Digitized by tiie Internet Arciiive

in

2011

witii

funding from

University of Toronto

Iittp://www.arcliive.org/details/patrologiaecur10mign

Pi TUOLOGIiE
CURSUS GOMPLETUS
SIVE

HIBLIOTHF A UNIVERSA[.IS, INTEGIU, UNIFORMIS, COMMOLIA, (ECONOMIGA,

OMi\IlM SS.

\mmi

DOCTORIJM SCRIPTORIMOIE KCCLESIASTICORIM
III

AB

^VO

APOSTOLICO AD USQUE INNOCENTII
FLOIiUlCRUIVT
;

TEMPORA

RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUM QU.E
JU.\TA

li^XSTITEKE

MONUMliNTORUM CATHOLIC.E TRADITIONIS PER DUODEfTM PRIORA ECCLESI^ SiECULA,
INTEK SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS UANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA
; ;

liUlTlONES

ACCUK.tTlSSIMAS,
C0,VI

DISSEIITATIONIBUS,

MENTARIIS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTBATA

DMMBI

S

OPEBIBUS

POST AMPLISSIMAS

EDITIONES

QU.« TRIBUS

NOVISSIMIS

SjGCULIS DEBENTUR

ABSOLUTAS

DliTECTIS,

AUCTA;
;

INDICIBUS PAHTICULARIBUS ANALVTIGIS, SINCJULO^ SIVE TOMOS, SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI

SUBSEQUENTIBUS, DONATA
i;iprrui.is intiia

dispositis, necnon et titulis singulabum paginahum marginem supkhiohi-m DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADOBNATA OPEHIBUS CUM DUBIIS TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VEBO AUCTOBITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA
ipsu.m

textum bite

;

",

DUOBUS INDICIDUS GENERALIBVS L0CUPLET.4TA ALTEHO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID UNUSQUISQUE PATilUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNO INTUITU CONSPICIATUR ALTERO SGRIPTUR/E S.\CR.E, ex quo lectohi co.mperire sit obvium quinam patres ET IN uuibus operu.vi suorum locis singulos singulorum librorum SCMIPTUR.E TEXTUS COMMENTATI SINT. EDITIO ACCUHATISSIMA, C^TERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTKRUM NITIDITAS, CIIAHT.B QUALITAS, INTEGHITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPEKUM RECUSORUM TUM VARIETAS TUM NUMEHUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN.TOTO OPERIS DECUHSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PH J2SERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHBONOLOGICA, SEXCENTORUM FHAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIG ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD OMNES .ETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PEBTINENTIBUS, COADUNATORUM.
; ;
:

SERIES PRIMA,
IN

IJUA

PUUDEU.NT

EfoCTORES SGRIPTORESQUE EGGLESI A TERTULLIANO AD UREGORIUM MAGNUM.
l'ATilES,

ACCURANTE
CURSUUM CO.MPI.ETORUM
IN

.SINGULO.S

^
TOMUS

!•

L.VH.N.E

J.-P.

MIGNE,
ECCLESI.YSTICE

SCIENTI.*;

RAMOS EDITORE.

PATROLOGL^ TOMUS
S.

X.

HILARII

POSTERIOU.

/,V

IIA

PARISIIS, EXCUDERAT VRAYET, DICTA D-AMBOISE, PRES LA BARRIERK D'ENK1-:R, 01 PETIT-MOTROCGE
1843.

IHE. INSTITinE
10

Cr MECIACVAL 87U0IES Et.M-"LEY PLACE
6,

TORCMO

CAi^AOA.

DEC

5 1031

310

SANCTI

HILARII
NCTWmiS
EPISCOPI

OPERA OMNIA,
JUXTA EDITIONEM

MONACHORUM

ORDINIS

SANCTI BENEDICTI
K

GONGREGATIONK

S.

MAURI

ET

oiii«E$i

.%L.i.%$«

i:%ti!:r

sk

c:oL.i^%T4$i.

REPRODUCTA, EMBNDAT.\, SINGULARITHR AUCTA.

TO.IirS

II

ET

lIl.Tlllllfti.

PARISIIS,
/.V

EXCUDKBAT VRAYET,
PliTIT-MO.NTROlGE.

\IA

DICTA DAMBOISE, PRKS LA BARRIERE DENKEH,
OL'

1845.

ELENCHUS
01'ERUM QU/E IN IIOC

VOLUMINE CONTINENTUK.

l)e

rrinilale libri duoilecim.

(^ol.

i)

Jjiber de Syiioilis seii Fide Urientalium.

471

.\pologetica ad reprelieiisores libri de Synodis responsa.
ililarii

oA6 347
fiSl

epistola ad

Abram

filiam

suam.

Hynmus eidem ab eodem
Censura
l.ibri

missus.

alterius liymni Hilario

perperam

tributi.

SS3
Ibid.

duo ad Constantium Augustum.
Arianos vel Auxentium.

Liber contra Constanlium.
Lilier coiitra

S^i

605
619
"2o "^7
877

Uuiiidecim Fragmenta ex Opere Historico.

Fiagmenta ex

aliis S. Hilarii

operibus.

S. Hilarii l']pislola sen Libellus cuin priefatione et disserlationibus.

Sermo

B. Hilai'ii de dediratioiie ecclesiu'.
Filii et 1'alris

Liber de

Lnitate.

883
887
"""rf-

Liber de Essentia
Nicolai Fabri iu

1'atris et Filii.

Fragmenta

Hilarii pnefatio.

Index rerum

et

sententiarum.

^l**

liidex Glossarura.

\Q\i

IN

LIBROS UE TRINITATE
PRiEFATIO.

I.

Hi

libri

Athanaiio adteripli.

Quantam
sun

llilario

A

laudempepererint.

— Temporisdispeiidiuin faccremi'
liis

Trinil. c^ip. 10, scd a tilnlo iridic;)n(lo iilrohiqiic iU^liiict.

Eos

qiiO(iiie

ab

.Xiiilirosio

l;itos

fiii

se

pcr-

rilojiidicareUir, quiiii

libris auclori

viii(lic.iii-

£«;idomiii- vpI

cx

priniis ip-iiis di'

Fide

liidis, in ((iii-

dis

illiid

coii»umeret. Qii.imvls

cnim eos

.\lhaii3>io
l»on;c

bus plura ad liorum
piossa iileniidiMn

Hil.irii lilir.irnni iiiittalioncm (;x-

adscripto.s

Alibas et

quondam viderint Pliilippiis Joannes quidam ipsius iequ:i!l'<

Sp.i

a(Iv(-riiiiiiis.

Quiinvis enini ea
:.dliue l,(iiien

in

el ainiciis

proprium

stj hiin

convorterit

,

apparci

illiisiamen

ab Hilario prorectos esseex casiigaliori'
prisconiin leinnibil explor.i-

iindc dclibati siiu.

Alciim pro more no cum quilucubratioiiibns profecit, niconst('t

bus mcnibranis postmoduiii agnovornnt. Qiia eliain
in

dem
hil

nnminol, e

ciijus

rc tanlo conseiisu sibi coiicinit
oniiiis aelas,
iii
iiiliil

ab eo liabemiis,

nnde nnbis
euni

quod

ijuic-

porum
lius a
liin
liiMi

certius,

rilur.

Msi
ab

forle dicnniiis
llilnrio

eiiani

siium de fide

niajoribus acceperimns. Pro|itcr bos pra^scr-

litiiliim

asstimiisisse.

Quani(|uain liunc
iiiiperalor

libros

eam

Hilarius

apud omnes cum Lalinos
fidei,
i't

ipsi

quodam modo
In
lioc iton

pr.rscripsisse viiJetur

Grxcos proineruii
iidcm
llbri

scienlix,

eloi|iicii-

Gratianus.
III.

tlx laudcm, ul,
sariis cjus
dali. Sic

quod valde rariim,

etiain

ab adver-

magit cententiunt mtt.

— Neque cx
sta-

sunimoperc fucrint conimcnreliquit

aniii|uis

exemplarihiis quidquam niagis ceiti
Iu vetuslioribus
si

enim ex vulgi fama tostatum
lib. iii,
iis

Sofi-

B

tui

queai.

quideni desideraiii

zomcniis

cap. 14
qui

'

llilarii auteni librot

de

inscriptio,
iii

qux

in aliis de Fide, in allis

de Trinitate,

de, eiiani ab
fidei

conirariam luebanlur caiholicw

Viiidocinensi de fide sanctw

Trinitaiit adversus
vel cccleros

opinionem,

admodum

commeiidalos esie prwdi-

Arianos, qiiibns in Reniigiano addilur,
hmrelico*, in

cant.
II.

Teileriano

aiitcm de Trinitate conira

Nott una ratione ab aiitiquis iiiscribuniur.
in ils inscribeiidis

Non

omnet
iii

hatreset

pr.^cnotaiur.

Sed insignis pr«
lin>e

ca.'ieiis

ila

cnnslans cst vetcrum

cimsen-

Coibcicnsi ai(|ae altero e Sorbonicis
:

habelur

sio.

Uieronymus de

Script. ecci. in Marccllo et Hi-

cpigraphc

llic

insunt libri Hiimit epineopi

numero
Domiui

lario, velus

Cvdex

canonum
in

Ecclc.-i.u

Ronianx'

c.

X.U, qiio» in ejctUio contcripiiL

mifsut

(Scil.inejcsi/iviii)

41, et

Adu Viennensis

Chronico eos contra Ariaalii

ab lucteiicis Arianis propler deiiaiis
Jesit

uiiiiatem

nos iii5Cribunl. Eosdeni de fide appellanl

longe

Chrisii

cmh

Paire. Beatisnme pretbyter Hurba-

plures numero, et auctoriiaie non inferiorcs.
intcr prxcipuisunt Rurniiis lib.
i

Quos
,

1(0 in Clirislo
nibiis
tris.
tiiis-

Jesu Domiiio nostro utere felix

cum om-

hist. c-ip.

51

Casalias
"i,

l'ides, spes, cliiiritus maiieat in cordibiis noa-

sianus
97, c.
;

llb.

vii

de

Inc. c.

24

;

Leo Papa

epist.

Eanulcm, paucis

mni;iiis,
in

insciiplioncm pr.t se
/'e/ia;

3,

Patres concilii Chalcedonensis Act.
Pial.
ii,

p.

feit Pratellcnsiscodex,

coquc pro,

e«i«

om-

557 Theodorelus
lib.
I

p.

106; Leoiilius Byzant.

C

nibm
lam

tuis,

legeie esl, (elix curationibus
liiulo

tiiis.

Noniiuliii-

conlra Nestorium ci Enlycli. ubi ililarium ut
f;ilsi>

in

expendendo

opcram ponimus, de

cx Nica^nse .synodi Pati ibus uiiuin

commcndat.
3S5,

scriplione ipsa noii tani solllciti,

quam

ut inde coii-

Neque

alio
IV

cos litulo laudant Alcuinus conira Feli;

siliiim aucloris exploratuin liabeatur.

cum

lib.

Ratraninus Corb. Spicil.

I.

vii,

p.

lY. Itlos DE FiDE inscribcre
rel prinia fronlecur
si

licct.

Elsi

non appa-

Joaniics

Diaconus cominciit;irio

nondum
oliin

vulgato in
ca|i.

hoc opus de Fide
to',lus

iiiscripiuni sii;
rtoii

Peiitatencbum, et llincm:irus do Prxdestin.

25.

tamcn propius inspiciatur

operis r.uio,
iis

Quibus aperte sulTragatur Oratio
babetur:

inter sacro-

displiccbii tiiuliis salis

congrnens cuin

libris, in

sancla Mlssx sacriOcia in Nalali S.
la,
iii

Illlatii legi soli-

quibiis Filii ci P;itris consiibsl:intialilas, pra'cipuuni
(idoi iioslra^

qiia

Deus, qui infusus corde beati
ri';>;iansa

capul ac fund:imcntuin

,

iibiijuc

projiuc;i

Hilarii

aiitislitis,

quasi de tuo Itinplo, fidgi

giiatur; quiqiie

ad

lioc

iiiaxiine siint suscopli, nl

dedisti, etc. in kal.
te

Quoetiam

allndcrc vidciiir ct benvdiciio
Ecclesia;

lides, in iiua renali sunnis, ilhcsa el inlegialenereliir.

pi^raiitiquo

Poniiflcali

Ebruicensis ad
:

Neque

saiie probabilc
:ir,

vidcliir,

lol

tamqtie d.vorsos
insmipiio-

Nov. iu Natali S.
iiobis e.iorator, qiii

Ililarii pi-;cni>liil;i

Sit apitd
te

scriplores grx-cos

laiinns

iii

camdeiii

pro

tunc lontra lucrelicos pro

nem
lib.
I,

conbpir.iro

p"liiissc,

nisi

ab ipsMiuoi auctore
|'iiiriiiiuin r;ivet (]ui>d

udstitii

asscrlor

:

vt te

retribiiente
iN

populus crescal in- ]) instiluta esset. Cmijecliir;c huic

iiuiiierut,

quod

sudam
lib.
i

fide sacerdos, elc.
c.

Alapud
iiii

n.

Iti,

llilaiiu-.

ipse les>t;aiir se

ad

lins libids

Cassiudorum
scri|itos

Iiislit.

16, dc

Ttinilute

scribendos animuin aiiimlisse,
qui
evancjeiicie fidei

ut cnsconijioscerci, Iino

eos vidcre esi, conseiiliente Firliip.iio

lib.

conumpunt sucrumchtuin.
siii

Ylia! S. Ililarii, juxia
sunclissiiiiic

quos a Philippo ,ibbaic de

fide

num. Zi,
xiMia

lolius opcris

siudiuni in

iiisi.iuaiiiia

nm-

Tnnilatis appellaiUur. Libros

eosdem
lib.

et 'jravissiina tolius fidei

iiitelligenlia

poiieiidum

laudat Augustinus cpist. clxx\', n. 3, ei

vi

dc

csse declarat.

Undc

lib.

x,

num.5,

tottus

fidademoiu-

Patbol.

X

II
(laiioiiem

IN I.1BR09
^ocit, qiiidquiil

m TRINrrATE
A
l'us

n
propAc/arum atqne evangelircipoiiii«ni/iK«
et

co

u-.qufi

ilis-cruil. «Juitl

.Dium

(i.v'""". '<'9'S «'

vcro
iii

silii

vclit t'V(i;ij^/t<r(V idei iacraiiienliim, cip,
II.

15

coriiiii

rt'4iimu«iiafiuii

eonim

tesiiiiain

M.illli.,

U, cxplicul

liis

vcrbis: Quiiiiuimim ad
Piilris et

doctrinam deitrueret,
twel.
YII.

{idcm

1'cctesia! /irniiui robo-

fidei siiciaiiieiilum, id esl,

ud

fiui

cl Siiiri-

tus sancti

umiuttm,

cle. uiii lidci xticnimeiUitni ideiii

Ct

elfkacius cun[utentur
.Noii

,

simul refellitur Sa-

sibi fS&c signilic^it,

qiioj Trinitatis mijiteriiim. Milliin iis
liliris

beUius.


:

ininon quidcm conatu adscrsus Sa-

mus

iiiicriiii

singularc

liabcri pratrocililier

bellii, qii.iin

ndvcrsus Arli coiumciita videlur coiiliuc lantiim agii,

tiiuiii Ijdoi.

V.o iinutque sutiin

pcriluuilur

pri-

tendcrc

sed

u( Arianot elHcaclus

iiius, ut

ii|

hci rcbiis

iioii

Imiiiaiiu scnsui, scd Uui ip-

coiilig.it, i|iiiia, ut
siiiiis iicet

ipse iioiat

lib. x,

num.

S, validis-

sius dc se tesiiaioiiiis

credciidiiin esse qiiisque
iii

pcr-

r.iiionum inomciitis cnntercre fruslra coiii

$u:idcatiir. ,Tuiii libcr lcrlius
iil

id uiiuiii

iiili

vidctur,

iiarctur,

quaiii diu

se vcl levissioiam reliuqueret

ad capiendus rcs

diviiias

liiiiniiieni

iiirirniilatis

SHbelliaiix labit suspieionem.
quit,

Sub specuta enim,

in-

sua: conviiicat, diiccalquu iiulluni ci cssc nisi in iide
pr.i:siilii>!)).

omnium
in ot
iia

hwretieortun

ad occasione» tingulvrum
loifuor.

Uuod

q>iiden) rursuiii i|uarto, quiuio, aliis

verhorum

mtum pendentium
ut lib. x,

Bed peiidcn-

qiiiilibrib

sjcpuiiumcro inculcatur.
conii'.a

libus licel

oiiinem de se deiraliendi occasionem
n. 5, dicerc noii ti-

V. Quouioi/p siui

uinnes hivretes.

— Hinc non B
sui

se sustulisse conlidit,

immerilu iouiia omnei, lurretes

dicii fuerint, in qui-

meai

:

Nam

quoque nunc tecundmn sancti Spiri{v$
,

bus

noii niodo
,

oiniiium gcneraiim

ha^re^eon caput
iiitra seiigUn

donttm kmpernvimut totius fideiuUmoruitrationem
ne quid ementiri taltem advertum
sent.

ut

ac principiuiu

quo cuiquo ndcm

not criminii po$-

lincs concludere. el

aJ placiiaproprii Scripiuras de-

turqucre permttluiil, p;issim proQi^atur atquc retuiiditiir
;

VIII. Libri tcripti
noti «unr hucripti.

contra Arianos, contb\

&runos
opus
ta-

scd et Arii, Pliutini, veterunique

lix>reiicuriin)

— Quamvis antem totum
qiii

lioc

llLbionis, V.ileniini, Muaicha^i, Hieracx, Sabeliii

jam

coiitra

Arianos

scri|i(iim iiltro

concedamns, xgre

tbin propagutai coiifuiaulur

blasphemix;

inio etiam

men

daiiimus inseriptura ctintra Arianot. Quis eniin

pr.^everluiiluruoiiduii) exciiatjc Apullinarti, Uacedoiiii,

credat Hihiriuni,

ab Arianis ex uomine designanilind in ipsa

Nestorit, EutycUetis, Sacranicntariorura,

eic.

Dein-

disde indn^tria absiinet,
iiiscripsisse?

iibronim fronte

de

cuffl

Atlianasius episi.ad F.pictclum

cenam
liujus

vocet Tpoireuov ouaay

naiTii?

Synodnm Niaif)i<jiut, cumque
hoBveses
iii*

Vixcnim

bis Arii, seniel

Ariomaniiarum
:

Tocabulum

lib. vi,

ex ipthis calamo excidit

alias
(Lift.

bynodi Synibuiuin

coiitra

omnes

vero prorsus parcit sect£ nomini. Ilxc
vir,
tt.

modo

scriptum in veicribus exemplaribus legere sit;ea-

S) no»o hcetesis,

mod«

{Ibid. ». 6)

novella

dcm prope
lo

juro hi

iidei

ejusdem vindices

tibri litu-

C

nuiic fttrrem,
iufidelittts

nunc

(Lib.

xn, n. 17) noftri temporis
anctores similiter

eodem

iM»i^iiri

meraeruut.
inienli sunt.

VL

/r Artanoi potusimum

appellatur.

Hujtis Tero

Fateii-

teciis verbis vocitari audias,

aut non veri

Dd proedi-

dum tameu eat eos potissimum conlra secum fuisse couscriplus. Consilium suum
Hilarius ipse
lit). i,
,

Ariaiiam
declaral

calores, aut {Lib.

ii,

n. 4) aiicfuot
'vii,

nunc hujus lemporit
praiuntct hceritieo*,

priFdicatora. ant {Lib.
iiui

n. 6)

ouiu. t7, ubi de Arianis, quo-

(Uiidem) distimilem Hatri Fiitum pnedicantei, aut
novi
Chrisli

rum nomini piircerc solel scnnone babiio st^tim subjiiiit Uvrum igilur (urori rcspondere animui .emr;

(Lib. XI, n. i)

prmiLcatores
prtedicatoTet

,

vel

etiain

(Lib.

I

,

n.

26) ereaturtE

;

nusquara

sit.

Ncque Ulud libn

septiini

e>ordium, Septinius hit
temeritalein

Arianos.
IX.
Hitarius moderationem

uobis adinrsum

niAitv

Imreseos vesaiain

tuam
iie

his /r*ris palcfecit,

l'bcr sciibitur, ?liud sibi vult, nisi ui indicet in

unam
Ac ne

— Sicnt
tioneni.

cuni

solerter cavit,

favere Sabcllio \i,

Arianam
suiicrRuis

ki:resiiu hacteii\is dispulatum esse.

dereiur, egregium dedit prudenli.-e specinien

iia

li.".c

probalioiiibus diulius iinmoremur, sufli-

agendl ratione

singularein

paiefcclt animi

moderadoctriiiiun

cialilludlib. X, niim. H, ubi llilarins ad tinuni bujui

Qnam

quideiii longc cl.irius testatam facit,

operis
reticis,

licei veri^ens,

cuui

uiiis i.iincii

iisdemque ha;-

«rum

toiis

itlis liliris

pravam Arlinoruin
niilliin)

quuruin

iiuliit.timit

professiouibus hiic usqiie
testirtcaiur. .Non ctiiiii

D

cniivellerc coiilciiUis, in
Aliciibi

nominatiininvcliiliir.

luspoiidrrii, tesi'

rcm habuisse

enim audics
cos
qii»s

inila donenteni, r|uibus lun) ini:

ubscuiiim cst
cuni

qiias vocei stuliissinias profe-siones,

sere

i>cr

alHictabatur Fcclesia
illa

at vel uiiius oo-

.Km ne
iii

s-iicn.niin ejus

cpisiulam ad Alcxaiidrutn
consignarant,
librls

rum, per

tam

iiijusie patiebaiur,

noinen

iiiissaHi,
«liiarlo el
iiiUi

qu.i porlidiaui siiam

prodcnlciii fruslra exsjiccturis. Seinel lib. x, iiicidit
iiienlid exsilii
iiioiiior,
siii
;

sevio totam dascribiit, el in oa rcfcllcnd;»
libris
tuiii in illa tiiuli

scd injuri*

sibl itlaix-

velul ini.iiiani

m iisdem

scqueniibus lotus occupars, «iiiam

qni-rii poiius uiidc

dc eo gralnletur,

pelur.

Ouo spwui
iJi

prc se tcrt
b.
Uilurii

uiide qiier.itur. Ncqiic cuiqiiam videri delict liuic nio(trraliiiiiis

cxiitnplai,-

Vinducinoiiso:
uidtue
iibci-

/« tvc

codiie

propMsitn adversari,

(luoil ,\ri.inaiii lij'r«^

quiiilui
dil
/ii//

miviifesiisnme htrretieorum pnn-

siin iioii

noveltttin inodo,

sed

ci

(vrenlem ci impiuiH
notis

icafU liiuiniiaiu. Uii-.m

ipjwm

i7.'nm

pcrfiduv funilcbaiitur

freqitons

cugni<miiict.

Ceriis eniin

indicanda

tuiu

c.vpoi;ili*ji<wi,

quib>is

lCci-lefiic fidcin

crit, ciijus noiiien prupriiim
/'iirijHlt'iii

t»cel>atiir.

Vulg» auleni
illius in-

ittliimiiri, c.c

corum

iibii» tieitUam

pra-faltu

Ductor

i/i

illiio cognoiiiinali.nit,

cuin iufaria
l'!

iuo i/iurun

i)B/Huiii»t;:

sciiue! ut

catlidii vrupositiuni-

ilolc

t

oii\cni«»t>' iioiuinU

raiinm'.

ciiiin ati fire-

n
gorius Nati.inz. Or. XXI, n. 3,
vj'.ia,:

PRiKKATIO.
'A/sefo; TJii furviac tn-w-

14
sancti

A

rlliis

dlvinUale.
xii

Hic non

vidciitiir

(3ceii(l:i

ae rursiini Or. xxtv,

,i.

4, lianc seclam voc^t
fiavisv,

qu.B ad dicii libri

argumentuin

in

prlmo

scribii,

t/v 'ApEtou xaXoJf i-*3ptao^S!7xv

hnC

est, a (u-

seiiimirum vitiosas et Ineliglosns de Spiritu sancio
pra>dic.iilones

rore recU cognoaiiiinrum. Quidni eii:im impia a tetnpor.inli-dlct.i sil, qiiaea dilcclo P'ilioPftirem
se|iaral):ii?

ad

lioe

amovisse,

m

ittietHm atque infii-

opliimim

conlaminatum regcnerantii trinitatis taeramentum
tra definitiotiem
ttuctorilat
lenleiitiatn

Denique
llhris

H.ilarius ipse sibi

conscins qn.im

lalulurem aposlotica atque evangelica

iniiilei':>te iis

ac

iom

exsilii sui tcinpore se

ges

scntineret: neque

jam

per lenius liumaui
<iu-

sissel,

iilii

adversus Constaiiliiiin scribeiidi qnadam
libere contestalus

Splrilum Dei inter crealuras qnisquam

neeessilaie se consiricium tidit,
cst
v.ihil B

deret referie,
viuee nalurce
liib

qucm ad

immorttuiiufis pignus
{Lib.
:,

et

ad

di-

su hnclenus

in

lempore maUdictnm, nihil

consorHnm suTneremui
flf,

a. 56).

Kx

in tfim, (fua

him

te

Chrisii

Kidetimn mentiebatur..,

eiiim palam

enm

hinee libris regeneraniis Trivoiitisse,

fnimuin ae dignHm impielale inomm leriptiste aut ieruium esie {Lib. in Cenit. num. i). Nen igilur sine
causii er«dlddriinii8 eiim, qiii ita affectus erat, lucu-

nilaiis

laeramentum defendere

«f nihit de

loliui fidii (in baptisino suseeptrr) absolutlone deemei.

Kll.

Spiriium sancimn
Erasinus.

Deum non

nomiimri perpe-

br:iliones

ititai

«*n<ra /Ir/tttiotminimeinscripslsse.
t»E

X, Jiueripiio

Tmsir.vTZ relinenda.
e:iB

— Minus

ram

iiolal

— Erasmo hlc non succenscrc vix
nostro,
cl

coii-

B

sustineinus, dc docto pr:csiile

antiqnis
si

ttat«innond«
liulc

fide

nuncHp^rii.

At intcripiioni
mulia fa-

Palribus
Spiritas
Ilos

in pra-futione siia

perindc scrtptitantl, ac

qr:imvis, ut Biipeiius ustensuin cst,

sancli

diviniiatem
s:>neii

assercrc fonnidassent.
cultores facit, sed
it
i

vcaiit, iio^ue acced;ii ekenipliiiii AiiibriiBii, qui iibr.'S

quidem Splritds

ut

a

M cuiitr.)

Ari:innni

sectam scriplos de
iiisi

fide

conipel-

siiiiut in

anlnium induca! uut eos coluissc quem non

lavil; oiim
iiuiniiie

lamen non vera sK,
inystcriuui
gravis,
iit

qunieniis ildei

certo cognnscerenl Deuni, aot non ausos csse ore vel
scriptis

Trinit^iiis
r;iliii

si^niQcatur,

nutla

coiiGieri

quod

aiiiino credcrenl.

Neijue iio-

sneeurril

saiiii

antiquuin et a multis

v:e sunt Silrasmi

arguiiu;.

Longe ante iUuin Gregorio
iiu;n. in

jainiiteeiilKroceplum de Triniiaie titulum immuteiiiiis:
biiic

Nariaiizeno lcsto Or. xxxvii,

52,

objecerant

prsMrtiiu liuiTragante Fortunaio,
ei)

ciijus

auelo-

Piieuinaiomach:, nusquai» se
Dfi

Scripturis reperire

riias
larii

pluris

omnibus h-

ieiida

,

qno ipjuinmet Hi-

numcn

Spiritui

s.^iicto

adscriplunt. Ei Basiliuin

uuij>grapbum viuiesc

jioiuit. 6i ciiiin illius a.'lale

quideiii landut idcni prae^ul Or. xx, n. 100, qitod eo-

pii pr.csalis ;iJ

Alirani episluki Pictavi» tcnebalur pre
iti^ignes
illi

runi dispuiaiioiii oon

niliii

cedeiis,

quos benigiie ad
iibris

mimeti ctniervsta, quanio m:i^is
Tituiui»

libri?

veritaiem rcdo(C:e peioptabai, in saneio ab
e:i

de Spirilu

eumdciH oonftruwiit
doolus Ec;

liinrgica;

pfeces in »n-

voce,

a

qua abhorrcbant, pro lempore
duin
interim in alik
lestimoniisque

iiua B. Ililarii iiolcii^!iii:ild legicofisaei.e,

quDeetiam-

G

eonslder:iiissinie
vociiius e

nbstinuerit,
peiitii,

mm
ciljut

iii

le^ijj S. G.aiaiti Turot^ensis codi:

Heriplura

minime

duMa

eb annig salicBi SOO esiralis nsserv:irjtar
iioveT>jlit\.i

in

eamdem vim
vertariot

hnbentibut, neceiiariiique «rgumeiilii udut uttUo

uiio

quidem ad primnin
ad
dcciit).'»»!

diein,

in altero

Hi cempi imebii(,
poiseiU.

aiitein

ii^fiam janHarii.
i)

Sie

porro

lia-

conha

iiUi

Aiiat

vero

tmdo repbynure aa tnm priv:Uis, oim
D&»tn dic^re

Iwiit

:

Detii, qui tinarbiler.i

'lil^irii

e«nfeuorli

tal

publieis

t>eniiomba«
euiii

^pitimi

stiiietuin

«H(;!«; poiJj'5oi.s

UsU'iitrt;m (olemniie.r recurrenlem pocijar.
sie

nuinquani

dubilassc lestilicaiur.
ci

pulo luo dtdieaui.
TiiiNi
(

lingm

in

sscuio pre

sawt*

XHI. Dettt ab aniiiuis

in Seripiuris appeiiaiuf.
si

Ai^iS

leqmUtale

t:>uuit, ut

mundi kujut prin-

Longius a scopo aberraret oratio.
ti(|«i5 id

quotijuol ex on-.

cipem
lia

niiiss

tuus proeieritjnt, e.e. £xstat cadein ora.'issignala in t».icrBiMeotario
.iiii.is

l|«uin asserueruiit,
ila(<iie sit

liic

receneere aggredereiiislar

lt;il.

iii)v3'iiii,

regi.f

ninr.
liaiti

Unum

nmiiium
advers>is

illud Tcrtul-

biblio^iiec* Riji. 3865,

ciicite?

900

prsc se fe-

lestimoniuin

tib.

Ptaxeam nuni.
,

jS/.
iret

renU;, l»

qac

Syn":bb1iiin Nie.iiiiuia b.ibeiur sine addi-

Dttot quidem de/inimuh

Pairem

et Filiuin

et

jam

tion* hilie^ine.

cuin Spi.^ilH sancte, secunduiu
saiii pat.
t'et(iii»re

lationeiid.

eeouomia qua
infert
,

XI. Tituh huie qui

— Cerie

Hil.irlus ipse

fueit

nHinerum

;

ne, ut

venra perversitas

Palar
oredi.
et

quodaii •iiodo Tldetur
(ticii,

ut litulnm hitiic iniiii

D '?'«

«redniur iioliw
i!a

et pustus,
ett.

quod ncn

lieet

eum

iii

ass-'3rf uda

vera Triniiatis fld« et

ilis-

quoniam non
dttot

tradilum

Duot lamen Decs
itos/r» proferiivas ;

6«roiulu ii-gUlfttini de Paire, Pilio ei Spiritn s.incio
liitrutii

Dominos immqnam es orc

non

(iectin.lum
ti.

toluiit

Cimsnniit,

quem

prnptore.i.

quasi non it Paicr
s.v!«CTtJ8

Dcns

,

et

Filius

Dets

,

cl

StJEints

lib.

I,

'Zi, lireven: difTnoiislrotce Trinitniis
1

sermoiiem

Deos,

et

Dfus

umti<fvisqiie, eiu. Neiiue eiiain
Sitiiciuni in

eoanr^miwit
leaiiir,

nl

iion

im<>ier,'tO libri

iv Inilio profiel

ciincedciidum Spiillimi
Deuiii

ScriptHrlsmininie
n;

eeoo /liem
i4."!cii

H

cenfetzioneM

Patris

Filii et

niincopari.
ft.'iad

AnihiOsius

lih.

de

Spirilit

Spiriiin
dis»9Fiiii
1'

sapeiio.nbns

iibris 6ui'ncienior Iradi-

ianeto,e. V,
111,

prc'>at prarferiim ex, verbis Vcifi, Acl,
ait priiiio. AiKjttfa,

i

dei((CG[is

i>ulJem ad defendendaiit fairis ei

3,

etc, quilws

rur

<m(,><«t,*«

s«-

<-i:;>sutil'.iniiaiiiaiein,

de

qu.*

penn oinnis erat
:

lanat cor iuum

ad nieniiendiim Spiriiui s.mdo; nz
es

Con*.r«»'^rsi'»,
(•ni

diligeniius incuinbit

proj.ysili laiiien

deindc subjicii, Non

mentitut homiistbu.', sed Deo.
•rinhabei/l,qii(eril rei
«(Ji.ii-n.

no;t litiineiiisf ,
linciii

ad ecopuin
ei

tliulo pr.-escriptum

antc

XIV. Nugalur

qui,

cum

opcris
liiKt

revertit,

libru:» xji ison concindil,

piopugDaia toiius

Trinitftiis,

ae nomiiiaiini

Si>i-

Car Spiritui tnndc Bcl nomen HHnriiis noit atiiibinil. -— Std q-jidquid sit de hae dispulationc ipiod
,

IN

LIBUOS DE TttlNITMK

<G
nc divinp

naliir.i!

lir.rdiilisliaTelirisliliiTaiii.iioiispirilums.ipkiilibus
icspoiiilil GreBiMiiis
|)ri>in|>lu

A

"liiicorrui.t.R
tiil

non cs<cl,

qnciii

Or. xxxmi

,

nuni. a'j, uniic in
,

ir.iiuoilaliiiitis piijniiii

ud

diviiuv iiatiira' co>iioi,

Cbl in

Kiasmuin rclori|ucic
iii li:ic

nuciii i:inicn

liuin

iwneremus.
,

IJiii

plnra volcl

adcat

libruiii xii,

l'ncuiiialoiii.ii:ljis iia

arguUndi

ralioiic coiiipalidc.

n.
trc

j4,cIc.
naturac

ubi Spiriiiis sanctus cjiisdcm cuiii T.ivirtiilis

rainuH, ul uullo pacio
lllos

coinparntuin vclinius in

,

ac subiiaiilix esse liicnlcnler

pofroCrcgoiius

nug.iri di.cciqui, rclictis rcbus
iiiiiiiuc
,

adstriiilur.

syllabas consectaiilur,

aiidientcs

e:i iii

Scrip-

\VI. iMCulentiim de Spirilut $ancli
menttim.

ditinilale

argu-

luri» Spirilui saiido ;atribui

qua; non

c<iii.sciilaiica

Ununi duintaxat
,

e.<

eu loco

prorcriiiius
,

sini nisi

Dco

,

ailliuc qii;iTant iibi illnd

Dei nonicn ci
:in bis

argumenium
enimomnia

pcliiuin ci

vcrbis aposioli

Spiritut
qiiibiis

adscribaiiir.

^uid cnim

iiiicnsl, ulruui deccni,
ralioiie picetiiium et

scrutatur, etiain piofuiida Dei.

Ex

quinque, uiruiii liomo, an
itnimal dicatur?
raliu,
buiil,
ii

mortale

nd P:ilrcni coiiversus, sic euin ciim niagna Spiriuis
sancii rcvcreiiii.i alioqiiiiur
netrnl
:
:

Sane quibus

pl:ucbit

li:cc

Crcgorii

A'u//a iV niM res

tua pe-

nun inani scrupulo

tribueiiduni

exisiiina-

nec profundnm immensit maje$talis tuie , pere-

quod

llilarius Spiritus sancti

vorabulu Dei nocrcdidcrint,
iioniiiie

griiue alque alieiite a te virtutis cautu metitur.

Tuuh
omiiia

nicn iiun adjiciat. Iloc piitius
i|iiia

iia racluiii

EST, qiiidquid le init

:

neque alienum

ett,
.

quidquid vir-

ipsauimel Dei nalurani vcl solo Spirilus
solcat. Nei|ue vcro dubiuin esl

B

'"'c
cii:iin

scrulaiiiit

in«(, qu:isi dicerel

Qui

ii;li;llit;ei-e

eum

ex-

prorniida Dei scrulatur,
:

iminensam

in.ijesialeiu

tcrno

illo liticraruir.

sono expressius

.ilii|uid

scripiis

iiicciiur
lis

non meiilurautfm
in.ijeslati.

nisi immensii.s ei x.|ua-

^uis consignasse,

quo Spiriius

saiicii

diviniiatcm

cidem

Iiem

:

Qui scrutatur profuiida

commcndaret.

Dei, intenius sit nccesse est ipsi

Deo

:

inleniuni

:iu-

XV. Dei
vcrbis

in

eo naturain comtanter prcedicai.
,

— Ac
facit,

lein ci

non

e^l,

quidquid alieiiuin ab co
siibstaiiti;c.

esl, aiit iion

priino quideiii quoiies iiicuical

qiiod

sa>pius

eju<d(Tn ciim

ci>

Cunfitcndus cst igiiur

baplismi Filiuin indicaiiel crcdi Palri conS|iirituiii

Spirttus sancius immeiisus, el aequalis Deo, ejusdein-

subslantialcm, toiics

sancliim uiriitue pari-

quc

cuii)

eo viriutis ac

subslaiitia;.
lib.
ii.

UrcTius, scd iioa
u. 3i, cuin scribit
iii

ler consubstanli.ilein essc profiiciur.
lisiui

Non

enini bai>-

ininus clare idipsuui ducet

verba Filiuni inagis qiiain Spiritura saiictuin

Deiim
raiur
;

iii

Spiriiu sniiclo adorari, ubi

Spirilu adonisi in se-

uniiis
c:int.

cum

Palrc

iiaturaE

ac substauiix csse signili-

et ubi in Spiritu adoralur, jara

non

Sed cl cap. 15 in Malth. nuin. G, discrte decUrat, quod in Potre H tilio et S}>iritu saiiclo absqiie
ullo causai cxiernae subsidio, qu;c fermeiiii
iii

nieiipso adorari.

XVII.

l''x

diciis

de Spiriiu taneto non te^uitur ko$

morem
Sic

librot post exortain

Uacedonii ka^resim con(ecios etie.
clar.i

cos copulel atqiio conjungat
lib.

,

oiniiia

«iiuni

tint.

C

— Propicr

li;cc

aliaqnc lim

ad probaiMlaiu Spi-

u de

Trinit,

nuin. '28

,

Palrem

et Filium cl Spi

ritussanclidiviniiatem argumeiita, lios libros iionDulli
coiiscriptos viiiuiit post

riiuin

sanctuui

speciat vetui aliquod
,

toiuin,quod
con-

exortam Macedunii lixresim,

nuilatcuus separari qtieat. Qui cnini
liin

inquil nomiiia-

proindequc post annuni oGO, quo ilncedoiiius, Conslaiitiiiopolilaiia

de Spirilu sanclo
ett
,

,

con/"«»ioiii Putris el Filii

Syiiodoopiscopaludejcctu.>, crroreni

nexnt

non

potett a eonfetsione Pairis et Filii seest
iiobis
ii
,

siium disseniiiiarc coepit. Nibil lamen indo necessari>)

paruri. lniperfectum ciiim
desii

loluin

,

si aliqiiiU

conlicitiir.

Quis enim ncsciat,

ui

Filii

,

iia

et

a

toto.

Hinc

in eodeni lib.

n. 4

,

Arianoruin

Spirilus sancli divinitaiem ab Ario laber.ict:il:)in? Ipse
iii

docirinas ut novas el
lal,

bumauo

iiigcnio

conlicUs no-

Tliali.i

sua apud .Xtlianasiuni Or. 2 conlra Ariaet abuiiiuit, et ditjunctas, el alie-

quod

distolminl perfecii liujus sairamenli verilain

iios, p.
niis, el

3li, divitas.

tcm, duin tubstanliat divertilaluin

bebiiS

t*m coumu,

incominunicabiles esse PiUris et Filii et Spiritui
pra-diral.
|iag.

NiDUS

moliunlur.

Hoc

igitur a

Dco traditum

ct in

laiKti substaiitiiis

Quem
: ,

deinde pcrsiiin,

Ecclesia scinpcr crcdiiuin exisiiinavil, Patretn ci Filiuiii

gcns Alli;inasius

515

ijiioinodo

iiiqiiit,

de

el b^pirituin saiictiuii

res couiiuuiies essc, iie-

Spirilu taiiclo reclc opinareliir

qui blaipheinui esl in
?

que

in eis baberi siib-laiiliaruin diversiialcs. Ila

vcro

Vcibuni quod Spiriiiiin luppeditai

SiiiiiU oiuniiio ra:

p(T>uasuin ei crat
liiiu
li.iiii

P.itii consiibslaniialcin.essc Spiriiiiiaiii

D

tionc lUarius nosier,

lib. ii,

n.
,

i

Quid miruvi

ut de

saiicluoi,
lib.

iil

Patris ei Filii csse subslan-

Spiritu sancto diversa senlianl

qui in luryilorc c]us
,

u,
,

iiuin. "li, liinc

demonslrcl, qund Spiri,

(Verbo
lain

scilicet) creando
siiit

,

et

demuiando

ei

abolemio

lu» s:inciiis

ui ex
,

lis

qu:c Pairis sunt

iia cl

cx

iis

tcmerurii

auctores ? Quibafi iiiox adjiingit,
illis

qua; siini

Filii

suaiii atiipiai.

.V«n «lim, inquil

ibi

Spiriiiim sanciuniab

uesciri, quia Kiliuiii, aucio-

decrealuns

siiinebut i<piritus
011)111 lialict

samtus.

Suiiicb.it igiiur

rem
liit

ejiis, igiioianl.

Aii ba!C.qua>so, adveisusHlacedo-

dcCrc.itoit;.L'l

KciTamlus Diacuiiuscpisl.
Dcu$
esi, oiit

raiiloics dixciil,

quidc Verbo prava scnlire

iioii

ad Anaioliuni. Ohimi»

rt» aul

creaiura

audifb nt, quos ipse iibro dc Synedis bnidavii ui

qiii

T^

ti

Deiis itl. twiliira

iioii esl ; ti

crealura est, Dcits non
St>iriluiii saiicluiii

vcr;c lidci revucand.c spcin attulissoiii, quibus deniqiic Cuiist.iiitinoi oli pusi (Oiiciliuiii Scleucieiisa coiiiiiiitiiiiiiicni

eit- Qiiia piirro

uukitT llilarius

de

Dco
bal
;

Ci-<;>iure subst.iutiaiii mi.uii siiiiicre ccrto scicniiigiio

non

tiognvit suain, iiuo

cilum cxicrnruin
cuiicilio lill«-

cliain

sludio labor:'vii

,

uli

cx libro

i,

c\ Galliis episcoporuin cuacio Parisiis
ras obtiuuit?

5U, audiviiiius, ne quisi|uaiii euiii iiUer cicaluluraudeiel iderrc Ki quippe videbalui ab.surdiiin.
iiilin.

XMII. Probabiliui

eit

(onlra

.Iriiiiio»,

quamiOHli»

<7

PR^FATia.

1S de hoc liarelico ne quidem cogiiasse. Et
Sirmicnsi coniilio
f|ui

Macedoiiimws, atserlam esse .S;»h(ms saneii diDinimlem.
(lU.-B

A

illuii>q'ie


de

Loiige

igiiiir proliabilitis cs(,

Hilnriiim

iii

iis,

vero

cum
ei

aniii

551

,

damnalos

le-

Spiriiii

s.iiitio

dissciil

,

uiios Arianiis

reiiisi

gamiis can. 8,
caiit;

prnlativiim

verbum Filium Dci carnem

di-

spexisse; (luns
cli:tm
qiii
1

iinn

plaiio

devicisse vidcrelur,
asseiuissei.

can. 11 et ii, qui Verbiim in

irans-

Spiiitiis

saiicii
,

diviiiii.i'oin

Sed

lalum, aul demiilaiioncm, corruptionem, et pa^^sioiiem, (iiin criicilixns csi Oei Filiiis, in soa divinil.ile
sustiiiiiisse pr;rdiconi;

Filii diviiiiiale

ex eo «luou n Paire sulisianiiam

suaiii accipil,

demoiistrala, loiiscciariuiii cral Spiii-

cum

etiam

in

gencrali prxfa,

tum

taiicUiin, qui
;

suam ab

ulroi|iic suinit. neulri esse
fuii
,

lione § 3, ex Tlitodoiclo, Aiigustino
ziaiiziMii)

Grcgorn) Na-

inreriorem

paucioribus hcc pr^cslaiuluiii

cuin

et

Aibanasio demonslraverimus

Aiianos

iliud pluribus confecluoi jani liiisset. iiaqiic

(|uemad-

aiiiiiiam

(^lirisio ncg.isse,

quo
ciim

iii

ipsiniiniet

Vcrbum
sc

niodiim Gregnrius

Naziaiiz.

Or. 27,

ii.

1, Alcxaii-

cadeient

liislilia, riolor, alia'<|iip, <]n-v i[isi ul lioiniiii
:

druni Alexandrinum, cui nulluin coiilra Macedonia-

ad^cribuMlur, iiilirmilales

li.ic, inqiiain, iia

nos ccrtamen fueral
el prtcconit elogio

,

maijni Trinilatis propugitaloris
ei aiitea

habcani
illis,

,

perspiouum cst
ab Hiiario
lib-

Apollinarisl;is cominciitis

donat,

Or. xxi,

iiiiiii.

56,

qu.Tc
:

x coiilulaniur, esse recen,

Atlianasii

ab

Ariaiii>,
cl

non

a

Mnccdoiiiaiiis

«^xpulsi

liorcs

ac sicm l.uiyclies

Leoiic
c.

tesie

cpisi. iiiinc

[iigam pro Triiiilaic cat
:

cuin Tiinnaie suscepiam vo-

B

xcvii

,

?d Mon;ic!ios ra!:csiina',
;

2, et alibi, Apolli-

ita

credihile esl

1'ati'is ei Filii ct

Spirilus samii
noii adver-

narii susciiavii eirores

iia

Apollinarium ab Arianis

xqualitaiem ab Hdarin adversus Arianos
siis

pravaiiim opiiiioniim seniina collegisse ei disseminassc
esse,
;

Macedonianos

fiiisse

pro|Migiiaiam.
errores ApoUinarii.
,

nrc proiiidc earuiii tam auciorem liabeiidiim
raiilorem. Si cui

XIX. Liber decimus

esl conlru
,

qiiaiii
;iii

adhuc dubii aliquid su-

— Expendenduin
lihro diiodecimo

hic venit
:

an non llbro x

coutra

porsit,
sii,

liber deciious adversus Ariaiios scriptus
;

Apolliu:irist:is dispiiiciur

iioiienim repiigiiat niagis
locis conlra

neciie
in

ipsummet librum
supcrioribns

coiisulai, cosqiie ipsos,

aliisvc

Macedoniaiios

qiiilius

libellis

responsmn

sit.

in
,

oo
ut

disceptari, quain coiilr.i Apollioarislas

decimo; cuin

refiiian aiidiel,

cum

iioc

lainen

lcmpcramcnlo

illorum princeps aiino j60, horiini

;iu!oiii
sit.

non antc

non jam quod omnes unaniini conscnsu, sed quod
pleritiiie

niiniim 5'il prava senliic deprehc;n£iis

Negandum

eoriim volunt, excutinlur.
liociii exsilio Hitarii
Hii;irii

saiiCMtn cst,loium
versiis

libiiiisi

deeimiimscripUimijsseadir.

XXI. Opus

contcriplum.—Scd
iii

errores, qiionmi aiut

Apuilinarius viilgo

quid innramur? Koc

npus

exsiiio illius

lii-

cxistiinaiur.

Namqiic

a nuiii. 15

usque ad Vt, inagiio
uc toiuin honiiassiiiiipsisst;

cubratiun,anli(|iii inss. fidem faciuiit, ipsR lib

x,n. 4,

sluilio derenditur, Clirisluiii

vcruiii

coiicepiis

verbis

testaitir

:

adeoque coiifeclum fucpeiinde ante exorias
.ic

iiem ex aiiima el corporo
siiiiulqiie

perfciiuin
,

C

rii

iiecesse esl aiiu; annurr. 560, qiin pairia^acproecclesiie
reilditus est
,

eonim

refellitur opinio

qui

eumdem Doet

pri.Te

el

iiiintim

nosirum non niodo carnoin, scd

niiimam

Miicedoiiii aiit Apollinarii haereses. Ceiie in pairia

ab Adani propagatam suscepisse
fectiim

arbiir.iniiir. Itnper-

propria ecoiosia

,

quamvis abs>|ue

exsilii indnlgeiilia,

auiem hominem

,

iu ignoral

nemo,
:

n Chrislo

jam manenli
non

iion coRgrijttnt
/iiro.»
.

liaec libri
<•!'

x verba
ijui

:

Lo-

siisoepluin prxdicab^it Apollinarius

qui

etiam

,

iil

queniur exsules per kos

termo Dei,

vinciri

Ncmesius cap. 2,
homittibnt gigni,
eiiiin

leslis
til

osi

,

exi^timabai aiiimot ob

poiesl, liber excurrer.

Ut eirrm hsc. quemadmo-

a corporibiis

corpora

:

proyreili
e.v

diim vult non nemn., eiim
cxsiliiim

nondum exsulcm,
paraltim
,

sed ad

ul propagationem primi Itoiniiiis in

oiiiiios qiti

animo

diJiiUaxat

ac pronipium
ali;'.

illo

generunlur.

Uiide

Moii:iclii
inissi
,

:i!i

Apollinario ad
siispicionibiis

dixisse vel

scripslsse

iRtollignmus

qn;e

iliis

Alcxandrinum ronoiliuin

ui a
,

proxime colmirenl non pormiiiMnt. Qiio sniem

exsilii

qoibus adspersiis eral se piirgarci
biiin

proflientes l>i{

anno animnm nd hoc opus
Veri lanien simillimum
illud susciperul.

appiilerit,

non onnslar.
Qtiiii

ex Maria homiiiem es^e ijenilum
epi^i.

Apud

Atli.iiu-

esteum Ron

distulisse.

slum

ad

Aiitiocli.), noii sine caiisa adjicere vi,

dctiliir, qiiaiiliimad curiiein iillitiet

iie

videlicet siis-

XXIL

Trcs primi

libri

pririem anle cwtcrot absoluli.

pioio reliiii|iiaiiir, eos Chri.^tiim ex Maria
aiiiiiiam geniiiim sentire.

secundum
quod
liiissc

D

— Ex
/;rii/f»i

iiiilio

quirti libri perepioiiimi cst, tres prtmos
.f^iidtini

Ex eoddin

concilio Alexau-

ante subsei^ucntes fuisse absohitos.
iiiiic

dniii) appiret, Apollinariitm insimulntuni esse,

aiiiem h;eresira

tonipoii-;

Hilarionondum nolam

Vcrbuiii Domini
cri^dcret. H;i'C

iii

in proplioiis

,

ila et in

Jcsu

fuisse hiiic suspicamur, qiind
suscil:iluni
neiis,

coinmenlum
dc hot
l'hotiiii
, :

a Pliotino

porro opinio etiain noLitur ei explo-

iibro
ii,

i,

ad argiiinciilum
,

libii vil

propo-

ditur pncdiclo n. 21 lihri x

lum couluianlur
suiii

liiin iidein

quo doiiioeps per toilli errores, tum inasime
,

ac

lib.

n. t5, rercilens

utrnhiijiie

agit iinius

Hebionis nomine, non

cujos, ut>

impielas enruiii, qui

Cliristuiii
Niiiil

iii

sua divinitale

|fiis-

pote recentioris, et perinde iiocciitioris
tius

nomen poqiiod

esse asserebani.

aulem apud Leonem
ui Apolliiiaristis

et

exprimrndum
VII,

eral,

quam
sibi

Hebionis. Conlra vero

alius Patres solemiiius, quaiii
inijiietas aitnbuitiir.

hxc

libro

jam doclior

f;ictu!,

argumenlum

,

libroiadvcrsns Hebioiicni
ir.

pioposuerat, iiapru.^en^:

XX.
tiinlur
i(>i

tVrOfiim eorumdem auclores Ariani

eo refel-

in Photinuni retnrqiiet, ui

ne proposiii
repelat

immemor

vi-

-A
lii

|iic

lameii afiirmare liceai

,

iiullum Hilafiiissc
,

deatur

,

n.

3

et 7, consulto

Hcbioncm esm

in

Ifhrin

ciim Apollinarlo connictum

Pholiniim

19

1N LlliUOS l»K

iniMTMF.
iltii'4,

80
iii

XXIH. Non
priiimt iiU.

Jettl uiiJe /hidims fiuielnr Krifirtin,
iioiiiiilill (iiuliilieiiiur,

(jKi
i|iio

— Hac ratinno
Muvet

A

i|iiciii
i-t

.4i|Uis|;iftnoii$i

I^JIilioiliccft
a«l

iili

Hiiic

-

m:wu

Akiiinii cnnsiiituni riiissc
,

llb.

ii

,

n. 37,

niiiiut subicribaiiius Kr.i&mu, qiii libruni, iiiinc

urdiiM

OHicnileiiiiw

plnnuin

csi

narliarioiiem illum Caroli
inrerioreiii.

(iriiuuiu,

auctori poureniuin n«iniiie liacteiiui re|>uiui»

M:i|;ui (>mi|H)rilMis
bujiiii

iion cs>e
:\

Ctim auicin
HH.irlo

gnaiila as-criiiu

prxierea

,

(|uoiJ llilarlu»

iioinen

alisit

inss.

nliis, f]ul8 illiim

ipse
siiie

qii;irti libri iiiuio

lcbieiur, ue nnleiiorea libcllos,

exittinundiim putel xqn.ilcniT

(xccpiione
i,

,

priklem

cunKcripsisbe

:

ac deinde

XXVII.
Hilariut.

Quibtt* ctttim

ad

tciittHlliim

u^duvttii

^it

iinin.

apcrie imlicci, scritniini jain cuiu
ail

(iiissc

librum

— PnriM

ips>i iioii

Harhartoiie, noii

ali(|iio

prliiiuni,

quarluin

niaiiu.-i

utlninvii, hIc

enim
elc.

ulio suA^ore, sed charitaie siila ei eplwopslis iimcii

babcl

!

Atque hivc

ticui piiino LiBiii.i

o

leslaii

$amut

necc^sliaic urgenie

«e

ad
i
:

scribenriuiti

perniotiim
,

uuiic ijuoqtu idcirco

a nobis commfinortiia luni,

fuisse tlcclarat lib. ti, n.

Ar mihi
,

ijuidftii

int|iiil,

Moque
iii

soluiii liliro

quarto, sed cii.nn iwiiiununi. iO,
i|U!)! lib.
i

pritUr officH mei nectuiiatem

ifua

hoe Fteletidi epi:

inemoriam revocai

a se

iraciaia sint.

uoput

pnrdtcationii evuiigeliete deheo mtKttfrriMitt

ta-

XKIV.
el

Qiiigduinuide comctiiiria ed laudem auclori$

mtn

eo propeniier turn

nd icribendum

fttit,

quo

iitaijit

leinput operit.

— Si qu<d
quo

»uieiii iiidu ciuilicitiir,
iiuii

an-

pltirei periculo infidelit inielligenlig deiintbantitf,

u>f

Ii8te& dociissiiiiu* laudeiii

iiiervtur ininnrcin «i>

B

rins
lit

gnudium ctniectani ex

lalnie

mullornm
fidei,

,

ri eogiil-

aiiiplitudinem ingenii,
sui eierdi>>

lol

uc lania ab ipso 0|>«ris

tncramentit perfeclee in

Deum

impia hamonai
flbnc
,

coioplexus

sii, qu.tni

ob acuuien,

qito

iii

ttuliiiir iniii>H(a detererent, et
lociiin

U Deo trdderent.

lau) abtirtisa pcnclraril.

Kx

Uis

eiiam scquiiur, tres
.syiiodis,
iii

aliosqufe

non oliendisse conVincunttir

qui

saltero
(je

prions
iii

libvjs anti; libruiii de

i|uo

ctimvelinl plurimos non hiala Bde bTresitn nniplexalot, clenfienliani erjja illns iu

gesiis

Pbotioi coademnaiicni^m fuse disseril,

(lihho desiderant. Kos
fct

fuisse coinpositos.

Cum aulcm

b.ic adversus Pliuti^
in >>rieuie
iu

certCi

qui Arli partibu» errore

Ignrtraiiiia fa»cillls

nuin gesti diu
gciiti
,

laiere

uod potueriul
ililariuii^

de-

banitapprintedietinguerc no^eral ab

qrllineadeiii

liiuc

conjectare esi

hicubraiidis
tttia

bf resi praro qaodMn

«olaniaiis affeciu liciincbsntur.
praTlHitcitt
:

tribus praeJiciis libris priina exsilii soi
Nisi forle quts inalii, cos

dedisse.

Et boniin quidem maliiiam &c sensus
in illos misericordis coinmoycbsirjr.

lon

ab

illo etiain aiiie

buc lem-

sine horrure el indignsllone cogiUilxet

al

singiil.-irl

pus

,

boc

est

,

aule mediuni aiiiium Z.iH scripios

Sed qula

«itls-

fuisse, ila ui cxsilio
tard.iliis sii,

lum

iiitervenieiiie uonuiliil

rc-

ne

alios prsiaiiuerctur.

An

c.Lleris tiucr-

que siibvenire cupiebai, uirisque scriiisll. XXVtll. Qnid de Arianorum aff^etione iiniiesat.

qus

libris posterior cen^ciidasit pr;cdicia

dc SytioJis

Scripsit enini et propier msgisir^s (leqnitla; vel ror-

lucubr.nio,
0|>iii:iri.

Iliic

non ausia» affinuare, qiiud iMnew lie«i iia opus inifeiniisMtai vero mancat
,

C

ngqedos, vel salism
eoi
t

rcfelletid'".s
,

:

«••ril>3!l

el

prdpfcr

qnas

jili

decejoraiit

fcrfdisndti». Jllopiim

cdm
.

fuisse

,

ul

pius coufe&sor sdLiuc

iii

exsiliu deieuius

etnendaiioiiei» |ier'.!ifUc)lein

pr^cvidetet

,

rjiiia

in-

deciiiium libram pcrcgerii.

quii
tint

llh.

VI

,

ntim. li
,

,

ab

ipsis et rniio
iii^eHigei^.te

i:ilc!ijiji.iit:(e

XXV. An
nutm.
lcl,

iUi libn

ad Lonsiantiitm ab Uttano
litleui

nen

quaeritttr
,

ei

deineept ab

irttlmala noit
iiii-

— Si

Grtgorio Turoiiet!»:
tutu.ii

liabere quii> vo-

capitar

refntaiiutiem el faciteni pn>i)li-r ipsorum

non uodu

boc

opui> in essiliu absoiuiuni

prudentiam, ei proptcr simplices ncefasariam
ilioabai.

eii"-,

scd etiam

inde ad Constautiuiu ab Hitario missiira

De

eaeteris

Tero spcs
«ibjit
,

ei
:

long«

alia c-t9\

ile

credat ncccsi^e csU
lib.
1

Nun cuim

aliud indicare viUcuir
:

quibus codem in loco
Dci
et

It

Setl ai

quot amor

Hisi, Fraiic.-c. 38, ubi ail

Beaiissiiuut

Uila-

inlelligtntiae ig.ioruiio
slullitiee

ROii

lapiETiTiS *OLr!«;

rius Piclmientii epitcopu» luatu itxreiicoruttt rssiiio

7\9 per

ttnsum

ufiinmeril in errore
nril
,

tpiro

iit

UepiualuT
Cottsltmtio

:

ibir)ut

librot

pro

^e
du

colholici «CTihui
libellis

aM emeniiiilionem proclioet

ritm impletatit rtu-

nrtii.

lioc (iiiipp«

ad Coiu&an-

d:um
tpe

absoltlie veritciii lit deiHonttrati« fsTotHiura. Ilnr

t-um

iv>qui

nou intellii^enduscst, quorHiu uauui jdic nun
uiisii
,

noiinihiil

recreatus eapcrtas

.lieliat
.

,

Vberiut

gfiti-

extiliitm uisil MiUriiu, altenint
Coiisiaiiliu dedit.

3Cft

ipse

dtnm

eoittetutnt

cs salute p(«riniontm
fidei,

«i r«i/ntit«

tnitt-

Vefuiulamcn (onjectarc
pro iide

licel,

Cre-

D

ffg^cniit perfecttB
ttii»te detererent. et

impia humarur ««.Wiiir

goriiini cuiifudif&c (|uod

c;>tliolica cuiifessor

m

Deo redderent.

&treauus ei

fccii librns ilios cuiisciibeiido, el tenl;ivit

XXIX.
tii

Effecii Ai( librtt ne *sna doclrina eitm tmtc-

libeliis Cuiibisuiio

au;

uiiMiis

aut daiib audicuiiaiii

easularet.

— Ncquc vero proptcr Arianossolum
,

aiit

deprecando.

XX Vi.

Bnrbiuio piukgter.
,

— UatlonoiD
quifc sit
i

rcfcllciidus aut eniend.iitdos
liluli

s.

;t

et propier (Idelcs
tit

e\-

iii^tnicndos, lias lucubmtiones a^^.itn-ssus est;
mitiitn e^siilantluni
e.ire.il
,

ni-

yeiidM«l(;ii

u«cd«Ui dixiiuus

tUa presbgier

OiHMurum

(|UO(l:iin fiiodo vlcari.^c

iiurbirio, cujuk uu4it«u Ih Corbeieiisi aliisqua

duobus
ad

et

qno» ipse pnwens
ltl.i«

netjiiibst

,

abscns dolifa.

6«>diubii«
qu«iii
«tiiRiu

<i>l«iripiuni
i;>sc

rcpcriiiiKS

ir.ue

fttvrit,
,

ecrci per

firninrctque.

IMei

,

inqult

x

,

lliUrius

aiitugrapbttia dcDiiiiarit
lurige

an nd
vel

mim.

,

tmMf a
iua

t^iuUii roocei-^nniihtt

iM

struttdinfi
',

apogratiUuiii
,

putt

llilr.riu:it

altet

i/i;.M(<i'rii

iiniijiflios inuii

iliHirlnn

Htmlet

non

»•-

»|.oui« sua

y<«l

rogatus

iiitkeril.

Iloo posireniuin sl-

m*n
bll
;

rt

fiinrlit

qMitnmtH* j^rtirdirnHoni! irrilo» ettmln-

Kiiilicatur bis iu6> rralollcnsi» x-rbis,
iiiiiouibus luii.

nun-

feitt cte-

loqi^iiiur

miln

fv.<w..',»

per hot libros

,

oW. Tripaucis

Ex

aniii(Uii;ito

auicin Corboieusl» Co-

|i|iccm illsin scrlbcndl rau-ain llb. n, tiQm 5,

PR.^FATIO.
i(a

22
nune mculi pietulil
(u erHdisli
,

perWringlt

:

Extorquetur nobii hoc
,

vetle
et

,

dum

et

A

""<", doctores cetas liujus

lero hoi

ttadaeia: retitlititr

et

trron comvlitur

,

ignoranti(v

habtiit fides
diiis

mea

,

quam

magistros. Inau-

prOTidmr.

ego nominibus hls
ct

irj

XXX. Ve

THnitnte verba faeere itlicilum putat.
, ,

te ita credidi,

per te

ila reiia-

tus

(um;

exinde tuus

itn

sum.
loei»

Noii igiiur sponle am uliiiuo suadenie ad verl)a de sancioTriMiUtism>sieriofacieiida pro^ilivit: sed laiii

XXXIV
ris h^iuserat

Fidein Scripluris asserlam iisdem

de-

(endil, iiitibus inipugnaiur

— Quani auiem e Scriptiidemuin apo-

n«cessirii* ad

utilil-.iiem
fuit.

Ecclesii' caiisis

1i:pc oi v<i-

fidem, Scripturis explicat, primiim quitiim evangelicis, ac

iHntM extorta
sola fide
neri
,

ti niiiiinjm persuasiiin crat illiid
religiuiie oportiii>se cniiii5),

dem

proplielicis,

sola
n.

mentium
2
;

slolicis.

Ad

qiias inielligenda? aptisque verbis en.T(lib. i, n.

{tlb. Il,

ibid.

n.

quod extra siqmlicaniiilil-

randas co se spiritu dnnari enixe rngal

58),
e;is

liam sermoirii

eti,

extra$eniui intentionem, extra

quo

pniniiiii afflaii

sunt proplieiai el aposio!i ad

tigtntia eoneeplionem. Quocirca cuni de lanlo
rio serniDiiem inire iliiciium ac viiiosum
liane se necessitatem
niiscit.

mysiead

eJeiidas

llinc

vario- iiiler tlmnrcs ne verbo olTeii:•<•

piii;ir>;t,

deret,

lib.

vn, n. 3, inentem conSrmai
iVoii

spreii;it

adactum

lib.

ii

pluribus ingcblai<j)he,

his verbis

meif, sed npostolicis scando gradibw^.
,

Compelliwur,

iiiquit n. i,
.

hmreticorum

Sed

el qiiani

secnre Scripliiris diicibus scamlai
liiculentiu'; osiendit,
,

I:-

mantium

titHs ilticita uyere
,

ardua scandere
:

ineffa-

B

bro siiperinre iium. 20
ceiiseiis
liis

ubi ro-

bilia etoqui

inconcesstt prceswnere

61

mox, Cogimur
ininarrabilia

quibus aucioribus credidisset

el

num bene
perpefii;c
iiarelici

lermonls nostri kumiliintem ad eu
sunl eitindere
.

qum

Ari;inos doctores .'inielerret proponens, qiiamdiini
,

et in vHiirm rttio

eoartamur alieno.

ex divinis Scriploribns
iradiiioiiis catenani

quos sequitur

,

XXXI. Qno animo hoc Opus
illud iieiraclandum

uggredilur.

— Unde ad
,

coii!/':<il
iiii!

eo nnimo accedit, ut el prius ve-

eliam se Scripliiris
cripere curat
,

Venim quia jio:ijnlur, eam illis
i,"iSOs

fiduciam
,

iiiam prodfllicto dei>rerelurj nec

dese spondeat qnid-

cum

i'OS

Scfiplurie locos
,

qni-

qiiam,

nisi

suppleiidiim esse per fid-^m
Hidbigat.

suam
eniin

quod
ibid

bus abuii
adliibet

solent ad destrucndani fidrin
;

prudKiiier

sermmii delotirrum non
;

Sic

ad eam adsiruendam
ii,

ul

iliic \i:fiiai reperict-

num. 5, babet Sed noi netesliiatit hujus ab eo qiii bae omnia esl veniam iteprfiinles, audebimui, qucBremui, loquemur
lione
:

lur, ubi ncgatur, iiiquii lib. sibi

num. 7.

nbi deim.eps

praestaiidum monet, quod hactenus se praistitisse

ei qiind

Hatum

in lanla

rerum

quais-

coiilidit.

Eodein

in loco
,

num.

C, llbrts superioiifoiis

promiuimui, ta quifiernnl
illii,i

signifireln

credemui.

se docbisse dcclaiat

(uunes Arianornft! fniiides ct
dispensni'onem ai^svnipii
,

XXXII. Quanta
eniiu incerla
,

dchoc ihgnciio fuUs.--Hi'.^\\n
,

errores liinc

oriri

,

qlind

aui irepiil»

aui vnlgaris

fiiit iiiiiis

de

corporis rnpiunl ad conltimelio.m difinnaiis

et dupli,

occuitiSiiiMioTriitilaiis iiiyvterlAbdes. H; adeii in Scripiuris assi'iiaiii iriikbat, ui
i

iie

perspicue

C ccm

Clirisli

iiaiuraiu Uisiiiigucre aul nesciuiii

aut

iieiiriiiiim

dolunl. Quocirca ulei eriores radiriiiis amputenlur;
ei inanes

duccs
qiia<il

,

qiiibus

illue

igiinco luni eiant

,

sic

luberei

cadani bjjrei.icoriim techn.-c ei lallaiine;

qui ex

perlinacla et pravo impielalis siudi»
verltali

magno
et

in id studio inciimhit,

uidemonsiret iJhriRium

aperi» reslglefenl
iiUMi.

Hmc

est illud

iib.
.

mi

.

Deum verum

esse, diim natus ex
,

Deo

eslt ei per;

43

:

Nmthnbet s«llem impietdt
.

teiilam

uf pra:fi <-<lfi''iis

(eclum homirrem

dum

ei

esl parius es. Vlrjlnc

ut

lenda! ImpieiaHs trrtrreni

qued

verfeis aliis

cura veriiafe corporis siibsisist in natura Dei, ei
l)ei

eum

irtcult-areeonsUevil. fpuc »>:ro

tnm

alte

eamdcic fldem
ilia

nalura maiieai in corporis veritaie

{ft6. xi,

n. 6).

animo imbiberat,
credidi

ut a vita faciiius
:

quam ab
ego

sese

divellendum conHderct
,

Hac enim

ila dldici, ila
.

ei ilH confirmaioe nientir. fide lene.o

ne aut SO,
te:

XXXV. Unde Cassiodorus ntdecim lihros diiarll, Veremur ne, dnm prsclari opens occasionem causas, lempus, raiionem, scopumqne indagamiis, mo,

posiini et^derc aliter, avt velim.

Quibus
;

lib. VI, n.

lesle ferat leclor in ipsr.

limine se diutius deiineri.
siillas

verbis rimilia stint haee nuin. 21

Ab hhego qua;
Imbulvs siim

Teiiipbs est
delibare, sed

»ii

non jam

qussdam

Hilsiinn:»?

neo edoctns sitm

,

hii immedicabililer
,

et

pleno ore de immenso docirin* protfimcii
ailliiK;

ignosce oninipoleni Deut
p9SStttlt
,

quii in his nec emendari
libello

fundo potsre pennittaiur. ISonnulia
T' rej-tani

ei

iommori pbssiim. Qiiocirca

2

jt'

iviucis
,

expiicaiida.

Ac
d'»

primo e«imendus
Div
insiil

Cohslaniilim eiiJxe rognns ut de fide coraiu dif-putans audi^etti^,

scrupulus
injicit,

qucm

C.isSifidnnis
Hilail:

c

IG,

Non tam
fiftf

mihi, inqiiit niim. 8, rogo
l)ei. F.rjo

ubi

iredeeim

de Triniisie libros redehet
libri illiiis

aitAaitimi

,

^aiii

atque Ecckiiie

enim

censct. Nec
deciini tenii

nos diuiius
luquisilio.

riisiinere

peneiine hlibe0 fidem, exieriore non
tenca, net deniuto

eijeo

quoti accepi

Haud dubir enim

llbris

de

qaod Dei
illius

eil.
coii^tan':
,

Triniiale adjiingit hlirum de Synodis, qui in nia. Col-

XXXIli.
vero

Dnde

laiii

hrzrcticonm

beriiiio abaiuiis ui niinimiim miiie enarato

necnoti

lam dubin
(Idel

fides.

In
qi/ia

liU

habcmns iam con:idfi3Bsit
.iii-

in Germaiiensi

et allt-ro Cnlberiino prxdielis tibris
xirj

staiiiis

rationem,
,

ninilnim

cobaer^ns l.iheT

inscnbilur
sfy/us
,

tiqua; tradilioni

ncque ex

iis qii;v

accepcial Qnid-

XXXVI. Hlorum
Cinsentiai

qui r,um libns Quiniiliani ipse In

quam demolavit.
expcrtenl
lib.

Coiitra Vero luereticoniiii doclri-

Cxterum

Hilarius

duodecim

nain, vet propter novilaicm
ti,
ii.

lespiu

ndam

;- verii;uis
'iiiiic

lanlilin libros

lOium opus suum

dislribul!. el ab Hie-

21

,

lepidn pryLat

iii

nio-

ronymocpisi. lxxxiy ad Magniim propler hunc prisertim iluodcnarium nurnerum memoraiur

dum

:

Tardi mihi hot impiiisimos, iiuaiiltw cgo mbi-

daodfcm

%3
(Jiiiiililiani
('i>|ii;i

S\M.TI
librot flylo
(|ii:>(luiii

IIIL Mlll

EriSCOIM
,

u
llil:ii-io iiitiiiini:

im.lnlHt <&«« et numero.

Exqiiic
11-

A

posse

(|unil n\>

pr.TSiituiii esi.

Alia
libros

eiiiin

siibiili'aiis
iiioiid

nlTrctallonc
is

,

laiiicn via pro\isiiiii esl (|UoJ voleli:iiil.
iii

Quippc
,

Qiiiiilillaiio i|iiii>iaiii

poculiai

e&l

,

liormn

pliircs iiunieros
liciiil

|i.iriiii,
,

puiiis veibis

qiiaiilum

LMiiiini

^ljliiiii criiilili jiidit':)iil
iil

noii

altsiiiiilcin

essc

per niargineiii
qiinil
iii

euiiali

suiniis compreticiidere

(}iiiiilili;<iii. <}u;iiiii{ii»iii

Qiiiiiiili:iiio

airecifltim de-

iis disseriiiir.
.\ii

iiius iti.iin !.ubiiliiatein,
(jfDii icuiiiiiie, iioii
niui'.

HiUino

tanieii

k\

ii:)iiiruli

in-

XXXVIL
libri

siinile qtiidqnani

iii

fronie ciijusqiio

ei affeciaiione prnfcciaiM

:irbitra-

prxpiinerenius, diu
priiiio
liliro

li;i'siinu$.

Cuni cnini

llila-

Ncqiie deliet ofTeiKli
nobiscuiii

i|ui«(|ii:iiii, si di; iiiysleriis

rius ipsc in

tntius operis sui synopsiin
.111

nostris

>eiitiens,

verbis aliis,

•|uaiii

qiii-

ediderit

,

aiiceps erat uc duliius aninius,

dc no«-

bu>niO(li>uiiiiiui',engit:iiiunessuasaliqiiaiulu(.'iiun'.iel.
Ijise uiiini priiiiiis e Liiiiiis ci iili.i .\ri.iiii><< si ribeiis,

irn novniii uliqiiaiii cuiqiie pr.epiiiienduni euderein<is,
,111

potius ex pi

iiiiu

repetereiuus,

quud ad

uiiuniqiieiii-

vi.ces

niibis |irj.'srribere potuit.

ni)ii

polii

l

iiobis

que

pcriiiiet, .lul

eii:iiii

eo

iniltcreiniis lecloreiii,
in uiioqiioqiie

quo

rccijierc.
iiiiiiiii

lU

i.iiiicn

iii

asse iueiida

ijisiiis senleiili:i

siiniinatini coiispicciet,

quod

copiosius

|:ibi>i'.ii'eiiius,

|iruilenler cnvit
liiiie s:iiie

iie

ilain

(iiia

dispuiatiir, aii deiiique satis

li.ibeieniug

describcie
iiiss.

r:iiMinc

e«|)liearcl.

noii

ad

vaiiaiii

clo-

D

brevia qii:edain argiiiiienla,
(lorbcieii^is et rrutellensis
:il>

qu:e

ad liinlium

(|iieiiiijt (isti'iil:iliiiiiciu iiala
liiiii

esl ea iiui ulilu:' vcrboiiiagiiilicenlis.>iiue

aiiiiqiia nianii iu

rronic
siiiit

eupia
.

-

iiiiiiiruni cuiii
iiiiii|uuin

de Ueo
verbis

ciijiisi|ue libri prop»sil:i siiiit.

Scd

li:i'C

bicviorn

sciiiiiei

iiullis

saiis

expressiisc

visa,

quani

ut

siiflicienicin

(licendoiuin

noiiii.im

t-\istiiii:ibal i)iiod seiilirei. Ila t.inieu
iii

serino fusus esl

parerc v.ilercnt. Hilariiiia auleiii syiiopsis plcruiiiqiie est prolixior
diiui
:

verbis, ul deiisu^

sii

iii

senleniiis

Ut eniin iiotilib.

et qui illius loqucndi niudis non-

vil

.Vugusiinus, breuiaii
10).

siuduit

{Aug.

vi

de

satis assuefacii

suni, dc>iilerar>.-nl foriassc
cujusi|ue
vi:i

iil

iriH., fjp
i^Uii

Loiige

auiem

inagis

sliiilnii

ordini.

siinplicioribus

locutiotiibus exposiia

libri

inspecio

iioniiulli erudiii facile fjctu judic;iruiii,
iii

suninia ud llilariani sermuuis inlelligenliuni
sieriicreiur. Netpie
liiiiic

ipsis

ut sinyiiii libri
qiic loclori

diversa capila dislribnereiitur, idl"i)re,
si

in

nubis lat>urein su&cipere

ommoduni
raii

ciiique ca(iiii
iii

sum-

gravali sumus. At
pereai,

iie

quidqiiam ex vetei uin siudiis
Curlieieusis et
Pi':itel-

iiiaiim
^iliil

piunolatuiii

liaberel

quod

co iraclalur

argumenla

qu:>! iu iiiss.

negligenduni

undc

lecloris labor suhlcv;i:

leiisis siiigulls liliris,

priino laniuni exceptu, prxliia

relur.

boc
iioii

nuii

reliiiuiiiius intentatuni

sed experii ^

siinl, liic in uiiuin cullala cicliibenius.

suinus

siiie aliqiia

confusione praestari a nobis

SUMMA LIBKORUM SEQUENTIUM
I.
i)i

E DUOBUS MSS.
quidquam paliatur,nec Filiunt

Liber, qui tuiius operit ni teluli profemium tolus

ruiii liaiiiHniis iurrelicii

pra-iitcli»
II.

mss. epiiome caret.

Dei sccundum

el

Putris lesimoiiium, et stuuH pru/Vj-

OiM»« tacramentam (tivinx gcneralioms edocel,
el

sioncm ignorandum ettc cuiquani permiual.
Yll. Conirii Subelliuin
ct

ubioluliMmi: itemoiislrans
lilalem
Hcqiie
III.
li;^'o
,

TrinvaUs
sil

e'.

nominum

ic-

Hebioncm

el

hos iion ver:
divcrtas

ila

u(

ncqiie

non ipsa

veiilas

nominis,

Dci pra dicalores eongredilur, quoruin

iiiler te

uon uomen

sil iciiliiiis.

perfidia' quwtliones conferendo, q'iniitum inlersit inler
dicli,

Oiiiiiem diftirull lein
iii

qno Doniinus

«)".',

saniim

tl

inviolabilem fid

i

nostra doclrinam absoiuttt-

l'ati'e,

ct Puter

iii

nie, tuuliis e.xemplis
iln ul

ad

in-

tiine deinonslral. Sic nunique caasus

singulorum gene-

lelligeiiliiv

fidem coaplnl:
sii
,

ncque nou credenduin

rum ex

Evungeliit excerplat protequitur, ut nec protatuei
il

de se Oeo

neqiie opiHaiidiiin, exlra riilionem fidei

fessio noslra

Dei Filii polestalem,

tiec

poietUis

esse inlelligeiitiam poleslutis

non exserueril naliiram, nec naliira Hon
sil,
,

suir Hiitivilulis

IV. Uwreliccruin doclrinamcxponil. Deinde, omnibus
tegit
ifidirt

ncc nalivilas non
iii

siii tlt

nomiuis.
detentus

]

ac propliiliinim tesliinoHiis demonslralis, p«r/ieoruin
el
iia

VIII. rulus
esl, tion

unius Dei demonstralioncni

rcvincil, ul
el

unum

Deitui

siiie

Clinslo
perfidia;

aufcreiit Ftttu Dei naiivilatcm, ted

neque pcr

Dco
sil

conlileri,

non cuin eo prcedicare

eam duum dcorum
bus modit

divinilalem imroducens. Deinde quiverilaiem Dei 1'alrit
et

lngrelici

Dei

Filii,

V. Contru omiics lnvrcticorum professiones congredilur, quibut unuin Dcuin secKiidum legcin,

nuia negare iion postunl,

eMere

nilmilKr, eJoeel. Sie

ad udimenel

eliain ea^lcra proscquitur, ut et in
lus. el

Paire Filiut iutellecumgeniii Dei
nufiri-

dam

Domtiio Chrislo
ilii

naliviliilent, et

proferentibut

l'aler

Filio cogititui,

priidicanlibiis

lespundcl,

ul

iino

tcro Dei patre

tas el pi-rfccla (Ms. (loib.

verfecli.

Cunfer. Brcvia-

fx leqe
iieal

et proplielis
et

pra'JiciiU> el fidcs uniut

Dei mii-

num
I\.

llilarii lib. 1)

iu eo deiiai in

omni mamfettetur

incoriupla,

nun
el

negciiir nuliviiat.

vcrilale.

VI. Oiniiei
lionet,

ii)i(ii<i.i

(laiiihilcnlatliiircliCiirumasserct

/n repellendit
:

liwrelicoruM

fruuJiliMt

toiut

Vuleiitiiii

scihcct,

SiibeUii.

ct

.WiiiinAdfi

et

diqcslus csl

iiuibus corrupio

di-praciUoqHe lentu

ex

Jliiriirthif npcilis!.iinc

paiid.l.

Sic

enini
iicf

singulorum
«»(.'

dcioruiH dviiiinicoruin profestionibui ad tnfirmuidam
iiiiigeiiiii

Koircplit iiimcliui virbis occurril. ni

••"Mmiuiie

Dei div nitiiltm rcsislenlibHi

ila

mpomlft,

•il

25
omiiibus iHilvrmii
ciiiiiis

l»i;

TfUNITAIE, LlUtR

l'RIML'S.

36
Palrem
oniiiiun:,
ci

ex

liis

ipsisvd imenogiiiit)iieneribus dcdiviiii-

uposiolicis letuinoniis edocel seiuper
Filiiim, ei
uiile

semper

mut
talit,

i't'/

:mpoium

vel disiiensaiioiiuin

non post
:

atiqiia

Deuin

sed esse
el

monslralis, noii perliiieiU ud conlumeliam lera

oninia

sic

vero
el

nnluin essc tilium, ul
sil

semper

quod

sacfanieiiluin lulci eraiiijelicw sub dispensael iiiiliriuiiis el

(uisse

mamfeslel,
ted

in

eo

non
;

innascibililolis

tioiie el

lempoiis

tiomiiiis

pradiculur.

exceplio,
liiibeal

naiivilntit
et

a^lerniuis

ita

ul

iiuliiitus

X. Hniversa qute per nulite
eoHliimcliam dirina:
lijr/N(Myiie
liaretici
iii

inleUigeiiiiae

Knsiim

iid

auclorem,
Toliis

non careal aHcrnitale

divinilat.

Ooiiiino Jesn

Clirisio iiulnra:

Xll.

ad repellendat liareiicorum occasiones

rapuerunt, inipiissime ab iisinlelproleslB'

inlenlut est. quibut, per id

qnod tcriplum

est,

Doininus

tecUt

eue demonslral, nuiyisque a Domino ad
et perfeclce in se

creuvil ine iiiiiiiim vianini suariiiii, ronira dicenlibiis,
lCrat ijiKindo iion erat, ci, Nnii fuii

fionem verce
uihil

mujeslulis este memorala,
iid

UMicqnani nasccesi, ila
et

eliam

inexpluialiim nul liteitum, quod
iiviniiii

sruru-

relur, cl, Di;
dcl, ul

nnu

exslintihiij

bclus

retpon-

menlum anima: corporisque
net
derelinqiiens, sed

Jesu

l.hrisli perli-

semper Paireni, seinper

Fitium.

non posl
:

lidem

diclorum

unirersorum

aliqua
ita
el

Deum

oinnium, sed anie omnin este doccat
ul
el

et

absolula cvangelici niyswrii prccdicalione conjirmat.
XI.

teinper (uitse Fitium,

nalum
non

ette prcrdicel,
innascibiliialis

Primum ex

dictis

iiposlalicis

deinoiiitnil.

iion

sempcr

(uisse maiii(e^iel, ul in eo

modo non ad
sit

dieinilalis

infirmilntein

snbjeilionem

B

(iiiss. iiascibiiniilis, ni:ile,

uti pl.inuin est
:

e\

lib. l,

ii.

proficcre, ted per

eam ipsnm,

verilatem Dei qui ex

Dej

5

r) sil

excepiio, ted nalivilalit wlernilat

ila ul et lutli-

naltts Oilendil.

Deinde umnibus

ernngetici.i alquc

iiiusliabeiUaucioreni,eluon careai «lernilule divinilat.

SANCTI HILARII
PIGTAVENStS EPISCOPI

DE TRINITATE
LIBRI DUODECIM.
(<;cHCITP.R

A\. 556 IKcaOATI.)

ILIBF.R f'RIML'S
iii

C
de bealhudine

iiiuni clliccre utilein

aiquA optiiiidumviiain \iJeb:>nqiiu;

lur,

uiuxiinei|ue ea

et nuiic
,

et $('iii|>er anlea

quo

Itiluiius, pitiiit pliilotopliorum

ar de Deo tenleniiit, e Scripiuris tum velenbns. lum
miixiine ex Joannis Kviwtjeio terioreni ac subtimiorein

potinsiuia iiiier iiinrlalcs luibeiitur

uiium simul

at-

que

0|iiileiiiia
,

,

i|UOil aliiiii

siiie

alleiu
:

muli putins
el
((iiies

Dei noliliam. cerlioreinque immortaiilnlis spem
Seripluris

niaieries
iiiops

quuin lioni esset occasio
vitu!

<|iii:i

nubis prwberi declarat. Dcinile ex piirla

propo qiiodJum
(ipiileiis

ipsius

iiiiellig.iiur

cssc

Dei

cognilione observtil

luminam

illiiis

majctuilem
possc nili

evsiiium, et

inqiiieiudo

2 tuiiln

plus
lii--

Cii|:itiii,

lulis aller:il, quantii

iii.ijore iiuligninile

liumaiii

ingenH viret superiire, nec
Hafas litrrcies. quod
sui
fiiiem

carciur

alliiigi

qiia; iiijxiiiie et

optaiu ui qna^sita sunt ad uienduni.
i|u:iiiiqu:iiii
iii

fid--; liinc-jue

infinilalcm itliui

intra sensus

concludere volueriiil. Diiat

Atque
liiii.i

b.ic i|iiideni

se

siimma
l.iuieti

al'|ue opiion

pra'teitiin, Ariaiiam videlicet el

Sabetlinnam, impti-

viix* lilaiidinionla contiiieniit,

miil

gnnndas proponil.
verba
lcgi debeanl,

Denique quo animo sacra Dei
quart raiione quod ipte de Deo

lum
liiilis

videiiiiir u
:

consueiudiiic csse beluiiix obleelfiiii

ilunis alieiia

juibus

saliiiosa lura ac

nvixime

p:i-

Ixia

((•)

loculurus

ent excipi xeiit
et

,

leclore pra-moniio
preemiltil,

evagiiilibiis, ud^it et seeuritas a lalioro,
si liic

,

libroei saiieia^

ram niorum ordinem
iiiie
'

linimltima ac fide plena ad

,.,. Deum
argmnenla
r. iiiilii

ek pascuis. Nani
,

upiiinus el abso-

liiinc
I

prece conclii-

D

'uiissimus vi!a'hBm:iiia' ususexi^lini;il)iltir, quicscere
.

,

et aliuiid ire;

necesse est

.

liuiic

eiimdein,

secundum
qiiikus

ilil.

sui
1.
lat.

cujusque (jeneris sen^uin,
expoiiibus
lieluis
iii

iiobis

at|ue uiiivcrsis
:

/m

o'ii> el

opulentia non est nisi betuina (a)

(elici-

ratioiiis

— OircuiDspicienli

e-se ciuiimunein

proprium liumaoa:

vila;

omiiibus, iiatnru ip^u
riirilule

siimm:i

rcnim copia
co|ii;i

ct aerodiin-

ar relit;i<isum orficium,
n priiileiiluni sludiis

>|iiod vel

a nnlura inanans, vol

tamulanle

,

sinc tu'u liubiiidi

|irorecl'iiii,

dignum

nliijuid

hoc

d;it iileinli.

foiice-so sibi ad nciel,
iniilta

iiitelligeiiti;ini

divino nimiore

olili-

2.

/1(1

utia naius se

seiiscrniil

plcrique liominei.

quidem adernni, qux

opiiiioiie (b\ coni-

Ac

niibi plerii{iie murtaliuni

nun nb

3

aliiini

<piidem

(ii)

Consiaiiter lior aitjectivum nnmeii

cum

uiio

l

(c.)

In
,

iisdem sod
!!Oii

nr^s.

rntaniibus

;

qu;o vnx
,

Ililarii
ofiliiiie

siriliii edilK' acciir:iii>siiii;i qiiaiii recinlinius.

nniili

liesli;iniiii

soiliiot

olio dosigiiaiidn

(b)

Porvcluslus code\Ci.lberlinus

01101 Geiiii;i;<'ns',

coiigriiit,

ita or:>iioiii.

•"(«/«iiHitiir;'; \'Ti'-', ciHtiniii.iiirr.

«t

sAiNcvri

HiLArm

i-.puscupi

n

rauMni hanr Inepi»

a« bolulnn viiu^ coi>sueiuclin)'ni

A

vrneniMnlDr. Pferique vero Deum qiiidrm esse oplnione pcblica
riosiim
t>abant.
lo<|Ut.'t)aniHr, ted bunc euindem inclirerum botiianarum se negligenienn pronnn-

ei re«ptii«8et se, eiconrgiitsseiDaliisTideniiir,

qu^m
i^

qnnd, natiira Iptu .tuctnre Imfxilsi,
eiie (niMiniAveruiil.
|iierll«
II9I0S
in
;

liidigRilni

beinme
eb

ofUcluiUM) ventris ixiiium
<•}

Aliqui

«Dtcm Ipsis

iltss

creAiiirarum rerpo-

arlilirarl

k>

tinne vlitm

noii

reat censpicsMlesque dirmas in elem«iilis lerrenis
81 R«r)e<:iibuB aiioniiiant.

sliqM

prs^rlarl feelonriG tut

b<ms^ srils cuidia

esoe

t^)SireniB
,

quldam
,

<n simii
,

dednetns, jiH
leetiiin

Mne

ip«am filam

miii iid «liquein pio(•)

lacris

hoininum
,

,

fiecudiim

rcrarom

vulDernm

o<?«

sterniinite

Indoliaw

quam

pro-

iter|)cnt(m)

deos suos coltouhanl, ei

uiiivrrKlintiii

feelo

non nml»i>ere<ar

niiinus V^i iion esbe repoiin-

U(ur.iiinm aUfoe inflniiiiiiB

parcniem Inira angdstias
l)i(;-

d*tm, oiim tanii*

altlio.itiiii

angniiOus, et lol
:i

iiiolewiiis

meidllornin ei l.ipldum ei siiilium coi^riihant.

impr^iia,
iliine

sefte ip«» !<i>|iie inira sc

pucrilijo i|$nora)
;

numi|ue jani non eral, aucloi^ eot
si.sUire,

veni.iiis

(/<)

ex

usque ad

senecliiti'!

(I^^limmenta con»niiiercl

qul

ridicjil;»

ei foeilt et irro!igio.ia «ecliiliies,

01 i(lrire« ;id
placaliilliaiis
!l«<;e,

:ilii|uns se p»ti(>iiii;i; et

roiiiiiiKnike ei

ipsis

illis

iii:inis.<iiii.iriiiii

seniciitiaruin
ialet
lisec

suarum

opi-

virtiiies

e( ilorirln.i

ct

o|)ere transiu-

iiionibiis dissidereiil.
liis,
iitili

Sed

«nimus

sollici-

qtKKl liene .ipi^re stqiie inielligrre, id

demum
noii

ac iieressaria »d eOfnitloiiem Domiiii sni

•>ei*«

vlvere esse opinabMitiii«I-

vilam
l>:'o

aiitein

ad

B

*'" nitens, ciini

ncqne incuriain Ueo renim
esse arbitraretar
,

a

seoniiialur.c

mnrit^n» laniiim

immoriali

iribni oxisiinr.ui-

diiaruin dign.im
poteiili

iieque

d^m

;

ciim bnnl

!iir;<itr-is

nn,

c8S<> iniolli^erchir
iid

atque iiicorrupui^ compc!LTe «cxus

deoriiiii,

viveiidi ji»«iii!diKN'iMHin

soisuin

Irisiiiisimum nie-

el succe.ssioiies sator-jm atque

oriunim

inteiligcrci
nisi ui iini

tum Inbuissa
5. /«

iiiurierKii.

porro jutem

(iivi;iuin

el a;ieriiuiii

nibii
,

Dii cogtiSlhncv ariet HUarius.

— Et qo»nvfil(|tir

«tst et indiffercus pro certo lidbeliai
silii

qui:i id i|ui<(l

i|iiani iiuii iiiepiaR: i!-?i'-''r.|iim
iniitileiis

r-sp smipnilani

ad id quod

ess"»l aiictor essei

,

iiibil

nccessc
:

i

st

Cicistiiniireiis

,

.'~rtiisci(;iiiiair.

ab onini

ciil|ia

exlra sc quod sui cssei
ita

pr;csi.Tiiiiiis

reUquisset
iijsi

:ilqiift

liberaii.

tonscrvar^, et oninci
,

byiii;.h:P

viix molcscousulle,

omnipoteniiam xterniluteiiiquc iw»
;

pi-iics
iii-

lias

vel prfiviilcTe jjrivicnler
:

ve!
iriiii

viiarti

uiiuni esse

qnia ueque
iii

in

omni|u>teiilia validins

vei Terre paiienter
idoiiei

ti^af.-^n

bi

uon

Satis mlhi

fjrmiosque, neque
ciiigrueroi
teiistiue
;

ceierniiaie pusieriusanleriiisvc
niliii nisi

ad bene
,

lieatecjv.s

vivci.tiii.Ti

Suclurei;

vide-

in

beo auleni
quid

scieriiuni

|:o

bantur

conimurii; ian:

::n'.

ci o-iiiviiisclia
-.?tii»rii(;s
,
:

hoU.yno

esse vciier.nnduin.
discit
sil

sensai docirinaruin

pratc(.'l,i

qnas

enm
I

5.

»on

inielligere

lieli!!i>u.-.!

es!-(i

iateilecta

tamen
rabiem

— Hxc
debiii
:

E Scripturis

Dius

;

quoit atiiuiis.

igitur, niullsique alia
iii

eju.siiiodi
(jiios a

cum

aninio
•itqiic

iion agere, ultra beluin.T

immaoita.i!, essc

C

rcpul;ins, iiicidi

eos libros,

Mo)sc

a

vldercfnr.

Fe5lliiab5t «''ietn .-$010105,

noi> ha?^ inn-

liroiiheiis scripios

essc llebreporuiii rcliglo

(c) ir.\

lamiiiodo asere. qujp non egisse. et orJitiir.um e$*Pl
pleilom, et dolorum
:

inqiiibua

i^iso

creaUire Iteu lcsi:)iiM dc sc
:

sesS

hunc

t^nti *ntpi«is

nenni

Imcc tla coniinckjiilur
l^i).,

Kgo

tuiu, qiu svvi

iKivd. m,

farefiiemque cdpioseers. cai
cii r^imuloBS noblllisridum sc

W toium

ipse .'^nherel,
,

elrursum
qui
(fsl

:

/i(i'cdic<« /i^ij i^ruW. i/(ji(

me

:id

exHiimsbci

;;'!

iTeem
boni-

wu

is

(Ibtdeai).

Aduijralus suui plaiie tani
,

omneiT! spei
igl.eliiter

«o» opinionem

referre'., in «n.iuT.

absolutani de

Oco siKMtiUaiiuneiu

qu«

uaiiiru

(ii-

Umias prsscrtlium nego'ior«m caismitsles,
portu ramillarlque requiesvel cognos-

vi4ix iiiconiiirebcnsibiieiii

cognjlioiicui apLissiuio
loqueieiui,.

:'d

l.irfTqonm Hilissimo sibi
<(!ret.

intetligciiiiiim buniaiLiiii serinoiie

Nnn

Ad

liuiic igitur vel intelligelidun:,

etiim aiiud propriuui nia^is Dco, quain esse, inielii(liiur
;

ccndnm, «ludio Dagnniistiimo animos accendtbatnr.
4. Vnr/n? flM/i/7uoruni de

quia

iil

ipsum quod
ctupli
:

est

,

ne.que dcsim ntis c>t

a!i(|uuniio,

ncque

sed id, quod

cum

iucurrupi:e

Deo opiHiones
Deuin ndh

fHlatio r.oK
tilsi

beaiitudiiiis poiestaic

perpctuum
;

esi, coii poiuit aut

probantiiT, pro cfrto habenli

etsc

muin

poterii aliquaiido

non esse

quia divinum oronc nvcst

— Nnniqde

ptiires

eorum

tiumetosas iiicerlorum
:

que

abulitioiii,

neque cxordio ubnoxiura

Ct

ciiin
,

(leriniui ramllias liiirodui-eb:int

ct i-IHIcm ac mulie-

^

in uullo a

m Dci desii xicruius; digiie buc
iiifinilus; nienle capi neqtiil.

boluui

lirem sftuiti In dlvtnls

nalurl.';

agcre etisdlnahies

,

qtiod essel, ad prulestaiioncm incurrupix
niiatis ostcndil.

&u»

a;tcr-

ortas ac successlunes e%
Alli

diis

deoriim asserebant.

majores ac iniliores el tliOerentes pro polestale

SG. Deus
quidcm
diccntis
:

— El ad baiic
senno
scd magnifiliilelligcn-

deos pnrilicabnnt. Nnniiutli tiullum hinnlno
es-e afnrmartlos, eain ianiuiii,4
Ijus
<|u;c foitnitls

Dcnm
mdli-

iiiRiiil.ifis
{•"ijO

signincalionem
,

satisfi^rlsse
:

sum quf sum
CrJll

Tldcbdlur
a
ntiblsf

atque concursihus

iii

aliquid eislstciei, naiuraiu

ceiilias ct Virlulis sua!

opus

{») MarliiMis LipsiuB

pou

Br»sinuni ob qMiu, addiia

pnriiciil;! cftprilder (idein iuss.

Mnx

apiid eusilciii rt-fu-

(niiduin

vcirc/Mlf»<(li'lii,quoiii(iiliiexstal ln iinoCCollierlliiismss. In /'mIoik/iiih. fiirlsicfiSl !iii 1(105, c( plnrilms insS. r. Ai in tii>». vciubtionbiit), ir/iuliiiiduni. (}u>>d iii bis ad tnuNu«, in aliitcodciu bciii.u advilum rclcilur,Dviadu
:

incdilloiic lladii Asci

iisii, tcjiuliiii(/uni

/M

in ptss, CoUi. aiCeroi., Iimgtoribiu, uoo anforikiu. (b) li.id., Er., Lips., et inss. non pauci, rxitJiiiiuiv. At poliiiros cuiii Par. cr»i»/<T^. (r| Koii iia abhorrct iM.iriii.N. iil Srlillrlus silii lliic\ qu:i (iiiii sarrit libns gil, a (Idclriiia Irailltioins
,

aiiciiiriiati in

bic iribuai,

ii>

p-;al.

ii,

n.

%, coniiii(lciit

bcusuui cx ip^u quxrcuduiu utso dureudit.

99

t)K
,

TMN1T\TK,
qui m:»-

IJItEn

I.

30
Inftni, rt habilivfre in pt/s/iviHis iimirif

dmii. NsDiqiie ciim essi- ei ptoiirtiim essel
iieiiB scinfter

A

'"" »««<"
etiiniiti

'"»/<•

non
l)ei

etisiti

allquando cCBptRsei; «ctwiii
liic
,

Uinc

mt)iru.'< iiio fllw.'i»i*< n»ii( ;!

UKclni nte tlci^ iine DeO|
,

ei csi

inmnipii
sermO
:

dignus de se

rur»iiin anuitu)
et

lera iua {Ptol.

ci%x\)», 1

ct teifij.). Miiliui

0«'

tenel coilum
:

pelma

lerram fjsjiUo
est

ncqiie ullus nou in
iiirerno est,

Deo

lnctfs e«l. hi CG-Ite esi

in

(Eta. XI., ii)', el mrsuni
Itrra
liii/ii

Cielnm mihi (Aromis

ulira

maria
,

esi. Ineai iMttrior,

erxedh
Heque

nuiem tetibetlnm pedBm meorum,
(edificabiiit
,

Qnam

rfomui.t

esterior. U;t cuin iiabei
in aliiiuu ipse
,

atqoe babetur
in

;

{t)

aul qvii loctii
fecii htec

eril requietionis

v.ecef

neque non

onniibus Ml.

Nonne mauu» men
IIiilTersilas ceeli

(n) {Er.a. vxii, 4

2)?

7.

0«*
,

pu/cfterri)«iM.

Qu-.a nelertirnttt reritm »pf(

palma Dei lenetur, et

uniycr^it,i5

ciem

«s

non vitb», cerie tens» nitequiwur
tieutre

Dti autetH

lcrra; pdgillo concliiditur.

Sermo

iiutem Oci, eii.imsl
,

specim

inodo.

Qiianii,u;>Hi igiiiir oitiii ie

ad opininnem religitwx inielligenli.T prnncil

plus

liujlts aiqiie iiiexpticabilis iiili lllKenliie msiish aiiimiis

lamcB

sigiiiricaiionia

inirnspertns

seiisu

cnnfinnt

gaudercl, qund
meiisne

liaiic in

parcnle tuo el crealiire iiuTenerareiur;
illain infiniti et
,

quam

eiceplui andim {Vide Angutiia.

epitl.

cxx^vm
ciBliiiii

ajiernitaii»

iiiliiiiiati;in

laincii

ad Yohutan., n. 5). N;im conclusnm painu
rurtaro Dco Itironus est
;

stiulio ailliuc inienliore

ipsem

flerni

cl terra

,

qua? piiglilo con-

Dmnini

sni speoietrt qiiajrebat
in

{[)

ill

incircBinscrip-

linetur, eadein cl scniicllum
lliroiio et scaliello,

pediim pjnsesi: ne in

B

Uim immentititem
esse

sli(|uo

piilchrK iiitelligpnii.e
?ju'.hus

sernndimi liabiium cnnsidenlii
iiiielliji
,

opinareiur

ornaiu.

