skh*.

i_^_^BH
.'..;'

'',i

'','

'

IE

i'

".':'

:

<

.

.

.

«i

wraWi.
fl______fi_

iiiiKi

'»$«

WBBk
ffltim
.......
r
.
._
.

wM

Digitized by the Internet Archive
in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecur214mign

PATROLOGLE
CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UmVERSALIS, INTECRA, CNIFORSDS, COMMODA, OECONOMCA

MfflHM
QUl

SS.

PATMM,

D0GTMU1.H SCRIPTORDMODE ECCLESIASTICORBM,
SIVE LATINORUM, SIVE

GR^CORUM,

AB sEVO APOSTOUCO AD TEMPORA INNOGENTII III {ANNO 1216) PRO LATINIS ET AD COKCILII FLORENTINl TEMPORA (ANN. 1439) PRO GR&CIS FLORUERUNT.

RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUM QJLE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLIC M TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIORA
ECCLESIJ; S.ECCLA,
iVXTA EDITIONES ACCURATISS.MAS INTER SE CUMQUE NONNULL.S CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS >»,„„... DIL.GENTER CASTIGATA D.SSERTAT.ON.BUS. CO.U.MENTARIIS. VARI.SQUE " LECTIONIBUS CONT NEN TE n^.LLUSTR^ OMN.BUS OPER.BUS POST AMPL.SS.MAS ED.T.ONES QU.E TR.BUS NOVISSIMIS S.BCULIS ^BSOU.TaI DETECTIS, AUCTAJ IND.C.BUS PARTICULAR.BUS ANALYTICS, S.NGULOS S.VE MOMENT. SOBSEQUENT.BUS, DONATAJ CAP.TUL.S .NTRA .PSUM TEXTUM TOMOS 81TB AUCTOPM « »™,,t R.TE D SP0 t NECNON ET TITULISS.NGULARUM PAG.NARUM MARGINEM SUPER.OREM D.STINGUEN TIBUS SUBJECTAMQU^ AUTE RIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; OPER.BUS CUM DUB.IS, TUM APOCRYPH.S ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLES.AST.CAM POLLENT.BU = AUPLIFIcIta DUCENT.S ETAMPLIUS LOCUPLETATA IND.C.BUS AUCTORUM SKUT ET OPERU^ A^H^BTIC^ CH«0 W„, M1 STATIST.CS, SYNTHETICIS, ANALYT.CIS, ANALOG.C.s/ I* QUODQUE REL, 3.0N.S PUNC TU ,^ "gmaV.CUM MOR., . LITURG.CUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, H.STOR.CUM, ET CUNCTA AL.A S.NE ULLA ETCEPTIONE Wn P * SERT.M DUOBUS IND.CIBUS IMUENSIS ET GENERALIBUS. ALTE.,0 SC.LICET RERUM QUO CONSU, TO QU.QU.D NON SOLUM TALIS TAL.SVE PATER, VERUM ET.AM UNUSQUISQUE PATRui NE UNO OUIDbJ , DL " ,ET THEMA SCB ' PSERiT T " CONSP.CATUR ALTEBOSCRIPTURiE °™ SArh SACR/E, EX QUO LECTOR. COMPER.RE S.T OBV.UM QU.NAM PATRES SUORUMLOC.S S.NGULOS S.NGULORUM L.BRORUM S. SCRIPTUR.B ET .N QU.BUS OPERUM VERSUS A PR.MO GENESEOS USQUE AD NOVISS.MUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT >iOITIO ACCURATISSIMA, C^TERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDl SI PPBPPVH.VT,,» V„. D ,o™„. CH A T Q UA L T A S NTEGB,TAS ""'" C N UM fRU S F R A 'V ° LUUINUM PER « UAU COMMODA S.B.QUE B ,N TOTO PATROLOG.^ DECURSU «-",« ° CONSTANTER 8IMILIS, PRET.I EX.GUITAS, PR.ESERTIMQUE* ISTA COLLECT.O, UNA, METHODICA ET CHRONOL^tcA '' ENT M FRAGMENT0RUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILL.C SPARSORUM PRIMUM AUTEM ,K T INNOSTRABIBLIOTHECA.EXOPER.BUS ET MSS. AD UNES .*TATES, LOCOS, LINGUAS PERTINENTIBUS COADUNATORUM.
J

MKW
,

'


'

'

iTT

.

™™

;

'

^^'

,

~

™™>

0--™^

,

T

Z™
E

SERIES LATINA
IN

QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES, SCRIPTORESQUE ECCLESLE L A.TIN A TERTULLIANO AD LNNOCENTIUM III.

ACGURANTE

J.-P.

MIGNE,
£ RAMOS
EDITORE.

BIBLIOTHEC.E CLERI IMVERS.E S.VE CURSUUM COMPLETORLM IN SINGULOS SCIENTI* ECCLES! AST.C

PATROLOGLE LATWjE TOMUS CCXIY
INNOCENTIUS
III

PONTIFEX ROMANUS

PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET
IN VIA DICTA
:

J.-P.

AVENUE

liU MAINE,

18», OLffl

CHAUSStiE

MIGNE SUCCESSORES, DV MAINE, 127.

1890

TOHONTO

6,

CANADA.

DEG -7

1S31

S&CULUM

XIII

INNOCENTII
ROMANI PONTIFICIS

III

OPERA OMNIA
TOMIS QUATUOR DISTRIBUTA
QUORUM PRIORES TRES REGESTORBM BALUZIANAM RECENSIONEM COMPLECTUNTUR, ACCEDENTIBUS ANECDOTABUM EPISTOLARUM LIBRIS, QUOS FRUSTRA OLIM A BALUZIO EXPETITOS EX BIBLI THECA VATICANA
1N

LUCEM

EMISERUNT

LA

PORTE
,

DUTHEIL

ET

BREQUIGNY

;

QUARTO
ET

VOLUMTNI

INSUNT

EPISTOLyE

EXTRA
OLIM
TYPIS

REGESTUM
EDITA,

VAGANTES

PONTIFICIS

DENIQUE

SERMONES

OPUSCULA
D.

VARIA,
TOSTI,

TUM

JAM

TUM RECENTIUS AB EMINENTISSLMO

CARDINAI.I

MAIO,

LUIGI

ETC, ETC,

MANDATA

ACGURANTE
SIVE

J.-P.

MIGNE

Bibliothecse Cleri univers<e

CURSUUM COMPLETORUM

IN

SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTICE RAMOS EDITORE

TOMUS PRIMUS

PARISIIS
APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET
IN VIA DICTA
:

J.-P.

MIGNE SUCCESSORES,
127

AYENUE DU MAWE,

189,

OLIM CHAUSSEE DU MAINE,

189

ELENCHUS
AUCTORUM ETOPERUM
QUI IN

HOC TOMO CCXIV CONTINENTUR

1NNOGENTIUS
Prolegomena.
Iunocentii
III

III

PONTIFEX ROMANUS
Col.

Regesta sive Epistolee

PROEMIA EMTIONIS BALUZIANtE.
EPISTOLA NUNCUPATORIA

'.

INVICTISSIMO PRINCIPI LUDOYICO XIV REGI CHRISTIANISSIMO.
Ad suscipiendam novam
Ecctesix Gallicanx
ui ad Philippum

permotus sum, Rex Clirislianissime

editionem epislolarum Innocentii III Romani ponlificis duabus prxcipue de cauus : tum quia is fuil vir magnus et magnarum rerum palrator, tum qnia

rcgumque Francix decessorum tuorum, quos impense ubique laudat, amantissimus : adeo Augtstum scribens non dubitavenl assererc gloriam el magnitudinem sedis aposlolicx penderc quodam modo ex incolumitatc regni Francorum. « Unde inter caitcros reges catkottcos, inquit (2), el principes « Christianos serenitatcm tuam prxrogativa dilcctionis amplectimur, elad ea qux honorcmtuum ct incremen« tum regni Francorum respiciunt propensius aspiramus ; utpote in cujus exallatione exallare credimus apo«

stolicam sedem,

et

in cujus deprcssione,

qnod

absit,

ipsam deprimi crcderemus.
tibi,

»
ct

Quare eum
el

cditio illa

absolveretur,

non

alii

eam

dicari debere arbitratus
ille

sum quam

magne Rex, qui

jure sanguinis tenes coEcclesix Ro-

rum

principutn provincias quos
proteclor.

laudat, et jure successionis dcfcnsor es apostolicx sedis

Erunt qui prxclara tua facinora pace betloque gesta summis ingcnii viribus celebrabunt, teque superiorem dicens heroibus quos antiquitas venerata est et id quidem jure meritoque, cuin prxterquam quod lu eadem qux ilti fecisli, eo perveneris celebritate famse ul terra sileal in conspectu tuo, el, quod esl pulcherrimum ac potentissimum viclorix genus, fortissimas et bellicosissimas gentes terrnre perdomueris, ac munitissimas urbes famaquc inexpugnabiles compuleris ad dcditionem. Nos vcro qui sacrarum litlerarum sludiis incumbimus, laudamus quidem ac suscipimus itluslria illa glariosaque facla tua, qux te Clodovci Magni, Caroli Magni, Philippi Augusti, Ludovici sancti, Francisci primi, Henrici Magni avi lui successorem sed tamen in primis colimus eximiam illam erga Deum pictatcm quam ubique oslcndis, et chaesse probant
;

manx

;

regnum Jesu Chrisli supenore sxculo prxcipxtalos arte el induslria eorum qui magis sua quxrebant quam ea qux sunt Jesu Christi. lntclligis profecto, Rex sapienlissime, loqui me de miseris illis qui insidiosorum ac fallacium xtatis illius hominum fra.ud.ibus circumvenli, corumque figmenla ac deliria scquentes, ac vana pro veris ompleclentes, a veritate quidem, quod fulurum monuerat Paulus aposiolus, auditum averterunt, ad fabulas aulem sunt conversi el ad insanias falsas, secumque posteros suos traxerunl
ritatem in subditos tuos cxtra
tn

eamdem

calamilatein. Tu vero, Rex christianissime, illos in viam revocas prudentia et dcxteritate admira-

bili,

nihil per vim, nihil per

metum

agendo, sed tantum ostensa meliore retigione,
;

et

coercila

novorum homi-

num libertate

intra lerminos edictorum regiorum
fxclc,

adeo ul multi eorum ac, ut

ita

dixerim, innumeri, qui cmco

errore deviaveranl a recta

nunc cognita

verilate, volentes lubentesque eos ritus

amplcctanlur quibusolim

consecrata est Ecclesia Gallicana ab apostolicis viris qui
peclori tuo infixa est ut

eam

conslituerunt.

Qux

cura rcligionis Dei adco alte

cum

civitas Argenloralensis,
et

venta apud Monasterium Westphatorum

qux ad te coronamque tuam speclabat juxta pacta conNoviomagum, nuper ad obsequium rediissft, lequc dominum haud
quam
ut ejus episcopum, hinc pulsurn ante

invita recognovisset, nikil anliquius aut sanctius habueris
et

ccntum

quinquaginla annos, in
ita

eam Ecclesiam
et

reduceres

datam. Facias
lassetur
;

sempcr, Rex inviclissime, ncc
Ecclesiam prolegis

qux unquam

Dagoberto Francorum rege glorialur cssc funin tam sancto opere aut animus tuus aut fortuna
se a

ei

dum

ornas, etiam tuo favore prosequcre

novam hanc editioncm epistolarum

pontificis vere

maximi.
Sacree Majestati Tuae

Devotissiraus subditus,

Steph. Baluzids.

Lutetiae Parisiorura Kal. Januar. 1682.

Epistolarum Innocenth III, Romani pontifiundecim accedunt gesta ejusdem Innocentii et prima collectio Decretalium composila a Rainerio diacono et monucho Pomposiano. Stephanus Balu(1)
cis, libri
;

nunc piimum edidit, rcliqua emendavit. Parisis, apud Franciseum Muguet, typographum regis et illustrissimi archiepiscopi Parisiensis, 1682, eurn privilego regis. Tomi duo in fol. in unum compacti. (2) Registr. denegotio imper., epist. Gi, t. III.
a

zius,

Tutelcnsis, in

unum

collcgit,

magnam partem

Patrol. CCXIV.

g> Q,

310

INNOCENTIUS

III

I>P.

PIMFATIO

Innocentius
statuit pro

III,

pontifex liomauus, ui efal vir

alii et

providi ingcnii, jara ab ipsis sui pontificatus initiis

epistolas

more illorum qui anlo eum sedem apostolicam tenuerant in Regeslura suum referre, nonsolum suas, scd eliam eas qu;e ad ipsum scribebantur de majoribus causis, ac praelerea graviora nc-

golia qurc sub auctoritate sedis apostolicae gerebantur in provinciis el regnis Cbrisii religionem colentibus,
ul vidcmus in isla epistolarum ejus colleclione. Neque enim ampliori probatione indigel isla obscrvalio. Sane mullum inlcreral reip. Chrislianas ut illa cogilalio inlraretin animum tanli viri, cum ea ralionc ad nos mulla illuslria aniiquilalis eoclesiaslicae monumenla pervenerinl, quibus haud dubiecareremus absquc illa Innocenlii providentia. Dolendum tamen est ila indiligenlcr traclalum esse hoc negolium utnonsolum ab uno, quod maxime necessarium ac ulile videbalur, eonfectum non fueril, sed praelerea ita oscilanter ac supine in illud iucubuerint collectores ut nullum fermc ordinem in eo opere digcrendo servaverint. Quod ut leclori melius liqoeat, ezplicanda sunl isla per partes.

Primo enim a
stantiensis

diversis persouis

compositam

fuisse

islorum librorum colleclionem
xr,

satis,

ut reor, oslendit

velus nola apposila in veleri exemplari posl epistolam 201 libri

ubi sic legitur

:

Willclmus Scofcr Con-

dixcesis scribit
a

almonere hune lihrum
sarcinalorum

quam

ipsos

undecimum librum. Nam si unus idemque homo omnes scripsisset, inuliie erat Germano illo scriptum fuisse. Porro non alium fuisse horum Regoslorum conscribas binc eliam evincilur quod adraodum indiligenler et absque ullo ferme or-

dine, ut anlea dixi,

menti quam bene mullae quae nunc exstant in Regeslo, quod quasdam bris non suis, quod interdum unam eamdemque epistolam bis in eodem

quod plerasque omiserunt quas suut majoris tnolocis non suis reposuerunl el in lilibro, denique quod saepe neglexerunt adnotare dujm e! locum datarum epislolarum. Ista quivis per se salis inleiliget inler legendum, adcoque suflicil ita semel admonuisse. Sed tamen praetermittendum non esl maguam fuisse vel incuriam vel insciliam Willelmi Scofer, qui omisit inilium epistolae 170 libri xi, eoque modo effccil ne quis scire possit quamam fuerit Ecclesia illa quam Alexander III contulerat cuidam cardinali, quam vero archio, isc .'pus Beneventanus pertinere contendcbat ad suam donalionem. Atqui res isla, cum praserlim ulilis csse possct
epislolas Innocenlii deseripserunt,

haec epistola, si inlegra dala fuisset, ad praecidendam viam litibus, omiili non debuerat. Porro quae sequuntur epislolae post epistolam 261 ejusdem libri undeciini, eas valde puto non esse istius libri, sed huc, ab aliquo sludioso Iranslatas ex anliquis collectionibus DecTctalium, ut vacanles paginae implerenlur Islud collcgisse mihi videor ex eo quod nola illa quam supra rotuli ex line libri xi antccedi'. epistolara 2G2quieillic est mutila, el quod omnes islse posleriores epistolas reperiuniur in corpore juris, tum eliam quod episloUe 2 el 272 ccrto sunl libri dccirni.ut illic observalumesl.Deniqueepistola262ejusdem libriundecimi,qua;illic legitur absque nola loci el temporis, perlinet omnino ad librum duodccimum, ut eolligilur ex capite Re1

'-'

quisisti,

quod

illic

constiluit epislolam

diligentiam

illius qui

illius epistolae, et id

quinquagesimam oclavam. Unde etiam deprebendere possumus inconfecil, quandoquidem unicum lanlum capul descripsil egregiaj quidem absque inscriptione. His de causis supcrsedere poteramus edilione harum epi-

duodecimum librum

stolarum absque ullo

incommodo

rei

canonicaa

;

sed

cum
fuil.

illas

invenissemus in veteri codice positas ad
licel.

calcem

libri

undecimi, eas supprimere nobis religio

Insignis est difficultas in libro deoimo,

quam

dissimulare non

Cerlum
libro

esl

enim iudictionem

deci-

mam
^674
isli

concurere

cum anno decimo
anno

ponlificatus Innocenlii. Et

lamen in

decimo, quolies indictio ponifuisse.

ttir in epislolis
lis

illo dalis, lolies

occurit nona,

quam

conslat

decimam tum

Quare cum anno

de jurisdiclione esset inler illuslrissimum episcopum Aurclianensem et canonicos Sancii Aniani, vero epislola quadam Innocentii, quoe est 95 libri decimi, uterentur ad probamlam exemptioncm suam
vir

ajure episcopali,
dubilavil asserere

celeberrimus

el

islarum rerum perilissimus, qui in ea causa parles regias
;

egil,

non

eam cpistolam

esse manifeste falsam
illa

quia ipsi ccrto conslabal, uli veruin est, indiclio-

nem decimam fuisse eo lempore quo epislola Quanquam in aulhenlico illius epislola;, quod
posita est indiclio nona,

dala est, quod videtur essc
illi

signum certissimum

falsilalis.

canonici

lum eliam

in casleris

penes se habent, tum etiam in Eegeslo, diserle ejusdem anni epistolis. Imo in epislola scripla ad priorem

omnium in lucem emisil, quamqnc nos reeudimus in calce libri x, sub num. 224, indictio nona conjungilur cum anno Incarnalionis Doroioicse 1207, et decimo pontificalus Innoccnlii. Unde colligi ccrlo polesl invaluisse bunc errorem pcr lotum annum decimum inter scriplores aposlolicos adeoquc hinc concludi debet signum illud non esse suppositionis, cum contra falsilatis argumentum esse nunc videretur si quaepiam epistola illo anno dala
de Sambleriis,

quam

vir clarissimus

Nicolaus Camuzalius primus

;

v
reperirelur per

BALUZII PKEFATIO.
indiclionem

v
xi

decimam. Contrario

illi

errore posuerunt in.lictioncm

pro ix in cpistolis

192 et 205 ejusdem libri decimi.

Vetcra Regeslorum Innocenti; exemplaria non exslant omnia in ono eodemque loco. Prioresnovem liliri iu armariis apostoiicse sedis tres sequentes habebat illuslrissimus vir Franciscus Bosqueliis, episcopus Monspeliensis, quatuor vero qui deinceps seqnontur diu conservavit bibliotbeca collegii

habentrr R
Fuxensis

i

i

;.:

;

(1).

Tres ultimi aut perierunt, aul adhuc latent in angulis bibliothecarum
edilio,

(2).

Prima epistolarum Innocenlii
13,

quae

duos lanlum priores libros complcclilur, prodiii Roma? an-

opei

i

viri

nunquam

sine lande

hliolbecae
<fui

Vulicanse, posiea vero amplissimi cardinalis; cui

has noslras lilleras tractant, ut
socielas typographorura

nominandi Gulielmi Sirleli, tuni quidem doctissimi custodis biquantom debeal universa Ecclesia satis sciunt n eesse nobis non sit hic illius encomium onarrare. Secundam eo;

rumdcm librorum
aio
post

editionem emisil Malernus Cholinus, lypographusColouiensis.anno 1575

terliam Irien-

Venelorum. El haec quidem lanlum superiore saeculo vulgata, donoc ia quem supra nominavi Bosquetus, quanquam juvenis admodum, incensus lamen amore epislolarum Innocentii,

cum

libros qualuor ante ineditos reperissel Tolosae in

bibliolheca

collegii

Fuxensis, eos sub preecclesiaslicaeprofes-

lum misil anno Domini 1627, ac dcmum emisil anno 1635. Quanlum hiuc ulilitatis accesseril Ecclesiae universae,quanlum juriscanonici
scriptne fuerunt, vel
::

et historiae

soribus, quianleadolebunt tantipontificis epistolasnon haberinisi decurtatasetabsquenola
e tacente

lemporum quibus
Iraxisset

omnes

intelligunt. Ilaque

cum

necessitas studiorum
illic

meorum me

ad leclionem librorum quos vocanl Decretalium, videremquc quanlam
;••,

personam suslineret
ejus
illis

hic Inno-

quam porro jucundum
Dccretalium
libris

quae

in

esset isiurum rcrum amatoribus, babentur lanlum per partes, st.ilui

si

epistolae

darenlur inlegrae
soripsi ut lerlium

mecum nova

editionc donare sex libros a

Sirlelo cl Bosqueto
!

publicatos,

tum

coeleros
id

quo hactenus careii eneficio viri doctissimi Jacobi Augusli Clievanei, advocali Divionensis cui eo quoquc nonon parum debent Iillerati onines,cum iu libro illo nonnullne sinl epislola? magui momenti. Terlii deim quodammodo supplevimus ope vetusloe Collei [uam ex tribus primis epistolarum Innocentii libris confecit Rainerius diaconus et mon.ichus Pomposianus, quam vero nos invenimus in bibliolheca monaslerii Sarcli TheodoriciRemensis. Sane non vidimus vclus ex quo expressa est edilio duorum priorum librorum, neque Fuxensc, unde accepti sunt quatuor libri a Bosquelo edili.; sed horum loco usi
quinli,
!
:

eros

hinc habere posscm. Sed
I

lolum fruslra

quoque conquirere. Ergo pluries fuil. Partem lamen libri

Romam
;

I

,

sumus
i

veluslissimo codice ms. bibliothccaeColberlinae, in quo cxstant
illis libris

tituli et

inscripliones epistolarum quae

.

continenlur. Qui quidcm coJex nobis

multum

profuil ad lollenda

menda

aliquol insignia

quae exstabant in superioribus editionibus.

donamus etiam decimum, lindecfmnm, el quos nobis subminisiravit, ul antea signilicavi, illuslrissimus ac doctissimus episcopus Monspeliensis Franciscus Bosquelus. Damus eliam Regeslum de negolio imperii, acceplum c codice 415 bibliothecaj Valicanae, eo ipso nimirum quo usi sunt clarissimi scriploies annalium eceleshsticorum Abrahamns Bzovius et Odoricus Raynaldus (3). Nos lamen non babuimus ex codicc ;io, sed ex bibliotheca celsis~:mi principis el doeli.-siini praesulis Fcrdinandi Furslenbergii, episcopi Paderbcrnensis et Monasteriensis, qui cum ex lilleris clarissimi et erodilissimi viri Hermanni Coringii inergo, praeler libros illos quos diximus, editionis honore

Nunc

icimura,

nunquam antehac

ediios

;

tellexisset
in

bibliotheca Vaticana,

incumbere me novaj editioni epislolarum Innoceniii III, ac valde optare eos libros qui cxslabant Regeslum hoc, quod ille Romas posilus in usum suum describi feceral, ad me

pro sua cximia in lilleras et earum professores inclinatione misit

cum

epislola qur.m hic subjicio

:

FniDiNANDLs episcopus
K.v

et

princeps Paderbornensis, coadjutor Monasteriensis, S.

P.

D.

cl.

riro

Stephano

Baluzio, canonico Remensi.

cis nultis

quo Hermanus Conringius cerliorem v.e reddidil, vir clarissime, te epistolas (nnocentii III pontiiikactenus ty is editas vulgaturum, summopere desiderare codicem litterarum quas memoralus pon
t

tifex
cl

tempore Ottonis
principes

IV Cxsaris
dedit,
et

cl

Philippi

Europm
(1)

cgo Alexandri Vll P. 0.

Sucviv ducis de imperio nostro decertantium ad dirersos regcs M. intimus cubicularius olim Romas describenlas
I

Selectiores

Innocenlii epistolas

anno

ms. Fuxensi in lucem emisit el nolis illuslravii P^.ulus du May. in suprema Burgundiae curia consiliarius regius, cujus prima fronie libri legiParisiis, cx

Donare, luci primus occupat du May, udicare leclus, oplimum donal Sibique et aliis quod sequanlur exemplum.

tur

encomium

Huso Grotiis JC. Balavus.
Eruditissimi collecloris notas in usum nostrum ivertimus. Eorr. Raynald., an. 121 i. §32. ", J3 H207, § I ; 1208, (3) Bzov. an. 119'.'. '. (20i, Raynald. an. 1200, § 22 1202, § 26
;
;

his verbis

:

Situ sepultas Innocenlii chartas
Yctustirirum

c

temporum

nolatrices,

Queis

Tam Regum ducumque termina

fulgens dignilaie suprema, juris auctor quam peritus inler
ille
<

\usas.

vii

DiNOCENTIUS

III

PP.

vm

curavi el dtligenler recognovi, optavi continuo occasionem quam illustrissimus Yerjusius Chrislianissimi regis ad Germanise principes legatus, perquam mihi familiaris, modo hic prxsens, oflerl, hunc coiiccm tuto

ad

te

mittendi, ut eruditos ingenii tui Ubores

lioc

sallem munerc adjuvarcm atque excitarem. Cogitavi quidem
;

antclmc ipse has epistolas notis illustratas publicare
ciissime,

sed gravioribus reipub. curis

dislrictus,

tibi,

vir

do-

hanc modo procineiam do. Vbi codice meo quantum libucrit usus fueris,cum cum tuo commodo nobis

restituasvelim. Vale, et illustrissimo hero luo D. Colberto

mea defer

officia

cum

salute plurimu.

Paderbornsr

vi II. April. 1072.

In eo igilur Regesto sive libro continenlur epistolae quas Innocenlius III ad diversos scripsit occasione schismatis quod tura eral in imperio Germanico, tum etiam eae quas alii ad illuro dc eodem negotio scripsere. In quo illud in primis observandum est, nullam ex his epistolis exstare in libris epistolarum qui

per annos ponlificalus digesli sunt, quia lnnocenlius, jam ab inilio pra?videns banc causam varios ac mulliplices eventus habiluram, constiluit peculiarem islius magni negotii colleclionem facere. Nos laraen,

quia Regeslum illud non habebamus eo lempore quo secundus liber recusus est, in illum conjecimus priorcs duas epislolas libri de negolio imperii, quas inveneramus in Annalibus ecclesiaslicis Odorici Raynaldi, et ad librum secundum pontificatus perlinere conslabat (4;. Calerum licet in nonnullis cpislolis hoc

Regesto contenlis, quae a viris clarissimis edilae sunl, episcopus Osliensis qui in Germaniam missus est cum Leone cardinale Sanclae Crucis vocetur Hugo, ilaque etiam interdum scriplum sit in exemplari quo usus sum, constanler tamen Uugolinum vocavi, quia cerlum est illi hoc nomen fuisse. Quod admonere
vis

im

esl,

ne quis ne mala;

fidei insimulet.

meam curam atlinel, huic edilioni deessel, addidi Gesla Innoccnlii III, illorum lemporum, eadem sane quas illuslrissimus episcopus Monspeliensis olim edidescripla ab auctore ral ex codice ms. collegii Fuxensis, sed mullo meliora. Ad ea aulem emendanda usus sum duobus anliNe
quid vero, quantum ad
quis exemplaribus
;

quorum unum

exslat in bibliolheca regia, aliud nobis exhibuit

humanitas
vir

illuslrissimi

viri Caroli Maurilii Tellierii archiepiseopi Remensis. Usus praeterea
el aller

sum exemplo quod

celeberrimus

bistorice

uoslraj parens

Andreas Duchesnius manu sua descripseral e\

veteri codice ms. Ecclesise

Podiensis, qui mullis in locis praeslat reliquis duobus.
Praelerea in graliam sludiosorum juris canonici adnolavi eas epislolas quoe sunt in corpore juris
facilius inveniri quaeque possil,
;

et ul

earum elenchum alphabeticum inslilui. Porro in epislolis illis emendandis usus sum duobus anliquis codicibus mss., uno bibliolhecae Colberlina;, allero monaslerii Saneti Albini
Andeiravensis.

In primo

conlinentur

terlia,

quarla

el

quinla

compilaiio Decretalium

;

in allero lertia

tanlum.

Conslilueram olim nolas edere ad loca quffidam islarum epistolarum
nuria
olii

illustriora aul difficiliora

;

scd pe-

faclum

In fine sero exit in luceni. Mullae fuerunt occasiones qua3 me coegerunt supersedere hoc labore, praecipue vero quia diu exspeclavi eiemplaria librorum bibliolheca- Valicana; qui si darenlur in vulgus, maximam lu;

mularem consilium. necesse visum est veniam lardilatis deprecari, quod opus anle quindecim annos iucceplum, tam
est ul

cem
quae

affeirent historiae ecclesiaslicee illorum

temporum, mullumque conducerent ad ostendendam magnam

tum

eral

Romani

ponlificis auc;oritalem.

Vulc, lector, et piis Innocenlii
i

manibus bene precare.
Pat.i.

Has Hegislro super negotio Romani imperii restiluimus.EmT.

VIRORUM CIARISSIMORDM

BREQUX&KY ST LA POmTE BU THEXL
MONITUM
Ad suam
Innocentii Regestorum aDecdotorum editionem I).

parlies, dont la La collcclion gdn^rale des pieces relalives a l'his!oire de Fr^nce a ele divise"e en deux dils, landis premitre conliendra s^parement les charles, diplomes et autres acles originaux proprement
(i)
ta

Diplomata, Charlse, Epistolx et aiia documenadresFranciscasspeclanlia,exdiversisrcgniexte-

rarumque rcgionum
regis

archivis ac bibliolhecis,

jussu

Cluhlianissimi,

mxdtorum cruditorum cuns,

ix

BREQUIGNY, ETC. PR.EFATIO.
la

x

que
II

seconde renfcrmera

les lellres

des papes, des rois et aulrcs pcrsonnages distinguds dans 1'hisloire.

nous a paru naturel de placer, exclusivement et de suile, dans la premiere seclion de la n» partie, des papes. Mais ce recueil des lettres des papes, par Iequel nous avons cru devoir commencer cclle seconde parlie de nolre collection gtmerale, n'a point du remonter aux premiers siecles de la moiiarchic francaise. Depuis longtemps tout ce qui pent exisler de leltres relativcs a la France, des papes
les

lettres

anlerieurs au

xm«

siecle,

esl

connu,

et

a ele publiti dans difierenls ouvrages indique"s par la Table chro-

nologique des diplomes, chartes, lilres
soit

qui s'imprime au Louvre; la plupart se trouvent rassemblees dans la Golleclion des liisloriens de France el cclles qui pourraient n'avoir poinl encore ele imprimees, le seront infailliblement dans la suite du Recueil gcniral des letires dcs yapes, que D. Coutant avait prepare", recueil donl ce savant religieux n'a donnd, il est mais dont le second volume, entierement tcrmine, existe manuscrit vrai, que le premier volume, en 1721
et actes,

dans

les Golleclions

des conciles,

soil

;

;

dans
II

la

bibliolheque de Saint-Germain des Pres, et ne saurait

manquer de

paraitre incessamment.

n'en est pas de

meme

pour

les leltres des

papes poslerieurs au

exisle

un nombre immense qui
livres
c'est
et

n'a jamais ete publie; et celles
n'esl pas aise" de se procurer la

une mullitude dc
corps. Dailleurs,
cesse d'y
sorles de

dont

il

siecle. II en que l'on peul deja connaitre, dparses dans jouissance, n'ont jamais tte" reunies en un

commencemenl du xm°

precisement a celte epoque que jadis
les

les eMileurs

des Golleclions des conciles ont
a D. Goutant,

inseVer,

que

editeurs de la Collectiou des hisloiiens de France cesseront de donner ces

monuments

historiques,

comrne

ils 1'ont

eux-mdmes annonce. Quant
dpoquc,
et,

il

a prevcnn,

dans le litre de son recueil, aux temps uMrieurs.
Ainsi,

qu'il s'arreterait a cette

en

eflet,

il

n'a rien rassemblij de relatif

lant pour dviler les doubles emplois que pour completer les recueils de"ja
dii

connus des

Lettres des

papes, notre collection a
Elle de"bule

commencer au

xiu° siecle.
111,

par ce qu'on appelle les Rcgestes du pape Innocent
l'an 1188,

donl

le ponlificat,

qui dale des pre-

miers jours de

dura pres de dix-neuf ans.
III sont divisds

Les Regesles d'Innocent
Baluze en a publie dix
recueilli
;

en autant de livres que
i,

le pontifical

de ce pape a dure d'annees-

savoir, les livres

n, v, x, xi, xn,
il

xm,

xiv, xv, el xvi. Celait lout cc qu'il

en avait
lillera;

dans

les differents

manuscrits dont
les

avait

pu
il

se procurer la
exislait

communicalion. Le cdlebre

leur n'ignorait

pasquo dans

archives du Vatican

un

exeraplaire des Regestes plus dtendu

mais tous ses

efforts

pour en ohlenir une copie avaicnt dte superfius.

De nouvelles recherches, ordonnees par le gouvernement, ont e"le moins infructueuses, et, plus beureux que Baluze, nous sommes parvenus k nous metlre en etat de procurer au public la jouissance de tout ce qui reslail de lellres anecdoles d'Innocent III. Ce pape, l'un des plus famcux qui aienl occupe la chaire de saint Pierrc, <5tail, comme on sail, dc l'illuslrc famille des comles de Seigni, famille connue encore aujourd'hui k
Rorae sous
le nom de Conli, ct dont dtait dgalement issu le pape Innocenl XIII, 61u cn 1721, mort en 1724. Durant ce dernier ponlillcat, les neveux du papc avaieDl profile de la circonslauce pour lirer des archives du Vatican une copie lidcle des Regesles du plus celcbre des dilKrents papes que leur raaison avait donnes jadis
III

a 1'Eglise. Ces Regestes elaient pour les parenls d'Innocent
famille,
et
il

eld'Innocent XIII une cspece de

titres

de

dlait

nalurel qu'ils desirassent d'en placer au moins un exemplaire dans leurs archivcs do-

mesliques. G'est d'apres cetle copie, dont la fidelite ne saurait elre rdvoqude en doute, et qui nou» a ete

communiqude par

feu M.

le

cardinal Conli, secrdlaire des Brcfs du pape Pie VI, que

nous publions au-

jourd'hui les Regestes qui manquaient dans l'6dilion de Baluze.

L'exemplaire des archives de

la

maison de Conti, de

meme

que celui des archives du Vatican, inddpen-

damment
vi,

des deux prcmiers livres, absolumenl conformes a 1'edition de Baluze, contient les livrcs

m,

v,

vn,

viii el ix.

Le

livre

m

est

fort

raulile,

puisqu'il n'est

composd que de 57

lettres, tandis

que tous

les aulres livres

en contiennent chacun euviron 250. Mais celte porlion ne

laisse pas d'<Mre

extrememenl. inleressante, ats'en

tendu qu'elle rcnferme precisdmenl Le livre iv raanque ahsolument,
trouve aucun exemplaire.

les lettres relalives et l'on

au divorce de Philippe-Auguste.
oii
il

ne connail point encore de bibliotheque ni d'archive
tel qu'il est,
il

Le
lcs

livre v parait n'6tre pas complet. Cependant, manuscrils dont Baluze a pu se servir.

est bien plus

etendu

qu'il n'i5lait

dans

plurimum ad

id conferente congregatione 5. Mauri, eruta ; notis illustrarunt et ediderunt L. G. 0. Feudrix deBrequigny, unus e quadragintaviris Acadennx Francix, Inscriptionum ac humaniorum Lillerarum

Parisiensis Academix el nonnutlarum aliarum AcadePars allera, quaeepistolasconlinel. miarumsocius. Tomus primuslnnocentii III papa? epislolas anecdo-

Parisiensis

Academix, necnon Antiquariorum Londinensium, etc, socius ; F. J. G. La Porte du Tiieil,
ejusdem lnscriptionum ac humaniorum Litterarum

tas,quotquol, in Archivis Valicanis hucusquedelilescenles.inColleclioneBaluzianaolimdesiderabanlur, Parisiis 1791, in fol.,apud JoannemLuexhibens.

cam Nyon

et filium, bibliopolas.

x)
I.es livres vi, yji, vjii e|

ini

n; pp„
Irc
1

,„
:..

ix,& peu pri

1.\

pour

li

rubrc des lellres, semblent nous etre par-

venus enliers.
Ainsi
colleclion publiee par Baluze pffpc entre le livre

nouveau recueil qui paralt aujourd'hui pour la pieiniere fois, rcmplit la vaste lacnne que la n ct le livre \. Les Iivres x, xi, xn, xiu, mv, \v e! xvi, comme nousFavons dil, sc trouvenl dans la colleclion dc Bale

luze.

Les livres xvn, xvr.i el mx sont perdus, ou s'ils exislent quelque parl, on 1'iguore. Dans une collection desiinco a reunir sculenieul les pieces relalives a rhistoire de France, nous auiions du peut-etre nous borner a donner des lellres qui, sous quelque aspeel, onl trait a eelte hisloire el en genSral, nous nous proposons bieu de nous renferraer dans ces limites inais, pour le ponlifical d'Innocent III, une consideralion parliculiere, qui sans doule frappera jusquuux lecteurs les moins atleutifs, nous a delcrmines ii agir differemment.
;
;

Dcs

Ietlres

1'histoire

que contiennenl ces nouveaux Regesles dTnnoeenl III, phis des deux tiers clant relalifs a de France, devenaient parlie intogranle el nCcessaire da nolre eolleetion 1'aulrc liers seulement,
; ;

etranger a cctle hisloire, aurail pu etrc retranche de nos deux volumes inais, par ce relranehcment nous eussions perdu l'avanlage preeieux de compleler, autant qu'il est possible aujourd'liui, l'editiou des Rcgcsles d'un pape

lameux daus 1'histoire generale de loute 1'Etirope. Sans doule, parmi les leltres qui formenl le nouveau recueil quo nous publions aujourd'hui, on en

irouvera plusicurs qui etaiont deja connues, differents auleurs de 1'histoirc cecle>iaslique, principalcincnl Bzovius et Raynaldi, en avanl inse'r6 dans leurs ouvrages uu eerlain nombre, soit en entier, soit pir cxtrails
;

mais nous ne craignons pas d'affirmer
histoire

rjue la

tres-majeure partie, surtoul de celles qui peuvcnt in;

leresser nolre
l'histoire

nationale, elait restee jusqu'a prtfscnt anecdote
fail

et

de celles dont

les ecrivains

de

ecclCsiastique avaienl dtja
et

usage,

la

plupart parailronl nouvelles, puisque nous Ics donnons
c'Jilion

plus amples

plus corrcctcs qu'elles n'avaient cncore paru.
ii

Cest surlout

1'egarJ des Decretales

que notre
a.

aura cet avantage. Nul pape n'a joui, dans les

maticres canoniques, d'unc aulorjce pareille

celle

qu'exercait Innocent III. Le

nombre

des D4cr4lales

emanecs de

lui scul egale,
sait

s'il

ne surpasso,

le

nombredes Decritales emanees de
dans
;

luus les autres papes cn-

semble. Mais on

que

les DJcrtHales,

meme

les eJitions les plus exaetes ct Ics plus ricbes
ici les lcttres

en com-

mentaires, n'ofTrenl que des passages tronques
ce qui forrae Ies decrels ou

on trouvera

enlieres, d'ou

l'on a jadis cslrai'

dccisions. Ceux des lecleurs que de pareils objels peuvent encore intercssi r nous sauronl gr<5 peut-etre de 1'exactitude scrupuleuse avec !aqu lle nous ayons marque toutes les v;r riantes que presenle le texte suivi et complet de ces leltres elles-mcmes dans les Regesles. Nos deux volumes ne conliennent pas seulement la totalile des Regestes anecdotes quo rcnfermaient les archives de Sainl-Pierre nous y avonsajoute 1° Un assez grand nomlirc d-'autres letlres Ju meme pape, egaleraenl anecdoles, el toules relatives a des Eglises de France, qui ont ete' recueillies dans les arehives de differeiits mpna ten -. envoyecs au df5p6* dcstine a cet objol par les savants que le gouvernemenl avait eharges de ce soin. 2° Uue nouvelle edition de la Vie (eerite en lalin) du pape Innoccnt III. Cet oqvrage, inlituM Gesta Inno.
; :
1

1

centi PP. III, se trouve egalement a la teie du recueil de Baluze el dans donnons ici hien plus corrccl el plus Clendu, d'apres un manuscrit de la

celui de Muralori

;

mais

mus
(c'cst

le

biblicthe |uc
;

Vaihcellane

a

dire des Peres de 1'Oraloire de Saint-Phiiippc de Neii a Rome), et nous y avons

rand

nomil'In-

bre de notes historiques

et

chronologiques.
lettres relalives a la

Une espece de sommaire de
III.

France, des annees

17,

18 cl 19 du pontificut
esl

nocent

Cette sorte de supplement aux Regesles perdus, des irois dernieres annees,

exlrail d'un

m\"

nuscrit des archives de Sainl-Pierre.

NOTITIA EX COiNCILIIS
(Mansi, XXII, 687.)

Innocenlius, ejus nominis tertius, Lotharius anlea appellatus, juvenis
Iriginta

posl obilum Coelestini papne quinti,
Junii,

nimirum

I

ibns
O!-

annorum

vel

paulo

anno 1198, crealus

est
;

ponlifex lcmpo

amplius, sed egregie prudens et eruditus, miraliili oranium consensu ex cardinale diacono, altero die

tonis quarti regis Germaniae

oui conlra Pbilippum

Barbarossae filium reclamanlcm magis favens, co-

NOTITJA EX CONCILLIS

roaam imperii cum benedieliono
nationem illam, qua
pis Sicilias

solita conlulil,

ct ,\ ditus

et

consuetudines
iis

quas

praedecessores

sui

ex causa juslissima vicissim abs!u!i(. Nara

cum

do-

Romani
iceissel,

pontifices

irapendere solebanl. Quibus

Malhililis lilia Rogerii

princi-

ipse rcspondit se hoc

nunquam facturum, cum,
et

si

naverat,

Marcfciam Apuliaa Romanie Ecclesiae doille post impclralam iraperii coronam,

conlra

Deum

in

prrejudicium

Romanaj

Ecclesiae facerel.
in

Quod Romani audientes irruerunt
;

lanquam

invalide cilra
sibi

consensum imperii
,

princi-

pum

factam

vindicasset

ac

praeterea

etiam
ut

contra jusjurandum quod paulo

ante

eraiserat,
tiulo
vi

bona illius, et diripuerunt ea ipse vcro excommunicavit eos. » Hierosolymitanae urbis, quam sub Urbano III Saraceni occupaveranl, recuperalionein

bealus Antoninus tcrtia

parte

Chronici
et

dcct

plurimum exoplans,
decessorum suorum
populi corrigendos,
priucipcs

liileris

legatisque missis, ora;

cimo nono adnolavit, Apuliam
armis
sibi subjiciens,

Calabriam

nes ad hoc bellum est cohorlatus
vesligia,

seculusque proe-

mandalis aposlolicis obedire coutemnerel, papa sentenliam excommunicalionis

ad depravatcs morcs

primuni ac postea privalionis

et

deposilionis

in

Moguntino, ut Cbronico Hirsaugiensi, prreeepit ut pcr totam Alemanniam imperatorem excommunicalum ct ab impcrio deposilum denuntiaret quod et fecil. Interea cum Otlo archiepiscopum persequens neqtie de absolulione pelenda neque de transactione ineunda quidquam curaret Innocentius papa Fridericum II, Henrici sexli filium ex Constanlia, de consilio regis Franciaj, ex
ferens, Sigefrido archiepiscopo
in
est

eum

ad haereticos damnandos, et populumque ad terram sanctam recuperandam, Lateranensem synodum cecumenicam xn
indixit,

apud Triihemium

eique inter cdxii episcopos pra;sedit.

Ad

r>

omnes pene Europae rcges et episcopos lilteras saubrium consiliorum plenissimas scripsit, quas
legi, el ul ait

;

Trithemius in Chronico

Ilirsaiigiensi,

in judiciis observari mandavit.

Eodem

auctore Lifuit

vonia, ut ait Blondus,

fidem Christi amplcxa

Hujus

ponlificis

mandato per Simonem comitem

Montifortcnsem,
bigenscs
exorti,

Germanorum
in

auxilio frelum, AI-

volunlale etiam certorum
Sicilia

principura Germaniae, e
misit,

haerelici

Gallia

anle

evocalum

in

Alemanniam

mandans
oc-

parlim

fugali,

partim

vero pcr

annos aliquot Iegalum

principibus impcrii ut ipsum in imperalorem susciperent. Olto
carrit
;

cum

exercitu suo Friderico
suis,

quidem
et

sed dereliclus a

loco

cedere,

in

Saxoniam seccdere conipulaus est. Friderieus vcro ab omnibus tauquam rex, iu convcnlu principum
Aquisgrani habilo, susceptus
tra 1'hilippum
esl.

unionem EccleHoc lemporo sanctus DominiHispanus, ordinem Prsedicalorura, sanclus cus, Franciscus ordinem Minorum, in Ilalia insliluerunl,
sedis aposlolicaa ad pcenilenliam et
sise

recepii fuerunt.

ir.ullosque
ti

haereticorum etinfidclium ad fidem Chri-

Poslea

Olto con-

converlerunl.

debat, iu bellum
suo,

Francorum regem, qui Frederico sluuna curn rege Anglia? avuuculo

Almaricus

de

viginli

erroribus conviclus,

cum

^

seclariis

pluribus Parisiis post obitum

exhumatus

Brabantiae duce et comite Flandrise apud Tornacum superalus, ac denuim anno Domini 1216 ab omnibus deserlus, cl praj menlis dolore infirmatus, mcritaque oppugnatae Iinmaiiac scdis pcena Dco vindice multatus, post mullas angustias morluus est. « Inilio ponlificalus sui, ait Rogerus, qui sub ipso hisioriam Angliae scripsit, « stalum cuiia> ia melius mulare volens,
profectus,

cumque

combuslus esl. Oagciniis libro vi. Ha;reticorum corum, qui Trilhemio auclore in Alsalia doccbant esum carnium quovis tempore, eliam in Quadragesima, licituin essc,
rali inolinationi

fornicalioncm,
forct,

ul

quae

natu-

majorem partem jauitorum
adjecit, ut

el

osliariorum

cuiias
li-

conquerentes tam

clerici

quam
»

laici,

beriores ad euni haberent accessus.
fra
:

Et paulo
et

intri-

non esse prohibitam, ocloginla apud Argenlinam uno die combusli fuerunt. Pontifex dum post hceo tandem paPisanos et Genuenses cis faciendae causa inler Perusium se coniulissei, in oppido illo morluus est, ut ait Urspergensis, decimo scxlo Kalendas Augusti anno Domini 1216, peraclis in pontilicalu
convenicns
suo annis octodecim, mensihus quinque, et
diebus.
aliquot

«

Posl consecralioncm illius, proefectus
et

biini

Urbis

coMeri

Romani cxegerunt ab eo

re-

INNOCENTII

III

PAP.K

GESTA INNOGENTII
Qiue,

PP.III,
et

AB AUCTORE ANONYMO, SED CO.ETANEO, SCRIPTA,
a

Bahmo

olim

Jiibliotheca

Vallicellana

edita, nunc, asservali,

ad

fidem

eodicis
et

optimae noUe

recensita

emendatiora

multo

manuscripti, Romte in auctoria denuo

prodeunt.

MONITUM
In codice manuscripto qui Itomx in bibliotheca Vallicellana asservalur, signalus liltcra J, n° 49, illud, ad cujas fidem Gesla Innocenlii hic recudi curavimus, hunc tilulum pioferi :

exemplar

INNOCENTII PAP.fi
VITA ET GESTA,
Ex

III

anliquo excmplari, in archivio inferiori palatii apostolici Avenionensis existenU, descripta ab Erasto Andrentio de ierra Collis-Veteris in Sabinis, anno Domini 1003.

haec legunlur Ego, Erastus Andrent.ius, de terra Collis-Veteris in Sabinis, prxsens volumen, per me reperlum in arcliivio injeriori palalii aposlolii Avenionensis, exislcus inter libros sacrx theologire, n" 13, antiqua liltera et antiquo tempore descriptum, ex suo proprw originali manu propriu, de verbo ad verbum iranscripsi et transumpsi. Aclum Acenioni in palatio apostolieo, hac die trigesima mensis Septembris, anno millesimo sexcentesimo tertio, ponlificatus sanclissimi in Chrislo Palris et domini noslri, domni Clementis, divina providcntia papx VIII anno xn. Erastus Andreniids. Quisquis fue.rit ille Erastus Andrentius, quocunque consilio transcriptionem illam Gestorum Innocenlii lanta cura aggressus fuerit, certe, majori quam habuit prudentia et providentia ad fidem transcriplioni conciliandam uti non potuit. Nam propri;e e.jus attestationi alia; istao quinque indubilatissimoe fidei attestatinnes subjiciuntur, quibusipse suam muniri voluit. I. Collalionatum, el concordatum originali mihi exliibito per suprascriptum domnum Eraslum Andrenlium,die terlia Octobris, anno millessimo lcrtio. Subscriptus : Robeiitus. II. Alteslor ego, Vincenlius Siffrcdi, notarius el sacri palatii apostolici hujusce civitatis Avenionis graffurius et scriba. prxnarrata, el inserla in hujusmodi el prxsenli libro, cenlum triginla sex jolia descripta continente, prsesenti incenso (1) /uisse exlrala a proprio oriyinali libro intitutato, Vita ac gesta Innocentii pap.e III, albo corco et aliis coloribus cooperlo, ct inter libros sacrx thcologix, numero decimo tertio, in archivio inferiori dicti palatii apostolici, reperto, et cotlaiionato per suprascriptum domnum Itobertum, in quorum jidem me subsignavi. Avenioni, die tertia mensis Octobris, anno Uomini millesimo sexeenlesimo tertio, pontificatus sanctissimi in Chrislo Patris et domini noslri, domni Clementis, dimna providcntia papx ociavi, anno duodecimo. Subscriptus Vincentius Sipfredi,
:

Ad calcem Operis

:

graffarius. Fabri, notarius apostolicus ac dicti sacri palatii graffarius, ul juit III. Atlcsior ego, Joannes Antonius supra per diclum dumnum Siffredi atlestatum. In quorum fulem me subsignavi. Subscripius : Fabri, graffarius. Sigillenlur : Bartholom.eus, Pertusius,

judex.
VI.
ut

Ego Futgenlius liegnier, nolarius apostolicus supra fuit aitcstatum per diclos dominos Sifjrcdi

ct

el

regius, ac dicli sacri palalii unus ex seribis, allestor, Fabri. In quorum fidem me subsignavi, anno et die

prxdiclis.

Subscriptus

:

Regnier,

et

domno nostro papa, Sancti sancta seie apostolica, cerlum facimus et allestamur dominum Vincentinm Siffredi, Joannem Antonium Fabri, et Fulgentium Hegnier, qui supradictam attestationem subscripserunl et signarunl, fuisse et esse notarios apostolicos et regios, ac graffarios sacri palatii aposlolici, bonm famoe, et conversationis honcstse, el ad eos tunquam tales habealur fulesque in judicio et extra, similibus signis et subscriplionibus muniiis, integra adhibeatur. In quorum fidem, nos, jwiex prxfatus, hanc prxsentem per grufjarium dictx nostrse curix fieri, ac sigillum apponi solitu-n mandamus, et nos subscripsimus. Datum AveV. Nos, judex ordinarius
nioni, die tertia mensis Octobris, anno Domini millesimo sexeentesimo tertio. Sigiltentur : Bartholom^ius Pertusius,

grafTarius. Petri Avenionensis, pro sanctissimo

Subscriptus
sigitli.

:

judex.
NotariusLoco +
sit,

Quid autem a nobis in hac nova Gestorum editione praestitum "nem, lectores edocuimus.
(1) Sic in

jam

in

Prolegomenis nostris,versus

cod. Vallic, sed mendose, ut videtur.

GESTA.

AN.

1198.

GESTA INNOCENTII PP,
I.

[II.

(1),

Innocenlius lerlius paps, ex palreTransraundo de comilibus Signiae, malre vero Clarina (2),

A per

septcm psalmos
et

(5),

Epistolarum,

Piegesto-

rum,

Decretalium
fuerit

(6)

;

quae manifeste declarant

de nobilibus urbis ^3), fuit vir perspieacis ingenii et tenacis memorias, in divinis et humanis lilleris
eruditus,
tus,

quantum
perilus.
III.

lam

in

humano quam indivinojure
Gregorius, octavus
;

sermone tam vulgari quam
el

litterali diser-

Huuc

sanctae memoriae

exercitalus in cantilena et psalmodia, statura

papa, in subdiaconum ordinavit

mediocris
clualibus
nisi

decorus aspectu, medius inter prodiin aliis

et Clemens III (7) papa promovit in diaconum cardinalem (8), vicesi-

galitalem et avariliam, sed in eleemosynis et vi-

mum nonum
ei

aelatis

annum agenlem
et

(9),

assignans
(10),

magis largus,
et

el

magis parcus,
severus

ecclesiam Sanctorum Sergii

Bacchi

cujus

cum
et

necessitalis arliculus exigebat;

ipsc fueral diaconus cardinalis (11).

Proficiebat auet

conlra rebelles

contumaces, sed benignus erga
;

lem, sicut

aetate,
ita

sic

etiam probitate coram Deo

humiles
lor

devolos
lidei

fortis et

stabilis,
et

magnanimus
expugnanaturae

omni populo,
IV. Infra

ut

omnes de

ipsius sublimatione

etastulus;
;

defensor,

haeresis

praesumerent et sperarent.

in juslitia rigidus, sed

in

misericordia pius;
adversis
;

biennium post quam promolus
et

fuit

in

humilis in prosperis,

et patiens iu

cardinalem, praefatam Sanctorum Sergii

Bacchi

tamen aliquanlulum indignantis, sed
scenlis.

facile

igno-

g

II. Hic primum in Urbe, deinde Parisius (4), tandem Bononke, scholasticis studiis insudavil, et super coastaneos suos lam in philosophica quam theo-

ecclesiam, quae nimis erat deformis et ruinosa, ut magis crypta quam basilica viderelur, suis sumplibus restauravil (12), parieles crigens, et renovans leclum, super novos gradus construens novum al-

logica disciplina profecit, sicut ejus opuscula
nifeslant, quae diversis

ma-

temporibus edidil

el dictavil.

novaque pectoralia faciens anle chorum. Siafuit ad apostolatus apicem assumptus, jussit Deri ante ipsam ecclesiam porlicum
tare,

tim aulom poslquam

Fecit enim,

ante pontificatum, libros De miseria

columnalam
tulerat sibi
tale

(13),
;

de bonis quae in cardinalalu conmullis mirantibus unde in novicuin
invenisset expensas,

conditionis humanae, ct De

missarum
;

mysteriis,

et

Deus

De quadriparlita specie nuptiarum
liim

post

ponlilica*-

sua

lantas

manus

auteni,

libros

Sermonum,

et

Postillam

su-

suas ab

omni

lurpi

munere

excussisset,

nullam a

Trarismundo. Sic apud Baluzium et in cod. melius apud Ciaconium et Itayualdum, Trasimundo.
(1)

menie PP.
quarta

Yallicel. legilur;

III anno 1190, mense Septembri, in canlinalium creatione, tituli SS. Sergii et liaccbi diaconum cardinalem renuQliatum fuisse

Clarina. Apud Baluzium Claricia.. o Hic, Anagniae llernicorum, nobili comilum Siguiae geuere, in Campania, ortus, cum aliquot fratres haberet, inler hos Thomam et Richardum, qui familliae splendorem rebus profanis sustentare possent, ab ineunte oetale, clericali insliluto se tolum dedit. » Ciacon., lom. II, col. I. (4) In theologicis magislrum habuit Pelrum Cor(2)

tradit.

(3)

C

(9)

Nalus ergo Innocenlius anno Chrisli 1171,
172.

vel

1

Antequam

cardinalis dignitate fulgeret, in

basilica Valicana S. Petri canonicus exslilit, ul ipsemet leslalur in epislolis (libri primi 296 et 536) ad canonicos illius ecclesiae dalis, cum jam pontilicias infulas adeplus essel.
(10)

Ea de causa

ecclesiam ilam

sub speciali

boliensem, quem episcopum Cameracensem, deinde archiepiscopum Senonensem fecit, pnstremo etiam cardinalem, ut aliqui scribunt. Complures aliosmagistros Parisienses, el quosdam alios, quos in scholis noverat, ad dignitales ecclesiaslicas promovit,

eisque el
vil.

loti

ut palel ex multis

Acadeiniae vehemeuter addictus fuil, privilegiis quibus eam decorase

Nec parum ipse

commendalum

pulat,

cum

minoribus constitutum, magisterii honore in.-ignilum fuisse. Bul., Bist. Univers. Parisiens., lom. II, ptge. 749. (5) Haec desunt apud Btluzium. (G) De diversis Innocentii PP. III operibus, vide novam Fabricii Bibliolhecoe medire et infimae lalinitatis editionem, tom. II, pag. 34, col. 2. (7) Gregorius PP. VIII, electus anno 1287, xm Kal. Novembris, sedit mensem unum, dies 27, obiitque xvin vel xvn Kal Januarii, eoilein auno. (8) Auctori nostro concinil Ciaconius, qui Lotharium (hoc Innoceuiio, antequam ad ponliliait [cpisl. pass.) se, in

protectione semper habuisse videtur Innocentius. Confer. epislolam libri secundi 102, Romano archiprcsbytero, cl clcricis SS. martyrum ,Sergii et Bucchi, libi confirmat ipsorum privilegia et possessionem bouorum ad ipsos spectanlium; dat. Laterani, per manum Raynaldi, Acherunlini arc hiepiscopi, cancellarii vicem agentis,vi Non Julii, irjiiciione n, Incarnationis Dominicaean. 1199, pontificaius n. Vide infra, § 4. (11) Paulum Scholarium, Romanum, de regione Pineee, cui in ponlificcm assumpto Clemens III nomen inditum esl, tituli SS. Sergii et Bacchi diaco-

num D sum,
mae,

cardinalem fuisse nusquam alibi legilur. Ipex canonico S. Mariae Majoris, episcopum cardinalem Praeneslinum ab Alexandro PP. IIIRo-

anno H80,
fuisse
:

lum
10691

in quinta crealione renuntiaexpresse Iradit Ciaconius (tom. I, col. nec dissentit Ughellus {Itat. sacr. tom. I,

col. 228).

(12) Vide supra, nol.
(13)

catus apicem evectus fuisset,

nomen

erat),

a Cle-

Confer etinfra§ 145.

XIX

IXXOCENTII
vel

III

PAP.fi

quoquam donalionem
essel

promissionem acci; us, negolium lerminatum, nihil
ii<

A

teranense perductus, peraclis omnibus secundum

morem
VI.

solitum et antiquu

m.
ur
elcelio,

cxigcns a quoquam, via

regia

sen

Oim aulem

cel

hujusce-

non declinans ad dexteram
sine querela

vel sinislram, inter fra-

ccnversans, non dividens se in

>ignum apparuit, quod videlicet Ires columbae frequenlabant volatus in locum in quo cardinales
1

parlem.
V.

nl congregali
fuisset

;

et,

cum

ipse,

post

nomina-

Defuncto igitur Cceleslino,
ut

cum quidsm
ibi

car-

tioneni,

a cseteris

segregalus,

unaillarum,

contulissenl ad Sepla Solis monaslerii
Clivisauri (14)
liberius
el

quaj candidissima eral, ad

eum

voiitans, juxta dex-

securius

possent

leram icsidcbat. In

visioue quoque

nonnuDquam

de successoris eleclione tractare, ipse

cum

quibus-

dam

aliis

decessoris exsequiis
ilis,

apud basilicam Constanlinianam volait inleresse. Quibus honoriliee
ipse

ostensum uxorem.

csi
ESt

uod ipse matrem suam duceret in
aliaj

mullae revelationes faclre sunt vi-

ris religiosis

de ipso,
el

quas

scribere

praetermitie-

cum

illis

ad praefalum locum
S

ac-

mus, quoniam
indicari.

ipse nolebal

hujusmoadi prresngia
Idus Janua-

sarum solemniis in honore sancli
lus a solis ibidem cardinalibus celebralis,

cum

ad

VII. Geiebrala est ejus electio sexlo

idum de subsiiiulione pontificis eonsedissenl, placuit onmibus in communi. ut ad lerram humiliter inclinali,

B

anno Incarnalionis Dominic.-B millesimo ceutesimo nonagesimo seplimo (15). El, quia tunc diarii,

singuli pacis

osculum

sibi darenl. El,

conus

eral, dilata es! ejus ordinalio in

presbylernm

eihorlalioue praemissa, examinatores fueruat

se-

usque ad

Sabbatum Quaiuor Temporum, Nonas
;

cundum morem
per.-erulatis,

elecli, qui.sigillatim votis

omnium
in

Kalendas Marlii

el

sequenli Domiuica, in qua lunc

et

in

scriplis

redaclis, cxaminalioct

oecuirit feslum Calbedraj sancti Petri (16), fuitapud

nem eum

factam retulerunt ad
piurimi couvenerunt,

fralres,

quoniam

licet Ires alii fuissent

ab

aliquibus nominali,

posl dispulalionem super relale habilam inler eos, quia lunc eral annorum triginla

sepiem, omnes tandem consenserant in ipsum,.pron boncslatem morum el scientiam litterarum,

Sauclum Petrum in episcopum consecralus, cl in ejusdcm aposloli calhedra conslilutus, non sine jsto signo et omnibusadmirando. Inlerfuerunt autem consecralioni ejus, quam ipse cum multa compunctione et lacrymarum effusione recepil,

quatuor arcbiepiscopi
•ri

el viginti

oelo episccpi,
el

eum
.

in

summum
el

pontiO

s,

flenlcm,

el

uovem

diaconi

cardinales,

de-

ejulanlem

cum

renilenlem, vocanles ipsum In: prius Lotharius vocarclur. Et publicala

abbales

eum

sub

cum quibus omnibus, et lam priore 'iaconis, quam primicerio cum canloribus,
;

eleclione,

cum

l.udibus duclus

est

a

multiladine

~ uec non judicibus,
nitcr coronalus per

et senescalcho (17), advocatis, et
,-it

cleri ac populi, qui inlerius exspeclabant,

iniam basilicam, el

ad Coninde ad palriarcbium La-

seTiniariis, et ca?leris scholaslici

solem-

Urbem, a

basilica

Sancti Pelri

monastei
ellano. sic
et

ii

n.
p.

Sie in coan.
i

rellus.

Annal. Camaldul. lom.

I
i

pag. 66 ad an 945.

apud Baluzium. Rayn
2.
;

Hoc
I

est,
j

rem,
hio
VII,
\

vero [Annal. eccles. lom. XIII,
liu.

I

mensis Januarii, anno 1198. Yerum
so-

diflicullalcm nolat
.

Muraloi
a
!

l.
«

ltal.

lom
lui

Scimus equidem
tem, viis, diaci IX. su
1

i

m
,

S.
al

in

Lncice dic Seplasolis al.

an. 1298).
lo

Nella

di

a
tli

(d'Inni

cbe

fu
ilic

elelto

nel

di

8

se, in

qua
Ve-

P P.
ru::i

Gcnnai [quem
velle

iisse

eodem

vi /</. Jaiiitarii

hic

agi

posse videretur.

verba monasle mri (pot. uibus mon; liclum S. Gregorii in monle Coelio, cvi signari Credimus. « In monte Cclio, lu! strclto doye col Palatino fronteggia, 6 da una saagile diviso in due parti, la qual salila
obslant
;

morire ua giorno prima, o gli essere elelio un giorno dopo, pcrciocche sappiamo che non si veniva all" elezione, se non dappoichfi era stala data
sore
sequiis inicics.se.
L>
»
;

e

questo
§ 5.)

pio

cardinale

apud basilicam Conslunlinianam
(Vid. «-upra.

voluit dccessor
I,

a

il

Clivo

di
si

Sc
i

mro

siccome dalla 13 epistola
\bl

di
.

S.
'

Gregorio

Irlus

1154) legi Juiniarii prcecessit,
obiisse. Sed,
.

apuJ Ciaconium (tom. Coelestinura, nocle qux dicm
m,

vi

inhacutbi esimp S. og.:i. li anche
i

o

Scauri.

La chiesa fondala dal casa sua paterna e in
.U.lic.

ensi clausi

Romae, patriarchio Laetiamsi inilio npctis oculos
sic
facile

nec

inle

quo pacto ipsius exsequias
lebratse fuissent, lebratis missari

die sequenti,

mane, cecedicilur In-

»

FamiaM. Nabdin., Rom.
I,

mane
.

dicimus,
iis,

nam

exequiis

1771, in-«».

Tom.

pag. 250.

interfuisse

Quid si Icgeretur Septizonium ? Seplizonio enim vicina erat ecclesia raonasterii supradicti. Caelerum, de Seplizonio, ant polius de Seplizoniis (nam diversa, boc nomine desiguala, in urbefuisseaedilicia fere constal) qui plura vclit, adcal Pamian Nard. 301, H07, 1108, 1100, 1111, 1199, 1200, 1201. Dc dreae aposloli, dicto S. Gregorii, ad Clivum Scau i, audiendus Milia:

nocentius

(ibid.

Concurrunt oplimenola; chronologicae. Anno enim Dominicae Incarnalionis H98 dies nona Kalend. Marlii, id e>l dies 21 mensis Februarii, inal in Sabbatum, ac proinde fe<;luni Calbedrs S. Potr", quod celebralur die 22 pj
in

Dominicam. Confer VArt
loin.
I,

dt

lcs

dates,

nouv. edit
1

pag.

2't.

17]

Apud Baluzium desunl.

.

A.

AX.

1198.

XXII

osquc ad Laleranense palalium, comilanlibus prae- a Verum anlequaja populq respondcret, volens scire feclo el senalore, cum magnalibus et nobilibus ulrum thesaurus Eeelesiae sufiieeret a Urbis mullisque capitaneis et consulibus, ac reelousus esl hac caulela quod per singulas parochiales
'

!

cum

rilms civitatum. Coronata est tola civilas, et clerus ihurilmlis ct incenso, popuius _ulcm cum
el floribus,

ccclcsias

fecit

singulos

parochiaaos
el

occulie de;

scribi, ut soiret et
el, ita

numcrum

qualilatem ipsorum
illos

palmis
:

ulrique

cum bvmnis

el

cauticis,

verilate

comperla, jussit

recipi

per

<

de raorc
:

venerunl
cli

Pelri

missilibus, obviam illi catervatim factaque laude lam infra ecclesiam Sanquain ante Lateranense palatium, post
in

singulas regioues, sed

nunquam t.mlampoluil

adhi-

bere caulelam quin fraus eommilleretur in mullis.

rma vcrojuramenliquodpreeslititpopulus,(al
ic.

s

qnara

aseendil

domum

majorem,

quas

Loo» (20).

niana vocatur prcsbyterio (18) per ordip.em dislributo, solemne convivium celebravit. Vltr. Stalim post electioncm ipsius, Roinanuspo-

S quenli die post consecralionem suaru, Pelrum, Urbis prafeclum, ad ligiara

Bd

Ijlal

i

e

pit,

et

pulusccepHapud eum vehTemenler instarc, supplicans
et

per lnanluin, quod
publice
inveslivil,

illi

donavit, de pncKetura

eum
ju-

deposcens

ul

ad eos

fidelitali

i

ret, el

con-

qui

usque

ad

id

ti

mpus
oblij
;

sueta sibi dona conferret. Ipse vero induci
ut

non potuil anto consecrationem, super hoceis vellei pn

p

ramento
el

lidelitalis

imperatori

fucrat

ab ab

eo

prsefecturae

teuebat honorcm (21)
nunliis

sed

consensum. Sed,posl consecralionem, cum turbulenlius conclamarent, deliberavit super hacpeliiionepopuli diligenter. Ei,
siie

et

aliis
lis
iae

baronibus circumquaque
missisquc

j.urame

rccepit,

per

tolum

pessimus crat,
(19)

Carissimi

in

quoniam stalus Ronianoe Ecclcpro eo quod a tempore Bcncdicli sonatum Urbis perdideral, st

patriinonium, fecit sibi lidelitatem ab omnibus exhiberi et, esclusis jusliliariis scnalo;

ri*,

qui

ei
;

li

lelitatem juraverat,

suos

jusliliarios

idem Benediclus, seipsum faciens senalorem, subtraxerat illi Marilimam ei Sabiniam, suos justitiarios illi cpnsliluens, Henricus aul m imp
occupaveratlotum regnumSiciliae,totumquepalrimp-

ordinavit

elecloque

tore,tam infra

permedianumsuum alio senaUrbem quam eslra, palrimonium re;

cuperavit nuper amissum.
IX. Poiro non suffecil uoc sibi
sed, statim

post

nium Ecclesiae usque aJ portas Urbis pt'i Campaniam, in qua tamen plus timebalur ipse quam papa, in hoc devenil consilium, ut pelitio-

suam
na

elecli

iinavil
liluli

ducs prcsbylcros carin

dinales, Cinlhium,
(22),

Sancli Laurentii
S.

Luci-

et

Joannem
in

tiiuli

Priseae (23), co ilra

nem

populi exaudiret, quatenus
ei

retmalum,

et lempus redimcpalrimonium recupcraret amissum

Marcualdum

Marchia

(24), ul

cum

ad

domiuium

Ecclesia? revocarcnl. Ipse

autem Marcualdus misit

G
Pahimbaria, el Oddone de epistolam ejusdem libri primi 577: Juramentum fideiiiatis Innoeentio P P. III pi Petro, pncfcclo Url ine, per la co« Nolizia degna de ' addietro c di quelli
'rbis,

(18) Id esl consuetis largitionibus et _onafitu'..Vide

Oddone de

apud Baronium {Annal. lom. XII, pag. 703, ad an, llss, § 29), nec non apud Muratorium (Anlich. Ual.) dipluma sonalus, de coni quam cura
i

Slonticillo

;

et

i

III

iniii,

servnndis
.

i

quib sdam eondilionibus |uarum septima, Ul Romanus
;

i

i

i

l

s

.

-

spiro qui
i

l'ullimo
li
i

ii

I

i

el

donaliva, ribus trii uei et. (19) S;o in cod.
;
1

tenatus ministris consuelas I /. quse p„es_yteru voeanlur statutis lempo-

Roma, e da

lanzi
ili

i

prefei

]

i

<li

;;

i,

ii

scn

ilo, e gli altri

maj

mo
I

so-

deliii al solo

apud Baluzium, Cqriscum vcrcmur ne ulrobique mcndose. Ex epish i!ie C enim 2.39 libri secundi, Stephano abbu.li cl conveMui S. Syli
Vallicellano
I

;

dfltat.

I

;

i

.

i

de causa quse inter ecctesiam S. Murlx in Via dueem RaLata. et J. de Atleia vertebatur; dii. terani, v (24) Marcualdum, al. Marquardum, lU-uricus ei marchionem Aneonos II. Kal. Decembris, an. n, mullolies agilur Caralor VI, versus annum 1195. « Ne si dce rosoini senatore. « Saepefaclis cnim B. (Carosomi) _ imperi li cum seipsum intrusenl ad senatoriam dignitalem ^ lacere clie 1'imperadore Arrigo, in queslo annp IPJo) dichario duca di Rai e marchese d'Annec apostolicae sedis favorom habuelil, ad quam insliluiio perlinel scnatorum... Quamvis aulem dicona Marquardo. E considerabile lo sfruraento di clus B. (Carosomi) circa praelalionis sine primordia concordia seguita fra lui e il popolo di Ravenua, gratiam sedis aposiolicae non habuerit, lamen di cui Girolamo Rossi ci ha conservala la memoria fuit lempore procedenle receptus. » Da esso nppurisce chc anche Ravenna si governava Cave aulem ne, cum auclore libri cui lilulus in repuplica, ed aveva il suo podesta, e giurisdiziono Giomale de Lellerani, [an. 1747, cil. in prefaz. al ma doveano al duca reslar salvc le ree rendile galie quas imperalor ct ipse MarcoalUus in civitate lom. VII degl' Annal. di Murator., pag. xxvn) credas Benediclum illum Carosomi, tempore quo InRavennas el ejus districtu hnbere consuevit. La tcrza nocentius elecius est, senaloria digriilale adhuc parte di Cervia apparleneva ad esso H_rquard'o, poiitum fuisse Mult» anleriorem fuisse es epistola Marcoaldo, un' allra all' arviescovo eun' altra a} suora cilala eviucilur. cniinine di Ravcnna, ehe parlivauo insierne lo Anmd. 23 libri primi Juramentrale massimamenle Jel sale. » hdrat., (Confer, epistolam dltal. lcnii. VII, part. i, pag. 116 el 117, n lum jidelitdtis exhibitum domin-j Innocentio, st soribus ejus, et Romanse Ecctcbiiv, a Pelro, yrmfe 1195.
.'.
1 i i

Romu.no ponlifice. » mdiutor., tom. VII, parl. i, ) Sed vide il Giornaled ' Lilteral., au. 1747, ubi de hoc udversus Muralorium. (22) Vnle epistolam libri lertii 31, nol. (23) Vide epistolam libri tertii 15, uot.
,

l

il

;

:

INNOCENTIA
nuniios suos, videiiccl Camerioensem (25) elVcnafranum (26) cpiscopos, et nobilem virum, Ramber
illos ul faceret

III

PAP.C
ci

XS1V letram.

A

lum Monaldi, ad dominum iQnocenlium, petens per ipsum ad praesenliam suam secure
conduci, quia et de persona et de pecunia, et de lerra volebal esse ad mandalum ipsius. Ei sic in

animam

ejus juravil nobilis anledictus. Erat enim idcm Marcualdus senescalcus imperii, dux Ravenna? et Romaniolae, marcbio Anconae et Molisii, vir ingeniosus ct subdolus, multam habens pecuniam

sub Henrico imperatore in regno

Sieilia?

acqoisitam'

quem

inler

omnes familiaressuos

ipse imperator hasui feceral

bueral praedilectum, et
lestamenli.

eum exsecutorem

quod,
lur,

si

Uude promitlebal eidem domino papaj eum in graliam suam admiltere dignare-

ipse

Romanam

Ecclesiam
a lempore

amplius exallarel
Conslantini,

quam

B

Quod cum dorninus papa facere nollet, quia suspeclam babebal fraudem lpsius, reliquil Marchiam, el regnum inlravil. Reducia est igilur tota Marchia, pra?ter Asculum (29), ad dominium el fidelitatem Ecclesiae, videlicel Ancona, Firmum, Auximum, Camerinum (30), Fanum, Esim, Seneg ilia,el Pensaunium.cum omnibus dicecesibus suis. IX. Conradus ergo, nalione Suevus, dux Spoleii el comes Asisii (31), videns terram suam pari modo ad dominium Ecclesiae Romanae redire, mullis modis lentavit si posset apud dominum papam gratiam invenire, offerens ei decem miliia librarum inconlinenli, el annuum censum cenium librarura ar_ enti> el obsequium ducentorum miliium per patrimonium Ecclesiae,a Radicofano usque Ceperanum. Pro securilale vero, prceler bominium et lidelitotem suam>
concederel
T

exallala fueral

cum

leslamentum illud ad ingentem redundaret Ecclesia? Romanae gloriam et honorem. Pelebat tamen ut, donec ad praesentiam ejusaccederet, ct reverlerelur
!n Marchiam, cardinales non reeiperent ad Cdelila'em Ecclesiae marchianos. Ipse vero concessil ut

jnramenta suorum, promiltebat iradere filios suos omnes munitiones tribuere suis cuslodiendas expensis. Licet aulem dominus papa condiet

obsides, et

tionem istam utilem reputaret. quia lamen multi
scandalizabantur ex
ea,

tanquam

vellet

Theolonicos

in Ilalia confovere, qui crudeli lyrannide redegerant

interim invilos non cogerent, sed reciperent volunlarios millens ad ipsum Guidonem, liluli Sanctaa Mariae Trnnstiberim presb.vlerum cardinalem 27
,

eos in gravissimam servitulem, in favorem libertalis declinans, non acceplavil oblata. Diclus crgo Con-

qui

ad praesenliam suam secure conducerel, si vellet prmmissa complere. Sed noluit, quiadominus

eum

el tenore qui misit Narniam Octavianum, Oitiensem episco-

radus, cum mandatum

laliler

non
sine

proliceret,

reddidit se ad
:

ipsius

pacto quolibet

papa praesenserat
se

et vilaverat

ejus fraudeni, negans
ut in

Ramberto Monnldi mandasse

animara ejus
proferipse juravit

praescriplo
ret

modo

jurarel

Qui,

cum sciptum

quod

illi

tribuerat,

secundumquod

q

respondit se non didicisse scripluram, ideoque quid notarius ejus scripserit ignorare. Cardinales aulem

Gcrardum, Sancli Adriani diaconum oarquorum praesenlia, coram episcopis, baronihus el mulliludine copiosa juravil super Evan. gelium reliquias el crucem, slare universis mandael, absolvens inconlinenti omnes lis domini papae
et

pum (32),
dinalem

(33), in

;

vassallos a sua lidelilale,

mandansque omnibus

ut

excommunicaverunt eum
palrabal
;

(28) propler scelera quae

el recipientes ad fidelitatem Ecc!esia3 marchianos, receperunl terram ad dominium Ecclesiae reverteulem. Qui, cum mullam pecuniam expen-

ad dominium Ecclesiae Romanae redirenl (34), stalim etiam reddidil duas munitiones quas ipse tene-

disset, et

possel Marchiam domino papae pecuoiam copiosami annuum censum promitlens si, recepta fidelilate,
relinere, obtulit

cognosceret quod non

P.occham de Vualdo, el Roccbam de Roccham aulem Asisii reJdi mandavit. Sed Asisinates, qui eam lenebanl obsessam, non perinr serunt illam reddi domino papa?, quin captam penitus destruxerunt (35). Recuperavit ergo Romana
bal, videlicel

Cese.

(25) Atlonem, de quo menlio ab anno 1197, usque ad an. 1215. Ugiiell., Ital. sacr. I. I, col. 597. (26) Quis fi erit ille pro incomperlo habemus de episcopis Venafn-nis, circa h;ec in quibus versamur tempora, pauca admodum apud Ughcllum, Ital. sacr. tom. VI, col. 732.
;

tiam ponlificis diligenier laborenl Iial. Apnlis, an. n (id esl 1199).
(39)

;

dat. Laterani, xvi

Camerinum non lam
fuisse,
leslis

cito

sub dominio papae
Lilii
:

« VI Ravnaldus in concilio Laleranensi. sub Alexandro P P. III celebralo, anno 1179, subscriplus

D

reperilnr
pra^snl

episcopus

Venefranus,
Kal.

etc

.Eserniesis
P. 111,

denominalur in bulla Lucii P

anno

1182, dat. Velletri, .Es.rniensis Ecclesiae.

xm

Aprilis,

ad

favorem

« VII. N. Venafranus episcopus a Frederico imperalore II exsilio multalus, inde carceri mancipalusin ea necalus occubuil anno 1230, ut scril.it Nicolaus cardinalis de Arazonia, in Historia manuscripta. »

i, 38, Inccersis episcopis per Mirchiam constitutis, de confirmatione sententix per icgatos P,omanx curix adversus Marcualdum sine dala.
,

Vide epistoiam libri terlii 27, not. (28) Vide epsitolam apud Baluziura, libri
(27)

{Deli kisloria « Reslava di Camerin., part. i, lib. vm, pag. 226) li pero Camerino e Ascoli a superare, implorando a ai uli de ' P°pcli d'Assisi e dell quesl etTell ° 8 . Dmbria. Ma la cilla ritorno per se slessa alla devodella sede apostolica, e dacardinali legati conlione segui segnalate prerogative, e per esse uno stalo quasi d'intera liberta. » (31) Conradus (qui Musca in cerebro dicebalur) ducaium Spoleti acceperat ab Henrico imperatore VI, versus annum 1195. « N8 si dee tacere, che 1'imperadore Arrigo,ni questo anno cro e confermo duea di Spoleti Corrado Moscaincervello. » Mirat. loc. 195. cit., ad an. (32) Vide epistolam II libri terlii, not.
1 '
. . .

reduclum

Camillo

1

(33|

Vide

34
Ittanis,

episl. 83 libri quinli, nol. Coafer epistolam 356, poteslati et popnlo Spo-

baronibus,

etc,

ut cardinali,
;

et

Romani

pontificis magistralui

Confer epislolam i libri u, Consulibus et populo ^Esinis, ut in reducenda Marchia ad obedien-

sinc data. Verum ad lempora paulo posteriora pertinet. (35) Vide epislolam 88 libri prirai, Rectoribui

obtemperent

XXV

GESTA.

AN.

1198.
circa civitatem sludiosc

Ecclesia ducatura Spoleli et comitalum Asisii,videlicet

A

aquarum penuria, coeperunt
perquirere ubi fodiendo
invenire quae
sufficeret

Realem, Spoletum, Asisium, Fulgineum et Nuceram, cum omnibus dicccesibus suis. Quia vero mora prsedicli Conrudi erat valile suspecta, demandato domini papae rediil in Theotoniam. Rccupcravit

possent aquarum

eopinm

equorum mulliludini adfossas
ibi

aequandae, acsubitosub murocivilatisvideruntaquam
scalurire de rupe, qaae
ita

faclas

replevil,

eliam Perusium

(36),

Eugubium, Tuderlum

(37),

exiens abundanter, quod omnibus equissufiicie-

et civilatem Caslelli

(38),

cum
deslrui

comilatibus

suis,

bat ad
sit

potum

;

vocatusque

est

Fons Papalis. Proces(47),

receplo juramenlo fidelitalis a civibus, baronibuset
catanis (39). Fecit

inde Perusium (46), ubi majoris ecclesiae conseallare:

aulem

caslrum Montis
sui,

cravit

veniensque

Tudertum

altare

Sanct« Mariae,

in quo,

lempore proedecessoris

Saneti Forlunali solemniler eonsecravit, et ad or-

Conradus, qui Musca in cerebro dicebalur, caplum delinuit praefalum Oclavianum, episcopum Oslien-

natum omnium allarium
lililer

quae propriis

manibus consubin

secravit, obtulit serica pallia pretiosa et pallas

sem, de Francia redeunlem, ut esset demolilio haec in tilulum memoriae sempilernae. X. Celebralo ergo aposlolorum festo, dominus papa (40) Urbem exivil, el in ducalum Spoletanura
accessit,

operatas

;

staluensque

rectorem
Mariae

ducalu

Spoleli el comitatu Assisii,
videlicet

terrisque

vicinis (48),
in

Gregorium,

Sanctas

Aquiro
(50),

B

quem ad
(41)
;

fidelitatcm

Eeclesiae

nuperrime
venit-

revocaveral, ul illum personaliter

visitarel,

diaconum cardinalem (49),^ per Ameliam Ortam (51), et civilatem Castellanam (32) ad feslum Ornnium Sanclorum remeavil

circa

Ur-

que Reate

ubi receptus

cum

ingenti gaudio et

bem

(53).

honore, consecravit ecclesiam Sancli Eleutherii (42) martyris, et ecclesiam Sancti Joannis evangelislae (43).Inde, profectus Spoletum (44), dedicavil
ecclesiam calhedralem (45)
;

XI. Civilates

aulem Tusciae,

quae, propter

imporinvicem

tabilem

Alemannorum tyrannidem,

quasi gravem in-

curreranl servilulem, socielatem hanc
potuit ad
(30)

ad

ibique

quiddam mira-

inieruat, praeler civitatem Pisanara, quae

nunquam

culosum

evenit, quod,

cum

cives anxiarenlur super

hanc socielalem

indtici (54), et
libri

obtinuerunt

Tuscix, quod nolit arcem Assisii aliasque terras
Ecclesia alienare, xvi Kal. Maii, an
(36)
dat.
i.

Romas,

apud

S.

ab Petrum,

Vide epislolam 377

m

primi, dat.

Amclix,

Non Octobris.
(51)

Vidc infra,

§ 145.

Confer epistolam 375 libri primi, Joanni poteslaii, et populo Perusinis; qua eos recipit sub protcctione, salvis corum antiquis privilegiis, dat. Tuderti,

(52) Vide epistolas libri primi, 382, 383, 384, dat. ap. civitatem Castellanum, n Non. Oc.tobris; Id. Octobris ; 385, ibid. vu Id. 380, dat. ibid.

vm

vi

Nou. Oclobris,

an.i.

(37) Codfer epistolam 424 libri primi,
ct

Consulibus

.

Oclobris 381, /(/. Octobris.
;
'

ibid vi

d.

Oclobris;

387,

ibid.

iv

populo Tudertinis, simili argumento, sine ddta. (38)Confer epistolam 369 libri primi, Consulibus et poputo Castellanis, nobilibus viriis et aliis, etc. utpontificijttramentumfidelitatisproestent, sine f/<</a.Confer eliamepislolas33librisecundi Episcopict potcstalis
:

Castellanensium ad papam, qua mitlunt tributum ponti/icisque opem postulantadversus Aretinos; sinedata ; 78 : Episcopo civitalisCaslcllanw ul civitas Casietlana ab interdicti scntentia,pro electione '-cctoris, tiberelur; dat. Lalerani,ivKal. Junii 256 Universo populo Castellana; civitalis, qua concedit reclorem ju.vla civium postulata; dal. Lalerani, xi Kal. Junarii, an. n (39) Id est capitaneis. Vid. Cang. Gloss., t. ii,col.256. (40) Die 29 mensis Junii. (41) Innocentium jam ante diem 19 mcnsis Julii
;

:

Romam

exiisse,

Realeque se conlulisse,

et ibi

sal-

lem usque ad diem 15 Augusli moratum

esse,

abun-

de probatur ex notis chronologicis, quas diversis ejusdem ponlilicis epislolis subjecUe leguntur in Regeslo anni primL Vide epistolas libri primi, 334, dat. Reate, xiv Kal. Augusti; et 336 dat. Reate xvm
Kal. septembris. (42) Vide infra, § 145. (43) Vid. ibid. f44) Epislola, dala Spoleti, xn Kal. Septembris, habetur lib. i, n° 335. (45) Vide infra, § 145. (46) Perusium adierat anle diem 2 Seplembris. Vide epislolam 351 libri brimi. (47) Vide epislolas libri primi, 375, dat. Tuderti, vi Non. Octobris; 376, dal. Tuderti v Xon. Octobris; 372, dat. Tuderti, ivNon. Oclobris. (48) Vide epislolam 356 libri primi. (49) Vide epistolam 356 libri primi, et 60 libri quinti, nol.

redieral, anle diem 16 mensis Ocloepisiolam 386 libri primi, dat. Romce, wii Kal, Novembris. (34) « Erano da gran lempo malconlenle degl' imperadori Suevi lecittadellaToscana,cioe Firenze, Lucca, Pisloja, Siena ed allre, perche laddove tanle allre citla. di Lombardiagodevano una piena liberlane supra di loroaveano marcbesse, o ducacheeseroilasse jurisdizione, elleno si trovavano mallrallale, prima da Federigo Barbarossa poi da Arrigo suo ligliuolo, ed ullimancnte da Filippo gia dichiaralo duca di Toscana, figliuolo anch'esso del medesimo Federigo. Pero giacche il vento era propizio, coll'essere mancato i'imperadore Arrigo la cui crudelta e potenza facea slar lutti col capo chino, simisero al forte, per non voier piii sopra diloro ministro alcuano iinperiale, senza pregiudizio nondimeno della sovranil a Cesarea. Strinxerodunqueuna lcga collo stesso pontefi.ce Innocemo, per soslenersi II colle forze unite contro chiunque in avrenirc volesse pregiudicare alla lor libcrlii Simile era questa alla legi di Lombardia. I Pisani siccome soli che in Toscana godevano di tutte le Rcgalie, nc poteano guadagnar di piu, essendo altacatissimi agVimperadori, non vollero entrare in essa lega, che noi riguarderemo da qui innanzi per lega Guelfa... Imperchiocche questo nome di gcelfi, e gibellini, (originato, sic comtne accennai di sopra, dalle gare continue dellcasa de' duchi ed imperadori di Suevia, discendenli della casa Gibellina degli Arrighi Augusli per via di donne, colla casa degli Estensi di Germania, duchi di Sassonia e Baviera, discendenli per via di donne degli antiqui Gdelfi) queslo nome, dissi, comincio a prendere gran voga in Italia. Chi era aderente de Papi, per custodire la sua liberta, ne' essere piit conculcato dagli UfTuiali Cesarei, si dicea seguitar
(55) bris. Vide

Romam

I.NNOCENTII PAP.E
a

suiumo

ponlifloe ul civitales
el

el

cc

slesiee rjnaj

suiil

A

XIII.

Gum autem

per legalos suos, ad hos speeia-

in Tuscia

ducatu Spoleli se illisin
salvo

liac

societale

destinatds, requircret
thildts a civitatibus

ferram

comitiss;e
c;.m,
licel

Maipsa;

:ii,

sedis dorninio el
los

semper in omnibas apostolicce mandato (55). Consliiueiuni
civilalibus,
el

detinenlibus

ellenl

eamdem

reelorrs de singulis

unum

sub

eertis paclionibus

per Romanam Ecclesiam recognoscere ac tencre, quia

a, cui

renl

lempore sui prioratus omnes lis ncgotia peragenda ;
alii,

inte
i

cx ipsa (erra

tamcn pacliones illae convenierites non erant,noluil quidqUam concedere, prajter id quod
,-,

lam rcclorea quarn
scrvarcut ad

juravcrunt
ct

qi

concessit cpiscof
apostolicee
I

in aliud

honorem

exaltationem

icum, quia lunc
ait
',
1

ei

sulliciludo gravior su-

et quod possessiones el jiira sacro-ancia? Romanas Ecclcsi;e bona liJe defendereut, el quod ncl-

i

ex divisione imperii et

lurbalionera

regui

quibus

eum

intendere principalitcr oporte-

lum

iu

regem

vel

imperatorem reciperent, nisiquem

Romanus
«

ponlifex approbaret.
uisi

Ab eoaulemnonpolilleras

tuerunl aliud

hujusmondi

obtinere

:

XIV. Has autem munitiones ad manus suas iloInnoccnlius delinebat, el custodiri faciehal
per proprios castcllanos
:

Innoceatius
iiliis,

episcopus, servus servorum
el

Dei,

in Tuscia,

Radicofanum
Orelam];
;

dileclis

priori et reci iribus Tusciae

ducalus,
elc.

g

Monlem-Flasconem
in ducatu Spolelano,

(63), et

Ortam
et.

[baluz.

salulcm, ctc. Sicut universitalis condilor,
Lalerani,

Dat.

Vuahlum

Ce>e

in Sabinia,
et
.

m

XII. Posl haec, dedit
ici
'

nt in (57),

Novembris (56). » operam ad recuperandum Jenlem, Montcm-Flascoqure tandem recupeatque Tuscanum
!as
;

Kalcn

Roccam
trum;

Auticuli, in Campania,

Sarianum
[64
lieri

Cas-

in marilima,

Roccam

Cicergii

Apu

i

palatium Monlis-Flascouis
overi
i,

fecil

capcllam,

cl

ravitno
,

sis,

liberans

Aquamimad

domos posl palalium usque ad muros construens hinc inde parieles a palalio usquo
illos, et in

lera
:.

ab

Urbevetanis,

qui

eam
ct

acriter

ad muros
ut bab
i

muro

faciens largam

portam,

Misil praeterea

nuniios

legalos

mulatio ingressum,

non solum com-

i

lum ExarchatumRavennae,Brictonorium,
ten
lacomili
.

el

Sed

archiepiscopus

per Caslcum, sed eiiam proprium el cialem per iilum locum. In Rocca de Radic
fccil cxallari velcres ciuros, ct

I

eoncssum
et

a

Exarcalum anliquilus Romanis ponlificibus Ecclesiae
oslendebal; Brictonorium
fuisse

novos construi,

ca-

vari fossalum, el
l

locum bene muniri.
i

&occtm
de Lcc
tlo,

veio
cui

Ravennati,
papa,

privilegia

rgii
'

redemil a Uolanrjo Guidi
i

i

quoque concessura

de

novo ab Alexandro
(60).
I

Etob

rtus Frajapanis

in

fcudutn conc

dUm
la

Vcnetiis

moranlur
prud

Supersedit ergo

p

ranl

quamvis eam aL
sedis in

Ecclesia

Romana

lcneient

aiius

tempus magis
Permisit
ta-

solius custodia; ratione.
licse

quam super hoc

vellel sliquid experiri.

Palrimonium autem aposloTuscia diversis temporibus coimnisit
euihus faciebat

men

ul archiepiscopus

Ravennas salvo jure apostoet tenerel.

regendum
nuatim

diversis personis, a

an-

licee sedis,

recupcraret Brielonorium

colligi

(eudum

[balez. fodruni], per civitalcs

parte o fazione GrjELr.v; e chi adoriva all' in radore, si chiamava di parte o fazion Gibellina c massimamente pri aro piede queste duc fazioni, negli anni susseguenli, perchS risvi che mai la discordia fra le case suddclte cie' Gi e Gibellini, in Germania, a cagione dei due re che ve Ircmo fra poco elelti, cio6 di Filippo Suevia, di sangue Gibellino, e di Oiione IV dente clai Gcelfi; a' quali poi succedelle Fc figliuolo rii Arrigo VI, et per cioe d' origine G i.iM » hukator. loc. cit. ,pag. 131.
1

1

|

etComitatuBritinorii, dala. tant.&x (59) Eral i?, noniine Guillclmus, sive Guillelmotus us, quem etiam multi Oihoncm appellant. Post excessum Gerardi archiepiscopi adleclus anno 1190, decessit anr.o 1201. lciiell., Itai. sacra., lom. II, col. 375. (6uj Rem aliler narrat Muratorius, Annal. cilial. tom- VII, part. ii, pag. 129, ad an. 1198. « Tanlo ancora d; ridurre solto il suo domir.io 1'Esaicato di Ravenna Bcrlinoro, e la lerra del conlc Cavalconte,
ispedir cola lettere c legali, ma non gli ver.ne Ravenna tenne forte, falio; perche l'arcivescovo

con

Conferendae
13.
cul

P. basilicse XH Vincula, presbyit

sunt libri .1/ ostolorum,
r
i

primi
cl
/;.
/

epistolae
'

:

m
:

trt

"?, A. S.

legatis;

n '
v

super colligalionibus f< civitatum Tuscice; Nino data.

aPolestaii ei siliariis Viterbiensibus, quod in tractatu habito ipsos Perusinos, et reetores Tusci.r, sine mandato 35. Petro, :>i procedant.D.A. Laterani, S. Pelri ad tituli cce XJf Aposlolorutn, et B. vincula presbyteris cardinalibus', .1. .s. legatis. [>: 550. Arcl aterani. tdo Pisanis ; ut cives suns kortenlnr
t

— 34.

etconsulibus

altegando e mosirando le invesliiwe impenali, da lungo lcmpo addiulrodale di qucl paese a'suoi anil clie fermo i passi lecessuri. et alla chiesa sua allc pretenzioni del papa. » Sed de his videndum il Giornale de' Lelteiraii, an. 1747. (61) Hcnricus ad Mantuauam sedem adleclus fuit 191. Excessit e vivis non anle annum 1220. ghell., llal. sacr. lom. I, col. 933.
1

i

i

lascio in dielro

papa Innocenzo

la

ri-

cerca c

la
;

recnperazione dei beni deila contcssa el chc provo non pochi inlopp.i e conira-

r.ncordmm servure, illam ordincs Tusciiv scrvabant. (50) Esl epist. 401 liliri primi.
(57) Vi le e| (5S) Conferc
i

quamreliqui

dizioni. » mcratoii., loc. cit., pag. 130.
(63) Confer epistolam 184 libri secundi : Friderici, regis Sicilioz, ad hominesde Monle-Flasconc, qua hortatur eos ut sint obedienles summo pontifici ; dat. Panortni,-- mensis Junii,indiclionesxi(idcslan. 1919).
(64)

Iiavennati, et

lam 361 libri primi. istolam27 libri primi ; Afchiepiscopo suffraganeis cjus, ut Cassendino, subdialegato, in

Apud Raynaldum,

Enregii, vel Sirligii,

cono,

dominipapm

Exarchatu Iiavennalensi

GESTA.
e'.

cast.a. In aliis

aulem regionibus proprium

— A.S. 1108. acci A paucis qu:smvis
-,

bauc solliciludinem quodammodo
:

piebal affictum [coJ. Reg. officiu

haberet exosam (unde sajpe dicebai

Qufi tangil

pi-

XV. Duo vero nobiles, Guido et Nicolaus, tcmporibus suis, et praJecessorum suorum, graviler RomanamEcclesiamolTendcrunt,vulneranclo,capiendo et spoliando venienles ad eam.el redeuntes ab ipsa. Ottdc, cum dominus papa non possct id ulterius
suslinere, mandavit reeloribus Palrimonii beali Petri,

cem, coinquinabitur ab e:t [Eccli. xin, 1]), maxime quia labor eral magnus, et fruclus parvus, cl propler excreseentem raalitiam homincs non polerant
facile coerceri.

XVIII. Creterum, quo amplius cupiebal a «eeularibus negoiiis expediri, eo magis est mundaniscuris
implexiis. Defuncto
credi, regis Siciliae,

ul,

procedenles

in Tusciam,

eo»,

si

monili

contemnerent ad mandatum ejus redire, cxTcerent invitos. Qui eos contemploiv-. rebellcs intra caslrum Rispampini obsedernnf, va stantes segetes, et arbores incidentes, ahducenles
sponte
greges ipsorum.damnumque ipsis trium miHium Kbrarum el amplius inferentes. Cumque pararent
ligna, lapides el

namque Rogerio 167), fiiioTanquem pater in vita sua regem
coronari, eiquc
.

constiluens,

feceral

liliarn Isasii,

Consiantinopolitini

luxeralin uxorem,
si

consequenter eliam paler ejus praa niinio:
eebalur,
Glias, et

dolore defunclus est (68\ relinquens tres

unicum

filiuni

parvulum, nominc Guillelfecil in re-

cremenlum, ut ante pnefatum ca[urrim aedi-

mum, quem
B

maler ejus Sibilia eoTonari
laliler destilulo,

slrura

Rispampini ad capiendu

gem. Regno iuiiur
rator, aspirans

Honricus impecou-

licarent exeelsam, praedieti nobiles, prolinus d

ad

illud occasione Gonstanliae,

ad mandalum ejus humililer reJierunt, sine aliqua conditione, jurantes starc mandatis domi;:i
ranles,

jugis su;e,
liae,

lilise

quondam

Rogerii

pi
i

avi prsedicli

TancreJi, co

reilum

super facto Velrallaj, Petrognani, slrataesecuritale, maitoleciis(61'),el
:

maximum
,

redemnc ;uilcr
c.ipli,

ecclesiarum indemnilale,ac
fidelibus suis peregrinis

r

pa :em

'.

u: iversis

dum

rediret Je terra promissionis ab obsequio Cru»

ct

omnibus

viaioribus fideliter observare, insupcr
resliloere

cifixi.

Hic ergo regnum ingressus,

in
i

ta

illul

eastrom Martha>, lidejussoriara caulionem mille librarum Senensium super

munitum

ol-linuil,

nemine
suo

r

Prsefala

cum

filio

el liliabus, et

Salernilano quoqueareJLis,

omnibus supradictis. fnsuper domino papa3 lidelitatem, secundum morem et consueludinem aliorum
li

cliiepiscupo (69),

et

fratribus
;

rec

">
de pace

Sieilias

cum qua

iraperalor fecit

lelium, juraverunt (65).

traclari, et
:

concor Javerunt pariter in hunc
inlerposito jurarj
et

XVI.
lieet eis

Circa vero su;e promolionis primordium,

modum

quo.l

imperator,
filio

Naroienses Ulriculum graviler moleslabant. sub intermin uione interdicli
el

Quod

conoessil Guillelmo

ojus,

haereJibus suis,

banno mille
ii

G

librarum lirmiter
struxerunl.
fecit

vetuisset (66), ipsi lamen,

hi-

bitione contempla, castrum illud

cepcrunl
Ro::i.

i

comitalum Licii.quem pater ejus Tancredus habuerat anlc regnum, et addidil ei principat'im Tarenlipromiltenssalvarepersonaselres.Mox 'iutem, postquam
eos in siia poleslate babuil, occasione caplal
cepil illos ct

Idem vero

pontifex, juslus et

forlis,

exercilum contra
intulerant

illos,

lam de

n
sunt
re-

quosdam

alios

uobiles regni,

eosque

de forinsecis, congregari, per

qoem
;

giv.viora
et

vos
pia'1'ili

in

Leutoniam

destinavil,

faciens fratres

quam

;c.ii!icato caslro,

damua bannum

perpessi
miilc

landem,
illis

archicpiscopi

ULrarum ab

ac-

ttibus

aliosque nonnullos privari oculorum^arehiepiscopumvero, re

cepit, jurautibus ejus staremandatis, faciens
tas libras praeslari pro restauratione

dueen-

et filium ac lilias, in arela cuslodia detineri. Frater

murorum.

autem imperaloris,

Philippus,

relictam

praefati

XVII. Quia vero longum esset explicare per singula

Rogerii Gliam imperatoris Conslarjtinopolitani, duxit

qaam

diligens

et

stmliosus exstiteril circa pa-

uxorem; quem

fraler ejusAlexiusluminibuSoriians,
(71).

irimonium Ecclesise reformandum, sufficiat dixisse pauca de mullis, quia mullu possunt excogilari de
(64*) Leg. maiclolletis, vel maltollelis. IJ est
lepartis, quae per
rr.a-

Constaulinopolilanum imperium usurpavil

XIX. Henricus igilur iraperalor, ex quo regnum
al
I

figliulo...

»

Mur.vtor.,

Ann.

dllal.

(ora.

VII,

vim

it

conlra jus lollunlur. Italice, L»
:

105, ad an. LI93.

maltotto.

epislolam 373 1ib:i primi fl viris, Ugailioni, et Guidoni marchioni, fidelibus papx, qua recipiunlur cum ipsotum subdilis sub protectione
(60) possit.
;

(65) Confer

(69) Vi.!e epistolam 03 libri quinti, not. (70) c< Nel giorno santo di Nalale (an.

II

sine data.
in Regeslis reperiri

De boc nescio an aliquid

(67) Obiit Rogerius

anno

Cbrisli 1193.

(68) « Tancredi, seutenJosi poi aggravalo da febbri, si ridusse verso il fine del anno (1193) in Sicilia, dove resto trafilto da inesplicabil dolore
|

1'impcradore Arrigo) un. solenne parlamenlo, di lutto il reguo, in Palermo, e quivi caccio fuori delle letere, eredute d,.i piu di sua insenzione.Jalle ratione formata contro di quali appariva u lui da alcuni baroni del regao. Dopo di cbe fecc mcltere le mani addosso a moltissimi vescovi. conti e baroni, elc. Alcuni d'essi furono accecati, altri
lli,

allri

!o, e toc. cil.

fatii morir nellc Uamme, e il resto condollo in Germania inesilio. » Murat.

rubo sul tior degli anni il primogenilo re Ruggieri. Q;i slo culpo quel fu, che sul principio dell' itnno sequente 1194 iece tracullar a sanita delTinfelice Tancredi, il qual lenne dietro
:;li

morle ebe
suo, cioe

il

(7!)

«

Trovavasi nella eorle di Sicilia Ircne ve-

dovadel giovane re Ruggieri figliuolo di Taneredi, La Irovo assai avvenente Filip^o, fralello dell' im-

l.N.NOCENTII
Siciliae

III

PAP.E
et

lolum oblinuit, spolians

illud

auro

et

ar-

A

Apulin?,

principatum Cnpuae,
el

cum
et

Gastris [Ba-

gento.et lapidibus preliosis, rediit in

Teutoniamcum
principes,

luz. caHeris],

adjacenliis,

sibi

filio

suo con-

ingenti hiunipho {72), efliciens apud

ut

cederc dignarclur,

secundum formam qua pnede-

filium suum Federicum, infanlem nondum duorum annorum (73), necdum eliam baptizatum, in regem

cessores ejus coneesserunl illapraedecessoribussuis.

Ipse vero sagacissimus ponlifex, diligenter altendens

Romanorum
prastarent
ei prxsliiit
;

eligerent, eique
inter

fidelilatis

juramenta
lidelilatis

quos prafalus

Pliilipus

juramentum. gatinnibus, appellalionibus et conciliis, derogabat XX. Quo faclo, iterum venit imperator in regnuui, non solum aposlolicac dignilati, verum eliam eccleet tandem apud Messanam, praesenle imperalrice, siaslicae libertali, mandavit imperalrici ut illis diem clausit exlremum (74). Post cujus obilum, capilulis renuntiaret omnino, cum ea non essel quidam familiares ejus excunles de regno, Maraliquatenus concessurus. Tentavit illa propositum chualdus accessit in Marchiam Conradus rediit in ejus muneribus immutare quod cum efficere nequiPhilippus aulem, frater ipsius, rccepit decatum visscl, missis honorabilibus nunliis, Anselmo, Neasc apud Monlem-Flasconem, et inde rediit inThcuoniam patrimonium occupans universum. Reman- „ polilanensi archiepiscopo (76), Aimcrico, Syracusanensi archidiacono, Thoma juslitiario, el Nicolao serunt aulem in regno aliqui de Theulonicis, in Si
,

quod privilegium concessionis, indullum primo ab et renovalum poslnodum a Clemenle, super quatuor capitulis, videlicel electionibus, leAdriano,

;

;

l

cilia

in Apulia et Terra-Laboris
ipsius,

Guillelmus Capparonus, in Calabria Fcdericus, Diupuldus, et faulores

judice, post tractalum diutinum, oblinuerunt

conillis

cessiouis privilegium

innovari

(77),

capilulis

multas muniliones lenentes.
infra tresmcnses

omnino

remolis,

sub censu, Udelilate ac hominio

XXI. Post mortem imperaloris,
bus
leli,

consuelis. Privilegium

non pervenit ad illam,morlis

obiit Cceleslinus, el subslilulus est Innocentius, rclaliler
el aliter varialis,

acceleralione prasventam (78).

Imperalrix vcro Con-

XXII. Idem vero piisimus ponlifex,adliberalionem
c.iptivorum clementer intendens,
praeserlim

stantia, reversa

qu;c filium

Panormum, misit ad ducissamSposuum in Marchia nutriebat, et perregem, ccepitque
(75).

cum
ni-

per delentionem Salernilanensis archiepiscopi

duclum ad

se coronari fecil in

cum

illo

regnare

Direxii

aulem incontinenli
Siciliae,

nuatios

cum muneribus

ad

dominum Innocenlium,
ducatum

mis delraherelur aposlolicie dignilali, stalim, circa suae promolionis primordium, misit (79) Sulrinum episcopum (80), natione Theulonicum, et abhalem
Sancli Anastasii
Icsi,
di
,

devotissime poslulans ut

regnum

ordinis

Cislerciensis

(81),

in

peradore, e forse pensando egli, che quesla principessa polesse anche porlar seco dei dirilli d'imporpcr essere figliuola d'un Greco impeiadore, tanza, „„,. n <,oo-Q nrriinniQ A'nn firoon imnovaHnro la prese per moglie, di consenlimenlo d'Arrigo, che allora gli diede a godere il ducalo della Toscana » Id Ibid., ad e i beni della conlessa Malilde. an. 1195. (72) Bella gloria al certo, guadagnala con lanli
.

p Ci

spergiuri, coll' ingralitudine, colle barbarie, e con lasciarc in Sicilia un' incredibil, odio e mormorazione conlro della sua persona. » Id. ibid., ad

gliuolo, papa Innocenzo III, el ordinato che, durante la di lui minorita, si pagassero ogni anno trenta mila Tari per tal cura ad esso pontifice, oltre a quelli ch'egli spendesse per difesa del regno. » MunAT. Annal. a"llalia, ad an. 1198, t. VII, part. i, ad an. 1194 (74) Succedetle essa morle, nella segueute forma: L> pag. 134. Spirensi, (79) Vide libri primi epislolas 24. fece Arrigo venire a se 1'imperadrice Coslanza sua Argentinensi et Wcrmaciensi episcopis, pro liberamoglie, e, mentre essa era nel Palazzodi Palermo, 25. lione archiepiscopi Salernitani, sine dala ; Guilellmo, caslellano di Caslro Giovanni, si ribellfi Episcopo Sutrinensi, et abbali S. Anastasii, pro realP imperadore. Porlossi in persona Arrigo, all" conciliatione Philippi, ducis Suevix, et libcralione assedio di quella fortezza, e quivi stando fii preso 26. Eisdem, de eodem arcaplivorum, sine data ; da una malattia, a cagion della quale condolto (per gumento; sine daia. quanlo s'ha da Giovanni de Ceccano, e dall' Hove(80) Praesulis hujus nomen ignorasse videtur deno), a Messina, quivi lermino i suoi giorni nella Ugiiellus [Ital. sacr. tom. I, parl. signatoe* col. 19), vigilia di S. Michele, cioe nel di 28 Settembre. Allri qiii nihil aliud de co, prseler factum istud de quo dicono nclla fesla di S. Michele, altri nel cli quinlo
;

an. 1195. (73) Della nascita di questo prineipe, che fii poi Federigo imperadore II, e del luogo dove Costanza Augusto il parlori, molte favole si leggono presso li ha anchedisputa slorici lontani da questi lempi. intomo ell' anno della sua nascila ma, ollre al Riccardo di S. Germano, )'Anonimo Casinense, e Alberto Sladense,il fannonato nelfinedell'anno 1194, cioe, mense Decembri, in festo S. Stephani. » U.ibid.,

dove era stalo lasciato solto la cura de' Conli Celano, e di Copersuno (Richard di S. Germ. in Chron.), ovvero, come allri scrive, della duchessa di Spolcti, et con farlo coronare di poi, ordino che ulcissero di Sicilia le Iruppe straniere, » elc. Murator., loc. cit., pag. 133. (76) Vide episiolam 44 libri terlii, not. Conslan(77) Confer, libri primi epislolas 410 tix imperatrici, et Friderico, regi Sicilias erga Romanam Ecclcsiam observantia, dcque ponlificis in illos voluntale ;' sine data; 4H, Eisdem, de forma ct modo in electionibus pontijicum observanda ; dat. La:

tcrani.
(78) Certo e, cho la medesima (Coslanza imperadrice) fini di vivere nel di 27 di Novembre, dopo aver dichiarala Balio, o sia tulore del re suo fi-

V

d'Ottobre, e negli Annali Genovesi, la sua morte S
referila nell' ultirno di di

hic mentio,
(81)
«

memorat.

Seltembre.

» Id. ibid.,

ad

an. 1197.
(75) « II che vedendo 1'imperadi'icc Costanza, che aveva assunto il governo di quel regno, e la tulela del figliuolo Federigo Ruggieri, con farlo venire da

Quisnam hac tempestate praefectus esset celebri monasterio S. Anasiasii, non polui hactenus invenire. Conslat, quemeunque, virum slrenue gnarum r.rudentemque, cui simul cum episcopo commendaSulrino tanta Innocentius negotia

:

GESTA.
Theutoniam, scribens episcopis, quatcnus res eorum monereat, cl, si nccesse forel,
pellerenl per

— AN. 1198. laborem ilineris, delcnio- \ reut
ei

si

pr.ufatum archiepisco-

comel

pum
siae

libcraret, et rccepto

secundum formam Eccle-

cxcommunicationem

in

personas,

interdiclum

ia tcrras, ut illos

dimilterenlabsolulos;

communic.Uus
rel,

juramento, quod super omnibus, pro quibus exfueral, mandatis apostolicis obediabsolutionis
ei

comminando principibus
hoc impendercnt operam

universis,

quod,

nisi

ad

benclicium cxhihercnl.

Illi

ergo,

eflicaccm. ipse loiamAla-

maniam supponeret

ecclesiaslico inlerdicto.

Quia

vero Coelesiinus papa, praedecessor suus,

excommudevasla-

nicaveral praefatum PhiJippum,
esset

ducem

Suvia3, duin
el

dux Tusciae proptcr invasionem

lioncmaposlolici palriinonii, et excommunictlionem
illam puhlicari fecerat

Theutoniam procedcnles, invenerunl supradiclum Philippum a quibusdam principibus eiectum iu regem. Qui, Vuarmatiam ad ipsos accedens, de faclo sc fecit absolvi, non puhlice, sed occullo, uec prajsecundum formam ecclesice, sed slito juramcuto promissione facla per slolam (82). Praefulum tamen
in

ciiam llenrico imperalori,

archiepiscopum
Post
gi el

c: fralres

ipuus graluito

liberavit.

hanc formam dedit supcr ipsius absolulione prasfatis

episcopo

et

abbati, ut, quia superioris sentenlia

modicum auiem, idera Philippus fecitseinuncoronari, non Aquisgrani, sed Maguntia-, nec

a Colonicnsi archiepiscopo (83), sed a Tarentasienminorem relaxari non polesl, el ob hoc oporlearchiepiscoporurn Theutoniae id ret eundem Philippum accedere ad sedem aposloli- n si (84) quia nullus faccre atlentavit. bed nes aliquis episcoporum, cam absolveDdum, ipsi tamen hoc modo remittcper
verit. »

Angel. Maurique, Annal.

Cisterc.

lom.

III,

ligioso

jam

dictae Carlhusiae

pag. 32), ad an. 1198, cap. II, § 4. (82) Stola est una e vcslihus ecclesiaslicis, quas et orarium dicla, Gallice elole. Hanc olira omui lempore gestare tenebantur presbyleri. Sub slolajurare, tactis etiam sanctis Evangeliis, presbyterorum seu sacerdolum proprium fuisse videiur prout in charta Friderici imperaloris (apud baho« Idem quoquejuramentum arnium, ad an. 1166) chiepiscopi et omnes episcopi, alque elecli, qui interfuerunt, numero 40, super sancla Uei Evangeiia, propria manu, unusquisque sub stola sua prsestilerunt et publice firmarunt. » Verumlamen, et ipsi laici hac juramcnti forma saepissirac usi sunl. In epistoia quadam Gregorii papa3 VII (apud bbdnonbm, De bello Saxonico, pag. 125), dc Henrico imperatore » Hoc idem cliam poslea a confralribus et legatis nostris, Humberto, Praraeslino episcopo, et Geroaldo, Ostiensi episcopo, quos ad illum misimus, ad poenilenliam susceplus, in illorum manus, per sanctas stolas, quas in collo lenebanl, repromittendo cbnQrmavit/v Hugo Flaviniacensis (Chron. pag. 209), de eodem Hcnrico imperalore « In illorum manus, per sacratas eorum stolas, quas collo geslabanl, jurejurando confirmans. » Velus charta, an. 12'i8 {iu Metropoli Salisbargeasi, lom. II, pag. 267) « Albertus, praeposilus, et tolus convenlus ecclesiae Diessensis, oblinuerunt sub stola sua jurejurando, quod ncc civesibidem, nec quisquam bo:

premum diem
thusiensi. »

obiit

electus anno 1217 suanno 1229, ex Necrologio CarGall. Christ. uet.
loni.
I,

Haclenus Samraarthani,
pag. 665. El ea

quidem qua3 referunl de Angelo,

Tareniasiensi aniistite, vicario imperiali in Italia 1 196, quera eumdem exislimanl cum Ayraone, habuerunt forte ex Ughello Ital. sacr. tomel\, col. 1088, ubi de Alberlo Vercellensi episcopo, agil. Juxla eosdem igitur, Joanues II, quem Ayraoni, anno 1196 defuncto, successisse memorant, rral archiepiscopus ille Tarentasieusis, de quo hic in Gesiis Inuocentii.

Verum mullo

aliler

apud nova^

Galliaj Christianae

auclores, tora. xn, col. 707.
(]

:

« XXXVII. Emerici de Briancone (de Briancon) gcrmanus Aimo, cx monacho Carthusiae crealus

:

minum ahquid
in eo praadio.

juris h.ibeani,

vel

habere debeant

adcal Cangium, Glossar. lom. III, col. 748. (83) Vide epistolam 54 iibri lertii, not. (84) Quis fuerit tunc lemporis Tarentasiensis archiepiscopus, slatuere non adeo facile est. Mullum inter se discrepant veteris et novae Gallia; Chrislianae auctores ac primum veteris scriplores audiamus : « XXXV. Aymo de Briansone (de Briancon), ex monacho Carlhusiano crealus episcopus (Tarentasiensis) 1178, nominatur in concilio Lateranensi 1179, el Ticini 1186 a Friderico privilegia obtinuit quaj 1 196 Henricus imperalor Taurini contirmavil ; moritur anno 1197. Caelerum, Augelus, Tarenlasi.e antisles, vicarius imperialis in Italia, 1196 sentenliam lulil ad favorem episcopi Vercellensis, de quo Ferrarius in Catalogo pwsulum ejusdem Ecclesiae. Forle idem esl cum Aymone, qui in cilatis Tabulis Angelus vocalur. « XXXVI. Joannes II, ad infulas assumplus ex alumno Majoris Carthusiae, in qua aulam asdi-

Qui plura

velil,

col. 1616, et

tom VI,

archiepiscopus, astilil conciliis Laleranensi, an. 1179, el Ticini 1186. Eodem anno a Friderico imperalore privilegia oblinuit, quae an. 1196 ab Ilcnrico Taurini conlirmata sunt. Subscripsil anno eodem (1196) diplomali ejusdem imperatoris ibidem dato pro Ecclcsia Vicnnensi. Transfrelavit anno 1201. Acquisivil a Verla dc Salino quaedam feuda apud Allodia, et vitam pcrlraxit ad annura 1210, inquiunl. Ac proinde Tarenlasiensis esl archiepiscopus, qui Philippun., Ducera Suevije, iu ftomanum regem coronavit anno 1198, de quo conqueslus Innocenlius III, sub poena suspensionis ei pneeepit, ul coram sc hac de re adessct ad Dominicam Lxtare, Jerusalem, v Non. Octob. an. ponliiicalus v. (Vide epislolas Inaocenlii ad negolium imperii speclanles, apud IJaluzium, lom. I pag. 723, coi. i, epist. 74 et 80 [hujuscn novissimas edilionis tom. III, ad calcem Rcgeslornm. edit. Patr.
jj
«

XXXVIII. Bernardus. Ex monacho quoque Car-

;

thusia; factus estarchiepiscopus Bcrnardus. Huic Hugo de S. Vitali cessit iv Kal. Junii 1213 feuda qua3 habebal in pa-ochia Allodiorura et Valle S. Desiderii.

Aclenus auclores novee Galliae Christiana;. DifRcultales augcnt et cumulanl ea qu.-c narranl.r apudgravissimi inhacce maleria ponderis auctorem, P. D. Benedicium Tromby nomine, diligenlissimum rerum ad Carlbusianos speclantium indagaloreni,
qui in quarlo et quinto operis sui (cui tilulus, Storia patriarca S. dcl critico cronologica-diplomaiicu
e dcl suo ordine Carlusiano, Keapoli, 1775) lomis, non nisi an. 1775 in lucem editis, multa de istis exordinecarlhusiano ad Tarenlasiensium sedem eveclis praesulibus, hahet el refcrt, qua? neqqaquam cum Sammalhanorum et novte Galljai Christianse

Brunonc,

(ical.
«

XXXVII. Bertrandus
Patrol. CCXIV.

I,

sive Bernadus,

cx

re-

b

:

INNOCENTII
qui [uerunt
in
illa

III

PAP.E
per

XXXVI

coromitione
illud

praesentes,

PonUnde,

A veritale
finem

propriam
neglecla,

confessionem

comperta,

lificalibus indui

praesumpserunl, praeler solum Su-

tum de forma
missa, fecil
vilae

lum de praesumptione com-

Irineum, quid

ad

fueral

destinalus.

cum

aJ sunmii

ponlificis

proesenliam

rediiss^l

eum exlra suum episcopatum usque ad manerc Pro pra?dictis vero caplivis, li-

auclorum narralionibus eonciliari facile possunt. (Ju e apud supralaudalum luclorem legunlur, (cum libri sui exeinplaria in bibliothecis noslris nou lam,
facile cuivis obvia sinl) excerpere, atque

del leggiltore il deciderlo. Menire io, a dirla fuor fuori iu quanto a uie, salva la di lui pace, non lo crcdo, Tanto maggiomenle, che al di sopra di queslo

rum

hic leciooculis subjicere, operae preliura duximus. Sie ille igilur : (Sloria crilico-cronologica-diplomalica iel palriarca S. Brunone, e del suo ordine cartusiano, lom. IV, ad an. 1178, §347, pag. 218) : • Noi di sopra fatla abbiara meinoria del nobile e magnilico uomo una volla r.el secolo, Aimone, poscia monaco della Gran Cerlosa, di gran pieta. Colui appuuto, che, trovandosi presente al benavvenluroso

anno 1196,
\k). »

in

niun monumenlo nominalo
§ 28, pag.

si

trova
«

Ibid.

ad an. 1197,

16

:

Vacando per la morle di Aimone, come si e raccontato nell' anno antecedenle, la chiesa di Tarantasia, lanlo era il b'ion nome, che di loro stessi
lasciavano dovunque, piesedevano i Cerlosini, che di allro soggetlo proweder non si volle quella Sede arcivescovile, che di un monaco dell' ordine stesso. Fioriva nella Cerlosa di Granoble, fra gli allri molti che si nuraeravano, sollo la savia, e santa disciplin i del P.D. Gianoellino, uom lagliato al modello della perfezioue degli aulichi P P. il monaco D. Giovanni (/) personnagio o pei sapere, e per probila di vita, assai singolare. Preso adunque coslui di inira lanti e tali furono i maneggi, e le piiiagg iiislale misure, che si pigliarono, che alla pertine, con univeraal conlento e piacere, al riservo del proprio, nato dal lungo esercizio nella vera cognizion di se slesso nella sollevato si vide, slagion che siamo, ad un posto, e grado cosi eminenleEgli, per ubbidire chi sopra di lui avea aulorila precetlarcelo, condiscese, dopo varie inutili di seuse sempre pero con sommissione, ad acerlalo rd e ben da credersi, che il Signore, vero sculatore de' cuori, a tanla virlu dimostrala in simili troppo critiche, per la miseria umana, congiunture, mancato non abbia di assister lo con modo particolare. Noi di lui ulteriore notizia piii, che questa
;

passagio

all' altra vita dell' ncstro S. Anlelmo, fii il mezzano della riconciliazione del conle Umberlo di Savoja, col moribundo suddeio prelato(n). Quesii aduuque chiaro, e repulalo assai per lo splendore

r>

adornamenii delie sue proprie

degli avi della famiglia Brianzone, mavierpiiiper gli virtii, prima dispirare

quesloslessocorrente anno (1 178),creato vennead facere areivescovo di Tarantasia (ft).Egliano seqtiente si vedra cogli allri P P. al generalconcilio celebrato nel Laterano, e si sa che 1' anno 1196 si riuveniva annoverato fra vivi (o II dnitissimo P. Teolilo Rainaudo, pone accuratamenle 1'anno della di lui promozione sotlo del corrente anno 1178. Ma poi recon pur Iroppo grossolano abbaglio quello gis 1290 della sua morle nieiite meno che nell' anno allro (rf| dal che si raccoglie, cbe detto famoso per
i

scrillore, rispef.o a chronologia riuscilo

con quella
terie
»

felicila

maragliosa, che

nell'

non abbia altre ma-

Ibid. cd an. 1186, § 409, pag. 26 : « (Anno 1186,) Porlalosi uella citta di

Pavia,

dove dimorava l'imperator Federigo, insieme con suo figlio, Arrigo di lui successore, Aimone, da monaco della Cerlosa di Granoble creato arcivescovo di Taranlasia (e), conforme si e delto nell' anno 1178, ottene da loro umpla conferma de privilegi deila sua Chiesa (f). » Id. T.V, lib. l, § 20, ad an. 1196, pag. 13 « Passo bcnsi da questa a vila migliore, nella slasioue iu cui siamo, Aimone de Brianzone, da rnonaco (y) della gran Cerlosa, fiu dall' anno 1178,
:

^

„ non abbiamo. Onde meglio cbe andar giuocando piii ci dichiaramo all' indovinello, di lanto e non
appagali
Ibid. lib.
«

» § 187, ad an. vi era, fra gli aitri molli
iv,

crealo arcivescovo di Tarenlasia. Egli dopo un corso di vita molto esemplarmenle menata, ritrovandosi, nell' anno che corre, vicario imperiale in Ilalia, in cui qualila pronunzio favorevol seulenza a pro del vescovo di Vercelli, ando a riceverne, come si spera, il guiderdone ne! cielo (/;)• II P. Rai-

naudi o perche forse al medesimo allri succedeto fosse del noine slesso o per altra a noi niente nola cagione, usa con esso una prodigalita ben grande, ed anacronismo cerlamente grandissimo. Onde, qualor non sia, come piu verisimilmenle slimo, un
a darlo fra de' soliti errori degli stampalori, si f vivi fin' all' anno 1290, concedendo gli nientemeno che 112 anni di arcivescovalo (i). II ehe, se abbia potuto aver cammino, senza di esser ritornato il secolo d'oro, si lascia alla savia considerazione
i

D

1217, pag. 102 P. cbe fiorivano, secondo si e acennato, sotto la savia condotta del P. Girtiicellino. Primo, in gran Certosa, e per bonta di vila, e per fondo di sapere, altamenle dalla publica lama decanlato veniva ll P. D. Bernado, da molli srillori pur appellalo Bertrando, Vacava fratanto, nella slagion presenle (an. 1217), la Sede arcivescovile di Tarenlaise, anlicameule delta. oggi Moustiers, ossia Moutier en Tarentaise. Ivi, con somma sua lode, altra volta allegato si vide dell' Ordine nostro il P. D. Aimone (m) Egli lunga pezza governo quella chiesa, ed a lui si vuol successo, della profession medesima, il P. D. Giovanni, Monaco della Certosa di Granoble, siccome al suo luogo narramrao (n). Toslo pensossi di far lo stesso conforme (o) dunque del subdetlo P. U. Bernardo, appunto segui, conguibilo ed applauso universale... Corrispose egli coi suoi religiosi e santi portamenti, senza che anima defraudata rimanesse dall' aspectazione comune. Ma avendosi occasione di parlar di lui in allro luogo, ci reserbiarao di farne allora » meglio e piii a disleso raenzione

Uno

P

(o) Vit. S. Anlhelmi, cap. 25. Ap Surium addiem 26 mens. Junii. (b) Morol, pag. 44, n. 20, an. 1178. (c) Claud. Robert. Dearchiep. Tarentasix.pag. 153, (d) Teopb. Rain. Brunone Myst.punct. X, §6,n, 6. (e) Rayn. in suo brunone, Stil. lUyst. puncl. X, §, n,3
(/)

lasien. archiep.
(i)

Theoph. Ravu.

loc. cit.

Ex

labulario ejusd. Ecclesiae.
viror. illuslr. ord. Carthus. qui

(g)

Ex ms. Calalog.

ad episcopales, aliasque digniiates promoti fuerunt(h) Augustin ab Eccles.Salulien. archiep. deTaren-

Glaud. Robert. in sua Gall. Christ., pag. 153. Carlhus. quiad (/) Ex. ms serie Viror. illustr. ordin. episcopales aliasque dianilates promoli fuere. Vide eliam Sammarth. de Galliar Episcopis. (m) Vide eumdem ad an. 1178. (n) Vide eumdem ad ann. 1197. (o) Sammarlh. et Frane. Augustin. ab Ecclesia P.
(k)

episc. Gall.

xxxvn
cet

GESTA.
liberatis.

-

-AN.

1199.

xxxvm
Lanlgravius Tburingiae (92), mullique lerram oblinuit ultra Mossellam, a
(93),

jam

adhuc

lamen

exulibus,

ro-

A

Lovanias (89), dux Limburgi (90), comes palalinus
ftheni
|91),

gavit
liler

imperalricem per nunlium ad

boc

specia-

destinatum, eisque restilutionis graliam im-

eomites.

Iiaque

petravit.

Sed

el

Sibilia,

relicta

regis

TaocreJi,
evasil,

Cameiaco usque Daciam
vero reliqua terra
misil
;

pene lolam. Philippo
subilli

cum
et,

filiabus

suis,

ergaslulum

caplivilalis

cum

caeteris principibus se

regnum Francorum confugiens, nilam suam Gualtero, Brenensi comiti,
in

primogetradidil in

quamvis nec
Inierim

isti,

nec

lirmiter adhaere-

renl, sicul ex postfacto patebil.

uxorem.
Goloniensis auieni archiepiscopus,
principes,
et

XXIII.

aulem

Conslanlia

imperalrix,

quidam

alii

lam

ecclesiaslici (|uam seculares,

videnducis

les se iu eleclione

Philippi fuisse conlemplos, voca-

verunt Olhonera, lilium Henrici,
Saxonias,

quondam

comilem Piclavensem, et apud Goloniam elegerunt in regem euraque Goloniensis archiepi;

cognoscens quod perlidus Marcualdus maehinabalur invadere regnum, diflidavit eumdem, et mandavit per litter.is suas, eum, lanquam hostem regis el regni, ab omnibus evitari. Habebat etiam valde suspectum Gualterum, Trojanum episcopum, regai
Sieili;e

cancellarium (94)

;

ita,

quod sublraxerat

illi

et sic scopus coronavil solemniter Aquisgrauis facla estdivisio in imperio longo terapore duraiura.
;

sigillum

(nam

el fratres

ipsius reduxerunl Mareual-

B

durn) scd, ai raullam inlercessiouem
tificis,

Nam
et
et

Othoni adheeserunl Coloniensis archiepiscopus suffragauei universi. Pralerea Cameracencis (85),
Padeburgensis
(86), et
illi

recepit illum

in graliam,

ita,

summi Ponquod, cum
morle Irapefamilia-

eadem Imperatrix parum

post

anaum

a

deservientes (87) epi(88),

ratoris agere in extremis (95), staluit

eum

scopi,

nec non Breinensis archiepiscopus

dux

rem regium cura Panormilanensi
giae.

(96),

Moutis-Ro-

(85) Vcrisimililer Hugo, quera in Cameracensem episcopum, anno 1197, eleclum, usque ad annum 1199 sedis>e probant novae Galliae Christianae air-

Jain ab anoo 1172, ad comitalus Lovaniensis regimen, a palre suo, Godefrido, associatus fueral. Auno 1183, in lerram sanclam iler arripueral. tade

clores, lom. III, coll. 33.

redux,

Beruardum II, ab Osyde, aliis Dysede, Padeburnensem episeopum, ab anuo 1186 usque ad
(86)

mine

1-02 sedisse allirmal Bucelinus. German. 20. Idem sane ac ISerhardus, sacr. parl. n, pag. qui subscriptas iuvenitur ad epislolam 10 de negotio iinpcrii (Vide infra post libros Regeslorum).
anuiirn
(87)

Anno Anno

anno 1190, patre defuncio, ipsi et ic re^iducatus inferioris Lotbaringias successit. H97 in terram sanctam ilerum profeclus esl. sequenti 1198, Othoni, in regem Romanorum

elecio, adhassit. Vixil annos 77. Obiil anoo 1235, die 5 Novembris, Coloniae. Vide X de verificr les dates, nouv. edit. tom. III. pag. 104.

AH

Et

illi

deservienles episcopi. Sic legilur

apud
i

Baluzium, Raynaldus vero, nec non codex ms. Vallicellanus, ct lldesemensis episcopi. Qua? quidein leelio el nobis valde anleponenda viderelur, nisi diflicultas inessel, ad quam solvendam nihil in

prompiu habemus. In
rii,

epislola 14, de negolio irnpeprincipes el praelatos Alemanniae, qui, Philippo adhaerentes, in ipsius favorem ad Innocenlium seribere dicuntur, Idesemensis episcopus, imperialis aulae cancellarius, diserle nominalur. Concinere videlur Buceliuus, Gcrman. sacr. part. n, pag. 18, qui post Bernonem, anno 1198 defuniuler

clum lmmediate Conradum de Rabensburg memo« XVII. Conradus de Uabenspurg, ral, de quo sic
:

Philippi

regis

Romanorum

cancellarius,

dehinc

Lubecensis, deraum Hildesheimensis episcopus vir in imperio spectatissimus, post annum resignans, lil episcopus Herbipolensis el Franconiae dux. » Quid igilur? Num dicendum eril hic Gestis Innocentii agi posse vel de Bernone, Conradi aniecessore, qui non nisi currente anno 1198 falo funclus. per aliqucl menses Olhonis causoe favere poluit ? Vidoaut rerum Germanicarum periiiores. (88) Nec non Bremensis archiepiscopus. Eadem fere, imo major, hic nascilur difticultas. Bremensis enim arcuiepiscopus, Philippo fidelitatem feeisse hominium dicilur in epistola eadem, quam supra alleuMvimus, Regesli, de negotio imperii, 14. Verum, post epistolam ejusdem Regesli 11, in qua Innoeentius Coloniensi archiepiscopo, aliisque Aleruanuia; vel praelalis vel proceribus, Olhoni addiclis, gratias egil, ponlifex in eumdem modum Bremensi archiepiscopo, velut etiam Olhonis parles foventi,
scripsisse diserte dicitur. Caslerum, posl Harduinura, sive Harivicum (quem anno 1188 sedisse affirmat), Gerardum, ex episcopo Osnaburgensi, Bremenses infulas gessisse scribit Bucelinus, German. sacr. pait. n, pag. 53. (89) Eral is nomine Henricus, dictus Bellator, coraes Lovaniae, simul ac dux inferioris Lolhariu-

(90) Henrieus III, Henrico II, patri stio, in ducatu Liinburgensi successeral anno 1170. Regnavil annos51, fatu functus anno 1221, anle diem 28 mensis Au^usli. Olhoni, cui primum adhaesit, non semper fidelis fuii. Vide ibid., pag. 112. (91) Heuricus de Sastonia, Henrici (qui dicebatur Lco) ducis Sassoniae, ex Matliilde Anglicar, filius primogenitus, anno 1170 nalus, palalinatus investituram ab Henrico imperatore VI, anno 1196, accepil. Anno 1197 una cum Hannonia? duce in lerram sanctam profeclus esl. Inde redux anno 1198, litulum ducis Sassoniae cum tilulo comitis palatini conjunxil. Ulhoni primum addiclus, poslea Philippo favit. Deinde, anno 1208 Olhonis partes ilerum araplexus, eas denuo deseruil in gratiam Frederici II, cui nec seraper fidelis fuil. Obiitanno 1227. Vid.
ibid., pa^'. 322.
(92) Eratis nomine Hermannus I, Frederici imperatoris I nepos, qui Ludovico III, Thuringias landgravio, successeral anno 1190. Primum Philippo, in rei;em Romanorum eleclo, adhoeseral, et ab ipso
rj

quasdam

civiiales, adhaesionis prajmium acceperat. Sed, nec sic conienlus, Olhonis parles paulo post secutus est. Mox ad Philippum rediit, et regi Francorum adversus Oihonem auxilio fuit. Gothae obiit die 26 Aprilis an. 1215, non an. 1218, prout affirmai Albericus, Chron. pag. 499. Vide Ibid. pag. 307. (93) Usijue Daciam. Sic in codice Vallicellano sic et apud Raynaldum (Annal. Eccles. lom. XIII, pag. 18, ad an. 1198, §62). Apud Baluzium, Vida;

nam.
(94) Videepisl. 39, libri quinti, nol. (95) Constantia obiit die 27 Novembris. pra §21. nol. 78.

Vide su-

(96) Eral is Barlholomaeus quem Panormitana; Ecclesiae, ab anno circiler 1 194 usque ad aunum

1200,

tom.

I,

praefuisse docet pag. 129.

Rocchus Pirrus,

Sicil. tacr.

INNOCENTII
Capuano (98) Arcbiepiscopis
;

III

PAP.fi

baliura A. dens, quod, ex leslamento imperaloris, ipse debcgalis (97), cl bal essc balius regis et regni. Slatiin ergo dominus vcro regni doraino Papee dimisit, ab omnibus jura-

menlo firmauJum, quoniain ad euin spectabal, lanquam ad dominura principalem conslilucns, ut
;

papa Gregorium, Sauctoe Marire

in Porticu diaco-

num
vil

singulis annis, duranie balio, perciperel de proven-

cardiaalem (100), legalurn ia Siciliam destinaut ibi cum familiaribus regis de regni negoliis
(1).

Regis trigiata millia larenorum (99), el, si quas expensas pro regni foret defensione faclurus, omnes sibi ex inlegro rcdderenlur sicque dcbitum
lilius
;

ordinaret

Qui profectus, recipit ab

eis balii ju-

ramenlum, et fecit illud ab aliis per Siciliam exhiberi. Verum, quia non bene intendebalur ei a farailiaribus rcgis, et praescrtim a canceilario (2), qui

camis

exsolvil, rege

pupillo in

familiarum cuslo-

dia dcreliclo.

dedignabalur

eum superiorem

habere,

cum

ct

omnes

MarcuaKius aulcm, re<.ressus in regnum, ad occupauJum illud tolis viribus intendcbal, praMen(97) Carus,

non non

re^iis sed propriis utilitalibus insudareni, post

muhum
ut

tcmporis ad sedera aposlolicim est re-

arcbiepiscopalem

Montis-Regalis senisi

dcm

oblinuit

anno 1189. Obiil non

postannum

1215. Id. ibid. pag. 415. (98) Mallhaeus, archiepiscopus Capuanus, Alpliano successitjam ab anno 1183. Exstanl diversac Innoceuiii epistolas, quibus Matth.eum familiarem fuisse Hic enim, Fredcrici, Sicilire regis, dignosciiur. nou moJo vila inleger, verum mullis praeclarc, et cum summa prudenlia iu regno Siciliae gestis,

famun exislimalionemque apud omnes,
mara apud Henricum
slanliam
VI,

luin

ejusque

uxorem

sumCon-

imperalricem, luin apud InnocenJium euindem PP. III graliam collcgit, ut ab ipso post Constantia» obilum unus iuler mullos praeclarissimos praesules, ad regni Sicilise moderamina, Frederico tum puero. delectus fuerit. EoJem in muuere Panormi defunclus est circa annum Domini 1203,

et Messancnsi alide regni Sicilix bonis alienata resli'Qtuttnt; dala (ul illic diserle dicilur) Laterani, v Kal. Octobris an. n (id est 1199). Non, quod in ca de archiepiscopo Capuano menlio habeatur, sed quia noiari potcsi, quod, cum in diversis aliis Epistolis (vide epislolas libri prirai, 390, 391, 392, 557, 558, 564), quoties agitur dc ncgotiis regni Siciine, archiepiscopus Capuanus iisdem archiepiscopis Pinor.n.tanensi, elc. semper adjunctus videalur, in isla sola libri secundi epistola 187, nomen ejus nequaquam reperitur unde forsan conjecturari lieet eum jam anle mensem Oclobris auao 1199, fato

Panormilancnn, Montis-Regalis,
isque,

;

funclum fuisse. Quoad electiooem Raynaldi, cjus successoris, eam jam ab anno saltem 1201 locum hDbuisse, evincilur ex iis quaa apud Ricchardum de S. Germano leguntur (Rer.
an. 1201
:

ibidemque sepullus. Ugiiell.
«

llal. sac.

t.

VI, col. 401.

Ma!lii33um in eodem mnnere Panormi lel aclum esse circa annum Domini 1203, ibidcm iuc sepullum. Pergii aucLor ille: « Quo dcfuncto, lanocenlius ad capitulum Capuanum de successore eligendo insigaem epislolara scripsit, cujus pars habelur in Corpore Juris canoCum inter integram ex-cribo ex moaacbo nici universas, elc. Iline ergo habemus, Matthaeum arAilirmal igiiur
Ujihelius,
; :

Italic. Scripl. lora VII, col. 980), ad «Gualterius, Brennensis coincs, in odium

Theulonicorum in regnum miltitur ab Innocentio papa, qui, apuj Capjam congrediens cum ipso

^

Junii,

Diupuldo, vicit el fugavit eumdem, ilecimo niensis el exinde Tranum venii, una cum IWyNALDO, TCNC ClPUANO ARCHIEPISCOPO, FILIO C.ELANI
COMITIS.
»

Idem alTirmal D. Agoslino Iuveges, Armal. di Palcrmo, part.

chiepiscopum post Constantiam decessisse, nempe post aunum 1197 (imo 119-i). Pervenisse ad aniium
1202,

m,

pag. 515, ad ao. 1201.
:

comperimus ex instrumentis.

(99) Tarenus, al. taris, moncla los el Siculos. Matlh. Silvaticus

aurea apuil ApuTarenus ponderat

« XXI. Raynaldus, Petri, Celani comitis, filius, ac lanocenlii III nobilis alumnus, subdiaconus etcapellanus, posl obilum Malthsei, canonica capiluli eleclione deligilur capuauus archiepiscopus, anno 1204. De cti.jus eleciione habemus pariern epistolaj Innocenlii in Corpore Juris, et inlegram darr.us, sequenlibus verbis conceplam Archidiacono et capitulo Gapuanis. Cum olim nobis dc obitu B. M. archi:

grana 20. Compulus an. 1333, et seqq., toin. II, Hisl. Delphin., pag. 285 Qualibet uncia computata pro quinque florcnis, ct quolibet floreno pro scx tarenis, et quolibet tareno pro duobus carolenis, ct qiwlibei caroleno pro deeem granis. Falcandus pa,<:. 656 Domumque revcrsus, 700 millia tarcnorum hostiariis,
:

:

episcopi Capuani, » ctc. HactemusUghellus, cui Malthaeum ad annum L202 pervenisse, Raynaldum vcro non nisi anno 1204 cleclum fuisse. asserenli, fidem adhibere nequaquam

possumus. Ac primum

:

D

Epislolas illas Iunocentii, quas ipse referl, habemus in Regesto anui secundi. Vide epistolas libri secundi, 190, Capitulo Capuano, ut maturc novum archiepiscopum eligant, non diu cxspectatis liis qui 277, Archidiacono, et capitulo longius aberant ; Capuanis, ubi varia de eleclione et postulatione Pr.vlatorum disserit pontifex, iemumque R. (Ragnaldi) in archiepiscopum ab ipsis elecli, elcctionem con-

qui cum eo missi ftterant. assignavit. Adde pag. 658, et 661. Charla an. 1451, 18 Febr. Itlas uncias mille 30, et illos tarenos 20, et in corlcnis argcnli gillalis bonietjustipondteris 60 eorum pro uncia quulibct, et duobus pro tareno singulo, jux/a rnodum cl rursum reqni Sicilix. Vide Cang. Glossar. tom. VI, col. 996. (100) De isto cardinale vide quas adnotavimus ad

epislolam 29 libri octavi. (1) Confer epistolas libri primi, 557, Archiepiscopo

Panormitano, Regincnsi, Capuano, Montis-Regalis, et episcopo Trojano, ut necestariam contra hostes regni pccuniam iransmitianl; dat. Laierani, vm Kal.
Februarii, an, i (id cst anno 1109); 538, Clero, baronibus, judicibus, militibus, et universo popuio, Capuanis, ul pro patria contra hostes forliter dcccrtent ; sine data ; 562, G. S. Marise in Porticu cliacono cardinali, A, S, L., qua ipsi gubernationem rcgis minoris, et regni Sicilise committit ; sine data ; 564, Archiepiscopo Panormitctno, Capuano, Regincnsi, el Montis-Rcgalis, et episcopo Trojano, de eodem argumento ; sine data. (2 Eral is Gualterus, episcopus Trojanus, de* quo

firmat.

Desunt equidem, tam ad unam quara ad alleram cpistolam, notae chronologicae. Verum, cum in Regesto anni sccundi exhibeaniur, palet eas saltem ante linem Februarii anni 1200 scriptas fuisse, ac proindc Matlhaeum anle iaiiium ejusdemanni obiissc supremuni.

Concinere videturalia ejusdem ponliQcis epislola,
scilicet

epistola

libri

secundi, 1S7, Arcliiepiscopis

supra.

GESTA.
versus
(3)

— AN.
suis

1109.

nunliis

cum
In

litleris

regis per regnura A. runt ad
;

Montem Cassinum cum
post eos cardinales
el

filiis

et

uxoribus

traosmissis, ui ab

omnibus dorniuo papa? juramenterram vero Laboris dotiluli
(5), et

et

mililes discesserunt.

tum

balii praeslarctur.

Cardinales vero
in vallo ante

cum

habilatoribus mille infra
et

mo-

niinus

papa

dircxil (4)

Joannem,
(6),

Sancli Sle-

nasterium sunt recepli,
villa el spoliala,

militcs

cum

archariis se

phani iu Co^lio monte Presbylerum
Sancli Adriani
lcs
,

Girariium,

diaconum
et

cardinales, ul civila-

comiles

barones inducerent ad resislcn,

dum
ut

perlido Marcualdo, qui

congregalo eiereilu,

inlendebnt imprimiscapere monasterium Casinense,

ingressum regni liberum oblineret
(8) in

(7).

Cum

ergo

Casinensis abbas

insianlis necessilatis articulo

summi pontiticis auxilium implorarel, misil nobilem virum, Landonem de MoiUclongo (9), consobrinum suum, rectorem Campaniascumquingenlispene mililibus cl centum arcbariis conductis ad solidos (10),
qui

monaslerium receperunl, quos, capla Marcualdus obsedil, a?^tim;ins eus ad deditiouem posse compcllere propter inopiam viclualium, aliorumque necessariorum dcfecium. Quo audilo, sumraus ponlifex vehementer doluil, slalimque misit Jordanum, liluli Sancla? Pudentianae presbyterum cardinalem (II), et Oclavianum, subdiaconum, consobrinum suum, cum unciis auri mille quingenlis, ad Pelrum, comilcm Celanensem (12),
ut

cum

eo

,

proul melius possent, elTicerent, quain

tenus obsessis sallem

viclualibus subvenirenl.

cum

prnefatis cardinalibus

receperunl sein

villa

Ipse vero
suis,

aurum

recepit, cl dislribuil illud miliiibus

Sancti Gcrmani, ul

eam defenderent conlra impetum Marcualdi. Horaines aulem ipsius villae, tanquaui pussillanimes el imbelles,
(3)
illo

propriam magis ulililatem quam obsessorum

necessiialenvallendens.
intromilli aliquas

Nam

vix

tandem
Sed

feeil illuc

venienle fugePorlicu
,

summas

farinae.

illi,

licet in

De

redilu

cardiualis S.

Maria? in

nescio an in Regeslis menlio habealur. Sed ipsum usque ad mensem Maium, ncc ulira mensem Auguslum 1199 in Sicilia moralum fuisse, evincilur ex cpislola libri secundi 161, Clero et Populo Reginensibus, ubi archiepiscopi Reginensis eledio confirmadat. Laterni, xvn Eal. Scptembris, an. n (id. « Cum 1199). In isla enim epislola dicilur dilecius lilius nosler, G. S. Marioe in Porticu diaconus cardinalis, cui vices nostras tain super balio regni quam officio legationis comnvseramus, ajiud Messanam, pro ipsius regni negotiis morarclur, dilecli lilii, canoniei Reginenses, eidem obilum B. M. Reginensis archiepiscopi, lam per lilterjs quam per

lur
csl

;

:

suos cjnonicos, nuntiarunt

»

Archiepiscopum

C

autem Reginensem
cujus obilu
fato

(erat is

funclum

thaniensis) col. 438.
Irno,

hic agilur, fuisse (ex Emortuali Ecclesix Cadocct U>:hellus, Ital. sacr. tom. IX,
liluli

nomine Guillelmus), de dic 7 Aprilis anno 1199

Gregorium,

S.

Mariae

in

Porticu
iv

diaconum cardinalem, Roraa? jam ante Julii reducem fuisse probari polest ex
296
in

Non.

Sorolie congregato magno exercitu Teulonicorum, cedeindc perunt S. Germanum, et deprxdaverunt 8 dies monasterhim Montis-Casini in fcsto S. lilaret abbas Rofjridus, et mayisler Getini obsedcrunt rardus cardinalis, dcdcrunt 300 uncias auri Marcouatdo. Ma quesla Cronico crra nel tempo, poiche a gli n di Novembrc {in fcslo S. Martim), 1'imperadrice era ancor vivcnle (ulpole quas non nisi die 27 Noveinbris diem obiit supremum. [Vide supra § 21, nol. 78] j onde con piu verita narra Riccardo Marcoaldus, cognito de morte imperatrias, congrevcnicns in comitatu gato malignorum exercilu Molisii, in guo ftdei sune reliquix servabantur, ad Casinensem abbatem legatum misit, ut sibi regni jurarct Dalium,quod sibi Imperator reliquerat,dicebat. Seppe subilo il papa quesla inlima di Marcoaldo fatta al abbale Casinese, e lo scomunico; e anco li mando contro, dice 1'istesso, duos cardinales, cum undcipse, furoris exfortio mililum Campanorum impatiens, coepit, more Theutonico, in terram monasteni desxvire e queslo fu il principio della sanguinosa guerra Marcoualdese, chc 7 anni travaglio la
;

;

epistola

Sicilia, Puglia, et Calabria

;

falla forlo quel prelesto,

append. ad

lib. n,
,

Joanni, priori de Maria;

dura, ejusque fratribus tam pra'sentibus quam futuris de confirmatione privilegiorum dat. Lalerani, per manum Ritynahii, arcbiepiscopi Acheruntini, canceliarii vicem agenlis, iv Nonas Julii, indiclione secunda, Incarnationis Dominicie anno 1199, pontificatus vero domini Innocentii PP. an. n. Ibi enim Gregorius, lituli S. Mariae in Porticu diaconus cardinalis, cum 18 aliis cardinalibus subscriplus re;

quod imperator Mnrcoualdum regni balium rchqueral, imperalrice Conslanza non solo glie 1'havea tolta. e ma anco rial regno discacciulo. » D. Agoslino Invf.ges, Annal. di Palermo, parl. m, ad an. 1198,
I

pag. 510.

Conlerendus

eliam

Mnralorius, Annal.

dltal.

Tom.

VII. pag. 136, ad an. 1199. (8) Rollridus, de quo ad epislolam 38 libri quinti. (9) Ad istum dirigitur epistola 02 libri secundi,

perilur.

Nubiti viro, L. de Montelonyo, consobrino papse ; ut S. Mariae in Porticu [) inventum thesaurum conservet, donec poniifex suam in Siciliam legaius mitlerelur, contigisse, evincilur voluntatem declarel ; dal. Lalerani, v Id. Maii. cx epislolis Innoceniii supra laudatis. Quibus addi (10) Ad solidos, id esl, Gallice, soudoyds Solidebet epistola. 563 Libri primi, Xobili viro, L. de data (stipendium unius solidi, quod datur militi),
(104) Id,

anlequnm cardinalis

Aquila, comili Fundano, ut legalis apostoticis (Joanni, liluli S. Stephani in Ceelio nionte prcshytero, cardinaliel Girardo, liluli S. Adriani diacono bus) oblemperet, et consitio atque auxilio sit ; sine
,

soldata, soldata, soiidum, soldum, soldus, solidus ; b;ec omnia idem sonant. Hinc, solidare, soldare, soldeare ; nec non solilarii, soldorius, soldaderius, soldaerius. elc. Vide Caugium, Clos.ar. Lom. VI,
col.

dala.
(5)
(6)

Vide epislolam 83 libri quiuli not. Vide epistolam 140 libri quinli not.
Divulgalosi

573 el seqq. (il) Vidc epistolam 74 libri quinli, not. (12) Erat is sororius cancellarii, prout

evinci-

per Sicilia, Calabria, e Puglia la morle dell' imperadrice, subilo (dice la Cronica di Fossa-nova) Marcoualdus, Diupuldus et Corradus, nobilissimi Tedeschi, ch' erano stali discacciali dal regno, l'an. precedenle (1197, agilur enim hic de rebus circa fioem anni 1198 geslis). da Coslanza,
(7) «

lur ex epislola 258 libri secundi, Clcro et populo Civilalensibus ; ut li. comitem Theatinum, non vero P. comitem Celanensem, in custodem suum rcciKal. Januaiii. an. 11 (id piant ; dala Lalcrani,

m

estli99),

,

INNOCENTII
mulla penuria
virililer
ct

III

PAP.E
crat,

XLIV
juraret absque pacto quoli-

et

limore essenl, rcslilerunt tamen
ila,

A

excommunicalus

constanler,

quoJ,

cum quosJam

bel, cl tenerel se universis

corrupissenl pecunia

suum
malo
cutn
los

prresidium

dc exercilu Marcualdi, el ad idem Marcualdus allraxissent
,

mandalis aposlolicis parituium. Licel aulem dominus papa fraudem ipsius haberet valde suspeclam, quia lamen redire
volenlibus
misit
(15)

posl duos
fuil

menses
usus in
tantus

ali

obsidione recessit, aliquisque
Nain, capla
villa,
,

non

esl

aditus

Ecclesias

obserandus,

illo.

et

fugalis
,

Verulas in

Campaniam Octavianum,

mililibus,
illo

omnes

terror invasit
,

quod
SeJ

si

triumpho prolinus processisset
maliliae

pene nul,

Osiienscm episcopum (16), et Guidonem, Sanclae Mariae Transtibcrim presbylerum (17), ac Hugoli-

invenissent suae

resistentes.

in-

(imore scJalo, spirituque resumplo , ad resistendum ei se plurimi |iaraverunt. Ille vero non
lerini

num.sancli Euslachii Diaconum (18), Cardinales, ut diclum Marcualdum, illuc ad eorum praesentiara
accedentem
Qui
,

sub
,

forma

recipcrent

suprascripla.
,

solum viribus, sed et fr.uidibus insistebal conceptam maliliam Juceret ad effectum

,

ul prreet
,

;

licel

quosdam

viribus

superassel, alios vero fraudibus
poluii pravalere,

cum venissel post multas allercationes praediclo modo juravit, rogans episcopum el cardinales praedictus ut ad facieadum mandatum desceu,

decepissel,

non tamen

cum sumomnibus

derent ad monaslerium

Casemarii,
suis,
,

dictae civitali
illic

mus

pontifex obstaculum sibi poneret in

n vicmum
cum
tum
bilis
,

,

ul

coram

sociis

quorum

re-

viis suis.

Sperans autem quod eum posset inclinare
,

manserat mulliludo, audirel
a loco

usus bac fraude, ut,

promissis

per
,

Conradum

,

Maguntinensem archie-

de Hierosolymitanis lunc partibus piscopum (13) redeuntcm, et saepe per alios, sccrete fecit et caule tcutari, ulrum eum posscl oblalione munerum miab cjus si solummodo promiltens quod tigare impediiuento cessaret, quamvis nullum sibi praj,
,

munito ad locurn descenderel immuninon auderent ei grave proferre mandatum.
Leonis de

Acquievit Osliensis cpiscopus, seJuclus consilio noviri,

Monumenlo

(19),

consobrini

slaret

auri viginti
tinuissct

auxilium, incontinenli daret ei valentiam millium unciarum et postquam ob, ,

hujusmodi fuerat medialor. Acquieverunl et alii, licet improvide ipsius Ostiensis episcopi persuasione seducli. Cumque ad
sui, qui

reconcilialionis

prasfatum monaslerium descendissent
illis

Panormum

,

lolidem sibi auri uncias exobsequia, quae Romarii

hiberel,
ret

ligiam sibi fidelitalem praeslaret, duplicaet mulliplicarel

censum,

paratum est quo praefalus Marcualdus eis accuraiissime deservivil, et sub linem convivii submurmuraluni est quod capi deberent, ut sic
,

convivium

,

in

,

pontificcs de

regno

Siciliae

consueverunt habere,

terrili

,

mandalum quod

displiceret

illi

facere

non

ipsumque regnum ab aposlolica sede immediale leneret. Nec debehat obslare quod summuspontifcx regcm infanlulum in sua cura susceperat quia
, ,

auderent. Vehementer ergo confusi, quid facerent

G

chii diaconus cardinalis

sicut ipse tinniler asserebat
toris
,

,

puer
fuerat

ille
,

nec impera-

nec iraperatrieis
;

lilius

sed suppositus

partus

quod leslibus astruere promitlebat. Pono, summus pontifex, lanlam lpsius iniquilalcm alicndens, promissiones et oblaliones ipsius exsecrabiles

judicavit.

Cumque non
vellet

posset hoc
,

modo

proficere,

Sed prosfatus Hugolinus, sancti Eustaresumplo spiritu foililudinis, coram omnibus qui conveneranl ad audiendum mandatum.protulit scriplum bulla domini papas munitum in quo mandatum quod illi faciendum crat, continehatur expressum, et ait « Ecce mandaluin domini papae. Nos aliud facere non valemus. » Hancaulem cautelam summus pontifex adignorabant.
,
,

,

:

ad aliara se fraudem converlii
reconciliari
fuisset

proponens quod
unilali.

hibueral, tuni propler se,

tum propler
(

illos.

(20)

ecclesiasticae

Sed,

cum

Mandalum
scripto
)
,

est

ergo

illi

sicut

continebatur in
balio

illi responsum quod oporleret eum juramenlo firmare, ut super omnibus pro quibus e\communicalus eral ;14), mandatis apostolicis obe,

sub debilo prestiti juramenli', ut a

regni, invasione quoque ac moleslatione per seac suos

omnino

desisteret, nec

ipsum, aul palrimonium bcati
;

diret,

respondit
in

quod

in

spiritualibus

absolule

Petri aliquaicnus molestaret

universa qtix de rcgno
detinerentur ab
;

parerel,

temporalibus

autera

juslis

mandalis

per se vel suos violenler uc fraudutenter invascrat,
restiluerel
rj aliis,

parcndi praslaret juratoriam caulionem. Quod
sibi fuissel

cum

qux

haberet

;

quse vero

asserlum

,

quia

propler

eum

consueta

pro posse suo reslitui faceret bona fide

super

forma juranJi nullatenus mutarelur, landcm in scripiis promisit quod super omnibus pro quibus

datnnis
sia?

auiem

et injuriis irrogatts

,

praeserlim Ecclesatis/aceret

Romanx, ac monasterio

Casinensi,

(13) Vide epistolam 4 libri tertii, not.
(14) Forma excommunicalionis slola mox cilanda.
(15)

(18)

habetur, in epilibri se-

(19)

Vide epistolam 29 libri quinti, noi. De Leone de Monumento agitur in epislola

Conferendae sunt omnino epislolae

cundi, 167, Archiepiscopis, episcopis, elc. in regno constitulis de absolulione Marcualdi sine dala ; 168, Marcualdo imperii senescalco ubi ipsi gratulalur de conservatione el hortatur ad proscquendum sine data. (16) Vide epislolam 11 libri (ertii, not. (17) ViJe epislolam 28 libri lertii, not.
Sicilix

libri primi, Corrado et Pelro, filiis quondam Malabrancx, de dissolvcndo malrimonio, quod factutn fuerat intcr Joannem, filiumnobilis viri, Leo-

32o

,

,

,

,

nis de Monumento, et S. filiam quondam Matlhaei de Forlebrachio, nondum seplennem ; sinc data. (20) Quae sequunlur, Ilalico characlere dislir.cla, de verbo ad verbum repelita sunt ab epislola supra citala, libri secundi 167.

XLV
competenter, secundum dispositionem
cis,
ct

GESTA.

— AN.
A

1200.
et

summi

pontift-

negolii,

ipsius

perfidiam manifestans, dislrieie

proprias facultates

;

in

clericos

et viros ec-

praecipieas universis, ut

eum, lanqm.m exeommuet

clesiasticos

manus de
;

caetero

non

injiceret,

nec injici

nicatum,
rent.

perjurum, hoslem

prodilorem,

vita-

facerel
sedis

violentas

cardinales et legatos apostolicot

nec capi faceret, aut etiam obsideri, nisi foreis, in

san impugnatus ab
facere cogeretur
sed quia
;

defensionem propriam id
id ei diceret

Ipse vero, cognoscens se sua intentione fraudalum, ccepil subliliter machinari qualiter posset in Siciliam
Iransfrelare,
Et,

non quod

tunc licere,

suam

ibi

nequitiam liberius
sibi

hoc ei non

inlerdicebal ex

debito jura-

impleturus.

cum quosdam

comparasset
et fauio-

menli

(21).

fautores, transivit, et ccepit
rari,

mala qus polerat ope-

faclus est ingens tumulSed ipse Marcualdus, quamvis valde commolus, non lamcn permisit ut in cardinales commitleretur aliquid inhoueslum quin potius usque Verulas eos in propria persona conduxil, proponens, quod ad praesenliam summi ponlificis vellel accedere, ut ei quaedam secrelissima patefacerel, qu;e nulli alii revelarel. Unde, petebal ut praa scriptum mandalum interim suspendere dignarenlus iu populo.
;

XXIV. Audito mandato,

dimittens sua; iniquitatis complices

Oihonem et Sifridum, fralres ipsius, Gonradum Sorellas, Oihonem de l.aviano, el Fredericum Maluti, el quosdam alios, mullas ex hac parte Phari munitiones lenentes, qui omnes
res,

Diupuldum,

cum

illo

g

erR0 pPr

de vanitate convenerant in idipsura. Cum mala super Siciliam mulliplicari i lu m
1

ccepissent,

familiares regis ad

summum

pontilicem
milteret

clamare coeperunt,
in

ut eis

cum

exforcio

lur. Lilteras

tamen suo sigillo munitas, in teslimonium destinavit, quod praescriplum juramentum
et

protectorem. Misit igilur C.

liluli

Sancli Laurentii

praeslilerat,

mandalum

receperal

suprascri-

sedis

Lucina pre-b>terum cardinalcm (24), apostolicae legalum, el nobilem virum, Jacobum, consoet

plum.
(22)

brinum
Sed, ad
lilleras

marescalcum suura, cum ducentis miliconductis
;

suam,

vomitum rediens, post absolulionem domino papas direxit, in quarum
fraudem ejus perpendit, in eo
:

tibus

pecuniaria mercede

quibus adinduslrios

junxitAnselmum,Neapolilanensem,etAngelum(25),
Tarenlinenstm
el prudentes,

salutaliouis alloquio

archiepiscopos,

viros

quod salulalio talis erat Reverendo in Chrislo Palri et domino, Innocentio, Dei gratia sanclx Romanx sedis summo pontihci, Marcualdus, imperii seneschalcus,
elc.

quorum

studio et consilio uterenlur

(26).

serunt,

Qui profecli, Frederioura in Calabria compreset inde tolam provinciam dcvast;.ntem
;

salutem
in

et

obedientiam
sic

quam

devolam. Et

aliis

erat

tam debitam expressum :
i

pervenere Messanam, civitalem Ecclesiae fidelissimam quae nunquam in hac tempeslate a via rcgia
declinavit.

et id quod est devotum obedientia famulatum ; lanquam nec ex lolo supprimerel, nec exprimeret manifeste, quod regni

Marcualdus, imperii seneschalcus,

XXV.

Inlerim aulem, Guallerus, comeslirenensis,

balius et procurator existerel, sicut se prius in suis
lilleris

qui primogenilam filiam regis Tancredi duxerat in uxorem, de captivitatis crgastulo cum matre et so-

consueveral appellare.

roribus redeuntem, virutique
intra

fortis,

nobilis,
se

slre-

Misit eliam lilieras,
exlra, signiiicans
poniifici,

non solum

regnum, sed

nuus
sit

et

inagnanimus, ad aposlolicam

lem acces-

quod ipse reconciliatus eratsummo laulamque gratiam in oculis ejus inveneral, quod concesserat ei ut balium regni gereret, et duos ei depulaverat cardinales, qui ad inlei:dendum sibi compellerenl universos. Super quibus cura
redargutus fuisset a cardinahbus, aperle rescripsit

sibi lieri
liaa

(27), postulans humiliter et inslanter, justitiam de his qua? ad uxorem ejus in regno Sici-

perlinebant. Constabat

enim quod pater
oblinuerat,
el,

ejus,

rex Tancredus,

regnum

Siciliae

posl

quod
quod

nec pro Deo, nec pro homine, mandatum,
sibi
fe":erat

summus

ponlifex,

observaret.
et

Willelmus in regni soliuin fuerat sublimatus, cui Henricus imperator, lempore Ccelestini papae, abstulil regnum, el sic tandcm cum illo composuit, quod concessil ei et hsredibus suis

cum,

lilius

ejus

L'nde, dorainus papa per tolum

regnum nunlios

cotnilalum Licii

et

litteras deslinavil (23), significans

tolum processum

nem hujusmodi tam

principalum Tarenli, conccssiosuo quara suorum juramento

D
Haclenus in epistola memorala. (22) Confer libri secundi epislolam 179, Comiti(21)

bus, baronibus, civibus, et universo populo, in regno Sicilix conslitutis, de absolutwne et novo perjurio Marcoualdi; sine data. (23) Confer epislolas libri secundi, 221, Nobilibus viris comitibus, baronibus, civibus, et universis per

PP. III et Henrici imperatoris VI lestimonio facile credi polesl. Innocenlius illum S. sedis legatum esse jussit apud eumdem llenrieum imperalorem. Henricus vero in magnis regni negodentia?, Innocentii
tiis

usus

esl.

Finem

viiae lecil

eirea

annum

salulis

Siciliam constitutis, ut Marcoualdum tyrannum, et Saracenorum socium. opprimant; dat. Lalerani, vui 126, Umversis Saracenis, in SiKal. DecermhrU; ciliaconstituiis, ne conlra verum Siciliueregem adhxreant Marcoualdo; dat. Laier. (24) Vide epistolam 31 libri lerlii, not. (25) Angelus, Tarenlinensis episcopus ordinalus fuerat anno 1194. Quanioe praesul ille fucril pru-

IX, col. 177. Clero, (26) Conler epislolas libri secundi 245, militibus,elpopulo Capuanis, de negotioregni Sicilix; sine data; 280, Comitibus, baronibus, bajulis, judicibus, civibus, et universo populo, in regno Sicilix
1202. Ugbell.,
Ital. sacr., loin.

conslitutis, ut

cum

legato apostolico in regni conser-

vationem opes ut consilia conferant ; dat. Lalcrai.i, iit Non. Pebruarii, an. n (id e.-l 1200). (27) Hoc ad annnm 1200 referi Muralorius, loc.
cit.

pag. 142.

;

INNOCENTII
confirmans.

111

PAP.K

XLVIII

Sed

poslquara

eum

malreni

aique

\ remus obsiquium, anpalercmur kostilem animum assumcre contra regnum. Cognoscenles ergo, pelitionem ipsius, secundum ea quSB vitclleximus, csse justam, favorem ei apostolicum super ipsa petitione duximus impendendum, ne, se ei forsitan justa negaremus,
quasi desperans,

soiorcs ipsiu.s in sua oblinuil
in captivitate defuncto,

polestate,

caplivos

in Tiieutoniam desiinavit, de qua vix

landem, ipso
sorores ejus
Ccepil
ei

puero
per

maier

et

mandalum apostolicum
praedioti

evaserunt.

crgo

dominus papa muliipliciier dubilare quid
pelilione
ipsc
coiuiiis

super

regni hoslibus addcretur, vel per
(\cret

essel

agendum.

Nam,

seipsum foriior regis

inimicus,

el ftercl

crror
et

comes Frederice, puero, regi Siciliae, lilio prasdicti imperatoris, videbiiur non immerito esse suspeclus, lanquam qui suorum intenderel injurium vindicare. Sed, e contrario dubilabat, ne, si omniuo
ipsius

novissimus pejor priore. Procuravimus igitur,

ob-

tinuimus upuJ ipsum studio Uiligenti, multa consilii
deliberatione prxhabita, quod exhibuit nobis supra

crucem
ncc.

el

reliquias juratoriam cautionem (30), quod
r.ec

comilis

repellerelur
et
sic

pelilio,
lieret

ipse

se

rcgis

pcr se,

peraliummachinabitur quidquam con-

hosiibus

jungeret,

error

novissimus

tra

personam
sed,

regis,

honorem

ip*ius, el

regnum
et

Sici-

pejor priore. Deliberavil igitur diligenler non solum

lisc ;

cum

asscquetur principatum

comilatum

cum
et in

cardinalibus, sed et

cum

aliis viris

prudenlibus

;

prsedictos, vel

justum excumbium, ad mandatum noregi fidelitatem, et

hoc landera uuiversorum resedit consilium, ut jus quod uxor pnedicti comitis ex concessione imperalorU habebat in comilatu Licii et principalu Tarenti, recognoscerelur illi, ne juslitiam denegaret (28). Ui aulein contra

strum prxslabit eidem

hominium
rcgni ba-

B

exhibebit et nobis

tam

regis tutelam

quam
et et

lium assecurabii propio juramento,
fi.de

quod

bona

pro

jiosse

suo ad defensionem regis

regni stude-

suspicionem prrefalo regi

caverel, in publico consistorio, astante mulliti dirie

copiosa,

subscriplum ab ipso comite juramentum
ne 1'amiliares rcgis scandalizarentur ex

conlra hostes ipsius, nominalim contra Marcualdum, Diupuldum, Oddonem de Laviano, et fautorcs ipsorum. Similiter autem S. uxor, et ftlia quondam
bit

recepil. El,

regis Tancredi, uxor ipsius comilis, juraverunt quod
id,

hoc,

si

forle,

anlequam
et

eis

hujusmodi
Licii

lacti

causam
pro

quantum

in eis est,

fideliter

observabunt, etpro-

exponeret, concessissel praefalo comili
priucipalu

lilteras

curabunt apud eumdem comitem ut inviolubiliter observenlur (31). Quod si forsan contra prxst itum jura-

Tarenli

comilalu

obtinendo,
(29)
:

protinus misil eis lilleras in hunc

modum
relicta

menlum idcmcomes,
perjurii,

Nuper

dilectus filius, nobilis vir, Guultcrus, comes

vel uxor ipsius, per sevelalium quacunque tentaret occasione venire, prseler reatum

Brenensis,

cum

nobili muliere
et filia ipsius,

S.

quonclam

excomunicationis in personas
et

et interdicli
si

regis Tancredi,

uxore sua,

cum

mili-

senlcnliam in lerram incurrerent,

ab omni jure,

ad aposiolicam sedcm ac cedens, ex parleipsius uxoris sux, ac sororum ejusdem, petitionem nobis offcrre curavil supcr assignando
tibus etiam et aliis multis,
sibi principatu

C

quod eis nonsolum in prgsdiclis terris, scd elin rtgno etiamcompeteret, cadcrentomnina. Super quibus oui.
nibus
honori
fidcliter

observandis fulcjussores idoneos idcm
polerit,

Tarentinensi ct comitatu Liciensi, vet
ipso comilalu, juxta

comes nobis, quos

exhibcbil. Voienles igitur

iuslo

excambio pro
llenricus

concessionem
iis

quam

quondam Imperator super
filio

Wil-

priusquam ei principatum cl comitatum prxdictos, vel justum faceremus aut
vcstro deferre,
,

lelmo quondam,

rcgis ejusdem, et

ipsius

hxre-

dibus, fecissc pubtice nosccbalur,

cum

contra

eum

mandaremus excambium assignari, id vobis duximus iniimandum, ul prxter vcslram conscientiam
eliam

nec idem
deiiquissent

Wilielmus,
,

nec

sorores ipsius

in aliquo

utpote

qui

aHatis

benefwio

excu-

non ayatur, fraternitatem veslram moncntcs etexhortanles in Domino, ac per aposlolica vobis scripta
mandantcs, quatenus, infra
tcndcntcs
et

santur.

Nos igitur, ejusdem comitis nobilitatem et potchtiam allendenles, cum etiam eum multi sequantur, et plures sint in
dilccli filii,

vos ipsos diligcntius at-

justiliam et potcntiam comitis antcdicli,

proximo seculuri, utpote quem el Flandrix comites, proxima linea consanijuinitalis altingunl, qaijam crucis signaculum assumpserunt, in terrx sanctx succursum cl

qui per se ac suos regi ucrcyno polcrit ntiliter deservire, ct hostes ipsius potcnter ac viriliter

Campanix

expugnare,

necessitatem quoque
catis exiijcntibus,
r>

regni

et

egeslatem, quod, pcc-

non solum supcrvenicntem, sed nec
sufficit sustincre,

ipsius comitis subsidium profecluri,

dcliberavimus
regis tra/ic-

etiam imminenlem persecutionem
vrocurelis prudenler el
caute, ut

quid

e set

aijcndum,utrum

scilicct

eum ad

quod ad justitiam

(28)

PP.

III,

Nolandum quod paulo anie ipse Innoeenlius K. comitem Licii, sub proteclioneaposlolica

rat.

R.

Imo, certum esl, inilio ponlificalus Innocenlii comilem Lieii fuisse. Vide epislolam 451 libri

suscepcral, speoialilerque Licii comilalus possessionem ei conlirinaveral. Vide epislolam 182 libri seeundi qua; quidem notis ehrouologicis carul, verum, ex loco quo in Hegesto exhibelur, mense Septetnbri, an. 1199, data fuisse videtur. Quo paclo aulem, quove lilulo, R. ille comilalum Liciiadeplus Raynaldos (Annal. fuerat, nescire nos falemur. Eccles. lom. XIII, pag. 28, col. 2, ad an. 1199, g 18) in isla Innocenlii epislola de ipso Gualterio agi, ac proinde legendum csse G. pro ft. censuisse videtur sed qu;; aucloritalo frclus, scriptor ille non decla-

primi, Acheruntino archicpiscopo ; ut a laicis res ecclcsiasticx non administrenlur, sed exslructa monaslcria ab episcopis consccrentur ; dal. Spolcli, vi Kal. Seplembris an. i (id. est 1199). Ibienim diserle ft. comite « Signifieanle nobili viro, Licii, legitur noslro apostolalui est reseralum, » elc. (29| Epistola isla in Regestis hodie non reperi:

lur.

(30) Ha?c infra repeluntur. (31) llaclemus g 33.

Vide §33.

GESTA.
ejus pertinere dignoscitur, sine


A

AN. 1200.
niensi (3i) et exerctturegio pariter prcevenere Panor-

turbatione

qualibet

complealur
tem,
el

;

scituri,

quod idem comes, quem experi-

mum. Faclum

esl

au/em gaudium

in civitale, pro eo

mento cognovimus

esse

virum industrium

et

pruden-

prcBcipiie quod, occasione

quem Deum limere credimus,

et prce

omnibus

Marcualdi nequissimi, qui eam,cum Saracenorumgentenefuria, per viginti dics
conlinuos tenueratstrictenimis
el

unimce suce afjeclare satutcm, nobis ftrmiter repromisit, quod tantum ac tale, dante Domino,regietregno
contra hostes
sttos

detinebant obsessam,
ttie

summa jam
lieet regis,

videbatur inopia laborare.

ergo eo-

servitium exkibebil, quod non soistis,

dem, exercitus regis exlra civilatem, quod dicilur Januardum,
sita, ut stalim die

in viridario sci-

lum ab
ul

eo non molestabitur super

sed

ntajora
fuerit,

caslra sunt po-

merebilur obtinere.

Quodsi forsan vobis visum

sequeuli campalis fieret

cum

ini-

ampliut pereundem comitem possimus regi
expedire

et

rcgno

mico congressio. Sed liomo versutus
ut applicuisse prxsensit e.rrcilum,

el callidus,

mox

cavere, id per vestras nobis litteras inlimetis, ut, de
consilio vestro, caulionem, qttam
videritis,

per Dainerium de
in

Manente verbapacifica transmisit
hor.i prceslolabalur in

didum, ut partis

exigamus ab ipso, ct rccipiamus e.raelam. Cum aulcm Guallerus, Trojanus episcopus, regni Sicilia; cancclkrius, apud Messanam has lilteras recepisset, commotus esl vehemenler, el, covocato populo, inlentionem sumnii pontificis in impelu spi
rilus

nostrx, si possel, infirmiora cognosceret, et quas de

horam,

vires interimreeipicns,

cumuluret. Noverat etiam peeuniw noslrx defectum,

g

el auod r0 P ler importunam murmuralionem sli \ P pendiariorum, et instantiam belli, eral nobis pericu-

modis quibus
limons

poluil, sluduil
regi, quia,

depravare,

ma-

losa dilatio

:

et ideo, verbis

delinendo sive deeipiendo

gis

silii

quam

cum ipsecum omse
regi

nosdulcibus, illaqueare credebat; fecissetque votis sattis,

nibus suis semper opposuissel
ral in

Tancredo,
in

prsesertim,

cum jam audientium animos ad
novit

pacis

verebalur ne praefatus comes, qui filiam ejus duxe-

su;e concordiam inclinasset, nisi consilia principum

uxorem,

si

potens efficeretur

in regno,

Dominus desupcr, qui
el

omnia antequam
longe considerat,

fiant,

eum

el suos se acriter vindicarel.

comes, uxore ac socru dimissis,
reversus, ut, exercitu

Memoratus vero in Franciam esl
venirel ad
obti-

cogitationes

hominum a
regio

dissi-

passct.

Omnibus enim

cliversis et variis linguis,

qux
ct

congregalo,
et

in excrcitu erant

congregatx, voluntalcm
ut

ncndam terram prascriptam,
puguandos. XXVI. [nlerea Marcualdus,
cenis Siciliae, mullisque sibi

ad hosles regios ex-

omnes uninamiter diecrcnt, omnes una voce clamarent Pacem excomvocem contulit uniformem,
:

atlractis

sibi

Sara-

municati respuimus, inimici Dei

et

hominum

concor-

nobilibus socialis, in

diam penitus sine omni
propter hxcverba, nec

consilio refutamus.
ille

Ycrum,

tanlum
fortiter

profecil, quoJ, obtenlis multis civilalibus et

pacem suam

desisttbal

caslellis, vcnil

usque Panormum, et civilatem ipsam impugnabat. Unde, oporluit legatum et Marescalcum summi pontificis, qui Messanaecum pra>
faio cancellario morabantur, accelerare Panormum. Quid aulcm de ipsorum advenlu proveneril, liltera

expetere, nec tractatorcs nosiri,

C

uanlur seu postulabantur, audire. El,

qux ab eo proponecum fcre ftnis
pro ccrto
contincre
spectabat

jam
mari

essel,

murmurantibus omnibus, pax consum-

dcberct,

qux nostrx

pactis

videbalur iucommoclum,
qui nostram
tolerare

ncc ad nostrum

Ansclmi, Neapolitanensis archiepiscopi, ad dominum papam Iransmissaa, testantur qnarum lenor
;

hono r em, magister Barlltolemwus, scriptor vester,
et Ecclesix Dei injuriam xquanimiler non potest, audiens quod isla concordia in odium contemptumque vestrum fieri debebat, et quod poterat damnosa, litteras esse etiara toti regno prohibitionis vestrse produxit in medium, et ubi,

est

talis

(32); [Dona,

quce,

veslrarum

orationum

intervenienlibus mcritis,

operatus est Dominus his

diebus, vobis, domino meo, sicul vidi propriis oculis,

sludui dcclurarc.] Noverit ilaque sunclitas veslra,

me
qui

cum

tribus galcis et

uno bussio

(33)

Apulorum,

prxler devolissimum
llcgalis
(35),

vestrum,
alii

dominum
Domini

Nontis-

tne, vestri gralia,

cum magislro

tiartholomceo, scrtp-

tres

erant

congregati,

lore vestro, et

mea

tota familia, honorifice perdu.ve-

pro

tracfaneta,

runt, feliciter applicuisse

Panormum
;

die videlicet de-

videlicet
et

cancellarius,

imo perfieienda dicta concordia, et Domini Messanensis (39)

cima septima prceseniis mensis Julii quo etiam die, sicut Domino placuit, et hora eadem, Dominus cardinalis, cttm dominis omnibus curiw, excepto Cala-

Cephatudensis [37], prxsente

jam

dicto

Raynerio,
lilteras ves-

D

Nuntio Marcualdi, prolulit
tras, firmiler

et assignavil

prohibens eis juxta tenortm mandati,

(32) Parlem epislolae bujus refert R.iynaldus (Annal. Ecclcr.., tom. XIII, pag. 40, col. 2, ad an. 1200, § 2). Quae apud ipsum leguntur, hic uncis inclusa

exhibenlur.
(33)Bussio. Navigii
inquii

gcnus

grandioris, a simililualvo, et

Spelman. Glossar. Archaic, p. 95, col. 2. Vide eliam O.ngium, Gloss. I. I. col. 1372. (34) Ecclesiae Calaniensi tunc prreerat Rogerius II, qui, jam ab anno 1185 eleclus, sedit usque ad annum circiter 1207. Vide Roc. Pirr. Slcil. sacr. t. I,
parl.
ii, pag. 31. (35) l>e archiepiscopo Monlis-Regalis supra in nol. ad § 23.

dine pyxidis, quaj Anglis busse dicifur appellatum,

Spelmannus

:

pandum

seu polius quod dolii vinarii Graeci reeenliores pVjx£ov. j3out(£iov vocanl. Varie aulem ejus modi navigii nomen scripluin occurril apud scriptores, uam promiscue bussa, buza, bttcca, bucia, buccia, bucca, bussia et burcia, dicilur. Henr.
:

oblusum prora; formam referret quod

jam egimus

(36)

mus
not.

De Messanensi archiepiscopo, vide quae dixiad epislolam 60, libri quinli. (37) De Cephaludensi episcopo, ibid. epist. 89

n

INNOCENTII

III

PAP.E

Lll

utcum Marcualdo nequissimo .pactum non facerent, neque finem. (Factum est itaque, ut tum pro mandato veslro, lum quia totius exercilus et populi Panormitani tumultus nimis crescebat et murmur, post diem quartum intcr Panormum et Montem-Regalem, quem
Mareualdus vi ceperat et tenebat, ab hora tertix, usque jeread nomam, fuit hinc inde fortissime prxliatum, ct tandem, sicut Domino placuit, promerenlibus
xanctis orationibus
rnutris, post,

A

cum omnibus suis noment xternum. Faciat Deus, ut ei respondeatur sccundum merita sua bona, imo prxclara opera sua. vobis autem eum non commsndo, quia opera sua valde bona eum apud vestram magnifxcentiam recommenviro egregio Marescalco
quisivit

danf (39). XXVII. In

haec fuga perdidit

sam

supellectilem

suam

;

et

Marcualdus univerinventum esl in quodam

multas pzrtis ad-

versx strages, mutilationes etccedes,per egregii viri, domini marescalci vestri subsidium, qui cum suis in exlremo localus, castellum tenebat, imo ipsecaslellum
erat exercitus, optatum

scrinio testamentum imperatoris Henrici, aurea bulla signatum, in quo, inter c?etera, h*c de verbo

continebantur ad verbum (40)
Ecclesix

:

lmperatrix, consors

noslra, et filius noster Frtdericus,

habuimusde inimico trium-

Romanx

phutn.

L't

nostri, qui erant in
in

ennn aliquantulum plenius eloquar, primi prima belli facie conslituli, licet

bus Sicilix

Domino papse et qux a >-cgiconsueverunt habere, el Domino papx seexhibeant omnia jura

et occiderint,

primis viriliter fecerint, guamplures prostraverinl multitudinem tamen illorum, qui in

B

curitatem faciant, sicuti reges Sicilix sumtno ponliftci et Romanx Ecclesix facere cousueverunt. Si vero

prxdicta consors nostra proemoreretur,

filius
:

noster

ipsos insimul irruerunt,
,

non valentes sustinerc,
; et

bis-

terga dedisse coacli sunt et benedictus a

Domino ma

secundum ordinationem suam remaneal et, si filius noster siiw haerededecesserit, regnum Sicilias ad Ro-

rescalcus bis eos recepit cl defendil incolnmes

Jum

munam

Erclesiam deveniat (41). (Si vero
post

filius

nosler
in vila

nimis urgeret ac premerel Theutonicorum et Agarenorum pars alia, benedictus a Domino Marescalcus

yrxmoreretur, dilecta consors nostra Regnum
sua teneat,
et,

morlem

suain,

regnum

Sicitia'

ad

unanimiler elanimose congressi, inhora una, in puncto uno, castra verterunt fugaverunt, receperunt
et sui,

Romanan Ecclesiam
filio

deveniat.)
el

De imperio ordinaEcclesia

mus, quod dominus papa
nostro

Roma

illud

ceciderunl et occiderunt sequentes et persequentes. donec illi qui gladium evaserant, loca castrorum cum

confirment

; et,

pro

hac confirmatione

omnibus tentoriis et rebus suis desererent, el se per aspera montium, per concava vallium el defossa terrarumdispergerenl, etin viam perditionisabirent. QuiPisani, ut iiclum est, numero quingenti vel amplius, quibus quidam proserat nomim Bencdic-

volumus quod iota terra nostra codomino papse et Romanx Ecclesix, prxler Medisinam et Argelatam, cum eaimperii
et regni,

mitissse Mathildisreslituatur

rum

pertinentiis

;

et

insuper ordinamus et volumus,

dam autem
qui

ut tota terra de

Ponte Payle,

cum Monte

Fortino.

ii-

n

bere dimiitatur domino papse usque

Ceperanum,

et

tus.

et ipse

Pisanus, Monlis-Regalis monlana

te-

quod

Ecclesia

Romana habeat Montem-Flasconem,

nebant,

et infinita

multiiudo Saracenorum erat
loca
est

ibi

cum omnibus

cum eis ad custoJienda quam primo nuniiatum
lilibus aliis, potenter

debiha, constituti. Sed

bellum pedites nostri,
et
,

cum
,

pertinentiis suis. Insuper prxcipimus Marcualdo, senescalco noslro, ut ducatum Ravenns, terram Brittonorii, et Marchiam Anconitancnsem re-

comite Gentili et comite Malgario,

quibusdam miet

cipata domino papa
gnosc.at etiam ab
eis

et

Romana

Ecclesia, et reco-

ascenderunt
et

transcenderunt

obtinuerunt montana,

omnes

fere,

qtiot ibi invenli

sunl, in oreglaiii posuerunt. Renedictus autem iilequi
prseerat,

Medisinam et 4rgelaiam, cum suis pertincntiis. De quibus omnibus bonis securitatem ei juret, el fideiitatem eifaciat, sicut domino suo.
Ravennae, lerra Brittonorii,
disina, el Argelnta,
et

cum

paucis dicitur evasisse. Sed

et

quidam
eral

In morle vero sua, si sine hserede decesserit, ducatus

Suracenus, nomine Magded (3S,\qui
gister et dux. ibi

omnium
et

ma
fuil

Marchia Anconx, Me-

quoque truncatus
ei

mortuus

cum

suis pertinentiis, in

Domi-

Marcuahius vero quo,
aufugerit, adhuc

cum

quot aat quibus

desuis
ille

nio Ramanse Ecclesix remaneant.

nescitur.

Scimus autem, quia
alii

XXVIII. In lantum autem
ejus

prsefati

marescalci street

nuper hominum
ncnte, captus

et

Diaboli mediator, Raineriusdc

Made
I)

nuiias et pradentia, non solum re?i

f.imiliaribus

est, et

incarcere positus,etmulti

majoribus

et

melioribus,

ex;rcitu Marcualdi.

quorum nomina nescio, de Quot autem, et qui sunt occisi,

verum eliam universis comiiibus el baronibus, et omnibus, lam indigcnis quam extraneis, prata exsiilil el accepta, ut ei, communi nmniura coDsilio
et

nescimus. Scimus
Spolia

autem multos ei optimos fuisse. eorum multa etpretiosa fuerunt, ila quodtolus ille dies vix ad exportan lum suffecit. Hoec esl ergo, dominz, dies quam fecil Dominus,
optatae redemptionis el loeiitix
;

favore, comiiatus Andriae donareiur,

regali
sibi

pri-

vilegio,

aurea bulla muniio, super ipsius

con-

cessione collalo. Quia vero familiares regis nect-^a-

dies, in

quo magnifi;

catum

el

benediclum
et

est

nonten
hoste

vestrum

dies,

inct

quam, quw

nobis de

victoriam

contulit

denegabinl expensas, et propter niardorem mililes sui jam inceperant graviter infirmari, compulsus esl ad propria remeare (42) muliamque pecuniam dominus papa
rias sibi el suis

mium

aeslaiis

;

(38) Apud Raynaldum, Magades. (39) II;pc omnia ad annum i'200 refert Muratorius, Annal. dltat. tom. VJI, par;. 1, pas:. 140.

(40)

Vide Baronium, ad an. H97,

§ 9.

(41) Quae hic uncis inclusa virlentur. desunt iu codice Resio. bilvz. in not. marginal (42) Conler eptslolas libri lerlii 22, nobili viro, S... comxli Ragusim, ubi'vmpontifcx laudat ob reve-

;

:

GESTA.
lum pro stipendiis et mi:nelum pro equis et armis quoniam, propler quasiam expensas quas feceiant inSicilia, nibil pefeeil militibus elargiri,

— AN.
A
rel
;

1201.

LIV

ligcret sibi mililes,

quorum
lilleras

suffragio

regnum
et

intra-

ribus,

;

dediique sibi
ei cives,

ad

comilcs

barones,

caslellanps

ut

eum

reciperent et juvarent.

nilus a familiaribus regis acceperunt.

Qui, colleclis mililibus, inlrepidus
et receplus a civibus

regimm

inlravit,

XXIX. Tunc

temporis defunclo Panormilanensj

Thealinensibus,

cum eorum
;

Panormitana vacaad quam praefalus cancellarius vehemenler bat aspirans, usque adeo laboravil, quod fecit se in archiepiscopum posiulari, eamdemque postnlationera
archiepiscopo (43) meiropolis
;

recepisset casiellum,

Gapuam

est profectus;

sed a

Capuanis non est infra civitalem admissus. Diupuldus igilur, el complices ejus, cdlecta multiludine
copiosa circa Capuam,
lanles
ei

obviam processerunt, pu-

per prasfaUim legatum admilii,
nitus inconsullo. El, quamvis
cepisset,

summo Pontilice nondum rallium

pere-

eum
:

et

suos uno impelu deglulire.
instructae,

Cumque
esl

hinc iinle acies fuissent
satis

pugnalum
fideles,

necdum eliam

postulasset,

Panormilanen-

dure

sed,

Domino proiegenle
aliqui
caesi,

ab

infi-

tamen arehiepiscopum el re et nominese gerebat. Quod cum ad summi pontifieis noliliam pervenissel, redarguit valde legatum, qucd in lanlo ne gotio circa talem personam processeral, antequam suum beneplacitum perquisisset. Ut tamen illi deferrel, de mulla benignilale concessit, ul idem cancellarius, lam in spirilualibus quam in lemporalisein

delibus proefali excommunicati sunt in fugam
versi
;

con»
capti.

ex quibus
egressi

aliique

sunt

Tunc

Capuani cives diripuerunt spolia mulla

B

derelicta, comile

cum
a

suis persequenlibus fugiente,

sicque data est

illi

Deo

victoria

insperala

(44).

Petrus ergo, comes Celani confoederalus illi, retinuil illum plusquam per mensem ad oblinendum

comilalum
in eos qui

Molisii, cujus suffragio

majorem partem
terror

bus, procurationem gereret metropolis
sic

anlediclae;

ipsius oblinuil comitalus. Gecidit

lamen, ut

se, sicut prius,
si

Trojanum episcopnm
ipse, spirilus ela-

enim

ejus

appellaret, et,

vellel,

Eccleshe Panormitanensis
graliam dedignalus est

procuratorem sive minislrum. Sed
tionis infhlus,

hujusmodi

acceplare

;

quin polius, ad

infamandum summum

suorum fortiludinem andiebant; compressisque Theulonicis, qui ante advenlum ipsius, per regnum libere discurrebanl, descendit pacilicus in Apuliam ; et reddila. sunt ei quaedam civiet

suam

tales et villae

ponlificein, de faclo Brenensis comitis nec linguam,

perlinenles ad

principatum Tarenti,
aliaeque

nec calamum voluil cohibere.

videlicol Matera,

Hydruntum, Bruiidusium,

quamplures.Oblinuit etiam Mellkim, Barolum, Monlem-Pilusum,
el

XXX.
sis

Saepefalus

autem comes Guallerus Brenenillis

quasquam

alias

civilales

et

villas>

congregalis mililibus, non mullis quidem, sed

quaesuae se custodiae submiserunl.

Cceplique pu-

slrcnuis,

Romam cum

concilo cursu pervenit

nonnullis ejus audaciam subsannantibus, quod

cum G quos j Hm

gnare contra Monopolitanenses et Tareniinenses, et a |j USi qu , dominationem ejus reciperenoluerunt. Caslellum quoque Licii polentur obtlinuit, mullaque magnalia prudenter exercuit quae longura.

tam molica manu
dilo,
riter

rogaum inlrare. Quo aucomplices ejus, in usum se pacollegerunt, modis cmnibus laboranles, ut ejus
vellet

Diupuldus,

et

essel per singula euarrare (45).

impedirent ingressum. Porro dominus papa,cognoscens, quod ipse cum tam paucis militibus, absque
Blrage suorum et sua, regnum ingredi non valeret, tum quia longe major eral cum adversariis multi-

XXXI. Gualterus aulem, Trojanus episcopus,
vit inter familiares

et

regni Siciliae cancellarius, quasi lotum sibi usurparegios

dominalum,

ila.

quod,

tanquam rex
et barunias
;

ludo,

lum quia

ipsi, scilicet adversarii,

muniliones
quincol-

essel, conferebat et auferebal comilalus instituebat justitiarios et Camerarios,
et

in ingressu regni tenebant, misertus

ipsius,

secretarios et straligolos (49); vendebal

expen-

genlas auri uncias concessit eidem, ex quibus

debat,

ei

impignorabat dohanas

(47).

et

bajulalio-

rentiam erga sedem apostolicam,

et

fidem erga regem

Sicilix ; dal. Laterani 23, archiepiscopis, episcopis, comitibus, elc. per Apuliam constitutis. Hortatur ut Marcualdo resistant ; dal. Lalerani.

elonio Lugduni Gailorum, cui id nominisatque hiuc translalum iu Ilaliam. Conslit. Sicul. lib. l: Doanas aulem tam, lerrx quam maris, foreslagia, plateatica,

Vide supra nolas ad. § 23. Vide etiam quae aduoiavimus ad epistolam, 39, libri quinli Richar(44) Die decima mensis Junii, juxla
3)

D

passagia, et alia tam veicra jura quam nova curix nosirx, nostrorum fidelium fidei committere pojsunt. magislros. Tit. 36; Per duanx secretos et quxstorum
Gallice, douane. »
log. pag. 174, col. 2.

dum
cit.

de S. Germano, Chronic. ad an.1201. (45) Goncinit Ricbardus de S. Germano,

loc.

Haclenus Heniicus Spelmannus, Glossar. archaioVerum aliier sensit Cangius

(46) Stratigolos. Id est, prxfeclos seu rectores civilatum vel provinciarum ex Graeco aTpcccrjYoi;.

Haec vox varie effertur,
;

Reperiuntur enira, strategus, stra/icus, slratigus, straticotus, stratigo, strategotus hic stratigari, quod esl regi vel judicari
per stratigos. Vide 761 el 762.
(47)

noster, Glossar. lom. II, col. 1571 « Alii a doen. Brilannico-Armorico, portare./erre, quod in hunc locum merces omnes deferanlur, diclam doanam opinentur. Sed polior videtur senlenlia, aucture est a Saracenis arcessendum elymou: nam

Cangium

Glossar. tom.

VI.

col.

Dohanas. « Dohana, al doana, al. duana, idrm ac teloniuin. Sic vocantur aades in quibus regia vectigalia portaria, et quas custumas vocanl, pendunl; etiaiu ipsa vecligalia el custuma.. Dictum a

Vincenlius Belvac. lib. xxxi, cap. 145, douanam appellari Sultanorum palatium, ubi scilicet eorum Ibesauri asservabantur in douanam, id est, in domum Soldani eum ducentes. Erit igilur douana. Saracenis quod nostris cainera, cubiculum. Nequo Arabico inferior videtur eorum opinio, qni ab divan, seu dhvan praetorium, hocque ab Hebraeo
:

;

LT

INNOCENTII
(48) accipiebat, el
;

III

PAP.E
XXXII. Ut aulem idem cinccllarius prrcconcep-

nes

expendebat redditus

et pro-

A

ventus
ipse
(49):

quin etiam

familiares instituebat regios
apostolicae jussionis,

tam maliiiam

possct liberius adimplere, callidepro-

quos velebat, immcmor

quam

curavit ut aposlolics sedis

legalus

redirel.

Voca-

cum

aliis sibi ficri

postulaverunt in haec verba

verat eliam idem concellarius Gentilem, fralremsu-

Prohibemus, ul domanium rcgis nullatenus dissi
et

um, comitem Manupelli,
coepitque

et

familiarem regium con-

trahalur, nec titulo quolibel obligetur, nisi eridentis-

siilueral, ad subliraationera ejus

ardenler aspirans,
puce,

sima urgenie necessitate, utpole vel mari oporteat cor.gregari ;
seguio rejio per
datur.

excrcilum terra
lunc, reddilibus

cum Maicualdo
et
aliis

Iraclare de

contra

proprium juraraentum
contradicenlibus

aposlolieum inlerdicium,
curia^, nisi

propter hoc pignori obligatis, accepta pecunia in ob-

dominis

quos ipse

manus secrelariorum utililer e.vpenPrxsentium quoque tenorc duximus inhihenex communi omnium volunlate
vel

crcaverat ut sibi fuverent. Ei,

quanquam eumdem

Marcualdum
suis

dum,

ut nullus uestrum, qui rcgi familiariler adhsc-

retis, nisi

jori saltcm parte consilii

sanioris, aliquod

ex maarduum

regni ncgotium audeat explieare, vel prrcipere quic-

quam

de fisco prasumut. Hegts quoque
nisi

matrimonium

r>

minime consummelur,
requisilo. Prsecipitnus

assensu noslio primitus
nullus secretarioregis intendat,

etiam, ul

rum alicuipersonalilerde familioribus
tientibus vel majori
et

aut aliguid ei de ftsco persolval, nisi omnibus assensaniori parte volenle
;

domino papa, eum omnibus excommunicalum, ct maledixerat ore proprio, composuil lamen cum illo, in regiam eum familiarilatem ailmi:tens, imo io r universos familiares majorem conslituens, dividens sibi regnum cum illo, el unus in Sicilia, el aller in Apulia, regis el regni negolia procurarent, mandans subregis nomine universis, ut pacom isiam reciperent, et secundum eam intenderent Marcualdo, eliamsi summo pontilici dispiiceret. Verum, etsi ulerque iutenscirel a

fautoribus

l<

per quos

dercl deeipere reliquum, aflinitatem tanien conlra-

thesaurum nuper invcnlum jubemus sludiosius custodiri.

bere

firmaverunt per
et

cor>jugium,

Gravat etiam nos

udmodum
sit

ct

perlurbat, quod,
ct re-

unius

ueplem

alterius

inler nepolem contrahcndum. Porro,
allerius,

cum
gias,

pcrftdus Marcualdus

per vires nostras
et

cum

uterque deprelieudisset fraudeni

re-

Domino Dco faciente, contritus fereredaclus, quidam, ut audivimus,
regis et regni, contra nostri

ad nihilum

velata sunl abscondiia lenebrarum,

quoniam Marubi-

in

dispendium
jacet divino

cualdus pcr nuntios et

Iilleras suas publicavit

formam mandali,pacem

cum

eo facere moliuntur, ut quijudicio

prostratus, hac dolosa pace resumptis viribus, resurgat concitus ad

que per regnura, quod cancellarius m&cbinabatur hsec et bujusmodi, ut comilem Geniilem, fralrem Cancellaiius suum, ad regni soliam promoveret
;

nocenlum. Ne igilur lam fraudu-

lenla pax, quas pernicies deberet potius nominari, per veniat ad effectum, per apostolica scripta iistriclius "^

inhibemus, guatenus ncmo, cajuscunque condilionis
aut ordinis, de clero vel j.opulo^pacem hujusmodi

quod Marcualdus moliebatur usurpare sibi regium diadema. Ccepitque Marcualdus resumere vires, el crudelius solito debacchari. Can cellarius vero, quia jam in Sicilia dissir.averat uni-

aulem

e conlra,

cum
ex

versa, nec inveniebat

unde
ul,

faccre posset expensas,
in
et
et

eodem

perfido facere vel inire
vi.ttts,

prxmmat

;

scd, ut

dimisso rege in custodia

fralris sui, Iransfretavil

majori parte jam

cx ioto vincatur, conlra ip-

Calabriam

ct

Apuliam,

sicut

per exacliones
ita

sum agalur

jortiter el prudenter.
.1

Cxterum, quia pax
Saraccni
suflici-

extorsionrs Siciliam spoliaverat,

Calabriam

ettranquillitasregi
balur, vohtmus et

rcgno super omnia expcdire prout, si

Apuliam
capsas
et

spoliiret. Diripuit

pene omnes Ecclesiarum
thuribula; quineliaui

mandamus,

thesauros, eruces, caliccs ct

entcm

prsestiterint caulionem,

quod inimids regis de
ac obscquio
integre,

iconas aureas

et

argenleas

excrustabat,

cxlero non adhxrcant,

et in ejus /idelitate

ftnni ct stabiles perseverent, pace

cum ipsh

nemini parcens, quin, a quo possel, aut blandiliis aut terroribus, aut fraudibus, aul verbeiibus pecu-

rcformala, eos in gratiam plctatis regiw revocelis,cis-

dernque Sarccenis uliisquc proditoribus regni sine
nostri*, qttx pro regis honore regniquc salute

dtt-

bitalionc scituris, quodsiforsan his et aliis mandalis

niim extorqucrei. Sed, quamvis innumeram, consumpsil lamen sam in acjuirendo cupidus, sed
uando.
fj

laliter

exlorsisset

inuiiliter

univer'
in

prodigus

do-

trans-

mitlimus,contraireprx*umpserint, nos ad eorum rebellioncm
et
et

XXXIII. Hic

igilur, in

reprobum sensum datus,

superbiam edomandam constantius acPrincipes eliam Christianos, qui adsub-

cingemus,

sidittm lerrx sanclx /estinant. in

eorum confusionem
vel

non cessabat sumrnum ponlificem profanis vocibus diOamare super faclo comitis Brcnnae, quem h:ibebat vehemenlerexosum,conspirationes etconjuraliones

auctore Domino, potenler assurgere faciemus sava in

cum comilibus

et

haionibus, ac etiam

civilati-

omnibus supradietis auctoritute legati, vices noslras duxcrtmus commiltendas.

ejus, cui

bus, faciens eonlra illum. Unde,
ejus ueijuitiara

summus

pontifex,

non valens

ulterius sustinere,

dam-

doun. judicavii, derivant, quod in mercirooniis judicari. »
,

doana

soleat de

tom

I,

col. 935.

(48) Bujulationes. Bajulali idem ac balia, baillia, fcalium.AdminMraiio rerum et bonorum pupilli/im7. baillie, passim in consueiudinibus municipalibus Voces deductae a bajulus. cang. ibid.
.

Paclorum, apostolica auctorilale sancitorum, qurje referuntur, partem exbibet Raynaldus hic (Annal. Eccles. tom. XIII, pag. 48, ad an. 1200. § 6). Quce apud ipsum legunlur, .hic uncis includi curavimus.
(49)

; ;

GESTA.
nalionis in


A

A.N. 1201.

lviii

cum

sentenliam promulgavil

perjurum el lam a Panormilanensi Ecclesia quam a Trojanensi removit, faciens in utraque alium praesulem ordinari mandans ubiquc per Regnum, ut ei uullus inlenderet, neqie per lilleras sub regio nomine dcstinalas, ad intendendum ei quispiam tenerelur. Res mira Proiinus cecidit, ab universis dernullis ex causis

ipsumque excomruunicalum de;

noslra, scd fratrum nostrorum personis, eos pro tepericulis

exponcntes, poslquam aulem Siciliam est inl.

nunlians,

gressus, dileelum filium,

marescaicum

et

consobriexercilu

num

nostrum, nobitem civcm

Romanum, cum
eum,qui de

;

nostro (52) direximusconlra

ipso, facienle

Domino, cum exercilu tuo mirabiliter triwnphavit
ila,

quocl, nisi

quidum de familiaribus

luis milites

!

nosiros a perseculione revocassent ipsius, hodie plena
tibi

spectus, abiitque vagus ct profugus super lerram
et,

;

pax

essel et optata

rcgno tranquiUilas restituta-

cum

ei

non inlenderetur
Diupuldo,
poniilicem

a lidelibus rcgis,

concis

Ecce, in hoc luloris debitum extendentes, el non
balii

junxil se

el faiiloribus ejus, ut
el

cum

conlra

summum

praefatum

comitcm
audilo,

Brenn.-e mila,

quas poleral, exerceret. qui crant complices

Quo

lam personam gercntes quam tuam, cumnemo cogalur suis sumptibus militare, et, ex dispositione Imperalricis prxdictx, sumptus nobis essent pro regnineminislrandi, in expensis tamen nostris
ita,

familiares regis,

cancellarii,

cessitatibus

coeperunt valde limere, (eceruntque pro se pariter
et

luum dejecimus inimicum,

quod, prseler paucu,
n accessu, velinrc-

pro

illo

inlercessorias liileras sub

nomine

regio

g dum moram
cessu,
sed,

facerent,nihil, vel

summo
modo

ponlilici praesenlari, qui regi rcscripsit
:

hoc

mililes noslri a tuis familiaribus rccepcrunt

(50)

[Ulinam puerilibus annis virilcm

animum Domitli-

nus inspiraret,

et setuli

ad/iuc tcncrx illam scnsus in-

funderet gravilatem, per

quam

iuler fas et ncfas

prxter expensas, emcndalionem armorum et equorum militibus nostris duximus faciendam. Quidum aulcm exeisdem (amiliaribus, quiquietem rcgni non appclunt, scd in ejus turbatione commoda sua

scerneres, inler fidem ct perfidiam judicares,ncc fde-

damnares pro perfrdis, nec pcrfidos pro fdclibus exallares ! Ulinam non experimento disceres, sed doclrina, quodin Evangelio legilw. « Inimici homiles

ponunt, in aqua lurbida piscari melius se credcntes, ne turbatio regno desit, eodcm Marcscalco ad nos sine

remuneratione remisso, contra claves Ecclesix, qux

« nis,

piens proteslutur.
«

domcslici ejus (ilatth. x, 36) » et quod sa« Nulla pcstis eff.cac.ior ad nocen;

prxdictum ilarcualdum, cum universis fautoribus et participibus suis, excommunicai'ionis laqueis innoddvit,

quam

ipsi

etiam ore proprio publicarunt, sub

dum, quam familiaris inimicus,
inlclligcrcs

existit

!

(51) » Uti-

specie pacis, qiue sicut effectus indicat, pernieies potius esl

nam

quod,

in
et

xtate quondam et nunc
utriusque parentis desti-

diccnda, in caput tuum cre.cerc dejectum, et

eliam tenera constitutum,

cepit, et ut

tutum solamine, protegendum sedes apostolica te re manus scrvorum, quiconlra teconjurave-

jacentem in familiarem stulilire regium prxsumpserunt, quasi totam ei potestatis plcniludinem in rcgno
*->

Sicilix conferenles. El ne debilior, scd fortior polius

runt in rcgno, confringerel exlraregnum, radicempestiferm urboris nisa fuerit amptitarc, ut venenosi rivi

ex casu rcsui
valcrct,

geret, et in

cxcidium luumamplius prx-

universis captivis, quos in fuga cjus recepc-

poculum cxsiccarelur
tibi defuit
lites

in fonte.

Nec

in

regno etiam

rant,

minostros primo prohibuimus impetus Marcualdi

manus

nostra. hno, nos per fratres et

restilutis, etiam hominum Rcgni ci volucrunt comparare favorem, pacem initam, vcl pcrnicicm potius procuratam, mandantcs per universum regnutn,

furenlis, qui, in fideles tuos barbarica feritatc
vicns,

dcsx-

sive voleniibus, sive nolentibus, inviolabititer obser-

non regni

mentiuntur, sed

bahum, ul adulatores libi aliqui regni dominium nitebatur sibi per

vari. Ecce, qualiter nobis familiares regii dctuleriint,

qunliler suo consuluerunt honori
rcnt

;

qui, ut

tuum

erige-

violentiam occuparc, te licnrici
ris, et

quondam

Imperalo-

inimicum contra jurainentum
sunt 7iobis astrtcti,

fulclilalis,

quo qui-

inclytx recordationis Constantix imperalricis,
tute, filium esse

dam eorum

et illud

etiam, quod

matris

negans, ut hac occasione tam

de kon componendo

cum

ipso

sine

mandalo nostro

nos
tem,
et

quam

alios

a luo subsidio revocaret.]
licet

Nos au-

prxstitcrant, persecutioncm suscitavcre sopitam, virus

ejusfallacix non credentes,

multa nobis

magna

promiserit, ne ipsius vellemus propositum

impedire, quamvis etium, ut ei obviaremus inpartibus cismarinis, sotlicitudines subierimus quampluri-

g

camino oleum infundcntes. Unde, quafronte pro se rogare possint, vel alius vaieat intercedere pro eisdcm, cum quidam eorum gratium nostram dcmeruerint, donec congrue salisfaciant, non
angui
ct

vel ipsi

mas

et

expensas, anguslias

et

laborcs,

non solum in

videmus, quanquam eos de bcnignitate sedis apostoduxisse « Di un si smilzo ajuto parla il leslo della Vita di papa Innorenzo, qui forze difetloso. Che altre forze inviasse cola il papa, si puo argomentare da quanlo avvenne di poi. Lo stesso lnnocenzo, scrivendo al re Federigo, in una lellera, rapportata in essa Vita, dice d'aver inviato Jacopo suo c»gino, cum exercilu nosiro, in favore di lui. Riccardo di San Germano, anch' egli, narra, che il pnpa spedi in ajulo del pupiilo Kederigo, re di Sicilia, il sud:

(50) Epistola) hujus partem rcfert Raynaldus, Annal. Eccles., tom. XIII, pag. 76, col. 2, ad. an. 1201, § 38. Quae apud ipsum leguntur, hic uncis

inclusa sunt. (51) Boelhius, Consolalionis Philosophix pro< v, in fine. Vide etiam B. Augustinum,
tate Dei, lib. xix, cap. 5.

lib.

m,

De

civi-

(52)
i,

pag. 140, ad an. 1200)

Observat Muratorius (Annal. Itul., VII, parl. quod supra (§ 24), auclor

Gestorum scripsit Jacobum, consobrinum et niarescaicum papae, ducentos tantummodo milites secum

detlo Jacopo

cum

non formano un

militari exercitu, esercito. »

dugenlo cavalli

:

LIX
liae duxerimus
loleiandos.
Ipsi

INNOCENTII
etenim, in

III

PAP/E

LX

arcum
depra-

&

conversi, vet potius adversi perversum,

dispositionem

sit vcritas

ejusdem imperatricis suis inlerpretalionibus
lionorem, et onus

potuimus intelligere rutione, cum pro suspicione non relinquenda. Contra suspicionemtamen hujusmodi cautelam, quantamcunque poluimus cura-

vantcs, inane nobis nomen baliireliquerunt, dctrahenles

vimus adhibere.

Nam
se,

ab eodem comite super crucem,

solummodo relinquenles,

sibi

Evangeliumst

reliquias. recepimus publice

juramcn-

eliam univcrsa temeritate, propria usurparunl, ita. quod jam fcre totum luum domanium, conlra prohibitiouem nostram ad eorum petitione.m obtentam, penilus exhauserunt, comilatus el baronias pro suse distribuentes arbitrio volunlatis, ut ex eo sibi favorem

lum, quod nec per

nec per alium, elc.,ul in ea qu«e

mittitur fainiliaribus regis(53),usque: inviolabililer
observetur. Poluerat enim, si voluisset, hoslibus tuis
addi, et

cum

ets

non solum

jus

suum, sed alia eliam

usurpare, /uissetque novissimus error pejor priore
scd nos

nmpliuscomparent;
runt in

et.

cum Hegnumexactionibus plu-

maluimus ipsum ad regni defensionem indu-

rimis aggravttrinl, colleclam pecuniam non converle-

cere, ac in fidelitate regia fortius solidare. Unde, ipse,

commodum

regium, necnobis.secundumcon-

nuper regnum ingressus ,quod juraverat executus, cum
exercitu

slitutionem impcratricis, factas restituerunt expensas,
sed nec

quem

in propriis expensis de ultramonlanis

censum debitum, nec quod eadem imperalrix
fratribusnoslris annissingulis statuit persolsed ex ea ditaverunt

partibus secum duxil, de Diupuldo, qui, hactenus ptr

nobis

el

totumregnum Sicilix citrapharumimpunediscurrens,
quietem

vcndum, curaverunl exsolvere;
consanguineos suos,
et

omnium

perturbabal, facientc Domino, tnira-

consanguineas dolaverunt, ut

biUter triumphavit. Unde, jam, per Dei gratiam, per
ejus est

luccamus ea qux

sibi,

cum

loculos habeant, reserva-

industriam procuratum, ul

fidetes lui,

qui

runt. Nos igitur. attendentes, quod, sicul

tux quoque

muros usqucmodo egredi formidabant, secure
gant messes suas,
metant,
et

colli-

litterx continebant, pueritix tuxpassim domesticise opponerent, passim se abjicerent alieni, imo eliam homo pacis lux, in quo sperabas, et qui edebat panes
tuos, sttpplantationem adversus te

et ea,

ab

eis

qux hostes seminaverant, ipsi plurimum metuantur, quos, jdus
potesl eripere, tibi

quamexpcdiret, hactenus meluebant; quietiam omnes,
qttos

curaverat ampliare,

de

manu inimicorum tuorum
Verum, ne

adprogenitorumluorumexemplarrecurrimus,et,sicut consuleneis consultum fuerat. sic eliam tibi duximus et novimus esse verum,guod, dum. Accepimuselenim,

facil

ad mandalum noslrum

fidelitatis

juramenta

prxstare.

adhuc regnum pace gaudeat
devicto el

exoptata, sed ejus turbalio amplius augeatur, Gualterus, cancellarius,
et

cum

itluslris

memorix Wileltmusprimus, Sicilix

rex,

cum

fugaio composuit,

multos rle regni nobilibus in exsilium destinassel ii,qui post ejus olritum, inclytx recordationis Willelmi,regis
Sicilix,
ejcetos
filii

cadentem niiitur suslinere. Sed, cum manus Domini sil in ejusdem D. ullionem extenta, cancellarius

ejtts,

curam

el

custodiam susceperunt,
ipsos per re(-<

ipsum sustinere non
sed corruel

polerit,

nec

cum

ip>o subsistet,

ad propria revocanies, usque adeo

cum
suis

vocationiset restitulionis beneficium in fidelilate acie-

quibusdam

jam ex duplici causa cum fautoribus sentenliam excommunicaruente, qui

votioncregia solidarunt.ut nullus progenitorum ejus in ca pacevixerit, nullus a subditis suis sic formidatus
tuerit et dilectus,

tionisincurrit. Fideasigitur,cuipotiuscredere debeas,

utrum
dium,
tem,

nobis, an
:

quibusdam ex

eis

quos familiares

nullus ita paci regni providerit et

appellas
et

cum

nos in hostium tuorum vigilemus exci-

quieii. Altendentes igitw,

quod Henricus, quondam
ftlix

utroque gladio, altero per prxdictum comi-

imperator, de ascensu illustris memoris, Constantix
imvcratricts,

et alios fideles nostros,

mairis tux,

quondam

regis

Ro-

ciam edomare.

llli

aulem

gerii, quando Willelmus, filius inclytts recordationis regis Tancredi, nepotis ejus, ipsi se reddidit, princi-

hostibus tuis tradunt, et

eorum nilamur conlumain caput tuum gladiutn eos, non absque virium tuacomes contu(54), »

rum
si
lil

infirmatione, in sua iniquitate confirmant. Sane,
inspicias, pltts tibi Brennensis

patum

Tarcnli

et

cointtatum Licii ei

el

hxredibus ejus

vcrum

concessit, et

animam tam de impcrio quam de
in

ejus juramenlis principum,

unodie,

quam quidam,
et

qui de bonis tuis « dilatant

regno, concessionem hujus-

phylacteria sua,
profuerinl,

magnificant limbrias

modi fecertt roborari, nec idem Willelmus, aut sorores ipsius, aliquo modo peccaverint, cum xtatis
beneftcio excusenlur,

dum

vixerunt. Ne igitur aulieris eos, nec

qua fronte in hac parte con-

J)

eorum oblocutionibus fidemprxstes, quoniam non honoremtuum, sedpropriamutililatemaffeclant,el,non
propter
te,

traire justitise, vcl

resistere veritali possemus, nulla

sed propter seipsos,nostris dispositionibus

episcopu, et aliis, elc. per regnum Siciitse conslttulis ; de causa Walteri Brenensis: dat. Laterani. Evangelio vide (54) Locum transsumpsit ex
archiepiscopis,
;

(53) Vide libri quinii,

supra, § 25.

Vide etiam epislolam 38

Matlb. XXIII, § 5. Phylacleria appellabant veteres amuleta, ad arcendos vel pellendos morbos. Verum in GlossarioXI saltem saeculi sic exponiiur « Phylacleria, id esl x verba iegis, aul scriplura vana, quod liszal homo super eaballum, aul super caput suum. » In veteribus glossis ad concilium Laodicense, cap. 36, sic « PiUaliola(«desJschedulas, seu carlulas reperitur
: :

Decalogi collis suis suspendentes Judaii phylacteria vocabant, etc. Cang. Glossur. lom. V, col. 452. Verum, melius apud Belethum, De divinis officiis, « Est discrimen inter phijlacterium et phycap. 115 lacteriam. 1'hylacterium charlula esl, in qua decem legis prscepta scribebanlur, cujusmodi chartas sounde lebant anle oculossuos circumferre Pharisaei Dilatant enim phylacteria sua elc. in Evangelio Alquehoc quidem phylacterium a t»j\i--t->>, el thcrah quod esl lex. Phylacteria aulem Phylacteriw, vasculum est velargenteum, velaureum, vel eliam cryslailinum, in quod sanelorum cineres et reliquiae reponuntur. »
: ;
:

t

.

GESTA.
contradicunt.


A

AN. 1203.
cerint

LZII

Quad $i forsan illud objiciunt contra comitem memoratum, quod H. quondam imperator, de regno uxorem ejus, et l/iatrcm ejus, cl [ratrem uxoris
ejecit, plus potcris

cum

multitudinem esse cum illis, et piucitater lslis, non permiserunt ipsos iulrare. Videns

ilai]ue

comes

se constilutum in arcto, ccepit

mulli-

de ipsorum aliquo dubilare,

quem

pliciler anxiari,

prxdicta imperatrix non sine causa /orsitan aliquandiu tenuit ut caplivam, et nisi fuisset morte prxvenia,

maxime propler legalum, qui, lanquam formidolosus, plurimum metuebat. Et conforlaius in Domino, prosiliit ad arma cum suis et,
;

auxilium subvenisset, ipsum forsan penitus ejecisset a regno, vel a ihuc in vinculis detineret. Cerlum esl autem, quod facihus quis injuriam negligit alienam ,quam propriam Ixsionem. Monen us
vel
ei

nosirum

benediclione ac remissione a Iegalo recepla, cum idem legalus maledixissel hostibus, in nomine Domini comes alla voce sanclum Pelrum invocuns adjutorem, processit ad pugnam. El, cum
acriter di-

igitur serenitatem regiam, et

exhortamur

in

Domino,

quatenus, guantum, de homine credi polest, in nullo dubites de comiie memorato,sed polius de ipso confidas, quoniam, nisi per te steteril, vel

micare coepissenl, adversarii lerga verlerunt, et, in fugamconversi,singuIi,proutpoterant, declinabant ex quibus mnlti sunt capli, plures sunl cassi, et plu;

per tuos verius

rimi eiiam in slagnis et paludibus suffocati. Videbant

(qui tamen ntinam essent tni
et

devolum,ct regni tui,post

eum fidelem invenies Deumet nos,potentissi.')

g

enim plerique crucem auream splendidissimamante comilem miraculose deferri. Fuilque lanta vicloria
ut

mum

defensorem. Nec credas quod id tam pro ipsius

prima quasi nulla videretur respeclu secundte.
inler alios,

ulilitate,

quam pro

tua

et

regni salute, dicamus. Contui diligenler

Nam,

captus est Sifredus, fraler Diu-

sidera ergo prudenter,

immo jamiliares
qui
si

puldi, et

atlendant, ne occasi ne vel reprehensione (55) correctionis

hujusmodi ad

eos,

animam tuam

sitiunt,

qui sanctee memorise Alberlum, Leodiensem episcopum interfecerat, Pelrus de Venere, sororius cancellarii, et magisler Girardus,
S.ilernitanus intrusus (57), multique alii nobiles et polenles. Magnifipalus est ergo comes, et clarificatus
in

Odo de Laviano,

convertanlur ; quoniam,

semel acceperint polestatem

in eos, ipsi nos de eis divino judirii judicabunt.
si

Quod

ad

cor redire voluerint,

et

nunc tandem mandatis

regno

;

hostes aulem humiliati sunl

et

compre-

nostris humiliter et devoleparere, nos pro tuse serenitalis

hensi (58).
sicul

honore, quiete ~egni, ac eorum salute, ipsos ad-

vero Gentilis, recepla pecunia, publice dicebatur, lurrem ad raare tradidil

Comes

huc ad apostolicx sedis gratiam admittemus.

Dalum Luterani, anno quarto.

V Non.

Julii, ponliftcatus nostri

Marcualdo, abiilque Messanam. XXXV. Marcualdus vero Panormum oblinuit, et tam palalium quam regem in suam poteslatem acce-

XXXIV. Misit ergo dominus papa Petrum, Por. tuensem episcopum (56), legalum in Apuliam et Terram Laboris, praecipiens comilibus et baronibus,
caslellanis el civibus, ut, ad

mandatum
et

legati,

cum

universam pene Siciliain, praiter Mossanam, sus subjugans dilioni misissetque manum ia puerum, et usurpasset sibi coronam, nisi pr«falum comilem limuisset, ad quem, rege defunpit,
;

diclo comite contra

Diupuldum

cancellarium ex-

clo,

regnum
apud

hceredilario

jure,

ralione

conjugis,

surgerent universi. Qui

cum

in

Apuliam pervenisset,

pervenissct.
et

Ideoque mullifarie
et

miser
ejus

ille,

solo

nomine

cancellarius, ad prassenliam

dominum papam,
agere,
ut

modis, apud eumdem copecunia,
posset,

mullisque

nccessil,
;

reconciliari

poslulans ecclesiasticae

mitem
exiret.

coepil

accepla

regnum
tempus
dimiltit

unitati

et, praestito

corporaliter juramento,

quod

parerel universis mandalis domini papss, absolutus
est a legato.

Quod cum oblinere non opportunius observabal. Verum ille,

qui

non

Sed

cum mandaret

ei ut

non opponeret
si

se

comiti Brennensi,

respondit,

quod,

Pelrus

virgam peccalorum super sortem justorum, cuipit per seipsum, ne darel gloriam alteri, perfidum graQuia, cum jam dudum calculosus tunc de vilio lapidis lam vehementer affligi, ut, pra? nimiis doloribus ingenles clamores emiltens, irremediabilibus cruciatibus torqueretur
viler
flagellare.
fuisset, coepit
;

aposiolus hoc ei praecepisset, missus ab ipso Christo,

mandato hujusmodi non

pareret, etiamsi sciret

quod propter hoc dcberet in inferno damnari. Et, ponens os suum in ccolum, cum linguam traherel
super terram,
publice coram

omnibus

summum

el,cum non posset

ulterius

vehemenliam
;

asgrilndi-

ponlificem blasphemabat, prassente legalo, abiitque

D

ni s suslinere, secari vel incidi se fecit
;

sed
sit
:

subiio
in illo

ad Diupuldum. El, congregatis universis quos poteranl congregare, ad pugnandum contra Brennensem

miseram animam exhalavit (59) ut vere completum quod dicilur per Psalmislam

comilcm juxta Barolum processerunt. Ipse vero conies
erat
ibi

pium superexaltatum
bani, tramivi, et ecce

et

Vidi imelevatum super cedros Liquaesivi, et

cum

paucis

;

nam

de fidelibus regis

non erat ;

non

est

pene nullos

ibi

secum habebat Barolilanenses quo-

inventus locus ejus (Psal. xxxvi, 35).

que, licel prascedenti die legato jurassent,

cum

aspi-

XXXVI.

(60)

Guillelmus aulem Capparonus, prae-

(55)

Reprehensione. Sic in codice Vallicellano

;

Vallicellano, oppressi.
(50) Marcualdura ante finem mensis Septembris anni 1202 e vivis excessisse, palel ex epislola Innocenlii libri quinti 89, quaa data dicitur Vellelri, vin Kal. Octobns. (60) Quuj sequuntur hic apudauclorem Geslorum,

apud Baluzium, conprehensione (56) Vide episl. 69 libri quinli, not. (57) De islo nihi! apud Ughellum ia sua Salernilanorum archiepiscoporum serie. Ital. sacr. tom. VI. (58) Comprehensi. Sic apud Baluzium in codice
;

1N.N0CENTII
currens

III

PAP*
;

LIIV

Panormum, palatium ac regem
Siciliae appellavit.

in

sua poei

A

cautionem,

quod mandatis apostolicis per omnia

tcsiale recepil, et ex lunc se regis

custodem

mavero

gislrum capilaneum

Quidam

de complicibus ncfanda; memoriae Marcualdi, hoc indigr.c ferentcs, sein pariem alleram slalucrunl.
Canccllarius aulcm (Gl),

beneliium impelravil regressusque in Siciliam, et adjungens se alteriparli, adversus Capparoncm agebal; misitque nuntios et lilteras ad dominum papam, ut legalum inSiciliam
deslinarel.

obedirel, absoluiionis

opporlunum
exhibens

sibi

tempus

Qui

misit

Gerardum,
(62),

Sancli

Adriani

aeslimans
§ 36,

advenisso,

iteralo

juraloriam

diaconum cardinalem

per

qucm

Willelmus

narrala,
i,

annum 1203
17/ parl.

referl Muralorius,

1202, parlim ad Annal. d7/«/. iom, ad an. 1202, pag. 151, el ad an. 1203

partim ad

annum

pag

.154.

(61)

Conferendm sunl omnino ad hunc locum

epistol* libri sexti, 52, Archiepiscopo Messanensi, regio familiari, qua eum laudat ob cjectum eSicilia elatianis filium, el Messanam in fiiicm apostolicx sedis; ci rcgiam redaclam; dat. Laleraui, an vi (idesl 53, Eidem ut juramentum balii, ab uni1203) versis pcr Siciliam comitibus et aliis poniifici prosslandum, recipiat; dal Lalerani ; 54, Nobilibus viris, comitibus, etc, in Sicilia constitutis ; de eodem argumcnto: dal Lalerani 71, Guullero, regni Stcilix canedlario qua ipsum recipil in graiiam, et de qualuor cauiionibus per ipsum oblatis nullam acccptat, nisi ut opera confirmet quod verbo promisit, ct qiuv faciunt pro jure Romanoi Ecclesiw; dal Ferenlini (vcrsus men sem Junii) ; 93, Monacliis Montis-Regalis, Jdti et Calateirasii castella tenenlibus, et complicibus eorum ; uiipsorum archiepiscopo, al> ipsis grciviter ofjenso, satisfactionem condignam exhibeant ; dat. Ferenlini, xv ICal. Julii: 159; P. Episcopo, in archiepiscopum Panormitanum eleeto regio familiari; jua ipsum plurimum commendat, quod inter s.vculiet regni tumullus, qui tum eliam fervebant, fulcm ponlijici regique servasset dal. Anagioc (vcrsus finem Oelobris); 191, Archiepisco, abbati S. Andrex, etpopulo, Brunclusinis; qua acriter cis objurgai, quod conjuraverinl contra comitcm C Brennensem, et, Caslellano occiso, proditorie castellum oecupaverint, dat. AnagniaB [versus mensem Dccembris); 192, Archiepiscopis, episcopis, etc, pcr Apuliam ct Tcrrum-Laboris ; dc eodem argu;

;

o

;

:

Gelanensi, magistro justiliario Apulios et Terrcr-Laboris, qua redarguit ipsum de obstinationc conlra Ecclcsiam, el moncl, ut ad eam rcdcat, dal. Romea, apud S. Peirum, vin ld. Dccembris; 249, Jlegi Sicilia: ; qua congaudct quod fueril libcralus a custodia indignorum, et ad bcnc agendum hortatur; dat Romae, apud S. Pelrum , vi Kol. Februarii, an. \\(id cst 1207) 250, Regis Sicilia familiaribus de eodem argumeiito; 251, Archiepiscopis, prcelalis, comitibus, elc, per legnum Sicilia: constitutis ; ul obediant et faveant regi. Libri decimi 141, Universis comitibus cl baronibus.per regnum Siciliai constilulis ; ut reyi Siciliiu sint adjulo ; dal. Tuscani, xvm Kal. Novembris, an. x (id est 1207); 202. Archiepiscopo Cusenlino, qua ipsum consolalur dal. Rouktb, apud S. Pelrum, n Kal. Fcbruarii, an. x (id cst 1208.) (62) Di! Gerardo, tiluli S. Adriani diacono caid:nalc, agimus ad cpislolam 140 libii quinli. De ejus in Siciliam legalione conferendae suut Epislola^, in nota superiori ciiaia?, libri seplimi, 36, 129, 130,

;

;

:

;


:

131, 135, 136.
Exiislis epistolis, praesorlim ex epislola 36constat

in inlerprelandis LelH, seu polius Pirri verbis, ille hallucicatus est. UUima ab eo hic relata verba, eos autem gumento dat. ut supra ; pnvsuli, conciliurit Geardus Allueingolus, cardinulis 131, L. Regio protonotario ; de eodem argumenlo dal. ut supra; 135, f) diaconus S. Adriani, legalus et nepos pontificis, in euG. tiluli S. Adriani diacono cardinali; de codem arjus tutela puer tunc crat, an ex Lello ipso, an ex gumcnto; dal. ut supra; Pirro tanlum exccrpserit, nescimus; nam cadem 136, P. episcopo, in archicpiscopum Panormitunitm eleclo ; dc eodem arguapud Pirrum (Sicil. sacr. loc. cil.) legunlur, qui inenio; dat Roma; S. apud Pelrum, iii Non. Ocoquidem ea ipse ex Lello dcprompsisse poluil. Certe, bris. cujuscunque sint aucloris, non probant auctorem Libri oclavi illum affirmare voluisse quod Gerardus jam anno 49, Al/erada: mulieri ; qua Ecclesiam ab ipsa, in honorem S. Maria-, in villa Baroli 1203 in Siciiiam legatus niissus fuissel. Innocentii fundatam, sub protectione recipit ; dal. (Romae,apud epistola, quae hic, ex Lello, tum apud PanormitaS. Peirum), v Non. Maii, an. (id est 1505). num annalislam, lum apud Pirrum, cilatur (in qua Libri noni 157, Regi Sicilice ; qua congaudet de de controversiis monachorum cum archiepiscopo bono incremenlo suo, et hortalur ut persevercl in virMontis-Regalis), habelur in Regeslo anni scxli, et tule; dat Ferenlini, (versus menscm Seplembris), dala diserle diclur Ferenlini, xv Kal Julii, an. vi, id an. ix (id est 1206) ; esl an. 1203. Sed in ea nihil legilur cx quo cvir.ci 158, Archadio, et univcrsis Gaietanis, Antelke, Platanw. Jaci, Celsi, cl omnibus possil, Gerardum lunc temporis legalionis munere Gaictanis et Saracenis, per Siciliam constituhs; qua in Sicilii funclum fuisse; nec nomen ipsius Gecommendat eos de fdctitate eorum et constantia erga rardi iu tota epislola usquam comparet. E conlra regem Sicilice ; dat. ut supra ; in epislola jam a nobis allegala, libri septimi 36 195, Pelro, comiti

Anagniae (ilem). septimi ; 36 Eisdem; qua G. liluli S. Adriani diaconum cardinalem upostolicm sedi, legalum, ad cos mitit, illumque eis commendal; dat., Literani Kal. /Iprilis, an vn (id esl 1204); N. N., ut Rogerium dc Disaliis, a civibus Bisin in rectorem sed absque violentia, recipere procurent ;dat. Lalerani, Kal. Septembris 425, N. N. de eodem argumento; dal. u! supra ; 129, Regi Sicilia- ; qua mitlil adeum G. tiluli S.Adrianidiaconum cardinalcm, ul ea traclct qua> sunt traclanda cum ipso rege et
;

menlo

dal.

Libri

;

:

Gerardo, non nisi anno 1204, exeunle mense Martio, legationisin Siciliam munus coilalum fuisse. Ilincconigendus forsan, D. Agosl. Inveges (Annal.di Palermo, parl. m, ad an. 4203, pag. 519), qui cardinalem islura re^ni balium jam ab anno 1203 susccpisse aflirmat « Nel preseule anno 1203, die 17 Junii, Innoccntuts papa con una sua leltra dice Lello. (in Compilal. privit. Eccles. Moniis-RcgaL, monachos Monle-Regalenses repiehendit, fol. 15), quod Carum archiepiscopum molestiis afficerenl. Eos aulem proesuli conciliavit Gerardus Alluuingolus, cardiaalis diaconus S. Adriani, lcgatus et nepos pontificis, in cujus tuleta Fridericus puer tunc erat. L'istesso conlirma Pirri (Sicil sacr., tom, I. pag. 415, nol. tcrt. Ecclcs. Montis-Rcgulis) Adunque dico io, il baliato del fanciullo re e del rcgno dei cardinale Cincio dal 1200 comiuciato, o nel line del precedcnie anno (1202), o adesso (1203), si lermino e'l card. Gcrar. Allucingolo nuovo legaio e tulore enIro e credo, che nel governo conlinuasse final
fere,
: : : ;

1208

»

Verum, pace Annalists dixerimus,

pacem eomponat; dal. Romae, apud S. Pelrum iv Non. Oclobris; —130, W. Capparoni; de eodem ar;

;

:

vm

:

;

GESTA.
Capparonus
ejus
se
fecit


A.

AN. 1203.
fal o

absolvi,

jurans
et

domino papae balium, lanquam vice balii, dinali,
rel.

in manibus quod eidem car in omnibus obedi-

cum

archiepiscopo pallium deslinavit, ne in ejus loulterius cancellarius aspiraret.

Ipse

vero

cardinalis
el

coepit

tractare

concorpropter

diam
siique

inter

ipsum

cancellarium,

quae

simullates suborlas non poluit

Panormum,

et

consummari; accesbonorilice a Capparone re-

XXXVII. (G5) Ut auteiu dominus papa majorem impenderet coiniti Breunensi favorem, nobilem virum, Jacobum, consobrinum et uiarescalcum suum, in Apuliam desliuavit, constilueus eos pariter magislros
et
illi

jusliliarios

Apuliae

et

Terraa-Laboris;

ceptus, ccapil,
lia

lanquam balius, regis el regni negoperlractare. Cum autem mandatum Capparoni
sub debito
praestiti

feoitque
et

custodiam assignari, reddi Montem-Pilosum, qui ad comitalum Ansibi

caslelluui Baroli ad

fecisset

juramenti super

salis-

driae pertinebat, regia

liberalitate

faciione clericis et Ecclesiis

impendenda,

ille,

sem-

prascipiens comiti memorato, ut ad

concessum, oblinendum co-

per bene promitiens, de piomissis nihil agehat, universa pro sua volunlale disponens.
lis

Unde, cardinafe-

praediclus, post

aliquantularn

moram quam

milatum praedictuiu impenderel ei auxilium et faCum aulem mulla prudenler agereut et potenier, veneruut tandem in Gampaniam visiiare
vorem.

Panormi, maxime propter regem, qui delectaba lurin ejus praeseniia, el de sua consolatione gaudebat, Messanam rediit, domini papas responsum excit

summuni
rj

ponliticem,

quem

audierant aegrolare. In-

spectans.

venerunlque illum apud Anagniam (66) tam graviter aegrolantem, quod a multis morluus dicebatur. Cumque de morle ipsius fama volasset, multas civitates praefalo comili rebellarunt,
les milites suos, alia?

Cancellarius quoque, reversus in Apuliam, insta-

apud dominum papam, per nuniios et litleras suas, faciens apud euin mulliplicari preces nobilium
bat
et

qusedam expellentrucidantes; perdiditque lunc

polentum,

ut

cum

ipsa misericordiler agere di-

gnaretur, reddendo sibi Panormilanensem melro-

Materam, Bruudusiumel Hydrunluin. BaroliUnenses caslrum Baroli obsederunt, et coegerunt castellanum, quem ibi dimiserat marescalcus, sibi resignare caslellum
(67).

polim, vel saliem episcopalum Trojanum. Sed ipse,
sicut eral justus
luit
el

constans, bujusmodi preces no-

XXXVIII. Porro,
redierunt
sent,
et,

cum summus

pontifex

conva-

oxaudire, ne sine causa injuriam faceret Peiro,

lescere inccepissel, coines et marescalcus in
;

Apuliam

quondam Mazarieiisi episcopo (63), qui per ejus mandalum erat m archiepiscopum Panormilaneusem assumplus, vel Trojano episcopo, quem eligi
fecerat et etiara consecrari (64);

licet

recuperare praedicla nequivis-

multa lamen acquirere studuerunt. Nam ipse marescalcus Andriain el Minerbium (68) civitates
obiinuii
;

quin polius prae-

et

ex lunc se

comilem Andriae
,•

appcllavit,

data Lalerani, Kal. Aprilis, an. vn, id est 1204, pontifex de Gerardo loquilur, ut nuper, ac polius eadern ipsamel, qua scribebat, die, a se in Siciliam deslinalo. Isia igilur verbii, eos autem prxsuli conciliavit Gerwdus Allucingolus, cardinalis diaconus S. Adriani, legatus et nepos pontificis, in cujus tutela puer tunc crat, nihil aliud signilisare nobis videnlur nisi quod mouachorum cum arjhiepiscopo coulroversia per Gerarduin, non slalim, eodemque, quo papa ad mouachos scripsit, anno pontifieatus sui vi, Chr. 1203, sed postqutm cirdinalis isle, legalus a poulilice destinatas, nempe exeunte mense Marlio, anno ponliticatus vn, Chr. 1204, in Siciliam advenissel, lerminata fuerii. Ignoscal, qussumus, lector erudilus, si ipsum in leviusculi momenti adnolationibns reiinere diutius visi fuerimus. Quanlum, ad emendandam peculiarem cujusque nalionis ecclesiasticim historiam, opis conferre possil, Innocentii epislolarum, quaj tandiu anecdota laluerat, quarnque edimus bodie, collectio, oslendere, operae pretium exislimare debuimus. El etiamsi in boc prohando aliquoties genio mimis indulserimus, facile nobis condonaium iri sperare poluimus. (63) Vide omnino ea quae adnotavimus ad episto-

C

dat Laterani an. v [id est 1202) 39, P. episcopo in archiepiscopum Panormitanum elccto, regis familiari ; de eodem argumento ; dat. ut supra; 51, Nobih viro, Jacobo, consnbrino et maresculco papx; de malrimonio regis Sicilne cum Aragonici regis sorore ; dat l.aterani, Non. Junii 60, Archiepiscopo Messanensi ; dd relaxandam sententiam excommunicaiionis, qua ipse tenebatur adstrictus ; dal. Lalerani, Kal. Julii 76, Amalphitanensi archiepiscopo de rebus regni Sicilisc sine data 84, Waltero, Urennensi comiti, magistro justitiario Terrx-Lahoris, ut adversus Marcual<lum in Siciliam
;

m

;

;

;

;

absque mora proficiscatur

Oetobns

;

— 85,

;

dal.

Velletri,

iviii

Kal.

Nobili viro, Jarobo,

consobrino et

D

marescalco papx, mngistro jusliliario, el capita.ieo tntius AfnUix el Tcrr;e Laboris, qua mandat, ut Waltero, Brennensi comiti, in Sicitiam profiaseenti, se adjungat, et r/e expensis ipsi providit; dat. ut supra 86, Universis mercatoribus seipsum pro Waltero,Brennensi comite,usque ad 3,000 uncias ooligat dat. ut supra 87, Fralri Riccardo, et Eugenio, magistris camerariis Apulix et Terrre- Laboris ;ut ipsorum terne proventus pro Waltero, Brennensi comite, obligent dat. ut supra. Vi.le etiam episiolas libri sexli et libri seplimi, su;

;

;

;

;

Iam 39
(64)

libri quinii.

pra,

§ 36, not. 61, citatas.

Quis fuerit Trojanus ille episcopus, ex imperfecla nimium et confusa, apud Ugtiellum Ital. sacr. tom. I, part. sign.* col, 237, Trnjanorum eriscoporum serie, nequaquam erui polest, Vide epistolam 151 libri septimi. (65) Qiu-e sequunlur, ab auelore nostro narrala, § 38, parlim ad annum 1202, partim ad annum 1203 pertinent. Confer, priraum, epislolas lihri quinli, 3S archiepiscopis, episcopis etc; per regnum Sicilix constitutis ; de causa Walterii Brennensis

Innoceniium Anagniam venisse circa tinem mensis Septembris, vel iniiium mensis Oetobris,
(66)

palet ex notis chonologicis, quae subjeclae leguntur 148 et 154 epislola 148, data dicitur Ferentini, xvn Kal. Octnbris epislola vero 154, da!a Anagnix, vn Id. Oclobris. Cstera? omnes
epistolis libri scxli
;

libri sexli epistolae

Anagnix

dalae dicunlur.
§

(67)

Confer epi-lolam supra,

36,

not. 61,

ci-

lalam, lihri oetavi 49. (68) Conferendae sunt

omnino ad hunc locum

epi-

Patrol. CCXIV.

LIVll

INNOCENTII

III

PAP.E
et

LXVIII
viatico,

eistraiilquemunilionemfortissimaraapud Andriam, ubi palalium comilis prius erat. Quidara aulem filii
Belial, ei

A

recepta pccnilentia
solvit.

debitura carnis exrelictara
(71)
;

Jncobus autem, comes Tricarici,
dislulit

ponenles insidias, irrueruut in ipsum, pugladiis inlertieere. Sed,

Brennensis comilis conjugem desponsavil
quia gravida erul,
illam

sed,

lanles

eum

quoniam arma-

traducere in uxo-

lus erat sub

chlamvde, intentionem suara non polue;

rem

runt ducere ad effeciura
les ipsius objecit

inaxime, quia quidam mi-

cavit

se

illis,

quem
;

in sua

praesenlia

pepeiilque liliura, quem noinine patris voGualterum. (72) Diupuldus vero ccepit apud summum ponli;

peremerunt.

Ipse vero,

quosdam eorum

capiens,

ficem supplicalionibus
siare, ul

et

promissis vehementer inrecepit

diversis suppliciis inleremit

omnium

aulein

bona

ipsum

et

suos recipere dignaretur. Interve-

diripiens contiscavil.

nienle igitur fratie Hainerio,

illum

hoc

Comes autem Breunensis, cum multa fuisset magnilice operalus, quaj longum esset per singula explicare, usque adeo compre»sil Theutouicos, ut vix

inodo, quod absolule juravit stare universis
dutis

man-

summi
illi

ponlificis

super omnibus pro quibus
ipso,
et

excommunicalus
tenderei

auderenl de easlellis exire
sariis

;

quae

cum
et

essent neces-

destitutn,

sperabatur ab omnibus, quod ea

non possent

diulius sustinere.

Nam

apud Saler1!

num
rem

ubtinuerat Terracinam (09), el lurrem majolenebat obsessam. Ipse vero, nimis securus

quod lideliler inquod ad mandalum ejus faceret guerram et pacem, quod omni peteuti sub ejus examine justitiam exhiberel, quodque Philipo, duci Sueviae, nullum contra regnum Siciliae in regno, vel extra regoum, impenderel aufueral ab

de balio regis

regni,

personae suae custodiam negligebat. De quo cum arguereiur a multis, interdum arrogauter respondit, quod Theulonioi arniati nou auJerenl aggredi Francos iueimes. Unde, cum quoddamUiupuldi caslrum, quod sacrum (70) dicitur, obsiderel,
eflectus,

xilium

vel

favorem. Misil igilur praefatnm

fralrem

Rainerium, el magistrum Philippum, notariuin suuiu, in Terram-Laboris (72), qui publice, secundum praescriplum tenorem jurameuto recepto, et in
Bcriptis redaclo,

Diupuldus, ipsius prasvidens incautelam,
luculo armatus

summodiet

similiter

absolverunt Diupuldum Marcualdum de Laviano (73) cum

et

suos,

suis,

ac

cum

suis super

comilem
irruit

suos,

deinde Conraduin Sorellae
Theutonici, tam ultra Pl

nudos,

iu tenloriis quiescentes,

improvisus,

omnes arum quam citra,ad mansuis.

cum

El sic

multosque peremit, et cepit ipsum comitem forliter repugnanlem, sagiltis et lanceis vulneralum, qui caplivus deductus ad caslrum, post aliquot dies,
stolae libri seplimi

dalum summi
(74)

ponlilicis redierunt.

Diupuldus

autem,

Panonnum

accedens,
laboravit,

apud Willelmum Capparonem usque adeo

saliis a civibus Bisin. in rectorem, sed
;

124, N. N. ut Rogerium de Biabsque violentia, recipi procurent dat. Laterani, Kal. Septembris, an. tii (id est anno 1204) 125, N. N. de eodem argumento dat. ut supra. In illis enim epislolis agitur de civitale Miner:
;

n ^

e specialmeute per gli affari del governo del regno di Sieilia. Fii dunque chiamalo a Roma, ed, ottenuta cbe ebbe lassoluziou delle scomuniche, con licenza

;

bioiisi,

quam Rogerius de

Bisaliis,

ad

mandalum

soiumo pontelice se ne loruo a Salerno. Sperava Inuocenzo col braccio di questo ministro di ristabilir la pace, e insienoe la sua autorita nella corte reale di Palermo. Passd inlalti Diopoldo, sedel

papae

et

comilis Brennensis, Jacobo, nmrescalco re-

liquisse dicitur.
(69) Terracinam. Sic apud Baluzium; in codice Vallicellano, Tarratinam. Quaenarn leciio anleponenda sil, reruin ad Neapolilauura regnum speclan'

condo l'Anouimo Casioeuse (Scripl. Italic. tom. V, pag. 74i, in queslo anno (1206), o pure, comme ha Riccardo da San Germano (toc. cit.), nell' anno seguente, iu Sicilia e tanio si adopeio con Guiglielmo Capperone, che liudusse a consegoare il
Federigo nelle mani del cardinale Diopoldo si irovo ben presto tradito. Fii sparsa la voce, ctTegli con si belle apparenze era uietro ad iuipossessar si del re, e ad atlerare lo slesso Capperone e Guallieri, gran cancelliere, che cozzavano da gran lempo fri loro. Fondala o immaginata che si fosse doi iualevoli uua lal diceria la verila e, che, avendo Diopoldo preparato un convilo per solennizar la pace lalta, coniro di lui fu
giovauelto re
lcgaio.

dijudicandum relinquimus. Sacrum. Sic etiam apud Baluzium incodice Vallicellano. Sarlum. Verum, legitur Sarnum apud Raynaldum, Annal. cccles. t. XIII, pag. 153, adan. 1205, § 58, qui et aiias Socclum legi monet, in not. marg. ad loc. cil. (71) Conjugem desponsavit. Sic in codice Vallicellanojsic et apud Baluzium, qui ad marginem nolal legi in codice Regio, duxit in conjugem. Ad Jacobum, comitera Tiicaricensem, direcla
tiuni pentioribus
(70)
;

Ma

;

D

dicitur episloia 124 libri stxli, Nobili viro, J. comiti Tricaricensi ; ut lerram, quam de manu hostium Theutonicorum recaperabit, servet ad dispositionem Eccleaix Romanw; dat. Fereat. (mense Julio). erat ille idem ac Jacobus, comes de Tricario, de quo sic in Cbronico Fossoe-Novae, (Ber. Ilal. script. lom. VII, col. 876, E.) ad an. H88? « 8 Id Novem-

Num

bris, Mabilia, filia

Landulphi de Geccano, data
Tricario. »

est

svegliata una sedizione, in cui presso egli ando a far delle medilazioni in prigioue. Ma non vi si fermo molto, percbe ebbe chi 1'aiulo a fuggire, e forlunanieule usciio dit Palermu, si ricoveio di nuovo a Salerno. Allora il gran cancelliere giunse ad avere iu suo polere il re Federigo. » Mihat , Annal. cPIlal. lom. VII, part. i, ad au. 1209, pag. 164. (72) De ista legatione nescio an aliquid in Regeslis reperiatur.
(73)
sic et in

in

uxorem comili Jacoho de
(72) Quae
:

sequuntur, ad annum 1206 referenda videnlur « Dopo lanta opposizione fatla tin qui da Diopoldo conle Tedesco, a papa Innoccnzo III in Puglia, coslui finalmente cerco di rimetlersi in grazia d'esso pontelice (ex Richardo de S. Germano, Script. Italic. tom. VII, pag. 981, ad an. 1206), con promeller gli una tolale ubbidienza esommissione,

Marcualdum de Laviano. Sicapud Baluzium codice Vallicellano. Verum legendum vi;

delur polius Odonem de Laviano. (74) Reliqua de Diupuldo hic a Gestorum auclore narrala Raynaldus, mira lemporum confusione, ad annum 1201 retulit (Annal. Eccles. t. XIII, pag. 133, ad an. 1204, g 74). Ea parliui ad annum 1206, pariiui ad annuin 1207 refert Chronici Cassincnsis

:

GESTA.
quod regem redJiJil
securitale ab
illis

-

AN. 1208.

in m..Libas legati el caacellarii,
et

A

XXXLX.
gellura,

Iuler

omnes vero Theulonicos,

qui,

post
fla-

accepla, proruittens quod

papa-

imperatoris raortem, in regno reinanserunt ad
infl

laiium

eis redderet, ul

de caetero rex

et

regnum
et

lelissimus exslilil

Conradus, castella-

cem

haberent.

Cumque, de

palalio regera adducens,

nus

Sorellae, qui et

Roceam

Arcis in iagressu regni

perduxisset in civiiatem ad eancellarium
facto convivio, epulabatur

leg-tium,

cum

illis.

loterearumor
i.l,

insonuil, quod boc operalur in
illos

fraudetn,

cum

persequeus et alfligens, noa solum undique per circuilum Terram-Laboris, verura eliam Campauiam et Mariiimam uaiversam.
tenebat, supra

modum

reduceret in palatium, parctis iasidiis

universos.