In

ciim

religiosa

proicnsio speciei corpore» ptisset

,

rnm

|il

inens intra imlietilliialissH.T coneliidcretur cn-oreiii,
liiinc

quod

Bibi

ihrqnns et scabcllom est
pilgiilo

rorsiini ipsa

ilhi

de Dco piikberriiK»

senteiili»;
:

modum
,

pro-

infiiiilas

polens palma ae

apprcliendente coii-

pheiicis vocibus apiirebmidit

De

mniininidiiie

enim

cluderct; sed ul in his

cunctis originilius creatu-

optiatn

,

et

puicliiilHdint

treulnninm

cunsetjueiiter
liil,

rarum
ternus

Deiis inlra enlraque, et sitperemincns el in»
«

generaiionam tor.dilsr
i.ii
).

ennrpiciittr
iii

{Sap.

3,

sf«.

(*) Id

est

,

circomfusus ei infusus in

orr.iiia

Magnorum

efcaiiir

«laaiinis esi, ei piilehcr-

niiscerelur,

eum

et

palma

iiugiilu.sqne eontiiietts
;

po-

rinwriim coiiditer in

pulelierriiiii^ esl.

Ei coni sen-

le»iatem Ralur* ejlerieris oilenderrt

ac

tliraniiS

suni ipsiiin (5) egreilintur operaiio,

omncni lamen
ei uiiiversiias

el stabelium subitrata esae (e) ui Inienic extcriora

sensuin Jongt
itaquc
ecsliiirt

:ii:ce33e eat etccd.:t
,

operalcr. Ptilcbrum
,

inoo3trar«!
ips3

,

eum eXlenora sua
inlfjina

inicrior
;

insidens

setiier,

lerM

,

maris

rnrsum otlerier
isilra

concladerej
(
j

siqae
,

ita

omiiis esi,

qus es ornstu auo)
r.icu.-ji,

ui eiio«i Gra-cis plfi-

lolus ipsa

i-xiraque ^e eoutinens

siipph

enii-

ceJ, digBe
lur.

id

etti !);ijt!Ujg Bs.iSBpari videpul!:iiritudiBeiii
»fi
it;i

cta), ncq!?e inriiiitus abRssel a cunclis
ei qui iuOnitus est
si&siniia 112

nfjue

cuiivia

Scd

si

Itanc

ipsam rcrum

non

ini'<8enti His ifeitur reiigiC'

G

senSaa

siaiurrtii

.-Dctitur ii)5»ineia,

eiiam hi quaspecie, ui
diiisi

Deo

op'«ionibtis Teri slndio dtleiitas 3i>i-

ruinilam voluci tim ?o pffHiliini
infra seiiter.tism scniio
iiiieiljgens

accisSit

inus dfleeiuhatuf.
•esse

Ngque ensm

alird

qHld eUgnui»

ot ,
,

ss^iatis

lamest id ipt;i:m

geiiiias

Dco arb!trabM«p, qn?.nt iJa eum alirt inleiii^ rensm oesc ui iif {jcautun» se sd ai''i|Siera
,

nen

eb.-qi^alur;

^aod

!.'.!iie!>YiiFRi;his;

duai

sermo cnnis e\
niinum neeesse

sensti C6!

t-enstis siti i(ise liqiiaUtr

|>rx3uinpl£
protendc'-et
tura^
,

licei

opl-^iani.i

nio^um

msns

snGnita

iiileHigeas: nimiie biijns ipgins piiieliriladi;.:*
csi loiius
;

Du-

in i<)nti)in

omnetn

5>crseqaen!is se nS-

p«kVirjii!dit'.i3

esae pul-

iiiliniutem

inliiiilsti

irauiedSrsla»

steraitntia

therri^aara inteliigi

ui

cum

Ttenii ornaias 3ui spe»

escederei.

Quod eym
Quo
(rf)

6 noriis pie inteiiij.^etsr, taita

ei9« sCfjwiB inieliigenii» om.nis c^iigiat, opiiiioticm
tafflcR

mea

a ciopfcela biee

@ dicente
«i ?6i itdei.

minricite conffp,

in!cli(geR*ia; £cjib".s
fta

ma
sit

reiintjuat «rnatits?
:

niabatur:

abibo a cpirilu iuo

aui a facie fue
,

Aiqtie

palcherrinius Deus est cniifiiciidus
(A)
intcili^ciidi
,

7

ut

quo fugm:'a ? Si
detc^iHdefo ia

tidscende-"} ik
,

ccalum

iti

'dlit

;

$i

ncque

intra senfcut.iani

iicnue

iitfert>>ini

3i tutripctro pen^

esira i!iteili<;eQliani seaticiid!.

(fl)

In ?>liquct

aw3.

«(idiliir Sijc viupi:., qfjod et

La1)

interno

,

sumpia ^riitu!^

ut pro veiui.
;

beiili,xx,
lit.

tle !ji;ibi;s liesl (lical iliiarlui iii p.^al.
:

Civm,

{d} Veius cialei Colb. aliique
iectio tvaet. in |vsa!.
(e)

Quo

ibo. lltraqQe

i, II. 6 ?lobii wqaj luiHm eil Iri.i-JiirriVXit.'. Lis. InterpTfium Ucinigrsdt: lio> l3;nen in dubiis isniuia ac d(tfl.cilibus locis prj ferl , eum latinani vtrsiouem sequi soleai, ac nmsiine liic, ubi fiecajiduns ias , naoujue, pro nonae veriendunt ei fiiibSei. {b) Aliqiioi uiss. cuin Tulitaiis , idem circti-.fciius , et iKOii , cum et paliiio 'pagiUoqu« canlinet:s . casiig:inlur
liasc
esi velumioribtis librls. VerLa lliUrii i!li:^i.~aRl Giegoiil llb. u Mnral. c. 8; CVum polmo tii^. liein el urrmn puqillo concluJ^ai ..^iejidiutr, ^eod
, ,

CMXViti,

exiiiliciur.

Uii«8 e Coib. niGS., neqne sine iiliquo. Alii recenliorcs, lUiy.ie uon iii aUqao. Melius abcst iioh ab excu^is et aul''q!iioribus mss. Nam qualcnii.-i biijict, uon ipsd ::i uSiqao iiicliisus; sed .jiKidvis k.u)Iiu8 in ipsn C£t: quat^iiiis vero baltoiur, iii oninibus est. (/) Bad. fl Er. ut «!,«:«. Lii»s. Pt l'ar. «.' illain. r<e>iue ;4.!i:!>i iirque iliam !ia!)ciit niss. {g) Eiiili, iKpayrcdiaiur : iiuilius vBieris libii aijctoriiale(i^)

ipte

tii

cirtuMqu'.\q'ii rei-ru quiti creaini exicrior

:

td

y

eisi,

lifet

puicbritiidinem
;

iilins

ne

iiivjili-

nantquJi,

qnvd

e.cleritts conciudilitT,
i'.ir

a conclude.ile et'
,

gciiiio?
i)i<!«

'.)ui-!i'iii

scii^u roinplectantiir, adt'Oi|ii.;
itiuiiiqenil;

Uim

sit

lertui eGiUiiieiui.
iiqitiiT

icdc\i ergo, tui prasidil
;

in(,'/-

estc iKteriur. '^uptvqiie
exlerliis
ifliti.trqf.ie

s>e~

pitgiilnm

,

q'40

coniiotc

tinet

,

iigkatUT,
ijifcri.-iris

(c) Editlo Vnr.

cuta qaihusdnm noii

sfn»us ujuseo dkl;it oiii!:, qui iia capium s;.ui!i suppral, inifili^.eiidiun osse suilcherriniitiss: iiuj r;ilioni; Di;i species non est eslrn int lelliijeniiaiti ienlie.idi pula, e.im csse muniuin pql*
.=t')i/t?;..!j<iM'.
,

niss. ul in throno. Jtfjgis

probamus cuiu

aliii libris «I

clicrriiiAann.

tf
8.

SANCTI
Dttu iHUlliymiiant txeedem
piae opiiiiuiiis at(|uc
,

lill.ARII

EPISCOPI
noiiic/i

S9
,

fide aliingeiidHt.
sliuliis

— A eui
-

erai Joannet. Ilic venit in tenlimonium

iii

His iia«]ue

docirinx

ani-

(«'(rimaiijuiii

perhibeirl de lumiiie.
ile

Non

erat ille liix

,

Bius iiiibului
clierriniai

iii

s«ct'ssu
s«iilriiiia>

quodum

ae spcciilu pul
,

ud
qux
et

ui teiiimoiiiinn perhiberel

lumiiie.

Erat lux ueio,

liiiju^

rciiuie-ccbat

Qun

»ibi
iii

illuminal oiiiiiem hoiiiinem tciiieHiem in hunc

mun-

reJictum quidi|UJin aliud a naiura sua inielligcns,

diini. ((/)

hi viniido eral,
eiiin

el iiiuiidui

per

eum
,

facluiesl,
el t\ii eiiin
,

quo

niajus oflicium pr:«stare Condiiori suo (u) mipiissei
,

mundiis

non

cogiioeit.

In tua

tenit

nusvo

qiiam ul

l.iiituiii
,

eiim esse inlclligercl
et potesi credi
:

non receperunl. Quolijuoi aiilem receperunt eum
dit eis
niiii.-

ile-

quaiiiiis et inielli^i

uou poic^t
silii

duiii

polestatem
:

tilioi

Uei

/ieri

,

iis

qui credunl in «o,

iiilelligcnliain ei lidcs

nccessarix rcligionts as-

rjut
,

qiii

non

(e)

ex uiiigHine
ciirnis
, ,

lunue ex

voliin-

suniit
9.

,

et inliiiitas ;cU>rna- |ioirslaiis excedii.

liile viri

iieqiie

ex tolunlalc

sed ex Deo nuli
hnbilavil in no-

yii

imnwrtdliiiiiii fpeiii asiurgil Hilnriiis.
ei suudi't.

ratioipsu

— Suberutaiiiein omnilius
,

Hanc
bis nas|ies

lunt.
bii
nili
:

Kl
el

\'erbuin cani fnclmn csl
rjiii
,

el

vidimus gluriani

gloriain lauiquani unige-

luralis adliiic seiisiis

iit

pietails professioneni
,

a Vutre, yleniim

ijriitia el

veriuiu \Jonn.

i,

IH).
,

tliqua incorrupt.c Ijcaiitudinis aleret

qiiam sancla
viclricis mili-

Proncil. inciis nltra
ct pliis

naliiral<s sciisus

intclligenli^nn

de Deo opinio
li;i'

ct boni

mores quodam

de IVo

i|uain i>|iiiialiatur tdocctur. Crcatorcin

siipcndio merercniiir.

Neque
:

ciiiiii

frucius aliquis

B

'^"'"'

^"""^ Dciini cx Dco discit: Vcrlnim D.uin, et
Deiiin in principio esse audii.
.Miindi

essel, boiie dc

Dco opinari
,

cuiii

omnem

sensiim

apud

lunicn in
iniclli:

inur» |ieriiiiercl
cicnlis abolerel.

et

orcasus qiiidam naini;c. dcfiiinn

inuiido inaneiis, el a niiindo
gil.

non rccogniiuni
,

Porro auleni
siiadeb;it,

es-e hoc digniim

Venienlcm quoqiie
sub

in

sua

a suis

nun leceptiim

Dco

rilio

ipsa

deduxis.-c
vit:ini

panicipem
delcciioiic

consilii

prudeniiaeque

eum in lianc bominem sub
:

rcripiciilcs anteni

lidei su.c

merito in Dci

lilios
,

profccisse cognoscil; non ex coniplexu cariiis

ne(f

vivondi el ietcriiitale moricndi
noii exsisieiis !.ubsiiiuereiur,

ut in

id

quc ex conceptu
voluntaie,
gnoscit
)

s;inguinis

,

neque cx corporum

taiitum

(/')

ne subsiisol.i

sed cx Deo

iiatos.

Deinde {mpple, eo,

luius exbisterei; tuin consiiluiionis nostra; ea

VerbuMi carnem lactum

et
,

liabiiassc

in

csse

r.itio
,

intclligenlur, ni qiiod

non

esset csse coe-

nobis

,

et gloriam conspectain ejus

qu:e laniquam et veritate.
poletlas

pisset

non

ui qiiod capisset essc

non esset

uiiici a
4
1
.

patru,

sit pi rlccia

cum

grati.i

10.

Hum.

— Faligabaiur

Spein ac bei noliliom auget Joanitis Evangeaiiteiii

Filiiis

Dei Deus.

Filios Dei

fieri

ai

,

aninins, iiartira suo, par-

noii nccessiius. Fllius
filius

Uei fuclus homo, ul
el

.lotuo /iciei

lim corporis melu. Oni cuin ei constanlein senleiiliam suam pia de Deo profcssioiie reiiiieret et soUi,

Uei.

Christut verut Deus
el
.iiiSLia

Vfrus honio.
,

liic

jam inens trcpida

plus spci invenii
cogiiititineni

quam

cilam de se aii)ue boe occasnro
kabitauulu suo
b*gi8 ac

seciiiii,
,

iit

pniabat,

G

exspeciabal.

Ac priinum ad
et Sjierie

Dei patris

curam

recepissel
isiiiis

post cognllione.ii

imbuilur. Ei qucd antea dc CreaCoris
et iniinitate
liic
,

stii .-«teriiiiaic,

|>ropbetaruni

inodi

qunque docirinne
:

,

natunli sensu

opinali.-iiur,

evaiigelica aiquc apostolic;r instiluta cognoscit
principio ertU Vefbuin
el
,

Ju
.

nuiic |>i-oprium esse cliam nnigeiiito

Doo

accifil

el

Verbum

erat apiid

beum

(g)

non
;

in

dcos lidem laxans

,

quia ex Deo Dciini
(/:)
i:i

DiUi

erai

Verbum. Hoc erat
i/isiim

in princi)>io
,

apud Deum.
fiictuin
,

audil

n<>n

nd nalura> divcrsiiaiem
,

Deuni cx
verila;e
!)>

Ooinia per
Hiliil.

facta sunl
ett in

el siiie ipio

est

Deo dcccdoiis

9

quia plcnnm
;

graiia

cl

Quod

(<)

fuclum
,

eo

,

vila esl

et el

vila

g
,

•Denin c\ lico discil

nei|ue
in

prcposleruni ex

o

eral lux hoiiiinuni

el

lux

liicel in leiiebrit

,

lenebnv

eam non
(a)

comprehenderiiiit. Fuil
liad. ci in uiio
.Magi";

home

niitsut a

Deo

Dcum De«m
non
iii

senticiis,

ipiia

priiici|iio

apud Deuin csso

coinpcrit.

Uarissimmi deinde hujos salnliris
veTilalis diversitate refereii-

Apud

ms. Colb.

miineri.% sui. In

duorum numeriim
illa

eiiiiis aiiis, iiihiimici'.

placei cuiii

duobus

inss.

diini.

Uiraipic

lcciio confirmari iioic.sl e\ lib. iv,

('olb. iieciion Ccruiiiii. minusve.
{b) .\besl iion ab iiiio ins. C>tlli. ni»lc:pci'indc eniiii csl Moii exsisteiis subsiilufreiur, ac ex iioii exsistcnle

n. i, ubi Ariaiii hanc imprubandi houiouiui eausam comniiniicunliir, iiuod seeuiiilum verbi hiijut iigiiiliea
tiiinem tx divixioiic paleriia' iubslaiina'

ase

Filius ciis-

condeniur.

1'orni , tnbslitttere , pro creure rursniii linieliir; laiitqnam de.iecius e.r eu fneril, ila ut i» duos iisiirpator infr» lib. vi , n. iS, slcul et a Fausti sil res nna ilivitn. Si prrferas bic noii tii duos , tacila llilario nosirii .iqu li ailversii> Ariaii. Aiiendcii.la I> iniclli^einla esi vox dco», iiiia" infra n. 17, iia expiii;iiii |':irlic>il;i ne inilnr : F.dorli diriiiiUii iieqite duot deo-i prirdictire qii:i- nl liic , ita e> alias, |>ro iil
,

iKiii

qiiaiit cxsisl<>nl>a (t>in:iius esl.

iion exsisieret, postca Ideni argiiinrtiluin dc inimnrlalitaie boniinit nnn ininus rlarc irictaiuni videsis iit psal. cwiii , lii 14. ii. I.
>:rpiiis eir>'rliir, scil. ul
(c) ll:vc verlia,

vequc

«n/Hii:.-<'l

ii.il:

Sec duot deot.nec

tolilarimm re-

rum Ueum

pya'd:Ci\viinui. I.lcni liabetnr lib. viii, n. it>.

dcni: qno.l non displicerct,

qnod
,

lins jiingoiil vnl(?ali

lib

n.

n. I!l, nbi iliinilv,
iii

fiiclnin eil , riim pr^predeiitiqu.c disjniitjcnda esse liqnel e\ qni>nindo et bic pro iii en

vtlu irai, r.piisuiniii^ aiicloiitati'.

in viia est

oiniiiiiiii

pro|>c niss.
locl vi-

ex Deo decisi adcssel aliciijiis ins. Arriscrai rliain .11111 <etcrr'in.i rodicc S. aucloril:is. 1'rtri in Vnlicano, iii /><'iim /*.-iiim d,xidens: Sed anliipii iiolarii iniilla pas^jni miilaiilis nnnios niisiis fiiimidanins, nlii nolliis alins coilex snllraj; 'li.r. Plerii|iio
l/i) l.rasiiiiis

ar post

enm

l.ips.,

Oeum

De disiinclionc v.Tborum hiiiii* dcn.tiis Ambrnsius lib. iii ilc fide.c. 6. (d) Vrtuslns codcx ('...lli. /n hocmnndo.
(e) Kdili
,

niss. oiini

Rad.

in

Dfo,

V(>l iii
iii

Uenm
/)i'mhi
:

,

ex l>eo
r.i

i/rrti/rn».

Alii piiib;v iiol;r

cum

i*ar.

Deo

dfcedeiit,

ex snnqninibus:

rr: llcntibiis

mss.

(f) II .>ilic;v Vaii.'an;v vi'tiisiissiimi9 •jodex ciim |ilerisqiir ;ilils nivK. iir/iijtoiir.
'gi \|.s,

qocai ii«n (lcredens »d iii\cb>'<i(l.iin iii ''iliiini, qni l>ciis o» Ococ.t. naini.c .livcr^ilaicin LeKCnlilnis ii D^o rx Deo, siipplerc IIccl f.'(/.'ii('rtiii 'into derednit \t-\ (/.•(f"(rf«.
Qiiod
S'.'

inlclligi comilio.li'

Olb.

cl

Crrnl

iici

ir.

i/tji.' r» ''ifi">

n

"*•*.

DE TRINITATK, LIBEH
lioiiis

I,

5i
i|iii:i

fidem csse, scJ maxiiuum prxniitiin nos(i-

A tirco nmi crcdorcl,

iinii

iiiiclligcrel;
si

sed iJcirco

cii: Iios

qnia cl sui iion recperuni, cl recipicnics in

sc mciniuissci iiilclligcrc pi.ssc, (<)

credercl,

Dei aucii sunt
filios
:

,

iiu" orlu c:iriiis

,

sid

(idci.

Ilssc

13. Cliriiti gcsta noii tuicnmbiint imlttralibus iiienlinin sensibus.

aiiicm

Dei

, iioii

nccessiiaicin esse, scd
iiiiivci sis

polcs-

— Ac ne
ad
ita
r

in

aliquo s;cciilaris prudciilic
confessionis liujus alisnludivitiis

tilem
luia

quia proposilo

Dei miinerc,

non

iia-

lard.irelur errore,

pi.i^

gignentium aUcratur, sed volunlas pr.Tmiuin

lissinura
diciis

fidcm

insuper per Aposlolum
qiiit

coiisequaiur.

Ac nc

id ipsiim,

qnod

iiiiicniquc (n) csse
lidci

edocelur

Videte ne

vos

s;»(./it(

))er

p/n7«-

Doi

lilio fii

poicslas, in aliquo iiiliriiiilalem
;

trc-

5o;)/(iam el iiianeiH deieptionem, secuiidum irudilionem
Iwiiiiniini,

pida; inipcdircl
spcreiiir,

quia per sui dilficullalcni agcrrinie
cl iiiagis oplalur, cl

tecundum
.

elemeiila

mundi,

et noii

secundum

quod

miims ciedilur:

Lliristum

qnia in ipso inliabilut omiiit

pleiiilitdo divi-

rariiem facluni caro pioCccrct
lie

Verbiim Dcus caro rjcliim csl. nt per Deiim Verbum iu Deum Verbiim. Ac

inlatit corporaiiler, el eslisia illo rfpleli, (/uicsi co/iiii
oiiinis

iirmcipalut

ct

polestatit

in

qno

et

circumcisi

Verbum curu
,

facluni aul slii|uid aliitd cssciquaii)

etlis

,

circumcitione uon maiitt fncla in extpolialione

Dciis Vcrbiim
ll.ibitavil in

aul non noslri corjoris t^iro cssft
:

corporif ciirnis, teU ciicumeinione Cliritli, eoiiscpulti
ci iHbaplisiiiate, in

nobig

ul diim babilat,

non aiiud
nobis

(|iiam
,

quo

et returrexitiit

per fidem operaF.l

Dctis niancrcl (6);

dum

anlcin

liabit.it in

iion

B

lionis

Dei

,

qui excilavil
iiwrlui
in

eum a

mortnit.

vos

,

cum

aliud quaiu noslra; cariiis Deus caro faclus essei
digiiaiioiieiii

,

pcr

essclis (d)

detictit el
,

pra-putialioiie earnis

assumptx carnis

iioii

iiiops

suorum,

veslra;, vivificavit
di.liclis
,

cum iUo
quod

(r) donatis vobit [f)

omnibiis

quia lami|uaiii unigciiitiis a Patre pleutis graiiie cl
vcrilatis, ci in suis pcrfcctus sit, cl verus in iioslris.
12. Diviiin

delens

quod adversum nos crut

chirogra:

phum
ipsiim

tn scnlcniiis,
liilit

non capitnisi

fidct.

— llanc

erat conlriiriam nobis
:

ct

ilaqiicdivini
iii

e inedio

,

affigcns illud criici
,

exutus cariis

s:icramcnti doctrinaiii meiis Ixia susccpit,
proficicns pcr c.irncm,
ct in

Dcuin
pcr

nein,
[idiiciu

cl

polesluies ostcnlui (ccil

liiumplialis

cum

novam

nativitaieiii

iii

semetiptQ (Colots.

ii,

S

e/

teqq). Hcspiiit

fidem vncaia, cl ad ca'lisicni rcgeneratioiicm obti-

capiiosas.el iuuiiles pliilosoplii* qusesiioncs fides
consiaiis,

ncndam

potestati

su;i:

permissa, curam

iii

sc parcntis
rcdi-

neque bojiianaiiim

inepti.irliin railaciis
falsiiati-;

Suc-

sui Cre;iiorisqiic

cognosceiis

non

in nibiliim

cuiiibciis, spoiiuui

se pra'bot veriias

non

gcndatii se per

cum

e\isiiniaiis,

pcr quein in
et

lioc ip-

secundum

scnsuiii

coiiiiiiiiiiis iuiclligeiiti.i-

Detim re-

siim qiiod cst, e« nihdu substitissei

Uxc

oniuia

tinens, ueque dc Cbrisio secundinii muiidi elcmcnia

uUra intelligcniix

liiiiiiairc

niciicns

sciisum, quia

dcceniciis, in quo divinitatis pluniiiido corpiira!ilcr
iiiliabiui
:

ralio commiiiiiiiin opiiiiuiiuiii coiisilii coclcsiis inca-

ui diiiu infiiiiias icierntc in

eo esl poles-

p:ix,lioc soluiii pulei

iii

n.iliira leruiii
|ir;cst.irc

csse, quod

C

uii>, omiicm turreii;c
xtcrii.e
iiiliiiilaiis

iiiemis
:

ainplcxum potesias

aut inlra sc

iiilcllig:il,

aui

pi:s~ii

c\ scsc.

excedai

<|ui

nosad

diviiiitalis susc

Dci atiiem viriuics sccimdiim iiiaguilicciiliam xtcrna:
potcstaiis, noii sensii
,

naturam

tralicns,

oon

cliaiiiiium corporali prx-cepiicijiie

sdl

lidci

10
in

i'ifiiiii:i'c

pcii-

tonim observ;iiionc

disirlnxcrii,

pcr

legis uin-

dcbal

:

ut

Dcum

iii

principio

apud Deum essc,

ct

brain ad solemitia dcsecand;c carnis (id
cisionis) iiiibueril;

est,

cxTcnm-

Vcrbiim carncin factum habilassc

nobis, non id-

scd ul oiiincm naluralcm corporis

((()

Sic mss. casligaliores ca

r:ilioiic qita dixil Tiil/i/iioii

(d)

Omnes
bb

ins.s. iiiio

liiis, licct libi

essebono viro. Alii vcro, isse Dei

ccpio

iimilliiiit

nullius feriiic aiictoril.ili^ exbic vcrliiim morlui i\\m\ tanien ba:

vcl filws. Ex iilraqtle illk leclionc in vulgnlis iiliiiiiiiil, este Dei filmm a Dnt lilio /il., vel «il ptlestas glossema quod iion cxstat nisi iii uiiico reccnliorc
iiiss.

beiiiinfia
lioc apiid

ix.

n.

10, cl

iii

Ps.

lwh,

n, 25.

Scd

Hilarimn iion iiiusiiaiuiii, iii eii.itn in eodcra Iractaiu eadein Scriptui;c loca ikiii eadeni ralioiie
icpelai.
(c)

Colb.

(6)

Quia niiniruni
:

liaHii.itor,

domnm

li.Thitnndo

In

qiiain antea noii baliiialiat. iMiiiiinc aliud
priiis cral etficiUir

nb co qund

dcleiido

ms. Las. Val.,- Doiiam iwbis omiiia ddicta quod advcrsmn nos crul cliirographuin decreli'

: cl iinn, exuens lecariie cl potesliiie tradu.xit palam reliiumpJians illos cst ad e\primeiid:im Vcibi corporati ininiola; quas biliiaicm; de qiio prseinitiitiir caro facittw ea , ad vcrsio llibiiio videtur cMranea. Qu;e liic exbibeiur si^nincaiidani ipsius cuin carno conjiinctioiiem Tiim y\ conflrmaiur lib. ix, n. 10. Vidc iratt..in psal. lxvii! veilia hnbiliU in vobis , Sic ab Ilil.irio iiitcllccla csse n. 23. quasi in notlris, pilet ex subnciis, vcnts in nostris. (0 rrajter ms. Val. bas pauci , iiqiic recenliores

adeoqne

vcrlniiii habitiiiidi aiilis-

quoU

eral adversurium nnbis

sinitiiit

Cliristi

KraMnns, qiii in dtiliiuiii rcvocavilan rariicm ex Mari:i assnmpiaiii crcilidissct. Qui vcro cxislimaut llilariiiin in gontilitale natiim , ac Iiriin;c su;c ad veram fidem convcrsionis lii>-iori:im snla Jo:itiiiis liic lexcrc, expoiidendiiin liabenl, an vcrboiniii leciio pcr se lantaiii inyslcrioiiiin iiostroniiii noiiliaiii geiititi pr:csiare potiicrii, ul jam ApoiLliidc rerellitur

liabeiil

,

chirographum

decrcii.

Ab hac kciione

noii

alihorrei qiisc siibjicilur cxplicalio, ut novain se tjCiicris uoslri creutione constiliitioiicm deireli nntcrioris aboleret. Aliter lib. ix , n. 10, ulii llilarius Aposioli

vciba lanquam bic
pecciUi
nobis.
.

jaii. tractata iiicinorai, sic inicrprctaiiirlioccbirograplium, ddens chirogruphum lcgit

linario, !Sc--torio, et Eirtycheii conliilanilis sulTeccrii
(c)

quod per siHlentius anteriorct coiilrarium crat
iii

Unde

ps
le^ts.

cxx,

Qiiia,
II.

nt

loiiuiiiir

Aogusiinus
et

C|,isl.
,

CoM:iiliiim

"5:

Fide^ prcvcedot rationint

oxx .id qua cor

cliirograplium

ii. 18, illiiil sinipliciter voc;il hic vcro zenleniiani nwriis. Non
III

csl oiiiutcii.ioiii i)uo(l

'jiio iiis.

Colb. exsliii, cliiro-

iiiundctiir, ui niagna: ralioius cmiial

perfcral liiccnt

gruphuin dccreti in
lemiie,
itl

senientiii.

el rur^iim episl. cxxxvii ad
1,'ctui fidcs

adiiuni

apciit

,

Volu^iaiium a. 15: Intelinfideliloi claudil. Confcr

duas versiones.

Et hoc llilario e.-t so(|uas pariler prob.it, siniul

componai.

suporior

Hilarii dicia miiu. 8.

ss
II

sANCTi
viiii<t

nii.Aiiii EPis;:opi

se
lioe

irfig^liatom clrtnfnelsiis «
;iiirKare(
:

«|iiri(iiH

r.riiiilmiin

A diiim.
in<>iiii

lii

ergo {d) conscio

<eeurltalii>
;

<:iiaR

o<io

iMir.iiiJ;uiui)o
iii

b»'i(iti!w>, nt

W
:ul

rojiis iiinrti coiiicpclirciiiiir
:«-<<'rtii(.iiiH viiii<ii

Hp<'hii« suis la'la
liiijiis

rcqiiieverat

lutcrces.^i<)iiciii

in

reillreniiis;
,

nicrlin

Uiiijiie
iii

eo nnn tiieluens.

J2

ut

eiiaiii

iliiiH

rffeu^^riilo
»iiiii)

viuin niors esset cx vita
fen.isc>;r«imir
Bil
;

el inn-

ivputaret (e)

viiam ivicniiluiia. Viiann uuieui hujus
iii>ii

rieutes
UiiIns

imniArtulilHti

i|>80

pro

corpoils

811I

nr^n iiiodo
iit

iniilesi.iin blbi

aut u^gr.nii
qiiod

ex

intiDoirtiitiiato

niorioiite, ut

iiiiinortHli-

nrbiiritbatiir,

eiini

qnoil piierlii;»

lilturas,

Uteirt
eiiiiii

iiiia

CMin co excliaremiir ex
reee^iit,
iii

inorle.

r.!ifiicm

ic^ris nic(liciii;iiii, (\uuii naiirragin nalatuin, qiiod
lesreiitibiis (lisclpliiiani,
{/')

adu-

(()

|iC(.'fai!

as^uinptione

nnittrix;

tar-

(jiioiJ

iiiiliilani

«rsecrelole-

iiia

ilulMia tloiiarel,
iiiiii

diiiii eju.') lil

particcps assninp-

(lerui iniperaiiiriii

:

rcrum

scilicet pra;seiiiiiini

(ioiie,
nMiti.-^,

criiiiiNc;

deleii^

per •noiteoi senieiilinin

1'antiam, ad pr.-cinlunt beat;e
tcni. Quiii
II

imiiii>rt:illt;iiis protlcieii-

iit

iiovn

iii

sc t^ciicrib inistii creatlonu cnnsiiaiiteiiori.s
:iliulerel
;

c>i;iiii

kl, (iiiod eibl

cn^Jubat, (niiien per

tuiioiieni ilwrrti
pcruii:t(i:;i., ui

criici

tse

(1^'i

inisieriuin impoeiti sacerdoiii

etiam

("«rteris

prcdiex-

inale(lictocrucisoblilier3ia(6} terrcn;e
:

cili.it,

miinus suuni ad ufllcium

piibllcji salulis

(Jaiiiiiatiutiis iiiuleiiicia ligerci oiiiiiia

ail

uilinium
;

iii

teiidcn'!.

lii>niiiir|ia»sit:i, tit poii!>^l.i(e.s Jolion>:si.ii'el

(liini
iii

Ucos

lo. Hiei

<iii

ota.n ingenitim.
.

— Sed
sxva

inter Ii.tc
Ifl

emerini|>iK

SULUiiuuiii
cciitif^

.SiipiuriiS

nioriiuriis, ei (c)
(riuiiipliarcl;
,

his vlii- ]{ senint despcr:ila in t.csc

et

oinnes

in

M

litliicia

duin

iniinortalis

temeritaiis ingciiia {supple,

bominum), polenteni Uei
opinaiidi

ipso, iwiiMO inurte viureiidus
iiit.tlo iHoi-orctiir.

pvo miii-ieMtiuni xieti>nlur.e liiiiii.tn;n

natiiram nntiirniil

.sua;

iiifirmliatefiiodenntiiini: nC'|iiu

Hxc

iiHi)ue nltra

ipsi usqiie

ad

inlinit;itciii

de

inUiiilis re-

inirilivioiiiiaai a

Dco gi'su non

t.'.tcciinil

unt riirsum
icterni:

biis

emergetent,

!<ed iiilra

flnem seiisus sui indellnita
cuiii

ii'itMr:<lilMi!< iiicniiuiii
l.ilis
iit

seiibibiis; (|uia

iiitiiiila:

cnnchidcrent; essentque sibi arbltri rellglonls,

opi-ralie
i)cii:i

iiiliiiilani

luetiendi cxlgat opininncin
,

rcliginiils opiis {g) obedieiitix esgel ofllciiim; »ul iniiiieiiiores,

cuiii

hoiuo,

ciiio iiniiioriAlis niordiiis
fioii sit iiitelligentia:

ciim

diviiiorDm negligeiiles, pricccpiorum enicii-

x.iciMis sepuJiiitiCst,
poie-^iaiis cxciiplio
i-iis,
;

ratiu, scd

ualores.
16. HicreHs
Aiii.

iia

rursuni e coiiifario non senkit
iii
iit
,

dnx
de

piacipua: de ChrUlo. SabtUti

tt

£ed vtriuiis iHodus

iii

Itetis

ex bomiiie

,

iit

— Nain

ut

ca;terii bajrellcorom slulii>siiiiis

iiiiuioiU^ es inorluo,

wiucihks •iH ex sepulto.

siudlis slleam,

«k: q<iibiis

taincn, slc ubi oceasinncm
noti tacebiiiiiis
;

'.ucxciUinijr
(luMi
iii

ergo a De»

GUnsto
iibi.

fw;? «lorteiii ejus.

sermonls ratio

pr.e.bftbil

,

i|uidam

{li)

ScJ

(^Iir4>lu |ik'.iiiiudo

diyinilaiid,

habe-

ita ev.')ngelic,-e ridei c(^^ri:inpnnt

sacraitienium, ut sub

iuti& bl sisiiiiiifalioncin

Dei patria nos eoexcitantis in

unius Dci pla
c;cniti

(^iiiut.nt
;

("-ofe/isione

nativilatem uni-

MiorttKi, el ClirisUiin Je^Jini

non aliud quam Douni

mC
:

Dei ahneoreni

nl protensio sit potins in buiiil:

diViniiaiife plfuiUuliBfi coiiiihiaduin.
1..^.

Retn,(iu;ir> rioff nsio
«I

neque ut qui

flliits

bomlnis

Utmii

/i<iat4.el

iHuiUi iiutum

tiuv toUi:

:

scciindum tcinpora assitmptje carnis
(iiiin;t3
i((

fuit,

idem anlca

Viclorinus , j/efcuU expcrlem fiiii ; aniplevalns esl Lud. Mir.viis, in^^ple : »y|t qiiiptte tamom HilariosChristiim, iii c.nie .j'!><iem iiouisciiiii iiutuiu;, caniis delicia donasse. Ut c.:r>iii docev 'f crliill>.i|iub de caii.a Liirifiti ii. 10, netjue ft.i priipi^situm Chrisli , peccauim carnis evscuaiuri ]ic()ne ad gloriam faflerci, iir-n in ca caintt cv.-,cu.tre ;'itid , in (}ua eiat naiiiia >;ecca;i. Tuwi cuidam AU x:j,r;ro sic argui;ii(!i; Sr.jp m um-iriiui i;iduil, piccaliia reiioiiii, indnens, sifnn iiiit c.ro Christi : NostTiiiii, tion peccalrieem eum (ccil. Ilic f'.-':t ; •iiiam (aciens , ig'tisr dixil llilaritis peccali cariKim , qii.c pcr pccc:iliire'. nd Clirii>(um iisqiic pro^iagala esi, <|u.i-, ut laii<':^io !oec) T<Mrtiillianiis geiiere non ruip, Ada: cst , J::mi S':ii. Clirislus, iit liic liabei Hilaiiii.-, tiuf jii par(ij)

Si'his rod.

e\ mss. Ila
,

hxc

inialligcreest, qnisi lcgcretur,
,

n'iam

lectir)'>cin

anQOiibus ufftuiatam crtdtret punitioe liilerni. eic. cuin aiiiiijt;:oribus mss. Al U.iu. Lr. et Lipb. cuoi aiiis, ia soio cbedieatiec estet ofpcio. Ihc
c(iiii

quojiiyis taiitit

ss.ie, /jnoii
{,]) l'.a

l'jr.

ui>n'.iueitdatnr (ibedieiilia

lidei,

de

qo;i iiifn n.

llllra mHtiritknt OfMuicnriB (idei cbedieniia

37 nog priKehil.

.

(A) ttxc Miietuui, Praxe.im, c( Hormogenein bpecIII ixiip.c .crti Sv;iiOi!iuaj , qui . iM f'Otat .^ngu»lisiii ,
ti:<iis (ie If.Ti-fs.

;id (>!in(iv;iltiieiim. :'s q:iilHis

coi.seii-

,

r:Cius cdl /'«ii:o;!Oi-. Hiijua l»;i-fc>:is '^ynbd. u. i^; QniJr.m eiwit flttJi siti!( ii;i!.;;>.-i{>i/<,)>i Dcu-:i ««.ji:« ttd sii-viuiu Viriiiiieia Ptbfl.iiii.ioi ..:i'.'ioii:'r.-; >:r.)h!uieTe, ut Uliiudo Jcducta ijiiodvn riW.unt; mip '.rQilu a.*j\iiucitni:te liuuutnm
iicbal
,

sul)' :.'o

rursum

C5po;)'i-i:r lib. ]::

uon crimine. Q.i;ire friisira '11 litnbo iniius ine. C >0>. uon ncmo ;iniio! .v'-, Cur em prc- iil, iini. S5, r.Z C^K.V (ryc. .\li,lS pilt:> I. \ do .'lillit. c.<dcml,iirislieariiedioii, Neqii?cii>' iU.cnro peccuii, iii'(( iimtlituiii) eariiii peccaii. VhIc trae;. p». 1 wii
liceps cinunipsione,
,

D

nmicupfiieiur, ntque Fitim imi<; i.rf^ia inrftcitts Deu'! iiaiNt j iiJitn po,leit •tkoma \u!us si(. Uiruioquu
filiuf

illoni liiiuiii
II.

ill'j;'i.r.ii Kt)itifi:i:)iii&,

qiio tcstc
1:1

!t.:;r. i,xii,

I, a;;.sereb,il Saliellios, 7^'.'-'V't riidii
<)ii.'itii|,

m:f>-ni anis-

sHni,
iia

Q'.ue ,id l'',Vii:'gfi;i
i.'i
'

,'(

t'<iinaHCK »><iMli<

piv-

n. 2S.

cur.itionc.L aflin.!i'jr!t,
iribiis

.1:

i^iici.^if |ii'a.titJi<,v ;

m^ue
.ict-

Corb.,

mss. len etite malediciionif. \n Reini||. Rvlinenduni l>u'aiiiiis c:!!) pltiribiis alii^. lerrente damiKulifim, ut silalliislu ad iieiiientiain (|nam lioino damitatos acceTorfd et, tl in tcrrain ibis. pit
ib)
lii

m caU^m
1'flr'iKi

rciiiiKe, v'\,:':..!ii!iOiiu%
irj

i* ^./i

a eolc

I»r.iic!.,eic., im-i^.tir^ioiTiiiii/iio/iis.

iiouil

rf!i')>rf,;ri

;

ijleit

r(-('iii:Jiiiir.

Q^^niodo

iiuicm sol descendil.

ru>li'i
il-'-

in
i"i

;e.'.',i;>

proiciuliitvr

pi^nuk qiiaiu
sco.sii
lib.
11

IH'i

Virf-iitcat p: ateu.si'jiu-iH titiiiuin,

iion de-'iciit:i(j':>'nt ndiutsii,
celliis lliooi.cicto
ii;si':,

liaud aliter
'.''i-oiiiaii

MarH;econ;

,

qni de eo piudii

[c)
i'i

Scx.

iiiss. iioii

tami!ii i>oi'u):-es, in kit vineetidit

ret. h\>

:

rrdrir.s

(';>is?,irtutiii

m

•xieuili

re ciim pciHcia.

iralic: pro afor.oiiiittTum el contilt^^rum Jiveriitatt
:

ct

{d)
{e)

i'x>'.ufti,

•oaMia

rrfraoaniibui

ni%<*.

p.inio anie
inf.liTi.,iuiv
^ii'l(
:

:

ri(ei;iiiunei:| i;ti>;miJ'Uii
r-|ii'.»j<! (,'l:i-|(,
ri.i.'i"i>

alrMluili Patrit
Vri6i|iu(i)>^/«

Udiiti

<:o.l.:ii

Ktiioig. cuui lLei»d .ktUiiuiii «(iirin iuli^.tiis
rcsii-

cl '.i'ef fi.ifii
i;'(-jii '.'n/.t

iiiliilfj.
(/')

pcacl''

f,'i|ici ri;i

rursui ollru-

Particiilam

((««(< liic

oi.iis,.':>iii

Idif esic ri:'c -fd

)>; "i:

«d Peidn (X

</iio i;,rl«i,i.i Ciol.

37
senip^'" fiicrii

ni?

TRIMTATR, LIBER
nt pu-

I.

28

allHe

sil fllitu

Dei
;

:

ne In eo nstiviias ^. minlsse oport«l lerrenBrnm meiiiium Inflrmae aiqno
,

Df\

sil,

sed cx eodein iilem

sii

nt ntilns Dci

itnbecilla'.

opinioncs esse aiijleiend.is
angiisiias

,

ei

omne*

iiii-

l.ini,

inviolaliilem HiieHi (a) serie» ex Rolido in

carnem

perfeci.v seitientiaj

r<.'l!giosij

(Jiseeniil

e\-

(leduria cxiscrvet,

dnm

iisque

ad virgiiiem P»ter
''^

specialiiiiic lanaiiiias,
seiibihiiti

Novis eiiim le^eneraii

iiigeiiii

|iro<«nsiiK, tpse sibi natiis
(i|uia «:ilug

X3 ^'^

flHuin. Alii vero
<|ui

opuseiil, ut uiiiim(}U(iniji:e conscliEnlia sua

nulla simt Cbrisio ^it,

in

priniipio

secunduiii ccekstis ini^Uth
diini iiaijiie

riuhuc
ei.1, iii

iltmiiiiiAi.

Sfan-

a|iud Oeuni eral Ik-us Vnrljiiin), !i;uivilaleui iicgniilcs,

per lidein anlc

^ancluti Jeren|ia8

cieationem

sftlaui pri>rus»i «uiil
(fr)

:

ne Dalivitae verila-

admonel

(xxiii, 'ii), (k) w. iulii>i»niia

Dci

:

ut de sub-

lcni Del ndinitterei,

6cd creaiio falsltalem dm-eDei unius

Kianlia Dei :iudiiuruii, faensuui
!.ui>siaiiii£ sint
iioii

suum ad \f^ ea qu» D«i
mo<li)rcii<i' uiilcin
iiiiinil-iti'.

rot, <|ux (luni enieniieeiiir in gencre (c)
fidoin,
:

digna mudcrelur;

non exclnitefei in Karranienio sed nalivitaiem
fidei creaiiouis

aliquo inndo jiiulligeiKli, sed

Quin

veram niimini ac
verilale
iiniiis

(d) Bubjiclentes

,

»

eti.im consciiis sibi diviiix- te iiuiurx pariicipein, u(

Dci sep:<rabilein runi rueereiit, ut crea,

beatus apostoluB
{c(ip. II,
tiir,c

P^rus

iii

^pisKjla
,

sua aiiura «it

lio subsiiiutiniiis

perreeliunem

sibi

diviniiaiis

Hon

14), eiricturo fuisiM

Dei nuturam non na*

usurjtaret,

quam

vcritaiis iiatlviias noii dedissei.

siix lcgibus pietiaiur,

sed divinaa prrtiei-siones
ile

g
17. Fidet vera
liciida.

seciiiidiim

inaKiiincenli.im divin.-e

se prolestatio-

ftatm uirutuque
tiiruri

/«lo lioc opeie tiabi-

iiis e.xpciirt;ii.


:

Opliiiiut, cnliii lecior est, ijui

diciurum
iiiipo-

liurum iKilur

rcspoiidero aniinua

liiiclligeiiliaiti
linl,

cxspeclet ex dictiw potius iju:im
t|<'i|ue

ciarsil

recolens.lioc vel prxripiie sibi salulare esse,

et relulcrii inagis qnani aiuilcrii,
diclis
contiiicri,

cogat id
prscerit

iion s(riuin in

Deuiu credidisse, sed eiiain
ia Ciiiisto laiiiuin
iiei)ue

in

Deum
Deo

viileri

quod anlc
ilaijuc

lectjiiin:»)

pairem

;

neque

sperasse, sed in

sumpseril iiiieliigendum. Cuin
scrino,
ejiis pia

do rebiis Dci

Cliristo Dei

lllio;

in

crealura,

sed

io

concedamus cogniiionein
vencratione famulemui
.

sui

Dco

,

dicli>i]ue
enit|i
sllii

creaiore cx
propliellciii

Oea

iialo.

Muxime crgo

propr.rau)Ub ex

Id'>:ieii$

aU)uo

evangeli<'l&

iTrciiiiiis
(|ui

vesiiniam

teslls esi, qui nisi

per se cogniltis iiop

esi,

coruin
Dei,

igiioi

autiitinque eoiiriindere,
ullli

sub

uiiius
a<il
iioti

19. Coin(><ira.'ioai/(/{V!f|an«//;m( jxrfecia,

Si G'J3'

sdla -sacc

ac jeligiosa
aiit

praulieatiiiiie,

vero

iios ile n;ilur;i liei el nailviiaie iracianics,
,

..om-

Deum

jiaium Glirisluat negaiit,

verutn Deuni

Iiarniionum cciemula afrei'«mus
aliseiu!;e
iii

ni^fno ea cnHsiirr.ct

es!ie >:oii''eiidiiui'.

ut creailo poleniis creatucie intra

se

i-Miioiiis

iwjrfectioitem

comlnere.
:

Com-

^

untini DiMUH^idei liuuramciiiuiii relimiuai; (juiH uati\ii:is

piratio eiiin^ ^wrcMOTui» acl iieuni n«tfa est
lirHiiiss n»siTCB »9iolligei>!ioe eogit

sad fe-

U<3i

ettra nnius Dei tidcm rclig.^oiiem protrx-

species^ qt«-.dBm

bal (c^itMtiilentum.

bed

iios

educti diviiiiius neipic
soliiiii,

r

•'»

inlei iftri^ws,
;

tamqajm

stinc.-RiViiSii ii;'Jice» (h;.-«-

diius deos pr^edicare ne<jiio
:ic

Juiic ev.inj(clici

rere

nl reriiiB himili^-.riom ©<i«siiet!i-:^)r!3a'.:n.aa3r.le,
iiis,;!iii

piiiflictici prxcoiiii ratioOi:Hi
<:l

in

coiitessione Dei
it:

e« sensus no>iri conscieniia ad
iiioiieiti

smiius s^i'
h. 2).

patris

Dei

lilii {/'j

aOeietiiiis, ql
;

unuoi

Qdc uosulruia{

ediicercmur
igiidi"

(i7iz<;

mtniioranfur

hfr. ?»,

ira siiit uisrqiK,

noo unus
nalo,

ii«que

e<)!!)ilc;ii

Oinois

Gomparaiio bomini riomz
qiiia

u«i!is

habcs-

quc, lUKiiie
i|iiia

iiiler vcriiBi »(: laLsiHu .^Hiiil

coMtiiehteib

tur. lijjtn

Ji?o api:i,

inialll-ge3«i.iJ»inrgi8 9tn.-ititris x.i'f:.i» c'.
<

De»

ej(

Uco

iio(|t>e

^nvJem

tiativius

}.-er'

gnilie«i, fiiiaoi ex!i!c.itf:
niiis, ci invisiiiiliui'.!

Beiise

Spi-

niiiiit esse,

De(|ue aliuJ.
jid.e^

ac tTaciaiiihum

i8, LecjQfi
ijiioa Qdcii

necami/i.

— Ct

Oie.yo^isi-Jis

^is-'

vcii

<n)i<JoiB,

ii|i(! ji(a

reptitelur, protestaiis ei iofiriiiiiali -3 btimKiia;

calor et

(</)

Ignci-alai inuBiio

^c

g-Oriiciiiit^us

iiti''liic;ontie

Bixsisariam,

es r.b inviii!* ef.se iit.3;;'.aj

ui',iudi

veriuiis tiluiljum ad iegendum

voc;'.vii,

uio-

noit £iilis(acieaiis e^empii. Pergiiiius UsispA <k.

Dus

uioe

Pralellensi ms. teries ex totido Deo, el niox, proiensus : voces Deo et Spirifu eit marli nid dubie ir.ntslat». Kic ritisutn locus lllu>traiur sitiiiliiiidlnc ^"lis, ut queiiiadinodwm railiiis estseries ex sotidosolis corpore e;lHCla in lerras,
(u) In
l'i(ter spiiitu
iii

.•intea

prKmiileretar qui dwm, non

<j!(«

d*tn, eic, id

esi, qiiK creaiio lion nisi raendaciicr suiijiciiur fiuci

lextuiii

ila

et

Filiiis

sit

biile vis triplcx,

series educia a Pjiiire ul enim iti lllDmi.iandi. calef:iciendi, ct orbicti•

D

laris rigura
ii;t

.

stu solidiini iliuJ uiide esi iilraque
eirogitabaiij S.iljclliani

vis

qui geiiere et naiura unus ost, quap.ivis non pxcludatu.r 3 fide Dei in saeramcnKi , ."jjiaieiiiis plurcs per guai;)(|2ro prErogativam Isop Qftmcii sor-> liontiir. Videsislib. conlra Auxeitt. i\, (</)SoIuscodex Vat. bas. suhslilncnles , Pj.iniiS b3«3. II. 'c enim .sibi vuii : quein <aili(,4K'i Deuin v,»»-(;;n, .i!-

Del,

^

ci

in Tiiiiltaie

Iripliceni

p'>ie
llci

vim,

ciijus l>atep cssel tiypnstasis ?c vcliili lolius lornia, ut ioqiiitur Ei»iph:iiiius loco lauijaio ex ijuo
:

iiomini

(#)

ex Deo >cra paiivitaip .'lainm crfciiuiil, ilU Ixifjac liilei cr.;aiio;iis ^bjlciqqt. Ediiio Par. ^MtiijUos liijros, ci[nb\i& scioiuaee.U

li:cresis bitj;!s

notitiam jd capiei.do*
necnoii
qu.id
in

llllaTii llbros

iiecessariaui coitip.irapm?.
(6)

Apud
i!!io,

SJad., Er.,

ms,

'Val. I:as. et

Colb.

sed crcatio
doceret
:

rtiifii coutpo.^iii ei

siinvtatt

Dci

( in d, secuta, conJiteni{ii,m. Va!. bas- !DS., asterimut. Bad. ei Er., ign.ormte, Lips. st Par., igna.Uiai', tastigantur ex mss.

niiiiare
(fj

ig)

faliilaleni

msxiiive
aliciia.

cuiii

glosscma suspicamur, kxc loqvcndi ratio Qb Hilarlo sit

(ft)

Ajiui)

i,xx, fv ittacTKTii. Grrgori'ts

Ont. xx\n\ legens

iii-oticHi*,
.'\iilea

bic additur vox quic rccxi-js Sbesi a casligaltoiiliiis lilfig. habent cr,ieiitirenlui\ cl post excludereiil, millo fere snlTragr-nic m.s. Noii displiceret umeii, si
csciisi

{c) In vulj^tis e| pluribuS liass.

\n:orr ziyjnTi, cxplicaadsg hiijui» voris g.-ati3 addil, x«i o-Mi^ Ei^fw Qnot! qoiJgiii r.lil viveiiiiutij bacteiius coiitcssuus aega^, <yiia eor5L>i> nen-(Jni (latum cst videre naturam seu csacullam Dej.

h

SLiaipni:,

Ainbrosiiis,
^i.-iiKio

i.

iji

Domwi,

et vidit

de Fide. c IS verhum cjus
:

(iiiU (t^jj.
'

j,,

suAr

39
luciiliiii |)ci

SANCTI
vcrl>is,

llUAm
A

KPISCOPI
pcr

id
id iin-

sensniii

laincii iiosiriiin

rcriiin

oliin cUiiani profcrens, el siilidnlc eos, aft

uusiiaruni sp<-cie iinbnciiies.
%0. Orito loiiui opeiis.

piissiine,

ununi Uciini ex legcdclendisse convincciis,
ac propheiaruin (eslimoniis
ita

— Ac

primuni

l(a

lcliiis

oinnibiis legis inunsiratis,
liieri

dc-

opcris inoiluni (eniperaviinus, u( apiissiinns legentiun) proferiilnis

u( siiie

Uco Cbrisio unum Deiim cnnei

connexomm

sibi libelloriim

orilo

irrcligiositas si(;
,

confesso unigcni(o

Peo

sncreilcret. Nihil ciiim
plaruit afferre

incomposilum indlgesliimque

C.hristo
sil.

iioii

unum

Dcura

prxdicare

perlidia

ne operis inordlnata congcrics rnslumnltuin perturbata vnciriTationo

ticum

(|ucin(laiii

H.

Liber quiuius.

— Qiiinlus veru
,

(I)

lenuil euin
institurraiit

pr.iberei. Se«l ipiia nullns
e*t,
nisi siibstraiis

per priiTiipta conscciisu»

responsionis ordiiicm
professionis.

qiiein

ba;rctici

paulaiim gr.idibus feralur grcsiniiia

Nanii|uc rnin ununi Ociiin prxdicarc
;

sus ad snmm.i, nns qiioque qiixHJam gradiciuli
oritinantes,

se secniidum Irgem ementili essent

uiium quoquu
:

arduuin

hiic

inti;llij{en(ix

iler (n) clivo
graililiiis inci-

Dciiin vcriiin ex cadein prnfcrre se fefellernnl
|)er

iil

(e)

qnasi molliore leniTiinus non
suni,

15 J''"'

ctceplioneiii

l>ei

et unius cl

veri,

naiiviUilcm
efl,

sed planitic subrepenle devcxuni,
,

ui

pro|U!

Uuiniiio C.lirislo
ilii

adimcrcnt; qoia ubi naiivilas

sino seandeniinm sensii

euntium

proficeri-i

con-

et iiitellii;eiiiij sit (1) veriiaiis.

Nos

aiitein iisdein

Ecensus.
21. Quiit roniiiieat liber fccuinlns.

B

gradibus,

quibiis iill|isum

iiogaliaiur, docenlcs, iiec

Posi huiic

duos deos, ncc solilariuin verum
trcin veruni

\^

Deum, sed Pa-

neuni

ita

ex lcge ar prophetis prx-dica-

enini priini liujus sermnnis libclliini, scqiiens ita sa-

Cramenlum rdocet
niinnm verilatcin

itivin:c

^cneratinnis, ut bapiizandi

vimiis,

nc

.iiit

unios Dei fidein corrumpcremus, (9)
quia,

in Palic et Filio ct Spii
,

ilii

sancio iion ignoroui

aul naiiviialcin dcne^nrcmus. Sed
iioillos,

secandnm
divi-

neque vocabulis

creato

potiiisqiiani

nato noiuen Dei Domino
;

iiiteHigonliaiii

conruiidanl, sed unninquoOqiie ita

setisii

concipiaiit,
iis

Jesu Cbnsto depularetur poiius qtiani incsset
nitalis vcritas iia

nl cst ac nuiicupatnr
qu;e dicta sunt,

;

agnituri absuiulissime in
ipsa veritas
sit

cx auctori(aiibu8 prnplietieis denos,
intr
1

quod ncquc nou

no-

moiislraia

osl,

ut
,

Dnmino Jesu
inlelli^ntiam

Cliristo
uniiis

Deo
Dei

minis, neqiie uon

nomen

siiveritalis.

vero
vcri

prxdicaio
iiativa!

in

a.

Liber uniu».

— Posl
taraeii

eo divinitatis verilas contincrei.

hunc i(aque lenem ac

25. Liher tvxtus.

— Sextns vero

jani liber

omneni

breveni demonstralx Triia(a(is
liber, eisi

sermonem,

tertius

b^rreiiraR asserlionis frandiileniiam

pandit.

Namquc
viiia

sensim,

jara proficienier
seiisus

incedii.

ut diclis

siiis

fidem farereni, damnanies dicia e(

Nam

id,

quod

ullra

buiiiaui

in(elligen(iani

hncreliroruni. Valen(ini scilice( el Saheltii el Maiiirh:ei

Dominus de se professus
Ego
ab
in Patre, et

e^t, quaiitis

potesl

poieii:

Q c

Hieraere.

pias

Kcclcsiac pr.-cdicationes velamcn(o
fiiraii

(ix eirmplis ad inlclligenti:e

Qdem

coupial, dicens
:

professionis

impi.e

siint

:

iit

(2) corrcpiis (A)

Paicr

iu

me

{Joan. \, 3H)

ut

quoJ
(6)

in mcliiis verhis irreligio.soiniin.el

anibigua signilira-

lioniiiie

per naiiiruni hcbetem nuii capitur, id
rutionabilis
scieniia:

lione mndcratis, snbimpie(a(isdamnatione doctrin:iin

fides iani

consequatur

:

quia

pielaiisexstingucrenl.Sediiossiiigulorunidiciisetprofessiunibiis deinoiisiratis
,

ncquc

iioii

credendnm de

se

Deo

est, iieqiie opiiian-

sanetas Ecclesix prxtlica-

duni cst, exlra ratiuncm
lestalis.

fidci

essc iiitelligeniiau) po-

(iones absolvimus, neqne
ha*re(icis

quidquam cum
permisimns,

daniiiatis

cnmimine

(

is

esse

ui

dani-

23. Liber quarttu.
sui

— Quartus dcinde liber
doc(riiiis auspicatur,
(c)

ini(iuin

nanda

damnanlcs, sola vcnerabililer seclatida se-

ex hxredcoruui

se

ipsum
non
liber

qiieremnr, filium Dei (snpp/r, cssc) Doniinuni Jesum
Chrisiiim, qiiod maxiine ab
iis

viliisquibus Hdes Ecclc-i^e
ipsaui

iufumnlur, expnrgans

negabalur, pcr lixc

illam pcrfidi^e exposiiiunein a muliis((/)

doccntes

,

dum de

eo lestatur Pater,

dum

de sc

(I) Ms.

Vcron.

teuet; u(

paulo

aiile,

QuaTtus

(2) Corruplii, ibid.

Otttpicatur, etc.

(rt)

Hoc ad imitationeni
Episl. V
:

Plinii

vidctur dictiim, qui 1)
II.

(d)

Pro non
a/iiii.

lib.

VI,

lln, inquii, leriter el seiitim rlivo

Par.j"»!

oliin, snbslitutum esl apiid Lips. el reniienlilius mss. neriioii qiioil lib. vi,

fallente roiunrflit
liat ttilsccndisse.

t/l

cum

itihci.ihre tc iwn pules, scn-

3, dicitiir,
1

Aiianam
\pi<siiioiip
iiis.

lueni proxinir eiiicrsi sc.

Dc

liar pcrtlila

dircmns

libro iv.

(b) Kditi, excrpto Par. riini nnieo ms., fules rntionabili icicnlin coiisciiuainr. Katiii liic .sultjiriliir,
riir
liilcs

tamen

(?)

Snlus

(Jsuin ac

vim

Vat., u< prr proleisioneiH Dei. vrrbi exceplio ceinere es( inlia n. 2St,
Iiis.

dicatnr rnlioHafri/is icicnliii. U.ilioiialiilis qiiideni rsl,nuia ralio suadcl credendiiin l)eo srieii:

tiani
liicus,

eliam

li.ilicl,

i|uia

opiiiioni

nou

reliininitiir

el 3t, tilii non solam profcssioiicni soiiat, scd cani a riijus consortio quivis alius arcc.ilur. iia|ur:G {() Ilor esi, ilii inteHigitiir posses^io vci:e

c3

qiiain rapiat

riim pcr cffecliis iiHelligiinus pliis Deuui piSsc, biiniana ralio. Iliiic niale in viilgiiis le,

ejiis

tcr:i

gcbatur
.

i;i(t//ip«'ii/i'r

poiCitiiicin,

pro iii(e//i3rn(i«m

csi. Nani vux verilnj llil irio pro natura, nt jain s:epc \iiliiniis, soleamis csl EiiiU,aul iiiiii teiilatfiii nialo ei reiiiioiiiibiii» (ij)

cx qiio naiivitas

:

polettnlis, qinurcl inigis perspiruuiii sit ex bis I. tii, Snnt wi>nmadi in Dio pntesUites, quariiin niini. 5

itisu.

(h) llepnniiniis

cnm

rnlio

inlellicienlia' tioilra;

(idcs liimen

pc

ieritiilcin efficientUr

iniompieheniibiHs est, iii absolulo eit.
inalc

eornpiii

,

qiiod ei

iii

ex Tellrriano eodire rl Praiel. llrmm. ar Tlieod. pruleiii si'-

riindis curis positum fuii :cuin aliis in libris

Irgamus

(1)

lii

viilgatis,
,

iii/iimiKMr,
l'.r.

ncquo

mcliiis

(orruptis.

dcinde apiid H.id

el Lip»

expuirums.

Dli
ipso
iipontelur.
dtin.
diiiii

TRINITATE LICER
reli-

I.

Vi
,

Aposioli pnedicaiit.
dieiiioiios

dum

\

i.i,-, nati.ia

pnicstaie, pn.fecsjone
miii^iiparoliir,
,

;

no

(

„i noi.)

giosi crodunl.

clamant,

(liiiii

Jiidxi

^iliml esscl

iieganCcs fatenlur, ('um ignoranles

inielligiinl

gen-

iinn n.iiiviiaiis e.^sel

lcs;

nejam

(id esl,

utnon) ambigenduin
reliiiquebatur.

pL-rinilieic-

sissct,

noqne nuncnp.Tii) noqnc nalivitas naluram amineque nainra nnn reiinnissot polcstaiem
verilatis prosiiigiiloriiiii
,

(iiinn

lur. qiiod

ignorandum non

neqiie potestas noii cliam coiiscia sibi

26. Liber septiimis. Snbellius,

Hebion

el Ariiis scse

fessione nolescorel, Caiisas ergo

omncs
iioe

vincendo Ecclcsice vincunl

—Scplimiis deinceps
N.iniqiie

libcr,

generum

lia

ex Evangetiis c\cerptas subjecimiis
laciicrii
.

ut

sccunilum porfcctiC
lionis

(idci

gradum, suseept.c dispuia-

ncc professio

poicsialom

,

polesias

non
non
c\

scriiioiiom

lomperavil.

primmn. pcr

cxseriieril naliiram
sil
,

noc i.aiura non
siii

siia>

nalivilatis
id

invinlaliilis lidei

sanam

et

inroiriipiam dcnionslr.i-

iiec iiaiivitas

non

nominis
,

.

nt

por

lioiicm, inter Sabcllium ct llebionem cl lios noii vcii

rclinqiicrctiir imiiieialis calumiiia

ciim Dei vori

Dci pr.Tdicatorcs
icrc

lite cert.ivii

,

cur Sabellins subsisnlii

Dco vcro
vitaiem

diviiiiiaieni
ei

,

secundum

ct iiuinen

et iiaii-

antesxcula negarel, qucin crcatuni

confiiuFiliiim

naiuram

el

potesiaiem, ipsa quoquc Do-

rentur. Ignorabat

cnim Sabellius subsisieniem
in

minus

Jcsiis Clirisins

naiivaj veriiaiis suaj proiesla-

diim
bigil. "

Dcum verum operaium
.

corpore esse non atn-

tione docuissct.

Hi aiitem necabani nalivitalem, et allirmalianl

"

crcaturam, diim opera
inlclligunl. Lis coriim,
filiuni

.

oo '8.

/>

.

Oclavus

.

,.,

libcr

cjiis

Dei veri esse opora nou
noslra est. Nain
iii

Oclivus jam vcro libcr,

diiobiis supcrioribus

fliles

diiiii

Ig

libijs

,|,.

Uoi

lilio

cl

Dco

vcromnlium ad credeuiium

ncgat (ideiqiic criat),

eo

fuicni

viiieit

Saliolliiis,

prolicionlibiis

17

1'""' f**"* veriis(utrectepi'obal) opcratus csl:cl
qiii

Ecclesia eos,
vincii.

vcrum

in

Chrislo Deuin negaverinl,
s.Tn-

lotns in uiiius Dei dcmoubtiatioiic dotcnius csl, iion aufcrens lilio Dci nativiiatcm , scd noqiie pcr

cam
fiii-

At vcro cum subsistentem Clirisluin ante

duunidcoriimdiviiiiialciii inlioducciis.
quiliiis inodis b;prctici
lii
,

Ac

priinuin

cula

lii

adversus euin demonstrant semperoperatiiin,
qiii;i

vcriiatom Dei paliis et Dci
,

ncg

ire

non possent

dc coudemnato secum Sabellio nobis triiimpliant,

lamcii cliidoro iiiicn

Deum
liic

quidcin

verum

(1) (n) scieniC;

sed

Dei filium
ul

nescienlc

Hcbion aulem ab utroque

ita vincitiir,

edocuil, dissolvcns incptaseoium cl lidiculas occasioncs , qiiibus pcr id qiind dicium csl huUunlur,
.

dinif

aulem
IV
,

cicrientiiim
,

eial

(</) ,1»,)«,,

(Arius) aiite s:«cula subsistciitem, bic (Sabellius)
Oiiiiiesqnc se invi-

el

cor
,

nmim
cl

[Act
<"J<'

3-2)

et

nirsiim

vcriimDeum convincatoperaluiii.

Qui planlul aiilem
8)
cl
;

qui

m,

uiium

suiil (I Cor. iii,

ccm vincendo vincuntur:
bclliuin,

el iteruiii
tiro
iis

qiiia

Erclesia et contra Sa,

:

Non

pro

Itis

antein
....r

tnnliiin lonn, ncd
. .

etcontra crealur% pra^dic.itores

et conira
*-

nui crciLiiui luum/j

«,»/

,./,.,

Hebionem, Deum vorum cx Deo vero Dominum Jc-

"'
^'cut tu, Pater,

""'"^»
tit

"»">" i""

^

w

inc.

ci.

cgn in

sum Cbristum,

le,

ct anlc sxcula

nalum,

el poslea bo-

et ipsi sinl in

no-

«-/sf/oan.

xvn,20, 21)
divinitalis

voliinl.nis

ininem geiiiliim csse te^iatur.
27. Argumenluin
seplimi
id
libri.

polius ct una-

iiimilalis qii.im


{'i)

Jissormit

Nomini autem
pictaii doctri-

ventalom. Scd
(lioc
e:,t

iios Ikcc ipsa siiisviriulibiispoiiraciantcs

dubiiim esl
iia;

,

congruuiu

niaximc

fuisse, nl quia cx legi; ct |inip!ictis primuiu
,

Dei

;cciindiim vini vcrborum), (ideni in sc diviii;e iiaiivitaiisconliuorcosicndiniiis ct omiies dictoiiim

filium

post etiaiu Detiin

vorum cum saciamcnlo
bis Dci filiuin,

dominicorum
qiic pcrfociuui
Spiriiiis
lib. VIII,
iiitic
(

profossi.nios rcvi.lveiiUs
,

,

loium

at-

unitatis

prxdicassomus

;

riirsum legem ac proplictas

cx

.ipostolicis

pnc.oniis

ac saucti
,

per Evangolia liimantes.

primum cx
noinen
,

Vocis sancli Spirit.is, quo!

Iiic vis sli

viiUsis

post etiam Dciiin (b) vcriim doceremus.

Compelonveriiatem

lissimum ilaque
cjiis

fuit

,

post

Hlii.

/1. 23) proprietai.biis, ei palcrna; et unigemajcslatis sari-ir.ciiinni docuimus : cuiii ci iti

ostendcrc
,

:

quamquani

sccundum ccminuncm
nuncupalio
filii

seiisum

(c) veritaiis

absolutiuiiem
,

oblineict.

Sed

iie quiii

advcrsanlilius
ct

unigcniti Uci
.^

Pairc Filius iiiielleclus, ot Paler in Filio cogi.iins , unigcnili Dci iiativitatem,ct perfecli in eo Dci (.') os' teiidereiii veriineiii.
29. Liber noniis. Argumenta contra Clirisli

verilati, occasionis
liiiqnerctiir;
liiis

ad

fallciiduiii
,

illudondum rcli-

ipsam

illani (reu

qna pioprius Dci
diviniiatis
,

crciliiur) pioiirietaiis
;

fideiii pi-r

vcrifiliiis

latcm

— Panim

divinisali.ic

cst
,

autom
sola ea
siiiit
:

,

in

rebiis

ad

m

iuoni adslrtixinius
iioii

Dcum

csse

cum
,

qiii

Dci

maxiiiie iicces.saiiis
allcrrc, qii.e propria

ad satisf.ictioncm

(idoi

iicgarctur,

liis

niodis doccnlcs

nomiiic, naiivi-

qiiia pleriiin.|iie (h) l.lan-

({) Scienles

,

dcindc nescientes.
:

(i) l'iiv iloclriiia;

forlassc melius.

(5) In supcriore edilioiio (4) lilaiidientc sensn.

:

ostcndercl.

(o) Eilili et ploriqiicmss.S(if)i/«; et tes
.

mox,

tiescini-

ca^liganlur ex poraiiiiquo ms. Colli. iiecnon Geriii. ac vcuistiore Remig. Quippe li;cc dc S.ibellio dicuntiir, non du Arianis. Tum dii|ilcx in Hcbioiie prinius quo iiogai Clirisiuui ante Maerror nnlaitir liam alier quu vull eum iiieruiii esse liomiiicni. ct «iipra , Deiis vi(b) Val. Bas. nis. xivum veruin
,
:

(<•) lloc cst, vcram pitris iiaturani vcia filii i.umcupalio manifcsle obtincrei ^qullnis declaraiHilaniis sc quasi ex al.undanlioslei.siirum Filio naiunini IVnris essc, posi.iuain osieiiilit oi tilii noiiieii ci.i.i|icicre.

Nolandavox
(d) lu\

nfcsof/Kio,

i|ii;e

illi

valdc

familiaiis cst
Eiliii

pro rc ccrta cl evidcmi.

bunc locuiu

vn^verus operalus

est.

vero

,

cor

unum

cxbibciit constanlir mss. el aninia una.

Patrol.

X

15

S VNCTI IIILARIl EPISCOPI

4t
niti 1'aier

dicntes scnsuin (a) rallanldictorum noslrorum inexplorala; asseriioncs
,

A

icii,

nequt Angeti tn t(rU$, (d) neque Fifini,
xiii,

iiisi

ctinin propusiiioiiiiinaJvci'iii

soIni (J/nrci

^i)

:

ui

cum

Filius

iiegciatquod

saruiu deiiioiislraix
ipso
,

iiiaiiilales, lidein iioblrain

co

l'alcr solus sciat, longe alionus sit nencieiiiH icicnie;

quud

ips:e

ridiculx ei>6e arguaiilur,

alliriiieiil.

quia
tis

nalura igHOratioiii obnoxla, non

lit ejug

virtu-

Nouus
ad

itai|ue liber lolus in (I) repellcndis
('i)

iis, (|uai
iiii-

ct putebtaiii,
sit.

qux

a doniinalu ignoralionis(5)

cx-

iiiiiriiinndaui uuigciiili Dei
:

naiiviiateiu ali

cepla

piis usurpniitur, iiituntus est

qui dispensaiionis oe,

5U. Aigumenlis reipointelur.

Ilxc itaqiie
ila

,

cor-

culti a sx-culis iiiyDierii iniiiieuiores

evangelira lide
recurdeiiiur.

rupio dcpravnloquc scnsu,

iinpiissiiiie

inlcllecla
liis

Dcuin

ati)iie

liouiiiiein

pnvdicari non
Doiiiiiuiin

csseinanslrantes, oiiines diciorum causas ex
vel inlerrogationuin vel leinporuin
,

ipsis

Naiuque cuin Deuin esse
Chrisiuni
flliuin
,

nosiruin Jesum

vcl

dispensatio

et siinilein patri
,

Deo cssc
(7i)
iii

el a'i|ualcin ut
,

Deuin

num

gciiciibus atiuliinus

causis poiius verba
:

subtta

Deo

natuin

cx Deo

et sccuniliini

dcnies, noncausns verbis detiuianies
dissident
(6)
,

ul cuin a

nativitnlis proprielntoin

vcrilntc Spiritiis (lioc eel
iiiii

Puter major

me eu
i.u
,

{

Joan. xiv, 48),
x,

et,

diviiiitaii>) subiistere iiegant; liis

dictoruin

do-

Ego

el
,

Poier
Aeiiio
ct,

unum
(e)

suihms {Joan
>ii$t

50);
/>eiis
ei

iieqiie

niMiiconiin professionibus solcnt

:

Quid im rfuu boXVIII, ID);

idcin

sil
,

bonus
Qiii

uniit

(Luc.
1'airan

mmi?
ut

iVfiiioes» froHUj

iiisi uiiuji

Deus (Lhc.
,

B

xviii

19);

nie

cidtl,

lidit

cum
sit

dici sc

bonuin coargiini

et noii nisi

19 bu,

(Joan. XIV, 9); vcl cerle lania a »6 diversiiale coniraria sint
:

nuui Dauiu uiiuni esse lestetur ;et(f>)exira bunlialcin Dei
i|ui
,

P(i/fr, OJimio
;

lna

mea
Ego

$uni

,

et

inea

iua

qui bonus est, cl in Dci
cst. (juibus dictis etiain
:

nun

sil

vcriiaic

(Joiin. XVII, lOj

el (f), lit cogiwicanl te

solum lerum
ei 1'aier in

unus

hx-cnd impiciatis
quein mi-

Deum(lbidcin,

3); vel illud,

m

Palre.
(g)
et

suoe

argumenla coniiectuiit
tit

lliec est auteiH vita ceter,

ine (Joan. xiv, 41); el,
tcit,

De

die

onltm

hora neiiw
nisi

na

,

cognoscant

te soluin

reruin Deuin
,

el

neque angeli tn
xiit,

c(elt»,

neqnc Filius,

Pater

sisii

Jesum

Clirislum (Joan. xvii
coiifcssus

5)

:

ul

solum
,

ve-

salus(Mare

51). Inielligantur in singulis eldis,

rum Dcum
Deus

Patrem
Dci

,

iiec

verus ipsc

nec

pensaiionuni pnedicaiiones
tis iiaturalis

JQ *' *"''"'*^'*
Iniiicii

potestn-

sit: quia sulius

veri exceptio, signiricatj;

profcssiones

:

el cnin idein sil dicti

auc-

proprietaiis (c)

nun excedatauctorem. ^'un ambiguc
,

tor ulriusque, deiiioiiatrntis

virluiibus

geuesiiiit

aulem hoc ab eo dictum esse intelligcndum
idem
dixerit
:

quia

ruin siiigiiloniin (iialuraruiniiiii;iibrum qua;

in

A'on polesl Filius (acere ab se quidquam,
v,

Christo), noii pcrlinent ad coiitiimeliam «er« dlvinitalis, qiiod

nisiqmdvideril Patrem (acieiitem (Joan-

19)
,

:

ut

ad sacrameniuin
ei causae et

fidei

evangelica) sub dis

tum
ail

nihil nisi

dc exemplo operis possit operari
iiifirmilas
,

na-

peiisaiiune

temporit et nativiiaiis et nu-

turo: in

co

iiitelligaiur

,

quia

ncquaquam
inielli-

C

niinis prxdicaiur

omnipolentix coinparanduin

quod alienx ope;

51. Liber decimus.

Qumdam

Seripinrce verbu hairetilibri

ralioiiis

subjectiim est necessiiati
,

et

ratio

cts specie tenus laveniia.

— Decimi vero
iii

eadein

gentix hoc suadcnt

in

omnibus

a se posse

et

non

est rntlo,qiix fidei.

Nam

quia ex passionis

generc

pusse, dilTcrre. DilTcrrc autem eo usque, ut de patre

ctprofessione

quxdam

pcrslullae iiilelligentix soiisum

Ueo

liocc iia

professus

sil

:

Pater major

me

est

(Joan.

ad coiitumeliam divinx
tur;e viriutisque

Dominu Jesu Chrlsio

na-

XIV, 28) et (4)cessel in prolessione absolula
saiidi caluiiinin
;

adver-

rapueruni; ea ipsa demonstranda
impiissime intellecta esse, et a Do-

quia inipin; vcsanix

sii

hoiiorem ac
in

fuerunl, et ab
niiiio

liis

naiuram Dei iribucre abnucnii. Omni nulem niodo
tnnlum eum
a proprietnte vcri Dei alicsse,
:

ad protest;viionem verx et perfecix in se niamemorat;i. Naiiiqiic
:

ut ciiain

jesiaiis esse

liis

sibi

dictis,

ut

tcstatus li.ic fucrit

De

dic aulein illa

et

hora neino

religiose impii sinl,blandiuntur
:

Tristit est aniina

mea

(n
(-2)

KefeUciHlis.
:

Nam
liis

Toiior vidclur nnsiri codicis lec lio diviiiilalem. prurecio in iioiiolibrii coiiirn ailvcrsnrioniiii ciinaFilii diviiiilaiem potiKsiiiiiini tiicliir
:

(i) .Ms. noster necesse est in profeiiione absoluta iidver^undi cotumnia videatur. Ueciius quaiii iii Erasiiii.iiia
,

c;i'icrisqiie
lit.

:

et cesscl in, eic.

veram

taiiien

iioiiiii,si

cx wiiwiiaiis su.c iinlnrn
,

silii

cst.

qu;c Alct

lii)

Excerpia
;iiite

(6) llicaciidife

ipie h.crciicoiuiii olijecia oiiinin
niiici ioic

i|ii;cdiluit llilnrius,

mox

Yeron. inicrponitur iltnint; lirut verba (iui »•« viiiii, eic., atque iiiferiu»
.

:id iiifiruiniidani Filii diviniiatciii

rollininnl.
ei
:

aiiic vci

bu

:

De

die.

(5)

lii

cdiliunc

:

naiuin

Deo.
ct

(a) Aliquol niss

blaiidicnlc sensu

mox

in

refcl-

liiiMs

,

pio

iit

rrpelleiidis.

«'abiiliiiii

acn^tuin

ad

lullaiit

Ncino poiro nim videt vo, noii ad blaiidientcs esse
,

videl.

«/ni ihiHic et deinceps cditi jiixia Vulgalam Al iiicliores inss. coii^lniilcr juxla gi;r<um Patres llilario a-qiulcs, (Jui m« tcMuiii (iclcnisinie
((•)
,

refcienduiii.
(b) Id cst, el

i'i(/'(,r/(/i/.

Doiis
(r)

non sit consors bjuilaiis illius, singulaiiler bouus est, oic. II11CR5I, iuir.! Palrcm prorsui cnnlincnliir
i|uii<l

qu.i
(/)

lii

viilgnlis hic,

el

iurum

;

ac pnulo post

,

ei

it.ritm dc die. Uiroqiie in loco

abeslvox
:

ilcrui» casli-

nt-

qiiu toiicludntur

jj.ilioriliiis

m-^s. cl

abcsse lUbct

iion ciiim bic coii-

illius
,

proiniiim csse

si,;uili('ii-

lum
lui.

esi, ucc ab co (xcai

gorics c-l lesrunoiiioriim in
scil

iin:ini

rcin

colloii"rum

,

ul ulli alleri coiuinuniie-

qiMiuor

loci

qualuor

aliis (ippnsili.

((/)
).'j.

In (od. Vai. Iins, hic et ii frn, iieque filiui liomiAlii-^ivox Iwminii a ci lcns, iinn hoc boliiin li-

(:i)

l'\ iiiciioiuiii iiiss. conseosii
,

expuncia est hic

viix

bro

,

sod

1

1

iii.no

,

caquc sublain locus allnius
(a\>'i.

priiiia

n,
il

qu;inivis exsiei supcriori imiiicro. Sic bb. .'•), n. i, cadciii cxpriuiltur, iciicetur veio. u.
ii/ii

m

ii'uniO|i|ii«

Arianrt

i<i

|is,

r\Lii

,

n. i.

t)E
iisque

TRINITATE LIBER

i.

ad nioriem (MuUh. xxvi, 58); ui longe a beaiiiusil.iii cujiis

A

q»ac in sacramento et aninijc et forporis bomini Je-

dine alque incorrui>lione Dei

aniin»mdo:

su
(h)

Clirisli

sunt

,

(e) nibil
:

inexploralum,

niliil

tacituin

minans nieiu&irisiiiixiinniincniis
ii>(|iin

incidcril

quieliain

dereliquinius

sed diclorum

omnium

paciflcain

ad banc precein conslernatus fuerit passionis
:

intelligentiamsingulis quibu>que causarum geiieribus

nccessiiatc
a

Vater,
:

»

possiOile etl

,

trameul calix
(i)

iste

coaptanies

,

nec trepidare fiduciam, nec evitare

vo-

me

{Ibidetn, 39)

et sine

dubio linierc

videre-

luntaiem, nec con'iiieri securitatem,

nec commen-

lur (u) perpeti,
liciidi

quod ne paterctur oraverit; quia pa:

daiioncm sui

orantem,
:

aliis

veniam desidcrasse
abso-

trepidatio caus;iin altuleritdeprecandi

in lan-

monsiravimus

fidcm dictorum uiiiversorum

tiim vcro infirmitatem ejus obtinuerit vis duioris, ut
iii

lula evangelici myslerii

pra>dicaiione firmanles.
refellil.

ipso cruois

lempnre dicoret

:

Deu$, Deu* meut,
,

quareine dereliquisti(Maith. XX1U

iQ)'i
,

([tii

eiiam

33. Liber xi alia heerelicorum atgumenla
Igitur qiiia desperaiissimos

bomines ne

i|isa

qui-

usqite ad qiierel.im desolalionis suae

passionis acer-

dem

resurrectinnis gloria inlra religionis iiitclligen-

biiatc coininolus, auxilii inops paterni, spiriium in
liac

liam edoctog coliibuil, sed aul per dignationis prorcs-

voce cmiserit cuin dixil
luat ipiritum

:

Pater,

commtndo
;

in

sionem, impielaiis sux arma sunipserunt, aut
cramenti rcvelaiionem ad
Uei contumeliam
est
,

(f)

sa-

mamis
(b)

meum

(Luc. xxiii, 46)

et exlia-

trans-

landi spiriius trcpidatioiie turbatus (2)

tuendum hunc

B

luleruiil

:

ul per id

quod diclum

Adscendo ad

Deo

pairi

commendaverit

;

quia

rommendaaique

patrem meumet ad patrem veslrum
el

(6),
,

tionis necessiiatcm desperaiio securitatis exegcril.

ad Oeum vetirum (Joan. xx, 17)

Deum meum dum coromunis
ad

32. A/in
inipiissiini

ii«

«ppoimnrur.
,

Sed

siullissiroi
iiihil

nobis alque ipsi et Paiur paier est, et Deus Deus esl,
extra exceptioiiem veri Dei
sil

boinincs

non

inlclligeiiles

conlra,

in professione

com-

riuin in rebiis iisdein

ab eudem dicUiin

fuisse

verbis

muni,

cumque
nulla
sit,

bicuti

nos ct creationis
et

iiece.-siias

tnntum inhxrentes
niiii.
JN.iiii

,

causas ipsas dictorum reliqne-

crealori

Oeo subdat,
iii

adopiio assumal

in filiuni

cuin

longe

mullumquc diversum

sil,

jam vcro
limanda
dixerit,
jecit ei

eo divin^e naturx proprietas cxis,

Trii(i« esl
cl,

anima mea
videbitis

iiique ad

morlem(Maith. xxvi, 58);

secundum Apostoli dictum
(g) lubjecta sant, (7) (h)

Cum

autem

Amodo

Filium homini* sedenlem a dextrit
;

Omnia
omnia
;

piceler

eum

qui sub-

virlMis (c) [Ibideni, 64)
))ossibile esl
illiid,
,

neqiie idipsum «it, Paler,

si

cum enim

fuerinl tubjecta ei

om-

transeat caiix iste a

me

(Ibidem,

3'j)

;

cl

nia, tunc et ipse lubjiciHur ei qui ei subjecil
sit

omnia, ut
28). Quia

Calicem quem dcdit mihi Paler meus, non bibam
xviii,

Dtut omniainomnibus (lCor. xr

,

27,

eum(Joan.
ab eo

II)? longoque

(liversiiin sit

:

Deus,

subjectio et infirniiiaiem subjecti proiestetur, el do-

Dens meus, quare me deretiqaisli{Mntl.\\\»,i6)
(5)
:

?21
C

mlnantis significet poteslateiu

:

iii

bis

quoquc cum
liber

Amen

dico
:

tibi

,

hodie

meum erU

in para-

siimma

religionis

deinoiistraiione

iraclandis

diso (Luc. XXIII, 43)

(4) miiltiim

quoque dissenliat
(Ibid.

imdecimus occupatur,

^S

ctiain

cx bis ipsis dictis
divinitatis

Pater,

commendo
,

in

manut tuas spirilum meum
iltis,

aposiolicis deiiions^')ni, iion

modo non ad

46)

;

el illud

Paier, remiile
:

-mia quod faciunt

infirmilalem subjectioiieui pruficere, sed per
saro (<upp/(;
(i)
,

eam

ip-

neicinnt (Ibidem, 34)

ad iinpieiaiem (d) reciderunl

gubjeclioiiem) veriLaiem

Dei,

(8) quia
stbi

divinorum diclonini
iiiat
tiiiiii

inc.ipaces. El

cum non convc
excusaet inler-

ex Deo

^it iiatus,

ostendi

:

el per id,

quod
esl,

trepidationi et libertaii, restiiiationi cl
,

ac nobis et Paler pater esi et Deus Dcus
multuni acquiri, et
ci
iiiliil

nobis

querelx

el adhortaiioni, dirfidcntiic

dcirahi

;

cuiii scilicciiioino

«essioni, divinx professionis naturaeque iinmemores,

natus, et univcrsis carnisnostrx passionibus funclus,

ad argumenlum impieiaiis sua;

,

dispcnsalionisgesia

ad

el dicta tcniicrunt. Iiaque nos denMHislratis

omnibus,

Ueum et Patrem Deum glorifkaiidus

noslruin

,

(j) ut

boiiio iiosicr

iii

adscendeiet.

(t) Videliir.
(2)

Tum eumdcm.
Eras-

(3) In snporiore editione pr.i ub co, iit legi inus quoqiic, babebatur, aut illud : mcndose. (i)
(5)

(6) Etad Deum. (7) Vcrba, qox P. Custantius hic adnolat prxtermitli a pluribus optimx iioiae codicibus, el a nostro

prsclerniiiluntur.
(8)

Muliumque.
Derelinquimut.
In vnlgatis, videfur. Meiias videretur in pteiis-

Qui c£ Deo.

(ii)

bas. ms. sacramenti religiontm. Vcrius
revclatioiiem,

qiie mss.
tia
,

uiio

Hj^c eiiim , ut superiora atquc subseiinentenore proferunlur ex scutentia advcrsa-

quiid jiixta

riorum, (b\ (tcmigianus codex vetustior, (tim eumdem hunc. (e) Addiiur Dei iii vulgalis quse voi neque in ms. exsial , nec in grajco lextu.
;

alii, lacramenii scil. Verbi in carne manifeiitatiotieiii, Aposiuluni sacramcntum est a saculis abscomlitum.

(g)

Ediii

liic

adjiciiint

pronomen

ei,

quod

lib.

xi

(d)
((')

lii

nno c

niKs. Colb. recesserunt.
liiiic

oniiuunl. Utriique in lucu sibi coiistaiit iiiss. (h) Verba, cum enim fueiinl subjecta ei omnia, liic plnres prubaenoix mss.; libro iiiiieni xi, n. 8 et 22,

KciiKiviinus

verba, atisaciameRri religionisi in
:

omncs
(/)

ouiitiunt.
inss.
:

nein, qu.c noii

rcperimus

uno

ins. rcciMitiore

Iii

Val.

Itas.

aliisque potioribus,

Colb. et sniiervac.inea videniur cum declaret llilarius siiniilicilcr se sinsula adversarioruin objecla diluisse, iiiilliim dissiiiuilasse.

Deo

sit naliii

nnn

alio seiisH.

qui ex Cuntendit porro Hila-

rius Filiuin

ideo

siilijecium,

quia

ualus

sit; inde
oli-

vcro quod
tiuere.
(t)

iiatus

ex Deo

sit,

veram Dei naturani

(0

Bait. ct

rei'e/fl(iOJii5.

Er. cum iino ms. Colb. locraHietiiHm Lips. el l'ar. sacramenti revclationei. Vat.

^Mt

liic

supplcnduin verbum adscendciil, qno

17

SANCTl
Lifr<;i-

illLAItil

EPISCOPI
quiu dlcli propliciici

4S
insoii, ct calc^lis (loctiiiiu:

51.
/•"i/iiim

XII

.tiiiiiiuiii /i(i-resiiti

npmius

cx/iiir/iKif.

b,i
iii

itii

iiaiuin

eae

ut

seinper luetit.

— yiioJ
crudili,

\ Mi

imp<<riii (5)

sunt; cnrrupin scnsu ac pioprietalc sen-

iiiiteni

otniii gcner<> doclriii.iriiii) olisorvari seiiiper
iit si

lcnlix croatum esse pcr id Deuin putius qnaiii naiinii
arflrniare niliintur, qiiia dicliini esi,

iiioiiiinimns,

qui diu icnnl prinium excrcli;iiione
huiiiilinris
Siluilii

OomiiiiK

(Tt^ai

ir

(I) loiigoijU'!

usu

ruuiiiit

me

(4) in iiiiiium
VIII,

(d)
sit

vinrum tuarHtn in opera tua
cx comniuiii crcationiitn na-

(uin

juiii

ad

reriiin ipsuniiii, qiiibiH
(~i)

iinbuii siiut, ex-

(Prov.

ii); ut

poiiiiicnlu
brll
I

mittuiiiiir
,

,

ut

cum

juin

bene luserint
;

tura, licct slt prxvslanlior in
iii

gcnerc crcationis
iiaiivlialis
,

;

ncquc

inililaiiiri

In

niilitimn

proirahaiiliir

aut

cuiii

eo

sil

glorla

divina;

»ed virtus
,

fureiises liies (a) sciiularis
initt.iniur

matorix tentaverinl,
aul

luiic

poteiitis

crcatur.x*.

Ycrum nos

nibil

novuiii
illo

nihil

ad

Iribiinaliuiii piignas;

cum

in

slagnis

extrinsecus pr»>sutnpiuni alTercntcs, ipso

Sapien-

diiiiicsiicis

navim
percgriiii
liac

iiauia iiiuepidus insiruxerii,

tunc
:

lix leslimoiiio vorualein dicti ralionemque prxsta-

iiia^ni ct
i|i»un)

maris cuinmiltatur procellis
et gr.ivijsinia

id

bimus, nequc ad nativiuiis divinxel xieriia:

inlelii-

no« in

inaxima

loiius

Tidci

gcntiam irahi pos^e, quod in
iii

iniliuni viaruiu Dei

et

inielligentia faecrc
Isvibiis initiis

curavimus.

Namquo

cuin antea a

opera

sii

crealus, quia noii

idem

sil
.

iii

hxc
ubi

crcaiiali-

dc

naiiviiate,

dc noinine, de divinltale.
leni

tura esse, et auie oinnia iiaium esse

cum

do veritatc

fidetn

teneiam imbiiissemus, ac

pro-

B

viiatis significatio est, sola iiaiiviiatis professio esl
iibi

leciu cliam iisiiuc ad cvelleiid.is
occasioties,
Ivgeiiiiuin stndia

oinnes haereticorum

vero creaiionis est iiomen,
:

ibi

causa cjusdcni

cxlulissemus; tum cos
cerlaminis magni-

creaiiotils anlcriiir est

et ruiii aule oninia sit natu

jain ad ipsani

pal.-csiram glorioii
:

Sapieiitia, lanicn qui:i eiiani in rcs aliquns sii creata,

qiie prodiiximus
vit.iiis

ut

iii

quaiiiuin ad a;lcrn,e (b) naliiiiielligeiitiain

non

idi|isuni sii id

quod

:iiiie

oiunia esi, el

quod

complecieiidani

liumana
taiitiini

nieiis

cccpil esse post allqna.

ciimmunis sensus opiiiione
divinis

dclicitur,

iii

studils

3b. Liber
apciii.

xii

qu(e de Spiritu taiiclo coitfitenda iHiit

ad seiiilonda ea, quae ulira
;

naiiira:

noslra:

— Deliinc consequcits
lidc, qux>

visum

est,

creaiionis

(ipiaioiiein suiit, iiiterenlur
iiie

quaisiionein

haiic
(c)

maxihebe-

noniinc a

nobis de unigenito Deo est, rcpu-

dissolvciiles, quje s:ccularis

sapienli.c

diaio, ea quoqiic qua: confessionl sancli Spirilus con-

uuliiic inv.ilcscens,

de Doiiiino Jesu
noii enit, et,

raiioiie sc putel
fitil (iiite
:

grua

:ic

religiosa esscnt, docere

:

ut

jam

confiraiaiis

dicere

:

t>«( (luuiido
et,

Son

quum

longo an(erii>runi libelloruni diligenlique iracialu,
niliil

iiasceietur,
tiativilas

De non

exstaiitibus [aclus est

ul quia

de

loiius fidei absolulione doesset, cain anioiis

oam

vldealnr alTorre lausain, ul csset qui
exsisieret nasccretur; per id

viiiosarum pra^dicaiionum eliam de opinione Sancti
Spirilus irrellgio.silaiibus, illxsum alqiie inconlami-

non

erat, ct cuni iion

<liioquc uiiigenilum Deiira sensui

temporutn subdaiil

:

C

naiu.n

regeiieraiilis

Triniiaii»

sacranietitura

intra

(quasi vero iion

fuisse

eum

alii|uando,

fides ipsa et

dcfinitioneni snlutarem

aposiolica aique cvangelica

23 raiio
111)11

nalivitalis osicndal) atque idco ex

eo quod

auctorilas contineret
seiilentiam

:

ncqne jam per sensus humani
inter crc^turas qiiisqiiam

fuii,

natuni csse dicaiit, quia n:iiivitas prxstet
fuii.

Spirituin Dei

csse qiiod non
i,'elicis

Sed

iios

a|iostolicis
.

aique evan-

audcret refcrre, queni ad immorialiiatis pigitus, cl

lesiimoiiiis seiiiper Patreiii
iion

semper Fillum
sed

ad diviiix incorruptxque naturx cotisortium sumc-

prxdicantes,
.niite

posl

aliqua Deuiii omuiuin,
:

remus.

oinnla esse docebinius
liujus

iicque incidcre in

eum

24

37. Gralia ad recle scribenduin necetsaria im-

irreligiosic

iiKcliigcntia;

lemeritatem
iioii

,

ul de

ploratur.

— Rgo

quidem hoc

vcl

pnecipuum
et

vitas

non

cxsiaiitibus nasccrciur, et
,

fucrit aiite quani

meo: officium debere

me

lihi,

Pater oinnipoiens Deus,

iiatus sii

sed

ila

scmper
co

fuisse, ut et riaium pt aediiit

coitscius sura, ul le oninis scrrao

meus

sensus

lo-

cciniis; ita vero iiatuni essc,
fe>toiiiiis
:

semper

fuissc

mani-

quaiur. Nei)ue cniin ullum aliud majus pra;tiiiura bic
ipsc usus
inilii

bili|uc

iii

noii innascibilitatis
(|uia cl tiaiiviias

excepiio,

a te conccssiis loqiiendi pnlest referre,

sed nativiiatis

a;lcriiilas;

auclorein

quam

ut prxdicando tc tibi servial, teque
,

quod

cs,

liabcai, ncqiic taieai xlcrniiate divinilas.
5;i.

patrcm

(5)

palrem

scilicet uiiigenili Uei

,

aut ignoin

£"x/joiiuMii(i-

vcrbd

:

Domiiius crcavit me,

elc—

1) ranli siculo, aut neganii
(i) (5)

h oroiico dcmonsiret. El

(l) Loiigo quoquc. {i)

Me

iiiitium.

MiiiuiiiuT, miix proiraliuntar.

Verotiensis palrem iton gemitiat.

(o)

Sunt abcsl a

Veroiiciisi cxcmplari.

;,r.il)it llilariiis iiol'i^ iiiuluii!)

acquiri

;

oiim Clirislus
iii

(/>)

In ms. Val.
lia cnira

bas.

(/iriiiiia/is

: :

oorrii|iic.

Mo»

in

ailscciiilcril,

iil
:

lioiuu

noilci-

y/oii/i<viii(/ii<
ii.

(idscendi^rel
(iiiiii

i|iio

iiniilo siii>oriiis.
i's(,

11,

dixit,

Deuin Vei-

aliinuit aliis, i/e/ici/,

pro deficitur

ex

scioli

leuieri-

laic

apnd Cioorotioin, Mulier i.bundai an-

/>iiis

ncri f,a-tiim cciro
<|ii<'ii9

lirtino

per Dcn.n Verbiim cnr\ oifci(m. Aitl SC|i:uliiula 11/ iiiii ost oaiisiuva, sed illtnl ul iiii.v/cT, periiidc osl ao, /iimi/iinm Ixoiiio nostuv
r«io
/uc/iirii

ul

diiciii,

coiiiHio et raiione delicitur.
:

/iro/i(tT<'(

i>i

/)riiw

txidini'

:

qiiviil

iiiii

iii;ilcl,
;

iiii>x

|>ro

«(/sct;iii/iTc/

,

le-

Votoros libri licbiludmc cx quoin uno Remig. pravc confooluni ost Aiif>i/i((/iiit;. iiii/iMiii, sine in, oonsonlien(</) Bad., I'ir. ci l.ip^.
ic)
iii

^ciidunt ei (ii/iictiKffri/ dlce adtcendit.
/m) IIu plurcs mis.
'micj.

aut ccrto

oiiiii

Carimiiisi covitlgalis,
sc/io-

Alli

vcio

cum

libus aliqiiol anltquis libiis oiiiii L\\. Al p:iilioulara :iddoitdain cssc IkiiioI Uim ex ^ubiiexis, Uim ex hb. vtt. n. 35. tndc in ms. bas. Val. ct aliis lcgitur,
iii

iniliv.

40
boc
esi,
rfiiidein

DE TRINITATE LIBER
lanium voluniaiis
ii

11.

mex

proressio esi

:

A

festanlibus

pnuea

pratoculus, ad Sfribendvm de
iic

cxlcruiii au\i
III

ul iiiibeiiLurJix

tux mnnus

orandiiii)

tam

recondilis rebus invilum se

tremenlem adduci
aperuit

exteiisa libi ndoi nostrse confessioiiisquc
tul imple^is,

veb

pturibus proleslaiur.

Uinc ubi

de

1'aire

flatu Spiritus

iiosquc in
Noii ci)ini
:

cursum
nobis

prasdi-

quid sential,
oslendit.
nit
;

rerbis

rem
sil

til

est

non

tatit eiplicari

cationis

iiiit.c

propellas.

iiilidelis

Deinde quid

quidve non

tit

Filius e.tpo-

spon>'ionis isiius aiiclor cst, diccns

Peiile, tt dabitur

el

arguil eot, qui inique (erunl se generationis
;

vobi$; quxrite, tt inwettielii

;

pulsale, el nperictur voi|iiibus

iltius

sacramentum cnpere non potse

cum

lot aliii

Hs (Lue.

XI, 9).

Nos quidem inopes ea

ege~

in rebus, eliom tuis,

aquanimiter imperiii

sint.

Uanc

nius precabiiiiur, etin scruundis propliei.iruin luoruin apostolorumqiie dirtis siudiiini pcrvicax aOferc-

rero inenarrabitem filti Dei generiitionem sapienli-

bus tmeuli, scribit
vinn
illius

legis, el Iwrelicis

irjnoralam, di-

omnes obseraix intelligeniijc adiius pulsakiinus sed tuum est, eloratum triliuere, et quxsitum adesse, et palere pulsatum. Torpemus enim quodani
mus,
et
:

nalurn prius paucis

demonstrula, vcrbis

Pttcatoris explicat.

Poitea fidem Scriplurit [undalam commendans,

eam

iiaturx iiostrre pigro slupore, ct ad res tiias inielli-

medicamento coinpurul medeiidis
idonco,
){
ttiis,

omi.tbns

moibis

gendas intra iguorantix iiecessiiatcm ingenii nostri
imbccillilate ciiliibeiniir
:

idijuc confirmal ullutis
et

Scriplurie lestiiiw-

sed doctrinc liuc sludia
(I)
institiiuiil
,

ail

quibiis Sabellii simul

tlebionis Arianoruinlaccl

seiisnm nns
ultra

diviii;c

cogiiitionis

el

que commeiila debellantur.
Cliristo
111

Xon

quedaiH de
vi-

naluralem opiiiionem

fidei (a) obedieiitia

pro-

Scnpluris memorari, quce Deoindigna
sed in
iis

Tebit

deaniur

;

ipsis, qviv liumi-ni

ge:ieris

causa

3S. Exspectamus

ergo ut

trcpidi

liiijus

ccepii

perlulisse narratur, onendit ncrn deessi- poteslaiis ac
dignitutis signa, quibus

exordij inciies, ct prorcctu accresceiite connrmes,
et

eum

vere Deuin esse doce.i-

ad coasortium vel propbclalis vel aposlolici spivoces
:

nmr.

rilus

ntdicta enruin iion alio

qnam

ipsi locuti

Tandem

Spiriluin sanclum erislere a

Palre

cl

Filio

sunt seiisu appreliemlanius,
laies iisdeni

verborumque proprie-

ditlinctum probal, et eoruin

srrnpulum

tevat,

qui

rerum signilicaiiuDibus
quic ab
ii$

cxsequamur

hoc aut ignorant aul umbigiint, quia Spirilus voce

L'iculuri

ciiiiii siiiiins,

io sacraiiienlo pra^-

Pnlrem aul Filium
terea

freqiieiiler intclligi videani

Prw-

dlcaia suiii, le x-lernum Deinn, xMcrni unigeiiiti Dei
p;ilrcin
iiuin
in (b)
Uuiii
: :

demonslrutur Spirilus

soncti divina nulura,
sil illins

et iinuin te siiie iiativiiaie, et uiiuin

Uomi-

oflicium, quain necessariwn nobis

donum,

Jesiim Cbrlstum ex tc nativitatis a:lcrnx, non

quove studio promerendiiin.
\.

deorum numcruii)

vciiiaiis divcrsitjie rerereii(c)

Quod

sufficial Trinilalis

nolilia

in l>aplismo ira-

neqiie non ex te genituin,

qui Deus uuus

C

ditn.