Quod

a muliis creditur falso

operet fuisse conEt
sic

Conlra quem dominus papa saepemisit nuntios et exereituro, non ad devasiaiionem civilalis Soranae,

tictum, ut hac occasione caperetur ab Ulis.

quam

ipse perlidus

possidebal, sed forsan ut

captus est et detenlus
ditus, per

;

sed,

minus provile cusioSalernum,
ejus,
filio

a sua posset

perfidia revocare.

eum Quoddam namque

fugam

evasit,

rediitque

ia captivilale dimisso. Inierim, frater

Soffri-

Philippum, nolarium domini papae, quem, ad pe itionem ipsius Diupuldi, dominus papa direxerat in Apuliam et Terram Laboris, committeus eid„m in temporalibus vices snas, ut inter Theutonicos et Lalinos pacem
dus, proditorie cepit magisirum
et

vicinum caslrum, quod Insula dicilur, occupavit, ejusque doininos ad lantam calarailatera perduxil, quod, licet nobiles essenl, cogebautur lamen publice mendicare. Illius ergo maliliam
rj

dominus papa

justitiam faceret observari

;

quem

dictus

Soffridi-

ad succurrendumistis.etimpugnandura illum, Petrura, liluli Sanctae Pudeniianae presbyterum cardinalem, reclorem Campaaiae ac Maritimae, destioavit ^75).
deleslans,
el

islorum miserans

paupertatem,

dus vix
misil.

laaiem, evlorla gravi

redemptione,

Qui,

magno

exercitu

congregato,

adversus

illum

processil, et

eum
;

infra praedictum caslrum obsedil,

sic enim apud illum legitur lom. V, p. 74) o 1206. Uoc anno, mense Novembri, comos Diupuldus cum pluribus regni ivit 1'anonnum. et traditura esl ei Panormum cum rege. Post mudicum vero lemporis, car.cellarius Guallerius, juuclisTbeuouicis, habuit regem Fredericum. 1207. Hoc anno, mense Maio.comespu^navitcumNeapolitanis el exeis maguam stragem fecit. » Nobis eadcm anno 1207, cum Richardo deS. Germauo, assignare lutius videtur. En ipsius verba [Chron. tom. Rcr. Italic. Srcipl., col. 981) « 1207. llic (Diupuldusi, paralo Salerni navigio, ii Siciliam transfrelal, Panorruum vadil, et lara palatium, quam regem reeipit Fredericum ad manus suas ; sed, arclalus et obsessus in ipso palatio a Gualterio de Palear cancellario, caplus ab eo esi, et tandera nocturno tempore fug;e prEesiJio liberatus, veniensque per raare Salernum, exiuJe iu Terram-Laborisseconferl, ubi, cum Neapoliianis iniens pugaam, et fugavit eosdem, slrage uiagua facla ux eis^ et GifiiJo de Moote-Fusculo, queiu sibi capi-

auctor

anonymus

:

(lier. Ital. Script.

maniara legavit de qua Annalibus, an. i2iC>

legatione Godefridus, iu Po»t Innocentii obitum,

:

Q

curn rediissel iu Uibein, inierfuit comiiiis, in quibus Honorius II I reuuuliatus esi Romanus poniifiex, cujus vices iu Uibe Pelrus gessii, et Utbis vicarius fuii. Deiude, cjusdem Houorii jussu, iterum in Germaaia legatione fuuclus e»t ad componeudum im Subscrips.it Pe'rus nonnullis Inperii slatuiu noceutii liiteris, datis anno 1208, caenobio S. Benedicii de Manlua, et iv ld Apriiisau. 1210, jEgidio, Fulginensi episeopo, aliisque Ilooorii III Lucis Usuram amisil Petrus sub eodem Honorio Romano
pontilice. »

Uactcnus Oldoinus, ex Ciaconio (Oldoin. ad Ciacon. tora.
II,

col. 29).

praefeccrant, capto, et vinculis maucipato » istos sequilur, ut par e»t ,Muratorius (Annal. dltal. tom. VII, part. l ad an. 1207, pag. 166). Noslris quoque calculis sulTragatur scriptor alier, eiiamsi aliquoties, ut jam notavimus, trraverit, non contemnendus, nempe D. Agoslino Inveges, qui rerum in Sicilia, prsserlim Panormi, gesiarura

taneum

Auctores

PauviuiLs vero, Petrum jam ab anno Christi 1206, Innoceutiani ponlificalus ix, cardinalem renunliatuiu fuisse Iradil, Pauviuium seculus est Aubery pag. 237), apud [Hist. ycner. des card., tom. I, quein etiara inscriptio, de qua supra Oldoiuus, leIbi gilur, sed non oibi errore fcedata gravissimo. enim tertius cardiaalalus Pelri annus, cura decimo Iaaoceoliani ponliGcatus anno conjungiiur, teriio quod nequaquam cum senlenlia, quam auctor ipse

amplexus

esl, siare potest.

Quo aono, que mense, Pelrus

in

Campaniam

le-

seriem, bobiiaJiligeniisMrae peculidrianoi cnjusque ralione.deducereconalusesl. ~SiA.Annal.di Patcrmo, pirl. m, pag. 522. (75) « Peircs Saxo (notine potius Saxoois? vide epist. tibri sexli 206), uon de Saxonia (ul refertCaesarius Heislerbicensis), sed Anagninus Hernicus, ex pontificii sacelli sacerdote, S. Pudenlianae, titulo Pasloris, presbyter cardinalis, ab Inaocenlio P P. III Romae, anno Redemplionis humanae 1207, poniiticatus x, mense Decembri, in sexia creaiioae cardinalium, renuntiatus esl. Hujus mentio fit in tabula marmorea ecclesiae S PuJeutianae, ubi exslat haec inscriplio
:

gatus, prout hic a scriptore Vilae Iuooceotii dicilur, raissus fueril, oullaienus iodicaot nec Panvinius, nec ipse Oldoinus, apud quos allum de ista Petri legatione sileniium. Nihilomagis de bi.c cerliores
rj

nos

fciciunl vel

Anonymus Casmensis
74, ad

(Rer. lialic
vel

auclor Chronici Fossae-Novae (ibid. tora. Vil, col. 8861, vel Richardus de S. Gerinauo (it/id. tom. eod. col. 987), nec proiode, qui, ex velustionbus scripioiibus, bisloricam faclorum seriem perpeiuo lilo deducere
Script.

tom. V, pag.

an.

-1208),

,

PETRIS SAXONIS S. PCDENTIAN.E CABD. ANNO XII INNOCENTH III 1'AP.E TERTIO VERO Sll CIRDINALATCS AN.NO FECir OPCS HOC.

aggressi sudI, recealiores aaaalislae, Rayualdus et Muralorius. Hi qaidem ambo, rei, circa Sorae et Sorell;e expugnalionem gestee, summam expomre, pro satis habenles, siugula, quae hic apud ooslrum auclorem oarrantur, facla sigillalim expendere, ac suum unicuique peculiare, leinpus assignare, omnino neglexerunt.

non

Juxta Oldoinum, qui Pelrum tilulo cardinalilio nisi anno 1207 mense Decembri insigniium

hunc Ianoceniius, extremis

viite tuas

diebus in Ger-

tuisse docel, idera Pelrus legaiionis munere anie uliimos fere ejusdem anni 1207 dies fungi noa podiflicultas inest quas hic, tuisset. Verum, tunc

LXXI

l.NNOCENTII

111

PAP.£
camerarium
[77),

terram ejus circumquaque devastans. Obsidionevero prolracta, cum ad deJiiionem iuduci nou posset,laboraverunt dividere

A

nutn,

protinus

destinavit,

et

deiude praefatutn cardinalem direxit. Qui,
galo exercilu, civilalem

congremultilu;

amnem

qui

prseterfluebat

ipsam muuire caeperuul,
accessurus
et

undique caslnim lpsum, m, amne transmisso, adversus ipsum castrum facere posseut insultutn.

pro eo

maxime quod Diupuldus cum magna
illius auxiliuin

dine dieehalur io

ocqui

non Sed lrustra laboratuiu est iu sine damno fuit aitcutalum ulrumque. Verumtamen
ulroque; imo,
ita

cupaverunl Planellum
esl
ibi

(73),

montem

videlicel

perlidum

arctaverunt,

quod

recepta

pecunia,

supra ctviiatem, juxia Sorellam, ui, praesidio construclo, civiiatem deienderent a S^rella. Tansicul

quam eisdem
ler

nobtlibus uominus papa

inisericorui-

dem,

Domino

placuit,

summo

diluculo
el,

cum

mutuavit, reddidit eis

caslrum,

el

pacem sub

ingeuli clamore irrruerunl ad vallum,
tus, cuin niuiia

faclocoeli-

ceno lenore Qrmavil; quam lamen infra niodieuiu lempus non erubuii violare. Nam et quosdam Verulanos, fldeles et vassallos domiui papae, causa visitationis ad

pluviarum ellusione, grandi fulgore

ac loniiruo, exeuutes adversus ipsos de Rocca,
inisso certamine,

com-

coegerunt ad

fugam

;

territusque

ipsum

circa

festum

Nativitalis
est,

Dor>

tyrannus,

cum

pularet se
in

proditum

a

quibusdam
praefati

miuicae venieutes, ut eum, sicul
rarenl, prius

moris

hjno-

Laiiuis, qut

secum erant

Rocca
in
;

Soreltae, reddidit

dum

benigne receplos, maligne postmomulilatiouem membrorutn ad gravissimam redemptionem coegil, non parcens eliam cuidam uobiii, quem diu seeum lamiliarem habuerat
cepit, el per
et

se et suos, salvis personis,

manus
sicque

Ri-

chardi, germani domini papae
praeler

miraculose,

bilem acceperunt, victualibus
fertam.

opinionem omnium. munitionem inexpugnaet urmis copiose re-

insigniveral ciugulo militari.

satisfacere nollet, praediclus cardinalis, rector

Cumque, monih.s. CamCives
vero

Ipsum vero Conradum
illos

et

suos

aiHuxerunt captivos, apud

agentes, ut

Ceperanum Roccam

paniee el Miriliruae, difflJavii

eumdem.

Arcs

faeeret eis

reddi,

tvrannum, importabilibus eos gravaminibus affligentera habebant vehemeuter esosum, inito cura Koffrido (76), venerabili CasiSoraui,
qui

praefalum

ipsius Conradi tenebat (79). Qui,

quam Hugo, consobrinus cum ad reddendum
possel

eam nec minis nec persuasionibus
ut sine mutilatione

induci,
effu-

membrorum

et

sanguinis
propler

nensi abbate,

secrelo consilio

et

tractalu,

noctu

sione negotium agerelur, maxirae

summi
auri

eum cum
Soranam,

muitis armis inlroduxerunt iu
et se

civitalem

pouufieis honestatem, promissis et datis mille
unciis et equis viginti, liberalisque caplivis,

ac

civttaieiii

reddiderunt eidem ad

arcem
Sieiliae,

mandatum domini

papae.

Ad cujus auxilium domiet

obtinuerunt in pace

(80).

Quod audiens rex

nus papa Richardura, gerniinurn suum,
ex

Stepha-

admirans

et

gaudens, civitalem Soranam,

et

Roc-

declaranda videtur. instituli nostri ratione, Etenim. etiamsi Petrus, primo mensis Decembris

C

nocentii nono, in quinta creatione,
litulo Pasloris,

S. Pudenliana?,

presbylerum cardinaiem renunliafuisse,

die,

anno 1207,

cardinalis rennntiatus,

slatim,

a.c

lum paulo post Carnpaniae regendae deslinalum, ac
eliam adversus Conradum legatum missum
resque, aul per ipsummet, aul ipso auspicia tanlummodo prajbenle, geslas. in loiius anni 1207, duorumque anni 1208 mcnsium spalio locum habuisse. Suffragabitur et ipsius ab Oldoino memoratae inscriplionis tenor. Teriius enim cardinalalus, snno 1209, Decembri mense, suscepii, annus cum duodecimo Innoceniii pontficatus anno, id est cum anno Ghrisli 1200, optime coiligatur. (76) Vide epist. 38 libri quinli, nol. 77 u Anno 1209, indt tione nona, xiKal. Junii, Stephanus, diaconus S. Heliae de Ceccano, faclus esl camerarius domini papae. « Chron. Fossoe-norie, tom. VII, hulic. Script., ad an. 1200 (Her.
col.

ipsomet crea'ionis die, legatus in Campaniam missus fuisset, ncc sic rerum in Cimpania geslarum series, prout ab anonymo Cassinensi, a Richardo de S. Germano, a scriptore Chronici Fossas Novae,
exponilur,
conciliari

cum auctoris noslri posse videretur.

narratione

facile

Soram civitatein,.VoniJ« merisis Januarii, anno Innoceatiani pontificatus x, id est anno Chrisli, jux'a nosirum compulandi morem, 1208; Sorellam vero, xi Kalendas Vartii, eodem anno 1208, e manib'u Conradi ereptas fuisse, uuo quasi ore tradunt iidemque affirmant, tres supra lau laii scriptores id contigisse, prxscnle Petro cardinale, rectore Campanim, quem, juxla Oldoini, ex Ciaconio, senienliam, non ante initium mense Decemhris, anno proxime elapso 1207, in Campaniam milti poluisse jam vidimus. Aiqui, Innoceulii Vitas scriptor. qui singula facla diligenlius enarral, multa, eademque non b'vioris rcomenli, abeodem rcctore, seu legalo. et a Conrado, ante Snrellae, imo aule Sorae expugnat "nem, ii est anle Nonas mensis .Tanuarii anno (20*. gesta fui c se docet, qus in lam arcio teraporis spalio vix locum habuisse potuissent. Quid igilur; Num, in Oldoini (uipote diligenlioris, plerumque, rerum ad cardinales speclanlium indigatoris) verha jurare astricti. et cura ipso Ciaeooium sequenies, cuncta, quae hic ab auctore nostro narraniur, ab iniiio mensis Docembris anno 1207, ad finern mensis Februarii anno 1208, gesia fuisse affirmaveiiraus Repugnat niraium temporis brevilas. Satius, hac vice, Panvinii auclorilaii deferre. Slel per illum, Petrum, non anno Christi 1207, Inr.ocentii decimo, in sexta, creatione sed jara ah anno Christi 1205, Iu;

(78)
JJ

886 Planellum. Sic apud Baluzium
.

;

sic

apud Anonym. Casin. Jier
pag.
/4).

llalic.

Script.

In

codice

vero Vallicellano,

eliam el tom. V, Priuullum,

mendose.
(79) m Captus Conradus, Sorellae, cum universis qui fueranl illic inventi, tenelur in vinculis, Roccham Arcis, el Pesclum-soli.lum, reddere pro sua, suorumque qui tenebanlur vincli, liberaiionie promittens. » Anonym. Cassin. adan. 1208, Rer. Italic. Scrip. lom. V, pag. 74. Prima igiiur quinta feria Quadragesimae, Hogo, pro libertale dicii Conradi el suoruth, Slefihano, camerario domini papae Innocentii, et Richardo, ejusdem germauo, Roccham Arcis assignal, recepla per eos a domino papa mulla quanlilale pecunia», et firmala personarura et rerum securii

'?

tate. » Id. ibid.

lxxiii

GESTA. —

-

A\.
Tel

1208.

lxxiv

cam Sorellse, castrum Arcis, et Roccham ipsius, Broccum (81), et Pesclum-solidum (82), qu» omnia eripuerunt rle manu Conradi, concessil per privilegium prrefato Richardo, gerraano domini papoe, ac ejus bnjredibus in perpeiuum, conslituens illuin

A

pauci,

succurrere

voluerunt.

Cumque
fautores

longa

fieret

concerlatio inter Capparonera et fantores ejus

ex parte una, et

cancellaiium

el

ejus ex

altera, Saraceni Siciliae, qui receperant se in
libns,

mon-

comilem,
sliri (83).

el

faciens
illi

eum

de comilalu

per regale

vexillum, quod

transmisit,

solemuiter

inve-

hoc videnles, non solum se ah obsequio regis peuitus sublraxerunt, verum etiam alii desceudenles, Christianos multiformiter impugnabant, ('4) ceperunt, peita, quoJ caslrum Carilionis
jora
facere

XL. Cancellarius aulem, manens cum rege in ciPanormi, modis, quihus poleral, nitebalur Quod eripere palaiium de manibus Gapparonis. cura non posset efficere, liilcras et nuntios regis saepe direxit pro succursu per regnum, sed nulli,
viiale
(8i) Broccum. Sic apud Baluzium, sic et apud Anonyrn. Cisin. loc. cit. Sic etiam et apud Richardum de S. Geruaano [Rer. Italic. Script. t. VII, col.

meditantes.

Miserabilem

ergo

sta-

tum

regni Siciliae domiuus papa prudeuler adver-

jam tempus balii exspirasset, assumplo tamen labore, descendit in regnum (85), et, monasterium apud Sanclum Germanum, juxa
tens, licet

B

982)

;

in codice Vallicellano, Broilem.
;

Pesclum-solidum. Sic apud Baluzium sic et cilatos in codice Vallicellauo, Plcsutum. (83) ViJe infra nolas ad § 40. Coeterum, confercndae sunt ad hunc locum epistola? libri undecimi: 76, Civibus Soranis : clcricis, militibus, et universis hominibus Roccw Arcis; universis Iwminibus de Pesqua confirmantur eis ralionabiles eorum clo-solido
(82)

apud auctores supra

;

pontifex rnaximus, cui Friderici pueri tutelara illa crediderat, in Siciliam venire siatuil, idque litleris significavil Nobili viro, B. de Aquila, comiti Fundano. episl. 563 lib. i, datas verisimililer, vm Kal. Adventus vero Fcbruarii, ac. i, id est 1199 pontificis Innocenlii unicum, quod sciam, reliquum est vesiigium, ac parum abfuit quin deperderelur

;

inductoi'umhoniinumaei-'ligentia.fJtenimPanormum venil Innocentius, solemni ritu consecravit Divi Petri templum, quod de Balnearia dicilur, ac situm Exstnl esl ad Urbis arcem mari iraminentem Innocentii diploma, ob ejus templi consecralionem
scriptum, quod inter tern[di tabulas est sed aliquihus locis pauca ejus verba legi non possunt, quod ibi humor insederil, ct nigras ehnraelerum formas expuuxerit. Exscribam igitur hic, ul [iolero. Credi;

consuetudines dat. Lalerani (mense Aprili), au. xi (id est 1208); 80, Potestati, consiliariis, el populo Pisanis; ut cessent ab omni Ixsione regni SicUice; dat. Lalerani.v Id. Maii. Et deinde epistola?, mox infra citandae. (8i) CariUionis. Sic apud Baluziura, in Gestis in codice Vallicellano Coroleonis. In epistola 316 libri priiui, Curo, archiepiscopo Montis-Regalis, ejusque successoribus in pcrpeluum; qua confirmantur ei pri; ;

derim secu?ido vel tertio circiter ponlificatus anno scriptum id diploma, quanquam id legi nequeat. Hes enim ipsa, et illa?, quas alluli, litteras susdent

non longe

a Constanlia? obilu
»

Panormum

venisse ln-

nocentium.

vilegia Ecclesiaz suoe

;

dal.

Roimv, apud

S.

Pelrum,

p

t kal. Maii, etc, confirmalur cesis Castelli Corilionis.

ota parochia, et dioe-

(85) Ad hunc locum conferendus omnino Muratorius, Annal. dltal. lom. VII, parl. i, pag. 172, ad an. 1208 : « Se crediamo agli storici moderni

Inveges, Pirro, ed altri, il ponlifice Innocenzo III nell' anno presenle per mare si porto a Palermo, e varrivo nel di 30 di Maggio, per dar
della Sicilia,

Sequilur apud Pirrum diploma ipsum, quod quihic transcribere longiusforet.In ipso, diplomate poiVifex declaral, se cum sex fratribus nostrispresbyteris cardinalibus, et cum uno diucono cardinali S. Mariw in Co... de, et cxm Joanne, Deigralia Aquilano palriarcha, et cum decem et orlo archiepiscopis et episcopis de Sicilia et Calabria, in partibus Sicili.e venisse, el ad ecclesiam B. Petri de Balncaria,

dem

qux

cst in civitute
:

Panormitanu, personaliler acces-

sesso agli allari del re Federigo. Sono lavole, fondate, a mio credere, sopra una letlera d'esso papa, in cui disse di essere entruto ncl regno. Ma questa sua entrata allro non vuol dire, se non ch'egli andij a Sora, ricuperala eon altre lcrre in quest' annodalla tirannide Je^li Ufiziali Tedeschi, delle quali creo lutlo egli conle Riccardo suo fratello. Queslo e quello, che di lui rjcconlano 1'aulore anonimo della sua vila, l'anonimo Casinense, e Riccardo da S. Germano. Se il ponletice avesse fallo uu viaggio sino in Sicilia, siceome avvenimenlo lanlo piii considerabile, non 1'avrehbono laciuto quegli autori. Aggiunga si, che esso Riccardo storico, e Giovani da Cecminutamente descrivono i passi di questo c.ino, ponlilice, con dire, ch'egli, nel di 16 di Giugno, uscito di P,oma, ando ad Anagni, poscia a Piperno, al monislero di Fossa-nuova, e nel di 23 d'esso mese a S. Germano, dove tenne un parlamento coi baroni del regno, per aiulo del re Federigo, e per la pace di quelle conlrade. Ghe luogo dunque resta all' immagiuato suo viaggio in Sicilia? » llaclenus celeben jmus Iiaiiae annalisla et ei quod quideiu quidem omnino asscnticndum est cunctis, citatorum ab ipso auclorum narralionem vel levissime perpendenlibus, facile palebit. Ac pri;

n

;

Misericorditer volumus consecrari, Addit anno pontificatus, ad tertio Kulcndas Junii honorem, elc. Desunt ad Dnem nol» chronologicoe; scd uiunitum legitur sub^criptione papae, sex cardinalum, el nndeviginti archiepiscoporum seu episcoporum utriusque Sicilias. Et hajc quidem habet Pirrus. Pirri vestigia scculus, eadem referl D. Agoslino Inveges, sed mutana temporum ralione. Sic enim ille (Annal. di Palerm. parl. m, pag. 322, ad au. 1207 et 1208) « An. 1207, papa Innocenzo, tanto per li bisogni di terra santa, come per le necessila del giovinello re, delemind di navigar in Sicilia nella muda dell' auno sequenle, comeegli istesso in una sua lellra Ad liberandam terram sanctam de mauibus dice impiorum, approbante concilio, deftnivimus. utcrucesignati se prwparant, quod, in Kal. Junii scqucntis anni postproximum, omncs quidisposuerunt transire per mare, conveniant in regnum Siciliai, etaliiapud Messanam, et partes utrobique vicinas, ubi nos personaiiter, Domino adjuvante, disposuimus tunc ades&e: e si come promise, cosi attesse, come naccerta un suo breve del sequente anno. » Qamam sil illa Innocenlii epistola, ex qua verba
sisse.
: :

mura, quid halieat Pinus, videamus. Locus est in Sicilia sacra, part. i, not. pr. « Ut Panorm., pag. 132, ubi haec leguulur
:

Eccl.
obiit
III,

Constanlia impcralrix (an.

1198,

Innocentiiis

quae hic citat deprompsit Panormitanus annalisia, non meminimus. Ex ipsius calculis inler epislolas anni 1206 vel 1207, id est anni pontificalus Innocentii ix vel x reperiri deberel. Aitamen, in Regesto

;

LISV
Casinense,
convocalis
el

INNOCENTII
consregaiis
coraiiibus,
illos

III

PAP.E
quod super succursu
et

lxxvi
adjulorio regis, et

A

rent,

baronibus ac prioribus civilalum, al hoc
duiit, ul se juramenlis et fidejussionibus

in-

obliga-

super pace ac defensi one regai, ordinalioaem ejus bona file suscipereni, el pro posse suo facerenl

annorum
conflrma

ix el

x

eam
:

fruslra rejuisivimus.

Sed hoc
il

nibil ad rem.

Pergit Inveges
la

«

Anno

1203. Ecco cbe

papa
el

promessa

dell'

anno precedenie,

adesso naviga iu Sicilia, e, arrivato in Patermo, egli in porsona, a 30 di Maggio coll' assilenza di

vn cardinali, i patiiarcba, e xvm arcivescovi e vescovi, consacro la chiesa di S. Petro de Balneis, boggi la Bagnara (ch'era slala fabncata daNicolo nel cuine appare per uua bolla che si conserva 1082 insino al presenie nell' arcbivio dell' istessi chiesa,
,

Ei his et aliis similibus argumenlis, bullam a Pirro reWlam falsi damnare fere audebimus, tec forsan refragabunlur ipsi, modo aequo sint judicio, Siciliani lectores. Adde quod ex exactissima, quoad notas chronologicas, auctoris Chronici Fossae-Novae, nec non RicbarJi dc S. Geriuano, narratione, el imprimis ex continuata ipsius Innocenlii epistolarum serie. ul bic ideo palam faciemus, nullus omnioo huic poniifici in Siciliam ullra Pharum itineri locus relinquilur.
Eteuim,
eic legilur
Ital.

apud auclorem Chronici Fost.

e inliera la ripportano Pirri, (loc. cit.) eCannizaro, tn ms. de Cltrist. reliq. Panor.) ove si dice : Sos,
cil.) cosi ia

sae-Novae Rer. uum 1-07.
«

Script.

VII, col. 887), ad anfe^lo
id
est

Innoeentius, eic. [iitdem oerbis ac apud Pirrum, loc. publico Pirri, dicendo ; CredUerim n V3l iii circiter ponlificatus anno scriptum iddiploma, oioc nel 1199, o 1200, quunquam id leginequcat. Ma Cauuizaro, havendo faito maggior diligenza nel leger 1'auno afflsso nella copia ms. ch'e appo a me, vi ripose xi anno pontificatus, ch'e il prtsente. Fa

Celebralo
;

Ascem-iunis

die

15
I,

raensis Maii
fidit.

vid. Art de verifier les

dates,
III,

lom.

nouv. pig. 25), iDnocenlius PP.
venit

egressus

Roma,

Anagniam. »

Cuncinuni nolaj chronoloaicae diversis Innocenlii epistolis subjectae. Vide libri uodecirai epislolas 87, 89, 90, 91, dalas Anagniae. vi Kal.Janii;
92, dat. S6. dalas Auaguiae, vi Kat. Junii; Kal. Junii ; 93, 94, 95, 102, datas Anagniae, 99. dai. Anagniae, iVon. anaguiae, iii Xon. Junii; 103, dal. Aaojoia?, viii Id. Junii; 104, junii; 105, dat. Anagoiae, dat. Anagniae, vi U. Junii; 100, 101, dat. Anagniae, Id. Junii in Id. Junii; 102. dat Aoagniae, xvm Kal. Junii. Pcrsit auctor Chrouici « Decirao sexio Kal. Julii, (die Lunx, 16 mensit Junii: vid. Art de verifiier les dates, loc. ctt) egressus. Auanniam. .. Feria lerlia, alio die (die Martis, 17 mensis Junii, vid. ibid.t duin.nus papa ivit Pi85,'

anco
P.

di

quesia famosa cojseeralione memoria

il
:

Gdfilauo [in Idea SS. Sicil. 1° 118) 30 Maii Panormi consecralia ecetes'sc S. PetrideBalOttavio

m

nearia ab Innocenut III. II gran numero de prelali che iu questa sacra fuzione as^islerono, dai sottoscritti all' islessa bolla si riconosce II papa, ia quesla sua veuuta in Palermo, con molta sua allegrezza ritruvo gia cresciuto, e d'eta di 13 anni, il re Federioo oude il per»aase ad accasarsi, come scrive il Surila [Ind. rer. Aragon. lib. i, an. 1208, f° 90) Hor il papa, havendu raarilalo in Palermo il giovdneilo re con Costanza, regina veJova d'Lngaria, e insierae havendo disposle le cose per licru;

— —

:

:

cesigu.iii,
parli, e,

cbe dovean travagiiar per lerra santa,

si

come naria P.iccardo (loc. cit.), anno 1208, Innoceniius papa in vigilia S. Joantiis. mense Junio, venit ud S. Germanum, e.c. » Sic iu-ilur rem narrant ambo Sicili^ini scriplores.

Vemm

ue debili nimis argurueoto fulu
e*l.

fueril ipso-

rum narralio, valde limeudum quam ex arehivio ecclesiae S.

Bulla enim isla, Pelri de Balneiria primus in luceui edidu 1'irrus, manifesta, ut nobis quidem videtur, falsilalis indicia, vel prima oeulorura iQSpectione, profert. 1° Quuad slvlum, quo a principio ad finem exarata est, cum ahis omnibus, de argumenlo simili, emissis ab Innucenlio diploraatibus nullalenus cociparari polest; quod cuicuu>|Pe aliquas ex muliis istiusmodi, ^uae in Regeslis lun'jceutii rejieriunlur, epislulis legere volenii, facile palebii. 2° Nee mihi, nee cuivis, credo, eiiam ia his tiroai, persuadebitur, istas. qualescunque, notas chronologicas, ni Kal. Junii.... an pontifteatus. et in medio buliae inseri, et turu ad finem, lum saltem ad inilium, omitti poluisse. ilodus e..im is:e conslanti cancellariae Romanae usui niraium repugnal. 3° Praesens dicitur Joannes. Dei gratia Aquilanus patriarcha. Atqui, annis vel 1199 et 1200, jaxta Pirrura. vel 1208, juxta Inveges, Joannes, Aquitanus, seu Aquileiensis, palriareha, nusquam repenlur. Palri.-.rchales Aquileiae infulas tresserunl, ab anno 1184 usque ad annum 1I9J Goiifredus, ab anno 1199 ad annum

.. Ad auram post ad mooasleriBm FosGsae-Novae; solemniler cum processione receplus, Feria iu refeclorio cum conveuto ccanavil quaria (die Mercurii, 1S mensis Jumi, vid. bid.), clarente die, dominus papa deJicavil afiare majus ecclesia? nuvae praedicii monaslerli. Eadem hora el in ipso loco, dominus Richard.is, fraler domini

pi-rnum

ei

Cumedii

ibi el dorcuivil
ivit

raeridiera.

dumious papa

papaB, factus est

comes

Soras, et

exaltatus,

et

bac-

cioa vociferalus, per protonolariuio, a doniino Federico, rege Siciliae, pro hoc delegaum; et per

totum diem ibi domiuus papa moralus esl. Cum conveaiu nioa.ichorum, usque ad portam monasterii cnm processione celebri conducius, ivii ad cas'niui S. Laiirenlii.

— Feria

quarla ^tno quinta; die

Jovis, 19 mensis Jwtii, vid. ibid.) adveni^.ie, ivil Sabbalo, caslrom, et die, et nocteibi pernoclavii.

D

mensis Junii, vid. ibid.) transivil CeperaDominico die num; die et noce permansit ibi. proximanle (die 22 rnensii Junii, vid. ibid.), a clero lolius abhaiae Casioensis solemniler in Sanciiim Germanum domious papa receptus est, et ibi permansl usque in seplimo Kalendas Aususli (26 mendie

21

Julii die Sabbali, vid. ibidem). Praeter quod fes!uiu B. Joannis apostoH (die ilartis. 24 Junii), S. Petri apostuli (Dominica, 29 Junii), el S. Jacobi aposioli (die Yeneris, 25 Julii), celebravit ad
sis

1204 Peregrinus II, ab auno 1204 Wultkerus. ViJe Lghellum, Ital. sac. tom I, col. 68 et seqq. ; vide eliam, si vis, quae nos ad episinlam libri sepiimi 99 adnotavirnus. 4° Klianisi, ex quihusvis huc usque anecdoiis monumeuiis, Joannes aliquis, circa ea in quibus versainur lempora, Aquilanus patriarcha, io lucem nunc prodire p jsset, certe ipsum a pontifice Roraano, praesertim Innucenlio III,

SepiiraoKalendas Augusti(Safcbato26 Julii), dominus papa ivit Soram...r. » Hactenus ia Chronico Fossas-Novae, loc. cit. F.t ad haec eliam uliima congruunl satisepislolarum in Retristo notae chronologicas. Vide epistolas ejusdem libri undec mi 106, apud S. Gormannm, v Kal. 128, apud S. GerJulii, (dio \"enoris. 27 JuniO manum. yon. (die Sahbali, 5) J<ilii\ 108, ibid vii Id. Mie Lunae, 7) Julii; 107, 109, 111, 112,
; : ;

moniem Casinum.

Dei gratia patriarcham dici oon potuisse, faiendum
foret.

122. 123. dat. ibid. v, //. (die Martis, 8) Julii: 110, ibidiv/d (die Jovis, 101 Jutii: 113 114 115. 116, 117. H8, 119, 120, 121, dai. ibid. 11 ld. 126, 127, ibid. xu Kal. (die Sabbati, 12. Julii ;

;

LXXVII

GESTA.

AN. 1208.
quos

LXXVUI

observari (86). Ordinatio vero, quara fecit, est talis

A capitaneis
cem

ad hoc

statuit,

omnes intendant.

(87)

:

Ut videlicel super succursu et adjutorio

regis, et super

pace ac defensione regni, magistris

Quicunque ordinationem istam receperint, adinvisibi pacem observent. Et, si quisquam ab alio

Augusti (die Luns, 21 Julii) gusti (die Mercurii, 23 Julii)
Augusti (die Veneris, 25 Non. (die Marlis, 5) Augusli.

— 125, ibid. x Kal. Au— 136, ibid. (vm Kal. Julii); — <35 Sorae,
; ;
;

huc reperilur apud

(ibid., pag. 341), versus

eumdem Hugonem Falcandum annum 1169.

da.1.

Notandum tamen in liegesto reperiri epistolam , n° 124, Abbati et conventui Fosste-Nova? directam, quae data dicitur apud monasterium Casinense, xn Kal. Augusti, eodem die quo efistolae, 126 Raynaldo, Capuano archiepiscopo, et 127, priori et clericisSS. Joannis et Pauli Tudertin. datae dicuntur
difficultatem aliapud S. quim faeessere potest, tanloque majorem. quo diserlius affirmat auclor Chrooici Fossae-Novae, In-

de Aquila, aut ejeaut defuncto Richardo de Sagio, comitatum recupcraveril, dicere in promplu non habemus. Veruin, jam ab initio ponlilicalus Innocenlii III, Fundanus comes denuo Ricbardus de Aquila dicebatur, ut patet ex Chronico Richardi de S. Germano
cto,

Quo paclo aulem Richardua

(Rer.

Ital.
:

Scipl.

lom. VII,

col.

979),

ad

annum
dedil in
;

Germanum. Quod quidem

Eo tempore, Richardus de Aquita, Fundanus comes, ut salvam faceret terram suam, Si1199
«
frido, fralri comilis Diupuldi,

filiam

suam

nocentium, receptum solemniter in Sanctum Gcrm\num, Dominico die (22 mensis Junii), ibi conlinuo .-tugusti (25 permansisse, usque in septimo Kal. mensis Julii); pmler quod festum B. Joannis apostoli (24 Junii, vni Kal. Julii), S. Petri apostoli (29 Junii, n Kal. Julii), et S. Jacobi apostoli (25 Julii, viii Kal. Augusli), celebravit ad Montem Ca-

£>

conjugem. » Ad eumdem scripsit ponlifex prout jam adnolavimus, epislolara libri primi 563; n?m ia suscriptione illius epislolae legendum esse R pro L (quod legilur apud Baluzium, lom. I, pag. 322) ex his quae modo diximus, nullu» dubitandi
locus.

Sed,
cellini

nunc eliam erralum
et

libri quinli, quae direcla

sinum. Adde,

fuerit in episDla 108 dicitur R. tituli SS. MarPetri presbytero cardinali, abbati Casiipsi

si

vis,

quod apud Richardum de

S.

Ger-

nensi,

qua

indulgctur

ut recipiat

a Roberlo

tom. VII, col. 982) legitur, Innocentium, non nisi die 23 mensis Junii, S. Germanum adiisse « Eo anno (1208), Innocenlius PP. III in vigilia S. Joannis Baptistas, mense Junio, venit ad S. Germanum. « (85) « Tunc venienles ad ipsum Pelrus de Coelano, el Riccardus Fundanus, comites, cum eis de succursu regis Friderici statuil, el de defensione regni, in hunc modum, videlicel, » etc. Richaro. de S. Gebm. loc. supra cit. De Richardo de Aquila, comite Fundano, qua?dam habel auctor Sicilianus, jam a nobis non una « Del vice citalus, quae quidcm hic rcferre lubel conle di Celano non so I» famiglia; disquella di Riccardo allrove quel di Fondi, me 1'accenna (Chron. ai an. 1199), e, come scrive Filiberto Campanile (Delle anne di Neapoli, f° 203), quesla famiglia e anliquissima. E'l primo c'ie di lei si riirova. e Hiccardo dell Aquila, che visse circa il 1090, come si oiva da Pietro Dhcono e fu signore di poiche uel 1097 grande stalo in Terra di Lavoro diede ai monaei di S. Benedelio iv cbiese, elc. Goffrelo, dopo, suo figlio, fii il primo comle di Fondi, e Regurio poscia, v'ag;:iunse la conlea dAvellino. Facca per arme un' aquila d'argenlo, coronala in campo azurro. » D. Acost. Inveges, Annal. di Palerm. part. m, pag. 525, ad an. 1208. De Richardo de Aquila. comile Fundano, menlio habelur apud Hugonera Falcandum (Detyran. Siculor. Vide Rer. Ital. Script. tom. VII, col. 269). Hic, versus annum 1156, Rnherlum Surrenlinum, Capuoe principem, per terram suam transeunlem capi jussit, et regi Sicilire (Guillelmo II, diclo Malo) tradidit; quo factocomes Richardus, cum regem antea plurimum offendi-iset, gratiam ejus promeruit, sed nec infamix nolam penitus evitavit. Snd, Ricbardum de Aquila poslea a rege denuo defecisse, ei eomiialum ejus in possessionem alterius Ricbardi, de Sagio cognorainati, devenisse, ex iis quae referl piulo posl idem auctor (ibid. pag. 273, 297, 311), colligi Peridem tempotest. Sic enim ipud illum legilur pus (an. 1167). Richardus de Sagio Panormvm venit... Hic cum Apuli.v din capilaneus et maqis'er comestabulus exstitissct,toties aliis retellanlibus fidem inconcussam retincns, nunquam a rrge defecit. Qucm regina (Margarita, quae, defuncto Gtiillelmo, marito suo, regoi balium susceperat), benigne suscipiens, dedil ei comilalum Richardi de Aquila, Fundani
(Rer.
llal. Scripl.
: ;

mano

G

a Richardo de Aquila, legi oporteat ambigitur. Niin, de. Roberto quodam de Aquita, palruo Rogerii de Aquila, comilis Fundani (quem mox, posl Richardum de Aquila, raemoratum videbimus), menlio habetur apud auclorem Chronici Fossae-Novae, ad ;.n. 1216. Richardum de Aquila, comilem Fundanum, Diupuldi partes amplexum fuissc, et cura ipso a Wallero, eomite Brennensi, an. 1201, dio 10 Junii victum fuisse, lueulenlum habetur testimonium in versibus, quos cx dec.tno Monlis Cassini, et Joanne, monacbo ejusdem loci, rcfeil idem auctor Chronici Fossae-Novae (Rer. Iialic Script. lora. VII, col. 879)
el illic polius,
:

de Aquila duo caslra,

centum bis, primo cum quibus anno, Per vim Francorum, Capse, Terrxque Laborum. Est Jata magna salus, est ubi multa palus Thfutonicorum Rrammtt Diopublum vicit adamnem
Mille

Agnellaz ponlis Francis Gualterius ortus

:

;

Hisque die deno venit victoria ca>lo De Junii mense, quo mutlos vulnerat ense..

Ad Cavios

fugiunt, raitrisque reliclis. et Richardus in undis Effugiens lethum, cupiens redire Traelum, Voce pelit coelum : Socii, remcate Catenum, Nemo tantorum valet ictus ferre virorum; Fortcs insistant; quos spei-o vincere, vincunt, elc.
victi

His Aquihe Fundi comes

n

Ad R. (Richardum de Aquila, procul dubio) comilera Fundanum, dirigitur alia ejusdem poniiScis epislola, libri noni 61, qua pontifex conientionem, inler ipsum comitem ac Jacobum Deodatumque Frajapanes, adversus Terracinenses faclam, ratam habet dat. Ferentini, iii Kal. Junii, an. ix (id est 1206). Cum Richardo igitur (de Aquila), una cum Pelro de Ccelano, pontifex, anno 1208, staiuit de succursu regisFridericieldedefensione regni,in modum quem exponit hic Gestorum auctor. Eodem anno, (juxla
hichardum de S. Germano, loc. cit.) comes Fundanus supra memoratus, aucloritale fretus el vi comitis Diopuldi, Capuam recepit, a Capuanis vocatus, in odium Ccelani comitis, cujus fllius Raynaldus ipsius civilatis archiepiscopus erat. Sed anno sequenli, 1209, diclus Coelani comescastellum Capuae recepil a Leone de Audrio castellano, hoc
,

:

lilin

ipsius, diclo

archiepi^copo procuranle,

et di-

ctus

Fundanus comes, qui castellum ipsum lenebat

oomiiis, qui sine spe reditus in Homunorum finibus etulabat. Ricbardus de Sagio, comes Fundanus ad-

obsessnm; metns causa Capuam exiil. (87) Vide epistolam libri undecimi 32.

Annu

INNOCENTII
fuerit

III

PAP.E

LXXX
et efficaciter

offensus,

non statim reoffeudat eumdem

;

sed

A

eliam civitatum, recipiahs hilariter
is,

ob-

apud magistros capitaneos querelam deponat, qui eam secundum rationem et consuetudinem regni faQui autem ordinationem ista>/i recipere noluent aut servare, tanquam hostis publicus
cianl emendari.
n,

proui ipsa ordinalio
bnlla

in

cdpitulari continetur

ssa,

nostra

munito, ma;ii*tri% capilaneis
qui ad exsecutionem ipsius de
forlc,

>lcr intendentes,

indato nostro fuerinl constiluli
!

habealur,

el

a

dirigantur in

impugnetur. Ducenti milites succursum et adjutorium regni usque
caitcris

absit
i]isa

; ne si quisquam prvsumeret refragari,

quod
in

pamam
manus

ordinatione slatulam incurrat,

el

nos

no-

ad Kalendas
e.rpensis

Septcmbris, moraturi per aniiuin in eorum a quibus fuerint destinuti. Distribuanlur autem secundum xstimatorum arbilrium,

eum spiritualiter et temporaliter aggravcmus. Quia vero, propter fervorem xslatis, ad prxsens non possumus pcrsonaliter descendere in Apuliam, vices
slrus in

qui ad hoc fuerint specialiter deputati, pensalis debitis servitiis el

nostras, super hiis
filio

commillimus exsequendas
(89), cui

dileelo

propriis facultatibus comitum
;

et

ba-

nostro,

G.

Sancti Theodori diae >no cardinali,
legato

ronum, ac etiam civitatum proviso etiam, ut ad opus eorum victualia dirigantur. Civitales aulem.
comiles
et

aposlolicx sedis

dilectum filium, 0.

acolythum

nostrum, a
hic

lalere nostro

transmissum,

baronrs

assignent

in

propriis

expensis

duximus adjungendum.

certum

numerum

bellatorum ad prxdictorum capisi

taneorum mandatum,

p

XI.I.

Licet

circa

processum
ul,

lemporalium

quando guerra contra quemquam propler hor. fuerit exercenda. In omnibus autem servavit sibi plenariam potestatem addendi et minuendi, mutandi et declarandi, prout videril expedire. »

aeiionum

figere

gressum,

ad principium prorao-

lionishujusmodi praeclarissimi pontificisrocurrenles,
spiriluales (90) actus inlerim

persequamur.
habuil

Inler

omnes

itaque pesles,

venalilatem
a

exosam, cogilans, qualiler eam posset
Ecelesia exsiirpare.

Romana
exigerel,

autem super hoc comitibus, baronibus, et caeteris regni fidelibus, in huno modum (88) Affectum dileclionis et gratix, quem habemus al regem et regnum Sicilix, licel in multis multotiens ostenderimus, nuuc tamen evidenlius et e.rpressius per effectum operis demonsiramus, cum propter necesntalem urgentem in regnum personaliter descendimus, cxteris mundi negoliis ix magna parte postpositis, propt"r hoc unum, ut in ipso videlicet pacem et
Scripsit
:

Slalim ergo fecit edictum, ut
curiae
el

nullus

oflioialium

suae

quidquam
dislricle

prater solos scripiores

bullarios (91), quibus la-

men certum modum
ut sinnuli

praelixil,

praecipiens

suum

officium
si

gratis

impenderent, re-

cepturi

gralanter,

quid eis graluito donarelur.

Fecit igitur ostiarios a notariorura cameris amoveri

ut lihere aj eos paleret accessus.

Eral aulem

justitiam reformemus.
assecuti initium,

Bonum

ergo per Dei gratiam

in liansilu, juxla cisternam

progressum inlendimus facere meoptimus subsequatur. Quodcirca, devotionem veslram monemus, el exhortamur in Doliorem,
ut finis

C rum
tas,

(92)

sacrum Laterener.se palalium coquics, nummulariomensa locala, super quam quolidie poneinfra
et

banlur vasa aurea

argentea,

monelarum

diversi-

mullusque ihesaurus ad vemieudum

vel

cam-

mino, per apostolica vobis scripta mandantes, quatenus, sicut divinam, et aposlolicam ac regiam gratiam charam habclis ordinationem, quam fecimus
;

biandum; quam
zelo succensus
vertit,

idera solertissimus pontifex, illius

qui meosas numm'ulariorum subfecit

de lolo palatio

penilus amoveri.

super regis adjutorio

el

succursu, defensione ac pace

regni, ad exemplar aliorum

comitum

et

baronum, ac

Ter in hebdomada solemne consistorium, quod in desuetudinem jam deveneral, publice celebrabal

Anno 1210, idem Richardus de Aquila, Fundanns comes, Frederico impentori Gnieiam accedemi obviam iil (juxta eumdem auctorem, loco citato), Verum anno 1214, ab eodeni auclore [loc. cit.) Fundanus cnmes. non Richardus sed Rogerius de Aquila diciiur « Hoc anno Rogerius de Aquila, Fundanus comes cepil oastrum Mutulae, et illud bonis omnibus spoliavii. » Num igiiur post annum 12(0, et ante annura 121i, obierat Richardus de Aquila. et
:

D

forsan ejus, Rogeriusf Certfi loc. cil.) Rogerius de Aquila, comes Fund.mus, an. 1218, Frederici imperatoris, Conslaritiaeque uxoris ejus, in principis aposiolorum basilica, mense Novembri, in fesio B. CiBciliae, coronationi interfuil, cura nonnullis fiaronibus regni occirrens ipsi imperaiori, ul ip ius
(juxia

ipsi successeral, lilius

nostrura auctorem,

de Aquila, cum exercitu suo in terrilorio Ceccano. devasiavii segetes, etc Alio die coepit reverli Fundum, et dominus .(oannes de Ceccano inseculus invenil eum in lerrilorio caslri Vallis est eum Vurs.ie, pr.Tvaluit super enm, fugaius est coraes. et dominus Joannes cepit de exercitu suo Robertum de Aquila, patriinm comilis, cum septuaginta mi» iinhus electis, et aliis hoininihus (88) Vide epistolam 130 ejusdi-m libri. 11 Videnoias ad epistolam 120 libri noni. (90) Spirituales. Sic apud Baluzium, recie quidem, ut nobis videtur. In codice Vallicellano, spe;

ciales.
(91) Rullarios

Sic in codice Vallicellano

;

apud
I

compararet , eidemque dedil libequos habebat quos redeuntibus in Alemanniam Theutonicis ipse largilus esl
sibi

gratiam

exibullaiores. vox quidem mcogni^a cis Dullarii vero curiae Romanae.sunt bullarum seu diplomatura confectores. Vid. Cang. Gloss. tom. I,
tliizium,
col. 1348. (92) Numularii, Graece ipfopaneiSqt, xoXXufimTat, iidera ac campsores, qui uumraulos ei minuios nuramos pro majoribus dabant iis qui necesse ha-

B

raliter

deslrarios

,

imperalor. De Rogerio menlio eliam habelur in Chronico Fossae-Novaj (loc. cit.\ proul jam diximus, ad annura 1216: « 1216, decimo Kalendas Junii, tempore domini Innocenlii papae III, venil comes Rogerius

bebanl majores minori^us ad usum quolidianum permulare. Vid. Cang., Gloss. I. IV. col. 1246.

LXXXI

GESTA.

— AN.
A

1208.

in quo, auditis querimoniis singulorum, minores causas examinabal per alios majores aulem venj

palibus, viJelicet Colimbricnsi, Lamecensi, V:sensi,

Egilanensi,

Ulixbonensi,

et

Elborensi,

ac

ZamoIi-

lilabal

per se,

tam

subliliter el prudenler, ut

om-

rensi. Quae causas licet essent perplexa?(94) nimiura
et diflusa1
,

nes super mullique
rent,

ipsitis sublilitate

ac prudentia mirareniur,

ul

super

eis

magni

essent hinc inde

lilleralissimi

viri el jurisperili

Romanam
quam

bri conscripti, et vix
rari, per
ila

possent earum merila decla-

Ecclesiam frequentabanl, ut ipsum dunlaxal audi-

opposiliones tamen et inquisiiiones ipsius

magisque discebant

in ejus consistoriis,

demum

sunt earum abdita patefacta, easque tam
et

didicissent in scbolis,

prassertira
;

cum promulgan-

prudenler

subtililer diffinivii,

ut

omnes

in eo

tem seulenlias audiebant
et eflicaciler allegabal, ul

quoniara adeo subiiliter
ulraque pars se vicluram
:

supereminenlem intelligentiam commendarenl (95). Eodem quoque tempore, veterem, illam, sed ne

speraret,

dum eum

pro so alleganlem audiret

nul-

dum

lerminatara (9G) querelam,

quae

de melropo-

lusque tam periius coram eo comparuit advocatus,
qui opposiliones
ret.

litana dignilale super tolam Brilanniam inter

ipsius vebemenlissime

non timea via
ry

nensem
licel

et

TuroDolensem Ecclesias vertebatur, tam prusubtiliter difiinivii,
ui,

Fuii

autem

in ferendis senleniiis ita justus, ul

denter examinavil, taraque

nunquam

propinas (93) acciperet,
;

nunquam

per pra?decessores suos multoties fueritdilTinita,
nisi per

regia declinaret

easque

cum

multa maluritale, de-

nunquam tamen,
finalem (97).

eum, finem

fuerit

sortiia

liberalione preehabita, proferebal.

XLII.

Ob hoc ad

ejus audienliara tot et tantaecce-

Litem etiam quas inter arcbiepiscopum

et

capitu-

perunt de toto orbe causae perferri, ut plures et majores causas ipse suo tempore diffiniveril, quam a
longis retro temporibus in
diffi nitas.

Romana fuerint Ecclesia Slalim enim circa suae promotionis primor-

lum Cantuarieasis Ecclesiae cceperat agitari super ecclesia de Lamehe, quam idem archiepiscopus, eodem capilulo conlradicente, construxerat et dotaverat raullis el magnis reddilibus, instituens in ea
canonicos regulares, viros nobiles, potentes et ralos, non sine mulla difficullale sedavit (98).
rex
et
litte-

dium, Composlellanus et Bracarensis archiepiscopi ad ejus prssentiam personaliter accesserunt, pro causis quae vertebantur inter eos de seplem episco(93)

Nam

archiepiscopus in

illo facto se

muluo adjuva-

Propinas.
posset.

Sic

in codice Vallicellano

Baluzium vero, personas, quod
stare
cellariae

apud quidem commode
;

Propina, vox hodie fere propria canolira exponeba.[ur,juspaslus, sive procuraiio. Vid. noliliam auni 1362, apud Guillimanum (lib. m, De rebus Helvetiorum, cap. 1) « Abbas, cellarius, el caeteri olliciales ejusdem lemporis, ipsis dare corapellebantur cerlas propinas, quae se annualim exienderunt ad 30 florenos circiler et amplius, secunduin statum temporis. » Nicolaus de Clemengis (lib. De annalis non solvendis, p. 84) « Et talis oblalio, et graluila dalio, juxla vulgare

Romanas,

:

C

inter licclesium Composlellanam et Biacarcnsem inita transaclio observetnr, dat. Later. (verisimiliter), iv ld. Julii ; 134, Bracarensis archiepiscopo, ejusdem argumenti dal. ulsupra ; 135, Utixbonensi, Elborensi et Zamorensi episcopi^ : de eadcm rc dal. ut supra 136, Lucensi, Astoriensi, Mindonensi, Auriensi et Tudensi episcapis ; de eodem argumento ;


;

:

;

:

ltalicum, dicta fuit servitium, et secundum Alemannos propina dicilur. » Aliaest apud eumdem Nicolaura

Clemengis vocis propina nolio. Neque enim de jure procuralionis ibi agitur, sed de annatis, seu redditibus unius anni, quae ab eo qui recens in demortui

episcopi,

aul abbalis,

summo

pontifici
;

succedit, exsolvi solitum esi, vel de ejus cousuelusatis

locum

—138, Murtino, Bracarensi archiepidatas a rege Bracarensi Ecclesiiv decimas confirmat; dat. ut Laler., iii Id. Julii ; \39, Petro, Composteltano archiepiscopo : ut ecclesia Compostellana posthac metropolitana habeatvr ; dal. Later. n Iil Julii; 149, Bracarensi archiepiseopo utconcordiam, inter Ecclesiam Composlellanam et Bracarensem initam, servet; dat. Laier., xm Kal. Augusii. (96) Terminatam. Sic apud Baluzium, qui in cod. Beg. legi monet, inveteratam ul habel oodex Vallicellanus.
dat. ul

supra

;

scopo,

;

,

(97)
et

Vide epislolam

libri
;

primi

:

168, Archiemscopo

dinis origine

quod

probani verha

loci cilati

:

« De vacantibus vero el fruciibus prirai anni majorum prfelaturarum. abbaliarum, videlicet episcopalium, et super hic atiquid deesse videlur), nullum aliud inilium, (num polius, iniiio ?) fuisse videtur, quam voluntaria et gratuita oblalio quorumdam,
K

capitulo Turonensibus citantur ad audiendum senttvtiam proferre in causa ipsorum contra Eccte-

siam Dolensem

;

dal.

Romae, apud

S.

Pelrum,

Id.

discordia elecii, ad abbatialem vel cathedralem ecclesiam, dum prosequerentur in curia, per appellaiionera ad eam factam, per eum qui oblinebal linalem vicloriim, promovebanlur, sive eligebantur. » etc. Vid. Caog., Gloss. tora. V, col. 908. (94) Perplexse. Sic in codice Vallicellano apud Baluziura. prolixse. (95) Vide epiaiolas libri secundi 103, Pebo, Compostelluno archiepiscopo ; decernit episcopatus Utixbonensem et Elborensem esse subjectos urchiepiscopn Composlellano : dat Later. vi Non. Julii ; 105, Marlino, Bracarensi archiepiscopo quod senlentia, lata pro archiepiscopo Compostellano non prnejudirct
;
:

qui,

in

fj

;

Bracarensi ,-dat. Laler., ni Non. Julii 106, Sidem concordiam, inier ipsum et Compostetlanum. archiepiscopum initam, confirmat ; dat. Later., n Non. Julii Petro, Compostetlano archiepiscopo ; ut 133,
;
;
.'

Maii pontilicalus anno i. Libri secundi : 82, Bartholomceo, Turonensi archiepiscopo, ejusque successoribus de subjectione episcopi Dolensis; dal. Later Kal. Junii, ponlilicalus anno n ct sequenles, usque ad episiolam 89 ejusdem libri secundi. 111, Cantuaricnsi (98) Vide epislolas libri primi archiepiscopo ne, in laesionem aliarum Ecclesiarum, novam cappellam xdificare pergat dat. Rotnae. apud S. Pelrum, Kal. (acud Bnger. de Hoved. Id. Maii, ponlificatus anno i: 3.'i7, Hegi Anglorum ; de capella quadam Cnntuariensi, propter quam pontificem rex adierat per lilteras sine dala 432, Huberto, Canluarieosi arhiepiscopo ut a construclione el prosecutione capelhr de Lamhee cesset atque abstineat dal. Laler. Kal. (apud Gervasium, xn Kal). Decerabris, ponlilicatu? anno i 133, Suffragancis Ecclesios Cantuariensis ne archiepiscopo suo ohtempcrent, qui summo pontifuci obedire contemnit ; dat. ul supra 434, Lincolniensi et Eliensi episcopis, et abbati S. E.hnundi ut ablala ab archiepiscopo Can; ;
:

:

;

;

;

;

;

;

:

;

.

;

INNOCENTII
bant. Capitulum aulera
nisi

III

PAP.E
virlute

non habebit, post

Deum

\

zelo justitiae praecepit dislricte in
tis arcbiepiscopo

obedien-

solum

Romanum

pontificem adjulorem.asserens

memoralo,
;

ut illud

exsequi ulte-

pro constanti, quod, uisi praefalam ecclesiam faceret demoliri, melropolica dignitas pro majori parte
transferrelur ad illam. Ubi vero

rius

tificali

non differrel alioquin, sciret se ab ofQcio ponsuspensum, el suffraganeos suos ab ejus

dominus papa

ra-

obedienlia esse subslraclos. El sic

demum, quanet

liones partium suflicienler audivit, apostolicae sedis auclorilate decrevil, ul dictus arcbiepiscopus eam-

tum cunque
davit.

rex

et

archiepiscopus reniierenur
esl

murmurareQt,

impletum

penitus

quod man-

dem

in irritum revocans

ecclesiam suis sumplibus demohretur, omnino quidquid faclum fuerat circa

ipsam. Quod

cum

facere

dislulisset,

praetendens,

Mediolanenscm
de Scozula
(I),

Conlroversiam quoque quae verlebntur (99) inte (100) archiepiscopum et abbatem
super dislriclu
et

quod rex

illud tieri

uon

sinebat,

ipse,

succeuaus
;

jurisdielioae

prae-

luariensimonachisresliluant,cumlruclibusperceptis 435, Regi dat. Laler., xi Kai. Decembris, an. i : Anglorum ne rex istam restitutionem monachorum impediat dat. Laler., xn Kal. Decembris, an. i, 436, Priori ct convenlui Canluariensibus ; consolatoria epistola in causa archiepiscopi et monac/iorum 485, Regi Anglorum; ne Cantuadai. ut supra rienses monachos, conira jus, contraque rem judica-

;

;

:

;

B

tam,

et

Romani ponUjicis

auctorilatem,
i
;

486, Rothomagensi archiepiscopo, et episcopo Eliensi; ut pontiinterpretenficis litteras Anglorum regi ofjerant, et lur, causamque monachorum commendent; dal. ut scribit pro monachis 5s0, Regi Anglix supra;
dat. Later., \i Kal. Januar., an.

opprimal;

habentur: « Ubertus, Mediolancnsis archiepiscopus, fuit nalivitate Mediolanensis, ex prosapia de Terliago, et eral archiepresbyler Modoearchiepiscopatum fuit assumptus; liae, quando ad coepit praesidere anno Domini 1136, qui fuil annus vi IlenriciimperaiorisVI, soditque niensibus ix, Philipel dirbus v. Sepultus in ecclesia hiemali. pus e.idem Uberto in archiepiscopatu successit, qui bic fuil nasedil annis x, meosibus iv, diebus vn tione Medlolanensis, ex agnatione dc Prendebouis. Coepit an. 1197. Sepullus estin Tyvulna Claraecol. 634), b;ec
;

vallis. »

;

Canluariensibus
Marlii, an.
sis
i
;


;

;

Romae, apud S. Pelrum,Non. 581, Suffragaueorum Cantuaricndal.
;

Ecclesix ad papam ; rescribunt in causa capcllx 582, Abbatum Cisterciende Lamhee ; sine dala sium ad papam de eodem argumenlo ^ine data 583. Monachorum Caniuariensium ad papam, exponunt af\lictiones suas sine data. Libri secundi 71 Lincolniensi el Eliensi episcopis, et abbati S. Edmundi; ut controversiam inter

:

,

In Galvanei Flamas Uanipulo ftorum, cap. 230 (apud eumd. tom. XI, col. 659) « Anno Domini 4 197, Philippus Prandebonus, sive de Lampugnano, facius fuii archiepiscopus Mediolanensis. » Verum, in libello cui lilulus; Ordo antiquus episcoporum suf/raganeorum S. Medionensis Ecclesise et Catalogus archiepiscoporum Mediolanensium, etc,
:

quem

reperire est apud

eumdem Muraiorium

(Rer.

;

:

archiepiscopum Cantuariensem, et monasterium, componere studeant ; dat. Laler., xiv Kal. Junii. (99) Conferendae sunl omnino ad hunc locumepi37, Archiepiscopo Mediolanensi ; 6tolae lihri primi super quaestone, qua> inter ipsum et monasterium S. Donati de Scozula vertebalur ; dal. Laler., iv Non. 85, Eidem, de citaMartii, an. i (id est 1198) tione Passaguerra?, causidici, ad dicendam causam Romat dat. Romae, apud S. Pelrum, Ibid. Aprilis. an. i (id est 1198);— 360, Consulibus Mediolanensibus ; quod Passaguerra jusle fueril excommuni:

C

tom. I, part. n. pag. 228), diversa legunlur: « Ubertus de Tertiago, sedil mens. ix, et Phidiebus v. Vacavit autem sedes diebus xxix. lippus de Lampugnano sedil ann. x, et mens. lv, et dieb. vn. Vacavit aulem sedes dieb. xxix. (AliA manu additur) et sepultus est in ecclesia Caravillosi (scribendum forte Clarwvaltis, seu ClarcevalItalic. Script.

:

lensi). »

;

;

Demum, in altero libello, cui litulus : Excerpta historica ex velustissimo Kalendario ms. Ambrosiana: bibliothecte (apud eumd. ibid. pag. 235), de praesulibus Mediolanensibus, circahaec inquibusversamur terapora, isla reperio : « An. 1195, ut Id Seplempris
dominus Ubertus de Tertiago in archiAn. 1196, Id Julii, episcopum Mediolanensem. obiit dominus Uberlus, archiepiscopus MediolanenAn. 1199, u Non. Augusli, comhusta est ecsis.
eleclus fuit

calus

sine data. 37, Ph. archiepiscopo MediolaLibri secundi nensi de eodem argumento dal. Laler., xvi Kal. Maii, an. \,{id est 1199). (100) Agilur hic de Philippo Lampuguauo, a!. de Prendebonis, de cujus electionis tempore cum ioact. IV, col. curaie scripserit Ughellus (Ital. sacr. 246), alia quoedam ex diversis reruin Italicarum ac studiosorum leclorurc scriploribus colligere, oculis hic subjicere operae prelium existimavi- £)
; : ;
;

clesia S. Laurenlii Majoris ab igne de Porta Zobia. An. 1200, vi bl Maii, turris de Besale capta fuil.

mus. Ac primum, audiamus Ughellum, loc. cit. « Defunclo Obertode Terzaghis,quid ad clavum Mediola:

ncnsis Ecclesiae sederal n.enses ix, dies v, el concesseral e vita anno 1197, die xn Aprilis, vacavil sedes mense i, et xxix dies. Postea, Philippum Lampugnanum, virum uobilem, metropolitanre ecclesiae archipresbylerum, ad hanc sedem promovil sacer 111 pontilice Mediolanensis senatus, Ccelestino annuenle, die undecima Junii 1198. Ad hunc plures scripsil cpislolas Innocenlius III, quae parlim sunt in Corpore Juris. Pacem inler Papienses et Mcdiolanenses iclo foedere sancivil. Praefuil plus minus annis decem nplime ac ulilissirae, migravitque ex hac morlali viia an, 1207. » Hactenus Ughellus. In Chronico F. Francisci Pipini, cap. 7 et 8, (apud Muratorium. Rer. Ualic. Scripl.. lom. IX,

Papienscs el Mediolanenses roboRoraie, et multi ex Mediolanensibus el An. 1201, Non Julii, ViCumanis capti fuerunl. givanense castrum caplum est a Mediolanensibus. vi Kal. Augusti, Papienses capti sunt a MediolanenAn. sibus, et a Placenlinis juxla oppidum Nigrini. 1203, vi Id. Marlii, faclus fuit pons ad locum ubi dicilur Pons Reginae supra Ticinum per medium Id. Aprilis, dominus An. 1207, Moriraundum. Ubertus de Pirovari iulravit Mediolanum, et inpraecedenli die, obiit Phicathedralus est: el lippus archiepiscopus, et sequenli die sepultus

xu Ktl.

Julii.

raverunt

m

fuit. »

(1) De Scozula. Sicapud Baluzium, qui ad epislolam hbri primi 37, ubi de hac contryoersia, monet

in terlia corapilalione Decretalium (lib. n, tit. 17, dc sequestralione possessionum el fructuum, cap. I) legi, de Strogula. In codice Vallicellano habelur, de Soccula. Cer'e, in aliis Innoccntii epislolis, supra ciialis, uhi eliam de eadem coniroversia agilur, de
'

Scozula etiam diserle legitur.

:

LXXXV
fati loci el castellantise (2),

OESTA.
hoininuin
(3),

— AN.
A

1208.

LXXXVI

quoque
(4),

qui

sias et

persouas super variis et dubiis arliculisdifG-

habitant in Baveno, Gralia
sterpeno,

Capurneto

Ve-

nivit.via regiasemper incedens,

nunquam

declinans

Cadempleno

(5),

Iasula supcriore,

Bolge-

ad dexteram vel sinistram,personas(8) nonaccipiens,

rate, ac Lisia,

mirabiliter
iis,

lerminavit.

Nam, cum
judicibus

diu

multumque super

coram

diversis

delegatis fuisset a

partibus litigaium, et testes ac
sisi-

munera non acceptans? Cum aulem Turonensis archiepiscopus (9) quemdam, qui fuerat eleclus ia episcopum Abrinet

XLIII.

instrumeala producta, pro eo quod, cum cera gilli ab iDteriori parte, quasi ad conservationem
gilli,

censem, et per melropolitanura suum pnstea confirmatus (10) et lam in spiritualibus quam in lemporalibus aliquandiu ministraveral, in

recens erat

et

mollis (6), falsilalem laliier de-

Andegavensem

prehcndil, quod videlicet, praesentibusparlibus

cum

Ecclesiam,

praeler

apostolica

sedis auctoritalem,

omuibus advocatis, in praesenlia cardinalium, idem dominus papa dixil quod volebat in conspectu omnium frangi sigilla, et, si reperirenlur vera et incorrupla, renovari faceret inslrumenta sub leslimonio bullae suae
falsa,
;

praesumpsisset Iransferre ac episcopura consecrare,

quem Rothomagensis archiepiscopus, praeler aposlolicae sedis mandatum, a priore absolvit Ecclesia,
el ail

posleriorem

ei

licenliam tribuit

transeundi,

si

vero invenirentur

corrupta vcl
r>

atteudens idem prudentissimus papa hoc altentatutu
esse in derogalionem aposlolicae dignilatis, cui soli

veritati. nolebat quod prnevaleret falsitas Quod cum faclum fuisset, certo cerlius esl comper-

competil episcoporum translatio,

ulrumque archiet

quod sub vetuslo sigillo charta fuerat perforata, et per glutinum novae cerae, quae posila fuerat exterius quasi ad conservalionem sigilli, viliose
tu
ii

episcopum
ficalis

a

conlirmalione

pariier

consecra-

tione pontificum,
oflicii

ipsum

aulem electum a ponlisuspendit,
aucloritati-

exsecutione

eonjunctum et sicfalsitate comperla, coolra monasterium (7) sentenliam promulgadeprevit, omaibus admirantibus quod mirabiliter
fuerat ipsi chartae
;

bus

et

rationibus

evidentcr oslendeas quod idem
electis

juris est in conlirmalis

quod

in

episcopis

consecralis (11).

henderet vilium

falsitatis.

Propter

eamdem causam Antiochenum
oflicio,

patriar-

Quis aulem enumerare sufficeret innumerabilem

mulliludinem quaestionum quasinter diversas Eecle(2) Castellantiie. Sic apud Baluzium. Sic eliam in epislola libri secundi supra cilala. In codice Vallicel-

cham (12) a pontificali suspendit cet Appamiensem electum (13),

quiavideli-

praeler aposlolicae

lano Castellairium.Castellantiae\Custellanium, voces oeque incognilae Cangio, sed quas idem sonare posse videnlur, ac apud eumdem Caslellania, quam exponil (Gloss. lom. II, col. 30) « Dignilas, offlcium, seu feudum castellani, vel caslellani districtus, ut apud Radulpbum de Diceto. » Verum apud Carpenterium (Supplem. I. I, col. 857), ita exponitur: « Castetlancia, opera in aedificando vel reparando castro exhibila. » Charla an. 1167, apud Muratorium (Antiq. llal. med. cevi, t. IV, col. 39) « Absolvimus homines de Lemonle, et de Civetina, utnonteneanturesse de vicinancia hominuin de Bellasio, neque per Castellanciam, vel fodri daliouem, vel placiialionem, seu aliquam disiri:

C

1207) confirmatus. Postquam in Ecclesia Abrincensi aliquandiu tam in spirilualibus quam in lemporalibus, aiihuc eleclus, ministrasset, nundum consecralus, a diclo melropolilano liber diinissus el absolutus est, et a Turonensi ad Ecclesiam Andegavensem iranslaius. (juamobrem ulerijue archiepiscopus a confirmatione et consccralione poniificum, el Guillelmus ab ollicii poulificalis exseculione suspensus Innocentio III, v Kal. e.sl a Bituricensi, jusso ab Maii 1198, qui, ob urgentem Ecclesioe Andegavensis necessilaiem, evideutemque utiliialem, eos absolvii lil Non Decembris anni ejusdem, Gall. Christ. nov. tom. XII, col. 485.

clioncm. » (3) Baveno, Gralia Sic apud Baluzium

;

in

codice

Baveno -gralla ; mendose quidem, ut Vallicellano videlur ex epislola libri secundi supra cilata, ubi legitur, de hominibus qui habitnnt in curle Baveni, et tenent res monaslerii memorati, scilicet ia Gralia. (4) Capurneio. Sic apud Ba'uzium ; sic et in rodice Vallioellano in epistola supra citata, Capurneno. (5) Cademple.no. Sic ap ud Biluzium in Geslis, ac in epislola saepe laudala in codice Vallicellano Ga: :

(U) Vide epistolas libri primi:117, Bituricensi archiepiscopo quod episcopos ud aliam Ecclesiam transferre absque licentia papce non liceat ; dat Romi, apud S. Pelrum, v Kal. Maii. an. 1 (id esl 1198); 4 47 Turonensi archiepiscopo ; de eodem argumento dal. Lalerani, 111 Non. Decembrisan. \(idest 1198) ; 532, Decano el capitulo Andeqavensibus ; deeodem argumento; dal. Laterani, xu Kal. Februarii, an. l (idest 1199). (12) Onuphrius Panvinius, Genebrardus, aliique recentiores, imo et Catologus Arabicus charissimi
;


;

D

viri

Assemani, Radul/jhum quemdam/l;/mer('co,ver-

sus

annum

1187 defunclo, subjungit in palriarcbatu

pvnico.

Vide in epistola libri secundi loties citaia. Monasterium. Sic apud Baluzium in codice Vallicellano, monarhos. in codice Val(8) Personas. Sic apud Baluzium
(6) (7)
; ;

licellano pecunias.

Vide notas ad epistolam 53 libri quinli. Guillelmns de Chimeleio (dc Chemille al. de Chimeti), ex archidiacono Ricbemundiaa faclus fuerat episcopus Abrincensis anno 1196, a Richardo Anglia? rege, leste Hovedeno, et a metropoli'ano suo (WnlteriorfeCoMiattCM.archiepiscopo Rothomagensi, qui sedisse dicilur ab anno 1184 usque ad annum
(9)

Latinorum Aniiocheno, rectene an secus, pronunliare non ausim, ul errasse quotquot illi 33 annos regiminis assignani, certo certius est. Si enim Radulphus iste aliquando sedit, non profectoultraannum 1200, qui solnm decimus tertius suse prafecturae exstitisset, a line scilicet anni 1187, vel ab anno sequenti 1188. Panvinius duplicem Pelrum omillit, qui in eo 33 annorum spatio Aniiochenam Ecclesiam administrarunt. Petrus (dc quo vide notas ad
epistolam 52. libri noni, sedebat anno 1201. Or. Christ. lom. III, col. 1157. (13) De isio, praeter ea quae ab ipso InnocenlioP P. indicandis referunlur, nihil III, in epislolis mox apud Le Quien, Or. Christ. tom. III, col. 1165 ct
IISS.

(10)

:

LXXXVIl

INNOCENTII

III

PAP.E

LXXXVIII

sedislicenliani.inTripolitanum episcopum Iransferre
prajsumpsii
;

A

impacati, ad aposlolicam sedem accessil, in
nis benlicium implorans.

mulla
jura-

sed utrosque,

suam ignorantiam bumi-

contrilione cordis et humililate corporis absolutio-

lilcrcouliienles.et iudulgenliamsupplicilerposlulan-

Qui

cum

fuisset.

mora resliiuit et absolvit (14). XLIV. Propler simileui quoquecausam excommuniciiviL Couradum, Hihiesbuimeiisem episcopum
lcs.siiif dilliculiale et

rnenlo rursus prnestilo absolutus,

depositis
collo,

calcea-

mentis

et pallio,

cum
in

corrigia in
;

aposlolico
se
to-

se conspectui

praesenlavil

et,

proslernens

(15), imperialis aulae

cancellarium, viruin,

ulique

lum
dil,

in terram,

modum

crucis

manus expanpro-

nobilem, diviieiu el

potentem,
quia

duslrium

el

astulum,

videlicet ad

ingeniosum, inHerbipo-

cum

grandi

fletu

postulans indulgentiam,

prium confilendo peccalum. Commola sunt autem
viscera

leusem Ecclesiam sua pnesumpsit lemerilate Iransire, monitusque conlempsit resipiscere ab errore, praleudens quod a Crelestino papa sibi fueral indultum, ul invilatus majorem posse assumere dignitalem. Sed haec indulgentia eum non polerat excusare,
vis

summi

ponlificis

supereum

:

sed, ne dissolpost

veret nervos ecclesiasticae disciplinae,

delibe-

ralionem multiplicem in publico consistorio, prscepit eidem, sub debilo prsstili juramenti, ut tam

quoniam Ilerbipolensis Ecclesia quamdilior, non tamen dignior quam Hildesheiexislil,
et

Hildesheimensem quam Herbipolensem Ecclesias omnino dimitteret. Qui quamvis omnino confusus,

_

bumiliter obedivit, faciens de

necessitudine
ipsi

virlu-

mensis,
ut

majoris
El

est

indulgentiae,

tem

;

misitque munera quaedam

domino
;

papae,

ad majorem cum, posl admonitionem conlemplam, praeeepissel eidem qualenus Ecclesiam ulramque dimitleret, quia caulumest in canonibus ul qui ad majorem se plebem transluleIranseat

quis

ad

parem, quam
ideo,

videlicel vasa argenlea,

pulchra visu

qui

animo
reci-

dignilalem ascendat.

haesit paulisper, haesitans

utrum deberet
ille et,

illa

pere, an potius refutare. Sed, ne

de gratia

sua

pcnilus desperarel, recepit oblala,

ne pularet

rit, et

a cathedra pelli debeat aiiena, et carere pro-

quod munerum posset donatione corrumpi, misit ei ppr honorabilem nunlium unam cupam auream preliosam, majoris pretii

pria, ut

sprevit,

nec nec

illis illis

pra;sident quos per superbiam quos per avariliam concupivit, ipse

quam

illa

vasa essent argenlea

universa. Volens autem infundere

oleum super

vi-

tandem excomunicari fecil eumdem, el excommunicalum per tolam piovinciam publicari. Qui cum ab omnibus vilarelur, lenlavil mulloties per honorabiles nuniins,
si

num, cum
idoneum
siae

praeeepisset ut Hildesheimensis

Ecclesia

sibi

ponlificem per eleelionem canonicam
si forsan eadem Ecclesia ileeumdem, humiliatum erigerel, quem
;

provideret, ordinationem duxit Herbipolensis Ecc-le-

forsan

intercessione principum,

difTerendam, ut,

aut oblationc
nare.

munerum ejus posset animum incliQuod cum nullo modo proficeret, proprium

rato postularet

dejeceral exaltum

sicque posl

annum factum
suum

est

tandem regnoscens excessum, primo coram Magdeburgensi archiepiscopo
(16), el

G

ut praevidit de eo (18).

multis principibus.

XLV.
cium
qui
in

(19)

Ne aulem ex

aliqua parle
pcenoe

judi-

ac secundo coram Magujilinensi archiepiscopo (17).
mullis aliis magnalibus juramenlo Grmavit, quod mandalis aposiolius obedirel. Et exinde, nec viarum evitans discrimina, nec incommoda temporis
et

ciaudicarel, similem

modum
(20)

adversus quoniara

Salisburgensem

archiepiscopum

observavit

cum

esset Brixinensis episcopus (21),

archiepiscopum Salisburgensem electus, absque
;

(14) Vide epistolas libri primi patriarcha dal. Lalerani, xvi Kal.

:

50,

Anliocheno
;

— 51, Tripolitano episcopo
;

Aprilis,

dat. ul supra Bituricensi archiepiscopo dat. Romae, apud S. Pe502, Tripolitano epitrum, v Kal. Maii, an. 1, scopo ; dat. Lalerani, n Kal. Januarii, an. i ; 503, Antiocheno patriarchce, dal. ut supra; 529, Episcopo et capitulo Tripolitanis, dit. ut supra. (15) Coaradns de Rabenspurg, al. de Beinstein, Philippi regis Romanorum cancellarius, dehinc Lubecensis. demum, post Bernonem anno U98defun; ;

an. i ; 117,

episcopus, vir in imperio spectaiissimus, post annum resignans, fil episcopus Herpipolensis el Franconiie dux. Occisus a Pothone de Reinsiein. et Henrico Hundt a Falckenberg, quod oli facinus duoddam eos gravius objurgassel, feslo S. Barbarae 1203. Rlcrlin. German. sacr. parl. i. pag. 11. col. 2, et pag 18, col. 2. Conf. supra nol. ad § 22. (16) Ludolphus, ruslica familia, sed erudilione

ctum, Hildesheimensis

D

nobilis disciplinae eeelesiastieae promotor, electus anno 1194. Bccel. ibid., pag. 40, col. 1. (17) Conradus de Witelspacb, de quo vide Gnll. Christ., tnm. V. 335, Bamber(18) Vide libri primi epislolas pcnsi epncopo et Petro. scholasiico Miguntino dal. Spoleli. xn Kal. Seplembris, an. i; 574, C
:

;

sine data; Hildesemensi ; dat. Lalerani, n Non. Maii, an. n : 55, Abbatibus Corbeien. et de Hersved. et decano Paderbornensi, dat. ul supra 201, Conrado, Maguntino archiepidat Lalerani, v Kal. Novembris, an. u scopo 204, Archiepiscopo Mngdeburgensi, et suffraganeis sine dala 216, Archiepiscopo Maguntino ejus dat. Laterani, Decembris vni Kal.. (19) De facto quod hic narratur nihil omnino reperitur in Regestis Innocenlii P P. III. Sed vide R; iV naldum, ad an. 1200, 5 40 et 41. (20) Erat is Eoerhardus a Truschen, de quo vide nolam ad epislolam 29 libri quinti. (21) Eberhardus a Truschen, cum per annos 4 Eeclesiae Rrixinensi bene praeluissel, faclus est episcopus Salisbursecsis anno 1200 (Metrop. Salisburg. lom. I, pag. 446). Anno 1200, vi Id. Apriarchiepilis, defunclo Adalberlo, Salisburgensi sccpo, Eberhardum, BrixineDsem episcopum, in illius locum subrogatum, lum Hanricus Stero (in Annal. ap. Canis antiq. Lect. lom. I, pag. 242), tum Salisburgense et Augustense Chronica teslan1200, § 41. tur. hayn-. tom. XIII, pag. 60, ad an, Conferenda tamen epislola 144 libri primi, quw Brixinensi electo directa dicilur, et in qua pontifex Brixinensi pr.rsuli exprobat quod nimium diu

quondarn Hildesemensi episcopo Libri secundi 54, Capitulo
:

;

;

;


;

;

;

;

LX.XXIX
ponlificis

GESTA.


A

AN.

1208.

xc

ad melropolitanam Ecclelicentia summi siam Iransire pr.esuinpsit, eleclionem omnino cassavil, et prascepit

conferrent, ipse vero et cardinales deciinan de provenlibus suis tribuerent portioneiu. Sicque faclum
Cst ut

eidem
rediret,

ut

ai

primam Eeclesiam,
egerat

decievil;

fecitque

lieri

novam navim,

pro ex-

secuuia

relicta,

cassans quidquid

qua

cum ornamentis
el

suis mille trecenlas libras

erga illam. Uude, Gurcensem eleclum a
upiscopatu removit, quoniam in
rilus, humililer obeJivit. set electus,

Gurcensi

penJil,

jussit
et

eam oneran frumeuto, leguminibus,
et

eum

ab ipso fuerat

panibus

caroibus,

pur
el

duo

fratres,

unum
lefrse

inslitutus (22). Ipse vero, allerius

exemplc perter1'uis-

Templi,

et aliuin

Hospiulis,
distnbui

lertium mou.tcliuu),

Cumque postmodum

praecepit uuiversa

necessitalibus

eleclionem recipere non praesumpsit;

sanctaa (26). Al

illi,

proOcisceutes, applicuere Messa-

sed

cum

elecloribus suis ad aposlolicam

sedem acEt
quiin

nam

ubi propter turbatiouem aequoris compulsi sunl

cessil,

dispensaliouis graliam

obtenlurus.

diutius demorari. Videnles auleui depeiire

frumenin Syria

dem

obtinuit, ut
el

experimcnlo eognosceret, quod

lum, quod

et

tune charius in Sicilia

quam

arca foederis

virga conlinetur
haec, ad

XLVI. Inter
tionem
cite

et manna. subventionem et r^cupera-

vendebalur, praehabito diligeuli consilio, frumenlum ipsum Messanae vendiderunt, pretiumque cum
caeteris deferentes, in Ires parles omni-t diviserunt;
1!

terrae sancta? fcrventissime aspirabat,

solli-

hoc posset efficacius adimplere. Quia vero dclrahendo dicebant nonnulli quod
cogilans
qualiter

unam parlem assignaverunl ad restaurationem murorum Tyri, qui corruerunl terrce molu; alteet

Ecclesia

Romana imponebat

aliis

onera gravia
illa

et

ram

io

usus pauperum,

et

tertiam iu stipeudia bel-

importabilia, digito

aulem suo nolebat

movere,

duos de fralribus, viJelicet SofTridum, tiiuli Sauclae Praxedis presbyterum (23), et Petrum, Sanclae Marite in Via Lata diaconum (24), cardinales elegit, quibus et siguum crucis iraposuil, ut tam vcrbo

Navim vero feoit tradi Templarii» in pnesidium opportunum. Misil ergo prasfatum Soffridum, presbyterum cardinakm, ad ducem et populum Venetorum (27) ad cujus exhorlalionera
lalorum.
;

ipsc

dux

cl

multi de populo crucis characterem

quam exemplo
cilixi (25),

invitarent alios ad

obsequium Grumajores
sanclas
ecclesiastiois
terrae

consliluens ut uuiversi clerici,

assumpseruut. Marchiu quoque Montislerrati, episcopus Ciemonensis (28), etabbas de Luoedio (29),

pariter

et

minores, de

proveotibus

mul ique

quadragesimaw partem in subsidium
abusus

alii uobiles Je provincia Lombardias, cum multiludine plebis innumera, devoverunt se ad ob-

est privilegio ipsi a Cnelesiino PP. III concesso, ul aliquandiu morarelur in scholis, paginas divinos vacalurus,

in gonlibus, ut

concinil Bucelinus, German. sacr. (22) Non part. l, pag. 49. JuxU ipsum enim, Wernherus,

fralribus in Hierusalem indigentibus subvenireut, navim expensis profiriis fteri fecimus, el jrumento collecto ex ftdelium eleemosxjnit onerari, quod per dilec.tos filios, Rnymundum, llie-

G

creaius eptscopus Gureensis, anno 1192, obiit an. 1212. (23) Oe islo vide notas ad epislolara 6 libri quinti. (24) Vide notas ad epistulam 20 libri tertii. (25) Vide epistolas liliri primi 336, Archiepiscopo Narbonensi, eic, riat. Reale, xvni Kal. Seplembris, an. i; 343, Episcopo Liddensi dat. Spoleli, III Kal. Septembris, an. i 344, Eidem ; dal. Spoleli, Kal. Septembris; 345, Pralatis Franciee dal. Reale; 340, Petro, tituli S. Slarice in Via L'ita dincono cardinali, A. S. lcgato sine data 355, Hegi Francorum sine data; 407, W, comili Forcalcariensi ; sine data 408, R. de Agoul sine data 409, Pisano archiepiscopo, et aliis dat. Lalerani, xni Kal. Deceinbris; 508, frpiscopo Syracusano et abbati de Sambucino dat. Laler. !Non. Januarii, an. i; Duci et populo Venetorum; dat. Laierani, iii Non. Decembris.
:

;

— —
;

;

;

;

;

;

;

;

;

rosolymitani Hospitalis, et M. Templi, fratres, et I. monachum ituximus destinandum » (27) Vide epislolam 336 libri primi, dat. Reate, xvui Kal. Seplembris, an. i (id est H98). (28) Agitur hic de celebri Cremonensium episcopo, Sicardo, cujus insignis opera, nempe Ckronicon, a Nativit. Christi usque ad an. 1213, habelur apud Murat. Her. Ilal. Script. t. VII, col. 521, 8icarJus, anuo 1179, se ipso ies'c (vid, Sicard. Chron. ad an. 1179, loc. cii., col. 602), adhuc in minoribus consiitulus, quibus ab Offredo, suo in Cremonensi sede prajdecessore, initialus fueral, po--tea anno 1183 a Lucio PP. III (prout etiam ipse Sicardus teslatur, ibid. loc. cit. ad an. 1184, col. 603), subdiaconatus bonore auclus, demum anno 1185 (de hoc et ipse nos certiores facil, ibid. ad an. 1 185) Cremonae episcopus renuntialus fuit. Anno 1198, ad pelendam Homoboni, Cremonensis civis, canonizttiooem, Romam se conlulit, volique compos

Libri secundi
sibus, el aliis
;

:

dat.

268 et 269, Abbatibus CistercienLatT. v Kal. Jan. an. n;

rj faclus est (In, ibid., col.

Armenio versabatur cum Pelro

270, Archiepiscopo Magdeburgenn; dat. Lalerani, n (apud Itoger. de Hoveden, vi) Kal. Januarii. an. n 271, Fidelibus per Viennenscm provinciam ; dal Lalerani, n Non. Januarii, an. n (1200); 272, Pr&latis Medwlanensis provincice dat. Later. iii Kal. Januani, an n ; 305, Prtvlatis Hothomagensis provincice; dat. Lalerani, n Non. Januarii, an. n (1200). (26) Conferenda epistola 189, libri secundi, patriarchw Hierosolqmitano, episcopo Liddensi, magi;

;

1203, jarn in cardinale, A S. I.egato (Id, ibid., col. 620). Anno vero 1204, ex Armenia Constantinopolim profectus, in templo S Sophiae solemnem jussu ejusdem legali elericorum crdinalionem habuit (In, ibid., col. 622). In palriim reversns erat anno 1209 (Hegest. episcop. Cremon. ap. Zachar. de Cremon. episc. pag. 132). Obiil anno 1215 (Contin. Chron. Sicar , loc. cit., col. 625), vi Id. Junias (ex ms. Necrologio Cremon. ap. Zachar.
loc. citalo.)

618).

Anno

Hierosolymitani Hospitalis, et militice Templi; ut colleclam transmissarnque eleemosynam ftdeliter distribuant, et de statu temr sauctte rescribant; sine data. Ibi enim haac habentur a Apostolorura
stris
:

(29) Oglerus, quem in Orieniem cum Martinn, Parisiensis ahbate, anno 1203 profectum fuisse docet Gunlherus (ap. Canis., Antiq. tect. I. V) Vide Ang(^-

lum Manrique (Annal.
an. 1203, cap.
1, \ 3).

Cisterc.

t.

III,

patr.

397, ad

igitur vestigiis inhaerenles,

qui collectas

faciebant

;

xci

INNOCENTII
Crucifixi.

III
et

PAP.E
ut

sequium

Quod

ui

plenius

et liberius

pos-

A

ipsum regeni Fraucorum ad dimiltendum
el

sel impleri,

duo

;tlios

cirdinales Tidelicel Petrum,
el

superinductam,

recipiendum uxorem propriam,

presbyterum

ttluli

Sanctae Caeciliae {30\

Gralia-

quam
si

injuste

dimiseral,

commouerel
circa

el

cogeret,

(31), Cosinae el Pisas et Januain destin^vit (321, ut inter Pisanos et Januenses pro terrs sanl.-e succursu pacis fosdera

num, S^nclorum

Damiaui diaconum

necessilas postularet.

Ipse

vero

profeclus,

primum capilulum
profec>t
(33),

usque

adeo, divina

gratia

faveule,

reformarent; sed, quia filii pacis non erant, verbum pacis minirae receperunl. Generalem igitur in-

dulgentiam universis crucesiguatis concessii in remissionem peccatorum, et eos cum omnibus bonis
suis sub aposlolica protectione suscepit.

quod innumera lam militum quam pedilum mulsignum titudo, ad verbum exhortalionis ipsius, crucis suscepit ad obsequium Crecitixi; cum quibus el quidam episcopi el abbales, ac alii lnulti
clcrici

peregrinationis proposilum assumpserunt
principales fuerunt Theobaldus,

XLVII. Praefatum vero Pelrum, diaconum cardinalem, quem ipse posimodura in presbvlerua
ad
litulum
Sancii
Marcelli

inler quos

comes

promovit,

direxit

in

Trecensis (34), Ludovicus, comes Blesensis (35), Balduiuus, comes Flandriae ac Haynoniae (36i, el

Gallias, tria sibi praecipiens et injungens, videlictt,

comes de Sanclo Paulo
r>

(37),

Suessionensis

(38)

el

ut exhortaretur et iuduceret populos ad
clae

terrae

san-

Trecensis (39) episcopi, et quidam ordinis Cislerciensis abbates.

succursum
et

;

ut

pacem

vel

treugas inler Franel

corum
(30)

Anglorum reges componerel

firmaret;

Circa secundura quoque capitulum, idem legatus
345, Prxsulidal Reale, ivm Kal. Sepl. ; ; ut tegatum apostolicum, qui pacem bus Francix inter Callix et Anglix reges jacere et contra Saracenos armare debet, humuniler accipiant dat. Reale (id est anle xn Kal. Septembris. Vide supra, nol. ad § 10 346, Petro, tituli S. Marix in via Lata diacono cardinali, A. S. L. ut potestutem habeat cogendi eptscopos Anglise, ul ipsi consilio et auxitio 355, Fiegi Francorum ; ut cum sinl sine data rege Anglorum pacem [ucial, et contra Saracenos bellum sacrum gerat sine data; 398, Fratri Fulconi; ut cum aliis piis viris ad mililiam sacram prodai. Laterani, Non. Novembris; 406, ficiscatur Ebredunensis Arelatensi, et Aquensi archiepiscopis, et su/fraganeis eorum; ut in concitio provinciati consliluant de acquirendo subsidio ad bellum sacrum II'. 407, comili conlra Saracenos; sine data Forcalcanensi ut ad bellum saaum una cum aliii Christiams principibus proficiscatur sine duta ; 408, R. de Agout, ut comitem Forcalcariensem ad sacrum bellum invitet sine data. (34) Theobaldus, comes Trecensis III, seu Campaniae XI, lilius Henrici I, comttis Campaniae IX, nalus anno 1177, fralri suo, Henrico II, comiii Campaniae X, successerat auuo 1197. Falo funcius est auno 1200, vel polius 1201, cum ad iter in terram sanclam se accingeret. Hist. des comtes de Champagne, t. I, pag. 345. (35) Ludovicus, comes Blesensis IX, filius Theobaldi V, comitis Blesensis VIII, nalus posl annum palri suo successerat versus annum 1191, 1164, Obiit anno 1205, occisus in praelio ad Andrinopolim, Art de venfier les dates, nouv. ddit. tom. II, p. 621.

Vide epislolara 32, libri quinti, not., ubi de hoc cardinale. Sed de isla ejus legatione nihil apud Ciaconium. Pisanus, S. R. E. pro(31) Magisier Gratianus, cancellarius et subdiaconus, jam Anglicana legalione oplime funclus, ab Alexandro PP. III, anno mense Decembri, Tusculi, in quarta erea1 178, lione, tituli SS. Cosmae et Damiani diaconus cardinalisrenuntiatus fuit. Ab eodem poniitice in Normanniatn ilerum legatus esl, ad Anglia; regnum et renera inlerdicto ob casdem S. Thomae Cantuariensis subjiciendum. Redus, lum Alexandri, lum successorum ejus, in percgrinalionibus perpetuus comes fuii. Gratianum sub initio poniificalus Innocentii diem obiisse supremum, ex conjectura tantum, tradit Oldoinus, ad Ciacon. t. I, col. 1096. '32) Quo mense, quo die cardinales islos Pisas el Januam miserit Innoceutius, pro certo staluere arduum esset, cum de lllorum legatione aliumapud Ilalicos scriplores, imo fcre apud ipsum pontilicem
in Regestis, silentium. Unicum enim, quod reperire nobis°contigii. teslimonium exslat in libello cui tiCronira di Pisa, apud Muratorium [Rer. lulus
:

lum

;

;

;

;

;


;

;

c

;

;

;

;

Nel milleconto novanloito, lo papa di Roma mandoe due cardinali a misser Tedtci conle da Docoralico primo podesia di Pisa, morto lo diilo imperadore, che facesser li Pisani compagna eolli citladini fare, unde ne fue Pisa ili Toscana. Nolla volseno inlraditta dilla Chiesa, e pattiteno di molti af«

llatic. script.

t.

XV,

col.

977),

ubi

isla

leguntur

:

» Verum, ipsos, eodem lempore quo alii lede quibus supra, Venetias et in Galliam missi fueranl, ad Januenses et Pisanos deslinatos fuisse, palet ex epistola 343 libri primi, Episcopo Liddensi. ul Siculus armet ad bellum sacrum pro recuperanda

fanni.
gati,

rj

(36)

terra sancla dat. Spole.lt, ni Kal. Sept., an. i (id est « Qualiler autem 1198). Ibi enim isla leguntur lerrae sanciaa, per fratres nostros et nosira, disposuerimus subvenire, qualiler et quem ad reformandam inler charissimos in Cbrislo filios nostros, Ph. Francorum, et R. Anglorum reges illuslres, verae pacis concordiam, vel treugas saltem usque ad quinquiennium statuendas, et exhortandos fide;
:

idem qui

Balduinus IX, comes Flandrije an. 1194, ei imperalor Constaniinopolilnnus eleclus

an. 1204, captus a Bulgaris an. 1205, in carcere obiit an. 1206. Ibid. t. III. p. li.
(37) Hugo IV, comes S. Pauli, Anselmi filius, patri suo successerat anno 1174. Capta Constanti-

nopoli, anno 1204, Balduinus, novus imperator, ipsum ad comiiis-stabuli digniiatem evexit. Obiit Constanlinopoli anno insequenli 1205. Ibid., pag.

lium populos ad obsequiura Crucifixi
Iribus noslris Pisas;
tias,

prsdictis sociis tuis, ex forma lilterarum communium poleril manifeste liquere... » 336, (33) Conferendas sunt epistol.-e libri primi yarbonensi archicpiscopo. et suftragoneis ejus abbaper Narbonensem protibus, etc, comiiibus, etc vinciam constilutis, qua eos hortalur ad sacrum bel:

quem de fraquem Januam; quem et Venepropter hoc duxerimus destinandos., libi, et
;

774.
(38)

De episcopo Suessionensi egimus ad
I

episto-

lam

i

libri lerlii.


;

,

(39) Vide ibidem noi. Verum hic conferenda epistola 69 libri primi, Trecensi episcopo, ul liccat ei votum redimere per alium religiosum dat. Lalerani, Idib. Marlii, an. I [id est H98> Aleumdem direclae sunt epistolae 191, 192, 193.
:

ICIII
ila

GESTA. - AN.
processit
(40),

1203.
(48), fecit

xclr

quo

Philippus,

rex

Franciae,

A

mensis archiepiscopi
su r'gerente diabolo, ad

eam secum sofemcoepit veheut

iu

manu

ejus dala Dde, proraisil
vel

se ad

mandalum
inilu-

niler coronari. Sed, inter ipsa coronaiionis solemnia

ipsius

pacem
;

Ireugas

cum

rege Angliae

rum. Richardus aulem, rex Angliae, se diflicilem ostendebat sed, cum idem legalus ei ccepil rigo-

aspectum ipsius menter horrescere, tremere ac pallere,
inccepla;.

uimium

perlurbalus, vixsuslinere posset (inem solemnitaiis

rem

ecclesnsticorum
;

cousilio, acquievil

el

intenlare, saniori duclus quinquennales treugas com-

posuit inter

reges, facieas

quaedam

caslella,

quee

Stalimque molum est verbum divorlii celebrandi, propter affinilalis obstaculura, quod inter eos quidain exislere mussitabanl, dicentes quod se-

lunc unus firmaverat conlra alierum, demoliri.

cuuda contigerat primam uxorem

in

graduconsan-

XLVlII. Circa tertium vero capilulum, ad ple-

niorcm inlelligonliani est notandum quod, defuncta prima uxore (41) praefaii Philippi, rtgis Francorum, filia Balduini, comitis Hannoniae (42), nepte videlicet
Philippi, comilis Flandriae (43), de

guinitalis quarto, vel quinlo. Sed, aliis asserenlibus quod id sine turpi nola subito tieri non valerei, ali-

quanluluui esl dilalum
regi ut ad illam
talo,

;

et

inlerim suggeslum est
si

accederet,

forsan,

alieclu

mu-

qua susceperat
est

carnaliter

illam cognoscere

possel.

Accessit

unicum filiuin, nomine Ludovicum, Iractatum inler ipsum et Oanulum, regcm Danorum (44),

ut

Ingeburgim, sororem ipsius,idem rex Franciae duceret in uiorem (45); missoque Slephano, Novio-

men9i episcopo
bal.

(46),

cum

regio apparatu, ut illam

ad illam apud Fossalura prope Pariquo fecerat illam adduci el, ihorum ejus ingres^us, posl paululum ab illa recessil, in tantum babens ipsam exosam, ut vix suslinerelcoram se de illa (ieri meniionem. Asserehat autem regina quod
igiiur

rex

iius (49),

;

adducerel, ipse rex

eam cuin

raullo desiderioexpete-

rex cai ualiler illam cognoverat. Rei vero e conlrario altirmabat

Cumque de

ipsa suscipienda in conjugem, el le-

quod

ei

non poluerat carnaiiler con-

nenda,

praestilae fuissent sufficienles et

idoneae cau-

misceri.

liones, fraier ejus tiansniisil

cum

ea

Pelrum, Ros-

childensem episcopum,

cum

idoneo comitalu. Quae

XLIX. Convocatis igilur praefalo Remensi archiepiscopo, iu sua proviucia lunc aposlolicae sedisle-

cum

transvecia per

rex Franciae ipsius praeslolabalur

mare pervenisset Ambianis, ubi advenlum, dila-

lionis impatieus, ipso die (47) desponsavit
ct,

congregalis principibus, lam ecclesiaslicis

eamdem, quam

quibusdam episcopis (50), coram eis accusaiura est malrimonium, ipsa regina quid agerelur penilus ignoranle, ul pote quae, compatriolis
gato, et aliis

remissis ad propria, quasi sola remanseral, linguaa

mundani», sequenli die per manura Willelmi, Re(40)
el

Francorum prorsus ignara

;

el, aflinitate

per quos-

Conferendae sunt epistolae

libri

secundi

;


p

24, Philippo, regi

Francorum ; ubi
;

initas inter

ipsum

Angloram reyem treugas approbat, et hortatur illum ut eas acriter observel dat. Lalerani, vn Kal. Aprilis, an n [id. est 1199); —25, P. tituliS. Marias

in via Lata diacono cardinati, A. S. L., ubi declaral treugas, per ipsum initas inter Gallorum et Anglorum reges, sibi placere; dat. Lalerani iii Kal. Aprilis ; 23, Eidem ubi ipsius industriam in con-

cordandis Gallorumet Anglorum regibus laudat; dat.
Lalerani, Kal. Aprilis. quae obiit die 15 Marlii, (41) Isabella Art de virifier les dates. t. II, pag. 579.
;

an.

1190.

(42)

Balduinus comes Hannoniae V,

nalui

an.

1150, patri suo, B>lduino IV, defunctodie8 Novembris an. 1171, successit. Obiil ipse an. 1195, die 17
vcl 21

occasione, Philippi regis in abbatiali Fossatensij monaslerii palaiio mora, mentionem nullam fecit. Lorsqu'on trouve dansles ancieosmonuraents que qnelques-uni de nos rois sonl venus aux Fossez, il ne faut pas penser qu'ils aient loge" autre part qu'a 1'abbaye, eiceple depuis le rdgne deCharles IX.... Le roi Henry l" temoigne par une charte de l'an 1058, qu'il y venail souvent laire sa pricre. Louis VII, dii le Jeune, vint a l'ahbaye l'an 1168, el s'y trouva dans l'e"giise, a la cloture d'un acle d'acquisitiou avec Agnes, comtease de Meulent, daine de Gournay, el Guy de Chevreuse. En 1223, le jeudi avanl ia mi-careme, Philippe-Augusie y pril le droit de gite, e"vnlue cent livres suivant le carlulaire de ce roi, f° 265. i) Hist. du dioc. de Paris, t. I, part. v, pag.
(50) Circi initium
«

mensis Decemhris. Ibid

,

I.

III,

pag. 30.

mensis Novembris, an.

1193,

de Alsatia, Theoderici tilius, comcs Flandriae, an. 1168. Versus Orienlem profeclus an. 1190, ibid. fato funcius est anno sequenli
119), die
1

(43) Pbilippus,

Anno Domini 1193, Philippus rex, anuo xiu regni sui, secundam duxit uxoiem Ingelburgem,
rei/is

Junii. Ihid., pag. 13.

(44) De Canuto, rege Danorum, agimus in notis ad epislolam 11 libri terlii, (45) Vide Wilhelmi, S. Thomae de Paraclilo abbatis, epislolam, libri secundi 27, Ad dominum regem Danorum C. dencgotio sororis ejut. Exslal 'ea l\er. Danic. Script. t. VI, pag. 42. (46) De islo agimus in nolis ad epislolam 41 libri

u

Daciae filian, in vigilia Assumpliouis beaiae Mariae (14 Augusli), Ambianis, Craslina autera die, eadem civitale, die Dominica, aslanle Willelmo, Remensi archiepiscopo, Pelro Alrebalensi, Joanne

Cameracensi, Theobaldo Ambianensi, Lamberto Morinensi, Stephano Tornacensi, el aliis episcopis,
archiopiscopis, suflraganeis, muiiis eiiara Franciae principibus aslanlibus, regis diademaie coronala est. Octogesimo aulem et secundo die (4 Novembiis), post has nuplias, apud Compendium ,-ei dimisit cam, a quibusdam militibus et episcopis falsa inler eos consanguinilale jurata. » Chron. Andr.

quinti.
(47) 14
loc. cit.

mensis Augusti. Art de

virifier les dates,

48) Vide epistolam 11 libri tertii, not.

quod hic a Geslorum auctore narratur, nempe quod Philippus ad uxorem Ingctburgem accessit apud Fossatum, miramur boc fu^isse
(49) Si
esl

verum

diligenlissimum scriptorem ab. Lebeuf, qui cum curiosus indagaverit quinam ex Galliae regibus apud Fossatura moram fecerint, de ista, in tam nolabili

Monust. Apud Dacherium, Spicileg. lom. II, edil.inf°, pag. 823. Concurrunt apprirae noiae chronologicae. A'ino enim 1193, incidenle festo Paschae in diem 28 mensis Martii, dies 15 mensis Augusti mcidebat eliam in Dorainicam. Vid. Art de virif. les dates, nouv. Cdil. tom. I, pag. 24.

.

INNOCENTII

III

1'AP.K
!

xcvi

dam

tesles incontinenti jurata,

mox idem

archiepi-

A

''

ne

1 u ' a . ncet rex

Danorum, germanus

fraler

ip-

seopus senlenliam divortii promulgavit. Qus reginae per quemdam eiponerelur iuierprelem,
ultra ijuain dici posset admirans,
flens
et

cum
illa,

sius regina?, per bonorabiles nunlios imploraret

ut

ejulans,

Mala Franeia, mala Francia; et adjeRotna, Roma. Nou eniffl aliicr noverat Gallicis cil verbis lulem exprubrare senlenliam, autsedem apoexclamavil
: :

slolicarjn

appellare. Prolinus ergo rex illam a regno
emisii, ei iu

regem Francorum ad recipiendum eamdem reginani, sororem suam, quam injuste dimiserat, sicut juris ratio postulabal, nunquam tamen apud eum boc poluil obtinere; quin eliam loleravit ul idem rex, post inlerdiclum ipsius, liliam ducis Meranias (54) puellam ulique pulcbram nimis, non
conipellerel

Francorum
liuin
(51),

quodam

ccenobio monia-

sine mullo scandalo, superduceret ettenerel.
LI. Praefalus

extra regui fiues,

fecit

ulcunque

de-

autem Innocentius, Coeleslino sucet

poni.
L.

cedens, slatira per luteras suas (55),

per Parisienconlra in-

Turbau sunt

mulii, quin et peue

omnes qui

sem

episcopum
ul

(56),

saepedicluin
a se,

regem studuit

Deam
lentia

lirnebant et justiliam

diligebant, super sen-

commonerc
in

eam removeret

quam

lam iniqua. Pervenilque faraa, vel magis inlainia lnijus lacti ad Coelestini m, lunc temporis papara, Qui, cuiu per magislrum Meliorem, lituli Sanctorum Joannis et Pauli presbyterum cardiualem (52), de Francia redeunlem, vcrilalem plenius
et cerlius coguovissel,

lerdictum Eeclesir» superduxerat,
giiime duxeral

et reciperct illam
ille-

gratiam conjugalem, qaam, legitime ductam,

a

amovendam,

juris et licenlia

non ne-

g atSi q U0 rninus, facla reslilulione, postmodum au conleslans diretur, si quid ducerel proponendum
;

quia

faclum erat notorium,
celari,
el

eidem, quod, quanlumque
rct eum in eum plus caelesli quam

quod uulla poleral tergiversalione tiam illam divorlii, conlra ignaram

senlen-

moleslum exi-iealiquo molestarc, quia lamen oporlebat
sibi

indefeusam

terreuo regi deferre, «ine

inordinate ac impetuose prolalam, auctoriiate aposluliea irritavii, inteidi;ens regi per uunlios et
apices suos ne aliam sibi piiesumeret copulare (53). Verum, quanto idem papa fervenlior circa boc

personaruin acceptatione procederet, sicut raliopostularet (57).
lus, noluit acquiescere, srepedicio legalo

Quia vero idem rex, saepe commoniperapostoqualenus, sublato apoellaecclesiaslico

lica scripla praecepii (58)

apparuil in principio, tanto tepidior est inventus in
(51) Ingeburgem apud Cisoninm quasi ergaslulo clausam fuisse, tcsiis Slepbanus Tornacensis, in epislola 262, WiUelmo, arcniepiscopo, Rcmensi, qua miseram illi Ingeburgis reyinx rcpudialx conditionem commendat sine dala. Vid. Sieph. Torn. epist.,
:

tionis obstaculo, totam terram ipsius
111,

Veronte, anno U84, in secunda, ex Panvinio, Baronio et aliis, vel, ex Ciaconio, in lertiacardinalium creaiion", feria iv Cinerum, anno 1185 renuntiatus esl; quem eliam idem Lucius S. K. E. camerarium nominavit. Sub Innoceniio PP. III, ex CiaAuhcry vero, sub pag. 379. Forsaii, aliquid negotii facessere videre- p con io, Frizonio el ahis, ex ^ Ccelestino PP. III, raorlalem vitam reliqui Odoin. tur id quod hic a noslro auclore diciiur, ncmpe, arl Ciacon, lom. I, col, 1118. Cerle, Molior ante reginam in quodam civiobio monialium deposilam mensem Maii, an. 1198, jam e vivis enesserat, fuisse. Cerle, Cisoniense ccenobium, ordinis S Augustini, virorum 1'uil, nec ullum aliud apud CUoproul evincitur ex episiola 171 libri prirai, Phitippo, nium monasterium agnoscunl novx Gallix ChrisFrancorum regi, ut, repududa pillice, legiiimnm stianx auclores, lom. 111, col. 285. Veruin, dubium u.rorem recipiat ; dal. Romse, apud S. Petriim, xvi tollil hUloria Ecclesiae Cisionensis (Spicileg. edit. kal. Junii. (53' Conferendae sunt oranino epislola? Cceleslini in-f°, lom. II, pag. 875) ubi, ex iustrumenlis pluribus quae ibi referuulur, colligilur, circa ha:c, in PP. 111 (Apud Jacobum Langebek, seu polius ipsius continualorem, Peir. Frider, Suhra, in Collectione quilms vorsamur, tempura, fuisse apud Cisonium, prima W. sub jurisdictione monaslerii virorum Cisoniensis, Scrip\.rer Danic, lom. VI, pag. 83)
1

:

se

Alrebalensi, domum quamdam, diClam Belrgpaire, vel Beaurepaire, in qua morabantu feminos, sub Uegula S. Auguslini viveules, non pn fcssx, sed conversx, quarum numerus, circa annuni 1208 adeo creveral, ut ab ipso Ionoceulio courclari debueril, prout evincitur ex epistoU quadam istius ponlilicis, qua> ibidem legilur, el cujus r verlia, ul potead •* " «• r~' " • hisloriam Iugelburgis declarandam c apprime confacientia, bic apponere lubet « Dilecli filii, abhas et convenlus de Cisonio nostris auribus inlimarunt quod quaedam domus eorum, quse dicitur Belrepaire, praier canonicos et fratres, lantaest nner.ia mullitudine femiuarum, quas recipere ad instantias ct importunitaics principum compelluntw,
1

in dicecesi

Remensi archicpiscopo,

et sufjrarianeis cjus,

qua

re-

-

..

T-.

:

U

scissionem divortii regis PhHippi Augusti cum I. regina, sua uxore, ipsis notificat, eosque monet ut, ne alnim superducat, prohibeanl ; dal. Laleraui, in Id. secunda, Philippo,regi, Martii, an. v (idest 1196); Francorum, de eodem argumento ; sine data. quam mense Junio, an. (54) Noraine agnetam .-.1196, ... ........... duxit Philippus. Arl de viriher les » wv#, in uxorem dates, lom. II, pag. 580. (55) Vide epislolain i lihri primi, Episcopo Parisitnsi ut Francorum regem moncat, el inducat ad

,

;

recipicndam regiuam uxorem suam, quatn ejecerat
dat. Laterani. (56)

;

De Parisiensi episcopo egimus
libri lertii.

in

notis ad

ad necessariam sustenlalionem earum nequaquam domus ejusdem sufficiani facultates. Propter quod indulgeri sil suppliciter peiieruui, quod de
ut
i

epistolam il

caatero non recipianl mulierem, ne, L 1 aliquam quod ahsi: suadcnte huinani ge.ncris inimico, per ipsa delur occasio delinquendi. Quocirca, etc. »
i
I

Philippo (57) Vide epislolam 171 libri primi Francorum regi, ut repudiata pellice uxorem reapud S. Pelrum, xvi Kal, cipiat; dal. Koma,
Junii
347, Pctro tituli Vide epislolas libri primi Marise in via Lata cardinaii, A. S l. ut regem Francorum per censuras ecclesiasttcas cogal uxorem suam recipere dal. Reate {id est anie diem 15 348, Philippo, FranAugusti; vid. § 10, not.)
(58)
:

Qui plura velil, adeal Dacherium (Spicit., loc. cit.), nec Don auclores novx Gattix Chrilianx, tum. III,
ccl. 28<*.

S.

:

(52) Magis'er Melior, Gallus, SS. Joannis et Pauli, litulo Pammacliii, presbjier cardinalis a Lucio PP.

corum

regi

'
;

ut

reginam

uxorem

recipiat,

et

;

GESTA.
subjiceret inlerdicto, ut
lisina


A

AN. 1200.
cerent per suas lilteras observari.

nullum

in ea, prajler

bapdi-

Quod

si

forsan

parvulorum

ei

pcenitentiam
officium,
si

monentium,
forsan
ei

vinum celebrareiur

vexalio

tribuerel inlelleclum.

Congregalo iirilur apud Divionem archiepiscoporum, nec non abbalum, et aliorum mullorumconcilio, rex, praesentiens quod idem legalus vellet procedere contra ipsum, per nunlios suos
fccit

ad

seut

dem

apostolicain appellari. Legatus aulem,
ut
differret,

non

episcoporum aliqui contra eam venire pra?suroerent, scirenl se ab officio pontiQcali suspeusos. Caeleris vero, cujuscunque dignilatis vel ordinis, officiorum etbeneficiorum adminislraliouem enitus interdixit. Omnes autem ad festum Ascensionis Domini (61), proxime tunc futurum, de iuobedentia responsuros, ad sedem apostolicam appeilavit (62). Llf. Receplis igitur litleris ejus, quidam inaufitu
]

appel laiiont deferret, sed

ad lempus.

auris obedire coeperunt, sicul canonici Senonenses,
Parisiensis episcopus (63), Silvanectensis (64), Sues-

qualenus

alibi

adimplerel,

mandatum aposlolicum commodius tandem, apud Viennam (59] mullis arquidam de
repraesenles, interdicli

sionensis
et

(65),
alii,

(Ambianensis

fiQ),

Alrebalensis(67),

cbiepiscopis convocatis. inter quos

quidara

sententiam interdicli lirmiter obsersenlentiam,

gno Francorum fuere
liam promuljiavil,

senteu-

vantes. Alii vero distulerunt observare
sicut

mandans

per litteras suas, quibus
inseruit

etiam

tenorem aposlolicarum

lilterarum

R

Remensis archiepiscopus (68) episcopus Laudunensis (69), Noviomensis (70), Aniissiodorensls
Belvacensis (72), Morinensis
(73),

(60), universis Ecclasiarum praslatis in terra regis Franci;e conslitulis, ut eam et ipsi servarent et fa-

(71), (74),

Meldensis
et
alii

Carnotensis

(75),

Auieliancnsis

(76),

dat. ul supra. pac.cm cum rege Anglorum servet secundi: 197, Archiepiscojiis, episcopis, Libri abbatibus, eic, per Franeiam consMutU; ut regem suum liortentur ut apostolicis mandalis obtemperet,et, sine repudiala pellice, legitimam uxorem recipiat dala. (59) Ulrumque conciiium confudil Kiriordus (in (u-^iis Philippi ad an- 1199), Diviooensi uni Iribuil omnia, quje lum Divione, tum Vienna? gesla sunt.
; ;

Guillelmus

Annoricus,
IV,

Franc. Script., lom. que coucilio gesta
bnit,

(apud Chesnium, pag. 80; res in
pariter

Hist. utrotri-

uni

Divioneiisi

(60)

Formam

interdicti dedil
col.

Anecdot.. lom. IV.

147),

Marlinius (Thesaur. ex Ms. Corbeieusi,

Forma interdirii domini Capuani Romance Ecclesiw cardinalis, apostotica' sedis tegali, promulgata in concilio Divionensi per omncs Ecclesias rcgni Francorum, pro eo quod Philippus, rex Francorum,
relicta legilima

Q

uxore sua domina

Engelburgi
et

filia

rcgis Dacias,

quam

solemniler desponsaverat

naverat ut reginam in urbe Ambianensi, reginam superduxerat, ncc dimiitere volebat, pluries admonitione prxmissa cl legitime per viros idoncos. Umnes ecclesiae sinl clausas, nec aliquis admitlalur in eis nisi ad parvulos uaptizandos, nec aliqualenus aperiauiur, nisi pro luminanbus acceudendis, vel quando saeeidos accipiel euchanstiam et aquam benedictam ad opus inlirmorum. Suslinemus missaui semel in hebbomada celebiari in die Veneris summo mane pro eucharislia ad opus inlirmorum, ad'nisso uno solo clerico qui sacerdoti ministret. Praedicent sacerdoles diebus Dominicis in et loco missae disseminent Verbum Dei. alriis, Horas canonicas dicant exlra ecclesias, uonaudientibus laicis dicanl epistolam vel evangelium, caveant ne audienlur a laicis, nec in ccemelerio supra Dicant Lerram vel infra permiitant corpus sepeliri pralerea laicis quod ipsi graviier peccant, et exce;

coroalteram

diei. Firmiter prohibentur mulieres in ecclesia ad purificalionem ne admiitant sed eas moneant ul die Purilicaiionis congregalis vicinis suis orent exlra ecclesiam, nec inirent ecclesiam mulieresquee purilicandce cranl, eliara al levandos de sacro hinle parvulos baptizandos, donec post interdiclum iniromiltanlur per sacerdotem. Omni petenli dent gb iicntias in porticu ecclesiae ; si lum ecclesia non babuerit porticum, sustinemus ul in limine proximioris porlae ecclesiae quae pro intemperie aeris el pluvioe aperiri poterit et non alilerdeul poenitentias, omnibus exclusis praeter illum el illam quoeconfitebitur, ita quod sacerdos et conlilens possil audiriab illis qui fuerioi extra ecclesiam. Si t.unen serenum fueril lempus d«ntur pceniteniiae anle januas ecclesiae, clausse. Non ponantur cxlra eeclesiam vasa cum aqua benedicla, nec clcrici Feranl aquam benediciam, cnra omnia sacramenta ecclesiastica prasler illa duo quas excepla sunl,constel esse prohibita. Extremam UDClionem, quas raaximum est sacramentum, non licel dare. (61) Festum Ascensionis Domini, anno 1199, incidebal in diem 18 meosis Maii Vid. YArt de verif. les dates, nouv. e"dil. tom. I, paj;. 24. (62) Confcr episiolam Appendicis nostri 9, N ut sententiarh interdicti, adversus Philippum, regem Franciie, latam, inviolabiliter obscrvari faciat dtil. Lalerani, v fdus Mariii, pontilicalus anno m. (63) De Parisiensi episcopo agimus in nolis ad eptstolam 11 Iibri tertii.
;
I

ctum

(64) quinli. (65)
lertii.

De
De

Silvanectens,

ad

epislolam

115
11

libri

Suessionensi,

ad
ad

epislolam
epislolam

libri

n

(66)
terlii.

De

Ambianensi,

41

libri
lerlii.

(67)

De Alrebatensi, ad epislolam 15

libri

(68) (69)
(70)

De archiepiscopo Remensi, ad

epistolara

H

libri tertii.

dunt lumulando corpoia in dicla. alienum sibi officium
do.

terris

in hac

etiam non beneparle usurpan-

De episcopo Laudunensi, ad epislolam 141

libri quinii.

Proltibeanl parochianis suis intrare ecclesias apertas in lerra domini regis non benedicant peras peregrinerum nisi extra ecclesiam. fn septimana pcenosa non cetebrenl sed usque in diem Paschas celebrare differant, el t mc celebrent privale, nullo admisso nisi uno clerico, sicul superius est expres; :

De

Noviomensi,

ad

epistolara
epistolara

41

libri

quinti.
(71
tertii.

De Anlissiodorensi,

ad
ad

20
149

libri

(72) quinti.
(73)
(74) (75)
lertii.

De

Belvacensi,

epislolam

libri

sum, nec communicei

aliquis etiam iu Pascha nisi infirmus in periculo moriis. In eadeai sepltmana vel in ramis Palmarum parochianis praedicent ut die Pascha mane conveniant ante ecclesiara, et dabitur eis licentiacomedendi carnes... panem benedi-

De Morinensi, ad epistolam 182

libri libri

noni.

De Meldensi, ad epislolam 188
De
C^rnolensi,

ad

epistolam

octavi. 14 iibri

(76) De Aurelianensi, ad epistolam 29

libri

noni.

Patrol. CCXIV.

;

XC.II

l.NNOCE.NTII

111

PAP.E
hoc artieulo faciendum. Quibus unanimiter

forte perpauci, nunlios suos ad

sedcm apostolicam
excusatior.es,
licet

A

foret in

destinantcs, per quos
frivolas,
illis

quasdam
:

re^pondentibus

quod

parendum

erat

aposloliea?

pralendebant
si

sed

promittebanl,

quod.

sedis mandatis, qusesivit ah avunculo suo,

Remensi

exposilis,

demum

sententiani ob»ervarent.

summo ponlilici, Cum igilur summus ponliplaceret

archiepiscopo, qui
verat,

sentcnliam
esset

divorlii

ulrum verum

quod
illa

sibi

promulgadominus papa

fex excusaliones illas evidenlissiuiis rationibus ira-

scripserat, videlicet,

quod

probarot, praecepit eisdem, ut et ipsi pariler

obser-

varent senlentiam inlerdicli. Qui, audito prsecepto,

cenda sentenlia, sed lrdibrii Qui cum respondissel verum esse quod

non eral divorlii difabulanominanda (80).
scripserat

bumililer paruerunt; sicque tota lerra regis Fran-

summus
dere),

pontifex(uon enim audebat aliud
slalim
rex
intulit,

responErgo,
tu

corum arctissimo est interdiclo conclusa, ita ut, clausis ecelesiis, nusqunm in coemeteriis sepelirentur eorpora mortuorum ; quin eliam super terram
servabantur ubilibet
LIII.

dicens

:

«

es slullus el fatuus, quin
listi.

tamen senlentiam protuut

»

insepulta.

LIV. Remissis igilur nuntiis, inslabal,

prius,

Rex aulem

in

duit, ul episcopos et

lantam indignalionem excanaiios clericos, qui primo serva-

quod videlicel, relaxalo inlerdicto, cognosceretur de jure. Sed, cum nec minis, nec precibus,rec pro-

verunt interdiclum, ab ecclesiis suis faceret vio-

missis
in
se

bona omuia occupari (77). Sed, cum plebs universa clamaret, rex jara non valens
lenler expelli, el
ecclesiasticaj

animus fundamenlo
submisii.
(81),

summi
jusliliae

ponlificis

flecli

posset,
arbitrio

solidalus,

ipsius

Qui

Oclavianum,

Osiiensem
destinavit

epi(82),

scverilalis suslinere rigorem, nuntios
videlicet clericos, el

scopum

legalum in Franciam

suos,
tes,

quosdam

quosdam

mili-

talem sibi formam praefigens, ut ante omnia, satisfaclionem plenariam de damnis
ricis et
el

ad

summum

ponlifioein deslinavit,

conquerens

injuriis

cle,

lamen offerens per eosdem juraloriam caulionem, quod coram legalis vel delegalis judicibus stare juri. Quibus prudenlissimus papa respondil, quod dislinguendum eral, utrum slare vellet juri dictalo, vel juri dictando si juri dictalo, ut videlicet, secundum jus quod dictaverat, superinductam a suo removeret consortio, el reginam reciperel anledictam, libenler reciperel cautionem, inio sine cautione qualibel, si boc faceret, remultipliciler de lrgato (78), sed
;

ccclesiis

irrogatis,

faceret

exhiberi
et

ila,

quod

ii,

qui

propter obedientiam
per aposlolicam

reverenliara

apostolica; sedis graves
lias el jacluras

perpessi fuerant

contumesibi

sedem
;

senti-

rent

el

gauderent congrue satisfaclum
removeri,
ut

deinde, su-

perinductam pneciperet a
naliter quara localiter

regis consortio

lam

car-

non solum a
finibus face-

regis amplexibus,

verum etiam a regni
regaliter

rel illam excludi, et

prafatam reginarn ab ipso rege
pertractari,

laxaret senlenliam iulerdicli,

dummodo

prius epi

solemniler recipi, et

recepta
judicio

scopietclericideslitutiplenam fuissenlrestilulionem
adepti. Si vero juri diclando, videlicet, ul, secunduin

C publice

juraloria cautione, quod

eara

sine

Ecclesia;

non dimitleret

;

etsic relaxaret sentenliam

quod diclaret, affinHatis decideretur arliculus. caulionem oblalam reeiperelad caulelam, duramodo, superducta remota, reginam prius reciperet memojus

inlerdicli, reservala sibi correctione illorum qui
initio

ab

non servaverunt interdictum. Et

si,

post

ratam
stolica

(79).

Hoc autem cum

rex per uuntios suos, a sedeapoaudisset,
spirilus

revertentes,

ejus

coepit

multipliciter anxiari, quia nec pere,

illam

volebat

reci-

admonitiones et exhorlaidem rex prasfalam reginam sicul legitimam habere nollet uxorem, sed mallel matrimonium accusare, praecepil eidem legalo, ut, pro termino peremptorio ad inchoandam causam, spalium sex
frequentes el diligentes
tioues

habebat vebemeuter exosam, nec istam dimiltere, quam habebat nimis acceptara. Verum, convocalisquisbusdamprincipibus.tamecclesiaslicis

cum

mensium
rejjua,

assiguaret, infra quod,

si

prafata

vellet

commonerelur

rex

Danorum, germanus
allis

ipsius, ul ad

defensionem ipsius viros prudenles,
et

quam mundanis,
(77)

ccepil deliberare

cum

illis

quid

ei

cum

advocalis et teslibus,

quibuslibet ne-

Confer epistolam

15
;

libri

lertii,

Octaviani,

episcopi Ostiensis ud

papam

sine data.

(78) Coufer epistolam 17 libri tertii, Philippi, regis Francorum ad papam ; sine data ; sed non eadem esse videtur. Habelur quidem, libro teriio, respousiva (79) quajdam Innocenlii epislola ad regem n. 18, quae anno m. Sediuilla uihil data dicitur Lalerani

de iis quae ab perire est.
(80)

auctore

Gestorum expouunlur,

re-

Confer opistolam supra cilalam, in not., ad
§

finem
(81)

51.
in nolis

De episcop» Osliensi agimus
II
libri tertii.

ad epi-

slolam
(82)

illuslrandam rcrum, quai hic ab auctore Gestoium, narrantur, seriem, couferenda? sunt oramino epislote libri tertii 17, Philippi regis ad papam, qua sigttificat se reverenter legatum apostoti:

Ad

cutn recepisse, et agil ie causu divorlii ; sine data ; 18, Innocentii ad regem Francorum gua rcspondet D epistolx superiori,ei monct ul purcal mandatislegati apostolici sine data ; 15, Ociaviuni, episcopi qua significat ci, quid Ostiensis, A. S. L. ad papam super neyoiio divortii inter regem et rcginam Francorum egcrit sine data 16, Innocentii ad 0. episcopum Osiiensem, A. S. L. qua rcspondet epistolse superiori, et quid in ea re agendum sil, prozscribit siac data 13, Odonis, Parisiensis epitcopi, ad pa pum, quu significat ei quid in materia divorlii inter regem el reginum aclum fueril ; sine data 14, Episcopi Suessioncnsis ad papam de eodem argumento ; sine data ; -11, Innocentii ud I. reginam Francorum, ubi siijnificat, quid ub apostolicx scdis Icgato agi debuerit ; dal. Latnani, ix Kal Novembris an. in [id est 1200) 13, lieyi Dunorum de eodem argumento, dat. ut supra.
;
;


;

;

;

;

;

;

;

;

;

GESTA.
sub aposlolica et regia securilate dirigecompelenii loco de libera voluntale parlium assignato (83). Associavit aulem, de libera voluncessariis,
rel

— AN.
A

1209.

Porro, causam ipsius Dominus judicavit, quia, post parlum graviter infirmata, debilum carnis exsolvil (9u).

tale

partium, Ostiensi episcopo (84) ad examitiatioel

nem

defensionem causa?
Prisc;e
ut,

ipsius,

Joannem,

lituli

Sanctae

presliylerum

cardinalem

(85),

in-

LV. Cum igitur idem rex non posset induci ut ipsam reginam vellet maritali afleclione tractare, assignati sunt certi dies et certus locus ad causam,
in

jungens eidem,

assidentibus sibi viris religiosis,
diin

quo apud

Suessionem, praesentibus partibus,

causam ipsam sufficienter, ligenter ac patienter examinare curarent, taliter
lilleratis et providis,
les, ul nulla

ambo

interfuere legati,
;

coram quibus causa

ccepit

verbis el operibus, et aliis circutnslantiis se haben-

suo marle tractari (91) et, licet rex plures et majores advocalos haberel, non lamen defuit qui, propler

juris ordine

de ipsis posset suspicio suboriri, sed, per omnia observato, securitatem et
justitia,

Deum, verbum

faceret

intrepidus pro regina.

Videns vero rex quod parum proficeret,
ipsis legaiis ullerius liligare.
tifex, elsi

cum

diebus

liberlatem parli saepedictae regina? per omnia providentes,
rent.

aliquot liligasset, indignalus recessit, nolens

coram
pon-

causam ipsam, mediante

termina-

Summus aulem

regem inducere ut ipsam reginam diligeret, nunquam lamen cessabat (86) Prefectus est Ostiensis episcopus secundum B nunc (92) blandis, nunc (92) asperis agere apud iphanc formam ad regeru Francorum, et, lamabipso,
poiuerit
ejus magnatibus honoritice ac devote receplus, fecit imprimis (87) ecclesiis el ecclesiasticis

nunquam

quam ab
viris

surn, ut
rias
et

eam

faceret

regaliter
(93)
ei

honorari, consolatolilteras

conforlatorias
et

sa?pe

trans-

de damnis

el injuriis salisfieri

congruenler, ac

millens (94),
visilari,

per proprios nuntios eara faciens
etiaaisi

deinde reginam de loco, iu quo fueral, ad quoddam
regale castrum adduci, ubi,

de contingeniibus nihil ornilteos,
displiceret.

praesentibus archiepiet

regi

plurimum
cum,

Nam eadem

regiDa con-

scopis et episcopis
cleri

regnique magnalibus,
mullitudine copiosa,
lirmari,

tam
ad
ani-

querebalur se magis esse incarceraiam

quam

resti-

quam

populi
legaii,

rex,

lutim

;

etsi rex in viclu el veslilu

competen-

n.andatum
ni.im

reginam

recepit, faciens in

ler ei faceret provideri,

adeo tamen arcle faciebat

quod honorifice eam ut reginam traclaret, el absque judicio Ecclesiae non dimitteret. El sic ipse legatus senlentiam interdicli, quae per octo meuses duraverat, relaxavit cum multo gaudio et applausu (88).

suam juramenlo

eam apud Siampas
nisi

palalio custodiri, quod nec ipsa permittebatur exire, nec quisquamad eam,
raro,

in regio

permiitebatur

inlrare,

sicque manebat

omnino

solalio destitula (95).

LVI. Interea, vacante metropoli Senonensi, Antissiodorensis episcopus (96) ab universo capitulo

Sed nonnulli sibi detraxerunt, quod, aposlolici mandali forma neglecta, in quibusdam superficialiter processisset (89), superinductam aulem rex a
suis separavit

C

amplexibus

;

sed a regni finibus non

esl electus, rege suum priebenle consensum, missique sunt nuntii honorabiles et solemnes ad oblinendam translalionem, et pallium impetran-

unanimiler

exclusit, quia

gravida erat, el partui jam vicina.

dum. Porro, summus ponlifex prudenter atlendens
non pervenil, cum Pascha inciderit in diem 23 Marlii. Quod de ignoto clerico narrat Aquioinctinus,

(83) Confer epistolam 16 libri lertii. 0. Ostiensi episcopo, sine data, in qua pontifex mandata quae prius deilerat, et de quibus hic agitur, repetil. (84) In codice Vallicellano, addilur, ad decisionem el ad. (85) De islo agimus in notis ad epistolam 15 libri
tertii.

cum Geslis Innocentii, in quibus sic habeEt, licet rex pluresct majoret advocatos haberet, non tamen defuit qui, propter Deum, verbum /acerel intrepidus pro regina. Neque eonlra puguat Rogeconsonlit
tur
:

Conferenda epistola 15 libri terlii, Octaviani, episcopi Ostiensis, ad papam ; sine data.
(86)
(81)

dum ail adfuisse episcopos, aliosque, missos a Canulo, D.morum rege, qui reginae causam tuerentur. Illi eniiu disces?eranl ante Joannis advenrius,

Quae sequunlur, in epistola supradicla

refe-

runlur.
(88) Haclenus in epistola 15 libri tertii. Casterum, haec omnia acia siint in concilio Nigellensi, celebrato ab Ociaviano, Ostiensi episcopo, mense beptembri, pridie Nalivitatis B. Maria? (id est, die 7

tum, coram quo ignotum illmn clericum reginae causam egisse refert Aquicinctus. » Adnol. Gabr. Cossautii, ad Concil. Harduim, vol. VI, part. n,
col. 1966.

D

(92)

Nunc...

nunc;
nec.

sic

in

codice Vallicellano
;

apud Baluzium,

mensis Septembris), an. 1200, in quo inlerdiclum Galliae solulum, indictumque concilium Suessionense, ubi de regio inalrimonio judicaretur. Vide Concil. Harduin. vol. VI, parl. u, col. 1963. (89) Confer epislolam 16 libri terlii, 0. Ostiensi
episcopo, A. S. leyato, sine data. (90) Obiil circa initium anni 1201. (91) * Aprili habitum narrat hoc concilium

Ri-

(93) Confortatorias. Sic apucl Baluzium in codice Vallicellanc, kortatorias. (94) Confer epislolas libri quinii; 49, Remensi archiepiscopo. S. fl. E. cardinali A. S. leyalo dal. Laterani, iii Non. Julii; 50, regi Francorum, siae data. (95) Confer epistolam 85 libri sexti, Ingeburgis reginse a l papam, sine daia.

;

gordus; Rogerius vero
Martio
lense,
:

et

monachus Aquieineiinus,
;

melius, si coucilit specles initia indiclum enim est po->t sex menses quara habiium est Nigel-

quod initio Sepiembris celebralum est. Deinde, Quadragesimae tempore habitum ait Rogerius. At, hoc anno, ad Aprilem usque Quadragesima

terlii,0. (96) Vide epislolam 20 libri Ustiensi episcopo, A. S. Itgato, qua Antissiodorensem episcopmic u suspensionis senicntia ubsolvii, rejccla tamen ipsius ad Senonensem archiepiscopum electione ; dal. Lalerani, Id. Xovembris, an. nt (<</ est 120:)). Vide etiam ea qua* ibi adnotala sunt.

cni

INNOCENTII

III

P.VP.K

civ

quod idem Aulisaiodorensis episcopus unus fuerat
ex
illis

A

Occidente, detestabilis fuerat commissus incestus.

qui ab inilio iulerdicli sententiam
Ecclesia

non

ser-

Nam

(99) in Orienle,

una duobus

fuit vicesluose con-

vaverant, el Senonensis

eam

servaverat
et devotos,

juncta. In Occidente vero, unus duas prxsumpsil sibi jungere per inccstum. Et incestui quidem in Orienle

ab

initio, ul discerneret inler

obedientes

poslulationem ipsius in publico consislorio reprocum, secuudum legem divinam, non sit bavil
;

commisso, non solum consensus, sed
copula in Occidenle coniracla,

et auctoritas cle-

ricorumibiconsistcntiuw intcrcessit. Sed, indetestabili
licet non absqne quoruindam ecclesiaslicorum virorum consensu fuerat forsitan atlcntata, ecclcsiastica tamen auclorilas nullatenus intcrvcnit. Volens aulem Deus majus peccatum vindicare celerius, et a similibus alios dcterrere, tam Corradum, marchionem Montisferrati (100), qui rcginx Hierosolymitanx prius adhxserai per incestum (I), occidit gladio, quam llcnricum, Campanix comitem (2), qui ei et in culpa quodammodo, et in pxna, successit, dejecit (3) prxcipitio, utrumque vero morle imprxvisa peremit. Nondum enim (4) in Itujusmodi iniquitatis auctorcs in Occidente suam exercuit (5) uitionem. Secl, quanto Umganimius adhuc

arandum in bove et asino (lieut. xxu, 19). nee quisquam debeat induere vestem de lana linoque contexlam [ibid., 11). Undc quidam protinus exclarnavit

Nunquam Anlissiodoreusis episcopus de bene cantando tautum acquiret, quantum de male can:

tando jam perdidit,
Prnefeeit

» universis

exaltanlibus

Deum.

autem eidem metropoli magislrum Petrum

de Curbolio, cujus Parisius in sacra pagina fuerat
audiior,

quem jambridem
Quia vero

in

Cameracensem
pontifes
initio

episco-

pum
sibi

fecerat promoveri (97).


reservaverat

LVIl.

summus

correctionem eorura, qui ab

uon serva-

verant senlenliam interdicli, et ipsi sentenliam sus-

pensionis incurrerant, quara legatus protuleral in
eos qui

sustinet, tanto forsxn severius vindicabit

.

Licet

aulem

eamdem sententiam non
igilur

servarenl, compulsi

apostotica

scdes,

quol super hoc fuerat in Oriente

sunt ad apostolicam sedem personaliler laborare.

Venerunt

Remensis arcliiepiscopus, CarnoMeldensis, Antissiodorensis,

lensis, Aurelianensis,

commissum, propter matitiam temporis et persecutionem urgentem dissimulare sil visa, ad vindicandum tamcn quod in Occidente fuerat attentatum, rigore
canonicx dislriclionis
Legionensis
tugallix
(6)

Noviomensis ei Belv&censis episcopi, el procuratores eorum, qui propler seneciutera vel .Tgritudinem accedere nequiverunt. Simililer et quidam abbates

est

usa. A'am, audilo quod rex

consobrinam suam, filiam regis Por-

uon polueruut, procuratores idoneos deslinarunt. Recepil aulem ab oranibus publice juramenlum, quod, lam super interdieti, quam suspeusionis sententia non servala, mandalis
venerunt
;

qui vero venire

(7), incestuose sibi prxsumpscrat copulare, tam regem ipsum Portugallix, quam incesluose conjunctos, cxcommunicationis scntcntia innodavit, et

Legionense ac Portugullise regna sententix supposuit
intcrdicti. (8) Unde,

quod iltegttime factum fuerat,

est

aposlolicis obedirent; el sic eos a vinculo

suspenad
in

C

penitus revocatum.
dctcriora

Verum,

dictus rexLcgionensis, ad

sionis

absolvil, sed

mandalum

fp.cere

dislulit

cautelam.
LVIII. (98) Eo lempore, tam in oriente

ptura

quam

manumextendens,sicul isde quodicit ScriVus liomini illi, qui post se trahit peceatum « Imquasi longamrelem[Isa. v, 18, sec- tX.V, » et
;

«

:

(97) (98)

Vide notas aJ epistolam 45 libri lertii. Conferenda omnino epistola 75 libri secundi,

Archiepiscopo Composlellano, et universis episcopis, in regno Legionensi constilulis, ut per excommunicalionis et inlerdicti sententiam, rex Legionis, et regis Castellx filia. in gradu prohibito copulati, separentur; dat. Later. viii Kal. Junii, ponlificatus auno xi. Ipsa epistolae illius verba hic Iranscripsil auctor, quse Italico characlere distinguimus. (99) HaBC in epislola supra citala. (100) Corradus, Guillelmi marchionis Montisferrati I!I lilius secundo genitus, notus in inslrumentis ab anno 1177, dominus Tyri an. 1187 palre defuucio an. 1188 marchio Montisferrali, regnum Hierosolymiiauum uua cum Guidone parlitus an. 1190, Tyri occisus fuil an. 1192. (1) Erat illa, Isabella, soror Balduini regis Hierosolymilani lV,dicti Leprosi, el Sibyllee. Sibylla nupta fuerat Gttillelmo Momislerrali, fralri primogenilo Corradi; unde lsabella Conradum in velito consanguinitalis gradu allingebat. Sed majus erat impedimenlum, ex eo quod Isabella, non nisi viventeadhuc llumfredo de Torone, cui primum nupla fuerat, cum

radi, de quo supra, reliclam, in uxorem duxit. De obitu ejus sic Alberieus Chronic. pag. 411, ad an. < Apud Acram in parlibus transmarinis co1197
:

mes Campaniensis

llenrieus,

cum

essel terra? sanctoe

princeps, corruit inopinato casu de fenestra ccenaculi, ubi incaule fuit appodiaius, et mortuus est. » apud balu(3) Dejecit. Sic in codice Vallicellano
;

zium
4)

deest.

5)
(6|

Apud Baluzium, aulem. Apud Baluzium, exercuerat.
Alphonsus, rex Legionensis IX,
II,

D

filius Ferdisuccesserat anno 1188. Thersara, Saneii, regis Portugalia? I, filiam, quas ipsum in veliio consanguinitatis ^tadu conlingebat, in uxorem duxeral ; sed anno 1195 eam dimittere cecsuris ecclesiasticis coaclus fuerat. Anno 1197, cum Berangaria, alterius Alphousi, regis Caslelte VIII, consobrini sui, nato, nuptias iuiii qus (ilium ipsi peperit,

nandi

p;.tri

;

nomine Fordinandum. Novum islud matrimonium, ulpole eliam velilum, damnavit summus ponlifex, sed non nisi auno 1214 dissolulum fuit.
(7) Sancius, rex Portugalliae I Alfonsi et Mafaldis iilius, natus an. 1154, die 11 Novembris, patri suo,

Conrado nuplias inierat. (2) Henricus, comes Campania?
rico,

II,

palri suo

Hen-

versus

annum

1180,

vel

1181,

successerat.

1190 in lerram sanctam profectus, ibi anno 1192 a Iiichardo, Anglorum rege, Hierosolymiiani regni admiuistrator renunliatusest. Isabellam, Cor-

Anuo

defunclo an. H85. die 6 Decembris successil. Regnavil annos 26 vel 27. (8) Vide epistolas libri primi 92 et 93, Fratri Rainerio, de revocandis incestis nuptiis, et servando fcedere pacis dat. Romae, apud S. Petrum, xvi et
;

xi Kal. Maii,

auno

i.

;

GESTA.
pius,

— AN.
A

1

199.

cum

venerit in

profundum vitimnn, contemnit
Castellx (9), consobriui

norum
suo,

induci, cessante

prxdicatorum
:

officio,

populi

(Prov. xvni,
sui,

3), » filiam regis

eliam devolio tepescebat

quia,

dam

se

cum principe

neplem

videlicet

propriam, impudenter sibi copuipsius

tare p"xsumpsit.

Quod cum ad

summi

pontifieis

quoad inlerdictum, eidem videret pcense subjectum, a culpa, cui vel tacendo consenserat, forte se

pervenisset notitiam, prolinus fratrem Raynerium, vi-

rum

scienlia et rcligione pariter reverendum,
et honestatis

Deo

et

non credebal immunem, propter quod minus circa de. betlutionem Saracenorum fervebat, ne dccederet in
peccato.

hominibus obtcnta scienlix

accepium, in

A

Catholicis

quia,

eum

clerici Uticis spiri-

Hispaniam destinavit
ticum,
fasciculos

(10), ut,

juxta vcrbum propheimpietatis,
solveret

lualia ministrare

non possent,

laici, clericis
et

tempodecimas

dissolveret coliigalicnes

ralia subtrahebant, oblationes, primilias
detincntes
in
:

depnmentes

;

qui per Dei gratiam excussit
ita ut

unde,
illis

cum

clerici

ex

his pro majori parte

ab omni munere manus suas,
possit de ipso referri
:

quod

legilur, vere

Non

fuit

qui dilaverit

Ahraham

consueverini sustentari, eis subtractis non solum mendicare, sed favere ac servire Judxis,
in Ecctesix ac tolius Christianilcttis opprobrium, co-

paiiibus

(Gen. xiv, 23). Idem igitur frater Rainerius,

cum

in

Hispaniam pervcnisset, diclum regem Legionensem
semel
et

ilerum ex parte

summi

pontificis

commonuit
resi-

diliijenter, ul a
liret,

tam

detestabili et

nefanda copula
contraclx. Sed,

d

gebantur. Videbaturaulem dominopapse difficilc corum pelilioni annucre, ac sentenliam. ex animo, et ordine st causa, latam canonice, sine satis/actione congrua
rclaxare.

universis colligationibus dissolutis, quse tuerant

Ex animo siquidem

quia, sicul Deus suse

pro ipsa copula

consummanda
;

cum

conscientise testimonium perhibebat, ad hoc
justitix et honeslatis obtenlu processerat,
trarios potius

non nisi
conpr,v-

apud eum

nihil prorsus monilis pro/ecisset,

certumei

cum ex

diem assignavit et locum el cum ipsum cliam ultra terminum exspectasset, in eum se conlumaciter abscntantem juxla formam mandali apostolici, excomn unicationts sentenliam promulgavit el regnum Lcgionense interdicto genemli conclusit. In memoralum vero regem Castellx, ac terram suam, in nullo promandatis cjus cxpcneret, et, quod reciperet filiam suam, si sibi redderetur, proponeret assertive, obligans se ad hoc per titteras suas,
cessit,

contraipsum dominum papamoriri
si

sumptio potuUset,
in patientia

tam

detestabile facinus duxissel

tolerandum.

Ex

ordine quia cliclus fratcr

Ruynerius, post commonitiones etdilationes legitimas, lundein dislrictione pereussit ecclesiastica contuma-

cum idem

rex

se

summo

pontifici dcstinandas.
et

Poslmodum autcm,

To-

humano cum David in poputi numeratione pcccasset, Dominus inpopulum vasa suifuroris cffudit ; unlcidem David dixisse legitur, peccatum suum Domino confdendo Ego sum qui jieccavi, ego qui
divino quia,
:

ccm.

Ex

causa, exemplo divino, videlicet, et

lclanus archiepiscopus

episcopus Palenlinensis, ex

inique cgi.
t.ir,

Isli,

qui oves sunt, quid /ecerunt

?

Averta.

parte ipsius regis Casiellx, ac, ex parte regis Legio-

populu tuo \II Fieg. xxivj ; nensis, Zamorensis episcoptts, ad sedem apostolicam C liumano, quia esset maii exempli; videlicet. quod, si forsanin aliaregna similemeumdemdotninum papam accedentes, postulabant a domino papa ut cum eoclem contingerel sentcntiam promulgare, simitis ab ipso rege Lcgionensi, et cum filia rcgisCasteilx dignaretur
obsecro, furor tuus a

super hujusmo ticopuladispensare. Propler quod, nisi
specialis illa gratia, quain habebat idcm

gralia pelerelur;

quam

siforsan negarct, apud ipsum

dominus

ln-

esse videretur acceptio personarun,. E.v hoc etiam de

nocenlius ad devotionem dicti regis Caslellae,

motuin

animi

sui temperasset, in ipsos

ita

curasset severitatcm

ecclesiasticam exercere, quod nulli de cxtero temporibus uiis
afferrent.
el

pontifice posset apud aliquos oriri suprxsumentibus forte quibusdam quod ad id moveretur e.v causa latenti. Licet igitur ex causis
ipso
spicio,

summo

repudiatas

totics

et

damnatas

pelitiones

prxmissis non

videretur dicla petitio
est in

admiltenda,

Tandem

vero

intelligentes

archiepiscopus

quia tamcn, ubimultitudo
est

causa, detrahendum

episcopi

memorati quod non solum indulgentiam

aliquid scvcritali,

ut

majoribus

malU sanandis

supcr hoc a

summo

pontifice, sed

vix eliam possenl

charitas sinceru subveniat, in eo, adpetitionem prse-

audientiam impelrare, interdictum, in terram dicti regis Legionensis prolatnm, a domino papa postultvere rcmilli, asscrentes quod
e.v

dictorum archiepiscopiet episcoporum, graliam duxit de communi fralrum suorum consilio faciendam, e.v
quo videbantur impedimenia expressa supcrius prove-

co triplex

loti

regno

periculum imminebal. videlicet ab
cenis el Christianis.

hicrelicis,

Saraora

D

Ab hxreticis, quia, cum propter
illis

inlcrdiclum ipsum clausa essent in parlibus

igitur summus ponlijex, non in una parte solummodo, interdiclum, ncc perpeluo, sed ad tempus, quandiu scilicet sibi placenire.

Relaxavit
in

totum, sed

paslorum, non polerant
cus instrui, et

fidelcs

pcr ens contra ha

ret, el ea
si ess^
i

'

/

probarel interim

spiritus

mari

;

ud resistendum eis aliqualenus injorundc, tum ex hoc, lum quia rex Lcgionensis,ab

D

o, et

an, sicut idem

arckiepiscopus et

episcopi iiffinnabanl, sperala inde utililas sequeretur;
sic

Ecclesia se asserens aggravatum, eis

mimme

resiste-

videlicet,

ut

in

rcgno ipso divina celebrarcnlur

bat, invalescebanl contra /ideles hxrelici, et in regno
ipso

hxreses varix pullulabant. A Saracenis, (/uouium
II
.

lenlium corpora ecclesiasticx sepulturx minime iradereniur ; in quo tamen clericis fecit

cu»i per exhortationes el remissiones Ecclesise,

graliam specialem,
ecclesiastico

in eo videiicet, ut

in

cxmcterio
solita,

niarum populus consuevissel ad expugnationem paga1

deberent, cessante solemnitate

Erat

is

Alphonsus rex

Caslellae VIII, inJiisloria

1214.
(10) ViiJe epiiSlulas

cclelierritnus, qui regnavit a'o

anao 1158

a<i

annuui

supra

eiiatas.

;

CVll

INNOCENTII
licel

III

V.W.V.

CVIll

tumulari. Quod

aliquibm posset absonum forte

A.

vero castra
filix

quxdam, qux idem rex Legionensis
Castellx Iradidisse

dictse

videri, ut, ojjicio restiluto, sepultura ecclesiaslica ne-

regis
si

dicebatur in dolem,

garelur, quia, juxta canonicas sanctiones, cui com-

ila

ul,

eam

aliqua ratione relinqueret, ipsa cede-

municavimus vivo, communicare debemus et mortuo, recte tamen inlelligentibus nihil ex hoc incongruitatis occurrit, cum, juxta Laleranensis instituta concilii (11), decedentes ex torneamentis, et>i per pxnitcntiam reconcilientur Ecclesix, Cbristiana tamen seputtura priventur. l!t autem non remiltere pxnam, sed commulare potius videretur, dictum regem Legionensem, memoratam filiam regis Castellx,
et

rent injus ejus,

impedimentum prsestabant hujusmodi
mandavit castra
ipsa rcstitui, el

copulse dissolvendse,

ad id pucllam ipsam cxeommunicationis sententia eoarctari, decernens, ut, si ex tam ineestuosaet damnabili

copula

susciperelur aliqua proles,

spuria et
sla-

illegitima
tula

penitus

haberetur,

qux secundum

legitima,

in bonis patcmis nulla ralione succe-

omnes

dit (12).

eorum principales

consiiiarios

el

fautores

nicalionis vinculo innodavit,

cunquc civitatem, villam,
rel. Dicto

mandans ul, vel oppidum devenirent,

excommuad quam-

perdurasseat,

Licetautera aliquanlo lerapore in sua conlumacia demum tamen redeuules ad cor,
;

incest'JOSam copulain dissolverunt

et,

cum
(13).

fuissenl

nullus ibidem, eis prxsentibus, divina offtcia celebra-

ab invicein separati, praeslito secundum

formam

aulem

regi Castellse, ac reginx, uxori ejus

3

Ecclesiae juramento,

meruerunl absolvl

prsecepit, ut

ad dissolvendam prsedictam eopulam ope;

LIX.

Eodem
qui

lempore,

analhematizavit Suerum

ram impenderent efficacem alioquin, in eos et terram suam similem sententiam promulgaret. Quia
(11) Concil. cap. 20. (12)
(13)

apostatam,

regnum NorvagiaB per violenliam
;

occupaverat, legitimo regni haerede porempto (14)
«

Laleran.

sulj

Alexandro PP.

III,

Haclenus in epistola supra memorata. Vide epistolas libri seplimi 67, Archiepiscopo Toletano, episcopis Burgensi et Zamorcnsi ut
: ;

B. natam regis Castellx, qux a rege Legionensi recesserat, el bencficium absolutionis poscebat, absolvant ; dat. Lalerani, xi Kaj. Junii, nn vn (id eH

Norvagiae vernaculum Chronicon longe aliler memorai. Ait enira, quod nec a vero ablioneie vide.'ur, Sivardo, Haraldi Gyldi lilio, a malreGunilda procreatum hune Suerum Gunildam vero, post obilnm Sivardi, nuplaui viro, cui Unas faber nomen alque iude, eum Erliogus Scarcius, ejusque eral
haec
;
;

Magnus, in id incumberenl, ut regia per tolam Norvagiam prosapia stirpilus tollerelnr, an. 1204), 93, Archiepiscopis Compostellano et cnnfugisse eam euin Una inarilo ad fratrem suum Tolctnno ; episcopis lirasonensi et Colimbriensi ; ut ltoarem, sive Khodium, ul alias appellanl, qui luiu natam regis Castellse inducaut ad restituenda regi Leapud Faroen^es episcopalu fungebatur; eumque gionensi oppida, quse sive dotis tilulo, sive donationis li;|eris pousque irnbui Suerum cnrasse, dum ad siipropter nuptias, ab ipso sibi assignata fuerant ; dat. seipieidum sacerdoiii munus haberetur idonens Lalerani, xn Kal. Julii, an. vn 94, Archiepi- p el, id quoque cum iam agereiur, ohortas malri scopo Composlellano, episcopis Zan-.orensi et Palen- ^ laerymas, earumque causam quaerente ac miraule tino ; ut regem Legionensem resipiseentemabsolvant; Suero, praesertim, cum potius laelari ob honorem, dal, Laterani, xm Kal. Ji lii, an. vn. qui silii deferebalur, quara Irislari debuisse existi « Levis esl (14) Ad islu pertinere videnlur ea quae legunlur ista, mi maret, respondisse Gunildam apud Alberlum Kranlzium, Chron. Dan. Suet. « fili, pro illa, quae tibi coulra fas omne ac aequum Norvag. Sic enim auclor ille, Norvag. lib, vi, « denegatur, digniias lu eniin Sivardi, Norvagiae pag. 784 qua? quiriem a Snxone de verbo ad ver« regis, es filius, licet id huc usque apud le reiibum muluavil « In Norvagia dein posl aliquanium « cuerim » tunc coepisse Suerura hinc Magni regis, temporis intervallum novi molus consurgunt. Nam Erlingo nali, potenliam ac vires, inde slirpem siiam Suecus quidara, fabro patre genilus, sacerdolii Norvagorum regibus ediiam secum perpendere (quod in Pherogia aliquandiu gesserai) partibus ac mairi, poslquam de utroque aeeuraiins cogilusabductis, Norvagiam petens, religionis munus miliejusmodi responsum dedisse « Ego, si veleri sel, tia lemeravit, Osieni cujusdam ab Ertinga (regnabat « Norvagorum smguioe natussum, neuliquam hntunc temporis Erlingus in Norvagia) prosirati addu« die sacerdolis in«ignia regiis praelulerim, utpole cius. Cujus agmini per deserta fugienli forluiio « quae mihi apud Norvagos jurc debenlur. « obvius, ducem se iirrefu i( resqueadversum viclores « Ea Iia fere id Chronicon, addens deinde novare ccepil. Ei, ne generis tuulo carere viderelur, etiam oc^asione profeclum ad Norvagos Suerum originem meniilus, Haraldum Hiberniensem avum eoque cum advenissei Osienum, qui erat ejus pasibi vindicando, Siwardo se pro-roaium confingii truelis, regium sibi nomen atquc insignia sumcu.jus eiiam nomen lilio, (]uem anlea palris voea- D psisse Suerum vero, cum aliud non posset, aniicis bulo Una appellaverat, aptavil. El, ul omnia prioseiiieet ei aiTiaibus opem deneganlibus, Erlingi ris forlunae monumenta subrueret, proavique vocamilitibus ascriplum, ac mulla, qua? essenl in rem biilum in eo rcpraesenlari videreiur, simulaiae suam, ah iisdera comperisse posteaque, ubi oecuprosapiae decus novi nominis ornamenlis usurpare buisset in prmlio Osienus, ab agmine el copHsejussuslinuit, mignumque se, in argumenlum generis, deni dispersis, quod ex Sixoue diximus, in ducem vocitari consliiuit. Quod lam imprudens mendamililia? clectum, ac demnm adactum ab iisdem, ut cium, lurbulenio mililum errore, eredulaque vulgi regium vocahuliim usurparet- llunc mililem mulla suffragatione proiectum, ad loiius Norvagise eruendura asperaque perpessum referl idem Chronicon, lissimim slragetn exlremamque pemiciem peaelradutn inlegrum fere triennium per lucos el deserta vit. Idem, cum adliue privalus Sueliae ducem Burvagibundus, inler cieiera, arborum corlices pedigerium petisset, sacerdoli, cujus forle hospitio bus induil, unde et Berckebenni vemaculo idiomate usus cral, slolam, praecipuum diaconi insigne, cum vulgo appellabantur. Hoc ergo milite bellum alilibro sacerdoialia saera eoniineute, dono dedisse quandiu Snerus vario evenlu adversus Erlingum, ferlur. » ejusque (ilium, Magnum, Norvagiie regeru, susliRes non paulo aliler, sed male habita lemporum nnil doncc, foso tandein prope Nidrosiam Erling^o, rationo, narralur apud Isaacium Pontanum [lier. Magnus in Daniam ad regem Valdemarum, siM Danicar. Hist. lib. vi, pag. 260), ad annum 1178: sangnine conjunclum, profugit ab eoque classc ct
filius

;

;

1

:

:

;

;

;

j

:

.

:

;

;

;

;

;

;

;

GESTA.

— AN.
A

1198

copiis idenlideni adjulus, sceplrum Norvagiae recused, ul lieri solel, novereanie forluna, cum perat Suero et Berckeniis navali po.slrenium, eoque acri cougressus praelio, ubi favere vicloriam Suero vidit, de puppi in profundum desiliil, seque fluctibus obruii. Inde, Norvagia sub Suero ejusque posteris
:

Norvegia ia Fsregas Iranslatum, in nulricatu epi" humanioribus lilteris imbui curarunt, donec in presbylerum cousecralus est ... Romam deinde Guuubildis ad peccaturum absoluiiuuem impelraudam, ad limina aposloloium, ruure saecjli,
scopi Hroii
lt~5), cum, eorum confesponlifex isli muneri praelecit, conscientiam exonerarei, Uiium sibi regiu satu cunlessa esl, quem genus suum celaveril. Quo ad pontificem delalo, imperio ejus in absolutione iuandatura aceepit, de vero ei ortu retegeudo, cum pri-

ad usque reginam Margarelam, Valdemari 111 filiam, permansil, cujus demum cum Haquino, Norvagiae rege, connubio ad Danis reges perveuil, anno circiter Christi 1388, perpeluoque deinceps cum ea » cohssil, sed suis legibus suoque jure usa « ProAddit postea idem auetor, ad an. 1195 ximus anuo superiori ( 1 194} annus (id est 1195) abslulil apud Norvago-; regem Suerum, cujus superiusin rebus Valderaariprolixe meminimus. Exslat:

prolecla (versus sione, corain eo

annum quem

mum
«

ad

eum

rediiei

ponlilicis Decretalium Epislolarum quo Suerum hunc tyranuidis ac violenliae accusal, quodque, per fas et nefas Norvagiae sceptrum arripuisset. Exsecralur quoque, el anathemale ferit Bergenscm episcopum, quod is, obslanle licet archiepiscopo, cuiu Suero facere, eique favere viderelur. Idem Innocenlius, ad Islandos de eodem scribens, apostatam Dei et divorum appellat. Res ejus tolumque vitaj spaiium, et quam mirabililer ad imperium pervenerit, iniegro libro proseculus est Carolus Jonce abbas, ut meminii in chronologicis, suis vir nobilissimus, Arnoldus Wiifeldius, regni olim cancellanus u |ju(x<xpiiT)C.... Suero successil lilius Haquinus eaque in slirpe conlinuata regum Norvagorum succes-do duravit ad bina circi-

que

Romani

liber, in

Norvegiam redux, sine mora Foeregas profecta, lilio, jara viginli quatuor annos nalo, rem universam pandit; id quod illi curam ingenlem injecil. ... Multa secum variis curarum a?slibus volvenlem, somnia, eorumque inlerprelalio ereiil Anno 1171, Sverrir in Norvegiam devenit.... » Sequuur apud auclorem nostrum, prolixa narra-

2

:

ter saeeula

Danorum

defecitque in ; regina?, Olao. »

filio

landem Margarelae

Hacleuus Isaacus Ponlanus; et h»c quidum ad rei, de qua apud auclorem mentiu babelur, noliliam suffieere forsan posscnt. Verum, cum in Ponlani nnrratione raiio lempornm nnllalenus cum Innoceniii Gestis congruat, recenliorem alierum, rerumque Norvegicarum perilioreui scriptorem, audire praistat. Thurmundum Turfaeum nomino, qui Norvegiae Hisloriam opere in quaiuor voluminihus in-folio diviso, prosecutus esl. Nonnulla ex auctore islo ejeerpere, et hic lectorum oculis subjicere, operae prelium existimaviuius lum quia opus ejus (quod non tam lacile cuivis iu noslris bibliolhecis obviatn forel) el exaclissimum. el slylo non ineleganii exaralum, mulla scilu, ut nobis quidem videtur, digna exhibel lum quia de regionibus lllis agitur quarum bisloria adeo apud nos huc usque negiecta fuil, ut doclissimus libri cui lilulus. l'Arl de virificr lcs dnles, auclor, in no-

qualemcunque

de Sverris in Norvegiam, et iude in Oslrogothiam professione. redilnque in Norvegiam et BeluInpcdum (al. Berekeheniorum, ui apud Ponlanum oe regio novid. supra reaimine ad illum delato mine ipsi uivilu lmposilo de ejus in Tbrandiam impediiissimo itinere, et direptiouibus ibidem exercilis. Deinde, dicilurquo paclo Sverrir, lolius Norvegiae rex proclamaius, cum praefectis Magni regis pugnaveril. eosque fugaverit Uplandos subegerit; ingens in Vorsia periculum feliciter superaverit, et vuria ilinera aggressus fueril. Inde, Svurrir Erliugnni, Magni palrem, ae regni administraiorem, astu eludit, Kongahelam aere mullal, in Vermiara secedit, iransilum negantes mitigal et domat. Alia eliara ejusdem bella narrantur praesertim, geminum praalium cum Magno; victuria, quain de ipso reportavit, el condiliones ab Erlingo ipso obl.iquas cum respnendas censuisset Erlingus, tae, paulo post occisus fuil, sepullusque, non ipsi Sverlio,
;
1

}

;

;

;

;

/.

reri illaudalus.

Nam

ad

defuncli exsequias Sverrir

oralionem iu ipsius laudes fecUse traditur, hasc humanitate muHorum sludia in se converlens, merensqua oratione omnium laudes. Anno 180, Magnus ipse, palri Erlingo superUes, in Thrandia refugaius, cum Sverrere pngnam cummisit; victus, in Daniara disccssil. Unde redux, au1

;

vissima eliam hujus nunqnam satis laudali o|ieris edilione, de rebus Norvegiois, vel ul spissiori lenebrarum nube invulutis, vel ut apud ipsius Norvegie;e genlis scriplores sibi minime cuuslantibus, uihil oranino referre lulius credideril. AlUmcn, Torfasus ille, jam a nobis nominatus, ea, qua? refert, el suo quaeque. habita diligenlissime leraporum ralione, peculiari anno assignat, faela, cx aulhenticis saiis

monumeutis dcprompsisse videtur, nec uilam narrationis pjus pariera ad dubium rcvocandam censuerunl viri in sepientrionalis Euronae partibus erudiii. Haec igitur apud ipsum, de Svero, quera
a Sverrir appellat, leguntur, Nervegic. part. m, lib. x, cap 11, pag. 582 et sqq., qune quidem ipse ex auotore. snnra ab I*aacio Ponlino landilo, nempe Cirolo, Jonae abbate, de verbo ad verbum fere deprompsisse
llistor.

U

seraper

Sverrerem

rer.

fatelur.
«

Nomen

ei

Sverrir,

mater Gunuhildis. Imputa-

paler Unius peclinarias, Gunnhildis in Norvegia conjugio sibi sooiaiae tmritus. ibidera anno gratia; 1151 (imo polius 1147, ut sibi constct auclor ipse, ut mox videbitur), Ingio, Eyslenio el Sigurdo Broneho resibus, quadrieono anle illiu^ (idest, Sigurli caedem, c ijus se poslea filiurn professus esl, nalus.... « Quinquennem maler, Vitricusquc Uuius, eum e
lus. raatris indiclo,

xiliis a rege Dinire impetralis. rursus cum Sverrcre puguavit, feliciori nequaquam successu, et in fugam dcnuo conversus esl Cum lamen, novis copiis colleclis, ad confligenduin rediisset, colloquium inler ipsum el Sverrerem facluiu esl, sed cunditioncs a Sverrere oblalas Magnus improbavil. Duravii bellum, vario fortunae evenlu, usque ad aiinuni H85, quo Magnus ultimo landem praelio viciuset oceisus fuit. Cidaver Bergis missum, ubi sepuKum fuit in praesentia Sverreris, qui fil.uin, prout antea patrem Erlingum, oratior.e funebri prosecutus est. Tunc demum Sverrir tolius Norvegiae rex pacilicus dici poluil el auno sequenli H86, Maigarelara, S Eirici, rogis Sueciae, qui Upsalis scrinio iraposilus quiescit, filiam, in uxorein duxit, cujus frater Knulus Sueeire innc imperabat. Sequuntur apud auctorein diversa a Sverrere in a Iminislrando reguo gesta. Sed ea lanlum, quae ad Iuuocenlii epistolarum argumeutum speclant, hic delibabimus. Anno U87, archiepiscnpus Nidrosia? Eysleinus, qui, iliu Sverreri adversalus, landem cum ipso reconciliatus fuerat, « jam inde ab aulumno asger el lecto affixus, posl ferias Natalis Christi, regem Sverrerem nunlii- ad se vocat. Is cum advenissel, posl varias prsterili lemporis acliones muluo repelilas sermone, Eysteinus veniam offensarum a rege iu noraii e fomini postnlavil Qni cum facilem se praeaniel buissel, ficla co iimissoruni invieem :-i ili moruin reconciliatiune, arcbiepiscopu9 nucie quae festum S. Apustoli sequilur, decessit. »
: ;
i

;

:

cxi

INNOCE.NTII

III

PAP.E

Eysleini [al. Augustitli], secundi Nidrosiae archicprsoopi, iuorlem ad diem L'0 Januarii noiai Necro-

\

logium lslandu-Norvegicum vetus, apud Langebek,
Script. rcr. Danic. lom. H, pag. 504Ejusdcm Vilam scripsit cl. Scbceningius, in Forbedringer, pag. 4)0
sqq. Oluisse an. 1188 lestantur Annales Iteg. Istand. metnbr. Auclor Hist. Sturlung., lib. m, cap. sed 6, slutuit eum die 30 Januarii morluum esse Johaunteus, Hist. Eccles. tom. I, pag. 225, ejus
et
:

seinper, ul diclum esi, leges S. 0'ali, aul xhrandiae eodicero, qui Gragas inscribilur, a Magno Bono, rjus lilio, consciiplum et promulgalum, allofranie, et secundum ejus prrescripla causam decidi postnlanle ; sed archiepiscopus ad codicem alium Gullir appellalum, quera scripserat arcbiepiscopus Eysleinus, ul et jus canooicum Romanum, parlim

quoque ad

a.l diem 26 decemhris ejusdem anni refert. ad Torfaei narralioSed, de hoc praesule, salis nem redeamus. « Mortuo (Esteino) monuineuliim in sacrario *dis Chiisti exstruclum, ipso re»:e in funere ejus verha in cboro templi facienie,- ubi, exposito novissimo, quod babuerant, colloquio, confessum archiepiscopum affirmavil, mulla se in regem dehquisse, ei quidem conlra canones staiula-

oliiium

litleras sibi a pontiGce missas, sigilloque ejus firniatis provocahal. Inler creteras lites de jure palronatus in Ecclesias disputatum nam etlegibus
:

;

que ecclesiasiica, verum fuisse l.mieii alias ralionea quihus integrum sibi non existimaveril Magnumdeserere. Ipse hic deinde, Hacone, Sverreris nepote, rejjnante, auno nimirum 1229, albo sanclorum inscripius esl.... Vere novo, Sverrir ingenti cum exercilu Bergas refrressus esl, ihi in adullam aestalem cotmnoraturus. Magna lum eo hominum frequentia episcoporum quoque regnique piocerum ordines ad eleclionem archiepiscopi couvenerant,
:

]5

antiquis el longo lemporis usu obtinuerat, ut laicis jus essel funaandi, propriisque sumptihus asdilicandi, modo vclleul, templa in agris suis, qua3 deinceps ipsijure patronalus luerentur, idoneisque minislns inslruerenl. Scd areliiepiscopus in singulas aedes consecratas, ubi quidem sacra permissu ejus celebrabantur, idem jus sibi arrogabat. Causam ijiiiur rex in judiciura deducere voluii, renuente et declin.inie archiepiscopo. Ex codice iiaque tegum rex in foro puhlico recilare curavit, quanio comiiatu episcopo dicccesim suam luslrare iiceret, nimirum
Iriginla lanium comiiilius, duodecimque clypeis,iisque omnibus albis. De his scnieniiun judicum rex

poslulabat, adjocto

naue

tandemque communihus
frnatus esl Eiricus

voiis

suffragiisque

desi-

episcopus Slafantrriensis, aueloritate polissimum archiepiscopi Eysteini, qui,ut
liberalilate

moiieus suaserat. Et quamprnfusum, rehus ecclesiasiicis dispensandis niinus idoueum declaraverii, pervicerunt tamen pluriutn vola, el responsum
sihi Eiricus sufficerelur,

Nullis salellitibus armalis,nulla archiepiscopum indigere; violari ab co lcyes, qui, nonaginta clypeatis stipatus, navc viginti sculmorum vchatur. Ncc sibi, aut Betulopedibus memoria excidisse vires archiepiscopi Eysteini, quantai illce tum fuerint, cum ad Bralthamrus armatu nave Betulopedes oppugnassent, aut cum Bergis classem
:

bellica

visrexipsum, utnimia

Magniintercepissent; lum enim archiepiscopi satelpriores se invasisse. Jam vcro nullum urchiepiscopo, aut. Ecclesim cjus. ub hostibus periculum imminere, quod armatis copiis arcessere necessum sit. Si quis mercenariorum ei usus, sallem in e.rcidendis rupibus autpoliendis saxis, ieportandisque ad letiificationcm templi, eum debere esse, nec ad al ; a opes tantas destinatas. AJ hfec aichiepiscopus lalibus verbis respondit Pontifex Romanus hanc milii
litcs regiis
:

sufliregi, liberalilatem in archiepiscopo requiri cere enim cathedram sumptibus, nec, licel magnis, facile exhauriri. Ilaque Eiricus eodem anuo inauguranous e palria esl profeclus « Anno 1188, archiepiscopus Eirieus, accepto pallio, Roma rediens, Nidrosiara, sedem suam jam factam, adiil. Nec diu posl, regem inler et archiepiscopum simultas qua;dam exorla esl. Ansam huic dedere conciones, quibus in choro lempli hubilis archiepiscopus asperis verhis in Relulopedes invectus eral, quorum eiiam oflensam occurrit, licet a canonicis omni sludio exceplus esset. Aecedetnnt el alife res de quibus rex el archiepiscopus dissenliebanl, quarum praecipua momenta h.iec eranl Imposiium ruslicis ali Eysteino onus, comile Erlin^o vel consentiente, vel connivenle, loco ehris, vel uncise vulgaris, qure ex recepia aestimalione, hoc nomine in mulclam a delinquentibus solvi soltln, regi etiam peudebatur, argenleam ab episcopo, nomine quidem eodeni, sed prelio duplo, signatam. Quod factum rex revocari jussil, ex iegibus aniiquis eerlo receptoquc preiio mulctam debere solvi praelendens neque enim Erlingum jus habuisse antiquandi S. Olafi leges, tanlum ut inique cives exhauriendo lucrum facerel, unde consecrationem filio suo, successionis jure desiiiulo, coinpararel, stquidem in Norvegia nunquam, vel pagantsmo durante, nisi regis iilio regnum delalum ab Erlingo au m leges divinas, humanas, regias, civiles, nibili hahitas, et archiepiscopo, ut cives auctorilate sua opa u e ab Eirico primerel, permissum. 1'ostulavii rex, nt quandoquidem ipsc reddilus suos hoc modo in dupluin auxerit, pari quoqucauctorilatc suos sitii inlendere liceret, violalarum deinde iegum, iujuriaruraque in cives, ipse archiepiscopus lieo popuioque raiionem redderel. Ad qua? satis animose Eiiicus Jtis episcopale semper ampliundum, nunquam autem minueudum esse re^i vero ex legum scripio juramenlum proprium obscr\ indi m, el Deo quidem sihique ralionem ab ipso, si Diiis fecerit, reddendam nunqiiam enim anlea in reddituum reginrum solulione augm ntum lale n i?pl ira. ... • \r\nn |i<n, conlroversire inler regem et archicpiscopum acrius glisccre ccupeiuni. « Rego quidcm
; : ;

p

Ecclesiam cum omnibus ejus opibus commisit: hbcre itaque illas, quoad vixero, dispensabo sunt enim Dei sanctorumque ejus. Illud cero noninficiabor, domine, plurimos probos viros malle mecum quiete ac plocide conversari, quam tibi maleficis lilare, cum paucis jam per te tranquillu vila permittatur ; nec, si mei ministri vestes aut urma elegantia gestanf, illaprolinus aliunde rapuerunt pacificos enim se gerunt, neminique injuriam inferunt. Certe, mirakuntur exleri, archiepiscopo non permitti arbilrium alendi et vedi quos quidem volueril; pratfeclos autcm luos, quos ex mendicis evexisti, calervis tnagnis stipari,colonosque pro libito spoliare, etiam alimenta diripere miseris, id iu lucro reputantibus, quidquid ad eorum rnp/na reliquum habueriiit. <c Rex incolas secundum le<res senlenliam Perre ju-sii, quot stipatoribus archiepiscopo uli licerel.
: ;

'-'

;

i t

j

>

inducice dalaj, inlra quos fnmuli onines mercenuriique, quos prajter leges arehiepiseopus aleret, doroo ejus abire jussi si quis uttra remanseril, ejus bona IKoo reuio addicla ipse damnalus proscriptusque, qnovis loco impuno ooeidendiis. Ilis prumulgaiis, archiepiscopus, cutn loio farauliiio, rehusque, quas auierro poluit, omnibus, urbe sumina celerilate egressus, ad arcliiepicopuin (Lundensera) Absalonem in Oaniatn profccius esl, benigneque cxce;>lns, longo Iimii p> >re ibi permansit. Tandem in morbum adeo nravem incidit, ul, ortiatus visu, in poslerum lucis usu carue;

Mox quinque dierum

ril

»

:

;

|

;

His, qu:i' superius dTcta sunl, Tbom. Bartholinus, Antiq. Dan. lib. n, c. 1, pag. 247 ei sqq. ev Wilhelino Ncuhrig. adjicit, quod archiei iscopus, inlerpellalus a rege de coronasibi iraponenda obsequi, renuerii, lilterasquc ad poniilicem ea ile re scriplas a men orat, quanim pai !em vponil. « Inler Ikcc. archiPergil Thormundus Torfaeus cpiscopi Eiricus el Absalon cjus bospes, nuniiisRoli
i

i

:

GESTA.

— AN.
A

1198.

cxiv

mam
III

missis, Sverrerera

apud ponlifieemC<:elestinum

accusant, diclatis ab Eiiico el asseclis ejus lilteinler regem et ris, quibus tola series eorum quae ipsuiu agitala erant,cxponebaiur qax perlatae hunc quiilem effeetum habuere, tit sentenlia ponlifieis
;

Sverrerem.ni

arclii|ircesuli

cmnia quaejureipse

cxi-

gerei, inlegra rur*us permilleret

excommunicaudum

censerel. Impetratas super hoc Romae lilteras Eiricus publice iu Daria singulis diebus Dominicis in choris templorum reciUri, fulmenque anatbematis in eum vibrari, curavil. Verum, Sverrir, ut primum baec cerla fama cognovit, in curiis s^pe ac coolibus publicis est testalus. Danorum se hic cotnmenia, non Eiricum ponlificis interdicla, cognoscere. Sed nec mendaciis se regno deiurbaiurum nihil seejus exsecratiunibus et maledictis moveri, quyr, jam in ipsius oculos retorta, visu eum orbaverint. Vim enimexcommunicalionis in maxime detinquenles alquc enormium criminum reos exeri. Se legilimum regem natiun, suffragiis quoque popith rcjnum oblinere immensis id quidem molestiis laboribusaue parlum, ideoque levicutisde camis minime deserendum. Inlcgrum Eirico futurum, etiamsi ccecut sit, ad calhedram suam reditum, si tamen post/iac leges reverenter observet; se vero in ejus graliam, si vel maxime amlobus adhuc oculis intcger esset, dum menle cwculiat,
;

bus, ut rex ipse horum episcoporum ministerio corcnnrelur. Ista soleumia, praeside Nioolao, Bergis, festo apustolorum Petri et Pauli, quod in teriias Kalendas Julii, seu 2'J diem Julii iucidit, magno splendido apparalu peracta. inde Episcopi dimissi, muliisque ac magnis muneribus, et suinma regis gratiaaueii, ad sua redicrunt. » » Guillelmus Neubrigensis, qui Adtlit Torfieus Sverreri synchronus fuil rem onineui breviier, non qualis gesia est, sed qualem ab archiepiscopo Eirico, ho^libusque Sverreris eara didicil, eiijonit, ad inauguralionem usque Regis narralionem exlendens. lisdem temporibus, etc. Cujus non alio sir.e verba adduxerimus, quam ut, instilula inler eum

H

:

noslrosque Annales collalione, partiin viderellector, quam parum caeteris lidei de rebus nostris scribervtibus Iribuendum sit ; pariim ul istius >;eculi ciericorum in reges ei principes, quos mendaeiis ulcisei ac ditfamare perquam familiare ipsis cral, vel hoc
r>

exemplo clarius innotescerel.

»

Uuc usque Thormundus

Torfieus, qui locum Guil-

illas

«

minime violaturum. Elapso feslo Paschatis(an. 1194), ad persequen-

comilislilium, reliquiasque faclionis dissipaudas profectus, ad limites usquc regni Kong hellam pervenit. Eo luae opportune pontilicis Romaiiilegaluscum iugenli comilalu accesseral quem rex humaniter invilalum perquam magniticeexcepil, ei, conseeralionis ministerium sibi ul exhiberet, coronamque imponeret, oravil, quod illequidem baud omninoabnuil. At,cum,idecclesiasticicognoscerenl, legato illi insusurrabant, archiepiscopum a rego violalum, et sede sua expulsum esse ipsum regem se muneris pasloralis deserlorem aperle confessum nov.im uxori legitimoe conjugem iuduiisse, jamquo ulramque duarum vivenlium paritum penes se habere praeteralia probra, quibus infamemeumatque iavisum sliulebant reddcre, adeo ui, cum rex de inauguratione sua le'-'atum rursus compelleret, ille regi eam planedenegaverit, monens ularchiepiscopo recnnciliaretur, cujus officii esset eum consecrare.
;
: ;

dum Sigurdum,

lelmi Neubrigensis inlegrum referl, Uist. Norveg. part. iv, lib. i cap. 10, pag. 22. Hunc locura nos consalto praetermjitimus, partiin uipote longiorem, et quo nota nostra in nimium exeresceret partim ut cuicumque obviuin, partim demum quia pauca ad res Norvegice ecelesiastieas, de quibus hic praeeipue agitur, perlinentia coniinel. Cum enira caetr-ra ad res bellicasa Sverrere gestas spectent, lnec tantummodo de conlroversiis cum anlistibus referuniur « Sublato rege (legilimo, Magno), in ditionem lyrsnuicam regnum tremefactum concessit. Sverus aulera sacro ordine abjurato, accepta in conjugera fiii.i regisGo:

lhorum,ab archiepiscopo (Nidrosiensi.nem/wEirico) illius corouari voluit. Veruni ille, cum esset vir trmgnus, et ueque precihus neque minarum terroribus fleetereiur, ut caput exsecrabile sacra uulerrae

p ^

clioue perfunderel, ab eodem palria pulsus est Sed virga illa furoris Domioi, profligato et eliminato fere omni semine regio alque omni hoste indigena

magnus

et

Iremendus Undeiu permanum cujusdara

episeopi, ad lioc inlentata inorte coacii, regiumcum myslica unctione diadema sortilus esl, sub incerto diu prosperanlis lyrannidis exilu ex crebris successibus quasi securus. Titulus autem sigilli ejus talis fui»se diciiur
:

Rex,

ira

commotus,

talia ipsi in os ferlur dixisse

:

Video satis, quo proposito nttc veneris, nempe quo mulli alii impos/ores, huc ad corrodendas pecunias coinmeare sotili, qui, postquam abierunt, regnum et gentem nostram ludibrio 7 deridieulo habenl. Voto igitur, jubeoque, ut confestim tc hinc recipias, aiquidcm nolim te fraudibus tuis subditos meosemunijere. Tunc legatus, non amplius mor.lus, discessit. ftex
<

SVEUCS HEX MAGNIS, FEHCS CT LEO, MITIS IT
AGNIS. Cleiuenliain quippe in subditos oslendebal, el ecclesiis sive monasleriis reverenliaiu exhibebat. " Guillelm. Neubrig. lib. m, cap. 6. Veiuui, ex>ial apud Rogeriuin de Howeden lueus alter msignis, quem a Toriito aut iguoraliim, aut sub silenlio prteteruii^sum iniramur, ideoque hic referendum esse censeinus. Sicille(Rog. de Hoved. ad an. 1191, edit. Savilii, f° 425). « Eodem am.o

aulem ad aquilonarem Vikam profeclus, epUcupuin Nicolaum eo ad se evocavit, graviterque cum eo expostulavit, quod doli insidiarumque oninium, quas
Hallkel cum sociis siruxeral, is auetor fuisset et arebitecius id enim sibi certis lestimoniis exploralum. Episeopo crimen negante, rex veris se eum
;

U

(1194), Sverus, princeps Norweiae, coctra prohibilioueni duinini papee IVeil se coronari iu regern Norveiae. <Juo audiio, Eustluiius {leg. Eysleinus),

documenlis conviclurum affirmat, minaturque ;ispera, perduellem proditoremque appellans. Ad ele mentiam itaque regis exoraudam cpiscopus couversus, nova fide so admissa correclurum spondti,

eamque sacramento obligaturum;
;

se pos:hac ad quaevis grata regi prcestanda paratissiraum semper fiilurum itaque con difficuller veuiam impctravil.

Rex,

eum

Bergas

ducens, eo quoque Thorerem,
antistitem,

direceseos

Stafangrice

evocat.

Horum

convcnlu aclum primo de eleciione episcopi Bergensis in locum Pauli, nuper, ut supra dictum, demortui, eleclusque Martinus, genere Anglus, regis Sverreris confessionarius, vir erudilus qui, ex consiiio regis, ab bis quos modo meruoravimus, episcopisst itirn consecratusesl.Jamqueepiscopus Nicolaus, primum locum gratiae regiee asseculus,omnibus
rcgis consiliis adliibebatur
;

archiepiscopua de Nidros, maluit exsulare, quam coronationi. Abiit et pr;cdictu3 Sverus, lilius Siwardi quondam regis Norweiae, praecepil ut omnes episcopi Norweia? convenissent apud Lierges in fe»to apostolorura Pelri el Pauli ad coronandum eim. Erat autem inter eos quidam episcopus de Wic, qui vocabntur Nicolaus. Hic dicebat quud ipse iuteresse noluit illius coronaiioni propler absentiam archiepiscopi sui. Quo audito, Sverus fecit episcupum illura cumprebendj, et in mari supra monlieulum ligari, ila ijuod unda maris fluens fere intravit iu os ejus. Et sic episcopus ille perierritus, asseusum praebuit voluntali Sveri Birchebain, el coronavit eum, et iu regem consecravit apud Berges,
illius iuleresse
;

et

placcbat

tum omni-

festo apostulurum Petri et Pauli, praesenlibus ei cunsenlienliiius Marlino de lierges. tt AiricodeSlavangre, et Thore de Burtr^n' " el \bsaIoc episcopis.
in
1

,,

Cxv

INNOCENTU
die,

111

PAP.L

Eodem
deret

cumidemSverus, rex
regio cura episcopis et

et

more

fecil aiupulari

caput Siwardi,

lilii

sacerdos, pranprincipibus regni, Adeslani, quon-

A

scnpus de Wic, in Norveia commisil praelium cum Svero Biikebain, et ab eo viclus fugil, omnibussuis
fere interfeclis. »

dani regis Norveise, el coram se et convivanlibus caput illud deferri. Esl autcm nolandum quod isle Sverus Birckebain, qnirlecim reges in quidecim navalibus praliis devicil el inlerlecit cum omni sequela eorum, antequam ipse coronam regni poluisset adipisci, quorura nomiua haee sunt Maguus, Borgher, Siwardus, Ordus, Gmhron, Joannes, Belve, Zether, et alii sex, et isle Siwardus, filius Adeslani. Est etiam sciendura quod consuetudo regni Norveiaa estusquein hotliernum diem quod omnis quialicujus regis Norveia; dignoscitur esse lilius, lieet sil spurius, el de ancilla genilus. tantum sibi jus vindicat
:

Duravit pluiimos aunos hoc bellum, cujus vaiia eventa describit, Torfaeus. Anno 1 198, missae fueruut ati Innocenlio Pp. III epistolae illm, de quilius hic menlio apud auclorcm Geslorum. Ipsas referl Torl.iiis, additque » Hinc colligiiur, lulmine analhe:

inutis,
I'P.
III

ut

vooaul,

percussum prius a Cceleslino

in
et

regnum

Norveia-,

quantum

lilius regis

conjugali,

de libera genitus; el ideo fiunt inler ros praelia indesinenter, donec unus illoium vincalur etiulerficiatur. »

Al hanc Rogerii nairationem ista notavil Langcbeck (in not. Ad annal. Island. reg., qua>quidem leguntur Script rer. Danic. lom. III, n. 73, pag. 70):
lluic narrationi vera quaedam et partieularia,alibi non obvia, insunl, sed quoque dubia quasdam, et haud pauci in nominibus errores. » Tor fa>um denuo audiamus « An. 1195. Quo lemnore omnes regni episcopi, ad comilia convocati,
«
:

g

Sverrerem, idque circa annum 1193, missosque anno 1195 legntos episcopum Thorerem el Richardum Nigri-Magisirum, nihil in usum regis impeirasse, liclasque postea a rege, vel a Danis a Sverrere corruptis, lilteras ponlificis, aut aliis in eornm locum subslilutas, quibus rex diris liberarelur, ipsius Innocenlii leslimonium vult evincere, qui haec primo sui ponlificalus anno, ab archiepiscopo Eirico el episcopo Nicolao procul dubio persuasus, scripsil. Convenilque slatus rerum Sverreris, jam aliquaulura affectus, cum verbis pontificis, qui in parte quadam Norvegia; eura dominari perbibet, Baglis nempe (hoc erat faclionis Nicoiai nomen) praevalentibus, eo prasertiin, et paucis rctro annis. Liquet praeterea, missuin alium quoque leg.iluru a Sverrere ad curiam Romanam, poslquam illi novissimi in Dania mortui erant. Testatur ipse ponlifex, nuntios ejus, cum ad se accessissent, nihil
oblinuisse... (a) Caelera quas
»

Borgas convenerant

In concilio hoc

primum
lilterisad

quod decrelum

fuit,

hoc

erai, legalos

cum

apud Torfseum

prolixe

narrantur

ponlilicem mitlere. Isii negolio delecti episcopus Thorer (Hamarensis), Richardusque Svartameistare (seu Nigrimagister) diclus, quilius litterae episcoporum cumsigillo regisdatae, ad Cccleslinum pontificem perferendae Inde rebus aliis composilis, rex, peculiari ad episcopos oralione usus, borlalur eos ut demandala sibi a Dco offieia industria omni et diligentia ornent, perpendantque ; possessionem illorum non esse hxreditariam, necipsis restilutioncm ab Eirico sperandam, si, consiliis ejus scducti, excid:oit, cum is quidcm sibi i/>si succurrere nequeat quippe qui, omnium rerum egenus, novem vel deccm
:

usque ad mortem Sverreris, quam ad annum 1202 referendam esse ex ceriioribus monumentis constat,
ad bistoriam ecclesiaslicam nullatenus perlinenl. Scd, quibus Sverrerera delineanienlis, praeseriim

;

G

quoad religionis religionisque minislrorum culluin, depinxerit scriptor in rebus ad Norvegiam spectanlibus versalissimus, lectorum oculis subjicere operaj pretinm forsan eril. « Auno igitur 1202 obiit Sverrir, priDceps nullo, ail Torfaeus, vitio per tolam vilam notabilis virtulibus aulem iis, quae vel privatos, vel principes imprimis decenl, iustructissiinus ita in eo eiucebal assiduus religionis sacrorumquo
;

:

tninistris contentus, aliena fidelem operam prirstent,

quadra viclitet. Quod tibi suamque societatem intre-

cultus,

nec privalis quam publicis cxercitiis minus
Ilinc

frequeus.

pide colanl; se, causv eoritm palrocinio suscepto, omncm ab eis injuriam prohibiturum. Gralo hcecanimo a se excipi episcopi, verbis ad gratiam faclis, vulluque hilari ostenderunl, seque porro in ejus potestate et obsequio futuros polliccbanlur Veruin, diulius se coulineri non poluil episcopus(WiIkensis) Nicolaus, quin codem aulumno in Daniam a.l archiepiscopos (Nidrosiensem el Ludensem) profeclus, sibi eosilcm reconciliarel.Al, hieme quae proxime sequebatur, Thorer episcopus Hamareusis, el Richardus Nigri-magister, Romain Daniam una rnm cardinale reversi, ibi repentina morte ambo simul sublali suni, adventus eorum fama non nisi lardead Norvegos delala. Inlerjecto enim aliquo tcmpore, Danorura quidarn, regem Sverrercm accedeules, litleras papas sigillo obsignalas tradunt, simul pccuniaquamdam summam poslulantes, qnam episcopo Richardoque muiuo se dedisse hoc pignore affirmab.int. Rex, reddilo argenlo. quantumquidem voluil, litieras re epit, quas ileinde in choro templi publice legi, sigillumque populo oslendi curavit. His rex regnuraque a diris ponlificis liberabantur, postquam inique sacris ipsi inlerdicluin fuisse cogniium cssel. Relulit deinde rex, legatos in convivio apud pre-

cessusque et felix, fulurarum, et in bis

tantus in eum Numinis favor, sucel conslans, rerum quoque
fali inslantis,

haud vaua

pra;-

sagia fluxerunl In necessarios insiguis pietas apparebal.... Erga amicos vero liberalis et magnifica liberalitas, gralusque erga bene meritos animus.... Senserunl clemenliam ejus bosles, quibus, lolies perjuris cl fcedifragis, veniain lamen petenti bus, semper parccbal.... Omniiiin admiralioncm mernil moderaiio ipsius, qua gravis>imas in se suosque injurias negligere quara meminisse maluil.... His virtutibus lenacissimus jusliliae cultus accessil, legumque sevcrissima custodia, unde illae cum aichiepiscopo lilcs, moderatione lamen lanta exercitae, ul causam oinnera rex jiiilicum sentenlia? subjiceret....

Ordinem sacrum

ei

coercebat

et

hono-

D

sbylerum quemdam omnes veneno sublalos
iisse

inler-

»

Sequitur apud auctorem noslrum narratio novas seditionis ab episcopo Nicolao, et archiepiscopo Eirico adversus Sverrerem concilae. Hanc ad annum 1196 vel 1197 rcferunl Annales Islandorum regii, loc. cil. Concinil eliam Rogerius de Hoveden, ad a 1197, fol. -i29 « Eodem anno, Nicolaus, epi. :

ribus dignis afficiebal, adversus summorum ponlilicum, qui lunc universura prope orbem coneusserunt (vklelicet, Ccelestini terlii, qui imperalori Henrico sexlo coronam, capile quara imposuerat, pe le xcussil et Innocenlii lcrlii, cujus adversum imperalorem, Philippum, Suevum, Joannem Anglias, el Pelrum II Arugoniae reges, injuriee orbi nolissimae sunl), vira, minas fulrainaque, in se concitaulquc paucis absoltorum persecutiones inviclus vam, moribus adeo eastis castigalisque fuil, ut, jam moriturus, conscienliae fiducia, faciem suam posl morlem omnium conspectui exponi ad elevandas ct eltidcvdas pontificum diras, mandaverit. » Ilaclenus Torfaeiis, sive polius, ul jam observavimus, Carolus, Jon.T abbas cui quidem, quoad encomium Sverreris, concinere videtur auclor aller contemporaneus, qui Danorum ilineris in lerram
«

;

;

;

[a)

Vii.

lib.

vi, cpisl.

211.

;

;

GESTA.
ct

— AN.
\

1188

Nidrosicnsem archiepiscopum
conseulire
nolebat,

(15), qui pervcrsis

idem apostata extra suam proviuciam exsulare
qui, per apostolicee sedis

;

ejus actibus

coegit

eum

(lii)

maudatum
ille,

a

Lundcnsi

(17)

sauctam, versus annum 1191-1194 suscepti, descriptionem reliquil. Opus illud, jam a Kirclimanno an. 1634 ediiura, recudi curavit scriptorum rerum Danicarum medii aevi, posl Langebekium, colleetor et editor, Petrus Fredeneus Subiu \i. V, n. 123, pag. 341). Conferenda suut oninino capita hujus
10, 11, 12 13 el 14, ubi b.tc aduo.avil cl. edilor « Omnia qua? hic auclor de rege Svero narral, conlirmant elogia Islandorum de eo, el refellunt mendacia, ab episcopis et aliis ecclesiastiois viris de eo in extera» regiones sparsa, a quibus nosler Saxo, lib. xiv, pag. 345 et 346, el Guillelmus Neubrigensis, Ant.-luri.in scriptor, loc. cit. abrepli, convicia contra inejjmparahilem regem, et
Iibelli
:

lingius
Ccecus,
[al.

:

«

Archiepiscopus

Eiricus, diclus est

quod oculorum vilio laboraret. Sponie sua exsulatum abiil in Daniam, nemine cogenie, Sverio
Sverrere], maguo rege Norvegis», .-pquas condiliones volentes, quas cuiii accipere oollent nec arcinepiscopus, nec episcopi, ut reges Darnae et Sueciae iu eum coneitarenl, cessahant, exsilio arrepto, eo citius commotos iri reges speraules Eiricus, ex Slavemgriensi episeopo arcliepiscopus, in catalogo episcoporum Nidrosiensum, eleclus ponitur ad annum i 1N4, Eysteno [al. Osteino], archiepiscopo adhuc vivtnle, quod ille, viribus defectus, muneri haud amplius superesse possel. Morluo deiiule Osleioo, circa auuum Cbrisli 1(80, duranlibus adhuc sedilionibus el pdrtibus, eleclus mansit Eiricus, usque ad annum 1188, quanilo Romie pallium petiit et impeiravit. Sic consiiiulus arcbiepiscopus, ctBpil Sverro se variis modis opponere ; quae cum Sverrus valde moderalus el mitis exciperet, hominemque sedare cuperet, llle tanquam oleo atluso flammas flammis addidil, el incendia iucendiis, ita ut Sverro necessiias dictaret acrius contraire, el bsc imperia circumscribere quae non ferens archiepiscopus, circa aDnum 1191, excossit, evasil, erupil in Daniam. Heec illa est justitia, ob quam exsulare hic dicitur, et legaiis archiepiscopi Absalonis non parum recrealus invenitur. Caeleri tamen, qui hic nominautur episcopi Norvcgici, non cum archiepiscopo exsulatura iveruul, sed, posl Sverrum coronalum 1195 aul 1196, in Daniam quoque ad archiepiscopum perrexeruul, laulumque effecerunl suis inspiralionihus, ul Ganulns, rex Danioe, exercilum contra Sverrum miseril iu Norvegiam, qui viclor uiagnis calamitalibus Norvegiam alirivil, donec, ad annum 1201, ccesus adeo fuit a Svorro, ut lursus respirare non poiuodocei, el addit, IL-ec Chronicon Norvegicum rit. pag. 5:;0, archiepiscopum et episcopos nnn rediisse ad sedes suas in Norve^iam anie annum 1203, Svorro morluo, et Haquino, ejus lilio, regnanle, ac cum episcopis transigente. » Speiiling. not ad Testam. Absal., Script. rer. Danic. t. V, n. 161, p. 435 not. 22. EiricHtn in Norvpgiam anno 120-2 rediis?e, doceni hlandorum Annales Regii (tbid.) tom. III, n. 73); nec diversa IraditipseThormundusTorfaeus-, rex Hacon loc. cit. lib. M, cap. 1, pag. 77. « lude Hilius Sverreris) episcopos omnes (|ui offensam pains ejus incurrerant, juxta mandatum quod a parenie uliimum acceperal, lilteris ad se, veniam et reeonciliationem oiTerendo, evocat. tgitur accedebant slatim archiepikcopus Eiricus Nidrosiensis, Marlinus Bergensis. Niall Slafangriensis, Ivarus
.

maximis heroibus coinparaudum, effuderuut.

»

Luculentis hisce de Sverreris virlulibus teslimoniis adde, si vis, ea qua? leguntur in libello alte.ro, B cui tiiulus Hungurvaka, sive Historia primorum quinque Skalholiensium in hlandia episcoporum ubi, in Pauli episcopi Vila (vel, lmgua vernacula, Pals biscups Saga), nonnulla ad rem de qua luc agilur spcctantia leyere est, cap. 4, pag. 157, ad au. 1191, et pag. 163, ad an. ll'J5; cap, 10, p. 193 ad an. 1202 cl 1203 ; cap. 20, pag. 249. Nec aliter sensisse videtur eruditissimus Grammius, innotisad Meursii Historiam Danicain(MEUtis. Oper. tom. IX, col 325) « Mulla de Svero, seti Sverrere leguntur iu Guillelmi Ncubrigensis, ejus regis (pariter ac Saxo fuil) (n>vj(p<Svou (loc. cil.) sed tot calumniis falsoque narralis referla, ut perpctuam inde infamiam ad Neubngeusem reduudare par fuerit. In eo autei.i refuiando egregiani operam posuii Thomas Bartholinus, Th. f. in opere, De conlemplu mortis ipud Danos veleres, Antiquitalum Septenirionalium Thcsauro, lib. n, cap.l,apag. 255 ad pag. 258 Kliam iniquus in euin fuil C Saxo, quemadmodum et ouines ista astato Dani, propter illud fcedus inter Valdemaruin I cl regem Norvegiae Magnum, cujus reguuin ejusqueillamqunque partem in quain Valdumarus summum jus sihi vindicabat, Sverus invadebal. » Ex his ultimis Graiuniii verbis habeat leclor eruditus Saxonis adversus Sverrerem iniquilatis causas de quibus consulcndus eliain Torfaeus, Histor. Norveg. part. m, hb. i. Cur eidcm regi taui mfeusi fuerint quidam Norvegiie aulisliies, qui, ab ipsa exsulare coacli, et in Daniam profccli, nomini ejus infamiae labem, Ua ut ex Dania in reliquas Euiopa; parks spargerelur, inurere conati sunt, ex his quae supra, prolixius forsan, retulimus, facile patei. Attamen, caveat leni kctor, ne receniioribus, a nobis cilatis, rerum Danicarumscriptoribus, crudilis sane, sed erga ecclesiastieos lidei Caiholicte viros, praesertitn Homanos pontiDces, Hamarensis, et Nicolaus Asloensis qui, omnes Bapropter reformaUc religionis zelum, judieio uon- p. glorum parles secuti, jam rebus suis diffisi, vices nunquam iniquioribus, pleuain, absquo ulla rcstrimansiouum in Dania et Svecia diviserant; tum vem, in gratiam cum rege Hacnne redeuntes, arctioue vel cautela, lidem adhibeat Vernm, cum ciiori quoque aroicil iae nexu se illi jungehant. Sinde auctore contemporaneo, eodemque Catholiea; abbate, gulis iia in suas Ecclesias restilulis, archiepiscofidei addictissimo, nempe Carolo, Joiub habeanl ea quae de Sverreris laudibus decanlanl el pus regnum anaihemale solvii. Derspicuum hinc Innocenlii terlii iii, non minus quam ex poniilicis Torla3iis, el post ipsutu alii, fatendum esl fainosum liileris, Sverrerem anathentale isto devotum, nec illum Nurvegia: regem, ab inimicis apud ponlilicem non propriis ac veris, sed atrocioribus justo delivero solutum, morluum esse. » Exslal Innocentii epislola libri sexli 214, Nineamentis depiclum fuisse. drosiensi archiepiscopo, qua gaudet papa de morte (15) De archiepiscopo Nidrosiensi, de quo hic retjis Sveri, i/n) regnumusurpaverat.mnilosquebonos agitur, Eirico, salis ac forsan supcrabunde, diclum relegaverat, et de successione filii (Haconis, procul in nola superiori. Verumtamen, uc aliquid dilidubio, gculbe nos defuisse videatur, quaedam ex nolis
:

;

.

i

;

Sperlingii ad Testamentum Absalonis, Ludensis archiepiscopi, addcnda videnlur. Cum enim in Testamento ipso sic legatur : Venerabili domino Eirico. Nidrosiensi archiepiscopo, propter justitiam exsulanti centum marcas argenti, ad ha;c isia adnotavil Sper-

sic et in oodice (16) Eum. Sic apud Baluzium Vallicellano, sed vacare videlnr. apud (17| A Lundensi. Sic in codice Vallieellano Baluziura, ab alio.
; ;

CXIX

INNOCENTO.
)18)

III

PAP.E

arehiepiscopo
posl exsilium

peccalo suo vilam

finivit

benigme receplus, invasor in et sic ad Ecclesiam suam
:

X

Chrislianos, poteral planias subvenire; scd et Grae-

corum Ecclesiam reduceret ad obedientiam
aposlolicae,

sedis

suum rcmeavil

(19).

matris suo3, a cujus magisterio se sub-

LX. Audila promolione dominiInnocenlii,AIexius,
Coiislantinopolitanus imperalor (20), misit ad

eum

honorabiles nunlios,

cum

rauneribus pretiosis, ro-

coutumacia longo tcmpore perseverans; alioquin, pro certo cognoscerel, quod non possef sub dissimulalione transire, quin super hoc
slraxerat, in sua

gans
rel.

ul ipse,

per legalos suos ejus imperium visiia-

suum exsequerelur
sliliam judicandi.
(22)

officium, cuin ipse acceperit ju-

Qui misil (21) illuc Albertum subdiaconum, et Albertinura (22) notarium, monens per eos in litleris

imperatorem preedictum,

ul

ad succursum inten-

tinopolitano (24),
ceret

Super hoc ipse scribens patriarchae Constanmonet ut ad id imperalorem induipse ad

derel lerra? sanctae, cui propter diviliarum

almndanprincipes

meraoratum.

liam, vicinilalem locorum, inler

omnes

Quidautem imperator

utrumque respon;

dubio, seu llaquini) qui eos revocaceral ; demum increpat valde archiepiscopum qui absolverat quos absolvere non potcrat. Desunl ad bauc epistolain notae chronologicae. Ex loco quo in Regeslo inserla
legilur, nempe inter epistolas 213 el 215, quarum prima vn Kal. Februarii, an. vi, altera vero n Kal. Februarii ejusdem anni vi, dala diserte dicilur, credi facile posset, banc eliam eodem lempoie, eodem mense, id est circa initium anni juxla doslrum compulandi moreui, 1204, exeunie mense

quidem, ut ex epistola supra Baluzium. Arberlum.

citala evineilur

apud

R "

(23) Confer epistolam 354 libri primi, Patridrchm Constanlinopolitano, quod liomana Ecclesia sit matcr omnium Ecclesiarum, a qua Grwci nullo jurc discedere possint ; sine data.

Januario, scriplam fuisse. Verura, cum rex Hacon, vel Haquinus, de quo certissime in hac ponlificis cpistola agitur, jara a prirao anni 1204 die obiisset, vi.!e nolas Langebekii, ad Necrol. Islando-Norvegic., quod inserlum legitur, lom. II Rcr. Danic. Script., n. 67, pag. 504) nescio an ipsam ad anteriores anni ponlificalus sexli menses, id esl ad anv

num

hoc ipso anno 1203, Eiricus Gudmundurn episcopum ad Holas Nidrosiae inaugurasse dicitur, in vetustis monumentis (Islandor. Annal. Reg., loc. cit.). Anno 1205, Tborerum archiepiscopum ad sedem Nidrosiensem consecrandi consilium ipse dedit (ibid.) quod quidem sic indicat Torfeus (lib. m, C pag. 103) « Archiepiscopus Eiricus, jam, ut supra
foret. Certe,
; :

-1203,

remandare salius non

caecus, cura in Norvegiam esset revocatus, inque lertium annura iterum sedisset, oflicio sponle rbdicalo, in locum suum subslilueral Thorerem, Gudmundi Flati (ilium, canonicum ad aedem S. Hallvardi, quae Osleyae est. Hic igilur.. Romam profectus, acceplo pallio.... in palriam rediit, vir sapiens et graliosus, cui magna iude in regno auclorilas accessii. » Obilus Eirici notalur anno 1213. Annal. Island. Deg., loc. cil.
.

meminimus,

qua operis, non semel a nobis laudali, Orienlis Christiani, auctori doctissimo lides, patriareha iste Constautinopolitanus, cui Innocenlius direxit epislolam supra, not. 19, cilatam, fueril Georj;ius III, cosnomenlo Xiphilinus. Sic enim cl. Le Quien (Or. Christ., tom. I, col. 275) « Dositheo (an. 1193) successor, ex diacono et magno sceuophylaoe (id est vasorum custode), datus fuit Georgius III, cognomento Xiphilinus. Annis se.r ct menses decem prieclare et religiose transactis xa),w; xa Osotp^.Xiu;, ad y.y.\ ^(jct; ettj ;', zj! |J.'V'a; Dominum migravit, et, -juia peregre abierat D. Augustus, Isaacii frater, in expeditionem occidentatem, suo patriarcha thronus caruit mensibus duobus |MJva; 3' (Sic in Calalogo Leunclavii ferlur, lib. iv Juris Graeco-Roman.) Callistus sex quidem annos eam sedisse perhibet, al non menses decem. sed novem cum dictuts 27, Itt| q', p.f,va? ft', Tjpipas /.£'. Ex quibus intelligendus venit Nicetas, in Alexio Comneno, lib. iii, §3, ubi leslatur Georgium septem annis palriar(24) Si

nempe

:

'',

;

.

chatu functum esse. Omisit eum amolum fuisse, et in monaslerio Phryganorum detenlum, imperante Angelo Alcxio, Isaacii fratre, id quorl Callislus, Ka'. aitsxapri, ev xri jj-ov^ in Calalogo, subjunxil Tuv "JpuYavtov, t)v (.uy.o3o|JiT|5EV, Elti TT)? SasiXeiaijToO 'Ay^eXou 'A),E;iou tou ao£/\(pou Iaaaxiou.
:

«

Georgio Xiphilino Joanncs, cognomento Cama-

l.undensi archiepiscopo, Absaloni fal. Axel.], agimus in notis ad epistolam 15 libri terlii. (19) Confer epistolas 320 libri primi P. Schalaholtensi, cl D. Holcnsi episcopis, aliisque prmlatis per Istandiam qua signip.cat cis gravia quadam vitia qiuc per hlandiam corrigcre debeant; dal. Reate. lii Kal. Augusli, an. l (id est 1198) 382, Nidrosiensi archiepiscopo, episcopis, aliisqueprxlatis, per Norwagiam; de compcscendo tyranno qui eos misere excruciabat ; dat. apud civilatcm Castellanara, n Non. Octobris ; 383, lllustri regi Danorum ; dceodem argumenlo, dat. ut supra 384, Nidrosiensi archiepiscopo ulBergentem cpiscopum, tyranni fautorem, deponat ; dal. ul supra.
(18)
:

De

;

Conslantinopolitanae ecelesiae chartophilnx, ul praediclum est, mensium vacalionem, sulfectus fuit.. .. Ilic Ecclesiae Bysanlinoe prasfuil annos quinque, menses octo, dies septem, ad usque expugnalam a Francis urbem, nuod contigit anno mundf 6712, Christi 1204, die 12 Aprilis, indiclione xii nonne potius vn ?), scxta hebdomade
terus,

posl

duorum,

jejuniorum.
inierit

Quamobrem, patriarchatum Joannes

D

;

;

III (diclus Angelus, de Comneno), suo Isaaco (Angelo, Cursalh) suecesscial anno 195, die 8 Aprilis. Capta Conslantinopoli urbe a Latinis, anno 1203, die 18 Julii, in fugam conversus, post diversas utriusque forlunae vices, obiil in iuonasterio. Vide VArt. de vdrif. lcs dales, nouv. eMil.;' lom. I, pag. 416. (21) Confer epislolam 553 libri primi, Illusiri Constantinopolitano imperatori; ut Saracenis forliter resistat, el Grmcam Ecclesiam ad Lalinam, lanquam malrem, redire cogal; sine data. (22i Albertinum. Sic in codice Vallicellano recte

(20) Alexius

fralri
1

die 23 Augusti. Elenim, una vox scriptorum Joannem Camalerum Bysanlinum patriarcbalum eo tempore gessisse, quo Conslanlinopolis a Francis noslris capta fuil. Nec audiendus Albericus, in Clironico (ad an. 1202 et iirorsusJod».';)";, sed S.imson 1204), apud qu ilerum atque iterum nominatur. » Haclenus cl. Le Quien, juxta quem Joannes Camalcrus, non anle fincm mensis Augusli,an. 1199 paIriarchalum inierit, Eodera anno 1199, sed soluramolo raense Oclobri, Joannem ad palriarchalem

anno 1199,

est Graecorurn

thronum eveclum fuisse, disertius aflirmat aller, non levioris ponderis, auctor, D. Clement Sic enim
illfi (Art de vdrif. les dates, nouv. edil., tom. I, pag. 307) : 1193. « Georgcs II, surnomme Xipkilin, diacre el garde des vascs sacrcs de 1'Eglise de Conslanlinople, lui donnc pour succcsseur, vers lc niilieu de 1193, .11) pairiarcbe Dosilhee. II lint lo sic.ue six ans et dcux (ne faudrait-il pas lirc, dix) mois, au boul

;

cxxi
dcril, et Ljualiler

GESTA.


\

AN. 1108
imperatorem
directc,

CXXI

ad ejus responsum dominus papa
per Joanaem, capellanum
litterae,

declaranl

:

Alezio,

illustri

rescripseril (25)
illuc

suum,

ilerum deslinatum, ipsius

ad euindein

Comtuntinopolitanoimperatori. Mullx nobis etc. (26). Dut. Laterani, Idibus Novembris.

desquels il fut relegue dans un monastere vcrs le 1199 Jean X, surnomme Camois d'aout H99... maU \re, garde des archives de 1'Eglise de Gooslantinople, ful substitue, daus le mois doctobro 1199, au patriarche George Xiphilin. L'an 1204, Coustanlinople ayanl fele" prise le 13 avril par les Fra ncs, il en pariit durant le pillage, monte' sur un Sne, n'emportant de tous ses tresors quune mechante tunique, el se retira a. Didymotique en Tbrace. L'an 1200, il abdiqua la diguite de patnarche au moisde Kvrier, et mourut au mois de juin suivanl. Alberic de Trois-Foutaines 1'appelle, mais mal, Samson. » Verum ex nolis cbronologicis, qu;e dualius, tam Innocentii, quam Alexii imperatoris (in Regesto anni 111) epistolis subjeclae leguutur, dilficullas inagna oritur, quam et auetorcs supra cilaii, et ipse Raynaldus (Annal. Eccles., tom XIII, ail an. 1198, § 86, et ad an. ( (99, § 59 ac seq.) ueglexu.se penilus videntur. Ac priraum liuas illas libri primi epislolas, quam jam in noiis ad § 9 cilavimus (nempe, epislolam 353. llluslri imperatori Constanlinopolitano, qua eum horlatur ad Saracenis foititer resimonct at Grw.ca Ecclesia ad Lalinam. stcndum lanquam malrem, redire ab ipso cogutur; ttnuntios Albertum Albertinumque millit : et epislolam 354, Pntriarehx Constantinopolita.no, quod Hoinana Ecclesia sit mater omnium Ecelesiarum, a qua Cneci nullo jure discedere possint), licet deslitutae sint no-

quo lempore, juxta cl. Le Quien, vel etiam Octobri, quo juxla D. Clement, Joanncs patriarcha reuunliatns fuil quod quidem tanlo facilius admitli potest, quo disertius Joannes ipse sic loquitur « Indulge mihi, sacerrime papa, si nunc primo hunc parlriarchalem sacrum thronum me asccndentem, nondum de tali hac dubitalioue diligenlem solutionem addiscere accidit. » Ex istis enim
gusti,

meuse

:

:

eruilur Joanuem tunc, cum ea scribebit, nempe anno 1199, recenter patriarchales infulas adeptum
fuisse.

B

Huic objectioni facile respondebitur. Desunt ad responsivas et consullatorias Joannis Camaten litleras nolae chronologic*. Falemur verum liiteras islas multo ante tempus quo, juxia D. Clement, vcl etiam juxta Le Quien, patriarchatum iniisse dicitur, scriplas fuisse, firmo satis argumcnto probari for;

lassc potesl.

Etenim, quoad lenorem verbaqucipsa,
1

:

;

simillimas suut litteris Alexii imperatoris, ad papam directis, quaa in eodem anni secundi Regeslo, n. 21 , leguntur, el datas dicuntur mense Februario, die et indictione secunda, id est die 2 Februurii, an. (199. Unde facile conjicere est, litleras patriarchoa una eodemque lempore cum lilieris lmperatoris, et scripias, el ad papam delatas fuisse. Ergo, jam a mense Februario, anno 1199, Joannem Gamalerum patriarchali muncrefunclum fuisse afTirmare licercl. Adde

ciironologicis, tamen scripias fuisse anno pontificatus i, id est an. 1198, nullus dubitandi locus. Nam 1° id diserte affirmare videtur Geslorum aucior ; 2° leguntur in Regesio anni primi, non versus fioem (ul inde suspicio oriri possit ipsas aul Ilenestuni anni secundi pertinere, nec msi pcr amanueusis errorem in Regeslo auni primi inseitas ftiisse), sed iu medio libri primi, et inler diversas alias epistolas, circa linem mensis Augusti et iniiium S°plembris indubitate dalas. Deinde : patriarcham Constantinopolilanum, cui ponlifex primam illam
tis

C

quod amborum, imperatoris ac patriarchas, litleris, bimul, eodemque menseacdie, responsum dedit Inuocentius, ncmpe die 12 Nonembris, anni ponlijlcalus n, id est an. 1199, ut paiel ex notis cluonologicis qua3 ad responsivas papa? epislolas in Regeslo anni ii, n.209 et 211, legunlur, et datae discrie leguntur Laterani, n Idus Novembris. Nec alicui negotium facessat quod, sic, tantummodo in mensc Novcmbri poulifex responsum dedisset lilteris, quas
:

nos jam ab

initio

mensis Februani ad ipsum scri-

epistolam libri primi 354, anno primo, id est an. 1198, quocunque mense, dalam, direxerat, eurudem fuisse ac ille qui papae reseripsit responsivas et consultatorias litteras, in Regesio anni secuudi, n. 200 insertas, eumque non alium fuisse quarn loanncm Camalerum, abumle probalur, ex lilterarum isiarum ipsius inscriptione ac tcnore. H>ec enim inscriptio lnnocenlio, sanclissimo papoe liomano, et,
:

plas fuisse contendimus. In istis enira lilteris imperalor de difftcultate ac infidelitate vim qucrebatur, Venelicum, Joannem et ob hoe, hominem suum, Georgium, ad papam transmittere declarabat, qui

quidem nuntius, forlasse, imo verisimililer, non nisi post longum, aaque ac difficile, iter, ad papara accedere poluerii. Dcinde, cum iu litteris, tum impeiatoris, tum patriarcbaa, de maximi momenti negotiis ageielur, nempe, de rcvocanda ad uniiatem Ecclcsia Graeca, de coadunando concilio, de recupcrauda terra sancla, et de pluribus articulis, super quibus palriarcha sumiiium pontificem consulebat, quid mirum, si pontifex non stalim, sed tanluramodo post aliquos menses. rebusque diligenter perpeusis, rescripserit ? Ex his igilur, quae hic fusius forsan declaravimus, stel, Joannem Camaterum, nou lantummodo raense Augusli anni 1199, proul allirmavit Le Quien, mullo magis non tantummodo mensc Ociooris ejusdem anni, prout scripsit doclissimus D. Clemeni, sed jam a fiue anni 1198, quocuuque mense, 3eorgio Xiphilino in patriarchali
libri secundi, Alexii, imperaloris Constantinopolitani; ad papam, de reverentia et officio suo erga Uomanam Ecclesiam, ac de recuperanda terra sancla ubielium respondet litteris pupx, ad se per Albertum et Alberlinum muntios delalis ; dat. mense Februarii, die et indictione secunda (id est an. H99); vid. notam proxime supe;

in Christo

Domino, dilecto fratri nostro, Joannes,
:

di-

vina misericordia Constantinopolitanus archiepiscopus, novx Romas patriarcha, etc, Tenor autem Scriplum a tua sanctilate per prudentissimos le^iios,

Alberlinua notarium, mihi, Joanni Camakro,) direclum, quam gaudenier suscepimus. etc. » Quce cum iu sint, Joannem Camaterum jain ab aunoquw ponitfex priina vice ad palriarcham Couslaulinc^olilanum scripseral, id est anno 1198, ad palriarebaet
NOSTii.r:

Albertum subdiaconum,
humilitati
(id

est

£)

fuisse dicendum videlur. Instabilforsan aliquis, ac objiciet : Rcspousivaaillae et consubalorias lilterae, a Joanna Camatero sciibi potuerunt verum eo temporequo epistola poutilicis, per Albertum subdiaconum et Albertinum nolarium missa, scripta fueral, sedebat adbuc Georgius Xiphilinus, nondumque ipsi successerat Joannes Camaterus. Nec mirum si Joannes litteris ad antecessorem suurn directis statim atque in illius locum suilectus fuerit, responsurn, velut ad se ipsum directa3 fuissent, proprio nomine dederit. Cumque responsivae illaa et consultatoriae Joannis Camateri lit:

lem thronum evecium

throno successisse. (25) Vide epislolam 210

riorein.

in Regesto anni secundi inserlae, deslitulae sint notis chronologicis, nihil obstat quominus scrilerae,

Alexio, (26) Vide epistolarn 211 libri secundi illustri Constantinopolilano imperalori, ubi respondet ^pistolx supra citutoi ; dal. Laterani, Idibus Novem:

bris, an.

n

lid est an. 1(99).

plaj

existimentur au. 1199, post finem mensis Au-

CXXIII

EVNOCENTn
eum
super duobus ar-

III

PAP.E

CXXIV

LXI. Patriarch» vero, qui
ticulis

A

B. priorem Pisanorum,

nunlium iuum, imperatoria
et

consulueral, rescripsit hoc

modo
sedis

:

Pairi

nobis celsitudo direxit, bcnignitate (31) qua dccuit,

archx Constantinopolilano
tus (27) elc. Dat. I.aterani,

apostolicce

prima-

n

Id.

Novembris.

LXIl.

Gum

auiera imper.itor et palriarcha lilteras

notavimus omnia quce curasti per eas auribus aposlolicis (32) intimarr. Petebas autem, carissimum filium nostrum in Christo, regcm Hicrosolymorum
illuslrem ad reslitutionem Cypri, ad Constantinopoli-

ter exponi,

hujusmodi recepissenl, et eas sibi fecissenl diligenuon minimum doluerunl de his quaa
seripserant poDiiilentos
;

prius

quoniam imperator

cx promissione sua cognoscebat se ohligatum, quod, cum Romanus pontifex convocarel concilium gene-

tanum imperium pertincnti^, per excommunicationis sentenkam auclorilate nostra compelli, paratus magnos eiilem, el tam Hospitalariis, quam Templariis,
sub iionea caulione in tcrrtx sanctce subsidium reddiius ministrare
;

dehebal Grsecorum Ecclesiam ad conciliuni destinare, slatula concilii recepluram. Patriarcha vero, ex re^ponsionibus apostolicis super suis
rale, ipse

cum eam

inclytce

rceordationis

Fti-

chardut, rex Angliat, violalo pacis fwdere

quam cum

imperiotuo fecerat, invasisset

consullationibus factis, cognoscebal se, lam ralioni-

nem
J3

liert

quam auclorilatibus, eoarclatum ad obedienRomano pontitici exhibendam. Imperator igitur, habilo cum Graecis longo consilio, ad ultimum sic respondit, quod, si Romauus poalifex faoeret
t)us,

ad cujus recuperatiovalidum disposuisses stolium dtstinare,
;

liam

in Graeeia celebrari eoncilium, ubi qualuor antiqua

tamen hactenus id efficere studio pietatis, ne sanguinem Christianorum effunderes. et terraz sanctoe commodvm impedires. Nos uutem, d< liberunles super hoc quid esset agcndum ,accepimus,quod prtxdictus rex
distulisti,

concilia fuerant celebrala, illuc Grsecorum Ecclesia

Cyprum de munu cujusdam

erutral,

qui de ipsa

suos mitterel
ire

Constantinopolitano imperio vultatenus respondebat.
Pro&terecb occidentalrs nos principes rogaverunt, ut,

responsales et fingens se longius ad aliam materiam se convertil, mitlens suaimo pontitici lilteras in quibus nilebatur probare quod
;

quoniam

in

insula Cypri non

modicum subsidium
moneremus,
ne, statu

imperium sacerdotio prrepollebat, ad quas
nus papa
rescripsit

ei

domi-

Orienlati provinciw ministratur, imperialem magnifi-

hoc

modo

centiam per nostras
terroe

lilteras

:

LXIII. Solita; benignilatis affeetu (28), etc.

sanctx pendente, regem ipsius super eadem in:

LXIV. Post hoc autem, iuem imperalor summo ponliGci supplieavit, ut compelleret regem Hierusalera (29) ad restitutionem Cypri, quara asserebal ad

sula molkstares
te,

qua de

facili posset accidere, ut, si

quem in facto Hierosolymitanx provincias faulorem el defensorem se credidit invenire, sentiret forsitan inimicum,
ct

ConstaiUinopolilanum imperium perliuere. Cui dominus papa rescripsit boc modo
:

dum minus
violentiai
,

posset imperiali potentice

paganorum
..

pariter repugnare, neglecla
sitn

(30)

Receptmus

lilteras

quas per dileclum hlium.
'

n U

sollicttudine terrtc sancta\ de qua

nunus com-

modi

provenit, ptus laboris,
sit

,

,

.

*

ad eam
;

se convcrlerel

(27) Vide epistolam 208 libri secundi, patriarchie Constantinopolitani ad papam, de printalu et

(Hierosolymilaiio) auxilio

dat.

utsupra;
;

— 487,

prxrogaliva Eccleshe Itomana'. (28) Epistola haec iu Regestis innocentii PP. III nuilalenus hodie comparet. Exslal, sed mutila quidem, in Collectionibus Decrelalium, lib. i, lil. 33, De majoritnte el obedientia, cap. (>. Iniegra vero legitur in illa peculiari Innocenlii PP. III DceretHlium prima Collectione, quam ex tribus primis ftegestorum ejus lihris (ld est, ex trium pontilicaius ejus

Aimerico , illustri regi Hierosolymilano qua ipsum hortatur ad pielatem el modestiam, auxitiaque sua
promillit ; dai. Laterani, xn Kal. Januarii 518, Patriarchce Hierosolymitano, ubi agitur de matrimonio regis Cypri (Aimeriei) cum rcgina (Isabella) Hierosolymitana dat. Laterani, x Kal. Januarii. (30) Epistola haec in Regestis Innocentii hodie nusqnain reperitur. Ex iis quae hic ab Innocentii Geslorum scnplore dicuutur, eam non anle terlium Innoeeutiatai pontificalus annum dari poluisse, pa; ;

primorum annoruni
diacono
el

epislolis)

compositam a

Ftaincrio,

r.um Regestorum libris composita fuerii, epistolacjtie, de qua hic agilur, in duobus primis Regeslorum libris, qui ad nos fere inlegri pervenerunt, nequaquam reperialur, ex hbro lertio, cujus minimam parlem habemus, deprompiam fuisse vensimile videiur,
Innocentiaui poniilicatus anno adjudicandam e*se existimavimus. (29) Heimericus II de Lusignano. qui Henrici de Campania (de quo supra not. ad § 58), anno 1197 deluncii: relietam Isabellam iu uxorera duxerai, ipsique Heurico in regno Hierosolymiiano successor dalus fuerat. Obiit auno 1200, die Aprilis, Alberic, Chron., pag. 412. Conle.rendae sunl epistolas libri primi 437, Aimerico, itlustri regi, et A. (potius I.) reginir Hierosolymitanas qua recipiuntur sub proleaione apostolica ; dal. Lalerani, iv Nun. Decembris, an. i id esl \ 11)81 438, Comtti Tripolitano ut regi Cypri (Aimerico eidem), contrn Saracenos dimicanti, in conservando et gubernando regno
terlio
i
:

monac.ho Pomposiano edidil Balnzius («). isia Collectio ex tribus laulummodo primis

let.

Illustri

Faiendum equidem, in episiola libri secundi251, regi Fruncorum, qucedam legi, ex quibus
res

Alexii circa

Cypri supplicaiionem, de qua hic

Gestorum auctor, jam ad papara, cum

D

proindeijue ipsara

regi Franciae scrioeret, pervenisse, indueendum forlasse videre« Quia vero Conlur. Sic enim ibi Innocentius slantinopoliliiuus imperalor adversus eumdem re:

gera (Hierosolymitanum) procedere, oeeasione Cypri, mioatur, vel dirigere contra eum exercitum eopiosum. » Verum, tx verbis, hie in responsiva Iuiu centii ad Alexium epistola, mox nolandis, patebit pontilicem, non simplici vice ab Alexio super

hac

re sollicitatura fuisse,

tori plus

uua vice

in

ipsumque eliam imperaresponsum dedisse.
incodice Vallicellano
in
;

(31) Btmignitate. Sic

sic el

apud Baluzium, qui ad marginem notat
Regio
;

codice

;

:

:

benigne affectione. Auribus apostolicis. Sie in codice Vallicellano sic et apud Baluzium, qui ad marginem nolat in codice Regio legi, nostris auribus.
legi,

(32)

(a)

Epistola, 2 tiluli n. Vide hujusce novissimee edftionis lom. III, post Regesta. Edit. Patrol.

,

,

GESTA.
defensandam, ex qua ptus perciperet,
gio Christiana dispendiwn,
et

— AN.
A

1204.
(41).

quam

facilius

LXIX. Iiem. Archiepiscopo de Zagora
nobis in beato Petro, etc, sine data.

Quia
S.

se posse crederet ilefensare, sirnue inde palcretur reli-

unde Constantinopolita-

LXX.
prsfato

Ille

vero (Joaunes,

pap»

capellanus,
et

A
ab

num imperium nullum
miuimus
et

susciperet incrementum. Qua-

legalus) profeclus,

palleum, mitram
assignavil,

annulum
eo
pontitici

propter, super hoc el nos imperio tuo scripsisse me(33),
et

archiepiscopo

recepto

Occidentales principes per litteras

juramenlo
et

fidelilalis et obedieniiae

summo

nuntios sollicite requiremus, ul ita

demum pelitioni

Ecclesiae

Romanae
praefalo
et

in

perpetuum exhibendae.
,

lua? cerlius

valeamus dare responsum. Super eo vero

Cumque

imperialem prudentiam in Domino commendamus,

quod maluil ab impugnalione cessare (341, quam sanguinem Christianorum eftundere, vel Hierosolymita-

num
sito

prsesidium impedire; celsitudinem tuam monen-

sive Calojoanne, Bulgarorum, fuisset honoriDce ac devote suseeptus, de ipsius consilio et assensu duos alios metropoliianos in illo regno constiluit, videlicet Belesbulnensem (42) et Postolavensem

a

Joannilio

domino Blacorum

les, et

exhorlantes attentius, quatinus ab hoc propo-

non recedas, quia nos ad honorem el profeclum tuu.n, quantum cum honestate nostra polerimus, intendemus.

quos praefato Zagorensi, lanquam primali, subjecit ; el apud Trinovium, nobiliorem lpsius provincia? eivilatem, consiituit primaliam. His igiiur bene geslis,

Joannitius se ac

regnum suum imperio Ecpaginam
:

B

LXV. Curn aulera regnum Blacorum el Bulgarorum a longissimis relro lemporibus se ab obedientia

clesiae

Romanae
Patris,
et

subjecit per privilegii

,

aurea bulla signatam, cujus tenor

lalis est (43)

la

sedis

apostolicte subtraxisset (35),

dominus

In-

nomine

Filii,

et

Spirilus

sancti,

amen.

nocenlius,

tanquam bonus

pastor, cupiens errabun-

Cum

placuit, etc.

dss oves ad caulas redueere, direxit
Latina lingua perilum

Domioicum
et
,

LXXI. Misit praeterea Blasium, Brandizubercn-

archipresbyterum Brundusinum, virum in Graeca
,

ad Joanniiium
a

dominum
lilleras

Blacorum
stinavit

el

Bulgarorum, qui
;

Grseoruni dominio
lales
ei

sem episcopum, oum praefato capellano Joanne, per quem et qttaedam donaria in signum devotionis domino papoe transmisit, el litteras, hunc teuorem
habeules
LXXII.
(44)
:

se subduxerat (36)
(37)
:

per

quem

de-

Sanctissimo

ct

dominatori

et

univer-

Nobili

viro, Joannitio. Respexit

Deus

sali papae, etc.

humilitatem, elc, sine data.

Per

eumdem

praefatus archiepiscopus ta:

LXVl.

Joannilius autem,

nuntios et

lilieras

dosine

les

summo

pontitici ltlteras destinavit (45)

Multos

mini papae devote recipiens, resoripsit hoc
(38)
:

modo

Yenerubili

et

sanctissimo Patri,

etc,

data.

C
:

LXVIt. Basilius quoque, Bulgarorum archiepiscopus, hujusmodi litteras papae Iransmisit (39)
Honoratissimo
et

magnas preces ad Dominum, etc LXXIII. Cum aulem episcopus et capellanu* praedicli ad sedem apostolicam pervenissenl, dominus papa eos benigae suscepil, el supcr petilionibus saepefati Joannnii, per eumJem episcopum praeseninclinationcs et
taiis, hab.to diligenli traclatu, oonslituil eum regem Blacorum et Bulgarorum, miitens ad eum Leonem (46), liluli Ssnctas Crucis presbylerum car-

sanclissimo, etc, sine data.
liileris,

LXVIII. Receptis his
misit

ad

eos

apostolicis

Calojoanni,

dominuspapa transsuum, cum scriplis habenlibus hunc lenorem (40) domino Blacorum et Bulgarorum. ApoJoannem,
capellanum
:

diualem, aposlolieae seJis legatum,

et

per ipsum

seeptrum regni ac regium diadema,
vice

ut

euindem,

summi

poutilicis,

ungeret

et

coronaret in recujus tenor

stolica sedes,

etc Dat. v Kal. Decembris.

gem, tr.tnsmisso apostolico

privilegio,

(33)

Confer uotam 30.
;

(34) Sic iu codice Vallicellano

sic et

zium, qui ad addi, malorum.

marginem monet

in

apud Balucodice Podiano

(35) Bulgari ad fidcm Christianam circa annum 861, juxta Pagium [Crit. Hisl. Chron. tom. 111, pag. 651), Ecclesiae Gracca: paulo post se subjece-

L"

raut.

Bulgari, ab anno circiicr 1019, usque ad 1186, imperatoribus Graecis paruerant. Anno 1186, regnanle Isaaco Angelo rebellaverunt regesque Petrura [al. Calopctrum], Asanuraque fratrem ejus elegerunt. Occiso Asauo, anno 1195, mortuoque anno sequenti Pelro. Joannes, [al. Jounnitius, al. Calojoannes], aher Petri iraier, sed iiui privutus vixeral, regnum usurpavil, licet Asanus iluos reliquissel filios, tiuibus jus palri et patruo succedendi compeiere videbatur, et,ad legiiimandara usurpaiionem, proieciiouera Kcclesiae Romanae ambivii. De ipso hic agitur. Obiit Joanniiitis an. 1207. Vid. Hittoire ancienne dcs peuptes de l'Europe, tom. XII, chap. 15, pagg. 450-500. Quae au(36)

anuum

.

tem habet Caogius, Hislor. Byzanl. pag. 318, ji 7. Famil. Dalm. Selav. Turc. ea deprompsii ex epistolis Inuoceuiii. (37) Vide epislolam 266 libri secundi. Desunt ad episiolam noiae chrouologic», sed iu Regesio pruMtua legilur epislolis datis circa inilium anni 1200. (38)Vide epistolam H51ibii quinti. Desunl etiam ad epislolam Joauuilii notae chrouologic<e. Forlasse scripla luit jam ab anno 4204. (39) Vide epistolam 117 hbri quinti. l40)Vide epislolam 116 libri qtiinli. (41) Viile epistolant 119 libn quiuli. (42; Belesbutnensem. Sic in codice Vallicellano sic et apud Baluzium, qui ad margiuem nolal iu codice Resio legt, Belesburdienstm. (43) Vide epistolam 4 libri sepnmi. (44) Vide epislolam 6 libri heptimi. 15 Vtde e|jislolant 5 libri seplimi. (46) De Leone, tiluli S. Crucis presbytero cardinale, agimus in notis ad epistolam 1 libii sc;

ptimi.

;

cxxvn
talis

INNOCENTII
(47)
:

III

PAP.E
ut

CXXTIII

esl

Calojoarmi,

illustri

Bulgarorum
vi
/i"«/.

et

A davit,

tam primas, quam melropolitani

el

uni-

Blacorum
an. vn.

regi, elc. Dal.

Anagnix,

Martii,

versi episcopi ac presbyteri

ciionem, ac deinde (51)
cliam per
lilleris

sacram reciperenl unnulli sineunctione ordi-

I.XXIV. Misil
regi vexiilum, reui (48)
:

cumdem

legalum eiflem

narentur prcsbyleri, aut consecrarenlur episcopi;
assignans super his raliones in litleris, memoralo primati riireclis cui eliam insignia ponlificalia uni;

cum

habenlibus hunc leno-

VI in cruce

Domini, elc, sine data.

LXXV.

Constiiuii

eiiim

Tnnoviianum archiepi-

versa per praBdiciuin legalum liberaliter deslinavil,
taliler ei

scoptim primatem tolius Bulgariac et Bhicia?, misitque illi privilegium hujusmodi per diclum legalura
(49):

scribens (52)
ulc. Dat. ut

:

Cum

venisset

ad apostoli-

cam scdem,
LXXVII.

supra.

Archiepiscopo Triaovilano,

Bulgarorum,

elc.

Misil eliam per euradera legatum

duohus
assi-

Dal. Anagivx, vi lial. Martii, anno vn.

archiepiscopia,

de novo

creatis,

duo

pallia,
:

LXXVI.
Bulgarorum
nec
fccit
in

Quia vero,
el

secundura
poniilices

consueludinein
presbyteri,
inuucii,

lilacorum, nec in

ordme

consecratione

fueranl

praifalum Brandizuberensem episcopum, per

gnanda illis secuniluiu hanc forinam (53) Ad honorem Dei omnipotentis, etc. Praecepil eliam ut tam a primale quam pnefatis archiepiscopis reciperet hujusraodi sacramenlum

Joannem, episcopum Albanensem (50), assislentihus ei duobus episcopis, iu praesentia sua dominus papa secunJum morem Laliuorum inungi, el raanVide epistolam libri seplimi. Vide epistolam i'2 libri seplimi. Vide epislolaui i lihri septitni. (50J De cardinale islo, vide nolas ad epistolam 3
(<71
(48)
i

R

(54)

:

Ego, archiepiscopus Trinovitanus, etc.

LXXVIII.

Legaius
a

ergo,

iransitum

faciens

per

Hun c ariam, tam

rege (55),

quam

a principibus

ncc, anno 1201, Penlecosles in diem iv Kal. Junii cum, anno 1201, Pasebae feslum incidere poluil i'.i diei vieesimo quinlo mensis Martii, ac proinde feslum Peniecosles diei decimo terlio meusis Junii, assignari debeal. (Vid. VArt de verij. les dates, nouv. libri seplirai. apud edil., lom. I, pag. 25). (51) Deinde. Sic in codice Vallicellano Scriploris Hungarici errores nec inobservavil, nec Baluziura, de cxtero. Vide epislulam 3 libri septimi. sileutio prastermisit doctissimus libri, jam supra ci4 52) lati, auctor. Sic enim habet ille (vide \'AH de verif. (53) Vide epislolam 10 libri seplimi. » Emenc les dates ; nouv. iSJii. lom. li, [iag. 54) (54) Vidc epislolair. 11 libti seplimi. ne ful pas heureux conlre les Vgnitiens, qui luien(55) Erat is Emmoricus, sive Einric.us, vcl eliam leveren!, a. l'aide des croises, la ville de Z:ira, le 24 Hemmeradus. Quo raense, imo quo auno, obient novembre, apres 14 jours de siege. II ne survecul rex ille Hungariae; quot menses post eum lilius pas longlemps a celte perte, elanl mort ries suites ejus, Ladislaus puer, suh lutela Andreae, palrui sui, quo tempore demum Andreas ipse in d'une longue maladie qui 1'avail empfiche de venir regnaveril regem suhlimatus fueril, muiium adbuc apud hislo-.p en personne au secours de la place. On ue peul as^ sure.r si ce fut h la lin de l'an 1203, ou au comricos ambigitur. In opere cui tilulus, M. Johannu mence.Tienl de 1'annee suivaule. Oa voit une leltre de Tlavrocx Chronica Hvngarorum, part. i, cap. 70, dlnnocenl III, date"e du 5 novembre de la 6« annee sic legitur (vide Script. rer. llungar. I. I, pag. -148); « [Beia?] successil Cmericus lilius ejus, et regoavit de son pontilieal, c'est-a-dire, l'an 1203, par laMigravil auquelle il conlirme la reconciliation d'Emeric el de anuis vm, uiensibus vn, dicbus vi son frere Andre, proeurce par les soins de G., lelem ad Dominuin auuo Domiui 1200, pndie Kal. Post eum regnavit Lace qui sullil pour refuter les gal du saini-siege Decembris, leria tertia historiens hongrois, qui placcnt la mort d'Emeric ribtius filius ejus, et corouatus est [vivenle adhuc e,n l'au 1200.... Ladislas, que son pere Emeric avait putre) vii Kal. Septembris, feria quinta. Reguavit
I
;

;

:

;

:

aulem (posl obitum palris) uiensibus sex, diebus quinque [al. duobus]. Migravil autem ad Dominum
antio ejusdem
ilaii. .......

millesimo ducentesimo primo, Nonis Uuic successil Andreas, lilius Bela; III, qui Andreas, coronatus esl die 27, post obitum regis Ladislai, quarlo Kaleudas Junii, iu Peuie»

couronner de son vivanl, moula sur le trfine, au 12ti4, sous la tulelle d'Andre, son oncle. // rigna, non pas six mois icomme disent. les liistoriens hongro s), maisforl peu de jours, une courle maladie 1'ayaiH enleve presque aussitot apres la morl de son
fait
1

pere.

»
;

cosles

Hacteuas dociissimus auclor et recle quidem, quoau aunum moriis Emmerici num eliam recte, Verura, isle Hungarorum aunalisla, iu sua narquaiido adriil, de Ladislao, it rdgna, non pas six ratione, quoad nolascbronologicas, nec cum ceilissimis bislorias monumeiitiicoiigruil, nec sibimetipsi „ mois, comme rtiseut les hisloriens hongrois, mais ex certissimis, et passim ob- u fort peu de jours, nescimus. Nam, Ladislaum sex conslal. Ac primum menses, plus minus. patri supeistilem vixisse, ex viis, historiae monumeniis eviuciiur, Emrnericum ipsius lunuceniii epistolis probari potesl. Venia talunc adliHC intcr vivos versatum fuisse, cum crucemen danda celeberrimo operis iterum alque ilerum anno 1202, mense Novembri sigtiali Jaderam laudandi auclori, cum Regestorum annorum 1203, exeunle, cxpugnaverunt, nec uon uisi pusl lilam cla1204, 1205, epistolae, quas hodie edimus, lempore deiii, ei propier illam mcerore cunfeotum, diem quo ea quas ex ipsius opere relulimus, scribebat, obiisse supremura. Ladislaus igilur, lilius ejus, ucc nondum in lucem prodiissent, et ipse Raynaldus, patri successisse circa flnem anni 1200, nec ipsc e cui regesla evolvendi copia faela fuerat, ex epislolis vivis excessisse, Nonis Maii auui 1201, proul aflirhorum aunorum, ad res Hungaricas spectanlibiis, mat annalista, dici pulesl. Deiiiue, Andre.is, frater paucas admodum, easque fere ubique absque ulla Euamerici, Ladislai patruus, defuncto Ladislao uenolarum chronologicarum fienlione cilare, nullam pole, coronatus dicilur. iv Kal. Junii (codem auno vero integram referre, pro satis habueri! (Vid. An1201), die 27 post obiium Ladislai (id est die 27, in Peniecostei. Alqui, ucc uies nal. Eccles. tora. XIII, pag. 127. ad. an. 1204, § 46 post Nonas Haii mensis el 47; el pag. 150, ad an. 1205, §54 el 55). Ex iv Kal. Junii. ulpole vigesimus oclavus pluribus enim, quas mox ideo indicabimus, anni Maii, numerari potest vigesirnus seplimus post Noseptimi iid esi an. 1204), et anni oclavi (id est an. nas, id est post diem quintum, ejusdem raensis
; ; ,
,

; ;

CXXIX

GESTA.


A

AIN.

1202.

ecclesiaslicis et mundanis honorifice fuil el devote susceptus. Sed, cum ad fines jam Hungariae pervenisset, rnissis post

eum

nuntiis rex fecit ejustrans-

parvulum in regem faceret coronari, limuit vehementer ue coronationem ejus dominus papa faceret impediri. Unde, cum praefalus cardinalis ad curiam
illam nuntios destinasset, tunc demum obtinuerunt a rege licentiara transeundi. Profcctus ergo legatus,
universa,
sicut

itum impediri. Super quo qualiler dominus papa
processerit,

ipsius

littera?
:

manifestant, ad regem

Hungariae destinalae (56)

Inter alios, inquit, reges

fuerant constituta, complevit
et

j

et,

catholicos, elc, sine data.

rediens, tales ex parte regis,

primatis Bulgaro-

LXXIX. Ipse vero
teris

excnsatoriis ad
ei

quem

quemdam militem cum litdominum papam direxit, per dominus papa rescripsit hoc modo (57)
rex
:

rum

et

regis.

Blacorum, litieras reporlavit (58), ex parte A Calojoanne, rege totius Bulgariaz ei Blasine data, (ex parte primatis)
(59) Mullas inclinationes
et
:

cioe, etc.

Regiie celsilndinis litleras, etc.

LXXXI.
in praamissis
lates a

multas sani-

LXXX. Ei
vellemus, ne

illo

autem verbo quod
si

me

Basilio, etc.
filius Isachii,

conlinetur, quale denique reputares,
fitius

nos impedire

LXXXII. Alexius autem,

quondam

tuus carnalis coronari posset in
fuit,

regem, rex ipse valde territus
sel

quia,
ut

cum

fecis-

Constantinopolilaniimperatoris, de carcere fugiens, venit ad summum pontificem, gravem de palruo
suo, Alexio, Constantinopolitano

curiam congregari solemnem,

filium

suum o

imperalore,

que-

1205), huc usque aneedolis epistolis facile eruisset scriplor exaciissimus, Emmericum, certo cerlius, non nisi exeunie anno 1205 e Yivis excessis;e ; Ladislaum vero, patri superstilem, sub tulela Andreae, palrui sui, usque sallem ad mensis Maii, et forsan

usque ad mensis Julii initium, anno 1205, regnanec proinde tam gravissime errasse Hungaricos scriptores, qui orohani pueri regno sex meoses assignaverint. Consuiat igiiur lecior erudilus, praevisse
;

siones abalienare audeant ; dat. ut supra ; 40, Pntlatis, prvicijjibus, clero et populo regni Hungarice, ut fidem regi servent ; dat. ut supra ; 41, Archiepiscopo Colocensi, el episcovo Waradiensi; ut Ladislai regis, ac reginir, familiiv molestiam exhibentes compescant; dat. v Kal. Maii 42, Suffraganeis Ecclesioi Colocensis ut in fide regis pueri permaneant; dat. vn Kal. Maii ; 88, Andrea, domino

;

;

Hnngario2,qua excusationem
lato

afjert,

ler eas

ipsas epistolas quae hic in Gestis ipsis referebantur, el ad quas in Collectione noslra eum re-

Colocensi archiepiscopo in

cur ei proposluStrignniensem areligi jubet; duci, gubernaaffert,

chiepiscopum

morem non
;

mandamus, alias etiam islas quarum suscriplionem, argumenlum et not« chronologicas ipsius oculis suhjicere opera prelium duximus nempe epistolas
;

dat. Kal. Julii ; tori regni Hungariw

vm

— 107,

gerat,

aliumquc

Andreie.

quo excusationcm

cur

libri

septimi

:

13, Archiepiscopis, episcopis, abbati-

ecclesiarum prcelatis, et omnVms fam laicis, in regno liungarice const itulis super reductione Butgarorum, et ut legatum bene tractent ; sine data ; 47, Waradiensi episcnpo, et abbati de Petis, Vesprimiensis dioxesens ; ut inquirant an episcopalus in Ecelesiis quibusdam Graris regni Hungarite sit instituendus ; dat. Lalsrani, xvi Kal. Maii, an. vn id estan. 1204); 56, Archiepiscopo Strigoniensi ; de translatione prxposiluro? cujusdam; dat. Laierani, vm Kal. Maii, an. vu 57, Eidem ; ut coronet filium regis Hungnrim, cum ipse in terram sanctam ire proposuerit ; dat. ul supra ; 58, Regi llungarorum (Emmorico) qua explicat mandatum quoi jam emiseral super prmpositwis rcgni Hungarias ; dat. ut supru ; 128, Eidem : de electione abbatisS. Egidii de Hungaria; dai. Romae, apud S. Pelrum, xvni Kal. Octobris 127, Eidem qua gratulalur, quod legato transitum concesserit et hortatur ut ipsum benigne el honorifice tractet, dat. Romae, apud S. Petrum 159, Capitulo Strigoniensi : qua vocat eos ad prcesentiam suam, ut de poslulatione archiepiscopi Colocensis in archiepiscopum Strigoniensem sententiam audiant; dat.Romae, apud S. Petrum, x Kal. Decembris 226, Litterce Andreoe, gubernatoris Hungarice, ad papam. de translatione archiepiscopi Colocensis ad archiepiscopatum Strigoniensem. (Desunt nolae chronologicae, sed ex loco quo in Regesto collocitae sunt, ipsas ad papam non nisi post initium anni 1205 pervenisse, conjicere
bus, et atiis
clericis

quam

p

ejus postulatis de Papembergensi episcopatu non annuat j sine data (sed ex loco quo tegilur in Regrsto, verisimililer vi Kal. Julii) 127, Andreas, illustri regi Hungnriai ; ut ea, quos G. clerico episcopi Portuensis, ablata fuerant, ipsi restituere faciat dat. vi Kal. Augusti ; 139, Prcpposito et capitulo Strigo;

;

niensibus qua archiepiscppum Colocensem ipsis in archiepiscopum pra:ficit dat. Romas, n Non. Oc, ;

tobris.

Ex tenore
ricum, an.

epistolae 159 libri septimi

patetEmme-

;

;

;

;

,

;

;

D

1204, die x Kal. Decembris, quo die data dicilur epistola, adhuc inter vivos versalum fuisse. Ex Epislola 226, Andreas (frairis Emmerici, palrui voro Ladislai) ad papam, quae, aut exeunte anno 1204, aut ineunte anno 1205, scripla fuit, eruitur tunc temporis obiisse Emmericum, eique in regno, sub tulela Andreae, jam successisse Ladislaum. Ex epistolis ejusdem libri octavi 36, 37, 38, 39, 40, 41 et 42, nullus dubilandi locus quin Ladislaus puer, anno 1205, circa linem mensis Aprilis, adhuc superstes foret. Imo, ex subscriptionibus epislolarum ejusdem libri 88 et 107, quarum prima, Andrem, domino Hungariie, allera vero disertius. Andrea' ducis, gubernatori Hungaria', insciibilur, conjicere forsan fas esset, lunc adhuc, cum scribebanlur epistolae illae, nempe, die vm, et die etiam vi, Kal. Julii, an. 1205, Ladislaum nondum obiisse. Verum, ipsum non ultra mensem Julium vitam protraxisse,

lidem

facit

epistola

ejusdem

libri

oclavi,

licet.)

data vi Kil. Augusli (an. 1205), quae Andrea. non jam duci, vel gubernatori, vel domino, sed illustri regi Hungariie (ulpole qui Lasdislao, lunc defunclo,
successeral), inscribitur.
(56) Vide epistolam 126 libri septimi.
libri septimi, Leoni, tipresbytero cardinati, /t. S. legalo, dal. Roma?, apud S. Pelrum, xvu Kal. Oclobris, in qua inserilur epistola, de qua hic agitur, ad regem Hungariae directa.

Libri octavi, 36, Duci Andrece, regni Hungarioe gubernatori, qua respondetur litteris ejus, et Ladislaum

puerum, pupitlum et nepotem suum,ipsi commendat dat. vn Kal. Maii, an. vin (id esl an. 1205) 37. Eidem, ut pecuniam, quam de/unctus rex quibusdam reliqueral, erogandam curet dat. utsupra; 3*, Eidem ut redditus, quos regi reginieque matri ipsius promiserat, persolvat dat. ut supra 39, Eidem,
;

(57)

Vide epistolam 127
Crucis

tuli

S.

;

;

;

;

(58)
(59)

et

universis principibus in regno Hungaria; constitutis ut pueri regis curam gerant, nec regias posses;

Vide epistolam 230 Vide epislolam 231

libri
libri

seplimi. seplimi.

Patrol.

CCXIV

,

INNOCENTII

III

PAP.i:

CXXXII

relam deponens, quod videlicet patrem suum, im- A. nes, cum consilio regis Francioe, vocaverunt Roniperalorem Isachium, qucm sicul fratrem et domifacium, marchionem Montisferrali (62), et eum sic num debuerat honorare, crudeliler excaecaverat, et, ducem Chrhtiani exercilus prajfeeerunt, tradila ex

invadens violenter imperium, lam illum,

quam

ip-

majori parle pecunia, quani pro subsidio terrae sancla;

sum Alexium,
vinculis

ejus

lilium,

incarceraveral,

ferreis

comes memoratus congregaverat.

Ipse vero de
;

compeditum,
suas

postulans

de eo juslitiam

Francia per Alemanniam transilum
Philippo,

fecil

ubi

cum

exerceri. Conlra
lilteras

quem idem imperalor nuntios et sunnno pontifici destinavit; quarum te-

duce Sueviae, qui se regem gerebal, dicebatur habuisse tractalum, ut Alexium, sororium

nor in ipsius responsivis lilteris apostolicis explicalur, et ad alia, super quibus idem imperalor ei rescripserat, respondelur
:

suum,

filium videlicet Isachii,

quondam

Constanti-

nopolitani imperaloris, cujus sororem ipse Philippus

(60) Lilteras et nuntios

im-

peratoria;

dignitatis,

elc.

Dat.

Laterani.

ivi Kal.

duxeral in uxorem, ac se de captivilatis ergasiulo fugientem, reduci faceret ad Conslantinopolira ab
cxorcitu Christiano ad

Vecembris.

obtinendum imperiura Romapoutifi-

LXXXIII.
provinciaj,

Cum

de subvenlione Hierosolymitanse

nine.