— Suflicicliat
virlute

crcdeiiiibiis

Dci

scrino,
cuiii

(lui

iii

es,
qiii

pra;dicanduni;

neqnc aliud quani Deuni veruin,
iiaius esl, coiifileiidum.
intelli:

aures iioslra« Evangelisiactestimunio
tis

ipsavcrita:

ex

te (i)

Deo vero patre
iiobis

suo!

transrusus est,

cnm

dicit Doiniiius

Tiibue ergo
geuii%

verboriim sigoificalioncm,

Eunlet nunc docele omnes genlcs, baptiznnles eos in
nomiiie Pairis
ei Filit el

liiinen,

dictorum honorcm, verilatis fidem
ei

Spiriius Sancii, docenlcs cus
(«)

ci prxsln, ut

qood credimus,
ununi
tc

loquaniur;

scilicet,

tervare omnia quivcumque

inando lobis
in

,

et ecce

ega

ut coiilingat iiobis,

Dcum

patrein et unuin

vobiscum tum oniiiibut diebut vsque

consummnlioiii

Doiiiiiiuin Jesu.n Chrisiiiiii

dc Proplielis alque Apo-

nem

swcuti (ilatili.\\\\i\, \9,
(/")

'20).

yiiid euiiii (o)

sioliscogiio^-cciilibus, iiuiic
licos, iia (d)

udvcrsum

iicgaiiies
;

bxie-

eo de sacramcnlo

salutis liumun;c iion coiiliiicsii rclii|iium

Deuni et

le celcliraie, iic snluni

et

eum

tur? uut quid est, quod

aut obscuniin? pcrfecto pcrfcet cfli-

prxdicare. ne ralsiim.

Plena snnt
cia
(g).

oniiiia ut a

pleno

,(4) ct a

25-26 LIBER SECINDUS.
De
veritale Trinitutis

Nam

et

vcrborum
ci

sigiiinc.ittiiiieiii,

cieniiam rerum,
tingularuin
inlelligentiam

negoiiornni ordincin, et iiaturx:
jussil
iii

generalim,
el

et

de

comprebcndunt. [Bapiizare
el Filii

pertonarum dignilaie

officio

noininalim dissenl
tanti mytlerit

noininc Patris

et

Spir.tus sancli, id est,
ei
(//)

in

Ac primo quidem
itotiliam
iii

declarat llitaiius

D

coiifessionc et

aucloris,

uiiigeiiiti,

cl doni

baplismo tradttam tufficere.

Tum de

hce-

Auclor unus cstoninium. llnus cst eiiim Deus Paler,
ex
qiio

resum origine, deque
/)i</r»«N(.

hcereiicis Trinilalit

fidem xn-

omnia

;

ei uniis llnigcnilus

Dominus noslcr

il)

i) In nostro ms. supprimitur

tox Deo.
male

(3) /n eodcm Sacramcnto. (i) Et pcrfecto prvfecla.
acqiic rcferatur

(a) In cod. Val. bas. obedieniiam prottaliunl,

Mox

in Cariiiil

et aliis, nee soluni,

Qiioniodo
luralis

aiiicin

fides

nos provclial ad
,

seiisus

iioii

attingii

id, quod nasupcrius jam obscr-

nec fatsum

v;iinm. (fc) Vetiislus codex Colb. ciim Gcrm. uli praemonuinius, iiiim. li, non in duornm numeruin. (c) M>. Val. bas., quia Deus. Mnx Carn. ct noiiliulli alii,

miiius siiiccre. lloc ciiim sibi vuU:iia Deuiii, ut noii snlilarium credaniu.-i, et eiim pra:dicaie Deuui, ut non falsum cogilcinus Tum III Corb adjii itur clausuLi Amen.
ct te celebr.ire
(e)
(/')

Editi,

manduvt

reluclantibiis niss.

lla nis.s.

aniiquioies Colb., Carn., Germ., cic

neqne

in

aliud

;

po>tca,

utji

ex

le

Deo

vero

Alii ciim AUlgalis, i« eodein sacraiiienlo.
(g)
(Ii)

pulre, aliest
(d)
alii iia
lii

Deo

a iik-risque inss.

Mss. bas. Vat., Cariiul.

cum

paucis

aliis, ct

vetuslo codice Colb. iia ct Deiim le. Melius Deuin collucani, ui Iij:c vox et ad ic el aU euiit

perfeclo profecia.

Dno

iiiss.

Colli.

clCerni, unigenili Dei,

Sl
Jfsii» Chrisliis, per
liis,

SANCTI IIIUIUI IPISCOPI
quem omniii; (I) ci uniis Spiri omnibus. Omnia erg') suoi sui» virluordinau
:

S^
lU

A

!>"«

.

••"'i

ieimio

criinfn.

Niiinquiil

corriiinii

doiiura in

veritas |ioiest?

Cum

pntris iiomcn auditur,

iiumi|uid

libus ac merilis

(a)

una polnstas

(i)

ex

qiia

iiatiira Olii iioii coiitiiietur in

oninia,
sp«i

un« prodeiiics per qu»m oiiiiiia, perfecla^ munus unum. Nec decsse quidquaiii coiisumiuaiiiPjlre et lioni tanijB reperieiur, inir» quam (b) sil,
Filio ei Spirilu stncto, inlinilas in lelerno
in imagiiie,
,

ritus

SanctuB non

crit, qiii

Numquld Spinuncupaiur ? Neque enini
noinine
?

in Patre poieslnon essu qiiod piiler est, neqiie in Kilio

deesse quod

lilius est,

ncque

in

Spiritu sancio
(()

species

non eislare quod
perverii

suiniliir.

Sed homincs

menie
;id

>i

usus

in iiiunere.

omnia
ut

conruiiduiit et implicant, cl

usque

— Sed compellimur hircticorum
27
pleri
viiiis, illiciia

t. Plnra de ea

ditmer»

eogil

hirreiuorum vilium.
el

naturae demuiationein tensiM
leiiduot
;

8ui pcrversiiaie
adiin.int,

con-

blaspheinantium
ineffabilia

qund Pater est Palri
lllius

duin vo-

agcre, ardua scandcre,

lunt Filio auferre qiiod
(g)

est.

Ailimunt autem,

eloqui,

inconccss.» pixsuincre. El

cum

sola lidc ei(e)

quaiido

cum

bis niin dc naiura (5) sillilius.
esi, quniido

Non

qu.u prxccpia suiil oporteret, (3)

adorare
sancio

cx natura auiem

non eadcni

in

sc fiabet

videlicct Patreni, ei venerari

tum co

Kilium,

ortuB (6), et generans.

Nequeenim
in

liliuscst, cui ulia

Spiritu abimdare; cogimui sennonis nostrihiimiliia-

ac dissimiliserit • pairo subsiantia. P;tter aiiiem quo.

tcm ad ea
tium

qiiac

inenarrabilia sunt eitendere, et invi:

B

«"odo

erit,

si

nun qnod

se substaiitiae aique na-

vllio coartainiir alieno

ul quse (d) conlineri re-

turae esl (1), genuerii in filio (h) ?
<i.

ligionemeiitium (4) oponuisscnt, nuiic in periculuni
humaiti eloquii proferantur.
5.

HcBreticorum docirinie nouce, Sabellii, Hebionit,
,

Arianorum

Pneumaiomachcrum.
sint nullo

— Hdec

igitnr licet

Hteresii e Seriplura perperam inteUecta HOieitur.

mutare de eo quod

modo

possini, aCTcruiit
:

— Exstiieruni enim plures, qui
riiatis ipsius

caeleslium verboruin

lamen doctrinas

28

»ovas et huinaoa cominenta

siinpliciiatem pro voluniatis suae sensu, iion pro ve-

ut Sabellius Palrein exlendal in Filium, idque no-

absolutione ausciperenl, aliler interprevirlus postularot.
est
:

minibus potius conlitcndum putct esse qiiam rebus,
ciim ipsum sibi Filium, ipsuin
ut

lantes

quam dictorum

Ue

intelli-

proponat
(i) lilio

cl

Patrem

;

geoiia eniin haeresis,

non deScriptura
doiium.

el (e) sen

Hobion omne

iiiitium

(8)

Dei ex

Maria

(i)

Ei unum

Spiritv.s

tur eniin velut id

ipsum resumens, Hon ex naiwa au-

quo. Siibinde per qucm. verba, personit a- refrui. (3) In iioslro intrusa sunt Oporluitiet. (4) /i< : sequi(5) Sit reposuimus cx ms. oostro pro
(2)

Kx

lem

ett.

(ti)

Natut
in

et generanit.

(7) Ita

libro

nostro
filio

;

in

anteriorc ediiiunc,

agnoual.
(8)

Absunl verba,

Dei.

(n) .\.pud Bad., Er. ei Lips. ci in receniiore ms. Coib. wta poieitat innascibilit .glosscina. (b) Er. iiitrn quam iioii iit : iicipciaiii addita p;irticiiia iicgaiile el reniteiitiljiis mss. a^ienio, Anj;., lib. vi de Trinit. c.
nitn-i

Q

siian legissci rijv xfja^TOTJira sive to

Mux

|iro infiiiil:is

i;i

10, legu, (eler-

in Puire.

Qtiam
llilarii

ille

hiijus

locl

ibidem cuin

L-iude

siibjicii,

explicaiioncm potest quisquo

commode
Nec

consulere, et lniiguni esscl liuc adsciscere.

dubiuiii est reterri iiilra quam ad consiiiiiiiialionein, idqiie dictum e^se vel de consuminata ac per-

x,o»i5-ro'v, verir it uiut in munere, quamvis ea vocabiil.i bonilaiem, comitutein et tuaviiaiein magis sonent. Sed divlnat llilurium e Gi'a:cis sua vcrba esse inuiiinluin ct pci peram vult aiiiiquos nostris verbis de Spiritiis saiuti proprietate loculos esse. (c) Apud Bad., Er. et in inss. Reinig., Corh., Pratcl. et aliis anle, adornre pr.iTixum cst pettoiiit ei rebus, quud rectius abcst abantiquioribus libris. (d) In auubiis vetusiis mss. Colb. ac Gerai. ron/i:

fecia Pairis et Filii et Spiritus sancti praedicatione, vel ctiamdc hniiiinisspe, ad ciijus beaiitudineiii nibil dciideraiidiim
sit,

teri.

utpolc

ciii iii

Paire jeieriio proqui
|iuklieriiiiago est,

millalur beaiitiidinis

iiifinit;\s; in Filio,

rima ac numeris omnibus absoluia Fatri»
id prarsiaiidum sil qiio
nihil
praeclariiis

(e) in ms. Vat. bas., tensui, non lermoiu : corrupte. ,Hilariuiii iinit;uur Ambrositis lib. ii de Fid'^ c. 1, ubi habel : Apices tine crimiue tunl, sensi f in criinine. Similis est alier lociis lib. ii ad Coiist. n. 9,

atque jucuiidius

sub adspecluin cadere possit; in bpiriiu sancio, qui Patris et Filii donuni ac miiiius cst, utriusque sil iiiipeitieiida fruiiio.Quamvis enim Theologi post Augusiinum verbu u«i ac /"nii disliiiieiint, el usuni retiilerini ad res creatas, fruitiunem ad Creatorem
;

ubl dc livreticis primo poiiitiir, Omnes Saiptuiat sine seniu Scripturcg loquuiitur ; ac deinde subiicilnr ^Viipfura' ciiim iion in iegendo suiil, led in intelligendo,
:

D

praivarieatione tunt, sed in chariiate. Hi>ic n. . auleui, ut lib. vii, . 4, eipliralur, niaxime orilur . .... -, ,

nP7H«

111

haiic

tameii

distinctioiiciii

igiioravil

llilarius

,

(lui

tiu.f

prava illa intelligeiiiia, Uuin quod legiliir, sen>.ui (prxconccpto) coapluinr, qiiain tectiuni sensus obantiqiiioribns libris. Tuni. \'at. (/) .\best mente .ib bas. codex liabet, perferie : Cariiut.. fierte. Parliciilain (jiM«ni/i) al.ipsio pr;elcr lidem vcic(;;) libronim cxpiiiutain rcsliiuiinus. Moi apnd riiiii
Biid., Er. vi Par.
filius
:

ctiam respeetu Dei verbuni in scntum non olque usiim V. g. in Psal. II, n. 1.^
:

uti iiidifrercnlcr adhibei;

temperal.

fci'(i((r

suif fcoiiiliUis flsjumil

;

et

II.

It>

:

{**"

nos pcr

haievoteiitiam uli-nda; beulituUiiiis suir creass.^l... ficr bomiulis sna:, rlc. Dcin»liein proinerendir et utenda-

qucciiin. tili I, n. 3(), doeel Spirituni sanctuiii ml(!r crcaturas relcrfC netas es>c, ijifcii «d imiiiorinlHatis pignus el ud divina; incorruptirqne natunv cuiitortium ntinercmus, satis declaral ()uid liic sibi vclit usus in muiiere, iilmirum S(iiriUim saiiciiini csse l'airis ct
Filii iiiuiiiis, ciijus hciicllcio iiiiinonalilatis pi;;iiiis et

!t( titius.

At

iii

potKiribiis

mss.

lii

iioii iiialc.

Iloo eniiii

Ki(|iiiliir

MIIuiiks ci Scii-

tcnlia Arianorniii, qui Filiuin factiim volebani. Qii>|>pe
particiila

cum, pro secundum,

ipsi

vulde ramihans
yeiiHdrii
iiiss.

cst.
(h)
iii

Ms. Carniii. a socuiida
:

manuaniiqua,
iii

incorniptasqiie iiatur.c coiisoriiiim siiiiiimus. liacexplicatioiic luere putaniiisopinioneiii Frasmi, cui liipsus Yidebatur Hilarius, (piod cuin groucc for(liviiia;

/'i/io

(|u

c deinilc

lcctio
ct
I

recentiuribus

Kx

iieciiun
(i)

apud Uad., Fr.

ps. (btintiil.

Hxu

vcrba Htio tUi

nuii c\»iiint

in vetur.iin

5S
oonrcilcns, non cx

DE TRINITATE LiDER
Uco liominem, sed ex liomine
(|iiod in

II.

54
esl.

A

omnis ^2)stiisus inteiluj

Ergononprxcepiis

ali-

Deum
cipio

prorerat; ncque subsistens aiitea

piin-

upuJ reuin cral Deus Verbuin virgo
canicin
(<>),

{a) susce;

quid addeniiuni cst, sed modus esl conslilucndus aiidacKC ul quia maliji;ni(as instinctu diabolicae frau •
:

peril, se<i

genueril

per verbuni

quia

in

dulenti.-e

Verbo
dic;it,

aiilea

noii exisieniis unigeiiiii Oii naturain
:

niina cltidit
et editis,

sed sonuiii vocis clatuni
qiii

ut aliqui

liiijiis

iiunc

vcriiaicm reruni per naiurae nnnos (5) nalui .iin nDmiiiuni proferanuis ; proui iii vcrbis babcbiiiius, dignitatc aiqiie
,
,

cxciiata

lcinporis pncdicatores,

ci nibiio

atijuc a leinpure
;

olTicio Patrls, Fiiii

Spiriius sancii,
,

non
iiiira

frustrcntiir

formam
si

et liapientiam et virtulcni Dei |ii'uvvliiiiit
iii

nc

naiuia; proprieiatibiis iioinina
gnilicaiioiicm

scd

nalura; si-

ex

1'alrc sit Filius, Deiis sil itiiininuUis
niniiiiin,

Filiuni

nuniinibus coai tcntiir? El nescio quid
aiiinii sii, veritaicni

solliciii

ne Pairera Filins ab co
filii

imIiis

cva

de

liis

rclms aliicr fciitientibus

cuet

:

alque iilcirco Deo in
noii

creaiioiie siibveiiiant,

eum

c.\

cxttantibuscomparando, ul intra nalura;
nibil

coriunipcniibus, tciicbia^ (4) iuci inferentibus, in>ccabilia desccantibus , incorrii|ita scindctilibiis, indi:visa pariiriiiibus
cilc cst

su:c pcrrectioncm Paler, (|uia
ttim, pcrsevcrel.

ex eo

sit

geiii-

(g) (J.iibus

si
,

(.'>)

lanluin faclu la-

Jamvero quid miruin,
(r)

ut dcSpirilu

pcrfccla coiiccipcie

jus poneie poiesiaii,
:

sancto diversa

sentiant,
ct

qui in

largitnre
laiii

cjus

nioduin circuiiiscribcrc inliniio

niihi cerle

liis

rc-

crcando, ct deninlaiido,
siiit

abolendo

lcnieraiii

B

spoiideiiti
e.-t,

iii

curis ai^lus cst, insensu labcs
cst
;

(/'.

labes)

auctoies^alqiic

ita

dissolvant perfccti biijus sa-

in

inielligcntia siupor
infirinitalein, sod

in

sernione autem

cramenii verilaiem, dum(d) tubstiinliasdiversitatum
In

non jam
ccrle

silciitium confitebor. Er.
velle, duni ct aiid^iciae rc-

rcbiis

tam cominuiiibiis moliuntiir

:

Pairein ne-

iiiilii

ejlorqiictiir

Imc

g.Mido, diim Filio

qnod

est lilius

adimunl; Spiriium

fiistilur, ct crrori

consulitur, et ignorantiae provideexigiiur, incomprculira pr.-cfinitioneiii

sanctiim (I) ncgando
rjiis

(e), dui^i

ciunum.et auctorcin

tur.

Immensiim

ignoranl. Iia et imperitos perdtint,

dum

rationcm

bonsibile esi

est autem quod quod audclur; ut

pr<edicaiionis

bnjus afnrmant; et aiulicntes fallunl,
adiinunl, quia

Dci, sernio de

Dco

sit.

rnsiiit iiatur»

nomina

,

Pa-

dum naturam nominibus
pericull

noniina non

trem

,

Filium

,

Spii iiuin

sanctum. Exlra significan-

possunt auferre naturx. PraRlermitto reliqua liuniani

liam serinonis est, extra sensus inlenlinneni, exiia
intelligeniiae

nomina, Valentinos, Marcionitas, Manichaeos
qiii; inierduiii

conccptinncm. qnidquid ullra

(G) qua-ri-

pcslesque cnieras,

imperiioruin nienin-

tur,noii cnuiitlaiur,

non

altingltiir,

nnn

icnetiir.

Vcr-

lcs oceiipanl, et ipso coiilagio
riciunl
:

conv rsationis29
iii

boruin sigiiilicanliam rci ipsiusnalura consumil.sensus conleinpluloncm iinpers|iicabile luinen obcaecat,
inielligentix-

rnque omniuiu lucs una, duni

audientium

scnsiim nr.Tdicaiiiium inorbus inlundilur.
^.

30 capaciialem
esl
,

quidquid fine nullocon,

Ihdiiinis sermonem

quum

Hint llilarius.

— ilorum

(Tgie ac tremens inhli- Ci l\nel\iT cxcedit.
in
sit

Sed nos necessitalis hujus ab eo
et

igitur inlidelllas

anccps

qui

lia;c

omnia
,

veniani deprecanies, audebimus,
,

nos
tis

(/)

ac periciilum protralilt, ut neeesse
ali'|niil

de tan-

qiia;rcmus

loquemur

quod solnm

in tanla re-

ac tam recondltis rebiJs

ullra

pnescriptum
gcii-

runi quxstinnc promiltimus, ea

qux
,

erunt signilicata

coelcsle profcrre. Dixerat
tes
,

Dominns baplizandas
Filii
et

credemus.
6. Patris notio.

/« nomine

Patris
:

el

Spiriliis

sancti.

— Pater

cst

ex quo oume qnod

Forma

fulei certa est

sed

quanluni

ad lixreticos

est (7) constiiit

(/i).

Ipse ia Cbristo ei pcr Christum

(!) Neseiendo,
(2j (3)

Omnet.

Abesl lantum. Quaretur.
Consittit.

Naturas nominuni. (4) Lumini.
inss. Vat. bas. Colb.,
e.r

Carn., eic. Dcinde
id

Deo liominem, elc,

est,

nolit

illiid, non Cbrislnm, cuin

piius DiMis

essct, far.tum csse boiiilncin, scd |iostoa

qiiam ficius cst lionio,
annuiarc.
(rt)

evasisse Deuiii. .\d ploiiiim locoriini intelligenliaui juverii baiic pariirulse c.r vim |^ bus.

locns idonens est evincere quam indubiiaia et Spiriius sancli cousubslantialitas, ciini apcrle respiial subslanliaruiii diversiialcs in trdnis rcbus subsianlia tam conrnnni-

Unus

ille

ililario fncril Patri» cl Fllli

Undc

ct iiilra nuiit.

.''>,

aliier senlieiites bic lia-

~ _
in

''

Gdit.

canie

tusceperit.

Expnncliiin

cst in

carne
(b)

mss. Snpple, iinum Maria genuerit cnrnem. Hoc porro verbi noniine, anle qiiain Maria genucrit, intclligerc exlcrnum vncis sonuni, iioii «xlsientl-. scu subsistciilis unigeniii Dci ii:it<iiani. IIiiic ri'Ctiiis cuin inss. anlea non, quamcitni vulgaiit noii aiitea hlc lcgcre est. (c) Eiiiii ex iinico recentlorc nis. Cnlb., divcnu tiunc sentunit. Mux Bail,, Er. et Lips. cx coilciii ins. <;i(i iii tiiryitore ejns et uuclore creando, etc. Flliiitii Spiriios s:iiicli nuctorem ab Hiiario vocari cerlius niox cx consensn nniniiini sive srriplortim ^ive eiliioriiin cnlicitin balicliimns. ILcc de Arianis, tinn dc Mac;:donianis ilUi <>sti'tidjiniis in Adiiionillnnc.
aiiclorit^ite

hH, iil i|iii lencbras luci infcrant , insecabilla dcscccnl, iiuortnpta scinilaiit, indlvisa parllantiir. (f) Sic vciiisiinre-, inss. iias. Vat., Colli. , Ciirnut.,
ctc.

sibi viilt, Hrbionciii

At Corb. ct rccctiiiorcs ciiin viilgaiis bic, prii negnndo, exliibcnt iiescicndu. Noii obscuruin cst Filinin

Splritiis sancti
iisiiin,

a'ictorcin
id

liic

vocari,

eosiioe

Spiriuis >.aiKli
(/)
(i/)

cst,

coiisoriiinii ignoiare,

qiii Fdiiiiii Isiiioraiil, a

quo

lllccst ac nolils daiur.

Parlieii^i nr icsllnmiir
Iti

ex

iiiss.

ccnlior nis. I.olb. gliisscnialis fa;d;iliis, el cx co Dad. ct Er.: Qitiluis si factii (acilc. cv.irf, cxipcreul perfectn co>:cerpcrc. Lips. el P:ir.: Quibus fiiciU: eil
f'crfecta coMcrpcru : casilgatiiiir ex r.cicris inss, •cindc I ro JHs ponerc, hal.cl. Vat. bas. codex fmem ponere. ('() Sio nisr., al rditi, coniiM. Tiiin in vctiisio codice li( niig., Ipsc iii Cliristo ct pcr Spiiiiiiiii. Piilii aiilciii

(</)

Mallc. quis

iubaluiitiarum

divertitat''s

:

scd

plun

hiijusinudi Iruporiiin e;;ci!ipla jaiii advcrtimus

propiium

csl essc origincin oiiinium, guod, In-

ii
iiijto oiiiiiuiiii. (.:i'tri'ii;n (ii)
iioii uliui:(ii- (|uoil

SANai
oju»

lllLAmi EPISCOPI

5t.

0)
id

csaei!LS«*»c csi,

A

Ipso tn^uiiiius,

:i'ii>riiiis

,

lialn-n> in so
:

si

mpci-

((/)

ui

esl siMiiitiis,

htiil

quud

csi,

et tc
aii,

scniper

sil.

Sidi Fd.o iiniiis

quia ratrrni nenii<ni>vii

aii|ue i|uu
,

111

sc ubiiiieiis. Iiilinilus, quii iion ipse
iiiii-a

iii

iiisi i''ilius,

cl31cui
:

volucril Filius rtvclare; nei|iie scienlia niu|iia csl,
li^t

scd
iiuii

cuiii

uiiiniii

lieMiper
aiile

exda lucum
a-vum,

Filiuiii nisi P.iier
t

illis

illis

vi-

quia

cunliiieiiir

(M; senipcr
si

(|uia

issiui

cogniiio perlecta.

qiiia

Pai.em

iienio iiuvit

lenipiis
iiiuiii

ab co

est

Curre seu>u

i|uid ci piiias ulti<|oi;i

iiisi Filiiis,
i|iii

dc

i'aiie (i)

(li) iiiia cuii'

revclaiilc Filio,

e»c, euMi

sciii|ier iiiveiiies

«uui scinper

liiiliis

icsiis lidclis est, seniiaines.

iiiieiiiias,

seinpiM' esl

quod

inieiidjs

Sfinpcr aulcni

7. I'aler iiwlfiibilit esi.

Dei

seieiiiin pttfecta.
i^alr.;
e:i
,

— At:

luLUiii cjus iiiton.lere iia

lilii

esi, ul ci csse siiic liiic

qiie

Iwc

senseriui poiius dc
iioii
(.'ii

i|uaiii

diverim

c>l. Seiiiioiii
riiiii

ru dcliciet,

iiuii

iijlura claudi

liir.
:

iie-

nani ine qiicnda,

iucit, i|U<iil :id

qux
sil.

cjus suntclo(i)

rctolve leniinra, cs^c

seni|ii.r iiiveuies
,

et cuiii
tanieii

serino oniiiis iniiniius

Scnliendus
uiii sil,

i'..lculi

iiumcrus

in

scriiione dercccrit

Deu

esi invisibilis, iiicoiiiprebi'nsiliilis, :eicriius. Ciciei

seiiipcr esse

nun

ilcdcit

liiicili};oiiiiaiii
,

coiiiuiove,
Toiuiii

ipsiim

quod

(0) (j)
sii
;

iii

senictipso el a senieiip^o

ol loiuiii niciiie ciiiiiplectcie
.'ialioi

iniiil iciics.

Imc

ci ipse per se

)|U'id

iuvisibilis, (7) cl inconii re:

rcliipium, rciii|uuiii

.iiileiii

lioc

scinper iu loto
iiei|iie ]{

liciisibilis, el (k) iiniiiortalis

iii

liis

qudem

hnnoris
cir
1

csl. Lii^o noi|uo ye) liituiii
ii'ii<|ii(im

,

cui iciii|uum cst;
,

ciinlcssio e>l, et sensus sigiiiricaiiu, et

qua'dam

est (i)
.

((i)

iiniiic
;

i|iiod

li>luui

cst.

iteli-

eumscriptio opinandi, sed
et
iciii

nj itiir;e

sernio siicciin.b ii.
<|iiu>l
iii

(|iiuiu

ciiim
auieiii

p«riio csi
ct

oiiine vero, qu'>d lotuiii esl
cst, cl

ut csi vi-rba noii cxplicaul. Naiiii|uc
sit

Deus
iia (c)
iiiliil

uluque

iuuk

ubi<<um(|iie csi.
,

sciiicti|'su

cuui audias,
;

(.S)

(!)

rationi

liun:ai<.<:

rcgioncm

iiilelli^eiiiia:

cxccdit

cxtra

i|uctii

absoliitio

non otcurril
ci eril

habere

eiiiui

habcrii|ne d.siii
i|iiii

csl, ci cui cst

sempcr ulseniper
hoc
(Hi

sii. ll.cc

veri-

cernitur,
cst. Si

alterum quud cst, alicrum
sit

las est sacramenti Dei,
lur.iR

imper.^picaliilis

na-

nirsum quod a scmelip^o
ergu esi

accipias

;

(m) neim-

nomcn
:

in

l'atre.

[>cus invisibilis, iiielTabilis,

nio sibi ipse et niunerator et

munus

est. Si qiiod

iiiliiiilus

ad queni el

elot|iiciidiiiii

seimo

silcal, cl

mortalis cel
iion Gal

;

ali<|uid iioti

ab eo,

(h) cui alicr

invcstig:imlum seiisus bebetetur, cl complectcndum
intclligctitia c<iart> lur.

obnoxius

ncc

soluiii id csl,

quod pcr enun-

Uabet
:

laincii, ut

diNimus, na-

liationem verbi

luijiis

vindicaiur ab alicro. Si quod
:

tune su:e uiimeii

iii

patre

sed p.iicr taiiluiu csl. Niin
|iatcr est (;).

incomprcbcnsibiiis cst

iiusi|uain

cigo
,

erit,

quod

iie-

cnim buniaiio modo babct aliunde quod

gatur attingi. Si quod invisibitis csi

carel sc ipso

iW Kxcidit este 2) .Ms Veroii..
Ir.is
/.1-1(0

C
ciii

ei

onme

pio

et

siippl.

as

csi. Iii
ciii

neqiie tuluin ei esi,

qiiod lolum est. UecEra^miana sic lcgitur le/ii/Hiim at; niqiic rdi.

(/iiMin est, ciii oiiine

qiivd est, toluin ett.

Sic npe iiostri codicis resiituiiiiiis. Nam aiitca Fuqerit. nostri) libro non exstat 7ii semetipso et. lcgesis a^ierniis cuiu aliis (7) Additur est. Mox mss., iion immotlalis.
(•'i)

legebaiiir
Id)
iii

:

(i)

(5) Imperspicabile. Vna cum Filio,
sci'.

(8) llatio liumaiite cbsohitionit oecurrit.

revdunle Filio.
lxxi.

quil Augiislinus

mim. 2G

:

Ab

iilo sit

origo

opcritin, a qiio est existciitia cooper<intium persouuriiiii. {a} lt:i diio inss Colb. ioli<leiii(|ue Valicani, iicciioii cx hoc loco ad calecm libri iii in exccrpio quo Coiislaniium tiaiislaimn c-t. .\i iti vojgatis dcsideraI

inss (ij) Eilui, ul paler temjier sit : rcrr.igantibus Ne.iue jani 1'mer ul paier spcctaiur, scd iil a-iernui.
(/i)

Uad., Er. ac dcieriori^
;

ii.>:a'

inss., uiki

eum

Filio revitante Filio
(le

qu.d
Iloc
i|iiaiii

el iu p«sti<'ma edil. P.ir.
eiiiui

iiiaie re^tiiuiuiii crat.

sibi vult

:

iion ab:i

lur eJHs : qii.e vox sola. siiie esse , exstai in vetiislionl-us mss. Colb., KiMnig., Corl.., Fanr., fral., Carlioc quidcin, pio ejiis, a'> antiqua maini iiiil. F,l iii secouda reposiluiii cst i» (luixl et iiiile in posicrinribus iiiss cspressum cst. Mux in vul^aiis coniiiicns,
:

Patrc sciitiainus,

qii.r Filius

de eo leve-

lavil.
(i)

Pro

u^niiendiis esl, habet

iiis.

Vat. bas., dc quu
tem,!-

(/itlniii est.

pro

obtinciis.

{))

Omncs
lii

mss. imo excepto

oniitliiul

tn

(0) Aildituiii cst liic III vulgaiis m!>s. iii locu, iiiajoris per^picuiialis

ex reccntioribus graiia. Tuin nis.
ei est

ipMi.
(L)

mss., teieruus.
ruiii aiiii<|iiis libris, ratioMi
Iii

Lis. Val

.

(c) llditi,

Seinper extra (cviim. totum ei est, eui. Expuiixiinui
aiicioritaic.
Ciii
:

mc-

D

iiorum
(d)

iiiss.

Bail

Li|.s. el

l'ar

tiorcs
iiciii

iiiss.

e^i omiic quod est totum est. Er. Cui omiic ./iio<< cs/ Jo/«'" .M. Ileieiicui est oinne qiiod tvtuin etl. Vcr.nn lcciin-

humaitae obsoCarmil. et Corb. |.ru rutio quani , lcelioiiem iii posterionbn^ inss. exscripiam sccuti t'i Lips. Liiieii<l.<iiliir e\ ptrvcluslu suiit ii>d Er.
(/) l'ar. liiiionis

vccunil.

inss. tameii

rotioHi

Mip<'r$cripsii

seciinda

iiiamis

,

codice Val. bas.

l'oriti ubiuliilio

bic

ideui e»l qui'<l

c.vbibciil casiigaiiiires libri.

eiiuiitiaiiu oniiti aiiibigiiiiaie :ib>iiluta, (|u:e rei iiaiu-

(e) lia
l>.<r,

plcriqui; loss. cuiii Ilad.,

Fr

cl

Lip-^.

At

ram daie ac
(Mi)
lil

distiniie evpiimat.
itli|.suni sibi

cuiii

doobus

iiiss.

Colb. cl uno Si.rboii.

reliiiioes.-.e. ^iiiiul

nein iiitetliqentuv. Alius vero Colb. el N Jl. bas. rutio-

nem

est, videiur repugiiare, ut et accipiai.
bas. Val.
,

del

intclliycntitg.
(ii)
iii

quod paler

ted poteiis in temelijno lniberc exslat iiisi iii perp-iucis, iisqu.? iiiliina! a'taiis mss. Purro, bi beiie sapiinus, Taioi .viernns l.ic pr:cdicalur iion liabeie aliunde i|iio sit, et aliiiiide <|<io patcr sil, sed eo ipso quo pa(/) Keiii .viinus biiic,

iiis.

esl

.

qiiod

iioii

Colb. cl
lei

(•eriii.

a

te.

ante |.ro alter. Iii veliisliorc Malleiuus <i .-e : quia m il. veibo
i:>iii|(iaiii
:

(tNmui'(a/ii sii^nilicalur ujois

ali<|uid

cm
s<

i*»-

ex iialura sua
>

initi sil

oliuox.u^

|>roii«litpic

so

luiii

ler

cst

<ii

iiiliir.i

sna loKsliini
ipii

,

ab
'

h>iii<i<iuiii iiiorc,

ouii

liiiiit

abcssc palrcs slutiui atque
|ir«<n<l<-i|<ic

voci> soiiui ipsa iiiois .1 qiia
|i:is.

s|M'Ct.i&, pi-.i'icr P.ilieiii
;

viJclur i»>c

illc riiolicnlio'

pr<i ipiu

miUi

iii iii.n.

Vat

est,

i'iiii'..iNr,

ei in veiusiioie Uuiui|i

**''''

'>ii.iiuiiuiiliir lioiiiiiics.

.iKnr de iiliero. iUliiieiida lcciij vu<)(aia.

fjiiiil(|iiiJ
li;«lii>iiC

iiiMi

I

xsi.il
,

:i'l

M.^tiiii. i)prii

II

iTgo

iii

miiicii-

A

''^i

^i «[uis

fnric

iiilelliyciiliu!

sii

i;

iiiiinil.ibil,

giMifra-

coiilosiiij
iil

el

iiiiiiiiiuiii

illiiJ iPriiioiiiiui

ii|.U-

tiuuL-

liiijus

s:icr:iiiii'iiliin)

iioii

po^^c

.sc

cuiiscqiii,

biUir,

Pciim

e<i; ijinniiisfiiic csi, noii (1) clo;iue-

cuni

(!)
;

t.imcn ci Paier
niiijiirc

sit .ibsulnle (5)

inlcllccuisct
i;;nor.iri.
i.-inicn.

iur. rcirciia scieniia esi, sic Ucuiii scirc, ui liicl iioii
i^iiurabiloiii, laiueu
iiieiiiiriiibilciii
si ias.

Filiii.>

isinildniorca inRaudict

Ego
Ar-

Crcileiiduj
liis oliiciij

iicscio, iion rei|uiro:et coiiiiolabor

mc

csi, iiilcl1igeii(iu& csi, aiioiaiiiius csl; cl
clni|ucii(lu$.

rliungcli ncsciunl, angcli iiun audicrunl,
lciiciit,

sxcula nou

proplieta noii setisit, apostolus noii inlcrro-

8. Fititis (luiJ

sil,

quid non
tuib:ito
siiie

til.

— Evccti dc
liccl
(iu;iin

iii.por-

{javii, liiius ipse iion ednlil. l^cssci

dolor i|uurclaruni.
in

luosis locis

iii

iiliiini

iii:iri

sunuis, ct iiec rcpliis taineii

Mcn

le, {|iiisi|uis

cs

i|ui

lu't (4) ri(|iiircs, icvdco

grcdi

,

ncc progredi
iii

iiciiciiU»

eM'clsuiii,
iii

33
:

"""

i" :inipliliidliirni lciido, iioii

dcducu
Creato-

(iifliciill:ilis

ciiiclicndis
i.l

csl,

inien-is.

Est

|iiuriiii'luiii

iiiiiine :cijii:iiiiiniler igiiur:ibis

r.ilcr nl csl, cl

csle!-sc crcdi-ndiiSL-l.
il

32
,

•il''""

ris

iiutivitaicii),

igiioi.uis

nrigiiieni genitiini
,

creatiinc? Iloc
cl
i|u.c

ineiiscoiisieiiialiii iiUingcic, ci ircpid
.sc

oniiiis scriiio

saltcni rei|iiiro, seiilisiie tc

c\

te

jirodcrc.

list

eiiiiii

|irogcnics

iii,^ciiili

uinis

c.<

^ciicrciiiur intclligis?

Non

(jii.eio sciisuiii iiiiilc
si.s
,

h uiiiiidc

iino, vcriis a ven), vi\us a vivo, |ierfcciiis a |)Ciiect»,

seii-,vilain

uiidc sorlitiis
,

iiilclligciKiuin
ic
sit

viitulis

viriiis,

.sapiciitiic

sajiitmtiu, gli.ria

gluri:e

,

B

ad. jiiu^

s°is

(jiiale csi

iiuod

iii

odur, scnsiis
ncscit
:

iniago

iii\i>'iliilis

Hei.rorina pairis

ingiiiiii.
ali

(}u:iiii
.'

viviis, ;iiidiiiis;
iiiulc isla iis

ccrie iicinu qund

f:icit

i|n:cro

autcni (Mogciiicni (niin;<biiinir iiuigcniti

iiigciiilo
:

quos gciicres

iiidiilgi^ns, (|u:ilitcr

sensnni

Cl.imal ciiiiu ^j-yc iiiinicro l'aier dc tudis
/i/i.'i$

litc
(

e.\i

iiiscras, uciilos

accendas, cor
(.S)

uiligas. Ila-r, si potcs,

tiwui diUiius,

(ii) iii

qiio bciie cniiiplucui

Miiuli.

cnarra. Il:ibcs crgo
inicl.ii;is
iii
:

qu.c ncscis.ct iribuisqua; iiou
iinperilus in tuis, insoicnlcr

iii,

i7).

Non

csl

:<b.si'issio, aiit

divisio

;

iiupassibilis

:ci|uaniiiiiter

csi cniiii
illc i|ni
eijo
.11

illc qiii

giiiuit, ci

iiiia<;ii iii\iMl<i!is liei
:

csl
il

Uei rcbus ignarns.
10. Gencrnlio Dci qui pie
el ijiio friicln invesliijelHr.
:iiiJi

natus cst; ct

lestatui'

Qnia Vuicr

\n
:

mc,

Valre (Joan. \, 5«). Non csi
lilius
IJi
i

;issiiiii|itio
i/it;

vcriis

Aiidi igitiir l'alreiii iiigcnitiiin,
;

uiiigciiiiiiiii
'i'i )
;

«iiiiii

cst, ct
fl).

cbiiual

;

Qni

viilJ, lidii et

Kiliuiii
:iiidi
:

aiidi
el

:

/'ulci lyi.jur tne esl (Joaii. xiv,
;

rnl^piH (Joaii. \iv.

S.'d iicqiic c-sc

iil

c^itera jiisiii

Efio

Vnicr umiin suinua (Joun. x, 30)
(

aiidi

:

sus cst
viiaiii,

;

iiaiiii|iic liiiigeiiitiis c.v

uuo

csl, ct

sc balicl
ciii:ii

Ifui ine vidil, lidil el Palrcin

Joan. xiv,
(

9

)

;

aiidi

:

iil

babet

iii

sc viliiin

illc

qni geiniit;
il<i

:iil

1'aler in nie

esl,

el

eyo

in

1'alre

Joun.

x,
)
;

28
'(/)

)

Siffi habit

i'aUT ril'im in
in

seiiiciii<so,

iledil t'i!io

audi

:

Hfio de

Pulre exivi (Jonn. xvi, i8
;

ct,

liabae vilani
p.r-

^cniciipso
iii

(Jonn. v, iO).
;

Scd neijuc
filius
:
:

Qiii cil in sinn Paliix

el,
,

Uninia
»

ijxia:

liabct
i/i

ili)

Pa-

l'u.ii.- (/')

rdio

est

tcsl:ilur

ciiini

C

kc,
ipso

(fi) (j-«(/i(/i(

Filio

cl,

i/«hi

/•'(/(«»

semct-

Oini.ia qiiif Pnlrii siinl,

meu
(mr

.snnt (Joiin. xvi, t.^J
stitil,

cl

liabel, nicul el Pitier linbct
;

in seinetiino

(Jvan.

ruriini

:

\'t

tnea
:

onniin

el

ina nica (Joaii,

V, 2(i|

audi Filinni
Oci
:

iiicigineiii, s

pieiiiinm, virtutcni,

XVII. li'); cl
Filio
oniiiit
;

(-2) (r)

Quitcutiiiitie liiibtl
:

Palcr, dedit

gjiiriaiii

ei iiiiclligc (7) (i) piiiclaiiiaiitein
:

Spi-

icsiaiur cl .\|iii-toliis
iilniitndo

Qttia

i/i

ipso inliabititl
ii, It).

lituiii
(

sanctuni
Liii,

(ieiterntionriii

ejis

qiiis

enarrubit
:

dttinitalis coipucalitcr (lioloss.
o:ii!ii.i

Esa.

8

)

?

ct

objiirga

llotniiiiiin

tcstaiileni

Nci|n.:

iialura biilicl

csse,
:

(</)

ipind piiiiio cst.

.\i;i/JO iici'/(
iiisi

Filiunt nisi Palcr. neqne Piitrciii quis novit
vuluerit
iii

l*erfec|iis aiitcni a perfccto cst

(|ii:a

qui

li;ib;i
iiuii

fliii-

Filius, ct cui
:

Filius

rcveliire

(

Slutili.

liia,dcdil oiiinia. iNcipic e\isti
ilis.^e. (|i.i»

>;niidiis

csl

dcil.

vi, '27

cl iiiscrc lc

boc sccrcliiin, ct

iiitcr iiiinoi

biibeal; vcl
(je.nirulio

iinii

liaberc,

(;iii;i

dcdci

9.

iili.

Ihi

raplutn

liumannm

supcriil.

iiigeiiitiiiii lieii:ii, el
|i;

iiiiiiiii

iiiiigcniluo) Uciiiii,

arcaeo

iiiopiiiaiiilii ii.itivilaii- iiiin
:

eige. Iiicipc, piociirre,
iii,

Italiciil

((')

igiiur nativilutis biijns i;lcii|iic sccrcluni.

icisistc

elsi

iioii

pci

viiiliiriiiii sci.

luiiicn

gra

/1) Loiiiielur.
(i) Qiia-ciiiniiue liabet
liir

C,)

InteWqcndus.
Hequiris.
0/((i(/

PuUr
iii

dedil Filio
iiis.

:

exbibeii-

('(|
(.'))

iiosno iioii appareiit: ticc aliiiiide enila \ideiiliir, qu:ini .x .loiiti. iii, 5 :, llbi liodie -ic,b'giiniiS l'uler dcdit oiiiniu in nw.na
veilia b:i'C in edilis, sed
:

nescis.

(I.)

Deilii.

(') l'er proiihetuin cliiiwtiilcm
1)

Spiritnm

saiirtuin.

ijns

(iii

csl Filii). (ioiiciiiit giicciis texliis.

(i()

IMiii, tM<//io mihi bene,
libi i<.

cic,

reiiilciiiibiis

vcic-

PiCicig., inlellcclui. Luciilciitcr eniin
liniii

Palrein

el

Finio-

ribus
(i)i
(>;.(
:

pr.cdieal E\:iiigeliuiii,
silcnlio
tej::i.
Ii.ii|iic

(|ii;.ni\i> geiierulioiiis

\ls.

bas. Yal.

cum

Carn.,

piirs

Pulrii

Film^

(iiiiii

lciiciiiiis

reiii, iic.-einiiis

iioii ni:ile.

iiiodiini.
((/)

Ms-:. Uiio

cxccplo

iioii

liiibeiil
;.ll'.'iliir

,

rt.
iiin.

Qui
ij.

csl

i/i

U') iNo'1
(/(';

/''i/i(i,

QtiiFcumrjue Itubct Piiler, dcni-i in vulga:is ei duolius niss.
cxlaiil
l';i'e,
."

suiii

Pulris. Ilic lociis nliici
Viiceiii
iiis
:

i

^//)

l'i,lcr
.

(d) Soi! ediiii) r.tr., proi>ortio ;s(
(<) ltc|iOiiier:it
liiiiis

iii:ilc

|.ro Filio,
ililiic

Lip^-ius.

Imbel, icliicl.iiilibus alns

locii'11

Dein.ic Vat. bas. ol Cirn. cvliilieiit mihi. iiii sciiiel laiidal llil;i;iiis: at iiiide
oiiiilliiiil

plciiiiiic

iiiss.

Hc
lUlilS

rcspiciliir iliiid t.liristi,
iii'(/i(i>

Vulrein

ncmu

iio-

ril

.i.'s»

FiHifi,

Filiiimqiiis nnvit uisi
tuiie

/*i(tir,

elc.
editi
bii-.
.

laudel, iiiierihio. Vi(l"ri pussct illiid M.illli. \i '2.j Oniiiia milii Iradiii sut.l u Patre, vcl c\ sciimi laii,

(/")

codcx

011111., cuiii

iiniwti.

M"\
iii

liiiii lili.

vcl cx
\l.
II.

siii;:i;l;iii

verioii
,

:

iiKiiior.iic

,

iiisi

inrra

eiiin rccciiiioribils loss. inlcHhicnins.

Uci

t.
,

li

-'2,

ei aldii iiobiscuiii coiiscutirel.
.'it

roib.

iicemjo t'«rinii

.

Vn

ba{

Cerm

Sorbuti.

<<)

li:i

iii-s.

eiliii

)i'r

iiropheimn climmniem

S<»
tiil

SANCTI
il)Or

llll.\nil EPISCOl»!

6U
Scribain

pruroclunim. Qui eniin
*;iiiiiiii(;u(

|iie

iuliiiila
Uiiiieii

persepruliline

A

liain

enim Dci rcprobaverunt.
? Scil

ergo legis

qiiiliir, ctsi noii

alii|ti:tiiilo,

consulani
d:iliiin

ignoral

;

qiiia ci

crnx Cbrisii scan-

riei

prodeunilo.

Sui

in

liuc

(a)

inielligenlia

vsi. Iluriabor forte

vos conniverc ei lacerc,
sit

vcrborum.
il. f'i/iinu<ura. Fidfi n/fi.ium.— Efit Filius (b)
:ib

quij ad vencr.ilionem salis

ejus qui

prrdicatnr,

leprosos eninndalns fuissr, surdos andisse, claiidos
cucurrisse, paral>licos constiiisse, c.tcos (3) liinicn

eo

paire

qni

etl, iiiiiKriiiin»
ii

ab

ini;ciiilo,
iii

progegeiiift-

iiiei a p:irenle, viviis

vlvo. lU P.ttri vita
esi
viti
iii

recepissc,

cxcum
Scd
lixc

ab ulcro
a-grotos
lix-relici

ociilos

conscciilnni
,

ipso,

iia et

Filio dai.i

«enieiipso. Pcr;

dxnionus fu^alos,
vixissc ?
euiit.

revalnissc

inorlnos
ct
|

focliis a pcrlecto, qiiia lolus a toto

noii

divi&io aut

ronlitcnliir,

er-

discissio, i)uia (rj alier in nltero,
niiatis in Filio
cst.

ei pleniludo divi-

Iiicoinprcheiisibilis

ab

iiiconi-

15.

Kadem

piscutori revelala.

Verbum

est

a lempore

prcliensibili
vislbiliii

;

novii

eniinnenio,

iiisi

invicrm. In-

liberiim.
ciir>ii,

— Lxspeciatc itaquc
fnga

nihil niiniis claiultiri:ni

ab
quia
;

iiivisiLili:
qiii viilil

34 lii'^
lilius
:

iinago Oei invisibilis

c.ocoriim visu,

d;omomim,
in

vita

morliin-

eit

;

el

Filiuni, >i(lit cl l':itreni. Alius

ruin. (4) CoM^istit eiiim

inecum,

patrociniiiin odi(.S)

ab

aliu

qiiia
;

paicr cl

alia

cl alia

quia anibo
uiiiis

ingeniio
tcil uniis

Deo

non natura divinitaiis unum. Deus a Dco, ab uno uiiigenilus Deiii; non dii dno,
ingenili iluo,
iiiiiil

taruiii superiiis diflicultatum,

piscatoregens,
(6)

igiia-

B

rus,

Inloctiis,

nianibus

lino

occupatiis,

tusic

iivida,

pcdibus

liino obliliis, lotiis o iiavi. Qna'rite ct

ab uno;
;

noii

quia

natus est
vita

intclligite, (Outriiiii niiraliilius fnorit(7)

moriuosexciintimas-o.
i,

ab innain
viveniis

allur

ab Hlicro

dilTcrens, quia
n.iiiira

tasse, aiiimperitosciontiam dortrino;

istiiis

iii

vivn esl.

ll.cc

do

divinilniis

Ail eniin

:

35

^"

t"'^'"^^P''>

"'"'

^^^""1 {Joan.

I).

(1) aiiitjiniu.',

non suninnni

iiitelligi-nli;t'coinprelieii-

Qiiid estislud,

tii

prineipiorrnt.* Yransciinliir

lcmporp,

dcnies, scdintclliguntos cssc incoiiiprebcngibilia
loqiiaiiiur.
si
niliil

qnx
lidci,

(3) {g\ transmillunlur sj'Ciila, lolhinlur xtatcs. ru>;o

Nulluin ergo, li) dicis, ofrieiuin est
liniiio

aliqiind qiiod volcs

ttia

opinioncpriiicipinm:noiilriies
Iraciatiir.

pnierit coinprebcndi.
id

bnc

offlciiim

lcnipnre, eiai cniin
diini,
iiilellige

unde

Rcspicc ad iniinsil
i,
:

fides

profiiealur,

iindc

qujeritur

incoinpreiien-

quid de co scripliim
ca.litmel teirain
(

In priuFil ergo
cot.iincns

siliile sibi

csse se scire.
,

cipio (crii

Deus

Cen.
('<)

1)

12. Generatio Filii Dei
scribis tegis,

ignotu

sapieitt.bin

mundi,

iii

princi|iio (|iiod creaiur, oi (")

a-iaie

miritcutis iion iulis probata.

— Supercsl
aliquid
,

(|U'id in

principio conlinctur ut licrct.
indoctiis, lilier a

Mcns autem
lcmpore,
:

dc

iiicn.irr;ibili

generatioiie
aiiliuc

Filii

adliuc

piscalor illitleratus,
liilus a s:icnlis cst,

'O-

iinnio alii|uid

illiul

toium

est. /Lsiiio, diffc-

vicilomne principium

erut

eiiiiii
iil

ror, (d)

licbesco, cl
n:it'is

undc
sii

incipiain nescio.
;

Ncscio
inilii

C

i|iiod est,

noqiie

in

tompore
pntius in

aliipio

concluditur

cniin

quaiido

Filius

et

nefas est
?

rceperit
bat.

,

qiiod erat

piincipio, (juam

liu-

nescire qnod naui»

sit.

Qnem

iniprecer

qucni

ini-

plorcin 1 cx quilius libris ad

taniaruni diniciiliaium
1

H.
forte

iNoii

est

laiiien

totiiarium.

Sed cicidissc
pisCAtorfiii
li-

cnarrationeni vcrba iirxsninam

Cvulvain oinnem

ab ordine propositx distiibutionis
:

Grxei»

scliol:ini ?

Scd

legi
i,

:

Vbi tapiens?{e) ubi
)

nostruin deprelicndemus
beravit, (10)
cst,
(t)

Verboni eniin teinpore
csi sibique,

conquttitor tcrcuti

( I

Cor.

20

?

In

lioc

ergo so-

et

snum
et

quod liberum

pliistx niundi et sapicnles sxcuii inuti suni; sapien-

el solitarium (|uod
in

ubtoinpcrans nemini. Aurcs

Nam si Verbum .1 lemporo liboriim cst, coiiscqnens vidclur, quod sHHiet sihimet quod tibentm est, id esi sni jnris esse sibi vin{i) Conttilit. dicabil, et solitariiim esse aiqne a nemiiie ilo|ion(5) Sic ex ms.Veron. legimiis, non tjnorus^iitnntpa. doiis. Qinm qiiidcm obiectionom diliiit ex siiI>mo\:s Nain paiiln posl soiiirunr pincatorittilleratus, indocius ,\postoli verbis, fi Yerbum crat apud Deiim. Amft Hi)>lniiibustiiiooccupalii.iieit\de,i)cdibustimoobtitis ^iriijnmus, iiiqiiil, ctc. TanirUi eiiim VcrlHiiii ir.d (7) Mortuum. anie lompiis erat lainon npud^Deum ; el qni ahtst d
!1)

Aiimgimus. i^Dices^nwx nuaretur incomprehensibile esse se scire.

e.si

;

idem

reriilit.

(.*>)

Lumen

vidisse.

:

,

(8)

Trascenduiitur. (y) yEtate coniinens. (fO) Ycruneiisis liber, ei suwcl sibinict qiiod tibernin
((A

(•'Dipor^

,

110)1

(ifx^.sl

jb tmelore. Ita
liic

namqne

in eoiloiii

logiimis. Ilabelur ToO qui eral.

in coduo'.

codice rroiii, lucu

Ilir pius

cojiniiioiioni

Par. cnni mss. Colb. ct Geiin. . inietUgeniin:. Prxsiil raiicncin vidctiir rcddcre, ciir ad ai'(:;ini iiemincm piTvcntiiruni esse dical,

goil logis

{e) \n villgalis aduitiir liic ubi scriba? qiiod moliiis abcsl a niss. siqniiloiii si'iil>:c noniinc noii gontilis , dnclur si^nilioatiir.

quia vidclicct invesligationis illiiis riiiis erii intclligciitia vcrlinium, piita qiiod iii Deo sit vcriis Patcr l'l voriis Filins rjiisdoin cuni r^ilro n;iliir;p scd ullra prourcdi »d (Toncratinnid inodiiin noii dabitnr. (b) Er., Lip». ot Par. nb .'o nui Paler esl; nbiiilenVibus aliis librls. Mom Inqnendi niodiis dcincops s:i>piii;i rorunoi ol nliiid qiiid sonal. V. lili. iii n. 22. (r) M«s. V:il. bas. ol Carniit. utler nb nilcro : nii:

(nilic viilK.adjioiiinifirnimspidVtr.qiioJaliosiainsi.
((;)f'onipluies
dinilur.
iiiss. ciiiii I5ad
,

Kr. ot l.ip-. IrimHenin

Mox
.

in viil):aiis poiio aliqind. Coiirinnius
scil. principiiim.
o/iinioiitr.
,

mss.
nis.
,

n/i(;uo(f

Doindu

in

Val.

Iias.

o;i/in(ioMC, noii

(/()

llad. (fiiiici» coniiiien\. F.iliiinnrs ali;r
:

trlalrm

,

,

cniitinei

« niss.
:

alii

coiilin<'ii(,alii irlale contiiiens.

baboiil. aUnles coniiHel, alii ir<ci/« \crios Ires aiiliipiioies

Ini» liono.
(if)

(Tinic

coiiiiiics
:

i|iii>d

oiiponitur

pruxiiiio

diciis

do

Ahi
!),

niss. b;iboiit eruhesco, alii tabesco,

biis

ooiillniiatur coiijoctnra
iH stitiu tnbct csl
,

ox qulnoslra lcKendiiiii csse
tabts eil.

Vorb'i
(i)

"u»i

'<!'ii'J

lciiwore.

A|iiid

Lips. ot

rar.,

el

Jnmi»

ii6i (jiierf /ifc.riw
:

nuiii.

iioii

ei so/i(iirium tl

obtimptruni

nciiiiiu <st

iu tai.

Curl

C,\

DF.

TRJNITATK LIBER H
Deum
Deuni,

C2
uniiniem Dei
Scil liTpido
!!l

01 i(janius in c;i;lci a.

Mt
fine

;

Et Verbiim erat apud
principio
est

X

IC.
lo, ct

Hec

la-dit

(l;C:

{Joan.

I,

I

).

Jjiii

apiid
(a)

me
eral

iiHolens

scrmo coniniovei.
{d) cui
iic

Ainiio

Kf

(|uod erai

ante priiicipiuni.
:

Ebl crgo

qni ernt,

Dens

Verbum,

imiim
ullra

Dciim

priiplici;c

apud

Deum

ei (jui

nbcsl

a coguiiionis

tcinpore,
.

nuniiavcrunt.

Scd

qiio

irejiidalio

inea

noii .ibest

»b auclnre.

Piscator nosler evasit

si'd

progredi possii, redde sacrainenti
dispensationein, ct
reff^r

t.inli

piscalor ineus

forle lixrebil in caeleris.

ad uninn onmia sine coiisinc tcmpore. Aii
iii
:

45.

An

$it

»onu»

vocii

juxta Hebionem.
eit.

Yocis
(1) Di-

tumelia,
iii

siiie abnliiionn,

Boc

enil

$ono non eongruit
ces

erat

Verbum Dtui

principio

npud Deum. Ciim hocerat

principio,

non
."«d

enim

:

Verbum snnus
et

vocis esi, cl cnuniiatio

tenelur in lenipore; ciim /)p«t cst, non rcferliir

negotiornni,

elncutio

cogitationum.
erat
;

Hoc apnd
sprm» foxtcriius.

vocem

;

ciim csi apud

Deum

{e)

iiiliil

iioc offeiidiiur,

Deum
(2)

eral, et in principio

quia

necauferiur: nani nec abolemr
uniim ingenitum
tiis

in

alicrum ct apml

giiaiiniiis xtcriiiis

est.cuniqiii cogitat

sit

Dcum, ex
eo est,

qiio ipsc

unus

unigeiii-

Respondeo

tibi iiiierim

pio piscatnre

meo

pnucis,

Deus

esi,

predicalur.
tcmpur, quid.

ilum videbiinus
fcndat.

quomodo
est

riisiicitatem su:iiu ipse de-

17.

Tewpus ab
le,

— Expeciaiiins
principiiim.
:

Sermo

in iialura
;

bal)etulcsse possii, sequens

adliuca

piscator, pleniludincni Vcrbi. Er.Tlqnidem

auiem

ei est ut fiierit

vero tantum cuin auditur.
.

B

iii

principio, sed
libi

pniuit noii

cssc

anlc

El qunmodo

in principio erat, esi ?

qucJ neque

aiite teiii-

Etlam bic

aliquid pro

pise.iiorc
fnissi;

ineo prolcro
rrut

pus, neque post icwpus

El nesfin an

nl

ijiso

Qiiod eral, non poinit
lialiet
ii>

non

c;iim

iion
ille ?
(f) si

esse possil in ifinpdre

:

Inquentium cnini seniio n'-

tomporc non

fuisse.

Sed qnid pro sc
Tt

que

esl ante
erit
;

qnam
non

loquantnr, ct

cum

Inculi eruiit

Omnin
niliil

per

eum
illo

(acta tunt {Ibid.,

).

!

rpo (i)

non

in

eo auiein ipso
erit id

36 <\^o<i loquuntur,
aliier

duin

sine

est

;

per

qnem

univcrs:!
qii<

37

fwpe-

liniuiit, jani

undu coRperunl. \lxc
negligenler audleris.
riidis

a nie,
:

runt; el

in inlinitiiin est,

per qiiein

d esioinne sit

ui

ab niio ex

caeieris.

Sed piscator

pro sc

ct

objnri^abit te prius, cur
elsi

N:im
:

facium. (g) Tenipns enim est spaiii, non in ioco, sed in ap.tate nianentis significaia mndcratio. Elcuin;ibeo

senlenliam priinam

auditor amiseras

In

omnia, resnullanonabeo

:

et

idcircotempus abcocst.

principio erat

Verbnm

,

de sequciili quid qnereris,
in

18. Yerbuin non esl lolitarium.
aliquo, piscator mciis
hic fui-ti;
:

—Sed

dicilur libi

ab

Et Verbum

eral

apud Deuni? Numquid audieras,
ut

Nimiiini facilis el promiscnus
liabtit
:

Deo
esset

(et

nnn apud Deuni),
?

sermonem

recondiia^

omnin per eum facia tunt non
factus a
Siiie

modiim.

cogitaiionis acciperes
(5) {b)
in

aut fefellerat rusiicum, quid

Est ingenitus, qui
genitiis

ncmine

est
siint

est et ipsc

intcr

inesse et
erat,

adesse momenii? Id

ab innato.

exceplione

omnia

,

cl
lil-

enim, quod
sed

priiicipio

non

in

aliero

esse,
ni-

C

nihil
ira
(.S)

quod txlra
occiirre

sit

derelinquuni. Sed

dum

nihil

cum

aliero pr«dicatur.

Sed de superioribus

diccre audcmus, ant forte diim dicere molimiir,
(/i)
:

bil suiiio,

(r)consequeiitia
Dicit

silii

adsint; statiiin Vorbi
:

Ei siue eo faclum
cuin
eo
,

est

nihil.

ReddiCiini

et

iiomen e\spocta.

namque
,

Ei Devs irui
elo-

disti

auciorem
ni7i.7

,

sociuin professiis
intelligo

cs.
;

Yerbiim.
qniiini.

Cessat soniis

vocis

et cogitalionis
;

cnim

jine

non

solum
qun
:

quia

Verbum hoe

resest, non sonus

iialura,

non

aliiis est

per

qnem

,

alius

(li)

esi sine

uiroqiie

serino; Deus, non inaniiasest.
fl) Dicis.

disccrnitur signilicatio ct

intcrvenienlis et agenlis.

(i)
(3)
(4)
(•/

Hespondebo. Exinde,
Inier este
,

dum

et inter inesse ct

videmus. adestc momenli.

(5) Librarius iiosler prius scripseral occurrel , m:\gis aptc ct conncxe quain occurre : emendavit secuiida scd anti'iiia roanus, occurrit plane. (6) Ett oinittilur.
aliis

4'inon cxstiit in Veron.
sibiniet

sumet

quod

liberuin, etc. Rectius in
:

Aliis favet iilud lib. vii, n.
sc senlenlix lestinioniuni.
((•/)

22

:

Adsii sibi

dii<ina;

de

iii lextii. Prupoiiitur cniin objccium Si a icmpore liberum est, sui jnris est, in se esi et solil;iiiuiii ncc ab .ilio |iendei aJ iiuod niox responsio est , non iibesl ab Qiictore.
,
:

lihris, ut

Editi
In

,

cvm... nunliaverinl. Elegantius mss. cui,
dicil liihiriiis.
.

fctc,
(e)

quud de se
vulitaiis

nihil nec confunrlitur

,

nec confer-

(n) Pi-or/i(i erat,

ac Germ. a Carnut. Deinde ;ipud R.id. et Er. el tjnia abest a eondilione lemporis : pcssinie ^uta pro(/Mi. Apud Lips. el Par. iicc iioii iii ^iliijuot iiiss. cl qni abcsl a lempore.
Carniil. ins. n i-oguilinnc tempoiis. I.iijjimiis ciim diiobus Colli. Cciiii. ;ic Sorbon. a cognilionis lempore , lioc cht, a qiiolihct ttin|.ore qiiod excogitini v:iie:it quia cst antc quod vnles !ua opiiiioiie ponere priiicipiuni. Aliquiiiido eli:iin placueral a lempcre condiiionis, quasi a tcinpore quod rcbus tondiiis
Iii
, :

vpluslis codicibiis Colb., Rem Icgilur ^ihm». Aliest eliain relaliviiiii ijut
iii

,-.

Verbuni cunfunditur exsint Mntum in uno i;is. Colb. Al iii c.cie.is, iiiliihtec offerKdilur. iiec auffrtur qiia; duo vcil) :id alia diio snperiora, sim coiilan lia. sine ubolilioiie apposilc ref( riintiir. Pnrro iii vocibus j(i/ii7 mc 11011 duplex iieif^iiio est, sed plcotur.
i

,

nasinus Gr;Fcis ip>;ii|ue Hilario lauiiliaris. Ilunc caveie mss, Reinig. ct Ihcod. qui pio nihil >icc , exliibenl »n7u7 iii eo. Si quis inalil ni/ii( ucc coiifunUilur nec auferiuf propler illud lib. vii n. 2! !Son coiifundilur itaquc uvt iiboleiur natura; per nos liccal.
, , :

coiiKruit.
(6) In
n(/fi3(j

(f)

P:iniculani

si

vulgaiis, inter etse et inter iiiesee et inier jiiomf-n/i ; abuiulat inleresse, nec li;ibent po-

niss.

Mox

vocuia

et

addiinns aiictoriialo pio f(mi« ponilur.

poiioruni

(g) Soliis V.ii. bas.

codcx, Tenipus enim

spatii

iwu

lioies mss. Hilarius auieni observat
IiiMi iiie^se
iii

AVibum

iion so-

apud quem
(c)

Paire, veiutin principio;8ed ei adesse, seinper fuit.

inioco-tcd in alntc muiiet moderatu si(iiii/icalio. Cui conseniit Carnut. in duolins poslrciiiis verbis.
(h) Edili, occurril, occurrit plaiie
;

ct rnoi, Piscaior

Vai. Las. codex, ciim tequentia,

duobus

vcrbis.

readiditti

:

icfraganlibus vcteribus

libris.

«5
i!).

SVNCTI
Aoii Imiium uitfuit
fncieiitt omiiia,
i|ui

IIIF.ARII

EMSCOn
((i) iiiii

Ci
t'iliHS {ilallh.

led

el (ecii.

— A {Joan.
esl

v, '16). Iliiic, Ni'iiio iiovil Filiuin niii Paler, wexi
,

Sed

(I) (a) siilliciiu
iii

de aiuiuiu,

unii$

ingciiiiiis

que Palrem

27). Ilinc,

/ii

cst, ne

eo

(|iiO(l oniiiin

Jicercs,

niliil

essul cncep-

ipto mhabiltti (Colosg.
II,

omiiis pleniludo divi,iilatii corporaliler

tuiii, solvi>li iiieliiui

diceiiilo:

Ei line eo (acium
iii

9).

nihil

Vcriiiii

cunriindnr ul imlior

en,

quod

line eo

21. Verbi gcneraiio huituiiia raiiotte noH eepiiur
ueiidii ifiiiiir fule.

(aclum

esi niliil.

Esl crgo

:ilii|nid |ier
:

iilienim raciuin,
et si aliquid |icr

— Ibc

;

U-

viia lus liuininnni esi, h.rc

qiiod lanirn noii sil sine co r.ictuin
alicrnni, (i) lieet iion sinc eo
;

'ux tcncliiis illuminans. Et ut inipossilHlitateni gencralionis cjiis ciiarrundu! scciindum piopliel.iin piscnlor c.insolaretiir (Esn. Liii, 8);adjccil,
noii coiiiprehciidcruiii (Joan.
r.c, <l iiOii lialicl qiio
i,

jam

iion

per

eiini oiii-

nia

,

i|nia alind est recissc, aliud est

intervcnisse fa,

El leiiebtaseam
scrnio nalu<

cieiili.

Nun

liahcu

liic,

pistaior iiieus, ut in caHeris
;

i|. Ci'S>it

qiiod c\ iiieo profciaiii
csl,

a tiin siatini rcspondenduiii
siiiil.

cxcuirat; ct lanieii lioc pisc:i-

Oiniiia

per eiim fncla
:

Sciilio.

Apostolus

lur isic ri>culMiis

iii

noiiiliii

pcclus accepil.

Non

est

ciiiin (5Jtlocuit

Vi!>iti//i(i et

itwiiibilio,siveThiOHi,sive

iste s:eculi gcriiio; qiiia

dc

qiia agilnr, nini sxculi rcs

DiiiiiiiKiiiones, siec Priiicipiitus, tivc Poletiules,

omnia

cst. Kdatiir alii|iiid, si in sigiiilii aiioiie

vcrboruin resuiit

per

iiisitin, ei in

ipso (Coloss.

i,

lli).

periri potcst iillra qiiaiii

dictuiii sil

:

ot si qiia
,

HK
pec (4)

Qui

uiiiiim :u

Verbo crealn

Verbuin non tuccct-

B

alia exposit.e a

nobis Mattire

iioniiiin

priirciantur.

sive, seil

natccndo pcrfcclum
,

e.rislil.

— Cuin ergo omiiia
i|nld iiuii

Qii:e si iioiisuiit, ininio quia
iii

iioii

suni; inirciiiiir hanc
(i/]

ipsttin

subvcni
(/')

el

enarra,

sine

eo

pisialorc doclrinaiu, el iu eu
:

cloqiiia l>ei seii,

f:ic(ui>i sit.
1,

Quod

fiicium csl in co, vila (c) ctl
iiuii

tiamus

confe^sioneinque

l'airis cl Filii

ingcniti et

(Joan.
liim cst

A). iluc igiiur
nniii id i]iiod
iii

sine co,

quud

iii

co fnc-

uiiigeiiiti

incn:irrabileni, et excedenteni ct>niplexuni

:

cofiiciuin esl, eiinin per euin

onincm
rciniis
:

et

sermonis
in

ci seiisiis, leneuiniis atque
Jcsii
,

ndout

raclniiiest.

Oinniacniinperipsuniet inipso creatasunl
I (i).
Iii

ct

Domino

excniplo

Joaiiiiis,

(Culuss.

1,

ipso nuieni crcala

,

quia iiasceba-

bxc

pussinius seiilire ei colioqui,

accubemus (Joan.
Fidct

liircicaiur Ocus.Scdciiain cx lioc siiicconiliill:icUiiii
esl. i|iiodiii

xni, 25).

cofacliim csl.quia na.sceiis Dcusvitaenit:
iioii

2i. Ilarciicorum aries
uiia viiicii

coiilra

fidem vanoe.

ct

((/)

qui vila cial,
;

poslea

(|i!:im esl iialu>,

38
Scd

omnet harcset.

— Conimeiidat
audoi

aiiteni fidci

cflcctus csl viia
natuiii
licnt
niliil

non

cniiii in

co

aliiid

esl (<) ijuod

liiijus Inlcgriiaicni,

etcvangeli<'a

itas,

eiaposlo.
li.t;-

esl, ct
iiiler

aliuil esl (|Uod iiaiu^ accepil.

Nuii ba-

lica

39 iloctiiiia,

ct circiimstrepenliuin undiqne

se tenipiis el iiativiiis cl profeclus. sc licbit
c.x
iis

reiiciiriini (7) (h) oliosa fraudulentia.
riiiidaiiiciituni

Siat cnini lioc

(o) siiic
vita a

ipuc
ipio

iii

eu

liebaiil.

validnni
,

el iinmotiini
,

adversus oni'

quia
qui
csl
,

est

(supple
rst
,

n)

in

liobaut, et
(|iiain

Dciis

C

ncs vciilos,

|ilii^ias

torrenies

noii fl.iiibns pi-llcn-

Deo

iinlns

iion

poslea

n.UKS

duiii. iioii stillicidiis

peiielrandum, iion iiiuiidationi,

(/")

scd n.isci-mlo Dciis exstilit. Nascens enini

biis (i) siibluoiiduin {.Vaih. vii

25)
,

:

Kt opiiiiiiim esl,
laiiieii

n viveiitc
Ins, niin

vivus,
siiie

a\ciovcrus,

a

perfccto
su:e

pcrfc';-

quiilqiiid a
tcrit

plnriiiiis

iiicursaium

a iiullu

pu-

polesiaie

iiaiivitati<

nalus c^l,

iiiipclli.

U( nntein
ii:i

<|ua'daiii
,

nicdiiaiiiciiloitiiii
siii^^ulis tai.inin

naiiviiatoiii \idclicpt

suain iion puslea seniiens, scd

genera

sniit

coinparata
sini,

iit

non

sc

DiMiiii

in

eo ipso qnod Dcns ex

Deo
:

nasccbaliir
Eiio
el

a-griiiidinibiis iiiilia

sed oinnilms in cuniniune
iii

iiil.dii^ens. Ilnc iiiiiiji^niliis ;ib ingciiilo

boc,

nicileaiitnr

,

b ilicanlijue

se

vlrtutein

gi'iiL-rn'is

1'ulcr Hiiuin suiiius {Jonii. x, 50)
l'.itiis
liiis
iii

:

Imc in coiifessionc

anxilii

:

ila cl liilcs catliulicu

nou advcrsum singulas
non

ct Kilii Deiis iimus

:

lioc

Palcr in Filio, et Fi,

pestes, scJcuntra uiiines iiiorlH>su|icin medcla) conininiiis
iiiipi-riit
,

ratrc. Ilinc,
!)).

Qiti

wc

ridil
iiiiiv

vidit

cl

Palrem
,

non

inlirmaiida t;ciicn\
;

vlii-

(Joun. XIV,

Ilinc, Oinitia
1.^).

hiibcl

Patcr

dcdil

ceiida iiuiiicru,

iioii

divcrsilalc fallenda
siiigiila

sed uiiu alcoiisisiii.

Filio(Joau. XVI,
semelipso
(I)
,

Hiitc, Sicul liabct

Paler viUimin
tenteiipio

quc

e.idiin

advcrsuin
eiiiin
;

uniiiiaque

iiu dcdil

Filio viiam

Itabere in

Magiium cst

(8) lot in ea iina

renicdia essc
iiosli.i

.So//(<;i(i,

;iqiie

bcne.

J) ciiiida iiccnsiiiiic. Coiicordal Vulg.ila

ultpie

(i) lleic
(tf

iiilcrpuiiitur facluin.

Puslca suppiiniitur

Grutcns
(7)

tcxiiis.

anie inlervenisse.
(3) AJditiir Piiulus, (l) Fiirluin esl.
(t<)

lla

lcgiiniis

III

iiostro libro; secunJis

curisap-

positiim esi, odiota.
(»)
(/iii« »oi<i(,
lii

:iiilerioribus cdilionibus, lol iu

him ca remc-

(G)

lii

Sine co. cudicc nuslro adjungilnr
i-li

dia eise.

scd se(c) Rdili,
(/')

(u) lia

;;anli'r

scil. solvisli

uplinvc iiiil;i' inss. I;i('il:i vocc mi/ii, nirlum. Al lii vcl^alis su//ii'i(ui'.
rl rai'.
|j()sl

nuod

iiiilus esl

:

dissiJeiilibiis niss.
Wi-n.v

lii

ins.

Val. bas. bicadjiiiiur, cffictuse^l
cudi'x cuni aliciu Valic. ct
(ii/iii.io.

tb) Lips.
.'>',

Kr.

Iiic addiiiit,

iiuod fncium

yUiss>iiia.
((/>

|>t;cler liileiii vi toriiiii libiDriiin.

Vat.
lii

lias.

Cuniul

,

elniiucnliiim Dei.
(r) Kiirsiini bic cilili iirafcrrbaiit tii<«

trnl

:

icpii
(/()

Milg:ili>

Apiiiis

iii

iiws.
il>

uii>>j>M.

()oi

^iiaiiiiMis
i|ii>-iililiU'i

iiis'

.

III

i>i llli.

1,
li

II.

10.

^>ii;iiii(pi;iiii

cx scFiile

auleui

(iliiisa ct inaiiis sit, (iMitiiiiio

cl;ir.iliii'.
I'i.il
iit
,

^iisjiicari

lic>'l

m

li-clii<iiciii
lil>.

Hilariu iion
iii

(i) Oiia'iiiir
<i(fr>N>'H(/i(iii.

m^v

jo/i'i'/,'(//(i/i.

Cmli.,

Faui
coiisi
i

,

riiisse iiiaiiditaiii.

Aiiilirusiiis ipixipie

tlc

Itcliiiciiiluiii csl

Mitiliiiiidnm,

it

V. 6, lcgit, vila Ci>.
/(/) ll
I

c\ cap. G
II'

iii

Miltli. n.

I>,

cl c\ irat,t.

in ps;il.

\mm.

iiiclioics

.s

VI

('iliii.

cl

i/i(iii

i',/ii

cinl

cs
(1)111

DE TP.IMTATE LIBER
tuaibi sunl; et lotklcm vcrilaliscsse doKiriiias,

11.

G6

A

t|'ioil

Clirisius iirDi^riotii sili iJlioiu iic.imi coiiliiciis

i|ii;i(i(lein

enint

stiidiu

ralsilaiis.

Coiitraliaijliir

iii

cciliialem se

Dco

fcctiit

:

cl

mia cum
iit

iis

andiani, Vel
iii

iinitm noiiiina hrrrcilcoriMii, et
(lciiil
:

omiics scliohc pro-

operibns meis credite, qitia Paler
iie

me,

ct C(jo

Z'<t-

aiKJiaiit unuiii ingeuitiim beiiin

patrcm

,

el

(Joan. xiv

,

28). fiium
,

i-iiur

Imc cst

iiiimoliilc

uiiuni imigciiltum Dei
(lerrcct.im
;

liliiim pcrrccli palris

progeniem

fundanicntuin
confessa,
iii

uiia

bxc

fclix luioi

pcira rciii orc
xvi, 17), i;ui!a
(iii.iiiix

non per

diininiilioncni gcnitiim,
scil

non cs
gc-

es Filius Deiriii {ilau'i.

solidoparlealiqua decisiim,

omnia habenlcin,

se sustinciis

argumcnta

veiii.iii:;,

pcivci-

nuisse (a)omnlacunsccutuin;nnnexderivaiioiic lluvu-

siialiim

quxstioDCS cl

iii(idclitaiis caiuiiiiii;c ii;ovc-

vcdeduclum.sed ex
ah co, qui
in

omiiibiis ai(|uc inomnilius
in quibiis csl

nnium

bunlur.
2i. QucEnoitra'
tttluiis

nmnibus

c^se non dcsinat

causa

Ctirisiiis s».<c'i';;i)i(.


iii-

libcrnm a tempurc,
oninia facia (I) siint
poluit,
:

soliituni

n sxciilis,

per (jucm

Jam

in cajteris

dispciisatio voliinl;lis

p;acni.i.'
,

os(.

ncipie

cnim esse

in his(s3eculi$)

Virgo, et parlus, ct curpus; posi.inccriix

iiiiir.-;,

qua>ab ipsosuiit

instlluta. ll;i'C

de Lvangeliis

fcri,saliisiioslrucs(. i\\im:uu(llaccitut cod.
/foiH. c.

c-.ni.

EccL
opc-

c.itliolica

ei aposielica coiifessio esl.

H

)

cniin

geiHTis

ciiis.i

Dci

lilius iialiibcx
iii

4^. Tctiimonia conira Sabcllium, eontra Hebioiiein,
coHtra Arianos. Pelra Peiri eonfe.ssio.—VAlimi\ ct Filiiiin, si

virgine esi et

(e) Spirilii s;iii('lo,

ipso sibi

li:ic

B

ratione famulantc; cl
virtiiie,

siia

,

Dci \idilic(^t inunilirantc

audct,Sabellius eiimdcm pr;rdiccl,cl(fr) ipesse
sit
(|ui

corporis sibi inilia coiisevit, ct exorcli;i carui

siini

illum

ulrumipic

sit

nuncupaliis

;

ut

iiis iti^tiiuil;

homo

laclus cx viigiiic naliiram

lii

sc

cuni cu unus

ambo.

iioii uiiuiii.

Audict siatim dc

carnis accipcrcl, pcniuc bujiis admixiiiniis sotiolaleiii
sanclilic.iliim in

Evangcliis nuti semel neque itcruin, scd licquctilcr,
llic esl fiiius

co imivcrsi

gciiciis

liiiiiiatii ([)
iii

cur-

meus

dilectus

,

iii

quo bene comptacui
xiv,
;

pus cxsisicret

:

ut qiieinadmodiiiii onines

sc pcr id
,

{Ual. XVII, 5). Audiet, Pater major
2n). Audiel
,

me ett (Jeau. Eyo vado ad Palrem (Ibidem, \i)
ayo (Joan.
xvii, 5)
;

quiid corporeiim sc cssc voluii coiidctciiiiir

iia

rur-

el,

sum

in otiioos

ipsc per id qiiod cjiis cst iiivisibilc rc-

Paler gralias

libi

\i, 11)

;

et, (2) Clarifica

ferrctur. Dei igitur

imago iiivisibilispitdoicm

liiiiiiani

me, Pater(Joaii.
(Mattli.

40*^'< ^"
,

'^

^ <'>i<« Dci

vivi

cxoidii iion rccusavil, ct pcr coiicepiionciii, partuin,
vagitiim,
ciiiia.»,

XVI, 17).

Subrepai llcbiun

(r)

iiiiiiutii lilio

oiiincs iialurx-

tiostr.i;

coiiliimoli;is

Dci cx Maria concedetis, ei Vtirbum a dicbus cariiis
inlclligens. (5) Uelegai, Pater
,

troiisciicurril.

clarilica

me apud
le

le-

41
C}iiid

25.

Quod

niliil

dicinnm rependere laltunnis.
iioliis latila' digiia;ioiiis

melipsiim ea clarilatc,

quam
upud

liabiii

apud

priiisquam

laiidcm digiiiim a

aflccuiiits

mundHsessel (Joan.Ti\u,

[>); e(,

In principio eral Vcr,

tui

rcpcndelur?

liteiiaiialiilis a

l)co originis

bum,

et

Verbum
i,

erat
;

Deum

ct

Dcus

erut Ver-

C

unigcnitus Deiis, in corpusoiili buiiiani foriiiant saiic-

biim (Joan

I)

ct,

Omiiia per

enm

(acla sunl (Ibid.
[ac(iis esl,

Ix

Virgiiiis

ulero

itisertiis

accrcscii.
ipjciii

(jtii

oninia tonsitiit
,

5); el, In

mundo

eral,

eimundus per ipsum

tincl, el iiitra (|uem ct pcr

ciiiicia

liu-

etmunduseumnoncugiiovit[lbid., 10).
velli »piislol,itus,
si'd
uli

lLxist;inl (c/)iio-

toani

p.iriiis

lcge priifcriiir, el ad ciijus
,

vocciu Arct icrra ci
clctneiita

anlicliiisto, pr.cdicaturcs,
:

cli;iiigcli

aiqiie .\iigcli Ircii.uiii (5)
((•/)

ca'!iim

omtii couluiiiclia Dei

liliiiin illiiJciilcs

cl(i) aiidianl,
Filius in

omiiia
v;igilu

iiiutidi hujiis
iiifaiili.c

rcsolviiniiir
iinisilulis
,

Eyo de Palre
{Joan. X, 50)
XIV,

exivi {Joan. xvi,
1,

2o);
et

ci,

Pa-

;utdilur.

()ui

ct

incuin-

/ris iitiu (yoaii.
;

18); et, Eyo

Pater

wmm
i/i

siimtis

piciiciisibilis cst, iion visii, sciisu

incliique
si

modc-

cl,

Ego

i/i

Piure,et Pater

ine (Jonn.

raiidiis, cunis

cst olivolulus.

Ilicc

qiiis

iiuligiia

11). E(

postremo

uiia

cum

Judivis ir.iscanlur

Dcu rccolci, uiulo se
(~i)

iiiajoiis bcnclicii

obnoxiuiu

(1) Siiif. (2) Gtorifica.

Relegiil mecutn.

Ila cl

in

Graco
in

toxlu

:

oo^c.^vj

;j

(l) Audienl.

{Joan. xvii, 5).
((i)

(5) liesotvcniiir, noslcr

cum

aliis

mss.

Post yenuisse addilur
bns.

iiiioms.Colb. geiiiium.
sibi esse
:

lioiic

(b) Vai. (c)
lii

codcx

,

ipsiim

tioii

placct.

D

l-'':^

universam iii cn tentiisse. ilaud alisimili raiionc papa Serm. i dc tipipliaiii;i aitCbrisium naturnm
:
;

edit. omiie iiiilium. .\best oiiiiie a tiiss. (|uatii-

lis vxstet nur.i. 4.

Excusi, sed suh Cainul. cudcx ciitn Culb. , uovelli aposioli sub aiilicliristo. Rcclius apostolalus, sed ub aiiticlirislo. iil cs'., novelliim npostolaiittn noii a Clnislo, scd :ib anticlirislo obiinentcs. Quud (Oiifirtn. tiir bis lib. vt, n. 57 ;Vi7(i lu liodie, novi uiwslolalus mcndux sacerdotium, ingeris
((/)

aniiclirislo.

iiiio

alii, novelli

humanilalis as^iiiiipsisse ct vulgatus Tiliis Luc cap. 12 Per massic nostra; priiniuniversam naluram humaiiam indnisse. lliiic Grcgoiiits Nyss. Or. catccli. c. 52, a Tlifodurciu rclatits diai. III, docct iilco iios ciiiii Clirislu rcsurrcxisso guia non alimide. (/iKri/i c.x. mnssa noslra , cral hoiuo qui Deiun siiscepil qui pcr risurrctioncm e.rnlluliis
uiiiversa;

Bostrctisis in
lias

,

,

esl.

Pcriiide, iiiquil ibid., uc
essel

Cliiistuin
(e)

c.c iiiliHo criiiiiirnin.

qujddum
iios in

.</ imiversn niilurn wiiim animal, uniiis pnrlis resuircclio tn lo-

tiim penelrat. Iia
iiianilcsluiii t'sl
.'.lallli.

Spiriium sancium liic Vcrliitm ipsum iniclligi cx siiliscqiiciiiibiis. liiiic cap. 2 iu
11.5, discilc legilur lllirislus e.t inuliere niUus,
f.iio (ncius.

Ambrosins,

lib.

ivdc Fidc,

(':ip,

10,

Cbrislo addextcrani

1'atris scilcie cii;iriat

per

corporis unttnlem.
cuiii

ilitic iliiislialiii' (puikiiiis

llil.inus
,

Palrlbus

aliis asscial. Clirisluiu

tialiir;c

per VciiiiHi
(/')

s.iiicli-

tatis, rcsurrcciioiiis

acgloii.c sua: iiosjaiii p;iiiicipes
in M:iilli.
c. 2,

Ilic el alibi

sciiiirc

vidctiir

liibiriiis Clii isliim

etlecisse

Vidc

iii

.Adnol, ad Coiittii.

noii siiigiilaicin, scd uiiiversaiii gciicris Initnaiii iiatu-

nuin o
{g) In

r.nu a'-suiiipsissc. Al, ul cx suhucxis liqiiel, lioc putius

plitribus inss. rcsolventur.

scnsii,

ciiiti

tiulur;c uiiius nc singularis

susccr-

»7
I

SANCTI
,

llll

AIUI Kl ISCOl'1

C8
snh-

iiiililtiliiuir

i|unii(o

niiiiiis

h;cc
rfnri

Dci
,

ronviMicriiii

\

III

ad srmentivam inciintis Spirilus eincaciam

iii:ijosi;ai.

Nui)

iilc egiiit

lioniii

pi>r i|iiein Iioido

sianliain cor|ioralein divinx- virlutis inumbralio

trm-

ruriusoiil: scil
li

iios egiiiimi-.
iil

iit

Dcus caro

ficrct,

cl

prrarel. Ilxc conccpiinnis est diguilas.

'hiiarcl

iii

iiohis,

ubt

,

assuiii|ilionc carnis uiiiiis

27. PariHS

digiiiittt.

— Videimus parUim, vagituni
scqn
itiir.

ihlcriia uiiivcrsx cariiis iiicolcrct.
li
.1

ilumiliUs ojus

iius-

et cuiias digniias qiia;

Loquiiur ad Jusrpli

iiobililas

esi
in

,

conuiincliu cjus honor nosler est

angclus parituram Virginem,
vocaiiduiii
l''.iiiiiianiicl,

ci euin qiii iiatiis fucrii

i|iioil ille

Oeus

carne (u) consistcns,

lioc iios vi-

id est,

nobiscuni ncuin. Pro,

ciksiiii
"0}.

iii

Ditiin c\ carne rriidvaii.
i'l

clainal Spiiiius prr proplielam (Et. vii
trsiisesl, Dciis

H), angelus
Uomi-

llumitiliiUm (OHceiilionis

partui diiinitat com-

nohiscum

csl illc qui nascitur. Novuiii
(i) effei tiir,

ii,eiulal.
liiiiii

Scil

ne fortc dclineant scrupulosas nien,

Magis de coclo sicllx luincn
iiiini

et coeli

raj;ii.iiiiincs ruiia,-

vaRilus,
(/')

|iarliis alqiic coii-

signiim raOcste prosequitur. Angelus pasuiribus
n:itum Chrisiiim Doininum
,

tr|iiio; rrililciida cst siiigiilis
luiil:uis
liuiiiilii:ilciii

Dei dignii.-^s: ut voaiiihiiio

niiiitial

salulein iiniver-

|ioleslatis

prxcedai
igi-

soruin. Miiltiludo cxcrcilus coclesiis in laudcni pucrpriii concurril, cl lanli opcris pra;coiiia divini caetiis

iiec
liir

diynaiinucni
i|ii.e

iligiiilas dereliiuiuat.

Videamns

(I)

siini
,

niinislcria
sicrili

coiiceptus.

Angelus

gaudia cloquuiiliir.

Gloria dcindc

in

coells

Deo,

rl

Zirliari.e loi|uilur

partus afTertur, de incensi
Joaiines
hi

B

p:ix

in lcrra

lidu.r

voluiitaiis lioininibus
,

nuntialur.
;

loio
;iilliiic

sacrrdos niulus cgrcditur,

vocem

Adsunl deindc Magi
posi lllam iiianis
si

involuium pannis adorant

cl

ulero niairis dcleiitus eruiiipit,
lllii

Mnriam angcconimo-

ientia: su:b

opcralionem arcanain,

l.is

bciiedirit, iiialrcm

Dei

virginrm pollicetur.

posito in cniiis gciiu flectunl. Sic per

Magos cunaruin

Illi

xiiginitatissua; consiia dlfricultaie facli

sordes adoranuir

,

sic vagiins sic partui

per angelorum divina
proclantans per pro-

xriiir,

ange'us
riiiiii
,

eflicicnli.Mii divin:r

opcratimiis expo-

gaudia (2) hoiioraiur,

iit; ail

Spirilin tanclut (c) de tuper teniet in
libi

(r, ci virtus
I

Mlistimi obunibrabit

{Luc.

i,

55). Spi-

pliclam Spiritus, el (5) (j) angelus nuntians , el nova; lucis stclla lamulaiur.Sic initia nascendi Spiriius

iuis

sancius de super veniens

virgiiiis interiora
[

sanc-

sanctus supeivciiiens et inumbrans viilus Aliissimi
nioliunliir.

liliravit, el in
liis

42

'•'«

spirans
]

quia uhi vull, Spiri-

Alind intelligiuir, aliud vidclor; aliud

spiral (Joan. in, 8)

Id) n:\U\tx se htimaii* car-

oculis, aliud aninio(4) conspicilur. Parit virgo; iiartus a
lur.

nis (e)
siia

immisruii; cl
(()

id, qitod

alienum a se erat,
ati|iie

vi

Deo

cst. Infans vagil;
;

laudantes angrli audiunIia

ac polesiate

piicsumpsil:
huinani
(ij)

ut

ne.quid

Panni sordcnt

Drus adoratur.

polestatisi

pcr imheciHilaiein

corporis dissideret,
,

digniias
niilitas

43

"<"> amitiilur,

dum
egii.

carnis (5) {k)

hu
J|

virius Allissiini virgineiri olniinbravit
ejiis veliiti

innrmitaiem
,

adopiatur.

pcr

umbram

(h)

circumfusa conlirmans

C

28. C/irt»/u» gettit
(4) C'oiicitii(ur.

Deum

Par

eiiain reli-

(I) Sini. (i) HoiioraiiJur.*
( <)

Et

i(/i;)siim

angelut nunliant.

(5) llumilitat adoptaiur. Sic legi> dehet. loci coiitrovcrsia qux vide prxmissa sunt.
(r)

Pe hujus

(a)

taruiit. el Vat. has.
iiriii,

Vetusiior codex Remig. subtistent. Mox mss. ex carnc renati. Uhi apud Leoa mio lia;c llilarii vcrba laudantiir ep. al. xcvii.
iii

Iinmisccndi

vcrbum
,

hic

non confusioncm uirius-

inivissima ediii'>ne ex ftoin. iiis. Dco es carne renali. IVjcstat laineii (".lirislum rx rc'uvaii. Seriuoeiiim est de nosira per cariiis leparatione , cl vrhili quadani :ii su^rcptione

Mimc cxxxiv,

lesliluUini csl, in

Driiin comniigratioiir, iion

dc regeneiauoiie per

l)a|i-

iiiin liinuin. l'oiToincodicecan. Ktcl. Hoin. apod rursuin rxliilienUii, driii Lronem T. n. p. ii-i. h;vc
b ril ciiiii

scd intimam conjunctionem. Aotiit enini , inquit Lepurius in libello emciid. vne corruplioHe mitceri «1 lamen in veritale miiceri. £odein verbo ad exprimendam Verbi cuiii rarne conjunciioiiem niuiilur lreii;ciis lib. iii, c. ^l ; Novatianus de Trin. c. li^t.yprianus de idol. vanii. ; Augustinus episl. cxxxvii, n. 11; Leo Papa, Ser. 3, de Mat. Chr.; Vigilius I. i coiii. Huiych., ctc. (0 Verbis praisumo et assuino Hilariuiii promisiuc

que natiirx

signilicat

,

iectiooe

iiiiaiii

reiiiiennis.

iiii
iii

ohsrrvatum

csi alibi.

(b) Id esi, dcclaraiiduni esl
<

quomodo

Chrisli eon-

orlu, aliisque qii* inlirina iii eo vidcnlor, Dei , inlirmilnlem diMiiiiii coiuniendrlur. Drinde «olmilnlis
(plii

(g) [n nis. Vat. bas. hHinani generit. distiderei, supple a Dei dignitule.
(h) A|'ud Lips. ct

Tuin posi

Par.

cirtumfusani. In ras. Val.

qu» ex drlei lu vohiniaiis suscepU esl. poutlaiis anibitio idcin esl quod magnific» ct gloiio"» pdlcslali» osieiilalio. (r) Mss «iiperiieni^t, sinr de. el Kr. ikt ae hiinuwir nirtii imniiiirHif ; ((/) ll;id.
ilirii llilariu-.

Tnm

D

bas., circuinfulsa. Bad. ei Er. cum oinnibus fcre luss. circtimfusa. (iIScrihui)lconslanierTet. lib., ec/V-riKr.vel /Ktc/ertHr. (j) Sic msb. Iii vnlgaiis aiileni hic adjicilur idiptuiii;et inox liaheliir dcnuper
(k)
t'riii«ni.

di'prav;itr. Niiiiiiuni
iriii
liir
,

non adverlrrr SpiriUim
,

s;»nrtiini

dici lerliiiii
qiii"

S'iiiani
i|uo(l

prii|iruiin

srd srrnndam Trimtalis pcrad silii coriuis condidrril;

opus sigiiilir.iiidum noii iiialc niiUir lliUrius utp.iie qn:» usus est Moyses Grii. ii, jjiirdiidi verho inslitulionrni. Spi7, .vl cnarrandam pritiii hoiiiinis
,

Apiid Par. iitimiliilur : inale. Nrc mrlius deindc Vi.loniius codcx, diim carnis humamiai. Tum Uad. et Lr. cuni iiiiniiutlis inss., aiicrnrur : qui lorus niariiiii Frlix l'rgii.r olim qiicrrU' orr.isi<inrin dnlil
,

gcllitanus
Iliiiritiariis

illiiin

in

h;rrcsis patrociiiinni

^idilucerct.
PrtPtle^l.

quipp(<

iiiiiio

prxfil.
ipiia

in

lih.

dr

Vir;;inein dc^censuii» cadain raiionc iiiiirprrtatos esse phiriiiins 1'airrs osiendinins prx-

iiiussancti

iii

iradtl
piiiii

:

h ilifrm

iiifflirriii

Oriiellilanir iivilalis epiteo
,

in conrilio

rcvicluin

cinrujilo

mHnenbtii
,

liuiinis

noslriu
lih.

pcneialis

§ I. Ihi inonuiiiHis
,

li«nc
spi-

jiiniore biottutkecario .iqueiuit yiiiuiii, lilirHiu B. Ililarii riinti, «(

Cyiiiiani
,11(1

de Mul.

Vaiiil. lerlioiirm

Carncm

ubi tcripiiim erat ADOitiiiK, inimiul

car-

(S'i'

siiii'-io ciwiicr.inie vuluilur , sii^pcclam ; ciiiii rjus loco

coiriiplionis
iii

valdo

nis humtlilai 4D0Piiniii

siiirrriorihu.smss.

ilrm

lih.
iibi

VI
li.

:

Sic rt Alriitniis coiilra cuuii'u omnino pcrverstssimc dicii , Anoi'TAait, .\i>iiii.iTm
.

h.ilcalur, Curiic Spuilus

.siiiirlus

iiidMidir.

iXA,

Ililiirius

I.iiriii» r'/uiiiriM

«9
(|ii:»>

DE TRINITATE f.IBER
osl rnrsiu oelatis.
iii

U.
ted Splritum qui
c.v (l

70

Nam omne (empus, quod

\n

A mundi aecepimut,
E( rursum
:

Deo
Cor.
,

ttl

,

ut

liomino ogil,
ii!>

(1)

Dei opcriliu<i eiplevil. De singiiin tiniversis

tciamut qua: a Deo donala shkI iioHi

u

,

12).

noii esl (ein|iu$ dicere: (aiituin iilud

Vos auleni iwn
si

estis

in

carne

sed in tpi-

vir(ulum et curationuni gencrilius con(uendiin) est
iii

rilu; (5) (e)

mmcH

Spiiitvi Dei in robis esl. Si quis
,

cnrnisassumpiione bomincm,
29. Spiriium tanciHm ette.

Doum
De

vero in gesiis

aittem Spiritum Chritli non linbet

hic

non

tsl

ejus

rcbus exsis(ere.

{Rom.

viii

,

9).

Et rursuin; Si

auitvi Spiritut ejut
hnbilat
in vobit
ct
,

8|iiritu

aulem

qui luscilavil
tuscitavil {()
lia

Jetum a mortuit,

qui

s»nc(o nec Ucere oporiet, nec loqui necessccst: seJ
sileri a iiobis,

Christum a morluis, vivifuabil

nmtahttbilal
,

eorum causa

qni nesciunt,

non po(es(.

corpora vttlra propter Spiritum

imm
,

qui

Loqui au(em de eo non necesse es(,
c( Filio auctoribus,

(2) (a) qui Pa(re

in robis {Ibid.

H). Liide qnis
per qncni

est

el

doiiatur

cl

conOtendus

est.

Et qnidem pDto,

habetur, et Dei est; cesset
tium.

liinc
si(
,

sermo
et ol)

culuinniaiisii
,

an

sit,

noh esse tractanduin. EB(e:iiin; quando quiet qui confcssioiii

Cum
: ,

diciint
(j) si

quid

v<l

dem

donaiur, accipidir, oLtinetur;
contieius est
,

qiialis sit

responsio
,

nogir;i

displicebit diceii-

f'alrts clFilii

iioii

poiest o cunfessione

tium

Per quem omnin
,

(A) e(

cx qiio cmnia sunl,
lldeliiiiii
;

l'atris ei Filii separari.

im|ierfec(uin
lolo.

cnim

est iiobis

el quia Spiriluscst Dei

donuin
,

ilispllceaiit

totuin, si aliquid desit a gcnliae

De

qiio si qiiis intclli-

g

cl Aposioli ei Prophetse

hnc laiiium de co qiind cs(i)

nnsirx sensiim

reqiiiret, in

Apos(o1o legimus

sel loquenlss; el posi bcec Patcr ei Filius
ccbil.

dlsiili-

nnibo, QHOiiiam
ftlii

esfis /i/ii
(fr)

Dti,

misil

Dcui SpirilHm
,

sui

in

corda

nottra
:

clamantem

Abba pater
Spiritum
iv
,

30. El P«ler et Filiui

m(

<aiic/u.;

Spiritnt.

— Maambi-

(tjalal. IV, 6).

E( rursum

iVo/i/c

(•oii(riii(rti«

nere auiem hiiie quosdam in

igMortiiiti:i ;jii;up

(anciitm Dei, in quo signali etitt (r) {liphei.