De quo, cum idem marchio ad summum
accessisset, coepit agere a remolis
;

tam

in llalia

quam

in Gallia,

ingens

fieret

cem

sed

cum

in-

apparalus, comiles Grlliarum crucesignali miserunl

R

tellexisset ipsius

animum ad hoc nonesse

direclum,

nunlios suos in Italiam ad

ducem

et

populum Vene-

conducerent navigia opporluna. Tradalum est etiam inter eos de socielate pariler incunda; et, postquam sub cerlis paclionibus conut
eis sibi

lorum,

ab

expedilis negoliis ad crucis oflicium perlinentibus, ad propria remeavit.

LXXXIV. Quam

vero diligens et sollicitus, stu-

diosus et promptus exstiterit ad subveniendum necessitatibus terrae sanclae, ut ad recuperalionem ipsius Christianum exercitum inflammaret, ex litleris,

venerunt, communiier est provisum, ul, aliquot in

Syriam

deslinalis, caateri tenderent in
et

;Egyptum, r ut

caperent Alexaudriam
terra sancta

finilimas regiones, sicque
facilius

liberaretur

de manibus paga-

quas super hoc negolio destinabat, colligitur evidenler; de quibus, cum mullae sint et diversse, hanc

norum. Ubi ergo Franci et Veneli socielalem hujusmodi lirmaverunt,utriquesimuladsedemaposlolicam
nunlios deslinarunl, petentes, ut
sancla?,

unam
«

credidi praesenli paginae inferendam (63)
aliis

:

Archiepiscopis, episcopis, et
in

Ecclesiarum
in

summus

ponlifex

praelatis,
est

regna Franciae constilulis. Verendum

pacliones hujusmodi inter sefaclas pro subsidio lerrae

nobis

et vohis,

imo etiam omnibus

sortem Do-

auctoritale aposlolica confirraaret. Ipse

mini evocalis, ne

viri Ninivitae (64)

nobiscura et

cum

vero,

quod fulurorum esset praesagiens, caute reclericis noslris surgant in judicio, et vos damn:nl, spondit quod convenlionos illas ita duceret conlirquia poenitentiam egerunt ad praedicalionem Jonae, mandas, ut videlicet ipsi Christianos non lasderenl, C vos autem non solum non scidislis hactenus corda
nisi

alia

forsan iter eorum illi nequiler impedirenl, aul causa jusla vel necessaria forsan occurreret,

vestra, sed nec mauus vestras ad mandalnm noslrum sa?pius repelilum voluistis h^clenus aperire,

non possent, apostolicae autem confirmationem sub hoc lenore recipere noluerunl. Dnde
propter
aliud agere

quam

ut subvenirelis pauperi Jesu Christo.ad revelandura

sedis legati consilio accedente. Veneti

opprobrium quo ei a fidei noslrae hoslibus jugiler exprobralur. Ecce etenim rursus in cruce sua crucifigiturcrucifixus, rursusalapiscaaditur, rursus etiam

pro cerlo conjicitur qualis fucril eorura intenlio, per effedum operis poslea declarata. Conligit inle-

rim quod Theobaldus, comes Treeensis, qui se ad iler peregrinationis magnilice praparaverat.debilura
carnis exsolvit (61).
(60)

cadunt opprobria opprobrantium super eum, diconlibus inimicis Si Filius Deies,salflagellatur, rursus
:

vum

facias temetipsum (Matth. xxvn, 40). Si

Unde

caeteri

comiles

et

baro-

potes, libera terram nativitatis tuae de

quidem manibus no-

Vide epislolam 122 libri quinti. Anno 1201, morluus esl in Campania, circa Pentecosleru, Theobaldus comes, anno aeiatis suae vicesimo quiulo, crucesignaius, qui comitem Rainaldum de Dampelra misii pro se in parles marinas,
(61)
.<

nuarii. Isiam de qua hic agimus, posterius d.ilam fuisse apparel. In ea pradalis Franciae exprobratpontifex quoil, juxta promissionem factam in Divionenin si consilio, certam reddiluum suorum parlem

cuin sufncientibusexpensis. • Alberic. Clironic.Dns 421, ad an. 1201. (62) Delunclo, an. 1192, Conrado Montisferrali, de quo egimus supia in not ad § 58. Honifacius II, frater ejus, Marehio Monlisferrati factus est ; postea rex Thessalonicensis. Obiit an. 1207. (63) Epislola haeciiiRegestisInnoceniiihodienon reperiiur; rnulla in ipsa leguntur, qu;oaduobiis libri secundi epislolis repeiila esse patet eaque ideo Italico characlere exprimi curaviraus. Vide epislolas 270, libri secundi, archiepiscopo Magdetmrgensi, suflraganeis ejus, aliisque., elc. Dat. Laterani, n [apucl Itoger, de Hoveder. vi) Kal. Januarii, an. n. 271, Universis Christi fidelibus, per Viennensem
. ;

D

subsidium

terrae

sanciae

impendere neglexissenl.

Unde

facile inducitur, inler Divionensis concilii ce-

lebralionem, epislolaBque hujusce datam, aliquot saltem menses elTluxisse. Divionense concilium circa linem anni 1199 habitum fuisse scimus. Noslra igitur epislola, non nisi posl primos anni 1200 menses scripla fuisse videlur. Verum, ante mensem ejusclem anni Seplemhrem scriplatn fuisse certo cerlius evincitur. In ipsaenim,deinterdicti, in regem et
sententia, velut adhuc, cum loquilur pontifex. Islud aulem inlerdiclum Ostiensi episcopo ab Oclaviano Sepin concilio Nigellensi, mense anni 1200 tembri, pridie Nativilalis Mariae celebralo, solutum

regnum

Franciae

lali,

scriberel, vigenle,
,

,

fuit.

(64)

Ninivilcs.

Sic in codice Vallicellano

;

apud

provinciam

constitutis

;

Dat.

Laterani, n

Nonas Ja-

Baluzium, Ninivx.

cxxxni
stris, et

GESTA.


A

AN.

1200.

CXXXIV

cruciscultoribus restitue crucem tuam. Vos
et

legati nostri vobis exhibeant,

autem, quod pro majori parte didicimus
poscenti, et reposceuli
sajpius (63),
;

dolemus,

nec poculum

de mora ipsorum teslimonium perhibenles. Ut aulem mandatum apostolicum facilius el melius compleatur, per singulas
provincias, in metropolilana ecclesia, vel,
si hoc ibi propter hoslilttatem, vel aliud evidens impedi-

aqua? frigidae miuistralis
laicis,

ita

ul contra vos

jam a

quos interdum ad crucis obsequium verbis, non o;>eribus, invitalis, illud evangelicum assuraatur Alliganl onera gravia humeris subditorum, quce movere digilo ctiam nolunt ipsi (Matth. xxni, 4).
:

fieri

mentum non
ciic sin»

voterit, in

duobus

vcl tribus locisprovinet

dilatione

convenire curetis,

inter vos,

.(am improperatur vobis a laicis quod de palriraonio Jesu Cbristi libenlius bistrionibus subvenitis quam Ghristo, plura in canibus et avibus pascendis cou-

juxta formam apostolici mandati, de ipsius lerroe subventione tractare, et, post reversionem suam, quilihct vestrum in saa dimcesi concilium convocel sine mora,
aucloritale nostra (66), proecipiens abbatibus et prio-

subsidium crogare, facli proJigi aliis, ipsis parci, vel, ut verius dicamus, avari. Ecce, quomodo tribuistis ei pro orunibusqua? retribuitipse vobis? Ecce quomodo amatis eura? Ecce qualiter mulliplicibus ejus beneficiis responveliiis

sumitiS;

quam

in

ejus

tam exemptis quam aliis, archidiaconis et deomnino clericis, in sua dioscesi constitulis, ut juxta veram asstimationem, proventus
ribus,
canis, et universis

delis

? Sic evidenlius osleodentes qualiler animas pro ovibus ponerelis, qui nec etiam quadrageiimam

g

suos taxent, et, infra tres menses post fadcnuntiationem, quadragesvmam partem valoris eorum, sub ipsius episcopi teslimonio et aliquol

et redditus

ctam

eis

partem reddituum vestrorum pro ipso, iuio ipsi, hactenus impendere noluistis cum plures veslrum nou solum quadragesimam, juxia mandati noslri lenorem, sed tricesimam, juxta promissionem suam
;

religiosorum virorum, adhibitis nittilominus ad cautelam aliquibus latcis fidelibus et discretis, in locum

idoneum ejusdem dimceseos non differant consiynare. Ab hac autem generalitate Grandimontenses et Carthusienses eremilas, monachos Cistercienses el canonicos 1'ramonstratcnses. excipimus, quibus mandalum

factara in Divionensi concilio, in

tam pium opus conuniversilalem
et

verlere tenerentur.

Monemus

igiiur

super huc injungimus speciale. Ad hcec,
ecclesiis

veslram,

in

singulis

ei

exhorlaniur in Domino,

per aposlo-

lica vobis scripta

mandamus,

et

ex parte Dei omni-

truncum concavum poni prcecipimus, tribus clavihus consignatum, prima penes episcopum, se-

potentis, in virtuteSpiritussancti,sub intermiaatione

divini judicii districte prcecipimu,

quatenus juxla priorum noslrarura litlerarum lenorem, vos, etuniclerici jurisdictioni veslrae

cunda pcnes ecclcsice saccrdotem, iertia per aliquem religiosum laicum, conservandis ut et in eo fideles quilibet, juxta quod Dominus eorum mentibus inspi;

versi

subjecii,

saltem

raverit,

quadragesimam partem omnium ccrlesiasticorum redponere in remissionem suorum peccaminum moncanlituum et proventuum vestrorum,prius tamem deductis C lur, et in omnibus ecclcsiis, semel in hebdomada,
usuris,qaarumsoluticvitarinonpossit,interrx sanctx subsidium convertalis, facientes vos, fratres arcbiepiscopi et episcopi, quadragesimam ipsam, per veslras dioeceses iuslauler exaclarn et collectam lideliler, ia lulo loco deponi; de qua singuli veslrum, fralresar-

suas eleemosynas (irmitale (67) staluta de-

pro remissione peccatoruia,
certa die,

et pnesertim offerenlium, sacerdos prcenuntiet populo, missa publice decantelur singulisque diebus inler

quam tamen

;

cbiepiscopi
fratribus,

missarura solerania, Deus, venerunt gentes in hxreditatem tuam (68), campanis pulsantibus, cum oratione

el episcopi, assumptis secum duobus uno Hierosolymitani Hospitalis, et alio militix Templi, de consilio nobilium virorum, Mat-

consueta

dicatur.

Concedimus

autem

vobis,

frulres archiepiscopi el episcopi,

ut circa eos qui de

tbsei

de Mallio, canonici

de.

Belhunia.

et

Milonis de

Bremont, ac Gualterii de Guidonisvilla, et aliorum discrelorum virorura, militibus vel atiis bellatoribus qui signum Dominicm crucis assumpsennt, si in
suis

bonissuis terrx sanctx votuerint subvenire,de discrelorum virorum consilio, qualitate personarum et re-

rum

facultate pcnsatis, etconsiderato nihilominus de'

votionis ajfeclu, opus injunctu' pamilentix
possilis in opus eleemosynai faciendx.

commutare

non potuerint tumptibus transfretare, congrua de eadem summa stipendia subministrent, sufficienti ab eis cautione recepta, quod in dcfcnsionem lerree orientalis per annum vel amplius, juxta quantitatem
subsidii,
si decesserint,quod absit ; ! in cia suscepta, subsidium non in alios usus convertant, sed restituant potius in stipendia
et,

Koveritis au-

lem, nos venerabilibus fratribus nostris, Parisiensi et Suesssionensi episcopis, et dilectis filiis Vallium

D

Sarneii el Sancli Vicloris abbatibus,
scripta dislricie pra:cipiendo
in concilio, a dileco
celli
iilio

commorentur

per apostolica mandasse, ut eos qui
tituli

Pelro,

Sancti Marsedis

presbylero cardiuale,

lunc apostolicae

bellatorum

;

qui

etiam,

cum

redierinl,

non prius absolvantur a prmlitteras

slita cautione,

quam

apud Divionem collecto, tricesimam suorum reddiluum in terras sancta? subsidium liberaliler
legato,

regis,

vel patriarchce,

promiserunt, saltem ad quadragesimara persolven-

vel

magislri Hospitalis, vel milituB Templi, vet etiam
recle
in

dam, monitioae prasmissa, per censuram

ecclesia-

(65) Sic apud Baluzium, cellano, potius. (66) Noslra.

;

codico Vailisic et ; in codice

apud Baluzium, qui, ad marginem, nolal Podiano legi, apostolica.

Sic iu codice Vallicellano

(67) Firmitate, Sic in codice Vallicellano ; sic et qui, ad marginem, nolat iu codice Regio lefii, fratcrnitate.

apud Baluzium,
(68)

In
;

haireditatem luam.

Sic

in

codice Valli-

cellano

apud Baluzium desunt.

INNOCENTH
siicain,

III

PAP.E
disciplina;,

CXXXVI
discretioni
ul, si

appellalione
sit

reraola, compellant.

Porro,
lau-

A slicae

vestrae

per apostolica

quam meritorium

crucis obsequium,

quam
Illi

scnpla mandumus,

qui ex eis officia voluerint

dubile, relictis propriis, lerrae sanctae reliquiis

subeuiui,

audire divina, ea facialis ipsis, exclusisaliis qui non
fueriut cruccsignaii,

venire, saiis palel ex evungelica lectione.
qui,

non

pulsalis

campanis, voce

assumplo crucis signuculo, in terrae sanelae subsidium non dubitant Iransfretare, quod in Evangelio legilur videnlur ad litteram etiam adimplere
:

celebrari suppressa.

Si qui

autem eorum, excomcaulione recepla,
et

municalionis forsan sententia innodali, postulaverint absolvi,

ab

eis juraloria

Si quis vult post
loH.it

me

venire, abneget semctipsum, et

ipsis benelicio alisolulionis

crucem suam, etsequatur
filias,

me

(Luc. ix, 23).Qui

quiu
terrae

al> eis

impenso, non negamus stututam pecuniam e. iam exigatis juxla
et

eliam, ul veri discipuli Christi fianl,

patrem,

ma-

consueiudinem,

recipiatisexaetam.
fueril,

Verumcon-

trem, uxorem,

lYatres el sorores,

adhuc au-

tamem, poslquam recepla
feralis,

eam

ipsis pro terrae

juxlaverbum Veritatis (Matlh. Nunquid enim patrem, malrem, uxorem, tilios, fratres el sorores non videutur odisse, qui, poslposilo carnis aflectu, Regi regum in puritate spiritus desiderant militare ? Nunquid suani animam non oderunt, qui, ut injuriam viudicent Crucifixi, animas ponere non formidanl, chari" talis ejus privilegio commendandi, de qua Verilas Majorcm charitatem nemo in Evangelio protestatur habet, quam utauimam suam ponat quis pro amicis

tem

et

animam

suacu,

suncla? succursu in peregrinalionis subsidium

xix, 28) oderunt.

ipsum,

si

grave id forsitan, quod non crediin

nius, vobis fuerit

quadragesima,
in

quam

per vos

erogari

mandavimus,

eorum

stipendia, qui suis

„ non

:

sumplibus, compuianles noslrorum vestigiis inhaerentes, ut clerici crucesignati usque ad triennium reddiius suos pignori valeant obligare, concedimus, atque volumus el mandamus, ut eos super hoc nec
possinl
transfrelare
Praelerea, proedecessorum

impedialis per vos in aliquo,
alios

nec permittalis per
districlius

suis (Joan. xv, 13). Taies,

quaeremi Domino

si

cali-

impediri.

Ex

parte

quoque noslra

cem

bibere

possent

Possamus, secure
dicerenl

quem ipse fuerat bibiturus, cum Zebedeei filiis responderent
Petro
:

inhibere cureiis dominis crucesignatorum (70), ne ipsos gravent indebile, aut exactionibus praesuman
insolilis moleslare.

(Matth. xx, 22). Tales, de Christi gratia contidenles,

Quia vero

iis

qui divinae se m.in"
illi-

secure

cum

Ecce nos reliquimus

cipanl obsequiis servilulis, et abstinendum ab
cilis, et licilis
liat

omnia,et secuti sumus

te.

Quidergoerit nobisl (Matth.

parcius est
si

utendum
parle

(71),

ne liciium

mx,

27.)

Nunquid enim qui regna, principatus,

illicilum,
el

lascive vel illicenter agalur, voluut eos ex

comitatus, et praedia reliquerunt larga, non secure

mus

mandanuis,

nostra

monere
illis

uterenlur lioc verbo, quo Pelrus, qui navim lanlum
el reie reliqueral fuil usus.

diligentius et inducere

procuretis, ne diebus

Nos ergo,

qui,

licetin-

quibus carnibus vesci debenl, aut eliam jejuniorum
praeter

digni,

locum ejus lenemus

in lerris, cui

lalessuum C diebus,

pulmenta,pluribus ferculis quam duo
aliis

devovent famulalum, sauc!ae recordationis Gregorii
papae, praedecessoris uostri, vestigiis iuh;ereutes(69),

bus, et eis elium moderalis, utenlur; nisi forsan co-

milibus, baronibus, et

nobilibus terlium fer-

praesentium auctoritate staluimus, ut bona eorum et

similium ex quo c.rucem susceperint,
suis,

cum

familiis

sub sanctas Romanae Ecclesiae ac nostra, necnon archiepiscoporum, episcoporum, el alwrum prmtatorum Ecctesix Dei protectione consistant, et, donec

culum, quod vulgo dicilur intermissum, ultra id quod exbibelur familia?, apponatur nec de caelero, donec votum peregrinalionis adimpleant, hermineis variis, seu griseis induautur. Ad quorum ulrumque,
;

lam
lurae

clericos

quam

laicos,

et

mulieres
vel

etiam,

de ipsorum redilu vcl obitu certissime cognoscatur, integra maneant, et quieta consislanl. Quod si quisquam conlra pnesumpserit, singuli vestrum in sua dioecesi pra»sumplionem ipsius per censuram ec.clesiasticam, appellatione remota, compescant. Volenles
praelerea sic super inlerdicli

quae vel

Iransfrelare

lenentur ex voto,

secusi-

sunt iu peregrinalionis ilinere viros suos,

militer

volumus commoneri. Armigeros etiam
coloralis

et

alios serviiores diligenter et efficaciler,

vobis fuerit, inducalis, ul

quanlum in vestibus non
viri,

senteutia,

prolali

in

utantur, sed conlenti sint aliis convenienlibus in-

lerram charissimi in Christo filii noslri, Philippi, Franeorum regis illustris, crucesignalorum pelitioni deferre,

dumentis. Caeterum, quoniam nobiles
rj nioe

Boloalii
?

(72)

et

Bellimontis (73) coniiles,
ut

et

multi

ut

non dissolvalur nervus

ecclesia-

sicul accepimus,
fecit

conlra votum
adduci,
et

suum

licentius

Vide lib. I, epist. 336. Baluz. not. marhunc locum. (70) Crucesignalorum. Sic in codice Vallicellano apud Baluzium, signalorum. (71) Vide l, q, i, c. 34 Aliud. Vide etiam lib. vn Capitulor., c. 61. Bai.cz. not. margin, ad hunc
(69)

eum Peronam

ibi

cum

in

turrim

gin. ad

:

locum.
(72) liainaldus (de Dammartin) Idam, comilatus Boloniae hceredera, anle annum 1191, in uxorera duxerai. Captus in praelio apud Bovinas, an. 1214, in caslello Peronae detenlus fuit, ubi, mmrore confeclus, anno 1227 diemobiit supremum. « Kex, inquil, Albericus (Chron. ad an. 1214, pag. 483).

munilissimam includi, et caulissime cuslodiri, ligatum compedibus mira sublililate perplexis el ferc indissolubilibus, conjunclis invicem calena lanlae brevituiis, quod vix passum efficeret seraiplenura ejusdem calenae medio inserta erat et alia calena longitudinis decem pedum, inlixi caput alterum cuidam Irunco mobili, quod duo homines vix mo;

vere polerant, quolies
nalurae. »

comes

iturus erat ad secreta

(73) Erat is, verisimililer, Mallhasus III, Franciie camerarius, qui Alienordim, comiiissam Viromanniae (vid. Alberic. Chronic. ad an. 1184, pag. 365).

CXXXV1I
veniant, vel illud differant adimplere,
cis

GESTA.

AN.

1209.

signum cruquod suis affixcranl humeris iu animarura suarum perniciera abjecerunt, fralernilati vestrae,
archiepiscopi
et

A "^

prxstandas usuras juramento teneantur
fratres

astricti,

vos,

archicpiscopi

et

episcopi, per veslras

dioeceses

creditores

eorum,

sublalo

appellalionis

fratres

episcopi,

per

apostolica

obsiaculo,

eadem

dislriclione cogatis, ut, eos a sa-

scripta dislricte praecipiendo
eos,

mandamus, quatenus
si

indulgenlia

apparuerit

qua fors;m per subreplionem obtenla, ut signum
etiam non obstante,

crucis recipiant, et

cum

aliis stalulo

teinpore pere-

grinationis propositum exsequantur, monilione pras-

cramento penilus absolvenles, ab usurarum ulterius desistant. Quod si quisquam creditorum eos ad solulionetn coegerit usurarum, eum adreslitutionem earum, sublalo appetlationis obstaculo, districtione simili compellalis. Judwos vero ad remitexactione

missa, per excommunicalionis et in lerras interdicti
senleniias, appellalione postposita, compellalis, et,

quocunque

lales devenerinl, divina

prohibeatis
si

eis

praesentibus officia celebrari.

Quod

forsan aliqua

iendum ipsis usuras per scecularem compelli prawipimus polestalem, et, donec eas remiserint, ab universis Christi fidelibus, tam i?i mercimoniis quam aliis, per excommunicationis senienliam eis jubemus
nibilominus

vobis indulgenlia fuerit prasentala, quae dubia vobis
vel difficilis videatur, ita
cile

quod judicare de ipsa

fa-

communionem omnimodam denegari. Volumus etiam et mandamus, ut si qui forsan cru-

non

possitis,

eam ad nostram praeseniiam

desli- r>

nelis.

ad

Parochianos quoque vestros, ne saltern usque quinquenniura ad torneamenta convenire prae-

cesignatorum tanto debitorum onere prsgravantur ut forte soluta non sufficiant ad expensas quas
sunt in
peregrinalione
facluri, credilores

eorum,
ad

sumant, monere diligentius et inducere procuretis, in personas eorum, qui contra praesumpserint, excoramunicationis
sublalo
et in

quos

rei famiiiaris

inopia non excusal, ut usque

terras inlerdioli sentenlias,

Iriennium solutionis terminum prorogent, monere diligenter et inducere procuretis. Horum auiem

appellalionis

obslaculo,

proferenles,

et,

omnium

venerabilibus fratribus nostris, Parisiensi et
episcopis,
et

quocunque
tes

tales devenerint, divina (74)
officia

prohiben-

Suessionensi

dileclis

filiis,

Vallium
solli-

nec prius latas in eos relaxelis sententias, quam torneamenta usque ad praedictum terminum solemniler abjurarint. Nos autem, de Dei misericordia, et beatorum
ipsis

praesentibus

celebrari

;

Sarneii (75) et Sancli Victoris (76) abbalibus,

citudinem delegamus, ut exsecutores sint super capilulis illis quae fieri sub ecclesiastica dislriclione mandamus, et in iis, ad quae aliquos moneri jube-

apostolorum Pelri

et

Pauli auctoritate

confisi,

ex

illa,

quam Deusnobis,
cttntulit

licet

indignis, ligandi atque solcendi
iti-

potestale,

omnibus, qui laborem hujus

mus, exsequanlur oflicium monitorum. » LXXXV. Termino igitur constiluto, crucesignatorura exercitus ad partes Venetiarum accessit tam
multus
dubio
et
forlis,

neris in personis propriis subierint et expensis, plenarn

devolus

el limoratus, ut

absque

peccalorum suorum, de quibus cordis el oris egerint pasnitentiam, veniam indulgemus, et in relributione

juslorum sidutis celernas pollicemur augmentum.

lllis

autem, qui non in personis propriis
sed

illuc acresserint,

in suis tanlum expensis, juxta qualilatem el faillic

quod per eum Domiuus antiqua miracula innovaret, nec solummodo recuperareiur Hierosolymitana provincia, verum eliam regnum Babylonicum caperelur. Nam et Veneti tam magnifica navigia praeparavurant, ut a longis relro temcrederetur

cullatem suam, viros idoneos deslinaverint,

per
qui,

poribus

nedum
lituli

visus, sed nec audilus fuerit

lanius

annum nwraturos ad minus,

et illis simililer,

navalium
trum,

apparalus.

Misit ergo

dominus papa Peexercilum

licet in alienis expensis, in propriis tamen personis assumplx peregrinationis laborem impleverint,pienam suorum veniam concedimus peccatorum. Hujus guoque remissionis volumus esseparticipes, juxta quantitatem subsidii, et devotionis affectum, omnes qui ad subvenlionem ipsius lerrx de bonis suis congrue minislrabunt. Personas insuper ipsorum, et bona eorum, ex quo crucem susceperint, sub beali Pelri et nostra

Sancli

Marcelli presbyterum cardinasedis legaium, ad

lem
in

(77),

apostolicre

Veneliis crongregralum, ut proficiscerelur

cum

illo

nomine Redemploris. Sed dux

el consiliarii

Ve-

nelorum, timentes ne ipse impediret eorum propoquod male conceperant, de Jadera expugnanda, dixerunl quod si vellel ire cunTeis, non
situm,
ut
\)

legationis,

sed

ut prsedicaiionis cxerceret
;

ofli-

prolectione

suscepimus, nec non ut sub archiepisco-

porum
sione
pserit,

et

omnium prxlalorum

Ecclesix Dei dc/en-

consistant.

Quod si quisquam contra prxsumper censuram ecclesiasticam, appellatione post-

Quamvis autera (78) displicuisset hoc Francis, rediit tamen inhonoralus a Venelis, pravam eorum inteniionem suinmo pontifici expressius manifeslans. Qui lillecium,
ducerenl
illum
alioquin, rediret.
ras

posita, compescatur. Si qui vero proftciscentium illuc

misit

universis crucesignatis, districlius prohi-

in cap.

uxorem duxeral. Conf. Anselme, 13, pag. 403. Adeundus etiam
nouv.
e^dit.

lom. VIII,
[).

Art. de verif. les dales. et 709.

Clement, tom. III, pag. 708
;

in notis ad epislolam 12 libri quinti. (76) De abbate Sancti Victoris (Absalone),

in

nolis ad episiolam 12 libri
(77) De isto jam episl. 20 libri terlii.
(73)

terlii.

egimus supra.
;

Vide not. ad

Sic apud cellano, omnia.
(74)

Baluzium, recte

in codice Valli-

Au/cm. Sic apud Baluzium

in codice Valli-

(75)

De abbale Valliura Sarneii (Guidone) agimus

cellano, igilur.

1

CXXXIX

INNOCENTII

III

PAPvE

bens, ne lerras Christianorum infeslarent, et nominatim (79) Jaderam, quam rex Hungariae possidebat, qui simililer erat crncesignatus; alioquin,

A

rebtis pessimis, nec ad pcenilentiam agendam, nee ad indulgentiam implorandum voluerunt aliqua in

lenus inclinari. Ad consultationes autem Francorum

anathematis vinculo innodatos inhibilionem (SO) et exeommunicationem
scirent
se

;

et

hauc

dominus papa
LXXXVIII.
Soffredum,

rescripsil

hoc modo

(^7)

:

Si vere vos

fecit eis

pcenitet, etc. sine dala.

per

abbalem de Locedio (81) certius intimari (82). Marchio vero Montisferrati qui fuerat supcr hoc a
viva

Praemissit

(88) itaque

dominus papa
provinciam, ut
;

liluli

Sanciae Praxedis presbylerum car-

domino papa

voce

prohibitus, se prudenter

dinalem
inlerim

(89), in

Hierosolyrnilanam

absentans, non processit

cum

illis

ad Jaderam

ex-

ibi legationis

oflicium exerceret

el fecit

ei

pugnandam LXXXVI.

(83).

mille ducenlas libras conferri, ut eas lum in necessital.es familiae suae,

Qualiler autem illi ad Jaderam destruendam processerint, quanlum superhoc dominus papa commotus fueril, litlerne quas misil ad ilios indicant manifeste (84) Dolemus non modicum, etc.
:

tum

in ulilitatem

terrae sanctae

provide distribueret, sicut cognosceret expedire. Pe-

trum

vero, liluli Sancli Marcellipresbyterumcardinasi

lem, direxil posl illum, ut
jungeret,
aut,
si

posset, crucesignatis se

sine data.

non

posset, in

Syriam transfreta-

LXXXVII.
cognoscenles

Principes

vero Francorum,

suum

re- t» ret, confercns ei totidem libras propter causas eas-

episcoporum
milienlcs

excessum, juraverunt in manibus suorum quod super eo mandaiis do;

dem. Ulerque veio, unus post alium in Hierosolymilanam provinciam transfretavil, per insulam Cypri

raini papae parerent

et

fecerunt se ab

illis

absolvi,

transiium

facieus,

el in

ea quae fuerant ordi-

Suessionensem
ul
et

episcopum

(85)

ad apoponlificis

stolicam sedem,
mitigarent,

commolionem summi

illum

consulerent qualiter essent de

caetero processuri.
(86)

nanda disponens. Soffredus ergo prascedens, llierosolyinilanum palriarcham (90) invcnil in ullinm laborantem quo posl aliquo dies ex hac luce migranle, idem legatus a clero fuit in palriarcham
;

Ipse

quatenus,

digne

vero per Iitteras suas praecepit eisdem de lanto pcenilentes excessu, et

eleclus,
et

et

a

populo expelitus,

cum

regis assensu,

suffraganeorum

favore. Missique sunt nuntii de
ut obtiet,

salisfacienles

congrue de

peccato, redderent unispoliis pervene-

versa quae ad eos de ladertinorum
ranl, et a similibus

communi consilio ad aposlolicam sedem, nerent eum in patriarcham sibi concedi,
concessionem,
ergo
si

posl

Quia

de coetero penitus abstinerent. vero senlenliam aposlolicae sedis, praeter au-

sibi

pallium

deslinari.

Deliberavit

summus

ponlifex, ut

cloritatem ipsius, nullus poluit relaxare, quibusdam
viris discrelis injunxil, nt

possel, sed

idem legatus induceretur, non cogeretur, si nollel, patriarchamittens pallium alieri cardinali
conferret (91). Sed
ille

ab

eis,

qui

nondum
ut in

jura

tum

recipere,
ei, si

ut,

verant apostolicis stare mandatis, reciperenl jura- ^ jllud

consenlirel,

no

mentum,
praasenlia

a

juralis

aulem exposcerenl
taliter

eorum
ac

luit alii|ualenus

consentire; unde
traclari
:

oblinuil de alte-

recognoscerent

se

jurasse,

deinde,
nis

juxla

formam

Ecelesiae,
;

munus

ahsolulio-

comilibus baronibus sub debito juramenti, ut per patenles litteras, tam se quam successores suos sedi apostolicae obligarent, quod ad mandatum ejus de lanla
el

impenderent universis

injungentes

convenerunt omnes in Vercellensem episcopum (92), virum utique vila, et scientia, el fama prajclarum, cui papa scripsil hoc
rius

eleclione

el

modo

(93)

:

Ut
Itl.

lapsum humani generis,
Augusti.

elc. Dat.

Ferenlini,

m

l.XXXIX.
et

Ipse

vero Vercellensis episcopus, huatl

praesumptione salisfactionem

exhibere
in

curabunt;
ul a si-

mililer acquiescens,

aposlolicam sedem accessit.
pallii

omnibus aulem praeciperent

communi,
aliis

in

patriarcham promotus, non solum

or-

milibus de caetero abstinerent, salvis

mandatis
comites
et

quse super hoc ducerel facienda. Porro,

barones
et
sic

obligavcrunt se, sicut

fuit illis

injunctum,

nameniurn accepil, verum eiiam officium legationis promeruii, per quadriennium in sua provincia exercendum Januamque profectus, inde in Syriam na;

omnes

ahsoluti

fuerunt. Veneli vero, tanfecerinl, et exsullant

vigavil.

quam
(79)
el

qui gloriantur

cum male
Sic

Philippus autem, sicut conveneratcum marchionc

D
qui, ad dice Regio legi specialiter.

Nominatim. apud Baluzium,

in co.lice Vallicellano

;

sic

(87)

Vide epistolam 102
i,

libri sexli.

marginem, nolat
;

in co-

Vide lib. ad hunc locum.
(88)

epist. 336.

Baluz. not.

margin.

(80) Inhibitionem. Sic apud Baluzium Vallicellano, prohibitionem.

in codice in not. ad

(81)

De abbate de Locedio jam egimus

(89) Vide epislolas 2fi el 27 libri quinti. (90) Erat is nomine Monacbus, de Florenlina cidevolionis Hierosolymaui vitate oriundus.

Cum

§46.
(82) Litterss, quibus hanc inhibitionem Innocentius expresseral, in Regestis hodie non reperiuntur.
(83) Vide Odor. Ra.vnaltl.adau 1203, not margin. ad hunc locum.
(84)
p. 6.

Baluz.

causa veuisset, a patriarcha primum cancellarius, deinde arcbiepiscopus Caesariensis crealus fueral. ex qua ecclesia ad Hierosolymitanam trausiit anno 1194, el obiit anno 4203. Or. Christ. tom. III, col.
1252.

(85) libri lerlii.

Vide Epistolam 161 libri quinii. Oe Suessiouensi episcopo, vide epislolam
99
et 100 libri sexli.

1

Confcr epistolam 129 libri sexii. He islu vide epislolam 38 libri icrlii. (93) Vide epislulam 222 libn septimi.
(91)
(92)

(80) Vide epislolas

GESTA.
Monlisferrali,
videlicel


A

AN.

1205.

CXLll

misit Alexiura,
Isachii,
;

sororium suura,

fl-

quondara Conslanlinopolilium et, eodem marchione sagaciter lani imperatoris mediante, tractatum est inler ipsum et exercitum
Christiantim, ul idem
exercitus reduceret illura in

ret

coramonili, et Alexius imperator nequiler incubaimperio, quod inique abstulerat fratri suo, cum

super his nullam desuper ulciscendi acceperinl potesiatem, coepit vehementissime dubilare, quid in
tanlo negotio sibi foret
genli Iraclatu,

Graeciam,

et

juvaret ad Constanlino;iolilanum imcis

agendum. Sed, habito dilinon solum cum canlinalibus, verum
et aliis

perium obtinendum, ipseque pccuniara

promis-

eiiam

cum

archiepiscopis et episcopis,

viris

sam
ret,

solveret,

et

alia

pacta

cum

eis inila custodi-

poslquam imperium

obtineret.

Verum, cum

prudenlibus, quorura tunc de diversis parlibus magna erat apud sedem aposlolicara mulliludo, nobili
viro,

hoc ad summi pontificis notitiam pervenisset (94), Cum in manu valida, scripsit illis hoc modo (95)
:

marchioni Monlisferrali, soper hoc sedem apo-

stolicam consulenti,

decommuni
inter

consilio, rescripsit
et

elc. Dat. Ferentini... an. vi.

hoc modo (100)
etc, sine data.

:

Quod

curas

occupaliones-

XC.
gantes,

Ipsi

tamen, nihilominus in Graeeiam naviuhi quid Constantinopolira pe-venerunl
;

aclura fuerit (96) ab ipsis,

lilterae

ipsorura ad do:

cerit nobis

rainum papam directae declaraot (97) Dominus. etc, sine dala.

Quanla

fe-

R

XCIV. Quia vero per Constautinopolitani imperii detentionem, quod divino judicio sibi subjugavere Latini, Hierosolymitana provincia sperabalur facile

Tuncdemum

dnx,

et

Veneli qui erant in Graecia,
tituli S.

miseiunt nunlios ad Petrum,
solutionis
illos

Marcelli pres-

manibus paganorura, ex tunc firmato proposilo, dominus papa ccepil ad eorum succursum, qui Conslantinopoli morabantur, intendere
liberari de

byterum cardinalem, apostolicse sedis legalum, abbeneficium
litteris suis

diligenter,

scribens pro

illis
:

archiepiscopis

et

epi-

implorantes

;

qui

misit

ad

scopis in

hunc

modum

(I)

Vir unus de

Ramalha

cum
et,

thesaurarium Xicosiensem de
eis,

duas, etc, Dat. Romce... an.yui.

Cypro,
siss,

recepto ab

juramenlo,

fecit illos absolvi,

secundum formam Ecclequaravis adhuc
ha-

XCV. Praefatus autem Balduinus, comes Flandrias, postquam ad Coustantinopolitanum irnperiura exstilit sublimatus, per nuntios et apices suos vocavit ad se prrefatum Petrum, Lhuli Sancti Marcelli presbyterum cardinalem, aposlolicae sedis legatum, in

in nullo salisfecerint de cominisso, malens eos

bere claudos

quam

mortuos, praeserlim ne ipsorum

contagium caeleros inquinaret. XCI. Alexio igitur cum Isachio, palre suo, ad Conslantinopolitanura imperiura restiluto eoque fidem non servanle Latinis, qualiler Constantiuopolitana civitas capla fuerit, et Baldnimus, comes
,

Hierosolymitana

provincia

existenlem,
et

ut,

acce-

dens in Graeciam, de personis
cis

rebus ecclesiasti-

pedictus SolTredus,

auctorilaU apostolica ordinaret; porro, cumsmtitnli Sanctae Praxedis presbycardinalis,
simililer apostolicae

Flandriae, ad imperiura sublimatus,

ipsius

littero:,
:

G

ter

sedis legatus
pariter

ad

dominum papam

transmissae,

describunt (98;

nollet ibi

remanere post illum, araho

rece-

Saiictissinw, inquit, Patri, elc, sine data.

dentes,

Constantinopolim accesserunt, facla prius
;

XCII. Verum. antequnm Franci el Veneli ad capiendam Constuntinopolim processissenl, tales inierunt fcd invicem pactiones (99) In nomine Dei
:

annorum treuga cum Saracenis et tanta ecs secuta esl multiludo, non solura laicornm, sed eliam clericorura, quod alienigenae pene omnes et indigesex
nae multi,

amen. Kos quulem, Bonifacius, etc XCIII. Atlendens ergo dominus Innocentius quod in pactionibus illis mulLa continebantur illicila praeserlim ea quae contiugebant slatum Ecclesiarum
oeterni,
et

Hierosolymitanam provinciam deserenles,

Constantinopolim adierunt. Sed praefatus SofTredus, modicara faeiens ibi morara, per Thessalonicam.
nbi

cum marchione

Monlisferrati

est

aliquandiu
reversus.
his

clericorum, et quod in captione Constantinopolis
crucesi-

comr.ioratus,

ad sedera aposlolicara

est

mulla fuerant scelera perpetrala, quoique
dere, nisi forsan

Qualiler autera
et aliis praefato

dominus papa
apud

scripserit super

gnali prohibili fuerant terras Chrislianorum offen-

Petro, lituli Sancli Marcelli presby-

eorum

nequilia iter impediretur,

tere

cardinali,
litlerae

Constantinopolim existenti,
quarurn
tenor
Julii.

nec videbalur ad excusalionem illorum sufficere, quod proplerea licuerit eis Graecos offendere, quoniam ipsi ab obedienlia sedis aposLolicae sese subtraxeranl, et
licel

ejus

manife.stant,

est

lalis

D

(2)

Audilo jampridem,

elc. Dal, iv

U.

XCVI. Qualiler aulem
triarchae
colligitur
(3)

fuerit

ad eleclionem pa-

noluerant succurrere

terrae

sanclae,

processum,
in

ex

litteris

domini papae
imperaiori

super utroque fuerint ab eodem dorr.ino papa

evidenler,

huac

modum

Vide Raynaldum, ad an. 1203, § 13 margtn, ad hunc locum. (95) Vide epistolam 101 libri sexti. vi, c 19. (97) Vide Arnold. Lubec lib. liz not. margin. ad hunc locum. (97) Vide epistolam .'11 lihri sexti. (98) Viile epislolam 152 libri septimi. (99) Vide epistolam 205 libri sepiimi. (100) Vide episiolam 133 libri ociavi. (I) Vnle epistolam 09 libri octavi.
(94)

Ba-

Ltz. not.

Ba-

Vide epistolam 126 libri oclavi. licet adhuc palriarcha Constannnopotilano Graeco, Joanne Camatero, de quo jam esimus supra, in nol. ad g 00, qui capta urbe a Francis ct Venetis, una cum Niceta, aliisque plurimis, inde recessit, electus est anno 1204, primus ejusdem urbis parlriarcha rilus Latini, Thomas Maurocenus, sivo Morosini, nobilis Venetus. Elecius
(2)

(3) Superslile

quoque, eleclioni cousentiens, cum iraperialibus et ducis nuniiis pro oblinenda conlirmalione Roniam

CXLIIl

INNOCENTII
:

III

PAP.E

CXLIV patriarcha Conslantinopolim perintraret,

Postquam dextera Domini, etc. Dat, (4) Romx, apud S. Petrum, xu Kul. Februarii, cin.
dircclis
VII.

A

C.

Cum

igilur

venisset,

autequam civitatem
ad clerum
et

nuntios

et

lilteras destinavil

XCVII. Quid viro duci Venelorum responderit,
pelenti pacliones, inter Francos et Venelos initas,

populum universum, ut ei obviam procedentes, debito ipsum reciperent cum honore. Cleri vero Francorum noluerunt eum
recipere,
vel
ei

oonfirmari, ipsius
strant
etc.
(5)
:

lillerae

ad eura directae demoniv

aliqualenus

obedire

,

asserentes

Venientes, inquit, adaposlolicam sedem,

promolionem
expressionem
subreplam,
et

ejus

per suppressionem veritatis et
ab
apostolica

Dat.

Romse, apud Sanclum Petrum,
vii.

Kal.

falsilalis

sede

fuisse

Februarii, an.

ad eam in praeseniia cardinalis una;

XCVIU. Idem
tuor

igitur

dominus Innocentius

praefa-

nimiter appellarunt

quorum

appellationi cardinalis

lura Conslantinopolilanum electum,

Sabbato Qua-

censuit deferendum, et ideo noluit illos compellere

Temporurn Quadragesimse, in diaconum ordiSabbalo bebdomadae mediantis in sacerdolem promovit, ac sequenti Dominica, Romas, apud Sanctum Petrum in episcopum consecravit, ac poslnavit, el in

ad
ipsi

exhibendam obedenliam
excommunicatiouis
in eos

patriarchae.

Sed nec

sententiam

servaverunt,

quam

modum
apostoli
dienliae
et

contulit

ei

pallium,
officii,

insigne videlicet ple

nitudinis ponlificalis

de corpore beati Petri

:b

idem protulil patriareha, et sic in dislituli donec Benediclus permanserunt SanctaeSusannae presbyler cardinalis (9', aposlolicae
cordia
, ,

sedis legalus, ad Conslanlinopolitanam

sumptum, receplo ab

eo fidelilalis et obe-

venil

;

qui tandem composuit inter eos.

urbem perHunc do-

approbala, secundum

juramento, sub ea forma jurandi anliqua quam primates et metropo-

litani

solent in susceptione pallii

Romano

ponlifici
sibi

minus papa constituit generalem legalum per totura imperium Romaniae, ipsum a latere suo de novo transmittens tum quia praefalum Petrum, tituli
;

el Ecclesiae

Romana? jurare, privilegium
(6)
:

sub

Sancti Marcelli presbylerum cardinalem, in Hiero-

bac forma concedens
Aprilis, an. vin.

Prcerogativa ditectionis et
S.

solymitanam provinciam remittere inlendebat
quia,
in majori reverentia et

;

tnm

gralix, elc. Dat, Romse,

apud
Sicut

Petrum, in Kal.
in

legatus a sede apostolica noviter dsstinalus,

Has etiam indulgenlias eidem pa:

honore debebat haberi, sicut

triarchae concessit (7)

Dominus

Romanam

apparuil ex posifacto.
serit, et

Nam,

qualiter et ipse proceslitterae,
:

Ecclesiam, etc. Dat. ut supra.

quid egerit in processu, ipsius
directae,
veslras

ad
etc.

XCIX. ldem
sus,

igitur palriarcha Venetias est rever-

dominum papam
iuquit,
(10).

demonstrant
litteris

Memini,

ut

inde
est
:

Venetis

Conslantinopolim compulsus quasdam
quae

navigaret
eis

;

sed a

paternitati

intimasse,

facere illicitas

pactiones

cum ad summi
omnino

ponlilicis

nolitiam

CI.

Compositionem
et

igilur,

faclam inler

palriar-

pervenissenl, eas

cassavit, sicut perlitteras
(8)
:

C cham
quae,

Francos super posssessionibus Ecclesiarum,

eidem patriarchae directas apparet
Kal. Junii, an. ix.
perrcxil.

Ad hocDeus
xi

apostolica; sedis antistitem, etc. Dat. Ferentini,

Venelos,

secundurn divisionem factam inter Francos et perveneranl ad eosdem, ad petitionem

utriusque parlis, dominus papa tirmiter observari
divisione possessionum ac bonorum temporalium Ecclesiarum , soluiione decimarum, immunilate,
elc.
,

ratam habuit. Plures occurrunl epistolae Innocentii ad bunc Thotnam, vel de ipso scriptae in tum, precibus Balduini impeiatoris molus, juslasque Regestis, de variis negoiiis, quas hic recensere lonalias ob causas, sua aucloritate renunliavil palriargius foret. Obiisse Tbomam Tbessalonicae, anno cham, ac suis manibus consecravit, anno sequenli 1211, circa mensem Junium, colligilur ex epislola 1205. Thomas, Roma discedens, Venelias petiil, 97 libri decimi quarti, data eo anno, die 5 Augusli. ibique, compulsus a Veneiis, certa quaedam cum iis De hoc palnarcha sic loquilur Nicetas Choniates pacta iniit, juramenloque Grrnavil, inler quse illud (vide Raynaldum, Annal. Eccles. lom. XIII, ad an. nnum erat, quoJ beneficia ecclesiaslica ip6e non 1206, ji 6") « Is patrio veslilu indulus erat, qui conferret nisi Veneiis. Id porro Innocenlius statim corpus iia aslringebat. ut acubus illi assutus videinalis atque slatiin eognovit, ul injustum rescidit, anno relur, manibus dunlaxat el peclore aperlo 1206, die 21 Junii (vid. infra in Gestis, § 99). Con-rj iia rasis, ut, quemadmodum in impubero puero, stantinopolim appulsus Tboroas, clericos Gallos, nullum pili vesiigium cernerelur. » ipsius inthronizatiuni sese opponenles, feriit ana(4) Vide epislolam 204 libri octavi. themale sed Benedicius, Romanae sedis legalus, (5) Vide epistolam 206 libri septimi. dissidium compescuit. Eodem anno, pacla convenla (6) Vide epislolas 19 el seqq. libri oclavi. sancila sunt Balduinnm inter et palriarcham, quae (7) Vide epislolas 20, 21, 22, 23, 24 libri ocInnoceulius rala habuit die 5 Augusti. Thomas lavi. Henricum, Balduini fratrem, qui, post ejus deces(8) Vide epistolam 130 libri noni. surn, in Bulgaria imperator Conslanlinopolitanus (9) t>e cardinale islo vide epistolam 54 libri renuntiatus fuerat, corona imperiali anno 1206, lerlii, not. Confer cliam episioias, libri octavi, 55, orobabiliter, ut mos er;.t, redimivil. Porro, dum Constantmopolilano imperatoii; dat. ldib. Maii Henricus ille, nondum crealus iinperalor, modera50, 1'niversis pra lalis in imperio Constaniinopolilano 62, Benediclo, liluli lorem impcrii agerel, anno 1200, Inuocentius, epi57 .Muirliioni Uonlisferrali dat. etola data Nonis (id est die 5) Augusli, eomposilioS. Susanna presbylero cardinali, A. S. teyato 63, Clero ConstantinopoUtano. num, fictam inler ipsum ejusque barones ac popuxill Kal. Junii; lum t-x una parle, et Thomam palriarcbam, cle(10) I.iiieras istae in Regestis Innocentii non rerurnque Conslantiuopolilanuin ex altera, super periuntur.
:

Hanc tamen electiouem Innocentius nullam primo congressu declaravil, utpole contra canones a clerieis ad id potestatem non habenlibus. et a laieis factam. Thomam nihilominus sibi optime no-

;

;

;


;

:

;

GESTA.
praecepit

— AN.
licet

1206.
pontifici
destinalis,

CXLVI

hoc

modo

(11).

Instantia

nostra

quoti
ix.

Aimperatoris summo
:

perpendcre

diana, etc. Dat. Ferentini, Non. Augusti, an.
CII.

Post

haec,

patriarcha

praediclus

soletnnes

manifeste (20) Sanclisshno Palri ac dominolnnocentw, Dei gratia summo ponlifici, Henricus, frater
imperatoris Constantinopolilani,et moderator impcrii,

nuntios cuin gratuilis obsequiis ad apostolicam sedera direxit super diversis articulis, querelas, consullaliones
el

cum

debita reverentia , humiliet devota,pedum oscula.

preces

inculcans.

Ad
hoc

quoe

omnia
(13)
:

Cum universum

exercitus Christiani progressum, etc.

dominus papa

rescripsit

eidem

(12)

modo

Dat. in palatio Blackernx, an. 1205. Non. Junii.

Inter quatuor animalia,

qux

in

medio

sedis etc. Dat.

CVI. Adhuc etiara

manus Domini non
eis

cessavit
intelle-

Ferentini, iv Non. Augusti, an. ix.
Clll.

flagellare Lalinos, ut vexatio

tribueret

Interim quidam, natione Burgundio, electus

in archiepiscopum Patracensem (14) super provinciain Achaiae universam, ad aposlolicam
cessit
;

ctum, siculpraefatusHenricus, frater Constantinopolilani imperatoris, el moderator imperii, doraino
papae rescripsit (21).

sedem

ac-

pro quo nohilis vir,Guillelmus Campaniensis,
(15), et

Statum, inquit, noslrum,

et

rumores qualescunque,

princeps Aohaiae

canonici Sancti Andreae

pro nunliorumopportanitate, sanclitativestrx dignum

de Patras, humiliter supplicabanl ut ipsum eis in archiepiscopum summus ponlifex concedere dignaretur, remittendo ipsum confirmatum, consecratum
et

duximus
•p

revelare. Salis, ul credimus, vobis innotuit

qualiler, peccatis nostris exigcntibus

dominus noster
dicere

imperalor, occisa

et

capta

magna

parte suorum, quod

palliatum. Qui qualiter super hoc faclo processcipsius lilteroe

tine cordis amaritudine el dotore

maximo
et

non

rit,

manifestant Constantinopolilauo
:

possum, a Comonnis
fucril.
lites e.rcrcilus

in bello Anitrinopolitano captus

patriarchae transmissae (16)

Inter quatuor, inquil,
etc.

Postmodum, cum princives

barones, et mi-

animalia,
Dat.

qux secundum Apocalypsim Joannis, Romoe, xm Kal. Decembris, an. vm.

me

baillivum'clegerint, egressus ex urbe
Christiano,
rebellia
civitates
et

regia

cum
(22);

exercitu

castella

Defunclo apud Conslantinopolim Qenrico Dandulo, Venelorura duce, Petrus Cianus apud VeCIV.

plurima, qux nobis

fuerant,

subiugavi-

mus

el,

munitis marchiis nostris, circa festum
In

abbatem Sancli Falicis de Venetiis elegi fecitin archiepiscopum Jadertinum (17;, et auctoritale patriarchae Gradensis (18) confirmari et consecrari miltens solemnes nunlios ad summum pontificem, pro pallio impetrando quod ei altera vice fuerat denegatum.Meraor autem oflensae quam in destruclione Jaderas Veneli commiserunl,taliter eisdominus paparescripsil (19):
netias est proraolus in ducera. Qui
;

sancti Remigii Constanlinopolim reversi fuimus.

munilione vero cujusdam civitalis, qux Rossa dicitur, Th. de Tcreramunda, virum uliquc slrenuum et discretum,

quimus

;

et,

cum mullis militibus el serjanlis (23) relidum morarenlur ibidem, circa Purifica-

tionem beatx Marix significalum est eis, Blusos prope Sossam castrum quoddam occupasse. Qui, de Rossa
de nocte exeunte-i armati, Blacos, quos
runt, occiderunt, et,castro dejecto,
illic

inveneDlaco-

Apostolicse

servitutis

officium

laudabililer exerceix.

cnm procda

mus,

etc.

Dat. Ferentini, Non. Augusti, an.
Latini

rum etequilaturis eorum,versus civitalcmsupradictam
Conet

CV.
in

Cum autem

jam pro majori

parle

redire csepcrunt. Quibus redeuntibus, ex insidiisprope

stanlinopolitanum obtinuissent eliam imperium,

omnibus eis prospere successissel, ita, ut terror eorum quasi fulgur de coelo ceciderit, non solum in
Grascos, verura etiam in paganos, ipsi de prosperitale

Rossam occurrit midlitudo Blacorum et Comannorum et, congressu facto ex utraque parte, proh dolor ! ullione divinanoslri fere omnes occisi sunt vel
;

capti.

Illi

vero,

quibus custodia civitalis depulata
militcs

nimis

insolentes

efTecti,

post vanilales

suas

fuerat, circiter quadraginla

de nocte rece; et

libere declinare coeperunt, et

Deum
lilleris

ad iracundiam
Henrici, frutris

dentes

cum

serjantis, ad nos sani redicre

sic

Do-

pravis operibus irriiare. Uude, quid eis merilo pec-

catorum suorum evenerit, ex
(11)
(12)

minus, flagellum flagello adjiciens, merilis nostris perversis idipsum exigenlibus, vultum indignalionis

Vide epislolam 142

libri

Eidem.

Sic

in

codice

noni. Vallicellano

;

apud

Baluzium deest. 113) Vide epislolam 140 libri noni. (11) Anno 1207 sedebat archiepiscopus Patrarum vir quidam, cujus nomen nos latet inopia vero ea fuil, quod, cum sua debita solvendi impos esset, Innocentius, eo anno (vid. epist. 49 libri decimi), praelalis Achaiae mandaverit, ut insi charitativis sluderent anxiliis subvenire, etc. Ue eodem in epistolis ejusdem anni 50 el 51, quas probabiliter non recepit prassul iste, morluus eodem anno mense Aprile. vel ctiam fortassisjam mense Martio, ut ex aliis
;

D

Vide epistolam I53 lihri octavi. Deisto vide nolas ad epistolam 189 libri noni, de qua mox. (18) Vide epistolam 240 libri sexli, nol.
(16)
(17) (19) Vide epislolam 139 libri noni. f20) Vide epistalam 131 libri oclavi,
(21)

Innocentii
lib, 56).

epistolis

evincitur.

(Vid.

epist.

ejusd.

(15) De Guillelmo Campaniensi. al. de Chanlita. principe Achaiae, qui obiit veisus an. 1210. vid. Hist. de Constantin, sous les emper. franp., lib. i, png. 25,

Epistolahaecin Regestis bodie non reperitir. Subjugavimus. Sic apud Balnzium in codice Vallicellano, imperio subjugavimus. sic et (28) Serjantis. Sic in codice Vallicellano apud Bafuzium, qui ad marginera notat in codice Regio legi, servienlibus. Serjantis slare polest. Serjantus enim eadem nolioue dicitur ac serviens, id est armiger, Gallice icuger, sic diclus, quod militi quodammodo serviiiura exhiberet et obsequium. ejus quippc scutum et arma de'erehal, unde scnlifer Qui plura velil, adeat Cangium, Glossar. dictus tom, VI, col. 421.
(22)
; ;

26, 27 et 53.

;

; ;

cxltii

INNOCENTII
vobis
oslendit.

III

PAP.E

CXLVIIl

sux

evenlus juit, esl et erit

Veruntamen quia bellorum semper anceps, nec /ieripotest,
,

A

quod pacem non haberent cum illo, nisi redderet Lerram ad Conslantinopolitanum imperium pertire^pondit
ipso,

quod semper bene cedat bellantibus,
Isetis

Nam

ct swpe tristia desperandum virtuosis viris. parvo tempore mutatur fortuna, et Dominus

miscentur, non

est

nenlem quam ipse invaserat violenler. Quibus ipse quod terra illa justius possidehatur ab
:

quam

Conslantinopolis possideretur ab

illis,

respieiet shos, et statim reddet optata gaudia desolatis.

nam

ipse recuperaverat lerram

quam
:

progenitores

In rcbus arduis virtus comprobatur, et robustas viros

ejus amiserant, sed ipsi Conslantinopolim occupa-

ipsa reddunt pericula cautiores.

Nam

adversitas

qux

verant, qua?ad eos minimeperlinebat

ipsepra;terea

bonis viris objicitur, non indicium reprobationis, sed

coronam
lice (26)
;

regni legitime receperat a

summo

ponti-

probalio virtutis
tuti,

est.

Nos ergo,in his augustiisconstU

sed ipse, qui se appellabat Constanlino-

nostrum,

ad vos,Palrem omnium, imo,ut verius loquamur, in hoc \acto lurbalionis recurrimus, vestrum
et

polilanum basileum, coronam imperii temere usurpaverat a se ipso
:

quare, polius ad ipsum

quam

ad

implorantes auxiliutn
dius terminctis,

amsilium; quatemts opus
bonos

illum imperium perlinebat, ideoque sub uno vexillo,

nostrum, a vobis misericorditer inceptum, misericorquoslibet

quod

a

beato Pelro receperat

(27),

ejus

clavibus

modos, pro facto

insignito, pugnarel, fiducialiler conlra illos qui falsas

operis nos/ri tiecessarios, adinvenientes.

CVII.

Eorum
ail

p
com-

cruces su's humeris prreferebant
a Latinis,

:

provocatus igitur
illis
;

igilor inforluniis doroinus papa

compulsus
sibi

fuil

ut

defenderet se ah

paliens, pro

liberalione iroperaloris

nuniium spehis litlerisde-

dedilque

vicloriam

insperalam Deus, qui su-

cialem

praefalum Joannilium
:

cum

perbis resistitjiumilibusaulemdatgratiam (Jac. vi.6);

slinavil (21)

Ex

illa

gratia speciali.qua te glorifica-

vimus, elc, sine dala.
CVIir. Prafalus vero Joannitius, siveCalojoannes, rex Bulgarorum ct Blacorum, rcspondit (25), quod
ipse audila caplione regiae civilatis, miserat nunlios
et litleras

ipsamque victoriam bealo Pelro apostolorum prindiclum aulem imperalorem, ad cipi ascribehat
:

consilium suura et
Iiherare
rat

mandatum summi

pontificis,

non

polerat, quia

debitum carnis exsolveGregorius, Arrex mino-

ad Lalinos, ut cura
ei

eis

pacem haheret
dicentes,

cum carcere leneretur (28). CIX. Audila famanominis ejus,

sed

ipsi

superhissime responderunt,
libri

menorum

catholicus (29), et Leo (30),

(24)

Vide epislolam 129

noni,

(25) Responsiva» illae Joannilii sive Calojoannislitlera in Regestis Innocenlii nusquam comparent.
(26)

Vide supra,

§

80.

(27) Vide supra,

§74.

(28) Carcere teneretur. Sic io codice Vallicellano; (]
sic el apud Baluzium, qui ad marginem notat in codice Regio lcgi, in carcere moraretur. (29) De GreKorio, Armenorum calholico, agimus iu notis ad epistolam 45 libri quinli. (30) Ohierat versus annuni 1189 Rupinus, princeps vel rex Armeniae. Post ejus morlem, Leo, al. Livo, consobrinus ejus, duarum, quas ille reliquerat, filiarum lutorem se gerens, regni primum adininistrationem suscepit, et paulo post integram possessionem sibimet usurpavit. Verum, ne legitimas regni hreredes Rupini filias, spoliare nimis

217, Litterx fxdeiiter interpretatx de Armenio in Lalinum, quas catholicus Armeniorum domino papulnnocentio destinavit ; ubi agitur de coronatione rcgis Armenix ; dat. (ut patel ex epislola responsivaj anle linem anni 1199 ; 218, Gregorio catholico Arrreniorum ; epistola responsiva ad epistolam supcriorem; dat. Laierani, ix K.al. Deeembris, aa. n(id. 219 Litterx Leonis f reyis Armenia?, est au. 1199); ad papam Innocenlium, qua petit subsidium adversus payanos dal. Tharsis, anuo ab Incarnatione Domini 1199, mense Maio, die vicesima tertia, 220, Leoni illustri regi Armeniorum, qua respondctur epislolx supcriori; dal. Lalerani, viii Kal. Decembris. 252, Lilterx Leonis, rci/;s an. ii (/(( est 1199);

;


Arweniorum, ad papam Innocenlium, qua aposloiicum auxilium adversus comitem Tripolitanum, ma-

gistros et conventus Templi et Hospitalis implorat sine dala (sed anle (inem anni 1199, ul palet ex 253, Leoni, illustri regi Arepistola responsiva), menix, qua respondetur epistolx superiori; dat. Laimperalori I primogenitaiu vero Alidem, Ray254 teaani, xvi Kal. Januarii, an. n (idest, (199); mundo, Bcemundi Antiochiae principis III filio priPagano et Arroni, comitibui, et universis aliis baromogenilo. Deinde, lam ab imperatore Henrico VI nibus, militibus et populo, in regno Leonis, regit quam a summo poniifice Ccelestino III obtinuit, ut Armcnix ; ut cum suo rege conlra Saracenos forliter in legitimum Arrnenue, regem, Conradi de Wilels- r\ se gerant dat. ul supra ; 255. Leoni, regi Armebach, Maguntini archiepiscopi (qui lunc in transnix ; qua transmitlil vexillum B. Petri quo contra mariiiis partibus versabatur), manibus consecracrucis inimicos utattir ; dal. ut supra 259, Regi retur. Quod quidem versus annum H97 conligisse Armenio ; ut castrum Gaston Templariis restituat tradunt historici. Defuncto hrevi post suum cum sine data (sed an, n, id esl, versus (inem anni 1199, Alidi inatrimonium, Raymundo, qui ex ea filium vel initio anni 1200). unicum, nomine Rupinum, susceperat, BoemunLihri quinli : l&.Liltcrx regis Armenix ad papam, dus III, Rupini avus, ipsum in successorem suum qua respondetur epistolis librisecundi 253 eJ255 ; dat. designavit ; quod quidem alterum Boemundi III fil^isi. primo die mensis Oclobris (anni 1201, ut potet lium, videlicet Boemundum, comitem Tripolilakk,Lconi, reg\ Armenix, exdata epistolx sequentis); num, summopere molestavil, uipote qui et ipse paquod rex ct regnum Armenix excommunicari aut intri suo, lioemuudo 111 in principatu Autiochiaj sucterdici non possint, nisi de speciali mandato papx ; ccdere gestiebal. Quae bella inde secula sini, hic dai. Laterani, Kal. Junii, an. v (id esl an. 1202) ;

injuste viderelur, ipsas duobus pnncipibus exteris nuptui dare sluduit, nempe Philippinam, seeundo genilara, Theodoro Lascari, Constanlinopolilano
;

;

;

enarrare lougius forel, sed ex ipsis Innocentii epislolis repelenda sunl, quas ideo hic summarie indicare opera: pretium ducimus. CaHerum Leo., al. Livo, Armeniae rex, obiil anno 1219. Conferenda; sunl igitur epistoloe libri secundi
:

Litterx calholici Armcniorum ad papam ; de primatu papx, el dc pcrsccutionibus Ecclesix Armanicx ; sine data Calholico Armeniorum, qaa respondetur epislolx superiori ; sine data. 47, Litterx Siscnsis archiepiscopi, regis Armenix canceilarii, ad papam
;

GESTA.
ris


A

AN. 1199.
boc modo
i/ernis

CL
(38)
:

Armeniae,

lilteras el

nuntios

cum muneribus
(31), ad

ilo-

Comitibus, baronibus, mililibus,

et

mino Innoccntio transmiserunt
et

devotionem

populis universis in Armenia constitutis. Etsi

mo-

obedientiam ejus se humililer exponentes. QuiGrebus dominus papa rescripsit boc modo (32) gorio Armenorum catholico. Ex eo le radicatum, etc.
:

temporibus apostoticw sedis reciperetis

insti-

luta, elc. Dat. Laterani, ul supra.

Dat. Laterani, ix Kal. Decembris.

CXIII. Ilerum idem rex alium mililem ad sedem apostolicam deslinavit, per quera talia scripla direxit (39)
:

CX.

(33) Lironi,

clesiam

Armenorum regi illustri. Is Ecsuam congregat ex gentibus, etc. Dat. Late-

Paternitalis vestrw litteras, quas per di-

lectum
elc.

et fidelem

nuntium nostrum nobis
regis,
:

direxislis,
(40).

rani, viu Kal. Decembris, an. n.

Oat. Sisi, primo die measis Octobris
sibi

lilteris suis

CXI. Posi haec, idem rex quemdam militem cum ad summum pontificem deslinavit (34), rogans et postulans ut, cum super injuriis quas
circa successionem

CXIV. Ad pelitionera vero
tale

dominus papa
serenitalis

scriptura indulsil (41)

Regiw

devotio promerelur, elc. Dat. Laterani, Kal. Junii.

principalu= Antiecbiae
Hospitalariis

Tripolilanus (35)
suo,

cum

comes cuidam nepoii
plenitudiuem
opti-

CXV.
lico in

Rescripsit (42)

etiam Armenoruin calho:

Rupino nomine, irrogaverat, ad aposlolicam
appellassel, facerel ei jusliliae

sedem
ita

exhiberi. Cui

dominus papa
(37)
:

R

Quod die ac noctein lege Domini mediteris, eic.Dat. ut supra. CXVI. Qualiter autera Petrus, lituli Sancti Mar(43)
celli

bunc

modum

(36)
est

per lilteras suas

presbjler cardinalis, apostolicae sedis legatus>

respondit
et

Ei, a

quo

omne datum

de Antiochia processeril in
honorilice

mum

omne donum.

etc.

Dat. Laterani, xvi Kal.

ac

devole

receplus fuerit

Armeniam, et quam tam a rege

Januarii, an. n.

quam
militem misil
ei

dominus papa vexillum quod postulaverat ab eodem, scribens in
CXIl. Per

eumdem

cis el

a catholico, nec non et personis ecclesiastimundanis, quodque omnes ad obedientiam selitlerae

dis apostolicae se astrinxerint,

regis

Arme-

pallium et indulgentiam petit sine arfh'e[Ascopo Sisensi, qua respoudetur epislolw. superiori; sine data. i&9,—Rcgi Armeniw :ut satisfaciat Libii septimi de damnis per ipsumillatis fratribus militiw Templi; dat. Rom*, apud S. Pelrum, xv Kal. Februari, an. vn (id esl an. 1205). Libri octavi 1, Abbalibus de Lucedio et de Monte Thabor, et nobilibus viris, comiti Berlhold, et G. de Fornivall, qua causam quce inter regem Armenioe et comitem Tripolitanum super Antiochice principatu vertebatur,dijudicandam ipsis commiuit ; dal. Romae, apud S. Petrum, iii Xou. Marlii, au. vm (id est an. 1205); 2, L. Regi Armeniorum ; de eodem argumento ac in epistolasuperiori; dat. Rcmae, ut supra 119, Liltcrtr Leonis, regis Armeniorum ad papam, quibus significat papa', quod pax reformata est inter ipsum ac Templarios, et quwdamalia; sine data 120, Litterw catholici Armenicrum ad papam; de eodem argumento, et super quibusdam aliis sine data; 126, Petro, lituli S. Marcelli presbylero cardinali, apostolicw sedis legalo, qua ipsum reprehcndit.quod terrum sanclam deseruisset, etc, dal....
dala
;

qua mitram

— 48,

,

;

menio simiti

:

:

^

;

; dal. ut supra ; 45, Regi Armeniw ; ut treugas ineal cum comite Tripolilano ; dal. Viterbii, ii Non. Junii. Libri decimi tertii : 119, Magistro el fratribus Hierosolymitani Hospitalis, qua confirmatur donalio ipsis jacia a rege Armeniw (inseriuir ipsum donalionis iustrumentum) ; dat Laterani, Nun. Augusli, an. (id cst an 1210); 122. Catholico, archiepiscopis et episcopis per Armeniam constilutis, qua confirmanlur ipsis quwdam privilegta ; dat, Laterani, xin Kal. Septembris. Libri decimi qaarii 64, Palriarchw Hierosolymitano; dc excommunicalione rcgis Armenin, propter quwstionem dc eastro Gastonis, dat. Laterani. jv Kal. Junii, an.xiv (id esl an. 1211); 65, Patriar-

xm

m

:

;

— <o6,Joanni, regi Hierosolymitano
mcnto
:

chce

Antiocheno

;

de eodem argumento
;

; dal. ut supra ; de eodemargu-

;

; dat. ut supra. Lihri decimi sexli 2, Rcgi Armeniw ; qua redarguitur de quibusdam cxcessibus ;dal Laterani, n Kal. Marlii, an. xvi (id est an. 1213); 7, Patriarchw

II

Hjsolymilano
(31)

;

de

causa

regis

Armeniw;
libri

sine

data.

iv Id Julii.

Vide
cilalas.

Epislolas

117 et 119

secundi,

214 Patriarchw Hierosolymitano ; qua committitur ei causa adversus comitem TripoliLibri decimi
:
:

supra
(33)

(32) Vide epistolam 118 libri secundi.

tinum

dat. Lalerani, Idibus Fabruarii, an. x (id est

Vide epistolam 220

libri

ejusdem.

an. 1208): Libri undecimi 9, Eidem ; de eodem argumento dat. Laterani. lvNonMarlii, an. xi (id est an. 1208]

;

(34) Vide epislolam 252 lihri secundi, Litterw Leonis, regis Armcworum ad papam ; sine data.

Eidem ; qua ei legalio prorogatur in quadriennium; dat. apud S. Germanum, vn Id. Julii, 109, Eidem, et magistris militiw Templi an. xi qua monentur ul invigilent custod<w et Hospitalis terrw sanctw ; dat. apud S. Germanum, vi Id. Julii, de electione patriarchw An110, Eidem an. xi dat. apud S. Germanum, iv Id. Julii, tiocheni
113,
;

;

D

(35) Boemundus (de quo jam dictum est supra, not. ad § 109), comes Tripoliianus IV, comitaium

;

;


;

annum 1200, post mortem RaiObiil an. 1233. (36) Papa. Sic in codice Vallicellano, apud Baluzium deesl.
usurpaverat versus
fralris sui.

mundi,

;

an. xi.
8, Eidem ; de translnlinne epiLibri duodecimi scopi Yporiensis ad patriarchatum Antiochenum, et de dhcordia inter regem Armeniw, fratrcs mililiw
:

Vide epistolim 253 ejusdem libri. Vide epislolara 251 ejnsdem libri. (39) Vide episiolam 43 libri quinii. 50) Lilteras islas, ah Armenifnum rege anno
(37) (38)
(

lempli, et comitem Tripolitanum : dal. Laterani, Non. Marlii, ;in. xn ;id esl an. 1209; 38, Dccano,

m

magistris R. et P. canonicis Antiochenis, et universis rlcricis in castro Cwsarii commorantibus ; ut patriarchamsuum suscipiant reverenter ; dat.Vilerbii, vii Kal. Junii, 39, Comiti Tripolitano ; de arguei

1201 dalas fuisse, paiet ex responsiv i Innouentii epi stola, de qu-i mox, qua? Kal. Juniian. v (idestanno 1202), dala dieilur. (41) Vide epistolam 44, libri quinli. I.itieras ad p;spam direxerat catholieus Armeniorum, quae libri quinti nura. 45 obtinent. (?3) Vidc cpislolam 46 libri quinti.

CLI

INNOCENTII
papam
direclae, declaranl; in

III

PAP.E

noruni, ad dorainum

A

qnibus taraen idem rex de proefato legato domino papae conquenlur, el, tam de facto Antiocheuo quam de negolio Templarioruui, mulla uarranlur,
quae plcnius et planius ex

providentia

vina tituli sancta* Praxedis (48), et Petrus, divina tituli Sancti MarceUi [iO),presbyteri car-

dinales, licet indigni, debilam et

paratam inomnibus

obedienliam.

Dum

ipsarum leclione pate-

freduSftreuga esset

eotempore, quo veni Acconego Sofcum Saracenis,et guerra gravis inter

bunl. Rex quippe scribit hoc

modo

(44)

:

Reverendis-

simo

in Christo Patri et

domino Innocentio, Dci gra-

tia summo pontifici et universali papai, Leo,per eum dcm et Romani imperii graliam, rex Armcnnrum, sanctitatis suos devotus el obcdiens, cum salute grata scrvitia ct pedum oscula. Cum constet vos, celeber-

regem Armeniceet comitcm Tripolilanum (bO),et Antiochenos, pro eo quod, sicut diccbatur, idem cotnes Antiocham injuste occupaverat et ejecerat, assistentibus sibi ex majori parte civibus, ex magna parte nobiles
civitatis,

pro eo quia sibi jurare nolebant contrajura-

rime Pater
CXVII.
vit (45)
:

et

domine, etc, sine data.
vero
tales
lilleras

fulcliudis quod prwsliteranl filio primogenito cujusdam principis {5i),requisitus ab utraqueparte sue-

mcntum

Calholicus

deslina-

pius et instantcr, habito consilio non semel, seA

sa>-

pius,cum magislris Templi
ct

(52) et Ilospitalis (53), iter

Reverendissimo in Chrislo Palri
cenlio, Dei gratia

domino lnno-

arripui versus Antiochiam, ut ibi laborarem ad pa-

summo pontifici cl universalipapce, Joannes (46), per eamdem humilis Armenorum catholicus, sancliiati vestroe devotus et obediens, cum dcbila obcdientia et reverentia plena salutis gaudia. Ex
ineffabili providcntia

cem,

et

sedendam, sicut possem, discordiam. Scri-

pseram eliam prmfalo comiti et communi Anliochim, sccundum consilium prxdictorum magistrorum, ut
venircnt, vel mitterent honorabites etprudentes viros,
ul

Domini
(47)
et

nostri, etc, sine dala.

cum

cis deliberare

possem qualiter mihi
civitatem

essel

pro-

CXVIII. Legali vero super his domino papae rescripserunl hoc

cedendum usque in Antiochiam. Cum
beati Martini
(54)

igitur in feslo
Tripolita-

modo

:

intrassem
et

Reverendissimo Palri
do, lnnocenlio,

domino plurimum metuenet universalis

nam, ad quem diem

Dei gralia sanctm
ponlifici,

Ec-

locum eos vocaveram, nec mihi occurrerunt, sed nec etiam per nudas litteras respondere aliquid voluerunt.

clesia
(44)

summo

Sofjredus, permissione di-

Laboransautem ultra

Vide epislolam 119 libri oclavi. Vide epislolam 120 libri octavi. (46) Gregorio septimo (catholico Armeniorum, de quo supra not.ad§ 109,suffectusest domnus Joannes, qui ante annum ab eleclione sua transactum, mortem
(45)

oppeliii. tus hic

Ad Armenorum primariam sedem promoJoannes

Marcelli

fuit, agenle Pelro illo, tituli S. presbytero cardinale, quem ad instauran- C dam pacem mler Tripolilanum comilem, el Rupinum, fratris Leonis, Armenorum regis, filium, Armeniae majoris principem Innocenlius delegaverat. Gesla haac sunt anno 1205. Verum, vix isla paela fuerant, quando Pelrus legatus Joannem catholicum inlerdiclo supposuii, quia Antiocbeno patriarchae subjici recusaret. Armeni vero pra?sules, rexque Leo, datis rursum ad Innocenlium litteris, legaii sent''nliam revocare siuduerunt. (47) Lilterae istae in Regestis non reperiuuiur. (48) Vide not. ad epislolam 6 libri quinli. (49) Vide not. ad epislolam 20 libri lertii. (50) Erat is verisimiliter Boemundus, filius secundo genilus Boemundi Aniiochae principis III. Boemundus ille comitaium Tripolitanum versus annum 1200 usurpaveral, in praejudicium Raymundi Rupini, nepolis sui, cujus tutelampater ejus, Raymundus comes Tripolitanus III, fraler idem dicli Boemnnrii, ipse affidaverat. (51) Boemundus, de quo supra, Antiochiae princeps III, riefunclo filio suo primogenito Raymundo, in successorem suum desigoasse dicilur Rupinum, Haymundi filium, Livonis (qui Rupini alterius, Armenorum regis, consobrinus eral) ex Alide, al. Aliza, malre sua, nepotein, el ipsi juramentum fidelitatis a subdtis exbiberi fecerat. Eiat illi nomen Philippus du Plessiez : (52) « Pbilippe du Plessiez, ne d'une famille illuslre d'Anjou, eiait en possession du magislere, selon du Cangc, en 1201. La raeme annee, ie roi d'Arm6nie enleve aux Templiers le fort Gasion, situe dans la principaute' d'Autioche. Le grand mailre, Tan 1202, fait de"ployer le Deauciant (1'elendard de l'ordre), pour obliger ce prince a reslituer la plnce. On convient ensuite d'une suspension d'armes jusqu'a Tarrtvde des legats. Cctte convemion Ctait Peflet

d'une impuissance re*ciproque. Le roi, dans 1'inlervallc, cbasse tous les Templiers de son royaume, et fait saisir tous les biens qu'ils possedaient, elc. Du Plessiez mourut 1'ann^c 1217. » Art de viriflcr les dates, nouv. e^dit, lom. I, pag. 510. (53) Quis fuerunt tunc lemporis Hospitalis magisler, merilo forsan dubitari posset. De anno enitn obiius magistri, Gaufredi de Donio (Gausfred, ou Codefroid de Duisson), ac proinde de auno quo in
illius

nia,
la

locum sullectus fueril Alphonsus de Lusilaapud auclores ambigitur. « Qual poi fosse

morte del Donion, accaduta, siccome pare, inlorno al tempo, in cui 1'armata de' nuovi crociati andava guignendo su le rive del Bosforo Tracio, nol ridiremo, poiche mancono i documenli per dirlo con cerlezza. » Memor. de Gran Maestr. dei
sacr. milit.

phonse de Portugal, qu'on

Alord. Gerosol. lom. III, pag. 218. croit issu, mais en ligne

D

indirecte, des princes de Porlugal, ne succeda que lan 1202au plus tot, et non pas des Pan 1194, comme on le croit communement, & Godefroy de Duisson. Son zele pour la retorme, el la hauteur avec laquelle il 1'exerca, lui attirerent des contradiclions, qui 1'obligerent a se demettre i'an 1204. II retourna ensuite dans sa patrie, oii 1'on pr&end qu'il perit longtemps apres dans les guerres civiles qui s'y eleverent. Ce qui parait certain, c'est qu'il y mou-

— Geollioy

son ^pitaphe, le premier mars 1245. Ralh, ou le Rat, originaire, a ce qu'ou croit.de Touraine, fut sabsiitue, lan 1204, au grand maiire Alphonse. Celaii un homme venerable par son age el par la douceur de son caractere. Au commencemenl de son ministere, il se ioignit au patriarche de Je'rusalem pour accommoder les diff6rends du prince d'Antioche et du roi d'Armenie, en quoi il reussil. II mourut Pan 1207, apres le mois de mai. » Haclenus doclissimus auctor operis nunquam satis laudati, cui titulus VArt de virifier lcs dates, edil. nouv., lora. I, pag. 517. Sed, inox videbimus, num de morlis Gausfredi de l>onio, Alphonsique
rut, suivant
le

m

ejus

locum

suffeclionis

tempore aliquid certius

ex noslra legatorum epistola erui possil. (54) Die undecima mensis novembris an. 1202.

-

cliii

GESTA. - AN.
,

1199.

cliv

misi ad tUramque parlem viroi venerabiies Anlera- j\ cordiam, in qua non est passt.s, haberi mentionem nominis mei, quo mediante lotum negotium firmatum densem (55) tielhlehemitanum (56) epincopos. Nam fucrat, et sine cujus assensu Hospitalariii non polehiems invaluerat, el dicebatar milii quia jam non erat tutum intrare mare, Sed nee sic responsum alirant cum eo concordare sicque ibidem jacui usquead quodhahere potui usque ad festum Purificationis (57). Dominicam ;>asrionis (60). Cumque, sic fatigalus el Tunc vero venit princeps Tripolitanus, non propter delusus, rcdiissem Accon {exspeclabam enim venlume, sed ad negotia sua promovenda, prout ipsius ob. rum Stolium, nec votebam in ipsius adventu abesse), portunitas requirebat ; cum quocolloquium inpropria accesserunt aulem multi nobiles viri dr. Francia, cl persona liabere non potui, pro eo quia denuntiatus iam ipsi, quam rexllierusalem magister Templi (01),
;

erat excomunicatus per

Hierosolijmitanum

(58)

et

et alii

nonnulli institerunt inihi, depedibus non modi-

Antiochenum

(59) patriarchas, atque circumadjacen-

cum
Nam,

taboranti, ut
si

navigarem cum
eis,

ipsis

Antiochiam.

tes episcopos, sed, sicut ipse asserebat, injuste,

ideo-

ego

vem cum

ipsiparati

essent

mecum

que non gerebat sepro excommunicato

;

per intemun-

venire
eis

tium quoque mihi loqui nolebat. Laboratum est autem ad concordiam inter ipsum et Ilospitalarios super factu pro quo notalus erut excommunicatus
post
; et,

pro concordia in Antiochia ponenda. Acquitn continuo , licet seger pedibus sicque navigamus
;

e<jo et
lis

mullam lergiversalionem, ventum

est

ad

con

B

magister Templi, generalis prxceptor liospi/u(62) Stephanus de Pertico (63), comes Uoncia

(64)rfe llungaria, etnuntius marchionis, Monlisferrali,

Anteradensem. Sicapurt Baluzium in codice polius legendum/0?taradensem. Antaradus, urbs Phoeuiciae, in ora maris
(55)
;

Valliceilano, Accerradensem

aGuidone, Niverneasi comite, an. 1223,
Hospilali diversorio

et

donatus

;

Syrii quae poslea Ortfaosia eistat inter Balaneam, sive
ei

dicli

nunc

Toriosia,

Balaneas ad Boream, Tripolim ad meridiem, inde 34, hinc 28 milliar.
fere

dissita. ln ruinis

deserta jacet

suli

dominio

inest modica iosula, uhi anliqua urbs Arados, quae nunc quoque in ruinis jacet. Baudrand, Geogr. lom. I, pag 66, col. 1.

Turcarum, juxla quara

jure et liiulo episcopali, in suburbano Chnneciaci, dicecescos Antissiodoreusis, in comiialu Niveraensi. Vide. Gall. Christ. nov. t. XII, col. 686. De nomine praesulis qui Ecciesine Bethlehemil.tn.u, lunc cum scriberent leg.tli, praeerat, ambigiiur. Circa primordia Innocentii P P. III, anno
1198, B. subdiaconus Romanae Ecclesiae, el P. canonicus Sepulcri Domiuici, electi fuerant ad sedem Bethlehemitanam. Re ad pontificem delala, cleclionem utramquc initavii, sed praefatum R. resiilueudum decrevil. Vide epistolam 27 libri primi. Ughellus ve.ro, Itat. sacr. tom IV, col. 1097, in

cum

habitaloribus vacuam reperlam occuparunt crucesignali, dum, capta Antiochia, Paluestinam versus tenderenl an. 1098 cessilque in sortem Willelmi Jordini, qui Berlramni, Tripolitani coruilis, consanguineus eral, seque Boernundi Antiochiae principis clicntem saeramentoprofessus est. Exkide sedi Anliochenae addicla raansit Antaradus, licet hanc Innoceniius P P. II, Tyro raelropoli Hierosolymitani regis ditionis factie suffraganenm declaraverit. Saaculo aulem xiv medio, unila esl sedi Famigusianae in Cypro insula. Or. Christ. tom. III,
;

Antaradum

^

episcopis Vercellensibus, illo R. praetermiaso, Iradit, Alberto, Bethlehemilano episcopo, post aunum 1186 defunclo, immediate successisse Pelrum, sedis aposlolicae legalum, qui unus fuit ex duodecim electonbus Balduini, impeialoris I Lalini Conslantinopoleos, an. 1204. Adversua Ugfaellum allegari
possel, episcopum Bethlefaemitanum revera, sed, uniisso ejus noraine, inter eos electores compulari, lum a Balduino ipso (vide epistolam 152 libri seplimi), lum ab Alberico, Chron. ad an. 1204. Ve-

col. 1171.

Quis fueril Antaradensis episcopus, de quo hic in legatorum lilleris agitur, prorsus ignoratur. Synodo Lateranensi, sub Innocentio P P. III, inlerfuit, Petrique, Antiocheni palriarchae, vices gessit Petrus aller, episcopus Anlaradensis. Iis fortassis episcopus fuil Antaradensis, cujns meminit praefatus Innoeenlius P P. 111, epistola libri decimi 180, dat. an. 1208. die 9 Januarii. (56) Bethlehem ab Hierosolymis 5 milliar. in austrum Hebron versus dislat. Hanc Paschalis PP. II in sedera episcopalem erexil sub patriarcha Hierosolymitano sed nunc excisa est, manente tantum ccenobio ejus vero episcopalus rilus Lalini consliluto apud Gallos in xenodocfaio aii Clamccium oppidum, Nivernensis provincincia) et Antissiodorensis dioeceseos, ad Icaunum fluvinra. Beaudkand, Geogr. tom. I, pag. 162,
;
;

pra;falus Ughellus, llal. sacr. tom. III, col. 490, in archiepiscopis Pisanis, iustrumentum quoddam exfaibet, conleclum anno 1205, indictione vm, mense Septembri, cum inscripiione Rivelonis [leg. Nivelonis] Suessionensis, G. Trecensis, et P. Belhlehemiiani, episcoporum. (57) Die 2 Februarii. anno 1203. (58) Vide quaj adnotavimus ad epistolam 38 libri tertii.

rum,

(59)

(60) Id esl, die
fier les dates,

Vide ad notas epislolam 52 libri noni. 23 mensis Martii. Vide Art de veritom.
I,

D

col. 2. Scilicet, cum oppidum Bethlehem in polesiaiem venisset l.alinorum simul cura Hierosolymis, anno 1099, etsi illud hactenus episcopatu cohonesiatum non fuisset, ob ejus proximilatem ad Hierosolymam, anno lamen 1110, sub Balduino I, Godefridi de Bnllonio fraire, sedes episcopalis evasit. Vide Willelm. Tyr. Hist. hb. ix, cap. 12 Illuc aulem translata fuit sedes episeopalis Ascalonis a Saracenis lunc occupatae, quae nimirum anno rlun laxat 1154 iis erepta fuit, et Bethleheraiticae unita. Vid. eumJ. ibid. )ib. xvn cap. 30. Ejectis poslea a

pag. 25. videtur quod hic de magisiro Templi solo non verouna cura ipso de magislro llospitalis, prout supra, mentiouem faciat legalus. Vide supra not. 56, infra nol. sqq. (62) Notandum eliam, quod faic non solummodo de raagistro Hospitalis tacel legatus, verum e'inm ipsius loco generalem prxceptorem liospitalis nominet. Num magisterium ac praeceploria genralis erat
(61)

Notandum nobis

una eademque dignitas?
(63) Erat is, versimililer, Slephanus, qui dux Philadelphiae dictus fuit filius quarlo genilus Rotrodi comitis de Periico III, qui apud Acconem occubuit an. 1191 frater Godifredi comilis item de Pertico III (61) Montia. Sic in codice Vallicellano sic et apud Baluzium, qui ad margiuem nolat in codice
; ; ;

Palaestina Laiinis, cum Graeci ecclesias hujm regionis sibi vindicassent, sedem episcopalem Eccle-

Bethlehem servaverunl. At prrcsul Latinus, ab inlidelibus exlorris factus, in Galliam adduclus esl
siae

CLV
qui veneral in lerram.

INNOCENTII
Applicuimus proinde, auctore j\

111

Vkt>JE
illis,

>>'

parlibus

diabolo

insligante,

creverit,

ipse

Domino ad portum Antiochenum. Rex autem Armeui.T applir.ueral circa pertinentias Anliochix. Secun-

vobis prudentius ennarrabit.

Ego

vero, Petrus, tituti

Sancti Marcelii presbyter
in supe.

da die intravimus terram Antiochise, Quo audito, fe-

cardinalis, insinuo palernitali veslrx, quod

misimus ad eummuntiumel litieras,ut, pro reverentia liomanx sedis et nostra, difjerret Ixdere terram, usquedum loqueremur ei. Exspeciavit triduo.
stinanter

riori seric
slo patcr,

narrant sanclitali vestrx dilectus in Chridominus Soffredus, tituli Sanctx Praxcdis
Sedis legatus, ea
partibus

venerabilis cardinalis, apostolicx

Venimus ad eum
lationes ab eo per

tertia die, et

iterum obtinuimus diquibus exspeclabamus

quse circa koc negotium ipse inspexit,etqualiter ipse
processtt
in

novem

dies

eo,

postquam
ego
vocalus

ipse

rediit

a
ab

llierusalem regem venturum.

Lahbravimus interim

Antiochix.
tes

Et

cum nuper
pluries

venissem

ad parillustri

adinvenire viam pacis antc omnia.
se

RexArmenix

ofjert

Acconenses,

lam

ad justitiam,

el

instanter per me, iuio per vos,
et

eam
et

rege

Armenorum, quatn a comite
si

Tripolitano,

seu

nepoli suo orphavo

matri cjus viduas instanter
erant, ecce

principe Antiocbix et civibus

Antiochenis,

pro dis-

bumilitter postulat e.rhiberi. Hequiritur ipse ut
quiescat judicio

ac(65)

cordia dicta sedanda,
tes

datum

essel desuper,

ad partripli-

baronum qui venluri

Antiochix accessi,

et

circanegolium istud

proponit ipse, quia ab Ecctesia
justitiam,

Rvmana

requisieral

quam

vos in adventu nostro per

me

et

col-

cem viam tentavi. Primo, si ex consensu parlium aliB qua posset provenire concordia; quam cum circa
iliutius

legam promiseritis exhibendam, etnostrum

esset

quo-

laborasscm, nihi! profeci. Secundo, ut partes
ct

non commiltebat se nisi in judicio noslro principaliler imo in nobis vestro. Accessit autem spirilus iniquitatis, et

rumcunque vellemus

uti consiliis.

Nam

ipse

permitterenlse domino cardinali

mihi,

quatenus
vel

secundum justiliam
judicaremus
;

et

xquitatem concordaremus
super hoc

et,

cum

cum

ulrisque diutius

eorutn corda subvertit,

et

avertit

ab unitate

nostra,

laborassem, mhil profeci, etiam perlres menses. Tan-

qui pro concordia

credebalur accessisse.

Casperunt

quippe dicere constanlerquod iwc judicium ad nos non

dem mus

teriio,

quia non videbatur necesse ul
officio noslro

quxreresi

a partibus, quatenus se ncbis commiiterent, sed

ad Ecclesiam Romanam. Quorum constliis innixus qui diccbalur princeps,\secundum ipsum constanter proponebat sicque facti sunt
pertincbal sed neque
;

tantum ex
exhibere,

ofjerremus utrique partium
esse

quid vellenl proponere, nos
six, dotnini cardinalis, el

paratos justitiam

cor unutn et

anima una

in itinere,

quod dictus prin-

ad exoncrat ionem veslram Romanx i.cclemeam, obtuli dotnino regi
quibus
ut

ceps vix aliquid vel agebat, vel respondebat, nisiillo-

vcstras

litteras,

rum consilio informatus ; excepto uno ex his qui mecum venerant, qui fideliter et prudenter mihi astitil

tnandabatis,

juUilia

domino Soffredo el mihi terminaremus, negolium illud domimediante, quod parati eramus,

in toto negotio.

Obtulerat

insuper

rex

Armenix
ejtts

G

nus cardinalis

viginti millia
tis si

armalorum ad servitium
orphano
el

Chrisiianila-

el ego justittam fanendam el exhibcndam secundum mandatum, neque pernosaliquem

pro nepote suo

matre

vtdua

sustineret defectum pro nepotis juslitia consequcnda.

justitiam posset oblinere. Videbatur mihi petitio ejus-

Ipse

autem rex tunc
et nobis

ail,

quod referebat grates de eo
Ecclesix Roma-

dem

regis justa et admitteuda
ei

:

oblalio

quoqus

ulilis

quod sibi

satis offerebam, et vobis, et

multum
videns

fructuosa Christianitali. Sed,
illos,

cumhaberem
unico qui mi-

nx,

duobus

;

sed addidit quod Antiocheni in-

contradictores

quos coadjulores esse sperabam,

fcrebant ei violentiam, ideo petebat, ut prius amove-

me

quasi solutn, recessi

cum

itlo

remus dictum comitem, seu principem,
civilatis cl principatus Anliochia>,
et

a

possessione

hi assistebat; et veni

Margatum, ubi laboravi, sicut lieus voluit, usque ad mortem, usque dum venit dominus cardinalis in Cyprurn, et landem Accon (66)1
ubi occuri sibi, multis
cet
litteris

poslmodum derespondissem

beremus

ei justitiam exhibere.

Cui

cum

requisilus ab ipso,

li-

quod hoc secundum juslitiam facerenon possemus,antequam, in judicio constilutus, proponeret, pro parte

adhuc essem mullimoda debiiitate infirmitalis stia, hoc ipsum, elalias rationes quas vellet, aiebat oppressus Dominus aulem cardinalis, expeditis aliVos estis vicarii apostolici, ego rex Armeipse rex quibus negoliis apud Accon, ivit in Antiochiam e^ nix. Pono in vobis, domini S. et P. cardinales, negousqueinArmeniam ;ubiquidfecerit,etqualilermalitia r\ tium nepotis mei et nepotis (67) mex ; et petimus a
:

apud Baluzium in codice Velliceltunc (66) Pelrus liluli S. Marcelli presbyter canlinaHs. Istum, aate Adventum, id est ante mensem Decembris, anno 1202, a praesenlia papae reeessum, ac navem transfetraturum inlravisse, pontifex ipse lestatur in litleris ad SofTridum, tiluli S. Prasedis
(65) Ecce. Sic
el
;

lano

Nisi juxta formam quam libi per litleras alias expressisse, absolutionem acceperint ("eneli), elc, tu, ne illorum videaris nequilise con
fex
:

di iT noscimur

sent ire

versis
»

tuum
ejusdem

hierosolyjum Conferenda esl eliam
Marcelti

dirij;as

iter

epislola

209
car-

libri, P. tituli S.

presbyiero

presbvterum

canliiialem, datis Ferenlini, iv Id. Augusli, anno vn, id est anno Christi 1203. Vide epistolam 130, libri sexli. Petrum vero, non anle incnsem Maii, imo niulio lardius aihuc, Acconem appolisse, evincitur ex episiola ejusdem pontiticis 48 libri seili, ad ipsum Petrum directa, et quee data dicitur Laterani, ix Kal. Maii. Sic enim ponti-

dinali, A. S. L, qua congratulatur ei quod Lyprum appulissel, et remittit arbitrio suo utrum debeat communicare cum Venelis ; dat. Anagnia;. x Kal. Februarii, an. vi (id estan. 1204) Sic in codice Val(67) Nepotis mei et neptts mex. Alix, al. Alixa mater lieellano, rccte quidem.

Nam

Rupini, de quo hic agitur, Leonis, seu Livonis,aepiu notis marlis erat. Apud Baluzium, sororis, qui

GESTA.
vobis, et habere

— AN.
A

110.).

volumus talemjuslitiam, elconsequi qualem doimnus papanobis fucerei, siessemus inprxvidua
et

piendo

senlia ejus pro

orphano,

sub

protectione
el

aposlolica constitutis. Videlis vim, vioUntiam justitiam

inet

et observando judicio noslro, el quxcunque partium hoc non faceret, nos eam persequeremur, tanquam inimicam Christianitalis, et spirituatitcr, et temporaiiter. Misimus proinde cum litteris noslris nos

quam comes
plenam

afjert nepoti noslro

orphano,

rcx Hicrusalem, atque barones pereyrini,venerabilem

so-ori nostne, ejus matri, vidux. Sitis securi de
liochia, et
beatis, ut,

An-

Cremonensem episcopum, qui
tc-is nostris,
ct

parles, prxsentatis

lit-

ejus suscipientes potestatem, ha,

permaneat

cuicumque parlium adjwlicacerilis firmum et illibatum. »Cuicum respondissem, quod
super hoc providere,

moneret ad ea qux scripsimus facienda, qukunque hxc non facerel, ipse sententiamexcomin
ut

mumcationis ex parte nostra promulgarel
cessit itaque

eum. Acprxdixi,
(72)
e[

al nostrum pertineret officium

ad

eos,etsingulisrequisilis,

sed proceieret, si placeret, in causa, et nos par.Uies-

rex Annenix obtnlit, pro
parte non fuerunt receptx

reverenlia

vestra

semus etiam
exposuerim,

con.pellcre partem alteram ad sislendum

noslra, treuyas quadrdginta dierum,
:

quxab

altera

judicio, super facto ipso
et

non processit, cum tamen ego

imo cum nunlius qui ad
securitalem,

continue exponerem nos paratosad ju-

nos veulurus erat ex parle ipsius regis, pro faciendo
inan ialo n stro,
postulasset

stitiam exhibendam. Hoc etiam obtuli Antiochenis, si

quia per

aliquam
bitis

vellent

proponere querelam. Et iandem, ha-

R

parles inimicorum oportcbal eumtrunsire,denegatuin
sibi juil

cum

utrisque infinitis conleiUionibus et verbis,

omniuo. Ipse tamen, sicul Dominus voiuit,

qux longuniessetenarrare.de consiliopatriarchxifiS),
archiepiscopi Borscnsis (69), episcoporum, capituli el

nos usque pervenit. cumptetudine mandatj quod accepcrat a domino suo. Conlinchatur quippe
illxsus
in lilleiis regis

ad

ahbatum Antiochxnx Ecclesix, nec non domini Cremonensis (70), et aliorum qui mecumaderaiU ,ulrique parti ex parle Dei ommnipotemis, el sanctse Roinanx
Ecclesise, et lolius Chrislianitatis,
et

quod quidquid uunlius

ipse

faceret,

nostra,

scilicet

legalorum qui eramus in lerra, firmiter inhibui, ne
aliquo
veret,

modo aliquapartiumcontraatiamguerrammoex quo defectumjusiitix non inveniebant,
et

rex fxrmum haberet, et tanquam a se factum firmiter observaret.SicquedejaclodeTemptariorum,proquorex excommunicatus fuerat, et ter^a ejus interdicto subccla, juravit stare mandato nostro, sicut moris est, hiper animain suam et regis, et mandatum quod nos
juste

nos
et

fecimus, ipse humitiler suscepit. Tandem,
se

de

paratieramusad utrisque justitiam exhibendam, ne
guerra ipsa in totius Christianitatis,
talis terrx,

maxime Orienvero

dispendium proveniret.

Dum

rever-

sus esset Accon dominus cardinalis, inslitit nobis comilissa
ni, ut

idem nuntius tanlum pro rege, quod nos reputaremus salisesse.Et, guiacomes Tripolitanus neque venit, neque misit, sed nec eliam scripserat aliquid quod pondus, ut dicebaficto Antiochix, obtulit

facturum

Flandrix

(71),

qux advenerat,etaliiperegri-

tur, haberet, postulavit a nobis

iterum non cessaremus laborare pro jam dicta
Hierosolyet nobiles

G

pace. Deliberatum est

postmodum per nos, milanum regem, Templarios,Hospi!alarios,

excommunicari comitem ; inhiber'. sibi Chritianorum, et maxime Templariorum et peregrinnrum auxilium, qui hactenus auxilium prxsliterant el favorem, longe aliter quam
deceret et

quiaderantperegrinos,utpernuntiosetlitteras nostras,

quam

contineret

statutum
:

lamipsiquamnos,conveniredeberemus,alquecitare supradictos omnes, ut absque ulla conditione se committerent
et
i

inulla
s et

dclibcratione

faclum
ad

provocare

regem

vestrum cum quod utique non esobedicnliam homance

udicio nostro, postularent securitates, obsides

sedis, sed procul repellere ultro se o/ferentem.

Adconcomitis,

tenimenta prxslarent in manus nostras, pro reci:

vincendam quoque duriliam

et

contumaciam

Cod. Reg. et Pod. nepti sic etiam paulo post. (68) De patriarcha Aatiocheno vide quse adnolavimus ad epistulam 32 libri noni. (69) Borsensis. Sic legitur inGestis, apu Baluzium, nec aliier in codice ms. Vallieellano, ad cujus tidem Feslorum textum hic edimus. Baluzius in ediiione sua, ad marginem, nolat in cud. ms. Regio legi Thorsensis. unde ipse legendum esse opinatur Tharsensis. Viri summi conjecturam admittcre non sinunl ea HUce legunlur in litieris quibusdam Leonis, regisArmeoorum, quas non ex Innocentianis Regeslis, sed ex codice ms. Vallicellanomaximaelidei.relulil Ravnaldus, Ann.Eccle. I. XIII, pag. 146, ad an. 1205, § 36. Ex istis enim lilteris, quas anno 1205 dalas luisse paiet, cerlo cerlius eviucitur Tharsensem Ecclesiam tunc, cum res inier Armenorum regeni et comitem Tripolilanum. medianlibus legatis, componerentur, longo lempore vacavisse ac proinde nullus Ecclesife hujus archiepiscnpus, iracialui, dequo hic in legatorum epislola agiiur, inleresse potuii. Sic
;
;

ginalibus sic adaotavit

Tharsensem Ecclesiam, cum omnibua rebus et tenimentis suis, in qui, diu suo orbata pastore, consecratus e^t archiepiscopus venerabilis Cantor Anlio» chenus Propius forsan verilati accedere videbimur si Bostrensis legere proposuerimus. Urbs enim Boslra,
quaBin veteribusnotriis Arabiae melropolis assiirnalur oiim, antequam Hierosolymilano painarchaiui subjicerelur, ad Antiochenum spectabai. Sed Boslrensium, Latini ritus, praesulum imperfecia nimium apud hisioricos series, nullius anie Danielem, qui sedehat anno 1346, archiepiscopi nomen nobis exhibet. Vide Le Quien, Or. Chnst., lom. III, col.
1307.
(70)

rj

Vide supra not. ad

§ 46.

(71) Erat isla Maria. Balduioi uxor, de qua Flandrias Annales.anno Domini 1203, traduntillam Joanne Xigellano ln Syriam processisse, ac, post

oum

;

m.iris superata

dkcrimina, Plolemaidem applicuisse,
ibi

enim Leo rex, in prsedictis litteris » ... lla per Dei graliam in pace redacta sunl omnia. Poslquam vidimus dominum palriarcham (Anliochenum) fecisse judicium el justitiam, concessimus ei restituere
:

opperiretur, ex moibo exslinclam quidam nolant, Kal. Seplembns. Raynald. Annal. lom. XIU, pag. 145, ad an. 1205, §34.
ac,
fuisse,
iv,

dum virum
ut

(72) Baluzius in notis marginalibus codcx Regius.

:

Hic de sinit

;

INNOCENTII 1'AP.E
allegabat idcm nuntius quod,
Tripolilanus (73)
et

cum

venisset episcopus

A

illum equitaluris
euin apud

el

sonimariis penc ducenlis,

fecit

ex tnajori purte, canonici tcpidi nimiutn et remissi, et notariusejusdemcomitisadproi' scnliam nostram, nulla raiione cxcusationcmhaberet> s d neqae excusationis coiorem, super eo quod maiuia. lisnoslris non paruerat. Nos auletn respondebamus. quod
difficultas hccc

Sanctum Pelrum ad prasentiam suara idem dominus papa venire, miltens in occursum ipsius quosdam cardinales, senalorem Urbis, et
multos nobiles et magnates fecilque illum apud Sauclum Pelrum in domo canonicorura honoalios
;

casu inopinato,

scilicet,
et

cedendi de terra,
silto et

non proveniebat, nisi ex quodam quia eramus inprocinctu reeundi Conslanlinopolim procon-

rabiliter hospitari. Terlio vero die, in

festo

videli-

cet sancti Martini,

praefalus

dominus papa, cum
pri-

episcopis, presbyteris et diaconis cardinalibus,

auxilio percgrinis, qui iln pro Christianilatis

micerio

servilio lahorant.

Cui excusationi

dum

ego, pro hone

cantoribus, senatore, jusliliariis, judicibus, advooatis et scriniariis, multisque nobilibus
el

state
(74),

Romanw
tandem

Ecclcsue verbo in publico consentirem

ego Sol]redus, advocatis seorsum dotnino

ac populo copioso, ad monaslerium Sancti Pancratii marlyris prope Transliberim est profectus ; ibi-

cardinali, Cwsariensi

archiepiscopo

(75),

episropo

que praefalum regem per mauus
episcopi, fecit inungi,
r>

Petri, Porluensis

Crcmonensi,
sui eis

Acconensi electo (76), firmiter propoquod ego coram Deo et eis de hoc facto excuet

quem postmodum
ei

ipse

manu
uni-

propria coronavit, largiens
versa,

regalia insignia

salus esse volebam, ct videbalur mihi pro cerlo,quod
instantia pncdicti nuntii justa essel et
et

egoparatus eram,

si

placeret

admiUenda • domino cardinah,
regis,

manlum videlicet et colobium, sceptrum et pomum, corouam et mitram, corporale ab eo recipiens jurainentum, cujus lenor esl talis
:

quod pctebatur efficere,proeoquodsic fuerat communi deliberalione nostra,
rutn, Hospitalariorium,

Hierusakm

Templario-

Ego Petrus rex Arajonum, profiteor et polliceor quod semper ero fidelis et obcdiens domino meo papx
Innocentio, ejusquc
calholicis

baronum, peregrinorum qui

successoribus,

et

Ec-

Accone aderant, irrevocabiiiter statum atque firmalum, nec decebat, taliler et sic solemniter statu-

clesix

Romanx, regnumque meum

in ipsius obedien-

tia fideliter
et

tum pro

utilitate Chrislianitatis, inefficax esse

el

il-

lusorium.

conservabo, defendcns fidem catholicam, persequens hareticam pravilatem. Libertatem et immunilatem Ecclesiarum custodiam, et earum jura

CXIX.

(juia vero legati

de partibus

illis

recesse-

defendam. In omni lerra poteslati meai subjecla pa-

accedenles (77), dominus papa causam commisit de Lucedio, de Monte Tharunt, Constantinopolim

cem

el

justitiam servare studebo. Sic

me Deus

adju-

vet. et hacc

sancla Dei Evangelia.

bor abbatibus,
ct G.

el nobilibus viris cominiti

de Furnivale,
sit

hoc modo
mortale,

(78)

:

Etsi

Bercoboc semper

conio

CXXI. Deinde preefalus rex cum mullo laudis praeel favoris applausu coronatus rediil juxla
ad basilicam
et

inter eos odium

qui

tenentur

amare

G dominum papam
iiuinu

Sancti

Pelri,

super

proximos,
Maii, an.

etc.

Dat. Romse, apud S. Pelrum,

mNon.

eujus altare sceplrum
cepil

vm.
ponliliealus domini InnocenIII,

CXX. Anno seplimo
tii

diadema deposuit, et de ejusdem domini papae mililarem ensem acregnumque suum beato Petro, apostolorum
;

papae

nura, ad

meuse Novembri, Pelrus, rex Aragoaposlolicam sedem accessil, ut ab codem

principi, oblulil

illudque

sibi

consliluit

censuale
Iradidil

per privilegii paginain,

quam eidem

papae
:

domino papa mililare cingulum el regium acciperet diadema (79). Venit autem per mare cum quinque galeis, el npplicuit apud insulam inter Porlum et Osliam, adducens secum Arelalensem arcbiepiscopum, praeposilum Magalonensem, cumquibusinterfuil electus Moniis Majoris, ct alii quidam clerici nobiles et prudenles. Proceres quoque secum adduxil Sancium, patruum suum, Hugonem de Beaucio, Roceliuum de Marsilia, Arnaldum de Foliano, et alios multos nobiles el potentes. Missis autem ad
(73) Vide supra notas ad g 43. (74) Verbo in publico consenlirem. Sic in codice Vallicellano ; apud Baluzium incumbo in publico. (75) Monacho (de quo supra, ad § N8, ex arrhiepi-

super ipsum altare, cujus tenor est

lalis

Cum
illius

corde credam et ore confilear, quod
successor,
et

Romanus
sit

ponlifex, qui est beati Petri

vicarius

per quein reges rcgnant

principes principanet

tur, qui

dominatur in regno hominum,
el

cui voluerit

dabit. Ego, Petrus, Dei gratia rex

Aragonum, comes

Rurcinona',

principaliter (80), post
liae sedis protectione
JJ

dominus Montis Pessulani, cupicns Deum, btati Petri et aposlomuniri,
tibi,

reverendissime
et

Pater

et

domine summe pontifex Innocenti,

perte,

solymitanis recesseranl, et Conslantinopolim accesserant. Vide episiolas libri seplimi 102; Ducis Venelorum ad papam sine data ; 207, Papv ad II.
;

:

ducem Venetorum

;

dat.

Romae, apud

S.

Petrum,
;

scopo Caesariensi inpatriarcham Hierosolvmilanum, an. 4194, eleclo, quis Cassarienses inlulas adepius tuerit, omnino nescimus. Vide LeQuien, Or. Christ. tom. III, col. 1288. (76) Adannum 1202, rnemoralurin Chronico Alberici (edit. Lips. 1698, part. n, pag. 426) quidera Joannes episcopus Acconensis cleclus. Meni nondum

adhuc consecratus, unus fuii ex duodecim qui Balduinum I, post captam Constanlinopoliin, in iinperatorera elegerunt an. 1204.
(77)

Kal. Februarii, an. vn (id est an. Christi 1205) 223. P. tituli S. Marcelli presbytero cardinali, A. S. L. ;dat. Komas, apud S. Petrum, xin Kal. Martii an. vii (id est an. Chrisii 1205). (78) Vide epistolam 1 libri oclavi. (79) Confer epistolam 229 libri septimi, et quae ibi adnolata sunt. (80) Principaliler. Sic in codice Vallicellano apud Baluzium, nec non apud Raynaldum, principali.

iv

Jam

ab anno 1204 legati de

parlibus

Hiero-

CLXl

GESTA.
Ecclesix
(81)


A

AN.
sl] is

1207.
el

CLXII

sacrosanctx Romanse

offero

regnum
perpe-

meum,

illudque tibi

et

successoribus tuis

in

tuum, divini amoris inluitu, et pro remedio animse mex et progenitorum noslrorum, constituo censuale,

quoque suo sustineret haerelicam pravilalem,nec liberam frontem habebat super hoc alios arguendi dicentes Medice, cura le ipsum
(Luc. iv. 23). Ejice

in patrimonio

annualim dc camera regis ducentse quinquaginta massenutinx (82) aposlolicse sedi reddantur, et ego ac successores mci specialiter ei fideles el obnoxil teneamur. lloc autem lege perpetua servandum fore
ut

primum trabem de oculo luo, et tunc ejicies feslucam de oculo fralris tui (i«c.vi,42). Palareni vero, cognilo ejus advenlu, omnes
omnino
clero

fugerunl. Sed
civilatis

ipse,

convocalis episcopo
diligenler

et

ejusdem,

fecit

inquiri ae stu-

decerncns, quia spero firmiter
successores lui,

el

conftdo

quod
et

lu

et

diose describi

me

ac successores meos,

regnum

sores et credentes

prxdiclum acloritate apostolica dejendetis, prxsertim, cum ex multo devotionis a/fectu, me, ad sedcm
apostolicam accedentem, luis, quasi beati Petri,
nibus
i/i

omnes receptatores, fautores, defeneorum ac demum, per potesla;

ma-

regem duxeris solemniter coronandum. Ut autem hxc regalis concessio inviolabilem obtineat
procerum
et

consules fecit universos astringi, prsestia juratoria, lidejussoria et pignoratoria (87) cautione, quod suis per omnia jussionibus obedirent. Imprimis ergo fecit domos in quibus Patareni
et

tem

fueranl

finnilatem, de consilio

curise mesc,

prx-

sente venerabili Patre meo, Arelalensi archiepiscopo,
et

g

Sancio patruo meo,

llugone de Baucio,
sigilli

el

Arfeci

et pocongresato, slatutum hujusmodi solemniler promulgavil (88) Ad eliminandam omnino de patrimonio beati Petri, etc. Data

recepti, iunditus demoliri; ac deinde

circo

pulo generaliter

:

naldo de Fautiano, baronibus meis,

Viterbii,

mei

Kal. Oclobris, an. x.

munimine roborari. Actum Romx, apud Sanctiun Petrum,anno Dominicx Incarnatwnis millesimo ducentesimo quarto, terlio Idus Novembris, anno regni

CXXIV. Tunc
cavil

eliara
et

episcopos

abbates,

ad suam praesenliam convocomites et barones,

mei

octavo.

CXXH. Ilis omnibus rile peraclis, fecit eum dominus papa per Urbem ad ecelesiam Sancti Pauli
deduci; ubi, galeas inveniens praeparalas,
ruit

Ducatu Marchia usque Roraam, ad jurisdiclionem sedis apostolicae perlinentes; el, solemni curia congregala, primo die (89), jura Ecclesia; Romanaj proet

poleslates el cousules civitalum de Tuscia.

inlravil,

et,aposlolica benedictione munilus, ad propria

me-

cum

prosperitate redire. Super coronationem

veroregumel reginarum Aragoniae in poslerum faciendam lale sibi privilegium dominus papa concessit (83) Cum quanta gloria et honore, tripudio apptausu, etc. Dat. Ferentim iv Eal. Julii, an. tx.
:

omnino ab universis laicis juramenta quod ejus dominationi parerent; secundo die (90), querelas et petitiones universorum audivit; lerlio die (91), pro juslilia et pace servanda slatula hujusmodi promulgavit, quae servari praeceposuit,
el

recipiens,

et
Ci

pil

sub debito

praestiti

nostri dehilo teneamur

nis (84),

CXUI. Anno decimo, celebralo festo Ascensiodominus papa Urbem exivit, et venil Vi-

juramenti (92):C«m ex officii tam clericisquamlaicispaterna
sit

sollicitudine providere, elc. Dal., ul supra.

CXXV.(93)

Cum juralum

terbium,receptus a Vilerbiensibus cura ingenti gaudio.gloria el honore.Statim autem ccepit videre (85; ad climinandum Palarenorura spurciliam, qua Vitcrbiensis civilas erat
clesiae

a comilibus et baroni-

pacem et jusliliam el securitalem stricte ad tnandulum nostrum servare,e\c. Dat., ut supra.

bus, potestatibus et consulibus

vebemeuter infecla Romana; exprobraretur (86), quod

;

ne Ecoculis

CXXVI. Cum aulem monasterium Sancti Marlini
de Monle (94) ad exlerminationem devenisset exlrebus Virterbiensibus; ne quis res Patarenorum publicatas delineal; dat. YRerbii, n Id. Au^usti an x139 Clero etpopulo Viterbiensibus ; ut \iterbiensis Ecclesia stt deiuceps cathedralis; dat. lV Id.
an. x.

in

hunc locum, legi monel in codiee Podiano, et apud Raynaldum, massemutinse. Massemulina,u\em ac masmodina, maimodina, masmutina, massabitinus masamutinus, masumatinus, massumalinus, mouela Saracenorum /Egypliorum, quod Masmudos et Masemutos perpetuo vocant Hugo Falcandus, el Anonyiuus Casinensis. Gariellus observal, nescio quo auclore, Masumatinos nummos aureos, vel argen-

(81) Sacrotanctx Romanse Ecclesise. Sic in co.lice Yallicellano, sic et apud Baluzium apud Raynaldum vero, apostolicx sedi. Massentuinx. Sic in codice Vallicellano; sic (82) et apud Baluzium, qui. in notis marginalibus ad
;


'

Octobris

n

(86) Exprobrarelur. Sic in codice Vallicellano sic et apud Baluzium, qui, in nolis marginalibus ad huuc locum, legi rnonel in codice. Pod. impropera(87) Pignoratoria. Sic apud vallicellano, pignoraticia.

Baluzium
decimi

;

in codice

(88)

Videepistolam 130

libri

regalium ajslimatos, ab AbenJosephoMahosumetoMiramulniino (illo forle de quo Rodericns Tob-lMius, in llist. Arabum. eap. ull
traxisse
Mas:il.
lora.

leos, singulus senis

(89) xi Kal. Uctobris.

(90) x Kal. Ociobris. (91) ix Kal. Oclobris.
(921

nomen.qui supremum in Mauros Hispanos imperium habueral. Gariello assenlit Ruffius, tlist
IV, col. 577.

)

(93^

Vide epislolam 131 Vide epislolara 132

libri
ii| )ri

decimi. j ecimi

.

lom. I, pag. 325, edil. 1696, ubi edituni Masbutina et Macemutina. Vid. Cang. Glossar
(83)

fidehbus nostris,per pairimonium beati Petri avostoli '
constitutis.
v

jjniversis
'

Vide epistolas 92
el

libri

oclavi,

et

101
les

libri

94) Monasterium S. Marlini de Monle Viterbii al. in Monubus Cuninis, ant.;uissimum fuisse S Be'

noni,
(81)

qua

ibi

adnolata sunl.
virit.

nouv.

Die 4 mensis Junii. Art. de tom. I. pag. 25. (85) Confer epistolas libri decimi
eiii..

dates

:

105,

Consuli-

nedicii Cfflnobium fert opinio; de quo tamen nihil apud Malullonium (Annal. Benedict.). Hoc d.Mnd auno lloO, reddmbus at.jue monacbis fere d -,'iin' tum, Eugenius PP. III ordini Cisterciensi perpelu untone conjunxit, ut tbidem monaslicus

»

ordo

resli-

Paiboi.

C XIV
/

INNOCENTII
CLXUI CLXIII
.
.

III
;

PAPJ2
loco o
reliecio pullularel,

CLXIV

meam,

ila ul vix

in eo tres raouachi

„.„. remans ssen

n eodem A » pnilpm
a

,

possessionibus ejus

pro redimendis possesipsius clemenler inlendens, scripsitque abbali et sionibus niille libras cxsolvit; co^nobii quod est unum Ponliniacensis

omnino distracl.s, vel seb gravi ponlifex, ad refonnat.onem fenorc pignoraUs, idem

vit

eidem ecclesiam Sancti Salvatoris, qua?

j^

S

concessit

el

^^
sila

dona

est

Juxta Orele,

cum omnibus

ralionibus et possessio

nibus

suis,

lioribus

quam

longe quidem majoribus ac eliam mecajlerae possessioues illius, adjuvans

fratres in necessariis ad excolenda
cia

pr^dia

et aedili-

convenlui

de quatuor primis

monasleriis, ut ipsam ad ipsam ciperent in filiam specialem, et

praecipuis Cislerciensis opdims eeclesiam Sancli Martini re-

construenda,

magnitice

privilegians

locum

ipsum.

dmgerent
:

CXXVII.
Lnndensis

et conversis abbatem el convenlum de monachis perfecerunt. Cum ergo ipsi libenli animo quod benedixit abbatem, et, ut venisseut, dominus papa

Interea venit ad ipsum relatio ex parte archiepiscopi (95), quem legatu dire-

quod tola Livonia xerat ad convertendos paganos, nullusque in ipsa erat ad fidem Chrisli conversa,
etc. de confirmatione privilegiorum Petrum, per maac bonorum : dat. Romae, apud S. num Joannis, S. Mariae in Cosmedm diaconi cardiFebruani, mdinalis S. U. E. cancellarii, Kal. Dominicoe anno 1200, c tione xi, Incarnationis III anno ponlificatus vero domini Innocentii PP.

monachi per Sed, cum inopia laborassent pur.tatera lunc ac desperassent ut ad annosSO, cccoobiuin pene cpllapsum norenlis religionis possel generale Cistercii in Galha eduei, ad caprtulum ab eo ordine confuKerunt.Patres staluerunt ut Ilud de>a segSretur, ne forle regularis observan Pl I lnnocent lenus iret. Quod cum ad aures manus apposuit, llluddelaium fuisset, adjutnces et filiaiione Pontiaue voluil sub eode.n ordine, o PP >cmnobii permanere ; et liberandis
lueretur

aue tratribus,

B

m

decimo.

.

nkcensis JneraUs fundis,

m.lle libras argen.i argumenlo Iruintegrata donavii, ex quorum dolis ecclesiam sustentaretur; additisque plunbus cti us ibdem spostoiicffi sed.s suo diplo : honis sub prolecuone in Gest.s Innocentn mate conslibilivit, prout hic apud ^Buite, seu epislol* pars habetur

Verum, in notis chronologicis, tum apud Angeapud lum Manrique, tum apud Biluzium, et ex ipso U"hellum procul dubio meudum inesl, quod quin omuino fugisde m Angeluiu Marique ac Ughellum male emendatum, se a Baluzio vero observalum,seI Manrique, episiola fuisse videtur. Apud Angelum Incarnalion.s data dicitur die Kat. Februarii, anno
1266 pontilicalus
ix, indictione xi.

.

.

.

Verura, die Kal.

Sur"-Manrique [Annal.

Kum 8
velut
l

Cisterc.,

lom.

III,

pag

; qui eam, ex Nicola. 469 ad an. 1206, cap. 5, § 9), bnjus ubi, in quadam pontihc.s PP I V Rekestis, iranscribendam Pnlavit, epistola, i.rseria reperitur,

juxta nostrum Februarii, anno Christi /206 (id esl, compulandi morem 1207). Innocenliani ponlilicalus non undeciina. ix iam currebat indictio deciraa, Le^endura itaque forel, indictione x, non indictione
xi
vit,

• insigne

monu.ncntum

zel,

carterorum Palrum, qui 109, libri quinti), et ,m «rtiecclesiarum istiCistercium ex muliitudine non rigore censebant, sed ex observantia e mandum simol et p.eiai.s tanli pon 1,0«.. . vii* monaslic*, Romae, apud S. Petium, per
to

smporU abbatis

Cislerciensis (de quo vide

Arnald.) tuno ad epi :

am

C

Baluzius vero, qui in Prasfalione recte adootaponlilieatus per totum decimum Iunocenliani annum bunc invaluisse errorem, ul in epistolis hoc ?nno datis, indiclio ix, posila fuerit pro indictione contendit bic in nostra ep.slola, contrano errox,

pro indictione ,_. re indictionew positum fuisse ipse cancellariu», Scilicel, volebat vir doctus,ut vel exscripsit, amanuenvel qui posl ipsum epislolas

n,i

ft.ia

dicilur.
S.

v

sU'pertolum decimum Innocentiani
dicatur
data,

ponlificatus

cardinalis,

m licOone
nono
>>

codice membranaceo ccenobi, ea etiam in antiquS legi testa ur Dgnellus S Salva.onsMon.UAmia.i n Appendice, col. 1380, nec tlinl s<icr lom. VII,
in Appendice, IX. peranl.quo co.lice conlirmari addit ex alio quidera q ccenobii, ^rmicon annorum

cancellaru, Kal. Februani, Incarnatioms Domin.ca an 206 (tf est.ju.rta noslrum computandiwremiWI), " Iunocenlu PP. III anno nonliflcalas vero domini leguntor, hic apud auctorem noslrum Quae
R. E.
x, [U>g. x].

annum in suo errore sibimet conslare videretur; el, cum epistola noslra in Reaesto decimi anm reperialur, ac

anno deeimo, indiclione

s pradictura, dala dici Baluzius quod debuisset. Verum, non observavit mullo gravi ir, inerat. et sic error aller, idemque ponlilicalus InnoNaoi dies Kal. Februani, anni

etiam 'nona, juxta errorem

cenliani

x,

nequaquam anno Incarna.iom
Etenim,

1206
I_n-

non

l

Tam

col.

937)

,

quod

colIi°-ari potesl,

cum

anni pontificatus

m

mundi

lnc post lpsum, ajnainde jam recle caucellarius, vel, hic rcnovavil poluit el debuit fecit ,a nuensis, errore emendaio, ponere f) Viierbii, et, anno 1207 de Ponanno 1207S Marlini de Montc indiclione h. Die enim Kal. Februarn, Miramur equidem Itt eiaj venire. currebat indiclio undecima. Caeterum, {iniaco feeit conventum J208 Dghello menabbalem Ponliniacensem senpsisse h.c Angelo Manrique.nec ab ipso
iv,

mbranacco ejusdem allitulalo, in quo scnpturo xvm, menses tius III sedi. annos

esi

:

«

Innocen,

dies xxii

nocenliani a die ix Kal. Martii IncarnatioKal Februarii, anni decimi, cum anm 1207,juxla vero nostrum nis Dominicfe, vetere siylo procomputandi morem 1208, colligan debet. Ac,

numerentur, dies

m

bna

~stenum

;

nec ab epislolarum, ad ram.de Uonera faclam foisse Irium deeimi spectantium.qnce in Regesto ann. Jua »i"u reperiuntur; tanlo magis, pontfocatuslnnocentiani P «deg ur ac lla eadem ipsissi ma q uod ultiraa Nieo ai PP. IV ep partera tantummodo, ex

illae

«»

cujus
stola

Jsiu dala ibi dicitur

epianno dccimo non nono. Conter S.Mar145, Abbati el conventm decimi slolas ibri monasteUntde Monte; de revocandis alienationibus Novern" id esl Corneti, iii Kal.
:

annalisla. Haec vero vulcavil Cisterc.cns.s exh.betur sed Innocentit Ke^esto inlegra

m

in Regeslo, nec de dicitur Innocentius, t.on exstant auctores Novsa Galipsis me.ntio ulla habetur apud quos (lum tom. IV, cod. 990, liae Chriatianse, apud XII, col. 4^4, uoi utd de Cistersiensibus, lum tom. abbatibus) allura de faclo lsto

quas ad

rii- dat

ut ln alia,

bris,anno X (1207);

-162.