5()).

guRate existimo, quod
(i)

lioc teriiuiii, id
vi-Jeaiil

cst,

qnod

El ilcrum

:

Not aulem non tpiritum

(d)

hHjus l^l^

nmiilnutur SpiriiusBantius,

pro l'alie et

(1) Forie rec(ius in |iiM'pusi(io 111.

nostro codice prjBlcrmiltilur

ii)
(.5)

Qui a Pair«: non male.
Si quidem.

hiimHitnt a Magit
ilieciebus

adoratn
,

fi(

,

el

mytticii

munerum

(.orlicicnsis

hnuoraia nnie

iion ndoplala.

annos

800

scriptns

Pcnes nos es( lilicr posiremas
etsi niala

liascc syllabiis p(a(iir loco
linsitaii fiile, noii

abraso exlnliens;

cst ado)Hacodiccs Colb. cl Carnnt. aiite Folicis 3CVHin e\:iiati , aliii|iie sano prorsns c( iii(o yiii loco cxhibcii(. Neqne advpUiliir aliiiil lilc snnat qiiam assumiiur. Ex co enim i|uniViisteiidit Hihtriiis Clnisio , etinm piistqiiam ciirnis huinllilaiem assiiiiipsit, diviiios hoiiores dclaios ab angelis a Ma^i'!, Spiritus sancti lestiiiionio, ctc, appriiiic conclu-

lamen male adsoriptuin

(«r:qiiain lectiom^ni

C

CoU). et Carn., a qniliiis dissidcre consentienliiliiiii neciio;i ex r.orni. iino .Snrboii. Colb. re«(i(uimiis 7«« Paire, id esi , si nostra nos iioii fallil opiuio, qiii cuiii Po(rfiii ei Filinin am;(ores liabeat, conhtendus est. Cei te Filium Spiriius saiicli aiictoreiil rocafl jam :iiidiviiiiiis miiii. .1 et iiifia ut por Pairem i(a ct per Filium esse Spii iium sanciuiii deelaralur, qiiod paiilo post iiola /i ostoudomus.
Iias.,

tihus iion cst
I

,

ali

(/))

Editi

,

veiira

;

renitciitihus

iiiss.

,

ilieiH

dit ilignitatem deitatis

non

amitti, duiii c;iriii$ liiimili-

in ms». Va(. bas. el Camul. , in redemptiomi. {d) Prnnoinen Itujits hic e( infra, n. 55, abent a velusio ms. Colb. et Gcrman. favciiie gr.xco itxlu.

(e) Siilijungiiur

t;is assumilur, seu Dcuin poteniia sua noii cadere , ciim hoino infiniius cssc incipit , citi , iit ait in psal. LV , n, 5: <a;iiinnien[i te ex forma tervi tirtulem Dei

(c) Cnrl). ins. cum duobiis Uenii^. tl aliis, niiyuidein .Spiriius Dti.

alqiie

liilcris

nalu>am forma lervilii non ubtlulit. \l si priadvrulur, non cx oniiiibus superius assninptis
ex pnixiniis verbls, Paniii
:

ciit CDiicliislo, seil t:iiitum

sordent
iit

Deus

ndoratitr. Imiiio
iii>i

ex

liac

assunipdone

,

lia juxia giaecuni mss. nieliorps, ubl iii (/) viiig:Uis, (ju! s!isci/aii( JcsKm. Mox iii imp ms. Colb., pioptcr tiiltabilanleiH spiriium ejun in tfobis. {{l) Sola cdilio Par. , sii; responsio. DoinderftVctiliiini rclerlur ad-woj/ra, qiiod iiis(ar e3( noKrtiin.

adorari , null:i cril Coiicliisin, qiige cariiis hninilitalem ndorarl pi;udicaret. Itaqiie non aii hilarius carnis hiiiiiiliiatein a .Ma!;is :idiiia(ain , sed 0x Magorum adoratiniie aliisquc
qiia
iioii

coiilinotiir

Dciiin

{h) Etlili, in qiio.

Melius

iiiss.

ex

qtto

otnnia; qilibiis

vcrliis llilarius Filliim, Slciil et suportoribus per oinma P.ilrcm «olet iiidicare. Sio supra n. i :
est

quim Unus

enim Deui Paier ex quo omiiia
.

,

el

ar^uineiitis deiutcni

unus Viiigeniius
:

siib cariiis hiiniilitatu latenleiii
iii

D. N. 3
Iii lils

C.

doiiioiistiat. Ilnc spcctal i|iiod

p^al. cxxvii,

iiiiiii.

tv teslas per qttam
igiliir
,

8, corporis assnniendi propusldiin vocal adoptioiieni

coipoiii quod ex virgine prtcsumpliirui eisel. Al si liiiic qiiiiilaiii inodu eicii^atur Fetix quis xquo aiiimo feric valcat eum li;cresis su,c paironum qu:csi.ssc ac ciiassc llilariuin , qiii ubiqnc nduptlonis in Cliri.ilo iiomcii cxliuriescit, ac ii(!min:itiin loio llb.
; ,

perquem oinnia ; ct paiilo post (jnu pooninia una progeiiies ex qua oiniiut. Per quem ontitia et ex quo oiiinia, re, :

spoiisio habeiur ad iiistitutam

qu;fs(ioneiii per ijuem sil Spiriiussanctns, qiiasi dicorel fir eiiin est per qiiem omnia, sicul elper eitw exquo oinniit. Iia ct ad

M,

noii

adopilviim scd viTiimac propriiini

diiasalias qii.Tsliones subscqi!Cntes ub gitid sit , itel qualis sit, sobrie respondetur, Spiritus esi Dti, donum
:

lillniii

cuiii

jideliam;
fi)

nequid asseratur, quod
acccptum.

a propbetis

csse accriiiiie propugiiat. Deniquc liuno i^ouin iiiiilaliis vidclnr Ambrosius lili. i lie (ide c. 4. ubi ex Mj^oniiii ailoratloiic , hunnrnate cimaruiii, angcloliiiii obseqnio, clc. Iia ncc digiiiliis nacniiciudit
,
:

otapo-

slolis iioii sit

Carmit. ins., ditpticebunt. (;) Siila edilio Par. doiniitalur : lapsii librarloruni. Apiid qnos autem |iro Patre el Filio Spiritus saiicli
iioiiien iiilelllgi .soleai, supervacaneiiiii est

lunilis nKtjestiilis amitlitur, et aisuiiiptce carnit verilai coiiiprobittur.

aiinoiare.

Ediii »\ iinico nis. Colb. nulliiis fere aiietoriia\\i,<IU!aite Patre. Mss. Ckirb., duo Romig., Thcod.,
(ri)

Pratol.. Viiiil.. Silv.. efc,

cum

Paire.

Sedcx

q\{i a Palre. .Malleiiius qui veterriinisomniuin codicibus V»t.

enim pnimiscue hoc Vocabulnni iisinp:iiii Hermas, Juslimis lrcnj'U6 Taii.inns, Tcruilllanus , Lacl;i!itius , Cyprianus, PbuPbadiiis Epipliaiiiiis, apud quob S;>m(iu divinaia naiuram (ribus p(;rsoiiis couiraunem passiin sigiiificat.
Sic
,

,

,

II
lio
rri<i|ii.:iiU*i-

SANCTI
iiiU'llii;i.
Iii i|iin

IIILARII EPISCOPl
:

n
Sainaria
nil

iiihil
(ii)

scrii|jiili

i-st

j^ iii:iU.it

:

i|ii<itl

.iJorandiim Dciiin
,

pcr

bivu ciiiin r:U<;r, sivu

I''iiiiis,

(I)

ot

Spiiiliis

ct

li:ins};i(;ssioiiuiii loKJ.s

lodiin iiiomiIs ulcgeral

Jmkri
»cdoin
,

iancins

csl.

vero
C'i"i "<li<"i<:<'«^'i">< <i<.

lenipliiin »

Salonionc condituin

rvligioiiis

45
Sod

^''

Deus

Spiriiiis csl.

Hrriir Siiiimrilaniv
id qiiod
iii

Deum (cm/i/u

iv/ moiilecUunleiilis.


ut

cxi:>linialiaiit
r.ollis

<|noruin

nirorumquc prvsnniplio
doinus
cxlrn qiiein
<|iii:i

aul

uklito, aiit

cxsiruct.i:
ct

roiiravo, liuuui
niliil

Rvaii);uliis legiiiir, Qiiii Dcits spiriir.s
coiiliioiiiliiiii
ciiiiii

inira qiifiii

omnia

ojus c.ip:)X
incoiii-

eii(Joaii. IV, -24), diligciitcr csi
ci i|ua raiionc
sit

qiioinodo
illctuiii

Cit, rniiliiicbat.
prcliciisiliilis,

Ergo

Dcus

iiivisibilis,

dictuin.

(Jiniiu

iitiinuosiis46''^'' ait lUiini.iiis veiiissc
in inuiitevcl leuiplo
,

dictiir

excausacst,
Spiritus Dctis

el dictiralio
;

cx

sciisu

crit

tuinpus.ut

niiii

Dcussit

:idor.iii-

inlclligciula (b) dicondi
110 csl,

iie
,

quia rcspoiisuiii a Doniisancti Spiri

dus

.

qnia ipiiilus Deus ist

cl spiritiis iiec ciiciini-

cf^t

iilcirco cuiii

scribitur, nec tciictur, (d)
tcin

i|iii

pcr

ii;itur.e
,

siix viiiuoiiiniliiis

lus

iioiiiiiic

et usus nogclur cl doniiui.

Cuin Sainariredciiiptio
(c) aqti:c

ubique

u-.t,

ncqiio usqu:iiii :ibcst
:

iii

ian:i

Uomino
ct

cral serino

:

vciicral

unim

oiiiiiis

cxubcrans

li«s igitur
.sinl

verus esse

adiir.it<ires,

univcrsoruin. Cui posi niullum scrinoiioin
viv:o,

qui in Spiritu el vcriiaie

adoraluri. Adoraturis
,

quinquc virorum

,

et

nunc cjus qui esscl
:

autcin in Spiriin Oenni Spirituni

(f) aller in briicio,

alienus(//)i(/ ,liO), miilier respondil

Domiiie,aiiimad-

g

altcr in lionoro csi
qiic sitadoraiiiliis.

;

quia discretnra estin i|uo quiseiiini tollit sancti

rerlu qiiod

propliela es. Paires
;

nosin in muiiie hoc

Non
qiiia

Spirilns ct
esi,

adoriKeriiut

el

vos dicilis ijuoiiium iu Jerusolyiiiis est
:

nonicn

ci do:iiiiii

,

dicium csi

,

Deus Spiritus

locus ubi adoriirc oporlit. boniinus respondit
iiii/ii,

Creile

Rosponsiini autciii ost niulicri Dcuni teii^plocl montc
claudenti, cssc oiniiia in
invisibilein
invisibilia

iiiulicr,

quonium
iii

veiiil liora,

quuiido neque in tslo
Palre.m.

Deo

,

Dcuni

in sonioiiiiso, ct
iii

moiilc, neque

Jcrosolyniis
nescilis,
iios

iidoi(d)iiis

Vos
,

alr|uc
ci

ini?oiii|irclicn$il)ilcin

iis

<pi:b

adoralis quod

udoramus quod scimus
Sed

iiicoinprcbcnsibilia

sunt adoi-aiiiln:a.
(/")

quoiiimii saliis ex
esl, c.im
ri-ri
;

Judxis

esl.

lenit liora, el nuiic

Al'|ne
esl,
diiin

ita

nalura ct miineris ei bonoris
iii

sigiii(ic:Ua

ndoratores

adorabtint Palrcin tn Spirim

cum
,

Spiritu

Deum

Spiriiuni docuii adoiaii-

et vcritule

cieniiii

Pater lalcs qiiaril quiadorent eum.
cst
,

ct liliert:iteiii ac s<-iciitia:ii adoraniiuin, ei
iiilinitatcm, diim
in Spiritu

ado-

Spirilus
et vcrilute

enim Deus

et
,

adorautcs

eum

,

in Spirilu

randi (q)

Duus SpTitiis

oporlel ndorare

quia Deus spiiitus est (Ibid.,
trailiiioiium
in

adoralur, (h) ostemlcns.
5-2.
»111.1

21

ei scqq.).
,

Mulier

igitiir

meniorpaterlani-

Similc

linic eliain illud

Apostidi esl

:

Qwiii

Domi-

nariiin

vct

iaiiiqii:>m

Smiaria

monle, vcl

SpirilHS en, ubi

aulem Spirilus Domiai

tst, ibi

quam
(I)

Jcrusalciu in lcinplo ailurandum Deiiin cxisti-

libcrins est (II Cor.

iii,

17). Discrevit ad intelligcnii.c

Et Spiritus

sjiiclus esl.
,

mss. cuni vnlgaiis et Spiiitns saiictus Pnercriinus ciim uiio codice Vaiic, ci Spiritus nisi iii;ilis ciini vclure Colb. ac (>criii.: rsl sive Filius erit sanclus Spiritus. (ti) V.iUli, dicenlii. Lcgciiduin csse diceiidi passivc
(a) Pluri's
tsl.

C

tii

eo qiiidcm

miaiiiie

nou comparatur

iiec

comqualHr

el sancius

.

est,

m>s. auclorilas, luui b:ec siiadcnt lili. 14: Intelligenlia enim dictoruin e.t caiisis esl dicendi : quia iion sermoni rcs, sed rei ;.<:( nssuinenda

lum
IV,

potioru'ii

II.

«criiio subjectiti.

(c)

lii

mss. opliiiix not.v,

uqiice vitx, et

mox

qui

dum tubditus per obedicaiiiv obieqHtlam diim ad deMeram Dei tiim conscdil, cam tiH ut coiisideret dirlum sit, duin mitHiur. duin accipil, dum in oninibus voluiitaii ejus qiii se iiiisil obsequitnr. Scd pidiitis subjeciio non esl esutiitia' diniinulio, nec leligiunis vjfi.-ium deiicnercm cfficil Hiiluram. Et post paiic:i, Uabiiis noinen, ied cjiis ciijits et /i/iiis est, fil Pntri et obscquio subjectus ei nomine. Dcmuiii lil>. iv, solcmct Dei iiis cst dislinctio Dci diciiiiis seu jul>cnii$
Filius Putri,
,

esset alieni.

(d) Nonnulli niss. cnni cditis, quia. Sequiinur pntiores. Doiiide in iiis. Vat. bas. ei Vict. onirics exupc-

criicieotis, qiioruiii t:iiiien iina iiatura pnpdiratiir. l!.l cti:ini liic iibi Spiritnin s:iiictnin a Deo, iil est, a Fa-

rnns.
omiie,

Habcnl
alii

eliainplcri<pii! alii oiniics, uniis Sorlinn.
iiinlaiidiiiii

ircs omiiid. Niliil
iibi

vidctur. Ver<'St
"i
:

tro, el a Doinino, hoc csl, a Filio, subsistcndi r.iiionc alium csso o^iensnm cst, n:iliira iion aliiid e>so muliis doiiioii^tr:itiir. Quid ciiiui aliiid silii viilt, Donin iiili.

liuiii eriilicro,

dc

S|>irilu

seiiiio
iii

est, llilario

nlinin, iuvisibileni, iiicomprclioiisibiloiii, inioiciisuin,
ciiiii iii
iii

rainiliarc.

Du

illo li:ibet

cap. 10
lil

M:iitli., niini.

Spiriln ailoratur,
invisib:lia ct

jaiii iiifiiiiia

rati"nc, ubii|iie,

Quanlumlibct
liinicn
fO;)i<i

assuiiuiliir a

cunctis,
ca|).

ad lariiicndum sc
ii.

iis qii.o
111

iiicoiiipreliuiisibilia siiiit, iiii-

seinper cxuberal.
tiidicdlur, fui
,

— — quod —
.j

1.5,

liirqiniiir cxuheiel ...... ^. .,

l()

:

.Vpirilii.s

nio

viill, ......

ms. Vat. bas., uller in vbscquio. quod ilu J^ daiii sanclo dictuin, ul ali uo Spiritii qui ailor:iiidiis perlocla<ii cst aliiitn ciini cssc conliciaiiir, vidori po-.>ui Ari.niis Ita inss.
(c)
Iii

adorari; quid, in<|ii:iiii, lioc sibi Spiriliis oiniiiiiio>,. nisi .... ..,,.. ...... lioiioranlis ct honoraiidi - , csse propoitionum , .rquilitatciii el niiiiatcm
scinclipso
't

S|:irilu

ravcre, Spirituin
cfliilicntibus.
llil.:riiis
qii:i

saiiciuiii
illn
Uit|ii(

1'aliis el

Filii miiiisiruin

liciintin

At

ndi niodo lanliim liabet

s:inctiis,

r.ilioiium

proC'"<si>iiiis,

seu

sii)iordinalioiiis

Spiritns sancliis siibjicilur priiicipio a qiio proSic de Filio, lc.ianto sc iion possc <|uidipiain :i nisi videril Palreui racioiiicni , iii l's:il. cxiwiii, niiiii. 'ii, bxpiitnr: Co.'ilc>.'ai(iin dc se polalalem pcr reecrentiiv hunurcm ci iiii uiiiiilu mcmineiat confitendii subjccil, non sibi adiincns quud siinilia Pul i poiset, sed eum pcr qitem similia posscl oslendens Sic, lili. dc Synod., n. 51, divcrsas ciiiiincrat ratiuncs,
Cotlit.

iiisi qiioil iii Carnul., ampiissiiH'! stQHicrprcMii cst. S|iiiiliis iii vulgalis supra, n. 2, iliclus e»t niiiini- ipio.l s Doo accipimus, nuiic vitlctiir dici iiiuiiu-; ipi .1 IVn Koip^a <|uein a lioo accepiniii> Sptrituoi deferiuins ci ie<lilinius, riiiii n.>ii iiostro, sod illius Spinlu \i-

(()

est

At

,

qui

se

ra<:ci'C

vciilos cl f.iinulaiuiir.
(il)
iii

ll:ci'

ailor.indi
,

iiiriiiilas

inin rcpcMliir ex

cu

<'nui

a<|or,itur

Sjiiritnin

liilinilum c<se

no.csso

csi.
(/()
lii

ctlilis,

oil:'iii/i/.

Al

iii

scripiis,

ojIcik/ciij,

ipiibds Filiiis, cli:im qiia Deus,

stilijiciliir l'.itri

:

\ cl

<pioil reluriur :id

docuii

w
73
significnlioncm (n) cuiii
fiiii

Dli
c>l
,

TRIiNlTATE
csl. Nuji

MBER

111

74

;ib

ei cujus

A

''"', '" /iT(f

iunl Dci.
in

Non

eiiiin

uccciiinis xpirilum scr-

ciijinj^iiilicrc li;il)ciii|iiciMiii;ii csl,

ncqiie cadciii sigiiiciiin dicii,

viinlis

itcruin (i)
,

limorem, seJ accepistii Sfiiriium

(icalio coiiiiiici cuiii

alque cjus.(l)lla

Dunii-

adoijlionis

in

qno clanwmus
Oiiia

Abbu

paler [liom. vui,
(/1)

nus Spiritm eit,

naturam

iiirinitnlis

cjus osiciidil,
(b) ibi tibertas

14). (g)

El rtirsuni

nemo

tn Spiritu

Dci diiil

cum
esi
,

vero adjecit, Vbi Spiriius Domini

aiiatliema(^) Jcsu.et nenwpolesl dicere
nisi in Spiritu suncto (I
sioiies

Dominum Jesmn,
,

eum

(\m
,

ejus

est

significai;

qiiia

ci
ilji

S|iirilus
lilieitis
iic

Cnr.

xii, 5).

Et rursiiin

Diviet

Doniinus est
cst.

et nlii

Spiritusesl Doiniiii,

autem

(0)

donoruin

suiil,

idem autem Spiritus;

li.cc noii tjuod

cau^a poslulel dicla sunl, scd
(c)

divisiones minislerioruni sunt.
ct

(1)

idemautem
xcd

iJoininus;
qiii

quid

in

his obscuriialis
saiiclus

h.crciet. Est
«'nincs

eiiiiii

47

divisiones uperalionum

suiil,

idem Veus,

Spiritiis

uniis ubiqiie,

|iairi;ircli.is,

operatur omnia in omiiilms. Unicuique nulcm doiialur
illiitiiiiuilto

prophcias,ciomncincli(iruiii
iiein cti.iin

li'i;is

illiiniiii;\iis,
:

Jom-

46

Spiiitus ad utiliiaiem. Aiii autem daalii

in

uteni inalris

ins|iiraiis
,

daius deiiide

tur(Tj perSpirilum seinio sapienlia:,

serino icienlia;

aposiolis c;itcrisque credeniibus

ad (2) •igniiioncni

secundum cumdemSpiriluin,
alii

alii fides in a/ii

codem Spirilu,
operatio virlualii

ejus qiire indiilia esi verilalis.
35. Spiritus sancti quod officinm In nobis. aulein sit offlciiim cjns
niiilianius.
iii

dona sanitaluin
ttlii

in
,

uno Spiiitu,

— Quod
B

tutn,

yrophelia

alii (jj sepiiratio

spirituum

nubis, verbis ipsiiis Domiiii
qucc dicain

genera (8) linguarum,

nlii [k)

interpretalio linguarum.

Aitenim: Adliuc mulla habeo
ilUi

Oinnia aulcm
(Ibid.

liccc

optrntur nniis atque

ulem Spirilus

vobis,ted non polesiis

modo

portare (Joan.\s\,ii).
;

i

et seqq.).

Ilabcmus

iijiliir

ilnni istius caus.im,

Expcdit eiiim vobis ut cgo e.im

si

icro, miitain vo;

h.ilicmus effccius,
sii,

ei ncscio quKl
sil et

de en

anibigiiiiatis

bis (3) Advocatiim (Ibid. '). Et rursiiiii

Ego rogabo
vobis-

cujus

in

absoluio
sancti

causa, et ratio, ct poiestas.
iiiQ.riinc

Patrem,
cutn
sit

et

alium Advocatum mitlet vobis (d) ul
verilatis [Joan. jiv,

5.3.

Spiritus

donuin

ncccssarium.

in

aternum. Spirilum
diriget

16

et

Absqueeo habetur nuluru Deum

inlelliqeiidi,

non usus.

il). llle tos

in

omnan

veritatem

:

non eniin
et

— Uiamurergo tam libcralibiisiloniset
pcriiis oslendiiiius, Aposloliis:

lisuni

maxinie

loquelur a $e,

sed

qucecumque audierit, loquelur,
qitia

neccss:irii niuneris ex|icl.iniii5. Ait ciiiin, ut jain sii-

venturaannunliabil vobis. Illemc lionorijicabit,
(4) iiifo

dc

Nos aulem non
qni
(l

spiri-

sumei (Joan. xvi, 13

et

14). Ilcec de pluribus

lum hujus mundi accepinius, sed spirilum
est, ul

ex

Dco
11,

ad inleUigenlix viam dicta
(e)
tiir

siint,

quibus et voliinlas

sciamus qua: a Deo donata sunt nobis

Cor.

niuneraiitis, el ratioelcondilio
ut

muncris contine-

12). Accipitiir crgo

ob

.scicniiain.

Dl enim nutnra

liu-

quia

iiifirmitas nostra

neque Patris neqiie

niani corporis cessantibiisofficii

siii

causiserit oiiosa;
sit, iiullus ini-

Filii

capax esset, fidem nosiram de Dei iiicarnationc
sancil

nam

ociilis, (9) (/)

iiisi

lumen
iiisi

aiildics

difficilem,

Spiriius

donum quodam

interces-

C

nistcrii eiil

usus, ut aures,

voxsonusve reddaiur,
ul iiares, nisi

sionis

siise

foedere luminaret.

muiius siium non recognoscent;

odor

34. Est auteni nunc consequens, ut et apostolum

fragraveril, in quo officio erunl nescicnt; non qnod
liis

explicantem

doni
.

liiijus

viriMiem

aiquc

offlcium

diCcict nalura per causam, sed iisns habolnr ex
:

audiamiis; ait enim
(i) Ita (2) (3)

Quoiquot
elc.

nim Spiriiu Deiagun-

causa

ita ei

aniinus huiiianus nisi ncr lidein duiiuni

cum

ait,

Deus,

(5) In aiilcrioribiis,

Jesum.
lii

Cognilionem.

(6) lliex libntnosiro.

pra;ccdciiic, Jo/m/io«u;ii.

Codex Veronensis
;

intcrserit,

Spiritum Paramiliel vobis.

(7)
(8)
(9)

clylum
quit.

ipse

me

clarificabit.

Lt rursum. Rogabo, in-

Donalur. Cenera sernionuin.
iSisi liiinen

(4)

Pairem metim, cl alium advocalum De meo accipiei
Hujus distinctionis usus rursum

ac dies

sit.

(a)

reciirril lib. iv,

n. 21 : Duple.r aulem in angelo Dei significalio est ipse qui es(, ei illc cujus est. Ejusdeni vestigiuiii deprclieiidiiiius
II.

apud
:

Tcrlullianiiin

cnntra

Praxcain

,

20,

iibi ail

ISulla res alicujus, ipsa est cujut

esl.

Clariusinox eiiuntiauir ilibti;ictinnis inenibruiii, cuin pro ciijus esl, lcj;ilur qui ejus esl.
(b)

D

Eiliii,

ibi iibertas
iiiss.

,

ct

euni cujus est significnt

-

rclrag iiilibus
(()
lii

iiiss.

probiP

nui;Ti

Colb., Rcmig., Germ. et

in (i//ioiem, qiKid infra lib. vi, n. 4i, magno consensu liabent vcleiPS libri, jiixta griec. £«. c.o6w. Ijiindi; P"Si vcrliuin Lidoptionis, aJduiit editi filiorum niillo lcie suffragantc ins. Pleioriini(|iie inss. auclorilatc reiiioviimis liinc: (g) Ei rursuni, Nos aulem non spiriiuin hujus muiidi ar cepimus, sed Sjnrilum qui ei Deo, ul scianius qnw a Deo donala sunl nubia. 11 cc poirn Apostoli verba infra, n. 35, relilnrus llil:iiius, ciini pr.cniittil, ui jam snpenus oslcndimus, indicat eadeiii iiuni. 'i!}
:

(I Colb., Iiaberet : quod licet pr;clcrre tacila voce causa. Iii Vitl luteret. I.egendiiiii nlini cnnjcclavit Lr:isiiiiis, ne quis in liis difficuUalibus lia'ierel.

al

jam

rcl.iia.

,

(d) Siibjungunt bic plori |ue inss. cuiii cxciisis Siiirilum paracteium ; ipse nie clarific.ilnt cl rursum,

Hognbo,
peliia
ni.iii.

miltet vobis.

iiiquil, patrein meuni, el alium advocniiin Qu;c veiba iil per|ier.im cl confiisi' rcrcinovimus auctoiilate cod.Colb. nec iion Gcr-

(h) Abisi D.i a vclcrc ms. roib.; secus auicinlib. Mii, 11. 27. Mdx in Carnut., Colb., Vicl., anatlieina Jesu, nini Jesum. :ic SorlHui. cum Caniiii., (i) Uiiiis ciKlex Colb idcin nutem sphitus, qiiod el inlra repciuiit, pro, scd

idem
(j)
(lij

Deiis.
lii

vcliisto

el Vicl.
.Mninis csl Spiritus sancius;

l!:id.,

ms. Coib., scparn'io spirilus. Ei. el Lips ciiiii aliqii:it mss.,
;

jui.r-

(c)
qiii

nuineraRS autom,
iii

pretalio

sermonuin

disseiitieiitibnsineliuribus cl"ij'nnllns,

illiim largilur

ac

niiitil, qiioii

locis proxiiiie

co icxtu.
(/) Lips. ct Par., nisi luincii naedul, rciiileiuibus c.ctciis libris.

all.iiis Filio niiii

miiius attribuitur
iniiore.

(iii:im Palri.

clc,

(f)

Editi,

iii

Malumus cuin uno ms.

Colb,

P.\TI10L.

X.

3

7^
SpiriliK (a) hmsftiii, hnhRliil
iiilrllijeiidi,

SANC.TI
(|iii(loii\ naliii'»!))

mLAIUI KPISr.OM
fifmilate
f()/ii(i»

76

Ooiini .\

moilerantur, sed

sfcunaum oimipetcntl

sed lnnirii scicntini noii Inlwliil. Miiinn
in

infiniiniem expetiitnnt
in Patre, et ricitsim, scikus /luwaitui

sutiiin

(|un<l
:

rhrisio
ii!iiqu(;

pst,

omno.

oiiiiiil'iis

\iMi:i
t.
iii

Filinm

non

uniim

el

qund

iion doosl, iiiciiiniin ilaliir

cnnit.
iii,

AffiTl plcrisr|iic olii.cnrii:ilein sorino Poiiiidicit
;

miaiiliim qiii» (I)
iii

vnlel

snoieie

,

in l;inlnni
Iliic ust|iie

r.sidcl,
iii

ciiiii

F.ijoin Patre, el

Pnier

iii

me

(Joan.

\i>',

qu.tninin ifuis volet pronicieri.

«'oii-

ll),clnon iinmcrilo; nuiiira cniininlclligeiilifthumanae r.ilinnem dirli
isliiis

snniinaliiriem t.TCuli iioliisfuin,

hnc

exsiicci.iliotiis

nnn
iti

capit. Vidclur ii:iiuquo

iioslr.v&ohtliim. lior, in donornin opor.ilionihusfiUu-

non posnc
cxlra

rliici, ui

qnoil

iillero sit,
sit

x'quc

ul ipsiiiii

rx

s|iei

piguns esl hoc mcniiiiin liiinen, hic .splciKlor

:iilcniiii

sii, ci

ciim necesse

ca, de quibus
{c)

aniinoriiin est. Hic crRo Spiriins sanctus c\pet<tidus
cst,

ugiliir,
tniii

iiuii solit.tria silii

essc, iiumcruin
siiit,
,

ac staiion

promerendti»

est,

(b)

cl

dclnccps |ir:KCcploruiii

lanien

sinii.i,

in

qnu

ronservaiiila,

fldc al()QC

obscrvaiionc

reiiiiendiis.

pnsse sc iiivicem coiilinere
^c h.ilicai, alqiic {d) iia

ul qui aliquid aliud intra

49
/K(cT»mm
dil
Ai(jui

LIBF.K TERTIUS.
,

mancat nianensqiie tcniper
intra se hiibeai, ipaneat

cxirrior,
eosqiie relun-

ci

viiissim,

qucm

Vt!i6i

iieiieiationein iidstruii
illain

an|uc seniper iiuerior. Ilxc quidein seiitus honiiniiiu

Uitmaiut nrfiTisti'

ratione niiwiinr.

B

non conseqnelur, ncc exeniplum aliquod rebut divi„js nniiparaliu
gihile rsi
liiimaii.'!

primo quiilem

lnvc Fili: vcrlw,
sensiis
i/)S'i

Kgo

iii

P:Ure, cl

prxsiabil

:

sed qiiod

iniiilelli-

Palcr in ine, ubi
demoiislravit,
Filio doclrina
ci;

humani cnplitm supernrc
de
Palre
et

lioinini,

Dco essc

postibiie

esl. Iloc

mm

Sin;)/i(r<i)iii)i

a

iiie

iia

diciumsit, ul ad ratioiieni dicii (e) ea lan-

luiulcnter

expticat
et

Dcinde ex

inira

luiiisiirrici:)iaucinritas,quiida

Heo diciuro

sit.

Ci>cnas-

nquat

iii

fimim cnmxrsione,
mulla

ex qmiiqiie
posse, in

panum
quibiis

rcndiiin itaqiic aii|iie
illiul
:

inielligcnduin esi

qnld

50 ^''
iiatura

increnientis, ffiticil

Dcum

Fgoin Paire,
hoc
il.i

et

Pater {nme;

si
:

tamen couipreut

dc/iciat liumaiia: mcntis acies. Tiiin n(ferliii
lalio,

hiimnna
possc

hendero.

ul esi valebimns

quod

qua nidiuin cx

l>eo

nalivitatem
:

essc

rciuni paii non posse exi8(iniaiur, id divinx veritatis
r;iti">

eonlcndunl, iimlifiqiic e.tplodilur
liabet

i'

qnia

ortum

eofisfquaiur.
Cuyiiito Palre el Filio ju^ita Sciipturaf

ex

liumana sapicnlia, quam se perdiluruin

2.

Deut

proplicticis et npc.s(o/icis oracnlis declaravcrit.

iUiid pircipitur. Qiiid Pater.

— Alqoe

,

jatilius

iil

facilius inlcl-

2" Qnia pnvalnl nndire Cliristum, ad lioc Iwiiiinem
factuin
,

liijenliaiu diflicillinix islius qH?;stit)|ii.s ciilisoqiii
siniiis, priiis
.Sci

pos-

VI rciuin diviiiarum nobis tesiis cssei {llic

Palrem
ac

et Filimn secuiidujn divinaruin

efpenduniiir
el
officiiiin

verbu, quibus dispensationis sua; opns

i;.niraruin
rogiiiiis

docirinam cogposci 9 oobis oporiei, ut
fniuiliaribus
iibsolulior

e.(posuit, ac

vcram ex Dcu
fecit).

nnlivil(i'cm

C

,le
v!

terino

&it.

suain

iiiu!'.i:,

nrgumenUs tcslatam
qnidem Chrisli
clau.-iis

3"

Qiiifl

nc

tcniilas
('-2)

Pairis,
{f)

ul
,

libro

aiiieriore

trattavi-

contpicubiliiirn

ge^toruiii, illius v. g.

iiius,
illiiil

locos

icmpora, spericm, et ^uidquid
eiicedil.

ad discipuliH junni)
u.iequimii}
iiuiuru,
11/

vigressu, inlelligcntium

liiimaiio

scnsu coiicipj poierit,

Ipsc

\''

Dcniqiie
crealu

qiiiu
el

ea est menlis liumana;

rxiii oniiiiu el in onmihus, capicns imiversa el capipiiilii-

(loii

iniperfccla tit,

concipcrc

a ncniiiic,

non aocrssu decessnvc muiabilis

,

UOH

tmleitt

pcifectuni et

Creatorem suHin. Postremo
a fidelium, qui sibi difjidnnt

srd invisibilis est, incnmprchcnsihilis,
l£ctiis,
i(d id

plrnns, persunicns, sed

lautiatur sapieiis slnllil
ut

a;tcrnus, {g) noii aliundc quid
ita

Deo

cicdanl, nec ilieina ex proprix rationit in-

quod

maiiei

silii

ipse sufGciens.

(1) In

ins.

volet,

sed eadcni,

iit

vidciur, niaiiiis

{1) Lociim.

ndii\iiili>oUter il.

(a)

Induobusms« Coih.,Gerni.,C.orL«
In

,

Ptal., elc,

npostoliis

Peirus

paralos uot esse

rtebere

ad

retpoii-

aiixirii.

siomm
ms. Silviv-majoris addilur
liic,

{b)

adoran-

diit ott.

Kt iium. 5 1) 1)1 quo nos
Qiiiims

oinni poscenii iioi raiioit^m defide et $pe notlra. ; Abiit namque. ul kocin nohis Deut oderil,
rcliquis uniinuniibHS excelleniiorei

cremu.

(c) Addiniiis liic ac

Haium

auciorilnii^ iiiss. Tell.,

»iiisi|iio

Ciinsenlii errureni depellit, tideiquo
ralio vera perdttcii, fdc' tini-

Golli.
(jii 'fi

ac Soibon. >t(Uus

niiiniiie

substaniiaii) inlclli'

intilligeiiliain,

ad quam

riiillianus rootra ('riixoim ii.^. iibi
iion itiitu, ted

dcTnnitnte
)'nli:s(a/is.

mum

:'it:

Trts uiitdm
iiiiiein
liii'

gntdu

'

el paiilo post,

ifiiiiis

>ubsl,Jilia;, uniits
iiii-.leiidi

.stdiii.s, niiiii.i

prapnrai, pra^pi>iiciul:im duccl, ii. (> el 8, quanivis laiiien raiiun:ibi'e pr.eccpli'm sii, w( 'i(< mugiia iiuifdnm. quiT cafi nvndum possunl, fides pracidi.t ralioneni. Iiiio,
niibilc
iiii|iiil,

ralionein ac sitom soiiiil. M')x vcfliiini cnnlineri. legiiur h suiicrinrc |i<(.V(rii-.

Al

poliu-.

n.

3:

M

hnr pr.eceptiioi

ralio-

(i()

Trcs

iiiss

Hoi<
se,

•iiiiii

sibi

vuli

aliiid

iiiiia si<

kabci,

rcci.tinies. nlqupcxlra mnuent iiialc. vldetur iioii t>0S9e cfllci, ni (pii (|U(h1 scn.per sic iiinne:)l inira
:

:

(iri:

^laliiin
Ii.iIm'1

iiiiitet, ita

sil
sit

cxieriiirci
inlerior.

iri, i|Uiiii

lHli'4
I'
I

te
lii

ul ei viiis^iiii

ea lainen. In .iliis libris, i>ii luiiliiiii qnnd ^uli». (piiiilibiis iragis coii.cnlaiicm est. Ila'c :ili llil.ino pii:»iiisdict;i, lusiiis edivseril .Vngiis linii°.opibl.c\v. iihi (^'iiseniiiini. lidci totuni, raii"(ii

duoLius n.s\

e.-^t, procul dnbio qmuitulaiumqtte ralio, qout lioc persnadei, eiiam ipsit anlecedu fidem. Kidem ciiim ra priciedil ralio, l>eu scil. (|iii iire l.illi nec (.illiirpuIrst, cirdriidiihi rsse. Hunc irgiilaiii iii onii<ll>us serutiis ('81 llilariiis, priiiio \U:\ diclis lirnnS^iiiir rrcdriis, »(! tum lidei siiaeraiiooeiii rrddcre nuu ronleuiiions. Videsislih. viii, iium. i, ctr.

(/)

K.dili,

{(irum

-

remi^ii:iiiiihiis

mst.
(|iciliii'

p-.al.

cv.wviii, n. 18, TMris n.ilura ncs lucot cssc.
{g'i

Sic el iii uIiihuih-

nihil ruiicudriiirin

iiuii

piobaiis, ail

iiuiii.

\

.

Monei

lia niss.

Al

edili, ih»> 'iliuniie

quod

cst snmcH,-,

77
,".,

OE TRINITATt IICER
Fitiui quid nasrendo n Pa{re ttcccpU-

III.

78

Quid miscen'-

</o iM

cwne pro
1^1

nobis aistimpmil.

\

(c)

ul scil qui genuif .
iii

Quod

in

Patre csi,

lioc el
;

iii

llic ergoiiigeiiilus

Filiocsi; quod

iiigenilo,

boc

et in unigcnil»

al-

aiiieiiiDiie

UmpuK
t\

ex se

filiuiii geoiiil,

nuii

ex aiiqua
;

lcr ;ib tiliero, et iileniuc
alius in
Filio,
aliii,

unuiii, iion tluo unus, fcd

suhjaciiilc

nialcria, q>iiu per
sc.

Filinm onmia
,

uod
quia

quia non nliud in
;

g2 '"''OQ''^
iii

!

Paicr in
iiod

eii iiiliilo, <|uia

(iliiiin

(a)

:

non ui pardim

quia ex en Fillus

Filius in Patre, quia
ii)goniio, quia
;

nibil

i|i

Oeo

<iefnut:ibile

nut vacuuin c«l; non partem
vel

aliundeqund

Filius; unij;eiiilus

ab

»ui vel

(livisain vel

discisi>am

exiensam

;

qnia

iiigcniio unigeniiiis. Iti in sc

invicem

quia ut
iii

omniio

iiiip:issiliilis e)

incorporcus Deusest, liAcantein pasel,

nia in iiigcnilo pnire perrecia sunl. ita noitiia
iiiiigciiiio

siuiiis et

cnrnis tuni,

secundum

Apt>stoluio, in

perfecia suut. Ilxc iu Filio et Paire iiniias,

Cliiiaio
liier

iuhabiiat omui» plenilvdo
ii,

tiivimtatinorpora-

lia:c virius,

hxc

cbariias,

(a'j

b*c

spes, ba;c fidts, lia-c
i!e

(Lolon.

9).

Seil

inconipreliensitiililcr, inc-

vcriias, vla,

vit:i,

non calumniari

virlutibus suis

iiarraliiliier,

anle oinne teinpus ci sxcula, Unigeni-

Dco,

iicc (e)

pcr secrctum ac poicsiatem nativlLitis

luni cx

liis

quu^ ingeniia in se erantprnireavit, onuie
ent per charilaieiu aique virlutem naiivi:

obireclarc
Liiigeniiura

Fibo; Pairi ingeniio
.ib

niliil

compariirr,

qiiod
lati

Uous

eo

iicc

leuipore nec viriule discerncre,

rjus iiiipiTlicns

ac

i>ic

ab ingenilo,

pcrfeclo,

Deiim filium quia ex Deoest conCteri.

a;icriioi|iiu

Paire, uuigenilusel perreclus et xternus

g

H. Dei poientia i£ gettit oslendil
leaf. Uotiio

:

quorum
vinum

ralio talit

osi FiliuK.

Ka kutoni, (I)
assuiiipsil,

(b) qiijc eJ

sunt Becunduui

non

capil

qui aqua in

corpus
niistiaiii

qiioil

boniialis ejiis ad
eiiini

saluicm

verta.

— Sunl

con-

istiusmodi in

Deo potesiaies, qoarum
yfj in

voluni»8 csi. Invisibilis

et iiicorpo-

cum
est,

ratio inlelligeiuiu;

nostrx incomp-chensiliilis
abso-

rous ei incoiiiprehensibilis, uipoie

aDeo

genilus, tan-

bdes lamen pcr veriialera efGcicDlix

luin in se el maieri.^e eihumilit:iiis rocepii,
iii

quantum

luio esi.

Nec boc

in spirilalibus laniiim,
;

sed ciiam

nobiierai

viiliiiis

ad intelligendum se et senlien-

(liim

«icaiiiurndum; imbecilliiati nostrse poiius obtein-

in corpiiralibus deprebcndemus non ad n.itiviiatis cxempium,sedad admirationem racti inti-iligibilis ostensiiin [g). Niipliartiin die vinuiii in G:ilil:ta

lioinHit, qiiuni

de

liis

in

quibus

erat ipse

deGciens.
palris

i.

Cfiia

rvlione

tit

in Paire.

— Igilur perfecli

ex aqua

racium e&t (Joan.

ii,

9)

:

nuniquid coiiscquelur aut ser-

pcrfcctiis filius, et ingeniti lici unittenita progeoiet,

mo

nostcr aut sensus, quibus modis naitira dcaiu

qui

iib f.«

i|ui

liabct

oinnia nccopil oniiiia, Deus a
liiincii

laia sit, ut

aqux

simplicitas dcrcccrit, vini sapor iia-

Deo, spirilus a spirilu,
»•1
III
ii.i
:

a kiniine, coiifideiiler
:

lus sii? Niin pcrmixiio luit,

sed crcaiio;

ei

crcatio
:

Pttier iu

me,

et

r^

in

1'uire (Joan. x, 38)

qui:i

uon a se cocpia, scd ex
per
tr.iiisfusioiieni

alio in ftliud exisicns

non

kpiriiiis

Paier, iiaet Fibus Spintus; ut Duus Paler,

potioris obtinetur

quod

infirniius

tl

Filiiis

Deii»;ul lunien Pnter,
iis

ila

el

Filius
e.i

p

cst,

sed aboleiur qiiod crat, et quod non erat coBpit.
trislis est, familia

luiDCD.
qiiih>)s
Filiiis

Ei
est

crgo

,

qua:
est,

iii

Patre,

sunl

in

Sponsus
tialis
git,

turbatur, solcniniias nup:

Filius,

ii

cx lolo

Paire

tolus

coDvivij perirlitatur. iesus rogaiur

iion cxsiirc«i.

naliis esl; iion aliiinde, q :ia

nibil ante q'iani

aut inslat,sed quiescentisejus
iiifiindilur,

bocopus

Aqua
Qiii

Filius;
iii

non ex

uiliilo,

qitja

cx

Doo
tilio

Filius;
;

iion
iii

bydriis

vinuin calicibus liaiiritur; infun-

parte, quia plooitudo dcil^iisin

iicque

deniis scicntix sensus doq conveoit bauricniis.
infuderuiit, bauriri aquara cxistimaiil
;

aliqiiibus, quia in

omnibus: scd
cl innx,

ul voluit qui poluit,

qui hauriunt,

(i) Qua: ejui funf

;

til

pote ab eo geniiui, non a

Deo
cic.

geniius

(a)

Adduiil bic duo mss. jt-vvil
reticeliir.

;

quod

in aliis liliris

iiiji,

Tum

indicalse Filium volenle Patre natiiin

pfdbe

(h) InvulKniis, qh«e eiui $unt; et luox, utpole ab eo
yisuilH». M:igis jibcci ei, ci

Dco, cura nis. Vat. bas. ct
sit

allerii t^oili. (c) l.diiiO Par.

ad NiveHiaiism espressa, ul

qui
ii(

»d liiic lanium prxdicare, ne invilos Paier el nnn siue passioiie euoi genuisse exisiiinettir. Qiia raiionc Cyrilliis, lib. vii Tlicsauri : Licel noit ex voturuale genueril Filium, non tamen inviius habct eiim ; vull eiiiin Filium ei amiit liculqund bonus el niisericors sii, lirel
:

gcnuil, niciiiliise. Hic rospicilur illud, Neiuo notii Fi-

luiu habeat

prgcedente vuluniule
,

et eleelione,

uen

laiueii.

lium, Hifi Pater, sic. Ciim
c.ip. )6,
iii

piiiximc ait Hilariiit,

loluit iiui poiuii, et alia biijiismodi lib. vi, n.
Maiili.
(lclui

H

invifut hccc habei

vull

cmm id eue

quod

est.

Eadcm

ct
sit.

fere rcpeiit diaL
(d)

2dc

Trinil.

n. i, Pairis vulunuiii Filiiim vi-

siibjiecre,

lum

nl

sil,

tum

ut a;qu'ilis ipsi

D calumniuri
here Oeo

Coiiira Ailiaiiasiiis Or. ii, cont. Ar. p. 355, lioc inlercrtMiam rein et Filiiim disciin^en siaioit, qiiod
liic

sit

(iropriuin

paleriia*

siibsianiiae <;eriiien,

illa

vero
iiti

qttid exlraiieiira, qiiod

ille iioii

subjacel, pendeiit
(iouXiriorji

:

ex Patiis voiiiniaic, cui To jUj iroi»;ia o\>x uviyyyi
T»f oOffiaf £<7T(V /il nalura:
iit

Par. oiiiiititur hcec tpei. Mox verbiim posilum videlur pro iiiimiiiiiere et delrade iioieniia sii:i. J.im legiiiius in ps.ll. cxxxvii, II. 16: in caiumnia veslis, pro, quaiido qiiis Yiilt aiiferrc veslein ct lib. x dc Triii. n. 28, lcgcre esi in ipsa irmici corporis calutnnia, pro,in ip>;a
jli|iiid
:

Apud

auhs amputaiioiio.
(<!)

etvar otl 7«p p»ui«t«( Sviuvjpyo; Ep^/K^ExaC t6 Se
ii''

Id esi, proiiter sccreiDin

yivvri;J'y-

uTcatuiTxt, «A),«

laiis, qiM> lioii
(/)

ac piitesialein nalivipeneirai iiiens lniiDiuia.

iSiiim;. liic etl^yrilliis lib, vil Ibesanri

libua
liiibel,

Kidla piiecrdil votunti».
</iiii'

qii.w

locuni in

suluin

»ui(l '..ftra delibcruiuis suI'»Ja«(icui.

Al sen-

ienii:iiii
11.

siiaro

<S8,

ubiprniium
:

lien»

poiiit, f)utiii6iis

}},: lUinlil

oxplicai tliiariu-^ 1, de Syiioii. Aib.inasioci Cyrillo ciin>encivatiuis st{bsta>:tir,m volunlas sed uiiiwai:: i-ido ;/(',•/!.'... perfecia iKiliiitipsc
ciiui

raiio nosira cerio perciplt eCcotun; esse eDei), qiiainvisiton comprebcnd.ii qnomQdo fac1'jin bit, aut eiiam qu.i ratione (ieri poiuent
6=1,
(g) Ms. Coib. cuin Geriu., eii osiensu.t. Jiov, rosiiiuiimis ex wss. i/i GaliliBa, ubi vutgaluiu cral in

Hoc

Cana

Galilaus.

SANCII
viiiiiiii

IIILAHII

EPISCOPI
urruieni,
osse,
t-t

80
sviens
iit

iiiriisuin nrliiiinntur
iinii

;

lempuj, qmul
iKvmris
visiiiii

iii

nicdiu

A

liiiiiiaiix

cii

usqiie ihriileliiaipiii
reliiis

esl, (t) (n)

proficil ut

iialiir» ul iinsca-

proroplurain
pr.Tsnineret,

^ibi

d« Dei

judicnini
qiiilius

lur ei pero:it. Itatio farti cl

riiisii.itiir cl soiisiiiii

aiHlaciaiii

iiOrtr.iin

earuiu, de

suni

:

virius

taincn

Dei in his

qux

gesia <en-

aiiibigf-retur, roriim vicit oxeinplis.

tilur.

53

6-

^"'

tiuoiiiodo

quinque panes excreverini.

8.
lur.

Humana

ralio conlra gtnerulionem Uci

reproba-

Siini

eiiiiii

plnrcs s;eculi prndeiites, quoruiu

Setl ci ile qiiiiiquc paiiihus

non dissimilis

racii ailmi-

pruilentia

Ueo

^tiiliiiia

cA,

(\u\

cuin aiidiiinl

Ppum

ratiocst (IUiUilt. xiv, 11). lncrenieniis coriim, quiiiquiiiiilliiini

ex Peo,
uiiiim bis

veruin a vcio,
iiiio

porfectiiin

54

''

porfecio,

virorum

et iniiunicraLilium miilicruni »c

ab

naiuin csse, tamquain impos^ibilia nu-

puuroriim fames \incilur
<>peris
intcliigeiilia.

fMgit

oculos seiisus nosiri,
olTuruniur
ut

prtrdicantibus

conlradicant

,

quiliusdain

scn:

Qiiinquc paiies

lUMtianim
>

rolleclionilius

iiiha-rciiles,

cum

diciiiit

riaiiKuntiir, siibrupunt praTringeniiiini
itaiii

manibus qua;ininiiniiiuir

Nasci

niliil

potuit

ali

uno, quia omiiis ex

duobus

rraginciiioruiii

prucrcaliones.
ct
l'jtneu

Non

uiide pr.ffringiiur;

scmper
Falliinl

pra.Triiigoiitis

ii.-itivitas rst. Jam si ab iino naius liic lilius esi, parlem ejus qui genull accepii et si pars, neulcr ergo
:

inanum fragmenta occupant.
suiii
;

inonionta vi-

pprfecius est
\i nitiido in

;

deest eiiim ei

unde deressii

:

ncc plu:

duni plenam

fr.-ignientis

nianuin scqiieris, alic;

eo

erii,

qui ex poriione consiitcril

neuler

rain sinu dainno portionis su:c conuicris

inler h:rc
in

crgo perfectus est, cuni plenitiidinem suam ei qui
geiiuerit
ainitial,

fiagmciitonim

cimuilus augetnr.

Pr;iTriiigciitcs

nec

(|ui

iialus est

ci<nscqu:iiur.

i

ininisterio smiiI, ediiili-s in ncgolio sunt, csnririilcs saturi suni,
seiisiis,

llunc munili sapientiam eliain pcr pro|>lietaiii provi-

duudecim copliinos ropltnt
visus

rcliqni.r.

Non

dcns

Deiis, ita daninai,
,

diccns

:

Ferdam

naiiieiiiiam

non

profcctiim (6)

tam conspicabilis
cr:it,

inpienlium

et (e)

iiitelleclum

pri.denlium rcprobubo
:

operationis asseiiuiliir. Est qiiod non

viilctur

(Esa. x\ix, \i).

Iiciii in

Aposmlo

Vbiesi sapiens, ubi

quud non

intolligitur

:

sohim siipcresl ut Dcus omnia

scriba, ubi conquisiior liujus $<rcuU ?

Nonne

sittliam fecii

posse creilaiur.
T. llcKc

Veiit prudenliain
tui

liiijus

mundi ?

fiain qiiia in sapientia Dei
placiiit

nvn

causn egh Christus, se4~ut Itumnreluiidercl.

non cognovit muiulus per piudentiam Deum,

nitm dc Dei rebns judicaudi pruritum
Noii liabent
ilai|ue diviiii

Dco
lcs
:

per

sliil:iliain

prKdiiulioni* siilvo» facerc creden-

ndul:Uioncm, ncc subesi
fllii

qiioiiiam Judici siijna pelunt, el (jrceci sapientiam
:

l>cu ad pliicendum f.illondumqiie simulalio. H:ic

qmvruul

nos auiem prwdicamus Cltrislum crucifirttiu,

Dui iipeia iion de jaciaiitix stiidio sunt profccta
qiie eiiim ille, cui iiinumerabllia niillia

:

nc-

Judceis qudeni scandalum, Centibiis atilem slulltliiim,
iis

millium aiigc-

atitcm qui siint voculi, Judieis
^<^'

olqve Citrcis Llnif:

luruni surviunl, adul.ilus e^t liomini.

Quid cnim eo-

C """
muin

viriulem

et

Dei tapienliam

qnia quod sIhI;

]'um

(|u:i^

iiosira

sunt indigebai, pcr qiiem sunt uni-

luin est Dti,
est

sapienlius

nt

liominibus

el

quod
i,

infir-

versa

qux

iiostra sunt ?

An honnrem

a nohis cxposlu-

Dci, fortius est

liominibns

(I

Cor.

20

et

luLat, iiiinc a soinno stnpidis, niiiic de luxu (c) nocliuiiifossis,
ciis,

seqq.).
9. Cltritti ofjjicium

nunc posirixasetc.rdcsdierum malcconsebriis,

upud

uot.

— Curain ergo bumani
ul sibi credere-

nuDC post convivia

quem

.\rcliangeli, et

genoris liabens Dei
tur, hiiino i:«:tiis csi

filius,
:

primuin,

Domiiiaiiis, etPrincipaius, elPotesiaies sine
siiie
iii

somno,

ut tesiis
puri|iic

divinarnm rerum noiiirirniilalcio

occupatione, sine criminc
:

:cloriiis ei indefessis

bis csset Deiini

cx

nostiis,

carnis

ccelo vocibus Uiudant

etl:iudant, quia ipse invisi-

palrem nobis infirmihus

et rarn.<libus prtdi-

bilis

Uci iniago omiics((/) in se cf^averit, sxcuia fe-

carci, voliinlatcin iu eo Dci patris eniciens, ut dicil

ccrit,

caTum

rinnaverii

,

asir.i
;

dislinxorit
ipso.

,

tcrrain

fiiiidaverit,

abys^os deiiiurserit

doincrps bonio

qiii

Non veni voluniatem meam facere, sed volimtutem ejut mc mitil {Joan. vi, 58), (f) noii qiiod ni.lit el illc
fnciai
;

iialus sii,

inortcin viccrii, porlas infeii fregerit, cosibi plubciii acipiisiverit, c:irnoni in .uterni-

quod
lerna;

sed obedientiani suain sub uffectu pa,

hjurcdcm

voluntaiis osiendii

volens

ipsc

voliinlalem
voliintaiis

latis glori.iin

e\ rorruplionc

transtiilcrit.

Niliil

crgo

Patris c\plerc. Eral

autem h*c efliuiendx
te>tis e«l
liiitm,

islc cguil a iiobis, nt
lia et iiiiiilt-lligibilia

hxc cum apud nos

inciiariahi-

D

vuluntas,

cujiis

ipse

dir*ns
ii(

:

Pater,

tenii
:

opera lamquani egciiteui laudis

hora, clarifica filiuin

(2)

fiHut claiificet lc

ornaront. Sed providens Deus iieqiiitix ei »iultiiix
(I) ,\oH snfficil. scruiida (i) l.cginiii>,
(n) Kdili
ni:iiiii. .ac

ucut

de-.tisli ei

poleslaiem omuis curiiii, ul oiiine qiiod
llilarius

risipic

Grxcis codicibus. Sic et idoin
.4aifur

iufra

ut /i/.iM liius, ul in Vulgala

ple-

n. 10.
in oi>ae visibili iiivisibilis moiitio. Par. noriiuiii riijr/diiirMni. Kvpunxiauoloritatc Bad. ut mss qiinti r.isiniis \id> tiir addidi>sc de mio P.ir. i>osl Lip^iiim ex Eiasnii m.-^rgine, per tt ((/) creaverii. Mox in->s. Culb. et Carii., aiirn iisirini*:

cxrepio Par. et plures

m>s.

iioii sufftiii.

habcs

eiiiiii
1

Roliiiuiiius Uoli.iiioni
Tiiiii
liiis

P ir. <pi:i> e>l volii^lioruin inss. apiid Er., IJps. el Par. ul in tiquoris ntilnra. Me..ho>l i>i ;>l) aliis liliris: liic ciiini liquoris vooavimim iijmoiis
ot I.ips.
,

(i) I'.V.,

Lips.

1

iiiiis

vtibuni ritiilularum
I

Lhliiiii ul

ut :iqiiam

porouutoin

p.iri-

toi

oiioiiU.it.

(b) liad., Kr.
< iiiii

laiii

inconsp caiif.s. Mnliiiiius
coiisiticubilii,
'

rii

,

iiiiii

diiiinxerii.

l'ar. ct iioslrib iiis^.

Iiiiii

ol

cum
liir.

(() C:irnul.
{f\
lii

ms.

prMi/t>iiliam

pmd^nlitim.
oi iiiiu Th<>od.
tr.ici
,

«iuliur VjI
I

bii., lanien ivnfpicnbiliipriiiiiissiiiii

Svrmooiiim

duubus
;

niss.

Itrinig.

iimi

si,

III

»1

pra
iii

urat. du exoiiiplo oorpoiali

(;mo(/ Mi>//('<
II.

iiiinub voiv.

Conlur

psil.

itwix,

IikIi, it

.M.ittli.

i.

14, n. ii,

dc codrni

iiiirai.'ulu

li.

81
itediili illi, ilil ci vitain iiteriinm.

I)E

TRIMTATE LIBRR

III.

Ihre

ctt

ntitem vila
cl

A

euiii

qui morilunis eral

inlr.i

si^

coiitoslala

non

Cii-

wtema,

ul cognosciiiit le so/iini Deuiii

venim,

qiiem

pere. Niiniquid cl pnriioncm

suam rupes

el saxa con-

vmitti Jetiim Cliriituni.

Ego

te

ctaiijicavi aiipeT ter-

ccdtinl? Scd nipla dissiiiunt, et naturam
diiiU, c:es;imqiti;

suam

per-

ram, opere coniiimmato quod nunc
clarilica

didisli milii ut (aciam.
riine/i/jsi/m

Et

ex te arcam inconiiiienieni coiidendi

me

Pater

upnd

clariiate
le.

corporis confnentur.

qnam
{Joaii.

liabui, prius

quum miiudns
Iwiiiiiiibns,

es^el,

npud

Ma-

H.
(os,

Clirisliis

pruprius

est

Dei

/itiiis.

Qiiid ad liKC?

mfeitavi

nonien

tuuiii

quos dcdisli milii
ci
p.iiicis

Proclauint qinMjiie ceiiinnii colioriis, et crucis cusvere Dei

XVII, 1 et seqq.). Yerbis bievibiis

56

'^''iws (''"' =''''

{Mnttli

xxvii, 54).
;

oiiine oftus oUicii sui ei dis|icn^aiioiiis exposiiii,
liilo niiiius liJei (a)

ni-

(.'.re:iiura

intorccSbionc liujus piaciili lilicralur

fir-

veiiiaiein

5&

iidversum oiTinem

niil.tlcni ei

viriulem .saNa non retineiit.
Dei Filium
cotililentur
ilixerai
:

Qtii cruci af|ir;cJicaiioiii

inspiraiionein diabolicx fraudulciilise contmuniens.

lixerant, vere

:

Curranius ergo persiiigiilas sermonis
10. Qiiid pottulel dicens
,

siii

viriuU-s.

coiiseiiiil elTectus.
:

Dominus

Cinrifica

Filiam
(i-

Ci.\MFic\ Filicm.

Ail

tuuin. Noii
liiiiii,

sohim

noiiiine coiiie-laius est esse sc

Piiler, venit liora, clarifica filium luiim,
elarifieei te.

ut litius

titiit

scd et proprietate, qua dicitiir luum. Miilii
Dci, sed noii lalis
lilius,
liic filiiis. Ilic
iiiin

eiiiiit

Non
Iii

diciii,

iioii

teinpus,
est.

sed linram veqiire

nos

filii

enim etvcrus

iiissedicil.

bora dici poriio
illa.ile

Ei

bcrc crii

B

cipropriusesi

origine,

adopiioiie; veriiate,

born? Neinpe

qua

iii

tciiipore p.issionisdisci:

non

niini-iipaiioiie;

iiativiiale,

non crcalionc. Ergc
coosecunKtolnr;

pulos coiiruiiiaiis locuius cst
filiut

Ecce

venii

lioia,

ut

post cl:irilicalinncin

cjiis, veritnleiii coiifessio

hoiuiiiis
C!>l,

clarificclur

(Joaii. xii,

33)

:

llxc ergo

ciiia est. Naiii vcriiin

Dei

liliuiti

ciMitiirio

liura

in

qua se

a

Patrc clarilicari orat, ut Pa?

nciiuis rredeniiHm ainbigorct, (d)

quod hoino perse-

Irein ip-e cl:irllicci.Scd quid es( isiud
cLirilicaiuriis cxs|eital,
poslui.il, el egci
<>i

Clarincari se

qiienlium itun ncgassel.
•12.

boiioreni reddiiurus exliic

Clitrihis

Fitio daitda

et

Piilri

nb eo reddeinta

boc qu^nl rursiini imperiiei? Et
inuiidi ot .-apienics Graecix,

Virtulii in

utroque umlnlein tignifical.
(I) credilur egnisse

— Sed forlo ea
(e)

occiirrant sopliisiiu
i-yllugisniis
siiis

el et

clirificatioiie

Filius i|iiam ora-

veriiaium

irreiiani.
:

Quoniodo
Cor.

bai

:

et intiriiiiis reperictiir, diini clarificaiinnein pocx.spcclal.
iit

uiide el quid
audiaiil,

c:iiis:p

sil (|u.craiit

el cuin b:cscrint,
(h) (\
i,

tioris

Et

qiiis iion

Patrem

poliorem
filio,

Quia sinlia uvindi elegit Dcus

coiifilebitiir,

ingeniiiim a genito, ul p:\lrem a

27). Ergo per
ligibilia
veiiit

siiiliit'aMi itosinini iiilellig:iiiiiis itiintil-

ui euiii
al)

qtii niiserii
qiii

ab eo qni

niissiis sii,

iii

volentini
:

sapieiilibus niiindi. Dixcrat Doniiiiiis, Pater,
:

eo

oliediat? Et ip-c nobis cril lestis
esl
:

Paler

liora

liorani

passionis osicndcrai
:

;

nain lixc

major me

(Joan. xiv, 28). Ilxc

ila ul suiil, inlclli-

sub

nioiiicnlo eo loquebaiur

dcindc adjocit, Ctariclarilicaiidus eral Fi-

C

genda

siint

scd cavendiini esi, ne apin!

iiiiperiir.s

fica filiuin luiim.

Sed quoniodo

glnriani Filii lionor Patris iiifirmet.

^ec

{()

infirmari
oiiiiii

lius?

Nainquc

naius cx virgine, a cunis ct infjnlia
:

(i) p:ilitiir lixc ipsa cl.irilicalio postiil:il:i ::id id

usqiie ad consuniin.itum viruiii veiiciai

pcr soni-

quod diclum

cst,

Palcr, ctarificaFituim luum

;

sci|ir-

nuiiuf.ainem, siiim, l.issiludinetii, lacrytiMS boniiiiem

tur el illud, ut Fitias cturifuet le
est Filius,

Non crgo infirmus
ciiiii

cgeiMl,

cliaiii iiiiiic

conspiicndiis, flagoll.iiidus, ciu?

vicem clanfioationis
si

ipse,

clarific:'ii-

cifigcndus.
Clitistu liicc
iiiur

Quid ergu
erant

^nbls

soluiii

lioiniiiem

in

dus

sil,

redditurus. Sed

non

inlirmiis. quid postu(iil.

coiilcsi.iliira.

Sed non

ciiiifiindi-

lalial? iicino eniiii nisi lioc qiiod
lil.
qii

i\wi) cgel poslu-

crucc, non flagellis |ira'd;iniiianiur, iion
l'aior
Filiiiiii.

spiitis

Aut

niiniqiiid infirnius csl el
iil

Pator? Aut eorum
redille

sordiilamur. Clarificnl

Qno

inoiloy

Iiabet ila profiisns esl,

ci clariUoalio sil
liic

T:indim
i.oii

siifli^jitiir

cruoi. lieiude qnid

fei|iiiiiir ?

Sol

deiida per Filiiim?

Sed iieque

cgiiit,

noque

ociidil, sod iclugit.

Quid

rcfiigisso

dico? Noii
:

desiderai

:

el lanicii

alleri altcr (q)

impertiei.

Ergo
rcd-

rccc|iiiis in ci intciiliiin
soiiseriiiit
:

nubcm
suuin
cl

csl,
ciini

scd

ile cursii

npeiis defccit

expostiilaiio clarificationis d:ind;c, vicissimqiie
deiidae,
liitiii
;

co rcliqna niuiidi clemeiita
i

nec Palriqi!iilqiiam adimii, nec

iiifirinai

Fi-

iie liuic

facinori (c) ulLe

CElcste»

ope-

sod eanidom divinitatis o«tondil in iilroqiie vircuiii

ratioiies inlorosscnt, intorcessioiiis liujns iiecessit:iie
(pi:idaiu sui aboliiione caiiicrunl.

D

tiilcm

oi

cl:irific.iri

se

Filiiis

a P:itie

oret, et
:

Sod terra

qiiid fe-

olari!ic;ilio:ieiii

Paler noii dcdigiieiur a Filio
virlulis unilatem,

sed

cit?

Ad onui

Domiiii in ligiio pendentis inireniuii,

liac

iii

Palreet Filio
putilur.

per vicissilu-

(I) Credtreiur.
(a)
(/>)

(5)
fidci

Se

Sola cdilio Par.

votvniotcm.

vet lempore, sed propier''generalionem

ex ipso Pntre
(

:

Carituiensis codex hic addil, nt
ccetestes
:

confmidni sa-

ila ct

cxoiisari potesl illud Urigonis,
p. 70
et
. :

iii,

in jii.iii.

pientes.
(c) Viilgaii, i/te

casligartur ex inss.

tux tux vera : ijun ruiidiie Paler verilalis Dius amptior et miijor esl,
cdit. Iluplii,

Teriio diiilur

liiec

(d) Lips. et Par. posl V.\\,quod uiius perseqiieniivm nulliiis velcris libri auclniilale.

quam

verilns

;

paier

cum

sii

inpieniia. proeslantior esl

ipsa siipienlin

Patrcin afliniiat Filio poiiorem. qna de re inoniem suain cxpliians in Esl enim 1'iiler viajor Fi|is:il. txxxviii, n. 17, ait
(e)

Siciit ilkrsa

lide llil:iriiis

liit

Iiac etiiim ralione exceilil eiim qui est lux vera. scilioet (dirisium. Idem esto judicium de siniililius alioriini Patnini seii(on(iis?
(i)
ciijiis
lii

:

viili;..tis,

iufirnuiri se puliliir.

Abest

se 3

mss.

lio,
fci

ted u( poler

filio,

ijeneratioue fion genere, el siciil

loco iotelligere est tjloriam Fitif.

coiiReiiiieiis
:

Ailiaiiasiiis

Or.

ii

cniii.

Ar., p. 5()5,

{q) 'la niss.

Ai

cdiii, impertit.

halipl

PnCr

ninjnr cft Filio, iiou magnilndine nlinnn

w
(liifiii

sA^cTi
ilandat
i-i

iiK,\»\ii

i-rm^pi
vv^nriiiii
vfciV

flt

(1/

(<i)

rr|iciidch(l:«

cUtilic^iliuiiis

A

pi>R<ii«

Viia

OM

\r.iiiiu

[tcuin

non«i>

:

ualundanl.
iS.CI/lrilM
«li.

*ed nudiiui Iwc non beit vitani. 0»id erf;o cuniiucli-

qnam

libi

l'uler

»

VUiui etckiheM, fVff
gii, fi

liwlf

!'.'<

fuciM

ini<i«ti

7oium

l,/irii(uifi.

Uehitns Patri
le

~8<><rdiirilim(i<i

h«c

quai

e( quibiis

«it,

a Filie

hunor

reddititr.

ouin

dicil

sohmi terum

iioiicenduin rsl (Trti
doiniiUibilMi
uiil

mn.

diu-eiidiiai). iNuii,
iii

opinor,
oadit
;

l>«H« o6l, n«()ue

.leieTUiuieni

Dtum. Noii lamiMi sc Filiii^i a Oci vrriiata soromit, Caiil udjuirgil d quem mitisti Jeuutt Cliristum. Nun
:

vilinm utciiifiii<laiio,*ii*

pi'ufee(u<i

«ntdaoinuin

babet InterTalluni ronfensio oredeniiiim,qni in utro-

s(HI

quod non

rsi, seinpor

«j^i,

57
:

^*^^ tti\f*

Ueu

eel p«-

que spea \it« est
in coiijunetioiie

:

n^c Uens venis ab en deOcit

<]i4i

cull.-irr»

Qimd Bamprr
potrrit u(

cb(,
sit

hahero alii|(uiida in na-

luccedit.

Uum

crgo dicitar: Uivoti

tur.i

b<m

quo modo

or);o clarillca:

fno«rtin< it toluin

veium Deum,

quew mitiui

Jentui

kiiiir,

quiid

»-.ii>iion efjei,

iicqu« a se JeUcil
i^il

(my^e,
SmI
iiun

Chrtiium;

tiuli

^ft ^'^ «iKnilioatluue,

id est^ oiiiienli*

lU
(|iio.

ol) iirqiie qiiidaaani
iiiniseril ai

qiiod in se rfciflat, uc-

et iiiutti, iiuii

1'rfiriii

e( Filii veriia» et diviiiii8&

Hib

nli-

rcaniu.iiy llaereoius, niurjmar.

qua aut signidiatiKnts aut Jilailunit

divclreiliUe dis-

iiitelliKeniix
desfiril,

iiiKiIm:

inlirniiuieni

bvaiigeliKta

eerni(ur,6ed ad gigneniis ei genili cuufe>8lunein rides
rcligioiii* iuslruiiuTv

qui (luini clarifioaiioiium Palri Filiuteiiscl
diceiiit
°

redditmus uetcndii,
lem
oiiinii

Sisu'. <ied<^lt tt
illi,

poiesln-

B

16.
Ireiii

Lau»

t'i(H liuts etl Pairii.

— i!>goobteUMC Patei|niliir:

rarnu,

u<

omne

quotl Uedini
wila
e!

del

ei rt-

Filius clarilieal

ineo qooJ

Ego

U ch'

lam ttleinom, Ihve
rnH<

est

aalem

murnn,

ul f<wRos-

tificim tuptr trrrinu operc coruummalo,
laihi H< jociaHt.

tptotl dtdiili

Rt'/iim

vernm Uenm,
ei

qucm

»iiti.^<i

Jetum
|ier

Laus Patris oaauig e

Filio cs(

quia

CMium
Clarilas

{Joan. ivii, %
III

5). Clarincatur

ergo

iu

quibuk laiidabiinr Filius, laus erit

Patris. Uoii-

F.Miuiii Paici',

eo quod
erat,

sil

a poIms

{ti)

inielligendus.

tuiniual euini nmiiin,

qu»
iii

Paier voluii. Dei Filius hop.irlu

suiem

liaic

qnod ab eo

Filins potfsta-

luo nasciiur

;

sad

Oci

virginii

vinus

esi.

tem oinnis carnis uceeperai (c) caro faclug ipse, quod viiii: uiiernitaieni erai caducia ct curporeis ei
iii^rlalibut rcdditurus.

Dci Flliu*

homo

cerniiur; sed Oeas inoperibus ho-

miuit

exislit.

Dei FiliiM cruci figi(ur; t«d in crucc
vincit. Cbristiit Dei Filini inn-

Vilsautem

ndslric aeteniilas
.

buininis
riiiir;

mortem Deas

nim

oporatiuniii erat, ^ed virluiis efiKCius

cum

«ler-

ted omnii car«

vivilicatur in Gbrieio. Dei Fi

nitatis gloriani

non

jain moiiiiu nova,

scd suU Doi

lius in inferisect;

tad honui refcrUir adCiBlum. in
iii

«'Sset co(;nitio suni|itura

Krgo

iion cl:iri(as
:

Deu adced
|i(:r

quantuni bxc laudabuntur
dis a

Clirltlo, tinto plut lnil-

diiiir; iieque enini dcceiiserAt ui adderciui'

quo Cbrislui Deus

est

consequciur. His igitur

Filiuni clarilicatur

npud nos

iinpeiiiot, reruga<<, sor;

mudi* Puter

Filiuni elariHcat 8H(>er

lerram

:

mrsnin-

didus, (d) siiie spe mortuot, siue lege tenebrosos
clariiicaiur per id,

et

C

i|ue Filiu* igiioratioiii
{ft

genUum

et stnliiilje sxculi, |>cr

quod ab eo

Filiut i>i>ieRtaiein oni-

virtuiuiu

tuanim npeia, eum ei quo

rtl

ipte

nis cariiib accoperii, vitini ei a'teri>aiii daiurus.

Per

ctarificat

,Et lixc quidem clariAcationi*

vicissiin.lo

hxc

i^itur Filii

upera clariliratur
cliirilicalufc

1'aicr. Itaqiie tuin
ofct
;

Dou

poiliiietaddiviiiiialis profeciuui, todadliunoiv.ii

uinnia Filiu* aceepit,

a Pairc

ct ooii-

cuir qui ei

cogniiione

Ignorantium

sMscipiub.iiiir.

tia clariG&ilur PatM', c>im (iunt uiiiver&a pcr Filiuiii.

Quo enim
iii:iT

Pitiir iioii

abundtbai, ex
,

qixi

luut

omoiii-

El

claritat accepta tic(i) redtlitur,

utquod
tit

clarita:

Vel quid Filio decr.nt

in

qno Ooinplacucrat

(is in

Filiu est.

id

totum daritat Patris
;

quia a
(<)

nem plenitndinem
eflicitur.

divlmkitif

habilarc? Ergo cbri-

Paire accepit omnia

quu bunor

ramulantit
in

in

llcalur Pater in lerra, quia

opui eju« qaod MiidaTit

hoooreiu miiicntis
ren: nascentis es(.

esl, ul

bonor gignentis

bono-

IC. Qiuiiii cl4rilalem a Patre estpecltt FiHut.
in tolo Palre, sed el in Filit. Mittio


:

VI-

li.Spei

rilai

non

de.inius quid Fiiius a P«lre elarilicaiiuiiis ex<>pectei

uon naiuram, ted pertotuu
tandcni Kiernitae vi(x
le

lUicriniiHal.

— Sed
L'i

in qiio

et absoluiuu) cst. Naro (9) in euntineniib«t e«l
tt cltriHcaii diili

Kfo
ile-

esCi!
; el

Ai(

i[)sc

:

co^notcuni

tufer terram, opnt coniummati tfucd

toium verum

Deum

quem mitiui Jetum Chrit-

mihi

!

factrfn

:

et

minc tUnHcu me,

(4) Palir,

lum.

Qu»

bio dillicullelum qu.Tsliunes snnl, e(

qux

D

opud ttmetiptim
ne. Mccrniilwr.
!5)

m

rlaritau

piam

habui, prlmmiUiim

(i)

In inss. prius repelendn,

deinde ex emenda-

tioi>e, refereHdit.

{i)

In nosirocodice ci aniiijuae m.inus eineudatiolii

4)

7m

/n cmnequenlibut. Paier, ut in Grxro iriln aiqiie Vulgaln.

(a)

viilc:ilii,
liiiiKift' el

liuiiiia-

ei

rcfsrciiite.
Iii

iii

uno mi.
vetntti

Siirliuii.

reciyitiidit.

nonniillis aliis, daii
loetiii

dx

el rep.'liiidce.

Sincuriur iiubis visa est

(c) l(a vctutcoilei CoHi. ruiravent rTtoH, in qiiibus, ruro uu(«iti fiictai iptc quoU ^lii Vlci. qui) tiiie. olfniiliitciii. At in cdiiis, luru niiim fociui ipit viia:

codici^- Culbcrliiii.

cFltmitMtm.

(b) lu cxcusis bic additur per filiuiH, quod abcii cogiiata inss. Nu<|U() veru in evangclicis vorliii, cunl te, etc. ; mix' hic ei|ilii:iniiir, ex^i»{ i>,'i /i/iNiii sco|iiiiu llilurii peiiinet. Viilt «niin, i{iiiid iioqiie au

m

[li)

llait

01 Er. 9ih< tfiririi enloi'fuoi.

In

uno

iix.

Ciilh. tr.e tfu: iiwiiluroi.
(e)

U» unus cudex
V:>iii'iin.o

l'ulb

.Vlii

vcru

libri

bic oi

mot,

laiitUMi cUritatciii l)oi iiibil ci

nddera

<|U

><i

piiui

c.i-

in

honore.
(/')

roret: qnit iiiuc
iiiiclligeiidus,

(.Ijrilii: >iitliu>

*st. «uni a nuliii

oel

lN<ili<'ft cikIoi
v*.

,

pir wrnilnn inuiiiMi
«tawiKai

IIV.C

(|uiUijU4iu oi a<Uicil Imco Cu^nilio

npctuiiu.-iMiN.

Citvut. per

iMlntii

opeinitu-

nem.

85 mundiu mbui
«itei,

liE

TKIMTATI:: iJntiv

!!l

86
Mi.^ys^i.;,

apud

/>'.

Vuiufeslaii

nomeu

tutiin hi/ini(;l<ii'ilkalUb

A rabaliii
111

:

ilot

ile

mw-

.uuUvil, iioc
lioc lei
liis

GciltsHa

(Job. \\u, 4).

Opetibu!) ergu Filii

txordio

ci-c.ili

orbis

imiiii.-i^ii,

6»po«uil,
opcri-

ea

l'aler: iiuin l)eu:> essu iiileiligiiiir,
duiii

Uum

Doi

uiii-

propliei.c pr.eiuleruiii,

iioiinnes in

mundi
(c)

geuili paler niaiiiresiaiui',
liiiuiu

ud galuieu)
esse

iiostraui

bu, sjiiseMiui, genics

eiiam
Di;i

nieniieudo
iiomen.

vpnerat*

suiim eliani ex virgine
111 (|iio

ii.iiiim

liuniiiieiii

suni; no.i eigo ignorabaiur
igiioiab^ilur.
liir

Sed planc

vuluil,
ile

cx|ileiiiui'

ea oinnia

ia passioiic,

(|ua!

Nam Dcum

ncino noscil.
liiiL,

nisi ennHlc:;iioii ilc

parlii «irgiiiis i'(e|)Ui suiil.
oiiiiii

ll;iquu <)uia L)ei lilius
oiiiiie

ei

PaUem
(/';

paLrcin uiiigcuiii

eiFiliiiui
;

ex

(a) i|ua

e!>l

parle

peifcclus, el aiilc

portiiiue,

«ui diintntioiie, aui einiSMonu

sed

c.x
iii

tciii|)iis iii (livinilJlis plciiiluiliiie

nalus, uuiic a car-

co

iiaiuiii

iucnarrabiliicr,

iiicoiiiprcl.eiisiiiiliter,
e.v

iiit

bu«

origiiie Ijoino, coiisiiuiiuabatur ail iii'ir:cm;

ijliutii

a

palie, pleiiitiidiiiem diviniiaiis

qua

el ir

clarilicari s« apuil l)euni pusiulal, sicul l'alreu) ip..:
ciarilic.ibal
iii

i|uaii:iuis

60 csx Qbtiiieiiicm
.

,

vcruui ci ihrinlitim ei
..

lerri»: quia

iiiiii

Dei \ir(ulC9

iijuoi.'ii-

pi^ifculiiin liciim
si
iii

bxc

eiiim Dci csi plcniiuil

Nam
Filio
ilaii-

tisxuiiliiclariticaliaiiluriiic iiiit;.59k^uiic auit!.i!|:i:il

liiiiuiti alii)uid

dcciit.jaiii iioitinii plciiiludn, (|umi::
i/'ol9ss,
i,

cst (|Uod

apud Palreui

(b)

clari&e.iliunis c\S|'ecicl?
ouiii,

co

ii:ibii:.rc

complacuii

19). lioc a

Nciniie

liiic

quod

liabiiil

apud

priub

ijuaiii iiiuii-

pi.i:dic.itui,lioc igiiuraiiiiijiis iiiani(e>l»lur; s:c

dus

eiisei.

ilabuilic) plcniliidiucm diviniialis; atijuc
liliiis.

^

ritaUtr|ierFiliuui(>aier,cuiii pat'
18.

rtilii t.ilibai;nosciiur.

Iiabet,

iiaini|uc Doi
iiuiiiitiis

Scd

i|ui

eral Dei
liliux
;

lilius,

el

JSaliviialit iua; lidi.m Cliriitm (ecii gatia.

Di-

(ce»

cliaiii)

coeperal cssc

erat

ciiiitt

vnia

quianoH (apiunt ucyaules

objurgoiilur,

Vulcii:>

Verbum caro
sed quud
liuiuanu.'

facluui

cceperat ««se (|uod uoii

^on ^itiiscrai quodcrai, sml drM non de suo desti<.ei'at,
;
:

it.iqiie

Ftlius bujus Maii>liutis suiu
iiublA (g) posuit

Mc.m

lacerc, faciitr-

torum suurum
uai'i'jbiliuiii

evcinplum ui per

noslruni esl acoeperal

profcctuiu (i>ula,

gosioruni siioruni

incii.irr:ibilein cfiicicn-

natur»)

ei i|uod

ac^a^iil, e)us elaiitotis exKiiiiUi

tiain
ciiiii

dc viruite nativiiatis iucnarnibilis docercmur:
ai|ua
lit

postulat uiide noii dcstiiit. iLiKuqui^
et

Verbuui,
ot lioc
iii

vinuiu

,

cuiii

quinque pancs
exccpio

saluralis
ct a:(a-

Vcrbuin caro faotuiu,

ift

Deus Verlium,
witt«i

(|uiii>|iic

iiiilllbus
,

virorum.

sexu

principio apud Dcuni, ct Verbuni

coi isiituti^-

le

rciiqua

repient
el

fragmeniis
ncseiiur
:

cophmos
lit

duodcintcli-nge-

neiu niiMidi
ut

Filiits

:

Fiiiusnunc ciru lacius orabai,
incipercl csse (|Uod Viirbuiii
i|uk:
biiic

ciin.

Hcs

rcriiiiur,

el

iion

hoc Pairi cjro

(d)

ligilur:
iitur.

ralio

non
esil

.ipprelicndiiur,

ci .cffeclus
in

ut id,qii(Kl Je
leiiipore est

tomporc (muI, ^Uirijni cjus
;

Stuiiuiii

auienii

ealumntam

eo inqui-

clantatis acciperet

ul

m

Dci vniulctti

sitionis
litur,

iutettdcre, qiiod comprcliciidi id

undc qujcilaer.ar-

ct spirilus iiicuiruptiiineiti

trati>loriiiaia carnis cor-

per iiaiui.un suani non potekt.

(Jt cnini.iiiifliai';

rupiio al)sorberelur. Hicc iUiiue nraiio ad Dcuiii Cbl,
.id

Q

rjbiiis esi

Palcr

iii

eo quoa

iiigcnitus cst

Patreni h:cc conlessiu FUii cst, bac carnis dcpic-

rari

Fibus ineo quod uoigenitus cst ncn polest; quia

catioest: in qua

eum
iii

jitdicii

die

coiiipiincium et
iii

d'*

iiigeniti esi

imago qui imago

geitiliis est. Cuiit

eniin seitsu

rrucerecognilum
raiusin luonie

uiiivcrsi vidcbunl,

qii:i

prcsiigucsti
iii

atque vcrbis imagiiicin apprelieiidiiiius, necesse «st
etiani euni cujus
bilia

esl,

qua elevaius ad tcelos

est coneeijuamur.

Sed

invigi-

qua Deo
est, in

a«sC(lit a dexlris,

(i)iu qua visiis a PaulD
Stepltaiio est.

pcrscqalmtir, et iiicomprebensibili.i

(entamus,

qua buiiuriGcalus ab
uiite

17

Dct nomen

Chriilum Itonuiuhut iguotmn.
iiontine Patris,

qnlbiis intelli^entia
coan.laiiit

ad cnnspicaUiies res
sluititiae,

«t 'Corpor<us

Noiierubcsciuius

non-iKisnietlp-

Manifcslato
posttilat: sed

itaque boiniuilius

h:('C

sos irreligiosiiatis argmnius, Dei arcanis, Oei virtutibus caluiniiiauteg. Quoitiodo Filius, et

quo

inintiiic?

Numquid noinen Dci
est,

igno-

unde

Ftlius,

(i) \heC vcrba, in

qua visus a Pnulo
balieliaiit

quae Erasiii

miana
ea

alqiie P.irisicnsis

editiiines, ei

qnx

huic atiieccssit

editione siippressa, nostri

De Itac sua visioim reposuimiis. idcinmct P.iuliis I Cor. \v, 8, sic aii ?ioviisime uuteiH omiiiuiH tuniimam abortivo visus etf etmilii.
ms.
auctorilate

(a)Uniis c mss. Colb. quic est Pater. Carnui., r/.iu esl Paler. llelinenita lcctio vuli-aia, non quud iii Dci I 116 'ante camis assmnptioncm fuerint paries, scdqiind iiihil ci fiterlt tmde iiuii pcrfeclus dici possil (b) Editi, cliirificationis profeclum, ac dciiide Lips. et Par. eipetat: rerrapniiliiis mss. qiiortim Irctio ^^ic iirdinxnd:> quid clarificalionit est, quod iipud Palicin
:

H

cirnis aboliiiiiiien! sensissc icmcre judicentur. .\ iiuo errorescsc alicnum liic osienditHilaiius, cum Cltii litiii judlrrt (lic Iti ea ipsa carnc vidcadum dncci, iii
qii:i

tr.in!-li.:uratus
Iii

iii

inonle csl.
pliine.

(e)

vul:,Mtis,

sed Deus
it;ss.
iiiini.

Expuncla csi

vo.\

Deus aitctoriMlc
lcl ("X liis
lili.

Hilarii sciilentia liqnidiiis p;i-

exspeelet ?

V,

prius quam nnindus essct; alque etiain liuipse factus cst liomo. (rf) Sic lib. dc Syniid. n. 48: IV)/'hwi cam fdctnin esl , ut cnro poliui hoc inciperet esse quod Vcibuni qiind iioii seittit llilnriiis licri iiinlalioiic sulislaull.r,
(c) Scil.

iwn

bet, posl

quam

sil, qui liim bencdicebatur et jiirabiitur

27: El quivro nn Deus verus secondum opinwiiem Judieornm et
.

Judm

iiwiiijiiesucramButuni

luyslerii /)ei nescieiites, et pnti'.^,

Dcitm laiilum. non

el

hoc Dei lilium itjnoruiiPntrein vcnerabanlur Nam
.

iitique veiteruiitcs Piitrem, vcnerareiititr et
(/')
I.i

filium.

sed
iit

ipialilalis, iioii ul

caro esse dosittal qiKul cst, scd
iii

viilgatis, aui dilationt

:

mn\c.

Ncc mclius

:tb>oi pla

corruptioiic

incorrii|>tionriu ali:isvc

(lotcs, (|tn' divlii;c Verlii ii;itiira^ prnpria! sciit, ti:iitb-

diliiuilionc

dcin'lc apitd Er. cl Lips. aut reinissione. Verbis mi£ iiit! einissione cavetur b^r^resis Sabcllii,
lli>.
I,

coplose iislt.iisiitti cit iii |'r;vf.itioni! sciicrili § S. Qnod diligcnhT aliciidctidiim, ne iibi Pairos antiiliti carnem uo.^iram a Chriaio pi.ist rcsurrcctionem deificatum prxdicani
foiitieliii'.

uli iitox cxpoiiiiur, ot

qiiain
(ij)

111111).

1(>,

cxnlicuiniuj.
cuiii ti;io C.ilb. ct Ri>niig.

V;il.

b.is.

ms.

expo-

siiit.

;Miix voceiinnt'ii«r)fltiii«Hi

anlea uniibsani fcsii-

,.

tiiimu« e inss.

R7
i'l

SANCTl
t]iit>

IIILAUIl

EI'ISCOI'1
(iiiliiialiniii

«&
infideliuin sallsnic-

tl:iniiiu P.ilris,

Yclcx
iii

qtia

poitionc

sil

nalus,

\

lcin nrroinniodal, et

iii(|iiirinuis. (a)

llaliiieras

exomplo

operatidiiiiin,

tiirus, arcaniiin invisibilis viriutis

uperaiur

:

raeil

ra-

ni crcdcres

Deum

eflicere possc, qnuruni inlelligcro

tionrin, qnisqiiis
poiie.

cii".

neleaiuni reriim serulator, CJin

rffiiieiiiiaiii iioii possls.

b.raui

discipnli ([)

clausn, et secrelo post

4'J.Proiiociiniuru< explicent Clinili jaiiuit clauiit

m-

gretsum.
tus
sil

— Qu.rris quoniodo secundum Spiriluin na:

p:issionrm lloniini conRrogaii roiiseilcrani. Doiiiinus

62^'"""''^

lideo) propiisiiis ciindliiunibus coiilirinaiii-

Filius

ego

le

de corpureis rebiis

iiiterrogo.

rusasslstii,pnlpandi corporisct conircclandi vulneris
obiulii faculiatcm
:

Niiii (b) qii.rro

qiiuinndo natus ex virgine sit, an dec iriiein geiierans
(|uiid

et Hiiifiie (i)
est

qiii

compuncliis rein

triiiirntuni

snicuru perfeciam ex se
F.i

copnnscrndus sit.nrcesse
puiictus
atiuleril.

corpus
per

quo

est

comdo-

pripessasil.
(lii,

Ql

ccrlc iiun gusrepil(i')
siiie

edi-

Quxro ergo

(jiias claus.-G

sed caro r.iniem
provcxit, ct
goiioravil.

elcnienloruin nuslrorum
siiis

miis p:irles scse corporeus iniiilorit

Diligenter

enim

)iii(lorc

perleclum ipsa de

(d) noii

•Sangelisti cxpressildiceiis

:

Venii Jttutjanuiielaii-

iiiiininiiia

Ki qiiidcin

fas

essei, iion iin-

sis,eistetiiinviedio(g) (/6.,26). Anr.onstriicli parieliini

piissihilc in

Deo
iii

opindii,

quod por

virur.cin cjus pos-

penclraiis

(li)

el

solida

ligiiorum,
?

nalurjm conaniqnc

sibile fiiissc
'iO.

boniine cognosciniii.s.

riim

inipeneirabilem

transcurnrrit
aiii fallax

Slelit

Sed

le, qiiisqiiis es, invesiigabilia scciantcni, el

B

corporeus, non simuhitiis
ociili ineiilis
liia:

Sequaiilur ergo

Oivinorum .sccrctornm
truin coiisiilo,
(it

:itquc

virtuiiim

gravcm arbi-

peneiraniis

iiigressnm, et niin eo
Iii-

niilii

iinperilo, ci
dici.i

innium de umni-

claiisain

domum

inielligenlia' tiix visiis introeal.
et

bus Deo ut
irin facti

siiiii

ab eo

rreUcnli, raiioncm salqiila liis

tegra sunt
dius,
ciii

omnia

ubserala

:

led essc assislii inepervia. In-

isiiiis

alToras.

Doininuni auilio, et

per virtuiem

suam universa suni
'

rredo
neni

qiioe

scripta siinl, scio

jam post resurreciioiii

visibiiibns calnmniaris

ego a

le

visibilium

exposco

freqncnier videndum sc

corpore prnebuisse
nisi
:

rationem
SU.1IU

Nihil cedit ex solido,

neque per naiiiram

iiKiliis

non credentibus

;

certcTbomae, non

conri-

aliquid lamquaro lapsu insensibili ligna et la-

ireciaiis ejus \ul:ieribus crediluro, siciit aii
itero (e) in

Sisi

pides adiniltunt. Curpus Domini a sese non deficil,
ut

nianibut ejus(i) fixuram clavorum,
in tocuin

el

misero

scse

resumat ex
?

iiibilo

:

el

unde qui

assiiiit in

digiluni tiieum

clavorum,

el

imllniii nianuiii

niedio est
tra

Cedit ad haec ei sonsus ct scrmo, eiexfacli.

meaminlaius

ejus, iion

credam (Joan., xx, 25). Do-

rationem liuinanam est veriias

Idcirco ergo

iniiiusadoinncm sc inielligculix nosira; imbecillila(1) Anteriores ediliones, (a)
B;>d.

ul

de
(3)

naiiviiaie

(i)

lailimus,

ita

et

dc ingressus Do-

ftgmam.

Quia eoinpunelHS.
fiijurnm Gi-rin.

hareas. Lips. el Par., Iieerebas Vidii quidem Erasnnis in niss. /iffcurjiis. Dmle ad orani libri adscripsit, Ego legenduin urbilror liebuerus huc eft cxcuiieras : aliiiie oiiiniuni illius Liidovicus
et
,

Er

nemus

C

dilb ac
aliis

aiiiem liliris. fisuram. ctavcruni, pro iii tucinn.

clnvornm conseiiticnle vetnslo codice jiixla graec. t6v t-jjtov tuv q>uv. In Mux in ms. Carii. perloca

Myrneus perperam subscripsit cum non aiiibisua sit leciio mss. habiwras ui, seu iinde, crederes. Sic lib. Hahuerat in confessione eoriini, qiubus deVII, n. 51
;
:

cem
II.

inclusi. At niss hic, (f) F.diii, libri in ronstamium, in
iiiius

m

cUiuso, cl ad cal-

quem brc

Iranslata
in
esi

sunt,

swvieiite

venlo.... erat

reslttula tranquitlilai, ul

cl lu

15,
(g)

Colb. inclausi. Jain in cap. i, cx mss. restiliiiuiii est, i^i (rucius
lumiitis coulinere ?
liic

Maitb. ciauso

verum Dei

filium cohfitereris, clr.

impensam
qiiod

[b) Partlculain negaiiiem, qunm frusira stistulerai Lipsius, liic resiiiiiinius. (c) Scilicel ex viro fcd caro carnein peifeciain, scti hominem vernni el perfecliini siiie eleinenlonun nos:

trnrum fmdore provexit
ei frniin.i
lib.
XII,

:

carnis

iiiiiia

iraliiiiins.

qnia iiimiriini Vid.

omnes ex
lih. x,
ii.

viio

55, et

n. i'J. Ilunc :iiilem

locum

cniii altoro traci.

psil. Lxvii, conciliavimus
taliim.
lllud di
siiis ita

in notis

ad eiimdem irac-

ad pioxinmin

positiiin esl, ut vrrbiini non imminuta, ot iid siibseqiirns generavit a-que refereiidiim sit, qiiasi balieretur, ipsa de suis generavit , qnamris non imminnta de
(</)

llilarhno

more

_

"

suis. Sic
qiiia scil

aulcm pnlrsl

intelligi

dcsuis

noii iiiiininnia,

iniegia et illibata virginilaic grnoravit. .Al qiioil px bac B. Viiginis geiieraiioiie deilnntiir, iii credibilis fi.it Pairis a^ieriii grnoraiio absqiir ullo ijisiiis dniniio, perper.iin qiiidain ra|iiiint :id lnlaniaiiihiiii llilarii de Clirisii conceptiniic seiiionli.uii, j:ictaiiiqiic oum soiisisse Clirislnm rx Maria inliil siiscepisse Oiiasi veru non in lioc inaxinie iiistiiiiia sll ijsius conipnratio, quod siciit Christii> e\ Marix &iilisiaiiii:i iil»-sa ipsiiis intcgritnle naius est, iia abs(|iir l':ilris ilanino rx ipsiiis siibslantla ^rnor.iri potiilt Clirisiiiiii cv Mari.c .vub^lanlia geiirr ituni si negai'i'l iiiilla prorsiis cssrl ipslns ralio llor porni oiiiii iiiiliiilonns iirgire evidenllssliuis argninriillg os10111.11111 est lii pra l.itioiir geiirrall 1. !s
;

subjiriunl discipulorum tuorum: sacro lextu exsial, ne(|ue iii mss. (h) lla mss. F.dili vero. et tolidum liynormu naluri:m impenelrnbilem trnnscvrrit. (i) Edili, fallimur. Rectius potinres mss. fallimus : C:irn. fefdtimus. H;rc enim lixrelicoruin nomiiie in sinminlur, vcritatrm quam non coniprebendnnl dcirecianiiiim. Ariaiiornm infiriiKe ratioiii shx niinis rrrdeniium iiniiator Calvinns, iis bac parie audaciur fiill, qund iii Jnan., xx. 111, negare nim dnbitaril Cliiisiniii per januas tlausas ad disripnlos transissc coiiceilit tanieii januis euin eo seiisu clausis ingres.miiii osse qnod ruin cl:iu-a! osseiil, adiliis illi palefariu^ iion furrit n nim liominis, i|uoin:.Jinodiiin Peinis r carceie oliseraio, sed aiigeli mlnisicrio aperio, ogrpssus esi. Tnin paiiislnriim nmnine calnniniatur

Excusi

nrque

iii

:

;

r:illiolicis,

idcn,

iiiqiiit,

aillrr soiitiriitibus, ul corftut
siniiti

ijtoriosum

non nmdo reddaiil

spiriiui, sed ini-

esse. nulloque loeo i-oniincri obiineant : ciiiii idro laiilum aliler sentiaiii, quia Inculenia siint Scri piiir:i; vci ba, et nno P:itriiiii cnnsensu pioui $on:int inirllecia. Siiie fiusira esi Srulirlns, cuni aniinnni indurero roiialur, llilarlum a C:ilviiio sno iioii d>ssi-

viensum

dcre. Qiiis
lira

enim

mm vidrai,
anl

iia

illniii

verb.i

evangoilsqne
vir-

inlrllrxis^e, nt
icsoi:i|ls.

(^liristiiiii

jaiiiils claiisis,

iriii iiianii niigrli

xl>(|iia >iniiiipi>trnli:filiviiu-

liiir

sed

ciiiii rl.iiis.e

|<ciin.iiieieni,

ad \Us-

rl;jii'os irjiisisvr

cirdidriil. Nnii
ii.

aliier eit

iniellrxil

(•) Pliirrg niss. in

manus

ejut.

Tnm

ciiin

Par. rcti-

AHgiislinus, scr. ccxlmi,

%

ubi

iRlvinuni cun

nr.

TRINITATE IJRFR

III

iiiini63 mmiinimir. IVienmus facliim iKin
iiilelligeiiliain

fiilssn, (iiiia

A

"<""
raiis
,

iiihiliereniiis,

el (c)

nainras finniimim refiTrf?lerrx,
ci

facli

non apprehendiinus

:

el cessaiile

conciiiereinus fundanicnta

tolo

iii

bcnsu nosiro,

facli ipsiiis facii

cessei effeclus. Sed nieii-

h3PC
qiiod

opera Dei parriridio dcs«virenius. Sed bene,
nos inira

daciuin noslrutn
clau<>a

fldps vincii. Adstiiii
:

Ooniinus

hinc modesil« neccssitatem naiura

doniO in niedio discipuloruai
negare quAd

et Filius est

corporum

detinet. Certe
(-1)

non fnllimus, quid,

si

lice-

natus ex Palre. Noli

steieril, qida

per

rei, essemiis

faeturi.

Namquc

((/)quia pnssiimus,

inlelligeDiix inUrmitatem, consislt- niisnon rongei|uaris

profaii» viduiiiatis audacia naiuram verilatis convelliiiius,

inlroimm

:

noU

iiescire

quod ab ingeniio

ei pcr-

ei bellnm dictis Dei

comparanuis
Paler, imni[esiamnomeH
fi).

fecto

Deo patrc anigeniios
tiii.quia

ct perfecius (a) filius Deiis
iil

22. Chrittus PatrerH tiobis maiiifestaril ut jinlrem, non
crealorem.

naius

seiiMni el sermonein buinanx naturae

—Filiusdixil:
?

virius generaiiouis excedat.

tuum hominilms{Joan.

xvii,

Qiiid ad lia»c

calum(e)

21. Sipoueiil, Uei otieraoiimialurbarent.

— Etomnia
\irtu-

iiiamur?quid aestuamus
qiiin lioc

Piilrem lu negasT
iii

At-

quidem
libus fai
lilas

iututier inundiopera adessc nobis in lesliino-

inaxiinum opus

Filii fuli,

Pairem cogno(e

nium possent^ ne ainbigere de Dei rebub aique
credsTMnus. Sed
proeiirrit,
in

scercmus. Negas plane, qiiaiido iiecundum
iioii

Filius

ipsam

veriiateiii iiifide-

ex eo iiatus est.

(f)

Ei cnr
?

filius

dicetur, factus

nosira

ei violenti

in cscidiiim Dei

g

prn voliinlate quasi ra-tera

Admirari

Deum possum
et

polestatis irrinupiious. Si licrret, corpoi-a el iiianiis

cDndiiorcm

64 niundi Clirisliini croanteni:
cceli

digna

ad

coelum clevareinns, solem astraqtie c;«lera anfun-

Deovirtiis csi, ui effeciorem arcliangelorura ct ange-

iiuis(6)cursussui limilibusproturbaremus, pcrniisce-

lorum, visibiliimi ctinvisibiliuin,

alque tcrre, et
hic la-

remusdecessusUceaai et accessus,
(I) 4f(iiri
.•

flueiiia etiaiii

universat linjns creatiunis cllecerit.

Sed non

mox

profane pro profance.
alio

refuUiturns , naiivilatis confirmal. \trgo , jiii|uii, pfiuril, et virrio permunsil : jmn liinc Dominus jier oslli clausa natus esi. At (innmoiln veniin Chrisii torpus iinpeneirabilein parictinn ao lixnormii naluraiii lianscurril V Uesiiondet libi llilariu-, fjcti vi-ritas cx verliis evangiliris coiislal, quauivi^ niodus lasuis
Teliit

in

aiilcces.vum
ideiii

niodn
:

facliiit

fnerii

liic

cxcmiilo

fiictuni

iiigressus
eti.ini

ijiiod infirni.c

ratioui
jani

Chrisii janiiis clausis sii.i: plus x-qnocrc-

<li;iililiiis aiil -a viileli:iiiir.
Ii.i

iinii

videlur rcpngnare.
aiii pniiiis

erii

fnriasse, qni

r.itiuiKiilns, disclpiili

UMicliras, quibiis iidem
sangiiiiiis Cliristi
iii

C<-«lviiil

Eiicliaristi:c

(cin (ibsiurare

se

puianl,

tionein

huniaiiani

oiimiiio

fngiat

:

si'il

iioii

iiiiniis

erit ciim to(a Ecclesia facli

rnrporls et sacramciitu vuiitadcpcllei. 'luiius inierim veritatem lenerc, ipiaiii-

conslat plus Dcmn posse, qiiaiii vuloal Iminana rsiio capere. Neque alia c-.t ics|imisi'i Augnsiini, scrni. crxLvii, II. '2, et eiiist. cxxivii, n. S.ciCyrilli Alex. Ilb. XII, in Jnnn. ll:i possenl absolvl mnlla: difliiiilla(pias circa sacr<isaiictum Cucliaiisii* ^acalcs excogiiant. Quoniodo uiiiiin iiiciitiiiii Cahiiii scclarii
,

vis ratioqua id liat ignoreliir.

(o)iia Bad., Er. ei iiiss. iicc eiat cur Lipsius rejioiicnt, filius Deui nnlus sil.
{h) Editi.

p "

Cnili.

annui cursus annos cursus suis
el

sui

tiiiiitibus. Vctii';

roiicx
(iiiii

liiiiitibus. Aliiis

Oolb

Sorboii.,
(|iiam

< l

idcm
le

Cliii-li

cnrpiis

iii

coelo

ct

in lerra, et alia
;

anniios eoruin rurstu suis limuibus. Leciio, exhiliciiiu-, csl plcioiuinqiiu iiiss. Conler.

hiijiismorii? Noli

solliciius

ess<Mle inodo

cum

lan-

tracl. psal.

cxxmv.

n.

II, ulii tM:iriiis

i'cpr:rseniat

liim

cerium volapril Chrisliis
eiiain

de

facio.

Erniit

tiiiiemutnbilein
inilcj\>.sis<iue

ox|ilic:iliuiit :ul niodo iioii liu.ic Doiniiii ad discipiilns japacto apertis ingressum explicare Si> piilanl. Cum eniiii, iiiijiiiiinl, conservaiio -it rmiliiiiiaia (rcalio, lam facile fuil Deo corpoiis Cliricm ponbus iiiiermcdiis cons'.i <Tcati<iiii'iii imiiioiis

fortc, <|ui

uuidos
ijiil

soUin nnniiis cunibus moderutuin, viceii^ue anni difiuiiis liiniiicieli firinilauni,

desiiiil pliilosoplii,

bus lcmperiinlim, cic.
(c)

iiu s claii-is oi

niitlo

Dun
cditi
(;t

iiiss. (^illi.

Tiim
Viiiis,

cum

cnm Geriii., nnluras hoininuin. du<ibus inss. recenlioribiis, refrennremcndnst'
.'

in

iiiio

ri

lf''ruaicmus. Pr;i'leriiiius

ciiiii c:i'lcris,
I

limiaic in ili-lanli Inco, qn uii iii proximo ; licet secmiiliim ciimiiiuncs iiaiur:e leges. noii continuct iilaiii in cuilcm nut in liiis corpiiiis creatiniiem. iiisi e<i qniden) cnrpore, quod iii illo r ixiiiio loco, ei I cniiliiiclialiir. (irius e siii> siln deiinl^o. Dcn (juijipe ficiliiniiiiii luil, u( corpu^, qiind nmi tcniporis anii^iilo voli-lial

i;iiiiiiii

cs(,

iil

referiemus qn.id vcrliiiin niagig IJilaiibservatmn cst in Adiiol. iii ps. cxix,

ii"l

5.

(d) Editi,

gaiile coiitr;i
ijii.c

quia non potsumus, addila pirticuh nelidem iiiss. cl incnlem llilarii, ex iis

cnnir.i veril.iteni faciuiit h:eiclici. qiiia id

proiu-

j^eiiii

nui lilicriate possuiit,i|uid faccrcnl coulra
si

rcrum

cs\e

evtra

ciiliiciiluin

,

qna

voliiiilate

naliiias,

extia
iiilr:i

ciiliiciilnni creabatiir, siibscqiienii voliierilesse
ciilii.

uluin,

ijiio

aclii
:ic

necesse esl, ilhesis eliam
J)
Cliri-ii

paritcr possc d.ilum eis essel, cdlligcntis. {e) I(a sci ibinius liaiic vnccm :id iiiii(.iliiiiieiii velernin libroruiii : qiiiid e( apud TerUilli.inum prx-(icst.
lii

ct iimiiii
E:i

i~

p:iiietil)us

fnribiis,sll iiilrn ciihiculmn

tmn

ijiii l:'iii

i.»iione vidit tlilarius

factuin cx-

(f)

vii1g:i(is,

<;l

rtini filius
;

ditilur. Siibinde apiid
sit

pliiari

piis>e.

Scd hic
sinitur,
iiosler

il

uderc

sol';ul phinla>-inala,

Li|is.

qma'sic cwlera
III

cl

apud Par.. quia
iiiill:i

•a-iera

:

qniliiis cirpiiris inir.)
<'ii!;ili(rc
11(111

pjricles ill.csos in^ris^mn <xiiisi

lcclio depra\ai:i.
(io. :id<:(i

iiiriiii

cxciiiiclial viiinsa iiil<;rpunc-

piMisii'; aliiileri,
ii:itiir.

corpns illnd priiis <:\lra ac dcinde iiiira dc novo creari pillilariiis

:>igiiiiici.ti vi- jaiii

proisiis
sibi

rerci.
(jiii

Restaiirutnr

ope

inss. IIuc

enim

appavnU, ut

lliidi!

hic, Coriins
itiliilo.

Domini a
Attiint-n

sese

11(111

liefuil, ul sese

resumal ex

isi per croaiileiii, Dci vnluiitilcm iiilra ciibi(iiliiin a spse iioii ilelicil, cmii onllo teinpmis nioniciiin exsisicre 'lesinat ; aut catetius delicere dici qiie^ii, quaiciiiis ex naiura siia indigct iii (|u<)libci iciii|ii'ris iiiumuMilo cieetnr siont pcr iiidluin dici posjil (lcliccrc iii loco iii qiio iion .aiKplins crc.ilnr, v\ eriarl iu oo Itt q'«» Consrrvallll' bivo li"c. sivn

ciirpus

iiiiiic

exira,

ac

pioximo p

aiit iioiiiis ciinscrv:in;ein,

insuu' prn volmiiau: f.irliim ncgei le ipsa riliuni qui nc^at Filiuiii,iicge( c( Pii(reiii ; qui vcio nc),' l P.treiu, ncgei id qiiod Chrislus hic d»( ore m.iximc sdiduit. Non enini adFilimii ('u:icioim!i
:isscrii,
;

:

Dciiin ci Clirisd iiiciilc;irc(, cniri lani'n ciiinm.iidare c( adiiiiralioiicm ci nosdaiii cxcilare valnissct sed u( inaiiifestaiet eiiiii vcrnni csse palreiii, qui verun» lial>ere( (tiiiini. H':c Cliiisil opos, liic hibor i«r.'i(.
miidiiin ei
fuii,
iioliis

cnrx

nt

eum

oiiinimii cinidiloris
Iiii:c

crcatorem
ciini

iiiultuni apiid no-i

'

91

SANCTi
oniiii.i

ilH.AIUI
Dieuin
cjiiii

LPISCOn
qui doiiuil el qui
1

M
gcniuis est. Oiir iiaiurain cx'!

bur Duminic&l, ul
pti^M lu &fnlia»
;

in

crcaiiilis
Dciiiii

rt^bu»
p:ilrcni

A

suiit

scti

ul

scias

dudis
et

cur veriuteiii int«ri|uis
Patit {ItUL, 5a)
:

Autlis

:

l'ater in

me,

eac

lllii

qui luquilur. Virlulitii tn ccbIo (ilures
{ii)

Ktitii,

e^o

iit

et

boc de
(ii<.

l>aire ci Filio
iit

et «niciunlc9| cl
filiu», iioii

aeieraa-

;

teJ uiHib unigcniiu!) e^t
piHeiiaia, quia pcr
«!il
liliiis,

Filii

opara letiaolur. Noii corpus

i-orpns) per

> CiKicris inla
&1111I.

tliir^reiiB

iiilclligciitiani

006Uam

corpnri
:

imiiiiliiiniis,

ncque

wt

«um

cuuctj

SwtJ
,

quin

vaiu* nnuf

.ii|uani viiiu iiduiidiiiiut

std caindein in

uiioi|iie<>l

iion (i) lial

dcgvntu'
:

iit

n:iluH

c(

itiliiKi

hil.

Au:

virliiiis Biiuilituilinein et deiiatis

plenilndineui coiili-

dis Filiuiii

cr«(Je

quia

liliua esl.

Autlui
isiit

l>ulre«ii

tcniiir. Oiiiiiia euiin

Filius accepil a l*aire, el ott Doi

nienieniu

quiit

paier

«sl.

Quid

nominilius

rorina, el

inmgo
esl
:

3iibstanii:i! cjui.

(3) {g) Knin oiiini
:id

«ii&pici<iuein, nialiiiaui, aiKlaciaro iiilwteri!) Y .Secuii-

nb co

i|iii

imaiiotHbslantia: lanlutti
:id

siibsistciidi

duiti

Raiitrai

iniellig>'iiliuia

nuunna

divinit

rel>ut

fideni, iioii
iieiii

uli.iiii

aliqiiani

naliir» dis^iinUiludianli-ni io Kilio,

aptuta

suul

{c).

Uuid

afn:rs viin verlx>riiin Toriiuii?
:

intelligendani discoriiit.
iii

faliem

Audis

iiutreni ei lilumi

ne aiubigas «s^e quod nun-

cl Filiuni

Futre esse, plf nliudu in oiroi|iie divini-

cupuiitur. Suilima di&)ieiitaiioiiis eel Filio, ut noveris
P.iireoi
:

latis pcrleciu vsl.

Non

eiiihi

diminulio rairis est

FiliU'S,

qnid irriium

faois upiis proplieiaruin,

Veibi

nec

Filiiis linper liectug

a l'air« esl. Imngo sula {hvc rst
iioii Bjbi eal.

inniiriialiimeni, virgiiils

partuni, virlulem operalio-

D

sulitana)iion csi, ct tJmil|tudo
siinile alitiuid etss, iii»i qiiod

Dco

iiiileili

imtn,

crucem

Ctiristi ?
: iii

Tibi basc omnia inipenta,
tibi

lilii

cx se erit, nuii

|Milost.
:

pri>sliia suiii

per h:ec manilfeiitus
iitiiic
(i()

el Pater

N«n

eniiii

aliiiude est, qtiod in oninibus

siiiille osi

cssclQl

Filiiis.

Suppuiiis
:

vuluulatem, crea-

neque divcititntem duobut
lcrnni similiiudo peraiittii.

adinlsci-ri iilictliis :id al-

tioiiam, adoptioncai

inspico

»:t

mililiani cl tlipcn:

Ne

slniilii periiMites,

ne

diuni
noiiien

Cliri.^li.

Nenipc

procl.iiiiat
;

Puler, maiiifeslavi

quo

sibi
:

ex

vcritatc

iudiscreia

disjungus
el

:

qui:i qiii

luum hominibui.
:

iioii

aiidis, crcalurciii coelc-

dixit

l''aeiamHt hoiiiinem
i,

ad imatiinem

iimililiuli-

Klluin crcakii
cisil
;

iioii
:

audis, cff<!cloicm icrrestiium cffePalcr, inanifeilavi >winen luum holui

neiu H03trnm{iien.
in

2G)

,

iiiviccm esse sul slniilcs,
dical, ostciulil.

scd aUdis

eo quori

«iHii/i<iu<iii«iH

iiottram

Nu

•iiiiiiftus.

Utcrc
qiii

(I) Salv:iioris

niuiiere

:

scilo pa;

coiiiigurit,

ue cunireciaveris, ue corruperit. 'leue

irein etse

genuii, lilium esse qui aatus esi

iia-

iitlnra! numiiia, teiie Filii proressionein.
ris,
iit

Nulo aduleul
iis qiiu!

lam cx

Meniento noii tibi piiirein iiiaiiiresiattun esse quud Deus est, sed Dcuin nianircslalum Mse quod paicr
fco

psirc, (e)qui esi, (i) vcrittle naturae.

f iliuiii

dc tuo iaudes

:

bcnc habet,

sunt scripta cunlenius sis.
ii,.

Prudenlia Itumana

m

Dei rctxt

deficil.

lUtipil
in

«st.

dum

it puiat perfecluin tapere.

— Non
t.ipi.ii
:

esl

riiitoiii

i3.Fi(iH)>aPa<reiui5i(/en(iaiiONnaru)aiiitc<niii(ir.

Q

t:)ntum confidenduiii
tiiri

prudcnlia

liuiii:iiia,

ul pciTfriii

Vl imago, oimiia

liahet qutc

Paler.

—- Audit

:

fJjjo et

se quis pulel sapere quod

ct

co arbi-

['alerwium tumu»(Jean. x,30).Qiiiddisciiidis etdisIrabls Filiom

trclur absolul:e raiioiiissuiiiiiiamconiineri, quoil ipsa
iiic

aP.il/c?65 ^"""' ^""'
quod non

sciliccl(0
in

is

(e pcriiaclans, xquabili undiqu::

apud se

ciisii

qui esl,

iiibil liabciis

sil ctiaiii
:

eo

a qiiu

iiiet

venlaiis opiiiioi.e coiistaie.
poifcctiim
,

Noti ciiiui loiiei-

est. €ui»i
sttiiiuj;

nudis Filiiim diconleiii

Ego

et

Paier

unHm
iit

piuiil iinperlecla

iieque

quuu ex('i)alio

personis roni accomiiioda, gignenli et geiiito

subsislit
liaiii

,

absolulc vel auctoris sui polesi iiilelligcn:

profcssioiiis suje iicrmiilu sentenliam. Sint ununi,

obtioere, vel propriam

se quidctii in 00 lan-

(I) Saluliirit.
{i.}

(5)

Euin

eaiin i/ui ett ab eo qni ett iinaijo.

Ex

lerilate.
it

(rt)Virtuiiiiiicndcsti«ninomineangeiosablIilarioiiilellii-isolcrE .siepiiis oUscrvaviniiis.Has virUiics ;vlernas
niiiicupal, iion

qno

Filiiis
cjiis

quod eas

:ili

:cieriio,

scd nuoil

iioii

inlc

est, Filiiim siftnificnl. Onamqiiainlib. 11, n. yi, respeetu Sjiiriliis sancti dicilu^ it qui eu, ei respectu Spirilns Sanctiis, ii cujut eti, qua^i i«

rituras crcilal.

qul ejus est. railone in psal. cxiix, nuin. G, CoJice llehiig. nee non Theod., it «/ui aiernus pradicaiiir. Ilic (f) In uno «I, et de quo etl, nihil liabent, clc, glossenia. Qiiippe iiolal, voleiiliuiii Cliiisium lioe ArlanoruinseiUeiitiam ct Filliis, hic ratin reililitor taiilni» ab illis viriiitibiis differre, quod lia; aliqua jy ciir nnum sint P.itcr •"••- —"•-' '-' piia niniiniin il ijmi ett priocipium Keneraiioini diimtaxal erncianl,cilniperilliiiii cuiicta sinl. Kx ipio iiiliil balioat qund ii"ii sit i'i co n 9110 ett, lioceji, male in prins viilgatis obtiiinisse percuin cicaia paiei, origineiii ducil. qui ab co est, sen qni ab eo luni. ubi ex ins». restituiiiiiis pcr eum cttiula tuiit. Eiim tniin qui est {g) In viil^'atis cl arniuOt niss. : (6)Llps.etPar.iiuii quiadegener; absqHeanctorit.lto. ,ib eoqiii est imiigo su6>(aiiiia' ; aliud g iissem.i. q"')d editi, apia sttiit. \A Ila inss. Carmit., r.olb., Vlnilocin., Vaiie. castigaiiir oiiemss. \d) liims.(:iiiiiul.iio/ui«(i(«;iui leelioni ravctqinul iniii el Vicl. Qiiippe ciuu iwiim referiurad Filium inilio liniiis luimeri filiiis cx seiileiitia b.oretlcoruiii ab eo i/iii csi dicitiii <lo Palre. Siibinde iMiiijo ««*i(nHfaeius pio vd/ioUii<(' diciifur. /1« (iibi in 0110 nis. ('dIIi. iinaijo coUstthsiauliir) ma Abest ex (e) lii vii|;;aiis, qiii rsl ex vcrilale nalurit. tcrialiier accipimr. Iliiic pr.esrat mox iM(«(/i9fMi(ii"i Iloriini voilioruin n.iliviis ordo ae sonsiis ost :x net^. diMriiiil juxla plorosqiio ac potiorcs inss. quaiii quud Mrt<Miiii'«ri(<i/en<iliiiii', &eii vera iiaijvilalc eiiiii iiaUira

Qua

boltio sccuiiiliini

aiiliiiam

'

--

•"

M

'

Ojiis
jlls

ex qii'i n:>sciliir, r.d eo piiire qni f$l, hoc cst, ciiprn|>rimil e»l a se e-se, ol umh aU alin, vei qni ost M,b:ibei>: |irinci|ii.im uiiiv.>rsoriiiii. Sic lili 11. n Esl Filiin: ab eo Paire qui ril ; lii», veio, iil iiiux videbiniiis: (/iinm i|iii(,iciiirirl liqui

apui^ Li(i». et Pai'.,
(/1)

iii(f(/'jiii<i.i i/iJf«^rHi(.
:

iui loi iilluni oplloc esl, ex alia sulisunitii Oio •i<um poiiiiur ex le lii liis ninneil siipcrioris
:

siniilc

iiliqnid

eise,

iiJii

qnod ts

»e

erii,

itoii

polesi.

eM, hHiiI liabtnsquod

iuiii diin iiiss. Colb.

cuiii ('.arnul. tufttlilil

el

pioio

iion lit

clium in eo u quo ai

;

ulii

n

qui

c.i',

i'ultcui,

yubl

<i

qMdeiu, uou

*<

quultm.

93

r»K
cTietuit) Ullerins

ThlMTATF.

l.lBtH

ill.

94

imn rjuodeu wiiiens,
«uiim fldain
.-iUi

g6

sen»"'" Asapprent; ei
safvercnt
piciiii:i
(rf)

cum

iiliil

iii^i

iniri
sc!:;

iiiiirmil-.ilis

jin*

eonMiluia sU

liai'!!"» riort ler»deiis.
:

naiuratn, eani,
piiiSFen»
inflrniltj

nna'

IVl

pol-ll-t-tA sti-

M'Himi

eliloi

suiim

mn

siN debet, sed auciori

oi

eijit

esse

5iuliliii>i!i;

pef quod

In

iilcircofd.quod {a) In

aliiid

ex auMOre

siibsiSlit, irn-

ea

ijiHJ

sapicntix snai rpiiiioile dcsitie
&inliiiia CHit
tiiliii

perfecinm
esi
,

sibl

est,

dtom corislal yllunde; el hecesse
poiet sapere
,

reiil.
iis

Ergn quidqiiid peiTiiniitms
;

hne

III iri (i«iD

se

peHectum

desipiat

:

qnl salvanuir Dai viriiiG est
eul
iiilirtniintc

i|iiln

ntttnralls

quta natttrae suae noii moderifts necessllateni, et
Hia inOiimitaloih

Omsa,

t«iirj< (^)

inoderniiiHr,

s»>d

divtna;

Mianm) exisiimafl»

lerininis coiiii:

potvsiaii^
virluti»
liiinr.

ffflcienliiilii

SL^undnrii iiifltnlaiemcoelesiis
6;ipieiiti(»(M
lii.'»i«

neri, faiso jain sapienti^e noinlne glAHaiiir

qliin

enpcrtilunl.

Bl idciico

sapieii-

p«iy, siW ullra sensns sui non
«juann
sil.

Iice;il

potcjiaieni
,

el

ei Intelilgeniiafn liitiilifflhiinni

iniprolmli

inlimium

siib<;i8tf ndi

est virttiie

lain fcnsiis

()uiu

prr iipiiiidnetn
;

sliiltiiix

iiiinit«na>

crcflentibtis

Alquft ob id iinperfecW!

n,itiir;f siil)sliiulii>,

pii-

salus triliuiinr

duni

el

iiifidcles, i\;ix

exlra sijnsUI»
piitest:iii
sii;b
«|Urti

Tcctl

scnsus sapieiiiianl oLiini^re se

glomnS

,

slulix
:

suum
ac

siinl, stuita

esse dec«riiunl v( lideles
l;u'gioiid:i'

gapiei\WS iiTideiiiriippnibriir, ApoSlolo
tnini misit

dieelitti

IVon

viiliili

liei (iniiii;i (/)

sibi

s;iliilis

me

Chiislui bnptiiare,

snrf

eiTingditoie, Hoit
CArfitf
iis
.

s.tcfRmniii»

pennltiun»:
ltmn:iiitt'

Non eign Ront
iintttnn

stidla

<H srt-«o»ie ia;i(<Wi>. nf

iiiftnij /Vrtl cr«.1r

rcr-

B

•>«' 9«'"l

«'"'^
".

(nhiplein.

iiriidaiuia
(td
!i-

hmn enim

ftiiri» tdifllfiri

nt

hit qui jtttcnni,
e^t

uutent
.'

est,

<|ti.r'

9 Dfci) Suii ;uil

signa aut

s*|ii<;li>iaiti

qui sufBonMi", Vtrihs J)d esi. SHriptwm

rmni

P.t-

dcm
sfglia

pttsitilet.
;

Li JludJroriiin «ruidem sst
[lol

tio«ti!iiro

llam tapienlimn tapieiitinwi, ft iiiteitedum inteitigen-

qnla In

liomiiic

per logis (nmiliariisiciii

lium reprobabo

i'bi

sapieus' ubi

scritiii ?

ubi Conqitit(ti<r
tapienliaiit

iion iidiHodtliii

niiles, iruols

scandnlo riitnmoventui-.
sjnia gei.-

hujHi fxtttlil iVonne j/n/lnnt

ftcit

Deus

Gr«cnrutn'»iittm esi !«aplcinUi»i posct-ic,
lill

hujut tt(Hn4i7 Quuuiavi qnidetn in

f:apientia

Dei non

ineptin

biimaiinque priidciiii» raiinnern suhhiii

etgKoHt

{(>)

iHioititu

per lapientiatn

Dcnm, deatvii
;

Sn cruccirt Ooi qucereiil. Qii.t «juii

seeundum sensnni
sll;
fii

Dun
ruM
:

)in

iltitiiiiaiH

pradictaionis ialvare credettles
el

naltirjp infiniils occiilia in sanrtiineiiie
iilin {y) inlldt*IU
;

siut-

^uoniant Juiiti tn^na pelHM,

Grtni

.-«apieniiam qtUBcritci-

cilm

qnflil naliiraliier inciis

imper-

n«i eaient prcemtnmus Chrittum iCtum
Jntfttrfi

fecia lion eoiicipii, id ciiia

prudentlj)

cntHam etse

/Ixum,

^iitiftm

tcamtalnm,

genlibits

avtem
(.'A;i-

decernst. Sed ob iLinc iniprudBiilem miindi Rapicntiuiii,

ttnWliam,
«lUiN

ipift

aiiim

tocuiis Jtideeis et Griecit

qu9b
est,

OS

P^'° '^^i

supieiiiiam

Deum

:inte iiesri-

Dei tirtulem

el llti

lapientiam

:

quia quod in-

vit, id

pcr lianc magniflceniiam iiuindi ac lam

ISnnHm
e»l

ett bei, forliui ext

homimbus; etqnoi siuhuin
i,

sapiemev

insiilnti opiflrli
s:iiiieiiiiam
;

ornnium, cn^stdris
placnit

sni

nnn

Dei, iapieniiutesltioiniii!but{t Cor.

17
:

cf

sc^^.l.

^

est trenerAia

Deo pr.Tdicatione
fiiie
liii-

Omnls
mil;'lis

iiaque

in(idelibs(i) siniliiia esl

qul:i

imInlir-

siuUiiia: saivos lacere credenles, id esl, cruci£

perfocti sensus kul usa sajiientilt,
.su*

diim

nniiiia

«lernilaicin mori
nianse
iil^i

ililiMS

provcnirc
il)i

:

iii

cm.fusa

opinlone tnoderatiir,
Catisa

piiial

cfnci

non

(/()

seitieotioe (ijiiitlorle.
sittllili:*.

«;ilug

leperirefcir,
iioi

|iOssc qtirtd rton sapll.

enim

inf.deliiatis (c) dt;

crediiur esse

Clinslus pnim

stuUilia

senlentla
ptit;it,

fcst inflrTnilaiis,

dum gcsuim
defiiiiat.

csse quis

liOii

p.-iililitis e;

Jud:iis sc:iiulaliiin «61, P?( viniis Deirj.ic
:

(juod geri

non posse

saploniia est

quln

qiia'

sensii

llunmno InRrma
li.i-c

iit

45.

Sittititia lapient

(idetium,

Ei idcirco Apocogiiatio-

bei rebos Et siulia esistimaniur,
vlrtuiique lerrensB, ei sapien(»:e ei
tate prsetellant

(>rudcniin>
Vei i-

slnlus scicn» nalurx

hnmnnac imperfeciam
in

potc-KiMis

nem hOc solum
raperet, ali

puiare

veri

ralione esse

quod

non

in sernione se sapicniix praedicare,

26.

De bci

rclns nvn
igiliir
iit

stio

sensu, sed fide dcctrncnlliiiiiftiiaK

nc pradicalioDJs
•lultltix

suas

in.-inii

esset assertio.
,

Ac ne
adjocii,
;

dum.

I<i)ltil

divinis elTeciibus
est;

csse

pr:tdic.ilor

eiisiimarelur

iiientis

opinione traciandtim

neqne de crentoie

Terbum

i:rucis siultiliain

g7

esse pereunlibus

qiiia

siio opincii

ipsius nialeria decern:it.
e«t siuiliiia, ui sapientiam

Assumcnda ausumamiis, non

eam solam

inrideles

prudeotiam crcderent esee, quam

D

lem nobis

(1) Slulla ett.
(fl) Abest in atiud a vetnstioribus mss. Colb. et Reinig. qiiod ih dirb. additnin ejt a secundn mnnu. Lip«. e( Pai. p.trticiilx in eipunctii, (.inuim r»;ti»iiere

uliud.
polesi,
(b)

Ex
11.

lioc

loco iiileiiigeiiduiii est
:

iliiid
,

traci.
iion

|is.

dcclaranl proiime ditla, dum omnia infirmiiaiit sua; opinionc nicdcrafur nc iiietitiir. (d) IVx-iMisiif.-infsn is oiniUunt edid. Tofti Er., Lips. cl Tar. subjiciuni, «a ipsa infirtni : reluctanli-

cxixiv,

10

Qui

non

se

libi

ilebel

cmnia

bun

liad. et

m:S.
;

dum

a poUore submlit.
coileii,

Curnulensis
qiind

hic

miMdai, addiio proin)6, !iddeb«it

mitio hic,
Coll).

et

sup<'iiiit iiuiii.

velus

Miii in diclo Cariiul. aiiisqiie lalfos facere, pro sulvarc ; ni paolo fj.isi, sicul el in veiiislu Coili.
Jani

ex n.ss. B:!ud iirociii ab flilnrii 1. ix, Mornl. c. 8 Qni ai?ii 'u Dei raiionem non videl, i;;/iiwii(rt<(;m ^siam coiiliderans, cur non videal riiiioiitfli videi. [l) V;il. L;tj. ms. neciiiiM alii Ires, laiifien.ia. ^>,
(c)

Ad.iiiiios su:

meiite.
[aclis

Giegorltis

iluoJinfirmiiii rti.... Ciiwd fluUiui nt.

admonu,-

01

Li|.s.

l:rrgii-rdn.

UcliiieinJuin

Oiiiiiii

o tUffi

':\l»i

mu» eoKdem
11011

8(.rip(iiraB soces ab Hiiario repesiios t;)dem raiione lofcni. (f) iti iiis. C.irniiL, dc seiiUidia esl iniposiibililili.^i iniiius beiie. Quid sibi velit de ienlcnnc: injirmilMis,

libria hrpextire.

{g) Esi osi, mlideliiui) : emeBti.^iili.ir liiiii- nol:*' \'ai. has., CdU)., etc.

ox

mss. cp-

(/ilKdiii,

srtpii'/i(i(t' OHi'iiifl)is;

rcfra^. riiJus ffiss.

9';

SANCTI

IIILARII F.PISCOPI
.

%
Ac nc peregrina huc ndscitcamui, V)
niinccii.im
aiit>- niigcliis,

intpiudenti:)' scnsii, scd naliirc nosiru; coiisciciilia

A

ruisse cuin voluit.

ul qiiod cogiiaiionis tcrreiix
iiol>ij>

nnio non concipit,
virlulis
iiisiiiuel.

id

loeuplet hnjus rei leitil ett llilarius, lib. xii, n.
et

rursiim ralio diviiiic

Cuni

40. Certo, inquii, qui
:

eniin rccogniia siultili»- imsirie intelligeuti.i, iinpe-

boinu esl

ne naiuralem banc es<e Dci spccirm

ritiam n.iluralis in
tiini |>er

iinbis

imprudentian seiiserimus,

diversilas bujus ipsius as^uin|>tu! creatioiiis pate-

divin;e sapieniix priideiiliniii ad Dei sapicn:

rctur inlelligi. Adosi
lucia; cuniplc\uin in

aiiioiii

Jacub etiain utqiie

.ad

liani

iiiibueniur

cuni sine
ciini

nmdo
n.tliirx

virintes Dei ac

liabilu biiiiiano...
igiiis

Hed idem
ut natura^
siilisinn-

poiesiatem
inir.t

lueiiainiir,

Doniinum non

puslca el Moysi

e.ssc

usicuditur
.

:

naturales

lcges culiibeamus,
iiiiellig anius,

cum buc solum
ex-

crcaUe
tiarn

tiiii)

poiius ad specicm
ndciii

qu

>in

ad

de Deo beiic credi dciidum ipse
sislai.

ad qiiod de se cre-

iialurx,

disccrcs.

Acule Augusiinut
20, tn
i//«

sibi

nubiscum

ct lcsiis et auctor

epist. uiias c\ii, UNiic cxLVii, ut<m.

Moyti
te-

verba, Si invcni graiiani aiilc ic, ostende

iiiilii

69 70
munire
Chritto
aggrediltir.
til

LIBF.R QU.ARTUS.
adversiis

mctipsum. Qiiid ergo
Si

,

inquit ? Ille

non eral

ipse ?

non

e.<.sel
,

ipse,

iioii ci

diccrut, oslciide milii ic:

C<i//io(tcorvin sim}tliciUitem

Arianorum a^lus
qiice

mciipsiim

sed, osicii<lu D< uin

ct

laiiien si

ejus

Eam

ob

rem

illonim de

B

iiaiuram subsiaiiiiainque ronspicerci, muliu niinus
dicerit, Obtende mibi tenieiipsuoi. Ipse crgo ernt
in

senlenlia eTponil.

Tnm

defeiiJil

Filium

Palri lioniousioii acseniper

fiii^sc, el

a pravis ten-

ea specie, qua apparere voluerat
iu

;

noii auieiii ipsc

tibut, qtiibus necessarias ittas voces supininwre ten-

apparebai
cupiebai.

nalura propria

,

i|uain

Uoyses videre

lant

,

Ecclesittin

abhoirere dectarai. Atlalis deinde
lettiinoniit,

variis

Scriplunv

quibus Filium a nalurte

Si ex proximis Sciiplura; verbis ipsum Deuin a ilmjte
viiiim Aui;u<lint(S recle ntseriiit
;

divina' postettione

exctusum esseveteralorie insinuanl,
fidti

pari ratioiie coniloyti in
,

iiilegram exliibct

profcsxionem

,

quam Arius

cedendum
dixitse
:

est

ipsuin Dfunt eidem

rubo

Atexividria pultut oliiqne ipsius parlihtis addicti ad

Egn sum Deus Abraliam

clc.,
:

verumque

Ate.iaudrHin nnlistilem miserunl.llnjus deincept pri-

Deiiin

Agur attocuiam
iiiu.

este, cui ctnmavii

Tu Deus,

nmm

piirteni, his

mnxinie ni.xam vcrbis,
uiiiis

.\iiJi Isr.icl,

qui adspcxisii
qui in visit

yeque hoceliam negaiiliiPatret,
Dei ac Domini

Doininus Dcus tuus
lloyses

e^t

,

qiiasi
,

wmiiuin
ei

iit

iliis

veros Aiigelct odtiiiiste arbiirantur.
illos

Deam nun
,

iiiodo

natiirn
:

sed

persona

Kon

eniin exisliwant aiigelos

unum

prcedicarit

mullis refiitat

ostemlitiiue

Ivm

nonien sibi nllribuisse, quia ut legai Dei ae Domiiii

ex creiitione niiindi, tuiu ex pluribusvisis (aclis Agir,
Abralice,

nomine toijuebunlur

;

qiiis

enim legalus

regis, inipe.

Jncob
,

el

Miysi, tiim eliam ex 1'roplielaruin
,

G

ratoris, aul principit tibi arroget noincn
siiiiam reprasental'' sed ideopolius^qiiod
itlis

cujus

pev
iii

tetlimoniis
O.scni,

ac nomiiialim .M oy si
,

Psatnwgraphi
,

Deut

ipie

Esaiw ac Baruch
elti

tive ui

vocat

Jaemia'

toqucbatur.J\Hoc

diserte docet .Xthniiasius Or.
i
:

Deiim

natura iinuni,
habere, qui

iioit loiiieii

esse sotilariuiii,

IV roiil. Ariuu., pug.

46

Is

quidein, qui scnticba-

ied fitium

cum

ipto divinilatis el iiomeii

tur uculis, aiigcliis oiai, ^ed Dcusiii aiigcl» lu>|iicbatiir.

oblineal cl naturam.

Nam

quein <dinoduni
iu

iii

coluiiiua nubis verba
,

Pc

vi»i>

iii

e» exposiiisqiixd.im obscrvanda.
ac tubseiiuenlis
libri
;

Qitia

ad Moysen
angi
intis,
lis

labeniaculo faciebjl

ita

quoque Lex

iu

vero

liiijus

argumenta
operce

pteraqiie
esl

a|iparibal loquciis Deus.
III
,

Ita

el

Uieronyi>iiii

nituntur

visis
iii

patriurcharum

pretiiim

cop.

ad Cal.

:

Quod
vult

aiiieiii, oil,

nowiulln de

/nn/iiri. Constiins

apud

veteres vide-

din:>la

per Aiigflos,

lioc

iniulligi,

quud

lur opiiiio, Fitium ab inilio

muiidi variis se ntudis

oiiini velcii Ti'!.iaiiieiito,

ubi an^cluspriinum visns

hominibiis speciubitem

prtebuisse.

Hoc

diserie

do

releriur, ci postca
aiigeliis
cuiii(|iie

iiu:\si

Dius

liqiiciis iiiducitur,

eenl Juslinus innrnjr, IreiKBiis, Urigenes, Tlieopliitut Aiilioch., ('.teinens
priiiiius,

quidim vcrc cx
i^it

niinislris
illu

pluribus qui.

Alexniidr., Terluttiiinus, Cy-

visus

,

sed in

inediatur loquatur
»

falrcs

.\niiocliciii concitii

conlra Pttuluni

!\:inio^iil.,ut
frroiiuiii,

mitlaiims Fiiusiiiittm Presbyleriini,Am,

"

qiii

dicai

:

«Ego suui
,

Dciis Alirab.nii

His accedit

.Augusiuius

I.

II

conlra
,

ilaxiinin., cnp. iii, u. II.
ap;>.irueril

Leunem

atiosiiue

ptttrimos.

Sed neabiis Idipsum
et

Quxro
qiiaiiilu

,

inqiiit

quis

Muysi

ili

igne

quidem
pusxjiii

Itoc negatiiin esi, 'iui

Ario
tib.

[iivebniit.

rubus
ct

iiin.imiiialialur,
illic

et

lou urebaiur.
S^rip-

prmdical F.usebiusin

Dem. Ev.,

Sir-

Qiiainquani

aiigeluni

apparuisse

miente coiicilium conlra Photinum eos anatheiiiaie
dniniiiit

tura ipsa detlarai.... lu angelo aiileiu Ueuni fiii&se

qai aliler teuseriul.

quis diibilet
Job.
e.

.'

Jta(n hos Crrgnriiii impa,

prirf. iu
,

Scd

ciini in

hnc docliiiia frandem moliii tinl Ariani, u<
iitti

i

:

Angelus, qni Moy>i apparuisse diiitur
luodo Deiis
lueiiior.ilur.

Filium,
tiuiuru

visibitii

iic i'i.Mi.'

sil,
;

a Piilre iiiviubili
atle

iiiiido aiigeliK,

Angelns

distiniilem

privdiciirenl

reiinendum
ii(

,

>idelicot propter

huc qunl extoriu» l.M)iKiido ser
Cuiu eigo

snnelos

Palrei ilu Deiim
/i6.
Ii

ti.^Nni

utsernissi,

mni

viebal

;

Doiuintis auioiii dicilur, i|uia u.lerius pia-

/tuyuslino
(«niirrinf
III
,

i-oiid» iliuxiiiiinum, rap. i6,ii. ii,

sideiis, 10.|uondi clllcaciiui mini.siruliat.
loqiioiis cMeriii»

diviiiil.iiciii iion

por

siibsl.^^iiti^^in
,

suiiiii,

ab iuHjnori regitur,

i

t*p«r i>bio-

qiia

iiivisiliilis

ul

iiniiiuiabilis csl

scd

pcr

qiiiuiu angolus, ei per luspiraiionein Duuiiuii* iidiuiiiniu<'>

rre.iiiir.iili Rilii

mil>)prnm

nioii,iliimi

oiiiriii a|i|>:\-

97
Conredit prielerea Augusiinus,
iiuni, c.
lib.
ii

DE TRIiNiTATE LiBER
eontra Moximi-

iV.
siiiU
,

98
ul

A

bis

comnneniorala

cum

aliqiiid

ex liiimaiiis

26, n. 9, angelis

illi»

ticHiue Dei ac

Domini
fiilura

comparaiinnibus
turas

(i)

prorcrimus, iion secundum na,

te

nomine eommendare propler propti«tiam
,

corpnrales

de i>eo seniire credaniur

nec

nuuiiaiilom

^iiia

nimiTum Chrislut, qui Deus ac
liguraius
tit.

passionibiis noslris spirilaiia compnrare, sed potius

Dominut
K>. »,
liqui

etl, in
:

itlit

Sic

et

Irenceus

,

rerum

visibilium spcciem ad

iiitelligentiam invisibi-

«. 1

Pranliximus quoniam Ai)raliam

el rc-

lium protiilisse.
J.

proplietx proplietice Tidebaiit eum, id quod

Ba:reticorum opinionet de Dei
hxrelici,

filio.

Aiiiiil

fuiuniin eral pervisioncm propheiantes.
vi$

Sedquoeadem
vit

namque

non ex Deo esse

Clirisluin, id csi,

modo

intelligantur ilta visa, stnt prope
qiite

Fllium non ex Patrcnatnin, neque
scd ex consliiuiionccsse
;

Deum

pi naliira,
{jiis
iii

argumentorum,
1

ex

illit

Hilariut conficit.

adopiioneni scilicet

(6) noniine, quia sicut plures
.

Deo

filii, ila

cl liic filius
biciii dii

Tria in

harnkos premultenda

verilatis assertioni.

sil; deliinc libcraliiaifni in

digiiiiaie,
sit
:

iiiii.i

— Quamquaiii
dcm nos
s.iiicii

anieiii/iibii^ lilieliis,

quos jam pridem
fi-

plures sunt,

ita

ei

liic

Oeus

indiilgeniiorc laafTuctii
,

coiiscripsimu^, absoliite co};iiiiuin exisiimemus,

nicn in eo et adopiionis et niincnpatinnis

ut

el coiifessioneni Palris el Filil el Spiriius
aiijue .iposiollcis
insiiluils

et prne cxleris sit adiiptatus, ct adoptivis aliis niajor

ex evaiigelicis

ob-

6

ipse

sii filiis,

et cxcelleniius cunciis naiuris crcatus,

tinere,

neqne quidqiiam nobis cum
illis

lixrcticis posse

creituris

ipse cxlcris prxslei. Ainnt ciiani quidain
oiniiipoieiitiam conliienics, in siiiiiliiudiet cx

csse coiiimuiic, qiiippe
tri

diviiiitalem Doniini iios-

eorum Dci
nera

Jesu Cbristi sine
:

inodo ct raiione et inetu abneliis lit>ellis

cum Dci crcatum,
vidclicel

nihilo

73

"'

cictcra
:

gnntilius

lamvn eiiam

quxdam

necess.v
fallaciis

in aiterni illius Creatoris

sui im;iginciii

consliiisse

rio rueniiit

compreliendenda

,

ul oinnibus

verbo

de

noii

exstanlibiis jussuni
sui

esse
niliilo

eoruin elimpictatibusediiis, absoluiior liercl cogiiiiio
vcriiails. Et

subsisiere,

Deo polenle similitmlisem

cx

priinum cognosccndum
sit,

est, qiise doctriiix
:

coaplare.
4. flomoiision ob sensus pravos respuere se confin-

cnrum lemerlias
congruimus

quodve

irreligiosiias pericuiiim

dcliinc qiiid adversiiin ndeiii
,

apostolicam
qiiidve

,

cni nos

gunl. Qui

illi

sensns.

Qiiin eli:im id adjiciiint,

cum

liabcaiit

^enienilx,

diccrc sosiin-

unius siibstanti;c Putrem ct Filiuin e^se audiunt ab
anlerinribiis(c) cpiscnpis pr:rdicatum, utid subiilitcr

lcanl e conirario, qu.ivc
plicitaii

verborum ambigiiitaie
:

audientiiim

illiidani

postrcino qua intorprc-

pcr speciein lixrciicx opinionis
cos verbi hujiis signincniiniicm
,

iiiflriiicnt

:

dicentes

t.itionum

suarum

arte veritatem divinorum dittonim

id

csl

,

unius sub-

virluiemqiie corniinpaiii.
1.

staiiiix,qiiod griCfeoaoo-Ja-iovdicitiir, lioc scnsu usur-

Yerbis Imiuanis res diiiinas non bene expUcaii.

— C parc atque cloqui, tamqiiam
lius
,

ipse sii paier qui el Gin

Non ignoramus

aiiiem, ad res divinns eiplicand^is

ex infiniiale vidclicelsua prolciisus
,

Virgi-

iieque Uominninelocurioneni, neqiie naturx- huniaiiac

nem, ex qua corpus afsiimens
quoJ
assiiiiipsit
,

sibi

iii

eo corpore Et
li:cc

compnralionem pnssc
bilc esi, signiflcanti:!;
li;iliei
:

suflicere.

Quod enlm
et

iiicii.Trra-

fllii

iiomcn addideril.

qui-

alicujus fiiicm

moduni non

dcni (d) de homoHsio 'oriim falsitas prinia csi. Seqnciis
illa

ci i|ui)d spirii.ile esl, id a

specie corporalinm

est

,

qund ariirmenl

id

enuniiaiioaem hoalquc altcrius

cxcuiploi|iic diversiim est.

Tainen

72 c'"" de n.iiuris
sensu menliiini

niousii sigtiiflcare,

quod

rei anteriuris

caelesttbns serino esi,

illa

ipsa, qiix

conimiinio silduobus, cl i;miiiuain prior subslantia
vel jisia^inaterix alicnjiis cxsiiterit
,

coniincniur, usu («) coniiniinis ei nalura; ul scrnioiiis
suiit eluqiieiula, noii

qux

pariicipata

ulique dignitaii Doi congrua
imbecilliiaii

,

diiohus, ct

iii

ulroque consunipia, iitrum(|uc illumcl
,

scd

iiigcnii

noslri

ncccssaria

;

rebus
ct iii-

natiir;ic aiitcrioris

el rei esse lcsteiur
lionioiisii

uiiiiis.

Atque

scilicci verbisijuc nostris

ea qiix ct scntimus
lixc sicul

idcirco iniprobarc sc

aiiinl

confessioiicm,

tclligimiis lociitnri.

Atque

primo

libcllo

qiiod enmiliatio ejus iieque Filium a Patrc distiiigiiat,
cl (c)

(Miun. 19) tcstali

sumus, nunc quoquc idcirco
At
in viilgalis,

a no-

postcriorcm Palrem maicria,

(/")

qux

sibi

cum

(I) Proferemus.
(ii)
li:i
iii

D
plures Dei
lilii,

iiiss.

(b) Editi,

commimi. esseiiinomiiie. Abest «?« a niss. quoriim
iia et liic

ali'|ul subjiciiint, ijuia sicul

lilius
(c)

nuierioribut esse epitcopis , rcduiidat fite, iiec lubeiii niss. Vocabulum homnusioii
,

Dei sil, Iii excusis

ati

ab

aiiterioiibiis epi>copis*i

slola ad Paiiluiii

rxdicaluni tesl;iiur C|iiSaniosat., (om. i, coiicil. Dionysio
ipse ratetur Eusebius C;cs;ir.
:

Alex:mdriiio
apiid Socral.

.-idscripl;»,
I.

I, c.

.^
,

Soiiiiullos

,

inquii

,

velercs

epiicopos
tres
,

et scriplores

viros sane diserlos alqiie iltut-

hoc verbo con-i;8STanusot [uitse cognovimus. Inler cO'; , i|ui lui sint, <luos Dioiiysios rccenscl Attiaiiasius lili. de Synod. pag. 918 , Tertiiliianus quoque adversus Praxeam
in divinitiiie expticaiidn

TULl

nnm.
(ticai.
(rf)

3,

Pairem

ci

FUiuiii

uiiius

substautia;

pr;c-

Mss. de

homouiion

lii

lioc

iiiiiuinc

scribendu

consiat, illud qiiaiidor|ue per casus inllccluiites, sxpius iinii. lloc vocabiiliiiii priore illo sen^u a Paolo Sainosatcnsi prxdicaliini, cl ali Aiitiocliciiis P.ilribus rejecliim indicubat episl'ila Uriciilalinin Sirmiuin dclata cujus argui eiiliim referliir lib. dc Syiiiid. n. 81. (e) Uiius codcx Colb. ciim. Yicl. cl Sortioii. »oliorem : iioii iiialo sensii, si dciiidc siilijicerctiir l'iitremateriam. Veriiis tamen alii lialienl posU^rwrem , uii constat ex lib. de Synodis iiinii. (ji. Iliiiic alicrum scusura cum a Paiilo lanlum pi-r cavillaiinneiii ingesius cssei, sialini ab Aniiochcnis Pairibiis cx|ilosiim fuisselradit .\tlianasiiis lib. de Syiiod. p;ig. 9'20, quod cuii) Orleiiiulium senlcnlia proxime a nobis meniorata num slare possit, suo loco :id librum dc Syiiodis expendemus (f) Par. ruin velere ms. Colb. quw sibi de filio. Forte, ^iiic iifci el filio.
sibi
,
,

non

,

m
proiianiti
hiiinoiisii raiis:iiii

SANOTI

mi.A|\ii i.n.scori
iiii-

loo

lilm sit fomiiniiii»;, nslcndil. Trrtid .|ii'>qno Imiif
coiiiiiiiiiisciiiilnr
,
,

\

Novli

iiiiinii iiiiiaiiciljiltfpii

Oeum

:

iinvil

(il

uii'"'i

""i-

(|ii<>i1

^.•iiiliiiii

Dci

liJiuiii.
;

CiiiifilcUir

rnirein »'tcriiuin el
Fiiii urigiuejii

liucuKtlupki verbi hujiii iii^nificaliuiioiii

e> divisioiie
;

ali iirii^ine
ii!u-riio
:

tiberuui

coiifitoiiir ei
iiiiiiii,

ab

|iniAm.e
<|iiHiii
iiii.

!iiit>iiuiiliji

«bte

KiIiiik (o) i^iiMiiuctiir
,

laiii-

noii ipsiiiii
,

cb

tail

ab

in iiiii;ibili

:

uon

ili&Mlus ex eo lnurii
;

iu

ui (()

iii

duos ul riM
11(1111«, i|ui:i

(lur

se i|<suu)
:i|)

seil uli
,

ci

,

qui a ncinine seiiiper

W

,

divisa

cl ideo vulisUiinix tlicaiiliir

iialiiiu

:i>(ornu

iiaiivii;il<iiM

videlicei cx |iaiariia
lides nosira

purUo
rsl

iltisecu

de

lolQ, iu uuUirii ea sil UHilo <Jcsoct:i
«iivisiiiuis j.assioii«ii»,

:i'irriiiiaio
iii':<!

kuuicuioiu. Carcl

cr;,M>

bxrcien-

:ice

|WS8U iu Deiiui c«dci«»

piavitMtis opluiuiic. Ldila

75
,

<>aiii<|ue esi
6it

ijiii»
<i:il

cl dciiiiiialilliH rril.

»1 iiiiuiliiutiuiii |ici

ilivisiuucm

siis iiosirl

profcssio

,

licet noiiduui
<|ui<l

raiiu profes-

obiKiiius
iii

;

cl iuiiK.if«ciu» clliiicltii-, perfcciionis

siiinls

cxposiia. 'rauieu ue

in lioHumsii
iii

a Pa-

siiic
;>.

p.>riiii;Ki)i :ilttiraiu

(^) dticedeiiie subsiaiili*.
iiiycnl.
,

inliiis iiuiM:M|i,iii ciiuiiti.itioiic, ci

cn

q<i<id sciiipor
;

fiiiniH seiuper

tae cur

— Ncc

iioii iii

eo

fueiit

coiifessioiie

,

siigpicinnis

reliiiquerelur

isia

sc

••lc;;-,i!iler

diiciniia

|irojiliclic,ie

i-cd cl

ovangelicaB

iiiciiioraia suiil, i|uibus et sulisisteie

Filiuiu iu sub,

,-«i.|iie

apobiulKo!

74

pu>so (5) exisUMiaiit conlraire,
iKira tcmiiora
|ira'dicciit. Ciiin
,

staiiiia
i'aiii

i|ua genltiis

ev Faire

e.^-t

cognnscereiiir

et

ui

lilii

iiiiiiviiattiiii
.1

de

sulu>|:i«iia ijua inaiicbat |>er Kiiil naiiviialeiu

ciiiui viiiiisu

iiiibis

Hssciant dici

Filitiin

&cniper

g

nibil eske docerpiiiiii, el liiiHinusioH P^lri Filiiini

uun

riiiavc;

uec:>scest, excludeiido quod sciUjcr fueiii
coiiliiriiiiiur
eii

de eommeiiioraiis su|ierius

viiii'!

caMsisqiie » sanciis

ii.itivit;iioiii ejiie

lcnipore.

Si

eiiiiii

ci {i) doctrina l)ui ualentibui viriiessc

inrmnralum;

iiHii

scnip..-r

fnii, «rit tcuipus <|Uii uiiu luit. til si ost

ne quii forie exisiiraaret adiuii per oslani naiivtMlem
iinigrniti Filii,

'i-inpus
i|iii iiiMi

quo uou

fuit, orii auto vuni

lesupus

:

ipiia

sciiiper esl, essecoiipii

cx icmpnrc. Qui au,
iit

7.

quod Palri boinuusioe dlccrclur. Vox HOHOusiOM qua ntcettilau tuiCipta.
tiiijus

S>tA
,

leiii
l>.;r

turei iciiijMire, iiuu poicsi eo caicrc quod sciii','St.

suiccpii

uiriu.sque (r) verbi necessltaiain

Itcspiicre sc

atili-ui id

,

qu.id seiuper iilius

ct coiiira
liiiei

debarcbanies lum lixreiicos ad maxiuiam
(/')

liiortl,

ob caiursu&amafiiruiaDt, iieper id quodsemper
naiivitatecssecreUalur
:

securiiaieiu usurpati,

rationem intelligarous

:

Imi,
(•ihkI
<i.

siiic

taniquani per id,
pra-dicelur.

respondenduDi esse exisiimu lia:reticorum pcrvereiihti
,

scnipcr

fiiisse dicitur, inu:ikcibili&

et oinnes e«ruiu siultM

ac

morlilcrat

iiisliln-

Nec lieuiouiioa nec ktmpsr eue Filiut» HutiiHS sliiiios »li|ue iuipioii relalii admitiii &ciieita. •—
iii'Uus, el irreligiosa!!!

tioiics evangelieis ati)He apostolicis tasllinouiis

coar-

yiicndas. Vldenlur euiHi ^ibi
1

de singulis, qux assc-

de Deo sollicitudinem
iii

!

ll*c

uiii

,

,

pr.csiare ratioiiem

:

quia «ingulit as^eiiiooibus
lestiiiiiinia suli-

[11»

iii

boiiiousii sig:ii!icaiione oi

co quod scmper

siiis i|iia'd,im

cx divinis voluiniiiibus
cnrrupio

Filius essed.cilur argiiuiiUir, tcclesia aboniiiialiir,

C

^''''«'"'"i

'!"*

iiilelli{;enii«e
,

sensu

solis

icspuit,

dauinat. Novil

omiiia

;

novil cl

uiiiiin

cuim uiium Deura *x quo Domiiiuni nostnim JebUiu
quo,
tt iiauin

lantiiin ij;noraniii>us

blandieiilur

speciem

verilatis

sccuuduiu pravilalcm inlerpreiantium praosUiura.
(i.

Cliiiiiiim jicr queui oiiiiiij, uiiuiii ex

.Srri^-ltire

quibu^ limplices decipiHul

Ariatii.


4).

|ierqiiCHi; lu uiio iinivc:'iOiuin origincin, per unuin
ciincloraiii
(fc)

roiiaiiliir eniiD, sola

Oci Patrls divinllalc celehraia,
iit
:

crealioner.i. In
;

uiiii <;x

<nio, aiitloriia-

Filio uufcrre qiiud

Dras esl; quia scripiuni

Audi,
,

lcHi iiiiiascibililatiD iaielligit

iu uiio

per queni
:

,

po-

hroil
Ii)t

,

Di>:)HHUi Otvui

iuM

(g) Mniii c<l iDeul. vi
,

tciiatcw oihi! diffortfniem

ali

aucioie veneralur

eum

id ipsuin

ad \e^\& iJoctorero

inlerroganlein

quod
:

cx quo etper

quem

,

a-J

id

quod

creaiiir, (c) in his
sii.

prxceptuni maxiiiiuiu csset in lege, DoniiiMi dicenic
Audi, ttratl, Dominut Deiu luus unu*
rit
:

i;ux cre.-iU suiil (4) coiiimoiiis aiicturilas
iii

Nosii

(Marci

xli,

Spiriiu Deuin Stiirituni inipassibileiu et iudescca;

29).

F.i
ei

rursuH) Paulo

iia

pr.cdicante

('nni cnim
Tini.
11, .H).

bilein

didicit

eoim

a

Domino

,

spirilui

ctMicni el
iii

Beui,
(A)

uiiua iledialar Oci el

liominHm
.

(l

Oisa iion cbsc (Luc.
eiiiii

ivjv, 39)

:

ne lorie ca.lere

Tum quod

soius Rajiions sit

iie qiild

sapieiilix
:

corporalium passiuuuni delriiucnia
/n duohus.

credaiiiui'.

Filio
('.)

rciinqoalHr, secauduiu
iii

Apo>ieli dicti.in

£1

(li

anlcriiiri, $e

uiiumani.

\i)

Dwdcue.
,

(>) Coniinuntoiiif.

(n) Ti-rliom hunc sensnm n. 44 , tesialur lli|iiei ex
lib.
I .

qui-m

Uaiiiclia-i fuisse \)

(,<)

tr.,

l.ipt. el
si qiiis

Eu

,<'lii«s

apud Socral
,

lioii

mnle,

Per. aotlnnimi hei tatUntikiit vetus llbcr suffi agaretur.
et

eap.

fi

,

('.oiuit»niiii!im

ipsiun rospuitse

et

(c) Sciiirel

IMium

semper essc,

et e]usocra cuin

lUit^nhfhintiaU- de rorporcix afferlwmlins iton (io»s« in(

lliiji
/.<!

,

ih-que /•Hiiiiii Dei vtl diiisioiir
toiiiiare, etc. lliic

M

d>'iti;lioiu:

,

ii<
I

rficiii»,

.rins

Filium
iit

coiisulistaiiti»l<!iii
lioriiiii

ilir.a.

iioiiicm

us jue ac dciucepslliPairi iu caute pr.cpravorum soiisuum suspi-

(,)oaiii autcm necessario ad vido vox houumsion iii\eiil:i sil .i|)iid Athanasium lib de Synod. p. ^ii et Gregor. N.u Or. XXI, n. ti.

l'atrc

esse sutistaniia'.

lidci securilaicui

,

,

ci.iiiciu priiriil a111OTC.1l.

(0
i|u;r.

pLTaiiiiifui

insK, Vai.

bas.

l*)

Vciusci.dix

(lolh. cimi Par. «uMcli» rreoiioiiKDi.

vox

.Uilaiio fauiiliaris
oist;.

pro

;iiri:

el Cnlb. raiivNC ac pienio.
.

:

Miiiversoriim, ul pou' ipsiiiti «ti nn Filii , a Patra esl oiigo. (<) Vai. !}/!%. 111«. ei in liii : «lii rc<'«<illnres,r» *>« 41». Iloi vilii viill, l'alri tii ijiii) ct Flllo por iiutiii oinnln, i|ii.iiitiiin ad virlutem crcuiidl ct re«(K'ciu rci uiu cieav.niiii,

I^)

Ua mcluires
alilii

ronstafilt^r
,

iinuuuiiH)iMni
iiiox
,

ctiiiui ciiuscuiieuliiius

cicusis

lu <|Uibus hic,

ot

s»pius

repctilur vox

Ucm,
,

th) V<M'ha »i'<niciilia
-liuiiiiiiis

m

cxcusis suo toco nioU

re-

ad

iiiiiiiiaiii

iii>..i.

comiiiHn<!m essc aucloritaiuiii

101
tiiitcni
,

ItE
qiii

TKIMTATC LIBER

IV.

102

pote.m fst confirinarc vo)
et

lecundum Evan,

A

me

,

et
).

tenebil

me
Deui

dcxlir.t

liin {Psiil.

cxxxviit, 7
sit
:

geliimt

ineum

inwdicnlionem Jeiu Clirini

tcciiu-

leqq

Hiinc

qiinqiii» inciii-jiori unri,
csl
,

quia diciiim

(tum revetfitioHem tiiciamenll lemponbiis ta'culmibus
lacili
,

Spiriliis ciiini
et vcrilnle

el

ndniantei

eum

,

in

S;)trflii

mmifestaii autem nunc per Seripturas prophea-lernl
,

adorare oportet {Jonn. iv,2l). liunc

ini-

ticas
fidei

tecnndum preeeeptum

Dei

,

in obedienliam

morialitaiem
ceiile
biiai
:

Inlicntem

et

invisibiiein
,

,

Paulo ditucem ha,

w

omnes genlei
,

cogniii

toli sapieuii

Deo pcr JcI

Qui lolus habcl immorlalilnlem
,

et

tiim Chrisium

cui gloria in Ktcula iceculorum

/lom.
,

inaccessibllem

quem
vi
,

neitw
;

\\i, iS
qiirxi
i(i)
:

cl

teqg).

Twn

qiiod

soliis

innascibilis

vl
,

videre potest (I

fim.

16)

el.

kominum ridit nec sccundnm Rvange,

sntnsverus

76
te
sit

^*'> 1^'** b^salas

dixeril (lxv
id

lium
liiii,

;

Deum nemo

tidil

umquam

niii

umgeniius Fi-

Benedieent (a)

Deum

terum. Quodque

i|>:

qui eit in linu Patrii {Joan. i, 18). Ilunc qno-

sum

cnntcsiaius
eit

Domiiius in Evangeliis dircns
te

que soliim maneniem
dicluni
sil
: :

77

(*)

innascibilem
iii
,

,

qnia
;

Uax
XVII
,

aviem
,

riia aterna, ut cognoscant

solum vc-

Ego

suni qui

tum {Exod.
:

14)
ros
is

ct

rwn Deum
S).

tt

qnem
per

misisli

Jesum Chrisium (Joan.
qiiid slt bonitatis
:

rursiim

Sicrfifct/i/ii» Israel

Miili

me nd
es

qui

Tum

qiiia solus

bonus, ne
sit

ett (Ibid.); et

per Jcrcmlam
i,

;

(f)

Qui

Domlnui, Do-

in Fitio, quia

eum

diciiim

Nemo

est

bonut
poiciis

nmmiiK Deut
sit
;

{Marci

x, 18).
:

Tum

quod solus

B

mine (Jerem. Ernui !>.

6)
priedlclli
inlcllig:it
letten*

in

rtiegitur.

Aiqiie

qiiia

Pniilus dixcrit
ei

Qiiem lemporibus sult oi:

b.rc qnis noii
f;illacia!?

plena frniidis esse et plona
siiil s\ibillli>r

lendet iitHs beatut

solut poiens
vi
,

liex
!.">).

regum,

el

qua;

qnamquain

cnn^is.i aimalili;»

Dominut dominantium (ITrm.
liiiiic

Tuni quod

que perniixia, tamen

slisolnte :iriin<;iiisatn

noverint incoiiverlibiloni et
:

iiidcniutabllem

ct ttiiliitin; callldltalem et iiieptiyni

tesi.^iiitiir.

Inler

quii per prophetam dixerit
vesier, ei iion

Eijo
iii

sum Dominut Deus
,

caeter» ciiiin addiderunt, soluin se Palreir.
leni

iiiiiasi-ibi-

demnior {ilalach.
(i
,

G)

;

ct

jacobus

cognovisse

:

tainqiiam blnc qiiiMinaw nossit ainille gcnitiis sii |ier

:iposloius dixeril
iiilio.
I

17)

.

Apud

qiiem non est dcinuliic et

bigere,
siiiit,

eum, ex quo
quod

qiiein oniiiia !n ipso

Ilunc jiistnin judiceni (snpp/e
,

infra,
,

nnve-

id
,

ipse est a

nemine consccHHim.
,

ini)

qui:i scripiiiin est
,

:

Deus judex justus

fortls et

eniin

qiiod pater diciiur
;

eja» qiiem peiinit aucior

patient {Fsal. vii
i|iiia

12).

Hunc cuncii* procnranicm
{Mallh. vi,

osicnditur

id iialiens

nonien qu»d neque
is

proiVoium

Doiiiinus dixerii, riini ei de avibiis sernio osset
cieletlis pascit (1) [b) illiii
.

ex

iilio inteltit;;iiur,

el ex «^ua

qui ^eni^tis esi »ul)palri proprimit

Et Pnter vcsler
•126) ;

sliiisse (locL-alur. Igitur id,

qnod Deo

et nirsiiin

Nonne duo

passeres aise vencuni, ei

est, propiitiin ei

;ic

secrctum relinquamus, conliien-

iiniis

ex

itlis

{i) non cadil super (errain tine volmilate

te|

ii)

ep aeteriur virtutis innascibileto putcslaicin.
essc existiino,
(ib

Palris veslii?Sed et capilli capiiis veslri niiiiierali suttl
{Mtittk. X, %9).

C

Nejiiiiii .Tiitein duliiurn
iii

oam

c.iusani

Huncomiiia |iro\idcnieni,

siciit be.ila

coolcssione Dei pairis

quxdam

cjus l.iinquam peipiu.T.

Siisanna dicil

:

Deut wlernur, abtcondilorum eognifor,

culiaria el privaia
riiin qiiisi{U:iRi

memorari, ne pr;eier

eo-

«ciVnj oiimia mile generaliouem

eorum {Dan.
,

xili,

M).

particeps relinqu:itnr.

Cum
,

enijn di-

lluBC etiani
liicluni est
:

(c)

ir.concepiibilem

sccnnddin quod

fiint, soliini (7) vcriiin,
(«111,

solnm jiistum, solirm 58pien-

Cxluin mihi ihroiius

eit,

lena aulem tca(edificnbitlt

sdhitn

iiivisibiliiii),

solum buniiip

soluin po-

kelluin (3) peduni

meorum. Quam dnmum
lunl omnia hcec

tonietn,
soliis

solum iinmoriatiiaiem habenlcrii ; iu co iiuad
sil, a

niiM
cil

,

aut quis locus requielionis me(e f llcec eniin (cet

lis('c

ciinimunione eonsiri sc-tinidum hos
(/1)

mnnUs mea,

mea {Eia. lxvi
:

,

i).

Filiiis separatiir.

Soli enira, ut aiuiil, propria non

Ilunc quoque c:ipicniem oninia, Paulo testanle

Quo-

pariicipantnr ab allero. Qil^c ti iu Pasre solu, n;m

niam

in ipso viviiHus, et

movemur,
:

el siifnM<

(Act. xvil,

etiam

in Filio

esse cxistiinabuniur;

necesso esi ul

28); ct Psiilinographo diccnte
rilu IHO, cl
(a-.luni,
^i

(rf)

Quo

abibo ab spiin
;

Filius lieus et falsus, et iosipiens, et

secundum cnn-

a fucie lua quo fugiaml Si adscendero
;

spicabiles malerias corporcus, et malevolus, et infir-

lu

illic et

si

descendero (4) ad infernum, adei
r.iite

mus,

et cxtra

immorlalitaicm ess« credatur, gui nb
ciim in
liis

siimp.wo peniias meas
:

lucem

,

et

h^ibitincro in

lis oiiinilius.

P.iicr sil solus, excipiinr.

ptisiremis niaris

eienitn (5) illuc

manut
illa.

lua deducel

D

itt.

Fitii hotior nil delrahit Palri.

— Dicluri

a-jleju

(I) Ita
{i)

codex Ver. In anlerioro,
rudel
Iii

(i) In infeinum.
{->)

Non

Gr;l:co, oO -Kncifai.

l» anteriore,

illic.

(3) Scamilluiu. Vitruvijna vox.
(ii)
Iii

eilit. le

loliim

Deum. Ahe^l

liic

.wlum
.ib

n

mss.

situi et

I. V , II. ih et iii. liunc iocuin licis.curriiplnin csse lienionstr itur.

IM

h*re,

omisi.i esi ctim vel ex e.i niaxiine Hilariut in c.i tcris Arianoriini senteniiis frauikm lawre iiiox evincai
:

R>;slituiliir
iit
,

ope

ni6S.

(I>)

Edit. iltci. At inss.

illa,

siipple

volatilia

lcgilnr cap. 5 in
('•)

M

itlli.

iiuin. 9.

Bad. Er. et Lips. qnos et poslrcHja eJiiio (/) Par. secnUi est, qui es Ihittiae, omissa Tnro Doii.iiuis
pr.eler

Mss.
iilii

V

it.

b;is,

,

et

Carnut.

tidem inss.
Kdili
,

et

Seploajjiisla,

,

ittcoinpicabilcm.
/qiii iiulio

iuv

cisno-^v.

rscciiiis

K)ai6.
{ij}

libri, iiiconcepiibilcm,

hoc est

capi loon poiiiS!.
(d) In
t'^l
,

veruui Beiun

:

re.nilenlj^iis

mss.

(A)
:jiio

coinpluriuusmss.
nbibo.
.imwicibiicin
iii

ibo.

In antiquiuribus

Ai

si

Hoo in niOilnm effaii philososiiii;! enunliatHr. cuai veiuslo codice Colb. neciioi) Gsko. pne,

rjtiii
)

feras

Soli eiiim

sum, uium
.\riaiios.

;

(

Vo\

refcreuduiu eritio/i ad

prius vuIg-Jtis perperani

ralrcm, aitwl au

105
(lu

SANCTI
Jc
plonissiiiia Ji\

IIILAUII EI>ISCUPI
iiii-

lOi
;

ult^olulia^ima mnjcstatc ct
iiiilKCiiiii
(ii)
l>i'i

A

tn oiiiiiiu siiit

ncque ex Dco esse,
:

qui.t

Jcccdcio cx
craiit: id

l:Ue

lilii,

non

eil^iiiiiauiui

i|u>

in-

D(.'o iiiliil pi)ssji

sed esse cx

ils,

qux

iioii

quam

arliiira.luruin
a>l

,

onincni himc s^Tiiiuneiii,

(|no

esi, crcalurjin Dri
lciii

pRrreclam, veniiiiiamcii iion simi;

usuri urlniiis,

Dci |iatris

coiiluniellaiii periiiierc,
(') *'*:£«<''''<
^'

cxtoris creatiiris. Esso autein crcaiuram
,

qiiia

qui&i ex cjus
runi referalur
giiilas sit

78 '"li"''^^'^
aii
;

Q"'*'
lilii

i^''*
ili

scrlpliini sii

Domtnui

(3)

crearii

me

m

iniiiuni

via-

(ilium

ciini

poiius limior

rum
r.iin

inarHin {Prot. viii,

H).
Patiliis

l',Bse

eiiam factiirain
:

palerna
sit

ot gloriosus .luclor sit, cx

quo

is,

perreclaiii,

scd

iinn similuin
id

cxleris f;icturis

factii-

qui

tali

glona

dignus, exstlteriu Mbil
,

eiiiu) iiisl

auiem per

quod

ad llebrxos (4) di-

iiatuin

babet niius

et

gcnlil

honoris admiraiio in

xii

Tanlo nwlior (aetut angetii, qtianto ezcelleniiu*
i,

liouoro generantis est. Cessat ergo oplnio
li£
id
:

contumc-

ab his po$rid(i nonien {Hibr.

i).

lii

rtirsum

:

t'iu(t!

cu.ii

quidquid inesse

Filii)

majestatis doceUiliir,

fralres laneli, vocaiiunit cueleslis parliciffs, cognoicile

ad ampliGcandam putesialcm ejus, qui isiiusnindi

apostotuui

et

piincipem taccrdolum eonfefsioiiis noitrce
r/iii

gcnuerit, reduiuiablt.

Jeium Chriitum,

fidtris est

eiqui

fecit

eum

(llcbr.

H.
aulem
nein

ArianoruiH de Filio docirina.
esi
,

— Coiisei|ucns
defonnaiiollliid

111,

I).

Ad

itirirmaiiduin veroFilii et virlulem ei podiviiiil;ito:ii,

ul cogiiiiis

jam

ils

,

qux ad
,

lestalem

el

co
esi

inaximc uluntur, quud
(Joan. xiv, in). Idcirco

Filli

de Palre confessi

siint

ipstim

qiiod
siii-

^

dixerit

:

Paicr nmjor

me

de

Filio profcssi sutit audiaiur.
,

Responsuri eniui

aulcm non esse euui

utiuni

ex oninibuscrealuiis consil
:

gulis eoruin propnsiiionibus

ei divltioriim

diciorum

ceduiil(5), qnia scripiiiin
facla
suiit

Omnia 'JQ

per euni

leslimouiis irreligiosam

enrum

doclrliiara prodiiuri,

(Joan. i, 5).

(r)

Ciincludimt ergo oiitnem

debemus ad
deinceps gere

illa

,

qux de
sinl

Paire dicia sunl, ea qna:

irreligiositatis suje dociriiiam isiiusmodi vcrbis siiis,

de

Filio

coinmemoraia

subjiiii-

diceiitcs

(i) (b) ut coiifessionc ea,

qux dc Paire

ct Fi-

E.xeviplum btasphemiir eorum

lio est, ioler
iii

se comparaia, unus atque idcm a nobis
singiilis

,

qvi erealurain esse Dei

fitium dicunt.

ab.'!olveiidis

propositionibus ordo Ipiicaliliuin

tur.

Memoranl namquc

Dci nuque ex allqua

12.

iNovimus iinum Deum, soium iDfeclum, solum

subjaceiite materia geuituiu esse, quia
(1)

pereum

crea-

seuipiternum,soluia&iiieiuilio,»ulum veruai,(6)(c()soxii
,

Oecidat

;

inferius

qunque num. seq. decidere

n. 5o.
Oii-eJii».

pro detedere, (i) Ul deconfeuione.

(l)
(5)
{li)

sanrum. Idem pr;c(5) Creavit me iiiilium viorum fcriur a ros. nostro llb. i de Trin. n. 35 Idem lib.
la) Addiinus teverlil Hilarius
niio
dici»

Contendunl. Seciind.i luanu addilum esi soluin
:

immeHtum

Sei|uilur

«ofum immoriafifaient,

etc.

Dei ex mss. lloc loco prudenlcr an argumenlum Ariaiiis soleiiiiie, dc
139, ".

C

ail

:

•'l'

i«s liujus impietatis magister

Dei

filiuni cretiiu-

Angusiinus Ser.

5:

Certe

cnm

ideo

Hon M«« ejiiidem tubntanlias Filium, u/ injurtam cito osiendo , i/uid injufaciai Paiii ipsius. £</o (itii Tiam [acii ainbobus : (inod familiaribns vcrbis (|uovide si luliet. lieni lib. ii coiitra
inodo'o>tendal,

Miximiimm c. 25 : JVoii»e, inquit. vult Deus ita laugenuisse degedari patr^i, ul fUium dicatur dese tpso displiceat lionerem el Scrui. 140, n. 'i : iVort ""6's enim fi/ii PanoTihcentia Filti i» Palrc ; /lONori/iccnlia honoreiH , non tuain minuit divinilalem. SiIri irtbuil

nd non ticut cceierai erea..;i.~. .i.^.. """- Aib.inasius inieKratii exlilbet .:>- de SyHaiic llb. nod. p 885, sicui ei Epiphanins h.er. C9 , n. 7, a qiio i|uidem cnm epiitola Aiiiad Atexandrum , fuvenlibus proxiuie relatis Aihanasii et Ambrosii verliis, inscribiinr ; cuni eii:<in simprtcilcr .trii epitlota ;ib Aquileietisi concilio cunsianier nuncupaiur; Aritis illius auctor pr:eripuus, scJ iioo solus est cti&tiniandus. Ilaiic eiiim llilanus nosler non laiiium liic, sed <-l lib. 1, n. 23, <i niultit edilam sciibit. Nequo aliud sonat epistnlx ipsius pnrf.iiiiincula liic omissa , scd
rani dixit ctse perfectam,
(iira.?.

»'""-- =— -

uiili

rauoneeisdem
I

b;crciicis
et

responrtel Ainbrostns
.

apud

hb.

dc Fide

c.

ti.

(b) Cariiui.
.".ioiie.

ms.

alu

quinque,
,

i<(

de

confes1

.\lliana>iutn et Epipliaiiiuin plurium Moiiiine exFidetilla, quam a miijoribus pressa in hutic modimi iiccepimus, et a le didiciiiius, btatissime Piipa, ejusmo:

di ett

:

Novtmui,

etc.

Lon;e

certiiis id piob.ii, (ju.e
:

uiargiiKMii rejeciniu , oiiiisvmn, apud Li el Lips. In iuserlum, suo loco i-csliiuiuius fl iniid Par. liic uialc Forinulas fidei U;creticas ab llilario ipso exiidc mss. s.dcre palam esl i-x lil». de Syiiodis i.um.
.

(f)

Tiiulom cpisiol.e

subscqueniis

apnd

r.

U.id.

I

Beato papa ei episcopo iiosiro .Mexaudro presbyteri ei diaconi in Doiiiiiio satuiem. Vcl certe li.ec cpisiula ei Aril esi, iii aitclolegitnr inscripiio
p.

apud eo.-dem

ris

,

et niollorum,

quorum

noiiiine niisva ei suscrii.ia

iu
II

in:.cribi

[nlleiel suam ipjui.s /i<itureiet totiHeretuT, quo meliui freiinenlcm jim tubnci€Hs. K... ipsa esi, cnjus lum lu kcsiis meulionein latll Aquilelense c..nciliuiu n(iva> pag. 780, tiiui apud Arabrosiuin i. ii ediiionis apiid eumdeui Ambrosuim in «uisiola ad imperalores

el ex lib. Iju, .pist..l..in ,lri<i p,-rfuiin 3|-r hau.l dubic indic;il bis verlits sub ipecie adver.arn conlia liwlil (diabolns) o( (luiisi
, ,
:

conlra Auxcniiutii uuui. 13. bubjeccoiilra Arianos Alli.iiia^ius O.al. l

esi. Y.irius jllas suscripliniics iiifra ex Epipliaiiio snbjiciemus. Scripta est aine Mcxiium cuiiciliiim. ei, ui lesiiscsl Aihan;.sius lib. de Synod. p. 883, ciiin .^rius ab .\lexaiidro subuiolus apiid Eusebiuiii coiiiinnrarclijr. Nlcoiiiedia qiioqne ad Alexaudrutti s. li-

um

X

Ciii epl«i.'l.e

ItigM-

illam se subdi.lisse , tl in geslis lcSyiiodi Palres ac rccilavse tesianliir prxdict;.'
:

ai iiKHlo

non

exisiat

iiisi

.lllus
.

iuiiium per vari.is insciliccl
I

a.l (iiia-siu

quoaJ lerioiialiuncuUs coiici.,iiin reBpoiidcre renuil. Ambrosius ipso X^i, iu camdeut rcs|.i.il, III dcFidc c. 10, num.

alladtiis

Ub.
cuiii

Epiphanius, ut Arius npud illutii quisi so (juod aulem ad calcein hujus i'pi>iul.i! lila iuat tx atiqua pail subjicil .Mhaiiasius qiitv .^riiirii ex hceretico suo coidc evoinuerunl iiKltt.ii fsl cos alia pltiri (um evouiui^se. tsi.|iie valde pioUibile eos lcslimoniorum s.i|K'riiis ii.euioialoriiiii loiigeric coiiaios esse coiinriuare quud iu hac episi.'i.i sua simpllciier astcruerunt. (d) lii Vulgalls liic adjictlur, lotum iniiueunim : quud lameii omiitunl Itb. vi, neqiie iii grxcis cxc.i.plaribus us(|uam uxslai, iic.|iic iii inss
dicit

piam

ctcus;irct.

:

,

,

,o;^
Iiini
(<j)

lit TJllNiTATi:

LIBER
i'i

i\.
.ii;i;s
.'.

10';

immorlaliialcm

liaiiciitcm,

(h)

solum optioidi-

A

vcrc

css.'

r.iirc,Ci (3) glnrias(/) ci

niiiiii,

siiium pnieiilciii, (c) oiiniiiim

rrc:itorciii,

iib.ilcntc Palre.
iiiuui
li:crcilii:itcin
(li)
,

>l.'(iiic c;.iin

P.ilenlans

ci

omhis

natiireiiicldisposiinrcmlncoiiverliliileiiijimiiuitiljiieni,

rr:iud;ivit

scmclipsum ab

justuni et npiimiiii) Ifgis
t.iniciiii
:

ci proplii;i:iriim ci novi
riliiiin

Tes-

qiic

iion

f;ict:i

liabcnlur ab ipso; fons c-t aiilcm

liuiic
,

Deiim ^'cnuisse
pcr

iinigcnitum aiile

oiniiiiini.

oninla saicula

qucm

el s:i'Ciiliim el

omnia

fecil

:

13.

1

Quaproplcr

trcs siibstanti:v (uiroo-T<iaa,-) suiit

natum auiem

noii putative, sed vcrc,

(d) obseciilum

1'alcr, Filius,

Spiritiis

sanclus. E( qniilem

(/)

gj

vuluntati sux, immutabilem ct iiioonvcrtihilem, crea
linain Dei pcrfeciam
ruiii; f;icliir;ini,
,

Deus causa
Filiiis
s.cciil.i

esi

omiiiuiii,omnino sine initiosoliianus:

std

iioii

siculi iiniiin

crcalura-

aiiicm

siiie

temporc
fuiidains,

c.litus

a P.itre, ct antc

scd uoii
(^)

siciili c;i'icr;c

factur;v;

ncc ul

crcatiis cl
:

non
ai.ie

cr:it

nnicqunm nas,

V;ilcMiiiiiis

80

prolitioncm N.iliim Patris cnniMaiiiciiseus
;

cerctur

sed sinc lemporc
(5) --iib-liiit.
siiinil noii

omnia nains

solus

niuiii;itus cst;

nec sicnt

(/')

pirtcm
siciil

iiniiis

a solo l';itre

Ncc enini
laclus

csi ;i'ierni!S,

aut

£ubaianti:c Patiis Natiini cxposuit
lius,

iiec

SabclFilimii

coxtiTiins, aut
cuiii

cnm Palre,

nc'' siniul

qui
ei

unionein

(</)

dividit,
siciii

ipsuiii

di\it

Palrc

lialicl

esse, sicuti
iiaia

qnidim ditunt, (m) ant
intn.duccnies
:

qucm

Palrem

;

ncc

Hierac.is,

liiccriia;ii (li)
;

aliqiii

duo

noii

prinripia

sed

Jeluccriia, vcl

limpadem

in

du7s paitc:

ncc

qiii
li-

B

biciil (») uni.i cl

prim ipium omiiinm,

sic ct Dcii-. aiitc
,

fuitanlc, postiiiodnin naiuin vcl siipercre:iluiii in
liuni, sicutict tu ipsc,

oiniiia cst.

Proplcr qnod

el anli- Filiuin cst
iii

siciit

et

bcitissimc p:ipa, media in cc-

a tc didiciiiiiis (o) inedia
ciiiidiim qiiod iia.ino a

ecclcsia ir.cdicanic. Sect
(;))

clcsia ct
talia

iii

cnnsessu (I) fratruni, frcqiicittcr cos qui
rciinisli
:

Oeo cssc habet,
sunt tradita
;

glorias,
,

inlroducunl

scd

,

siciil

dixiiniis, vuvi-

clvivcrc,

el

omnia

ci

sccuiuluni hoc

luntatc Dci aiile
(1)

icmpora

el sxcuia
iii

creaium, el

principium

ejiis

esl Deiis. Princip:ilur aulcui ei,

ut-

Fralrum dcsidcritnr

nosiro codice;
,

sicul

dcsidcraliir eiiam in editione ad lib. vi

n. 5.

(2) Glonaiis. (3) Sitbihlit.

(u) Hoc vafre dlclum palet, qiio Filius passibiHs ac nionalis credaliir. tlinc in gesiis Aiiuileicnsis syiiodi, n. 24, Anibiosio as.^crcnti, iVon ditimias niortua est, sed caro morlua, iion assinlitiir Palladiiis ; scd lergivrr^aliir ncdicil j4ii(e vos milii respoiideie. Planiiis ;iuiem cjiisdem synodi P.uie^ cpisi. apnd Anibros. 10, n. 7, ad impcraiorcs rcscribiint Uonein deniqtie ejun (Cliristi) iioii ad sncramenlum nosiriv saliilis, std ad viliniiilulem (iiiamdnm diviuilalis refenml. Iloc praeiioia^^c jiivirii, q.io iiiierini ili-cai lecti.r, ad:
.

cxcinplis.
(i)

Mox

Bad., Er. ct mss. habent Inmpadam,
plaiiiiis verti poliii-?-

iion Inmitadem.

Grxf.e zOvfi-cu. etc. qiind

scl, qiii ct vicere el esat acccpeiit a Putve. niss. alnrinm Cjetcri ciiin (j) Periiaiici

cxciisis

qlorians.
VjI'/.;,

Lcgcnilnin cssc

(iloriiis,

Iiim ex gr;ccii tu;

iiini

c\

siibjci tis, nbi vcrluiiii idcin

rcpclilm,

palaiii cst.
:

Hciiiilc

cdiii

snbjiciii

.l,

cinn suO:isiciiic

versiiS(|uiisHiIaritis,l.x,Filii ini|i:issiliiliiaicni lucatnr.
(b)

n
'

Apiid

Alhaiiasiniii

ct

F.piplianiiiin

adjicinir

fi.le rcstiiniiiius confub:h'enie ei iibi cx iiiss. Palre Puire, (|UOil ail lcrlioncm gij'cani <j-r/\jTr'jcrrr,i7v:j-zr,; piopiiis :iccedit. Dlii viicabiliiiiii tk? ToO IlaTOO? « 00^7.; iioii ail siipiriiis verbnii u/.r,-f'j-:v., scd ;iilsiil;"^

tolum taiiienlem. Sic clia.n ii. gestis Aqiiilciensis Symidi, posl ipi;iiii rci itatnin csi, n. 1" .soliim wlcrhic.
tilim, soliim sine iiiilio,solnm 'eruiiijSoliiiii iiiii:iortiili-

Scqncns

c-vwro<!Tr,-:a-j-o;

.

qiiod

liic .u ii\ii.i. viiii i.lili-

iicl, rcf. rcii.lum. Uiiippe liis signilicytnr Paircm l;iigiliim e-se Filio, nl ploriii' scii gl(iri(is;c dnl.s, qn.c
,

tatem Imbenlem proxiine rccilnt'ir, n. 27, soliini sapieitlem : qiKc dno vcrbi Er.isiiiiis siipcriiis adjccit posl soluin infeclum, reiiileiililin> U.ui. et nmiiib:is nostris inss. Imioo ;icc ipsc hr.isiiius sibi coiisuit.
,

iii

sc

siili>iii.iiit,

p;irit.r In

llilariamiiii illiid

ip-o siibsisi;iiit. Linle ct consnbastcnie p:iriicr ;icli\c iiiiolli-

gcndiiin csi, qnasi consubiislere facienle. {k) Pro iioa facln, apiid Alliaiia^iiim

lib. VI.
lc) lii Vulgatis Aibaiiasii Epi|ili:inii (.oimuiii juaicem. Major ajiud lliLiiunii vidciur rcriim coniicxio, ciiiii creciloniii rcclc srqualnr ordinatorcm cl disposilorem. Et l.icile quiilciii pn. gra'Ca vocc /.tuni.v, snlircpcre poiuit -.(^iT/iv. Allaiiicii ciiaiii in gesii»
(

t

,

cl Epiplianiuni gra'Cc liali.tur a-/tmcn',j{, c;ijiis loco «./•j-i,-:'.,; csi. IIil;iriiiiii lcsis-e iiccc-sc C. KJ pnrcr. Rcctiiis aliesl )iah,(/) Iii viil^aiis,
-.i

ni-s
lii

ci gric. o. N.ini

(um dc Dcn
iiO:idiiin

scniiii sit, iiininl,)
ci cr:il

Aiiaiiiiruin

senlcntia
ciiiiii

niiiis,

inidc

Cl soliliiriu^i
giioiiiiiiaii.

siiliiiiilt'

pi;cilic:itnr; iioii .leiict p;ilcrt:!iapiiil Ailniiia-iniii
lili

Aiiuileiensis syninli,
ni.ii oniiiiiim

n.

33, exsist oimiiKHi ;«difcm
oe tStw
6:';r,,

Dt

de Syndd.
i.rit-

ercatorcm.
Epipliaiiiiilll, ijTroiTTiG-KVTa
Alliai.;isii c.vciiipl.irilius
iiisi

pag.

88.1,

.\riiis

raliocinaiiir;

l'Hio noiidiini'

(d)
fi«T(.
(piiid

.\|.||il

tente, sltilim
fiiissr.

relinqiiiliir

Valrcin

lantunmiodo D,-uin
iinroducunt.

coiisciiliciitilius
iii

iis

ii.in

cst pirtiiiila Si.

(ni)

Iii

codicc

V.it.

bas. aul

alii qui....

(e)

Eillli lioc el

scxto libro prolatioiie.
iiiss.

Tum
,

Par. ualam. At
gr;ico
Tcpijfjal-fcj

in

proli.tionem
e.x

Kaluni

apiid T) Gr;i'(i: (iro aut aliiiui, lcgitnr tcz rf oj t». ; ipiod c..ii iiiodc vciti pnlcst, ea ciua- smil ad iiliqttid, aut ea qinv iil iii
naiiiiii

yiwnni/.;

qiio

vdcabulnm

funl relala.
(n)
Ia-.,

sulistaiilivc

iiitclli!;ciiiliim

cssc liquct. (luasi
:

fiiiiim.

Sii,

(f) voc:ibull

Gnccc

t6

y.ip'i; ifioo.Jtrtov

(pio

nominc acsciiAriani

vcntJicm
vis

gr;cci tcxliis, B;id.
libri

Lips. cl l'ar., iinio esl }yrincipium : cdntri cl iiiss. Nocabiili iinio
liujus

liiiinoiisiini

icspuciidi cansaiii
ciijus

ad

calccm

cmiiinodius

c\plic;i-

obtciiiliiiit
(14)
liii.iiii

siipra,n. 4.

biiiir.
:

Kr:isiiius

ad mirgiiicm, inducii

cnnjcciii

(0)

Voceni pnpa
111

liic

cxpuiiximus, ciim nnn cxslct

qiiidcm

unioiiciii iiidiicil;

Par. pcrpcr.ini aii;pucic. S.ib.llins Triniiatc , dc qua noii csl liic scriiio , sed in iiic;iriialionc, oli declaratur lib. VI, n. 7 uiiioiiciii dividtl, lioc csi, in Cliiisio pcrsonaruiii dualrtaiem invcliit.
iii

Lips. cl

iii-s., iicc

gra'CO.

(p)

Uiirsiiiii liic plcriqiie

cx
1

(]iiiliiis

nt

ac poiiores niss. (jloriaiis, -npia conlKimiis ijlurias, id iiiainlcsu;

0'-iiil:iiitc

(.ralK.nisiiexu cl
iiiin

graco voc^ilnildTiZiOo^Kj,
lnt.ii.. i;/»

fiijiis

pdicsiai|ii

salis

c>primilnr vcilio
alii
,

(h)

,\pud Bad, el Er.
inducit.

Iiic ad|i('iliir

ciijus liicoLips. ei Par. c.\

lucie

Ncntium
P.\TROL.

vcibiini dicil Lr.iami CDnjectiiia subsiicxttat in iiiss. aul grxcis

li;(m,

.d

li;iliciit

p;.lici

iiiss.

Pcssiine

;uilciii

Eiasiiiiis repubuit ijlorimi

ipicd

iiiiiic

priiiiiiin i:iu-

liinus.

X.

107
poie Deiis
i;)so
,

SANCTI
fjii»,

HILARIl KPISCOPl

f08
:

oum

sil aiiti!
,

ipsuni. Si eniiuqiiod cr

A

deiiuiem.
iiw|iiiiiiii,

— N.im hoo ennin» principtleesl
unum solum Deum, Mugse
etl

iVoiiimiii

et i|uuJ

i.i;

u^ltu

e.i

qiiotl

ex patre exivi

el ve-

dicenle,

Andi,

ni, (a) vclut pnneii)

e]us niilus subslanti^e
inirlligiinr
;

ei (tuasi

hinel, Dominu» Deui luut rtnut
niiniqiild

(Deul. vi, 4).
t

Sed
aut

prO:»liniieiii cxienileiis
Patt-i

conipositiis ciit
,

hlnc quisqiiain
alitcr
a

rinl

aiisus ainbi|;ere

Ot

divisibilis, (l)

et convortiliilis

cl cotpiis

uniqnam
i|ni

quoqnaiii euiuin prKdicalum ctte,
niNi iinuin

seciiiiJiint illos,
li)

ci, i|iianlum in ipsis cst,
siiie

conscqueii(b)

nenio credereiil, i'ogiruuni est,
unain virlnlein

Deuin

corpuris susituins

corimrc Di-us.
iiisi

esvc cx quu oniiiia,
niiaiii lianc

innascibili'!!), et
'!

M.
diciit.

Quiu divinu non fienipii honto
ex
/tit

ex Dei de te

esse

!>lne iiililu

poteslaiem
lillu

.Sed iion

p«r

refelkmlai tunl
«uit

hwnticw

aitettionei.

Det

id, qiiod

Dcus

iiniis csl,

Dci

accldil negari postc

dicla

non nude, ted ex
esl, ligec

cumii expendenda.
:

— Hic
nijus
siib

qii»d

Uons en. Moyscs
iii

nainiiue, vcl polius Orjis per
lii

eonim error
ruin

iiioriilcra insiiiiitio

.nd

Moyscii, populo ei
deoruiii,

i£gypto ct

de^criu idolis et
iiccu|i.ilo
,

coiilirniatioiicm corrupto inlcfigentiae Sfnsii, diviiioilicioriiiii icsiiinoiiia usiirp;ini, et

ut put:ibanl,

rcligionlbus
iit

hoc

de his

oc:iu-

ronsiiluil principale

mandaluiH,

unuoi Deuiii creciiiin

c.islunc liuniaiii; igiiDraiitl.i' lueiiliuniur.
lcin

Ncmini

dcret

:

ct

vcrc ac ineriio consiiluil. Uniig egt

ilubium csse oportet, ad dlvinaruni rcrum codivinis
iilciKluni

D<>us ex qiio oiiinia.

Sed videanius, an
oninia

idcin

Moyses

gnliioncni

cssc

doctriiiis.

Ncquc

B

eiiiii

qiioquc. per
slt.

quem
Deus

suni, Deuin

ewe con-

cnini scieiitiaiu caelosxiiiin per
cillilas

scmoi hiim:ina inibe-

Tessus

Non

ciiim Pairi adimiiur qiiod
sit.

Deus unui

conscquclur, nuquc iovisibilinm intclligenliain

esl, i|iiia ei Filius

Est cnim Deus en

Oeo,

ipse sibi corporalinni sensus assuinel.
iil

Non enim
esi,

vcl

unus ex uno
tra

:

ob

id

unus Deus, quia es se Deus. Conid Filius

ijuod c4'caiuin In
iii

nobis atque carnalc csi, vcl id

vero non minus per
uiius sli; est

Dou^, qnia Pater
tilms

qnod

u^^iim vitx nosir.u

ex Doo (%) datum

sno-

Deus

enim unigenltns

Dei

:

non
^-iie--

niot juiliciu naiurain Creaiuris sui

opusque discernit.

inn:isi'iliilis,

utP:iiri adiinai (jiiod Deusiinussit

Noii siilicunt iiigenia nosira

iii

cielestem scienii.im,

qiic nlliid ipse qiiam

Deus, quia ex De» uatns est.

De

nci|iie incoinpreliensiliilem virliiiein sensii aliquo inririniias

quo

(|iinnivis ainbigi iion

oporieat. qiiin nascendo ex
lldei nostr:r
aiJ

uosira concipiet. Ip si dc se Deo cre<lenduin
iiustrx de se
iribiilt,

Dco Deus

33

^''> P'^''

''od

Dous unus
pncdi-

est

:

ei iis, qiia: cognltluiii

ob-

est; t:imcn vidc.imiis an Moysrs, qui

Israel dixerit,

sequenduin. Aut enim

inore gontilium denegandus
:

Domiiius Deui tuut unus
c:iveril. Uti

ett,

Dei

riiiutii

Deum

cst, si tcstimoiiia ejus iniprobabiinlur

32

^*'' ^'

"'
iit

enim

iins

ad

conlilciid:ini

Domini nostri
oportebit,

est

Deus crcditur, non

piiiest

aliler

de co, qinm

Jcsii

Cliristi

dlviniiatcm lestiinunio
ba.'retici

lllius

ipsc est de se lo>taius, inlclligi. Cessent iiaque propri:e hnniiiiuni opiniones,

cnjns auciorilaie

uiujm

laiiliui)

Deoni confisil.

nequc se

ullra divin.im

con- C

teiitis Filio piitent

ncgaiiduin esse qnod Dcus

siituiidiusiu (3) huniQiia cuntiiia exlendant.Se(|niiiiur

IC.
ccl.
eit

/n/iisloHa creatio/iij
dicens,
facieut.
alins

Deum non

.^olilarium do-

ergo, advertus
tioiies, ip&as

irrcligio-as ei impias

de Deo instiiu:

Mius
DiUi

[acieiit; uleique

Deui. FiHut
haec de

illas divinoriini

dicloriim aucuirilates

Igitiir
sli,

com

^ibsuluia

Deo
ita

et

unumquodque eo
non ad

ipso,

de quo quseritur, auctore

ci perfecta

conressio

socundum Aposiolnm

lr:iclabimu«,

ralleiid;un et

male imbiiundam

loqui

,

(d) Litus

audientium impcriilani quasdani verbnrum enuntia-

minui notler
viii, 6),
I

Deus paier ex quo omnia, tl umt Do^ Jetus Chritlus per quent emuia (• (V.

\,
I

tiones subtraeiis
lia

eornm

causis coaptantes. Inielligenest

videamus origineni niundi, qnid de en Moyses

enim diciorum ex causis
ii,
ri.

assumenda dicondi
scd

loqiialur. Ait

namque

:

Ei

di.iit

Deus, Fiai /iinwiMfniiiter

"^

i

{Vide suprat.
roi est

50)]: qnia tion scrmotii rcs,

1

tnm
ei


:

medio aqucc,
el

el

sit

divideiu
fecit

nqitam

ei

sorino siibjectus. Veruiii

omnia

edilis siniiil

nqitam

factum

ett sic, et

Deui fimiameHium,
i,

ci dicendi c.iusis ei dictoruni viiiiiiibus

prosequemur.

diviiit

Deus per medium aquai (Gen.

6, 7).

Haper

Igilur singula
Irnciciitur.

secundum
dicens,

proposiiioiiis ordineni (c) rc-

bes o'go Deuni ex qiio, habes Deuiu
si

per quem. Aol
est

id negnliis,

necesse esl
sit

id

quod faciuni

15.

Moyse*

Dcus unus

csi,

non

lu-t/nn/f Fi/ii

(|uein

fictuin

doce:is

:

anl cerie nalurani ipsani

(1) Secuiidn
tabilit.

rcccnsione intcrpusiluin esl,

et

n>u-

(i) (5)

Naium

est,

mox,

discernei.

ConsHciudiuem, inox, tequamur ergo.
n,'o
;iil

0710

(a) Graccc, tif f/EfXi; toO ofioooawu xat m; TtpoP,o\n TtV'.. j vjEiTai, iil cst, rc/i« a quibusdam intelliqilur,
esl

dfuno
liiciiiii
(i/i

:

Ml. rniii

qnod >ane ex mnigine lii lexlum irrej»snb-oqueniin indicnnda iii llinbo nun inalo
Aposloli loco Paireni n Filio disccrnero
iil

pttn
luiio.

alicujus qui uiiins iiibiluntia'
atiioin
lliliriiiiii
,

sil, et ijnu.si ;>io-

li;>licrol.
l'.x

1'aiet

cv
nOII

inoiidoso

ckIici'

lioc

legisse dii TTpoCoAviV airoTeivLiv
Tr^uv.
(b)

m;

7r^o5oXrl vuri

sololmiii

lnroliii,
oMiMid.
iiiliil

lli|not

ox

liis iinin.

Il>,

llilarii
icii

ml
Apiid
:

Aii;iniiiii ilioiis,
/>"i/ii<m

Dixisli rnim,

hi Paire vmnia,

F.piph.ininm li:e subnictnnlor r.iibsori|i'iinos neiu) rnlere le optiimui in Doiiiinn, fr.'(i/issiiiie piipa, Aiiiis, 1'ihulei, Achitlei, C.nrpDnes. SarniuUts, Aiiiis pwibyieii : iliur:'iii lUiuiuis I.iiciiis Jiiliii», Mrnai, llelladiui. Cniut : epit-i oifi Srcumlus 1': ulnpu.
.

iicr

Ni c

repngn
tpi

bnl
ni ui

Cmholici.

iitlio
e.t

iiilliliiio

f.imiliaiin'.,

Paicr l>eus

qUK,
iiuem.
Oiiiiil

ex qno, (X qiio omnia,

is

prrquem,

per

nuem omniu

Killu> voro Deus yer co^iiioniinelur.

lis,

TlieuMiis Africiinus

{f^r.

A'v/c), l'istui qui

.t/i.i'«n-

driw ah Arianii cullocatus
((')

esl.

Inil, linn ad inioUigonliam Micainnor.irolur inslituinm Hilani .\riaiiuR ex kiiis ipsoruin annis conKidieniis.

ili-crv.imliini

Itiiliiin.r, luni 110

lii

niH.

Carii.

ci uiio

Colb. hic

iiisorliiin est,

m
troaiKldriim
qiije
saiii

DE TULMT.\TE LinrR
Deo obcdionlem csse
llnniiviTil.
(n)

[\

itO
ab co ip?o.
f(iii

denion^lres,
sc.

A «'

cnnn

li.or

osi I"Ciitu5,

,

i|is:i

nd

iJ qiiod (JicUini esl:

Fwt finwiminuum,
Sed

ip-

ronsliliiiione niitmli Ocii'; ((icril /(rifdiraliiset Filius.

Oui verb') jujsa

Ikvc divin»

Sed vidcamiis,

In

qucm

profeciiim

li.-ec

«'istiiictio jit-

Sciiptiira} raliu noii recipil. Umiiia
|irO|ilit;lain, f^tcla

eiitm, secuiiduni

beiiiisDei, 01 facienlis Oci (r>)aiigeBtiir (c).
clsi
iii

Nam

lani-

tx

niliiio

suol

(II

Hacli.

vii. '28)

:

sensns cimmunls
i|iiod

inleiliffenti:»! noii
:

recipial, «t

iicc

naiura

uliqiia maiieiis (lemiiiaia in aliucl cst,

sed

eo

diciuDi est

luttit.ei (ncia tuni, «olit^iriiis
<

id qiiod iioii

enl creatum

esi, ut alisoluiuiii csl.
:

Per
farta

alqiie
i](iid

idem signincalits e>s6
pos^ii,

rinlalur
.

:

irinicit

ne

qiiciii?