Rpticopo

M

argumento ; cono Vrbevetanis, de eodem ~Oj, an. x aoud S. Petruin, v Kal. Decembns, Martim de Monte, ejusPetrc abbati monasterii S.
;

dat.

arclmhaHomae,

de Ponliniacensibns Martini de Monle silentium. De monas.erio S loc. cit. qui plura velit, adeat Ughellum, Viterbii archiMortuo Absalone, al. Axel, Lundensi 195) quo supra ad § 59). Andreas, Si.noius ep scopo (de doclor Albinae famiha, de Chardoropo Qlius s Canuli VI custos, S Theologia3, et sigilli reg subrogatus pronunanno 1201 in locum defuncli archiepiscopus : « vir tiatusque est Lundensis Pontanus, Rer. Damc. Hist. hb.vi, pag.293,
,

(iuquit

CLXV

GESTA.
recepisset

AN. 1207.
redegit in scriptis, el

CLXYI

remanserat qui non

sacramenlum

ba-

A manum

servandam

in

plismatis, vicinis gentibus ad hoc ipsura ex parte paratis.

poste-

magna

inler cives Tudertinos majores videlicet et minores, orta fuisset magna dissensio (90;,
ita,

Cum autem

rum perpelua lege sancivit. Eodem (empore discussit
verlebalur
inier

et diflinivit

causam

quce
et

archiepiscopum

Ravennatera,

commune

Favenliae,

quoi nobiliores, civiialem egressi, populum impugnabanl, ex qua dissensione multa pericula
provenerant,
videlicel

Sancli Potili,

super castro Luci Areoli et adjudicaus restilutionem eorum Ec(97).

Ravennati

jam

Porro,

incendia,

homicidia,

pus

(98,

tanla penuria laborabal,

praedae,rapins,caedes

hominum, mutilationes mem-

idem archiepiscoquod eliam indu:

menta ponliQcalia non habebal

brorum, vaslationes segetum, deslructiones domorum, et, muhis saspius mediautibus, nuuquam pervenire poluissent ad pacem, dominus papa, utiisque
vocatis, et receplis ab eis corporaliler juramentis,

cujus dominus

papa misertus, conlulit et (99) planetam, tunicam el dalmaticam de oplimo examilo rubreo, aurifrisiis
et

granatibus deceuter ornalas
stolas.

;

amictum, albam,

cingulum atque

quod suo starent mandato, veram pacem
composuit
lin.

inter illos

et lirmavit;

cujus foiniam per publicam

licae sedis, in illis

Volens aulemidem ponlifex patrimonium aposloparlibus conslitutum, corporali

ipsiusque Absalonis ex quique a regibus, ut pulet, u cum Escliillo (Absalonis anlecessore) genus ducebat. Diu ille apud exleros, in Gallis, Italia et Anglia, per omuem honeslarum ariium cullum setalera Iransigeral, ulpote qui Lutetiae Parisiorum publice docuil, et landem ad lares reversus, regni rebus
fratre pronepos,
fuit. yuanlum vero in siudiis litlerarum profeceril.oslendunt municipales Scaneusium iege», quas e vernaculo Latinas fecit (in lucera prodieruut Hafnia? 1590, in-4°). Oslendunt quoque hoc ipsura et aha ingenii ejus opera.et praesertim Hexameron, sive Oe mundi creatione, carmen heroicon, bau I inelegans, d<- quo nonuulla affert Chronicon Dani-

54)

claris

naialibu

B

quodam,
lur,

sive impeligine poiius, quas haud facile curaliourin admitlerel, implicilus, vilaeque jam saultro

muneri

cessit;

yitam sohtariam
t.hrontc. episcop.

indeque in insula Ifua
archiep.

egit. (Vid. Nicol.

Lundens

Lund. in lomo sexlo Scrip
n. 191, pag. 625.

Danic. med.
dil

setai,

Nec

admolus

Ponl.nus loc. cit., pag. 308, lin. 55.) Decessit anno l228;Lundis iu M.mhae saceilo lalericio
parielem sepulcro condiius,
cephaleos, loc. cit. historicus Hisloriim Danicam inscripsil in cuius praelaiione eum ingentibus ornat laudibus, prout observal «ellelbladius in noiis ad
III,
istis et

rer diversa tra-

Juhas (Anapag. 652). Huic Aiidreee Saxo
Kal.

vm

iuxla

cum. edilum ab Arna M.ignaso, pag. 90. Hunc, anno 1195,ad agendam apud summum pontiticem, Cceleslinum LII,Ingelburgis,Philippi Aogusti conjugis, in divortio causam, una cum Guillelrao,Ehell oltensis ccenohii abbate, Romam miseril Ganutus Danorum rex VI. Ambo Roma reversi, circa Divionem,

dum Burgundiim
tandem abbalum

transibanl,

delenli,

ac

lilieris

papahbus, quas plures acceperant,

spoliati,

opera

Cislerciensis et Clarawalleusis dimissi fuerunl, Vide Pontan. loc. cit., pag. 3-7, lin. 49. Vide eliam Meurs. lom. IX, Hist. Danic. lib. i, col. 353. Habeuiur equidem, inler Guillelmi abbatis liileras (in mmo sexto Scriptor. Her. Danic. med. xvi, pagg. 44 el 59), epislolse duae libri secundi, una, n. 15, Andreae ad Absolanem, Lundensem
altera, n. 45,

Andreie ad Absolanem, Lundensera arehiepiscopum ex quibus rei lolius seriem edi;

eam ad obsequium reduxit. Inde in liorussiam raoyens, principem ejus Ladislaum bello dom.tvii.Quibus gestis, quum in rcgnum redissel, gratiae illi publice aclae ob viriuiem meritumque.
et 375),

scere hcet. In Daniam redux, et, anno 1201, prout jara diclum esl, archiepiscopales iufulas adeplus, sedii, "Woldeinaro II victore rege, annosxxi. Vide Anacephaleos, prsesul. et pontif. Lund., ibid. u. 192, pag. 612. Ip>um Woldeinarus cura exercilu, anno circiler 1205, in Eslhoniam ablegavit, qu.-e, ad idololatriam iierum versa, lidem eliam exuerat, isque, assuraptis secum fratribus, terram invadens, facile

Anacephalxos., Schwedisch. Bibliolhec. pa;; 184 De An scriplis qui plura velit, adeal loan. um in Hypomnem. ud Albertum Battholin de icnptts Danorum, pag. 163. Ipsi successor datus tuit Pelrus, Saxonis lilius, qui et ipse eodem, quo Andreas, anno e vivis excessii. Caeterura de Livonia ad Cbnslum conversa, vide Arnold. Lubec. Uvron. Slao. lib. vn, can. 8; nec non Paul. Lan° Atvn. ad an. 1207. De hac iniercives Tuderlinos dissensione reformataque inter ipsos, sludio ei auclorilate pontihcis, paee, an in Regeslis menlio ulla habealur non meminiraus. Apud Ughellum vero qu.-edam legunlur qme ad id referri possint. Sic enira scriplor llle [Itai. sacr. tom. I, part. signala, col. 243) Rusiicus (Tuderlinus episcopus) laudatissimus praesul, siugulansque prudentia^ vir, Urbevetanis, Perusinis Tudertinisque jus dixit divinum.eosdemque populos «7110.$ varia partium studia. civilesque discordix abduxerant, ad suave ecclesiasticum iugura lterum compulii, anno 1204 » (97) Vide episiolara ilo, libri decimi, arehiepiscopo Ravennatensi, de controversia inter Ecclesiam

tom.

><

Kayennatensem
1

et

commune Faventinum
-

dat

EUsta quidem Iradit Meursius (loc. cit. eol. 374 apud quem, nec non anud Ponlanum (toc.

alia

cit., pag. 298, lin. 13 et 40; pag. 306, liu.33) ejusdem pontiflcis gesla legere est, q summam tum apud gentes laudem demeruisse dicitur. Abdicavil anno 1221, si qua libello, jam supra

eliam

S «P.lembris aQ s. Confei eliam epistoD lara 109, ibrt noni, Episcopo Placentino, dat.Feren111, x Kal. Juln, an. lx el quae ibi adnolavimus. Adde si vis, epistolam 30, libri decimi, Potesiaiiet poputo Faventinis, sine datu. (98) Alberto Auxoletlo (de quo vide epislolam 6 hbn quinti, nol. archiepiscopo Ravennalensi, hoc lpso, in quo nuno versamur, anno 1207, defunclo successor datus fuerat iEgidius. Huic Innocentius PP. 111 honons ergo transmisit palliura, ea t; ineu lego ut lntra unius anni spalium, ob>eeulurus Ro-

Viier-

^n

,

:

mano

ponlilici,

Romam

(Anacephalxos, piassui. et ponlif.Lund.) lessed potius an. 1223, vel etiam 1224 (vid. Magnum Malihiaj, in Serie episcoporum Lundens, p„g. 62) permittenle Honorio PP. III (vide Decretules, lib. i,
fi

citato

lam 48
dat.

hbn

proficiscerelur (vide enisio-

decimi,

Lateram, xvi Kal.

Archie}nscopo Havennalensi,
Maii," an.
x).

Ut.

10.

De

Itat. sacr.

morie praBvemus, absolvere nou poluisselpontiOcio lmpeno exempius, evolavit ad superos. Ughf.l
lom.
II, col.

o,iod

cum

electione

373.

et

electi

potestate,

De causa
gttur.

cap. 10)!

apud aliquos adhuc ambiFere tameu constat quod hoc lempore,morbo

abdicationis

libri decimi, Cap EcclesixRavennatensis, ut vrovideanl archieyiscovo *uo qitxdam pontificalia indumenta;

(99)

vide epistolam 115,

dat. Viterbii

clxvii

INNOCENTII HI

PAP^
ecclesiam solemniter dedicavit;
et sic

clxviU
ad

accessit ad montem FlascoprKsenlia visilare nem (100), ubi per duodecim dics moram fecit conAklctinuam, recipiens ibi ad ligiam fidelitalem ivit lirandinum, comilem Palalinum (1). Postea

A 'em

Urbem

finaliier esl reversus.

Tuscanam
ralus,

(2), ct

accessit

Cornelum

per octo dies in ipsa oivitate mo(3), ubi apud Sanclum
sibi feceral ajdilicari

Nicolaum novum

palatium.re-

CXXVIII. Ilic per Gregorium, Sanelee Mariae in diaconum cardinnlem, quem legaium in Hangaria destinavil (6), reformavit pacem inter Henncum regem, el Andream, fratrem ejus, ducem, quorum guerra lotum pene regnum Bungariae
Aquiro
devaslabat.

quirens pariter et recipiens jura qu« fuerant a quibusdam invasa. Inde per Velrallam (4) profectus esl ubi tribus diebus moralus, calhedraSutrium
(5);

Hic per Marlinum, Camaldulensem priorem (7), virum providum et bonestum, inler Mediolanenses
P.
archipresbytero, et canonicis S. Xisli, Viterbien-

Yilerbn adhuc (100) lnnocenlium,ix Kal. Augusli, R. ttde"isse, fidem facil epistola 52, libri decimi, cardinah, t atuli SS. Marcellini el Petripresbytero causae de sinensi abbati, qua committuntur ei certae Augusii. usuris audienda; dal. Vilerbii, ix Kai. lpsum Monlem-Flasconem, triduo post, id est vi Augusti, jam adiisse, lestis epislola ili, ArK.al.

sibus : de confirmatione cujusaam concordix; dat. 151, EpiSutrii, xvm Kal. Decembris, an. x; scopo Parisiensi: qua numerus mugistrorum theologoriim AcademisB Parisiensis definttur: dai. etiam

Sutrii,

xvm

Kal.
:

Decembris;

B

modo quo mundata de providendo,

capitulo Venafranis, qua confirmantur dat. apud Mancerta jura et sententix alx pro eis; an. Chr. iv Kal. Augustr tem Ftasconem

chidiacono

ei

1207, pontificalus x.
Episiolae

ejusdem

libri

.„„ ,ndecimi, 98 99, 100 el 102

dalae

hat. dicuntur apud Montem-Flasconem, iv Epislola 105 ejusdem libri, Conan. x. Auqusti, puellam sulibus ct populo Viterbiensi, ut Malfitanam non persuper legilimitate sua ab aiiquo molestan Montem-Flasconem, mittant, dala legitur, apud

-

dai., ut supra; mitli debeani monachisingularessint inmonasteriis ; aat.,utsupra; ut monachos et clericos suas dicxe154, Eidem seos corrigat; dat. utsupra. cardinalis in Hungariam le(6) be i-la Gregorii gatione vide episiolas libri sexii 156 et 157, Nobiti viro A. duci, dat. Anagnise, Non. Novembris, an vi. ipso aginius id esi.an. Ghrisli 1203. De Gregorio
: :

— 152. Eidem: de in exsecutionem — 153, Eidem ne

ad epislolam60,

libri quinti, not.

Ooservaudum

la-

Non. Augusti, an.

x.

-

m
et

Epistola

101,

Potestatl

apostolicte, ct populo Florentino, ut monilis sedis dicitur, apud Monlegati ejusdem acquiescant, data tem-Flascenem, n Non. Augusii, anno decvmo. abbati, qua Epistola vero sequens, R. Casinensi daia pontifexdeclarat se nolle respondere Meris eius, Viterbii, v Id. Augusti, anno decimo. fuil lnstrumentum ipsum dfi bomogio lacto papa?

qui revera primuni a Clemenie PP. HI. liluli S. Mariae in Aquiro diacouus, anpo 1183, crealus fueral, postca.anno 1200, ab Innoceutio PP. III, tituliS. Vitalisal. [Vestins] presliyterum cardinalem renuntialum fuisse. Ac, proinde, bic, Aquiro diacoGregorium, non tituli S. Marias

men Gregorium,

m

Regeslo a couiiie lldebrandino, ex velustissimo
I

(i)

ma-

C

S.Viialis presbyterum cardinalem, aC.esiorum auclore dici debuisse viderelur. Verum, cum de isla Gregoni in Hungariam legatione pauca admodum reperianlur in Hegeslis Iunocentii, diei

num,

sed

lituli

babetur uuscnpto Cencii camerarii depromplum, I, dissert. apu Muralorium [Anliq. med. cevi, lom. pontificatus 614). Faeium fuil anno 1207, col xi
innocentii an.x,indtetionex,mense
Julti. dte tilttmo,
ille

posset Greirorio, forsan jam ad annoll99, id esl, priu«quam"lilulo S. Vilalis insignirelur, legaiionis

In palatio Montis-Flasconis. Nonneerat palatinus, de quo dinus, seu lldebrandinus, romes cujus juramenhic idem ac comes lldebrandinus, pntum fidelitalis habelur in appendice ad hbrum Regeslorum, episl. 568. Gonferendus omnino Ravnaldus (Annal. Eccles. lom. XIII, ad an. 1207,

Aldobran-

Hungariam munus fuisse demandatum ad rem expendendam, otio raajore opus esscl. (7* De Marlino, priore II Camaldulensi, egimus ad epislolam 159 libri quinti, not. Quo anno ad pacem interMediolanenses el Papienses reformandam
in
;

diuiius

mum

S

comiubus palalmis, 4 pag 167). Caelcrum, de Tuscia, nec neculiarilerque de coinile Palatino in hac dignilate non de lamilia Hildebrandiua, quae polita esse videlur, per mullos annos sa;culo mi vn, col. 389). vide Muratoriuin [ibid., disserl. (2)lnnocentium Vilerbium rediisse, lbique denuo mansisse, fidem lasallem usque ad vi Id. Oclobris populo \iterepislola 139 libri deeimi I lero et cit deinceps caut Vitcrbiensis ecclesia stt biensibus, Octobrts, anno decttheciralis, dala Viterbii, iv Id. xvni Kal. mo. Tuscanam vero adieral anle diem e.iusdem Novembris, el ibi adhucerat xiv Kalendas decimi, Universis mensis Tesies epislolae 141, libri rcgnum Stcihx constitucomitibus et baronibus, per dat. Tuscan. xviu ut reai Sicilise sint adjumento, tis Lundensi arehteptNovembris, an. x et 146, Kal. promolo d..t. Tuscan. scopo; de clerico per sallum xiv Kul. Novembris, an. x. Kal. Novembns, dala Corneli (3) Nulla antevm reperitnr. epistola in Regesio anui decinii codice Vallicellano; sic et (4) Vetrallam. Sic in XIII, ad an. Eectes. lom [Ar..
.

D

missus fuerii, prorsus isjnoratur. Vide Miliarellum, Annal. Camaldul. 1. IV, lib. xxxvi, ad an. 1205, pag. 201. Verum, altendeiulum est num ad hoc releguntur apud Muratorium, ferri possent ea quic Annal. Ital. t. VII, part. i, pag. 147, ad au. 1201 « Anchene.ir anno presente, con gagliaido esercilo entraronoi Milanesi in Lomellina de' Pavesi, e vi diedero il guasto. Assediarono poscia l'importanie castello di Vigerano, tenlalo gia due allre volle indarno, e nel di 4 di Giugno se ne impadronirono con f;'rvi prigioni 1200 Pavesi... Se crediamo a Galvano Fiamma [in Uanip. Ftor. cap. 234. Sm//. rer. Italic. I. XI, col. 661) : Ipso anno 1201, de Mense Augusti, Papienses in manibus Philippi (Mediolanensis archiepicopi) jnraverunt perpetuo obedire mandatis civitatis Mediolani. S'egli vuol dire che segui pace fra luro, si puo credere ma non gia che i Pavesi per allora si ridiicessero a giurarc ubbidenza e soggezione alla cilla di Milano. » Cerle, de eadem pace inlellii-'i debere videniur ea qn;e referl Ogerius Panis, Annal. Genuen. (iu tomo sexlo Rcr. Italic. Script. col. 384) ad annum 1201 « Eo quippe anno (1201). Mediolanenses, pro
:
; :

eo quod Papienses ad
in

burgum

S. Doniini, ubi erant.

Raynaldum 1207,2 4, pag. 168,
apu.i

col.

1);
.

apud Baluzmm
.

vero,

adjulorium Parmensium, graviler Mediolanenses invaserant, castrum Veguali obsederunt, el illud
praeliando ceperunl, et
facio,

Epilibn decimi, 150, (5) llabemus episiolas negligentiu patronoscopo S.Andrex : de supplenda 148, rwn; dat. Sutrii, ld. Novembrts, an. x
. :

Rovcrtellum.

.._„„, W

omnino deslruxerunl. Hoc

_

de pace inter Mediolanenses et Papienses intromiserunt ; el per Dei graliam, a quo multa bona proceduul, facla est pax

quidam

religiosi

viri se

; ;

CLXIX
e!

GESTA.

AN. 1208.
et

CLXX

ses ad hoc studiosissime laborans

Panienscs pacis fcedera reformavit, per sex men- A. et episcoporum, quorum antiqua lem Meldensem
;

(9),

abbatum concilium apud civitain quo praefalus rex Franciae
et

discordia inler civilates Lombardia», qua? hinc inde
diviserant se
in

per eosdem arcbiepiscopos, episcopos
cit

abbates

fe-

parles,

dissensionis

seminarium
et

ab eo ad sedem aposloIicamnppellari.Quorumap-

pariebat, ex qua

multoties

magna provenerant

pellationi noluit ipse deferre, nisi jurassent

quod

in

dispendia

et

pericula personarum.

termino,
in

quem

eis praefigeret,

appellalionem ipsam

CXXIX. Hic ad reformandam pacem, vel componendam treugam, inter Pailippum, regem Francorum,
et

propriis

prosequerentur personis. Sed

summus
parte

pontifex ab hujusmodi juramento illos absolvil, in-

Joannem, regem Anglorum, abbatem Case(8).

dulgens

eis

de speciali gratia, ut aliquot ex
in

marii desliuavit

Qui,

cum ad hoc

per

annum

omnium
Venerunl
el
sis,

ad prosequendai:i appcllalionem venirent.
igitur

integrum laborasset, de Francia ad Augliam et de Anglia ad Franciam discurrendo, videns landem se non posse prolicere, convoeavil archiepiscoporum,
inler ipsas civilates in perpetuum duralura. » Caelerum, ponlifex ipse de isla prioris Camaldulensis, ad paccm luter Mediolauenses et alias Lombardia: civitales relurmaudam, legalione luculenlum profert leslimonium, in epislola 189 libri dccimi quinli,

lermino constiluto Senonensis

Biluricensis, archiepiscopi, Parisiensis,

Melden-

Catalaunensis

et

Nivernensis episcopi (10), et

B

Consulibus et populo Mcdiolanensibus, qua redarguuniur Ae quibusdam excessibus, dat. Laierani, xn Kal. Novembris, an. xv (id est 1212). Ibi eniiu sic « Verum, vos de die in dtem magis ac malegitur gis iu eo (laqueo) pedes veslros irrelire nilemini, qui, quasi aliae, quas nobis intuleratis, injuriae non
:

De Bituricensi ad epistolas 43 libri 52, libri quinli. not. De Parisiensiad epislolam II libri terlii, nol. De Meldensi ad epislolam 188 libri oclavi, nol. De Catalaunensi ad epistolam 137 libri quinti, not. Demum, de Nivernensi, ad epistolam II libri quinti. Nunc, de ipsorum versus Romam ilin >re aliquiJ
45
libri tertii.
terlii not.

observandum. Senonensem arcbiepiscopum, revera postconcilium MeldenseRomara adiisse, Iradunt aucloies Novae Gailiae Chrislianae (lom. XII, col. 57) : « Concilio Meldis hibilo, anno 1204, interfuit pro resliluenda Franciae ioler el Angliae reges concordia ibique cum episcopis sedem aposlolicam appellavil, ne legalus rem deliuirel ; Romam peliil, et pacis ii.ler reges seqnesler csl diclus. » Nec ex ;nslrumenlis ad prassulem isium (Pelrum de Corbolio) speclanlibus, quae cilant iidem auclores, uihil omnino eiuitur quod obslare possil quin res quoad nolas chronologicas slare possit. De Biluricensi proesule (Guillelmo de Donjeon), circa ha-c, in quibus Romam petiisse poluit, tempora, tacenl supra lau;

sufticereni, nuper,

cum

dilecli

(ilii,

cives Papienses,

chanssimum
Sicilias

in Christo lilium

regem illustrera, cereni, imo jam conduxissent, et recessissenl abeo, vos, olTensam cumulanies offensa, rupto vinculo
fcederis ac pacis, 'iuoe olim, procurante priore Camaldulvnsi, a nobis propter hoc specialiter deslinato, inter vos et eosdem celebrala exstitit, el juramcnto

noslrum,Fredencum, de nostro mandalo condu-

pacem faciat cum rege Anglorum ; dat. C dali auclores (1. II, col. 61). Veruin, ipsum Romam anno 1204 proleclum, alibi, ul mox videbitur, sed Gerenlini, vn Kal. Junii, an. vi (id esl an. Chr. de eodem negolio unica, velut apparel, In-noceutii Gestorum scriplo69, Regi Anglorum 1203) De Meldensi epi70, Prxlatis Francix. de eodcm ris auclnrilaie freii, alfirmanl. dat., ut supra ; 76, Regi Francorum in scopo (Ansello). sic habenl (t. VIII, col. 1619) negolio dal. ut supra Servos cum Henrico, abbale S. Dionysii, porrauqua scribit ei in Favorem Inseburgis reginas,et abbalavil anuo 1204. Habilum esl annoeodemconcilium tem Casemarii legatum commendat dat. Ferenlini, De 163, Regi Francorum Meldense a Joaune, abbale Casemarii, Cisterciensis mensc Junio, au. vi ordinis, A. S. legato, ut inter Philippum Franciae, jure feudi ; dat. Auagniae, n Kal. Novembris,an.vi; el Joannem Angliae reges pax el conconlia reslilue164, Archiepiscooo Senonensi ; ut publicet sentenrenlur Ne legalus rem definiret, ad sedem apotiam excommunicalioais adversus moventes arma in
corum
;

firmata. » etc. (8) Confer epislolas libri sexli
ut

;

68, Regi Fran-

;


;

;

;

;

:

i.

;

;

;

regem Anglix;
marii
ges,
;

dat., ut

supra

;

165, Abbati Case-

ut se interponat pro pace, seutreuga interresin exscqui poierit, excommunieet ; dat. ut su-

pra ; 166, Archiepiscopo Rituricensi, etabbati Casemarii ; ul de querela regum cogno^cant; dat., 167, Joanni. regi Anglorum; de causa ut supra ; dat. ut supra : belli inter ipsum el regem Francix 194, Itegi Anglorum; ut observet concordiam cum uxore fratris sui ; dal. Anagniae, Non. Januarii, an.

appellaruul Gallicani episcopi. Romam profecii Seooneusis et Bituriceusis archiepiscopi, atque Parisiensis, Meldensis, Catalaunensis et NiverRoii.ae commoraretur Anselnensis epi^copi.
slolicam

Dum

;


yj

cancellariam Meldensem, aseanno 1201 inslitutam. Pt ex propriis redditibus dolatam, a ponliBce confirmari curavit. Eodem forsan in ilinere, poslus,

vi (id esl an. Chrisl. 1204*.

Libri seplimi 44, Prxlatis Francix ; de eodem negotio ; dat. Laterani.... an. vn (;'i/ esl an. Chr. 1204); Abbati Casemarii ; qua commitlit ei cognitionem causx inter reges Francorum et Anglice dat. 134, Prxlatis Francix : ipscs a sentenul supra tia interdicli immunes pronuntiat; dal. Laterani. vn 168, Archiepiscopo CaaId. Augusli, an. vn luariensi, atiisque ul rex Anglise dotem restituat uxori fratris sui ; dal. Romae, apud S. Petrum, xvn Kal. Januarii, an. vn 171, Regi Anglorum in favorem archiepiscopi Dublinensis ; dal. ubisupra, Idib. Decembris, an. vn. (9) De hoc Meldensi concilio nihil aliud iradunl hislorici praeter id quod hic ab auctore noslro narConcilior. Barduin. I. VI, parl- n, ralur. Vide Act col. 1969. (10) De Senonensi praesule egimus ad epistolam
:

;

;

;

sessio jurisdiclionis, salva proprietalis quasslione, in monaslerio ac villa Joirensi, adjudicala Ansello esl ab Innocenlio, v Kal. Fehruarii, pontificalus anno viii Blanchas comilissa; faclain venditionem a Radulphode Moucuichet leslalur mense Junio 1205.» Hactenus doctissimi auclores. Qua inslrumentorum auctorilate freti, Ansellum, dum Roraae commoratur, cancellariam ileldensem, a se anno 1201 inslilulam, a ponliftce conftrmari curavissc affirmaverint, velim nos docuissenl, quandoquidem de hoc nibil apud Plessaeum (Hist. de ilenux. t. II, pr, a pag. 85, usque ad 97), in Regestis etiam Innocentii nihil omuino reperilur. Quod aulem, eodem jorsan in itincre, possessio jurisdictionis, salvaproprietatis questione, in monasterio ac Villa Jotrensi, adjudicata AnscVo fuerit ab Innocentio, istud, pace tanlo-

:

;

.

rum virorum dixerimus, nullalenus, ex ipsorummet verbis slare potcst. 8pnlentia Por,iificis, de qua hic agunl. legitur in Resjeslo ei;i-.t. 202 libri ociavi, et revera dala diserte dicitur Romse, apud S. Petrum

;

;

; ;

;

CI.XXI

INNOCENTII
honorabiles
clerici
,

III

PAP.E

CLXXII

mulli

procuralores

omnium

A

aliorum.

Quibus diulius cxspectaulibus, praenomi-

CXXX. Hic, ad reformationem et correclionem excessuum vigilanter intendens, visitatores prudentes per diversas provincias delegabat,

nalus rex Angliae pro se

neminem

deslihavil, negli-

per quos

fa-

gens prosequi causam suam. Ex qua negligentia quaniura ci damnum proveneril, satis patel, cum in
brevi lempore totam
el

ciebat diligenler inquiri de slatu

et

conversalione,
;

Normanniam

el

Andegaviam,

Aquilaniam ipsam perdiderit pene totam. Pra>el episcopi, posl exspeeulionem diutinam, in publico consisloiiu sub verbo
dicli vero archipiscopi

non solum Ecclesiarum, sed eliam praelatorum el, quus invcniebal culpabiles, a suis pralalionibus prolinus removebat, nolens crimina relinquere impunita.

Quod enim

praelatos a suis

dignitatibus de-

posuerit, enarrare quis possel ? Ipse

namque,

ut

de

veritalis,

lanquam

pontifices,

sunt professi,

quod

mullis aliquos exprimamus, deposuit in Theutonia

ipsi

non appellaveranl ad mandalum apostolicum eludendum sed, quia sua interesse credebanl, maxime cum crederenl in hac parle suum regem juslam causam babere, sed, si nec islud sufliceret, el in
;

C doniensem archiepiscopum (11) episcopum Wormaciensem, archiepiscopum Maguntinum intrusum (12); Hildesemensem el llerbipolensera episcopum,
;

imperialis aulae cancellarium (13)

;

Guircensera epi-

aliquo essentdomino papa? suspecli,purgalionem ca-

nonicam

offerebanl,

quam

eis

dominus papa

remisit-

g

scopum, vicarium Salzeburgensis archiepiscopi (14) ei episcopum Nurembergensem (15). In l.ombardia
iier versus

v Kal. Februarii, pontificalus an. vm. Dies v Kal. Februarii (id est, 28 Januarii), anno Innocenliani pontificatus vm, perlinet ad annum Chrisli, juxta noslrum compuiandi morem. 1200. Auclores aulem supra citati ipsi traduni, Ansellum, jam a mense Junio, anni 1205, Meldis praesentem fuisse, quo tempore Blacchae comilissae faclam vendilionem a Radulfo de Moncuichet leslatus est. Oporiet igitur Ar.sellum ante mensem Junii, anno 1205, Bomam deseruisse. De Calalaunensi episcopo (Cerardo de Duaco), nihil babelur circa annum 1204 et 1205, Nov. Gall. Clirist. I. IX, col. 884. Quoad episcopum Nivernensem (Guillelmum de S. L;<zaro), aaque lacenl saepefali auclores (ibid. t. XII, col. 641). Superesl episcopus Parisiensis, Odo de Sulliaco, quem non inconsullo hucusque pralermisimus. Ex insirumenlis enim (si qua ipsis lides), apud aucloresNovae Gallias (t. VII, col. 81), ex Historia Ecclesiae Parisiensis (t. II, a pag. 72 usque ad paginam 386) citatis, nec non ex Innccenlii PP. epistolis, forsan erui possel quo mense Odo Komam proficisci, quo mense Parisiis idem redire debuii, Etenim, ex instrumenlis, apud auciores Novas Galliae
Christianae Anno 1203,
:

Homam arripere debuisse, Verum, eo1204, anle line.m mcnsis Deccmbris, jam Parisiis rediisse videtur. Ipsi enim velut absenti scrildl Innocenlius, cuin ei pnlestalem facit de undecim prxbendis Ecclesix de Campellis viginti duas creandi. Exslai epislola libri seplimi 1791, quas, Odoni, Parisiensi episcopo inscripti, dala diserKal. Jale dicilur, Romx apud S. Petrum, nuarii, an. vn (id est, die 29 Decembris, an. Ch. 1204). Concinunt litleras ipsius Odonis super hoc
dem auno

m

Eccles.

p ^

lorminando, anno 1205 dalas, loc. cit. Hist. II, pag. 228 et sqq. Fatendura lainen, aliquam oriri difficullatem ex iis quas ab Quibus diutius exaueiore Gestorum addunlur post exspcciationem diutinam spectantibus Quomodo enim prasules isti, cum, iler non anle niensem Seplembrem aggressi, reduces vero ante linem Ueccmbris fuerinl, diutius E.xsPECTASSEdici poluissenl? Huic objeclioni obviam ire forlasse possemus. si quis concedevet, unum, aul alterum de praesulibus deputalis, cum causam in lonuum nimis protrahi viderenl, propriis revocatos negoliis,
iii_'<jlio

Paris. tom.

:

Romam

nandam

mense Octobri, ordinavit collegia ca-

nonicorum

diceceseos, decrelaque saucivit pro electione et residentia decani etcantorisS. Germani Anlissiodorensis Eodem anno 1203 (vel poiius, juxia noslrum computandi morem, anni 1204 initio), ordinalionem instiluit in ecelesia S. Marcelli poslea eodem amio 1204. die seplimamensisejus letn Januarii, cum se conlulisselad oppidum S. Chlodoaldi, de decanisEcclesiaeillius loci slaiuit. Missa damus diversa alia inslrumenla., qua? ab ipso, eodem anno 1204, sed omissis mense alque die, emanala dicuniur, eodem anno 1204, mense Jinio, decimam de Soiseio pro 30 libris Parisiensibus eniil ac Hense eodbh Jtjnio, ejusdeui anra 1204, donat capellam S. Nicolai Monialibus de Footel, ad opus
sua?
.

cilius deseruisse, reruque collegis lermipermisisse. (H) Conler Raynaldum, Annal. lom. XIII, pag. 147, ad an. 1205, § 1:3. (12) De Wormaciensi episcopo (Lupoldo), in archiepiscopum Maguntinum inlruso, vide quaeadnotavimus ad episloiam 14 libri quinli.


'

;

Vide supra § 45. Vide quas jam adnolavimus supra ad § 45. (15) Nurembergensem. Sic in codice Vallicellano sic et apud Baluzium sed veremur ne uirobique mendose. Legendum verisimiliter Bambergensem, De episcopo cnim Dambergcmi, al. Papembergensi, hic agi videlur. Erat is, Eckemberlus, sive Erimberius, de quo agimus in nolis ad epislolam libri septimi. Apud Albericum (Chron c. ad an. « Episcopus pag. 447| vocalur Engelbertus aulcm Bavembergensis. hujus regis Romanorum
(13)
(14)
;

;

.'

.

:

infirmariae. Ex Epistolis vero Innocentii

(Philippi)
:

Eodem anno

1204,

mense augusto, vn
Francias

Id.

ponlilex

universis praslatis

facultalem

faeit

prosequendi appellalio-

nem, quam

in concilio Sleldensi interjecerant fvide epislolam, supra cilalam, libri seplimi 134). Tunc, sane, ab isiis praelatis decrelum fuerii, ;/( aliCjuot e.xparte omnium ad prosequendum appellalionem (proui ab auciore Geslorum Inoocentii soribilur),

Romam

proliciscerentur.

Slat

ergo,

Odonem,

Parisiensem cpiscopum, non ante ultimos mcnsis Augusii, an. 1204, dies (quod quidem de casleris hic nominalis praesulibus forsan, aflirmari posset),

pertraciasse dicebalur, unde et III fuit depositus, eo quod omues accusarenl eum, el tarnen non mullo posl ner euradera papam fuit restitutus. » Consulendos sunt praelerea episiolae libri oclavi, 107, Andrea duci, gubernatori Ungariae; qua excusativnem ajjert, cur ejus posiulatis de Papembergensi (idcm enini ac Bombergensi) Episcopo non annuat sine data, sed versus raensem Junii, an. vni (id est 1205) Libri ooni 14, Episcopo Bambergensi qua dalur ei terminus veniendi ad recipiendam absolulionem sine data, sed iniiio anni (idest 1206) ; 15, In-

mortem

Romam

adiil, et a

papa Innocenlio

:

;

;

;; ;;

clxxiii

GESTA.
vel

— AN. 1208.
A
Vinciensem
el alios
ciae

clxxiv
(20)
ct

induxit,

coegit

ad

ccssionem Mediolanensem
Astensetn
et

Vivariensem

(21)

episcopos,

arcbiepiscopum
episcopos (17),
vero
dejecit

(16),
et

Yporiensem
In

mullos praesulcs

el abbales. In

regno Fran(22)
et ab-

mullos

abbales.
(i8),

Provincia
(19),

destituil

Lingonensem episcopura
de Burgolio

Tolosanum

Biterrensem

bates de Viziliaco (23),

(24),

de Cul-

slrumenlum, quo Eckembertus, Papembergensis [al. Bambergensis) episropus promissam domino papx fidelilalem et obedientiam se servaturum chirographo
oblestatur sine data; 177, Episcopo Bambergensi; ut redeat ad reijem Hungarix, et exponat gauclium conceptum pcr papam de suseeptione filii; dat. Romae, apud S. Petruin, iii Kal. Decembris Libri De negolio imperii, post Reuesta epist 139, Salzebargensi arehiepiscopo ; qua respondetur ad diversa capitula, et inter ea agitur de negolio episcopi is:\ Hugolino, OsPapembergensis ; sine data ; liensi episcopo, et Leoni, tiluli S. Crucis presbylero cardinali, aposlolicx sedis legatis, qua committit eis negotium episcopi Papcmbergensis, et informationem, an de nece Philippi, Ducis Suevix, culpabilis sit; dat. Laler. xvu Kal. Februarii, an. xi (id est an. 1209); epist. 220, Regi UnLibri undecimi Regeslorum garix ; de negotio episcopi Bambergensis, el archiepiscopi Colocensis ; dal. Lalerani, xn Kal. Februarii, an. xi Libri decimi quinli 225, Eidem; qua archiepiscopo Maguntino committilur inquisitio de negotio episcopi Bambergensis ; dal. Laierani, iii Non. Februarii, an. xv (id est an. 1213). (16) Vidcndum num speclel ad epislolas libri deciini quinti 115, Episcopo, et abbali S. Johannis, et archidiacono Pannensibus ; de eleciione archiepiscopi Mediolancnsis; dat. Lalerani, vn ld. Junii, an. xv; el libri decimi scxii 141, Gapitulo Mediolanensi, qua, cassata triplici electione, llenricum, cimiliarcharn Ecclesix Mcdiolancnsis,in paslorem ipsis concedit ; ilat. Laterani, vn Id. Novembris, an. xvi. (17) De Aslensi el Yporiensi episcopis vidc quae adnotavimus ad epistolam 200 libri oclavi, Vercellcnsi episcopo, abbati de Tileto, et presbtjtero Alberto Mantuano, qualiter et quomodo proccdcre debuerint adversus Novariensem et Yporiensem episcopos; agilur eliam de cessione episcoporum Astensis et Veronensis dat. iv Kal. Februarii, an. (id esl 1206). (18) Vide quae adnolala sunl ad epislolas Iibri octavi 115, R. quondam episropo, qua eonceditur, utlicel resignaveril adminilrationem Ecclesix Tolosanx, valeat, sine prxjudicio allerius, episcopate ojficium exercere; dal iii Non Julii; et 116. Abbati Cisterciensi It. et P. monachi* Fontis-Frigidi, A. S. L. ut Mascaronem a prxpoiitura Tolosana amoveant dal ii Non. Julii, an vm (id est 1205). (19) Confer quae adnolavimus ad epislolam libri sexli, 242 Episcopo Agathmsi, et abbali S. Pontii, qua sententiasuspensionis, in episcopum Biterrensem Guillelmum IV de Roquosello) ab A. S. legatis lata, confirmalur dat. Anagniae, x Kal. Marlii, an vi (id est 1204). (20) Vide epistolam 84 libri seplimi. Archiepiscopo Ebredunensi, et abhati Boscaudunensi, ut de excessibus episcopi Venciensis (Pelri Grimaldi) diligenter inquirant ; dat. Lalcrani, vi Id. Junii, an. vn (id est 1204). (21) De isto agilur epislola 209 libri seplimi, Capitulo Vivariensi, decessione facta ab eorum episcopo, et de nova eleclione facicnda ; dat. Romae. apud S. Petrum, xni Kal Februarii, an. vn (id est 1205); ubi vide quae adnoiavimus quis enim lunc fuerit episcopus Vivariensis, inullum ambigilur. (22) Erat is, verisimiliier, IJilduinus de Vandeuvre, de quo egimus in not. ad epistolsm 141 libri quinti. Sed conferenda elinm ca quae de ipso referunlur apud auclores Novae Galliae Chrisliana?, lom. IV. col. 594. (23) Habetur libro decimo sub num, 89, Epistola
; ;

Episcopis, Anlissiodorensi, et Trecensi, et abbati S. Benigni, data qua committilur ipsis inquisitio adversus abbatem (llngonera l)et monachos Vezeliacenses dat. Vilerbii, xiv Kal. Augusti, an. x. Vid. Gall. Christ. nov. tom. IV, col. 472. (2i) Abbas ille Burguliensis monasterii, quem hic desiituisse dicilur Innocentius, erat procul dubio

r>

:

:

quo pauca haee habentur apud Sammarlbanos, Gat. Christ. vcl. t. IV, pag. 206 « XVII. Hilarhis, anno 1188. Barlholomaeus, Turonensis Metropolita, ei confirmal Ecclesias in suo archiepiscopatu speclantes ad coenobium Burguliense, Turonis, per rnanum P elri, canceilarii Ecciesix sux. Teslis reperitur, 1191, in Charla Nivelonis, Fayae domini, concedentis decimam de Prischay, ad quera etiam exslat Cceleslini bulla, Laterani scripta, xv Kal. JuUilarius an. lii, ponlilicatus an. vi. Sedehat adhuc XVIII. Lucas an. 1208. Cui dirigit summus 1205. pontifex bullam, e chartophylacio depromptam, quae sic incipil.... dat. Sorx. an. Incarn. 1208, Pontificatus Innoc. PP. 111 an. xi. » Hactenus SainmarIhani, apud quos de Hilarii destitutione, nihil omnino de anno quosedere desinil, nihil certi. Verum, deslitutionem istam ante anmim 1207 contigisse ccrtiores nos faciunl epislolae Innocenlii libri decimi; quu 14, Lucx, abbali ct conventui Bnrguliensibus datur certus modus vivendi, et regendi monaster ium ad relationem nonnuitorurn, quibus correctio exstiteHilarius, de
:

;

;

,

rat

commissa ;

dal. Lalerani,
;

vm

;

Turoncnsi orchiepiscopo, cl abbatibus de Chaloceio, et de Oratorio ut Ililarium, quondam abbalem Burguliensera, ad residendum n in monasterio S. Jovmi inducant et cornpctlant pro fructuosa pamilentia injuncta in eo peragenda : 21, abbati dal. Lalerani, xvi Kal. Aprilis, an, x. (Lucx), et conveniui Burguliensibus ; qua mandatur ct indulgetur, ul concessiones et pensiones, pcr Ililarium, quondam eorum abbatem, illicite factas, revo22, Turonensi archicare possint; dat. ut supra episcopo, et abbalibus ae Oratorio el de Chuloceio ut de debitis per contractum legitimum tempore Hilarii, quondam abbatis Burguliensis, conquerentibus, exhibere faciant jaslitim complemenlum dat., ut supra ; 24, Abbati (Lucx), el conventui Burguliensibus ut nonnullos rnonachos dicti Monasterii, complices Hilarii, quondan abbaiis ejusdem monaslerii casligent, et ad eorurn obedicntiam advocent, nec permittanl monasterium perlnrbare; dal. Lalerani, xvl 25,Abbatibus,Majoris MonasteKal. Aprilis, an. x rii, S. Juliani, ct S. Ftorcntii, Turonensis et Aude(id cst an. 1207)
;

— 20,

vn

Id.

Martii, an.

x

:

;

;

;

gavensis diaicescon

;

ut llilariumc

quondam abbalem

;

n "

Burguliensem, ad claustrum, sibi assignatum ad pwnilendum, rcverli compellant; dal. Lalerani, xiv
Archiepiscopo Turonensi, abbati de Oratorio ; rfe_ eo22, Turonensiardem argumcnto dal., ulsupra. chiepiscopo, et episcopis Pictavensi cl Andegavensi ut conlra incendiatores cujusdam grangiw, Hitarii, quondam abbalis Bursuliensis complices et fautores, procedant; dat. Laierani, xii Kal. Aprilis an x.
Kal. Aprilis, an. x; episcopo Andegavensi,
;

— 26,
et

Ex

istis

epMolis habemus desliluiionis epoehnm

,•

(sallem quoad annum), causam el effeclum. Mirum quidem ;n Reeestis anni vni et ix niliil de eadem reperiri. Epislola vero Lucae, abbaii Burguliensi, an. Innocenlii xi, direcla, quam ex Cartophyl.icio in lucem emiserunl Sainmarlhani, est (45 libri undecimi, Lucx, abbati monasterii Burguliensis, ejusque fralribus, elc., de confirnzatione privilcgiorum ilat. Sorae, per manuin Joannis, S. Marlffi in Cosmedin diaconi oardinalis, S. R. E. cancellarii, xi Kul. Oclobris, indiclione xii, Incarnalionis Domir.icn?
;

,

CLXXV
tura
25) el de Carasca (26)
;

INNOCENTII
in

m

PAP.E
Ne
vero,
si

regno

Siciliaj,

Troja-

A

fuerant elargiri.

monachi ad celebranproecavens

num

episcopum, in archiepiscopum Pauormiianum

dum
mus

eleciionem remitlerenlur in Angliam, novissierror fieret pejor priore,
raalo,

assumplum (27). CXXXI. Licet beatus Tbomas arehiepiscopus animam suam pro ccclesiasiiea posuerit libertale»
nulla (amen ulililas quoad hoc in sauguine eju> cral'

summus

lioniifex huic

cliorum, ul

mandaveial conventui monapoleslalera eligendi archiepiscopum comex fralribus suis, ad aposlolisi

miilerent quiudeciin

quoniam Anglicana Ecclesia per principum iusolentiam in profuudo serviluiis ancillala jacebat, ila ut aposlolicum quoque mandalum in Anglia jarn quasi

cam sedem

deslinandis,

forte conlingeret utram-

precarium haberetur,

el

elecliones preelatorum nus-

que illarum electionum de jure cassari, boc idem insiuuans ipsi regi. Cum igilur monachi paruissent apostolicaj jussioni, dominus papa, post cassalionem
praediclarumelectionum, injunxit i|uindecimillis(30) monachis, ul in praesenlia sua eleclionem canonicara de persona celebrarenl,
talibus singuloruni, invenli
et,

quam

libere lierent,

ul

de caeleris abusionibus
ul,

ta-

cealur (28),

Contigit

aulem

defuncto Huberlo,

Canluariensi arcbiepiscopo, controversia orirelur de
jure ac poieslateeligendi archiepiscopum, inier suffraganeos, et
illis

examinalis volunplures in raagi-

sunt

monachos Canluariensis metropoleos-

asserenlibus quod consuevuerant ct debebaut

R

interesse

cum monachis

ad eligendum archiepisco-

slrum Stephanum de Linguelone, presbylerum cardinalem lituli Sancli Chrysogoni, convenire, virum
utique vila, scienlia et fama prajclarum, de Anglia oriundum, quem dominus papa eodem anno de ca-

pum
lilani

;

istis

econlrario affirmanlibus quod metropo-

eleclio

ad suffraganeos minime perlinebat.
suffraganeis
fovere nitens

Rex vero favebal

coatra monachos,

ihcdra

magislrali,

quam

regebal Parisiis, assum;

suum nihilominus

propter timorem ipsius,

abusum. Cumque, monachi nonauderenl libe-

pseral in presbyterum cardinalem

in

quem

landera

omnes nionacbi

pariier consenserunt, uuntiis regiis
el

ram electioDem publiee celebrare, subpriorem suum sub simulalioue quadam occullf, in capilulo elegerunt,
et,

hoc moleste ferentibus, bus impedire. Quod
licei ei

multis modis laboranliper eos ad regis notitiam

cum

ad ipsius regis instanliam, cui resistere
et

pervenissel, rex in tantam indigaationem exarsit,

non

audebanl in publico, elegeruntepiscopum Norob regis graliarasufiraganei
perlata,
et

dominus papa scribens
ipsum
remissis,
id

postulasset, exhor-

vicensem, quem

ele-

tans ut suura impenderet
nuntiis ad

huic facto favorem, ut,

gerunl. Utraque igitur quoeslione ad aposlolicae sedis

non dubitaverit

ei

man-

examen ab ulroque
chos vertebatur,

ea quae de jure eliet

dare per lilteras quod
ro

nullalenus paieretur. Por-

gendi arcbiepiscopura inler suffraganeos
el illa

mona-

dominus papa,

sicui erat forlis et couslans, pias-

qua; super eleclione Norvi-

fatum electum

propriis

censis episcopi agebalur ex allera, in quo monaebo-

G

palleo sibi dalo, transmisit illumad

manibus consecravil, et, gerendam sollicommonilus,

rum convenlus

videbalur esse divisus, quibusdam
aliis

citudinem pastoralem,
neis universis, ul,
nisi

dislricte praecipiens suffraga-

adhaerentibus subpriori,
vicensi, cui etiam rex
et

auicm episcopo Nor-

rex, diligenler

suffraganei oranino faveleslibus, el exhibitis iaest

acquiesceret, lotum regnura Angliae subjicerenl interdiclo
ecclesiaslico.
esl,

bant

;

postquam, productis

strumentis, sufficienter actum

dc ulraque, do-

que faclum
turu

Quod sicut mandavit deniDeo mirabililer operanle, ut per loubique (31),

minus papa,

via regia prudenler incedens,

non de-

regnum
praeler

Anglia? simul ac semel currerel interlara dislricle servabatur

clinando ad dexteram vel sinislram, jus

et polesta-

diclum; quod
ut,

tem eligendi archiepiscopum, adjudicavit couventui monachorum, perpeluum imponens silentium sulTraganeis in hac causa. Utramque nulem eleclionem,
juslilia exigente, cassavit;

poenilentiam

morientium,

parvulorum, nusquam

celebraretur

et baplisma divinum ofR;

munera

(29;

omcino deparali

testans, de quibus dicebatur

quod plus quam unde-

cium, aut exhiberetur ecclesiaslicum sacramenlum ila, quod non solum clericorum et monachorum aul quorumlibel regularium, sed etiam episcopo-

cim

millia

marcarum propler hanc causam

rum cadavera

servarenlur exlra coemelerium inhu-

anno 1208, ponlilicatus vero domini Innocenlii PP. III anno undecimo. Lucam abbalem de dilapidalione, sed falso accusalum fuisse, et, ut correclioni ipse subjicerelur,
lilleras aposlolicas supposilas fuisse, docet epistola,

„ ^

(26) Qua? sit, aut

unquam

fuerit,

abbalia de Ca-

ejusdem libri undecimi 144, Abbatibus, Yindocinensi, Carnotensts diosceseos, et S. Juliani, ac priori
Majoris'Monasterii Turoncn., qua ipsi reprehenduntur, quod litteris, de correciioue monaslerii tiurguliensis, manifesto falsis, quse eis pr<vsentat<v fueiant, fidem leviter ad/iibuissent; dal. Sorae, xn Kal. Oclobris, poiitificatus an. xi.
el

Confer episloiam 160, libri oulavi, abbali conventui dc Cultura,qua irritantur pensiones omnes factx vet promissseper R. quondam abbatem, dat. Romae, n Kal. Decembris, an. vm. Vide eiiam quae
(25)
ibi

rasca, sive, ut in cod. Pod. legi monet Baluzius, de Tarasca, prorsus ignorare fatemur. (27) Confer ea quae adnolavimus ad epistolam 39 libri quinti. (28) Conferendae sunl omnino epistoke libri oclavi libri noni 34, 35, 36, 37, 205, 206, 207; 161, IG3 160, 161; libri undecimi libri decinii 113, 159, 89, 90, 91, 102. III. 210. 213, 214, 215, 220; libri decimi quinti 233, 23 i; libri decimi sexli 76. mnnerat. Sic apud Baluzium ; in (29) Cassavil codice Vallicellano, cassavit et munera. (30) lllis. Sic in codice Vallicellano; apud Baluzium dec^l. (31) Ubigue. Sic in codice Vallieellano; sic ct ;,ud Baluzium, qui aJ marginem noial iu codice
:
;

adnolavimus.

Podiano

legi inibi.

:

,

, >

GESTA.
mata. QuoJ


A

AN.

1208.

clxxviii

demum

rex, propter

generalem clamo-

qui ex discordia

quam seminare

solebanl inter sum-

rcra, susiinere
lit

non praevalens, satisfaclionem obluper nuntiosel liiterassuas quamarchiepiseopo in
;

inuin ponlificemel

Romjnura populum, suosqueslus

augebanl, intelligentes qnod nou poieraiit in aqua
clara piscari,

Flandria exspectanti denunliavit hoc

modo
filius

(32)

coeperunl

aquam

lurbare,

ul
el

in

ea

CXXXII.

Cliarissimus

in

Ckristo

noster

melius piscaruntur. Inler quos principales
pui exslilerunl Joannes
et

proad-

Joannes, rex Anglorum illuslris, nuper nobis, etc.
Dal. Anagias, vi Kal. Junii, an. xi.

Petri Leonis Rayuerii (33)

Joannes Cipolius

(36),

qui ex facundia sua mul-

CXXXIII. Qui* vero
sulis

virtulis

aurum

(33) in

perse-

(ura obiinuerat in populi

favorem.

Hi ergo hanc

culionis foruace probalur, volens

Deus

praefali prae-

patientiam inler adversa probari
sagitlas,

eum
;

quasi

signum exposuil ad
in Psalrao legitur
:

permillens ipsura a
sed, sicut

piimam lurbandi maleriam invenerunl, dicenles ia populo quod dominus papa spoliaverat Urbem omnib :s teniraenlis, sicul anceps deplumal avem omnibus pannis, pro eo quod ipse Sabiniam
et Mariti-

suis civibus multis lentalionibus exerceri

raam ad mauum Ecclesias revocaverat, et recuperaveratUrbissenalum i37). Se I, cum hoc raodomioirae plagae eorum, et ahquam conlinxerunl profecisscnt, occasiouem linguae ipsorum (Psal. lxiii, 9). Cum enim Romanum populum ad vassallagium recepisset (34), quidam, n asserentes quod ipse senatum non faciebat commuparvulorum faclae sunt pro nihilo hibenlur eontra eum
Sagittae
(32)

Vide epistolam 90,
/i.

libri

undecimi Cantua;

riensi archiepiscopo, S.

E. curdinali.

in co(33) Virtulis aurum. Sic apud Baluziura dice Vallieellano, virtus auri. (34) Vide supra, § 8. (35) De Joaune Petri Leonis, senaloris Urbis, mentio habetur in episiola 239, libri seeundi. Stepkano, abbali, et conventui S. Sylvestri, de causa, qux inter ecclesiam S. Marix in Via Lala, c! ./. de Atieia verlebatur, dat. Lalerani, v Kal. Decembris. Ex isla vero epislola eruilur, Joannem Pelri Leonis, uou nisi post B. Carosorai (de quo vide supra not. ad § 8), etiamque aule ol ;luin Coelestini l'P. III, senatoria dignilate poiiium fuisse. (36) Floruisse Romae circa h;ec, in quibus versamur, tempora Capotianam geniem, leslisauclor non contemuendus, Ricordanus Malespinee, (|ui de se ipse narrat, se anno Chrisii 1200 Romam profeclum, apu d Cnppoccios, nobiles cives Romanos affi« E io ncs suos,in velusiissimas h^iorias incidisse. sopraddetlo Ricoidano, ebbi in parle le sopraddette inscrillure da uu nobilc Cilladino Romano, il cui nome fii Fiorello di Liello Gapocci il quale Fiorello il ebbe le detle iscntlure di suoi anlecessori de'lo Fuircllo fu uno de delli Cappocci, il qualesidilelto moliodi scrivere cose assale, ed eziandioancho mollo si diletlo di cose di strologia... Poialtempodi Carlo Magno, fii un nobile vonio di Konia, il quale fu della soppradelta schialta deCapocci,ed ebbe norne Africo Capoeci, ed ebbe nonne Africo Cappocci.., Ed io sopraddelto Ricardano, fut per femmina, cioe l'avola mia, della delta casa de' Capocci di Roma, e neglianni di Cristomille druenlo, capilai in Roma in casa a' detli raiei parenli, e quivi Irovai le sopraddelle iscrilure...,.e a Rorna slelli da di due di Agoslo, anni inille dugento, in lino a di undici d'A-

C

Arn .IlIo da Brescia, entrarono nei pazzo pensiero di restaurare 1'aniica gloria de' Romani, con remillere in piedi ii senalo, per ramminislrazione civile di Roma, conlio lulti i diritti che vi aveva ii Romano ponlelice. Tenta ne furono allora eleiii, e tanli furono pure soito Clemente III Incominciarono dal sudelto anno 143, a segnaregli anni di quesla rinovazione di senato. Nel ponlilicalo poi di Celestino III, un cerlo Beuedollo si arrogo lulia l'.iutoriia scnatoria, facendo a gara con Arrigo IV imperadore, d'invadere le ragioni della Chiesa, come si raccoglie dalle gesti d'Irnocenzo PP. III. Benedello lolse Manllima e la Sabina pronendovi i suoi guistizieri, meulre esso Arri^o avea occupala la Sicilia, e lutto il palrimonio di S. Pieiro, ecceluala la Campigna. Innocenzo seppe reprimerc 1'audacia di si falto Senalure, eleggendone egli un' allro a suo inodo, ma per contentare linquieio popolo isiiiui nell' anuo 1208 cinquaula sei senaton. predicendo gli pero che grande sconcerlo ne sarebbe lornalo
eresia di
1

alla

Ciiia,

come

di

fatli

avvenue,

onde

a

peli-

;

;

prile
fuil,

auni (deest numerus)
etc.
»

E rilornala ch'
di

io

zione dello slesso popolo bisogno rimellere un sulo scnalore. « llaclenus clarissimus auctor (Galelli) loco supra cilalo. .. Pace vero ejus dixerimus, non absqu.: restriclione aliqua accipienda sunt ipsius verba Innocenzo seppe reprimere Vaudacia di si fatto sevatore eleygendo ne un altro a sua modo. Nequaquam enim, proul jam ex Innocentii epistola quad.uii probari observavimus, (vide supra uol. ad 8). Benedictus sub ipso Innocenlio, sed circainiliaCcelesliui PP. III, senaloria dignilale polilus esl. Nec de alio forsan inlelligenda sunl ea qua? legunlur ia Chronico Allissiodorensi (ad an. 1191, \>;\». 93, i°) « Per hos dies Romae quidam, nomine Benedicius, vir in rebus saeculi experienlissiinus, cum videret Urbem rapinis, el furlis, ei caedibus diversisque in:

j(

:

Isior

Florenlin,
Scrirt.

Ricord.

Malesp.

D

juriis

cap,

41,

Rer.

Italic.

lom. VIII, col. 906.

Joannnes Capotius reperilur

inler osliarios, conslitulos in Lateranensi palaiio, qui anno 1188 sacramentum prcestilisse dicuntur, in charla, quam e

expositam, primo sibi paucorum animos condehinc, pluribus aggregalis cligiiur, ut loiius Urbis oblineal polentatum. Ccepil itaque in malefaciores dislriclus ulior exisiere, sibique adverciliat,

Regesto manuscriplo Cenc.i Camerarii descriptam evulgavit Muralorius, Antiq. med, sevi, lom. I. disseri

adnolavimus supra ad §§ 8 et 133, quaedam adjungere luhet. Ac pnmo hicrefene reperiiur in doctissimo opere liceal nolam quae cui litulus Del Primecero della S. sede aposlolica (Appeml. de' Documenti, instrumenl. 51, pag. 306, nol. Varie furono le ribellioni de' Romani conlro de' ponlilici loro legiltimi sovrani. Ma la piu slrepitosa fut quella che avvenne nell' uliimo annod'Innocenzo II, cioe" nel 1143, allorche" i lacii, gid inquieli, e feroci di loro indole, infelli altresi dell'
'<

lv, col. 121. (37) Hiis quse jara

sicque in bvevi malorum vioinlra Urbem et ciica, lulaomnia eficit cl quieta...r » Et mox, ad an. 1193, pag. 93 r°, quod quidem nolalu dignissi« Benedictus Romae, dum se magnifieeniius niuni agerel, invidiam conlra se excilat Uomanorum, eorumque faclione in Capiiolio obsidetur elcapilur, caplusquediu in cusiodia detinetur. » Ad ista vero, Ma per conteniare 1'inquielo populo istVui liell' anno 1208 cinquanta sci senatori prerticendo gli pcro che grande sconcerto de sarrebbe tornato atla Cwita. come di fatti avvenne, unde apetizione della stesso popolo, bisoguo rimettere un solo senalore, conferendae sunt infra uotaj ad § 141. sanles

comprimere

;

leniiis

raoriLusque compressis

,

:

,

CLXXIX

IXNOCENTII

III

PAP.E
ut acciperent

CLXX*X

nera, sed cura in senalorem eligi faciebal, qui suis
propilius,
el

A

cor.silium dcderant
sic
praefati

Viterclanum
incidere

;

et

aliis

essel

infesius.

Quaravis aulem

sehismaliarchae visi sunt
nisi

in

mullifarie multisque modis

lerenlur, el sa?pe scandala suscilassent,

populum subverlere ninon tamen
sumino

foveam quam

(39; sunt aliis praparare.

Quid

ergo facerent ignorantes,

recurrerunt

landem ad
in-

eura adhuc plene seducere potuerunt, ad hoc praeci|>ue intcndentes, ul, sicut solili fuerant, a

suramum
plorantes.

ponlificem, ipsius auxilium humililer imIpse vero,

non lam propler illorum

pecuniam extorquerent. Verum, ipse, cupiens banc pessimam consueludinem abolere, noluii
poMtilice
se ab
rent.
illis

stantiam,

quam

propler Vilerbiensium insolenliam,

qui, super negolio Viterclani saepius requisiti,

nun-

redirnere,
ispi,

ut

a

sua perseculione cessaquia videbam
sihi

quara voluerunt ipsius acquiescere monilis
dalis,

el

manre-

Uude

contempli, coeperuntad perseculio;

imo eliam contra ipsum Narniensibus in
sua praeslilcrunt

nem

ipsius amplius infUmrnari

el,

bellionc

auxilium

et

favorem

se solos

non posse

sufTicere,

mullos

ailrahere

mandavit eisdem, ut a molestatione Vilerclani desisterent,

studuerunt,

insimul conjuranles. Sic ergo longam

vel

ia

curia

sua justitiam exhibereiil,
et

restem fecerunt,
ctos,
alios
illeclos,

dum qu^sdam
invidia,

simplicilate sedu-

promitleus

eis in

veniendo, morando,

redeunio
ipsi

tractos

nonnullos cupidilale

plenariam securilatem pra?slare. Quod

cum

fa-

ad

suum

inclinavere consensurn.

Accidit interim ut Viterbienses in lanlum opprimerenl Viterclanum, nolentes homines ipsius castri
alio

B

cere noluissenl, eos pro conlumacia
et
tis

sua difTidavil,

interdicto subjecil, injungens recloribus sociela-

modo

recipere, nisi,

salvis

pcrsonis

el

rebus,

caslrum
ipsi,
lios

ipsum

eis

traderent destruendum, quod

summa

Tusciae, quijam in eorum auxilbim usque Urbevelanum perveneranl, ul eis conira Romar.os auxilium non praestarent. Qui respondenles dixerunt,

necessiiale

compulsi, mitlentes nun-

ad Romanos, se simul

cum

quod,

cum

eos ralione socielatis tenerentur juvare,
eis sine perjurii

caslro

nalioni subjiciendos ofierrenl, ul

eorum domiimminens possent
schismatiareha?

non poterant
:

reatu deesse. Quibus

periculum

evitare.

Tunc

er hunorabiles

nunlios dominus papa rescripsil,

prasfali

arbilrari sunl se lurbalionis invenisse maleriara, per

quam

possent

Romanum populum
:

conlra
«

summum

pomilicem commovere, dicenles

Faciamus Viler-

cum ipsi socielatem ad honorem Ecclesia? Romanae jurassent, ipsius honorem procul dubio non servarent, si Viterhiensibus, contemnentibus
quod,
ad

Romanis conlra Viierbienses tuendura et, si papa r.oluerit Romanis auxilium imperliri, lunc Romanus populus commovebitur conlra
recipi a
;

clanum

mandalum

ejus facere rationem, el ob hoc justo

judicio diffidatis el inlerdiciis, auxilium exhiberent.

Unde

ipsi rectores
et

cum

exerciiu suo ad propria rc-

ipsum,

si

vero auxilia

illis

impenderil, Viterbienses
fidelilale

dierunl

cum
in

fauloribus suis ab ejus

recedent

;

et

C

Romani, cum lidelibus domini papa? ad mandalum ipsius undique congregalis, adierunt
usque Vilerbium processecirca

sic suscilabiiur guerra, per

quam melius polerimus

fiducialiler Vilerclanuin, illudque viclualibus el aliis

aqua lurbata piscari. » Licet igilur sanis et sapienlibus hujusmodi consilium displiceret, prsevaluit

necessariis munientes,

runt, el, castrametantes ex opposilo civiialis,

lamen consilium
el

islud in plebe, qua? Viterbien-

vesperam
illis, et

periclilati

cerlamine, pugnaverunt

cum
;

ses habel exosos,

Vilerclanum ab Urbe contra Viterbienses defendendura. Cumaulcm

receplura est

in eo

congressu sunl superiores

effecti (40)

Vilerbienses nollent, ad

mandatum Rsmanorum,ab
cessare
difRdali sunl a congregarent exercituin
,

impugatione
Roiranis (38); contra illos,

Viterclani
et,
illi,

sumrao diluculo, non e.xspeclanles ad propria redierunt, usque adeo in laudem summi pontilicis conclamanles, ut quidam, qui consueverant in consed,

cum

isli

tradiciionem domini papae ora laxare.publice dicerenl

convocalis

rectoribus

socielatis

quod

ila

jam

erant

ipsorum

linguae,

quod

Tuseia? in auxilium contra
Tuscia' socielalis

istos,

coeperunt ad re-

nunquam

de caelero conlra

summum

ponlificem

sistendum seviriliter prseparare.

Rectoribus ergo

loquerenlur.

manu in auxiliuni Vilerhiensium accedenlibus, Roraani, dubilanles procedere, murmurare coeperunt adversus eos qui
valida
(38) Conferenda esl epislola 207, lihri secundi, potestali, consulibus et justitiatiis Viterbiensihus, ttt

cum

D

(XXXIV. Hoc aulem parvissimo tempore servaNam, cum mobiles viri, Lando Collis de Medio, et fralres ejus (41), deposuissent domino
verunt.

Mariam
tom.

concordinm cum Romanis initam conservenl. Desuul nola? chronologic*, sed ex loco quo in Regeslo collocila legiiur, palet, circa raensem Novembrem, an. (199. dalam fuisse Ibi de negolio caslri X"iierclani agil pontifex.
:

Majorem. ubi nunc conspieilur. Cucon. 9. Sed vide infra not. ad § 134, 41) Lando Collis de Medio. Sic in codice Vallicellano apud Ualuzium, Landus de Colle mcdio. LeII. col.
;

ciioni codicis Vallicellani suffragalur epistola 5 libri duodecimi, Ricardo, germano papx qua ipsicon-

(39) Nisi. sic

apud Baluzium

:

in codice Yallicel-

lano,

atttt.

firmalur castrum Soranum, dat. Laterani. vi Rnl. Marlii, poniificalus an. xin [id est an. 1209). Ibi eniin lesles subscripli reperiuntur, dominus Lando

iO)«Anno Domini 1200, Romani. Vilerbiensibus devictis, campanam communicatis Romam,
inde in Capiiolium translulerunt. qua? ideo Vilerbiensis vocata, et catenam portae Salsichii abslulerunt, qwam reposuerunl in arcu S. Viti, juxla S.

de Colle-medio, dominus Guido de Colle-medio, iidem, ul conjicere est, ac Lando Collis de Medio, qui hic ah auctore Gestorum, et G. ftlius ejus, qui in epistola 98 libri decimi quinti, nominanlur. Epistola ha?c direcla dicilur Lando Collis de medio, et

;

CLXXXI
papre

GESTA.

AN. 1208.
lestatem praefecerant,
alios
et,

CLXXXII

querelam de Bartholomaeo (42) et Jonalha, dominis Varniae et Gabriani,quod parlem lerrae speclantem ad ipsos per violentiam detinerenl, et peexhiberi, qui, sospe cilali, jufacere noluerunt, fecit ilios
stiiiam sub ejus

A

tam per ipsum quam per

amicos suos magno exercitu comiregato, mullisnihilominus militibus ctarcariis mercede conduclis, se

tercnt sibi juslitiam

conlra
ergo,

Romanos

viriliter

prsepararunt (44).

examine

Romani
tiplici

cum

essent pauei, audito illorum mul-

per peremplorium ediclum, per marescalcum suum, in possessionem rerura petilarum induci. Quam illi

apparalu, quid agerenl dubitare coeperunt,

nem
eis

lemere perturbanles, acccsserunl ad praefatos JoanLeonis (43) Rainerii, et Joannem Capotium, el
simulalo
contractu terram

quia eis ignomiuiosum redire, et periculosum procedere videlialur. Sed hoc consiiium inierunl, ut

senatora potenlioribus Urbispecuniam

rautuo posarcarios opaliis

suam

tilulo pignoris
llli

obligarunt,

vero apud

eam se ab ipsis dominum papam

tenere simulantes.

qua conduceret porlunos. Qui cum nullam,
lularet, ex

railites

ct

vel

modicam, ab

inslare creperunl, ut eis

poluissei

habere, Richardus, domini papae germa-

terram illam in pace dimilteret. Quorum fraudem

dominus papa cognosccns,
clari

praefalos

nobiles coar-

nihilominus faeiebat per vaslationem segelum, incisionem arborum, fractionein molendinorum, ct

nus, mille libras (45) eis in lanlo necessilalis articulo muluavil; ex qu.i conductis militibus el arcariis, processerunl, ut inferreut viclualia Viterclano.

abductionem praedarum. Quanquam praefali schismalici clamarent contra dominum papamin populo, quod ipse liberlates, et consuetudines, et rationes
tra

B

Sed Viterbienses,
dimicare cura

eis

ipsis

ipso

obviam venieules, coeperunt die Epiphanke (46), cum

Romanorum infringeret el eum scandalum populi
dera, congregalo

auferret, salagenles con-

dominus papa, missarum solemnia celebrans in ecclesia Sancli Petri, exhortarelur populum ut pro frairibus in exercitu commoraatibus supplicarent,
ut

suscilare

;

quod ipse tancoegi

Deus eos cum prosperitale reduceret
die

et

honore

:

populo, txposila veritate, sedavilj
et

ipsoque

Vilerbienses,

lerga

vertentes,

fugati

el,

adhuc

eis

minaniibus
ut,

renilentibus,

sunt a Roraanis, mullis in bello vnlneralis, occisis
et captis. Sicque,

nobiles anledictos,

pignoris conlractu rescisso,

Romanis cum
saepefalo

gloria revertenti-

mandaiis ipsius se per omnia parituros juramcntoel
lidcjussoribus promiserint. Et sic
el illos

bus,

senalor

cum

Joanne

Pelri-Leonis

demum

inler istos

Rainerii, et multis aliis, ad

suminum
ei

ponlificem
ipsius, el,

controversia (inem

pi

Vilerbienses vero, impugnantes
illud

rtrausaclionem accepit. Vilerclanum, el

accedentes
tulerunt.

prostraveruut se ad pedes

eos humililer osculanles, innumeras

gralias

re-

uimium

coarclanles, Vitcrclanenses

Romano-

rum auxilium imploraruul,
quantocius
illis

asserenles, quod, nisi

succurrerent, tanla laborabanl pete-

nuria viclualium, quod non poterant ulterius se
tentorium,

C

Senalor aulem universos caplivos misit in Canainter quos (47) multis miseriis macerandos duo erant m.ijores, videlicel Noapolion, vicecomes

pariam

;

nere. Senalor igitur, Urbein egressus, in praio Sancli Petri fixit

Campiliae,

et

Burgundio,

protonolarius

Viierbii

mandans Romanis

ul post

ipsum exirent, et vicinos amicos Urbis in.expedilione convocans universos. Roniani vero pauci, et

quibus dominus papa compaliens, !ecil illos ediiCj de Canaparia, el in palalio suo aliquandiu detineri,
ae

cum
tera,

tasdio

exeunles, vix tandera senalor usque ad
prueessit. Vilerbienses au-

demum apud Larianum honoriticecustodiri caeterorumquemiserlus, inler Romanos et Viterbienses
;

civilatem

Caslellanam

coepil

de pace tractare

(48).

adjuncto comite lldebrandino,
ejus
;

quem

sibi

Po-

CXXX. Prsfato vero Neapolione

per fugam

ela-

fl. filio

et

ip

ea

profertur

sentenlia in causa

quadam, qux verlebutur inter ipsos, ac nobiles viros, Philippum ft Jordanum de lnsula, supe^ quibusdam
partibus castri quod dicitur Prun. Dat. Laterani, iv Kal. Junii, poniilicatus an. xv (iU est au. 1212). Ibi Lando posilum videtur per abbrevialionera pro

(45) Mille libras.Eiec desunt apud Baluziura; suppeditavit codex Vallicellanus. (46) Verisimiliter anni 1202. Vide infra el no-

lam
el

48.

Laudoni.
(42) iiartholomxo. Sic in codice Vallicellauo
;

Canapariam. Sic in codice Villiccllano, sic apud Baluzium, sic eliam in epistola mox citanda (vid. not. seq.). Idem verisimilner ac Canevarium,
(47)
ri

sic

et

apud Baluzium, qui ad marginem nolat in codicc Podiano legi, Ptolomseo.
(43) Leonis.

nosiris une cheneviere, ager ubi canabis crescit, prout in charla an. 1029 apud Perardum, pa;;. 177, legi leslatur Cangius (Gloss. lom. II, col. 129). Cne-

Sic
;

in

codiee

Vallicellano

;

sic et

apud Baluzium
nis.

legendum vero videlur Pelri-Leoel infra

passim. 1202 gesla fuisse ex mox diccmlis affirmare licel. Concinere videtur Muralorius, apud quem sic legiiur, Annal. lom. VII, part. i, pag. 1 44, ad annum 1200: « Cercavano anche i Romani di dilalare il loro distretlo ; e pero cou luite le loro forse, a bandiere spiegale andarono in questo anno adosso a Vilerbo, e lalmenle slrinsero, e comballeiono quella citla, che fu asIretla asotlometlersi alla lor signoria, o sia a quella del papa. » Hactenus Muratorius cx Manip. Flor. cap. 233. Verura, hoc speclare potius videtur ad ea quoe leguntur supra § 133.
(44) Ha3C anle inilium anni
:

prout supra

terum, Canaparias situm Romanorum medii asvi anliqnitatum studiosis invesli^are, el forsan pro cerlo statuere, licebit, ex bulla quadam Anacleli PP. II, quam doclissima disserlalione illusiravit Franciscus Valesius. Vide Itaccoita d'Opuscoli scienCalogera, tom. XX, pag. 102 tis. et filolog. del P.
{ t seqq.
.

(48) Confercnda esl omnino quinli, Glusino episcopo ; ().... Radiccfanensi castellann, fcolytho, et magistro P scriplori papm ; ubi srribitur cle ^eapoleone et Pepone, in guerra Roma-

epislola

lo8

libri

.

nos iuter

el Viterbienses carceri mancipatis, dequc cus/odia eorum in arce Lariani ; dal. Laterani, iv Id Januarii, an. v (id est inilio anni Christi 1203.

»

C.LXXXIII

INNOCENTII PAP/E

CLXXXIV
de
bonis Ecclesia?

pso, sspefati schismalici cceperuntconlra

dominum

A

nepotes

Romanos

dilati

;

hac

papam

ora laxare, obloquentes et blasphemantis,
:

occasione duntaxat, quod inter
nis (51), ex

domum

Petri

Bobo-

ulconlra eum populum concitarenl et quidem maligniseorum suggestionibus populus uimis est cuncilalus. Quorum furorem domiuus papa blande deiiniens, usque adeo in pacis Iraclatu processil, quod
iQler eos, salvain
licis et

domum Romani

qua ipsi per patrem descenderant, el de Scorta (52), ex qua dominus papa
vellet eos

per malrem descendi', veteres aemulationes fueiunt.

Unde, limebant ne ipse
sertim super
clesia

oppnracre, praepignoris ab Ec-

omnibus

Ecclesiae Roinatiae,
;

Romani ponlicomposuit, ct sic omncs
fidelilale

terram

quam nomine

Romana
et

capivi sunt liberali

praecipiens Vilerbiensibus, ut

Burdella(54)
verbo,
igitur
vel

tenebaut, vilelicet Viconario (53), Cantalupo, quamvis niliil tale faclo,

porlas asreas, quas de basilica Sancli Pelri, et pateres (49) aereos, quos de

signo

percipere

potuissent. Nilebanlur
sihi

canlharo (50) anle basililicam dicebantur exlulisse, vel confregisse, tempore
Frederici imperatoris, facerenl restaurari.
Licet hanc pacem de volunlate fecerit Romanorum, nihilomiuus lamen aliqui oblalrabant, diceules quod eam ob commodum fecerit speciule. Ad has malignilales et nequitias exercendas incenlorcs el

sub nomine communilalis populi
et

captare

R

ipsum et Ecclesiam scandalum suscilare, ut dominus papa, moleslatus a populo, eos moleslare non possel, et, si vellet, se contra ipsum favore populi tuerentur. In lantum igilur eorum processit nialilia, ut, absentia domini papae captala, cuin apud Velletrum aeslivo lempore morafavorem,
inter

auclores luerunt

filii

Ursi,

quondam

Cceleslini papae

retur (55), ipsi,

paralis

insidiis,

ex improviso

in

Verum,
lebit.

quae hic apud auctorem nostrum referunlur, anlerius contigisse ex nolis sequentibus pa(49) Pateres.

rum, Romanae Ecelesiai nalioiie caslri Thoraph

facto,
;

anno 1172, super do"
cliarta, in

facta

Zamorrai

legendum
loin. II,

Sic apud Baluzium. Cangius vero censei crateres (Glossar. med et inf. Latin. col. 195). In codice Vallicellano legilur

seplimo Idus Julii.xra millesima duccniesima decimai regnante rege domino Fernando. rege Legionensi, Estremulurx, Gallicix, et Asluriis : eo anno quo familiarissimusalquepiusdominuscardinalisHyacinthus,
aposloliccesedislegatus venit inHispania(apudeumd.
ibid. col. 789).
»

paones.
i.nde aquai crumpunl. Ulpiauo; noslris bassins; qui in mcdiis Eeelesiarum alriis, seu propylaeis exstrui solebant.
(50)
(i

Canthari,

aquarum reeeptacula,

Cangius, ibid.
(51) Ad isla quasdam referre lubet ex Muralorio deprompla (Antiq. med. sevi, dissert. xlii De cogno-

minum
fonie

« Non ab origine, lom. III, col. 783) alio a nomiiie parentis in cognomenlum couvcrso,complures Neapoliianae et Florenlinae familiae olim genliliiiam appellationem traxisse videntur Neque omnes recensere oporlet, uli neque in aliis lialias civitatibus ejus rei exempla perquirere. Mea equidem sentenlia, non ab Ursinis sub llomana republiea florenlibus. neque ab urso in eorum vexillis picio,sed ab Urso quodam, nnbili viro, Uisina gens appellalionem suam traxit, nomine illius sonsim in cognomen converso. Proiude anliquis lemporibus, de pliis Vrsi eorum progenies appellabalur. Ex bae familia primus in Romanum pontilicem adlectus esl, an. 1191, Hyaciuihus, liluli S Mariae in Gosmedin diaconus cardiualis,qui Coeleslini III nomen assum:

Bobonis reperilur inter senatores qui subscripti legunlur in iustrumenlo concordiae inter Clemenlero PP. III, el senaioros populumque Romanum, super regalibus el aliis dkmilalibus urbis,an 1188. Ibid. col. 785. Patruus forlasse fuil Creleslini Pl'. III, cui, ul vidimus, pater fuil Petrus BoGuiilo
.

quam

b;'iiis.
r,

.

Petri, lilii Bobonis Stellx, menlio habetur in charlwla,superteniinenlisTusculani,quamfecit senatusct populus domino papaeelRumanae Ecclesiae, an. 1191, an.scnatus xlvii, indictione nona, mense Aprili die 19 fapud eumd. ibid. col. 788) qui ad eaindem Ursinorum familiam forsan referendus est. Paulus Petri Bobonis, teslis subscripius reperilur ininstrumentoquodam, quojoannesde Uonte-Albano Constantix, Abbalissa S.S. Cyriaci et Nicolai, concedit mediam )<artem villarum suarum et vassalorum,
; 1

anno n

Pontificatus Innocentii PP. III. Indiclione n, mensis Junii die 15, id esl an. Chr. 1199. (Vid. del Primicero della S. Sede apostulica ; append. de Docu-

Diu atqueabipso Baronio ignoralum est, hunc ex Ursina genle procrealum fuisse, quod in anliqms catalogis duniaxat appellelur filius Pelri Bobonis. Sed nunc res exlra coniroversiam posila est. Audi auclorem Vilae Innocentii III, quem Cceleslinus habuit successorem. Narrat ille seditiones anno 1208 Romae e\citalas, quarum incentores et auctores fuerunt filii Ursi, quondam Caslestini papx III nepotes.., Addil, quod ipsi ex domo Pelri Bobonis per
psil.

n u

mentis, pag. 330. instr. lxvi. Demum de S. Bobonis de Maximo, menlio habelur in Epislola (in Collectione nostra, T. II, pag. 456) Libri seplimi xv, Eliensi Episcopo, et Abbati S. Edmundi ut mercatoribus Romanis, super pecunia ipsis a Rogiero de S. Edmundo debila, satisfieri curcnt : dat. Anagniae, vi Non. Marlii, an. vii (id est
;

1204).
(52)
cl

palrem

Ursum) descenderant. Ursus igilur ac ipse Ccelestinus PP. III. erant filii PetriBobonis. » Haclenus Muraiorius, loc. cit. Natus eral Hyacinlhus, Petri Bobonis filius, versus annum 1118, utpote qui inilio anni 1198 prope
(scilicet

sic De Scorta. Sic in codice Vallicellano apud Baluzium. Legendum lamen potius de
;

Scotta.
(53) Viconario. Sic licellano, Vicoano ;

apud Baluzium; in codice Val-

num

potius

Vicovario

?

Conf.

octogenarius oLiisse dicilur (Vid. Bironium ei 01doinum ad Giacon. lom. I, col. 154). Anno 1157, de Odclone Bovonis (seu Bobonis), de patre suo,fratribus suis germanis.el consobrinis, et patruis et avunculis suis, meutio babetur in iuslrumento permutaiionis caslrorum quorumdam inler Adrianum PP. IV, et Landullum ac Landonem fralres de Aquino (apud Muralor., ibid., pag. 792). Ilem, Bobo, fraler Hya1

opistolam 120 libri decimi quinli, Abbati S. Cosmx de Ficovario, et fralribus ejus, qua recipiuntur sub
protectione B. Petri ; dal. Laterani, Idib. Junii, an. xv (id. est 1212). Ibi enim inler bona afl monasteriuni S. Cosmae de Vicovario, al. Vicovaro, Ecclesia S. Mariae de Cantalupo (de qua hic etiam) enu-

meratur.
(54) Burdella. Sic licellano, Bundella.

apud Baluzium

;

in codice Val-

cimhi (pnslea Creleslini l»P. IIII cardinalis, praesens ominalur iu priviiegio Femandi, regis Hispauia-

(55) Innocentius, anno Christi 1202, poniificatus sui v, apud Vellelrum moralus est, a die saltem 14

CLXXXV

GESTA.
de Scorta,et
filios


A

AN.

1208.

CLXXXVI

Romanum

Johannis Odolinae(o6),

runt, reportanles ad

domum

cadaver occisi

;

et

co-

consangnineos ipsius domini papa3, violenter irruerinl, et eos ac uxores eorum de domibus suis ojecerint. Quod cum ad audientiam summi poutilieis pervenisset, indoluit vehementer, non tam propter
illatam (57) injuriam,

non solum anle domum Richardi, germani domini papae, verum etiam anle palalium
gilanles illud

summi
dili,

ponlificis

cum

funebri luclu deponere, ut
;

conlra eos furorem populi concilarent

sed,

impe-

quam
et ideo

propler fulurum peri-

quod cogitaverunt perficere nequiverunt.
et

culum quod limebal Ad cujus praesenliam
filii

;

ad reditum feslinavil.
amicis suis protinus
exjuracorporaliler

Ex tunc conspirationibus

conjurationibus ar-

praefali matefaclores, videlicet
et

dentius inlendenles, quaecunque polerant excogita-

Ursi,

cum consanguineis
,

banl iniqun,machinantes qualiler possent

dominum
et

accesserunt

ipsius

se

mandatis per omnia
ab
eis

papam
amicis,

offendere, saltera
et

in

suis

consanguineis

ponentes

;

et,

reeepto
universis

mento, quod
simile

servotione cuti

limore parerent; ab

mandalis ejus absque realiis quoque

ex eo maleriam assumpserunt, (61) quod [Oddo de Polo (62), vivenle adhuc Greyorio, patre svo, ac rost ejus decessum, de (63) conjugali copula
conlrahcnda, inter filium

juramentum

recepit; et, fidejussoribus insu-

suum

per uirinque receplis, pacem inter eos componero
intendebat.
r>

papx, filiam
tractalum,
et,

videlicel prsefati Richardi, coepit

multis pactis

neptem domini habere intercedentibus, tandem
et

CXXXVI.

Porro, Pandulphus de Subuxa, senator

medianle
suo,

Octaviano, Oslisnsi

episcopo

(6-4),

palruo

omnia domino papae favebat, his non contentus, ulrosque in sua mandata jurare coegil, el, fidejussoribus ab utrisque receplis, eorumquo illoslurres accepit, compellens eos urbem exire que apud Sancturn Peirum, islosque apud Sanctum Paulum manore praeeepit, ul, eis absenlibus, vinUrbis, qui per
;

ad invicem convenerunt. Cumqite prcscriptam

terram,
debilis

quam

ipse

ohlignverant

Odo ad procjenitores ipsius mullis prxdiclus Richordus a debi,

torum oncre
qui,

liberasset,

ipse

Odo,

ac

fratres

ejus,

cum

lerra subjareret

debilis

obligata,

vix

po-

dictam liberius exercerel, ccepitqne

quamdam

tur-

eam anxius aspirare.Verum,cum suamconlra prxfutum Rifice,

terant ex ea tenuem ducerc vitam, cmperunt ad

rim

filiorum

Ursi

diruere (58), propler

injuriara

perpetralam.

CXXXVII.
dieli

Inlerira autem,

Theobaldus

(59)

Bene-

Odonis,consobrinus liliorum Ursi, ad Sanelum
praefalo

Paulum freqnenler accedens, cum
de Scorta, genere
suo, securius

loquebatur.
et

Komano Quod
scirent

oum eum

filii

Joannis Ololinae perpenderent.
conlra

chardnm querelam proponercnt coram summo pontirespondit ssepissime idem Richardus, quod paratus eraf sub examine domini papx, vel fralrum suorum (65), aut judicum, vet etiam ad arbitrium bonorum hominum, seu communium personarum, plenariam eis justitiam exhibere,idem dominus papa prtrfato (66) 0. et fratribus necessarios sumptus in
litem promisit misericorditer elargiri. Sed ipsi,pravo

totius mali fuisse

principalem auclorem, praeeos male (60) tractaret,
et
ii-

^

sumcntes quod
via inler

ducti consilio,ca'perunt non

solum contra Richardicm,
confingcre
populi.

ruerunl in ipsum, maligno spirilu concilali,

in

verum

etiain contra

dominum papam multa

Sanctum Paulum

el

Urbem

eura nequiter

falsa, ut, quasi sub specie pietatis,

clamorem
et licel

occiderunl.

concitarcnt, ita, quod nudati per

Urbem frequevtcr
prohi-

Quod cum ad
sceleris

filiorum Ursi noiilitiam pervenissel,
plebis

cum

crucibus ad arculas discurrebant ;
a

subiio reverlentes in Urbem, favore

propler

immanitatem

adjuti, ulrasque lurres, quas

Domino papa, ne contra ipsum tule quid attentarent,ab incepto tamcn desistere noluerunl
biti fuissent

tenebat senator, nihil tale suspicans, occuparunt, et
lara lurres

sed, pejora prioribus attenlentes, secunda feria post

quam domos

illorum fundilus destruxe-

Pascha

(07),

tumultum

et

scditionem populi concita-

Seplembrls, ad diem sallem 6 OelobrU, prout eruitur ex diversis libri quinli epislolis vide epistolas 8i, qua3 data dicitur Velletri xvm Kal. Octobris, et scquenles, d.ilas ibid., vsque ad episiolam 95,quae
;

clala dicitur

ibidem, vn Id. Octobris.

Epistola

vero
rj

sequens 96, daia dicitur Laterani,iv Non.Novembris. (56) Joannis Odolins. Sic iu codice Vallicellano, s-ic et apud Baluzium, hie et infra veruin, nonno legendurn esset Joannis Oddonis ? Vide epislnl.-im 102 libri seplimi, direclam nobiliviro, Joanni Oddonis.consobrino papx, qua Montorii,altenusque castri, cui Caminaras nomen, de Urbanorum judicum con;

(61) Conferenda omnino epistola -133 libri septimi, Riccardo, Germano papx, dat. Rom:e, apud S. i'eIrtim, vii Id Oetubris. In ea repetunlur ipsissima verba, quibus rem narral In -, ocentii Gesioruin auclor, ideoque verba illa inter uncos posuimus. Rp.m gestara tuisse ini lio anni 1203 ex narralionis serie evidenler eruitur. Vide notas sequentes. (62) Num erat ille idem ac Oddo de Polo,qui anno 1157 lotam lerrain suam in proprielalem Romanas Ecclesi.-e et papas Iradideral? Instrumenlum habetur, ex codice manuscripto Cencii liimen rii, apud Mu-

silio,

dominium

tribuitur

;

dal.

Laierani,
;

viii

Kat.

Julii,

apud Bain codice Vallicellano luzium, illam. (58) Diruere. Sic in codice Vallicellano apud Baluzium deesl. (59) Theobaldus. Sic apud Baluzium, qui ad marginem nolat legi in codice Rodiano. Tebaldus. apud Balu(60) Uale. Sio iu codice Valliccllanu
(57)
; ;

an vn. Ulatam. Sic

ratorium (Antiq. med. asvi, dissert. xn, lom. I, col. anno Dominicse Incarna; ibi dicilur, factum tiouis 1157 anno vero ni ponlificatus domini Adriani IV papx, indictione v, mense Januarw, die 17. in codice Vallicel(63) Oe. Sic apud Bdluziuin
675)
;

lano, super.
(64)

Vide notas ad epistolam II

libri terlii.

zium

deest.

(65) Id esl cardinalium. (66) Prxfato. Sic apud Baluzium ; in coilice Vallicellano, prsefatis. (67) Id est die 8 Aprilis. Paschae euim feslum,

CLXXXVll

INNOCENTII IU PAP.E

CLXXXVIU

runt, ila, quod, blasphemis clamoribus incessanter emissis, in ipsa Beati Petri basiUca Jivinum officium

A

finemSeptembrisvenilAnagniam; ubieum lam gravis oegriludo pervasii, ut de ipsius liberalione pene
nulla spes essel, ila ut per ipsam civilalera
insonuerii quod diem clausisset
saepius

perturbarunt. Et

coronaius reuerenter per
injurias

cum demore ipse summus pomifex Urbem incederet, insidias et

muUas

sustinuit atque iiiflg-n«S(68).Ipse vero

placido vuliu procedebat inlrepidus, uullum pavorig aul commolionis signum osleudens, quia conscien-

liam

habebit liberam

el

securam.

[

(69 Porro, nec

extremum. GXXXVIH. Terapus iclerim imminebal quo renovari debebat in Urbe senalus. Fecerunl nuntios deslinari, qui ad eligendum pelereut medianos (78). Sugsjesseranl enim populo,utnon unicum.sed quinquaginta sex senatores vellenl habere, qualenus,
in'er

itenti, sed ut (70) fieret error

novissimus pejor

priore,cum Romanus populus esset coram senatore in Capitolio (71) congregalus, sxpedictam terram, ad
proprietatem sedis aposlolicee pertinentem,verbo,quia facto non poterant, et scripto,quia )ure nequibant.senatui populoque Romano, quanlum in eis eral,concedere, prxsumpserunt. Sed ipse dominus papaincontincnti jus suum,convocalo populo.per

mulios, aliquos

ipsi

faulores

haberent. El,

quia pars eorum
qui, aegrolanle

nimium

invaluerat,

cum

ab

his,

summo

pontifice, neirotia Ecclesiae

procurabant,
assignati,

duoleeim mediani
f79)

fuissent

popnlo
cogentes

pene omnes capi fecerunl,
Stacio
violenler

et in trullo

Joannis

cie

includi

quosdam fratrum

eos jurare ui singuli sallem duos de fautoribus suis

ne jus Ecdcsix deperiret, prxcepit sxpediclo Richardo, ut, terram ipsam per Romanam Ecclesiamrecognoscens,eamde-

suorum

jecit publice proteslari

;

et

D B

eligerenl senalores.
signatit
el

Quo

faclo, praefalus senalor as
illis

tradidil capilolium

dunlaxat

qui

domino

papae favebant. El,

cum

fendercl et muniret.] (72)

Adhuc iu lantum

processil

regiminis secundumanliquam el
intrassenl, hoc audilo,
gorii
alii

jurameDlum consuelam formam
ipsi

eoruin audacia,quod pra?falum senalorem, nolentem
suis

perversiialibus consentire, infra palalium Ca-

quod de terra.quae fueralGrede Polo.nihil contraUrbis jusliiiam orJinarent
illa

pitolii

obsederuul,

eum

illic

expugnare pulanies.

jurarunl quod de lerra

nullura facerent

om-

Quod cum
tis (74)

facere nequivissent, ",73) falsis

commen-

conlra prsefatum senatorem

lum

seducenles, ipsum adversus

Romanum popueum adeo commoveita,

nino coniraclum,nisi Urbs prius haberet lenulain;el ad hoc populum suis machioalionibus indu\eruni,ul

runt,ut,armis ad confliclum assumptis,turrem ipsius,
igne apposilo,
ipso
vi.v

acriler

expugnarent,

quod eam,

tandem per fugam

liberato, ceperunt,multis

pene omnes clamarent.quod ipsius lerroe priusUibi traderelur possessio,el lunc deaium interEcclesiam, ei Richardum,el Urbem cognoscereur de jure.quod quam absurdum (80, esset el iniquura, pene nullus
ignorat.Oum ergo senalores
concordare
illi

damnis et injuriis irrogatis 75) Videns ergo dominus papa quod furor eral in cursu, cessil currenti furori, et.Urbem G CLTessus, in CampaniaradeclinHvil(76}.Cumqueapud Ferenlinam per totani aetatem demoratus fuissel(77), ubitierifecitoptimumel pulcherrimum fonlem,circa

tam

sibi

quam

adjuloribus suis

non possent

in voto

cum aliis, nec in uno loco potuerunt remanere cum illis, sel descenderunl apud monasteiium Dominae Rosae (81), juxla de Stacio qui eis omnino favebal
senatu, pax
et justilia

domum
;

Joannis
diviso in

et,

sic

nunquam inveniebantur

anno Chrisli 1203, cum die 6 mensis Aprilis concurrebal, Vide VArt de vcrifier les dates, nouv.e"dil., 1203 conliget. I, pag. 25. Quod aulem haec anno nui, iuierius deinonstrabitur. (68) Haclenus in episiola supra cilala.
Rursus in epistola. Sec his contenti, sed ut. Sic in codice Vallicellano apud Baluzium vero, ne his conceptis; etin
(70)
;

(78) Medianos. Id est, ut conjicere licet, compromissarios eleclores, quibus eligendi facullas dareiur, et qui ad id deliLereniur a parlibus. Medianus, vox non aliunde fere cognila.nisi ex hoc Innocentii Gestorum loco. Reperiiur tamen in insirumenlo quodam, quo Sasso, episcopus Aprulinus, seu Inleramnensis (de quo infra, nol. ad § 1-47), Inleramel immuDilates conGrmai, aliaque elargitur, anno 1207. Vide apud Ughellum. llal. sac. lom. I, col. 398. ~ Joannis de Stacio, Sic apnd Baluzium, ",ui in cod. Po I, legi monet, Jounnis de Stalon; in codice Vallicellano habelur, Joannis de Stacon. (80) Absurdum. Sic apud Baluzium ; in codice

nensibus civibus, liberlates

nec his contenti, sed et error. sic (71) In Capilolio. Sic in codice VallicellaDO legi in et apud Baluzium, qui ad marginem notat codice Podiano, Capitulo. 72 Quae sequunlur in epislola nun legunlur. sed quae hic de senatore, (73) Rur->us in episiola in ea de Riccardo ipso dicunlur. sic 74) Commentis. Sc in codice Valliceilano ct apud Baluziuro, qui ad raargiuem nolal legi iu codice Podiano, conviciis.
edil. Tolos.,
; ;
;

'

,-.

(75) Caetera in epislola differunl.

Vallicellano, absonum. tululns, (81) In libro cui tuluhis, Accurata e succinta de•ne topografica e islorica di Roma moderna dell abbate Ridolfino Venuti, pag 357, sic legilur u -Non mollo dislan'e da b. Angiolo in Pescheria,
} :

(76)Innocenlium,die lertia mensisMaii.jam I siem adiisse, evincilur ex epislola55,libri sexti: Slrigoniensi archiepiscopo, data Praniesie,in Non. M lii. (77) Ferentinum pontifex adiit, die 5 n Maii, si qua Chronici Fossee-Novae auclori li.les, apud quem sic legilur • Nonis Maii, indigoalione Romanorum, Dominus papa venit Fereniinuni. » Vid. Chron. Fossae-Novx, Rer. Ital. Script. tora. VII, col. 661, ad an. 1203.) Ferenlini moraius est saltem usiue ad diem 15 mensis Septembris. Vide quas jara adnotaviraus ad § 37.
J
:

lruov:isi la ctaiezi

di

quale

lii

detla

della

Santa Calerina de' Funari, la Rosa ne' lempi trascorsi, da

un' altra chiesuola gia ciedicaia a S. Rosa di Vilerbo, che visse al terapo d'Alessandro IV (legendum dlnnocenzo IV), di cui si veggono i vestigj neli' annesso monaslero. » Verum,hic agi videlur de alia quadam ecclesia, dicta S. Marix Dominae Rosse, hodie dirula.de qua inentio babelur in bulla Ccele^tini PP. III, data anno 1102 Vide Collect. Bullur. Basil.
Vatic. tom.
I.,

pag. 74.)

; ,

CLXXXIX

GESTA.

AN.

1208.

Urbe. Ciepit ergo paulalim populus murmurare pro-

A

pit asdificare

de novo.

Quod cum

praefato

Pandulpho,
cceperunt

pterinalelichqua3commitiebanturimpune,multisdoIentibus, quibus erat

et aliis ejus aemulis

displicerel,

cogitare

mens

sana, de bis quas propler

quomodo possent
ce-saret.

ejus propositum impedire, mise-

invidiam nequiler agebantur. Et, licet mulloties solemnes nunlii missifuissentad dominum papam.ut re-

runlque nunliosad eumdem, ulaturris asdificalione Qui, prohibitionem eorum contemneDS,
lortiusimminere, quanquam mulfi consulerent necausamquasi communem faceret specialem, quia proeul dubio favorem communitatis
ccepit aediGcalioni
sibi

diretadUrbem,et ipse redire noluisset, quia nondum res exigere videbatur,missi sunt tamen ad ullimum
majores
el plures,

qui eum,

jam plene reslitulum per

Salvalorisgraliainsauitali, ex parte populiadreditum
invilaruat. Rediit igitur (82), ne populuin conlem-

amilteret, et, si
sislere

non

valeret.

dominus papa vellet illis favere, reSed ipse, sicut erat arrogans,

nere videretnr,

eH

cum

ingenti fuil honore susceptus.

CXXXIX. escere jam
(83)

aulem muliorum commotio quiccepisset, nondum tamen ita refriguit indignatio perversorum, ut, quantumcunque
Licet
ju^tiI!

talibus consiliis nullatenus acquievii, prsesenlia lantuin considerans, non futura. Coeperunt igitur utrin-

duminus papa benigne ac placide loquerelur,
tiam sibi
juslitiam
illis.

iieri

postulando,

cum

ipse

paratus essel

que se ad bella prasparare, ila, quod ipsa die Pascha? (84), Joaaucs Capolius, perurbem discurrens, populum ad auxilium convocabat, aflirmans quo eo die pleuam sumeret de universis inimicis victoriam.
jEslimabal enim, quod non posseut ante faciem ejus
subsislere, quin eos in

exhibere,

verbum

ejus

acceplarelur ab

Consullum
eligeret

est ergo

summo

poaiilici, ut,

conqui

vocalo populo, assignari eis faceret

medianum

vero Pandulphus se in
ipse occuparelur ab

momeuto deleret. Praefulus monlem supra domum suam
Ad quem cum Joannes CaPanaggressus, convertit in

unum

senatorem. Ipse vero, ne coutra per-

qui Ballea (85) Neapolis dicitur, receplavit, ne locus
illis.

sonam mediani quidquam objici posset, fecit eis assignari pro mediano nobilem virum, Joannem Petripopulo approbatus, juramento secundum morera exhibilo, Gregorium Pecujus eleciio tri-Leonis Rninerii senatorem elegit
Leonis, qui ab

potius armalus

cum

suis f.iutoribus accessisset,
illos

universo

dulphus,

cum

paucis

fugam,

el

usque ad sanclum Quiricum eos inseculus
percussionibas
affligendo.
fuisset

;

est, crebris

Cumque

di-

salis visa est

populo complacere. Sed

praelali

scl.i-

versislocis ea die

pugnatum

hinc inde, parti

smalici, convenientes posl
suis
cis,

nonam cum

fauloribus

apud monasterium Dominae Rosae, tenorem paquai inler Ecelesiam et irbem per privilegium
fueral, lemere

conflrmata
nalores, sed

violantcs, suos,

nou

se-

seduclores eligere pra35umpserunl, vi-

Pandulphi melius cessit, mullis laudantibus Deum, quod humiliassel superbum, qui nec diei sanclo dedit hunorem. Ex tunc pars illa deficere ccepit, et Pandulphus roborari. Nam Richardus, germanusdomini papae, subveniebat ei magnilice in expensis, fe-

ros infames ct criminosos, quia

bonos

ct

honestos
novissi-

G

habere nequibant

;

et

sic

factus est error

ceruntque lurres ligueas, ubi lapideas non habebanl aggeres el fossala, munientes thermas, iuoaslellantes ecclesias, die

mus

pejor priore

:

praetendeates, quod

boc ad exeusationem solummodo dominus papa privilegium mepermissa
sibi

nocluque

pugnanles, non

solum

milites et pediles super terram, veruin etiam custo-

ruerat amittere, quia
polestate. Praefatus

abusus fuerat

des

el

servientes ptr turres, de allo lapides et sagit-

autem Gregorius Petri-Leonis
sed non
ila

las emittentes.

Erexerant enim petrarias,el mango-

Ruinerii, qui legiiime fuerat eleclus senalor, vir erat
lidelis,

benignus

el mitis

virluosus, stre-

nellos (86), conduierant balislarios et arcarios (87) et tam acriler dimicabanl, ui, praeler caades el stra-

nuus

et astulus, sicui

temporis malilia

requirebat.

ges

el

domos

desiruere, et incenJia perpelrarent.

Omnibus ergo

confusis, licebat unicuique

quod

li-

bebat. Unde, Jo-uines Capolius,opportunilatem temporis seiuvenisse cognoseens,

Verum, cum Joannes Capoiius nec sic a lurris aedilicalione cessaret, Pandulphus coepil oedilicare
fagiolum
'88)
(

quod suurn possel delurrimcce-

super
illius

siderium adiuipiere, juxta

domum suam

quum, quod

quoJdam monumentum antidomui adeo erat vicinura, ut a
apud

(82) Innocentium Anagniae usque ad diem saltem 4 nensis Martii, an. 1201, ponlificitus vn, mor.itum fuisse. evinciiur ex cpislola 19, libri sepiimi, priarissos et monialibus de Ruesperra, qua recipiuntur sub protectione, et quae data diserie dicitur, Anagnix, ii Non Martii, an. vn (id est an. 1204), nec non ex epislola ejusdem libri seplirai data eodem

(85) Ballea. Sic in codice Vallicellano; sic et

D

Baluzium. Legendum esse balnea, probari forsan potest ex instrumento infra citando in nol. ad
§

144.

(861 Mangonellos. Mongonellus, idem quod Mangonella; hue est minor machina jaculatoria. Cang.
Gloss.

tom

IV, col. 410.

redierat jam a die 2 ejusdem mensis Martii. Teslis epislola 17 ejusdem libri septimi, EpUeopo Olerensi, abbalibus de Plana Sylva, el S. Severi, ut archiepiscopo Auxitano, morbo caduco laboranli, coadjutorem assignent, dat. Lalerani, Id. Marlii, an. vir (83) Re/riguit. Sic in codice Vallicellano ; apud

mense

et die.

Romam

(87) 4rcarios. col. 637.

Hoc

est sagittarios. Id. ibid.

tom.

I,

(88)

Fagiolum. Sic in coJice Vallicellano, sic et

m

apud Baluzitim. Verum, hujus vocis veram signiflc.tionem as^equi uon adeo facile est. Sic de ea CanGlossar. tom. III, col. 305 fagiolum. Gesia Innocenlii PP. III § 139 Pandulphus cwpit xiificare fagiolum super quoddam monumentum antiquum, qiiod illius domuiadeo erat vicinum, ut a fundibulariis de hoc in illam jacerentur.—Z. fagia. non silva ex fugis, sedalia uolione in slalut. Mediolanens. parl.n, cap. 272 Teneatur judex stralanun bis in anno visi-

gius,

;

:

B;iluzium, restinxit. (84) Die 20 Aprilis, si factum islud ad annum die vero 10 ejusdem mensis, si a.l 1204 periinei auuuin 1205. Yide VArt de verifier les daics, nuuv. e"dit., pag. 25.
;

;

cxci

INNOCENTH

III

PAP^
erexit

CXCII

fundibulariis(89)de haciuillam lapides jacerentur. Indoluit vehementer Joannes Capotius, quia, cum

A

suas
rius

in

altum. Sed Petrus Anibaldi, soro-

fagiolum perfecissel in allurn, exjaclu lapidum bomiciL-s ante domum non poteranl remanere. Sed et
lilii

Sc-eum
(92),

domini papas (90), pontes omnes juxla Colos(91), turrem ex opposito cmpit constituere

Petri Alcxii, fauiorcs Pandulphi, supra

praedi-

cta

ctum montera turrim aedificaruiilexcelsam, etGilido
Carbonis, simililer

prohibentibus Jacobo Frajapane (93), ac reliRaimonis(9i) Frajapanis, et impedientibus, prout poleranl, per CollossKum (95) et turrem Raimoet

adjuniento

ipsius,

tres

lurres

nis lapidibus

sagittis

emissis.

Sed

ipse

per

lare slratas maestras, et fayias, et pontcs super cas ntcs, eic. Adde cap. 284, ubi fagia moicm significare videtur, qua conlineluraqua. C.-eterum, fa-

gotaiUe vocanl iu Bressia quidquid moli muniendae lnservit, quod ex fascibus, vulgo Jagots, soepissime
id fiat. »

bus, Ublado, liluli S. Praxedis presbytero cardinali, cleroque ejus, concedit tertiam parlem. tenulie S. Primi et lacum Burrani, anno Dominica; Incarnalionis 1153 anno i D. Anastasii IV papae, indictione i, mensis Augusti die 28. (Vide del primicero della S. sede apostolica, Append. de docum. pag. 310 in•

(89) Fundibulariis. Qui B.ildricum lis, ut apud

fundibula utunlur in bel-

Dolensem

(Hist.

Hierosol.

Fundibalus, cnm funda jaciens quoque fundibularius in eodem sensu. » Fundibula vero (idcm ac fundibla, seu fundabulum, seu funda, est machina oppugnaloria,
pag. 95
1

Ugutio

:

«

1

eraitiens. Dtciiur

B

quajactantur lapides; Gallice, fondefle ui apud ve<le Rorna, Be regimine idii terem interpreiem princip. Monstrellelum, vol. I, cap. 29, Ii3; ei Ano-

M

nymum.
(90)

Cangium,

Diario obsidionis Aurelian. pag. (5. Vide Gloss. lorn. III, col. 746. Petrus Anibaldi, sororius papx. sic in codice
in
;

Vallieellano

sic et

apud Baluzium. Habetur quidera

in libro quinlo e;iistola,num. 127,quaj direela dicitur Petro de Sluibaldo, sororio, et senescaloco papx qua Mons-maximns ei fiduciario jure concrditur, dat. Laterani, Non. Decembris. Verum hic recie legi Pctrus Anibaldi, ex mux dicendis not. 92 forUsse palebit. Conferenda etiam epistola 86 lihri decimi quarti Pe-

slrum. 59), (95) Collossaeum jam ab uno sasculo sub ditione Frajapanse genlis lenebatnr. Vide Stor, dell' arl. del Disegno di Winkelm. tom. III, Oissert. DeW abbate Fea, sulle r.mne di Tioma, pag. 598 Forse prima di queslo lempo (il secolo xn) giane (del Colosseo) era in possesso la famiglia 1'rangipane, che lo tenne per mollo lempo appresso, secundo le notizie raccoliedal Panvinio, nel libro m, cap. 5, delSloria (scrilla in Latino e conservaia monoscritta nell archivio di quella nobilissima casa), e, secondo ancheil Zazzera (Della nobilla dell Itat. parl. n, xamig. Frangipane), i Frangipane, avevano occupato il Colosseo prima che Innocenzo PP. II, favorito da
:

Anibaldi senescalco papas qua concedilur ei domict regimen castri Corani, dat. Lalerani,xi K il. Augusti, an. xiv, id esl an. 1211. Videanl aulem rerum ad recentiorum Romanarum familiarum genealogiam pertinentiura peritiores, num de isloPetro Anibaldi agatur, in bis quae leguntur apud Jacobum de Vitriaco 'epistola 3, ad llonor. PP. 111, in Thes. vet. Anecd. Mart. lom. III, col. 294) «Novem vero naves cum domino Peiro Hannibal, et quibusdam aliis Romanis, in hebdomada posi festum S. Barlholomaei, in porlu Damiata? applicucrunl Dat. in exercitu DamiatieS, die po-t exaltalionem S.
tro

rifugiasse nel 1130, sul fine del cui poncacciati i Frangipane, siccome anche dclle altre loro torri, e case, nel tumulio suscilalo dal popolo per rimellere il senalo, e poi vi rienrarono poco dopo, si riliro nel Colosseo anche Alessandro nel 1165. All* anno 1244 (scrive il Ma-

loro vi
lilicalo

si

ne furono

nium

C

il Panvinio), ahbiatno le. seguenti noFrederico imperatore II, che perseguiio tutii i ponlefici, e la chiesa, e piu volte pose in iscompiglio la cilU di Roma, irovandosi in Acquapendente,

rangoni dopo
;

tizie

falti

chiamare a se Enrico Frangipane,
li

e

Giacomo

:

Crucis (anno 1218). (91 Pontes omnes juxta ColosScEum. Sic npud Baluzium, qui in cod. Pod. pro pontes legi monet portus. Mendum inesse palet. In codice Vallicellano legitur prxsentes. cccpit constituere. Vide i(92) Turrem ex opposilo dum iium huic loco lumen aliquod afferat, id quod Mussalum, Gesl. Henr. legiiur apud Aluerlum imper. VII, lib. vm, nempe, quoo Annibaldus de Annibaldis, una cum aliis Romanis proceribus ab Henrico imperatoreVII convivio exccptus, ac retentus, nonpriusdimissusesl quam Militiarum palatia, tuhrim .S. Marci et Collisxum, quorum possessor
erat, redderei. (93)

costrinse a cedere ad Annibaldo, suo lavorevole, per liiolo di permuta, la mela dei Collusseo, col loro conliguo pallazzo, e tutte le pertinenze all' uno e al' allro spellanti Ma, essendo poscia clello poniilice Innocenzo IV, gli slessiFrangipane ne rilornarono al primo possesso, e quanto alle abilazioni (segue a dire ii Marangoni) faite dai Frangipane dcnlro il Cofosseo, i riconodi lui ligliuolo,

scono fino
e divi

al

pnesenle

le

muraglie, che occupano,

ono

fra gli arehi

esteriori, egl' interiori, soal

pra
il

le

antiche scalinate,

uumero

di tredici, verso
:

Lalerano.onde il circuilo eramollo considerabile ed e credersi che fossero auche similrnenle chiusi
ordine inferiore correspondenli... Huc ahbatis Fea verba (ex dissert. sup. cit.) referre nos non piguit, lum quia aliquod lumen his, qua3 ab auclore Geslorum dicunlur, afferre possunl; lum quia <<gilur dc nobilissimo Urbis imo forsau lotius orbis lerrarum, a?dilicio, cujus siupenda moles, quamvis semirula, peregrinorum oculos tanla adhuc majcstate persiringit, ut jure dixisse videatur poela.
quelli dell
1

usque ipsa

cl.

jj

Eral
II,

is,

Oddonis

ad

verisimiliter, unus e quinque lilns quos direxit Innocenlius episexli.

stolam 206

libri

Vide Zazzora Detla nobilta

dell' Italia, part.

Baluzium vero, Naionis ; forsan utrobique mendose; legendum potius Rainonis. Nec enim de Raimone,
aut Naione, Frajapanibus, nientio ulla habetur in monumentis historicis apud Zazzera, i;i opera jam supra laudaia Della nobilta dell' Italia. Verum Rainonem raemoral, quem vixisse refert circa annum 1140, lilium Roherti, palrem Obicionis,a.vnm Graziani. Raino idem Frajapanis, nobilis Romanorum consul, lestis subscriplus repenlur iu iuslrumento quodara quo Nicolaus, abbas S. Marins Cryplae Fercardinaiiratee, preesenlibus Anaslasio PP. IV, et

n, della famiglia Frangipani. Valliceilano ; apud (94) Raimonis. Sic iu codice

Aspice

murorum

moles, prseruptaque saxa,

Obrutaque ingenti vnsta theatra situ. Ihvc snnl Roma : viden velut alla cadavera tanlx Urbi, adhuc spirenl imperiosa minas
;

lum denique, quia Innocentii Gestorum narrationem neglexit supra laudatus abbas, quae tamen (pace cl. auctoris dixerim) apprime confacere videlur, lum ad iilustrandam ipsius Colossaei historiam, lum a.l asserendum jus illud, quod in celeberrimum
aediGcium
vel

gens

Frajapana, vel per usurpaiionem,

rex Konianoruni Ponlilicum cessione, olim, prout ipic probare
est.

spontauea

con-

nitilur, affectata

CXCIII

GESTA.

AN

1204

opposiliones ab redificio non cessabal. CXL. Joinnes vero Capotius, anxius, cogitabat quomodo posset fagiolum occupare; lanlumque sadicias
tegil,

A

ruentes

domos adversariorum undique per

circui-

lum. Turris quoque
per se ipsam
[ra illos, ut

quam

aedificaverat Baroncellus,

prascipuus faulor Joaunis Capotii,
;

funditus corruit

quod

sancli
ejus

multo siudio ac labore in feslo Laureulii occupavii, et post occupatiouem
illud

adeoque virlus coruui invaluit couvires illorum quasi detioerenl ener-

jam

tantum invaluit raoi, quod, Laleranum acce-

vatae.

Nam
et

adjutores eorum, longo lernpore expensis, eis deesse cceperunt,

gravali
et

domos Pjndulphi, quae ibi erant universas everlit, et formim (96), quain ibi habebal, accepil. Sed et lurricellara, quam prope C lossreum, juxla Sanctorum Quadraginta Marlyrum occlesiam (97),
dens,

Uboribus
illos

ipsi

sibi sufiicere

non

valebant. Populus

quoque adversus
suuiu

jam ex majori

parle clamabat, ipsis, ut
dicenlibus,

palliarenl

defeclum,

quod contra eos

PandulphHS (98) munieral, violenter invasit, lantusque lerror irruit in Pandulphum el fautores ipsius, quu jam pene desperabant. Modum aulem in prosperitate non servans, conlra Pelrum Anibaldum, sororium domini papae, processil cmpitque adversus illum pugnare, putans et ipsum omaiuo delere. n Sed mulli, qui sequcbanlur eumdem, ab illo sunl ad istum eoaversi, quia eum plurimum diligebant;
I

peeuuii domini papa? pugnabat. CXLI.(iOO) Licetautera plerique consulerent domino papas, ul permitteret eos usque ad exlremam exin.inilionein quassari, nolens laineu

pro merilis, quibusdam ad se

eis respoudere beuigne vocatis, la-

lem forniam pacis proposuil
viri

:

FAigantur quatuor boni

super discordia
et

el divisione

qux

vertiiur inter

ipsos,

illos

qui se nominant bonos homines de

el, sio illi foriiter

resistentes,

cum

viriilter

propule-

communi,etRichardum, germanum meum,quiju~enl,
nec amore, ncc odio, ncc prece,

Ex tune Pelrus Anibaldi negolium ccepil facere suu-n.ct perhoe parsistaviribusinnovaiausqueadeo
runl.
ccepit invalescere contra illum,

nec pretio,

nec

ti-

more, scd bona

plde

ac sine fraudc, cognoscere

et di-

tempus violenler ceperunl
gariter

Gallina
(99),

Serraverii
illi

quod infra modicum manilam,quea vulalba voc:»lur, et turrem Gregorii sed et Sanctum Quiricum, quein
lurrera

cere super Itis, infra sex menscs, quod inlelliyent essc juslum; nisi forsan interim posst.nl voluntariam concordiam rejormare. Sed electi jurati ante omnia dt-

cant de facto scnatus, salvo tenore fmis inter Ecclesiam

totis viribus

defendebanl, succendenles,
Id esl arcum, in Secero

et

diut

Romanam

et

Urbem,

sicut apparet per privilegiutn.Et

(96)

Formam.

seu

forniccm,

apud Spartianum,

Ejus denique elia.n januae in Transliberina regione ad portam norai is sui quarum forma intercidens stalira usuin publicum invidit. » Vide Cang., Gloss. tom. 111,
col. 629.

(97) Nolandum illud quod hic dicilur de ecclesia SS. Qu.nlraginta Martyrutn, nempo eam fuisse viciuam Colossaeo. (98) Pandulphus. Sic in codice Vailicellano apud
;

G

Baluzium deesl.
Serraverii. Sic apud Baiuziura, (99) Gregorii qui in cod. Pod. \q</i Gregorii Raverii nos raonet in codice Vallicellano Gregorii Sancti Rainerii
legttur.

Theari marlyris, humiliter iuvilat. Senilorem Urbis, qui quasi ipso invito dorainiumtenuerat, sponle cessuruin denuuiiai quemcunque de uobililate Urbis ad iilud ulTicium volueril instilui, eum tota Urbs lelabunda expelit et exspcclat. Iinmiuenle dedicalionis pie doniuium papam Komam tendenlem prosequimur ; obvianles ei militura calervas, nobilium purpura et bysso cocco et seiico amietorum, et equis preliosis et multipliciler faleratis invectorum, vidunus el lnirali fuimus; ad ultimum, solemnem processionem extra mcenia Urbia, tam ex Hebraeis
;

quam

adunatis, eidem
ci

omuibus coilegiis Urbis codomino papa; occurrenlem, et, secundum uniuscujusque ordinem, laudem et gloriam
Chrisiianis, ex

(100) Ea qure hio narranlur, Raynaldus (qua aucloritate freius non in licans) anno 1208, lnnoceutiani pontiiicalus xi, assignal. Vide Rayn. Annal. eccles., lom. XIII, pag. 174, ad an. 1208, § 6 it 7.

Concinunt ea quee legunlur inChrunico Andrensi ad eumdem annuin 1208, apud Dacheriuin [Spicileg.
tom. II, edit. in-folio, pag. 842), ubi ea quas ipse Rovideral auctor Chronici leslis ocularis relulil mara itaque (an. 1208) ante festum S. Michaelis
:

dam de

cursu prospero advenimus, excepto quod queinpueris noslris, qui niinis avide ficus et uvas, et alios fruclus aulumnales praeguslaverat, et ob hoc iu dysonleriam lapsus fuerat, ibidem languentem reliquimus, el poslea circa festum S. Martini eum in clausiro Lateranensi honorilice lumulavimus.... domino autem papa calores aeslivos, Romre prrecipue nocivos, jampridera fu^ienie, et adhuc in Gampania, quae specialis ejus est lerra, moram facienle, apud urbem ferlilem Ferentinara ad eum accessimus, et, eo humililer salulaio, el negotio, pro quu advenimus, verbis brevibus ei e\posilo, in o-cu!o pacis ab eo recepi, et ejus beuedicliom confortali, quinque hebdoraaJas in ejus curia, nihil ncgotii facienlcs, conlinuavimus. Poslea, Omnium Sanctorura fesliviiale transacta, lota Romana nobilitas dominum papam ad colebrandam Lateranensis ecclesiae dedicaiionem, quaa est in feslo
Patiiol.

rj

exhibeiilem, ccclesiaui Salvaloris suique praeeuripsum cum cardinalibus primo inlrantem, ct vesligio proseculi sumus. « Hacleuus Andrensis Chronioi seriplor seu redaclor, nempe Guillelmus, munaslerii S. Salvalons et S. Rutrudis oclavus abhas de quo vide Gall. Ckrist. nov., lora. X. col. 1606. Narralioni ejus concinunl apprime nolse chronologicae diversis lunocentii episiulis subjectae, in Regesto anni ponlilicalus ejus xi, id est 1208. Ex euim evincitur ponlilicem hoc anno 1208, illis Sora3 usque sallem ad diem x Kal. Octobris mansis.-e, Ferentinum vero adiisse s-iltem ante diem iv. Nun. Oclobris, ibi degisse ueque ad diera n Non.
soris

Novembris, Romae vero fuisse die xi Id. Novembris. 146, Rectoribus Confer epistolas libri uudecimi Rowanias fraternitatis, qua respondetur ad eorumconsulta; dal. Sarse, x Kal. Ociobris, an w (id est 1208); 149, Capitulo Turonensi; qua Joannis de Faya in arcliiepicopum Turonensem electionem confirmat
; ,

Oclnbris, an. xi 173, Lundensi archiepiscopo deeleclione episcopi ."tlewicensis ; dal, Fcrentini, n Von. Novembris, an. xi ; 172, Potdio, abbati monasterii S. /Egidii, de confxrmalione privilegiorum dat. Laterani, per manuiuJoandiaeoni cardinalis, nis. S. Mariae in Cosmedin S. R. E. cancellarii, il IJ. Novembris, iudiclione xii, Incarnalionis Dominicre 1208, poutilicatus vero domini Innocentii papre III an. xi.
dal. Ferentini, iv

Non
;

:

:

CCXIV,

9

INNOCENTII
nos, pro bono pacis, ex gratia procedemus
in jacto

III

PAP.E
secundum (5) fornam anliiiuam, quam domino papaa humililer Iradiderunt

hoc anno
;

A

palaliura,

senatw, secundum eorum consilium
Placuil

ita,

ut

poslea requisili

hoc non possil nobis in posterum impedimenlum aut

ipsius se jussionibus per

omnu

submilteutes. Qui,

pr.rjudicium generare.

quidem

illis

haec

cum eam
rel
;

fecisset aliquundiu cusiodiii, l.uidera

eam

forma,

lanquam

qui

nimis ex guerra gravati eam
(I).

deraoliri praecepit, ne quis de caelero siraile atlenlaet sic

sublerfugere affeclabant

Verunlamen,

ut

suum

penilus fuit dreslrucia.

seeleslum proposiium occullarent, Joannes Capotius, convocaio populo, el exposita forma pacis.
iuler caslera ila dixit
:

CXLII. Praefalus vero Joannes Petri-Leonis Rai-

A'ot!

amsucvit Urbs

in

aliqua

contentione succumbere,

quam

contra Ecclesiam as-

sumpserit, neque justilia, sed potentia vincere consuevit.
;

quamdam parlem invaserat de lerritorio Tuquam cum dominus papa repeleret, asserebal eam a Coelesliuo papa sibi fuisse concessam. Srd, cum id non ostenderel, dominus papa, posl
nerii

sculani

:

monitiones mulliplices, coraminalus est ei, quod ipSed ecce nunc omnino succmnbit quia et iesum escommunicationis laqueo innodaret. Ipse aunutam terrae, contra po/juli decrelum, et juramenlem, hoc audiens, indignatus esl vehemenler; el situm senatorum, illi dimittit, el senaium illi confirci erat arrogaDS et superbus, iulonuil quod non mat. Et sinos, qui tot summus et tanti, dcticimus, quis ci de csetero se opponct ? Nunquam iam turpem pa- n auderet in eum, quod nullus prasdecessorum suoccm rudivi faclam pro Urbe, nec ego tam turpi paci rum ausus fuerat, attenlare nara et lale sibi propter hoc impedimentum opponeret, de quo non posset volo probere consensum. Audiens autem Joannes Petri-Leonis Rainerii, quod is, qui pacem illam proa leviler expediri : et hoc fuit causa prascipua, quare caeleris effectabat, eam propler favorem populi peipse memoratum scandalum eontra summum pontificem suscilavit. Sed idem magnanimus ponlifex.ne uilus reprobassel, et ipse, assumpta parabola (2), videretur esso canis mulus non valens latrare, in cofpit eam modis omnibus improbare; sicque tradedicatione (6) basilicae Beati Pelri, coram innumera ctatus pacis ea die non potuit habere processum. mulliiudine solemniter ipsum excoramunicavil. Sed, cum guerrarum aculeis pungerenlur, jam vero Porro, quamvis murmuraret, juravit tamen stare non rogati sed roganles, faciebant pacem hujusmandaiis ipsius, et sic exslitil absolutus. Cumque modi postulari el, de communi omnium volunlale postmodum infirmaretur ad morlem, q»ia nondum quatuor sunt elecli, qui secundum praeseriptam forfuerat salisfactora, denuntiavit haercdibus suis, mam, jurarunt, slalimque dixerunt, quod ad sum(|Uod, nisi el ipsi mandatis ejus obedire jurareul, muni ponlificem periinebal creare senatum. Bed, sepulluram illi, cum morerelur, inlerdiceret Chriquoniam unus inveniri non polerat qui esset ulrit
; ;

que

parti

leret

couimunis, consulebant doraino papae, ut populo quiuquaginla sex senalores. Qui,
illis

stianam.Quibus jurantibus,

et

fidejussores praebenti-

u

bus, permisit ecclesiaslico

prasdicens

quod per
poteral,

mode

regi

non

tol senalores Urbs comquoniam ad invicem discor-

Senalores aulem, sicut

more sepelire defunctum. dominus papa prsedixeral,
se gesserunt, ut a quoexlra,
raalelicia

darent, pro instanti t-.meu necessitate annuit postulaiis.

lam male in officio regiminis libel, tam intra Urbem quam
lis.

com-

Elecii

sunl

igitur

quinquaginta sex

(3)

mitlerenlur impune, pace ac juslilia peuitus relega-

senalores, qui
litalem, aul

omnes juraveruut domino papae fideGdem, et inler pnediclos discordanles qualem qualem pacem fecerunl, coepilque Urbs a beilorura slrepitu paululum respirare, ac praedicli
scbisraatici contia

Unde populus

ccepit adeo exsecrari utoporlucrit

dominum papam ad communem populi pelitionem unum eis senalorem concedere, quanlumcunque
praelalis

schismaticis

displiceret,

qui

turbalionis

pominum papam
domini
papae

et

Rumanam
(4)
,

Ecclesiam obloqui cessaverunl. ln lantum
virlus
el

ergo
qui

lempore jaclitabanl, quod nunquam de caelero dominus papa possel iu Urbe unicum consliluere senalorem.
Senalor ergo,
per

conslanlia

profecit

summum

pontificem

stalum Eccl^siae quasi de scrvilule ad libertatera reduiii, ul non oporleret eam semper a perseculoribus se redimere, lorquentibus tanium
ut

substilutus,

pacem

el

juslitiam protinus reduxit in
rcbelles el praesumptores
;

Urbem, couipriraens
lusque

nul-

extor-

conlra illum audebat
ponlificis reformidans.

mulire,

potenliam

queretur.
tpntia,

Nam

et

omnium una
ponlifex
flecli

vox erat cadcm sen-

D summi

quod

isle

non polerat

injuriis

CXLIII. Inierea, dominus Innoceulius,

suum

ja-

vel offensis, sed

obsequio

el

honore.

clansin Domino cogitatum, operibus pielatis pleuius
insistebal.
dia, ita ut

Interea,
tore-s

dum

guerra fervsrel, duo fr^lres, babila-

Nam

valida cura famis invaluisset ine(7)

Lalerani, conlempla prohibitione

summi pon-

rublum

frumenli a vigiali usque ad

tilici?,aedificaverunt
(II Ajfectabant.
i-i I

lurrimmunilaiKauleLaieranum

Iriginta soli los venderetur, et
15)

lunc ipse moraretur
;

Sic in colice Valicellano;

apud

Secundum. Sic ia codice Vallicellano

apud

Baluzium, non ferebant.
arabola. Id est verbo, sermone; Gallice, paVide Cang. Gtoss., lom. V, col. 148. (3l Quinquaginta sex. Sio in codice Vallicellano apud Biluzium desunl.
role.
(4)

Baluzium, super. F.itendum tamen siare eliam posso super ; sed tuuc exponendum forel formam eodem sensu quo supra not. ad § 140.
(6)

;

Indedicatione. Sic in codice Vallicellano;

apud
et

Baluzium. declinatione.
(7)

In lantum. Sic

in

codice Vallicellano

;

apud

Ilublum. Sic iu codice Vallicellano

;

sic

Baluzium, muttum.

apud Baluzium, qui in edilione Tolosana Tubliam

CXCVII

GESTA.
el ccepit

— AN

1208.

CXCVIU

Anagniee, protinus remoavit ad Urbem,
eessarias eleemosyiiis Sic

indigenli populo
fecit
illas

liberaliter

ne- A_ qui verecundabanlur publice mendicare, pecuniam occulte reciperent, de qua sustentarentur per sinut

erogare
legi

(8).

aulem

distribui,

gulas

seplimanas

;

llli

vero

qui

publiee

men-

monet. Rublum, idem ac rubus, est mensurae fiumenlariae species apud Ilalos. Vid. Cang Gloss. tom. V, col. 1526 el 1530. Nec aliler idem auctor, in Tublium, ibid. lom. VI, col 1331. Fortasse lerubium, quod sic expouilur apud Iialicum auctorem : « Sorle di misur.t ehe coniiene pralica in Ropiit staja di grano, e al pre>ente si Li Crusca di lal voce non f'a alcuna rimagna. oordanza. » Hubert. Benvoglient, Not. ad slai. Pistoriens., apud Murator. Antiquit. med. xvi, lom.
Ibret

Franciam constitulis; de legitimatione liberorum Pkilippi regis Francorum 11; lial. Anagnix, iv Non. Novembris, ponlilicatus anno quarlo,
scopis, per

gendum

IV, col. 531.
conligerit pro certo (8) Quo anno faclum islud slatuere uon aggrediar. Forsan cum anno 1201, vel polius etiam cum anno 1202, non iufelioiler collig.iretur. Etenim, si diversas Innocenlii, perdiversos pontilicatus sui annos, extra Romam peregrina-

B

tiones dinumerare voluerimus, nullus forle, praeler anuum 1201 vel 1202, annus invenirelur, cui factum, de quo hic agitur, assignari possel. In nullo, cujus Regestum infegrum ad nos usque perveuerit, anno, ponlifex. Anagniam profectus, inde subito, ac protinus, Romam reversus fuisse videlur. Ex notis chronologicis ac lopicis, quae ad diversis annorum quorum tnlegra supersunl Regesia, epistolas subjecta; legunlur, probari potesl, per annos islos ponlificem aut

Anagniam

adierit, inde,

Anagniam omnino non adiisso, non protinus, sed

aut,

si

lanliim-

inodo post alia quaeium iiinera, Romam redtisse. Ergo inter annos, quorum Piegesia aut niutila lanlum supersunl (velul Uegesia anuorum 1200 et
1202, poniificatus
(velut Regesla

periere v). aut omnino 1201, 1214, 1215, 1216, ponlificatus iv, xvn, xvin, el xix), quaercndus est
et

m

annorum

55) Andreae, Acheruntino archiepiscopo, ejusque successoribus, elc, de conpZrmatione jurium et privilegiorum dal. Anagnise, per manum lilasii, S. It. !•;. subdiaeoni et nutarii, iv ld Decembris. indictione quinta, tncaruationis Dominicas anno millesimo ducenlesimo primo, ponliticalus vero domiui Inuocentii PP. III anno quarlo. Tkudxo, abbati in monaIbid. lom. VI. col. 707 sterio de Ferraria, ejusque fratribus, elc, de argumento simili; dat. Anagnix, per mauum Blasii, S. R. E. subdiaconiet uolarii, decimo Kal. lanuarii, indicttone quinia, IncarnationisDominieas anno millesimo ducenlesimo primo, ponlWioatus vero domini Innoeeulii PP. III anno quarto. llursus in appendice noslra priori, episl. 18, Universis archiepiscopis, episcopis, elc. per Franciam eonstitutis ; de prioilegiis mondsterii Fulniacehsis ; Februarii, pontilicalus nostri dat. Anagnise,nLv\ Knl anno guarto (id est 1202) ; 19, Abbati et canonicis S. Genovefx Parisiensibus ; qua confirmatur compostiio inter ipso el ecclesiam S. Vir.toris super aqua Revrix ; dal. Anagnix, x Kal. Februarii, pontitiealus uoslri anno quarto. Regestorum libri quinii epist. I, Episcopo Pistoriensi; de absolutione monialium excomunicalarum S Kal. Martii, pontilicatus nostri dat. Lateram, anno quinto (id est 1202). Cum igitur anno pontilicalus quarlo pontifex tam
: :
.

anno gratiae millesimo duceutesimo primo. Apud Ughellum (Ilal sacr. lom. VII, col.

m

annus, ad quem f.ictum, de quo hic agilur, periinere posset. Ne ad ullimos annos 1214, 1215, 1216 remandelur obslanl
;

Q

Geslorum narralionis limites eatn enim auctor noster non iiltra undecimum vel duodecimum Iunocentn.ni ponliflcalus annum produxisse, el, morle forsan prasvenlus, mancam reliquisse credilur. Nec de anno 1200, pontificalus m, magis dubitari potesl. Magnam equidem Imjus anni 1200, pontificalus m, epislolarum parlem periisse lugemus. Sed, ex istis quae ad nos usque pervenerunt, etiamsi paucissimis, epistolis, cerlo cerlius evin1200, cilur Intiocenlium per lotum hujus anni ponliGcalus tn, decursum, Anagniam non adiisse. liabemus enim diversas, per unumquemque decurrenlts anni 1200, ac etiain auni 1201 ineunlis, mensem, epistolas, datas Romae, apud S. Pescilicet ab epislola 270 libri trum, vel Laterani s.'cundi quse data dicilur Laterani, n Kal. Januamensis Decembris, rii, anno secundo, id est die 31 anno 1199, usque ad epislolam 15 Appendicis primae (post libros Regeslorum) datam Laterani, Kalendas Marlii, an. iv, id esl die prima mcnsis 'Alarlii anni 1201. Supersunt igilur anni 1201 (pontificalus iv), et 4202 (pontificatus v), de quibus ambigi polest. Cerle lnnocentius, anno 1201, ponlificatus iv, vcrsus aulumnum, saltem anle initium Novembris, Anagniam adtil. Sed ibi duos saltem vel Ires men^cs, plus minus, moratus est, Romamque non nisi versus saltem (inem mensis Januarii, et forsan id colligitur paulo adhuc tardius, rediisse videlur ex aliquibus anni quarli epistolis, quas nobis non invidiavit lemporis edacitas. Conferat lector episto16, Abbatibus S. Petri, S. las Appendicis primae UariiB, et deTenebach; ut, sentenliam in favorem ckoruiii de Cella Vilmari iatam, obscrvari facimit; dat Signix, xi Non. Septembris, pontificaius 17, Universis archiepianno quarto (id est 1201)
;

diu Auagniae moratos fucrtl, nullatenus Uestorum narratio eum ipsius in hac nrbe, anno illo, mansione congruere videtur. E coutra, in Regesto annquinli, etiamsi mutilo, evidens, noslro quidem judicio, exsiat indicium, ex quo inferri posset Innocenlium hoc anno Anagnam adiisse, ibique paucissimos, dies moratum, Romam subito repelisse. Exstal epislula libri quinli 16, Cabilonensi episcopo, et abbati Cistersiensi, direcla, quas data diserle dicilur, Laterani v Id. Aprilis, anno quinto (id est 1E0Z). Paulo posl reperilur epislola ejusdem libri 22, Archiepiscopis, episcopis. allisque per Apuliam, qua providetur gubernationi Apulise et terrae-Laboris; dat. Anagnise, \Kal. Maii, an. v. Mox habenlur epislolae ejusdem libri quinti 24, episcopo Wigorniensi.ubi declnratur quod inlerdum non sil iteferen25, decano el capitulo Cataduii appellationibus ; launensibus, de eleclione episcopi Catalaunensis ; Kal. Maii, an. v. Ilinc dalaa (ambo) Laterani, colligere fas esl pontificem in spaiio 15 et fortasse i-> pauciorum dierum, scilicet a die decima usque

vm

diem vicessimam quarlam meusis
se

Aprilis,

Anagnam
fiiisse,

contulisse,

hc

inde

Romam

reversum

quod apprime cum aucioris
gruil.

noslri narratione con-

Concinero
Novae(/ier.

quem

sic

scriptor Chronici FossaeScripl. lom. VII. col. 886), apud legilur 1202, indiclione quinta. Hoc

videlur et
:

ltal.

anno, lerlio Kal. Januarii, fuit nimia tempeslas venlorum, quae arbores eradicavit iunumeras, aedilicia diruil,
ei

domos

everlit,

atque oversione

domorum

;

:

Hic annus ab ommesura grani de Ceccano assidue vendebatur pro sedecim solidis pi-ovcn. Ei haec iuopia luit per lolam Lombardiam, el Tusei.im, Rontantam, el Gampaniam, per regnum Apuliae et Tcrraa-Leboris. » Nec negolium alicui
allisione plurimos interemit. nibus dictns est annus famis;
facessat, gitur an.

;

quod
1202,

in

ler.

Clironico, inilio paragraphi, leKal. Januarii, quod quidem

CXCIX

1NN0CENTII

III

PAP;£
debilis

suffidicabanl, singulis diebos panera acciperant ad lania eral promiscua cientiam universi (quorum mulliludo, ul exederet uumerum oclo milliuni
(9)

A

lies, el a

liberabat.

Circuibat el invesliga-

bil diligenter
biles,

eleemosynarius ejus pauperes ac denobiles, dabatque
singulis
;

maxime

illis sigilla,

ut per

personaruin);

alii

auiem

in

eleemosynaria domo

eos, qui ipsa

referreni,

hebdomadibus pesoepissime
talibus

Et sic famelicum populum ab et irnminenti periculo liberavit, exhortaus diviles potenles verbis pariter et exeraplis ad eleeraosynas
reciperc-nt alimenla.

cuniam ucciperent ad viclum
quindecim
exceplis
libras

per

hebdomadcm impendebat,
recipiebant aul cihos^

illis

qui

quotidie

largiendas.

Quantam vero peouniam
ille

in

lioc

opus
iuilio

aut

nummos,

aut vestes.

Permiltebat eliam iilem

expenderil, novit

qui nihil ignorat.

Ab

beuiguissimus
ante

poutiex

pauperculos

pueros

(10)

quippe promotiouis s.ise, ad eleemosyuas depulavil universos proventus ad so penineules de oblalionibus basilicae Sancli Petri. Praeterea, de cunctis provenlibus suis faciebal inlegrani deeimam in opus
eleemosynae separari,
saepissime
el

mensam

suain post linem refecliouis venire,

exbiberi.

de residuo,

licet occultas,

coram eoremanserani, viclualia quoque faciebat maudatum, lavans ac lergeus et osculans pedes duodecim pauperum, et siogulis duodecim nummos impendens,
ipsisque de bis quae

Sabbatis

faciens refecliouern oinnibus minislrari. eleemosynas impendebat. CXLIV. Fecil et propriis sumptibus ad opus iuUniversalos obiationes, provenientes ad pedes ipg Ormorum el pauperum bosjiiule Saucli Spiriius sius, secundum anliquain consuetudinem accipiebat apud Sanctam Mariara in Saxia, in slrala publioa eleemosynarius erog.mdas. Faciebal ergo famehcos juxta Tibeiim, ante basilicam Sancli Petri quod refici, nudos ve.sliii, virgines pauperculas roaritari^

lamen

largas

;

parvulos expositos nutriri. Subveuiebat frequenler monachis et monalibus indigenlibns, etreclusiset
ereinilis.

quanlum
nibus,

ditaveril et dotaveril beneficiis, possessio-

reddilibus,

thesauris,

ornameutis, hbris
et ut

et

Domos elhru

religiosas visilabat

multo-

privilegiis, per se saiis

apparet (li),

religiosus

factum dc quo bic auclor Chronici, ad finem anni 1202, remandare videretur. Namidemauclor facium isiud disertius Indictioni quinUe assigaat Indictio ar.lem quinla, quae jam ab ullimis mensibus anni 1201 numerari coeperat,, in uilimis mensibus anni unde patel, 1202 indiciioni sexlx locum cesserat verba hasc tertio Kal. Januarii inlelligenda esse de die 30 mensis Decembris anni, juxla uoslrum compulendi morenf, 1201. famemque illam lam gravero, e.x qua tolus aunus 1202, cum quo maxima ex parte currebat indiclio quinia, dieius fueril annus famis, jam a prirnis anni hujus 1202 men;

Conli dala legitur Laterani, x Kal. Maii, apud Baluzium data legitur Lateram, v Kal. Maii. In nola igiiur chronologira, non in nota iopira, erravit amanueusis. 3o Episloia 23, Episcopo Wigorniensi, apud Baluzium asque ac in Apographo Conti, dala x Kal. Maii; falemur. diserle legitur Laterani,

Verum observandum

Q

est quod episioli subsequens, quae lam in Apographo quam apud Baluzium, dala •liserte legilur vn. Kat. Maii, ad eumdem episcopum Wigorniensem directa est. Innumera auiem occurruut in Regeslis exempla liiterarum sic serialim

dispositarum, quae ad
direclae sunt.

unum eumdemque pradalum
quis confessus fueril, facile

sibus, insjruisse. Et sic facile inlelligitur qtio paclo, versus (inem mensis Aprilis, pontifex, operibus insistens (ut Gesiorum 6criploris frietatis plenius verbis ulamur), cum valida famis invaluisset inedia
et

Quod

si

lunc i}ne morarelur Anagniae, prolinus remeaverit ad Urbem et cwperit necessartas eleemosynas indigenti populo liberaliler erogare, etc. Verumtamen alia diffieiiltns inesl, quam, ex ingeuuiiate noslra,

fatebilur conjiciendum esse episiolas illas, de quibus hic agitur, ambas uuo eodemquo die dalas fuisse, et Amanuensem in uuius vel allerius nota cbronologica, non in nola topiea, erravisse videri, ac proinde in epislola 23, legendum esse viii, nou x Kal. Maii. Sic cvanueril omnis

forsan etiara

dfticultas.

sub silenlio praetermittere noquimus. Epistola illa, supra citata, libri quinli 22, cui subjecla legilur nola cbronologica et lopica, dal. Anagnix, x Kal. Maii, an. v, el in qua quidem niiilur tota nostra argumentalio, epislola, inquam, illa, unica ac sola est in Regesto anni quinti, quae, lum apud Baluzium, tum in apograpUo Conli (cujus varias lectiones nos aut in edilione no^lra seculi sumus, aul in notis exibuimu^) hanc chronologicam nolam exhibeal.
conlra, i:i Apographo Conti duae reperiunlur epistol#, qua; datae dicuntur eliam x Kal. Maii, sed Laterani. nou Anagnix, nempe epistola 21, G. qua irritantur facla a frairi militise Templi, elc W. de Plear; el pis ola 23, Episcopo Wigorniensi, de facul/ate appellandi. Ergo, cum in nolis unius vel alierius ex islis epistolis amanuensem erravisse pateat, ipsum in notando loco erravisse credii polesl , t mio magis, quod, nobis ipsis confessanlibus, in ApoL-rapho Conii duae epistoln? daiae Laterani, x Kal. Maii, una lanlum Anagnix x Kal. Maii, repe-

Promiscua. Sic in codice Valiicelluno, sic (9) eliam in cod. Pod., ul monei Baluzius, apud quem prx misaria; quod quidera slare possel. apud (10) Pueros. Sic in eolice Vallicellauo Baluzium, parvos. (11) Non desuut auclores qui hospiiale S. Spirilus apud S. Mariam in Saxia, placuli c;u-.,i ab Innocentio aedificalum fui>>e affinnenl. In opere Rico;

E

j,

.

i

riuntur.

Huic

difficuliati
in

sic obviaiu

Amauuensein

iri posse credimus. nolandis numeris erravisse, ac

baldi Ferrariensis, cui tiiulus Historia imperatorum om. vide ud Muralorium, Iier. Itul. Scripl., Hic (Inuocrniius) aeiiIX, eol. 126;, sic legilur ficari fecit, ut aiunl, turrim mirabilcm Romae, q;;;e nunc dicitur Turris comitis Joannis Pauli, sumplilms Ecclesiae, ob cujus satisfaclioneiu conslrui feeit hospitale S. Spiriius Romae. » Eademquei iisdcm fere verbis, repeiii ide'n auctor, in allero libello, De historia Roman pontificum (apud eumdem <//'., col. 179). !n chronico F. Fr ucisci Pipini, lili. n, cap. 6(apud eumdem, ibid., col. 6321. haec etiam habenlur: « Hospitale S. Spiriius conslruxii in Roma. Ad quoe Muraiorius inlra paginam haec • In margine (codici^) antiqua maru adnotavil
:

:

<•

:

x pro v, aut alio quolibel nomero, possuisse, facilelime credi potest. Eumdem, in ncfando loco, Anagnix pro Laterani posuisse. nou aeque faciliter crederelur. 2° Epislola illa 21, quae in Apographo

Fertur hunc Innocentium suis exhipecuniam, qua construcla est turris sublimis Rom;e qu,v dicitur corailis Joannis Pauli; pro riijus Hospitale jam diclum. » rei piaculo cousiruxit Concinit Ptolomneus Lucensis. Hist. eccles. lib. xxi,
;

adnolalum
buisse
.

GESTA.
cullus


A

AN. ING.
octavas Epiphaniae, in qua populus illic confluil Ghristianus ad videndum et venerendnm sudarinm
Salvatoris,
pitt.,

dem, semper abundent.
tale

nunc vigent ibiaulemapud bospipra^iictum slalionem solenmem Dominica posl
el

hospitalitalis gratia, quoe
Insliluil

quod cum hymuis

et canticis,

palmis et

(apud euindem, loin XI, col. 1127) « Ferlur Innocenlius PI\ III fecisse bospilale S. Spinius, pro alendis et hospilandis pauperibus, el peregrmis exeipiendis quod quidem magnis dolavit diviliis, el ampliaviL possessionibus ; quod eladhuc hodiein bona perseveral hospilalitate. Fecit et aliam elee nosyaam; quia universis ecclesiis Urbis unam libram argenli trailidit pro calicibus faciendis, quod ascendii. ullra quadriugentas libras, mandans omnibus sacerdoiibus dictaruin ecelesiarum, ut in dictis calicibus celebrarent.nec possent aliquo modo a diclis ecclcsiis alienari. Hic eliam renovavit ecclesiam S. Sixii. Quae omnia dicitur lecisse, quia reprehensus fueral dequodam oedilieio quod in Uroe fecerat ad sui luilionem, quae Turris Comitum vocatur, cujus allitudo omnem lurrim Iransoendit. » El ea quidem iiem auotor reiieiii in Annal. ad an. 1198 (ap, eumd. ibid., ool. 276). Hanc lurrim anno
cap.
16
: ;

ed archit. edil. Liv. 1767, tom. I, « Questo Innocenzo terzo, il pag. 249) quale sedette anni 19, e si dilello molto di fabbricare, lece inolti edifizi, e particol .rmenle, col disegno di Marchionne Arelino, architetto escullore,
scull.
i,

part.

:

torre de' Conii, cosi nominala dal cognonie di Dieci, che Marche era di quella famiglia chionne fece in Roma per il medesimo papa jnnocrnzo lerzo, in Borgo vecchio, 1'edilizio anlico dello spedale e chiesa di S. Soirito in Sassia, dove si vede anche qualche cosa del vecchio, ed a giorni nostri era in piede la chieza anliea, quando fii rifatta alla moderna con magi;iore ornamento e di seuno da papa Paolo terzo, di casa Karnese. » Qua auctoritale 1'relus ista narraverit Vasarius, nescila
lui,

p mus. Verum,

1203 selilicatam fuisse, diserie diciiur in Historia Miscellane.a Bononiensi (apud eumdem, tom. XVIII. 1205. In queslo nnno papa Innocenzo III ool 247) feoe fare in Roma una bellissima e grandissima torre, laquale al presenle £ chiamata la Torre del
:

GonteGiovan Paolo.

»

His consenlanea admo lum in scriplis suis relulerunt Blondus Plalina ac Volalerranus, qui saeculo xv floruere. Blondus enim baec habet [Hist. Decnd. « Opera 2, lib. in, pag. 276. Oper. edil. Fraben.) (Innoceniii PP. III) duo, ulllilale et usu longe
:

ut ante nos observavit cl. Tiraboschius (Slor. della Letter. lta\., ediz. rov. tom. IV, pag. 129), viro, in hisioria artium liberalium doolissimo, etiamsi auctores non citaveril, plena tamen adhibenda fides Nec aliier prorsus censuisse vidctur scriplor aller, recenlior quidem, sed et ipse hisce auctoritalis, nempe D. Franc. Mimagnae lizia, qui in sua laudatissima opera, cui litulus : Memoria degii architetti antichi e moderni, terz. I, pag. 126, ealem ac edit. Parma, 1781, tom. Vasarius, referl. V.isarium quoque, procul dubio, scquebatur el Alexander Donaius, quando et ipse asserebal (Rom. vet. ac rec. lib. iv, cap. 8, edit. Rom. pagl 49) « Innocentium turrim, diclam Co-

m

:

alierum distanlia, hospilale S. Spiritus, appellnla Comitis Ursini (hxc in mendo cubant) quse, muro omnium loiius Urbis rarissimo, sublimilale surgil eximia, eslque ad forum Nervae, ad veleris Suburrie priucipium, quoe per aetatem noslram, et diu ante, inhahilala, nulli omnino usui esi, aut fuil. Legimus vero ipsum pontilicem, cum lantaeque arguerelur impensae, ecclesiam S. talis Apud Platinam vero (in. Innoc. inslaurasse. »
turris,
;

mitum, aedificasso, Marchione, insigni tunc archilecto, opus dirigenle, non ad securilatem tintum,
sel, uti

mos iliorum temporum

tandam

ferebat, ad familiae polentiam ac clarilatem. »

oslen-

^

Certe, turrim, mole et apparaiu in9ignem, aut ab ipsomet Innocentio, anl ab agnalis ejus (ipso opes lanluiiimodo ei auspicia prsbente), exstructam
fuisse, post. lol el lanla testimonia, inlicias iri nequaquam polest. Verum, suprHcilatos auclores in

III.

165, edil. Vcnel. 1562), sic legitur « IIoc ideo faclum (loquitur auclor de sacris xdibus ab Innocenlio PP. //[ inslauratis) ab eo, ul maledici dicebani. ne omnem impensam in lurrimquampag.
:

mullis erravisse, eti>m fatendum est. Ac primo esse in Blondi verhis, quis dubilare potest ? Quid enim sibi velint illa, Turris appelata
:

men.lum

dam, nunc Comitum appellalam, cognomenlo fa» viderelur. Nec aliler miliae suk, transiulisse
prorsus
Volaterranus
:

(lih.

nii,

Antuerp.,

pag.

« Turrim, quam nunc Comitum 508, edit. Tral.) vncant, exciiavit (Innocentius PP. Ill), non sino nola amhitionis ac impensae supervacuae, inter lol hominis virlutes hac lantiim ei scripla.» IIos, et alios ctiam hujusmodi auclores, recenliores omnes sequenlur, inler quod unum indicare f.rsan sufficeret, doclissimurn Bernardum Montfauconium (Iter. ltalic. cip. 14 el 207). Veruin, Famiani Nardini lesiimonium hic apponere luhet, quia qnaadam addit de quibus silueruut auctores supra cilati. Sic igilur ille (Rom. Antic. lib. m, « La cap. 15, edit. in-8°, 1771, tom. I. pag. 390) torre, delta de Conti, ha faccia di fabrica assai nniica. Fii mollo hella ed alta ancor a lemponostro, somisliante in tuUo 1'altra ch'i^ sul Quirinale. della delle Mititfe, e crednla da molli fabbrica di Trajano, f.ill.i per guardia del suo Foro, che gli soggiaceva. Ma, la veriia si e, che l'ui<a e l'allra furon falie da Innocenzo lcrzo, della nohilissima famiglia de' Cpnli; e quesla, perche minacciava rovina, !'u in tempn di Urbmo ottavo diroccaia. »
:

Comitis, Ursini operis, non assequimur. Anne Ursinos ajquam opem in ea construenda praestitisse credi possit? Alqui, aperte refert Innocentii Geslorum scriptor (vid. supra, g 135), inter Comitum et Ursinorum familias, eo tenipore, simultates vi-

guisse.

Praeterea

eumdem Blondum, cum

de hao

turri scripsil, quod nulli omnino usui fuerit, lapsum memoria fuisse, ceriissimis argumentis prohari posset. Elenim, Stephanus de Gomitibus, S. Adriani cardinalis, Innocentii, ex Ricardo fralre, nepos,

D

arbiter eleclus ad tollendas conlroversias inler Joannem el Panlum, fratres suos, exhortans, iia sentenliam pronuntiavit, die 3 Maii 1226 (vid Frlic. Contelor. Geneal. fnrn. Comilum, pag. 5, n° 5) : « Praecipio ad praesens repirari de bonis communibus domos monaslerii Balnei Neapolis, el domos et Turrim Urbis. lam id quod fuit a cancellario destruclum, quam id quod luit destruclum per Paren-

forsam Famiatio Naradhibenda, quando asserit, non solummodo tuirim diclam Comitum, sed el aileram, diciam Militiarum, ab Innocenlio exslructam fuisse. Turris enim dicta Militiarum non nisi a Gregorio PP. IX, ejnsdem Cotium. dino
»

— Denique;
absque

nec

ipsi

fides,

ulla

reslrictione,

milum
fuil

bospilalis S. Spirilus apud Mariam in Saxia, ejusdem ec-lesiae, qnam ipsius turris Cnmitum, aedificia, aliaqne in Urbe monumenla, Innoceniium Marchionis architecti opera

ivid. Fei..

Ad exslruenda lam

auiem
iib.
ii
:

genlis, pontifice electo auno 1227, aedificata Contel. loc. sup. cilato). De utraque Fulvius (Antiq. Urb. iia cecioit \ndreas

S.

Ad Fora deducor, quondam pulcherrima, Nervx,
Turris ubi assurgit

usum

fuisse,

tradidit

Vasarius

(Vit.

de

piuecccll.

Comitum

sublimis ad auras.

;

INNOCENTII
faculis a basilioa Sancli Pelri ad locura illura proeessionaliter deporlaat, et ad audiendum et intelli-

III

PAP.E
lenimenlis suis, sieuli infra distinctos lerminos

A

cum
(15)

conlinelur,el preliosiam ve-4em de examero rubeo,

gendum sermonem exhortatorium, quem ibi facere debet Romanus ponlifex de operibus pietatis, et ad promerendam el obtinendam indulgentiam peccalorum.quamexercenlibusseadoperamisericordiJiepollicelur
:

deauratam, undique coopeiienlem allare, babenlem ab anleriori parle imaginem Salvatoris, et
apostolorum,
et el

imagines heatae Virginis, Juannis Baptislae, Principis
imperaloris, mirabiliter insignitas,
;

ad quae ut alios

non solum verbis provocel,

dalmalicain deauratam nobilem

monasterium
pertinentiis
lerrilorio

sed exemplis, egenibus oranibus, ad illas spiriluales nuplias concurrenlibus, pancs, carnes, etgdenarios constiluit elargiri
:

Sancli Andreas in Silice,

cum omnibus

suis; hospitali ejus, possessiones in

quorum omnium rationem
exposuit in

seulano.

Item, eidera

basilicae,

Tuoplimam crucem

idem prudenlissimus

praesul

homilia
ex-

quam super illius diei evangelinm exaravil (12). CXLV. Quanlum vero munificus et studiosus
slitenl circa

auratam, nobiliter operatam cum lapidibus preliosis, et pedem pro eadem cruce argenlum d<au-

cullum frequeulia dona (13)
Salvatoris,

et

ornaraentum ecclesiarura,
Basilicae

raanifeslant.

ergo
r>

ratum septem marcarum, et unum calicem aureum decom et septem unciarum et dimidiae, et unum cochle ir aureum duarum uuciarum et unius (10)
tareni (17).
(18) Basilicae

quae

Consianliniania vocatur,

contulit

in territorio Tusculano ecclesiam de Frascata (14),

Sandi
ipsi

Pelri,

quartam parlem obla-

Quas modo dislantes modico discrimine turres
Pontifices summi, Comilum de gente Latina, .Ediftcuvere, ambas decus el monumenta suorum. Altera, qux major, Comilum cognomine dicta est Altera, Militiae, quce surgit ad sethera, turris.

deservientes, nec

fovcant; dal. Romae, apud Pontif. an. i (id est 1198);

Caelerum, cum Innocentii Gestorum scriptor, auetor synchronus, nullam de hac lurri Comitum meniionem faciat, dum aedificia, ab eodem ponliCce qua exstrucla, qua inslaurata recenset, facile putaverimus, Riccrardum, Soroe comitera, lnnocentii lratrem, ab eo potentia diviliisque auctum, hanc lurrim magna opum jaciura condidisse; unde, ut sunt homines ad obtreclalionem proni, ideo Innocenlius in invidiam adduclus. Ncc mirum, |si ex eo innoMoron dat. Romae, apud S. Pelrum, vm ld. Marcenlius in invidiam adductus fuerit, cum legi fere cautum fueril, praesertim hoc saeculo, ne turres p lii, ponlificatus anno nono; 179, Rectori et fratribus Libri decinii, episi. cerlam quamdam aliitudinem superarent- « Le ^ hosbitalis S. Mariae in Saxia; qna danlur eis indultorri aveano le loro misure; e, per fuggire 1'inviqculitr cl privilegia; dal. Romae, apud S. Petrum, dia nun potevano passare una certa altezza. Queste iii Non. Januarii, an. x (id est 1208); non si polevano fabricare, se non da' nobili. e SieLibri undecimi, episl. 09, Abbati S. Michaelis, na una volla n'era piena marca d'onore eoncedula Cisterciensis ordtnis, de annuo censu duarummarcua que' nobili, che vittoriosi erano ritornati dalle rum puri argenli itospilali S. Marix in Saxia, ab guerre sacre. » IIubert. Benvoglient. Not. ad Stat. hospitale S, Spirilu Hulbersladensi, solvendo ; dat. Pistorien., apud Muratorium, Antiq .med.cevi. lom. Lalerani, n Kal. Maii, an. xi (id est an. 1208) IV, col. 555. Turris ilius partem cecidisse, anno 104, Fralribus hospitalium (S. Marix) S. Spvitus 1349, gravissimo lernemoiu, quo mullae Urbis ccin apud Urbem et Montem-Pcssulanum ; ul caput ordiclesiae et aediiicia eorruerunt, leslis Peirarcha, nis S. Spiritus sit in Urbe Homa ; dat. Anagniae, vi epislola ad Socratem (vid. Mjin. pour la vie de Fr. « Ecce Roma 109, Gerardo jundatori capeiId. Junii, an. xi. Pitrar. tom. III, lib. iv, pag. 35) tam graviter, Ix in suburbio Viennae ud honorem S. Spiritus et B. ipsa insolilo tremore concussa est Antonii constihilce ; qua sttscipitur sub proteclione, ui, ab eadem Urbe coudita, supra duo annorum ciiin annuo censu unttts marca- argenti, hospituli (S. millia, lale nihil aceiflerit. Cecidit aeiilicioruni vedal. FerenMarix) S. Spiritus in Saxia solvendo lerum, neglecla civibus, siupenda peregrinis raoles. lini, ii Kal. Novembris, an. xi. Turris illa, tolo orbe unica, qure Comilum dicebalur, ingeniibus rimis laxala, dissiluit, et nunc, velut (13) Frequentia dona. Sic in codice Vallicellano trunca capul, superbi veriiei* horrorem solo effu- D sic et apud Baluzium, qui ad marginem notat in » codiee Podiano legi, sequentia dona. sum despicit apud Hactenus et nos de islis celeberrimis aedificiis, (14) Frascata. Sic in codice Vallicellano Baluzium, Frascata. quorum adhuc in (Jrbe supersunt reliquiae, ingens argumenlum. antiquilatum sludiosis disputandi (15) Id est panno holoserico. (10) Vide supra, nol. ad § 23. Qui plura velit, adeal Franeiscum Valesium Romanuiii (Disscrt. de Turri Comitum), in libro cui tilu(17) Hactenus in edilione Baluziana, nec non in Muratoriana (liec. ttaltc. script. lom. III, parl. i, Raccolta d'opuscoli scientiftci el ftlologici, lus pag. 558). Quas sequunlur in hac noslra edilione, lom. XXVIII, pag. 31. deprompsimus ex codice Vallicellano. Quaedam (12) Conferenda ad hunc locum epislola 95 libri ex eodcm seplimi. Guidoni, magistro hospitalis S. Marix in Saxia, ejusque fratribus, etc, qua /tospitale S. Ma(18) Pe donis quas Innocenlius diversis Romae eeclc^iis contulil, sic halielur apud Ricobaldum ris in Saxia /ioi/tie fundatnr, ct cum hospilale S. dal. Laierani, xiv Ferrariensem, Hisl. Boman. pontiftc. ad an. 1197 Spiritus Moniis-Pessul. unitur « Singulis ecclesiis Romaa, unam librara argcnti Kal. Junii, anno vn [id est 1204). Prasterea, confecontulil pro calicibus faciendis.ea condilione, quod, 95, Universis arrendae sunt episiolaj libri primi eos vendere non liceat.» Rer. llalic. script. lom. IX chiepiscopis, episcopis aliisque Ecclesiarum prcelatis col. 179. ut religiosos, in hospitale S. Spiritus Montis-Pessxd.
; ;
:

r,cc periurbantes Pelrura, x Kal. Maii, 97, Guidoni, fundatori hospitalis S. Spiritus Montis-Pessul., ejusque fratribus, elc, de conftrmatione et privilegiis hospitalis e.jus; dal. Romae, apud S. Pelrum, ix Kal. Maii, an. i In appendice ad librum uudecimum, episl. 223, Decano et Capitulo Garnotensimus; de proebenda in ibsorum ecclesia, hospitali S. Marix in Saxia ussignanda; dat. Anagniae, in Id. Novembris, an. iv (id esl an. 1201); Libii noni, episl. 10, Turonensi archiepiscopo ; magistro et fratribus hospilalis S. Spirilus in Saxia; qua adjungitur hospituli eorum fundum de Fonle-

perlwbent,
S.

;

:

:

;

;

;

:

;

:

:

;

GESTA.
lionnm de omnibus ministeriis, poleslatera insignia
plumbaea, vel stagnea faeienli, et proventus eorum
calicem aureum deceni
miiiae
rato
; ; ;


A

AN. INC.

CCVI

el

seplem unciarum

et

di-

planetam de examito viridi beae paralas, et unam et auro conlextara, et unum amplum mantile. item, eidem basilicae, nobilem pan-

magnam purpura
;

erucem auream, cum peJe argenteo deauduos texlus Evangeliorum pretiosissimos, et

num cum
viginti

imaginibus aurea textura mirabiliter inallaris, et

signiium ad opus

unam ampullam
quarli,

auri

pulcherrimos, ex aureo
et

getnmis

;

cum margarilis vestem rubeam pretiosam cum pavoniet

smalto,

quatuor unciarura,

el

ac dimidiae,

bus aureis ad ornatura aliaris; planetara

(19);

lu-

uicam

;

dalraalicam

;

el

examito granalibus

et

de _eandiJo aurifrigeriis decenter ornapluviale
(20)
et

tum

;

amictum,
ei

et

cingulum, albam,
Jacobi
(23), et

stolas;
et

el

ornatam undique lapidibus preliosis. Ilem, promusivo ejusdem basilicae, cen'um libras et decem et seplem uneias auri concessil eidem basilicas Montein-Porculum (29) in territorio Tusculani. Basilicae Sanciss Mariae Majoris, vestem rubeam
;

subdidit

ecclesias Sancii

(21),

Sancti

Leonardi (22) in Seplimiano
cloe

ecclesias San-

cum pavonibus aureis, pallara altaris, ampullas, unam argenteam, et aliam crystallinam, ad ministeriura sacriQcii, el
tecti, et

Mariae
(24).

in

Saxia,
ei,

et

Sanctae

Mariae Interspa-

din

Ilem

ad opus altaris, regalera

pannum
;

cum suis imaginibus mirabiliter auro contestum, „ unum amplum mautile de opere Alamannico unum par baccini argentei [ed Mai, bacilium ar- cuni lapidibus preliosis, el smaltis, et unam tunicam, el unam dalmaticam. genli] sex marearum, el unum par candelabrorum, et Basilicae Sancti Laurtntii foris muros, veslein unam talera panui deaurati optimam cum panno ruheam cura pavonibus aureis, et pallain altaris. oplimam de opere serico, et unam toalleam (25)
el
;

ad reparaliunein argenteum deauratem sex marcarum minus quarum unciarum, et unum calicem decem et septem unciarum, et dimidiae auri,
viginti

libras

unura golium

(30)

Alamanmco, cura duobus frustis aurifrigii boni de lali (26) absidam ejusdem basilicae fecit restaurari mosibus (27), quod erat ex magna parte consurnplum.ffid Mai Absidam ejusdem basilicae fecit de;
:

Ilem, eidem basilicae, centum libras prov. (31), et

unum unum

pluviale de examito rubeo

cum

aurifrigio, et

calicem auri decem

et

sex unciarum et di[ed.ilai,

miJiae, et

unum parboccalium

baciliumj

corari musivo,

et

iu

fronle

ipsius

basilicae

fecit

restaurari

musivum quod

orat ex parte

magna con-

sumptura.]

Oratorium quoque Saucli Joannis ad Fontes reparari fecit et lectis (28).
Basilicae

marcarum, minus dimidiae unciae; et ilerum eidem basilicae, centum libras pro ecciesia Sancta? Agnelis (31"), purpuram ad allare, et vas argenti trium marcarum, et septuaginla librarum
argenti, oclo

proventus
tunicara,

(32),

pro

reparalione

basihcae

Sanclae

Sancti

Pauli,

dalmaticam

et

Constantiae, el porlicus ecclesiae Sanctae Agnelis.

C
ex eodem codice jam exerpserat olim Raynaldus, prout ipse protitelur 4nnal. eccles. lom. XIII, ad an. 1216, g 15, pag. 232) : « Singulare vero mode(

slisa

exemplum

in

comprimenJo luxu

praebuit (In-

(25) Toalleam. Sic in codice Vallicellano; vox sed quae incognita Cangio, nec non Carpenterio idem sonat ac aliae, ejusdem generis, prope innumerae, quae apud eosdem exponunlur. Gillice
;

nocentius), quo caeteros Ecclesiae praesulesad abjiciendum fastum, atque ad rerum caducarum despicienlam adducerel. Ha?c enim memoria dignissima Vitee illius auctor (tn murgine adnotatur ms. bibl. Vallicell.) prodidi', quae in cusis ejus Vitaa Gesiis, una cum nonnullis aliis desiderantur. Quia vero, etc. " Quae apud Raynaldum leguntur, infra nolare curalnmus. Hoc Gesiorum Innocentii supplementum nuper ediJit cardinalis Anselo Mai, Spileg. Rom., tnm. VI, pag. 300, ex vetusto codice Vaticano. Lectionum varielatem nolabimus. Edit.

touaille.
(26) Aurifrigii boni delali. Sic in codice ValliEt lati Mai. cellano sed aliquid deesse videlur. (27) Mosibus. Vox incognita Cangio et Carpenlerio; idem ac musivis. sed ali(28) Et lectis. Sic in codice Vallicellano legenuum forsan, parietibus quid deesse videtur
;

;

;

et lecto.

(29)

Montem-Porculum. Sic

in

codice Vallicel-

lano.

Palr.
(19) Planeta, vestis sacerJolalis qune vulgo casula Gallice chasuble. ('-''i Pluviale, seu cappa, Gallice chape. (21) Hodie, La chiesa di S. Giacomo, in Settimiana, o sotlo Giano, yerche £ vicina alla pcrla di simil nome, o perche rcsta solto il monle Gianicolo, antica sec/e di Giano. Vehdt. Rom. moclem. part. n, pag. 412. 22) Hodie, La chiesa de SS. Leonardo e Romualdo, alla Longara, da Grcgorio XUI conceduta a Camaldolesi riformali di tnonte Corona. Id. ibid., pag. 410. (23) Id est prope monlem Gianiculum. Seplimianus dicilur locus ille ex diversis aeJiliciis vel moaumenlis ibi a Seplimio Seveio imperatore exstruclis Vid. Bernard. Oricellar. Comment. in Publ. Viclor. Be regionibus Urbis, pag. 1126. Transpadma (24) Sic in codice Vallicellano. Mai.

Conferenda esl epistota 67 libri sexti, Abbati et conventui S. Pauli, qua montem Porcium (sic ibi) agro Tusculano, monasterio S. Pauli, extra Urbem via Ostiensi, assignal et confirmat. Sine

m

11

data.
(30) Sic legitur in codice Vallicellano.


per

.

Gutium
abbre-

Mai.
(31) Prov. Sic in codice Vallicellano,

viationem; al., ut infra legitur di.-erte, proventus. Num letiendum forel Provinienses, seu Pruvinienses, aliquando dubitavimus. De libris enim Pruvmiensibus, vel Proviniensibus, mentio saepius babelur Regestis de qua moneta vide Cangium, Glossar. tom. V. col. 937 et 943, vel polius, tom. IV, col. 986. Verum, ex sequenlihus palebitlegendum rerera esse provenlus vel proventuum. i3i*) Ergo jam lum S. Agnes ecclesia sub jurisdiclioue eral.utnunc etiam, basilicae S.Laurentii Mai. (32) Vide supra not. 31.

m

;

CCYII

INNOCENTII
cappam
[ed.

III

PAP.E

CGVIII

BasilicK Sancli Laurentii infra Palalium,
aurifriiiiatatu

A.
et

Ecclesia» Sancli

Thomae de Hispanis, planetam,

de rubeo examiio,

et

cappara

Mai, cupam]

quarum marcarum

argeuli.

cappam de examito ruheo cum aurifrigio, vestem deauratam pro allari, et pallam, et decem libras.

pam

Monaslerio Sancii Gregorii in clivo Scauri, capaurifrigiatam de examilo rubeo, purpuram et
el

Ecclesice Saucli Andreae de

Unda planetam de

ru-

baldachinum,

pallam ad opus
Mariae
in

allaris,

et

annu-

beo examito.
Ecclesiae

lum aureura cum lapidibus
Ecclesi» Sanciae

pretiosis.

Sancli Stephani in
aurifrigio

Laierano, plane-

Aventino,
et

planetas
auri-

tam de examilo rubeo
lain.

decenier

orna-

duas, de examito videlicet ruheo
frigio decenter ornatas,

violaceo,

et

centum

libras proveu-

Ecclesia?

Sancii

Slephani

de

Schola

Cantodecora-

tus (33), pro molendino

emendo. Ilem, aliavicepro
provenlus
[ed.

rum, cappam examili rubei cum
tam.

aurifrigio

eodem,

triginta

libras

(34)

;

et

unum

magnum pannum
conlexlum.

de seta

Mai,

sericum] auro

Eoclesiae Sanclae Pudenlianae, tres lihras pro- re-

paratione ipsius.
Ecclesiae Sancli

Monaslerio Sancti Alexii, purpuram deauralam ad opus altaris.
Ecclesiae Sancloruin Sergii et Bacchi,

Thomae de Forma,

viginti libras

o
quam
dein

pro recolligenda quadam terra ejusdem.
Ecclesiae Sancli

Marlini de Montibus(40),
listris

unam

formem,

et

minantem ruinam

riiaconaiu refecil

veslem rubeam

cum

aureis pro altari.

parietibus et tpcto (35), pectoralihus, et aliari

cum

Kcclesiae Sancii

Marcelli,

unam vestem nigram

gradibus, in pontificatu,

fecit fleri

porticum colum-

cum

aureis pro allari.

narum, dando ei cappara de violaceo examilo cnm baldachinum et pallam ad opus altaris; cassam eburneam corporalia et pyxidem pro eucharistia basilicam de faclura Lemovica (36), et Libras xx. Ilem, eidem, navicuiam argenteam, et unum cochlear argenleum soptem unciarum el dimidiae, et unam planelam examiti rubei cum auriaurifrigio
;
;

;

;

frigio, et

unum

aurifrigium, pro amictu, et

unum

Eeclesias Saucli Stephani in Celio monle, vestem nigram cum aureis avibus ad opus allaris. Ecclesiae Fossae-Novae, pro consuinmalione aedificii ejusdem ecelesiae, libras centum. Ecclesiae Sanctae Mariae de Roscillo juxla Gamhiniannm, unam planelam examili rubei cum auriet, apud Signiam, concessit ei ecclesiam frigio Sancli Simeonis cum lenimenlis suis.
;

amplum
ad opus
et oclo

mantile

cum

aurifrigiis et fimhriis sericis,

Monasterio Casemaiii, pro fabrica ipsius, ducr.n-

altaris, et

unum
arirenli.
(37).

calicem deauralum decem
Ilem, eidem cenlum
li-

tum unciarum

auri

;

possessiouem

(41)

vero

pro

unciarum bras proventuum

C
cen-

una grangia juxta Caslrum.
Ecclesiae Sanctae Mariae de
in episcopatu

Rundenario
et

(42),

silae

Ecclesia; Sancti Marci, Ihuribulum argenti,

Cumano, unam plauelam de purpura
de nigra purpura,
colore

tum mascemutmas centum
libras

(38), et

totidem solidos, vestem
altaris.

ruhea,

et aliaui

sericam deauratam, ad opus
genli quiuque

Item, eidem

decim oholis
reos, et, alia
Eeclesiae

proventuum, et unam candelam armarcarum, et duas uncias cum duoaureis. Item, eidem viginti obolos auvice, cenlum libras.
Laurenlii
in

licam rubeam, croceo
aureis,

gullalam,

unam dalmaet unam

tunicam rubeam, insignitam ijuibusdam opusculis et aurifrigio decenler ornalam, et unam
stolam sericam

cum

auriliigio apparalu.

Sancli

Daraaso,

veslem

rubeam, cum pavonibus
examito

aureis,

cappara
libras.

de rubeo
et

unam planelam deexamito ruheo cum aurilrigio decenter ornalam, tunicam de limile ccelesli (14), unam dalmaticaiu, el unum auEcclesia; Orlanae (43),

cum

aurifrigio et

cenlum

rifrigium.
Ecclesia; Sanclae Mariae de Campitolio,

Ecelesiae Sanclae

Mariae Rotundce, planelam,

unam
§

pla-

dossa (39)

cum

aurifrihio decenter ornalam.
(40)

Confer ea quae adnotavimus supra ad

126.

Vide supra not. 3i. (34) Vide ihidem. (35) Conferenda ad hunc locum ea quae legunlur supra, § 4, Vide etiam quae ibi adnolavimus. (36) Basilicam de factura Lemoviea, Sic in codice Vallicellano (ita quoque cod. Maii) Quid aulem haec sihi veliut exponere, non adeo facile nobis est. Certe vox basilicam hic accipienda videtur eodem sensu quo capsa argentea, vel aurea, quae basilicx, seu xdiculx, formam retulerit. Verum, quid sit de factura Lemovica, juxta ignorenles scire nos falemur. Num eo saeculo fama vigehant Lemovicenses auriflces? hoc quidem nohis alio properantibus in(33)

(41) Possessionem. Sic in codice Vailieellano.

n u

vestigare

non

libet.

(37) Vide supra, not. 31. (38) Videsupra not. ad § 121. (39) Dossa. Sic legitur in codice

(42) Conferenda epistola 38 lihri lerlii, Prceposiln de Rundenario, alii^que, elc. Qua pontifex hortatur ipsos, ut, cum proposito rcligionis vivant, regutas conficiant, easque ad sedem aposlolicam mittant. Dat. Laterani. (43) Urhem Ortam adiit Innocenlius annoipontificalus sui, iiiiinse Octohri. Vide supra not. ail g 10. (44) Limite calesti. Ad haec verba sic (^angius sed quare. sic « Limes corlcstis, pannus caerufeus dictus? Gesta mss. Inoocentii PP II, I ab illuslr. Fontanino laiiilala, ad c.ilcem antiqua-orli, p. 401. Dono dedit ecclesix Ortanae unam planetam de examito rubeo, cum aunfrigio decenter ornatam ; lunicam dc limite calesli, ctc. Quae verba desunt in edi: ;

Vallicellano,

tione Baluzii. »

num

pctius dorsalia ?

-

Dorsale Mai.

;

GESTA.
netarn de examilo rubeo aurifrigio laudabiliter de-

AN. INC.
unara examili rubei,

A. et

cum

aurifrigio decenler or-

coratam.
Ecclesiae

nalas, et triginla libras proventuura.

Sanclae

Crucis,

unam

pUnetam

de

purpura.
Eeclesiae

ct

cum

hslris aureis, et

Ecclesiae

unum catassan.itum (45) unum bacile argenti. Saucts Mariaede Anagnii, unum pallium
Anagninae,
Viterbiensi,

unum dorsale, unam amplam loalleatn, de opere Alamannico. Item, eidem, pannum sericum cum stellis aureis, quia consecravit altare in eadem ecclesia ad honoRecloribus Romanae fralernilatis,
rctn Virginis Mariae, ad cujus etiara

opus dedit optipar

deauratum.
Ecclesiae

tnam toalleam de opere Alamannico.

aurifrigiatam,
Misil

cappam de examito rubeo etannulum ponliticalem.
Bulgarorum planelam, dalmaalbi,

Ecclesine

Sanclae

Sabinae,

unum
hacilium
Sancli

bacilium

mircarum

argenii [ed Mai,
et

argeati dua-

pniriarchae

rum marcarum],
qu.Ti

quinque unciarum argenti.
ecclesia?

cum aurilrigio convenienler ornalas, el magnum annulum cum quinque topaliis, quem ad suum usum habuerntjmilicam
el

tunicam examiti

Pro restauraiione

Panlaleonis,

combusla

fuit, tres libras.

Iram
stolam

aurifrigio

insignatam,

camisum, amictum,
caligas,

Ecclesia? Sincti Salvatoris de Monte Amiato juxla Radicophanum, unam planelam dc examito rubeo

tnanuale,

cinciorium,

sandalia,
li

aurifrigiatam.
Ecclesia?

chirolecas et alias ornamenla
triarcbae (46).

quae conveniunt pa-

Sancli

Elulherii

[ed

Mai,

Lothaiii]

Rcatinensis,

cujin aliare doranus papa consecra-

Episcopo

etiain

Brandizuberensi

[ed

Maij Bran-

vit(48),

unu:n pallium

cum

leonibus.

duobensi], quis ai praesentiam domini papa? accessit
el

Eccle^iae

Saneti Joannis Reatinensis,

unum

pal-

unum annulum aureum cum mitram cum aurifrigio decenler
allaris,

guicerardo (b7)<
apposilo.

lium

scricum cuin

pannis

[ed.

Mai,

parvis] leo-

pardis.
Ecclesiae Sancla? Mariae

Ecclesia? Sanctae

Mariae in Saxia, unuin pallium

dc Spoleto, cujus allare

usum nico cum
ad
sito,

unam

toalleam de opere Alaman-

consectavit (49),

unum

pallium sericum.

aurifrigio integro

ibidem deconler appoexamili rubei,

Ferenlinensi

ecclesia?,

unara planelam de exatriginla libras

unam

planelara aurifrigialara

mila rubeo aurifrigialam.
Basilica?

unum

pluvialedeexainito rudeo aurifrigiatum,

calieem argenleum deauratum,

unum unam ampullam ar-

Duodeoim Aposlolorum,
per

ad repmitionem ipsius.
Fecit eliam inquirit

genlam pro
[iro

vino,

aliam

ampullam crystallinam

omnes Urbis

ecclesias,

aqua,

unum

par candelabrorum argenti quin-

quae

calices argenteos

non

habercnt, el singulis

et unum par liacilium argentii quinnon habentibus contulit calices, pro reverentia que morcarum, unum thuribulum argenli quinque C sancti mysierii corporis el sanguinis Jesu Chrisli. maroarum el quinque unciirum, unam toalleam Ntjncrus .Titein eorum fuit cenliira triginla trium, pro serviio allaris. Ilem, aliam planetam, camipondus vero cenlum niarcarum argenti. sum, amictum, et stolas, capsam argenieam marc. In capella sua vasa auri posuit universa, cruces (sic) habenlem in fronle crueem auream unciarum, videlicet et candclabra, calicem, et ihuribula, arain cujus medio erat lapis onychinus habens scnlptupullas, et perfusoria, capsulas, el bacilia, et ca?ram Chrisli spoliantis iufernum, et in extremila'era quae ad usum allaris sunt opportuna sed et tibus extensi brachii duos sapphiros, et in summiannulos aureos in omni specie lapidum pretiosos taiibus erecti brachii duos granatos, in singulis indumenta quoque ponlificalia de universis colori[ed Mai, angulis] auiem hyacinlum, amelhyslum, bus multiplicia, ornata ex auro et margarilis, ut chalcedonium, el sapphirum. adeo dives capella visa non fuerit lam io materia Monaslerio Sublacensi, unam planetam de quam in forma. [Ed. Mai, margaritis et gemmis,

que marcarum,

;

(45) Catassamiium. Sic in codice Vallicellano legitur; mendose, ul videlur. (46) C.onfer eristolam 3 lihri septimi, B. arckiepiscopo Trinovitano, Bulgarorum ac Blacorum primali. vi Kal. Mariii, an vn, De his l>at. Anagnia?.. muneribusad Bulgaros missisconfer supra ^ 77. Mai. (47) Guicerardo. Sic in codice Vallicellano. Quid Smaragdo Maii. sil nescire famolur. (48) Vide snpra quae adnotavimes ad 5 10. Quibus adde, si vis, ea quae legunlur apud Ujiliellum lom. I, par:. sign. " col. 113). « Cum (Ital. sacr sparsissel fama Adenulphum (Reaiinum episcopum), ir. S. Eleulherii lemplo ejusdem sancli corpus una cum sanclissinia? Anlia? malris reliquiis invenisse. Innocentius PP. III, hiimilliler a Realinis exoratus, ut celebranda? translaliom inleresse dignaretur, eo se conlulil, invenlumque thesaurum solemni ritu Iranslulit, recondidiique eodcm in loco ubi reperlum fuerat, ut sequens inscriplio in !amina, wna cum sacris lipsanis invenla, fidem fa.

cil

+ ln nomine Domini, Amen. Anno Dominicx IncarnationU 1198, mense Aug. die 13, temporibus
:

D

Innocentii PP. III, ipso assistente in civitate Reat., marlyrum Eleuliic recondila suni ossa sanctorum therii et Antix matris ejus, ?ti prxsentia domini Sofr. Petri, diacon. presb. card. lit. S. Pra.r. et Mag card. S. Manr in Via Lata, cl Adenulphi, episcopi anliquus P,eut. qux reperla sunt sub hoc altari, sicul repertus tit. histor. et fama publica indicavit. Petro quidetn Compostellano, archiepiscopo prxsenle. »Pra?ab ipsi Roterea, instrunienium quo Reatini jura manae Erclosiae solvenda recognoscunl, ex codice

mslo Cencii Camerarii, habelur apud Muralnrium, Antiq. med. sevi, tom. II, col. 17, disserl. 19. Faclum dicilnr, anno Incar. millesimo centesimo nonagesimo nclavo, indictione prima, anno primo ponlificatus domini lnnocentii lll papx, mensis Augusti

dteU.
(49)

Vide supra notas ad

§ 10.

;

CCXI

INNOCENTIII
ei

III

PAP/E

mitras insuper pretiosissimas

polcheriiinas ex
chirolec;is

A

smalto

cum

pcrlis

subiililer

operatas,

mosyoarinm lieri duas cameras terminaiag; ilem, cameram juxla capellam, et oraculum ante speculum,
[de.
tari,

similiter ci sandalia, ut, etc.]

el

domuni

pro clibano

concistoriccnci
fecit]

fecil

CXLVI. Quia vero non lam honorabile, sed utile censuit, ut summus poulifex apud Sanclum Petruiu
palatium dignura haberet,
de novo
scalliam
gynarii;
:

Mai,

clibano.

ConsMorium

paviraen-

fecit ibi fieri

domos
et

isias

elgradus marmoreos ad e.jusdera a»censura. CXLVII. (54) [Circa familiares suos liberalisexsiitii,

oapellaniam,
(50),

cameram

et

capellam, pa-

siraus

conferendo
cipellanis
in

illis

beneficia

et

bo-

naltariam
;

buccellariam, coquinam

doiuos canceliarii, camerarii,

cl

mareeleemoet

noies.

Nam
:

de

suis

bos

promovil
fecit

ad

dignilales

Hugolinum,
(55),
j

diaconum cardinalem
(56)

aulam aulem confirmari

praecepit, ac relici

Sancli

Euslacbii

quem praHerea
:

logiam, lotumque
portas erigi lurres

palatium claudi rauris,
;

super

suram

palatii,

quam
est

emil eliain doraum inler clauad habitalioacm medici (51)
fecit prftparari

episcopum Otiensem Leonem, in presbyterum cardinalem Sanclae Crucis (57) Joannem, in prcsbyterum
din (58
1

car.linalem

Sanclae

Mari*

in

Cosmecan-

deputavil.

Apud Lateranurn autem

,

quem

postea fecil Romanae
in

Ecclesiae

palalium, quod

dum Romanus
per camera,

supra capellaniam, in quo nonpoutifex habitaverat, tabulalara su-

r>

presbyterum cardinalera Sanclae Pudenlianas (59); Nicolaum, in episcopom
cellarium;

Peirum,

et

caminum

in

camera

faciens, c.t-

Tusculanum

(60)

;

Joannem,

in

dhconum
;

cardina-

merara aeslivam, et camerulara super absidam, et undique circa palatium ad firmatum ipsius cossas (52) altas et amplas, quas vulgariter scontros (53) appellant. Fecit etiara apud domum elee(50) De paneliario papae menlio habelur in epiPoteslati, consulibus et stola 207 liliri secundi, jusiitiariis Vilerbiensibus, ut concordiam cum Romanis inilam conservent, ibi enim sic legilur : < Pro-

Via Laia (61) Octavianum, in diaconum cardinalem Sanclorum Sergii ct Bacchi (62) ; Joannem, in diaconum cardinalero Sanlera Sanctae Mariae in

clorum Cosmae
ci

et

Damiani
fu

(63)

;

Paulum

in Orta-

pter

rum

S. Angeli,

quod dictum subdiaconum (G. archipresbytedc quod egeral supra), et dilecium

filium, Hugonem, paneliarium nostrum, ad vos d;iximus deslinandos, elc. » (51) Duo fuere lemporibus Innocentii PP. III medici pontilicii, quorum memoriam reperire esl iu anliquis historiae monumentis; unus, de quo dubi-

(Romoaldi) uomo dollo, molto tempo, allo studio della guirisprudenza, ed un solennc ippocondriaco, se per islar difeso dal caldo se ue andava per cilia » Caeterum Innocon re berretle, o cappelli ceniium PP. III, praeler alia mullifaras doclrinae genera (quibus ipsum iuiLuluni fuisse apuJ cunctos
narra
il

vero,

colui

e dato da principio, e per

in confesso esi, el

Gdem

faciunl

ipsius opera),
esi,
«

lem eliam medlcam coluisse credendum

arnel

Joannes Caslellomala, qui ad linem testameaii Mariae reginae Aragonum, anno 1213, die 20 mensis Aprid Dacher. Spicileg. lom. III, p. 176) lis ( v:d. a aller paulo anlerior, Romuadus nomine, e schola Saternitana, cui /Egidius Corboliensis, canonicus
tari

nullatenus

potesl,

teslis suliscriplus legitur

| >

i>

Ecclesiae

Parisiensis,

el

arehiiler

Philippi

regis

Francorum II. opus suum dcdicavii, De compositorum mcdicaminum virlutibus. quod 6000 versihus Ivxamctris complexus esi, uti docet BuIhjus \Histor. Universit. Paris.

supposio (peruil auclor modo supra citatus ibid.), nel supposlo, cbe sia veramenle sua una ricelta, C o conjectione al viso, di cui lo fa autore un bel codice in merabrana del secolo xv, possedalo dal eruditissirao sig. conte Carlo Simonetli, il qual conliene il volgarizzamento dell* opera di raaeslro Aldobran lino, ed alire cose me liche. » (52; Cossas. Nura potius costas? quocunque raodo legi debeat vox isia, eo saliem quo hic accipjenda videlur sensu, incoguila fuit Gangio, nec non Carpenlerio. (53) Scontros. Sic legiiur in codice Vallicellano, de qua voce idera dixerimus ac in nela superiori. 54) Quae hic uncis iuclu.luntur, apud Riynaldum leguntur, Anr.al. ecr.les. tom. XIII, ad anno 12 6, § 14. pag. 252. (55) Vide ad epislolam 29 lihri quinti. (56) Anno 1207, pontilicaius x, Romae, mense Decembri. Oldoin. ai Ciocon. loni II, col. 28.
(57) Vide (58)
I)

I»m. II, pag. 718). Poeiuatis hujus majorem parlera, e codice Gudiano :n BiblioIheca Guelpherbylana, vulgavil PoIycarpUs Leyscrus (Hist. poetar. med. mvi, pag. 500 el sequeiitibus). In Prajfalinne ha-c legunlur
:

Nos physicx antistes, quos /Egidiana lihellos Sanctio produxit, digno Homualdus honore Consecret et cclebret ; qui, ne penetrabilis aurx Solvalur radiis, poputo mirante, per xstum Obnubit caput, triplici domat aslra galero; ln physica celebrem quem Justiniana favore Divitis eloquii prudentia tempore longo Detinuit; sed eum Domanx curia sedis .Xunc colit, auctorem phgsicv, vitseque palronum. fo.se novo faveat opcri. nac Parisianas
JEslimet indignum
Llhi

ad epistolam 1 libri septirai. ViJe ad epistolam 27 libri septimi.

(59) Vi.le supra not. ad § 29. (60) Nicolaus de Romanis, Romanus, Innocen ii PP. III a sacriliciis, ab eodem, anno 1204, poniilicilus vii, raense Marlio, juxia Panvinium, vel,

juxla Ciaconum,
dinalis

etim ad

circi
nuii

physicamresonweCamxnas, elc. marainem abnolatum sil, an. 1198« hoc tempus vixisse viiietur Romualdus iilei

mense Decembri, episcopus caTuseulanus renunlialus fuit. Legalionem in Angliam suscepit versum annum 1214, et pluribus aiiis eliam funclus est. Obiil sub Honorio PP. III, anno 1219. OldoIn. ad Ciacon. tom. II, col. 22.
(61) Vi.U- ad epistolam 181 libri seplimi.
(62) Oclavianus, ex comitibus Segniae. Anagninus, Hernicus, Innocentii PP. III consobrinus, ex pontiticii sacelli sacerdote, ac ex canonico S. Pel i,

aliunde notus, qui perinde Coeleslini PP. III, ac verisimililer etiam Innoccnti PP. [II. arehiater
fueril.

Ad

haec vero,

iiui. ne penetrabilis aurx Sotvatur ra liis, populo mirante, per xstum Obnubit caput, ei triplici domat astra galero

:

ista nolavii
gli

doclissimus abbas Gaet.
I,

archiatri pontif., vol.

p.

H)

:

«

Marinus (DeSo Egidio poi

Joannes, ex pontificii sacelli sacerdole, tiSS. Cosmfe et Damiani diaconus cardinalis, ab Innocentio PP. III, Romae, anno 1205, poniificalus vn, raense Decembri, renuntialus esl. Obiit sub Honorio PP. III. Id., ibid., col. 27.
(63)
luli

;

CRXIII

GESTA.

— AN.
A

INC.

ccxiv

num episcopum (64)-, pum (65) Fundanum;]
Tuscanum (66) nensem, quem
rusinum
(67)
; ;

Benedietum, in episcoRainerium, in episcopum Joannem, in episcopum Furco-

posiea transtulit in episcopum Pe^gidium, in episcopum Cajeta-

num (68), Alberlum, in episcopumFerentinum (69) Petru m [ed. Mai., iEgidium in episcopum Ferentinum, Pelrum, elc.], iu episcopum Milileusem (70): Saxonensem (71), in eoiscopum Apruntinum ; Raynaldum,
in

archiepiscopum Capuanum (72J; Bar-

tri, S. R. E. camarius, et liluli SS. Sergii et Bacclii diaconus cardinali*, ab eobem Innoceutio PP. III, Roma?, anno 1205 pontilicalus vm, mense Decem-

bri, reiiuiiiialus esl.

Hunc adhuc subdiaconum, cum

Jordano, iu Picenum Innocentius legaverat, ut eam provinciam, ejeclo Marcualdo invasore, Ecclesiie Romanae redderet. Innocentius, in epistola ad episcopos regni Siciliae scripta, Octavianum consobrinum suum vucal. Interfuii comiiiis, in quibus Honorius III el Gregorius IXRomani ponlilices electi fuerunl. Viiani produxit usque ad annum 1229. Sub Gregorio PP. IX lucis usuram amisil, ejusque obilus memoratus iv Non. Februari in Necrologio. Oldoim ad. Ciacon. tom. II, col. 28. (64) De isto hoec tantummodo bubet Ughellus, « XVI. Paulus Paulo (Itnl. sacr. lom. I, col. 780; alteri successit, ab Innocentio PP. IHOrtauus eleclus epi-copus, circa annum 1200, cum ejusdem poiUificis familiaris esset ac capellanus. Ex Vita ejusdem ponlifis ms. in bibliotheca Vaticana > Vilam nun pro:

calhedralem transtulit (circa annum 1206-1207) Paucis post eam translationem aunis superstes fuil ^Egiiiius. Id., ibid., lom. I, col. 584. Successor ejus Ricardus, jam ab anno 1208, ab Ughello memoraiur (ibid., lom. V, in appcndice, col. 1512). (09) « XIX. Alberlus Longus, canonicus Anagninus, familiaris intimusque amicns Innoceutili PP. III, dum privala fortuna ulerelur, ab eodem pontilice, lum meritorum, tum amicitiae ergo, Eerenlinus episcopus (port Berardum, de quo vide ad epistolam 77 libris quinli) ailleclus esl n Kal. Junii an. 1203. » Hacienus Ughellus, Ital. Sacr. tom. I, " col. 720. De eodcm quasdam alia leguntur in Cbrpnieo Fossae-Novae (Rer. Italic. Script. tora. VII, col. 886 el sequenlibus) qu* hic exscnbere nos non pigebit. Au. 1203, indiciione sexla, undecimo Kalendas Februarii, Berardus, episcopus Ferenlinus, obiil. Nonas Maii, indignalioue Romanorum, dominus papa venit Fereniinum. Undecima Kalendas Jniiii, fecil ibi et consecravit dominum Alberlum Longium, canonicum Anagninm, episcopura de seFereniino... Au. 1206, indiclione nona cundo Lius Maii, dorainus papa Innocentius Ferenlinum venil, et ab Ecclesiis fudrum recipere notuit dicens quod ultra modum Ecclesiae gravareniur.... An. 1208, aliu die (ide^l decimo Kalendas Oclo<>

duxil ullra
(65)

annum

1222.
:

« XIV. Benediclus, epiIdem ibid., col. 78 scopus Fundatus adleclus est ab Iunocenlio Pl*. III an. 1199, ex Viia ejusdem ponlilicis, ms. iu biblio-

theca Valicana, » Obiit aule annum 1201. (66) Hic agit videtur de Raynerio, hujus nominis secundo, de quo sic apud Ughellum, in episcoporum Vilerhiensium serie (Ilal. sacr. toui. 1, part. «Raynerius, bujus nominis sesign. * col. 310) cundus, Vilerbiensi Ecclesine praefuit anno 1199. Huic antistiti Vilerbiense consules Bagnaiae caslellum donarunl anno 1202, die 15 mensis Oclobris, ulprodil publicum ea de re instrunienlum. Ilieitem Rainerius, ut erat egregie pius, Ecclesiam S. Francisci Tuseanellaa monachis S. Salvaloris Ammialini montis restiiuit exstaique ejusdem memoria in di:
:

bris),

dominus papa

ivit

Ferentinum

et

niansit ibi

per inensem. ei <<b epipcopo Alberlo, noluil recipere fodrum, dicens Ego scio slalum Ecclesia:

G

episcopi aulem si tot et lanlis vicibus, quantis ego Ferenlinum venio, a vobis fodrum recipere
ruin
;

ctae

Eoclesiae monumeniis, pubhcisque scripluris, usqne ad annum 1221.» Vide eiiam quae uos adnolavimus ad epislohs libri quinli 93, libri ociavi 105 et 128, libri noni 255. Conferendae suut insuper Clero et populo Viterepistolae 139 libri decimi biensibus; ut Yiterbiensis ecclesia sit deinrseps calheOclobris, an. x (id est dratis dal. Vilerbii iv Id
:

vellenl, ecclesiae veslrae ultra modum gravarenlur; An. \2Q9 (ex instrumento). ob hoc recipere nolo... Auno Dominicas Incarnaiionis 1209, ponlificatus domini Innocenlii teriii papa? anno duodeciino, Kalendas Maii. Hac die consecralum est altaro est posila quae ecclesiae beaii Jacobi aposloli, juxla ponlem Ceccanum, per mauus domini Al-

bcrti, veneiabilis episcopi Ferenlini.... »

142, Clero et poputo Tuscancnsilms ; de 1207); confirmatione pnvilegiorum episcopatus Tuscanensis
dal.

148, Archipresbitero et canonicis S. Xisti Viterbiensis ; dc
iv

Cometi,

Kal.

Novembris, annox;

;

Quo lempore obiorit Alberlus nescirnus. Post ipsum, sed anno tanlummodo 1279, Jacobuni memoral Ughellus, loc. cit. (70) « X. Petrus, Innoceniii terlji familiaris, ab eodem renunliatur episcopus (Militensis, in Calabria) anno 1200, ut habelur in Vila ejusdero pontilicis, iu

codice

dem

pontificis, litierae,

Valicano;ad quem exslanl ejusut abbalem Miliiensis mo-

confirmalione cujusdam concordix. inier ipsos et lUujnerium, episcopum Vilerbiensem ; dat. Sulrii, xviu Adde, si vis, quod ex Kal. Decembris, anno x. monumentis patet. Ravnerium modo Tuscanensis, mo lo Viterbiensis episcopi nomine designalum fuisse. Elenim, interfuit sub nomine Tuscanensis, seu Tuscani episoopi, solerami Jedicalioni ecclesiae S. Maiis a Castello, in urbe Cornelana, cuni aovem aliis episcopis, anno 1208, prout lides facil inscriplo raarmorea, quae iu ea ecclesia ad parietes legilur. (67) Dc isto vide ad episiolam 100 libris seplimi. (68) Post ohiiuin Peiri, Cajetani episcopi XXVIII, quem obiisseante annum 1191, ex insirumeniis comperitur, jEgidius, jam ab anno 1191, electus reperilur in doeumenlis Ecclesiae Cajelanae, prout monuil Utrhellus (ltal. sacr. lom. V, in Appendiee, col. 1512). Poslea, ab Innocentio, cujus amicissimus eral, consecratus fuii circa annuin 1200, |>ridie K il. Decembris. Hic /Egidius e xeuodochio corpus S. Theodori marlyris, qui a Conslantinopoli Cajelam olim fuerat delatum, a Petro, lit. S. Marcelli cardiuale, in Orienlem legalo, in ecclesiam

D

nasierii, a prasdecessore suo electum, sed niaiiu mutilatum, deponerel. Huic, anno 12i3 mulier devota, Veneiia, uxor qnondam Alexandri de Seminaria, possessionem quamdam donavil, qua? ad-

huc

a Militensi
illae

Ecclesia

possidetur, »

Quaenam

sint

quas Ughellus ab lnnocenlio scriplas fuisse memorat el num in Regislis hodie reperianturnon meminibus. Verum exslat episiola libri decimi 112, .-Irchiepiscopo Cusentino, el episcopo Marlurancnsi; ut Petrum, episeopum Militensem, advcrsus comitem Amfusum lueantur ac prolegant ; dal. Vilerbii viu Kal. Septembris, an. x. Succcssor ejus Rogerius nolalur an. 1222.
litlerae

(71) Sasonensem. Sic in codice Vallicellano ubi per abbrevalionem scriptum es! Saxonem. Sassonem legendum esse videlur. Sic enim apud Ughellum. « XIV. Sasso, Innocentii (Ital. sacr., tom. I, col. 397
:

lertii

De lempore eleclionis R:ynaldi in archiepiscopum Capuanum, vide quae jam adnotavimus supra ad § 23. adde, si vis, ea quae leguntur apud Ughellum.
(72)

ccxv

INNOCENTIl
(75)
;

III

PAP.E
in

ccxvi

lholomoa?um, iu archiepi-copum Traneusem
lerlii familiaris,

^BIasium,

archiepiscopum Turrilanum (74); Ray-

eleelus esl ab eo episcopus (Aprun-

anno 1207,
eeclesiaa

linus)

anno 1204. Hic laborem

Inierami civium,

quam iu aedificiis novae civilatis, consideratione animadvertens, libertatem et immunilates, a suis antecessorihus concessas, non solura contirmivit, verum plural alia elargiius est,
lam
pia
in aggeribus

ut ex monumenlo el archivio ejusdem deprompio, liquide palel. » Hactenus. Ughellus, loc. cit., qui posUa. uris secundis, monel (iom. V, in Append., col. 1494), Sassonem non nisi anno 1205, in episcopum adlecium fuisse.

lum (Ilul. sacr., lora. VI, primum ob defectum aelaiis

col

410)

:

Raynaldus

puanre ab Innocenlio, nou concecralus. Ideo, in documenlo anni 1 20 i el in alio anni 1205, i\'\c\\.ar elecllus ejus,

d.itus esl Ecclesias Caprocurator. Kuit ergo eleclus et confumalus

demque
ol s

inspicitnr subscriptio lilleris rubeis exarala,

gnutn in huuc moduin in cireulof S/grcn/um est super nos lumen vullus tui, Dominc. In medio Sanctus Stephanus. Raynaldus, Capuanus electus anno vero 1210, jara cousecralus subscribiiur, diciturque archiepiscopus. Intorfuil Raynaldus translationi. S. Andrcae a Pelro Gampuano, cardinale, Ainalfi celehrataj anno 1206, et apostnli digiium obiinuit,
: ;

Tranensi, simul ne apostolicx sedis legato, agitur in epislola 135 libri noni, Barensi inter wchiepiscopo, el episcopo Salpensi; ut causam qux archiepiscopos Trancnsem et Acheruntinum vcrtebatur, examincnl et dijudicent; dat. Ferenlini, vi Kal. Augusti, an. ix. De lempore ipsius electionis confermdae sunt epistolae libri quinti 09, Bisuntino episcopo, et Marsicano, subdiacono, el capella.no papx, de electione archiepiscopi Tranensis ; dat. Lilerani, vin Kal. Julii, an, v (id est 1202) ; 88, Capitulo Tranensi ;

B

quem iu thesmro Capuano reposuit. » Huc usque Unhellus Verum, Raynaldum, jam ab anno 1208, a le mensem Auausli, consecratum
:

de eodem argumento dal. Vellelri, xvi Kal, Oclohris, an. v. Ibi vide quae nos adnotavimus. Quando obieri; Barlholomaeus, pro incomperlo habuit Uganno hellus. Posi Birlbulomaeum, sed non nisi 1568, Nicolaus archiepiscopus Tranensis, apud ip;

sum memoratur.
(74) Blasius, S. R. E. subdtaconus et notarius, ac eliam (post Raynaldum, de quo raos, in nola sequenti, ajemusj procancellarii munere fungens, diversis Innocentii PP. episiolis subscriplus reperilur, ab initio saltem mensis Noverabris, anno Incarnalionis 1200, Innocentiani vero ponlilicitus in, usque saltem ad finem mensis Aprilis, anni Incarcarnationis 1202, Innocenliani ponlificaius. V. Vide epislolas apud UghelLum, Ital. sacr., lom. VI, in appendice ad linem Pantalconi, Ecclesix Compsanx archiepiscopo de conservatione et confirmatione dal. Lalerani, per manum jurinm el episcopum Blasii, S. R. 15. subdiaconi et notarii, iii id. Novembris, indiclione iv, Incarnal. Dom.an 1200, ponlilicatus vero domini Innocentii papae III an. m. E;iislolas libri quinii Resisiorum 9, Waltero prxposito S. Pelri de Monle Sereno, ejusque fratribus, elc. De confirmatione privilegiorum dat. LaleR. E. subdiaconi et rani, per manum Blasii, S notarii xn Kal. Aprlis, indictione v (id est, anno 1202, ponlilicalns v). Imo, Blasius, inilio mensis Octobiis, ejusdem anni Incarnationis 1202, lnnocentiaui pontifioalus v,
:

fu'sse,

archiepiscopumque diclum, evincitur ex epi125, Raynaldo, Campuano ars'oli libri undeeitni chicpiscopo, eiusque successoribus canonice subslituendis in perpeiuum; ad confirmationemprivilegiorum; dat. apud S. Germanum, per manum Joannis
:

S.

Marim in Cosmedin disconi cardinalis, S. R. E. canceiilarii, x Kal. Augusli, indiclione xi, Incarnalionis Dominicae an. 1208, ponlificalus vero domini
:

Innocentii PP. 111 an. undecimo 26, Raynaldo, Gapuano archiephcopo, qua confirmatur sententia ah Alexandro PP. III. lata in favorem archiepiscopi Capuani adversus ahbatissam monasterii S. Marix Capuen-is ; dal. apud S. Germanum, xn Kal. Augusli, an xi.

;

;

G
Julio,

Verum, Raynaldus, anno 1207, mense
huc
eleclus a
libri
:

ad;

ponlitice vocalur. Vide epislolam 91 decimi Archidiacono et capilulo Venafranis qua confirmaniur ccrta jura et sententix pro ipsi lalx dat. apud Montem-Flasconem, per manum Johannis, S. Mariae in Cosmedin. diaconi cardina;

:

;

lis,

S. R. E. cancellarii, vi Kal. Augusti, indiclione ix

(leg.

xi, Baluz. prxfat.) Incarnationis Dominicae an. 1207, pontiticalus vero domini Innocentii PP. III anno decimo. Ibienim sicdiserle legitur «Sane, cum olim Yserniensis Ecclesiae nunlii ad nostram praeseniiam accessissent. et humililer postularenl, ut eorum Ecclesiae desolalae palerna dignarelnr solliciiudine providere, ac (inem inponere quaestioni, dilectis filiis R. Capuano electo et magistro Ph. notario nostro, tunc Benevenlano rectori, dedimus in mandatis, etc... » Et infra... « Sed quia idem electus examinationi causae non potuit interesse, commisit eidi-m nolario vices suas ... » Raynaldus meAddit Ughelltis (ibid., col. 410) inoralur, an. i. Honorii PP. III, in Regesto Valicano, episl. 97, dal. 15 Kal. Maii. Paulo post oportetobiisse, tametsi sunl qui illum referant. ad an. 1221, confundenles illum cum alio ejusdem nominis successore. » (75) Tranensem. In codice Vallicellano, scriplum videtur Trojanum; sed legendura absque ullo dubio Tranensemde Trojano ;enimarc/i(>p«srop^/u,nullibi, quod sciamus, mentio. E contra, de Barlholomreo, Tranensi archiepiscopo, sicapud UgbttUnm (llal.sarr. tom. XV, col. 1229) « VII. Barlholomaeus, Innocentii Pp. tll familiaris, eo mandaie, Tranensis arehiepiscopus consecralur. circa annum Domini 1206, de quo in vila ejusdem ponlificis, ms. Vatic. bibliolh. menlio habelur; ad quem etiamidera scribil Innoceniius, Non. Julii an. vin, epist. 175, f> 36. » Epistola ha°c de qua hic U»hellus est 118 libri octavi. De eodera Bartholomaeo, archiepiscopo
: :

archiepiscopum Turilanum eleclus l'ueapud Millnrellum bulla Lnnocenlii, (Anna Camaldul., tom. IV, in appendice, sol. 216,
in
rat.

nondum

Testis

t-v

instrum. 155 Joanni, priori monasterii S. Vigilii Seivnsii ejusque fratribus elc, qua recipiuntur sub dat. Velelri, per manum protectione B. Petri Non. OcBlisii S. R. E. subdiaconi el nolarii, (obris, Indictione vi, Incarnalionis Dominice anno 1262, pontilicalus aulem Domini Innocenlii PP. III anno v. Observal Mitlarellus in hac bulla imliclionem vi cum die lerlh mensis Octobris auni lnnocentiani pontificlus v, Incarnalionis 1202, collispec em, mutata gnrt, ideoque addit, in notulae nimirum (indiclione) mense Septemhri. Scimus, a nonnnllis ancloribus id tradittim fuisse, nempe, quod lemporibus lnnoceniii PP. III, constanti fere usu, indicliones nov«e, aul a mense Januario, ant
:

;

m

;

multo saepius a mense Seplemhri sumerenlur; et in hanc senlenliam pedibus ire visi suunl novae Diplo(fl/ouw. matieae auciores. quando sic scripserunl
de 1'indiclion,
Traite de cliplom., lom. V. pag. 288J : « A l'egard les bulles dlnnocenl III la pronnent

:

du 1" j-invior, et plus souvent encore du l cr septembre. » Verom an firmo salis ariiumenlo hoc assevoraliim fueril nescimus. Elenim, inler
lot

ac
III

tanlas,

PP.

hullas,

admodum

adhuc supersnnt, Innocenlii quas dicunt consisloriales, paucae occurrunt in quibus indiclio, aut a
quae

GESTA.
mense Seplembri,
;

AN. INC.

ccxvm

aul a mense Januario numerata A. dam eidem P. (nepoti Turritani electi) duximus sil mullo plures reperiuulur, ex quibus indictioconferendam, ut incepto litlerarum studio liberius oem aiiquando, vel ab Uciobris, vel a Novembris, vale.it imminere. Unde ipsi episcopo, et dilectis vel a Decembns mense, suiupiam fuisse probari poliliis, decano et capitulo Nivernensibus, per scripta lest. Sed (ie hoc alibi fusius. iSunc ad Blasium renoslra priecipiendo mandavimus, ut eidem P. vel deamus. ejus procuratori, omni contradiciione, dilalione et Blasius, a pontilice, jam ante diei.i primummenappellatione cessantihus, prasbendam ipsam cum sis Decembris, anni Inearnalionis 1202, in archiepislallo chori, et loco capituli, assignare procurenl, scopumTurritar.um eleclus, alii]uaudiu adhucS.R.E ila quod ex hoc idem eleclus, qui jam sibi mullisuhdiaconi el nolarii, simul ac Turrilani electi nopliciter utilis exstitit, sicut novil et exislere potemine, poniificiis bullis subseriptus reperitur. Vide rit in futuro, ad obsequium ejus forttus invitelur, epislolam 130, lihri quioli, Agneti, abbaiissx Joet os devolionem suam possimus non immerito trensis monasterii, cjusque successoribus, etc. De commendare. Quo circa, elc. Dat. Laterani. ibid. confirmatwne privilegiorum; dat. Laierani per maJanuarii, au v (id est 1203). Ad calcem, scriptum niirja Blasii ; S. R. E. subdiaconi el notarii, Turest super hoc pradictis, episcopo, decauo et capintani elecli, Kal. Decembris, indiclione vi, Incartulo Nivernensibus. » nalionis Dommicae anno 1202, poniilicatus vero doBl.isius, Turritanus electus, sed nondura archirr.ini Innocentii PP. III, anno quinlo. Nec non episcopus (id est nondum consecratus), diversis circa idem lcimus, poniilex isle de Blasio loquens, pontificis epistolis seu bullis usque saltem ad diem ipsum eisdem duobus lilulis designabat. Vide epi- t> 25 Februarii, anni (juxta nostrum comput.indi stolam 131 ejusdem iibri, episcopo Nivernensi; ut morem) 1203 subscriptus reperitur in Regesto beneficium trium marcarum ab ejus prxdecessore, vide epistolas, anni ponlificatus Innocenliani VI magistro, Blasio, subdiacono papx et notario, nunc libri sexli; 3, kbbati S. Lupi Trecensis, ejusque Turrilano electo, olim concessum, dicti Blasii nepoti fratribus, etc, de confirmatione privilegiorum dai. nunc conferat ;dat. La.erani. lbi sic legitur « QuanLaterani, per manum Blasii, Turrilani electi, xKal. tum dilectus filius. magisler Blasius, subdiaconus el Incarnalionis Martii, indictione vi, Dominicae noiariuf noster, Turritanvs electus, utilis fuerit Ecanno 1202, pontificatus voro domini Inuocentii clesias Nivernensi, el quam lideliter ejus apud nos PP. III anno v (recte v, eliamsi inserla sit epistola negolia sludueril promovere, per experienliam in Regesio anni vi) 1, Joanni priori, et frutribus credimus uidicisse. Ne igitur apud eamte pixta specum Beati Beuedicti, etc, qua conccdit eis dem Ecclesiam obsequiorum ejus tnemoriam depcpontifex sex monctx librasex annuo censu Castri Porriret, si, co in arebiepbcoporum Turritanum asdat. Laterani, per minum Blasii, Turritani tiani sumplo, luae devolionis aflecius aflectui devotioKal. Marlii. indiclione vi, Incarnalionis electi, vi nis ipsius non curaret, saliem in suis liLeraliter Dominicae anno 1202, pontilicatus vero domini Inrespondere, benelicium Irium marcarum argenli nocenlii papae III anno vt (recte eliam hic vi, nam ad pon.lus Trecense, quod bonae meraoriae J. praedie vi Kal. Marlii, jam numerabalur annus Ianodecessor tuus, in censu suo Nivernensi propria ei centiani pontilicalus vi) ; 10, Adelfonso, Auriensi liberalitale concessii, dilecto filio (P. ut ex epistola episcopo, ejusque successoribus, etc, de confirmamox citata eruitur) uepoli ejus, sui> tenore quo ,, lione bonorum et privilegiorum dat. Laterani, per habuit, duximusconferendutn. Monemus igilur.elc» manutn Blasii, Turrilani clecti. v Kil. Marlii, inet illa quidem Iunocentii, ex epislola citala, verba diciione vi Incarnalionis Dominicae anno 1202, hic rclerre libuit, eo quod ex illis erui polesl Blaponlilicatus vero domini lnnocentii PP. III. anno vi. sium, aut e nostra Gallia oriundum (quod bic inVerum, Blasius in archiepiscopum consecralus vesligare nobis alio properanlibus non licet), aut fuit anlediemquinitim mensis Martii ejusdem anni. sallem Gallis addictum fuisse quod etiam ex epiUghellum (Ital. sacr. Id evincitur ex bulla, apu stola mox cilanda contirmabitur. Paulo posl, id est Gualtero Lunensi episcopo, de tom. I, col. 917) die 13 niensis Januarii, anni ponliticalua Innocenconfirmalione omnium juriuin et bonorum Lunensis tiarii V, id est anni Incarnalionis juxta noslrum Ecclesias ; dat. L-tterani, per manum Blasii, archicompulandi roorem, 1203, Blasius furritanus eleepiscopi Turritani, Non. Martii indiclione vi, Incarctus tanlummodo, non jam 5. R. E. vel papx, subnaiionis Dominicae anno 1202, poiitificatus vero doms el notarius, a pontifice vocabatur. Confer mini Innocentii papa? III, anno vi. Quoad Blasii in epislolam 142 ejusdem libri quiuli Abbati Dolensii archiepiscopum consecrationis tempu> concinere subdiacono papx. N. videntur epislolae quae libii sexti it) et 20, qu;e Pri ri de Leproso ut eptscopum Nivernensem, datae dicuntur equidem vi /./ Maii, sed quas, cx prxbendam P nepoti Tumtani electi juxta mandaloco ubi in Regeslo inserta» sunt (nem;.>e inter epilum papae assignare cogant. Dat. Laterani, Idib. Jaslolam 18, da/am vi Id. Marlii, et epislolam 21, « Olim pro B. nuarii, an. v. Sic enim ib: Pontifex datam v Id Martii), coi'jiceie f.is esl dalas etiam de S. Portiano, paupere clerico, venerabili fratri fuisse vi /( Jlartii, non vero Maii. Vide epislolas nostro, Niverr.ensi episcopo, apostolicas curavimus (loc. cit.) Iibri supra dicli ; 19, Abbati Doleiui; E. litteras deslinare, ut, quoniam ab eo fuerat ordisubdiacono paptr, priori de leproso ; ut, nonobslanle nalus, ei landiu provideret in necessariis, donec episcopi Nivernensis morte, prxbendam in Ecdesia sibi beneficium eccle^i.isiieuiu assigr.aiel. PostNivernensi P. nepoti archiepiscopi Turritani, juxta modum vero, cuin per ipsum non foissel mandalo tenorem mandati aposlolici, de hoc ad diclum quonsuper hoc apostolico satisfactum, ipso ad noslram damepiscopumNivernensemdirecli,faciant,assignari. praesentiam redeunte, donalionem primo vacaturas observaD;it. Lalerani, v id. Maii (potius, ut supra praebenda; nobis duximus retinenJam, denuntiantes de arguvimus, Mariii) an. vi ; 20 Abbati Dolensi lrrilum et inane, si de lpsa forsitan aliquid ordimento simili in faoorem L. (alterius nepotis Blanaret; quam vacare postmoduin nohis suis litteris sii. archiepiscopi Turrilani (pro prxbenda inEcclesia intimavit, el quod super ea exspecUret noslraj beLiniaeensi dat. ui supra. neplacitum Toluntatis. Licet autem annuum beneEx his duohus epistolis diversa erusre est quae licium trium marebarum, quod dilectus filius, mahii adnolare pretium operae duximus, lanto magis, gisler Blasius Turritanus electus, percipiebat in quod exhinc e:roris cujusdam chronologici simul reddiiihus insnis eniscopi, P. nepoti ejus-iem elecli. ac necrologici, in quem posl Bilusiurn novajque in partihu s illis sludenti, m radaverimus assignari, Gallix Christianix auctores incidimuS, emendandi quia lameu idem B. (de S. Portiano ae medio est ansa forsan prasbebilur. 1° In epislola 19, sic losublatus, et eidem episcopo eliam expedit provi« Bonae memoriaa episcopo, et diquilur poutifex sione hujus modi non teneri praediclam prasbenlectis filiis, capitulo, Nivernensibus scripsisse re; : : ; ;

;

;

1

:

.

;

.

:

D

;

;

;

:

C.CXIX

INNOCENTII

II

PAPiE

ccxx

colimus, ut dilcclura lilium, P. nepolem venerabilis fratris nostri archiepisc </ iTurritani, in possessionem praebendae vacanlis quondam nostrae donationi servalae, obtenlu B. de S. Porciano, qui viam est universas carnis ingressus, inducere procurareut, vobis super hoc exseculoribus assignatis eidero. Unde,

\

supremum. ac proiude ad ipsum, non ad successorem ipsius Guillelmum de S. Lazaro, ad reclas fuisse quas luam sa»pe citatas libri quinti episiolas 131 et 142. Nee per id obstabil quominus quoad mensem (uon vero quoad annum), in quo
obiisse
obiil Gallerus, stare possil

canonicis praecipiendo mandavimus, ul, non obstanle qnod praedictus episcopus Nivernensis interim fuil ab hac ioce subtraclus, mandalum apostolicumexsequinon poslponant. Quocirca, etc... Dat. Laterani, v ld. Haii (polius Hartii), an vi. »
praefaiis
Lillerae islae,

quas episcopo,

cl dilectis

/iliis

capitulo

Nivernensibus, a se directas ruisse hic meminit Innocentius, cerlo cerlius sunl iilterae illa? qu* ad

epislolae supra citaia?, libriquinli, 142, datse Laltrani, Idib. Januarii, an. v, memoranlur his verbis Scriptum est super hoc, eodemque die, prsedklis episcopo decano et capituto Nivernensibus. Episcopusauiem Nivernensis, ad quem dirigebantur, procul dubio eral adbuc Gallerus, ldem ac llle al querr ponlifex, paulo anle, sed die incerlo, alleram, quam pariler supra cilavimus, epistolam ejusdem libri quinti 131. de assignando P.nepotiBlasii, beneficio trium marcharum, direxerat idem etiam ac ille, quem pontifex, de ipso verba faciens, in epislola libri sexti 19, dai. v. Id. Martii an vi. seu 1203, jam bonic memorise eptscopum vocat. Nam, nec de praedecessore cjus, Jo;inne I, ai quem nunquim •. liere poluerat Innocentius, ulpote jam ab a'i:io 1195, defuncio, uliima bsec verba bonse memorix episcopum, accipi possunl, nec de successore, Guillelrao de S. Lizaro, quem sedisse usque ad annum 1221 compertum est. Vide nov. Gall. Christ. tom XII., col. 64.) Ailamen, nos, in colis noslris ad epistoLm libri quinti 131, datain versus linem anr.i 1202, illam, non Galtero, sed ipsius successori Guillelmo de S. Laz;iro direclam fuisse existimavimus, idemque a forliori de epistola posteriore 142, daia die 13 msnsis Januarii anni 1203, asserere non dubitavimus. Scilicel, in hoc novx Gall Christ. scriptorum auclori'ati deferendum putabamus. Apud eos enim (loc. cit.\ sic le^'er.;mus : • Gallerus mense Januario an. 1202, ad insiar Petri, Senonensis archiepiscopi, et aliorum episcoporum comprovincialium, scripsd prorecipienda bulla Innocentii d;;!a in graliam liberurum quos Phillipus Augustus ex Agnete suseeperal. Obiit anno eodem 2 Januarii. » Ei hasc quidcm verb i mense Januario anni 1202 scripsit, ac, obiil anno eodem 2 Januarii, de anno Incarnalionis (juxta nostrum compulamii morem) 1202. Inoocenliani vero ponliflcalus anno exeunle, iv, inlelligenda esse nobis videbanur. Elenim, buila de iegitimatione liberorum Phiiippi Augnsti, a poniifiee. Anagnize, die 4 Non. Socembris, anno Incarnalionis 1201, pontificatus vero iv, emissa, sequeaii mense Januario, id esl ineunie anno Incarnationis juxla noslrura computand morem) 1202, exeunle vero anno Innoceniiani pon- p. tiflcalus iv, non post alterum annuin integrura, a prasulibus Gallise recipi et confirmari debuit Remque sic gestam fuis-e evincilur ex epistola mox citanda. Ac proinde, si admiticnduin foret, Galierum uno eodemque anno, mensn Januario. et bullae i-iius receplioni snbscripsisse, et f;to funcium fuisse, id procul dubio de mense Januario anni Incarnalionis (juxla noalrum compuiandi morcm) 1202. Innocentiani vero pontificalus quarto excunlp, intelligendum cssel. El sic episcopus ille ad qucm direcla; fueranl epistuloe, libri quinli, 131, dat. vcrsus finrm anni hujus 1202, et 142, dal. ineuntc annn 1203, fueril non Galterus ipse, qui jam ah inilio anni 1202 fato fuuclus esse debuisset, sed successor ipsius Guillelmus de S. Laz;iro, Nunc vero, re diligenlius pensata, comparaiisque altente inlt-r se epbiolis illis libri quinii 131 ct 142, ac epistola libri sexli 19, concludere evidenler debe-

calcem

:

;

aucloiurn iuvx Gallise Christianix senlentia. Cum euim, juxla ipsos, Gallerus non ohieiil anle diem 2 mensis Jaouarii, mors ojus, die 13 ejusdem mensis, quo daia fuii epislola 142, in cuiia romauaadbucignorari debuil. Verum, paulo posl, morie ejus Romae coruperia, pontifex, jam ab inilio meusis Martii sequenlis (quo lempore datam fuisse existimavimus epislolam libri sexli 19), de Gallero verba faciens i|sum bonx memonse episcopum .Xirernensem vocabal llic vero difOcullas quaedam, nec ipsa adeo levis, oritur. Lilterae, quibus OJo, 1'arisiensis episcopus Innocentii bullam de legitimalione liberorum Philippi regis approbavit, edilaj sunt a Baluzio ad g calcem appendicis priina? libri quinti; ibi dalae diserte dicuulur publice, Senonis anno gratiae 1201, mense Januario (id est mense Januario anni. juxla nostrum compuianii morem, 1202. lertio scilicet mense, post emissam ab Iunocentio le^ilimalionis hullam.) El hoc quidem sentenliae noslra? concinit. Verum ad c.alcem lillerarum ips^rom isla leguntur apud Baluzium In eumdem modum (scripseruni) Pelrus, archiepiscopus Senonsensis ; Garierius, episcopus Trecensis Ansellus, Meldensis; Guillclmus, Nivernensis; Hugo, Aurelianensis ; Hugo, Antissiodorensis ita quod unusquisque seorsim Datum ut supra (id est anno gratiae 1201, mense Januario). ln cumdem modum Guillelmus, archiepiscopus Diturieensis ct Robcrtus, episcopus Claromontensis : ita quod unusquisque seorsim datumBiturigis,anno 1201 mense Januario. I/i eumdem molum Robertus, episcopus Landunensis ; Pkilippus, Bcllovaccnsis ; Stephanus, Noviomensis Lambertus, Morinensis ; et q Aymatus, Suessiouensis.ilaquod unusquisque seorsim, datum Retnis, anno 1210, mense Februario (id est anno, juxla, nosirum compuiandi morem, 1211.)» Certe, si huic testimonio plena foretadhibenda fides, lola rueret argumentalio nosira. Nam ex islis subscriptionihus asserendum esse! et Guillelmum de S. Laziro, Nivernensem episcopum, jam menseJanua: : ;
;

;

;

;

;

rio

anni

ju.xla

nosirum computandi morem

1202

sedisse. el legiiimaiionis bullam, a pluribus aliis Galliarum praesulibus. non nisi posl decem annos confirmatam fuiss . Undeuam litteras istas excerpserit Balnsius, ijznorare fatemur ; nec nobis oiium superest requirendi, num ex origiuali auihenlico,

ex aliquo cujuscunque tidei apographo ipsas eJiueril id lamen pronuntiare forsan audebimus, diversos hic deprehendi errores, quos
;

num tantummodo

mus, Galterum, nonnisi ineunte anno 1203 diem

emendare. obiler tenlabimr.s. Ac primum in exscribendo, seu potius supplendo, episcopi Nivemensis nominc, Guillclmus positum fuisse. dicimus pro Galierus, lapsu quidem fa cum verisimiliter, in archelypo, prassul iste cillimo, cu sola iuiliali G, ul raos est, designaius fuerit. Et nsirpe asscrtioni f.icile suffragabatur, quicunque atlenderit ad ea qu.-e paulosequuntur apud BaIn eumdem modum Robertts, episcopus luzium Laudunensis; Slephanus Noviomensis ; Lambertus. Morinensis; .... dat. Rcmis, ar.no 1210. » Ex bis enim ultimis manifesiis*imum emergi! rroris indicium. Lamberlus, Morinensisepiscopus, litleras hujusmodi, anno 1210 nullatenus scrihere potuit, ulpole, qui,jam ab anno 1207. mense Junio, fatofunctus erat, successoremque habuerat Joannem, ad anno 1208, ;x insirumenlis, diversisque Innocenlii epistolis, notnm (Vi.Ic nov. Gall. Chrisl., lom. X. col. 1552). Inde patet hicaul in exscnbendo nomine Lamberlus erratum fuisse,ac legendum esse Joannes, aut in nola chronica pro anno 1210 reponendum esse antio 1201. Hoc quidem ullimum veriuspulamus. Nam, quis facile credat bullam islam de legilimalione
: : i

ccxxi

GESTA.

A

AN. INC.
nem,
sis;

ccxxn episcopum Valvensem
(75)
;

njlduin,inarchiepiscopumAcherentinum(75),Odoliberorum Philippi Augu<ti, quae ab episcopis proSenonensis et provineis Biiuriensis, aliisque

in

Joauem,

in

vincias

quamplunbus

(prout iegilur in

bisloria),

lieet

re-

pugnanlibus, anno jnxta nostrum computandi morem 1202, conliimala fueral, a solis Remensis provinciae episcopis non nisi posl de<-eiu annos receptam fuissc? praeseiiim cum dc hac discrepanlia allum sii

L. (Lamberlus) Morinensit et N. (Nivelo) Suessionensis ita quod unusquisque seorsim ; dalum Itemis anno 1201 (non 1210), mense Februario. Sed de his salis superque, ad ea qune deBlasio ad;
;

noUnda diximus redeundum.
2° Altera libri sexti supra cilala epistola, nempo epistola 20, nos docel Blasioallerum fuisse nepotem,

apud historicos sileiaium.
Inslabil forsan aliquis, dicendo :Alqui, inler provinciae Remensis episcopos, qui bullas dequa agiiur se^ius subscripsisse bic dicerto dicunlur, receusenlur, Roberlus Laudunensis, Aymarusque Suessiononsis antistiles. Aymarus aulem, sive Haimardus, uon ante annum 1208 Sucssionenses infulas adeptus est, Robeiius vero, oon nisi auno juxta veterem stylum 1210, mense Junio, Laudunensi Ecclesiae
praefuil (Vid. nov. Gall. Christ., loiu. IX, col. 365 el 536). Ergo,nec unusnecallerlilltrasconlirmalionis,

L designaium, quem etiam, intuitu sane palrui vel avunculi, ponlifex circa eadem tempora variis honoribus et beneliciis augebat ; novum quidem argumenlum ex quo inducerelicel, Blasium aul in Gallia noslra viiaj exordium sumpsisse, aut
iniiiali litlera

B

mense Januario
;

vel

Februario, anni, juxta veterem

Gallis noslris siricle admodura addictum fuisse. Rlasius, slalim alque in arcbiepiscopum luli consecraius, aul saliem paulo po^l, ad sedem suam perrexisse vulotur. Nam exstant in Regeslro libri sexi episiola?, 27, 28, 29, 30 el 31, nolis equidem chronologicis destitulae, sed ex loco ubi sunt inserla? evidenler anle initium mensis Aprilis dalas, ex quibus
est ipsum luuc in codem Regeslo comparel bulla consistorialisad quam ipsius nomen snbscripium legalur; cum, e contra, ad hoc lempore mullae ibidem reperianlur epistolae, ad ipsum velut inSardinia commorantcm directae. Post ipsum,

siyluml201,juxla noslrumcompulandi morem 1202, peculmrilerque ab episcopo Laiidunensi scrijitsit Hoherto, uon ante aunum 1210 aut eli.im polius 1211, prout apud Baluzium dalae diserle leguntur, litlarae islas scribi potueruul. Huic objectioni facile
respondebilur ; iino ex ipsa forsan novum senlrnlia? noslrae robur sccedere videbitur. Hic eniin idem forlasse ac supra nobis asserere licel, nempe, in supplando lam Landunensis quam Suession nsis episco-

coujicere fas

nomine, episcopi Niverneusis, erralum fuisse. Laudanensis enim episcopus qui initio anni, juxta nostrum compulandi moreiu, 1202 sedebat, sive is fueril Rogerius, sive Reginaldos (nam de alleruiro adhuc ambigiiur vid. nov. Gall. Christ., tom. IX, col. 535 et 536), eadem prorsus ac Robertus litlera iniliali /(., episcopus vero Suessionensis, qui tunc eliam sedebal, Nivelo, liltera N, quoad lorman nivel Haimardi (qui Niveloni liali nominis Aymari, succes3it) littcraeadmodum consimili, in aulogropho vel archetypo, designari potuerunl. Unde, cum amanuensis, vel eliam fortasse per osciiantiam ipse Baluzius, in nota cbronica, inaccurale, lapsuque eliam valde proclivi, anno 1210, pro anno 1201 legisset, idemque nomina episcoporum supplere vellel, ac litteras iniliales Laudunensiset Suessionensi? aulistiluin ad diversa aeque uomina perlinere posse observaret. Praesulum qui anno 1210 sedebant nomina Sidegit. Quod si Morinensem episcopum, Lamberlum, jam auno 1207 defunclum, non expunxil, nec ipsi successorem ejus Joannem suffecil, id forsan contigil, ut conjeelurari licel ,vel quia Lamberti p.omen diserle expressum erat, ve! qnia littera inilialis L accurralius formaia, non nisi Lamberti nomipi
;

hullas subscripsit Joannes, primum S. R. E. subdiaconus el notarius, deinceps S. Mariae in Via Lala diaconus cardinalis, cujus nomen, in Regesto anni vi prima vice, ad calcem epislolas 76 dalae Ferentini vi Kal. Junii, subscriptum legilur. (75) « XIX. Raynaldus, longo lempore in Romana

curia nulriius, et fortassis

auimi

vir,

lilteralura et
el
III

Romanus palria, rerum experienla

polens in opere

sermone, pnccipuaque

egregii clarus, gratia apud

C

nollens, ex procancellario ac noiario Romanae Ecclesias, eleclus est Acherunlinus archiepiscopus, et cousecraius ab eodem ponlilico mense Martio an. 1198. Hunc, in solatium,

Innocenlium PP.

Acheruntinae Ecelesiae, lunc temporis pene desolatae, Innocenlius dedil archipraesulem, illumque suffraganeis Acherunlinis commendavit episiola illa, quae cum aliis ejusdem ponlilicis excusa esl libro u Decretalinm, in eaque ruinas ad desolalionem deplorat. Epislola digua visa est quae hic iterum lypis mandelur, eicerpta ex ipso Valicano Regesto Suffraganeis Acheruntinx Ecclesix. Quantum honoris et graiise, etc. Quanla vero fuerit Raynaldi virtus, ct apud Innocenlium exislimatio, docet ejusdem epi:

slola ad

eapitulumAnglonense.eodem Aic(videinfra),

scripla,

quacommendal eumdem

ul illur.i reverenter
:

accommodari posse ipsi videbatur, vel, demum, quia de anno quo Lamberlus obiil nibil cerli ad manum habebal. Hac igilur (fusiori forsan) dispulatione praevia, locum, ex quo tola nascebalur difficultas, sic in autographo scriplum ac legentum fuisse existini

D

maverimus
In

:

P. (pro Petrus) archiepiscopus G. (Garnerius) episcopus Trecensis ; A. (Anselius) Meldensis; G. (Galterus) Niverncnsis ; H. (Hugo) Aurelianensis ; H. (Uugo) Anlissiodorensis ; ita guod unusquisque seorsim ; datum utsupra(\d est anno gratias 120 l,yixt;\ noslrumcompulandi morem, 1202), mcnse Januario. In eumdem modum, G. (Guillelmus) Biluricensis archiepiscopus et R. (Roberius) episcopus Claromontensis; ita quod unusguisque seorsim datum Bituriqis, anno 1201, mense Januario. lneumdemmodum /?.(Rogerius, veJReginaldus, non vero Roberlus) episcnpus Laudunensis P. (Phillippus) episcopus Bellovacensis; S. (Stepbanus) Noviomen-

eumdem modum,
;

Senonensis

;

excipiant, alque benigne tractenl Capituto Anglonensi. Quanlum honoris, etc. Aliam scripsil Innocentius epislolam ad Raynaldum, siguilicans eidem ccclesiam Sancti Pclri de Matera ad raensam archiepiscopi Acheruntini per anlecessores suos illicite infeudatam,eidcmmensae per sentenliam lalam restilutam esse, ex qua dilucide videtur Maleralunc temporis Acheruntino archipraesuli obnoxia eidem fuisse. Epislola exstat in lib. n Decrel. epislolarum Innocentii, et in Regeslo Valicano, num. 158, 1° 151, an. 2, a quo illam exscripsimus. Acheruntino archiepiscopo. Ad audientiam, elc... dat. Laterard, vi Id. Augusti. Eodem die ad eumdem de decimis Ecclesia? persolvendis scripsil Innocenlius aliam epistolam, quae exstal in eodem Decreialiura libro ex Regesto ejusdem. Haec pauca de Raynaldo optimo Acheruntino archiepiscopo habeutur, cum vix archiepiscopali infula decoralus elatus esl ad sepulcrum, et in ipsa D. Ganionis ecclesia cathedrali tumulalus an. 1200. »

Haclenus

;

OJdo seu Ollo, Innocenlii PP. nus, ab ipso, anno 1207 (polius 1206),
(75)

III

capella-

de plenitudine

CCIIIII

INNOCENTII
Euphemiae
(76).
\llcil.

III

PAP^
in

;ibbatem Sanclae

Porro,

Pelrum
VII,

A

Hismaelem, qui fuerat doctor ejus

Urbe,

feci-

Haclenus quidem Ufdiellus

sacr. tom.

ex RegeInnocentii deprompla. 1° Raynaldum, statim aique lnnoceniius in pontilicem consecratus fuit, nolarii papae, ac S. R. E. procancellarii munere rjecoratum luisse, colllgere est ex epistola 296 libri priiui qu«e data diciiur. n Laierani, per manuin Raynaldi, domiui papae notarii, vicem ageutis cancellarii, in Id. Martii, indictione prima, Iocarnationis Dominicae anno niillesiino 197 (id esl juxta nostrum compulanji morem, 1198),pontilicai verodoroinilnnocentiiPP. 111, an. i.» 2° Falsus esse videlur Ughelltis, quando affirstis

de inaceurate col. 8); qui scripserit, quaedam hio subjuugere libet

cum

admudum

Raynaldo

6° Epistola, ab Ughello cilala, et apud nos libri secundi, Suffraganeis Acheruntinx directa, nullis iusiguilur nous chronologicis, praeter ciat. ui supral; ex quo inferri debel datam luisse tlie n Kal. Augusti, ijua die ct cpislola 158 data legilur. In bac epistola 159, pontifex suffraganeis Ecclesiae Acheruntinae spondebat archiepiscopum (quem jam a mensc Maio electwn, a mense Julio consecratum, scd adhuc exeunte mense Julio Roraa degentem ac
vicecancellarii ollieio fungentem vidimus) hrevi ad ipsos iturum, et a se libenler dimitlendum fore. Idemque excusare se quodammodo velle videtur

mat Raynaldum in archiepiscopum Acherunlinum ab Innocenlio eleclum fuis^e et consecratum, mense Murtio, an. 1198 (id est juxta nostrum compiilaudi morem, 1199). Raynaldus enim, adhuc domini papse notarius et cancellarii vicem agens, tlio vm Kal. lunii, an. H99), dicebatur. Vide epislolam 76 lihrisecundi quae data diserle diciiu « Laterani, per manum Raynaldi, domini papae nolarii, cancellarii vicem agenlis, vm Kal. Juuii, iudiclione secunda, Incarnalionis Dominicae 1199, ponlificalus vero domini Innocenlii PP. III an. secundo. » 3° Paulo posl, id est versus initium mensis Junii, in archiepiscoprm Acheruntinum electus, sed non quod quidem colligilur ex stalim consecratus fuil

B

qaod nondum Raynahlum ad sedem suam remandavissel, accusans videlicet et aeris inclemenliam, et difficultalem viarum (fervebat ejusdem lunccum scribebat pontifex, ei «stalis inlemperies, el hellum « ei in Campania el Apulia adversus Marcualdum) licet propler inclemenliam aeris, el tempus impacatum, obsequiis nostris delentus, noudum ad gerendam ejusdem Ecclesiae (Acberunlime) sollicitudinem, ob ditficullatcm itinens et viarum discrimina » Verum, nori lam fueril subirc permissus, elc.
:

cilo

Romam,

el

vicecancellarii

ollicium,

deseruit

;

Raynaldus; nani in libro n Regeslorum habelur epistola sub num. 304, ubi Raynaldus, die vm Id Novembris anni 1199 adhuc subscriptus legitur. « Dal. Laterani, per manum Raynaldi Acheruntini archiepiscopi, cancellarii vicem agenlis, vm Id
Novembris, indiclione secunda, Incarnal. Dom. an. » 1199, ponlilic. vero domini InnocenliiPP. III an. Imo, ip^um iniiio anui 1200Roma3adhuc degisse, ac vicecancellarii munerc funclum fuisse, abunde prtibalur ex epistola 274, ejusdem libri secundi quaj
i
.

epislola 98, ejus.leui libri secuutli quae data
«

dicilur

Laterani per manum Raynahii domini papae notarii, Acheruntini elecli, cancellarii vicern agenlis, xin Kal. Julii, indiclione secunda Incarnat. Dom. an. » 1199, pontific. vero domini Innocentii PP. III an. u. » 4° Verum, inler electionem et consecrationcm iusius non multum inlerfuil. Elenim, qui tlievmKal. Junii notarius, poslea die mii Kal. Julii electus Acherunlinus, ul vidimus, diccbatur, idem die Kal. ejusdem mensis Julii archiepiscopus dictusjam reperiiur. Hoc quidem colligimus ex epislola (ibid. pag. 404), ejusdem libri secundi, ubi in noti5 chronologicis mendum inest typojjraphicum, quod hic obiter emendabimus. Dala enim dicilur « Lalerani er manum Raynaldi, Acherunlini archiepiscopi, caacellarii vicem agenlis xi Kalendas Junii, iudictione poaliGcatus ii, rncarnalionis Dominiese anno 1199, vero domini Innocenlii PP. III anno seoundo. » Ex supra dictis patet legcndum esso xi Katendas Jnlii, non Junii. Quod abundeconlirmatur tum ex luco quo epislola iila inserla est in Begestis, nempe posl epistolas 98 et 99, dalas die xin Kal. Julii, el anie epistolas 101 el 102, quarum uno tlie ipsa Kal. Julii, altera die vt Non. Julii, data dicilur ; tum ex Irihus epislolis datis anle Kal. Junii, nenipe epistolis 69, dat. ilie xiii Kal. Jnnii, 74, et 76, dat. Kal. Junii, uhi Raynal !us consianter notadie rius, non electus, aul archiepiscopus Acheruntinus, nominalur; e contra, cum in epistola 98, dala diKal. Julii, etectus, in epistola vero serte die Julii, el in aliis •102, data absque duhio vi Non. soquenlibus, deincepsflrr/»'e/Msco//!<scoiistanterdicatur, nullus dubitandi superest locus. quin etiam in epislola 100, ubi eliam archiepiscopi litulo desisinatur, legentum sit xi Kal. Julii, non xi Kal. Julii. 5° Epistolas illas quas relulit Ughellus, et inter Decretales insertas fuisse asseril, num hodie in Decrelalium collectionibus reperire sil, nescimus. Eas quidem habemus in Regeslo, n. 159, 160, 164 el 165 libri secundi, el ibi quaedam aliae legunlur, tura ad ipsum Raytinldum (nenipe epistola 161), lum de ipso ad alios (scilicet epistolne 162 et 163i direclae.
;

m G

diserle dala dicilur : « Lalerani, per manum Raynaldi, Acheruntini archiepiscopi, cancellarii vicem agenlis xiv Kal. Februani, indictione m, Incarr.alionis Duminicai anno miilesimo cenlesimo nonagesi:no pontificalus vero domini Innocentii PP. III anno secundo (id est 1200). » 7° Quo mense demum ad sedem suam pcirexcrit Raynabius, prorsus ijmoramus. Nulla de ipso in Re;;esiis post epistolam supra cilatam, dal. xvi Kal. Februarii i299, in Rejjeslo anni hujus 1199, id est poulilicaliis ii, mentio repcritur. Ne.c intcr paucas pontificatus illas quae de Repeslo anni 1200, id esl m, supersunl, litteras, ulla, versus iniliiim repeiitur quoe nec inelius ducere possit, quaudo in oflieio vicecancellarii successor ipsi dalus fueril. Vcrum, id non anle tiaem mensis Augusti conligisse, cvincitur ex bulla qusa habelur in tomo terlio Operum diplomalicorum Miraei, pag. 69. Hugoni, abbati Formisclicnsis Ecclesiae, ejusque fratribus, elc.^guu

vm

rj

xm

Innocentius fundationem, donalionemque variorum pontiHcum, episcoporum, ac Flandrix comitum, nec non altaria concessa abbatix Wormescllcnsi juxta Ipras confiimat. Data enim dicilur haec hull.i, « Laterani, per manum Raynaldi Acherunlensis archiepiscopi, vicem gerenlis cancellarii, quarto nonas Aususti, indiclione.... Incarnalionis Dominicre anuo 1200, ponlific. vero domini Iimocentit PP. III an iii. » 8° Denique, admodum nobis videlur, quod ex notis chronologicis huic ultiraae a nobis citaiae epistola; subjcctis vm ld. Novembris indiclione secunda, an. 1199, colligi potest non per a mense Seplembii, indicliones novas, in cancellaria Romana, lemporibus Innocentii PP. III, numeratas fuisse. Aliter enim dies vm Id. Novembris, anno 1199, cum indictione tertia, nou cum indictione secunda, hic colliganda luisset. Sed de hoc alibi fusius forsan dissercndi locus erit.
nocenlii epislolas qua; hodie in Ilegcstis non repeKal. riunlur, una, data Roniffi, apud S. Petrum Maii an. vin (id est 1205), qua canonicis Salmonensibus

dine aposlolicae potestatis, clectus est episcopus Valvensis (seu Salmonensis), cum inter se nnn convenissent canonici. Exstani apud Ughellum duaa In(76) Vide epistolam

xm

254

libri sdxti.

CESTA.
S'ilrinum cpiscopum (77),
qui fncral rtocior
;

cl

cjus

Parisiis,

Pelrum de Corborlio, fecil Camcraccn-

\

et grisias Iranslulil in

agninas.

Mcnsnm
et

su:im

Iri-

bus fctculis voluit esse conlenlam,

capcllanorum

sem ppiscopum cl poslca promovil eum in arcliiepiscopum Senunenscm (73). Circa clericos aulcm lioneslos cl lilleralos, mnxi-

suorum duobus,

nisi

magna
ad

solemnilas, aut aliqua

neccssiias amplius

posiularcl

viros rcligiosos adhibuii

remotisque laicis, quolidianum minislc;

mc

paupercs, adeo munificus

fuit, ut

ahsqucduhio
ecclesiare-

rium mensis,
scrvirclur
;

ut ci a pcrsonis regularibus honesiius
viris

plurilius ipse fecerit ubique pcr orliem in
siicis beneficiis provideri,

consueiis lauien ofliciis

nobilibus

quam

a quadraginia

reservais, qui fcslivis diebus

secundum morcm dc-

ln>

annis pcr suos fucral pradeecssores

provisum.

serviebanl in eis.

CXIAlir. (79) [Qaia vcro superOuiias mulla nimis abundal in sa^culo, maxime in praelaiU, ut
cos corripere
posset

CXLIX. Quamdam moJcralam summam de thcsauro Ecclesire separavii,
el

in

sequcstro

deposuit

hberius,
ct

el

corrigere, illius
ail

ix-miplo, qui co-pil faccre

docere,

talem

se

mcdiocriuiem reduxil, quod vasa aurea cl argentea in Iignca el vitrea commutavii, pcllcs arraellinas

qca forsiiau imminerel. ltcliquum vero lliesaurum pene lolum crogavit hoc modo ] (79*) mille librus provenium in auro monialibus Aconcnsibus, pro emcndis possessionibus
pro urgenti neccssilale,
si
:

;

B
silms et Valvensibiis jubet ul, defuncio Guillelmo alteepisoopo, successorem inlra mensem eligant ra, data Fcrcntiui Non. Junii an. ix (id cst 120li), qua OdJouem a sc auctoriuie aposlolica in episcopum elcclum cipilulis supradiclis commendal. hlo memoraiur in inslrumenlis usque a .•innum 122'». Vide Ughell., ttaf. sacr. toni. I, paii. sign col. 2G6.
;

m

I

"

(Sulrino episcopn, Petrus llisinael, doclor celeberrimus, ab coilem poniilicc Suirinus episcopus declaraius csi. Vid. Ughell. Ital. sacr. lom. 1, parl. sign. * col. 401. Quo anno obierit Petrus, non indical Ughellus, loeo sit. Verum, ipsum usque ad anniim sallem 1210 pervenisse, fidem facil inscripiio quasJam qqae apud civilaiem Casiellanam reperla esl (vide npud eumdem, kun. I, col. 637). In ea vocaiur Petrus Hitmaelis, a quo
(77)

Anno

1202, deposilo
nol.

N.

:ie

quo vide supra

ad

%

15,

hus de Urbe. 72. Quinquaginla libras provenlus pro opcre Sancli Vili de Macello. 73. Decem libras provcnlus fraiiis Guidoni reclori hospilalis Sancti Spiriius. 74. Cenium Iiliras provenlus ercmilis de Albano. 75. yuinquaginla solidos monialihus de Buirino juxta Vilcrbium. 70. Decem libras Senenses inoniali!'iis Sancli Leonardi ue Terrelo. 77. De(v:n lihras Senenses hospilali de Rigo sanguinano. 78. Qimdraginia solidos Sencnses monasierio Sancti Marlini dc Monle juxla Vilerliium. 79. Mille libras Senenses ecclcsire Sancli Nicolai de Corneto.
80.

Cenium libras Senenscs ecclcsire Velrallre. 81. Decem libras Senenses fralri Guillelmo procuratori

Sancli S, irilus in Saxia.
« 82. Ducenias libras proventus ecclesire Sancti Pelri ci veslein preiiosissimam cum perlis ci auro

consecralum

fuisse

dicilur

allare

Caesarii marl.vris,

anno 1210, mcnse
xiii.

quarlo, iudielione

Pelrurn,

eeclesia R. Martii, die aniequan in cpiin

p

scopuin
sterii S.