Aiidi
I,

evaiigelisiam
3). Si qiiTris

Om'iia pcr ipsum
pcr(|iiein,
7)1

ainbigi

oporlet ea

(|ii.t

niiindi

crca
\f.i,

tunl {Joaii.

nudlcs cnine.rat

tiotieiii
»1.

coiisecuia

.siinl,

eiplirari. (V. Tract. fs.

dcni l^vaiigeluiani diceiilein,

vrincipio

\'er-

G.)

bum,rt Virbumerut apud Deum,
lior ernl

et

Deus

eral

Verbum,
ipsum

17. Neqiie in eondcndo
Diiit
ijiiiur pei'f('flo
I:iiis

lii:miiic tnliinriiis

Deus.


Fuud

in

prwcipio apud Deum.
si

Omnia

per

iinindo

cjiis

iiiciila

fdriiiaiidiis

(acin tuiit (IbiJ. l-j). Quiid
dicliiiii

ncgare voles a Paire
i,

cssoi, (d\

de

er>

sermo

esl

:

Ft

ili.nl

Ditis,

videri,

l''iat

firmamenluin (Cen.

r>)

,

aiidios

ciamiis liominrm ad imaiiincm
((ien.
1,

el siitiihlinliiiim

nostmiti
;

ruisiitii

prupliciant diicntem, lpsedi.xit,

ei

[acta sunt;

2ti).

[El nirsuni,
[ecit

l-'.l

fecit

Drus liiminrm
].

ipte maiidnvit, el cienla sunt. (I'sai. cvLviii, 5.)

Quod
P^iler

K

iiHoi/iitrm

Dei

eum

(Ibid. 27)

Qu «ro

nu;.c, so-

ergo

dicluiii csl, Fiat

finnamenlum

;

iocoquod
:

luiiiiie slbi Deiiin lnctitun) enisliiiies, aii
iieiit

vero sernio-

sit liiculus
(iini est fie,

osicndliur. Qitod auieiii aJjiciiiir
ei qiiod feii^.se

tli

[ac-

huiic cjus iiiielli^^s

non

sibi
,

,

scd ^d alleruni

^4

'^'^^"s

diciliir

;

iii

co

ei>liti^se? Si
giieris

solum fuisse

dicls

cjiis ipsius

voce

a:'-

pcrson:> cfOcieolis csl
euiin,
ei

iiilelligeiula

qui facial.

Dixit

dicetitis,

Faciainus liominem nd miiiginem

et

(acta tuni,

iioii utiiiiic

soluni voluii, et fetii:
(|ui:i

ttmilitudi neni

nostroin.

Ocus

enini

per leglsbitorciii

iiuuidiivif, et

crenta sunt,

non uliquc

Cdiiiplacilum

(Moyseii)

secundum

iiilelligeiidain
iili

nostram
ipsc n"S

lociilus
viiliiil,

ei csi, exsiiteruiit; ui

(it:i)

Mediaioris oflicium inlcr
(ieri

cst, verbis

§5

vidclicel, qoibiis

sc el ea quae essetii crcand.i ccssarci. Dicii ergo
l)eus ex
oniiiia (1

cogiiiilonem eonini nobis
giiificalio

qii:r ges^it

impcriiens. Sifacl.i

quo
),

oiiiuia

suiil, ei

f:icli

Deus per
iit

qiioin

nainque Dei
(e)
;

filio

per qiicm

sunt

om-

codem

pariiiue tioitiinc ci

diccniis sigiii-

nia,

iti

co quod

dltluui (i) esgcl, Fl diril Deus,
ct

licaiinnc ci iu eflicicniis

(ipcr:iii itic (b)
['lUii dicl,

cnnfesso. Si
fecit

Fiat firmamenlurn
Csl,

(m eo

qiiod) nnsttiii
: iie l:iiiieii

il.i

alcliiin

auiem
Ct
iibi

loqui audcbls, iion dc
eril

/,"(

Deus;

K(

fecit

Drus fi'majnenlum

(f) liic
si

idcm

quod diclum

csl,
:

Oinnia per ipsum facla

inaiiis ac

snpeifldus ^criiio exisltiiiarcliir,
fecissct

jibi ipse

sunt ct

illtid

aposlollcum

Et umis
(I

Douiinut uostcr
viii,

dixissiH ul (icrcl, cl riirsiini ipse
_

^jiiid ciiiin

Jesus Cliritlui per

qucm omnia

Cor.

6)
?

;

el

lain ;(|ic»iiin

ab co qui solus csscl, ut

sibi facicmiuiii

illud, Ipse dixil, ei facia sutit
si

[Ps. cxlviii, 5)

Quod ^
pcr
id

dicerei,

cum

voliintaie taiitum opits esscl nt riorei?);
itiielllgi

impudenllam tiiam
iion

h.-Bcdiviniiiis dicta (i)
filio

coinin

— absoluiius

volult

signKicaiionom h:inc iion
Dicendo, Faciamus
noslrum, sus-

cenl;

.idimitur Ooi

qtr^d Dciis sii,

ad se lantuin essc refereiidiun.

quoddictumesU.Aiidi, Israel, Do- inusDeus lnus
(i) Adjungiltir tunl.

iiiius

liominem ad imaginem
(3) A.rgualur.

el

siiiv.tiluditiem

(i)
(a)

Nen
lil

convineeiit.

(4)

bicium

etl.

obedinitiir vi lalis exsistfrel. qiiemadinodiim halics in Psal. cxiviii. n. 4, ciijiis locl lccliouein rcclc a nobis ciiicnd.ilaiii li(i'ii>i ox pccsciiii, siiitl cl
C.V

Palris maiiilatiiin, non a
tiim
!'iitris,

tempore datuni, sed matiiianatum. Qnomodo enini, iiiiiuii, noii est miwdulnm quod e!.l \'crbuni Pairis? Ei lib. conif.i Scrni.

Mibncxis, fifC niitura nliifnri maneiis (id csl, j:\iii cxsislen-) demadifa ifi (i(iiid is/, otc, palct f.iindciii iiuH in.de n nobis iiitollccuiin.
.•lUloni

confmtu cst : oiiioiid;inlur ox inss. (i.rc ;id pioMimnii ex p^:iliiiis loi uiii sod .id iiiciiiort;» (".niefs vciba, in quiluis fedt Dcus habetur, El dixii Deut... (c) lu Corb. ms. atguehalur. Iti quibusdain iil cl io vulijalis, agaiur. Uooints in voiiisiKiriiiu- t.olh., a»(;f nfui : hoc csi, an b.c (lisliii. iimhi: Carn., eic figiiilicoliir ai.cius p.r-dii»ruiii nutnonis, qno.l kim.' CUi.cUlionc afGriiMl Te. tullt..nuv :idversds l'r.,\o;.in. Fisi ubique leneu unini substantiam in Iriru n. li colsa.Teniibn>i : liiiiirn nlium dimm opoilri ex ii.vcssi(b)

Editi,

coiulitsio imii

pertiiiel,

rcprchciKiii oiis, qm formnnl tihi ia pltantasmnle cordis sui quusi dnos aliqnos, c/.m' ;i(j(/i invicein, in iiiis tiim ii lucn coHstiitiins unuin iubrnlrm, et nllerum obteiuperanlem : nec uiteiliguut ipsatii jusiioiirin Pat-is ul fiiretil cmuin. tion esse nisi \ crbum Puiri.-i prr quod facla sunl oniitia.
Ari;(ii. c. 5,
[il)

M

Aliqiiot niss. talis

Dro sermo

csi.

Mox

q«:c

uii-

liuis iiicliisa

siiiii, ncc iiahet \eiiisColb. ncc videniiir „,„||„|„ ad reoi fioere. Similc csl arvumetinini cnn-

,

ei-,1

.\diio b.

cpisl.
,„,,,„

ad

iM.ilni:!
„(•„,,„
/>,
,

:

Cl«i
jj^.

««i^m
j,,|j

».,(«,((,;

„i,^^j ,„„„rf„,
,„„,._
iiiK.s

„„„

p,.,.,„„j,„„ /,„(,/
,.„,

^„„,„ ,„„;,«„„„„ /,„„„,
liomtneKi, olo.
cuiii l.lc

„,„

f

:

tale JCHSii.s euiii qui

jubel, ei euni qui facil. Vorl.i niiliooi

(c) Pirlioiilaiii

imiss:im
iiiiii

:ilii|iiaiido pttlj»

geri vini rop.icic r«ipiciif.s
III

cx

iib.

l,

n. i\,

iibi l.liri>liiin

v",.dus;

iii

ox

p..vi,.rioi'c in:

lotd

Fi.i. si^iiidc.iiio

lilius

lin.'lio lubcilis

Dei aiicn i.i.jedicaiiiur. Ilc; liisDeiri facienlis Oei ..liis eliaiii i',\lrilius
Iroiij'.!, l.b. i!l,

osl.'d.l.'r''liir. S(!.l Fili! c.\~ slciiiia C'< iiti..q.io ('oiili-

citor, et

ciiiii

ei luinini

..

u
n

Iiiiii
;.i.ii.i!!iui

III

lacl..l, 01 ciiiii
Illf

S.deii.riOi

(.1.1,

C. 8. ot

I.

IV,

c

iti;
ii

fcoi-sc

sl!;ii

rtcitnr

i|ii.!.!

cr:il.

ci.im,

TerluUiaoo,
ii.

uii

prminic

vidiniiis; Origoiii, loiii.

cui

..ti'it.ir

Fint

,

i|di(|uc

('•(

pr.idital.if

(|ii(jd jiis/''/0/.

Joli. c.)!l

Hiioi. d.

(il; .'iiitii.oliciio
lib.
(

Cdncilio epi-l.
uiil.

siiiii

est,

:.Iiiis .'si :ib

i.i qiii jiijsiv

ac dixii

L't

.id

Hanliim Sa.iiosal.; llippolyi.).
J.'<l..c!-«iis

Nceimii;

aineiii lial.ei toiiciliuiii .\iitiuc. episi.
m..s:il.
:

ad

l'.iiiliiiii

S.i-

.Mhanasii",
saiii:ln:

Nio. syii

;

r.ssiiio -^''
i

i.do Spirilu
^ii;;iiSiiiiiis

Filitiiii,

qui

sen'!!"--

cum

Putre

rst, cicdiiiivs

Cynllu,

I. \\..'.

Tiios-«iii'i
'',

impievisie

voluHlaUm pateniani
hic qiiidam inaiiis

in crenlivne uitinr.si.
caslijj.inlur

auiein Serin. t\i.. i.

(nobat Filiun:

ip^uni

csso

(f) Edi.i,

cx

p.iss.

1U
liOil

sANcn
iijigultrii
iiili'lli'j;cnliam
:(lii|Uoil solir.»rio

HiLAftii F.nisropi

i\i
honiinciii {Ccii.
\\, C).

profes-ione lonsoriii.
(I) iiisc
silji

A

Ofi (")

feci

Eiinm

liicdi-iin-

Coiisin-mmi :miem c>sc
noti
|>iilesi.
;

giiiiiir cx(>ni])limi, o|)iis, (ipcr:iii'i.

Ociis icsiaiiir se aj

Ne.nio nirsiim leclpil
i|iiisi|iiaiii

M)!il.irii soliiinlo

ima^inem hci
csl, quin {b)
iiiiaiiinem

lioiniiiom rccl^sc. Ciini f.icicndiis liomo

facinmus

iidiuc

alieim a sc nosiTiim
fuciaiuus
cl
iio«/r«iH.

lo-

de sc, ncqiic ad se Inqncbnliir, dixil ad
:

quiiiir. Ulfrqiie scinio,

e(

ut

noslrnm

ciim aiilem factus lioinocsi, FeiRiioravil

80lil.iriniii cuiiuloiiMiiie iion p:>liiiir; iia

ne(|ue dlversi

cU Dciim liomiurm ad imariiiiem Dei. Non
utiqnc vcrbi
nt diccret
,

sum

a sealieminiqne

sigiiilic:ii.

Aul qiirro,

cuni

pi'oprici:iieiii

,

si

sibi

ipsc lo(|iiercUii'
ciiitn

aiidias solilariiim,

exisiiincs? aui cuiii :uiilias iion ipsuin

uirum non ipsimi euiiulemqne es>c neque ('uindeiu,
lanlum
sil

Feri ad iiiingincm meain. Diverat
,

ad dcnionstrandDm n:ilurie unilalcni

Fariamits ad

anne.|Uod
crgo

solii:irins
iii

intelligas?

U solii.irio
ipso, iion

twftram. Neqiic ru:'biim confndii do solilario ac non
!>olit'.irio
flrf

.soliiariiw,

non codem vcro neque
faciumus
cl

iiiiclli^^iitiani:
t)ci

cnni lioniinein Deus f.icicn^,

soliiarius reptTieliir. Solimrio ergo convcnit, fa^iiin,
ci

iniajinem

feceril.
iit

nicam
18.

:

noii solilario vero,
esi
liec

,

iioiiriim.

iVtff solitiido

diviiiilwis divcitiias.


B

20.
cste.

Pwrem
Quod

iion sibi
si

solilario

FACtAHUS luciilmn
silti

Dciim p.ilrcm soliiarium
vidcs,

Iitc
liLi

Cuni
el

ilaqiic lcgimiis,

Faciamiit lioniiuem ad imagiiiem
;

lociilum luissc
po-sii,
iil

:ifliriiiarc

Inmquam conccdi
aliero
sil

simililuiinicm liosinim

qnia scimo iilerqnc, ut non

unus
in

sccuiii vchil ciiin

lociiMis
fcci lio-

soliiari-jm lanluni, iia ncqiie difftfrcutcni csse signilicat; noliis qiioqiic uecsolitariiis taoiiim,

crcilaturi|iic

eo, qood ad iwagineni Dei

nec diver-

niincni, ila voluissc inlcliigi, l:iniqtiain,

Ad imagincni
liio

sus est conlilciidub
inmgiiiem dicil
in
I

:

coiroila

pcr

id

,

qiKid nosirain
,

nicain feci

liomiiicm; primutn ipsc lcslimoiiio
,

,

non ctiam im:>gincs
iialiir.c.

iiostias

unins

rcdargiicris. Dixisli cnini

F.\

Palrc oiiinia

,

scd per
.

ntroqiie propriclatc

Non
,

suflicil :iuicm
nisi

Filinm omiiia. Nainqne pcr
ciamiis lioniincm
,

id qiind diciiim csl

Fael

fiolam

vcrborum

aituli.ssc

rajjoncm

diciornni
:

ex co origo cst cx qiio

{c) cocpil

inlclligcntiiiin
scriptuiii eiiim

eiiam reriim oporaiio consoqnalur
iia csl
:

serino

:

in

co vcro qnod Dcus ad imngincni Dei
is |icr

fccil,

El

fecit
i
,

Deiis liominein,

ad
so-

sigtiilicalurciiam

qiiem coiisuinnialnropeialio.
ijuic
lia'reticis

imaginem Doi
litario
a'.(]ii(;

fecit
:iri

eim

{Ccn.

27).

QuaTO,
,

si

^t. Sed

Sapieiitiam,

annucntibus

ipsi

sc cniiidem fuit seniio

qiiid liic

Clirisliis csi, ci adfiiiste.

Tuiii deiiidc,

ne quid

tibt

sentiendumcxislinics? Vidco cnim niinc (ripeitilam
sigiiificaiionein, ci faricnli-, cl facli, ct
facliis Csi,
tit
.

liinc liccnt

mcnlirl

,

Saplciiii:>,

quam

lii

i|<sc Cliris-

cxcmpli.
qiicm

Qiii
fc-

iinn

1

(inrcssiis

cs,

couirailiii dicciis,
,

Cum

certos po-

liomo est

;

Dcus aulcni
lccit. Si

fecii; el

ncbal foiitcs sub cuclo
iiicnta lcrice
,

cum

fortia faciebat (d)

gy

funda-

ad iinagiiiem Dci
,

de solilario Gengsis
fccii

crain

apud illum

compouens. Ego

csscl locnla

dlxissct uiiqiic,

g^ El

ad inngi-

^

eriim

,

ad

qiiani

guudcbui.
omiii

Quoiidic auiem livtubar in

ncm

siiain.

Sed

s.'»cramiMiiiiiii
,

cv^ingclicuni

annun-

consp^^clu

ejus in

leinpore

cum

Itulurelur

orbe

lians,

non

diios dcos

scd Dcnin ct Deuiii elocnta

perfcclo (2)

el Iwlarctiir in filiis

liomiiiuni {l'rov. viit
,

csl, ciiin liomiiiem pcr

Dcum
:id

efrccitim

ad

imttrjiiiem
sibi
cuiii

28

ei scqq.).

Cniiclnsa est oniiiis occasio

ci

coarin-

DeiA\d\. At(|UC

iia

Dcus

ciiniiniinetii

tiir ;ul

vcri confcssioiicm iiiiiversiis crror.

Adesl Deo
adesi, scd

Dco
iicni
tiaiii

im:iginciii

atqnc

c:iiiKlcin siniillliidineiii
:

lioini-

gciiii:i aiile s.i^ciila Sapiciili.i. N'e(|ue suluiii

repciitur opcr.iri

iii

iicc solitiidinls
,

intelligeii-

eii.iui

tonipiinii.

Tst crgo conipoucns apud ipsuin.

significatio cflicienlis aJmiii:ii
:id

iicc diviuitalis

(c) liitclllgc

coinpositioni^ vcl disposiiioiiis oflicium.

divcr&ilaiem
constiliiia

canidem

imngiiieiii ac siinilitudiiicm

Palcr

ciiiiii iii

co qitod loquilur,
ficri siiiit

cfficit, Filius
,

iii

co

p:ili;itiii'

opor.illo.

qiiod opcraiur qo.t

dicla

coniponil. Perut opus refe-

19. .Mio loco idipsum confirmnlur.

— Ki
iilira

,]iiainqiiani

soiianini

autem

iia f.icta distinclio esl,

supernuiim pnsi

li;cc

tvisiiinctur
rcbiis
:

all(|uid

af-

ralur ad utrunii|ue.

Nam

in

eo qiiod dicitur, Facia:

fcrrc, quia in divinis

non ficqncnliiis dicla,

mus,
quod

ci jiissio (/) exa-ijuatur, el faciiim

in

co vcro
(Ibid.
si-

scd

laniiiiii

dictu iiuincluut
,

tamcn

ijuid

dc

lioc

eo-

scribilur,
i;oii

i:,'i'ani

apud illum compoiieHt
iii

dcm diclnm sit cogini-ci cporlct. Noii rum diclorum, scd iiiiclllgciill:c iiostr:c
prrstoiula cs(. Dcus ad
lo(|uilur
ijiiiiie
:

cnlni diviiioa iiobis ritio

50),

solllnrium sc sibi essc

cpcralione
sllii

giii(ie:il.

L:claiur aiiicni anlc ciim, liiicm
l.ilaiill.

signiD-

Nne

iiilor miiil:i

niaiulila ita
,

cabat adgauderc

Quolidie itutem l-elabar in

Qui

cffudcrit sanyuiiiem lioiniiiis
iiuiii

pro san-

contpcclu cjumin omiii tcmporc. guando UetabaluT orbe
perfcclo,
et

fjits

effitndetur aaiina ejtis;

ad imngiiiem

Iwtabntnr in

/i/iis

lioiitiiiHin

{Ibid. 5(>.

(I)

ypi.

(2)

Ft

la-labaliiT.

(») lii vul^alis, fccit linmiunn : nioiidiisi». ((i) !':irticiilam nc./iic .ib Fra-iiio bi( absqiic

iilla

«c.jiiciilcs. Dc,
ili

niss. auci(<rii:itc inldilain. iiialc iciiiiiicraiit cdiliuiics fc qiiipiic liKpiclialiir Dciis, (|uatciiiis

(r) Val. bas. ins., inlcUigitne. Tiim inunoColb., fomposiiioHiJ i'f/ i/is/iciisadbiiit. Uccliiis pni noslra sciiloi'ii;(inalicro, iinii in Caro. omilliliir rcl disposi-

iwmt
I

prmia
(rl
ii.)

per.snn:i itl\i(, Facinniu.^, scd

ikiii

ad

se, (|ua-

tcnu>

iioii iii ».iiiKiil:iri,

rnciain.

Niiiiciiim liic anilnrdc Sapicii(i;i qnatciin.s D»H) uclos )ir;vp;iiaiili adcr.il , scd qiiaicntis coni|ioiicl)al (f) Id esl, ci jiibcns cl lai iciis ex.cquainur. (Juoiic

mss.

.\t cxciisi iik iiilnsc, riipil el i\ei..io.

liica

legciis ciim

lt:nl.

«'.ivijiiilMr,

aul

ciiiii

Kr. el

((/) lii
.1

;iiis. abirsl
l,

prius vul;;a(is cuiicia compoiicns. (.iiii8(:iii(er cuiula liic, I. xii, ii. r>7, l's. ( xi.viii,

l'ar. c.xeguaiur, iuullo iiiiniis
(.VSClflllltH)'.

(um

insD. Colb. ci('<criii.

m

I'.

ctc, coiisoiilictidbiib

LX\.

I

41S
lili.r

l>K
tii.K

TUINITATE

I.li!li:!l

IV.
senieii

114
luuiii
,

S.ii.ionii.i dociiil. (t) l/i'iii

A

Clii'"

'

iiuUipliMiis muiiitilUu'::!

el

iiun

latui-

cl) hviii;:im

Patris,

iiertutiioiic nmtnli cl
ciiiiri
:

iii

diiiuii.erubifnr a iiiuliiluilinc.

Miiiisieriuin

angeli po-

fiiiis lioiiiiiiiiiii |:t'l:iiili'^.

Scri;>iuin rsl

El

ridit

leslas nmlti|ilicaiid:iruii!
tandciii

gonlium oxccdil. Sed quid
(]ii:c

Deus

iitiia

boiia suiu {Ceii. i).
,

Pl:iccre

1'niri

ojiera

de e>, qui

fU-i

AiifoUis (Z)
Sorlpnir.i

(d) snll

Doo

gu» gaiidol
diuiii ciiiiii

per se ox pr.ireiUo
siiuiii liiiic fs-o.
iii

cjiis cffccla.

G:iu-

prntiiia siinl
ro.'iiv':t 110
ijiii

li>'|iii'baiiii' ,

iesi;ita

cst? Et

pioruoiiir, qiiod in coii-

iwii

boiniiii

ijiii

loiiuibiilur srcuiu,
an.:,'i'ltis

Tu Deus

Siinini.ilo nrlie ol

filiis

Ikiiihmuiii P.ilcr Itliis cxi^iil,
i|iii:i

luispL.riiti iiie.

Priiiiiiiu

Itoi,

secuiido Do-

lerel

:

in filiis

liominum ub

jaiii

iii

iiiin

Adani

iiiiiiti^; vnccivit

enim

noineii Duniini ijui loquebnlur ic,

oiniieliiimaiiigoiieris exordiiiiii consiiii-scl. N<>nor^'0
iii

cvin; doliiiic icrlio Deus
fjirxisli

Tu

cniin

c.s

l>eus qui adidriii Diuiii-

f^ibricatiiine

inundi soliiariiis Pater
scciim cl coopcraiitc
,

silii

loi;ulti!r

,

mc.

Qiii aiigoliis Dei diciu-. csl;

Sa|iiciitia siia

ct roiisumin.iM

niis et Doiis csi.

Esi auieiii seciinduin piopliciaiii
(Esai. ix, 6,
,

(i-

cnopcraiiune ;;audeiite.
2"2.

lius
iiuiii.

Dci

niariiii consilii tiniielus

«i'f

.

F.XX).

Coiieiusio eoriim qu(V a
i^iiorniiius

l(i

probala

sniil.

Ul porson irum disiinclio
cs(
iiiinciip:iliis,
fjiii

absnlut:» csset
0^1 Oi:us

aiigclui Dei

— Noii
i:iia

nulem multa et

in:ixinia

ad aliso:

ciiiiii

cx

Dco, ipso cst
redderclur

liiiioiieni

lioruin ill<ii)runi ps^c relii|ua (a)
|ioiiuS'{ii»in

scd di;

et aii''olus

Dci.

Ll vcro

liotior dciiitiis

a

nnbis

dissimulaia

li:ibeiitiir

pbv

£

tl Doniiiin':: ct

Dcus

osi prxilicaiiis.
,

nior

ii.inif|iic

eui

uiii

(raciaiiis pioposiiionibus ccleris

21. Cur idem Inriuens ad Aijur nngelut

ad Ahnhain
angilus
,

reservatur. Ntinc eniin laiKiiin

ad

id

re^pondclur,

Deus

dicr.tiir.

Kt

liic

quidi ni

priniiiui
:

quod

in cY|iositioiic lidoi

sii:o

,

\cl pntiiis petfldia'
a

deiiido iilcni p"SU'3 el Iioniiiius cl Doiis
liaiii

ad Abiapcrsoii;i-

ab impiis dictum esl,
prxdicaiuin. E( voie
i|uia
iiiius

iiiiuiii
ii
i

lantum Dciiin

Moyso
iion
Csl

vcro (aiiium

l)i'us.

TiiH)

cniin

,

jam

prailicaiiim
ijiio
,

inomiiiimtis
:

ruiii [i)

dibcrcliiine pr:cinissa, no siililsiii crrorstil)-

8S

L*cus

ost ev

oiiinia
I-'iiiiis

scd

cssoi
tur.
liain,

,

absolmiiin et vcriini
:

gQ cjiis

nomcn

cdii i-

priiplerca

i',;iii)ianduni cs.so

(|uia

Dciis

Scriptuin namiinc cst

Et dixit Deus ad Abrnlibi, el vociibls

ciim

iduiii

iMiiysos

Dcum

ct

Dcnin into Opcris sui
vidciidaiii

Ecce Sura uxor tua pnriel filium
ejui'

corpore
iiiudo

sit

professus.

I';,iliir

est

,

qiio-

mmrn
illuin

liaac

.

il

.^taluam teslnnienlum mnini ud
,

((<)

el clcctii) ei (i\ lo|jislaliu

Diuni ct Detini

in

testumentum celernuin

el

temini ejus post

i/-

pari toiifcssionis ordinc pr.oijirel.

lunt.
esl.

De

Isiiwel anleni, ecce exaudivi

te, el beiiedixi ei,

25. Anijelus Dei
et

Aijnr

«// ckIus, J)ru$

Filiiis

el

aniplifirabo

eum valde
iiuiii

:

dundecim genles

ijcnerabit
,

angelus

Dei

el

Dcun.


,

Posl
,

niullas nanii|iic

ei

dabo eum

i» ifntein ninijnam

{Gen. x'ii, 19

20).

Dci
A(;ar niina

ad

Abraliain
i

allncutioncs

cuin

adver^um
ancill-oi

Niinii|uid anilii^iliir,

qui angelus L.i dicdis osl.

Sara

i.mnioveretiir

cuoccpiiii

docon:

C

idein rur^uni dtcatur et Deus'?

Panlorquc de

isinacl

slcrilis

iiividcus, cuiiii|iic discessisset
i(a

a

scrmo
Agar,

es(

,

oi

nunc

el diulutii niulliplicandiis
ideiii
,

ab eo-

Epectii

ejus

,

de

ea

Scriptnra

loquiiur

El

deni cst. Ei ue foric noii
iioii

qui essct locuiiis ad
person.'E sigiii,

diiitAngelus Dvmiui ad Agar, liedi ad tlominavi tuam,
et

loqui crodereiur:

eju'dem

liuniilia te

sub

inauibus cjus.

l.l

dixit ei

Angilus

ricationeni divinus

scrmo lcsiaiur, dicens
Agar sermn
;

Et

beiie-

Domiiii, Mulliplicaiis inuitiplicnbo scinen
dinuinerabitur a
riirsuin
;

tiiuin, el

non
Kt

diii

(.11

eiet («) muliipluabo euin. Beiiediclio
:

ex pia::

mul'itudiiic (Cen.

x\\.

9,

10).

terito osi

j

lui

cniin ad
in

fticr.it

(f) aiii-

El vocavit nomcn Doinini qni loijuebntur sequi adspexisti
(

piincutio

veru

ruturnm

nunc

eiiiin

primiini ad

cnm,Tu Deui
lus (c) Pci
si;^iiilicalio

iiie

(Ibid., 13).
in

.\nge-

Abraliam do Ismacl Dcus loquitur.

(g)

Et ad Alirabam

loi|uittir

dtiplev
o.-l,

atitciit

angelo Dci
cst
)
:

Deus ioquilur
Deus

;

ad Agar vero angelus Dei locutu> est.
,

csl

;

ipse qui

cl iUo

ciijiis

cl

igi(ur esl

qui

ili)

et angelus est

:

quia qui et

loiuitur

nun

rcs secuiiduni

iiunien

oflicii

sui; ait

angelus Dei est

,

Dous

esl ex

Deo natus. Dei auiem

(1) LiBliibaiiir. (2) Ltgisduiio. (,5) Qiuv tola. (a)

(4) Uistinctione.
{b)

Euin,

et ainplilicabc

eum.

Do- J) Evangelio claiis \crbs pr;vdicaii; iia ui lum cx lege eoden» Prov. cap. Iiabeniur ttim ox Evnngelii) Imc ceriuin fuitinim sit, cuin lcs iii quibus illustrandis luius osiensa iiierit bac oiiain paito tum Evaiigciio coiiocoiipatur. forc lilicr xii sentire. Uude Gonosis Douni et Deum einiuta,ii. 18, Apud. Lips. ot Par., et leclio et legislalio. Roc(6) nodioitiir, evangciicuin sacnimeiitum aiinuntians. lius aliis iii iibris, el electio el iegisiatio, Iioc cst socnndiini illiid P.uili (() Sola ediliii Par., Angilus Diiis : refellilur cx vuin ac velus Testaineiiluni subnexis. De distiiiciionc ejiis qui est ab eo cujus e$l Honi. XI, 7 Quod quarebat Israel, lioc von est conjam uciuiii cst ad lib. ii, n. o'^. iecutut electio nutem consecula cst. Hinc pl:inius j.im lib. V. II. 2, ad Iiuiuce liiirnm liabila r:iiinne : Recte ((/) lii plerisque ac poiiorilins inss. qua; sola. enim unuin Deum a Moijse prn'dicntum Evangeiia les(e) Ms. Caniut. ampliabo. Alii nunnulli, ampli.tanlur el rursum fidciittr in Evanqeiiis Demn et Deuni ficabo. doceri, Moijtes Deum unum prceclieuns auctor esl. Hiiic (f) Jls. Colb. tuni fitrm. ampiicabo. V;it. b.is. fioile diluitur objottum illud, qiind per se occurril ampiificabo : qiiod iiuii displiteiet, si prius benedixi, iioii beuedivlto legereliir. Si clociiuiiis et IrKislaiionis iiominfi Ev;ingolium et e.i ad Abruhain Deus iofjuitur in antc iogein iiitcliigai Hilarius. cnr di:inocps ex snia lege (g) Vorba vulgaiis oniissa, lesliiiiiiiiiur cx iiiss. ct iion cx h^aiigolio Deuiii ct Douni ostciidii. Quippe qv.i angeins Dei esl qiiin i:( \o'uii i'i,"iii coii^-lanioni poiiii (/i) Iii vuigatis, cl Deuin et Denin iii
Puia quoi
creavit
,

in

:

iiiiiius

me eic,
,

.

,

:

,

:

,

,

,

,

11.')

SANCM
iileai

IIIL.Mlll IflSCilVI
:

IIG

iingeliisoli id iticliis, i|uu iiiai^uicuiisilii eUiiiigelus

Ad

conceiiit ei peperil

Sara Abruhce

/i/iui»
itli

iit

utieclutt

Deui vero
Deus

pusle.i dcmoitslraius

eat

,

iic

qui

twa, el in lempore ticul loculu» eil
XKi
,

Dominus {Gen.
inler(c)
ei

C6i, es»e

angelus credcreiur. Srqiuiur sermo
Aiigelus Uumini ad

1

,

2).

ncliiiic
in
,

expulsa du Abriib.u dniiio ciim
detcrto ub
iiqu:i; ino|iiaiii

ordineiD rerum.
«81; idem
ulruiiiqiie
:id
llt

Agar loculus
,

filio

suo ancilU,«t

Abrabaiii

Ueus loquiiur

et

endem ad

iium purri

liiiiente

cadem

Scripliira

aii

,

Et

soriiin. Benediciliir Uiiiael, eiiii jjeiitein

exautlivit Doiniims
vil

Uens vocem pueri uii
,

erul

,

vocaett

magiuiii

aiiipiilii aiidiis

essc proiniUilur.
gtsta.

angclua Dei Agar de ecelo
uoli limere; cxaiidivil

el dixil ei,

Quid

ia. Hel'eruiitur
ei

el atia Bisa, dictu,
,

S>tri|itura
,

Agar?

enim Denl tinem pueri de
iiia-

ptT AbiMliain

Deuin essc

qiii

loiiueretur

oslcii-

toco in quoett. Surge, el

aecipe pnrrum, «1 lcne

dil. Abrali:i-

(|uoque Isaac

lilius

pruiiiiiiiliir. lieliiiic

num
47
,

ejut; in geniein

enim magnum (aciameum {tbid.,

poslua

asftisliiiit viri trei.

Abraliain conspcciis tiibus
coiifiictur.

18).
consilii

uiium

adoiai

,

et

DoniiiiuMi
:

Scriplura

i6. Expeuduiilw iingula. Filiut tt magni

ailstiiisse virns tres edidii

sed |iatriarclia noii igno-

angelut

enl, et

Dominut,

el

Deui.

— Qux perAdi:e
,

c:c-

ral qui ei

adorandus

sit

ct coiilileiidus. liidiscrcia

ciias est,

qux

iiicrcduli cordis (d) obiiisio e»t

qua:

.issistentium spccics est;

sed

illc

Hoininuin suuin
scquilur
:

irreiigiusiiaiis

leinerius,

ani

ignorare
ila

bu;c

,

aul
et

lidci dculis cc visii meiilis agnnvii. Deliiiic

B

non ignoraia
dicla sunl,

iiegligcre? Certe

commeinorata

Et

90 dixn
i'l

ei,

Hcverleui veniam ad

le iid

hoc teinpni in
xvili,

ne

inlelligentiain Terilaiis error

ali<|uis

fulMrum,
iO).
r.t

liubebit jilium

Sara uxor tua {Gen.

aut obscurilas inipediret.

Qux
(e)

si iion

possc ignorari
nece:>se est

pust bitc dixit ei Doniiiius,
(I) jiuerum
:

Non

celubo ego
{

doceauius;

irapieiaiis

etse

criinen

Abrulmm
nioriiiit el

meum

qute fnclurus

sum

Ibid.,

quod negatur. Angeius Dei
roaeleai
i
i

lot|ui

»d Ag ar roBpit, U-

17). El rursuin

Dixit autem Dominus,
eit
,

Ciamor Sodo-

geiiiem raagnam adauciurus, eiqae (4) in-

Vomorrhis impletus
i<:t

el

peccutu
post

corum
niuliuui
inilii-

iiiimerabilein

^\

geniis

progeoiem

prstiaiurus.

magna
9ili>)iii

ralde {Ibid., 2U).

rursiini

Confessio audieniii el Doininuni euin esse et Deoin
edocei. Sermuiiis eniin exordium ab angelo Doi coepii
,

sermonciii, i|ueMi brcviiaiis sliidio pru^lei

raus, cuiii dc justis uiia

cum
r

injiistis

perdeiidis Abraqiit

sed in conressione Dei consiiiii. Ita qui (5) «nb

Lam
ram,

es^et snlliciius, ail
facies

Nequuquam,

judicai ler(i)

miiiisterio (f)

magni

coiisilii niiiitiandi

,

Dei aiigclug
eniiii

hoc ludicium. (a) Et dixit Dominus,
iii

Si

Iesi,

ipse et n:iiiira ct iioiiiine Deus est.

Nomen

invineru in Sodomis qu<nquiigintiijustoi

civiiate, remii-

iialur:f, nuii noniini

nalura coniponitur. lisdem eli.>m
loqiiiiiir
:

lam oinni toco propler

(6) illos (Ib., 25,

21))

Ei rur-

de rebns ad Abraliam Deus
jain

(g)

benedictinn

siim coogiimnialo seniioiic ad Lot (ratruiii Abrali;e
Scripliira dicil
et
,

Ismaeli
in

dorctiir,
:

cl

mnliipticanduni
ei

ennidem
,

Et Doniinus
et
:

(5) p/u«i inprr

Sodoinam C esse
coclo

genlom

Benedixi, inquil,
persono:

{Oen. xvii

20).

Voinorrhum lutpliur

ignem u Demino de
Et Doivinus
visilavil

Non

itiiqiie
:

deniuiavit

sua! tignilicaiio-

{Ven, \ix, 2i). El rurauiii
rain, licut dixit
{{)
{'i)
,

Sa-

nem
certe

se enim janibeiiedixitse dLMnonsirai. Scrlpinra

el fecii

Deui Sartv

ticut tocuiui esi

sacramenti

ordiiiera

el

verx pra<lic»tio"is

Puero meo.
Si invenero Sodomiii.

Sub Ws
et

Inenumerabilem.
wysterio.

(3) Pluvittuper

Sodoina

Comorra.
impiit
: renitentibus mss. Sed ct h.TC cuin In llne 27, aliis verbis ei alin ordine, nempe ame non post exliibeaiitur patet bic intorpoiinoris opera.

qui, eic. Eteganiiiis iii niss. qui el angelus eit , siiie Dei. Hilarii expositiunem conlirinare juvcra cx e|iist. Qiii imptens coiicilii Anlliiocli. dc Chrislo diceMiicoluiitaiem palernam piitriarchis appurct et cum eis in eisdem clausulii et eisitem tiipiiibus aliloquilur qiiando qitidem lumquam Anyelui, quuudutjue vero lamquam Doininus, quandoquc uulem Ueus c»j« affirluulur. Deuin enim uiiiversi impiuin esl exisiiniari angetum. Filius vero aiigelus Pairit eit, qiii est ipie DoniitiMS et Dciis. Scripluin est cnim, Angelus magiii consilii. Dicius Apposil-! 'r.Tiultianus.deCaiiiu Cbrisii.n. esl mugni consilii ungelui, td esl nuiilius, ojlicii non tiaturie locubulo. Uagiiuin emni cogiiaiuin Patrii, super hominis scilicel reslilutione aniiNiiliii/uni* iitcnlo eriil. Non ideo lamen iir uuqelus intelligentlui nl (j^aOriel autliuphael. Nuniet Ftlius a Domiuo vtwm mitlitur ud ciitturet licul ci /umu/i clc. IIik coiisciiiiunt
: ,

num

pr.ixiiiie diota,

;

,

(6) (c)

Abest;iu(o( a in^s. Editi,«l erce exaHdimi. Tres inss. el audivil. Alli,
Iii

viil>;aiis, ii^oj juttos.

coiineiiiieiiie graeco, ei exaudivit.

(d)
((')

lii

niss.

Iiic

et alibi cunslaiiter, ofrlioirio.

Criniiiiis btijiis qui rei sint, aperit tib. vi, n. i^»,
iiiiuiriiiii

U:

qiios
j)
j,,
iii

impieluiii voluntas, cl

non
sini

igiioraiit a.

gr,.,,^^ deliiiei.

Quibus vero pantis
:

niultan.li,

,

rodeni, lib. n. 3, sicde<'br.it ipse de oiiiiilkti( , ri pro niaiettntis
pcena;
se

judicaluiui sutv misericordia
,

Nnm

,

meriium ignoiauli moJeruluru) errori
judicabtt ullque
,

iit'jfiii<ri

}am non

sed u.-gnbil.

,

Jusiinus, di.il. ciiiii Trypli.; K|iipliaiiiiiM li:cr. i.^it Videsis AiiRiKiiiiun', lib. ii ile 'I riii. c. 13. NeII. J5 (|iic audiriidus Oiig.-iiri>, qoi ut liiiiiianaiu, ita anjit'Iicaiii naturaiii a l.biislo assuiiiptiiii dociiil , cujns Chrisius huiiio li.rc suiil tOMi. I 111 JoliaN. , p. 32
:

pla.'i-t

riim \ul;iaiis , sub lugiterio. Mai;is (f) Pliires iiiss. ciiin niss. Caiiiiil., Uemig., eic, tub niiwiiellt

rio.

eniin

supra ex

Tertulliiiu.i
tlit:tu:<

ub.servab4miis,
esi
i>|^-ii,
:

Clirisius
iiiigelo

iiiutjni

consilii :iiigelus

nvi

nalui'(K i'0('<iliu/a.
officii

'^uminibus, nngtlii angelui fuclitt esl. Uiilppe, iiiqiiil icrl.illiHiiUB, .la Ciinio {.ilirititi, n. 14, ul /loifiiiieiti gcAtirtl thittus, Kilus liominum fuil cauia... u( angtlumgetiuiei,nihil itile de cauta e>t...Sain nullHm mtmdaluui de nilule uiigrloruia iitircpil l.hiislHs a 1'alre.
^

In v, n. II quain nulurte iniellig<:utiam etit biiic prubal. quud angeli miiii;;iri Dei tiKvolui.
i)isi!. Iil>.

Kt llilarius

voliits

(i;)lt.ipr.esi:iiiiiorcsniss. tlolb.,

Caro.. Keinig. ruiu
,

Gcrui. H priniii iiianu. At in vulgilui bentdiciHin jttm doctt, ii>'C |><>sl l.ips., linuietem : ac deindc l'iii iiiuliu post cuiii itliis cliiis, bnuimt, pru k«N«.

lu) ilic iiiljiciuiit piiua vxuUbi, Ht

perUui ;u<<um

t^uut

<iij;i.

117

DE TRINITATE LIBER

IV.
prastiiii
Ita

118
se

modum, »b angelo Dei incipiens, el posiea iisdem de reb'w e>imdem loquenlem Denni confcss.i,
servavii.

A

l»ei

Drus

Dcum

et

loqiiendo

el

fa-

ciendo slgnificat. (d) Yiri deitide de conspectis iribus diio abeiiiU sed qiii residiH, et Dominus et Deus est.

27. Vir

quem ex
est

Iribus advrai

Abraham aniem

,

Dominnt,
ddc-

Deus,

tt

judex

— Procodit

Nen"e sohim Dominus
SL-sns

et

Deus

est

,

sed ei judex esi.
dixii,
l\'utlo

|ilciiiore

enim

r.nte

Doniinnm Abralnm
impius.

Iriiw profeclu serino divinns, Uens isthic ad Abra*

modo
el

tu facies

koc verbum, occidere luslum cum impio,
sicul

bam

loquilur, p.niturarn S^iruin pollicctur. Pust

lix>c

criljustiis

Ntquaqnam,

qui judiciis

viri Ires sedeirli iiSMSiuiit,

ununi adorat,

ct

Duniinum
i!|o,

nmnem
Toio

lerram, facies hoc judicium {Gen. xvni,23).

conliletiir. Idciiique et

uduratus ct confessus ab

igitur serriione

suo Aljraliani fideni, ob qnoni

teinpiiie eodcni in fuuiiuni rcdilunini se proinittil
el Saru:
lilluiii fiitiiruni

justificaius es[,doLci, lioniinnui siuini ex tribus:>gni-

Ueuiiad Aliraliam Inculus
ipi>it-

est.

inm,

ei

solum adoratuni, ei(l) Doniinura

(e)

confes-

Ideni postea de robiis

euindem
lit

vir

ab eo visns
,

sus etjudicem,
28.
rai.

alloqnitur. Deinuiaiio lanluiii

noiniiiuin

nihil

ta-

(Jmm
forte

cx tribus. iion lies in uiio Abialiam adoct

inen de confessione decessit. Viiuin cniin licel conspectuin
{
,

Diecrimen inler visum Lot,
exisliinei
in

visum Abralim.

Abraliain

tainen
.

(a)

Duminum
scilicel

adoravii
fuluras

Ac ne

unius tonfessione, trium
vidciiaiitni
,

6'«ii.

nviii,

2

,

5)

sacranienlum

B

<"""'"'" ''''oruni, qui
contineri
;

simij!

bonorem

corporationis agiioscens. fSec taitien lantx Gdei testiinoiiiu caruit
:

Duniino

in

Evangeliis dicenie, Abraut

contuere qnid coiispocMis dtiobus quidiscesserant Lot dixerit (f) Et m vidit Lot, exsttrrexit

bam

paier vester {b)
;

Ixiabatur,
(

videret

diem

obviam

illit, et

adoravil in faciem in terram

:

el dixil

nieuni

et vidit, ei Ixiaius est

Joan. viii, 56). Vir

Ecce, domint, diveriite in

domum

pueri vestri{Gen. xix,

crgn conspectus rediiurum se temporc eodein pullicelur. Coniuere spungioiiis efTectiim
:

1,2). Hic pluralem
visio

reiinuit signillcaiionemsimplcx

menienio

ta-

angelorum

,

illic

singularem hoiiorein patriarIiistoria
,

incn vn-iim esse qui
dicit,

spondeai. Quid ergo Scriptiira
,

chre lides conliletur

Hic divina: Scripinia?

£( Domiiiu* msilavit Saram (Ven. xxi
iste

1

)? Vir

duos de tribus taniuin

aiigc.los fuisse signiticat
:

illic

ergo

Duniinus e^t, efliciens quod spopondit. Qiiid
fecit

nominuni

ei

Deum

ppa^dicai. Ait eiiim

Et
(2)

dixit

Do-

anteiii

sequilurTisl

Dcus Sara:

sicut

tocuiuf csl
tr'

minus Abraham, Quare rinl Sara, dicens,
paritura (.um? egoautcm (g) scpui.
bile eil

Ergo veie
impossi-

(Ibid). Vir in luquendo iiuiiciipitu'^, DoniinusC}^
visiluiione tigiiiticaius, Deus pra;dicatur in Ut^e

Sumquid

i/O-

03 (^)

"
,

^*'^"

i^erbum

?

In tunipore kce revertar
fitius
(

culuni certe virum nun ignoras
est et locuius. Dcuiii

,

qui Abr»b3p ei visus

ad

le in
).

futurum

ei eril

Sarw

Geii. xviii

,

15

et

quomodo
dixerat,

ignorabis, Scnptura
eonflienie? Jpsa
(]

«177

Tenet ergo Scripiura oidinein

vcritaii-;,

ncc

eadein, qure

viruni

Denm

pluralem significaiionem in co qui et Deus ei Doinj-

enim

diiil, Ei concepil ei pfperit

Sara AbrakcB filium
itti

nus agnoscebatur sdiniscens
bonorein,
qiii

,

neque angciis duolms
dclaius. iniperticns.

in senetiute lua, ei in lempore sicut locutut est

Do-

Deo unluiti fueral
dicit
,

iiii.vMj^/^ideM, 2). Seii vir

veninrum s«

lucuiiis est.

Lot quidem dorainos
nnncupal.
veritaiis.

sed Scriptura angelos
est, istliic coui'esi:io

Viruni crede tanluin, nisiqui venit, et Deus ct Doniiiius est. l^usaiii coinpara.

lilic honiiiiis ofiiciuin

Vir ceite ob id (c) ve-

niel, ut

Sara

el

concipial et pariat,

Fidem

disce.

Do-

29 Dominui a Domino.

Filius.

— Deliinc adcgt
el

iii

minus

et

Dens ob boc

venit, ut Sara et conciperet et

Sodoinam

et

Gomorrbain
in

justi poena judicii.

Ei quid
iQiiem

parerei. In potcstute

Dei vir locuius est

:

in effectti

tandem moinenii
(2)

eo est? Domiiius sulphur

(i)£(

Deum

confessus.

Ego

vere.

repugnanie sacro textu cum mss. Reimgnai et boc qiiod Milarius , cni vux Deut siinpliciier posita Pairem.sicut bominut Filium sonai, indeconiicii At>r:ihain Cbrisii fnluiain corpo(a) Ediii,

Deum

adoravil

,

,

rationein

agnuvisse.

Dc eadein visione
non diver»a

Teriullininis,
;

deCarne
Anqelot
vitaie

Chiisti, n. 6,

ioi|niinr

Intir

Dominus cum cunie... qui jam
illos ipte

appariiii Abrahee tine nttlitunc et ailuqui et liberarc et
cariiii habitu,

D

in lerra gra^ce ru npoiru-ro: iirlr.iv y^v. Hil:irlus ecee domini, consentientla bagr:eca sliniil ct latiiia exempia. Aiigustinns laincn,Serni.7,pt;*:ferl ecce donune, ncc nsquani vidisse videtnr ecce domini .^ic cniin iiabcl iiiitn. C I^hiii duo miltcrentur ail Sodomum upparenles fralri Abrnkre Lol, et ipte ngnotcil in eis divimlateni ; et cum duos visurrexit...
.

Dclnde legens

bi'l

:

deal,
in

judicme hmnunum genns ediscebat in uatte adkui, quia nonduni moritiiro!.
(b)

non

duohui

DouiMiu appctUt ille Dominuin
,

:

tl ille in

Irwiis

Doniinum,

et

aiieu ul ex

seniciitiatn

qini'

tneuir niin

buc in cain alicat Diiniiiinm ipsuiii , scd
,

Carnut. alilque nonnulli mss. exsuttavit.

angelos in
tilarciils,

qitilins insiilftet

biiitilniis

excnsls, venii. Mclius in tnis. veniet. Iiisiitnilur eitini comparatio iiitcr enni i|ui veiiiurnni sc pruiniserat. Gen. xvni, 10 , luin vir conspectus, et cum qiii veiiisse narratur. Gen. xxi, 1 el 6, uon Jaiii vir, >cd Oujiiittui et Deus nuncupitus.
(c) tn

qni
6.

noii porlaniibns

apparni.sse |i:ised insidenti glortuiii

dabaiit. Vidcsls
c.

ejusdcin
quai

iib.

11

conira Maxiniiiiuin,

20,

num.

(g) In vulgatis

,

jam

senui.

Abcst qua; iam a

mss.
(h)

ftt

gnccii lextu.
,

(d) Edlti,

eiriji

deinde conspectit tribus

:

emendantur
:

Apud Par. Deo, mino. Vcnus iii niss.
viri lociiiiis

oinisso a. In editis atlis, a Don Deo : qnn is, qui in liahitu
i|iiii|ne ^ 1, 3 ei 13, Doessc significcliir gnTicuii textuin napa ru etu
•.

ex

iiiS!..

(d) Editi, el
liliiis iiiss.

Deum

crat ^ 2 ct 3,

confessus ett et judicein

rcnilen,

miiiiis iippellalus esl, Deiis qiioqiic
qiii hcoinis cst Hilaiii,

Ntqne

.Abraliani in Sctiptuia
inss.

Ueuin

seti

DoiniiiuiH consianter piofilclnr.
(/') lia casiigaiiure.s

propric apud Deuiu, quasi vapa. toO OeoO iiitcrpreediii, el vidit Loi, cl
tanlis.

Ai

11!)
liluii

SAiNCTl llll.Alin H'ISCOI'l
a Domiuo (Gen. xix, ii).
il.i

120
oi Deiis Januli

lii

liuininus a Dti-

A

Altralniii ct
^eliis eiiim
(|.^

Deiu isnao

roprrtus.

An-

niiiio.

iioniliscrcvil niilurxiiomine.

quos signidLi'giiiius

Domiiii Miiysi de rubo apparuit. Dnininus
:

calione (iion miiu« pcisoin)
ii:iiii.|Uo iii

disiinxcrai.

rulio li>|uiiui'
ulniiii

viiiem

ciijiis

iiiirllii^emlam exisii;i|ii:iiiis?

Kvmii:e!io,
jiiiliciimi
i|<i<>d

l'.ii'r iioii

judical

i|ueiiii|U.uii,

iii.is,

1'jus (|ui

vi-us esi, an nliciijns

sed oiiine

dedil Filin {Jumt. v, ii).

Dedil

Ilie mi'iiil;ieii
Ali))iiruil

loeu> iiulhis est. Aii eiiim Scripiiira,
illi
-2)

cigii niiiiiiiiiis,

DimiiiiiiS accepit a lloiiiitio.
vidil Jitcob iiec solilaiium.

nitlcm

uiiijetut Doiiiini

iii

30.

Kum

iii

Diuin
iii

— SeJ

pnnima
ciim
:

igiiis

de Tiibo (E.ioil

111,
,

Et rursum,

Vocniiii

DoQuid
cal-

qui acei

|iisli

Dimiimi

el Doiii:iio jiidicis eogiiiiioiii

miims de

riibu

Moijses, .Vnyiet. Li reipuiidii
:

neiii, co;!ni)iiiiiiis

ejiisdem

Oco

ei

Deo cognoscc
Tralris sui,

eil? l'Jdixil

Doiniiini

Ne
liiis
:

accitstcrii
;

liiic,

lohe

coiisiirlimn.
simiiii.iiif

Jarob disecdens ob mpiuni

ciamcnliiin de jicdibui
lerra taiicta eil
et
fc"j

locnt enim, in quo tlai,
Eijo suin

viderai scalain ruinl.iiain in terra et COQ,

di.xil ei

Deui Abralinin
et teqq.).

liiigeiileni euel

et per eain adsiendeiiies

el do-

Dcni

litiac el
iii

Deui Jacob [Ibid., i
loi|tiitur
:

Qiii

steiideiiles anyi los Dei, et Diimiiium iiiniiiibeiilem

ajipariiit

rubo, de rubo

et visioiiis iocus

super eam,
liiC

sibi(|iic oiiiiies lienedie!ioiK's, (lUas

Alira-

uiius et voeis est;

iieipic alius, t|uaiii

qui esl

visiis,

et Isaac dedcial, iiiipeili^iiloin {Ceii. wviii).
1.1I1.-

Ad

audiiur. Qii anyelus Dei esl emii viduiur, idcni riir-

hunc po^ua
ad Jacob,
ibi, et

Dei

sermo
Deo,

esl

:

Dijii tiulem Dcus
Betliel. el luibiia

B

suiii

eum
(j-ji

aiidiiur est

D.iminus; ipse vero (b) Domi-

turijciii

adscende in iocuin
qtti

nus

audiliir, Deiis dciiide

Abiab

r, Isaac ei

Jacob
pro-

{ac

ibi aliariiiin

aiiparuil libi cuin (ui).

esse eot'iiuscilur. Cuin

aiigeliis

Dei diciinr,

iiuii

geres a [acie [rutris lui {Gen.

x\xv,

Deui

lioiio-

prius sibi ac soliiaiius cssc uiiiiistralur; (c)

e.-t eiiiin

rem Deu
ne qui

poslul.it, ei poslulai eiim alierius sigiiinca:

angcius Dci
lioiion.

.

cum

Domiiius el Deus iiuneupalur, iu
noinine prxdicalur. llabes
,

tione persoiiX'

Qui, imiuil, aiipuniii libicum [ugrres;

naiura:

sua: el

peisiinu-

ejusJem

confiisu) nasccreiur.
:

Deus
lio-

crgo angelutii, qui dc rubu apparuil
Deuni.
53. Hoyset non semel

et Douiiiium ei

ergo esl qui lnquilur, Dcus ct de qno loquiuir

noris cotifcbSio a iiauir:e nuiiiiiic noii disceniil, quoa
signilicatio ^uhsistentcs esse disiinguit.

Deum

et

Domiiium

prccdicat.

Uiertiue laiiien unus est Deut. Filio uli nalura

Deo ho-

51- Syiiopsit el scupus piadiciorum a ttuinero 23.

nor

pottuliiliir. Filius ei

Angetus Dei
;

ei

Deut.

— PcrDoiiiinc

El

iiuic

quidem

li:co

qua-dijm iiiemiui
:

;id

pleiiifrcm

curre adliuc Mnysi lestiinouia
.'ioneni
gligat.
iiiinus

ct inieliige aii uccaet

absoluiioneiii
tiOiiis

nccessaria

sed setuiidum

prupusi-

aliquam prjedicaudi Deiim

Doiuinum ne-

ordiiiem, rtspoiisioiiisqunque ordn retinendiis
iii

Teues iiempe
Dius
iiius

<'v

diciis ejiis, Audi, Israel,
est

csl

ilaqiie qua: ei reliqua sunt,

libro alicro suo

unus

(Deut. vi, 4).

Tene

loto eisequemur. Taii

um

lioc imiic in

Dco,
fuii,

qiii iio-

C

divina-.

illius c.iiitiotiis

stue

dida

:

ait iiamijue,
et 110» ett

Vi-

nurcm Deo
Domiiium,
tu- ip.sc sit
es.-.e

po-lulai,
.\'^ar

dcmoiislrandum
locutus CsStt, el
dri

angeluiri

dele, vidcte

quoniam

etio

sum buminus,

Deus
ei

Dei, qui Ciini
cuiii
:

Deum

es^e el
locu-

prwier nic (Dcui. xxxii, 59). Et

cum
el

uiiinis

sermo

iisdem

nbus ad
.^brali;!.'

Abraliaiii

ex pcisoiia Dei {d) iisquc ad llnem cantioms luissel,
uit, Lcciamiiii coeli siiiiul

ei virum, qui

vi-us sit, ei Deuui

citm eo,

adorent

eum omet

ei Diinitiiim; 'jngeliis auleni duo?, et ciim
:.d

Du-

nes (e) jHii Dei. Lwliimiiii gentet cuin populo cjut,
lionoriliceta eun> oinnes niiijeli Dci {Ib
iiuritieatidus est a Dei
.iii;,'i'lis
,

niinovisos, ci Ql^.iit to

Loi missos,

iiiiiii

alitul

45).
:

95

Hi-

a

prupli<.'ta iiisi 'iiijjclns pr.t .!ie;iius.

Nnn ^ulum autem
ail

Deiis, diceiis

Quoniiiin
etiiiii

nil
;ii

*'

laliam in viro Deui) iidfuit, sed eiiam

Jacob
sod

cgo suin Dcminits,
Liiigeiiilits

el
:

nonesi Heus prielcr me. Ktl

hi>iiiiiie

Deus

venii.
((.Vii.

Meipic

solum
:

venii,

Deus

iiei|ne

consortcm uniKeniii
iii

iioineii

ludaiiiS osttiidiiur

xxmi,'^^)

iicqiiu

latiiuin-

admittit iBicuil noii rcci{iil innascibilis,

eo lanlnm

modo

liicialus,

sed eliam adversus uum, ciim quo
iNuiie

quod
uiio.

est iiinastitiilis, parlicipeiii)

;

esl eiiiin

unus ab

liici.ibatur,

iiilirmus.

de

Iiict.c

sacr.iutciilo

Meque prcirr

iiiiiaseiliilem

Deum

innasciliiiis

(a) lioii est, iiei|iic In tempiiro, neijue in inateria,ali-

Deiis alius est, neqiic pr:oier miigenituin
igeiiiliiS Igeiiiliis Deiis

Deumuniel in-

quid tr;»rtaic. Deus certe est; quia Jacob adversiis

qHisqiiam qn

csl.

Ulerquc itaque unus ct
iii

Deum

invaluil, ei Israel Deuui vidit.
vi.siii,

3i. Moysi in rubo

Doininus
alilii,

el

Deus

csl.

^lsiiius esi,

piiipri iiprieiate \idelicet

imoquoque

hiiiscibiliiatis

ct originis.
1 ,

Ae

sic nleri|iiu

Dens

uniis

Videamiis autem, an ct^ani
.\gar
,

pr.vter i|uam ad

est

;

ciim inier

unum

et unuiii, id esi. ex

uno ununi.

liit aiigiliih

Dei Di us essu

sii eogiiiliis.

Cogiii-

divinitaiis aiernje iion sil
criju

secuuda naturaj Aduraiidus

lus planc csl.

Neque solum Deus, sed
lempore

eii:im

Dcus
mss.

est

a

liiiis

Dei, el bonenlicandus

ab Aiigelis

(n) Kdiii, neiiue eit in

praiier

fideiii

{e) ilie

Deuteron.

loeus

iii

Fs.

Ltvii, n.

4,

aliis

Estamem
(6)
est.
lii

hiopleoiiasniUN.eiijiise\eiiipl;i

jaiii

viilinins.

vcrliis. aliotpie verbortiin iirdine

vtil^alis, ipse veio iini uuditur, Doiiiiitns Dcits

piiiiio toeo li:ilieliir .Uii/eli

Uei, iion
/>.!
;

eipriimlur. Ibi eiiim pnsira Ittii Dei
;

tiir.

Dcinde Abraltiv, Isaac <l Jucob Dens csse cuijnottiQui' leciiu eoiifiisa restanratiir opu iiiss. (c) Edili, Flenini Dci iwyclus cuin. etc, .sriisu percl tiulilata iirobatiotie i|ua Deiis iiun solitaC.asl;g;iiiiiir

:uii('m filn Dci. loco

.1/ii/e/i

eiii

leeiiiiiii

solTra-

Kaliir .lii^lmiis .sub
t|iie

liuem Dial.

tuiii Try|ilioiie, fivet-

Pauliis

li>-b.

1,

U. Q'ii'ni liie tenet llllai lus onli-

Itirbatii,

nem.

teiioi ei lCpipliaiiiiis hosi'. i.vix, n. (k),
/i/ii

ubi hibet

riiis <leinoiisiraiiir.
('')
11

ex niss. Sciluet Uiiigeniii, nt apcrtlus declaralur

Adoreiit ipsuin vinnet
lib. v,

Dei,

ci

cvnloiteni euiu

omuei

anycli Dei.

3(>.

121
Oei.
gelis

iiK

iiiiNiTvri': (.IIJKf! lY.
ct Aii-

12-2
inic!ligeiiti:ifn uiiciiini tt
tuitf.
:

lU

cl lniiH.r

('.

veiirimio Ucd

.i

l)>;i liliis

A

cenie
lcin
:

(e)

ad lcgonlis

ungcnsit

poslulatur.
|>Ci

l^ii!iiir;c:ilioiicni

liiiiiMaiiUi, (I)
iii(ellii;i',

et

distiiiguc te ct

ad qiicm et dc qiio
tiic
:

coriini (h)

quos
(ilios

isl lioiior^iiidus

siiiicul

sernio, dciiioiislra. Supcrioribus eiiim diclis
rcisiiiiiis ordit
tiKi,

coh-

pcr aiigiliis ei
[lci
liiii)

Doi, Dius.

Ac

iic foi le

liniiurcm

subjeclus est. Dixeral namiiuc

Hedei
lute,

iialiiralis cxislliiios po,siiihiri,

cl ailiiliciis
i>;iii(;

Deus, iu swcutniii sacuti. rirga

directioiiis

hoc

in loco

Moy-en

di;

lionoraiido
sii

Dco

seii;

virija re(iiii

tui; dilexisli ju:~titiain, et odisii iniqtiilaliis

si.ssc, ciini

laiiicii

Pater

lionor;widiis in Kilio
(ftj

la-

tim (Ibid., 7). Nuiic qiioipie
uuxil
te,

adjecil

:

Proplerea

nien liciicditijuiiem, qu.im

sul)

eod
:

jiii

scrmone ad
(a;<u( Jo-

Di:ns, Dctts

liiiii.

U.'ti<

crgo rcgni ^vierni, dh

Josepli di^ponit, adverte. Aii
iuiit
e't

eiiiiii

Et qiix uccepla
5H()i*r

nieriliini dilecia; jusiiii.c ct peros;»; iniqiiiiatis, a

Deo

qui appariiil in rubo, vemaiil

siio iincliis cst. iNuiiKpiid inlclligeiiliam iiostrain aliqiia

tppll et verliceiii {Dcnl. xxxili, l(i).

Adoraiidus cigo a
liliiis

.saltem

nomiiinin

iiilcrvalla
in

cnnfuiidiini?

Nam

Uei

liliis

Dcus

est, f^ed Dciis

i|iii

ci lici

c>t. IIo-

discrclio
iii

lintiiiii

pcrsoii;e

le et tuv.s

pcsiln es!,

iioraiiilus auiein
qiii Di;i

a Dci aiipclis
Hciis esl
<pi:c ci
:

Dcus

esi,

scd Dctis

iiullo

lanicn iiatm;e disiincia cinlcssionc. Tiius
cst ad aiicioiein, tc vero ad cjus qni
c.x

(t) anjicliis

qnia df

riilio .ippariiil

ciiiiii relitiiiii
.1111

Dei angeliis Deus, ct

complacila smit. Jnsesili
Noii idco
iioii

lorc esl signincatioMcm. Kst eiiim

Dcik ex Deo,
Deus,

cum

Ijencdicereliir oplaiilur.
;

Dciis,

J}

proplicla

ciidem nrilinc coiilitentc
aiiiein
;

:

Uii.iii te,

quia aiigelus Dci csi
idcirco, qnia

iicipie iiirsnni
:

angclus Dci iion
persoiiaiiiin

Deus luus. Non esi

ante

iiinasciliilcin
inilii

Deum
ego

Dcus

est

seu

sigiiific;ii;i

Dcus

nllus,

ipso diccnlc

Fslote
et piicr

lesles, et
.jHeiii

intelligeiKia, et (d) disliiicto iiinascilnliiaiis nitivii.i.
lisiiue seiisu,

lcstis, dicil Doniiuii.'.

Dcus,

hicms

elegi, ul
el

ac inaiiife lata

sacr.iiiic:itiiiiini

cuilcb-

sciatis et

credntis
esl

el

iutelligalit

qnonium ego sum,
iiie

tium dispensaiione,
nanJoin,
angcli ci

noii snliiiriuiii Deiiiii docuit opi-

aule uie niin

ntiun Dens, el posl
(() qiii

non
iiiilio

erit

(Esa

cnm
lilii

:inijuiuin

ct

liliiuii

Dci

Dcuni, Dei ci

XLiii, 10). (2)

Fjnsigilnr,

sine

esl, de-

adoraiiuni.
(piideiii

inonsiraia csi digniias; ct

ejiis

qui cx innasciljili esl
/c,

5t. El

Ii:kc

de Moy^i

lihris

responsa
:

:i

Iioiior eonscrvatiis est
lutts. id eiiiiii.

:

Unxii
tuus,

eiiini

ileus,

Deus

nobis

sint, vel

potius Mnyscs ipsc respoiiderit

qiii.i

qiiod
iioii

:iii

nd naiivii.tcni rcfer(Vide
lib.

eu

liJLTelici

auctorc Uii, pcr iiimih Hei coiifessioiieni
posso, ne
liciis

tur, ca;ieriim
»1.

peiiinil

ii.iliirani

xi,

piileiit persiiaderi

csse Dci

filius

pr;p-

18, etc). Et idciici)

Dcns

cjiis csi, qiii.'

ex en na-

diielur

;

96 conira
filio

aiictoris sui t<'sliiiioiiiuiii iiiipii,
coiililciis, iiuii dcsiite-

liis iii Deiiiii esl.

Non

laincii

pcr
:

ii|,

qiioil P;iier

Dcus
Deus

cuin
ril

(|uaiidii ille

unuin Diiini

csl,

niiii

ei Filiiis
:

Deus cst

Ciixii

cnitii

tc,

de Dei

docere (|uod Deii-

esl.

Scd conseqneiis

Deus luns

desigii:ila viileiirct cl ancioris, et

ex eo

csi

iiiiiltiplices

dc codcin propliclaruin
Deuin
«if.

seiilenii;.s {] }:eiiiti sigiiiHcalioiic, iiiio coilciiiipie dicio ulriiinque
illuiii
iii

proferre.

iialura' cjumIciii

(i;)

d

(lignitals

niinciipa-

55. Qiii propliela Fiinttn
teceTitai. tilii

ct

ilvceul, et

a

Pure

lioiie consliliiil.

cur paitr Deus

— Tenes
eit
:

dicluin

97')t'.

Hlium

Pulris qiiiilcm
iii

Esitiiir. >)ra:diciit.

— Vemc
;

Audi, hrnel, Domimni Dfus luui uiiun
nain
dicli
inis
;

.(li|ue uii

runi nc foric ex co ari

impi.e a~serii')nis jiossil oce;io

rccte

(encrcs.

Sed scciinduin sensuin tuuni
eiiiiii

casio, ipiod dicliiiii cst,

Qunuinm

snm,

cl mile

proplietici qu.cru raiiniiciu. Ait
Uiixit le,

in

psalI)i>-

nou

est Deiis alius, cl posl

mc

iio:i iril

(Esiii, \liii,
sii,

10)

Dcus,

Dem

tuu.s

[Pnit.

\u\,

S).

laniipiaiii

pcr

id

iioii

ct

Filius

Dcus

quia post

(I) Et ejHs per eujiis. (i) Ejus igilur qiii iine naliviluie

(lii,

ei

paulo poai,

iiiiiu

ex Deo

itaius Icgitnr,

pro ex

Ci.',

deiiioustiah:

1(1

Hl.tUS.

pcnoiiaeit, niox, pro id
(u) llu Er., Lips. et

eniiii

cmod

ait,

csl

id

quvd

Par.

oiia;

leclio nobis valile
cniii siibiiexis,
iii

Dens pntruin
qi.iti veiituriis

vrsiiuruin,

Deus

.ibrnlinni,

Deus Isiac,

Siispccii
tiorilins

cM,

ciiui

ncc
iii

s;itis coiigriiai

Dciis Jucoi. Itieoseilemousirarii lniiiuiuis adsjieclibus,
crut ut ab omiiibus videietiir.

liec liabeaiiir nisi

rcccniioritiiis iiiss. ^aiii

po-

(".nrli., Ccrin., Ilc(d) Iii cdiii-, diuiiiruo : iiieiiduiii qiiinl casii.jant per cujin (polcst iiitcl1> niss. iigi tacituiii verbum /(OHor<;i») tsi lionorandus. Iii iiis. (e) Lips. ct VVir., discernnl leycnii.i iuleUigcnlia : reCoib. secmidis ciiris adscr.ptiiii» isi, cl ejus per i/ucii; aliis iibris. iciiuHiaiiiis adveisiis liiciaiililius Il;i

Iribus

Colb.,

Cani.,

roig.,

ctc, legcrc

esl, el cju.i

cst

honorunJu». Iii Viiiilociiiensi auteiii cx>tat, ei ejiis per quos esi Iwnorundus. Deinde in vetustiorc Rciiiig. inenduse, uileliigeie Hcilicetur .Uigelus tt Ftlius Dei. Ex
qiiibiis iioii ineoiiinindc. cnnlic.-re liceiri. siijniliculianem hoiiorandi ex eit per quoi esi linnorandus inlellige,
scilicit ut Angetits it /ihns

Pi:ixi;ain n. 15, Aiiibrosiiis lib.

i

dc Fide
c.ileris

c. 5, ci alii

Patros
lib.
III,

lii

bdc
6
id
<
.

l's:iliiii-l;('

loto duos :ipciie disccrnl
pr;i'
illiiil

observiiiil. Liiciilciitiiiii e-i
c.

!ii'iiai

iiroiij:ic
el rUiii

Spirilus snnclHS,

Dei

Dei upp. Ilatioce signi^cuvil qui vngilur Filiuui, el euin

Deiii.

iii

iiiio coilice Vatic. sub eodem iiomine. Ttim lii rceenlioie Reniii!. ad Tlieod. Jacob ud ioseph dispoiiil. Sincerlor e»l leciio ca^lcioruni. Siibjecla ennti vcrba Deuicronotnii sniii; qiiaiiivis ad Lenedieiioiiciii JaciibGcn. xmx, 2(>, ailudani. (c) lia niss. .\t editi, Angelus ?jj qui de<-ubo. Sicet AinbiOsius in Psal. xiiii, n. 15, Filiuin in riibo vipum fuisse deciarat liis verbis : ^«/8 est in rubo viius ^iijsi, iiisi primogcnitus Dei filim, ijuiiiii : Ego sum

qui

uiiijit ,

s/,

Pdtrcm,
,

(b)

(/)
titiieii

Eiiili

excejito P.ir
ii.57,

c;iii

siii«

niuiiilaie
'/ui

eu

;

qni

inlra,
esi.
it.

de Patre Iiibcnt,

sine iuitio

ivimius
(ij)

V

ba--,

codex.
.

iu vaturn' ijusdiin diguilaie el
niiiiii'.

Ooiniiii nuHcupuliaiie

siiicerc.

lioc iiiaxiiiie

locj paict
liiiii

ijuaiii

apiid tlilaniini viin habeat \uc:i|iiidii)iiii(a(is

digniiittis,

quod

loco iuanifojt^j

liic

po-

iiiiur.

m
Deuiii
,

SANCTI
aiiie
(|iit-iii

HII.AHII rPIST.OPl

m
:

l>eu:«
itil
:

millus
loiiiis

sii,

nu!liis

(|Miir<iii;

A

profesitioe^l. AiliiJtmqiin

Qitomaiu

lic

duU

Itominnt

posiea Dcus

riiluru.s

ob

iJ di cii raij ii Irr.iv

Dni»

tnitcfNi

UiiUa e8l.
|iuer ejuK
ti< iioii

IVus
c.toi

ipsi; ne' iiiiinis ^iii

losiis

esl

,

sod ol
nnie

Inlnruanlf
rihut

tf^ liraet qui frcil me di' fiHit vettrii el de
,

qntv teninra tntil:
filiiiba:, el

de ope-

lun u<'U (uiii eu leNiis iisl,

llciiiii

ninHMUin
el

m<;iiri(in

ninndiile mihi. V.go feci ler,

esse,

iiritii«

pnsl
;

se luUiruiii.
seil

Siiriiciens qui-

ram,

Iwmiuim luper eam
ri?» tutrilafi

eijo

oinnilmt tideribH»

(leiii

sibi

ip^e lesii» e>i

leftiiiiiouin

du

(fi

sint

pmrpi.

rrgem cuni

jutliiiii, el

omnri

tiai

leftliiuoniinii piieri queiii elegii aJniiseuil. Diiiiiii
diiiini ie«iiiuuiiiiini esi, tiulliiin

crKu

ejut rrrnr.
lcin plebi.^

Ilir mdi/ieiibil livilaiem

meam,

el frt;<lir'(n-

otie se Deuniesti'; ex
liiiuriiiii;
j.iier
iii

mrit conrerlet, non evm prirmio, neque

cum

GO

('iiiiii

uiiiiiu suiii

:

ne(|uu pnsi se heiiin
luiftse. t)r»l

luuneribHt, dicu bominiis Sobnolli. Lnboraliil jHrt'.!"tui, el mrrraliis A.lliiopuin,
ail le iTontibiinl, c( liii
(i-l

iiuii

iiii(|ue

ex se iiun

enini jain

ri
,

Sabuin. Vii: eiielii
el pnil le teiiuenlur

ICkliiuouiii l'»U'is Ikic lu<|iieiis,
g.giii

puer
il:i

in liibu ci

(|uu

erunl iiivi

lialiebal elceius
:

IJipsuin

in tv:tiigolii6

da-

alHijaiivintulis, ei adorabunttr, et inte deiirccubuiilnr;
quoiiiain in le ctl ^'ui, el

mousliui
iiieii.s,

tcce pui

r

nirus

(jueoi

elegi

,

dilcctus

nnu

ent l)i

us prirler

le.

7'u

in i|uu

ciiiii|>b(uii (I) aiiiiia
iiie

niea (J/oii/i. \n,

enim

Deiif, el nriciebainut.
el

Drut lirael

tatvnlor.

Itl).

Noii csi er^o aiiic
:

alius Dcus, el pusi inc noii
iii(leiiiulabilis virlulis infi

Erubeicenl

pudebil omiirs qui adveriaiilur ei, el ibunt
el

erit

a.'ltTii,e
iii

viiieliccl el

^ cum

confttsione {Efai. xtv, 41
aiii

teq). Esliie

ailliiic

niuieui

co, iiu«d auie el posicu
:

Deus pra^ier sc

tit

alii|ui$ leiiiontaiis Inciis ?

nlla relicta rsi igiinra-

iiultus, osiendeitii
tuii, iia ei in

pucroianicn suu, ut

in icstiiiioi<io

tionis occusio

:

iiisi

id (ai.luin relli|uuiii si(, ul inipic-

iiominc, coilocato.

las proressa se

pmdal?

Deu'< ev

(|uii oiiini.i

suni,

«pii

37. Oieit locui pro Fitii deilale. Patri nullus, Ftlio

oinnia (d) iiiandaiidii fccit.facti oper.i sibiassuinent,
niin utiqiie eflicienda.
iiisi

PaUr,

nobis Paier

d

Filiut etl Deut.

—Ei

boc

ipsiini

dixissel utiicrenl, lesiatur
jiislum
,

prunipluin eiiiex persoiia ipsiusdisceic. Ail

ciiiiii ail

regem per se
sibi

(i) eKciUiiiin

et xdiliciniein

Osee prupb^Uni
domiii liraet
,

,

Non upponum adbuc
,

ui miierear
illit
:

Deociviiatcnt, ei plebis c.tpiivitaiein averlenteni,
iiiuneribu<
;

ted enim advenaui adeertiibor

/!-

non cnm prxinin nc(|ue ciim
oiniies salvainiir.

gmlia ennn
post lalio-

/iornm

auleiii

Juda miserebor
(

el

mlvvi eot facium
7
).

tn

Deinde

iia

liKpiiiiir. ciini

Duminv Deo iptorum
solule (u) Paier
gil

OteiB

i, 6,

Krgo

(2)

ab-

rein Au^ypti,

id

est, sa»citli (5) c.itamiiaicm («), ei
el Saltain
viri

Dciiiii l^iliuin

nuncupat, iiiqiioel clc{Ephcs.
i, .1).

niiTcalits iEtbiopiiiii

excelsi

:id

cum

nos

aiite teini>om s:cculjr.ii

Iptoium

transibuiit. Kt quiiaMdeni exisrmiaiidns labor.-Ki^ypfl,

idcirco aii, quia Deus inn.iscibilis a iiullo est, nosi|uc
Filiu
iii

elmercaliis /EtliiojiumctSab^iin? RccordemnrOrienlis

bxiedilatein a Oeo paire dnnaiiiur. Le^innis
el
ii,

Magns

adoraiites Doniiniim et iiMi:ier.inie«, el

l:i-

namqiie, Potee a me,
tatem (b) luam {Pial.
6iiiit

dabo
S).

libi

qeniei (5) licerediiiiunia

C

boreni vcniendi nsiiue in Betlileliem
ris
iiictianiiii'
l;<lH)r
(/!

Jii(l:e tanii iiiiKS

Deo eniin ex quo
ei cu

In

priiicipiiin eniiii

t:ibore

lntius

Ucus

nulliis est, qni sine iiiitin :cternus esl. Fi

y£<;ypti

denii<nstratus est. IMiigig nainque divi-

lio

autcin Deus

Paier

esi

;

eiiini Duiis naiiis

nx

viriniis u|iciaiioiies Tilsa leruiii s|icoic incnlienii-

cst.

Mobis aaiem ei Faier Deus cst,
.

ei

Filiiis

Dcus
sil

bus,

poiissimus

impi:e

religioiiis

lionor a

sacriilo

est

Calrc de Filio cunliientc quml

t)eu's

nustcr
sit
:

omni

defi-reb^itiir.

[isdein
,

Magis et inerc:ilu i£tlii»et

Filio de Palre doceiilc ijuud Deus nobis

Deo

ta-

piim 01 Sakaiii, auri
defcrentibus
pr:eiiioiiiiil
,

ei itiuris,

myrrb.e niunera

roen Filio a Patro, id cst, ipso

liinascibilis virlutis

:

quod iiuidem
diceiis
:

idipsuin et alius propbela

guae iioiiiine, niincupaln. El li;cc quidein ad Osee.

I:i

conspectu

ejus

|irucidciil

98.

IViliiiioniuni

luCHtentum ex Ksaia.

Magoruni

yClbiiipes, clininiici ejus tiinum lliigeni. Iteges Tliaisis

adoraiio prwiiicia.

Qm

fueruni nuigi.

— Pcr bs:uain
Doiiiinu
iiostro

uiunera ufferent, reges

Arabum

et Sabaiii niuncra

aulein qiiain .'tbsuluia Dci patris dc

adduccni,ei dabiturci de auro Arabix(Pu(/. lxxi, 9,
(4) Suieilalum.
«
^

{i)AiiimcemeiB. Absoluie deesi \o mt. Veroti.
ii)

(5) Capiiiii<ai(.'m.

3) In luvreditateni.

(a)
lute,

Apud
quud

esi, aperie ei alis<)ue in

Par. ct in nonniillis insg. omiiiitur absoiil a aiiibi(iuit;«ie.
hirrediialem,
dissideniilius inss.

corriipte. Ilic

dc Magis 6mo

tradit llilarins. eo* gciliret

(6)

Eilili,

ci

et priiicipe» fuisse. et magi&v iirli drditus ; qiiod Atcruiii pliirosev anliqiiis rinii eo dtHniniw jain oIkct-

Tiaci.i. Psal.
(f) Oii;<liivig
pl;iniiiii >it
liuii

vaium

est

iii

noi. ad c.

t

cuinm.

iit

Maiili.,

ii.

&. Itei;es

ex {iricii lextu, xai o! XaCaiifi ovilf.e, VKcein .Snftiiin releni :id suli^equenlein
:

,

senbil TeiiulluniiK, lib. iii conlra Man:. n. 13. nbi rnarrituius iIIikI (imI., Hege* Aia
qiioque
CO'. fiiissr

,

iuni, eli

.

,

subjicil

.

iVnin

ad

pceerileiiteiii

eaiii taiiicn

ab

lliiario :id vitdiibiiiin esi

O.itrnii.Ciii ciiiiseiitit

Nnijot leget hubuil fire «( llieroMyinus, ro<<<in in iMn. c.

c:iliiiliiiii

mercuhij

rclal.iiti

esse

niiii

c\

Biibjetiig. ieriiilii:iiiii<t .idvin-sus Pr;ixe.uii n. IS, (iini

llilario coiiseiiiicns. qiiiid

ex

i>udi'in LsaijB

lucu tirn-

4. Sic cl i;:is;trliis Arelal., in appendioe .S<'inwiniiiii IUi Magi trei rij/« n. 3 Angiislini . Scnii. I3'J faisie dicunlur. Dtiile P.istbasius H;<dl>oriusiii M.iUh.
.
:

biH duus essc
eudlsficiilit,

<|Ui iiiioin

Dci

iiniiieii <<b<iiie;inl, liue

ub

II

:

Mano»

reget exlittine,

nemo
:

qui kiitoiiut .««il gtu-

i|iii«l

legai, el Siibain viri.

tllium ijiioru». Uiin
cl:iiat

r;ili<>iie

evplie.itiir, <|Ui
<|i<i.i

uinnes de

{d) Li|<e
(«)
IMII.
(/)

lU

ct I t. cx niarvin)' tr. miiii(iu<i.i. vctu»tier*s liliri. Alii vcro, ««vruli eapiima-

Siibaiii oil CliriJiiiiii vcKoriiit

iiiiiiirinii, nli <le-

Hil.iiins,

iii

M<iin.

c

«iv, u

7

:

l'opuli piin-

crpi iubjeet.e tibi miii»ci»««(i»
lu Dis.Vat. l&i., Inpnneipiolubvrlvim) /Cjypli;
ptcCitiur

uonun tausinnque

cuih-

m
10).
(n) ln

Ui:

ililNlTATE LIIJKR
labor

IV.

I2(!
le ett

M igis

iiaque

99

cl fnuncribiis,

A scqiiitur,

In

Dfiii, noii solsini

dim

(jui |n'X'6('iis
iii

y£gypti ct niercatus /Etbiopiiiu cl
tcilicei niundi error

&ib:iiii usteiidilur,

oH, sede(i»m euin
demuiisirst
:

100 'I*"

(') «i^ncai
in

pr.rsoHie

Magisadoraniibu», elelecia geu»li

haliiui>iieii>

ab eo

qno

!i»bi'8i liij^riiuii

liiim iiiuncra

adoraio
viri

bis Doiiiiiiu ublata.

neiis, pcr<»oiiae Uyufiujsiilimi^disiiiitlirtne,
,

peno.

39. Apoiioli

exteUi.

— Excclsi
iii

aiiU-ni viri

qiii

ris:^Urus eniin
est.

iii

ei> esi

:

et in

i|iio

esi

Ucns, hcus
se na-

ad

eum

iransiiuri »uiit, .iti|ue

«^uiii viiitti

sei|ueiitiir,

Non

eniin bcus in divcrnii;

at'iiie a)ieii:e n

qiii kiiideiii islisuiil, uoii

obsouro

Cbl. IWsiiicc
si

ad

lurc

li.ibit;tCulo

en, scd

in

suo

(<) aii|iic

cx se n<«ii((

Evangella

;

Peiru» Dominuin suuin
%\i,
7). Iiiiucre

cniurus pr.v:

ni.iiici.

Deus iiiDeo, quii ox Dco IVns

cst.

Th
ijai

enim

Ciiigilur (Juan.

Aposlnlos

si'r*us

Deus,

el

nfsciehnmu$, Deiu Isrnel lulvaior

(/i. iii,v, 15).

Cbrisli Paulus in viitcuiisglnriatur (/'/li/em

i).

El

vi-

41. Filio atlV{Vtoiil«s erubeicml. Fituuit

uegnt

,

deamus
quii,

aii

viacius Cliristi Jesu

e;i, (juu:

Dctis de
,

lilio
iii-

Piitrem iu/wnornl. ^- Neganteiii le Deiini iu Dco, suqiiens serroo coiifulal
:

suo Deo fucrat lucuius,

inipleverii. i')ecabuiiiur
[litui.

att enini,

Erubexenl

,

tt

pn-

quouiam

in le eit

Deus

\lv, U). Dictuin
iiilei-

debit omitet qni tideeriMntur ei, el ibunt (unt coRfutio-

i(a(|uc

ab Apostolo recuguosce, el rccuginiuiii

ne [Ibid.,

l\>)

:

(/)

Dccrelnm boc
eniiii Cliristo,

iii

iiiipiclHlciii liiain
(|iio tc

lige
(II

:

Deui

iu Christo erat

muiidim

recoiniliuiis
*.(

sibi
/>('ii«

Dui esl. Advcrsaris

de

prore«siu

Cor.

V, 19). Deliinc

sequiiur,

ijon

fst
aii,

B

piiirnae vocis objuigai. Dciis est
lu

eiiiiii,

queni e»sc

prasier le.

Quibus contiiiuu idein Apnstuius
Doiniiius nosler Jesus Cliriblus

uims

Deum
,

deiiegas.

DciiegaB vero suti si«cie iKiuoiis

est eniin

pcr qrciii

Dei (l'atri»), dicenlis,
(Ibid.

Non

e»l etiui

Dtus praner me
:

oiniiia (1 Cor.

vui,

(i)

:

et iinlluspr;«'ler euin vidclur

IH).

Scd coiifundero

et

erubvsce

iiuii

rgrt
a

aliuscsse, qiiia unus est. Tertio

quuque

aii,
(6)

Tu

cs

d<'lalo a te boiiore innascibilis

Dcus, gloriam banc
dcsiiierai

Deui,

el

neiciebiimui.
:

Sed ex perseculorc
,

Eccleeil

(e iM>liiudiuis suae
(ipiiiiiinis tiiie

non postulat, non
iil

liaiic

six ditil
ittpCf

Quoruin patres
(fiom.

ex quibat Chriitus, qui
5).
Ili

iiitclligenliam;

ob

Imic qiiod diieril,

emma Dent
:

u,

igiiur

vincii b,Tc

Non

eit Veiis prceier »1«,

cuiuqiicinexse Knnuii

Doum

pnedicsbuni
liis

excelsi videliiei, etin duudrciin iliroiribiis l<;rael,

abiieges.

Ac ue

Sii>i

Imc, addiviiiiialcni Piliidcslrucn"

judicsiuri (c)

el

Duiiiiniiin

suuni

dam, peculiaic
iiiiro

((;)dererre$; IJiiigcnidsui gloriam bo-

docirinae et passiotiis

iO. Paier de le

su% martyrin seciiiuri. dicit, Nun est Deiis praiier
Deus Dcus
prjeier le.
Filius

pfrrecl.T divmiiatis iiiiplevit, dicens, Ei
prfftcr
le.

non

etl

iiie, el

Dius

Qiiid

ex^cquula discuiiiiiius? (|uid
filioest,

de Filio

,

Non
quo

est

penonu
iii

coiti|iar.ila

disccmis? Prupriuui Dei

ne

pra;-

non genere a yatre diuieiui.
esi
ett
:

Deu'..

ergu

Dco

ter euiii Deussit; prupriuiii

Deu

patri est, iieubsqitc

ct in

est

,

Deus

est.

El quiiiiiodo non
sit
?

eo DcusquiB(|U3ui

sit

:

verbi'( Dei
:

(teDen utere. Cunin te ett

Deui

prteter te; cuni in

eodem Deus

llsur|i:is,

C

lilere ila, ct
et iiOK est

precare

ri'geiii
te.

Quoniam

Deus,

o bxrelicc, ad couressionein
ett

sulilarii Dci pati is,

A'on

DlUs prwter

Tu

eitim es Ueus, el nescit(h) roulunielia lio-

Deut prmter me

:

quoniodo ex pra>diculionu Dei
esi

bamus, Deut luael taltaior.
noris orHcium, neque

Cmct

palhs direniis, Aori
pretabcris,
ptiKier
si

Deus

prceler te, dictutn inlerest

(ifTeii.^.ioncro

babet confesgioiils
picna con-

per id quod dictum es(, iVon

Deus
iie

exemplum; maxime cuni adveisalioejus
lusiunis sii et pudoris. itumurare

me

(Deut. xxxii, 59), ariirniare cunlendis,
sit?

Delverbi-, confi-

Dei

filius

Deus

Etcui crgo Deu8 (ralor) dixeril,
subjicere
eiiiiu liic tibi

tere Dei vocibiis; eifuge confuslonisdenuniiaiionefn.

Non

eil Deiit prceter le ?

perso-

Deura eiiim Dei lilium abnegando

,

iioii

lam Deuin
Ho-

nara soliiarii (d) nou licebii. Domious euiin dixii regi

(uniqnam (i) sulitaiiiim
ris, qiiani

(i)

glori.c lioiiuro venerulie-

quem

eiciluvit, ex persoiia
,

viroium excelsoruin ado-

Patrem

Filii

iiiboiioialioneciinteinnos.

ranliuin et deprecaniinin
Solitariuin rcs isiu

Quuniam
Yii

in

le

tst

Deus,

nuris

fldem

iiiriascibili
sil
:

Dco

coiililcre,

quod

praetcr
,

non
git

rccipii.

te cniiii

pr:esen-

eum DuuB

nullus

uiiigenilo

Deo

pru'dica

t|uud

tem, veluti ad
(1) 3f«n*t. (a) SoUis

quem

sermo, siguillcal.Quudauteni

abeque eo Deus non
(2) Solitario.

Btt.

codcx Vat.

bas., in donia ilaque.

(b) id cst, qm (uit persecutor. Jani iib.is ubservaviinus praposiiioncni (X ad signiQcaiiduiii sialiuu ac teiiipus pra-leriiiiin llilariii es-e iisii.iiaii!. Sic ilo Cbrisio iii seivi (oriuaui exiiianitc sa')»^ loquilur , ci Deo hoino, pro, atiu eiset Dem, facius tst iwmo. Ilic

D

au(eu> ii; viilg.iiis el in uno bOiuiii rccenUure iiis. Colb. inserluni est, fuctui doclor (r) Kdiii, duodecim Iribus : rcrragaulibus inss. (d) llic eniiH, uli Tcrluliianus, adverMis Praxeani, n. 15, lu euiii'Jeir. locum ail, dicendc, Ueui in t», et, Tu Deue, duoi proponU ; qui eral, el in quo ernt ; Chritlum, el Spiiituin iibi S>;jin(uni Paireui inteltigil. Cur au(<;) lii ins. Caru, alque in te gcnilo : male leiii iii eo nianeat sic cx|'Oiiiiiir in p3:il. cxx:i, n. 3 Deus enim ex Oeo qciiilui, nan abtit per iiuturoin ab eo ex quo yenitiis eonfitendus eit : cum c;ricr.ialisini pcr uaiurje discrepauliuui. Filius iluque digiia per et
:
,

suniciens csi babiiatio Palris : qui in ca:l(!ris eiiam babitat, quaieniisFilio cimjimcti iii ipsu quodaniinoiio cuiiiiiicniui', iit elcgaiiier ibitlcin eiiiinaiur. {f) V:it. bas. nis. diclnm hoc : iiiiiiiis beuc. (g) Ideiti cc'.icx, dcfendercl : neqiie bic -nudicndus. (A) I>lei|iie bic viiiciur sinceiior pr^cdiclus m^. cuin |ii'u contumelia, exiiibiU culuinnia : et iiio:^ piena cunfMionis, |iio p/i'ii(i confiitioiiii. (i) Kdiii ciiin aiiquoi niss. ;^i;^fiirio Maluitius cum ca'icris iijlifarium, prius resiiluia p.iriiciiia lamifuani , qiiam Lipsius absque uucto: ji']t.., c.ipiiiixcrat. i^utcr aiticsii inhdiioreiitr, (i.iui lilii tlcgeucris pater pro^dioatur , til s;cpc iiisiiiiiat unsier lii!;iriug ac piiibal Aiigiialiiiu^, Seriii. 13^1, n. S nucMou Anibropius, liii. I de Fitie c. t.>. veJ dun; ;ilii|iiiiiido i-ioe Verbu ac
,

,

sapieiili.i fui!.se, adetiq<i« aliisiiilu inlioiieii! inuliialus

m

esse iisseriiur, ut usietidit Mbiiiiasius, Uial. Ar., p. 551.

ii

Cbul..

127

SANCTI IIILAmi
*-• '''"
<'i'''''"'<'i iiilsliiiuliilur

i:i'ISCOII
suo, ellmiil ililciio n-o
esl
,
.

m
jiosl lioc iii/ifr

101
Deui

JiTcmias. Qiii
tiitioiicel in
el

.4 piiero
i'i.MM

/citow

iuiier lixriini

tUus.

/'i/iiii

«J

iii

(>-i;is

el

inler liominet conversiilus esl. Uiius cst

eurnit auamplioiie

unus

Mediuior.

Paler

Filiui
iiiiii

eiiiin Meili:ii<ir

iinum.
lcrlio


1(1

Oei el

lioniiniiiii,
iii

Dens

et

102

li^mo

'

Auili eiiim (irrter Mny>;en el Esiiiani,
ipsiiiii i|uoi|iiu ci
:

ot In

le;;is

biioiic.ei
iijiiiir

cor|>ori$ .issuinpiiuiie

meest

(u)

Jereinlnin (Ineenleni
el

(l>,iti;r.

Aliiis
lii

aj

euiii iinn

(lepiit.iliir. L'iitis

cuiii (licil
ttllcr

llic

Ofus

iiosler etl,

iwii ih-pttlabilui
scienlia', el rte-

eiiiii)

liic

Deiiin ei
iii

Dco naius, por quem creaia
iii

nd eum. Qai

invenil omiieni
,

vinm

siini oniiiia

rir'o ct

leiri, per

(|iieiii

leinpora et

dil

(ain

Jacob puero tuo

el

hriiel dileclo itto. Posl

s:eciil:i fact:! sniil.

Tniiini

eiiiiii qiii(i(|uid e<;i,

ex ejus

lioc iuiier lcrriim visus rsl, el inler
esi (Hiiruc'i.
riu-.,
111,

liomine^ coiiver.tulus

0|ieiaiii>nc miIisisIiI (i).

Ilii;

cTgo uims esl (lisponeiis
,

"iG

ei iffli/.). iJixciai

miiii

j:iin

supeergn

ad Aliraliiin,

lo.|iicns acl

Moysen

tcsians

ail

isnel,
Spi-

Kl lioino
iii

e$i, ei i/iiis coijnoscei
iiiiei'

eum

? ILilies

nianens
riiii
((/)

iii

proplieiis. pcr virginein iiaius^t) ex
a(lvers:)iiies

Ueiiin

lerris viMuii, et
i|iioiiu>il(i

iKiiniiifs eoiiveroiuiii
Di-iiiii
<!>(
iii

saiicio,

nobis

iiiiinicas<|iie vlr-

01 ie<|iiiro
iii'!»»
i'idit

iiilelli^'enilinii e\i>linies.

liites li;;iio pissioiii': arfigens,

morieiniiiinreriio peri-

umquain,

nisi unigeniins
eiliii

filius,

i/iii

nieiis,

spci

niislr:e

liileni

re-urreeiione eonlimians,
siii

linu Pulris (Jonn. I, 18);
(lieei,

Ji^reinias neiiin pr.u-

coiinptioneiii ciriiis liutiianx i;loria eorporis
A.l liune

pc-

qui cl visusin terriscsl, ci ir.ierlioniin-seon- Biiiiieiis.

crgo non depuial.iiur alius. Soli

ver>:iiiis

esf/ Paioreerle non

nisi (h) soli Kilio visi-

ciiini lij;c uiiigeniio
li:ic

Deo propria suni.

cl iiniis liic in

bilis
iiiier

esi.Quis ergo
liomines

isle esi (luiesl
iicisler

visi^eiconvors^ilus
cst, ct visiliilis in
|iroplie!aiii |iii|iiei)-

peciili.ri viriiiliiin siiariiiii
csi. Noii aller
siibslaiiiia
,

bealiluJinc natus ex

Deus ccrle

Deo
cx

:iil

eum Dcus

dcpulaiur
csl.

:

noii

enim
in

lioii:ine ci coiiirecl:>bilis
toiii iiilcIliLje
:

Dens. El

nli:i

Non

deputabitur nltcr ad euin. Si (]ux'ris,

sed cx

Deo Deus
iiiliil

.Niliil

eo

qnoiiiodo?

.iu<li

qu:c

scquunUir

:

iie

per

id
:

nun

et

iiaque iiovuiii,
cniiii

nlliil

cxlrancun),

receiis est.
sit
,

Cuni

Palri propriiiin essc cxislinies iiiiod diciuincst

Audi,

audii Israel, quod sibi Deus uiius
iioii :iltei

el Filio
sit

hracl, Dominus Deiis luus uuus
oniin sibi colirerenl

est

(Deul.

vi, i). Ma.'C

Doi Dco
.

Deus depuietur,
filius

(c)

ul

Deus

Non

dqiui.ibitur aiier
,

nd cum

:

absoluie paier Dcus cl
(/*)

Deus

uniiiu

sunl. non
:

qui invenit onincm viiim scicniiiV
(I)
(a)

el dcitil
iiis.

eiiin

Jacob

-j uiiiuiic

persoiix.scd sub&lanlia! uiiilale

quia

lilio

Ex
(}iii

spiritu luiiluiii

iii

iiostro

po^-treiiiam edilioneiii l'ar. prociir:ivit, liic
:

Itxc

(iii

tirra visits esl) iiperle dtclaral

:

Hic eiiim

est

,

Htiriicli
iKiiiiiii

loco »ocis Jeremiain siilisliliit idciii xero niox repelllum liniiiul:ire iioii ii.eiiiinil.
iiiiiiiiiini

qui corpiiream iiubiscum consueludinem liabitU. Unde et u iiosiro Ilit.irio iiinx (licil.ir vnibiHs in Itoiiiin,:
(:issuiiiplo) et conlrecliibitis

(bj liic addiiiiiis soli aiiclorit.ui'
1:11
il

inss. III-

Dius

lHii e.lilio
iiitisibitis

scmciiil.e

de
11

P.iliis
ailv.

liivl»ibilll;ilc

.siiftV.igaii!r

Nivclliana inendose pr;c se ferebat
iitiite.

Par. ex in ho-

Tcrliilli.iims, lih.

Mareioii.

n.

27

:

l'nlrcin

nemini visum, iniiiil, efiiiiii cominnne tesiubiiur Evun gelium , diceitle Uirislo : Nemo cugnovit Palrein nisi /'"i/i«5 : ip.v t')iiMi et vtien Teslamcnlo pioiiiiitliaiul Diuin nenio vid'b:t. el vitit. 1'nireiii invisibilem dt-icr,

(c)

Eiidein lere liabel rescripium au Libeiium apiid
Pliires

Aili:inas., p. i44.

(d)

pidb*

iiota; iiiss.

ex Spirilu
iii

,

nec adjirediitiens

ciuiii xniifto.
(e)
tii

viiiians
(jui

,

in cujus auchiriiule

1

(

iioiiiiiif

ipse crul

Dcus

iionniillis
:

i.

videbiuur Dei /i/iMS.\iiksiseuiiideiii,aiW. l'i':ix(;:mi 14. Sic Aiiiiirosms. in Liicain ; Aitl ncifuiesiatur
iicccsse rsl, si

Dcus
(/')

sii

receiitionbus in^s. glosseina.

Qiii.1

vox

Kiiio

srpius
lialiere
,

reciiirit,

ifliliir

Deum

Piiireiii iiciuo lidil

umquinit,
1'riidi'ii-

cst

\iiii

illiiis

pobe

ouinino ncce^&e perspetiam. Rcspondel
^olitudineiii

Fitinin visum esse in velCii 1 esliim,'itio . Ila et
liiis, .Apoili.

aulcm verbo
uc

};r.eco •j.ojai
tii

si^iniliealiine

vers.7!), inieralia iot: Cerni polis esl qui
iKiii iiiiiiidis ftTii;

siii^ularilaleiii.

Imc

dilTert

ab

uiiilaie,

quod

iiiiscilur

:

III

poii^ cst. (Jiiilnis ei.ji-

sciiiit Jiisiiiiiis, Oial.

cum

Tiyiili, ravei.pie Cleuieiis,

557. Iloriim sentenlia iiiiixiiiie nililur Deuni netno vidil umquatn. Naiii voceiii Deus, qnolle^ sliiipiitller poniliir, de Dco r.iire iiilerprci:iri solciil prioiuin s.i-culuruiii Faires. Iliiic Coiicliiiicli:iiil Filium i|iil \isiis sil , a l>.ilre i|ni
Slroiii. IV, p.
iils

Johaiiiils vurbis:

auleni ad persouas seiuper ab llil.iiio leieraiiir aUjiic il:: piopngnaiis in Deo niiioiieni. liiijus vocis iiiiii.iiem , acriier exploiJii auelur videiur Sabellius, e:ique suain iieresiui cxpresSynod. n. 2G, Itteresit unvjnit ^\n\si.-se. Uiide lib. de et (|iii ci addicti eranl, a Pruplieiler appcll:ilur
imiliis aij iiaiur.::n, uiiio
: :

dciili.i

uniuiiilii'

inscripli legmiliir,

Apoih.

aiite

v.

numqiiani visos, aliiim esse. Sed qiiod
lioiiein
.

illi

ad distlnc-

pcr-onanmi (<l)>crvaruiii. (Iclnrseriml subiiid Ari.mi iit jaiii mnnuliim^, :iil diversilalein naiuraFitius, iiii|uiimi apiiil
visiu esl Paliibits
,

D

178. Iia Siilpicio icnIc p. ^j5. OrienUles suspicabaiilur Gallos o ioiii/niuni sottlarii Dei untonem setvndum Snbellium ciettidiste. Calli aulcm eoiie.lio P»ri
siensi Kr.i);in. XI, n.i!,rescril>uiiisedeie.%iariseciiii4/Ni»i
Sabeltii btasphentins

Angiisliiiiim, Scrni. vii, Paler tinn esl «i.sus : iiiiisiOilis el vitibilis divcrsa nalura ent ctc. yn.isi veio Kilms seciiiiiiuin diviiiain naliiram iion .eqiie invislliilis sil :ic 1'aler Angiisliuiis, lib. 11 de til lucnlo Tiiiiil. c. 14, rtc/;iaii^^j eos voeel, qui FiHuin in suu
iiiiii.

n.

i

:

iptam

iiiiiaiii-ni.Uiirsiiiii

aSulpicio,

,

:

scribiliir Pboliuiis a Siihellio in unione diu*np. licnt, qni:i scil non uiiir:mi 111 Trlnil:ile persuiiam pr.edicai. Codem scusu a .M.iviiuo Tanriu., Iiuui. 1,

Hi,

de S. F.usebio, usurpaiiir
piiriicr
iisi

iininnis
lili.

v(Kal>uliim

:

quo

substitnliii vtsuin voluiil. Q.iitiiis deliiiis nl
liiiii

uiimem adip;uilo
:ililer

siiiil

Celasiu^

dc dujlms uatnris el

pr.ecliidercl,

vis.i

pilri:ircli:inim
i

explicarc coepn,

qiiaiii solcrciii al

Paires, neitaiis

quaiilnin poiuii, Filium ii> p..iius appaiiii^se, qiiain persiinis alia^. Qucni i.inicii |ir c mamlnH liabeiiius
Scripliir.e Idciiin iirg^ns :iilversiis M;i\inii.iiim,lib
c.
11,

Vi^ilius Tapsit. Ilb. 11 roiiira Kniyrli. ad cxpriiuondam iii Clirislo person.e singiil.lrilatein, (|iiam (juia respueb.il Saliellnis.ab Ari:inis rpiNi. ad Aloxandruin

Hi.
i/.'

II.

1.'^,

Nam,
nnii

01 iinl.il
1'iiiic,

eiim de Fillo iiiierprciaiid.im doccl. (ircKonns MaliauT., Or. xxxvi, 1711111/
sed
li*

Atexandr. argn.liir qiio.l iiiiiuiiim dividil, Imc esl. ul inierprelatiir llilaniis, lib. vi, ii.7, l'hri>tuiii CMiui/iriN (/ii'iit< in Virqine. liis acceilii ll.erunyiims ecisi. x\li,

nd Kusioch
ti!»diucm

,

a qiio Cl.ri>ii iiiaier pr:edic.iuir
ititior.e

iii<

»•'«»-

Uili> \eiiuii

Itiib

aiur,

adjcciio

Dct

(cuntlii

:

n»\* iimiiimn veo^

l.>9
I).'i

Dt TRINITATE
Deo
,

LlliEP. V.
iiiiiilcr nilirmol.ir,

130
iHioJ u!il
ii.r

ilepiiuri
(|iioii

ni\

alicnim Deiim

iionsitiit (n) pro-

A

raiinni CDiivcniiii, ul
ilesliiiiilur.
S>-tl .kI

|ilic:a

l)<;iis

esl,

ilivimr

sa|iit;iiii,i;
,

i:iu;llli;eiiii,iin

103-104 LIBER
Dicilur elinm scciiiidus
:

QlJlNTLS.
«eriiiidtis

liiimamis scii=iis inipiiKluns
advirsiit
juxl.1

ct sccuiiiliiai ta-lcsicm
,

pniiieiiliain suiluis, jnxia inlirniitalcs suas sciiiil
est

ct

qiiia

iiiibeciMilaieiii

iialiirj:

sii» sapil;

slnlius

silii

Ariiiuarum pnrlinm perfiduim, superiori libro pri-

futiinis, ui

Dco

siipisi, scilicei ut

scnsns sui iiKipiam

mutn cccplam

iiiipugiiari.

Ilanc

niiiioscil

llilariiis

inicllinfiis, ei

Dei >aplciiuaiii

coii,cci;iii?, noii sctuiisii, b.cu seciindiini

tubdnteadev coiUexlnm,

ul ei qui coiisenserit,
,

Filium
diiiii

liumaiiam sapioiitiiim pniiJen-.
proficil Siipi.it,
stiiliiiia

Deum
ttiU

negnre; qui coiilrndixeril
,

Palrem

et et

Filiinn

quod ad Deum
rccognita

in

Dei s.ipicnii.im ex

duot Deos

ttul

SabeUii more iinum

euindem

niundi

iransitiinis. Cujiis

smliiC

prwdicnre
ttdversus
terbis,

videatiir.

Qnocirca cnm lib:o tuperiore

Siipienlia; sensuiii lixrelica siibtilitas

ad fallcudi nctacsl,
aiic-

[raudem

paralani in primis hwreticorum
lcijis

sionem coapians, nnuin Dcum

profcssa

Novimiis iiiium Douni, ex
;

et

propliela-

lorilaie Legis Kviiiigciioiiiinqnc nsa,

qua diclum Oit;
est

rum
libus

letliinoniit fideles miinieril
illis,

nunc

in siibseqiien-

Audi, Israd, Domiiiui Deus tuus iinus
iliiic. VII,

{Oeiit.w, i
in

;

Miliim vciiim, Intcns vcneiinm propiilsnl.

^9)

:

iion

ignoiaiis (iii.Uituin

co ChScl

Fitium etse

Deum vcrum
solilariiiin

iisdem [ere

lestiiiioiiiis
cl

dcseii

fendens, quibiis in quarlo libro

Dcum

Deum

^

^,^,,

n.spOMSi.M.is pcriciiluin, vel sileiuii; cl ex iilro()|iporluiiiiiiicm liiipictalis

,

que

cx^pccians
(d)

:

ut si san-

Deum uon
Tuin

ac smgiilarein csse oslendit.
et Filiiiin iiniim
liis

ilil.iiem (() dicli iiirideliicr usnrpali,
liiciluinitiis
liliii^

C(iMiiiv(.'nlis

siib libri fiiiem

prubat Palrein

coiilinnarct, pcr

id

(luod

Deus

iinus csi,

este in diitiiiclis
biis
,

persoiiit Dciiih.

In

porro oinniItslimonia
,

tiinicn

Dci Dciis nonesicl, Doo
si

laiituiii

sicul

nondum ad

evangclica excede:is

cstuiio inai.entc; al veio
impiac
liiijus

contradiclii. )):;i'Siinip|iC
,

prorsus se conlinel intra jinei teijit, in
virtulem
,

qua Dci noinen,
.

profcssiouis exsisicrct
coiiservaret
lid.-i

verii.ilcm lidci
iiniim
(e)

rem ac naluram

,

proindcque veiilalein

cvangclic.e iinn
coiifcssa

Di-iini

iion

Filij altribui denionslrnl. Legis aiilein nomine intelliyit
,

responsio, ciim

nostr.-c

profe-'Sio sc-

qiiidqiiid tacris

lilleris

anle Cliristiim

uutum

cunduni Dcuin unumsit; rctideieupic
rescos impiciatcm, Deuni
iiiiiim

iii

allcrius

Ii.t:-

tcriplit conliiieliir.
i.
liri,

Patrem

et

Filium pro,

Ha^reiicis

Denin unnin pradicanlibus avl assen-

nui hdversari periculosiini.

— Ucspondcntcs imsnpciioi.oii

(cssn ([) confessio.
stiiliiiia
(,^)

Aupie

iia

sapicnlia miiiidi

qu c

apud Dcum

csi, specie

blanda; ei pcsiiicr.TC

piis ei

vesanis lixreliconim

iiibiiiiilioiiiliiis

simpliciiaiis ilUukTci, ciim lioc lidci
iii

sux

coiisii-

riliusliliris, iion ignoraviii.iis in oainnoscoiiir.iditcr.cii

ineiet cxi.rdiiini,
,-•

quo

silii

iiiipi.;

autassciiiircmiir,

necessilaicin deduttos fni-,sc, nt
nudicniiiius

iiiimis pericnli

aiit

adversarcmur
Dei
;

;

ct pcr lioc iitiinsiiuc rci ptricuiioii

re^poiisio iioslra, quiiii siiriiiiiiiutomciiiiii

luni,

(iliiim
aiil

Deuni

csse olniniTcl, qiiia Dcus
si

movcrei.
iiilidelis

Cum

iimim Doiini
rursiim

[0) priirane aSiCrlin

iinus csl

cxlorqiiercl li.rrc>cos ncccssilalcni,
ci Filiiim

ingercrcl, ct

iiiiimi

Dciim rrli^iosc
.sii:e

ct Dalrciii

Dcum

Dcuin coiifiicnies, iinum
S;ibcllii
liiic

negarc fidessanii non po^sel; Iraciaii dc co non
nncipitis pcrituli t<iiisc:ciili.i
|iiiUiit,

Dciim pricdicarc sccun.lnm

opiiiinnein iin-

quod

iinii iiii<ius

piam

c\islini.ireniiir

;

tl ita

pr.cdiiaiioiiis su.c

impie conlirmarelur,

quaiii

iicgiirclijr.

Et

(iiiidrni

modoiiiitis Dciis aut aliuiii cxtludcrci, aul pt-r alium
iinii
iiiiiis

lilimiuii sensiis opiiiiimc

iiicptnmct ralionis alitnuin

cssci {supple, imus),

niti

laiiiuin

iii

iioininibus

cssc lioc foitc cxi^liniiibitur, utiiund irrcliginsum est

cssct

:

quia

105

*'l

('0

ii'i'':>S

aliiim iiescircl, cl
diio

ncgarc,

idijisuin irrcligiosiiiii sit conlilcri
,

:

ci:m pic-

alius nnii pcrinillcrel uiiioiiein
(i)

,

ct

iinns

e?SC

las coiifiteudi

iiiipictatem

condemncl

iicgandi;

ncc

ncn possci.
ms.

Paler solus
Prix.
II.

siiic mairc Vcrlium , iia ipsa sola sinc patre geiicravii Clirisiiim. Al a Terlulli:.iin advcrsiis

(c) Viit.
iiiliiiciiler,
(i/)

biis.

sccnriiiilcin dicti.

Proximc posl

siipplo,

iib

hicrcticis.

pjr. (.oH('i?iiii»//,v. .\t iii luss. conirenlis pcrsoiii.S, sed ad*iialiir;.iii i|isaiii rrlrrlur; iil ci sV- J) vcl conibciitis, imiiat >. ul s r|)o fit, « iii b. Ilinc cl iii sinliinio, cl luitfus. Q.i<<d aiitcni liil.iriiis Carniil. cl Val. Iiiis. drpi:iv..io factiim cst cnh bcniis. iioiiynia nniiiiirni, hcc Aiiilirnsiits siiigiilaritatcni dixii, lili. v (i) Parlitiila iicsans a Lip5ii) nialo cxpuncla rtsliFvidens est igitur , qiiia qu d iiHiiis est luiuir iiiittoi.iau; D.iJ., Lr. et nis^. dc Fiilr c. I swbitimiia! , sepnrari non poteit , eliamsi non sii siiignc\ recenliore ms. Colb. iioii pro{[) Bad. cl Er liiritalis, scd unilntit. Siniinlaritatein liaiic dico , qiiiv [essa : ii.iile rl (lissidciililiiis aliis libris. Toluii. Hiladicitur. Singiilariliis ad personas utl'ncl, rii argumciilum ili pauris ptrsti ingi grrece (Lovo-n; polesi Situt qiii li.rrclic.s uiiiim Dcnm .praNlitaniilius iiou coiiir.iuiiilas ad nuturain.
.Apiiil
:

13, et

de

rcsiirrcclioiic cariiis n.

i,

iion :id

quod

qtiod Deits nnus est

Dad. cum niss. nisi quodinCariiut. prophcla Al a|iud Er., Lips. et P.ir. prophela dicens : imniulato scnsii llilaiii, p.opln;liC nom.iie jerciniaui seii Biruch, jum MoybCn iiilelhocesl, (|uia pro|)liria Banicli lil.n Dci licn llgciii.s lioc, qiiud Deus est, ad alierum Deuiii dcpuuiri iinii
(n) \IA inesl.
:

Oiciiiil,

iii

jiericuliitii incidniil

nc

Filiniii
,

puleiiliir; ila iis, qiii conlradiciiiit
pcricidiiiii
,

iie

vidclicct

aut

iiiiini

Dcum iiegare diiplcx iinmincl Dciiiu vidcjnliir
Deiim
iiiinn)

ncgare, aut saliem Patiem
tliulici
ai)

et

Filiiini

Salicllii iiiore pra-dicarc. Ei linc

rcvrrii

iioiiiido Cii

liu!reutis passi.ii siuu
Iniii^c

iiiraiii;ili.

(inocirca

iiiiit.

pro recideriique,
(g)

nialienius recideretve.
l^aru. aliisquc

(b) Edili, profaiia: asscrlio infidelilalis. Continiiiiis

Ms.

Iias

Vai.

cum

nonnullis

niss. potiorcs, pro^ane nsscriiv infidclis. Esl ciiiui
titlicsis, q.iii

an-

siii(i/i/u.'/,s,

(«ppnmiiilur profane ct reliijivse

;

assertio

{h) In
(i)

intidelis. e! fides svtia.

ms, Val. bas. kiiio Lipsius de biio rcposiieral, non

possciii. Sci

<?ijf

i',\
•i.

SINCTI lllLAnU EPISCOlM
Qiio l,mpcrmtienlo )teiieulum

ISi

omne cmerit
iios

llila-

A

>"">. 'l (I) i» fariiisin (c) conuiiinnliiin, ei in paiirin
iKiitSiiiii, ei
iii

fiB5.
|)ei,

Scopus

libii

supciiorit

Siril

s.i{ii«niiani
i-i

ciliiiiM

siiiiij<tuiii,

reJdideril ex sc cl

qni niunilo Ktnlliiia e«i, coiisocnii,

|>cr littoi
,

n.itur.iiii |i;iiiis et uiiiiiiis.
|ir:csl;il

Il.iqiie

quu
uiin

h.iluiu: viitiis
sit,

doininicT Bklulareni ci «iiiocram roiifessioncn»

vi-

vcriuteiii;

vidi':iiiiiis
si|;iiilir:ii
;

an vcrus Dciis
.

quem
spoii

p<<reaedoclriiucfriH(luleiiiiani |irodiiiir<, hiiiic rc.s|H>ii-

Miiyses Duuin csse

de

Deu,

ct

codem

simiis noslrx
Siibi

nrdinem inclKXvinius
inxr. rei

,

qni ci adilnin
jxiri

vcro Dco puslc^i
siioic ((
)

loeutiiri

iic

iinn iiitcr|iosiia

deiiionsirand.e Terilaiis acqiiiri^rel, nec so
:

de

uiiins rl vcri

Dei in P.itio et Filio subpiMiriiiusa su>piciupciidulx

culo iinpiiB profe^bi-mis

U-nipcraio
i.>vtiiii

iiiicr

sisiciiiiiiiis conliniiiiiioiic,

ulruinque luuderaniine; non ne^Miiie^
s;d eo ipso aiiclore
Deiis
uiiiis
l)eiiiii_

uiiuiii,

cxs|ieclaliuiiis sulliciiiidiiicni dcfaiiij<:t.

cl l>ciiin. (i) \>er qiicin

i. Filiui excriiiiidi viitule prubuli^r Wi-rus Deus.

pr«dic^l!is csl

,

pnedicanics; et Deuin
,

Crcatio

ifjitiir

niuiidi, postipiaiii

ct Dti cogtiitio sus,

niinm

nenwr

unionrin doccules

iiei|iie

rursoin ad

ccpta est,

liliinn

Dci

lieiiin

csse signilicans

rogo in
cuiiii

diversiiatie uuiueruin ilesocMiiics,
luiii
III

noqne contra lanll eiiin

qiio landcin vcrnin
aiiibi^iiiir,

csse

Dciiiii

dcncgcl. Nuii
i

nwninibus
et

ciiuliicntes; sed
:idliuc

et Deuin,

qnin pcr Filiuin

oiiini

siiit.

Oiium
t'l

naiii-

rc}io<iia

ddaia

plemus

unit.ilis

qn%sliuDe,

qiie, scciiiidiiiii Aposloluiii, ^ii

ifiiiiHi,

iii

i/i.so

(Cu-

iisir.iiiies.

Hecie cnini uniiin Dcnni
ii-siantor
:

Mnysc

pra;-

B

lott.
iiiliil

i,

10). Si

uiiiiii:i

pcr ciim,
iii

cl oiiinia

ex

niliilu, et

dic:<tum Ev:inscii;i
Gv;nigeliis

ci rnrsuin

lidii-tcr in
iiniini

i:oii |icr ciiiii;

qu.cru

quo

ei vcriias

Dci desil,

Deiim

et

Deuin doceri, Moyses Dcuin
ii.i

ciii iioii

dcsit Dei iiec
cst,

iiui>ir:i,
iii

iiecvirtus. Natur.c

enim
lioua

prcdicaiis :iuclor cst. .liqne
irniluiii
pt;i'
'?>)

noii aucioriiati

con-

su:e virtute ii^us
ricrcnl
suiit.
t'>.

ct

csscnt

qiii; iiuii

crant, cl

esl, sed cx ;iiicioril.ite rcspnusiiu! es!, ne

qu£

placerent.

\idil eiiini

Dcus

ipiia

id

Dei iilium liceiet
IViis
mitis csl
:

Dciini

nr^^uri, (c)

qni:i

.id

!>rarl

Cuih

cuiiliiciidi

Dci

filiiiiu

Lex

iu dicenle

Deo

et i» [ucieute

Deo

tolas perso-

Dcuiii sdciii uuctur e>sct, qui .inctnr esi

Dei uiiius

iius

Jisliiiguit.

Diccntit el fucienlis ruia

nvtura

tst.

prtdkiiidi.
3.
siel.

Filiui Dei iiou ctl Utui [alsus aut lutoiitivns.
/iiiri.

— Ne(|ne
significa-

.Scoptu /in;us a/tcriu(

V eriia^

lei

mide

coti-

ciiiiii

— Sequilur
:

(y) :iliaui, quaiii pci'Soii:e,
,

intulit lex
fiut
/ii

iUique

urdiiieni

qn,estiiiuis

eliaiu

tinnciii
('.'cH. I,

cuiu

ail

:

£<

dixit

Ueus,
:

iuamtnlUM

ordo roniicxi
bl:iiH!inicii.i

sil» libeili.

Naiu

<|iiia li.cc s<'qitinis iiiipii

C); ei ^ulijccit riitstiiu
{Ibid., 1). C:rieriiiii
iiec

/:.(

[cdi Deus ftrmadistinsit,

pOsila
liiiic

seotfutia

est
(t/i

:

i\oiii>iiN<

toiHm
libri
sil.

iiieniuM

iiec virtiiiein

Denm vcTum
Omnis
Naiii sine

quoinic
:)n
'iC

secundi liujus
Dei Dcus verns

nec nuinraiii scparavii,
iii

nonien deniuVtvit in ev,
pr.estitil,

soriito cuiisisiil.

liliiis

i|uo laiitiiin

dicentis inlclligcntiam
eflicientis affcriel.

nl

dubio

iii

bunt
,

ordiiiooi h.iTclici ingciiii

C

sigruficilioiiein
iialiirx
iioii

Veiilaiein

autem

subtilitas coa).laviI

priiniiiii

uuuin
:

Dcum
iit

dicciis
id
riliuiii

alque

virtitiis, (A) si^inlicaiio

sermoeinanlis

deinde «nutu verum

Oeum

coiilileiis

pcr

adiiiMl; quiii potius vcritalcin

ipsam quanla pro-

Deia

niitnra Dei ct veiitale avcrtcrel, cuiii vcritas in
iiniiis uoii

piieiuie coniiiieiidal. Afferre eiiim dicto elticientiam,
natiii;c rjiis
csl,

nalura uniiis ntaiieus, naturilem
vcrilalom.

exccilerct

quj; efficiens id possii prjrslain',

i^iiur quia anibiguitalis luciis iiuilus esi,
pr:cdic:iiis
,

qiiod dicens.
qiii criicit,

In

quo crgo
sit

landciii
ille

nnn

erit

verus

ille

quin KoykCS niiuiu Deitm
Dci
filio sigii

iulcili^:iiui

de

ciim veriis

qui dicil; quuiido qni-

lieasse qiu>d Dcnssit, per ips;is illas si-

dciii dicii vcriialein, facti

vcritas cuiisei|itatur?
fecii. Si in dicio
ciir

giiiflcalioitis su:r 3't(lorii:iHi

recurrauius

:

el rcqui-

c^t

qiii dinit,

Dciis esi

1)111

Deus (m eoqui
facto (in
sil

r:imus. an qiicui IVeutii sigiiiiica\oiii,
vcriiin iiilclligciiiluiii esi, vcriialciii

Dcuui quoque
diiliiiun
:

ilixii;

vrriias esl;
fecit
).

quxru
isic

negciur in

ilncucrii. Niilli. aiiii-in
"•'l'""''
>^'
<

co
ci

qiii

Nisi

forte

hic

dicendo venis
Ilalienius

cx

106

"

viriuic rssc

ot

iion

Mt

vcrus

faciendo.

iiaquc

Hxcnipli caiisa diciiiiu
spica siructtiin,
(!)

sii,

venini irilicuin cst,

ipiod

10 liliu Dci
csl,

Deo lutura? veritaicm
pulcst omuia.

Deiis esi, rrcalor

si arisiis

vallatuin,ei follicnlis dccus

Dei

Uliiis est,

107

i^<iruin est

ul

fn (ar lomminutum.
:

pi.rrocsi
111

ci «iiits

non possct esse

diio,

iiisi

tanluiii

D

opu';, ciijus
laiii
:.ilil.

ires prinio» speciarc

licet

velut

qo*
pos-

IIUIIIDIIIIIIS.

pr.i liiilia, qii.c ctiaiu 3 c.clcris divelli facile

(a) llltid

scd nd
sn|>ciioi

quein, iiun ad Dcinii rcfcrciitlnm est, MoyscH, qu» auciurc D. iiiii rt Dcnin lilicr
p<;r

ilco>oii>tr.ivil

,

cuiii

cjn-.

aiicluvilale

abnpr.c-

1() /' Kilili
•iiiieiitn
.

i*lcii'|iie nihS. iii
,

fnr
c.\

eomiHinainm.
D*i i» ftilre et Filio sniiii^s. Stilisistcnles aiilem
,

lit

nriiiu rcri

icrciiiur lixreiui, ni Dcuiii
dicareiil.
((()

uuum

ei soliciriiim
esi.

i>iiiciidiiiiiir

vocitl

Faireui
,

ei

Kiliuoi

lioe

esl

,

|i<<rsi>nis

dis-

lli II18S.

\i editi, coniiuniim

linctns
Iii (i«)

quu

SMbetliam eriuris
,

siispicioiiciii a

se

aviTial.
recciiliorps, i/uia aiu/i /.«racl.

(e)
iiiiti

(^iiinqiie ins^.
l<tiUi.
'/uiii <ii(,

Mss. Cirn.

c

Audi,

/.siuc/.

iiniisMi

Veins Colb , «li»m ptr*oum, quam. Pejus alier, (i'i<nii nUqu^im ptnoiut.
atind.

(d) V»i.
iiiiMi ci!iii

Iws. iiis. (/uimi huJH) tibri. Ueiiiienius taaliis wcuniii, birqii.' \oraliir bic libcr noii
.lius (ipci is,
si'(l \'t'l
i|iiiiit
111
t".i

Nit niiilan.liiiii
II

Vp|Muiiie
iiuf '!>

Tcrlnlli

iiiii!i

c.nit.
;/,

l*rai.

li:
III

//(ifi"; liiict.
.l(:i4iii
;
,

iMiiiiii i(ii'.'i|ii'.ii

ul

,'i

.i/iuiN /tt-

r.:sp( xiu
iili

t

lliiai iiis.

ii'iil

tfUoiMOiiu Ut. nfr.

pr:ciiiiiiiiiiiiiiis,

li.crctiioruni
,

|i''i (iili.iiii,

siip. ritirc

l'i<>/i'((u* .-^u»!
'.'i\Mi.'<ii>n.'iH
(/il
l.i

/AnrMtnic, Hiut
iioii

4eit»$, jtiiit iubftiiuiu; HOimitt; itd

IiImo

piiiiuiii

uppiigiciiiiii

dctiiio :i;;grc'liatiir
I

vrl

ud

Uu>i3ii> i«i;i.

eliamquii sccuiidu» csl tx quo a

iiiicriiiis:.uiu rcdiit

mss. Cain.,

iiMrnvii.idiii Mj/iu/ifuNlu.

«53
(juoil viill
qiiiii

DE TRJMTATE
pnssit, qiiia scrafKT vf>Iuni»s viriuli» esl
1(1
;

I.IBER V.
7.

iU
sibi

A

Parer dieeiu Facianius trquafem

tignificat

ciiani

i|uiHJ silii Jicidir )>(>io-'i.

Perfecix
liacienlis,

eiiiiii

cBiirf dicit.


1,

t}ii.x>

cuii)

ilisiiti.inicrrogoinicrveruiii
iiitclligaliir
:

potesiaiis

efil,

hoc nulnrain posse

()uod

et falsnm

Detim qnotnodo hoc (licinm
ct

possitsigiilGcKre
(|iiiJ

senno
id

dicetiiis. Aiqtic ita

cum

quid-

Faciamut huminem ad imagincm
tratn (Cfn.

similitudinem
eiinnliant,

nat-

dici |ioies|,
iiaiurniii

ipsuin et (t) eriicl

pos&it; icnet

26).

Verba

sf nsiini

seiisiis

vorititiis

ea

qux

diitis ex^rqualiir opcralio.

riiionis

(/)

estmotus,

ralioiiis iiioiuni vcritas inciiat.

Noii csl itaque Dci lilius
livus,

Ikus

raUiis,

nec Deus adup-

E\

ycrbis igitur seiisum sequannir, cx sensiu r»tionein
el

rec Dcus

{a)

coniiuncupaius, sed IVus vcrus.
aliijuid e
:

iiitellig:(inus,
iiius.

ex rnione
:

verliMien;

afprbendaijuo iion se:

Ei

(b) iion

neccsse csi
sii

divcrso

d(^iii(in8irare,

Cui enim dicitur
et

FanuniiK liominetn ad imu'
iii

per qiiod non

Deus verus

inibi eniin sufticit in

ginem

similitudinem noslram, i|uxtu
{g)

eu Dci
facta

nomen aiquenaiura. Deus
sunt
oninia.
cst.
(c)

eiiiniesi,

perquem

cundiim
duliiii

eum verus
lioc

sit

,

qui slbi dical

iinm sine

lloc

niibi

de

eo creaiio

diciuin

c\

.iffcciii

s(>nsuque dicciilis esi.

muiidi

Iociit.i

Exaequatur Deus Deu noniine,
vcritas iipi;re.

Ergo qui

dicil Fariamuii, signilicat secuin

ad facicniiiliriniim,

exa^.quaiur veiitati

Ui

siguitlc.itlo eai

dum

noii dissenlienieiii,

non

.ilienuiii,

non

Dei poientis
in facio.

io dicto, iia iiilelligentia est

Dei poteiilis

Sied qiii piitcns sil

ad

id, nnite cst serni", facieiiduin.

Et posl

bxc quuro,

in Pairis et FiJii

con^B

H(m; crgo sine diibio sciisissequi loquiiur, qoia id lo-

fcssione qna

auclontate naiur;e weriias {d) denege-

culus est, intclligendus esl.
8.

lur, qnametvirlu»noniinis,eluoiiieii viriuiisiieiilovit.

Dicens ad iniaginem nostrani
indicat.

unam

sibi

G.Objecta ex Evangeliis adducta alibi dilnenlur. Cur.
lio

noturam

— Ui

eum Fi-

pleiiior au'eiii iiaUnsn ;itque

Veritat non intelligilur, nisiobjecla falsa esee evineantur.

Meiiiinisse autem legeiiieni oponet, non ine immemorera aut dinideniein earuni i|ux'objici soleant
liis

operationis veritas doccreiiir, qui seiisiira siiuiu per
vcrb.i cloquebaiui',

sensus qiioque lationein ex iialura
et

ciim veritale subjecit, dicens ad iina^iiiem

iimili-

qu.TStioDuni, de
qiind dici solel
:

nuiic lacere.

Neque

eBiin lioe

tudiiiem nnstram. Cbi est hic falsu^ Deus. cui

veru»

Pater majur

me

eti

{ioan. iiv, 28),

Deus
non
lit,

dicit

ad imagincm

ei

(imililudinem
iioii^ linbei

noilram?

et caetcra liujusmodi siiailij, aui ignoranlur, aut iioo
inlelligunlur, ui
iinlura

yostram nop

liabet u iiioncni,

di versi laicin,
coiiiiiiiiueiD

non per
:

bapc ipsa

ven Dei

iii

Filiu

liabel discrctioneiii.
veritaieiii

Ilomo enini ad
sermonis
ituii
:

doceatiir

sed ordiiiem respousionis noKlrx
(|ui

secuiidtini

,

iiii.tginciii.

Coui-

eam

esse convenii,

erat proposiiionis ^idvers.i'

miiiiio autcni falso
loquiiiir,

veio |uc

conipeiil. Deus, qui

ul vesiigia impia: instiliitionis grcssus Iticpia; prjcdic:iti'iiiis iiiculcaiis,

ad Dcuni loqiiiiur

ail

Pairis ci Filii

ima-

ip>a

illa

priiii.i

e\;adcntis in

boc

giiiein huiiiii coiidiiur

.Noiiien iion discrepat,

nalura

|irniaiiiiin irreliginsuini|ue iicr f.illacis

doclrinx

sigiia

C

noii

dilTert.

IJn.i

enini

est

(/1) iin.igiiiis,

ad qiiain

dulerei. Dilaiis

igilur

aique in posUciuiini reservaiis

liomo creatus esi, species. Ei inier lixc vcritas ubi
dcpcrii, maneiite
iiione, et
(i)

cvangelicLs aique a|iosxoiicis pr;ecuiiiis, oinnis interim
iiobi>

inter iilruinque ei

r;icii

coiniiiu-

de lege ct proplieiisadversiisiinpios

jiugtia sii,

commiinis imaginis veriiaie? Nonduin abieiii|ius esl
qii;iiii
'

cinenlit:uu coruin ac fallacem perversitaiem bis ipsis
iiiicrim,

so!vciid.T. biijus qtrtsiioiiis niilii

poste-

quiuus fallere

luiiiaiit, dictii {%)

coarguenpoiest,

rius

ciiiiii

denionsiMbiiiius,
filii

in

iiiiugineui
Niiiie

Dei

Iibus

{e).

Ncijue eoiiu aliter veriias

iiilelligi

(•ia:ris
(|iiaiii si

ct Dei

liomo condiiiis
verus Deiis
sioii

sit. sii,

injeriai

falsa ea esse, qu;e vcriiaii objecia sunt,
;

dcliiic

lciieniiis, aii
:

•ui verys

Dcus

leg.inlur

cl

bnc quideni inenliciitiuni absoluliore de-

dixeiii
veii!

Faciamus hominein
si

aii iitingine.in cl
|ii;u
.s,

iimililudi-

dccurc,
di-in

si

nicndacia ipoa proGciaiU \eriuii. Et quiliuaiaua:
o|iiiiiouis

nv^lrmn. Disceric,

quiu

lii

liac iiiiagiuis
:

seo^u

coromune judicium
coniineri

comniiiiiione vcrnRi Tifqoc

cst, iiequaqiiain voris falsa soctari, neijue b.cc reruui
tjeiiera niiiiuo sibi

J^JQ

l.ilsiiin

et hxreiico
eniiii

108 asscosu
iicc

fuiore
:

iia:c indissccabiii^i

dciidu'.

lioum

sunt,

quia per
(I)

qiiorum im-jginis ct

siiniliiudiiiis

uiium est boico

gcneris dillereiiiiaui adversaiite oaiura
sidenlia

cumqoani
nec

di^-

(acius

exemplum.
fnciendus ad imagincm
Pulris
el
/ilii jit

coeant,
alieiia

diversa
sioi.

cuiisentiitnl,

silii

9.

Homo

inviccm

cominunia

(1) In aiiteriori, effici poiest.
(n)

(2)IiaCoii. Veron.
:

lii

aiiicriori, conrguentes.
,

Edili

,

Dcus

iiuiicupHlivus

reluct:iiitihits tnss.

D

(1) EHiii,
l)iii:inii;

(6) Qiii Carmiteii e exciniil.if anlt; :iiiiias 700 ciiyiiovil. Iiic cxpiinxil |i.irliciil.iiii ni-gaulciii
:

rciioii

nullo adsticxceiiio Par. conriiuenixbus veiere libro , sed servjiii- scnipiiiosius grani-

iiKiiic.c icgibiis.
(/)

iiialo seiisii.

Mox

111

coJeiii nis
,

iiection in vcitisiion-

I1U3 t.ulb.. Kciiiig., etc

demuiiilranituin, noi:

demunst.ii-

Verbujn

est

a Lipsiu cxpiiiiiluiu restilirinius

es
qui
iii

strure. Qtiaoiiiiii cx gubsi-qtiunulMis asseqoliiiiir,
Kiili
1'

B;ikl.,

Er. 01 niss.
l(j

liujiis li.ec es.t iiiteliigeniia

:

Non

niior

upus cst

cs|ioiKi'e qui .16 aJveisaiiis ojjponalnr, iinde in aiiiinaiii iiiduc.iiil euiu iion esseveiuiii Ueuiii.
(c)

(y) siIh dicai. Pra.>|>osiiiiiiiis
iciii jaiii

osi, in qiio noii vcni:^ sii ad insiar

illiiis

secuudam

siniileiii

|ioieslatracl.

ob-erv:iviii)iis

iii

'idiioiatioiiibus

ad

Snlus

ciK.1.

Val.
iiis.

Uts.,

hoc mihi

de

Creaioie

Ps. c\;x.xix, n. 10.
!n Cdd. Vat, bas. dcni(Jc serbo speciei.
(/1)

iiiundi Genesii locntu est.

liiiii./ini»

si<jiitoH'';>

,

otnir.so

(d)iii lecciiiiore
ililiitii

Ciilb .ib imerpolalore liicad-

iist

Er.

tiaiibiil.
i'i

nitn.iii,

quod dt;iiide in etlil. Bad- ct Posiea a l.ipsio substiluiiira est vel Uiviapud far. r-jleni.uin.
vil diviiiiias :

(i)Ms, Colb. cuin Gurm., ad uin.ir.ifKe. Moji Vat.
bas., mt/ii sermo est, pro mihi tempus ett. [}) Ediii. ad quurum : reiuclanlibus
zass.

Mox

\V^
r.i.
«./ iiii./j/ic-m D<'i.
iiis.
iii

SANCTl

IIILARll
-

ErisroPI
;

fS6
iibi

— Sed

SCqiiuiDur
(•olijciviis

ordineiii IltiIi

A

noiiioii

ei

iiiinnip.ilio
is )'jii.sil(>ni

Cbt gcncris

iijieni,

il.i

VI ricii» »i>in|icr hilti

nuii ilciiiiiieiiii
itiui-

c)Lisiiiii,-<iiir

verit

gfncris iion

ines^-e.

El

oir-iiiliriili) l'jUil;iii:>. ivi ;'eiii

bciii

homiiwm ; uU
lnuyo

qiiidcii
lioiii.s

jini

siipirior lihi-r inanit.iirin
In

liiijiis

qiivs-

(/.iicw

Di'i

fi-cii

euiii {(iai.

I,

27).

Ciiiiiiinuiis

osteiidit.

nnfelo

ciiiin

officii

poiins qiiam

csl

:

Deiis

:ul iiiia^iiicni

Dci

ln.iiiin.

m
;

fecii.
;iil

yui vcHei

iialur.-i!

iiiiellipenlia cit. Ei proplicti niilii icslls rst,
:

!uni

hiuin

filiiun

Dri ilcMCijai,

qmrro

ciijiis

dicciis

Qui

fneii

angelos snot spiritBs, el minifiros
(Psnt.
(6)
ciii,

iniai;iiicin a

Dio

f.iciuiii

lioiuiiuiii

inlclligai.
iie

Menii-

tuot

inneni

urentem
niii.isiri

i).

Urcns
:

igiiwr

noril tamcii serii|icr pci Filiuin oiiiuia
reiica iiilclligciilia iipuraiiiiiiein sibi
lcl. Si igiiur atl iiii.iginein

(orie lia;-

ignis (i)

illc

cjus
sunt.

snnt

ei
li.TC

veniciis

iiei

pairisioap-

spiiitus,

angeli

cjus

Per

enim
spiri-

Doi palris pcr liliiim Duuin

nuniioruni, qui angeli niincnpniilnr, ac minislroruin
o^ieiidilur vcl nniur.i, vci rirtiis. Fit crgo
!iic
:

lionio coiiiJidir,

<

'>iidiiur i|Uiii|ul'

ad

ini.igiiicni
iid

Filii
el

quia

nciiKi

Fili>>

dicuini

denegal

imnginem

tus aiigcliis, vel
ii.iiuni

liic

ignis urcns miiiister Dei
niinlii ci (5)

el lixc

siiiiiHltiiliiiein

iiostriiin,

Teiiiiit

crgo scrnio

diviiiiis

eoium
Volcns
palcrni

;iccipii

ininisiri (c) ofli-

raiioiiem \ciiiaiis in dicii-, qiiam opiis expleliat in
f.iciis

ciuin.

igiliir lex,

iniino pcr

legem Dcus, pcrDi-iini

ui lioiiiiiicai

;iii

iin.igiiicin

Dci Dcus ligurarel,

sonam

lioiniiiis

inliniiirc. (d)
id esi,

filiiim

ui Dctim sgiiilic.iroi, nec veuUilem Ciim cl qui
iii

Dco
Dcus

adiiiiercl

:

B

angcluni Dci locnla esl,
licaiioncm
ciiiiii

nunlium
iii

Dci:

Si^niiiaiurx

in

cotiiiiiiiniiine

im.iginis essol

Dcu5 vcrus,
lilius.

ofiicii

tcslaiui
iii

nuiilio

oiHTC cdiricndo

iiilolligebiiiir
t'.r

10. HiTrciici persiiingunlitr
ral;c mciili'* fiiror pcnliic!
ipnicritas'.

d^ctis.

aulein vcriiateni confirmavit
dixit.
Ilic

noinine,

cnm Dcuni
ct

despciiiipiciaiis
iraagiiieir.
?

anicin niinc (Iispcns:ilionis Cbl ordo, non
eniui aliiid
:

siulia c:t'ca?
aiidis

gcncris.

Non

qii:ini

Paireni

Kiliiim

Audis Dcuin ct Dcuni,
qiiid

prxdicanius

ct iia n:iluraiii
o.v

nominuin coxqiianuis,

nostram
quid

:

m

snbjicis

V','rum

et

non verum

ul veriinlcm Dei icneat
gciiiti iialivilas.

innascibili
et

Dco Dei unidocei,
in

iii^cris iialiiralein

alque faUiim? quid sub reper

Missi

autcm

mittentis significalio
Filiuiii

ligioiiis

nomiiic rcliginneni cvcrtis? qiiid
ei uniini

unum
evan-

hic non aliud

quam

P.itrem ci

ca^lcFilio

Deum,

Dcuni veriim, icnlas

iie

Deus verus

rum

vcriiatem non
iiaiiv;c

adimit

natnr.-c,

nequc
:

uniis sil? Noiiduiii vosaiios spirilus luos ditlis
gclicis atqiic apnsiolicis sufibco,
Filiiis

pcrimil

divinilalis proprielalcm
in
lilii

quia

nciuo

in

quibus Pjler el

ambigat naturam aucloris
ci, (e)

n:ilivil;ilo

C"nii:is-

non porson:». srj nauira
e-.l
:

uiius el vcrus

Dpus

ul cx

iinii

con.sis(at in

unum,

(|U'id

pcr uniim
sinl

uierque
ait

inlcrini

le

lex

sola

cnecat. Nuroqnid
ali-

non discornalur cx

uiio

:

aiqiic ila

unum

pcr

Dcum verum
Doum

e: noii

Dcum

veruiu? Nuioiiuid

qiiod iinus ex iino esl.

Inr in iilroquc priclor qii;im naiurae noniine usa csi?

C

1*2.

lliiaTius

fiilei

nrtiore scppiim CTforfi;.
ei

im-

Dciiin et

dixii, qu.c di.\il Dcuiu
ilicn?

unum. Scd
et

palieiis iidoi

c.ilor,
!

de.videiaii seriiionis
siiporiori

iiicoiiii-

quid

i;iniu:ii

dixisso

Doiiio

voruni

Dcum
est
iililur

neiis silciilium
duiii

J.im ciiim cl in
pra'dic;iliiiiiis

libro inoqii;iii-

veriim por vcritalem
iii

iiii:igiiiis

pra'dicavii.
iioiiiinc

Usa
:

constitutr

excessiiuus, cuni

iiuiiiu(iaiii>ne

priiniiin

naliir.x'

do

iiiipic diciuiii iiiiimi Deuiii

ab

lixrctiiis argnonics,

dciiicops in
fli,

gciierc veriiali- n .lurx.
iinagiiiciii

tum
quod

ciiim (|ui

ei Douniaii|iie

Dcum

a

Mnysc prwdicatum doccnics,
conrcssionem pia,
dosccndimiis
:

sorundiira
iion

crcatur uiriusi|uc,
consisiere,

mm

pu-

aJ

iiniHs Doi

veram

el roligiosam

lcsi(l)

ex vcro
sit.

(a)

uicrqiic

qiiaiiivis

iiioousider.iln,

fesliiiaiionc

Deus verus

cl iiunc qiioque

aliorins

qu.esiionis negnlio iinnio-

41. Fi/i«s «(

penona

alius a Putre, aiigelus

Dei
sit

di-

raiites,

nnn

lenuiniiis ordinciii consiiiiitum; ci diini
lilio lii(|uiniiir, iisqiic

ctut esl; Deiis vero ut idem iiaiura. Ciir diclus
geliis Dei.
li.iiiis

an-

de Dco vero Doi
Dci vcri
iii

ad

ciiiifcssiunciii

— Sod

pcrgamus etiam

niinc co pr;cdica-

P;ilre el

Filio fcrver.tis spiriliis ardorc

iiosii:c

iiincio, iiin) lcx saiicia
.\g;ir lnqiiiliir, ol

de Dco docnii.
Doiis

proiupiiiiiis.

Sod

tracliliii

suo

lidei
sit

nostrc vciias

Angoliis Dci ad
osl.

iilcni Aii';c!iis

roscrvi-iur
logcnlis,

:

qiuc cuiii inchiiala

ad sccnriliioiu

S-d

foiic idciroo

110"0"

I*cus vcrns esl, quia

iraclaiida

lamcii alque absohciida plciiius

angclus Dei

est. lntcriiiri>

ciiiin natiir.o

vidclur lioe

H

csi

ad dcspcralionein cuntradicciiiis.

{\) F.x utroque. (i) llli minislri.

{?>)

}linislerii offifium.

VdI. bas. codcx
placel.

cuni

Carn..

hiikj

eii

liomo

.

non
plu-

(c)
Iiiic

Duo mss.

C.olb.

,

ul Huiitiei,

ininisterii

o/ficiwu.

f.ivcnlilius c;itoris,

quod

pro(Hr

oiiinos

h

ilicant

Er. Lips. cl Par., ribiis mss. ex utrnque. Pr;cfi'riiiius ex vero ciim »c(n)

in

iitroqiie

:

Dad.

cum

iiiiiiistorii

offiiium. Pruxiniuin Psnlinisia? lociiiii on (,>..! llilaiii iiilcrprolaiioiie iia iiitolii^eiidiim lii|Uol
:

tusiioril.ii^ C.olli.,

Uom., Gcrin
iili

,

oic.
.

spirilus
.suoi.

et

i^iiom

locnlrm (ant angetos

el

iNinuiroi

lliidc siimit, ciis spiril'is nini

ii;.liir:i

(bi

Iii
.

viilgaii-.,
iil.i
iii
'

miiiisiri, eic

liim,

ttii

aulem
lioc

qiiiid liuiil,

sou

(pi.<d cis juin cuiislilutis

nl o-so, adveiitilium

spiridii

inss. C.irl)., iino Vai. ei Prni.. et fiin

csl.

cidii spnitus
esi, spiritus
<iu.li

a

iis

vcro,

et iiiiicii.v

«pirtfiij,

(d)
fiiiiii.

Edili.

Dei

liliiim.

Contimilus
(.i:

inss.

Deum

/i-

qiii

vciiit

nH.-5ii&

ad aliquid

iiunli.iii

(i) Exeiiipi;ir Carii.

quvd

uno

^^1
r>7
l)L

llilNliATK LlliFJl V
j^
iti

i58
Alir.-ili.x;

IIH',. .ingelKs .Uinf Deum $e Oiieudii (licii.t et gcilis - iNun aHert it.ique dciiiulat;o'iCm nalur;»;
noiiien officii

iKiim deiiogas. Qirs promissas
iiiipie

bencul esl, sui

diitiones

exspecias? N.m esi
ncqiie
iii

liLi ille,

qui enini angcluj Oei esi, Deus esi.
si

genliiim

112

paier

faiiiili:im seiniiiis

Non

sil

plane Deus verus,

iion rcs

Dci et locnlus
Isinael

per bened.ciiiines

(jdei tfi)
liliiis

su r renains evadis.

Nou
es

fiicril, ct

gesseril. In geiilein cniin
ei
:

iii;igiiaiii

de lapidibus .Abnliac

exciinris; sed n.niio vi
liosiis

adaugel,
pollicelur

nomini

ejiis
si

niiiUiplicatioiies
lioc

genliiim
est.

pcranini coiifessionis su;c

exsislis.

xNon

el qu.Tro,

Angel; opus

Sin

Israel Dei, noii es .iliv.inaB siiccessio,
iiis

non

justilica-

vero Dei poicslasesl;
tni
verii;ilis

qiiid n.ituru; aiifeis >criiaiein,

ex

fide es

non enim Heo
jusiilicaliis

credidisii.
ei

Por Min
csi

non ailimis

poicsiaiem/
;

'rciici

iiaqiie

namque

fideni

est,

consMtuius

natur.e virlus vcrilalis fidein
iii.s

et iiiier dispeiis.iiio|ii)

iXiM

saluluria

niiiiido

sacranienl;i

qui

Deii^

Al)rah;im p.Tier geniium. por qiiam Deiim cui diderai adoravii, Adoravit eieiiiin bciln.- ille
delis

cicct
li-

verus csl, nescil Deus veriis aliquaiido iion
14. Qui

cs.se.

Deus

ett,

Detis verus

est.

— Gl
Deus

pairlaiclia

Denm

{Ven
iii

xviii,

U),

et
iioii

accipe

primuiii
(6)

qiiam

Deum
est

veriini, cni,

ipsede seail,

impos-

quiro, quid
ci

signiiieationis

habeat

vcrus

sibile est

omiie verbum

Atit

numquid non

soli

Deo

iton

Dcus verus? non
si

eiiiiii

verbi hujus a(ipre-

pos^ibile

omne
.

verbuiii? Aul cui

possibde est

heiido raiionem,
cst veriis ignis;

dicaiur nnlii, Ignis est, sed
aijiia cst,

non

B omne
Ifi

am

sed non csi vera aqua
verilas a generi>
ignis
esi,

verbuin qoaero quid desit de Deo vero Jadicem juslum agnovit. Detis solus eit jutlus
tpsii h(rTeticis.

ei qu.i^ro, in qiio

ejiisdem geiieris

}udr.T ei

— El

rogo,

qnis esl
ciiim

Dcus
Do-

ejusdem venlaic dissentiai? Quod eiiim

hic Sodoma.' et
niiniis a

Gomorrb.e eversor? Pluit
:

non piiiestesse ne verus
eo
(i)

sit

:

nec

iiatiiia (f)

inaiiens

potest
esi
:

carere quod vcra est
et

Perime aquae,
eo necessc
natura

quod
sit.

aqiia

per

id

(lOteris

abolere ne vera
in

niimquid non vcrus Doniinus a vcro Domino? (5) {h) aiit quid aliud qoani Dominiis a Domiiio? vel quid pra ter sigiiilicaiionem personuu
in

Dommo

Cxierum
si

gi

aqua raaneat, eiiam
sit.

Doroino.ic Doinino coapt^ibis'' Ei inenieiilo quod
nosii,

cst

persistai ut vera

Polest

ita

demum

quem solum verum Deum
juslum judicem
(i)

hunc euiiidem sotum
qiiud
jusiiiiii

perire,
si sit

non

sil

:

verum non

pniesi noD vera ess",
filius

sis

professus. El inlclligc

nianeat.
;

Aut Deiis verus
esl

est

Dei, ut

Deus
id

Dominus, qui

pliiii

a

Domino, non occidens
Et

aut

si

non esi verus Deus, non polesi etiam

cum

impio,

omnem

— csse i|uod

judicans lernmi, et Domnius el
iiiier

Deus

(d) qiiia si
si

natura non
in

sii, naiura,-

justiis

judex est, et pluit a Domino.
snluiii

haec,

non tompetii nomen:
esi, noii polest

auiem natura;
Agar Dium

co noinen

qucin
iiio

j-jsiuni

judicem
pluii
',

diicris, quaero.

A

Do-

ab co veritas abesse naturaj.
dixit,

eiiim

Dominus

el hiinc

/ustum judicem
Abri raliam cnim
:

15.

Quem

in specie angeli

Abia-

C mn
dixii,

negabis, qui pluit a

Domino
ui

ham
esl

in foniia

hoimnii adoiaiil. Adorando juslificutus
udorafil.

Deum verum

— Sed

paiergentium, ncn
{}) facies

iitique inlidelium

Nutlo

fnrie

in eo,

ciiin

modo
impio,

hoc verbum,

occidas jiislum

cum

angelus Del beus diciiur, adoiiiionis
geatiir, et sii in

nomeR

iiidnl-

el

erit

justus tamquain impius.
factes lioc jitdicium

Sutlo vwdo,
[Gen. xviii

eo iiuncupaiio
iii

l»ei

poiitis

qu;iin ve-

qui jiidicas
-2'j).

terram,

riias. Si paruiii n:itiiram

^e Dei lum,

cum
se

angelus

Ilonc erso Deiim jusium jndicem,

necessc cst

Dei diclus esi, dociiii; (2)

(c) in iiileriiiris

adliiK

ab

ci

venim Deum

esse. Tiio te, impie, leiieo

mendacio.
;

angelo nalura; iioinine
sliicrii

iiiielligc.

an ex

Dci pra;-

Noiidum ex Evangeliis
mihi judicem

Deum

judicera profero

lex

vcrit:Uem. N.miquc ad Abraliaiii hniuo lotu-

Deiim locuia

est

Adime

Fllio
est.

quod

'us est;sed Abraliam
tiferhaerelice,

Deum

adoravit. Sed o

if)

pcs-

judex

esi,

ut aufeias

quod Deus verus

Eum

Deum Abraham

conlessus esi,

quem

enim
(3)

solum verura

Deiim,

quem solum judicem

(1)

(2)

In eo In inferioris adhuc fornM',

Aut numquid atiud.

(«) Id esi, qiii Deus verus est, cum saliiiis nostrnc j) cslqiie ah antiqiiioribus '^3i_',,C:irn., Germ. Insisiit llilarius adversiis mox meiniiraiam Arii hlasphecaus» ad iioslram iulirniitateiu se acionimod.ins bo mi:iiii, qu:i viilt Verbiim dici Deiiin iioinine miiiibus visihihm se pr;«liuil ac dicms e^i ungetus teiius et grati:o iiarticipalione, i^trnyj, c^pi-rji ««, {b) In prius exciisi-- omiititar \"\ ver-.is : ei v.deMoac<Ti.

coiiiinsii h:ibrnt

reduiidare. Sed eani lamen siimiiio iiiss. Diide primuiii illud Ot«s i'c?!i.s ail P.itrfin rofereiidum esse aruiiramur. Di^erie liie rercllitiif Arius, i(iii in Tli.Tlia, Atirjn.isin levte.Oral, 2 riiiit. Ar., p. 511, dicerc aiisus est "o-i ovoc Qio^ uii/iiioi £(TT'-v 6 ^'jyoc, £1 Se y.vl i.tynui. Siiic, aXl' oO/ «/.r/Oivos iTTiv, ialu fjtiTopjfl /aoiTOC, i^arrtp /.«l ol «X/oi ravTef, ouTw; 5tai auTof /iynui 6»6uMTt9£Oi. (c; Uiius coi). Val. cum Corb. et Pral. mancns in eo : niiiius beiie. (d) In ms. Val bas, qui si natura. Non displicerei, ftii 51. Venus tainen in aliis libris, quia si, suppleiid<i
lur
qiiidein
,

ifj
(*/)

Iu veleribiis

libri-:, pesliteie.

a Ouinino, lioe est, ralioiie origiins " Ariu^ iii epist. ad Alex;ind. apud AlhuiasioiM. Epii.baiiimn el lii ge>tis A(|iiiieiensis concilii, uti anl niilatum esl {cut. 106, iiol. I, edtiionif: «os(i-w),
nisi qiialeiiiis
(>)

Abesl suie a vetusto ms Colb. Riceiiliores ms-. cum viil^inis, nut nuniqind atiud. Alii vero nui quid utiud qiio sigiiilicanir inlus nim o-se qiiid aliud a Pairo, nec .il) eo disii "ui
(h)

pnifi-

lcliir Deiiin om/iiHH! jiidicem. Al in co loco nun lcit UW.mus, judiceiii, sed creatorem. Iiuonecapud Uh.in';!-

»n eo.
((•)

SiUiii,e;c., h:ihemu»jusii:,';i, sedoniniB>ji;,/d,r<;ni. Iinocirea iioiihie iii(licantur(ir,Tilict;e c|)isi(j|;e

verba"sed
'

Iii

:i!ii;ndal

adhuc lorma;, vox (oimce, nt poie synoiiyina natune, ;ibpliiribus
niss.

?n

inferioris

Ari;in:o senientuc relat;c lib. iv, n.
I

8

;i Ali^iiiot

orob.o iiolv ms-. jir-rn.

PlTHOL.

X

m
ji-.sluui.

SANCTi
piUVisus es
ci »]ueiu jusiuin

illLARll F.PISCOPI

140
(rf)

juditcm dncos,
l)euiii

A

phciir rc locjis esi,

instiiufum inierini ex

lcfje

or-

huiic uuii puicii sucuniluia
Qii.
(li)

U:

veruiu

negarc.
4ii

diiiein per.sot|uainiir. Proliainri enini posiL-a ei
(;cliis

Evan-

judex

esi,

\\^

Uominus

csi,

potuiis

verHm
visnm

l)el

liliiim

naiuin

iii

hoinl<ie fulsse,

(iiitiiti

veibuin cst, beneUiciittnuni uiteriiaiuiu spoii(tioruiii

iiunc

Jiiierini

patrlarcliis In

speric

hominis

sur e$i,

ipitiioriiuique judeii
;

csi,

AUraliiu
ali-

Pei (llium
(|ue

l^cus est, al> «q aUoraiui» esi
(|uid

eiucniir» saliciu
uii

Deum verum (3) rfoccmus ei legc. Namcum Abraha: bomn visiis, csi ct Deus adoralus
*^'

p«r bauc iiiipiim cl stuliatu verbi

iu)pud«ii-

114
a

judex prcditalus

:

et cuin pluii rioinlnus

naiii.

undu non xeru^

esi
niite

a Dnniino. iion

anibigilnr qniii qiiod pluit Duininiis
cl
Filii

17. Fiitiit boc PiUribiu tsi visut (luod niuut ctl

damito aatUTo:

tua:.

— Noii

Dominu, ad signilicaiioncm Palris
:

lex

lo-

pcrimuiil nuturx verita:

qnatur

ncqiie

rursum exisliinandnm

cst,

quod paqiiein

lem

coclcniis iuuuricordia! sacraiiiciilu

sed nec snnC'

iriarclia nescicril qiiin

Deum verum adurarci,(c)

loru/ii iideni spccivs, iiii»
tiir,

ad

liilci

visioncm cuapiuiiinysicrium dis:

Dcum

inielligciis adorabat.

eluduut

Sacrainenta

eiiini lcgis

48. Verbi incarnali fidem hceretid non capiunt. Cur.
Evaiigelia ex Lege tunt.

pciisalionis «Lvangelicx

pricliguruMl

ul palriarcha
(6)

— llabct aulem noncxiguam
difli(f)

vidont et credat, (|Uod Apostolus (1)
tur ol piajdicai. NaiiH|uc

(onieinplusil fuliiro-

perdilix impictas

ad inielligentiam ver» ndci
irreligiosilaie

cum

le\ uiubra

B

cnltaiem. Angiislum enim

sensum
(it,
(</)

rum, Dcus

vciitatiiiu corporis uiiibra;
iii

spacics Cipn^Ksii. Ei

rcligios:c dociriiix institulio noii :ulit.

Ex quu
Dcus

ut
in

liomiiic cl videtur

et crediiui' ct adoratiir,
iii

qux ad sacramenlum

salutis

liunian:e

qui secimduin plcuiludiiiein tcmporis cssei
gigiicndiis.

lioiniiie

bomiiie nasceiido gessit,

mens
non

irreligiosa iion caplat:
intelligii

Naioque ad visum spocics

pixlii^iiraise

dum opus
tuteni.
tia;

saliilis {h) suae

Dei esse vir,

vciilatis
t:iiilu.ni

assuinitur. Visus esi auleni tuni (sub lege)

Et contemplando partum naiivitalis

infaft-

Deus

iii

homiiie

,

non

iiatus est

:

inux ctiain

inlirniiiatem, piieritiie prorcetiini, juvcntulis aMa,

lioc, qiiod csl visus, einaliis csi.

Ad

veriiatem vcro

tcm

corporis passiones

,

et pastiouuin
sentliinl

crueem

,

et

nu.-ccndi

familiarilas
(c)

prolicil

assuniplx ad coolemlllic

criicis

mortem, per lt«c non
iri

plandiim {i)

rormam

spccici.

liumo

}ier

cuni liteo
iioii

ec

(t)

ad

Deum verMW nalDram gcnuerit qux sibi
,

Deum
diis

sccuiidiiin iiaiur.%
.

nosii^ inlirmilalem videniioslra;

crnni aniei in Teriiale

ii»iur-.e

;

iia

at iiaiurx

assuqiitur

bic

pro naiurai

inriruiiiaie

non amiiieret vcritatem, neqne liomo
c^se desinerei,
S8t
:

f:ictus

D«us

nascitur quod

crat visuni.

Accipit

uiitbra

corpu»

cum

qui Deus est, honio esse coepis-

(cvangciicis iciiipoiHbiis). et species verilaiem, e( vt6io iiaturaui. tiov.
iii

non
iil

iiiielligenies

non

nisi

ei veri Dei virtule

tamen Deua a se demutatur

,

ciim

essc,

quod non esset, esset; nee lamen quod es:

bomiiii; iiobis

aut viiioiur, aut nasciiur, fauiiliari
:

G

^pi

_

555^ desiiierei

cum

iiaiur» {j) inlirmis assuni-

iiiter

se prapriciatc et nalivitaiis ct visus
csi,

ut

quod

piiu

non
in

esset.

iiisi

cx poteniis virtute nature,

qme

nalum

visum

sit; cl

quod visiim

est, ua,scei'eiur.

cnni
qiiod

co quod essei m.ineret, possel tamen esse
lixretica

Lt quia iiondum uubis collationis cvongciicx ac pro(1) Coiiiem^^/t^lur et prtvdicei

non ent.

impradenila, ei siulia

(5) Doceamtt$.

(2)
(a)

forma
Paucis

tpecies
liic

<j.

perstringuntur momciila, quilius probatom c»l eom esse voruin De.iiin, (|ui lioiiio a!)

(d) Rditi

,

inttitutus

.

mox

,

prntiolurt fiotlea

,

sino

riiim

;

ei

post p:\uoa,

(foccniiiiis

exlcge...

Deus ado-

Abraliam visus
Ccii. xviii,
iiTfciim,

«st.

Is

eiuin judex cl

Uominut ost

'iU ; XIX, il el xxi, 1 ; ^joteiis ad o:iine Gen. xvni, 14, bencdiclionum ai.riKoum Gcn. xvii. 19; pioriim impioruniijiK; juiii>.r, Gcii. xviii, i'6 , Abrnha: Ucus, Exodi 111, i; ab eo adorahis. Gen. xviii. i.

sponsor,

rulur eijudex preedieatur. S<*quimur mss. niiiiiis bcne. ie) V.it. bas. codex ^ui Deum Cdiii cuiii rcceiilioribiiK mss. irro/ii/i^iijlaiis ()'} Conciiinius alii , irreligiositiie. Sicul eiiim .•:i.>ii.siim. sensus pietite atqiic liaritatc dilataiur, ila iii 9ngustiim coiiirahiiur irrollgiosiiaie.
. <

(fr)

lia vciiisuis cdilcx Ciilb.
el

cuin

Gorm.
;

Alii vcro,

coiitfiiiplilur

pianlicfl.

lfu<

hps

cuiii

i;v:iiigrli«<i

Cuni liic conforaliir tciulomporc liqiicl sopcrius
,

(9) Ita niss. i|uoiiiodo cdiii, in Iwiiiinem.

lib.

\\

,

n. 4, et alibi. .\l

(h} Par.

salutii!

non

suce,

librariorum

hp>u

:

lum

(a'/<;»li»

misericordia; sucramentii vocari ipKi' Filiiis ,. cuiii l.ips. noR inlelligit esse vcriiniem, conseiiticntiDei iii rarne pro iiolii-> ^iSsil; speciet aiileiii illiid '' bit9, Bad. ci Er., nisi qiiod adduni Uci auie ViTiliiltin. rcomiie, in (|iio auiijuis ad exciiaiiilaiii coriiin lidcin liccliiis loss. Dci esse virtiitcm. Manif.-slo eiiini se se visibiluiii pr.cbuit, clin quo rcpr:csciitaviti|iiod S|iicilnr illud Paiili I ('or. i.iibi ait, Jesunicruoill\iiia f:i('.liiriis crat. iis qui satv,iiitur essc Doi viriiilom. (c) Apinl Uail., Er. ct Lips. foriiia:, omi^so voca(i) M:ijori-. olniiiaiis crgo siipplenlum hic qiuidiiiu Imlo specifi. In pluriliiis mss. foniiai tpfciei. Iii Gurh. uccessioiie. Qiiod in Ps. 11, n. :25, csprimiiur iii lnmc cl C;irii., fiirmii' spcciet. iii lino Sorlion. forimi: f,iteiiiudiiin ; Non enim (uni diiihitiilis decettione fit hucie. liciiiiciiduin ciiiii Par. ct (inihiisilain m.ss. formilitatis »ec.cfsl0. Ilomo qnippe, ait Augusiiniis. Deo niam speciii. Unc ciiim sibi volt llilariiis, qiiod ail accessii, iioii Ueiis de »0 receMl. Vide pjusdrm sorin. Kiliiiin 111 cariio n in iiaia diiluisso, 'lcrliilli.iiwis ti.xxxvi ,11. 1. Qiind riirsum Mil.irius lii ii^al (.wii qiiod p(»slm.i<l'iin riilnnis oral. Edi\cchiil aiilem. iiiiVo.fli>r quf in co /non. U. aliis vorbis sio enimii it i|llil coiilra. Prax., n. 10 «/ iiobu fidcm tleriwrei iiiiil iii/iriiil((ilti.<, iioii niiluriilet sunl, yd it^sumptif ut furiliuA ciedefeinai liltum Dci descenitisw in sa'culnm, reiiiiciililuis iuss. l't ai-giimeiiti (j) Kditi, i'i/iriii(F 41 cl relf^ Inle ijuid iji-alum rognoscecmus. Ii.iqiic spe liujiis vis |iorspi.'(:ta lialicaiur, 111 iiicmuriaui rcviuan. cies sa>piu3 assiimpia, in qiia vcliit in siicculo rcprie. diiiii osl, Spiriiiiiii saiicium iil .Miriu cunccpiionf susciitaiotur forma nasntiiri, ad hoc profuit, ul crcilipcr ip*.im vciiioiiioin iliLino i|isiim i'.sse Verbum, bilis llcicl vcrilas nasccnlis quod propria virluio corpuf; sibi cx oa loriuarit.
,
. ,

,

.*

,

Ht
iiuiitdi

DE THINITATE LIDER
s.iplenlia,

V.
Israe!

lii
es
tibl

opprobrium

Clirisii

non intelligens A stulat* benediciionis
iion scFilicns
Clii-iiitiig

{Ibid.

,

28

;

vid. Tr.
carii«iii

Dei esse virtuiein, el sliiltiilam
Dei esse sapieiitiain
1

lldei

Psal. Lii,

n.

91).

Subdiliir

sccnitdum
:

Deiis ergo idrirco ilbi

hnmo,

ad mysierium passlonis in carne

Deuni

in

nnn
liilis

esl, quia qui

erH
,

nnscilur, quia qui indemutaqnia impassibilis pntitnr, qiiia
qiii:i

carnis inRrmitate non nescis, ad sacramenlum tjeiiedictionis
(<•)

rst cresrit xlaie
qiiia

In

Spiritn.

Nec adspecius impedit quin
quin qui

vivons morliur,

inortnus vivit,

nmiiia in eo

fldes iiinno:ii;

nec inflrmitas avocai qnin benedietio
{d) ctRch
esi
,

conlra naliirnm sunt?

Rogo huc quid

atiud est, qunin

postuleinr.

Nec homo

,

bomo

est
i;si

oiniiipotentem esse, quod Deus est T

Nondum
,

vos sa-

Dens
qiiia

sit

:

ncc qui Deus

non

Oeiis (3) verus

cia ct veneranda Evangciia contiiigo

ut ex vobi»
sil.

non petest nnn

Deiis verus ess<«,qui

Drus ost,

US
Ex
Deus
niMi

Cliristiis Jesiis
:

in

lils

passionibus (a) Deos

(t) et {[)

bencdiceiidoetllQtransrerendoelnuiicu-

lege eiiira esii»

el oportei

cam doccro, quod

per
qiii

pando.
20. FiYiiw ex aHo 9iso Jncob Deus terus
oitentiiiiir.

assiiinpiam inflrmilalcm non amittal Dcus esse,
esl.

Sacranicntum cnim

fidci vcstrtc,

mysterio-

Deu> non

inielHfjiiMf

iiiti

ptr

Dmm.

— Tcuel adliuc
,

suorum
Jacob

vlrtute lestaia esi.

sacraiiienil evangclici

ordinem

lcgis unibra

ei

apo-

19.

ted

fidei.

m

liicla
,

Deum

vidit,

non ocuUs corporis
tu.-e

stollc.T doetrincE veriialem mystcriis suis veri geinuli

Adcsto

adesto nunc ineeum fidel
ir.ildeliialfS sibila,

B

prarflgnrat.

{gi)

In visn snmnii beaius
:

Jacob

Deum

spiiitu adversus vei:en;\ta

sancle

viderat {Gen. xivni, tZ)
velaiio est,

in

somoiu cacrameiili reNaiu el per

Cl beate patriardi.i Jacob, et in lucta lioininis inva-

non corporatis
et et

cunitiknplatio.

icscens, benedici te ab eo foriior deprccare {(Jeu.

scnlam descensus
demonstraior,

adscensus 3ii|;elarem od coeluin

«xit, tZ). Qutd

istud est, qiiod

iinbecitlum oras.

snper scalaio ictfuiuliens Ueus os-

quod «b inftrmo exspecias ? Htinc eiijos (6) benedictiones rogas, complcxu luo validior etkiis. A gcstis
ror|>oris lui,

lendltiir, et interprftiatio visionia, revelatioiiem
nii |>rop'ietavii.
el

snm-

Nam

palriarcha diciis,

ct

domus Dei

meniis tnx opos

dissiilel

:

aliiid

enim
noii

poria ra:U locus csso bic visionia ostenditiir {Ibid.,

quim

agis seiitis.
:

Tenes
libi

in

geslu luctx tusc

hominem
,

17).

El post mult.-sm gesiofimt ejus en:irratioiiein se:

inlirmnm

sed hie

bomo

Deiis veriis esi

qiiitur

Dixft avtem

Deut nd Jacob, surge
ibi, et

(2) {b) et

cx nuiiciipaiione, sed cx natiirn. Non enin> adopiivis
hcnediciioiiibns bcneilici te posijlns, p.ilriarcba, sed
veris.

adscende in locum Belhd, tt habiia
fccrijicinm
cie

(»)

fac ibl

Dao

,

qni oisu» esl
5).

libi

cam

retsderct a (a-

Cum homlno
,

luciaris

:

seu Doiim facie ad

fa-

Esnu {Gen. xxxv,
Deus

Si evangelica fidea pcr
(j)

Deam

ciem vides (Ibid
ccrni»,
i|iiod

30).

N(m

iuic oculis ini corpoiis

filium aJ
test

DoDm pairem
ni«i

habel aditum, et non po-

visu fidei
:

tua; seniis. Iiillrmus

serun-

ner Deiim intelligi; imnc Beus, qui hactEli posiulal,

dum

to

liomo est

scd anima tua secundiim visum C norcm Dpo incnmbenli In scalam
In lucla es
:

doce

Deuni salvata

8$t. JtJCob

post fu!em po-

nnde
('2)

noii

^criis sit.

Aal quae

in

uUoque

nalurae di-

(1)

£1 benediat nancupaado.

Descendi.

codice V:it. bas., verus Deui sit. Tuin do Evangellis cur subjiciaiur, Ex » .e m/m ettis, hsec in Uatth. cap. 27, n. 10, repeienda est rntio Nam et adveMvt e( po:»Q ejus (Chris'.:) ex k(fe est ; ita ui faDi'u~ c. i cite, inqnii S. Lco, serm. i, de Pentec. gins chTistianiis agnoscnt, inilia veleris Teslmnenli cvaiKjnlicis mimslrasse principi,-. tioc est qiiod ait Aiigiistiniis de catechiiandis riHJibus.c. 4 -.In veleri TetlawiitQ es( occultntio novi, >n nor.o TesUmeiito est Htmu(esi<itia r«f€r.i ; et (|iwsi. 55,siiiK;r Niim. EadeiH qiiippe sunl in veieri ei aovo, ibi obum B. I
(0) In
: ,
:

Plerique aiii libri hic multuin varisnt. Ediiio Bad. ciiiii ms». Vind. ao ftemig. habel, ei beaedicit nuncupando. Cxomplar Riiva; Majoris, el beiicdicit traiis(erendo et nuncupando. Corb., Prai., Faur. Colb.
,

ciiin

cdil.

!'>. el

Lijis

,

'jcnedlcff

tramfarem nuncitet tjiiua Sorb»,

pnndo.
iiis! i!i;iiiu

Uh
:

Ctfnseniiiini aiter

nw. Cf*Jb.

quod

.idduiit ;• juist beiieMcil. In C:iriiut. a prinia
ei benediced frnm(ertTt nuna sccumla iiiilciu correcium esl ut tii \kx\u, lcgitiir in Par. iiccncn in ms. Vat. b:is., al,

icgilur mciidiiso

r.upand.o
(luniiiodi>
t(!ro

m

,

:

Colh. el allqnot

:iliis.

Noii displicerel

,

ei

bent-

brata, hic revelula

;

ibi

prcrfigurata

,

hic manifeslnla.
:

Noii alio scnsu iir.ixime
liwienitit (idii veslr<B

liabei Hilariiis

Sicrarai?nvirtiite tcs-

myUeriorum suorum

Inia esi.

Qim

spcct;itel iiiiiium niim. 2'J.

Lci auiem
ei inlinii,'»

f.

nuncupnndo. Sed qiiidoiiid sit, illa heiiediclio ponitur in irinslaiii^ne ac muiaiinne nominis, qu.i cx J:icoli l^rai! nniic.ip.iiiir : Qnia Itrael Denm videns sit, til diciluriii psal. v.i, n. tt.
dicit Isracl

diicet Fiiiuia per assuiniitam

Infirmilatein tion aiiiiiin aliena

(^)Sola
somiii
:

eiiitii)

Bad

,

in

usn somnt

:

nlix, in vitu

leiM qiKui enii,

cum

cuin,

ei>:i

casiiganitir ex mss.
Li|is. iK"?noii mss. V.il. Ins., cic, dcsienJe. Heliiiemu<; ctini P:ir. es

spccic. OeiiiH
(i")

iia

lamen ei :!giio-cil. et [irn(iti;!ur. inss, At editi, btnediciionem rcgas ; ei
car/iis liumaiia
:

(/i^Did., Er. cl
•.m\.
Carii., Corb.,

tenc* in g,^siit.
(c)

nptnnn codice
natnra,
ila

Col!).

,

udsceiide. Sic

lib.

iv

,

n.

Ui siipra noinine
,

bic
-

2S,
iii

Siirgens ascc"'.-.
(j) Ita

dixiiia in

spirilu significatiir

.'ideo

ui J:icol), licneluss. nisi qiioii in exoin|ilari Vst. bas. e»

diciiuni'111 )ieieiidn
rit, <\\\CM.\
(II

naturiiii illius divinaiii prndide

lioniine cernctiat iiifirniuin. Juvcrit huiic

locum
(rf)

c.Hiii

Vai

!>as. iiiS.,

alteru tracl. pSiU. i.n, n. !2l, coiifcrre. ncc komo injirmus o(ficit, quiii

qui

komo

e*l,

Deu$ non

sit.

Non

displicet vert>iiin

lcgilur, (uc it<i iacrariunt. In vuigalis autein, offer sarri(icitiiii. Paslo aliler hic Uicus, lib. iv, n. 28, sic refcrtur ; fac ibi aHarinm. De<i qui appwuii tiiri : i|(iml iiidicio esi liii^iriiun sx\m ex uemnria
iiiio Coli>.

offidL

Scriptiiras referrc.
(f)

M^. Vat» bas., unus Colb., Cara., Oeus verus sh. Ueliueiidwn; niii;» aiiis, Deusietus ai.
{c)
{()

Ilic

resiiicilur iltud

Jo.'<n.

Tir,

9

:

Nemc
.•>

veriis

Verba
iioi!

et

bencdicei^do. ct tyimsfeieiiiii) pI

imncu-

ad Palrem uisi per me, neciion i8tni> i\!a(.i*i. i, ^J" iVcijuc PiUrcm quis novil nisi f rfe.v, iH cai Tuhifit'. }•'(.lius revelare.

piindo,

iiaiiel

nptiinns tode!iGij!b.,iiecn(.iii Gcriii.

145

S\Nr.TI IIILAUII EPiSCOI>l
aii|u<; iiJeni
l<(-o lf.(|iii-

lU
ncns
Aliralia;, ol Dciis l~n:)c
,

vfiviiAS cst, ubi ojiisdcin naitir.o iiiium
iiniiKMi
liii
.

\

qniil iion veriis e>t

ci

esl' hiMih visus csl, Kciis de vi^o
liisi

Ocus
Dcus

J:icoli?
111

Iloruiii ciiiiii aii^clii^

dc

rul>:i

Ioj|Uciis

Ncni iiolutl l>cus
liniioreii)

per Dciini
iii>i

iiilclligi, siculi

«'teriiiiiii cst.
,

Ci
:id

iic

:i<(o|)tivi iioiiiinis

rurciis
(|ui C!,l.

iii:r

»

iiobis

Ocus
nec

pi-r

jiciiin jcripil.

uccasiuiiein
Ita
icii

ioi|ultur

Moy>cii Dciis

illc

,

Naiii(|uo liDixiraiidus es>e ilociicnl
lioiioraiiduiii
.

nou

iiiletligetiir, nisi is(e
iii-i

ciiim scripluiii est; Uixil uulnn DomiiiHi nd
;

Uoyab

Dcus scictur,

liic

lif/o

tuin qui sum. Et dixii: Sic dicet
iii
,

filiis

hruel:

l»cus Ktiius Ml. («> llabcl disi>ciisaiio(fc) «acraiiienloriiui
iiiiM

Qui

est,

mitilnie ad vot (Lxudt
;

11). Cceptus

suiiiii

ordincin

Ail

Dci liDnoreiii pcr Ueiiiiidocciioiiieii
:

aii)!e!o

Uei scrmo est
^uliitik
iii

iit

stcraniciiluui itiiellii;aiur
iUcio
,

Tciicl iiuiura

siiiiiii

noii aliud
Filii

ulcrquc

liuniaii:c

Filio:

Dcus
Deus

ALr.itic,

cl

.|uaMi ItiMis csi
iiDiiKMi
.1

Ei inicr Falris ei

naiui;c iinius
(r)
liiius

Ucu» Isaac,
iiicii

el

Deu$ Jacubest
ad

ut ci naiur.x- siix iio,

117

uiiuiii,

qiKCro qiioiiiodo Dcus
iic

sit: niillit dciiidc

isr:icl

qui csl;ut

sc |iossii ilcgeiicDrc,

vcrus

sit.

vere iiilelligeretur essc qiiud Dciis esl.
23.

'21. Ail lioc iion siifficil nrcitUirii

doctrina aut viliein-

Nec (ultum

ette

(/ni

ligein

dedit.

— Quid
urcudain
si

ad

iiocciifin.

- ^on

csi

dc Deo

buin:iiiis judiciibsciitieniu

b:ic (e) iiiellicax liajiciicx inipictatis stuliitia vesaiio
spiiiiu

diioi

Mc(|iic eiiiin nobis ea ii:itura e^t, ot sc
^iiis

cue-

ineniiris, et coiitr:i lanloruni patri.ircbariioi

icstcin cogiiitioiiciii

viribus efferai.

.\
:

Dou

dis-

g

sciciitiaiii
zaiii:iin

HSKfi^^rosi

sciniiiis Iriiicu

zi-

ccndiim
iiisi

csi

,

(|iiid

dc Dc:o

iiiielllgciiduin sit

quia nou

saior iiuctiimus iiiicrscris? .^ed

Moysi crc-

sc auctorc cogiios(itur. Adsil licct sa;ciilaris doc-

dcics
qiiod

,

crcdcrcs ct Dco

Uci

lilin: iiisi
sii

lortc iieg:ibis

lrin;c
liacc

claborata

insiiliilio,

adsii vita;

innocciiiia:

dc oo Moyscs locutus
Dci
:

Qund

ruiu

iicgaic

quidcni proficicnl ad conscicniix graiiilalioiieni,

volc», :iudics vcrbis
crederelii [()
tii

.Si

^iiim

credeniis iloyti

noii

lamcn

cdgnitioiicni

Dci

coiisc(|ueniur.

Moyscs
/Egypcx

(oitilan et milii;

de

me enim

ille

taip'
into

in icgina! (iliuiii

adopialus, ct(<<) oiiiinbus
eruditus [Act vu,
i-i),

[Jotiu.

V, 40).
,

Arguot

lc

planc, arguct

illc

tionini d(U

triiiis

eum

iiiiqiie

lcgit voluiiiliie

qiiani uiaiiu Ucdialuris

pcr aflgclus
dedcr>l
qui

iiauiri- .ifTcciii

l!ebr:ci injuriani luorii; /tgvpiii ultus

disposiiani

."iiSi

eful. Ct i|U:crc
)

an qui

legeiii

cs^et (Exodi

li,

12)

,

Deuin

mmcn
,

palcriianmi bcnc-

Dciis vcriis e6t ^l

,

ciin> utiifne

Mcdiator

sii ille

ilicnoniim ii^-sciebau .Namquc ob iiicluin cxdis piodit.T

dcdcrii.

Aut

iiuniqiiid

uoa

oiiviaui

Dco Moyses pu,

.'tgyiaum dercliuriucns
cs>;ct
,

cuiii

iii

lerr»

Madian

piilum

cduxit ad

nionteia

(Exodi m\.
iii

17)?
(ii><<.

Aut
iO)?

pasior oviuiii

igiicni

iii

lubosine concreniauqq-)- Nc-

iiiiiiKpiid

non Dmis de.scendit

moiilcm

lioncriibi conlueiis,
rogavil, ci

Deum
nisi

audivil.et iioiuen iuteriti.l el

Aiil lorte r.ilsum
iiiliir.o sii.c

buc o(.adopliviiin potius

(-2)

quaiu Ig)

naturam coi^novil {Exodi
per

Doiiicii esl ? liiiclligc

personautes luUas,
for
liii-

quccnim hrc deOeo,
ul ipsc

luissenl. I.oquenduin ergoiion aliier de

Deum, cgnitaessepo- „ 9co esi,quaiii
eumque verim
esse

cl laui|iadiiin flaniiuas,
tiaciiiiii

cl

c

munic xsluauiem
Dci coiisciuPl
,

fuuiuiii,

ct

ad

:idvciituiii

ad

inl> lligciiliaui

uoslrain de se loculusesl.
,

liian.o

iiiririniuilis

lrc<>i'lnlioiiein
(/()
,

et

a

popiilo

,

22. Filium

de nibo locutnm
,

oialo ad liiquciidum
Dci

Moysc
111).

,

coDlcssani sub vocc
li,i

Deum.

Angeius Dci est

qui

m

iguc dc rulio apllabes dis-

niortcni {Exodi xx
(|uo

Tibi,

rctii c, luiii

cst

paruit: el de rubu in ignc Deus

loqiiitiir.

Dcus vcrus,

hraol lanium loquciilc niori

tiinuil,

peiisaiioucm
iion nalura
.

in

angelo
iii

,

quia in anjjclo officitim est

ct voceiii ojiis

biimana

inlirniilas nuii lulil?Tilii

id,
-

babcs

nalur.c

numine Deum,qula
non verus
es«.

Aii-

circo

Dens non

est, qnia ul

audirtfs (i) ct vidercs

goius Del
(t)

Deus

cst.

Sed

forte

Num-

pcr

inliriiiiiateiii

liominis osi

locutus? .Muyscs

iiiuii

Deusvetu*
Kdili,

«':>bcst

(2)

A

ms. abcst quam.

(d)
\iiie
•ie

Habet erao. Melius
iiiseriiit

erqo a
:

mss.
ut de

tio

ciim Jacob jiule lociilut esl, qui etiam anle
viu Dei

Imbet,

traMiiiis
est

llir juiiua est

tionein carnis el viius est, et
essei, et

atsump • Deus adorandus

in

Euaiiijc/iii lestulus
iii

liiiic
iii

Daiid

ca:li

portum
ad-

pnria

iio/i

esl

pro(itetur
diti sc

fjtulino

:

qu c

vcrb:i

iiiio cxciii|il:iri

a vcrliis inierpolaloris
(i^)

de Deo. Hic noii salis sibi casit pessimo oiimino digesiis.
,

lepcnsse sane ad illiisiriindiiiii locuni,

ait, sibii|U>- viileii ;is-ul.i. Pcrtiiient
(luoiii

Vclcrcs

proxiiiic

ex \cr.'

riii/i:

(imn'«i/i l''qypiioColb. cl C;irn. dissideiit a verbis Actuuiii, omni sapienlia
libri
,

bis Joaiiiiisac Malili;ci illiisiraviiiiiis. sacromfiioruin nuorum or(ii(icm liips. (fr) Kdiii , bic cxi>uii)iit |i:irii> «iV. n ud. S»b oliiio Par itciiidc
li.ilict

D gr.^cce r«Tio
spitiiu.

'jofia..

(e) Viit. b:is.

codcx,

iiifetir hcerelicir siHlliiiir

vetauo

mrem
11

ducimitr, pr>> dot pcr Ihmm qui ei
ilc. Vorlii tlnreo

mm

.

Al

.ipii>l

Kr., nd

hc

ho-

vila est el poila

docemur, cx

closscin

dicitiir iid

ooni pra'poMll>>ne ad imilla >unl excinpla. ^aiii p^alimis cxxx, u. I, iwt el maiiiuetudinem (loceiis. Videsis alia iii nol. ail tract. psal. cxxxi, ii 1. D,o pus\el Deiiidc iu (V) V.l. b:is. co>lc«. Iiliusu
p,>liii>is

S

{() .\liest forsiiiin a velustinre ms. Colb (g) llic addimus quam auctoritaic ^elu^li codicis Pcdi in Vaiicano. Qui c.vciiiiil.ir C:irn»iense :'nie

aiiiiiis

700

rcci>giiovil, eanidcin pnrliculam
,

iii

co

sii-

liuinililutem

pcrsriin<;ii

un.lc nhiiiiuit tn
oiiiilliliir.

nno

m.ss.

Culb. In aliis

aiilcm libris
lii
ii>'

(h) In vu'gilis,

Moysi Reciiu^

in niss

Uoyte,

sci-

ins.Vind., unn Vatic. ol apml Itul.
iiis.<".orli
.,i/o(<

tteiicijire.

I

uiii ui

d
(i)

ab
lii

lsr:icliii^ or.iio ui

ipsc pro eis loqiiciviur Deo,

a scoiiiuUiiiaoii

,

iic

«"ii vernt tit,

iii

Viiid.

lcrrili

ucrid.

iK

Niliil iiiiil:(uiluui,

miI

iia iii.cllinciiduin

Dci vooc inloriroiit ins. Ciirb. ac paiiois aliis
Il>>c sili.

,

«
,

viveies' leclio
(piciii
iii

Mi

viriis. ipiasi ui i/i"i iicikj;

qmnl

llil.iiio l..iiiiliaiis-

iiiiii

spcrnenda.

vult. .Vo lllo

nia,

siniiini.

Po>l 1«

"•:'''"

»''.
.

siibliiiiijit

Kiasniiis

,

cuin

josl:itc

loqiionicin

»udir« liiouil p(>pulus lc^is
,

ne

pricsumpM

ilivim lionont

nalurte in sc diviinv proiesfiost

t.iia sit fcritiiic.

tlunc auicm

sucramentum

in ini-

niorcretur, lllu Dcus iioii esl qiiia i.mi ad iiillriiiii.itciii luaiii se accomiiiuilans iii biiiiiiliinc i'.>riiis iibi

U5
tciii adiil
(

I)K
Ibid.

TRINITATE LlBEIl V
sa-

lif,
iit

-H); diviiiormn

et coelesliiiin

A

Deiini lex csscllooula;

n;iturain noininis per auc-

cr.iniciiloriiiii

ciignilionfin

qundragiiiti

dieium ac

toritaiem dicli proplii
ceni le

tici

negarei

,

adjecit

,

Benediuiiiiin

iMiciiiim lcnipore
ciciii

adepius est.omnia secuiidiHii spemoiiie veritaiis
se Dei
,

Oeum

veruiii {Esai.
,

txv.lC): ulperid
in iilio

osicnsx

sibi in

iiisiitnit,

pei

Deiin) totut» lex csset

esseique
,

Dei Deo no-

faniiliaritalem loquenlis ad
lis
Siii

j;loriam c lanlaviilliis

incii poiius <)iiain veiii.is

uno

(d) tantuin

vero Deo

inconspicahilis

siimpsit,

cl cornipiivain
vicin.ic

intelli^endo.

Et forle tontradiccre nos dictis tnis, o
ut

sperrem lux intolerabilis

majestalis
,

iin-

sliilte, arl>ilr;iris,

iHgcmns uniim Dcuni
le
,

i/eruin.

plevit,

Deum

iestat«ir

,

de

Ueo

loqiiiiiir

:td

liwnc

Non

plane iieganius secuMduin

(idrsc,

&iciiti lu)

adoraiiduni cuin

l.tiiiia

geiitium angelos Dei advoini-

coiiliieiido.

Ilxcenim

lides iiosiia

bx-c conscientia,
i:l

cat, biijiis piacitas

beiiedictioncs Josepli vcnici
,

bic seniio Cbt. Sed inlellipniius Dcuiii unmii,

cum-

prccatur (Deut. xxxiii

16)

.•

el

post

bacc solo con-

dein Deuoi veruui. Nec
in noiiiine, iin.x
in

coiil'e>sii>

nosira penclitalur

ces>o

ei niMiiine,

audet quisquain negare quud vcrus

naiura

{e) Filii

uiium el verum
tii;r

est?
24.
stini.

Dcuni pr;cdic3l.

Disce conlessionis

inlclligci;-

Summa eorum quce

liocce libro

hactenui probnlu
iiosiro

tiaiii

,

et

uiiiini

ac vcruii!

Dcum

cogiiosce, ut

unum

Niinc quia

oiiiiii

boc seimone Deus verus

dc]i

ac veruin Dciini pie pr;*dices. Kapis cnini ad inipielaiein tii;im relii;ioiiis nosira;

inonstratiim existimamus, niillam intcrpositam inlelligcntitc ratiiinein fiiisse
,

prolessioiiem

oi (juoii

ut

el

Deus

fal-

est
lani

iiegas

,

duin

qiiod est noii neg.is. Sic (f) slullalJis
,

sus in seiisiim liumanie meiitis incidcrel, ciim Deuni
ci Deiini
,

sapienli.iiii
verit;itis.

ut verilalein (icrimas

t.pc-

ei

Dumiiium

cl

Doniinum

lcx locuta sii

cie
ris
,

liuiiiii

120
pia
,

vernm
quod
a

Deum
inagis

conlitc-

neque

in

iiomiinhus naturisque signilicalam divcr,

ul

uniiin
sic

verum
esi.

Dium
Sic
sit.

denegcs. Professin
iiiipia csi
;

sitatem ruissc
tiira; ct

nc nnii sccuiidiim
pnssci

H9
,

noinen

iia-

eiiiin

lua

putatiir

iiaiurn noiniiiis

iiitelligi;

cum

virlus

sic

vcra quod falsa
pra.'dicalur
,

lc

iinus

ct

veriis
iiliiiii'

Dci

,

potesias Dei, rcs Dei, tiomcu Dci in co csset
:

Deus

ut iion

Negas enim Dei
non
iicges
;

<\w.m Deiim lex prcdicibai

(n) qiiae

sccuiidum saad pcrsoiiae
si-

Deuin veriini, cura tamen

Ueuiii

Dcum

crimenii c\angclici distribulioneni
giiilicaiionem
,

lamen non nalura conlitendo, ssd
veritatein

iioniiiie. Si iiaiivi-

denionslrarel

et

iii

crcando iniindo

las ejus, iiomiiiis poiius est q;i5iii veritatis, potes au-

obeilieniem diciis Dei Deuni, ei in (iguramlo liomine

lerre iioniini
cst, qua>ro

:

si

,-;(;!Oiii

';re

Deus

natiis

tommunis
rein
,

scciim ct

Dei

iiii.nginis (b)

Doum

crcatoa

qtiumodo possil con vcre esse quod naiicga cssc. iiesit; aiif si csi. (l> ((iio.iiodi)
,

el in judicandis S;>domitis jiidiccm
,

Oominiim

tiiscst?

Aut

Domiiio

et in

hrgiendis

l>eiiediciioniliiis et in
:

de-

qiiod cst iion eril

cum

iiuod est iion possil esse

,

ul

ccrnciidis niysieriis lcgis

angclum Dei Deiim

ut ad

C

'"*" '''

(!/)'

^^

''•*

nativiiate qiiidem
i>.itu;;ic

mox

eril seniio.

saliitarem confessionem in patrc

Deo

et in

lilio

Dco

Iiitcrim taniun

dc veritate

Dei impietateiii
;

Deus scmppr ostensus
liirai

,

natnrae veriiatom ipso nalex

m(;iidacii tui proplieiica (2)
ita lanieii,

confessiune convincaiit

nomine ednceret

,

cum

Dcum

iitiumque

si-

ut

iiiiuui

et

verum Deum

praedicari a iui-

giiificans,

amliignilatem iioh relic.querel veriialis.

bis, iicquc(/i) Sabellii liaresis ipsiim

Patrem

sibi ct
fiiio

25. OccurriltiT hiereiiris Filiiini
libus. Filius lioc est
iiiinc est
iiiipie
.

D um
Cfi.

rerum negnn-

Filium prolessa

proBsuiiiai, neqiie

tuveritaiem dc

vne quod nums

— Tempus jam
roti
sin;iiiiiis,
,

Dci iinum tantmn Deimi

verum pr.xdicans

nieiitiaris.

iit

quod

pie et religiose lex dopuit.
^tuliitia;

20. lloerelici subdole Seriplurain inlerpolalain rilan
tes rfvincunliir.

fiirio

liTreticx

pridifari
:

!Siliil

pliue in se haliet sapienti;!;
rpii s.Tpii^nti.i;

qm-

Dei

liliiim (c)

nogalur.i sic coppit

Audt, hrael

iiiipielas
ulii

:

el

Dci tiinor,

iniliiiin

esi

/>0)nin)(.s

Deus

luiiii

nnuscs ID^ul.
iii

vi, i).
,

Et

i|iiia iiii-

deest, auferl secuiii
infirinandara

omne

exor.iium prudenti.i'.

picias

ejiis

pericltlaretnr

iioiiiinc

cuin Deuin et

Ad

enim Dci

veri in Filio lidein

propbc-

(1)

I'i

.inlericMri

,

quomodo quod

eti noii possii esse

(2)

Profeiaone.

ueiiuniul. Cuiiseiiiii Liasiiiiana ed. cutn libru iiuslro.
loi|uitur, ui aiidire
j;iiii

eum

ct videre

iiossis
'.'

,

seii

ut audieiis

eum

absque formidine vitx lux noii lilibri. quoe,

D

{d)

Hoc

esi, quia

unus tantum Deiisvenis

iintelli-

geiidiii; est (e)

liieas

Carnut.
.

ms.

cum

niio
,

Colb. Fitium

:

niiiius

(d) Lips. ei f'ar.,
lc.\.
(/<)
lii

quem.

Alii

vero

puta

e.xcusis

Dominum.

Vfrrius in aliquot

mss.

senieniia ccriiitiir quaiii in cirteris jiicssiis sit Hilarii .sermu. Dicit Deum creatorem : qiila ile Filio scriptuin est Gen. i, 27: Ei fecit Deus lioiiiiiiem. Addit coinmunis se-um imaginis : quia ei

Denin.

Ek

liau uiia

natura Fiiii id est , iii asserliocic qiii non tantuni ex nuncupatione el ado|itione, Filii scd ex n itura sil Dei fillus. (/) Iti Par cum niss , id csi, sic fallis cos , qui lniqnam Dei dictis. At maiiis raiiuiiciilis plus credunl Bad. , Er. et Lips. , s(ti/la inundi sapientm : quod quinto ac sexto casu poiest intelcomniode etiam in
sincere.
llliid in
,

Pa'er , Faciamus hominem adimaginem noslram. Pust rommiiiiis »«11111, subjiingii ei ^dt ; qiiia quc prius iiiia'jO communis , postea Dei iinius esse signiOcatnr bis verbis Ad imagmem Dei feciteum. Hiixc partieiilam el , aiile D:i imayinis iie expuiigas, qiiamdixit
, ,

iigi.

vis

iii

iiis.

Iias.

V;it.

((> £r., Lips. ci

non occurrat. Par. O^iim negaiura. Abesl

mss. Icctionein, (|uam (g) Editi, ut non. Prapforiious lanien non alia ratione sic inlelligimus, quasi lcgcre essct cum iion p?'ssit (ieri , ui aliqiiid non sit id qU'id cst (A) Aliqnot probae noiac mss. Sabetlia: ctii vici

Denm

a Diil.

ct iiis.

msi. Vai. bas. ctCarmn. |iarticubni (|"i.e nieliiis alicsl ab aliis lilnis.

sicvi |>ra;(isiiiil.

It7
iu:ii'<

SlNt
surniu
(irolciliii'
,

H

HI|,M'.II

KIMSCOPI
(.

liS
17).

t|uci

clii.'iuiii

cm,

Ki beneJi

A

(I.

111,

N.

Nam

uii<iiii; Ili

vi-iicraiile^i

Paircin,

teut tt Deuui utrum, rriinuni liu;c iinpicluiiii siultilia
Tuil,
iit

vciiiTarciiiur el Filiuiu.
ei jiirabani

crgo Duuiii UcnciilicQkint,

<|uai

{iupple

,

ub

iiuilnui

|M'i>plmu) su|turius
;

pcr eimi. Scd
:

propbcu

lieiiedicenduia

diclasiiul, aul

iioii

inl4'iligeri-iiiiir

:iul
:t(l

iiiiultecta
)|uaiii

Deum
liaiis,

veruia lcklatur

v^riim Oeiim iJciroo prouuo-

cunicksenl,

t'iceruiitur.

Tuiu

(Jciiidc

to

quia per niysterium astuiiipii citrpuri» nnii ab
cii

(rautl«i)i nyllabu: (n)a«ijeciiuiie, nuji

in

liliriii

iion

ex-

omiiibuseiseliii
tuil vcri

Dci vciitas
ubi

iiitelligeiida.

Etopiw

sial, instrukll:

iilultiii^.'

sux

in

cu usa

iiieii(l:icio,laiii-

i^oiiflrmatioiie,

laUi

pritruptura ciitei
senteiiiias

quara &u:\h euls eo utu^ue

aiililbeitiiu <i(ics

ensei

,

ul

asseriio. El sintsulas dictoruiu

ooruiudem

rcquircuilain estc ipsuia Jicionim pro(ibeiicoriim nuc-

rccsnssamus.
28. PropHctiahKC iiliquid praitenSf tt atiud fulurum
signilical.

loritilcm iioo puUrcl.
Beiieiiittnl te Utuiit
tliccui

Nun

ciikii

ilu «cri(ituni
1(>)
:

?«l

,

verum {Eiai. lxv,

t>c<i

Den^

Quud prwseni, ai hrael earmiUiw
attinet,

;

qiiod fu-

Ueunt vtrum.

Nam

nuii cxit;uuiii

auibiguitatit

iHrum, ad tpiritaUm

~~ Propterta
nit/ii,

lic dicit
;

Do'
»ot

momeiituin est

iiiler le

Dcum

venisn, et

Ueum vitum.
,

minus

.

Ecce
:

qiii

serviunt

mandiicnbunl

{'ersuiix eiiiia alteriiis
le csi:

viil<;uir

esse proiiumcii
syllaba

ubi

v«ro esurietit
sitieiit

ecce qui terviuitl nulti, bibtnt; vot vero

cxuniin ubi pronomiois
»A auclorein

non

erit, ibi

{EiaL lkv, 15).

Ci>2nU6ce Kub coduiii dicio

II) {b}

dicii reloriur et

uoaien.

B
unde

utriusque teinporis siKuiticaiiuneni, ut saciamentuni
assei|iiaris ;ctalis.

12}
DcUiii

17. Intle Fitiiis otiendiiur Deut verut,

Qui eniin terviunt

uiilii,

inanducafuluris

•jinufiKMt

fatxum.

Filium Sciiplura
veruiii,
911!

liic
i

pradicuiis

bunt. Religiunein scilicct

prxseniein

122

conua morem addit

fuiuri eraiil

prxmiis muneralur
futurx
silis

:

ita

ul praescniiuin iinpielaiein

quibut td lalertt.

~ Bt ut absnlutu
sic dteit
,

inlelligcndjc veri-

acfarois pojna conliciat.
iii

Deindo adjecit,
lcetitia
;

lalis ruiio sit, ipsa iila

ex solidu prophetai

dicta sub-

Ecce qui sertiwil mihi, exuUabunl

«01 «u-

dentur. Propierea
inihi, ntanducttbuKl

Domiiius: Eccequi stniunt
:
:

tem clamabitit propter dulorem ardit
iritione tpiriiut

vesiri, et

a con$u-

vus vero eiurietii

ecce qui terecce qui ter-

ululabiiii {Ibid.,

14).
fuliiri

Secundum
el

wunt

iiiihi,

bibtiti

;

vot autcm

iiiielis

periorem sensuni etiain nuiic
temporis demonstraiio est
ttiri
:

prxseulis

viunt mi/ii, exultabant in lietiiia;

Vdi

auHm

clumabiti»

ui qui

serviunt, exulia-'
in

propisr dolorem cordis vetlri
spirilUJi uittlabilis.

et (2) (c)

a coiitribululioHe
vos nonien vetialerliciet

sint in ixiiiia; qui

vero non serviuiit,

cla-

ReiinQuclis

eiiim

iiioreatque in uUiltfj pcr dolorem cordis et conlii-

irtim in lcelitia eiettis inen, vos

autem

Do-

tionem

spiritus

mansuri

sint.

Dcbiiic

subjccit

,

ntinnt. Servieititbat vero nuhi vocabiliir noinen );o!'a»i

Iteiinqueiis

enim vos nomcn vettrum

in latitia elenit

quod bentdicetur suptr
verum,
t( ijui
((slsai.

terratu

:

el

benedic<ul
i.'j

Deutn

meis, vosautem inlerficiet

Domiims

(Ibid., 15). Seriiio

juTHM tuper terram,
Ltvii, i5
rt ieqq.).

jaroiap,!
NuiiHldaiii

Dcun G ad
c.i
:

ciriiaicm Isracl est
cui exprobrjtur

cum

futuri lemporis significasiiiiui clectis

viTKm

lutii

tiuiie,

quod iiomcu

Dci

caiigii eKi,

cuiH

coiKuemdn
lautjc

pra'dicali<>uis 'axccdiiui'

reliciuriis sit.

Quxro,

qiiod lioc nonicn sitT Ncm|i«
ialerr>i(;<t,

ei r.>tiun«ui Hovilult» (5) ratio (u)

falsiutis

iudiicit.
eiisii.is-

Urael, ad qucin tuin crat senno. Deliioc
(|ui sit

Cusa ciiim aaiea
seiit, et

de

Deo

proplieii.u

Lodic hracl?Et quidcm le&taiur Aposioliis,

ad Dei digniiaicm ac iialuram demoiistran-

Qui

spiriiu,

non

liitera, ()ui

iii

regub
11,

Cbiisti proce-

daiQ simplcz
1'uisset
;

d soium

Dei aoiuen coiiimenioraliira

denics, Israel Dei suiii {Roni.
i9. Filius triplici tiiulo
ditur.