Suinnum
Andreae,

cligcretur,

abbalem fuisse monacruimus ex epislola 145 libri
librii lcrlii.

decimi.
(78)

Vidc nolas ad cpislolam 45

(79)

Valic. « Mille libras provenlus erogavit in in edit. Maii subsidium Terrre sanct.T. 5i. Centum libras provenius in auro monialibus Aceonensibus. 55. Pro emendis possessionibus ad opus hospilalis Sancli Spirilus in Saxia mille marcas argenti, ex quibus sexceniee marcre fuerant in vasis, cl quadrinKenire in plactis auri. 56. Ad consiruenda relificia Sancli Sixti ad opus monialium quingenias lincias auri regls. 57. El mille ceutum libras provenlus ecclesiae Sanclre Agneiis. 58. Centum libras provenlus pro reparationc eeclesiae Sancli Quirici. 59. Cenlum iibras proventus monasierio Sancti Anastasii. 60 de Ducentas libras monaslerio Sancli Gualgani Tuscia. 61. Cenlum libras monaslerio Fallensi (a) de denariis, quos ei muiuaverat dominus papa remisit. 62. Centum libras monaslerio Sancli Pancralii. 63. Quinqurjginta libras proventus monaslerio Sancti Bariholomrei de Trisullo pro oediliciis. 6 1. Centum libras monaslerio Fossrje Nova3. 65 Centum libras proventus monaslerio Caseraarii. 66. Cenlum libras proventus monaslerio Mammosoli. 67. Cenlum libras provenlus ecclesire Sanctae Mariae de Avenlino. 68. Cenlum libras provenlus ecclesire Sancli Basilii. 69. Ceniuin libras provenlus monaslerio Ferrarire. 70. Decem unci.is auri regis ecclesiae Sancli Sebasliani. 71. Quinquaginla libras provenlus hospilali:

Rursus haec apud Raynaidum. Quae sequunlur sic legil codcx (79")

n

*-'

toalleam auripbrygialam cuin Joannis de lnsula unani planelain dc examilo rubeo 84. Ecclesire Sanclorum Joannis et Pauli de Ferenlino unam planelam de examilo rubeo, et unam loalleam auriphrygiatam. 85. Ecclcsire Sancti Angeli de Spalha Vilerbiensi unum pluvialede cxamiio ruheo. 86. Ecelesiaa SanEccli Sixli unam planeiani de exaniiio rubeo. 87. clesire Sanclri' Maria; Novaj Vilerbiensi uuura pluviale de examilo rubeo. 88. Ecclesire Tuscanre dimidium palhum el unam loalleam ad opus allaris. 89. Ecclesire Sancti Nicolai de Cornclo unam planelam de purpura. 90. Ecclesiae Sulrinae dimidium pallium et unam loalleam. 91. Ecclesire Sanclae Marire de Juliano unam planelam de examilo rubeo auriphrygialam. 92. Ecclesire Sanclre Marire in Saxia duas magnas loalleas Alamannicas. 93. Monaslerio Casinensi unam amplum dorsale ad opus altaris. 9i. Portuensi episcopo unaro planelam de exarailo haldachinum. viridi. 95. Osliensi episcopo unum 96. Joanni de Columna Sanctorum Cusmas el Damiani diacono cardinali unamplanelara de examito nigro, et unam dalmaticaro de diaspro. 97. Archiepiscopo Kavennali camisum, amictum, lunicam, dalraaticam, ct planelam de examito rubeo ariphrygialo, cum slola ct manipulo. 98. Ecclesire Lateranensi unum magnum calicem auri cum patena ponderanlem lxii uncias auri. 99. Monaslerio Fossas Novas unam cuppim auream xlh unciarum et dimidiae, quando ipsius consecravit allare. 100. Ecclesiae Sanctre ReslilulaB apud Soram pluviale de exaraito rubeo auripbrygiaturn. 401. Ecclesiae cathedrali civitalis ejusdem purpuram auro texlam. 402. Pro viduis ei orphanis rnarilandis mille libras. 103. Nobilium filios, quos valettos appellant, ab aula sua prorsus amovil, dans singulis sumraam pecunire, de qua cingulo mililari possent honorabiliier insigniri, quae usquc ad inille libras ascendit.
et

unam m.ignam

perlis. 83. Ecclesire Sancli

(a)

Num

Farensi, aut Fareusi?

Patbol. CCXIV.

'

CCXXVII

INNOCE.NTII

III

PAP.E GESTA.

-

AN. INC.

ccxxvm

ad opus hospitalis Sancti Spirilus in Saxia mille marcas argenti, ci quibus sexcenta» marcai fuerant
in vasis, ct quadraginltc in plaslris auri;

A

Joannisel Pauli de Fercnlino, unamplacetam deexam.lo rubeo; ecclesiae Sancti Laurentii

tuendum
libras

a?dificia

Sancli Sixli, ad

ad consliopus monialium,
mille

unam planelam
aurifrigiatam
;

Viterbiensi,

de examito rubeo,

elunam loalleam
de Spata Viler;

quingentas uncias auri rcgis
;

ecclesias Sancti Angeli

(80), el

cer.lum

hiensi,

proventum ecclesirc Sancla? Agnetis, cenlum libras proveniuum pro reparaliono ecclcsiae Sancti Quirici, centum librarum provenlum
; ,

unum

pluviale de examito rubeo

ecclesia?

Sancti Sixti,
ejesias

mo•

unam planeiam de examilo rubeo;ecSanclas Marias Novs Viterbiensi, unum plu;

ducentum libras; rnonaGualgani de Tuscia, cenlum libras raonasterio Fallensi de denariis, quos ei mutuavesterio Sancti

naslerio Sancli Anastasii,

vialede examilo rubeo; ecclesioa Tuscana;, dimidium palleum, et unam toalleam ad opusallaris
ec-

monaslcquinquaginta libras proventuum; monaslerio Sancli Barlholomaei de Trisulio, pro oedificiis, centum libras monasterio Fossas
rio Sancli Paucralii,
;

rat

domnus

papa, remisit cenlum libras;

Corneto, unam planelam depurpura; ccclesisSutrinae, dimidiura pallium, ct unam toalleam; ecclesiae Sancla; Maria: de Juliano, unam planetam de examilo ruheo aurifrigialam ; ecclesiee sanclte Maria? in Saxia, duas magnas toalleas

clesia;

Sancli Nicolai de

Novas, cenlum libras provenluum monaslerio Casasmani, centum libras proventum
;

Alamannicas

;

monasterio Cassineosi
;

unum amplum
episcopo
(85),

R

dorsale ad opus allaris

Portuensi
;

;

monaslerio
;

deRege:

proveniuum ecclcsiaj Sanclas Mariae de Aventico, centum libras proventuum; ecclesiae Sancti Basilii, cenlum libras provenluum; monasterio Fcrrariae, dccem uncias auri
eeclesiae Saneti

Mamosoli,

centura

libraa

unam placetam de examito viridi episcopo, unum baldachinum; Joanni
Sanclorum Cosmne
el

Ostiensi

(86)

de

Columna
dalmati(88), ca-

Daraiani diacono cardina*li(87),

Sebasliani, quinquaginta hbras provenlum; hospitalibus de Urbe, quinquaginta libras provcntuum pro opere Sancti Viii de
;

unam planelara dc examito nigro, el unam cam dc diaspro; archiepiscopo Iiavennati
misum, amiclum, tunicam, dalmaiicam,

et

plane-

tamdcexamilo rubeo
manipulo;
ecclesiae

aurifrigialo,

cem

Macello, decem libras provenluum; fralri Gui.Ioni rectori hospilalis Sancli Spiritus, cenlum libras provemuum eremilis de Albano, quinquaginla solulos; moniaiibus de Butrino, juxta Vilerbium, de;

Lalerancnsi,

cum stola, et unum magnum

calicem auri

patena, pondcrantem sexaginla duas uncias auri; monasicrio Fossas Novaa, unam

cum

libras

Sencnses

de Tereio,

decem

monialibus Sancli Leopardi libraa Senenses hpspitali de
; ;

cappam auream quadraginta duas uncias diam quando ipsius consecravil aliare
;

el
;

dimi-

ebclesiae

Rigo Saguinario (81), qu-.draginta solidos Senenses! monastcrio Sancti Martini de Monte, juxta Viterbium, mille libras Senenses (82);
ecclesiae

C

Sancla; Restidilae apud Soram, pluviale de eiamito rubeo aurifrigiatum ecclesia; calhedrali civiiaiis cjusdem, purpuram auro texlam, pro viduis ct orphanis mariiandis mille libras.

Sancli
;
;'

Nicolai de Cornelo (83),
ecelesia?
fralri

CL. Nobilium
aula sua prorsus

lilios,

cenlum de Vetralla (84), decem
procuratori
libras

quos

valeltos

Senenses libras Senenses
Spiritus
:

libras

appellant, ah

amovit,

dans singuiis

suramam

Giiillclmo,

Sancti

in

Saxia,
cti

ducentum
et

proventum

ecclcsia?

Sanet

pccunias, de qua cingulo militari possenl honorabililer insigniri, qure usquo ad millc libras asccndii.

Pelri,
;

veslem pretiosissiman

cum

Non solum sutcm orpbanis
et

el

viduis

pauperibus

pernis,

auro

unom magnam

infirmis

eleemosynam

toalleam aurifiigialam

Iribuii,

cum

verum eliam ad

pcrnis; ecclesiae Sancti Joannis de Insula, unam planetam de examilo rubeo ceclesise Siinctorum
;

domesiicos

et propinquos, lam clericosquam laieos, hujusmodi liberalilalem ostendit,quam summam in

qualaor milliuin librarum exce

sit.

Non solum aulcm orphanis ei viduis, pauperibus ct inlirmis elccmosynam tribuit, verum ctiam ud domcslicos et propinquos, lam clericos, quam laicos hujusmodi hbeialitaleme xtendit, quaj summa qualuor raillia librarum excessit. .
10*.
Sic desinit opus in ccdice archii ponlificii.
(80) Avri regis. Pe auro regis nibil apod Cangium. Verum eodem scnsu accipicndum videtur quo nrgcntum regis, seu argentum finum, de quibus vide Glosswr. lom. I, col. 686 et 687. Exstat apud Muralonum (Antiq. Ital. med. sevi, lom. II, col 813) charta q«UEdara, daia an. 1232, in qua meulio ha lielur de eenlum et oclo unciis acri rcgis et dimitbl

sub num. 146. quaj directa dicitur Joanni presbytero recton et fralribus tiospitalis HivieeneratiiM. ut apud Ilaynaldum Annal. eccles. tom. Xllf, ad. an P>04
rj § 81,

Rivicenerarii).

aia

jiondus

Homanum.
Saguinario. Sic in

(81)

De

liigo

ano senptum esse videiur. Verum, nonne polius egendum lorel, dc Iiivo Cenerario, vel Riviceneralitt
llahetur ciiuidem epistola in libro

codicc

Vallicol-

vn Regeslorum

Confer Ughellum, llal. sacr. tom. VII in Appendico, col. 1382, qui in anliquo codice membrana?o liu.jus monasterii S. Marlini de Montc <eriplum esse testatur « Innoccntius III... mullab;m.i fecit hic renovavii monasieriuin S. Martini de Monte V.terhii, ct anno 1207 dc Pontiniaco fecit convenlum ibi vcuirc. • Vide quaj nos adnolavimus supra ad § 126. (83) Vide supra not. ad § 128. (81) Vide supra nol. ad § 127. (S5) Verisimiliicr Pelro deGallocia, de quo vidc not. ad epislolam 60 libri quinli. (86) Vide nol. ad epistolam 29 libri quinli. (87) Vide supra not. al § 147. (88] Vidc quse adnotavimus sunra ad S 127.
(82)
: :

INNOGENTII
ROMANI PONTIFICIS
LIBER PRIMUS
PONTIFICATUS ANNO
I,

III

REGESTORUM SIVE EPISTOLARUM
CHRISTI
1198.

1.

A

meriti ratione potuissent ad tantaj dignitatis api-

De legitima sui eleclione,qux ut fausta reipublkxque salutaris existat, omnes Deum orare jubet.
(Laterani, v Id. Jan.)
Ineffabilis sapientia Conditoris sic

cem
onus
sub

dignius evocari. Cujus siquidem dignitatis

cum

insufficientia nostra

penitus recusaret,

utpote
orania quse

nostris

illius

humeris importabile, tamen confidentia et exemplo qui infirdebilibus

alto consilio simul ab aeterno providit, per labentium temporum vices mirabili quadam dispositione

dispensat, ut nec error in ordine nec in opere sit cnm, divina Scriptura testante, cuncta fecerit in numero,pondere et mensura. Licet ergo

mitatem beati Petri trina prius negatione probatam, post trinaB confessionis vocem, in gubernatione suarum ovium confirmavit, quod persona;
nostrac multiplex imperfectio denegabat, in ipsius

defectus

;

nibil in terra sine certa

causa propriaque ralione

contulimus voluntatem, fratrum nostrorum acquiescentes instantiae, ne reluctatio diuturna dissidii

disponat,imperfectum tamen conditionis humana: non solum in causis operum deficit perscrutandis, verum etiam in ipsis causarum operibus vix sufficit admirari. Quod utique considerans Apostolus ex-

pareret detrimentum aut dispositioni divinaa
;

videretur aliquatenus
ille

clamabat
tix Dei
et
!

:

altitudo divitiarum sapientix et

scien-

obviare sperantes quod omnibus aflluenter et non improperat, qui novissimum fratrem, virum utique secundum cor suum in regem de post fetantes assumpsit, de
qui dat

Quam

incomprehensibilia sunt judkia ejus,
ejus! {Rom. xi, 33.)

lapidibus suscitabit filium Abraha?,vocans ea quae
sunt, ut infirma eligens, fortia quaoque confundat. Nos igitur ecclesiasticaj provisionis sollicitunem assumentes et

investiyabiles vix

Quamvis

non sunt tanquam ea quas

enim universse vise Domini misericordia et veritas et omnia opera ejus judicia sunt, testante Propbeta; usque adeo tamensuccessushominum, humiliationem et exaltationem eorum dextera Domini, licet justa, occulta tamen ratione procurat, ut causa nobis non modici stuporis existat quod in reginiine potestatis juniores quandoque senioribus anteponit;utjuxtaProphetam,filii nascanturpropatribus, qui super omnem terram principes constituti,

non modicum confidentes de vobis, quos nobis Dominus ad tantoe difficultatis onus levius perferendum sollicitudinis nostrae voluitesseparticipes,
universitatem vestram rogamus, monemus et exhor-

tamur
vestris

in

Domino quatenus

insufficientiam nostram

orationibus apud

Dominum

adjuvetis

;

et

Dominici nominis recordentur, sicut de nobis ipsis a Domino factum est et est mirabile in oculisnostris. Sane felicis memoriai Celestino patre ac pra?decessore nostro VI Id. Jan viam universaa carnis ingresso et in Lateran. basilica, sicut moris est,
honorifice tumulato, fratres nostri, videlicet episcopi, presbyteri et diaconi cardinales et nos ipsi

Dominici gregis custodiam diligenter etutiliter vigilantes, defectum nostrum humiliter supplere velitis, et injunctam
et vobis

circa

commissam nobis

nobis ecclesiastici oneris gravitatem vigilanti studio comportare. Nos enim vos tanquarn principa-

G

lia

membra

Ecclesiae

honorare intendimus

et in

necessitatibus vestris,
serit,

quantum Dominus permi-

adjuvare.
Laterani, quinto Id. Januarii.
II.

cum

eis,

simul

iri

unum

secessimus, ut tanto

li-

Datum

centius et tutius de substituttone pontificis tractaremus,quanto tractatus ipse majorem deliberandi

REGI FRANCORUM.

copiam

et amplioris

circumspectionis consiiiura
in

requirebat.

Cumque missarum solemnibus

hoIn

Ut in religione catholica et Romanx Enciesise observantia permaneat.

norem

sancti Spiritus celebratis requisitaj fuissent

eumdem modum
illud
,

voluntates, ad insufficientiam nostram oculos extenderunt (humano forsan a>stimantes

omnium

ad verbum

illustri Francorum regi, usque assumentes ac considerantes

quantum rpgnum
siae

Francias
tibi

in

Ecclesiae
speciali

semper
Eccle-

arbitrio, in sacculo

Benjamin scyphum argenteum

permanserit unitate,

tanquam

invenire), licet plures ex ipsis setatis, ordinis et

Romanaa

filio

litterarum nostrarum primitias
i

Patrol. CCXIV.

INNOCENTII

III

PP.

REGESTORUM

LIB.

I

duximus destinandas;serenitatemregiamrogantes, ^junxit homo non separet (Matth.j.m,$), non humanae adinventioni seddivinaeaucloritatipotiusaseribatur monentes et exhortantes in Domino, et in remismatrimonii sacramentum. Per quod, licet inter hosionem tibi peccaminum injungentes quatenus sanmines contrahatur, significatur tamen in Christo ctam Rom. Ecclesiam matrem tuam taliter reveconjunctio Ecclesiae ac animae fidelisad ipsum juxta reri et honorare procures, ut inelitae recordationis illud Apostoli Hoc autem dico magnum sacramenL. patris tui vestigia in ipsius devotione sequaris tum in Chrislo et in Ecclesia [Ephes v, 32). Unde, et nobis ad apostolicae sedis gubernationem, Doquantum in nobis est, EcclesiaB filiis debemus mino disponente, assumptis humiliter et devote, summo studio praecavere, ne, si quis impie agens in sicul decet principem Christianum, assistas. Nos seipsum partem sui corporis, quia scindere omnino enim in his qua? ad honorem tuum spectant, non potest, a se forsan avellere attentarit,animam quantum cum Domino possumus, libenter intensuam a divinae honitatisamplexibus efficiatalienam dimus, et circa personam regiam paternee gerimus charitatis affectum. et propter hoc totam Ecclesiam tanto amplius sibi III. reddatoffensam, quanto minusprovide figuram de:

ABBATIBUS, PRIORIBUS

KT

ALIIS

RELIGIOSIS

IN

REGNO

sponsationis ejus ad Christum,
fuerat, maculavit. Haec

quantum

in ipso

autem non ad instructionem B tuam, quem divinae legis notitiam plenius novimus Ut pro recens electo pontifice Deum orent. obtinere, sed ut intentionis nostrae vehementiam In eumdcm modum abbatibus, prioribus, et alixs exprimamus, praesentibus litteris duximus explireliijiosis in regno Francix constitutis, usque ad canda. Qui quanto charissimum in Christo filium considerantes nos ex propria infirverbiim illud ac nostrum Philippnm Francorum regem illustrem mitate deficere, nisi suffragiis vestris et piis preHRANCL.E CONSTITDTIS.

apud Dominum adjuvemur, universitatem vestram rogamus, monemus et exhortamur in Domino quatenus apud eum a quo speramus dirigi
cibus

purius diligimus et speciali

quodam privilegio

inten-

gressus nostros assiduis orationibus vestris instetis,

ut nos ad laudem nominis sui et Ecclesiao incrementum, commissam nobis sollicitudinem ta-

dimus amplius honorare, tanto infra nos ipsos fortius contristamur quod charisimam in Christo filiam nostram Francorum reginam illustrem,quantum in eo fuit,a se minus licite nixus est amovere.

nos retributionis aeternae pr.-emium mereamur et populus nostras gubernationi commissus in lege mandatorum ejus per nos verbo proficiat et exemplo. Nos enim vos tan
liter

implere concedat ut

et

Ad cumulum cum universi
riae L.

praeterea nostri doloris acceditquod,

progenitores ejusveri fuerintreligio-

nis Christianae cultores (inter quos illustris

memo-

quondam

rex Franciae, paterejus,prae caeteris

sui

quam

speciales Ecclesiae
et

filios,

per quos

nomen C

regia serenitas,

temporis prwcipuus divinaa fuit legis amator), quam ipsi vellemus non minus in

Domini dignius

excellentius praedicatur, tanto

observantiamandatorumDomini quamregni haeresalutem et famam suam dictam reginamaconsortio toriremotam in remotis partibus regni Francorum,licet interreligiosas privatas tamen personas, vitaa suaB cursum implere
ditate succedere, contra

amplius intendimus in vestris necessitatibusadjuvare, quanto in majorem Ecclesiae redundaret injuriam, si jura vestra quorumlibet [temeritatej

pateremur occupariIV.
PARISIENSI EPISCOPO.
17/

Francorum regem moneat et inducat ad recipiendam reginam uxorem suam,quam ejecerat.
illustrem

(Laterani.)

compellit. Licet autem felicis recordationis Celestinuspapa praedecessornosterapud eumnonpotuerit obtinere ut reginam ipsam in gratiam et benevolentiamsuam receptamad regniconsortium revocaret, nos tamen non de meritis nostris, sed divina potius

Cum omnia

orta occidant et aucta senescant,

miseratione sperantes et de puritalis tuae sollicitu-

ne operum Domini primitiae penitus deperirent, posuit Deus sementem juxta species suas in aliquibus creatorum; ut quae secundum cursum temporis deficerent, in seipsis in sua semente
proficerent et in reparatione sui generis uberius
prosilirent. Sic etiam, ne

dine confidentes,

quem

litteraturae, honestatis

et

consanguinitatis intuitu esse credimus in ejusdem

D

factus et

tam volucribus

cceli

homo ad imaginem Dei quam piscibus maris

regisoculisgratiosum,precum nostrarum primitias, per te ipsi ex parte nostra porrectas, ab ipso confidimus tanto libentius admittendas,quanto amplius deipsins sumussalute solliciti, et perhujus apostolicae petitionis

effectum non tam nostris commodis

animantibus quae moventur super terram munere divino praelatus, in sterilem cinerem sterilis ipse rediret, formata muliere in auxilium Crescite et mul«^jus de latere dormientis, audivit
et universis
:

quam
in

integritati sui

igitur fralernitatem

nominis consuletur. Rogamus tuam, monemus etexhortamur
tibi

Domino, ac perapostolica

scripta

mandamus,

tiplicamini, et replete terram (Gen.

i,

28).

Cum

ergo

ex tunc Adae

posteritas sibi invicem jungi con-

quatenus eumdem regem ex parte nostra diligentius moneasetinducas,et in remissionemeipeccatorum injungas ut praedictam reginam in plenitudinem
gratia3

sueverit foedere nuptiali, usque adeo in hoc ipsi

regalisadmissam maritali studeat affectione
;

cooperata est et post lapsum parentis dextera Conditoris,ut juxta illud evangelicum
:

tractare

ut ad

mentem
:

reversus, in
scio vere

laudemDomini
quia misit Do-

Quod Deus con-

cum

Petro decantet

Nunc

PONTIFiCATUS AN.Nn
minus angelum suum,
et tulit

I,

CHRISTI

IIOS.

me de manu Herodis

A

(Act xn, 11), illius scilicet qui sicut olim

animam

curiam devolutum, ut nec statutus in eo regularis ordo servetur, nec fratres ibidem ad Dei servitium
deputati congrue possint de ipsius redditibus sustentari. Volentes igitur

pueri, ejus hactenus sanguinem sitiebat.Verendum

siquidem

credimus, ne,praeter ofTensam divinam ethumanam infamiam, irreparabilem eliam jactuei

ut

idem monasterium

in

ram incurrat.Cum enim ex ea quam contra interdictum Ecclesiae superduxit, legitimam nequeat sobolem procreare,si forte quod absit !) unicus ejus filius rebus eximeretur hnmanis, regnum ejus ad extraneos deveniret.Qui quoniam eidem reginaa sui negavit

statum pristinum tuo studio reformetur, illud sollicitudini tuae quandiu nobis et successoribus placuerit

scripta

duximus committendum perapostolica tibi mandantes quatenus taliter ipsius repara:

tioni studeas

in eo de die in

pis,

corporis potestatem, ipsius promerentibus culmultis angustiis irruentibus, nunquam optata

imminere, ut divini nominis cultus diem potius augeatur et fratrum necessitatibus vitae necessaria congrue ministrentur.

Datum

Laterani.
VII.

potuit felicitate gaudere, sed praeter alias afflictio-

nes tota Gallicana provincia famis fuit sterilitate percussa, et nisi quantocius resipiscat, flagellum Dei contra se potest gravius formidare.Quod si forsan (quod absit!) salubribus monitis tuis, quae saepius iterari volumus apud ipsum, acquiescere non curarit, quantumcunque nobis molestum existat

ABBATI SANCTI MARTINI.

De conspiratione facta contra Henricum regem Hun!J

garise.

(Laterani.)

eum in aliquo molestare, id non poterimus sicut nec debemus sub dissimulation^ transire. Huic autem studio tanto diligentius debes insistere et intentioneomnimoda imminere,quanto Creatori amplius tua in hac parte sollicitudo placebit,et gloriosius etiam tibi erit,si per tuam instantiam fuerit
Domino
faciente

Ex litteris, quas charissimus in Christo ftlius noster Henricus Ungariee rex illustris ad sedem apostolicam destinavit, nobis innotuit quod contra
serenitatem regiam
ipsius,

cum nobili viro A. duce fratre temere conspirasti, cui etiam adhuc diceris

inhserere.

Cum

igitur felicis

memoria

Celestinus

completum quod non potuit per

aliquorum prudentiam seu diligentiam hactenus
adimpleri.

Datum

Laterani.
V.

papa prasdecessornoster sub poena excommunicationis universis in Ungaria constitutis curaverit inhibere ne dicto duci contra salutem regiam consilium darent aliquod ve) juvamen nos tibi, quem publica fama contra ipsius praedecessoris nostri
:

prohibitionem.sicut dicitur,venisse demonstrat.salutationis
n

STRIGONIENSI ARCHIEPISCOrO.

alloquium denegantes ad nostram duxiapostolica tibi

De

dilatione voti sui

pro negotio regni Hungarix.

mus prasentiam evocandum, per

(Laterani.)

J scripta

Non

est

dicendus voti transgressor, qui qiiod

mandantes quatenus usque ad festum Exaltationis sanctae crucis proxime venturum nostro te
conspectui repraesentes, ad objecta sufflcienter et
rationabiliter responsurus.
VIII.

vovit de auctoritate

sedis apost. justa tamen ex causa distulerit adimplere. Sane significavit nobis
chariss. in Christo filius noster Henricus Ungariai

Datum

Laterani.

rex illustris quod,

cum

in regni turbatione consisibi senserit

FERRARIENSI EPISCOPO.

lium

et

auxilium tuum
ejus

hactenus prosi

De observatione constitutionum factarum ab ipso in
monasterio de Nonantula.
(Laterani,
iii

fuisse, utilitati

non modicum derogaret,

Hierosolymam (sicut ex voto teneris), regno pergeres impacato.Cum igitur nobis immineat de honore
ipsius regis et statu regni Ungariaa sollicite cogitare, fraternitati tuaa

Non. Febr.)

per apost. scriptamandamus

quatenus non prius
di

iter arripias

Hierusalem adeun-

quam regnum ipsum
Domino

fuerit tranquillitati pristi-

nae faciente

restitutum, vel super hoc re-

per orbem usquequaque diffusaa ab apostolica sede tanquam a suo capite magisterium recipiant et doctrinam et stabilitatis debitse munimine roborentur, expedit nobis, qui ad ipsius regimen sumus, licet insufficientes,Domino disponente vocati, ut sic ad universas Ecclesias nostra;
Ecclesiae

Cum

ceperis ab apost. sede

mandatum.
VI.

"

considerationis aciem extendamus

Datum

Laterani.
EIDEM.

modis

De reformatione monasterii de
(Laterani.)

Telequi.

Circa reformationem monasteriorum et augrnen-

tum eorum

tanto potius tenemur esse solliciti et ipsorum gravaminibus praecavere, quanto ad nos
specialius pertinet et plantare religionem in Dei Ecclesiis et fovere

plantatam. Verum ad audientiam nostram noveris pervenisse quod monasterium de Telequi ad tantam dissolutionem ordinis et temporalium rerum exinanitionem per preelatorum est in-

earumque comimminere curemus, quod,illo auxiliante qui estomnium bonorum largitor,debitus illarum status peraliquorum insolenliam perturba. ri non possit nec contrariis casibus subjacere, sed tam temporalibus quam spiritualibus semper proficiant institutis. Audientes sane, sicut tuarumnobis tenor aperuit litterarum, studium et diligentiam quam circa revelationem Nonantulanensis monasterii, quod multorum asseritur debitorum onere pra?gravatum et tam in temporalibus quam in spiritualibus non modicum imminutum, impendere proet profectibus

curasti,multa fuimu« exsultatione repleti; sollicitu-

dinem tuam magnis

in

Domino laudibus commen-

INNOCENTII

III

PP.

REGESTORUM

LIB.

I.

8

dantes,quana et ipsius abbatis nuntius in praesentia

A

dilectorum tiliorum P.tituli sanctoe
ei

Ceciliffi

pre-

neste compleri. Eapropter, charissime in Christo fili, tuis precibus annuentes, monasterium illud,

sbyteri et G. sanctorum Cosmae et

coni cardinaliuin, quos

Damiani diaconcessimus auditores,
:

quod
in
si

cepit et

asserens tamen quod laudabiliter commendabat idem abbascontraordinationemtuam in nullo venerat, aut venire volebat. Nos igitur ratum habentes et firmuin

quondam comes de Bichor aedificare inmorte praeventus consummare non potuit, locum tutiorem et magis idoneum transferendi,
B.
fieri poterit, libe-

de assensu dioecesani episcopi
tibi

ram

concedimus auctoritate apostolica facul-

quod circa quasi desperatam curationem supradieti monasterii ate laudabiliter statutum esse dignoscitur,praesentiurn tibi auctoritate
in

tatem. Nulli, etc.

X.
NOBILl VIRO A. DUCI.

mandamus quatenus constitutionem

eodem moDe prosecutione

nasterio per tuam prudentiam factam irrefragabiliterfacias observari, contradictores,sicut expedire
videris, ecclesiastica

voti

regis

Hungariw

pati-ia

sui de-

functi.

censura compescens. Verum
et gravi

(Lalerani, iv Kal. Febr.)

sit arbitrium in vovendo nec necessitas in votis locum habeat,sed voluntas B nem et inopiam asseritur devolulum ut omnis usque adeo tamen solutio necessaria est post votum, ut sine propriae salutis dispendio alicui resilire scandalorum tollatur de medio, et locus occasio non liceat ab his quae sponte ac solemniter reproille recepto peroptato reformationis solatio valeat misit. Accepimus siquidem quod cum inclytae realiquando respirare, volumus atque mandamus ut

quiapraifatum monasterium de negligentia

Licet universis liberum

culpapraesidentis abbatis ad horribilem diminutio:

;

intimasti, si pradictus abbas, sicut tuis litteris ordinationem tuam impedivit aliquatenus vel turbavit,pr8Dsertim cum manifeste sit de dilapidatione suspectus ac etiam diffamatus, eum usque ad persolutionem debiti a monasterio ipso localiter et ab
ipsius administratione

quondam rex Ungariae, pater tuus, ageret in extremis et de sua penitus convalescentia desperaret, votum quo voverat Domino Hierosolycordationis B.

mitanam provinciam in forti manu et brachio extento,corde tamen humili,et humiliato spiritu, visisub interminatione maledictionis paternas commisittuae fidei exsequendum;et tu intellecta pia
tare,

amoveas

et in cella quae est

Paduae facias in necessitatibus provideri.Quod utique si ipse adimplere forte contempserit, eum ad

voluntate parentis,assumpto crucis signaculo,te id

omni contradictione, appellatione et excusatione cessante.per censuram ecclesiasticam auctodextrariis autem et aliis ritate nostra compellas
id,
:

rum eodem

impleturum sine dilatione qualibet promisisti.Vepatre tuo sublato de medio,cum Hierosolymitanum iter te accipere simulasses,assumptae

equis quos idem abbas babere dignoscitur ln

ma- G

peregrinationis oblitus
cis dirigere

nibus tuis receptis et venalitati suppositis, ut de illorum pretio pars debiti,prout expedit, persolvatur. Prffiterea noveris ad nostram audientiam pervenisse postquam N.

quam contra inimicos crudebueras, in fratrem tuum et regnum

Monachus praesentiurn

lator

Hungariae convertisti aciem bellatorum, et multa contra serenitatem regiam malignorum usus consilio commisisti. Nos autem, quos diebus istis ad

ad

Romanam

Ecclesiam
officio

iter arripuit veniendi,pra3-

taxatus abbas in

contemptum

apostolicffi sedis et

nostrum.eum

beneficioque pro sua voluntate

suspendit et administratione quam habebat in cella quaa est apud Ferrariam, eumdem sua temeritate privavit. Quod utique grave admodum et mo-

immeritos,Dominus evotam paci regni Hungariae quam tuae volentes saluti consulere, nobilitatem tuam rogamus. monemus et exhortamur in Domino, ac per apopontificatus officium,licet
cavit,

stolica tibi scripta praecipiendo

mandamus

quate-

nus, postpositis caeteris sollicitudinibus, usque ad

verum est quod necnon et administrationem quam idem monachus prius noscitur
si

lestum ferentes, fraternitati scripta mandamus quatenus,

tuae

per prassentia

asseritur.officium et beneflcium,

festum Exaltationis sanctae crucis proxime venturum, debitum acceptae crucis exsolvens,propositum iter arripias et humiliter prosequaris ne si onus tibi a patre injunctum et a te sponte susce;

habuisse,

illi

auctoritate nostra restiluas et tacias

D

occasione qua libetdetrectaris,paterna
\
_A

te

red

pacifica possessione gaudere.

In expensis etiam moderatis quas veniendo ad Romanam Ecclesiam fecisse perpenditur,de bonis monasterii eidem facias provideri.

das successione indignum et haereditatis emolumento priveris cujus recusaveris onera supportare.
Sriturus ex tunc anathematis
et
te

r

_,____.__

vinculo subjacere,

jure quod
in

tibi, si

dictus rex sine prole decede-

ret,

Datum

Laterani, iu Nonas Februarii.
IX.
1LLLSTRI REGI HC.NGARI.E.

turae,

regno Ungariae competebat ordine geniprivandum, et regnum ipsum ad minorem

fratrem

tuum

appellatione postposita

devolven-

De transferendo monasterio quod B. quondam comes de Bichor xdificare
incepit,

dum. Datum

Laterani, iv Kal. Februarii.

ad

loca tutiora.,

Eam de serenitate regia fiduciam obtinemus, ut quae a nobis postulat jusle posse credaniusetho-

PONTIFICATUS ANNO
XI
HIEROSOLYIMITANO PATRIARCH.E ET SUFFRAGNEIS EJUS-

I,

CHRISTI

1198.

10

A
papx,
et

quam
lege

desistimus provocare. Certos enim nos pro-

De pvomotione Domini

nostri

negotio ter-

rse sanctse.

Rex regum
nipotentiaa

et

gia facit in ccelo

Dominus dominantium quiprodisursum et in terra deorsum, omEccle-

si ambulassemus in Domini et veram spei nostra? flduciam posuissemus in eo qui respicit terram et facit eam tremere, tangit montes et fumigant, unus nostrum mille et duodenamillia hostium effugasset. Ut igi-

phetica reddit auctoritas quod

tur dolor noster et vester in laetitiam et tristita in

suaa jugiter operatur indicia,

siam suam per varias subtitutiones pontificum mirabiliter innovans et nova semper prole fecundans et sic senium ejus sua virtute consumens, ut his qui fldeliter in ipsius regimine militaverant, ad aeterna? felicitatis bravium evocatis, fllios suscitet in parentes, et in novam infantiam rubiginem transferat vetustatis. Inter ca?tera siquidem in^ comprehensibilia divinas dispositionis judicia et investigabiles vias ejus magnae miserationes esse credimus argumentum, quod sic a tasdio sollicitu;

gaudium convertatur, immolemus Domino super aram cordis intentionem et super altare corporis opera nostra quae sua sunt, non qua? nostra qua?rentes. Nisi enim piis orationibus et nostris et ve:

stris actibus indignatio

fuerit divina placata,

nec

residuum

terroe

nativitatis

ejus tueri poterimus
;

locusta? brucus

nec insultus hostium sustinere quinimo residuum assumet et fient novissima deteriora prioribus. In Jejunio igitur et fletu, et plan ctu, in operibus pietatis, in charitate non ficta, in

g

corde contrito

et

humiliato spiritu revertamur ad
qui pius est et miseri-

dinum etcurarum momentanea? mortiscompendio
praedecessores pro meritis repensurus absolvit, ut

Dominum Deum nostrum

cors, et praestabilis super malitia
bis populos verbo pariter et

egenum de pulvere suscitatum et pauperem erectum de stercore sedere faciat cum principibus et
solium Petri, quo nihil est inter hominesgloriosius,
obtinere
;

commissos noexemplo ad poeniten:

tiam invitantes, ut nostris operibus et intentione placatus,non dethaereditatem suam in opprobrium
et in

ut post vespertinos fletus

la?titia

matu-

dominium nationum
fccit

;

ne forte consentiant
:

tina succedat et Ecclesia super parentis obitu de

adversarii
et

nostri et dicant

Manus
votis,

nostra excelsa,

substitutione

fllii

consoletur

;

sicut diebusistis de

non Deus,

hxc omnia. Nos enim proposi-

nobis a

Domino factum
Sane
felicis

est et est mirabile in ocu-

tum gerimus

et

habemus

in

quantum

ille

memoriae Celestino patre ac praBdecessore nostro Vlldus Januarii viam uuiversae carnis ingresso et in Lateran. basilica honolis nostris.

permiserit a quo speramus dirigi gressus nostros, ad subventionem vestram efficacius laborare et liberationi Hierosolymitanae
fuerit desuper, sollicitius

provinciae,

si

datum

tumulato, tanta fuit inter fratres nostros super pontificis substitutione concordia, ut eo ccelirifice

imminere.

Datum

Laterani,
XII.

tus

ipsorum desideriis aspirante qui
et

facit

utraque

unum

concurrentesparietes in se angulari lapide

Ad MAGUXTINUM ARCHIEPISCOPUM,
(Laterani.)
In

etc.

copulavit,

omnes

universaliter

unum

saperent et

idem singulariter postularent, nos in summum ponejusdem praedecessoris nostriunanimiter assumentes. Nos autem in eo ponentes spem nostram qui beatum Petrum in gubernatione suarum ovium confirmavit et apostolis repromisit, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus
tificem ipso die depositionis

eumdem
et

fere

modum Maguntm.
Alemannix
in finem

archicpiscoin

po,

episcopis dc regno

ultramariin-

nis partibus constitutU,

usque

Rogamus

usque ad consummationem sseculi (Matth. xxvin, 20), ecclesiastica? sollicitudinis onus, licet
diebur

insufficientes,assumpsimus,nondenostrismeritis, sed divina potius miseratione sperantes, quae vocat ea quae non sunt tanquam ea qua? sunt, et perficit laudem ex ore infantium et lactentium. Attendentes igitur quam alto divinitatis consilio Deus Rex noster ante saecula salutem in medio terra? di-

D

superetfraternitatemvestrammonemusetexhortamur in Domino, ac perapostoliea scripta mandamus et in remissionem vobis injungimus peccatorum quatenus scutum fidei et salutis galeam assumentes, praelium Domini studeatis viriliter et efficaciter praeliari, de ccelo auxilium et nostrum etiam subsidium exspectantes.Cr>'dimus etenimetpro certo tenemus quod si corda vestra po?nitentia? fuerint medicina purgata etnon in multitudine ac fortitudine vestra spem posueritis, sed in Deo, Philisthaeos Israelita? fugabun et in loricatum Goliam Dat

gnatus est operari, solvens in ea septem
gnacula,

Iibri

si-

vid inermis in funda et lapide praavalebit.

quem nemo

potuit aperire, nisi Leo de

Datum
DUCI

Laterani.
XIII.

tribu Juda, vos, qui terram ipsam suscepistis ab eo spiritualiter gubernandam, specialiter per littera-

rum nostrarum

primitias
et

duximus visitandos

;

mo-

LANTGRAVIO DURINGI.E, ET ALIIS DE REGNO ALEMANNI/E IN ULTRAMARINIS PARTIBUS CONLAVANNI.E,
(Laterani.)

exhortantes in Domino, ut (lagellum, quovos etin vobistotam EcclesiamDomi-

nentes attentius
visitavit,

STITUTIS.

nus

patienter et humiliter supportantes,

Ut

siiit

fenentes in servitio Jesu Ghristi.

id nostris et vestris meritis imputetis qui peccato-

Quanta
ditoris,

sit

circa genus

humanum

benignitas Con-

rum nostrorum clamoribus indignationem ejus nun-

prima? creationis operaet recrealionis mi-

u

INNOCENTII UI PP. REGESTORUM LIB.

I.

12

racula qute in flne sceculorum dextera Domini voluit operari, imo etiam universa quae in coslo

A
ELECTO ET DECAN.
ET
CAN.

XIV.
MAC.

sunt et in terra teslantur
iniagineni

;

cum hominem,

ad
et

KICOLAO CAMERACEN.

DE

LEVEiNNES

suam creatum,

divinitatis suae voluerit

Skper cogilione causx guse inter Prxmonstratensem

esse participem,omnia subjiciens sub pedibusejus

Prumiensem

Ecclesias vertitur

super possessio-

oves et boves universos. insuper et pecora campi, et tandem, ut ruinam nostram repararet, post la-

nibus de Hanapia.

(Laterani,
(1)

11

Non

Febr.)
filii

psum proprio Filio suo non peperceri t,

sed pro nobis

In

nostra praesentia constituti dilecti

omnibus tradiderit illum in crucis altario immolan-

dum

et

cum

iniquis

genitus siquidem Dei Filius, ut

eum permiserit reputari. Unihominem perditum

magistri Jac. et N, Atrebaten. proeuratores Prumiensis Eoclesiae, ex parte abbatis et conventus

de rato

ad regna coelestia revocaret, a dextra Patris in inferiorespartes terrasdescendens, exinanivit semet-

tensem

ipsum,formam servi accipiens et se usque ad mortem huniilians, pro nobis crucis non dubitavit rubire tormentum. Quid igitur retribuemus Domino pro omnibus quao retribuit nobis?Sane nec tribulatio,
nec angustia, nec fames, nec nuditas aut gladius ab ipsius nos debebit aut poterit charitate divellere, si exuberantiambeneflciorum ejus circa nos misericorditer habitam internaj considerationis oculis attendamus.Quinimo secundum Prophetamcalicem
salutarisservusaccipietet nomenDominiinvocabit.

exhibentes, contra PraenionstraEcclesiam proposuere querelam, asserentes quod cuni causa quao inter ipsas Ecclesias super possessionibus de Hanapia vertebatur, dilectis flliis C. praeposito S. Gereonis, R. et S.

litteras

ma-

g

gistris Coloniens.

ab apostolica sede

commissa

Hoc vos diligentius attendentes, ut illud evangelicum impleretis: Qui rult vmire \post me, abneget
semetipsum,
et

tollat

crucem suam,

et

sequatur

me

(Matth. xvi, 24),

assumpto crucis signaculo ad vin-

dicandam injuriam Jesu Christi,Hierosolymam petivistis, ad nationes illas inhumanas et barbaras in digito Dei fortius edomandas, quae illorum etiam
saevitiam (quod peccatis nostris ascribimus) sunt in nos soeviendo transgressae quibus Propheta imprecando declamat Deus,venerunt gentes in hsereditatem tuam (Psal. lxxviii, I), etc. usque sepeliret. Roga:

mus
tius

igitur discretionem vestram,
et

monemus

atten-

hortamur in Domino. et in remissionem vobis injungimus peccatorum quatenus assumpti
laboris gravitatemstudeatis taliteradimplere, prae-

possessionem rerum de quibus ver Prumiensem Ecclesiam induxerunt, Praemonstaten. vero appellatione interposita recedentes, ipsam non fueruni infra biennium prosecuti.Propter quodPrumiensescircafinem biennil conflrmationem possessionis suae a sede apostolica impetrarunt. Elapso vero biennio, ad I. quondam Cameracensem episcopum et dilectumfilium abbatem sancti Bartholomaei, pro Prasmonstratensi Ecclesia fuit commissio impetrata. Sed memorato episcopo viam universae carnis ingresso,per ipsos non fuit quaestio terminata. Pra?dicti autem Prumienses subsequenter a felicis recordationis Celestino praedecessore nostro ad dilectum lilium abbatem sancti Victoris et bonae memorias P. cantorem Parisien. litteras impetrarunt, in quibus continebatur expressum, quod ipsi factum Coloniensium judicum facerent observari.Sed quia praedictus cantor tunc temporissedem apostolicam personaliter visitabat, in illius mandati non fuit exsecutione processum. Tandem vero Praemonstratenses causam eamdem venerabili fratri nostro episcopo et dilectis filiis
fuisset
;

ipsi in

tebatur quajstio,

lium Domini praeliantes, ut, vestris exigentibus meiitis, de coelo vobis auxilium ministretur. Cum enim, abnegatis desideriis carnis, Domino proposueritis in puritate cordis et corporis militare, ca-

cantori Atrebaten. et abbati sancti

Bartholomosi
inbibitio-

Noviomen. obtinuere committi; qui post

nem praedictorum abbatis sancti Victoris et cantoris
ParisiensisetpostappellationemaprocuratorePrumien. Ecclesiae legitime interpositam, dictosPraemonstraten. causa rei servandoe in possessionem

vendum

vobis existit ne contra

votum a vobis

in

terra vestrae nativitatis

emissum,

in terra peregri-

nationis vestrae, ubi steterunt pedes jDomini, per

immissionem rnalorum angelorum consensu pravi
:>peris veniatis el per hoc modicum fermenti totam D massam corrumpens, eum vohis reddat offensum

sine quo nec residuum terrae nativitatis
poteritis,

Domini tueri

nec incursus hoslium

sustiiiere. In eo

igitur et

docet

non manus

in vestra multitudine confidentes qui

vestras ad praelium et digitos vestros

rerum de quibus erat controversia induxerunt. Caeterum dilecti filii abbas Calmoltensis, Gerrasius et Rohertus canonici et nunlii Praemonslratensis Ecclesiae, ex parte abbatis et conventus Pramonstratensis, litteris de ratihabitione exhibitis, e contra pro sua Ecclesia proponere curaverunt, quod antequam supradictijudices Colonien. sententiam pro Ecclesia Prumien. proferrenteo quod, propter

ad bellum, qui conlerit bella, qui currum et exercitum Pharaonis projecit in mare, state in fide, viriliter agite, Philistinorum aciem expugnantes. Nos enim etc. ut supra.

quasdam minas in praesentia judicum factas et eorum offlcio non repressas, advocatum coram et quia ad extraprovinipsis habere non poterant ciales judices trahebantur, ad sedem apostolicam
;

Datum

Laterani.

appellarunt. Cujus appellationis

suffragio

illam

(1)

Vide infra epist. 62 hujus

libri.

13

PO.NTIFICATUS
:

ANNO

I,

CHRISTI H98.

14

dictam dicunt sententiam non tenere tum quia iidem judices, lite nondum contestata coram eis, absente parte adversa, de proprietate dederunt sententiam tum quia Praernonstraten. ad prosecutionem appellationis infra biennium specialem nun:

A

pietatis,solvat fasciculosdeprimentes.Sane

cumdi-

lectus filius prior saucti Fridiani nobis et fratribus

nostris tractatum illum

quemcum

episcopis etcon-

sulibus civitatum Tuscia? habuistis et verbis exposuisset et ostendissetin scriptis,non

modicasumus

tium direxerunt.Praeterea praefati Cameracensis epicopus etabbassancti Bartholoma?iquibnscausafuerat delegata, partibus legitime citatis praesentibus-

admiratione commoti

;

cum forma colligationishu-

dem

que earumprocuratoribuslegaliterordinatis,abeisPraemonstraten.testesad infirmandam dictam

jusmodi in plerisque capitibus nec utilitatem contineat, nec sapiat honestatem. Imo cum ducatus Tusciae ad jus et dominium Ecclesiae Rom. pertineat, sicut
flde

in

privilegiis

Ecclesiae

Rom. oculala

sententiam receperunt. Quorum attestationem episcopus et cantor Atrebaten.et abbas sancti Bartholomaei Noviomen.auctoritate suffulti,demandatoapostolico sententiam Colonienjudicum revocantesju-

perspeximus contineri, nullam inter se sub nosocietatis colligationemfaceredebuissent,nisi

mine

salvo per

sanctae

omnia jure pariter et auctoritate sacroRom. sedis,quae disponente Domino cuncto-

rum fidelium mater est et magistra. Cum et illud dicaverunt Praemonstratenses pos<- vssionem rerum debuissent attendere quod infirmum erit penilus de quibus fuerat litigatum debere, sicut ante litem B aedificiurn quod super hoc fundamentum non fuerit possederant, quiete et pacifice possidere. Nolentes stabilitum. Quo circa discretionem vestram rogaigiturut ejusdemcausaedecisio ulteriusprorogetur, mus attentius et exhortamur inDomino quatenus, praedictorum omnium inquisitionem et decisionem sicutviri prudentes etprovidi, ad profectum et hocanonicam vestrae duxinius experientiae committen-

dam

per apostolica vobis scripta districte praecipiendo mandantes quatenus, partibus ad vestram praesentiamconvocatis.etinquisitasuperpraemissi et aliis omnibus quae inter se super eodem negotio
;

norem tam

Ecclesiae

Rom. quam

Tusciae sollicitius

intendatis.Et ut vobis nostraevoluntatis propositum
elucescat, dilecto
filio

N. latori praesentium super

his qua? vobis ex parte nostra duxerit proponenda,

duxerint proponenda diligentius veritato.tam principalem quam incidentes quaestiones.sublato appellationis obstaculo,sine canonico terminetis, facientes quod exinde duxeritis statuendum per censuram
ecclesiasticam inviolabiliter observari. Si quavero partium legitime citata praesentiam vestram adire
vel judicio parere coutempserit, vos nihilominus,

indubitata fide credatis Nos
in voto propositum, a

enim firmum gerimus quo nec mors nec vita nos
de

poterit separare, fideles et devotos Ecelesiaa

corde puro, conscientia bona et fide non ficta diligere et contra malignas opprimentium insolentias apostolicae protectionis clypeo defensare.

Datum Lateran.

quantum de jure

poteritis,etprobationes praesentis

G
XVI.
CAPITCLO
S.

partis recipere et in causae cognitione ac decisione

procedere non tardetis. Nullis litteris obstantibus, si quao apparuerint proeter assensum partium a sede
apost. impetratae.

ANASTASLE.

Quod

si

omnes,

etc.

Ut electus per potentiam laicalem intrusus cassetur, et alius de licentia apostolica dcligatur.
(Laterani,

Datum

Lateran. n Nonas Feb.

vm

Id. Febr.)

XV.
,

BASILIC.E

XII

APOSTOLORUM ET
PRESBYTERIS

B.

TITCLI AP.

SANCTI
SEDIS

Exillo singularis excellentiae Privilegioquod unigenitus Dei Filius Jesus Christus apostolorum Principi

PETRI

AD

VINCCLA

CARD.

Petro concessit, sanctorumpatrum

postmodum

LEGATIS.

Super colligationibus

factis

cum

episcopis et

consuli-

bus ciritatum Tuscias.

majores causae ad sedem apostolicam perferrenlur: quatenus quod super eis deberet statui, circumspecta ipsius responsio declainstituto

manarunt,

ut

(Laterani.)
(2)

raret.

Cum

igitur in Ecclesia vestra, quae sub obe-

Cum apostolica
sit

sedes quasi lucerna super can-

dientia sedis apostolicae perseverans, Graecorum

delabrum
quae supra

montem

disposita nec civitas » possit abscondi et rituru servavit et linguam.perlaicalem • " T\ hactenus est constituta, nos qui ei, licet, u potentiam praeter nostram auctoritatem et electio

immeriti,praesidemus, diligenti debemuscura sata-

gere quatenus luceat lux nostra coram hominibus, ut videntes opera nostra bona glorificent Patrem luminum a quo bona cuncta procedunt. Nos euim

vestram non tam Latinus quam barbarus sit nos de fratrum nostrorum consilio intrusionem ipsam irritam decernentes, ne diutius pastoris solatio vestra careret Ecclesia, vobis hu-

nem

intrusus

:

debemus

esse sal terrae.

Quod

si

sal evanuerit, in

militer postulantibus

secundum
;

statuta

canonum

et

quo salietur? Ad nihilum valet ultra, nisi ut foras emissum, ab hominibus conculcetur. Absit igitur a sedis apostolicae puritate ut, cum Deus virgam peccatorisnon dereliquerit supersortem justorum,
ad colligationes illicitas cum operantibus iniquitatem declinet quin potius dissolvatcolligationes im:

antiquamejusdemEcclesiae|consuetudinemliberam

concedimus licentiam eligendi per apostolica vobis mandantes quatenus talem vobis in pastorem electione canonica praeferatis, qui non minus prodeesse desideret et noverit quam praeesse. Dascripta

tum Lateran.

viu Id. Februarii.

(2)

Vide infra epist. 34 et 35 hujus

libri.

Io

INNOCENTIl
XVII.

III

PP.

REGESTORUM

LIR.

I.

16

A
I t

XX.
EPISCOPO ET ARBATI
S.

CAPUANO, BEGINENSI, ET PANOBMITANO ARCHIEPISCOPIS, (Laterani, v Id. Febr.)
His

LCPI TRECENSIS.

scriptum

rst in

eumdem

fere

usque ad
vestrae

verbum

lllud

eligendi.

modum ut supra, Unde fratemitati

recepla a 0. presbut. canonica puryatione de crimine homicidii sibi objecto, ipsum absolvat, si legi-

per apostolica scripta niandamus quatenus

timus accusator non comparuerit, rium non existit.
(Laterani,
Ai
i

et

crimen

noto-

ad hoc diligenti sollicitudine laboretis, ut dictus intrusus a meraorafa removeatur Ecclesia, et ab
ipsius capitulo electio possit in ea canonica libere

iv

Non. Febr.)
G. presbyter

mlens ad praesentiam nostram

celebrari.

Datum

Laterani, v Id. Februarii. XVIII.

ILLISTRI
I
I

ROMANORUM IMPERATRICI SEMFER AUGl-T.K.
ip*a electume

in

impedimentum non prxstet.

(Laterani, v Id. Febr.)
Si

creditas

tibi

laudabiliter moderari desideras

regendorum populorumhabenas et concessam tibi a

J3

tam relatione sua quam litteris quorumdam abhatum, nostro apostolatui demonstravit, quod cum inter ipsumetquemdamaliumclericum quaestio verteretur, et idem clericus adversarius suus ad diem assignatam sibi ad praesentiam judicum properaret et fuissetin itinere interemptus. venerabilis frater noster Senonen. archiepiscopus habens eumdem Presbyterum inspectum super occisione clerici memorati, licet contra illum nullus
lator praesentium

Domino terrenae jurisdictionispotentiam benignius
exercere,
ei

apparuerit legitimus accusator et ipse paratus ess^t

regnare
xeris,

est,

necesse habes ut servias, cui servire et per quem gressus tui semper in me-

canonice suam innocentiam demonstrare, in eum tamen suspensionis officii sententiam promulgavit.

lius dirigentur.

Verum

si

eum

tota intentione dile-

Qnoniam

igitur, sicut

justum non

est ut culpabiles
si

eam

te

oportet sollicite venerari et conser-

absolvantur, sic esset a juris tramite alienum,

vare in statum debitae libertatis, sub cujus capite laeva ejus, et quam dextera ejus, sicut in Canticis

puniret judicii severitas innocentes, discretioni ve-

straeprwsentium auctoritatemandamusquatenus
gitimus non comparuerit accusator
et

si

amplexatur cujus zelus comedit eum et injuria non modicum provocat et vindictam. Cum autem ex illo singularis excellentia? privilegio etc. fere in eumdem modum ut supra usque ad verbum eligendi. Ideoque serenitatem tuam rogamus, monemus et exhortamur in Domino, ac in remissionem tibi injungimus peccatorum quatenus nullius impedimenti obstaculum interpouas, quo minus electionem possint canonicam celebrare, cum ad eum solum haberi debeat in electione respectus,
legitur,
:

contra praedictum presbyterum superhomicidio le-

crimen noto-

rium non

existit,

vos ab eo canonica purgatione re-

cepta, latam

in

eum

suspensionis sententiam de
indebite mo-

auctoritatesedisapostolicaerelaxetisnecpermittatis

eum super praedicto homicidio ulterius
lestari. Si vero

de homicidio confessus fuerit legiei,

time vel convictus, vos
fligatis.

sublato contradictionis
in-

et appellationis obstaculo,

cujus ministerio qui assumitur, alligatur.
Laterani, v Idus Februaiii.

Datum

pcenam canonicam Quod si ambo, tu frater episcope, etc. Datum Laterani, iv Non. Februarii.
XXI.
ARCHIEPISCOPO ET ARCHID. TBANENSI.

XIX.
PARISlEiNSI EPISCOPO.
l't

Super transacHone hubita
Vestanenses, de
aliis.

inter

episcopum

et

canonicos

hceat Presbytero Michaeli in sacerdotii officio ministrare,non obstan. quod ad evUandum leprse periculum, rii-ilia sibi fecit abscindi.

quadam

episcopali capelta et rebas

(Laterani.)

(Laterani, rv Id. Febr.)
(3)

Significantibus dilectis
nostris est auribus

filiis

Vestanen.canonicis,

Ex parte

dilecti

filii

Michaelis presbyteri fuit

intimatum quod cum Vestanen

in

audientia

nostra

sentiret leprae

propositum, quod cum sibi periculum imminere, de consilio
abscindi, ut posset a
;

episcopus fuisset olim ab ipsis in praesentia Celestini,

bonae memoria- pra3decessorisnostri, superec-

medici

virilia sihi fecit

tam

clesiastica dilapidatione conventus et de causa ipsa

gravis infirmitatis vitio liberari

et ut

providere-

exstitissetplurimum disceptatum,adtransactionem

super executione sui officii, a nohis humiliterpostulavit. Quoniam igifurcanones sanctorum
ei

mus

de utriusque partis assensu postmodum venientes,
promisit dictus episcopus thesaurum Ecclesiae,vide"
licet

Patrum hujusmodi a sacri non prohibent, fraternitati
pta
et

ailaris
tuae

administratione

capellam episcopalem quinquaginta uncias

per apostolica soriveritas ita se habet

auri et amplius valentem, el

pannos sericos

octo,

mandamus

quatenus,

si rei

cuinprivilegioecclesiasticaelibertitatis restituere et

memoratus Michael

ficii

alias idoneus est, ut sui ofministerium exsequatur, nullius contradio

quanlamaliaadimplere.sicutinauthenticoscriptOjin
praDsenliapraedicti praedecessorisnostri exinde confecto etauctoritate sedis apostolicaeconfirmatople-

tione vel appellatione obstante, auctoritate frelus apostolica liberam ei tribuas facultatem.

nius continetur.

Quam

transactionem non curavit

Datum
(3)

Laterani, iv Idus Feliruarii.

praedictusepiscopus postmodumobservarenec prar

C.Exparte, De corpore

viiiatis.

1"

PONTIFICATUS ANNO
;

I,

CHRISTI

1190.

18

fatum thesaurum, sicut promiserat, restituere imo deteriora prioribus agens, duas ecclesias sancti Joannis et sancti Jacobi, quas dilectus filius Petrus Vestanensis archidiaconusdiu in pace possederat, contra tenorem praedictae transactionis, monasterio Trimitan. dicitur concessisse et clericos suos officiis et beneficiis, pratermisso juris ordine spoliasse, manibus in eos saepe violenter injectis.

A

nia in scriptis fideliter redigentes, nobis
vestris signata sigillis mittere

eadem

non

tardetis.

Datum

Laterani.

XXII.
MEDIOLANENSI ARCHIEPISCOPO.
Vt liceat ei illos in ecclesia sua ad diaconatum et sa~ cerdotium promovere, qui a summo pontifice ordinem susceperunt.

Cumque
dilecto

hcec et alia apraadicto archidiacono
filio

coram

P. Sanetaa Marias in via lata dia-

(Laterani, xu Kal. Martii.)

cono cardinale. tunc apostolicae sedis legato, proposita fuissent

Pastoralis officii debitum nos invitat, et ipse rationis ordo deposcit. ut ea sollicitudineutilitatibus Ecclesiarum intendere debeamus quod ipsis Ecclesiis ordo debitus conservetur et clerici earum miniterio deputati, sicut ab eis stipendia militiae clerir>

contra episcopum

memoratum,

et in

ejus praesentiautraquepartepraesentecausadiutius
agitata, ad

hanc transaclionem voluntarie devene-

runt,

ut Vestan. Episcopus ante

omnia primam

transactionem apud sedemapostolicam factam studeret modis omnibus observare et thesaurum me

moratum

ecclesiae suae restituerenondifferret prae-

dictasque ecclesias Trimitanensibus injuste concessas vel ipse revocaret vel archidiacono praedicto

ad easdaret consilium

et

auxilium revocandas. Res
B. primicerio
et

etiam sancti

SVicolai

idem episcopus

et L. sacerdoti dimitteret

de caetero procurare,

quartamdecimationumfabricisEcclesiaedeputatam suis usibus de caetero minime applicaret. Quae si

non

faceret, foret dictus episcopus divino

officio

eis obsequia militiae clericalis impendant. Inde estquod, sicut ex tenore tuarum litterarum accepimus, Mediolanensis Ecclesia tam in capite quam in membris, occasione clericorum illorum qui ab ipso Romano pontifice ordinem receperunt, adeo est ministrorum solatio destituta, ut paucos clericos in eadem Ecclesia valeas invenire, quos ad diaconatus et presbyteratus possis officium promovere. Verum quia fralernitas tua suppliciter a nobis expetiit ut ipsius Ecclesiae necessitatem sollicitudine paterna pensantes,tibi de-

calis accipiunt, ita

coram eodem cardinale confecto apertius continetur. Cum autem nec primamnec secundam transactionem minime pra>fatum episcopum observare memorato praedecessoalienus, prout in instrumento
ri

beremus licentiamindulgere manus posse
liter

illis

or-

dinationis imponere, super hoc tu;e fraternitali ta-

duximus respondendum quod
si

ipsius Ecclesiae

necessitate pensata,
cloricis, qui

aliqui fuerint de supradictis

nostro ipsi canonici intimassent,addentes etiam
in ccena

quod

Domini Ecclesia Vestamen,dimissaad

G

voluntate per

adhoc videantur idonei et spontanea tuum ministerium voluerint ad sacros
tibi liceat

Sipontinensem Ecclesiam se ad conficiendum chrisma transtulerat, et ibidem illud existente secum in
altari Lavellen. episcopo tunc excommunicato confecerat, cum antedictus praedecessornoster pontifi-

ordines promoveri, eosauctoritate nostra
ordinare. Alioquin
illos

quos ad officium

illud

cali officio et ecclesiasticaadministratione
dit,

suspen-

dans

ei

firmiter in mandatis utin festo sancti

Lucaa praeterili anni se suspensum suo conspectui
prsesentaret,

magis ideneos ac necessarios fore cognoveris, nobis per tuas litteras significare curabis. Nos enim deliberato consilio respondebimus quid tibi super hoc fuerit faciendum. Datum Laterani, xn Kal. Martii.
XXIII.

super praedictis criminibus plenarie
si

responsurum.Quod

non faceret

sciret in se per-

Juramentum
tio,

fidelitatis

cxhibitum domino

Innocen-

petuae depositionis sententiam proculdubio profe-

rendam. Episcopus siquidem mandatum apostolicum vilipendens, nec venit necpro securavit mittere responsalem, suspensionem apostolicam et
praedicticardinalisinterdictumcontemnenspenitus

successoribus ejus, el Romanse Ecclesise, a Petro prsefecto Urbis, Oddone de Palumbaria, Oddone de Monticillo.
(4)

Alteradie post consecrationem Domini Inno-

centii Papa; III, Petrus Urbis praefectus in consisto"

observare.Proponilurinsuperepiscopusmemoratus
de clericis in curia iinperiali deposuisse querelaset conlra saspedictum archidiaconum falsas litteras
tus beneficio
vit.

D

rio Lateranensis palatii publiee juravitei et successoribus suis atque Romanaa Ecclesiae fidelitatem contra omnem hominem et recepit ab eo investitu-

confinxisse,occasionequarum ipsum archidiaconaetloconequitermulto tempore spolia-

Quoniam

igitur haec

non sunt a nobis

clausis

oculis transeunda, praedictorum inquisitionem vestrae discretionis

examini duximus committendam

ram praefecturae permantum ac deinde fecit ei ligium hominium inter manus ipsius, qui donavit ei cuppam argenteam in signum gratiae. Consecratus est autem idem dominus Innocentius Papa III eadem die solemniter in apostolica sede, qua beatus
;

per apostolica vobis scripta mandantes quatenus, vocatis adpraesentiam vestramquifuerintevocandi,
inquiratis de praemissis diligentiusveritatem,etom-

catus.

Petrus apostolus in episcopali fuit cathedra colloEadem die fecemnt ei fidelitatem Oddo de

Palumbaria,

et

Oddo de

Monticillo.

(4)

Vide infra epist. 377 hujus

Iibri.

;

19

LNNOCENTII
XXIV.

III

PP.

REGESTORUM

LIB.

I.

20

xxv.
STCTINENSI EPISC0P0 ET ABBATI
S.

ANASTASII.
et

SPIRENSI,

ARGENTINENSl ET

WORMATIENSI EPISCOPIS.

Pro reconciliatione Philippi ducis Suevix
tione archiepiscopi Salernilani.

libera-

Pro Uberatione Salernitani archiepiscopi.
Quanta? prapsumptionis et temeritatis existat in
rectores Ecclesiae
gelio

manus

injicere violentas in

Evan-

Dominus

protestatur, qui se in niinistris suis

affligi asseruit et in

apostolorum Principe

alibi se

Cum ei simus dlvina providentiain Ecelesiae Romana? regimine substituli.qui aDomino, ut delinquentibus non solum septies, sed et septuagies septies indulgeret audivit, et majus gaudium esse noverimus angelis Dei super conversione peccatotoris unius,

perhibuit iterum crucitigi. Hoc etiampcena? qualitas

quam

supra nonagmta novem justos,

manifeste declarat,cum excommunicationis sententia in ipso

quinon indigeut poenitentia.Evangelio protestante,
eos qui a se anathematis

actu feriat delinquentes,

si

in fratres et coepiscopos nostros, sed etiam in

non solum miauctores
fa-

jugum

excutere cupiunt,

noris ordinis clericos violentiam praesumpserint
operari.

ut ad ecclesiasticam redeant unitatem, expastoralis officii, ad quod vocati sumus, debito recipere

Ne autem

solos violcntiae hujus

aliquorum praesumptio crederet esse punitos,

benigne tenemur et receptos misericordiae gremio confovere. Intelleximus siquidemtam per te,frater

cientes et consentientes pari pcena plectendos ca-

B

nonica censura condemnat eos etiam delinquentibus favere interpretans.qui cum possint.manifesto
:

episcope, quam per alios quorum relationibus fidem non modicam adhibemus, quod uohilis vir Philippus dux Sueviae, qui propter invasionem ac

facinori desinunt obviare. Quod bonas memoriae C. papa pra?decessornosterhactenus diligenteratten-

detentionem patrimonii beati Petri et nostri excommunicationis fueratvinculoinnodatus.Ecclesiae reconciliari desideratetrestiluiadecclesiasticasacra-

dens. auctores et fautores captionis et detentionis
venerabilis fratris nostri Salernitani archiepiscopi

menta, ac super his pro quibus notatus fuerat.saexhibere.Licet autemsuminor relaxare non possit et propter hoc dux ipse ad sedem esset apostolicam destinandus, ut ab ea quae ipsum vinculis excom-

excommunicationis nuntiasset vinculo innodatos,
per imperiales nuntios sa>pe fuisset ei ac firniiter repromissum quod idem archiepiscopus sine dilatione qualibet libertati pristinae redderetur. Ne
nisi

tisfactionem

omnimodam

perioris sententiam

autem detentio

ejus nobis de ca?tero imputetur,

si

circa liberationem ejusinventi fuerimus negligentes, fraternitati vestrae

municationis involvit absolutionis beneficium ohtineret. sperantes tamen quod per ipsius studium
venerabilis frater noster Salernitan.archiepiscopus

per apostolica scripta mandamusetdistrictepraecipimusquatenus nobilemviWicel.

rnm

de Berc. ex parte nostra diligentius moneatis ut eumdem archiepiscopum a detentionis
sujecarcereahsolutuni

C rem
riao

de longaevae detentionis ergastulis liberetur, laboitineris ipsi sub ea conditione duximus remitsi

tendum,
frater

nostram super hoc,
obtulit,

sicut bonae

memote,

adnoscumhonore

remittat

Celestino papae

praedecessori nostro per

nobilitatemejus gratiarumactionibusprosequentes quod circa eum spiritum compassionis exhibuit, et

episcope,

impleverit voluntatem.

quantum licuit,solatium ei humanitatis impendit. Quod si, quod non credimus, ad monitionem vestram
et venerabilis fratris nostri Sutrini episcopi,
filii

et dilecti

abbatis sancti Anastasii, quos ad hoc
nuntietis

Ideoque discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus quatenus eodem archiepiscopolibertati pristinae restituto et recepto a duce juxta formam Ecclesiae juramento quod super omnibus pro quibus ab Ecclesiae fuit communione amotus, mandatis
tis,

specialiter destinamus, eura dimittere forte noluerit,
si

apostolicis,

omni dolo

et

excusatione postposi-

excommunicatum ipsum publice

;

et

debeat obedire,

munus

absolutionisipsiaucto-

det,

quaforsan ab aliquibus Ecclesiis beneficia possiea ipsi per censuram ecclesiasticam auferri mandantes,totam terram ejus.imo totam dicecesim in qua idem archiepiscopusdetinetur vel ad quam translatus fueritdetinendus, supponatis sententiae

ritate freti apostolica impendatis.

Quod si

forsitan

archiepiscopum vel non potuerit vel noabsolvere, seu etiam forte distulerit, ad Ecluerit clesiam Romanam accedat, anobis juxta Ecclesiae

eumdem

Nos enim dilectis filiis capitulo Magun- D tin.dedimus inmandatisut sententiam vestram fainterdicti.

consuetudinem absolvendus. XXVI.
EISDEM

Volumus autem nihilominus etmandamusutuniversisAlemanniKprincipibusin remissionemsuorum criminum injungaciant inviolabiliter observari.
tis ut

Pro liberattone nobilis mulieris Sibilise. filii et filiarum cjut, et aliorum capthorum regni Sicilia: dctentorum
in

Teutonia.

sollicitudinis suae

nant, quod eis

studium efficaciterinterpomediantibus archiepiscopus ipse
;

lnter caetera quae

Dominus

in nobis mirabiliter

libere ad nos quantocius revertatur
eis

significantes

impletum non fuerit, in totam Alemanniam interdicti cogemur sententiam promulgare. Quod si omnes, etc.

quod

si id,

quod

absit,

reputandum est et misericorditer operatur,magnae miserationis indicium, cum eis pcenam accelerat temporalem, quibus ultio debebatur aeterna, sicut
in regno Siciliae

diebus nostris intelligimus acci-

disse.Cum enim Sicill» populus et caeteri de eodem regno effeminati. otio et pace nimia dissoluti, de
BOia divitiis gloriantes, sese in voluptatibus corpo-

21
ris lascivius exercerent,

PONTIFICATUS ANNO
ascendit in altura fetor eo-

I,

CHRISTI

1198.

22

A

implendum

nostrae beneplacitum voluntatis effica-

rura, et traditi sunt ob multitudinem peccatorum

citer laborare.

Cum

ergo dilecto

filio

Carsendino

suorum in manibus persequentium. Usque adeo autem in eos, quod dolentes dicimus,furor exarsit hostilis, ut quidam eorum turpi morte daranati, in tribulatione cordis et corporis animas exhalarent, quidam membrorum mutilationedeformes flerent, abjectio plebis et ludibrium populorum majores vero ipsorum compedibus et nobiles manicis ferreis alligati, captivi et exsules in Teutonia mace;

subdiac. nostro in Exarchatu Ravennae et comitatu

hujusmodi specialiter injunxerimus legationis officium, sperantes quod ad illud utiliter
Brittinorii

adimplendum

vestro

non modicum studio adjuveper apost. scripta

tur, fraternitati vestrae

mandain his

mus atque
retis, ut

praecipimus quatenus

ei taliter

qu;T vobis ex parte nostra proposuerit, adesse cu-

rentur, reliquis haereditates suas in extraneis transferri videntibus, et

domos suassubjici rum ne compassionis nostrae solatium,

alienis.

Ve-

qui patien-

honori apost. sedis et nostro deferre, et Ecclesiarum vestrarum libertatem videamini utiliter procurare scituri quod sicut gratum habebimusetacceptum, sistudium etdiligentiam vestram
;

tibus ex susceptae administrationis debito compati

operis experientia in instanti arliculo
rit, sic

commenda-

volumus et tenemur, penitus subtrahatur, quibus ipse Dominus jam videtur ex parte placatus, venerabilibus fratribusnostris universis archiepiscopis

moleste feremus,

si

sollicitudo vestra in hac

o

necessitate reperta fuerit defecisse.

XX VIII.
REMEN. SANCT.E
SABIN.E

marchionibus, ducibus,baronibus, et aliis Alemannia? principibus dedimus in mandatis ut dilectam in Christo filiam nostramnobilemraulieremSibiliam, filiumac fllias ejus, et caeteros de regno Siciliae, qui in Teutonia
et dilectis filiisnobilibus viris

CARPIN.

EE

SENONEN.

AR-

CHIEPISCOPIS, ET EPISCOPO

MELDENSI.
fi-

Super consolatione

comitissse
lii

Campanix de morte

sut.

detinentur, a detentionis suae vinculis absolutos,

(Laterani, v Kal. Mart.)

ad nos liberos. excusatione et dilatione cessante, remittant. Inde est quod discretioni vestrae per
apostolica scripta praecipiendo

Compati patientibus
dolere
;

et

dolentibus pium est con-

mandamus quatenon
fuerit

nus,

si

mandatum nostrum

forte

adim-

pletum, vos in detentores eorum excommunicationissententiam proferatis et terraseorum,imo totam
dicecesim, inquanobiles ipsi tenenturvelad
fuerint
forte
translati,

rerum eventibus solam habent dolendi materiam, in fraterna compassione remedium consolationis inveniant et saltem ex humanitatis solatio valeant recreari, dum in eorura
ut qui ex diversis

restauratione,quae dolorisfomitem subministrant,
spes nulla videtur eis penitus superesse.
Illis

quam

vero

interdicto subdatis, neu"
ipsi libertati
filiis

n

pracipue compassionis eportet spiritum adhiberi,
quae pro sexus muliebris fragilitate in adversis facilius

tram relaxaturi sententiam, donec
tulo Magunt. per apostolica

fuerint pristinae restituti. Dileclisetiam
scripta

capi-

emerguntur

et

difficilesadconsolationemprae

praecipiendo
et faciant

spiritus infirmitate

resurgere majori videntur in

mandamus,
contigerit

ut sententiam

quam

vos propter hoc

his et aliis auxilio et consilio indigere.

Cum

igitur

promulgare ratam habeant,
XXVII.

dilecta in Christo

fllia,

nobilis mulier M- comitissa

inviolabiliter observari.

RAVENNATI ARCHIEPISCOPO ET SOFRAGANEIS EJUS.
I)

Carsendino subdiacorw domini papx legalo in Exarchatu Raven. et comitatu Brittinorii diligenter assistant.

Campaniae in morte ftlii sui bonae memoriae eomitis Henrici dolorem, nec immerito, cum interna spiritus commotione conceperit el vebementius affligatur, nos mentis afflietione non flcta compatientes eidem, cum mortis hujus dispendium non solum in ejus damnum converti debeatet dolorem, verumetiamin multiplex totius Chrstianitatis incommo-

tati

Nusquam melius ecclesiasticae consulitur liberquam ubi Ecclesia Rom. tam in temporalibus

dum

ex praesenti periculo imminente redundet,

qnam spiritualibus plenam obtinet potestatem. Cum
enim apostolica sedes mater sit Ecclesiarum omnium etmagistra, tanto fortius subjectos suae temporali jurisdictioni populos ab Ecclesiarum et ec-

fraternitati vestra? per ap. seripta

mandamus qua-

tenus dolorem ipsius

piae

consolationis verbis et

D

commonitionibus lenientes, ipsam etpossessiones
ejus,

tanquam

dati.

ei

tutores a nobis, ab incursu

clesiasticorum injuriis cohibet, quanto amplius in

molestantium

auctoritate

apostolica defendatis,

ejusinjuriametEcclesiarumomnium proejudicium
redundaret,
tutas
si

Ecclesias in ejuspatrimonio constiin statu debitse libertatis.

nullatenus permittentes ut in his quae ad dotem ejus noveritis pertinere injuria seu violentia ei ab
aliquo inferatur, sed possessionem ejusdem dotis
ip-i

non servaret

Cum

nos et fratres nostros inducunt ut Exarchatum Ravennae, Marehiam et Thusciam ad dominium nostrum, ad quod pertinent. revocemus, secuturam exinde immunitatem Eccleigitur inter caetera quae

cilicijni sae

contra quoslibet temerarios praesumptores paconservptis. Si qui vero jamdictae comitis-

rint vel

siarum vestrarum non modicum attendamus vos negotium ipsuni tanquam speciale ac houori vestro plurinium profuturum deberetis assuuiere, et ad
;

aliquam super his injuriam inferre praesumpsegravamen, vos eos, si neeesse fueril, ut a sua praesumptione desistant, per censuram ecclesiasticam appellatione postposita compellatis.

Quod

si

onines, etc.

23

INNOCENTII

III

PP.

REGESTORUM

LIB.

I.

24

Datum
anno
1.

Lateran.

v

Kal

Martii,

pont. nostri

A

XXIX.
FERENTINATI EPISCOPI.
Consultatio
rt

qua per dilectum filium P. H. sanctae Caeciliae presbyterum Car. tunc apostolicae sedis legatum idem praepositus fuerat investitus, in nostra et fratrum nostrorum audientia
disceptarunt.

cessissent, super praebenda, de

P.

super causa matrimonii inter L. virum mulierem, quam primo juraverat, et aliam
(Laterani, v Kal. Mart.)

Cumque

nos, auditis quae hinc inde

postmodum desponsavit.
Sieut ex litteris tua? fraternitatis accepimus,

(5)

L. parochianus tuusP. mulierem se ducturum conjugem in manu palris ejusdem P- jurantis quod eam ipsi traderet in uxorem, proprio juramento firmarit nec pervirum steterit, sedper mulierem potius quo minus matrimonialis inter eos

cum
in

consilio fratrum nostrorum sententiam formare ac ferre vellemus, dictus pncpositus ad noshumiliter et devoteaccessit, et jus, si quod sibi competeret in eadem praebenda, in manibus nostris sponlaneus resignavit. Nos igitur Ecclesiae vestrae volentes in posterum

proposita fuerant, de

communi

paciet tranquillitaticonsulere,receptaresignatione
ipsius, ei super
tiuni

eadempraebenda perpetuum silenimposuimus, et vos et Ecclesiam vestram ab

solemnitas sil secuta, quatuor postmodum vel quinque annis elapsis idem L. G. mulierem per verba
ponsavit

impetitione ipsius super

g

tate

eam praesentium auctorireddimusabsolutos. Nulli ergoomnino homiliceat
etc.

de pra^senti, ut ejus consanguinei asserunt, despropter quod frater praedictae P. suam deposuitin tua pra^sentia quaestionem. Quia vero quid super his agendum sit nostro postulas responso edoceri, fralernitati tua> taliter responde;

hanc paginam nostrae absolutionis iuDatum Laterani, vi Nonas Martii, pontificatus nostri anno primo.
fringere

num

XXXI.
TERRACONEN. ARCHIEP. ET SACRIST^: VlCENSI.
Deconfirmationc
R.
electi sancti

mus, quod

si tibi

constiterit

quod idem

L. P.

mu-

lierem per verbade futuro, G. vero per verba desponsaverit de praesenti, imposita ei poenitentia

et irritatione intrusi

Benedicti de Bages por potentiam laicalem.

competenti, quia primam fidem irritam fecit, nisi forsan injuramento suo certum terminum, infra

(Laterani, viNon. Mart.)

Ad

universalis Ecclesiae sollicitudinem, licet in-

per

quem dictam P. duceret in uxorem. praefixerit, nec eum steterit quin ad statutum terminum matrimonium consummarit, secundum contractum legitimum judices, etad illud servandum eum, si opus
ecclesiastica districtione compellas
;

sufficientes, Domino disponente vocati, de grege nobis commisso sollicitam curam debemus gerere,
et

tanquampastoresseduli,faciente Domino.providere ne ovis morbo infecta incurabili, ovescaeteras

fuerit,

nisi

suo cogat contagio

morbo

simili laborare. Nostris

forsan aliud quidobstiterit quod ipsum debeat impedire. Quod si forte per verba sponsalitia de futuro

C

cum utraque contraxit,juramentum primum,
ipsum servare compellas,
si

sicut licite factum est,

de secundo
his tibi

ei

pcenitentiam injuncturus. Quod

de

non constat ad plenum, tandiu adhuc

co-

siquidem auribusexmultorum relationeac plurium litteris innotuitpraelatorum, quod bonae memoriae. quondamabbate sanctiBenedictideBages de carnis ergastulo sicut Dominoplacuit, ad meliora vocato, convenfus ejusdem monasteriiparsmajoretsanior vota in dilectum fllium R. nunc abbatem ejusdem
monasterii transtulerunt.
est

gnoscas de causa, donec super his sufficientius instruaris. Quod enim in attestationibus, quas ad sedem apostolicam destinasti, de compaternitate habetur, non facit ad causam cum neuter contra;

Verum suadente illo cujus

proprium pacem turbare, duo ejusdem loci monachi a caeterorum fratrum voluntate unanimi secedentes accersitis
monasterii
sibi Stecularibus viris, B.

ipsius

hentium
tes

sit illa

persona, qua mediante inter parenest contracta.

monachum

in

eorum compaternitas
v

DatumLaanno

nominare

;

qui laicali et

abbatem non sunt veriti ipsorum potentia fretus,
filii

teran.

Kal.

Martii,

pontificatus

nostri

praedictum R. ad audientiam dilecti
legationis
j)

G. sancti

primo.

Angeli diaconi cardinalis, qui tunc in partibusillis

XXX.
CANONICIS ARGENTINEN.

fungebatur

officio, appellavit.

Et

cum

Super qucestione cujusdam prxbendse, qu& Arnulfum el F. sancti Thorme]pr3SposUum
tur.

inter
rerli-

idem cardinalis qua> utraque pars coram ipso proposuitdiligentius audivissetet supereisdem inquisisset diligentius veritatem, praedictam electionem

saepenominati R. ratam habuit et
(Laterani, vi Non. Mart,)

eam

auctoritate

Cum

partes inter se super

mota quaestione con-

veniunt, vel altera

renuntiat quaestioni, ad hoc

solum exigitur officium judicis, ut quod a partibus faciat inviolabiliter, observari, ne cui contra compositionem aut cessionem per se factam liceat ulteiius prosilire. Sane cum dilecti filii Arnoldus nuntius et concanonicus vester, et F. prcepositus sancti Thomae, ad nostram praesentiam acfit,

quafungebaturapostolicaconfirmavit.Idemquoque cardinalis tranquillitati ejusdemmonasteriidesideransprovidereac interfratres materiam extinguere jugiorum, pro pacis bono praeposituram ejusdem monasterii supradicto intruso contulit et eam ab eodem abbate ipsi, quoad viveret, concedi praecepit etjuramentum fecit impendi, ne ipsum ab eademprsposituraullo temporesinecausa rationabili

amoveret. Dictus autem prepositus unde humi-

(o)

Cap. Skut, De sponsal. et matrimoniis

:

25
liari

PONTIFICATUS ANNO

I,

CHRISTI

1198.

26

debuerat in elationem erectus, obedientiam, quam abbati ex praecepto cardinalis debebat impendere, ipsi exhibere contempsit imo domos, homines, et caetera bona ejusdem monasterii occupans, ea in usus proprios et illicitos transfun;

A

recusaret recipere, quia ei non fuit statuto termino persoluta. Cum igitur pactum legis commissoria? sit in piguoribus improbatum et, quan-

eam

tum tum

in eo fuit, pradictus

adimpleverit,
constituto et

cum

per

Rubeus juramenti debieum quem certum et

dere non veretur, a monastica etiam professione
ac fratrum consortio se reddens penitus alienum
nullis
tutis,
;

fldelem nuntium sperabat,pecuniamremiserit ter-

mino
tioni

dum

in imperiali fuit captione
creditori
;

quoque beati Benedicti obtemperans instinon se tantum, verum etiam totum monas-

detentus, satisfacere
vestrae
si

non potuerit

devo-

praesentium auctoritate

mandamus

terium dissolutione ac euormitate suae vitae gravi compellit infamia laborare. Quia igitur timendum est ne pars corrupta sinceram contaminet, nisi
falce fuerit apostolica resecata, discretioni vestrae

quatenus,

ctum creditorem,

praemissis veritas suffragatur, pradiut sorte sua contentus existat,

peusionibus prafati pignoris computatis iii sortem, ei domum ipsam et hortum prafato Rubeo

per apostolica scripta

mandamus

quatenus,

si

omni postposita

praedicta veritate nituntur, prssdictumpraepositum

ecclesiasticam pacto vel

ab administratione prapositurse remotum, ut abbati suo existat obediens, sicut debet, per

o

censuram juramento nequaquam obstante, admonitione pramissa, sublato contratali

dilatione resignet, per

censu-

dictionis et appellationis obstaculo, compellatis.

ram

ecclesiasticam appellatione postposita
litteris

com-

Datum

Laterani.

pellatis. Nullis

obstantibus
Martii.

harum menQuod

XXXIV.
POTESTATI ET CONSILIARIIS YITERBIENSIBUS.
in tractatu habito inter ipsos,

tione

non habita

a sede apostolica impetratis.
vi

Datum

Laterani,

Nonas
XXXII.

Pemsinos,

et rec-

tores Tuscise sine

mandato apostolico non proce(Laterani.)

dant.

COLOCEN. ARCHIEPISCOPO.
Confirmatio super quibusdam Ecclesiis prsepositurx Colocen. Ecclesix de capituli consensu collatis.
(Laterani.)
Justis
(6) Dilectis
filiis

consulibus

Perusin. qui

nos

super tractatu

illo

consuluerant

quem

ipsi vobis-

cum cum
illud

rectorlbus Thusciae
in

petentium

etc.

usque ad lerbum

as-

nostris
ille,

dedimus

responsis, ut

habuerunt, litteris quia tractatus

ritii

sensu Ecclesias sancta Maria; de Joth, sancti Maude Both, et Ecclesiam de Unta, quas praepositura Colocen. Ecclesiae de consilio et assensu tui capituli contulisti, sicut provide factum est, et
praepositus
quiete,

quem

rectores inter se inierant,
et

minus debite

ad honorem,utiIitatem
tinebat, et nos dilectis

profeetum Ecclesiae perBasilicae

filiis B.

duodecim

Colocen.

easdem
apostolica

juste

possidet

et

Q

Apostolorura et

auctoritate

contirmamus

et

Pel ri a d vincula presbyteris cardinalibus, qui tractatum illum nobis plenius expresserunt, nostrum et fratrum nos.

P

tituli

sancti

prasentis scripti patrocinio

communimus. Decer-

nimus ergo

etc.

Datum

Laterani.

XXXIII.
HUG. COMITI ET MARSUCTO PISANIS CANONICIS.

trorum signilicaveramus beneplacitum voluntatis, tamdiu ipsi consules Perusini supersederent his quae disposita fuerant consummandis, donec litteras nostras reciperent mandatum super hoc apostolicum plenius continentes. Ideoque sicut Perusinis ipsis per litteras significavimus, ita

Super qusestione cujusdam pignoris, quse
Gallicianum Pisanos vertitur.
(Laterani.)

inter R. et

nunc
illo

di-

scretioni vestrae per apostolica scripta

mandamus
nul-

atque pracipimus quatenussuper tractatu
cive Pisano,

Significante dilecto

lilio

Rubeo

ad

nostram noveritis audientiam pervenisse, quod

super hoc litteras receperitis speciales nostra intentionis et propositi

latenus procedatis prius

quam

cum domum suam cum
civi

horto Galliciano Pisano pro ducentis quinquaginta duabus libris pignori obligasset et promisisset, cautione praestita

expressivas

;

cum

et vos

nostrum super hoc

debuissetis consulere beneplacitum voluntatis.

juramenti quod nisi domum ipsam statuto inter eos termino recolligeret, eumdem creditorem ulterius super ea minime molestaret, infra statutum tempus per certum et fidelem nuntium, prout ei
videbatur, creditori

n
P.

Datum

Laterani.

XXXV.
BASILICE
XII
,

APOSTOL

.

ET

B

.

SANCTI
,

PETRI

AD

VINCULA

PRESBYTERIS

CARDINALIBUS

APOSTOLIC.E

SEDIS LEGATIS.

mutuatam pecuniam remisit
ei

Super eodem.
(Laterani.)

quam idem
junctum

nuntius, infideliter agens, sicut

in-

fuerat,

non

persolvit.

Cumque postmo-

dum

pradictus R. ab imperatore captus pariter et

detentus, multa pericula sustinuerit et labores, nec
dicto G. satisfacere potuerit, ut debebat,

nunc per
prorsus

Dei gratiam libertati
est

pristinae

restitutus, paratus
;

pecuniam reddere
Vide supra

creditori

licet ipse

Super negotio societatis Thusciae per dilectum filium priorem sancti Fridiani nostram et fratrum nostrorum vobis aperuimus voluntatem ad cujus exsecutionem negotii vos dare credimus operam efficacem.Quocirca discretioni vestrae per apostolica scripta mandamus, quatenus si rectores Tusciae ad
;

(6).

epist. 15,

itemque epistolam sequentem.

INNOCENTII
id

III

PP. RFlifiSTORUM

LIIS.

1.

28

exsequendum, quod per dictum priorem vobis
et

A

ritfaciendum sacro apostolicae sedis oraculo humiliter petitis edoceri. Nos igitur vestros consultationi taliter duximus respondendum quod licet ista duo interse repugnantia videantur,utscilicet quis-

significavimus, induxistis,ut Pisani id ipsum pariter recipiant

observent moneatis attentius

;

et

nisi vobis paruerint, interdictuin
Si vrro praedicti rectores

minime relaxetis. adbuc non suntvoluntasigni-

quara

sit

extra se positus. et de praesenti vita des-

tem nostram,quam per saepefatum priorem
ficamus, exsecuti
si
;

peret.si

tamen eotempore quo positus extra men-

quia satis videretur auslerum,

tem

asseritur, indutus iuit habitu monachali,

cum

Pisan. civitas occasione societatis illius

quam

alienatus

non

sentiat ac per hoc

non

valeat con-

nos, sicut nostis, conduximus totaliter approbandam.tandiu interdicto ecclesiastico subjaceret,volumus et mandamus ut ab ejusdem civitatis civibus cautione recepta quod quao pro bonore et

sentire,pra?fatum presbyterum denuntietis ab observatione monastici ordinis absolutum, nisi post-

quam mentis suae factus est compos, voluntate spontanea professionem fecerit monachalem.
Datum
Laterani.

exaltatione Ecclesia? et liberlate

eorum ordinaveautem super
his
ci-

rimus suscipianl

et

observent, interdictum sine
poteritis

XXXVII.
MEDIOLAN. ARCHIEPISCOPO.

dilatione qualibet relaxetis. Si

debitam habere non
detur rectore carere,

cautionem, quia

„ "

Super quxstione qux inter ipsum
cti

et

monasterium san-

vitas ipsa, sicut dicitur,

nunc temporis quasi viqui plenam in ea exercere

Donali de Scozula.

(Laterani, vi Non. Mart.)
(8)

valeat potestatem, spe

bome

promissionis

quam

Ad hoc
:

unxit nos Deus oleo

laetitiae

prae

con-

nobis ejusdem civitatis nuntii fecerunt quod nostro Pisani cives

sortibus nostris, ut diligamus justitiam et

debeant parere mandato, honesta

iniquitatem

odiamus quod tunc laudabililer adimplemus,

sicut videritis occasione concepta, in
tate divina officia appellatione

eadem

civi-

remota detislicensi

cum via regia incedentes non declinamus ad dexteram neque ad sinistram aliquatenus deviamus.sed
juste

tiam celebrandi. Ita tamen quod,
rectores Thusciae
et servaverint, civitas

postmodum
susceperint
subjaceat,

mandalum nostrum
ipsa
interdicto

nisi et ipsa celeriler suscipere curavit et servare.

Datum

Laterani.

XXXVI.
EriSCOPO ET CAPITDLO TRAGUMEN.

quod justum est persequentes, nec pauperis personam attendimus, nec honoramus vultum potentis quia non est personarum acceptio apud Dominumjduin etiammerita subtili examinationediscutimus et precum attendimus qualitatem, ut cuilibet reddamus jus suum et preces quae rationi non
consonant rationabiliter repellamus. Veniens siquidem ad apostolicam sedem dilectus filius abbas de

Quod B.presbyter non teneatur ad observantiam habitus monachalis, ex eoquodcum gravisegrUudine laboraret,aquodam monacho indutus est habilu monaahali.
(Laterani.)
(7)

G

Scozula(9) nobis etfratribus nostris exposuit quod

Sicut tenor vestrarum litterarum nobis ape-

ruit,

officio constitutus et tanta

prssentium in sacerdotali esset rerum temporalium indigentia laboraret, quod nec sibi nee suis progeP. lator

cum

cumM.quondamMediolanensisarchiepiscopuspraedecessor tuus super causa quas inter ipsum et monasterium sancti Donati de Scozula diutius fuerat agitata,post inultas commissiones tandem obtinuis-

Romanre Ecclesi»

setvenerabili fratri nostro Veronensi (10) episcopo card. litteras destinari, et ipse

nitoribus seu fratribus in necessitatibus proprii

judexdelegatuspartibiisinsuapnesentiaconstitutis

posset aliquatenus providere, proprii corporis la-

boribus et maris periculis multis se non dubitavit exponere.ut de suo labore et acquisitione honesta

super judicio possessorio, partim pro monasterio, partim pro archiepiscopo sententiam protulisset, procuratore ipsius monasterii qu«stionem de proprietate

suam
tigit

suorum posset indigentiam relevare. Conautem post hosc quod ipse fonge a vestra ciet

postmodum

intentare volente, pars archipostulavit.

episcopi dilationes et inducias saepius

vitate consistens,tam gravi ccepit osgritudine laborare,quod extra se posilus desperaret de vita pra?-

Cumque swpenumero idem

archiepiscopuspraefato

Ve.ron. per litteras direxisset

quodipsiusjudicium

senti

;

et

dum

in tali esset articulo

constitutus, a
fuit

n

nullatenus declinaret,utraque parte apudNovariam

quodam
cis

simplici

monacho indutus

habitumo-

coram nuntio

ipsius episcopi, qui ad hoc missus

nachali el ad monaslerium deportatus.Deinde pau-

fuerat, existente,archiepiscopus jurisdictionemdelegati judicis opposuitexspirasse:

diebus elapsis, cumjam esset in principio suae convalescentia», deposuit habilum et de licentia

asserenscausam
fuisse

possessionis tantum et

non proprietatis

com-

ejusdem

loci

abbatis monasterium dereliquit

;

et

missam

;

et

quia super possessione pronuntiaverat,

cupiens progenitorum suorum indigentiis subvenire, a vobis suppliciter postu!avit,ut posset, sicut

semel functus suo officio, super quaestione proprietatis deinceps cognoscere non valebat. Et his allegatis, praedictus archiepiscopus appellavit.

prius,in sacerdotali officio ministrare et vobiscum
pariter conversari.Quid
(7)
(8)

Ad

haec

autem superhis vobis fue-

pars monasterii contra proposuit quod causa quae
(10) Ycrcellensi, in tertia

(9)

Cap. Sicut tenor, De regularibus. Cap. Ad hoc, De sequestr. possess. Strogula, in tertia Compilat. eod. tit.

Compil.

et in decretal.

Gregorii IX.
c. i.

29
inter archiepiscopum et

PONTIFICATUS ANNO
memorato episcopo absolute
sic

I,

CHRISTI H98.

30

monasterium vertebatur, A. superproprietateprocessumin causa. Propter quod
et indistincte

fuerat

dictus pra»decessor noster venerabili fratri nostro

coutinentiam eausae dividi non debere dicebat.Adjecit etiam quod cum archiepisco-

commissa.et

Bobien.Episcopo per apostolicascripta mandavitut
possessione

cum fructibus

perceptis ex ipsa
si

mona-

pus toties postulaveritdilationem et locum ajudice, in quo ante illum super illa proprietatis quaestione respondere deberet,eum postea recusare nequivit,
vel aliquatenus appellare
;

quid baberent partes inter se invicem quaestiouis. Qui cum abbatem juxta tenorem mandati apostolici in pos-

sterio restituta,

audirentpostmodum

praesertim quia absente

parte adversa, sicutest prajlihatum, ipsemet

eum-

dem judicem
rum rem
rationes

postulaverat et in rescripto apostolico

fecerat appellationis

remedium adhiberi.Has nimiplenius advertisset, acto-

cum judex

legitima eitatione pramissa in possessionem;

sessionem.quam Veronen.adjudicaverat.per suum nuntium mandasset induci,Hugo de Camerarioipsum abbatem ex ea violenterejecit qui cum suis complicibus tam nuntium episcopi, quam abbatem et monachos armata manu fugavit et navi eujus vehiculo illuc accesserant igne combusta cellas mo;

quae fuerat per

ipsum episcopum eidem archiepisa qua

nasterii deprasdatus, conversis pluribus verberatis

copo adjudicata,ususeonsiliovirorumprudentium,
mitti decrevit
;

tamen archiepiscopus mona-

g

sterium postmodum violenterejecit.Cumque dile ctus filius G. tunc prior, nunc vero abbas ejusdem
nionasterii, etG. nuntius adversae partis,super hoc

domos extraclaustriambitumconstitutas cum quibusdamanimalibuset quodam homine non eruhuit concremare.Quodpostquamad ejusdem praedecesaudientiam nuntio ipsius abbatis referente pervenit, venerabili fratri nostro Ferrarien. episcopo districte pra^cipiendo mandavit quatenus
soris nostri

ad sedemapostolicam accessissent,bona3 memoriae
C. papa, praedecessor noster, supradictis

omnibus

partibus convocatis etpossessione

cum

fruclibus a

perdilectosfiliosnostrosHug.tt.sancti.Martinipres-

tempore sententiae per dic tum Veronen.prolatse perceptis ex ipsa monasterio restituta, de proprietate

byterum

et G. Sanctae Mariae in

Aquirodiacon.car-

dinales,quos eis auditores concesserat,plenius intellectis,per bonas memoriae Al. Albanen. episcop.
sic

cognoscerent,eteoinadjudicatasibipsssessione indemni servato.quodjustum essetstatueretetfaeeret
auctoritate apostolica, sublato appellationis obsta-

suum

interpretatus fuit rescriptum, quod tam

causa possessionis

quam

proprietatis fuerat judici

culo,firmiterobservari.Eosautemquiseapostolicis

delegato commissa, et quod idem judex ob dictas rationes ab archiepiscopo non potuisset etiam per
appellationis obstaculum
recusari. Volens igitur
et abbati sinejus-

idem praedecessor archiepiscopo
titiae

mandatisopponerentvelmonasteriumsuperpossessione .Jterius molestarent, per sententiam excommunicationis appellatione remota compescerent et dictum Hugonem et ejus complices, donec monasterio de ablatis

laesione deferre,

praelibatam possessionem

omnibus

et illatis injuriis satislitteris

apudvenerabilemfratrumnostrum Vercellen.et bonae menioriaeNovarien.episcopos pro suajvoluntatis

facerent competenteretcum
catos et faceret ab

ejus apostolico

se conspectui praesentarent, nuntiaret
;

arbitrio sequestrari praecepit; venerabili fratri nostro Regin. et felicis recordationis

tunc Mutinen. Episcopis perapostolica seriptapracipiensut partes ad suam praesentiam convocarent et nullius
contradictione velappellationetam superprincipali

excommuuiomnibus evitari nisi tu, frater archiepiscope, hanc in ipsos districtionem, prout
tibi

mandatum

fuerat, exerceres. Dictus vero Fer-

rarfen. receplis super hoc litteris apostolicaesedis, sicut ex litteris ejus accepimus, admonitione prse-

quam
tis

infra duos

super incidenti obstante, de causa proprietamenses plenius cognoscentes,eam de-

bito fine deciderent, et

possessionem

ei

parti post-

Hugonem de Camerario et complices ejus, statutum terminum eum excommunicate nolente, excommunicationis sententiam promulgamissa.in
te infra
vit

modum
et

resignarent qua; obtineret de proprietate triumphum.Cumque litterae ipsa? ad dictos Mutinen.

Regin. episcopos pervenissent, partibus in ipsoconstitutis,procurator archiepiscopi
obtulit, ut

et cum tu legitime citatus ab ipso,nec accederes nec sufficientem mitteresresponsalem, sedabsentiam tuam verbis et litteris excusares, salva quaes;

rum praesentia
cautionem

tione proprietatis, possessionem monasterio resti-

contumaciam.si qua pracesserat,expurgaret:quam procurator monasterii recipere noluit, nisi possessionis sequestratione praemissa, etsalvo jure quod ei excommissione hujus-

D

modi competebat,
peteret

ut a se

tanquam a possessore
procurator archie-

in judicio.

Cumque

piscopi e contrario responderet

quod ab eo

peti

tuendam pronuntiavit et cum abbatem in eam per nuntium suum fecisset induci,idem abbas ab eadejectusfuitte.frater archiepiscope, Hugo de Camerario,etdilectis filiis consulibus Mediolanen. mandantibus per violentiam armatorum. Propterquod idem abbas postulabat a nobisut sententiamrestitutionis toties latam pro eo deberemus auctoritate
;

velut apossessore deberet, disceptatione protracta

inlongum terminus exspiravit, infra quem episcopi memorati de pioprietate cognosceredebuissent.
Cseterum nuntius monasterii iterum ad Ecclesiam Romanamaccedens.perarchiepiscopumstetisse asseruit

apostolica confirmaje et possessione sibi cum fructibus restituta, faceremus eum absque molestatio-

negaudere.VerumdileclusfiliusPassaguerraprocurator tuus etsocii ejus petitionem abbatis nonesse admittendam ea praesertim ratione dicebant, quod

quod nec possessio sequestrata

fuerat, nec

abbas ipse in

litteris

quas ad Bobien.

et Feirarien.

31

INNOCENTIl

III

PP.

UEGESTORUM

LIB.

1.

32

episcopos a sede apostolica impetravit, veritatem suppresserat et expresserat falsitatem.Suggesserat enim Veronensem episcopum salva quaestione proprietatis superpossessione

^

zizaniain manipulos colligata comburere

debemus

postmessem,et iniquospostsententiam evitare.Hoc siquidem attendentes,licet Marcovaldus multacontra libertatem ecclesiasticam et Ecclesiaa patrimoni-

cum non

promulgasse sententiam causarei servandaeabbatemdecrevisset in possessionem induci.Tacuit etiam veritatem, cum de satisdatione corani dictis Reginen.et Mutinisi

nen.episcopisoblataperarchiepiscopumnullamfecit apud sedem apostolicam mentionem.Nos igitur super his et aliis qusecunque fuerunt hinc inde proposita,

praesumpsisset,eumtamen excommunicare disne,si admonitio nonpraecederet, adproferendam sententiam non zelorectitudinis.sed ex illo moveri potius videremur. CaHeri cum dilecti filii nostri C. tituli sancti Laurentii in Lucinaetl. tituli sanctae Priscaepresbyteri Conf.apost.sedis legati de
tulimus
;

um

cum

fratribus nostris archiepiscopis et epi-

scopisapud sedem apostolicam constitutis consilio maturo,intelligentes quod dictus Veronen.abbatem

mandato nostro Marchiam fuissent ingressi, et dictum Marcovaldum per suas litteras attentiusmonuissent ut ab Ecclesiarum incendio, villarum et castrorum devastatione, quae in eorum oculis perpetrabat,desisteret, et exercitum dimitteret, cujus occasione tota fere Marchia vastabatur, nec ipse

possessionemcausareiservanda3Solummododecrevisset induci, sicut erat consentaneum rationi, utpote coram quo super proprietate lis non fuerat
in

quod per eumdem Mquondam archiepiscopum non stetisset quin satisdationem infra annum oblatam prssstiterit et contumaciam,si qua praecesserat,expurgarit;attendentes etiam abbatem ipsum per suppressionem veritatis et falsitatis excontestata,et

eorumdemlegatorummonitisparuisset,ineum procontumaciam excommunicationis sententiam protulerunt.Nos igitur,quod ab eisdem card.factum
pter
vari,praesertim

estratum habentes ac volenlesinviolabiliter obsercum plura subsintquare fuerit ex-

pressionem litteras ad Bobien.et Ferrarien,episcopos impetrasse non sententiantes quia lis coram nobis contestata non fuit.sed respondentesabbati,
;

communicationis sententiaferiendus,utpote qui fidem Ecclesiae multoties praestitam violavit,qui patrimonium Ecclesiae invadere ac detinere praesumpsit et illud srepe

petitionemejusjuxtaformampraascriptarnnon esse admittendam respondimus et ipsum scriptis carere

mandavimus

quae per mendacium impetravit in statum causaecontinentiam reducentes,in quo fuerat, cum dictus prsedecessor nostercausam pro;

eum

restituere non curaperapostolicascriptamandamus quatenus tam eum quam complices ejus excommunicatos publice nnntietis et faciatis per vestras diceceses nuntiari. Nos enim praedecessorum
vit.fraternitati vestrae

commonitus

prietatis Mutinen. etRegin.

commisit,mandato se-

questrationis penitus revocato. Sententiam

tamen

excommunicationis in Hugonem de Camerario et complices ejus prolatam volumus et mandamus

C

usque ad satisfactionem condignam inviolabiliter observari;non tam quiafuita delegato prolataquam quodperdelegatum exstititpostmodumconfirmata. Neautem monasterio in suo videamurjure deesse, moderatas expensas,ex quo Veronen.ipsum inpossessionem induci decrevit usque ad tempus satisfactionis oblatae propterhocfactas ipsirestituendas esse censemus et a te sufficientem praeberi standi

nostrorum stalula sequentes ac attendentes quod magis oporteatDeo servirequam hominibus,omnes qui eidemMarcovaldofidelitatesuntvel sacramento astricti, apostolica auctoritate a sacramento absolvimus et ne ipsi fidelitatem observent modis om:

nibus prohibemus

;

cum

fidelitatem,

quam

aliqui

Christiano principi juraverunt Deo ejusque sanctis adversanti eteorum praecepta calcanti,nulla man-

dentur auctoritate servare. Omnes autem qui ei post denuntiationem ipsam divina praesumpserint officia celebrare, usque ad mandatum nostrum
suspensionispraecipimussententiaesubjacere.Ideo-

judicio cautionem.Sententiam autem adicto.Veronen. ex majori parte pro Mediolanen.Ecclesia,par-

que praesentium vobis auctoritate mandanius quatenus omnes qai ei juramenti vel fidei tenebantur
religione astricti,denuntietis et denuntiari faciatis

tim promonasterio promulgatam,qua3 rationabiliter lata est et ab utraque parte recepta,ratain habemus; etsi quid ex his quae monasterio adjudicata
fuerunt
titui

per sedem apostolicam absolutos.

XXXIX.
£)

ipsi

non sunt hactenus

resignata, ipsi res-

LAUDEN. EPISCOPO.

cum perceptorum fructuum integritate mandamus. Nulli ergo omnino hominum liceat hujus
paginam
infringere, etc.

Super quxstionc cujusdam prxbendx qux inter Novariense capitulum et Jacobum clerkum vertitur.
(Laterani, v Non. Mart.)

nostrae diffinitionis

Datum

Laterani, vi Nonas Martii.

(U)Cum

ecclesiasticae

provisionis officium ad

XXXVIII.
CNIVERSIS EPISCOPIS PER MARCEIAM CONSTITUTIS.

quod sumuslicetimmeriti,Domino disponente,voet insicati, nosjuxtaverbum Apostoli sapientibus
pientibus constituerit debitores, sic nos convenit perlatas ad apostolatus nostri notitiam qua?stiones indagatione discutere et eas judicio vel rasubtili

De

per leyatos Ro. curix contra Marcovaldum. Et zizania non avellere ante messem evangelica doctrina pra3cipimur,et malosusque adsententiam tolerare canonicainstitutione monemur. Verum et
confiriuationc sententix latx
(II) Cap.

tionabili

mediante concordia terminare, ad quas nostra per nos non possumus, aliis de auctoritate

Cum

ecclesiasticx,

De exceptionib.

33

PONTIFICATUS A.NNO

I,

CHRISTI

1198.

34

committere diffiniendas, quod nullus in conspectu A scilicet deGorgozula, demandato et voluntate altesedis apostolic.T sui juris se conqupri valeat surius eum in corporalem praebendae possessionem stinuisse defectum, et nos, sicut ex cura tenemur induxit,et supradicloscanonicospost admonitiones
sollicitudinis pastoralis, justa judicare et juslitiain

videamur.Pro quaestione siquidem quae inter dilectos filios Novarien. Capitulum et Jacobum clericum super praebenda Novariensis Ecclesiae vertebatur, tam nuntii capituli quam idem Jacobus ad sedem apostolicam accesserunt; et dum in nostra et fratrum proesentia foret utraque partium
diligere

plurimas, nisi mandato apostolico infra dies quindecim obedirent, vinculo excommunicationis astrinxit
;

sicut in instrumentis, quae nobis exhibuit,

E contrario veroNovarien.canonici respondentes, exceptiones quamplurimas allegabant, quibus ip-um Jac. a perceptione proebendae repelcontinetur.
lere

omnimodis intendebant, dicentes quod per
quas a pra?dicto cardinali F. impetraverat praebenda post appellationem legitime

constituta, pro ipso Jac. taliter fuit in nostro au-

lilteras,

allegatum,quodcumolim de mandato bona; memoriae F. tt. Sancti Marcelli presbyteri card.tunc apostolicae sedis legati de primo tun>- vacatura in
ditorio

ipse Jac.de

interposilam fueral investitus ;et praefatns praedec

issor

Novariensi Ecclesia praebenda fuerit investitus, eidem stallo chori et Loco capituli assignatis, et ad

irritavit et
fi

nosterquod de eo per cardin. factum fuerat quod post cassationem factam contra

eamdem postmoduni

tilius dilecti

tilii

Saxonis Vul

ctoritate

p.oliibilionem apostolicam fructus prasbendai aupropria invadere non expavit. Insuper

gamini nobilis civis Romani de auctoritaleapostolieae sedis admissus, qui super possessione et fruclibus praebenda; ipsius a consanguineis praedicti
Jacobi molestias sustinuit et pressuras, de quibus fructibus inter ipsum Jae. et praefatum nobilem
amicabilis tandem compositio intervenit.quia super

etiaiu investituram praebendae et exsecutionis litte-

ras a pr»decessore nostro per falsam suggestionem
obtinuit, quia se beneticiatum in alia Ecclesia

non

exposuit, nec dixit

quod ad
et alia

illas

duas praebendas,

quaa in Novariensi vacabant Ecclesia,
fuerat magistri
fi.

quarum una

magistri P. nunc Nova-

praebenda ipsa eidem Jac. silentium fuerat imposide ea movere non posset ulterius quaestionem, placuit tandem bonoe memoriae C. praedecestuui, ut

riensis episcopi, tunc canonici, alius qui

sori nostro, praefati Jacobi consideratis
et

laboribus

unus sacerdos, et proximo deberet in presbyterum ordinai i, concesso duobus arbitrio ante generalem illam ordinationem factam, in Novariensi Ecclesia electi
et

expensis, pra?bendam Novariensis Ecclesiae, qua;

fuerant concorditer,

admissi. Dtrinque praeterea

fuerat magistri B. de Suno, ad preces

quorumdam
;
-

mauu

cardinalium eidem conferre et ipsum de eadem '•' n propria per annulum investire Novarien

multa alia fuere proposita, qu» litteris praesentibus non jussimus admisceri.l Volentes igilur cuique

capitulo districte praecipiendo quatenus
electione,

ipsum Jac u

p suam justitiam
naissis

conservare illaesam, quia de prae-

nobiscertitudo dari non poterat, utdecebat,

quam de

pluribus personis in Novariensj
fecerant praebendarum, qiue
>

Eccb'sia in canonicos assumendis, et constitutione

quam

de

fruclibus

omnia idem praedeeessor noster d fratrum
gnatione ejusdem praebendae

consiiio

fraternitati tuae defratrumnostrorum duximus committendum per apostolica tibi scripta mandantes quatenus partibus ad tuam praesentiam convocatis, nisi infra duos menses legi-

faclum ipsum
consilio

:

irritaverat, alienatione etiam, obligatione, vel assi-

lime

tibi constiterit

praedictos sacerdotem et alium

bus, in fratrem et bendae sine qualibet difflcultate postpositaappella. tione reciperent et eumdem in ipsius praebendae

nequaquam obstanti. canonieum nomine dictae praa-

qui proximo debebat in presbyterum ordinari, ante

ordinationem illam generalem de sedis apostolicae
aucloritalecassatam,adillasduaspraebendaselectos

canonice
caeteris

et

admissos,auctoritateuostra,sublatocu-

possessionem inducerent corporalem stallum ei in choro et locum in capitulo assignaiites. Alioquin
;

juslibet contradictionis et appellationis obstaculo,

scirent dilecto

praeposito saucti Gaudentii Novaet R.

faciatis praebendae illius,

exceptionibus non obstantibus, ipsum Jac. de qua per praefatum prae-

nensis subdiacon. nostro
mandatis, ut

canonico de Gorgo-

zula ab ipso praedecessore nostro

datum

tirmiter in

possessione gaudere ;|pi;esertim

decessorem nostruni noscitur investitus, paciflca cum exceptionem
illam,quodpra;l'atu>Jac.inaliaEcclesia beneticium

ipsi ea exsequi per districtionem canouicamappellationepostposita nontardarent.Quae omnia in ejusdem pnedecessoris nostri litteris ma-

D

nifeste
nici

perspeximus contineri.Cumque

dicti

mandata apostolica

et prsecepta surdis

canoauribus

non possent opponere.qui varia beaulem censura ecclesiastica appellatione postposita compossideret,
ei

neticia in diversis Ecclesiis obtinebant. Illos

pescatis qui mandatis nostris inhac parte se duxerint temeritate qualibet

pertransirent, praefati exsecutores auditis quaecun-

opponendos. Quod

si

legi-

que cx parte canonicorum fuere proposita et in scriptis redacta,receptis, post multas admonitiones et dilationes postulatas ab eis, habito prudentium virorum consilio, exceptiones canonicorum non esse admitteudas decernentes, juxla tenorem mandati apostolici stallum ipsi Jac. in clioro et locum in capitulo assignarunt et unus exsecutorum, R.
;

time vobis constiterit praebendam illam, de qua

proponitur investitus, alii prius, sicut dictum est, canoniee collalam fuisse, vos ei super eadem praebenda omni contradictione etappellatione cessante

perpetuum silentium imponatis attentius provisuri quod taliter hac viee mandatum apostolicum exsequamini, quod ad nos ulterius querela eadem non
;

Patrol. CCXLIV.

2

35
feratur. Testes
gratia, odio
vel

INNOCENTII
autem qui nominati

III

PP.

REGESTORUM

LIB.

I.

36

fuerint, si se

A

testimonium

timore subtraxerint, quo ininus perhibeant veritati, tum ad id per

ejusdem Ecclesiae pontiticem fuisset assumptus, possessionem praebendae ipsius praefatus Jacobus credens fratri suo de jure competere, de voluntate
in
et

censuram eeclesiasticam appellationeremota compellas. Nullislitteris obstantibus praeter assensum
partium a sede apostolica impetratis. Datum Laterani v Non. Martii.

assensu ipsius episcopi

et.

quorumdam

canoni-

corum cum quibusdam

aliis introivit et

anseres et

pullos de proventibus ipsius praebendae acceptos

deportavit ad propria, et

cum

amicis suis sine cu-

XL.
LAUDEN. F.PISCOPO.

juslibet contradictione comedit.

Cum autem
jam

prao-

fatus Joannes Torniellusreversus ad propria,super

De qiurstione cujusdam prxbendx quse inter Novariense capitulum et Albertum Siccum vertitur.
(Laterani, iu N'on. Mart.)

investitura sibi facta

praebendae

dictae a sede

apostolica litteras
fratre

suo,

idem Jacobus pro quia praebenda ipsa primo vacaverat,
reportasset,
;

illiusvicem.licetnon suffraganlibus meriprodit juditis, geramus in terris de cujus vultu et vident oculi aequitatem, si delatas ad nos cium,

Cum

cum

ipso Joan. liligare inccepit

et sic

ambo pro

facto ipso ad

controversiasjudiciojusto dirimimus vel mediante concordiaterminamus,officii nostridebitam prose-

r,

mur famulatum.
dilecli
filii

quimur actionem.etgratumDeo exhibere dignosciIn prsesentia siquidem nostra tam
nunlii Novarien. capituli

quam

Jacobus

sedem apostolicam accesserunt. Cumque postmodum hsec omnia praefato praedecessori nostro per quosdam cardinales intimata fuissent, ipse deliberato consilio ipsum Jacobum nomine fratris sui de prsebenda quae fuerat magistri P. nunc Novarien. episcopi,tunc canonici, ad majorem ejus quodfactumfuerat firmitatem perannulum investivitetlitterassuperhocconcessit eidem,proesenlibus

Siccus pro fratre suo Alberto Sicco, super controversia quae inter ipsos vertebatur de praebenda No-

variensis Ecclesiaj, constituti,

suas iu

nostro et

fratrum noslrorum proposuerunt auditorio qufestiones. Etprimo fuitproipso Alberto Sicco taliter allegatum quod cum olim praefatus Jacobus pro
fratre suo
felicis

quibusdam Novarien. qui factum ejus conabantur omnimodis impedire;Novariensi capitulo districte pra3cipiens,ut quod ipse fecerat non praesumerent
ratione qualibet immutare. Praeterea dilectis
filiis

Ricardo Hyporien. et magistro Marescotto canonice
Gualteri praepositis

ad

Romanam

Ecclesiam accessisset,

Romanao

Ecclesiaa subdiacon.

recordationis Celestino papas prasdecessori nostro humiliter supplicavil utbonae memoriae tunc Novarien. episcopo daret suis litteris in mandatis,
ut
si

dedit ipse praedecessor noster firmiter in mandatis,

utNovarien.canonicosadexsecutionemmandatinostri percensuramecclesiasticamappellationeremota
L*

Albertum fratrem suum cognosceret consentire, ipsum in fratrem et canonicum ab eis omni contradictione

majorem partem canonicorum

in

eompellerent. Qui partibus convocatis et rationi-

bus binc inde auditis, ut investitura ejusdem praed 'ssoris nostri rata haberetur et firmaet inviolabiliter servaretur sententialiterpraeceperunt
praefati canonici
illi
;

vel appellatione postposita recipi faceret et haberi et

licet

praebendam

ei,

cum

se

offerret opportunitas,

sententiae obedire noluerint, et

assignaret. Cujus petitioni praefatus praidecessor noster annuit et episcopo, juxta quod postulaverat,

parere.

E contra veronuntii Novarien.

Ecclesiae al-

legationes praedictas suis allegationibus modis qui-

suas litteras destinavit

;

qui visis

litteris, et

convo-

cato capitulo, cognoscens maioreni partem canonicorum in praenominatum Albertum unanimiter

consentire, eidem Alb. stallum in cboro et locum incapitulo assignavit; qui Alb. in eadem Ecclesia stetit, cantavit et legit, et cum aliis divina officia
celebravit. Super electione et institutione cujus taliter facta dilectus filius

bus poterant repellebant, dicentes ipsum Alb.post appellationem interpositam ad ipso episcopo institutum et litterasapostolicas veritate tacita impetratas et quod ad suggestionem falsi investituram et

Obizo de Castello subdia-

conus noster Novarien. canonicus ad curiam Ro-

manam
nifeste

eodem praedecessore nostro confirmationem obtinuit sicut in litteris ejus maaccedens, ab
;

D

exsecutionem ab ipso pradecessore nostro pra^bendce obtinuerat memoratae quia se habere aliud beneficium in honorabili Ecclesia non exposuit, nec quod esset alius ad eamdem praebendam admissus canonice intimavit. Dicebant enim ipsi nuntii quod cum in Novarien. Eeclesia duo tantum essent pre;

perspeximus contineri. Cumque magister Hugo de Racaneto ejusdem Ecclesiee tunc canonicus, in Calabria factus fuisset episcopus tempore
procedenti, ipso Jac. et
fratre

suo promotionem
filiusJo. Tor-

sbyteri et duae tantum pra?bendae vacarent, quarum una fuerat magistri B. de Suno et altera magistri P. nunc Novarien. episcopi, tunc canonici, unus sacerdos et alius qui proximo deberet in presbyterum ordinari, concesso duobus arbitrio in Novarien. Ca-

suampenitus ignorantibus, dileclus

nonicos

electi sunt

ad illasduaspraebendas concorquas
litteris

niellussubdiaconusnosterfuitdepraebendapraefati

diler et admissi. Allegationes etiam aliae fueruntab

Hugonis per praedictum prcedecessoremnostrumad precesimperiales et quorumdam cardinaliuminvestitus. Postmodum vero Novariensi episcopo viam
universas carnis ingresso,

utraque partium

recitatae,

praesentibus

non duximus inserendas. Volentes igilur, prout tenemur, cuique suam justitiam conservare, discrelioni tuae

cum

venerabilis frater

de fralrum nostroi um consilio factum ipapostolica tibi

noster P. Novariensis episcopus, tunc

canonicus,

sum duximus committendum, per

37
scripta

PU.NTIFICATUS AN.NU

I,

CHHISTI H98.

38

mandantes quatenus,convocatis ad praesensi infra duos menses legitime praefatus Alb. in vestra poterit praesentia comprobare se possessionem nominatae proebend»,de qua fratrem suum Jac. nomine suo praedecessor noster perannulum postmodumiaveslivit, deassensupraedicti episcopi et quorumdam canonicorum ante inliam tuam partibus,
slitutionem praefatorum presbyteri et alterius qui

A. prassentis scripti privilegio

prodesse

quam praeesse volentes

communimus, tam te ipsi ut honorem quem
;

superhoc tibi exhibemusattendens, onus et provisionem ipsius monasterii taliter exsequaris, quod
in temporalibus et spiritualibus per tuum studium actore Domino, reformetur ; nec tu aut successores
tui

privilegium amittere debeatis,si concessa vobis
fueritis

abusi

potestate.

proximodebebatinpresbyterumordinariaccepisse, vel hoc etiam non probato nisi prajlibati canonici legitime demonstraverint institutionem duorum illorum, sacerdotis videlicel et alterius, in proefatis proebendis canonice factam anle generalem illam ordinationem quam praedictus praedecessor irritam censuit etinanem, tuipsumAlb.aliis exceptionibus non obstantibusfaciaspraebendameamdemsublato
contradictionis et appellationis obstaculo pacifice

Salva sedisapostolicae auctoritate.

Decernimus ergo, etc. Si qua igitur in

futurum,

etc.

notarii cancellaaii vicem agentis, xvn Kalend. Aprilis,Indict.

Datum per mauum Rainaldi Dominii PP.

prima, incarnationis Dominicse aano 1198,
III

pont. domini Innocentii PP.

anno

i.

XLII.

possidere

:

praesertim

cum exceptionem

illam.quod

MONASTERII ABOLEN. Ut episcapo Lunen. debeant obedientiam et reverentiam exhibere.
(Laterani.)

ABBATI ET CONVENTUI

dictus Alb. beneficium in alia honorabili Ecclesia
pos*ideret,ei
fibia

in

non possent opponere qui varia benediversis Eoclesiis obtinebant. Illos autem

Ampla
in

munere manus, etc, ut supra fere eumdem modum usque ad verbum reformetur.
divino

censura ecclesiastica sublato appellationis impedimento compescas qui se mandato nostro in hac
parte duxerint temeritale qualibet opponendos. Si
vero proefatus Alb. legitime nonprobaverit se pos-

Quocirca uuiversitati vestrae per apostolica scripta pra-cipiendo mandamus quatenus ipsi lanquam episcopo veslro reverentiam etobedientiam de caatero exhibentes, salubria

sessionem

illius

praebendae qualem praescripsimus

monita et proecepta ipsius irrefragabiliterac sine qualibetcontradictione
servetis.

accepisseet memoraticanonici electionem sacerdotisetalterius adillas praebendas generalem ordina-

Datum

Laterani.
XLIII.

tionem canonice probaverint proecessisse, tu ei super eadem prasbendaperpetuum siluntium contradictioneetappellationecessanteimponas; attentius provisurus quod taliter hac vice mandatum apostolicum exsequaris, quod ulterius ad nos querela eadem non feratur. Testes autem qui nominati fuerint,
si

C

KNESNEN. ARCHIEPISCOPO ET SUKFRAGA.NEIS EJUS. Ut impugnatores B. ducis Polonuv, nisi ab ipsius molestatione destiterint, ecclesiastica censura percellant.

(Laterani,

vm

Id Mart.)

se

gratia, odio

vel

quo minus teslimonium perhibeant

timore subtraxerint* veritati, ad id

Apostolicsa sedisbenegnitas, sicut ex debito pa-

storalisofficiiadomnesfidelesgeneraliteraffertum
eos, quos circa servilium honoremdevotioresinvenerit speciali teneturpatrocinioconfovere.Undefidem et devotionem dilecli filii nobilis viri Bolezlai ducis

per districtionem ecclesiasticam appellatione re-

charitatis extendit,

sic

mota compellas. Datum Laterani
G.

suum

et Christianitatis

iii

Nonas

Martii.

LUNE.N.

XLI. EPISCOPO EJUSQUE SUCCESS0RIBUS CAN0.NICE
SUBSTITUENDIS
I.N

Poloniae sancta

Romana

Ecclesia, cujus

sumus

re-

PERPETUUM.

gimini, sicut

Domino

placuit, deputati, manifestis

Super concessione et confirmatione Abolen. monasterii, ad Romanam Ecclesiam pertinentis. (Laterani, xvn Kal. April ) Ampla divinomunere manusapostolicaesedishos
humiliat, hos exaltat
;

jamdudum

experta indiciis, merito iosum bra-

chiis specialis dilectionis amplectitur et in justis

petitionibus ejus inveniri gaudet facilis et benigna.

Sane

cum

pluries,

sicut accepimus,

apostolicum
ut

his superflua subtrahit, aliis

receperit

fralernitas

vestra

mandatum

me-

necessariasubministrat.Ipsa etenim,tanquam mater omnium generalis, cum personarum merita et

D moratum
cipem
et

ducem, quem sicut catholicum prinEcclesioe Romanoe filium specialem qua-

temporis

qualitatem attendat, hos onerat, hos honorat; imo saepius honorem oneribuset onus honore compensans et onerat honoratos et oneraet loci

d