29).
otieH-

bonedicenduiii

ram

m

qu^rcndum cs>:, <|ua riiione ounc per b^saiam Dcum vcium, el juraiidum suptir terDeum verum propUeiia^ Suii ilus prxloiiuatur.
sermoncui bunc res luturi
nuii
nit,

Dcut vtrut ab Esuia

Chiittianum nomtn novum.
sit,

Tuni pra-tcrca,

cuni siiperius dictuiu

Prvpirrea

t>c dicii Domi:iiii;

Elpriiiiuin nosceiiJum cst,
teoijKiris nuDtiare.

intelligeiiduin est cur iia
lein inierficiet

huc conscquatur,

Vvs ausibi

Et quaTO^un Dcusverus Judxi

Dominus

:

deinde pust ha'C quid

qui tuni secuiiduin opinionein <lud:c(M'um ei beiiudicebaliir

vclil bic seriDO, Servientibut

vero niiki vociibilur no-

et jurabalur.

i)ain(|ue

sacrameiitdm

men naoum, quod
iNuiiif^uid

henediettur tuper lerram

(IM.

\i>).

mysterii Dei nesciemes, ei pcr boc
ranies,
{\)
i;2j

Oei filium igiio-

ambigiiur in co quod dirtum
el in

est,

Propierea

Deam

idntum, non ct Patrem venerabaniur

^

iic dicit

DomiHM,

co quod sequiiur, Ytitauiem

Ad

nuctoritaiem dicti.

(5) rutio veritatit.

A

coniritione

(a) In inss. adjectio. Hoc vitium Arianis uBitalum fii<sse discimuB e^ A.'iibrcsio, giii, lib. 11 Je fide, c.

nod.

iiuin.

iiifra, n.

55 , ulitor. Quod bic ad auttorestt dicti Sl, dicitur piOtes lcquttitem. ms. ae noiinulli
alii,

,

1S, n. iUS, ros ut Scripluraniiii lalsiitores, et iib. v, cap. t(> , II- l'iZ, ul caiuuideni inicrpol.iiuruk Ir.tdit» cil : •v>i(liiC ii< sesiis Aquilcicnsis sviludi T. 11, p. 7!I5, IVilladio criliiiliis liujus coiiocto (licit, Fuhari a vobit diviiiat Scripiurui hodie ciiiinrubumm. Uiiue ky-

{c) Carniil.

uti

niox in onmi-

bns,

II

r(7R(tiiion«.

^{d) Cditi cuin inss, nuii paurin. roiio veritaiii. Magisanisitcuiii [icrvctuslo rodice Co:h. ei tirrni, i.ec'-

nodi liujui

Piitieii eiiiiit,,

Aiiibrus. x,
1

11.

U tt 7, apud
de fuUi-

iiiiperulorci expo.slUl:iiil, ((uod ila tnle s:inl, ut [ntcrenlur.
{h\ Oiiiiieti

t,'iliir(;uli

prope

iiiss.

ad auctoritatem
loco

dieti, Inter,

duni U>larios vcrbu absiractu, locu concrcti
iiiiiiaiiiii

uc no~

iionCoib. ab aiitiqua uianii scrund.i, rotio fuUiluiis, lioc cst, ubi lalleiuli ui erraiidi siiliesl iiliqu.< rauo; ut, v. g , in Clinsiu iiiystoiiuiu asMiiiipii corporis piitiist csso raiii iuulu qiiiii lalhitur ue uuiii vcruiir Druni crcdai. llxc lcciio pi<strouiis )i(ii'is nmiirri
vcibiscoii>lrmaiiir.

vocabiilu

niiclvrt/uit.i

iiiirlorit lib,

de Sy-

il9
intcificiet

r>E

TFIINITATE «.mER V
iit
(iiii

ir^o
!;i!elligaiii!,

Domiitus,

'h\

li^monstratafn f«isse,
(n)
tjui

A

gnifHMsse

et cin

per

no^um nompn
i«i

scr-

ioqucreiur, et qtu iiileil<;clurns esscl,
iiilelligerolur
sibi servieiiies

noii

aliud

vi:aor. et jier

quemejt:sdem nominis
ft qui
licnedicniiit'

terris

bcnect

essc «juani
iiovo cssel

iioiniiius

;

ct postCLt

dicia

si! novii;!«,

Deus

\crii»,

nomine

rnuiicratuiuc, et

qni jiireinr [)eus venis; qiix omnia
piiriim

Don ignorarclur

el ii.iprnfilieiis IdCiiliis esbe. cl ''loi

plenitiidinem Kcclesia)

liries
ii:i

secundum tempia in Domiinim
?e
iii

rum aique
que sermo
qiiid

impioruni juiJex ruiunis
rcliquiis (0) evangclici
ei
iii

Mystcriiim
saernmeiiii,

iia-

Clirislnm religioiie proflietur( ei
ticos

eo proplic;il-

nc

scrmo coapiavii,

ut significatioiiem perBonae

in

Dolinho dicenlu
:

Domiiio

iiiicrficiciiie

terius

adjeciioite proiioininis

non novaret. Si cniin

anibigi possil, explicuit

Scrvientibus

vno

niiki vet-

•jddidisset, le

Dttim rrrnm. rcfcrri ad aiteriim diccii•

cabUHT

naineii

novum, i^uod baiedicelur

i,:i})(r<eir(im.
ci<t

lissormo poini^sci
(icatiimis

sert

cnm

aii,

Devmverum,

sigiii:

Oiiiuis iiic fuluii leiiipons seiiiio est.

EtquoJ

iioc

iiilelligcniiam
qiieni

penes loqncnicm

roliquiij

iiovum

iioiiieu

reli^ionis,
s:i:cuiis

qiiod

benedicetur sujier
{r) aiitca noii
cst.

cl qiinnKjuam
aiiihiiiaiur
;

pr.^scos sermo signiliccl,

nmi

lerrain?Si
l>eAlitudo

a

Ciiristlani Tiic^iliuii
,

tamen conncxa
iniclligcnrta,

snpcriiisilicta, ciijiis pvn-

UKiquam
lioc

luit

(1)

imiic

novniii

fcssio isia

slt,

demonsiraiii. Ait cnini

:

Sin vero

(d)

sanclilicaiinii |iielatib

nostra:

in

Piilaiviriiparui

non interrogantibus
{J\

m.:, el inVentus siivi

Deuni novum noineii
sioiiis

esl,

123

*'^* profccto profes-

B

"'"'

q'i<Temibus me. Dixi,

Ecce svtu

gcnii, qtii

non
tota

novitus c«£lestiuni benedictiunain merces su-

invocaiervnl nomen.

menm. ExleniU mnnus meas
et

per terra<n est.
30.

diead popnlumdiflideiiicm
Christo inteUigendwn,
et

contraditentem (Ksni.iw,

Quod de

benedicesit

4,2). .\nnc
sciiroest, et

ini|>ia

(uriiva'pra;dicatioiiis faisiias in Ohloqiiltnr?
inveii-

Deum verum.
dicent
buiil

^am vcro

totius hdci nostrac con-

Ucus verusignorabiturqui hKc

scientiam seqnens sermo conlinnat, dicetis, tA btne-

Rogo, qois appamit non interrogantibus, etqnis
lus
iioti

Deum verunt, et qui jurant Deum Bcrum. Hi certe itt
iu Dei servitule

ttiper terram. jiira-

(ju:creniib'J9'

Et

qiiis

geiitium esi J,24' Q"'''

Ijcnedicent

Dcum
csi
:

non irivocaveiunt antea nomen ejus

Ei qiissdie toia
r-.x-

verum, qiiorum

ncvum noincn

manns ad dinidentcm
tendii?
Corifer ciim

el

conlradiceniem populnm

lum deinde

qui jurandus eril Ueos, Deus venis

cst.

liiis

sscfmn IHud

et

divimnn

Aniieaiiibigitiir qiim jiiretur, quis

benedicaiur,

pcr

Dculcmnomii Caiiticym

(Ssst. xxroi.^l), in

quo su-

quem
tice,

novuiii ipsi servieniibusbencditluniquc
liinin.

nomrn
!i:cre-

per non deos Dcus cxacerbatns, super non gentciu
et

sit?Consistit nieciim advorsiis iiniiiain

gcmcm

sinltain
(ft)

iri

«eliim

ig)
(it

incitar tn-Si^.&lcs

;

et

pr:wlicationem absolutu sennonis ecrlesiasiici

inieffige qnis

manilestuj

^g.rovariiibns, et qiiis
fiiiis

fides, novi
lis («)

per

le

Chrisie noniiiiis,
ben^cdictrc

et
te

pcr scrviin-

proprios usnrpaiur alicniR, ct

ntantss sims ante

professionem

cx

siiper terrani ^^ diffidentem contradiccr.icmque

popttium, coiiligens
expandit.
l!ic

nuncupatioius, lc Terum
06 credeiititim
te,
le

Dcmn

jiiraus.

Omne enim
Oinnis

cruci

cbirogMphiim

edicti

airlcrioris

Clirisie,

rveum

ioqiiii'ir.

navique propbeta; Spiritus dixit fcr corrtinentpm
in

sibi

credentium
te

(ides

Deum

jurat, Deiim

vcrum esse

ordinc connexunique scrnioncm,

J^^m^icnfikiis vcro

conlitens, l>euni vcniin esse le prQei*ifaiiS,

Dcmn

mil:i tocabitnr

mmen

noiittm, qr.od teitedicetur super

v<;rum esse te conscia.
51.
tur.

terram,

et

benedicent

Dcum

vefitm

:

e' qiii

fwant su-

Idemex superioribus prophefiv diclif, itlnslraQuainquam igi<ur omnis iiic propiieiicus
iiiill-jni

per terram, jnrabnnl in Deuni veTumlEsa. lxv, 16).
32. Esaicr verba de Fitiu
diciii

Paului

intcrpretdtitr.

sermo

reliqiierit

diflicuUatem, quin

Deum

si-

— lixc«i
(e)
(fl

stultilia

atque impieias

liiEfelic»,

^d

fiil-

(1) Nitnc

novttm itomenesl.
Vat. bas. ms. hie addit luw.

(a) KJiti, nonal'us. Uectius mss. non a/iarf.-denatura eniin qusslio est , noti dc |>ers<iiia. UiuIp siipra, lium. 10: Pluil Doniiitns a Doininii: nnmijiiUt non verwi Doniiiiui a vero Dommo aul quid nliud quom Dominus'! Uuod deiude, ul cl aiiiii, ait Uilariiis, Filinn: lii proplielis lociilum cssc, iioii ita ci propriiiiii aibitrauir, (piiii hoe i]isum cti^im atlribnat Spiritoi R.lncto: ciijus diviniiatem prob:ire volens, tib. ii, n. 5i, :iii F.u eniin Spirilus sancius nnus nbiqnc. omncs palriar'.'

Priimis Erasmu.s de siio bicpnsiiit,a'<:earfs«i)j; (piod reiiiiens Lipaios propria aiic.toriliite deiiide viilt;:ivil,

nenlihis quce non iiwociiverunt.
:

Neuirum

iiiPar.

_

esl quanivis iii oiiinibus mss. le!;:Hur, 1'Cccsuin yenli, qui, clc.,coi:seiUipiitej;ri»!<o, t5ou uu.h TM 3<j-ji!., o! neqiie aiim! pojinilliiile lM;irli iiilerprc:

correeium

taiioiie, qiia liliij ecce snin genli,

perinJ* eK|iJieal al-

chat, prophetas

etomnem chorum

que, pertineo
\g)

j.iin

;i.i

<c</is

illuminaiis.
intelliije,
jiis

genieiii,

(b) i»oii'ft l»oc iUi intelligi , ul mijsierium cvnngelici sacramenli, reiiiiuiis prupliei;i' sfriiio ex|iliciieii!! Vel eiiiiii pioplieticus sermo dicilur eraiujetici sacrnmeiiti
qiiia

Exeiiiplar V:U. Iias. incitalus, infidetis tu vide et ipiod ot Iribei Carmit. a secuiiila inaiiii. Iliier.li

poiioi'

lociio

prima,

qiiiitn

habent quGquc
pro quis
,

eo coiitineiur, quod ad

Ev:iii^eliiim atiiiict,
iii

alii itliri,
{li)

conririniiique sacer texlus

scu in

illo velaiiir,

quod
,

:iperii!is

Ev:iiigelio rove-

Eilili,

manifeslus
niaigiiien!

sit.

Po4ea

F.r.lsmiiS,

latum
(f )

est.
Viil.

pr(,priii.'i, ;id

nomcn beHedictum nnqnain (uil, nunc n.ivuni nomrn est. Carnut. cnni tmo Colli,, nulea bencdicliu umqimm fuil, uunc novnin nomen csl. f{jd. el Cr. aulea bentiludo nwiquam (u)l, nuiic novuin nobas. nis.

locmii i^aire,

qms proprius: ab ipso iii siiir.i iiioiiiiiinii^ nc;iiiiliil coiriipiun! , non pcreipieiis sle ab ililariii imellijji, qiwsi, Jaw Deiw sum iis jifopriiis, qiiibns aiiiea eram itiiemiE, seu (iiii
apportil, Forte

Ercesum

genli, iiui

non rnvociivcrunt

men

e$l
)

Meliii^
iion eit.

alii libri

,

minr

tiortiHi

siipp e voca)ioiii!??i.

ine

biiluiii
/(/)

Nnni es

noii f.nile f.rluiii e^l

Edili,

oMcpIo

P:ir.,

inHfd/icn/ur;
,

Lips^. pi((a« notira in

Ucum

rcniteiitibns

(nm mss

lir.

cl

non iiivocal.'aiil. Meipic liliciiis paulo posl C;C?)i(npro expandii, icijiiKlmii eoiijeclat, qu.isi lioc ver hiimail cliiroijrnptiiiw leferretur, non ad mamis, quas in cruce Cliri^liis cxteiidit.
qit,

IKI
loiiduni
|ic-i'si>h;i
liiijii!)

SANCTI

IIIIARII

I

nSCOPI
ex Esiiiw
,

m
diclix inltTpretnlur

igiioranlcs siinplicioresque, dicia csse
l)ei

ex

A

'>^. F.stiiam

Apostohu.
Filium.
{f)

puliis ineiilielui'.

iiu iii
:

Deuiii filliuiiidieLi

Esaitis vidit

Dcuni

ncquc

itliuin vidil prccler

iiilelli^eiilia

buscipi possil

auJial iiieiidacii sui
;

— Nisi forte
Cliiiiiti
fc)saia.>
iii

Apo^iuliis

diciis proplteiicis
,

non

ex

ali

apo.stuUi cl duciore geiiliuiii reatuui
s:icraiiieiiiuin passiunls

uinuia bu:c
evaiigelic.u

proplieiix spiriiu

iisurp.itls

tenierarius alicnl ser«

ad

doniinica!

el

iiiunis iiiterpres csi. Oiiiiiia

quideni per revelatioiieni
E.-^aia;

lidei leiiipnra pra;dic.iulc, liiin
iiicl

cuni inlideliiuieni Is-

Apnsiolus dicil
ipsiiis

:

se<l

dicta

ex

diclis

adveiilniu Doiniiii in cariiein iiun inielligentis

novii. ln exordio cnini
servieiiiilius

scimonis rjus
benedicendiis
:

cxprulirat.

Ail

ciiini

ita

.

Uinnis

eniiii

,

quicuimfue

i|uo

Deus verns a
,

sibi

invocuverit noinen Doiniiii, ialmbilur. Quoiiiodoiiivoca-

alijiie

jurandus esi

liax proplielu; oratio legilur

A

bunt euin in queni non credideruiit ?
credenl
ci

Quomodo

uutcin

saculo non audivimu$, nec ocuti noslri viderunt Deiini
prtctcr le,
et

quem non

audicruiv.
''

1

Quomudo
aiili;in
:

anlcin au-

vpera tua

(ij) iiuiv

[aciet

ezsptclanlibus

dicnt sinc
iiiii

pradicanle

Qitoinodo

prirdicubunt

miterieordiain luain (Hsa. lxiv, 4).

Loqiiiiur Esaias,
Vldil eniiii
tnysteriuiii

iiiissi

(uerint? siculi icripluin est

(<i)

Qiuim ipecuruin qni
oiniies obe,

prxier bunc se neininem
g|i)i'iain
(

Dcum
Ac

vidisse.

ciosi ptfdes eoruni

qui annuntianl
Lil, 7)
:

paceiii,

Dei

,

cnjus

(li)

pra^niiniiavcrat
si tu

unnuntiuiU bona

(i-tai.

Scd non
dicit
Liii,
,

orpnr.itionis ex virgine.
in

b:iTClice ignoras
viderit
, ;

dinnt Evangelio. Esaias eniin
crcdidit

Domiiic

quis

g

quod
lem

ea

gloria unigenilum

Denm
(xii

aiidi

audiiui

nosiro

(Esai.

I)? liaque fidcs
(b).

Joaiiiicm evaiii/elisi.Tm

dicentcm
(i)

41)

.

//irc (jk-

ex audilu, uudilus aulem per verbum
uiimqiiid iton audieruni''
sonits

Sed dico,
exivit

dixii Esaiat, qiiando vidil

lionorein ejut, et lo,

Imo

in

omiiem lerriim
(c)

rulus esl de eo (Esa. vi, 1). Ilinc nposloliCis
evangelicis, liinc propbeticis diclis
,

liinc
,

eorum,

et

ad terminot orbis
?
,

verba eoruin.

Sed

inipie iiarrctice

dico: ?lumquid Isrud non scivit

Primu.t Moijsesdicit,
in

concluderis. Es.iias eaiin Deiim vidil; cl cuin scriptiim sil
:

Ego incuabo
uulein his qui

vos in non gentam

geniem insensatam
el

Deum nemo
,

tidit (i) (j)

umqitam

,

iiisi

uni-

cxaceibubo vos

Lsaias aulem audct

duit

,

Appaiui
iis

genilut filius

qui
;

esl

in sinu

l'atiis, ipte

enanavit
,

me non

(d) quccrunt, inveutus suin

qui

(Joan.
riaiii

t

.

18)

Deuiii

tamen propbeia

vidil

et glo-

me non

iiilerrogabanl (Esaia. i.\\, 1).
?

Ad

Israel auleri

ejus

iisi|iic

ad invidiam prophetic;e diguii.Uis

quid dicit

Toia die (1) extendi mairus meat aU

125
cu;!i

adspexit. Nani in judicium rooriisob baiic causain n

poputuinnonaudtentein{Rom.Ti,loetseq.):(e)Qu)!i

Judxis actus

esi.

circulos, iuceitum incoiporeus an corporeui, cgressus, liilelior Pjiilo diciuruui pruplielicoium tnierpres
exsiiiisti

126
lus.

-'^'

Pressius oslendilar Ftlium ab Esaia

Deum

vciuin pitrdicaiiim ene. lia:relicorum id negantiuin do-

(HCor. i!i,:2j?Quis incnarranda

coelesiiuiii
,

— Deuin

itaque neiiniii visuiu

,

UDigeiiitiu lillus

mysieriuruin audicns sacrainenta ci UCeiis
b:FC llducia revclaiae
tibi

majore

C

qui in siuu P.>lris esi enarravii. Aut dissolve unigeiiili

a

Deo

scienli.e prxdicasli?

enarraiioiieni

,

(51 aut

credc
,

<|iu

visus esl

,

i|iii

Quis ad plenitudinein douunicse pas»ioiiis cruci reservaudus, a:ilca
iii

apparuii iion inielligentibus se

(i) (k) et (actus est

p:iradisuiu raptus cvadens, nielins

gentium

noii iiivocauiium se, et
:

expandil inaiius ante
t;)men ut et servien-

de

diviiiis

Scripiuris eleciionis vase docuisti,

liax

|K)piilum cooiradiceiiieni
libiis

ila

iicsciens dicla gostai|ue esse a

Deo vcro,

el ad imel-

gibi

nonieii iiovuni vocclur, ei in teriis
(l)

Deus

ligeniiaiu Dei veri a veru ejus ei elecio aposiulo

prx-

verus benedicaiur alque juretur.

Proplieiia lo-

dicala ?
(1) Expandi, juila vini gr.Tci vocabuli e^iithynv.. (i) V mqiinm Jibei.l a iiis. Veron.
(«)
(b)
]ii

quiiur, Evaiigdium (estalur, Aposiulus iolerpreiatur,
(3) Aiil

Deum

crcde.

(i)

F.i

paliim factus est genii non invocanli se.

ms. Cain.

a priiiw ncinii,

quam

veloces pedes.

Romovimus

biiicverbuiu Dci, veternin libioruiii
addittir terrie: i|uotl:ibest a
ropii^iiaiilibiis

aucioriiaic. (r) In vulgalis

mss. mss. (e) Uud. et Rr. ciiiii uiiico ins. Cnlb. miniinrcaucQuit in icitiuiii coetum incorporeus an corpotoril:iiis
liic

rium incorporaiionm. l'.lo^»iitius mss. mytlerium corporalionit. Ul aiilein llilani .nr-^uineiitiim aperlius pate:it , sic iinii syMopisnio (loiosl roinprelioiiiii l.saias vidit Deuin, vi , 1 , Vidi Dominum sedentem
:

,

(d) Editi, qiiarebaiit

ei<'.,.'iti|iii

nou
4
:

aliaiii Dc'i porsoii:iiii

pr.oior i|uain Filii

vidii Lxiv,

Nec

ociiti nosiri videruiil

Deum

prtttcr

:

D

le

:

l-^ilius
lii

igiinr est Ociis

rrus iiKjresius. In edii. »liis riteiiliini csl veiliiini iii grexsus. Qiiod ci liabiiit iiis. (^arn. a priina iiianii. At a seciimla conseniieiis aliis mss. Iialiet, «(jrc.^.^us. Pa-

Pauli r:ipluni iisquc in leriiuni quiilem in psal. cxxxv , n. 10, sic exrdpius ad ccelos esi) loox voio ulii Quii ad iilfiiitndinem, clo..allii'li atl li:oo sulijiriliir Adimpteo eoquce dcsunl pa.-isioiiuin l.liri(^tilo». I, 44 sii. Ita in liis Hilarius advcr^arium ciim .Apostolo conip.irai, ut qua; Cauli suul, in illuiii ruulerre videal.iiii

esl

liic

respici

coeUiin

(qiii
:

priuiilur

Cum
:

:

,

vnoo n'>n aUhorrcl llil:iritis. Uop'>niiiitis lamen honorem cx llde iiiss. (i) \[i oniiiilins leie iiiss. bic :iliesi umquam, socus veni 1. V. n. 4i, oi I. vi.ii. 5!».0ii.>d (cot. Hl, nol.h iiujiit editivnis) observatuiii est, Dei noniino , iihi ha-c vox siiiipliciior occiirrit Palreni ab aiiti<|uis iiitolli);i solore. inaxiiiie in liisoe Joatmis vorbis Iikuiii hubet. Sic pu.io Hilariiis laliociiiatiir Esaias ox Jo.^n!iis losliiiioiiio Deuin viilit at Deum Patrein a neiiiiuo
(i)

vii|;;.itis,

gtoriam

:

a

qii.i

,

:

:

visiiiii

J(ib:inm>s idein

testaiiir

:

vidit

igitur

Esai:is
esi

lur.
(f)

Deiiin Filitim.

Qnidam
,

iiiss.

ex prophelce spirilu.
reluctaiiiibus inss. et

(k) EJiii eiiin

pliiiilms niss.
it:.

,

et

palum (aclMt
,

(g) Eilili
itotriatii.

iiuie facis

grxco u
m:ile

genti

iioii

iiiviixmfi

Exeiiiplir Carii.
voiiistiiire»

fiiclnt
iii~s.

ril

ih
,

iMc'(/io (/i?H(iH/ii,

oic.
,

Voriiis

Colb.

(h) Apinl

D:iil.

ct

Er., proiiMiiliaviTul
/iiiniiiridiliii/.

;

In

U

'iiiig.

ol (.•(rui
/>i'ii,s

fiicltt esl

genlium nun iMfuraMiiMix

oniliee aiiieni Val

li:is.
;

In

aliis
,

voro

IC, SU|iplo,
(()

(jjdprmj.
edtii, Prii"'icla.

libris, ii/it'(iMii/iuui')u(

verius. Tiiiii oxcu^i

hu/»(i'-

Sk'

iii»s.

Al

Nota hic

iioii

nuMli»

l^
1;'

liK

TRIMTATR
; :

l.inRR X.
osifiulercmtis. El,
iil

154
(/')

Kcclosia confilclur, Deiim vcriini psse

qiii visiis sil

\ vfiiuiii
qtii

spcro, oa

(iicloniiii

cuni tanien

Deiiiii

pnireni visuni ncino raienliir

et

nniiiiuin alisolulio luil, ui Deiis verus iiiteiligeretiir

co

lijerciicl

luroris prnrupil insania, ut

dum

confiieri

Deus esse

iion

negabaiur
,

Relii|uiis .iiitein

nunc

se siniulat. denegarct
iiis

Negat enim novo confessio-

oiniiis sernro
iijielligiiiir,

ad

id |>roficici
iii

ut qui

Dcus

veriis esse

(a) in)pioi|ue Cdnsiilo; et arlc stibdola lidein duin

non

Deiini alierum depiiletur; ct qiiou
proficit
,

nieniiiur, eluJit. Cuin eniin coiiresso

uno Dco eodem,

ad (9)alleruin non
iiiiuin

»d unuro inielligaiur

:

gue veru
liili,

ei solo jusio, solo

sapiente

solo indeinulati-

autem
,

solo inunorlali, solo poiente, subjicitur ct

niai in Fillo

non subslsiertiem naluram peri-i scd iii Deo el Dco naiuram Dei (/i)con-j
illnd

lius in diversitatc

substanlix

,

iion

cx Deo naius
in filitim
,

In

scrvet unias.

Deuin

,

sed per creaiionem susceplus

noii

36.

Quod ex Moyse

Filiui

cuin

Palre units

sii

natiiric liabeiis

nomeii

,

sed
iil

:idoplionis soriiius apliis

Deut.

— Vcritatis
(i)

raiio posiiilat,
,

ab eo

iiiiifiim in-

pellatioiiem
lius,
tis
qii.i;

;

nccesse cst

oinnibus care.if Fiiii

telligeiitia; isiius siiiiii

per qiieo! nKtnilesiari sa-culo

ad privilegiiiin sulitarix

Patie niajesta-

Deusfflppius esi,
se
unigcniliis

Moyse namque, cujus ore h*c de
esl
:

sunt pra^dicain.

Dcus professus
,

Videle

,

videle

,

35. Ariam unuin

temm Deum
libris

nescimit. Ciir.
,

Quiii
pr<e-

qiioniam ego

duobut tuperioribitt
Handnni.

prccslitum

quid

jmn

— Nescil

B

(Dcut.

fvm Dcui el non esl Deus jrriTltr me nxii, 59). Ac ne fortc dicli liujus (j) virtuad paircni iniuiscibilein nciiin
ei Aposiolus
,

li:iTclica
ei

penersilas

uniiiii

Deuni

lcm

liaeretica iit)|iii'tas
;

veriim nosse ctconliiiri;

cxtra inipicMiis scnsum,
IVius

referai
ciirrii
(lih.
,

ei ipsa dtcii ratio,
qiii ei:

aoctoroc-

coiifessionis linjus esi ei fides et inicllifientia.
confiteiidu!! est (6)

personA

unigciiiii Dei
.

sicnt siipcriii.i

PjIit
:

el

Filius

,

"t untis verus

IV, n.

33) docuimus
:

Iiiielligcp.di loiius hiijns

Deiis possit

iniclligi

ct ropiiitis »aci:ui>«oiis salntis

scnnoiiis inicrpres csi
Itimiiii gciiies

ei linc qiioci
(jiis (f)cvl.

dicium

est,

La-

liumanx

,

qiiro in

nobis per rcgeneratioui.^ viriuleiii
(e)

ctnn plibe

xsxii, i3;

ei l{oin.
,

in P:iire el Filio
ct

coiiginniiiantiir ad

viiam

,

l^gi.s

nvii, 10),
ci(

pinpriiini ejiis esse deinonstravii
.

suliji-

prophclaruin sunt nivsteria «ii^eqiienda. Uniim

ns ad fidcm dicli
i>i

El

eiil

radii lette,
{

el qiii lur-

Dcuiii

verum non

apprelicndit ignara evangelica; ct
iii-

gel Tcgere ijenies,

ei:m (jenles iperabvnl

Ibtd

,

M).
:

aposiolifa; prsedicaiinnis impietas. Cajus qii.inivis
lcll.gcnliaiii, usqiie

Dcmoiislralo ij^iiiirper Moyseii eo qni diierat
est

i\on

ad absoliitissiinani vero pielalis
ipsis (d)

Deus prmler me

,

in

eo quod
id

att

:

La.'li:iiiini ijenies

professioncni
pr.Tsliibiinirs
;

,

ex

eornin

doclriiiis
,

J27
nnn
niii-

tiinul

nt indivisus atijoe iiiseparabilis

nosiruin

cum eo; et Aposlolo Jesum Clirisinm

ipsiim (k) ad Doiiiimim

iinigeniiuiii

Oeiim

inielli-

cx persoii.i

,

sed ex naUira, gnhslsieiis ex Patre
;

gcnie, in quo seciinilum (.'arnem ex radice jcssesiii-

goiiitiis inlcl!igatiir

ct
sit
:

pcr

id iiiius

Dens

sit,

quia

C

gente rege

123

gentiiini spes est
,

.

ipsa

nunc

dieli

ev iialura nei

bem

tanien cx prnplieiicis dictis
fid''s

ralio lractan<la cst

ut qiiia

ilicluin

non ainbigilur,

pcrfect:c Iiojiis uniiatis
liinc evaiigelicre

cst (e) exsiruenda

,

et
iii

qiiaienus dictuni

sii

possii inteilij,!.
cl in

domiis suni ponenda fundamina
uiiiiis

;

57. Qui Detts ex Deo

endein notiiru.

— Veruni
;

pcreaiiidem naiuram divinitatis
id inlcllig:iliir, qiiod in
tiis iioii

uniis

Deus per
onijieiii-

et absoluiiim ei perfeciuni fidei nosira;sacramciiiiim

Denm

alierum Deus
lioc

esl,

Deum

ex Peo, ct Deuin in Den

cnnfiicri
;

noii

refertor. Teniiiiiius

enimomiii

germonis

corporaiibus mndis, sed divinis
turn; in naliiram

virtiilibiis

iicc

naet

iiostri liliello

eiim ordinem,

ut in qnibus superiore
,

transriisinnc

,

sed

(f)

iiiysicrio

libro Deiim lilium

diicucraniiis

in ipsis

nunc Deuin

potcsiaie natiirse. Noii enini per dcseciionem aut pi;0;
((}

cx proph'
iiiis

tiiis, evangelicis
,

lid'ni ;idbtrui

aposlolicisqiie lestimosid etiam cx Eccle>i:P coiifes,

sensu
II.

Verbuiii spero oiiiiltil iiis. Vat. |iro opinari iisiirp;il Augtisliiins

bas.

Eudem
,

rpisi. clvii

sioiic

22

Plure':

,

ini|uit

,

Celesiii sunt sccuiloret,

quam

Val.has. adjicilur >ua;. Hic indicalnr cpisttila Ariaiioriiiii ad Aleiundriiin. venis Pnler : i|iiod ciini (bj l',xi'Mipl:ir Val. b:is.
(a)
Iii

('(uiire

fpcraic pnisiiiiiui.
riim
(7) Eiliti cuiii uiiico rccfitiore iion projicil , id unum. Posl
,

,

liiijiisiiiiidi

aildiiioiies alibi liabeal

,

ali

inUTpoliitoris

D

eonslilnendiim

vel inleUigeiidtiin

;

ms. Colb. in alleod altrrum , Siipplo cl post ad tinuin
,
,

niaiiii

seiisiiiii
iliiiir

lenieiatiim suspicari esl. Ciir in hu;reiicoruin noii cadat Oei veri cogniiio, sic raiio rcdiiiiiii. : Cum «ripiViiiiii C/irisms sii lili. VIII,
til

iiiteilij;ere esl mesitem rcferre, aut periinere. [Iij Unus e mss. Colb. fonsHHimf/ qiiod etiam Carnul. secundis curis babel ininus ad iuenteiii ili, :

nccesse est
iyiiurui
iiiil

ejtra

lapienliam

sil

,

qtii

Chrisluin aul

laiii.

odil,
SjiiriUis

(c)
liii:i

llic

sanctus fnerai nominanilii^, nisi
Filii>

essei nuiic do Paire ei
llliid

coiiiroversi:i.

.Scd

.snsiiitioiicm iiullaiii reliiiquil libii
(il)

liccr prcvdicalionis,

11 exnnliLini. eoriim sic refeiiur ad evangelica; el aposlopcriiule ac si diciuiii esset, eii«n-

et post verbiiin renilenlibus niss. lntoMaliiinus cuiii veieribiis liiiris, Uoyscunmque, biiie ait , boc esl . nenipe a Moyse. Quipi»: nninque pro ncmp^ alias jaiu obser(il

Exriisi

hic pr;nferiiiit
ailjiciiiiit oit

,

Moyset,

professiis

est

.

;

qiie coniexlii

noniiihil abrupio.

v.iviiiiiis ililiriK tisit:iium.

gelicurumel aposlolicorum pi crcoHum. Deinde iiun intflligi'ndiis csi Filius a Pairn eliain ex persoiia divisiis ac separaliilis, nisi i|iialeniis hoc lantuiii soiiat
peisoiia; liiriiisque disliiictioiiem
(f)
l:i

viilgaiis,

asiruenda. In ms. Carn. a prima

(/) Sic. niss. Edili vito, veiiluteiit. (A) Bad. , Er. el l.ips. , in Duniinum. Paiticuln in cxpuiicla esl cil:tione Par. liabent aulem iiiss. nd Dominiim. supple referri , vcl pertinere. (l) llliid sed myshrio illnsliari pntcst his Anibrosii

iiiaiiii,

slriiendii; a s6iiind:i au'cin, insiruenda, iinde

ei in

db. iraiisiil c;iilein iectio. Apiius in cxteris exirneiidn.
iiiiiiin

C

tulis posiibililate ett,

IV de Fiil(% c. U, 11. 103 Ceiieralio non in tolunsed in jure quvdnm ct ptojirietiUe palerni videtiir esse Sfcrcii 'Ir. Onod vero hic nu/-.
lil).
:

SV.NCTl llll.AKII EPISCOI-l
leasioncia aut
vlrtiii« nalurj!
ittiiivulJoiieiii
lii

r.(.
el
,

ev

U<o

Deu<>

(<>(

,

scil

r\

A

f»i>n f>

Deus,
,

iieHtetnmiis, biin,
{:>). (i)

hniel taha«ii
sc
iii

naiiirain

(aiiulcin

iiAiivilau-

^uli-

(t.sai. .M.v

H

[h) Il^situi

iiaiic

ct

aiaUi.

Hc8

ipsas r^laiilug cooicquciis librr
rT<n..;ol(roiuni

fYiiiif;!-!!-

iiatur:!^ et noiiiiiiisiii!tcp:iral«ilciii

proressioneni ItxmI

C4)raiit aci|u«

diclniuin

iiitur|ii'ct>

lo-

ilCiU
«) ctifi

inipleuids dcspcraius riiror: ct

icc, >i

po(csi,

qiieliir

.

sed ii:Kiiut ax

lc;:e e(
,

(Mopheiis

li<x', <|iiu(l

sc relios uniia, r.iindo
In

ve.saiii.ii

et

loquiniur ei criJinms

e»( dufeiitlunt. Niiiviijis
,

('cr|iai.

Deu Uens

es(, «1
iiie.si,

igitur Dei iion po(d!>t

non eam

cx

qii.i

prureits* es(

(^l; distolva^ cuiu qui

&uw «re c«npm-dr cuin Deus iion al> eo iii quoinesc ci
(i) ;;eii<^-

lenere naiuntH). iSeqiie eniin aliud quaiu UcuK^ub».is(il,

saciaiiieiKi liujus in(ellig«iiliau) dividal (5)
riiui viuictilc.
ii&iiii':c
iii

quod

noii aiiiiiuli'

qmm
{b)

(u)
,

cx IVxt

snbhistii.

Naiu

ln

c« quod
tiliii

ail,

hi

U

JDeus at,
,

Eunidein aolem
ip>e
(jiii

luiuMm

i\»

nou

ut

nnlus

sii

Uei

p.iiris ih Hcti

docuit v

>r(t:i(eiii

<'uiit

goiiuit
hi

(iiaiii i|iu>i!i(ido

erit ipse,

(11111

gfnlius
ei>(,

co

l)<jus iiilellijicrciur e-^ac qiii
:

Ueti» c^l. lu co vceii lieii-t: iisiciuiit
iii

fci(?),i>e(l

liis

ipbis subsis(a( ille
n,iii

qui geiii(us
lioii

ro qiiod subjecit

Kt prwicr
noii

U

iioit

(f)qii,-v

lutusesi ipse

gcniiicqiiia

esialiuiuic

prxter
inesscl.

(^uni

Ueum

c£se,

quia

se

Uco
es

Uciis
et

quud

geiiita.s es(.

El

|ii'r

h<>c iion r«rcr(u(
:

ad aliud
iii

,

iloc

vrro i|uod (cniiiin

esl,

Tu

De^t,

qiiod io uniim
ctii
,

sulisiiilit

3\ uno
'.

ueque iiovuin
generatiune

sc

nejiicbaniui,

humanx

in(clligcnii;e (tiam

e( lidftliin
-

qiiud vivit
(d}
iii

e( vivo
vivuni.

neqiie ahesi a se, qiii>d vivus

^

lestatur prolessiouen:, qu:e (xignitis uativilaiis luys
teriis, et

KCiiuit

Ac

sic

in

Filii

uoiniMe(EniniJiiiiel)ad Joscpii pcr AngcbiMi

(l)ct nalur.ira suain (€)seqaittirincorpor.ilisal-4iioiiidentiilabilis IHmis, ii>€or|iornleiuatque iiideinu(:<bilciii

nuuliaio cunlitereliir,

Tu euim

ts

Oeut, ttneiciebaiii

mus,

Deiin

hrcel talvator: suJisistentcni

(o Dci
ni-c

Ueuin gigiians

:

ii*c

naturam suam descrit cx
pcr iioc

iiicor-

iiaturam(;) inii^lligenlct,
praiier

cum
eo

in

Ueo Ucusinsil,

pnr^li alque indei.tulabili

Ueo incorporalis aiquc
,

in-

euin

130'iui
Ucus, et

cst
in

Ueus qvisquain Uens

:iliii^:

dctnuubitis U«i perfieciB nntivitas
subsi^lenti:!

uiii|i<c
ii:i

sit: quia ipse

Peu!!, alterius nobis

ru-

ex Ueo Uci sacranitntum. llxc
:

luii,

jusquiiin

Dci nun relinqiiat erroreni. Et ha^c quidein

gcnitus Oeus persanciuiu Moy^cn tcstaiur
videic
,

Viiiiie

Gsaias, iiidiuduain

atque inseparaliiiein

P:itris

c(

qvoniam eyo suri Doininut
x.txii, 50).

,

el nbii esl

Deut
Nain

Filii diviiiiia(ein (eslutus, ita protilieiavil.
.>9.

pfcrter ine (Deut.

Noii

cM

eniui naiura
iit.

Ex

Jeremia iiiem evincitur.
proplieii:r

— Jeremias
indiscrel* a
i(a

veio

divinitaiis alix, (/} ut
ciini ipse

prxier se Deus ullus
;'.iim

non dispari
palre naiurai

virtoie,

Dco
ad

Dcus
esi,

sit

,

lamen
'per id,

per iiaiurx virtoiem
ci In

uingcniiuni esse
est, et

Doum

docui(, dialler

in

eo Ueus
est,

Et

qucd ipse Dcuscst
:

co

ccns

:

Hic Deus iiosUr Qui
inveiiil

non deputub:ttir
uiuin scienliiv,
riiUcto tuo.

Deus

nn«

esi

Deus p!,cicr eura

cuiii

non cxstct
babcus

euni. ii)

oiimeiii
et

et ileilil

aliiiiiiicqiiod De>jsesl, et

|.29

'"

*-'*

L^ctissil,

C

eam Jacub pueio mo,
uipra tenam visus
est

hracl
if.ter

Poti liwc

in sc et

qnod

ittsu e:>t, et (g)

ci.

quo ipse

siibsisiit.

58. Indiviiluc! fains et Filii ditinittu ex Eiaiu.

ett, el

hominos

convers/ii-is

{Baruc.

iii

,

3(i).

Quid

:iimin

Connrinat aiiicia

il.lci

nosirx

ver.iin

et salutaretn

Dl'o

lia.Teii(e

sufponis? Disce

Deum in iilio Dci unum Oeuin veriini
iia(ura,

prufessi^ineiii iderei aujite
proj)lieii.'8,

wam

in plurimis S|>irl(us

iiitclligere ct confilcri.

Nun
DeuK

alius Usiis ad Clirisliun
es(

per succcssioiies el inu;rvalla lcnipuniin
religiosic docirina; prcedrcatianeni.

dcpotalur ut Deus
la(c,
eii:in)

sit.

cx

cx

<)',t(l\i-

non den'mai!s
plciiiore
riirsuin

Ut

ex Dco, (Juod cnim Ueus e^(, cx Ueo
Duiisalrus esi. .\lius
i|itia

ciiim pcr .Moyscn

ex pcrsona

unigciiili

Dei dlcla,

non enim ad euni non depuest,
alia
pr.-ctcr

ad iniclllganduni
prophcti^
te cst

(^^nliiTnareiitur prorcctii

i.iinr;

iion cst in

00

qiiani

qu.c

sermone Dei pa(risc\ persona virorum excclS|iiritus
et

Uci

05,1

vcriias. Q;ild vcriim et
(luiu'

non

vcriini, qiiid ilo(k) ct

soriiin idein

per Esniam loqititur

:

geiicrcin ct nobileni,
Kiil)

nivci-sum

divrrsnin

Quuniain in

Ueus,

non

est prccter le

Deut.

Tu

uniiis

Dci

enieiitita

religione coinponis?

Uens

(i) Et tiatiiram suain, ul ita dixerim, seqnitar.
(?.i

(i)
in

0") noii lcgitur

in

ms. queniadmodum

iici|iio

Imerat

se.

Gr.cco.

(3) (ienenim rerilale

abesta nosiro eteiHplari.
19, dicitnr taciaiii^ulo snbitis. Ciirb. superscripium es(, ut iin (•') Hic in diseniH, quiHl e( in volgalisct iii rc.ccnlloribiu iiiss. iiiserluin liiil, sed iioii babctiir 111 vclusliorilnis. prteter JUMsaltHssil. (f) Uad., l",r. el l.ips., ut (17) Id csi, iiu in co Pater csl, 111 liuiieat et id qiiod est, c( iil ei qutt iilius ipse sultsis(4(. (/i)Caniii(. iHS. ctim aliquolaliis. iieciioii Bad.K*'.

Ifriouaiure
siantia.

;

lib. vi, n.

(«) in (^xciisiR, es Deo Deits : abinnUt vos Deut, nof|i)CPr.s!.i( in inss. quoruiii in plerisqiic di-inde, ut

D

Mm

ei paiilo antc, subniiii.
(b\ Kxriii-i hir aditunl in</«
;

nnllo

siiffnifi.inte

ms.
111
:

Ilnjns
e(6i

Tocis loco sniiploiidimi tenei.
,

Kxiiressiiis
ita

P'ai€ll,n>i coiiiCC

/.>.i'

autem nalnrmH

obliiiel

Cl l.ips. 111511
(i)

ll(

JC.

ininus «iiirerc. Hio Hil;iri«8 pro inori' prKcludit lociitii suspicioni, ne Sabcilio laverc e^i-timedir. |icrvclu»li co(lice!(Colb., llcrb. , dun Ui-(.•) ^:c inig. , ircs Valiraiii, Tlicul,, Gcrin cic .*l(i vcro nininiilli cnm viilg:i(i)i, in tfuibut lolits etl inte iiut gennil : ijuiii non cx iiHo yetiiiu.i. A'<(/i'« rtiii(rf gaam Ihus
cil
;

.\b sl gciii^niin

vunelMt

ft

veierlbus libris Cnlli.,

Corit., tiiiiitg., Viiid,, e(c, Aii
irrepsii
())
lii

ex

iiiargiiie iu lcxiiiin

1

viilj-alis

iHielliyeii^.

Ai in inss,

inteliiiieHles,
M<r-

qinHl id eos rcfereiidiiiii, qui p:iiilo anle diciinl,
jric^.iiiHS
yk) Sic iiUriqiie in^is,
vil
qii.>il

(jiiiii

»i»ii

em
!i7

o/inni/c, clc.

Al

qiiiC,>rniilt'i)s<>(tir»>vrt!!no-

'(<)

('.irticiilani in

et

lilt

VII,

II.

:

.\oR ciiim ndOMin en

adj.Tinms aiirioritaie mjs. Sic quod ex vivo
,

i'uic)iil' (i

ijeneralur in vicuni.

rom

:iil cilicin liiijiis :ic su|>oiioris libri vcibo si^nilbal, iiuii ,idvcr(eiisbac lec(ioiic inajoesse uicinbronim antilliesitii, bic apposuil p,u'ti-

157
esi paier, Deiis
icr ciim

HE TRiNITATE IJBIvR di
hls
ei
filius.
tii

V!.

158
imbui.-i
ilhi

Oeo
ad

Deiis est; prsc-

A

irim.i

mmertuatiliinsibi

iliHifrti

Deiis
sii.
Iii

nun

usl, iion alier
si

eum

(iepuiatur

tom luide

proiukrii
fitlem

ut l)eus

unum magis

quani

suliuriuin

Tandem od reram
Cliriito itieaso

itahilienanm
ji

veiiit.

F.i

qnia

Dcum
qiiiD

iuielligesi

Ecclesix religioneii) profilcberis,
Fiiio

naturnm Dei sequilur,

verussii /ilivs
ptfrle
i?(n.'i

Palrcm

in

confileuir. Sia

vero

aimin

Dd

I

poitrema

w

potiniaia

hujm

l\ltri

i'e-

Deuiii, adeolilariisigiiilicaiionera, sacrauicnli c(eleslis

rviu ae iiaiuralem, et rtcn iidoplivum, Oei fitiuin este

Ignaruti oblendis
iii

;

eKira cogniuouein Dei (a) ee,

deiMHHtat teitimomo

1'uiris, Filii

ipiim, apo$ivlo-

Ucum

Oeoosse min coutiteas.

rum

in

unum

canipirantium, ac isor^'-m Petri,

Pmgen-

li.Josnms; ne« non

Mariliiii, ca-ci 'iali,iiamo»v>ii,

131 132

'^raER

SEXTUS.
luer>i

Judaiorum, iiucrumdarn
per oimies
;

in ntiiri pertclitaiuium,

Stalim ai exerdio repratcnlal Aiiancw

(iust daiiijtie ccifessione.

ferme impivii Romani promncim jrassaiKtt)!
difficiilima

eujui
1.
ttsi.

lura

tii,

quia errbr

et:

jsiurimoriim ui-

/i<?resis

Ariaw
suin

'ste

urpent wyro depelU poasiterrimoiiujiiu-

ieiitu piiblicam iibi
fcopiili tumeii

aurtoriluUm comparesiet. Epi-

Non

nfisoiu--, t!iificilli;iiii nie

ofjiiio, ei

piurimosad

leritiilem revo-

quo

leiiipure scribera ba'C adversuni Viisanism

eandi tpe adduciui Hilarivt fidn pntrociHitim iuuipil,

jj riiiii li;v:resii)i,Dc« niiiiin

crcalurain

c.^sc afririiiantcni,

Ariaiuuum

partiuin

epislotani

iii

{luiuto

Leet

egKri'isuin fuissr;imiUis jampcroniii«s lerme r<o»iani
iutpciii

tHiio, ut eain

ex lege

et proplietit

refilleret, e.mnifi.

proviiicias

eccle&iis inorbo

p(84ifcrai hiijus

tain, in Itoc rursuiu exsailiU, ut
tiix

eamdem ex Kvan^e-

prxdicationis infectis, ei veluJ ad
le

pi:K liilei hiijus niaiisu, ci

et

npottolis pteiiins (.oiifulet.

Quam

deinde per-

usurpalam pcrsuusioncin,

lixigo dotlrini»

currviii,

Kodot

illiTts

expticat ac

«ciienum panilit

einenlito noKiine vera'.
raiis
difficilein

reiigionjs iinbuiis, limi igno-

qui videlicet,

hwrelicorv.rn

ciamnandorutn ohlentu,
lio-

e&se ad euiciulalioMis profecuim

vo-

pius Ecelt:siie voces,

tiLuin «x Deo proluiiim,
el
tiiie inilio

iunisteui, quani ip erroris iui sludio per pinrim'iruin

mousiou, lumen de lutnine,
supprimert lentent.
Quocirctt ifuod
el

gcniinin,

eisiinclu fidg hmretim inducere.
hcereticot viiioiutu esl aperit, et

assensum anctori^as pubUca: jani seiitcnii.c comiiicrcl. Gravis enim etpericjlo^iis est errnr in ^lijrlmis
et uiuliiTum

:

apnd

lapsns,

(jtiamsi

sc

iiilclUg^it,
silii

l;imcn

ab Ecclesia

daiitiiari declarai, confiniialque

^uod iu

cxsurgaiidi

pudore aiictoriiatem
lioc
(fc)

{n-.rsuiiiit,
iil

cj

ta pie prwdicaliir.

nunicro U^ibens qua compositum aut

impudeiilix,
;

qnini errai,

Tvm ex occasione

liuHidnte ratioris.
si

pnidenliam
r.tt,

volil exisiimari

et qiiod

cum

muliis cr-

corporeum fore Deum votuiU,

qucd cx ipso anl ex
sit, ciiqt {]

inieltigeniiam eise f.sserst vcritati;, duni miaiis

ulcro ipsius genitum etse Filium scriptum

erroris es!>e evi-tiiiialnr 'u multis.

ex pcSerna tuti^taniia iuieitiqamus :
hixresiin

oliservai piiiuo

13S
BMi. ~ficii

'^'^

<^'<"'

refei.leiidam

qsiid

HHuriutK moaiquc of-

aniiaMtu quidem este, sed prudcnli^ desii-

Ac

milii qyiiiem

praler

>ii)dii inei

lutam

:

deinde iiegari nott poise, qnia Vlirittus dixeipso
suiii
;

neoessiuiiem, qoa

U"c

(c)

Ecdcaia; epi^opns

rit, F.x
liilu
,

el,

hoc

duendo

,

se neque ex ni-

praidicatioiiis evaiigciir^

debcn niiiiistcrium; lainen
luit,

ueqise
curti
sil :

ex alia qiuim is
eo

Piuris

tubslaniia,
teslifi-

eo propcnsior
pliires pcrJciilo

eiira

ad scribcnduni

(juo uiagis
;

iieqite

ex quo

est

tumdtin esse

iiifidelis

i!!it:Iiig«u!i3:
saii.ile

delineb;inliir

dmium nefat esse Di'o nou credeie, udeoque humams rationi quts Chritti teslimonio aacutiii

utierins

gaudium ccnscciaus ex
iii&liiut^i

inulioruni, si
lidei,

cogoiii* sacrameniis perfecim
huinaiiae sinllilis

iii

Ucum

im|iia

vertelur locuiu mtlluin eite, ac

iicei

plura potsent,

dctcrerenij es sc Deo rcd-

aliud lamen ei oppotii non dcbtre. Uic
htvreticoritin
aitopliiine,

commemoraia
fiiiu.ni

dereul liepretieK repudiaiis, at'|uc a cibo moMis, qno
ifi

tenleniia,

/lua

Christum

ex

iaqueuni aves soient

illici, in

vol;iiuiii

sc liberui

ex turtciipatwni Deuni, unigenUutn ex
et

securJUiii» chgerent;

seqaereniurnac

Clirisiuiii

du-

piiviUqio,

ex ordine quem in rebus crealis oblinel

cem, proplietas nuiuios, Aposiiiin^

pr;i'vio>,

fidem

priniogenitmn interpreianlur, ad
tii

Deum

sese.

eonucrei

consummalam,

et s;iluicifi in P.ifns et Filii ciinfcs;

conquerciilis

ud nodum,

qiiod se per Movi';»

^

sionc pcrfectani
Domliii
:

ei

cum

diciiim

iiicminissent

oie

propiceias deccperit, et ecaiigelicis apostolici.-^que cioC'

Qui non honoriftcai Fuiuiii, non
adlntc.
't,

hoiiorifical

cnlani tio».
#1

Jilamtiem

pr» se

fert

ms. V94.

}>««.

d,^

tiss, traiiqtiilim

ertoU

et

inconcussiB : tiun quo4

(ribiKi sliii» rect^niicribus. .\i ia soliseiiitis Iftgereesi,

iuler

si'

cijuieiiiire

iuiti

qiiod fidei reqnlair. a iMcteno

iHdivernum. Porra, •iiUeslis e^i Aih,.i!!ai.itis, Or. it conlr. Ar., t-. 7,1 i , afiei eiwisl Afisni cam s«« tiriucijie in Tli«lia, Vciium clind diversiiTnciUD •sc disfsmUe per omnia «liditoiiiiis Patris, (a) l» niM. Goili. el Gcfm. fii«ir<, teco verbi cs.

concUio

tradiiispi co^tilimlitsitrterrHnersiit.
iih.

Liiciler Cilarii,

^iorifniitini

me

iiDperitiircin intcrpeiUil: Oinr.ca

posses gentas.
siianos

intiei:i.isis

aic aii<»<|iii! es^c pro lini Fih.i» pcsracmi j('t'(rf,f s/eita iycji. ubi^yie Chri'
.'T.oineiita ai
.\i '.na

ticiiii no.: crciicre.
!iiii

riovcila pfcetticalio ei

Hic sncraiiiri^i cwlesiis ignartti jnMHiieniiir, ijui Detiits veri (ili; verinis pairein osse igno.-ai (jnod qtii oescit, nnmen Dei aoiuiuni scife s.iipiiis afliciiiucur.
;

leceas riUigio,
cietit

salnlit tiia pjr ie prcUtla,

prcclfxiu fdei lilatplicinia in pcrninan suuitt edltui limi'

tem HaineiiuiH

(fc)

M.s.

!i3s. Y;it. !wpju.'io?s/ia'.
iiiiiio ;iiiim<ifn

Nc

bii Uiijus

itidiieai.

tetnporis in toio
lcnduiii est

peiie

«rbo

ftJisse

ss li^iiem tuiic eiielinwaBi receqiiis roj-ie

r.tiram

;

quod Soerntcs

ail Uij. «1, 0. S.1

:

Achcda: el

peratirare tton viiinJJ, ctc. IniiJ Uila» riiig ipse, su(H'iioie Jibrc, lu 50. ii.ifreiicos pr<'W(.ei>$ sd li>iem imiversiL' Ecclesise, in na* mn/ie os i.icdcnllum Cliriitum Ileum toquitur. (c) iii iiiHimillis nisb. c\pnmiit;r bii jit.riitr.i» HJj
qiiie

fllyrici civilalei, et reliquiv

Occiduarum parlivm EcctS'

Kon

inale

m

aUis rellccf.ii

m
fiiiwm
tliiiii
111,1

SANCTi
tiiisii itliiin

miAnw rnsrori
A
l'')i(-'r,

160
et

(Jo(in.

V, '25), ail boiiorifiiaii-

ei

(li\tsiliilis,

roiivpnlhilis, ct
iii

(d) cor|iiia

ralreiii pvr lioiinnMi) Filii sc [cffrreiit.
/iii-s.

sccunduiii
pfSlilrra
^r.ib-

illos,

ciquaiiluiii

ipsis «si,

cnnscqiicni

5. Httretii Ariaiuv

Eiiiersit
liics,

ciiiiii

liacorpoiis siisiinens sine corpore Dciis.
nubi»
t;i

Dt quia

ct It-lalis populi^
fcala cuii(.i',;i»
ciiiiii

(.i)

priiiinic

qu:c

iiig>-iiii

iiitcgroadviTSum

liaiic iiiipiis$iiii:« diictrin:v

ruiiiam niiscranihc
aiit

iiiortis iiivesii.

Noii
iii

eipiisiiloneni c.angcliciis niinc crit

sermo

;

cunse-

taiitiim

consiileniiiini {f. coiiciilcnliuiii)

qiicns cxlstiinaviaius

oninem
liiijiis

j:iin {i) (c) in

primo h-

clinos ciini populis suis rep<'iis

urhtum

vasliias,

aut

cct

libro

edilioneiii

li:erescos
.

i'Oiiscript:iiii,

frcquemcs bellonim

et fuiiebre& inories, aiit ininiciliiii

iiiiiici|iioqiio liuic
rcspoii.-.iiiiiis

sexlo iiiscrcru

ul rcceiis leciio, ct

cMx
qu

xgriiudiitis populiisa ciiniagla dcsxvlerunl,
liuiiiaiii

ad

^tiiigul.i

sulijccla culliiio, per cvaiii't

iiiium ad cxilliiMi gcncris

lixresis b:vc
lii

fii-

gclicas alqiiu :iposli.licas inslilulioiie^ iHviii^ licct

iicsia grassat:t cst vivuiil,
li'ic

Dco

ciiiiii,

cui uinnia

iiiortuis

conlradicciuibus
ergo.
(5y (/)

senstim

veriiaiis

cliclat.

Dicuiii

siiluiii

pcrit ijuod

sibi depcrit. N:iiii ju-'
ini-

dicalurus Ipsc deoiiiiiibiis, et pru in:ijcstatis su:c
serii

Exeinpluni blaiphemiiv.
<id

ordla p<en£ njcritiiin
sc

igiior:iiiti

niuder:Uuriis cr-

5.

.'Irii

el asseclaruiii ejiis
uiuiiii Dciin),

MexnnJium
solum

epi.stolu.
suliiiii

rori, iicganles

non

jnin juilio:ibil utiqiie, sed nc-


B

(

Niivimus

s<i|iiin

inreciuiii,

gabll {Mttiili. X, 5j; vid. Tr. pia/. cxl,». 8;.
4.

senipitcrniiin, soluni siiic initlo,
teiii

iininorialiia-

Quam

mbdolt' cirui jiium

effundal.

Ncgat

habeiilcni,

solum optlmom, sohim
,

pnieiiiein,

cnim, ncgai fuiens lucresis sacraineiiliini vcr* Udei,

oiiinium

crcatorciii

ordiiMlorem

ci

disposilorcin

ad impielalis

sii.c

docirinain leliglunis usn principiis,

iiicon''urliliiIein,

inimiitabilem, justuin et optlmiiiii
Iliiiic

ciim inlidelitaiis siix exposilionciii, ut siipciioriluis
libris coiiiiiiciiir,
it.i

lcgU el pr(ipliet:irum ct novi Tcstamenti.
geiicra^se
rilliiin

Oeiiui

coepil

:

«

Novinius
,

uiiiini Deiini

uiiigcnilnn) :intc uiiiDla ^ecubi, pcr

solum

liifcctuin,

soium scnipitcrnuin

soluiii

sinc

qiii'm ei s:tculum ci
piitative, scd vere

omnia

fccit.

Matum uutcm
siia",

nini

iiiiiio, Siiliiiii

vcriiin,
,

solun) iininorlaliiateiii liabensoliiin iioiciitem.
>

obsecutum volnniaii

iinmuin

tcn), soliim

optimam

.\d id cniiii

bilcni et

iiicoiivcrtibileni,

crcaturam Dcl

perfeciaii),

osurpaiiim proficil pi:c ronfe«sioiiis exordiuni, qiio
ait
:

1

Ununi Deum,
.

ct

solum

lufeciuii.,

ct

soluiii

scd iiun (4) sicuti uiium de creaturls; facturam, scd iion siciili c.clcra! lacturjc ; ncc ui Valentinus pnilalioni'm Natiiin
l':ilris

slne

iiiilio

>

ut pcr h.vc, qiiv icligiose verbis "slcn-

coniineiitaiu»' cst;

nec

siciil

inrenliir, cacieri iinpie subdcrciitur. ISain post iniilia
alia, qu.TC

Manicbxus pnrtein
tuni cxposuil;

uiiius siibsiaiiii.-e

135
tpii

Palfis Ni(o)

de Filio pari quof]iie simiilai:p rcligionis
suhjccil
:

ncc siruti S:\bellius,

uniunem
;

134

prnfessione protulcrat,

«

Creaiiiraiii

dividii, ipsnni dixil Filiimi

quem

cl

Pairem

sed ncc

Dei perfectam, sed non(l) slcuti uiiiim dc crcaiuris;
/actur.im, sed
niiilla

C

sicuti in

Hieracas luccniam dc hicenia, vel lainpadi'iu
;

non

slCMii

cxlerce niclunc.

>

El post

duns parles

iiec qiii fuit aiite,
iii

posinindum
e<
tii

iiatiim

alia,

qiiibiis, veriiaiis inierjcclis coiifessioiii-

vel siipercreatiim
sinie papn,

filiuni, sicuii

iiise,

beatis-

bus.

(/>)

b.Treticse impictatis

obumbrareiur

iotentio,

media

iii

ecclesia el in consessu freiiucii:

ut subsislere eiini de

non

exstaniibiis
:

argnt* inler«

ler cos quitalia liitrodiicunl reiiuisli

sed

siciiti dl.\i-

preiaviiMiis siihtiliiatc dclendcrct, ait

Et aiitc J.f-

mus, voluntale Dci ante lempor»

et saccula creatuiii.

rula creatus et fundatiis, iion
rciur.
>

er:it aiite

quain iiasccvalidis-

ei vivcre et esse accipleiisa l'aire,ei(S) (A) glorlas e

Posiremo quasi rcbus jam omiiibus
inipictaiis (c) dcrensioiicm
vcl

consubsistentc Patre. Neipie enim l^alcr d:in5

ei oiu-

sime ad
vcl
riliiis

ciiminunilis, nc
t

nium haTcdiiaiem,
non
fncia
I

rraiidavit seiueiipsum
:

ab his qu c

Dciis

intelligerciur, :idjecit,

Si

cnim

nbipso

lialicnlur

fons cst

aoiem omniuu).
Fi-

qiiiid i"x ipjo,

ctquoii ex utero, cl qiiod ex Palreexivi
pnrtcni
cju.<:

^

6.

Qiiapropier trcs siibsi:inli* snni, Paler,

ei vnii, velnt

uiiius substaiitia?,
;

ct qiiasi
erit

liiis,

Spiiiiiis saiicius.

Et qiiidcm Dcus

c:iusa csi

prolaiionein eitendens iiilelligilur

compositus

omiiitiin,

oninino sine initio soliurius. Filius auiein

(i) Sicuiinmini de crealnra. {i) lii i;uorio lc(;eliator in nosiro codice;
qiia

sed anll-

iinim cmcndaiiiin csl
lii

m
i.

j,

(5) llaec epigraplie deesi in nostro lodice. {'>) llic rcpctii sicuii unum de nenturu.
(S)
f.'/orii!!is.

primo.

(«)
fcriiir

viilg.

proxima Al
Iti lili.

in iiis'. proxi;»c, qiiod rc-

ad ewriil.
F.diii
,

n. 25, Aril

ad Alexaiihujus

(Iriim cpistola dicilnr
(ft)

non olim edita.
Uectius aliesl

hvjut

licerelicee.

profc^siiinem. Qiiainqiiain stib allo rcspccui liic ipse libcr pn.xiine lesiui nHncupaiur, Lrasmus lii» ad marj;inem adscripseral, F.go »<-ro >ion dubilo TttiM legeiidtim iU in quaiuof librii, cique o-lea siilistripMl
fidi'l
i

a

iii<:s.

Lud.
nos

.Mir:i'iis.

Niiiiiriini

noii advent-riiiii
libris cilita ctl.

seriiiiHii-oi

(f)
(li)

Sic m«» Kiliti vero, profeuioiieni. Fdililiic,rorpor«iM;el, iiilra, L'(>rpui. Magis bibi
iiis>^.

hir liabiri do pcrflda Ari:iT>i>riim e|H»li>la, t|U» baciciiiiico, iioii
il:iiic

quiluor

coiisiani
(t)

(P
(t/)

epinrsi.licn in

prios

viilgalis

omissaiii

Hocj^niinres inss. cuo) viilgalis, in quarla licei. Valicani, in prinio rr/ quarto licel libro. .Vniiqiiiorc!! aiilem, iique nuincro pliir'.>s, in })Tiiiio licel libro. Qiijp leclio nuliis e« oiiiccrior visa csi, quo iii

retiiiiiimiis

cx potioribns

niss.

Puu

Rdili,qiii, lib. IV, pnclercli:inl iiiiionrm imlucil, h!c ixliiboiit iinionem ditHdem : ulrubli|iie rcfrag.tnli-

bus

iiiss.

inen'.eii) ciiriim

minusc
C.iii

id.n, qiii aiiiii|iios

cx conjccii.

(A)

In vulgaii»,
iiis».

llb.
:

iv,

luri< corrijiiiiii.

f:ivci qiiiid librr siipcrior,

5,

OinnibiM
r:im n

(//oi-tani

hii (j/oriori vcro ciim sed Vrroie liliraii"iun) lilti;,

noo

q-iiiiliii

sed

xcrniif/iKi iippellcliir; ct

hnC,

illi

di\|.

adjccliiii
)

jaiu

monuimuii

{tvl.

lOti,

hoi.

j

niiis, qiih scciindiis

csl

cuiiir» perfiiliini Ariaiioruiii

edilioiii» iiiiflrir

161
siiip.

Di:
lciitiiorft

TIIIMTAIK LIDKK
scil siiie

VI.
ib''""'

i.IiUis n

Palrc, et anle sxcnla cre:i(iis AOi':""T'."'>
:

Mipeiiorihtis li[iclus (sn7. iv et v)

cl rniiilaliis,

111)11

erni aiile (|iiam iiascorelur
nniiis, solus

de Den

ei

l)eit,eiDeiiveio ac

Deo vero, etinUeo vero
vero Deo iiileHigeiido

leiiipore

.'inie oiiini;i

a

solo (n)

Paire
iiil

pntre el in
scciiniliiiii
iiiiiiineiiu

Deo vero

(illo

uiio

(\) subslilii. Neceiiiin esla-lcriius

auleiislernus
siniiil cinii

natiira: uniialein,

non sccundum pcrsonu;
absolulio

simul iionraelus cuni Pairc
liahei esse, sicnti
i|ui(.laiii

(h),

nec

Palre

ei legis et propiielariim pr;edicaiionibii;
;

dicuiil, aut aliqui, diio iion
;

do( iieriiiHis
C!t

lamen perrecia
Dei

('«)

lidei hiijtis

n.ila principia intioiluceiiles

sed sicul uiiio el priiicsi. I'iii|.ier

evan,;rli(;is alqiio aposlolicis
iit

est pra.sianda
a

dncPairc

cipiiim oiiiniuni, sie ci

Deus anie omnia

triiiis,

verus

filins

Deus non alienx

qiiod ei aiile riliiini esl, sicut ci a le ilidioimus niedia
in ccclesia

divcrs.i>que naiura', sed cjiisdeni esse diviiiiiatis, per
verilaiciii
nalivit:ilis
tiiii

prxdieanlc. Secundnin qiiod ilaqne

a

Deo

cxistrns, possit

iiilelli^i.

Nec

csse h.ibet, (c^ el glurias, et vivcre, el oninia
Iraiiila
,

ei suiil

sane qiicmquam
qni Oei

amcnteiii posse cssc exisiimo,
cogiiitas iiou inielli-

seciiiidiiiii

lioc,

princi|iiuiii

ejiis

est

Deiis.

de se pmfessiones aut

Principatiir autL'ni ei, uipole

Deus

cjiis, ciiiii silaiilc

gai, aul inlcllecias a se (fljnnllei iiilelligi,ant enien-

ipsum. Si eniiu quod ex ipso, el qiind ex uiero, ei
i|
'

dandas pulot liumaii;e opinione
ipiam
j^
(.">)

priiileiiliuv

Scd anleloqiii

lod

ex Palre

exivi el

leni, \eliit

pariem

rjiis

iiiiiiis

res

ipsas
;

saliitaiiiiiii

sarraiiieiitorum

siibstanii* et quasi prolalioneni exleiidens iiitelligi-

incipiamus

nc

in ^iliqiio sibi, edilis

li;crplicnrum

lur; eomposiiiis
libilis (i), el

erii Pater, et divisibilis, el cniiverillos, et,

noiiiinibiis,

h.eresis

professio
argiiUe

blandiaiur,
iiialili.fi

demons•

corpus sceundiim

quaiiiuin in

irandiim est oinne

liiiius

velaiiicn
id

ut

ipsisesi, eoiise(|uentia co. poris susliiicns sinc cor-

per qiiod se
((!)

virtis
sit

bitens
cl

coniegil,

per

ipsiiin

pore Deits (d).t
7.

proililum (h)

Venenum
spiris

in liacepistola liiteus.
vi;e

— yuis non

revelaium, el ad bl.indieiilis
iri-

bis

veiieiii

inlelligeiiliam public;r tonscienii.Te sensiis

senliai lubricos scrpeniina;
tiKksis

(lexus,

vel (r) lor-

irocai,
9. Yalentini commentii.

nodos vipercos non

iiUelligat,

quibiis
iii-

Ecclena ah

liisolieiie.

Pro-

vencnati oris
flcxi

136

l'i'iiiipa!is

polesias collecio
.'cil

Imimiis nomiiie hivrelici iiatniiaiem tiiiuuiui aboiere.

corporis orbe tomjiidilur?

exlcnsis (inini-

Voleiiies

igiiur lia;rciici

Dei
et
iii

filiuin

noii

ex Deo

biis aiipie ;ibsoluii.s, loiuiii oceiiliali capiiis viriis

pa-

e.s.se,

iicqiie (/)

dc

ii.iiiira

natura

Dei cx Dco

lebit. Iiigeriiiilur eiiiiii iiobis
lis, (5) {()

prinium iiomina ventaiiiiroc;ii.

DeuMi
Hidim

naiiiin,

ctim

jam superius commcinnrassent

nt virus lalsiialls

Bunuin

iii

iire

Deum solum
;

137

'^cum, neqiie adjecissenl

ct

cst, ut

de oorde nialum
Deiiiii

Mibe;ii.

Ll

iiiier lia^c
:

iius-

piilrnn

iii

iinius vcriiaiis csse Patrcui ct

Filium cx-

quain audio «b bis
Filiuui

Dei liiiuin dici

nusquain
filiiis sil.

cliisapropiiciaieiiaIivit;itisiirgarcnt, ilixerunl, i"Ncc

mvenio
Glii

iia

priedicaiiim esse, iiuod
iil

q

ul Va!entinus

piol^ionem Natuni

P.itris
(j)

comineiila-

Noiiien

ingeriiur,

naliira
sii.

lacoaiur;
Il.erescs

iiaiuia
ca'ier;n
iio-

lus est

;

»

iilsubspecie h;vrese(is

Valeotina', no-

adimiiur, ui iiomen alienuiii

iiiiiic |irolaiioiiis

improbalo, iiativitniem Dei cx Deo
(|u;L-daiii

prieieiidunlur, ul de se li.cresis mciitiatur {Itleni
ittt

iniprobaient.
i(Kila

Valeminiis enim ridicula

el

Ailianiii.

Ur.

i,

p.

515)

Unussolus

Deiis et soliis
(iiio

coiniiicntans, ciini pr;cler (iriiicipem Dcuni, fa-

verus iiigeriiur,
li'iqu;ilur
S. C'itiU

iie

veruiii

ae propriiiin Dei

re-

niiliam dcortim cl iiuiiicrosas (7) (k) ;elernilalum potcstaics

«sse qucd Deiis csl.

jum

sibi

tradaiiUum

]>ro]wiiat

Hiltirius.

iniroduxissct, (8) luiic prolaium Doininuiii

nosiiuin Jesuiii Cbristiim niysleiio occull.e voluntacsi

(1) Subtiitit. (2) Et inHlabiiis,
liie

pnvilicanda doclrinis,
(,"))

iit supia in (|uar;o librn, ctiain aiuii|ua manii adjeciuiii csl iii iiustro exciiipbiri. }.>) Vt vires [aUilaiis inlroeant.

/iiri;^miU!.

(U) Proctilmn ct revelaltim,

ad

blundienlis, clc.

[') .€taluin.

i) Fidei hujus ubsolutio cvangeticis alque aposloiicis
(n) In anlii|uissiiiiis

(8)

J uni prolatum.

bas. et Colb.
sibi

a

mss. S. solo subsliiit

.<(;iriini
.

Turon., Vat.
si lib. iv

alteii aiilem, toluin

non male,

ln graico aulem, vnb toO Ttarpoi; conslarent JriTxn, oinisso solo.
(Ii)

D

crcidtai.i cupiiit virus : qux quoiiiam (iblinuit, nce a noliis miilaiur. et iiinx, liumunce opinionis (q) Edili, iioiit inieUit^i prudcnlin. Conriiiniiis optiiiuis eodcx (iolb. cum
.

tdili

liic

ailjiciunl,

fuit

sempcr; qiiod

lili.

iv

Coib., eic, nollet

mcliiis iiiniitiini, ibi et hic eonseiiiicnlibus
(c)
lii

in.-s.

ac posl.u siinragaiitibiis Mail. el Caiii., hiimanai opinioiie priidenltw. Iliiin;iiiaiii pru(lentiani, (pi.c varlis
lidci ceriiiuiiiiii
opiiiiiniiliiis
iiiceit:t

viilg:itis, el qloriari.

riaiis el

uinciii

:

in alils,

ct

Iii ins. Val. has., glorians el vivere

el cilo:

lUietual

,

iiieni

iiumqiiaiu pnep.iiiendaiii consiaiiier

niciKliim
(ri)ln
tas
:

siibjicilur, Veriaddiiin m.iiiiis alieii;e, qtta ssiicii Doctoris vciba

quod siijira. uno ms. pnst vocem Dcus,

iiiculeal.
(/()

M.^>.
llliiJ

(i)

prodilum, el revelali m, ad blandienlis, elc. de iiiiturn, id cst, de subitaiilia.
,

ab

li;«ieiicoi uiii diclis seccriiantiir.

(e) Edili, loriuosi spiriius : castigaiiltir ex niss. Eadciii siiiiililiuline fall.ices baercsis AiiaiiK tcrhnas sic repr;csciilil .Mbaiiasius, Or.ii coiitra.\r. p. jlfi (hd ista hwresis iwn digiia odio \neril, ciim ilhi per

(j) lib. II,

Excusi
II.

Va/f«(j)iiiiW(i': rciiilciitilius

niss.
,

i,

vulg;ilis eti;iiii coiisciiliciitibu»
,

Sic lepere

est Vnlriiuiios

iion

Va/fiiiiiiiiDiu.s.

Iia el

iii

libiodc

Sjiiodis

.Irii

nnn Aiiani
lib.

ipsiiis Aiii
ii.

paiitnr, ct supra,

v,

ii>,

in

laulores iiuhciialiquot proUenoia.*

(lilfidriitiain
•.'ealui
!

u

sitis

eliam ocaittetur,

el qiinsi serpeiis [o-

luss. exliibetur Sabellia lia-resis.
(A) Iii quibusdani iiiss. irt::liini. Iii aliis nouiiullis , vanitotum Rectius ia c.cieris libris , (fternitutuin : qiiod hiiinum iiomcn csi vocis gru:ca; atwv cx qiia
,

{[) Ila perp:iuci reeeniior. s mss. cum vulgatis. Ca'ltii vero habeiii, »( vives [aUitaiis iniroeant. Iluic lcciiuiii favel illiid, fi;»i)i«li oiif jirincipalis pmcslni;

(voncs denoiuiiiaii stn:!

ids

sANCTi
aurtori^ furure
Kct'lesl:K

iiii.Ami titscopi

m
i|iij-, ail

lU aaseruil. ilam> «rgo inniiein prulaiioiiein,
ac
siiilii

iriiierarii
jiqiu-.

A

c<«^

nriii>

ingeiiluin ost!'iiJI ilobiiii,
abuleiiilani
,

verll.Uviii

<)iui-8itaiii,

ovangelloa

iii|i>it:itlb

prolniinnis iioioen

cxsiiii-

:i|'()!il(illcj

iido!t

iiosvii.

Igninat enliii
ei
i«r

Va-

giteret.

lcDiini
:riin:ia
:

(t)(n) hytlinna,
{h) icil

dl

tileniiuin,
iiliuJ i|iiain

<l«iioi>

10.

UaMohifum
iit

daiiment

,

ul

iuMvnov

niniovtant.

M^nt

liitiil

iiiiiiiit

Utium
iiOb-

K(cleiia neicil
iiem.

fitio

pnftionmi
in

bH
:

,

ifd plf.nitudi-

imirem »\
iriiin
|ie<>

i|ao

omnla

ddiiI, ul
pi^r

iinuin

Ikiiiiiiiiiin


>

Tenol vero

i-tiani

cieieri» «jtisdam M-lii
i

Jesiiiii

ChrisUim
SiMi qnia

qiiem oiiiuia,

iKiiiiin

ex

su

Kinali|,'iiaiii fr.iiidiiletili.iin, •llceiit

Noc •ieullb<

Dcuni.

ua Deo Uciis

(r) naiiH, ii«>i|ne
tie.ui» lini,

iiiclinpnfi

partem

uniiis niibstaiitue ratriit

Nalum et(*\ iie-

)i«r nativiiiiicui :iu:ini
ii(>i|tie

Deo

aili^rnitnAve iiuoti

pii^uit.

Nrgalit anporius prolatic.est, utiialirilna nft-

i|igo

iii

iiativit.ile iioti

l>cu$ e.«l; el

<|iio<l

Ueus
;

garetiir:
g:tii(lu
ei;

nunc

(|uoijiie

tub UaniLlixi nomiiio
.

<;si,
(|ii<i()

non

cu'pii css«,

sed nalus (d) ot l)ee e»i
secoDtliim
ita
huiii'.iii:u

el

iinius substanii;B inrcrtiir et portio

n« Deus
iii

Ha^.>itiir,
v^)i.-ttir

kI i|)!>uiii

ualurai
ipi>a

Dco osse credsiur.
lege ac

Maiiiciiieus

enim
,

abru))il
et

sciiauin
iiutivit:u
Y:il(:iiiin<

:iise

pr«:»iijin,
.

m

prulutiu

iniprobamia
qii.iiiiiiiii
iiiii

propliciis

furorls

illubuli

asbe «kistinieiur
luercbiin
viirlla»

iilcnco ieiUJtiiin esi pcr
nuriien oxclii(ii
,

JN se e^l prdfossiis xssertnr,

el (2) (f) solis

|ir<)laiionli)

ne

nusciiit ctilior, Id

qund

io Virgine fult, |MHlloi>eni
,

nitivii3ii:v
ti'llig4>nua,

pcriuanotel

;

quia pi'oUiiiuui6 In-

g

nnius
voluil

$ubsi:iiilia; pr:i'dic:ivit
,

et

iil

Filiuin iiiielligi

opinione teirena, noii mulium csset atiaiiaiiyli:ifii

(juod

ox Dei snbsunlia parie allqii* dediiciii

iHri
i.ird:!

larreii.u

alieua.

Nrfiura:

buinanai
esigii,

luiii :ipparitci-it

cariie.

Ul

Igiliir iioigt^niii

Rlii

nn-

ac

liiriiuilis

ad iv»

dlvliifis iiiiclligoniia

tiviias, et

unius subslaiitiat iiumen totlerelur, poriio
in

(le liis, tjuai seiiiel

dicia a

nobm sunt
sdinuueri,

(tiL

i,

n.

tO

et

unius substaiiti:v
qui:i

naliviiate Filii prarKnitJiur:

ul

lib. IV,

i|.

i),

fr«(>iieiuiiis

ne

t:aii«l'acere

profane ca

,

qu» ex
,

portione unitts subsianlia;

sacniineniis dlvinx
exuiiipl3 credaniur
;

virtiitis, liiiniaii:e conipar:itioiiis

naiivitas asserla esi
ips.i noii

pr.-edicatur;
iu

primiun

n::liviias

sod lautum ad iiubucHdum spiseiisuin, specioni terreni genostrit^

e»sel

,

quw
;

Manich;ec e«»el e* '^rtionis
detniia
,

rilillkT de c«i>tcsltbus
licris afTorri, u(

professrone danm;<ta

tiiin

n<inie.t

ae fldes

per liunc naluraa

gradum ad

unins subsiantix tuiiereiur
poriioiie coropelerel;
et

qitia

apud h.vreticos ex

iiitfi;ig?nlis3i

iJiviiix

B!;ii;!ii!iteiiii»
«.•'cii.^iiNui

prfvehamur.

pcr id non ex

Deo Di-us
enienlila

IS^

I-'jii

.

M

aute.n

hninsiiariiin nativi-

csscl

,

((,')

qw>d

iii

eo

divln.x'

Qstura; pnipnelas non

lauiio piol^in)uca, l^i

ii?'ivit!is :(rsl<irsnda {ui.

«lisr
[laiiis

iiiessel.

yt.id

vessi^is sollieiltKiines

139

iiinar.il), Uiii eaiin ur.us

ex nnof-si, c) L»eus

religiotiis sfieciu inipius forur

simulait Manicbxum,
,

ci I>»o csi,
l!:ira

sffiTt lantuii) sigiiifiivtionis iiitclligen;

sucunduiA hsereiics in8;inix pnedieateres
Eccieslse lides datnnat.
iicin
:

(h) pia

lerreiia nalivjtas

cu>'.eniin

non

satisfacit

com- C
;

Neseit eniin in Filio portio.
:

paratloiiis

oxemplo

ofif'o

nascentiuni, qiia; h;ibei in

tctl scii

Deuni lotum ex Deo taU>
,

seii

ex uno

so et coit'jio, ct ciuiccpium, et teraptis, ei pa.rium
cun) i)eu9 e\ Deoiiaius nihit aliud inteliigendus
e:>6e.

iin-iin;

r.on

desecium

scd naiuui

:

soit naliviialeni
,

sit

Dei
tein
(5)

iiec

diminutiouem esse gigneniis
'lascemis.
Si ex se scii
,

Hoe

iiitinnita-

quani nutns. Ei ijuidein do

dtYi>ia>.

naiivitatis,

e.s.^tc.

iiif^ calumiii;>in
:

sccuiidum lidom ev^ingolicaoi alque apot^lolicam» verilaie

(i)

leii^erarie
,

usurpal«

scidiiii»

ei

vere de Do-

suo loco iractabiuius

:

inicriin

tamen hxrcii-

niiiio siio didicit

uauvii^.iis suae tcientiam permiile

(3) Temere.
(i) Soli
(n) t!a
iii

ftii.
Iii

cutn ms. Corb.

aiiis

vcrn, b§lhanam.

At.

lcni hic

imim

fjbflanlitB

ptriio

,

Krxea lingua
juootM-iov
,

,

qua

prius
est,

vtil;;atis,

tyllionn*: niaie.

Uiiiiii: eitiiii b;iilium,

rir'iiii'ii> C(l!l:i

h:);C (;jilstola,

dicifur,

(Kioa; 6,uaoO<r(ov.

iil

profiirdum (qiiod Kpi|ihntiii) tesie httr ixvi; i. iiesiodi c/irtos er;it), ni.ii pltires utliniiit.-b.il Vaui ceri:cii; r si aptnl !r(;n.ciiiii Mi. i c. 1 , , 'I rrtiili^fanaiii da prTscripi. cap. 40, Kpiphin. Ii:i'r. x\xi. Pliilasirinni, eic. Fabnlas illins it;i piiticis coio|>lcclitnr Tcrtiiiliaiiiis loco cil&to: Dicit iii primts entc
II.

Uiiuc

lii|t!c.i

\r'anos

vi.cHhiiliiMi
,

nou post
valde exii,

Nyc;i;naiii !.yn<.Jui» laiiiuio
iiiuissc.
aiuiii
:

scd el iiute

I.'nii!i!is

,

IIoc ciiiin rursuin expl.iilere

conantur

nbt

Si enim quod ex ipto, ihlul piiilfm
Kdiils
s.>titi( siii.
Iii

tjm

uniiit

siibilanlKF, cr;i'Ce roO o^uoovjiou
(/)
i*
lii
,

un<i uis. Reitiig,
eiiiii), iiii

«o.'iii

hyihofi
ci

1

J

ri(i;i/'r3l

,

fX /in |)roc«sji.<««

s^i,it'>i

iiijNtein
;

M<'li>.is iii at is,

foliisui. Man(i:lia;i

tra/.ii-

iiCFiiu.e.'»j :

qitibii.1

vilam rurmni ncii'kiM honiinent et Eccteiiain (en
i-i qiiibits

empisse «erhum

cl

dt

dil.Augustiiitis

^d

v}iiodviil|ile,t)ii), lijer. Ji.vij (irBfioiit;i

pri-

faciuni «d
ct;ni(/ue

talein per 4ieit\ .jiMi^iiHvcriintncui^iitKii.

iiciiii :r«ntiiii

ogdii.fJcn»); sfrf i^iiim c.c his

quoque pro-

tiitdui corpori^aiii, itiqull

siipcnus

,

Dei liituNl

ceeniste
litinr

1i eeoiiat , de si.rmouf iimcfn el riiu atioi 10, cste ironuni iiiacuntiiilii elc. Buihon aulcm ;ipiiil
.

este nnluram.
ruilor

.'ii.tiquos
iit 111

iii
,

qiiartu c:isa sic accepisse vldetiir ililarius
:

oi liciiit,
ci c.

rccio qitasl |6'v9(iv ^uOwvov ex quo coijficcre btjihoHnm qiioinDdo iii .Maltk. c. <C, ii. 4, tS, i\. 8, ir.eoilieiam. (b\ Sic niss. ICiliii vcro, ncnflt ^itiin alitid. (e) Verhiiin Kniiit In !>Rin edilis uiiilssum rcstilui,

Porro hic iii-jciiK eultvr iileiii esl qiuxl fMriutidii rudor. Ideo aiileiii, puto, ait Hil^irins, icfi* adjiiiicio sui. qiii<( sqI prupter honillieiu, noil proptcr soloin homo. ij) Val. bs. iiis. neqne in eo iliDtniP niiiurat proinesii-t
li

prMiM
a;iis 110

(}iiid veiiviiif

l.'mii:>ui/i/ic4, ctc., Iibris

c pr;»leraiur.

(A) Cdiii. piie. At

ms^
i|)Si

|<i>i.

hncoi,

fldes

qu»
i

pio

tiir ••x

m»H.
lii

(d)

prliis Milgalls,

ncDeo

/)ru» ;»(

.-

abant!}! vnx

ac saiio sciisu socus liaiiiiiat
Ji-ciiii«u»<
liiiii

liiMiioiisioii pr.cdic,-«t, M'it>;cb:e«itii
,

nou
velle

atijue

Ariani.^Sic

ei>ii)i

sil

f/fiu, 61 abest a
i:v

lico nalus
(c)

Diii (ibtinei,

iiis.<< Filitis i.(>jalitr eceiitsse; quia itun f;i(ius, siibst.intiani ac iiati)rain cujus uulluiu cst iiiitiuni. Sula cdilio Tar. negundo: luendoso. Quod nu'
,

viilctur, iitdiiriiiiMi Aif rtriiciy iiiMnuc
,

|'it'.:iiira''ji't-«.
,

Nain

llit»rii> usila|»'o iiii iiiJKir scu (V'/i'i' cc csso jain ubscrvavinius. (i) ita lUbS. Colb. ac Gerni. In pleriKquo alils «n,

Ifi3
ii;isceiiii.

DE TnLNlTATE LIBER
llicc

VI.
,

!G6
fei i^unpai'.(i:iliiioJi:n)

enim

ila ei

a Deo uiiigenilo oompcria
,

A
i

nec sicui Hieracas, luccriinin do tuteriia
duni
iii

(uiil,

quud Paicr

ei Filitib iiiiuiu euiil

quod
per

pleni-

duas partes. Nuu
supeicrt^mtim
nativilatem
,

i|ui

liiii.

aiiie,

tudo deitatis in Kilio egl: per quod ei
uiiius 6ub6taiilii« (o) odil

|iortiimoiii
i;aiiviiaii:i

nriiiim vel
Uiiigeiiili

iii

liUutti.* iiier»ca8 nec-oieitl

ad

Filiiiin, el

>

nec
,

ev8n);i;'iQ'i^unt aaciiiaienr

vcritalfMH
iii

,

verx
{b)

diviniiatis propiieialein veiioraiur

lorum

rirlulein adeptiis
,

unius lucoinie diio luniina
subslanVo^culi

Filio.

Sed

reposita pleiiiore

siii|;ulariiin

rc-

pr.Tdiiavit
liain

ul lychuiiriini Lipenita dtvlsio
Filli

FpoiiBioiitini absolutioiie,

per relii|ua curramus.
,

Pairisel

aemularetur,

qtiat
:

e\

iil::iis

M.

Siibellium re$puunt

ut ualura;
id

iit

fatre

el Fitio

uiigiiine

aecendereiur in litmen

i.'>iit(j'.:.i;:}

cES^'.

inir

uuiiaiem auferani.
ul Sabellius
liiim
,

— Namque
>

sequitur:
,

Nec
ilixit

»ic-

staiitia exlerior, (/i) ut bie) in
iiiinis
(i)

luceina, cuiiUiva^ua lu"
iii !arit|!ai'
,

qui unionein dividit

ipsuin

Fi-

utriusque iiaturam; vel oert»
iniexi:i
,

iUipyra

qiifni

el Patrcin.

ignoral evangelica atque

eodcm

ulroqite ceiiiie iucaret
s.)

essei^ue

a|>o8ioUca sacramcnta sic creiieiis Saliellius. Sed lioc

inedia iii»tcrie«

lumen cx

utr;im(|tie
,

piotond>^nii.
:-.a«

non
tiir.

siin|iliciter

ab

honreticis {e) in hxrelicn
niliil

damua-

Hac
jiiuiit

stultitlK
,

buinsnx ertor invesil

(iu>» .ijuetl

Volenles enim
tlivis.t!

iuier Paireni et Filluin esne

ex se pollus quaiii ex ileo
,

s;ipiui)t.

Bed quia

uiiuin,
ciijns

a Sabellio uiiioiiis criinen exprobraiil
divislo

vcra! fldci pioreMio est

iia Dciii.i

ex U^a Baiiim ut
aiii>

uiiioiiis

non

ti

itivilaleiii

iiitulil,

sed

B

luiiieii

ex lumiiie, niiod 8Hio detrimRuio
(i

iisturairi
qiiot.'i iii>T

ciimdcm

divisit

(I) (d) Ih
:

'Virgine.

Nobis

auteiii in
,

siiam pra'siat ex scse, ul det
(lerit
(|iiani

lod

tiabti',
;

ot

coiircssiiine naliviias esi
iiiiltaiein divinitaiis
((')

ct

unioncm

deteslaiites
Dcii.s

habeat
ijuod
;

,

nascaturoiiO
,

qu<>ti sit

cuii)

mn

iVmii,

leiiemus; scilicei ut
,

ex Deu

cst

niitui:;

sii;

ct nativiind ««ccepMii'.
;

iiniiiu siiit in

genere nature

dum

iinod per iia,

quod erat
qiie

nec ademerit quod accepit

siijHfB ninjiH»

livilaiis
iiiide

veritatem ex Deu in

Dcum
,

exsiilil

nm

aii-

uniim,

dnm
:

ex

efl

qiiod eslnaf.citi^r, elfjtiat! nas»
aliu-J ONt; ssi

quam

ex Deo es^e substiterit.

Quod aulcm non

citur, neqiie aliunde,

neque

eaiin lu»i:3it

aliundu qiiam ex Deo nianet

m<ineat iieccsse esi ia

ex

luniiiie

ut ergo

fliiei litijiis

snjt .iigesSia ai'C3tei>'2"

ca vcri(:ite qua Uciis esi: ac per lioc uiium eiinl
ciiin

lur, llleraca; liimpas vel lucern?. a<i fer>mea «oEUies)"'
(li

qui rx Deii Dous est, iieque aliud ipse est, ncq'ie
t^a-

ci luniiMe

liinniiiis

«hj4fi& 6ii
liisiiiin

;

an ui^

SrCii<gi)>£9

aliundc i|uod Oeiis esi. Mcirco auieni uinoiiis in
licilio iiiiplctas piui-teiiilliur,

exisiimelur,

(juiid

impic

ei

MiS!C«4aR'A<iEmB

ut {() Ecclesi.c lniei uniPerseiiu^ir
,

i):iium esi. AUsiiie, absistc in.t!iie:.irij6 tirasvP hfflPiiiT
C'ir«i;i, nei;

laiis

rellgio

140

anleralur.

domdn

ct

potroci.iiuia

ee<;UiS(,nii'.icsB

fidci hi&r^ soip

( cier.i lijpreiici iiigenii artlGf'la

iie fiTi'! si's,;iti>Kis
,

!icit:e .ti.^rri.ionis

cpiuione 5Stfili?e, Kiyi aorpfiFsis
,»»a
,

iiiagis qiiafA ver'S sullicltudiiiibus \>rf> iil:eii:c siinplicitatis existiiiier

miilevoiu» inlcrosiiii.^-iirus loiiiis

241
C
i

secuBdiim
:

Bi!«l (2) ij) icaiiiinaai ja
,

Ua

:

eSnis esi

quod Daus c*
iii$.i

Deii« kXura cst.

Nibil ia

pri>ressii'nis
iiii>sio

(/;)

eoiicUjsione, in qiiein se exiluii: inseinstiiixcric.
itstelli:

so, nisi viftue,

viia,

iiisi itiS,

uhi

ircsiiltiio, i^si
rt:£>'pi^, ^
c.i

uin subdoli sermonis
ej)

spirilus est. Materies tiebeies nat».ra iila n3>:

\t.
ijii.

Lumen

lumine Ftlium Hiiroca» prave

ncquc ex dtversis constat ul
Dsus, quod cst
pjiririarci.
:

niaiiei^^:

Qein

fni

Qui

iHielligat Ecclesia.

id

cnim

Beqiiilur

e

Sed

et peifajiiHCRe

Csus

rtiJn»

(1)

In Virgiaem
in

(2) lo aii'ciior!> inoniusn.

wcre:

Carn.

et Mart,

,

lemerilatc,

In viilg:ais auciiieiidmt qii;c ainat et
:

tcin, lemeritnli.

{{) Tres Val. mss. ei Si!y., erdciw.s>iut> f,dei. Hoerusi liii: oppoiiitur Eicic.sia : ciijas Sdei est nrii.t'.is
rp|i!<io,
raliir.
((/)

(a) B:id. adii. Er., Lips. et Par., nddii
iiiss.

quia uiiitaiens

iii

Trinitate ei ereiiit et vsnii-

Odit

i|iiippe

Ecclesh pnriionem
nis.

,

pr;i'ilirat
(/))

iii

Fillodeiialis plcnlludip.efl).
5i'posJ.'(i. lii

Ediii, conclusionem: emend.ititar
iii

ea wAfi&.
,

In ciiitis,

Carn., deposita. Mi,

(h)

viil^.

,

ui
Iii
,

gis pl:icet cudi Colb., Silv. et
csl,

Germ.

reposiia

,

hoc

voce enbitantia.
irl
(jiio

olenm. Al in mss. ut o!ei )aciL& iiac sealesuia dulur suh ium;,. i'a,

dHdin. (() Apiid Par. dft-ideralur, iii hcrreiico. Propria aliHn; oiiinilnis ii(>ta in h.ic erat Salicllii ti;i'resis, quud al qiioil uiiloiieiii lii iiiilonom iii Deo prxdicarel iiiiniis iiinotescelcit. Iloc :tiiicin Cliristo dividcrel fiaiidiilentiT, non illnd , exiiriiniiiit li^ritici ; iit ci, ,

et

D

(i)

sii ; seiisu reprnbaiur iioiiiousioi! lib. iv, uuhi. 4 ;Soia cdillo Par. («jpjfro eidan. Pajiynu vci pfl^''iltu

pricr

qu.<H

aii

uiroque pariiupUa

pyriiiii est licfini

Niloiica., cuju.
,

ww
,

vx^i'. ij<<iis

fuil.

K\ eo

ciiiiQ«'leb3ntur ciiart*
i|iioqQe
ejii>i
I.
i

vfeks

it^eiiis

,

funas

iiaiiliri, rlc. (Jsiis

ud cereou ac

iarnpdil^ii

iliniicns iiiiioni.'in In

Deo

deti'St:iiitcs, ot disilnctaiiiKi
,

iiieiiiinil

Cregoriiwi P^ipn,

iiiil.c.

b

:

(/t.".rmi

hm-

pcrsonaiiiin
S.iliclliii

lii

intiira aeqiialilaleni prijnteiiies

cuin

fi>rri

Cum wiio ad persoiias rese soniit , iiersniiam ifl (^lirislo iit expli uiiniiscol. iOti, inil j liujus ediiioiiis, sie lanioii iiiiiiiisiiiicllineiidniii vidcsoleat
;

parlter itiiiinenl. (d) Mss., I» Virijinem.

atqai «x more in meiUs padcs cccUsiie iniplevit. aqun puhijrum potuil. GregoriiiB Turoii. d>i Viti.'» Pcinnil iiieiilinnem facil cicindilis , in ifuo ntc papiftui c.S,
.

boc

|ief

aildilH. iiec

iion riiisse sing'ilaiein,

ni!3 Nji..,

oUi guiia tiilUmtis edjetla. 3
:

DttutiiDi jPisuli».

iitr;

iil

Sahelliiis iiiiinneni in Virgir.e
in

tciius
Iris

post susccptjm
iilii

ca carnoni

eiileiii

duheri!, qiiaOoo paau-

Claia <"Oi'onantiir dpnsis sll»ri!i ijchriis, LuaiiKa ci:raii2 adoleutui' odora >j<i|i>!is.
liinc JiKiniii
pijr,
iil

ac

'.loniina

adscnbere

ciJBperil, iioinliiuin

geiis ntiiiicriim,
{c)

non peisonariiin.
Ji.eclisis

Par.
ul
qtii

,

Mn«.'!i iit.

in aliis Uhris

,

uHitm

iiiu

:

Fiiimn
tlii.ix

Dct: oi ionletn diviiiitaiisPaircm, et c\ e« originem ducit significel. !'i!i. q«(> conciuuilitr, ac iwr hoc unum iunl.

Dcnaex

de Jaiiiia, p^ipijru» dickm' quati pitratis ignem siilitllius likrie, iitj^tKt veriu». n:aw. ftls. Corh. ft prima iiiatiu , iitaiiif (j) Cijiii mum : a Sccunda cum ca"!<;!iis, iiiaHium : om \&ez iR>gatii!' Dous cortfe^tteaiia eoipMU .sii..iU>ieie : eiciit
est,
: ,

aiiiea prol>ii<ir

i.oii

esse cor[»is

,

iii

qux) uiltil torpo-

raic asbCfitiiT.

1U7
Koimii.
Niiii crtiilineiiliir
,

SANCTI
ut lain|ias et hiinpas

HIL.VIUI KPISCOl'1
,

m
iir;vilicarpl
ilt'
,

;uil

\

ax Ooo naliini
lioiiis rcferciis

hali\ii.ilcm fjiisad rrta-

lyiliiiiisel
I>e«>

Ijchiiiis

,

exieriiir»; iialuiJ.
,

tnig«iili ex
,

noii e\st:iiiiibiis voluniaieni
intiuant.

Dei naliviUJ noii serics cst
,

sed

|iroj(cii»es

mm

ti.

Qua
miilt.i

(irti-

Filium ex nihilo
iil

Deiii<|iic

lr:ictus esi

«eJ ei
e»'.

luittiiic (I)

luinen. (a)

Luminis

posl

ad

iaiiii|uam cx

prxparaio

«ibi

adilii

ii.itiira! iiiiilat

non e«

coniiexioiic porrcolio.
vnpugitiita
,

prorii|iii

diccns

:

Filius aiilein sine
,

15. Dei
J.iiii
liil.i

ex
iii

Uto uaimiai

atteritur.


fX

lempore
n<in
fiiit

cdiliis it

aiile

K;rcul.i

creaius ct fundalus

anieqiiaiii
li;c-

vero

eo

niiaiita ti;erelic* a»tuii;c il
.

qunm
<|ni

cal-

ii;isri'relur.

Teniperavii sc, (d) qiiaiitum pniat,
,

virofcssio luii

«

Nec

qui

fiiit

anlc, posimodiiiii
>

rcticiii

serino et ad iinpiciatis cuiirirm:iiioiieiii
,

ct

.'nl

natiiiii

Vfl suporcreatuin
iitic|ue
ii;itus

in filium.

Deiis

caluniiiix

si

,

qu;estio iiitendeieliir, excusntioiiriii

Doo naiusesi, non
<lc

uatus cx niliilocst,
esl, sed

iici|ue

dicens

:

iion
(c)

enit

anicquam

iiasceritur

:

ut in oo

quod

nnn

f\si;inlibiis

nalivitalis

suae

iion fuit

aiiieqiuiin

nasciiur,
,

iiaiiiram ci

snlisiiiibilo,

viveniem
»c.l

liabuii naiuraiii.
qiii
iii

Ncc

iileni

Deus
:

,

qui erai;

stenlis originis tlom'g:irrl

ot coepisset

cssede

Dcus Ci Dco,
ex
I

erat, naiiis csi

ct naiiviias

cui anie iiaiivitaiem siiani exislens noii darcliir auctoritas
:

liabiiit

originis sut!
iioslii"

ipsa siia nalivilate iiatiiram.
iiisokMitcs
iios

tiiin

porro

si

iricligiosc lioc dii Itim cxisli{(\
qiii;i
,

yi) Si

loquiiniir,

sunius

:

i.iii

niareiur, adessei ei proiii|iia dcfeiisio,

nasci

vero ad

.((iiciniuin

eJottos

per Deuni docebiDei esi con-

B

qui erat non poiiiit; nei|iie qui aiilea esset

nascendi

iiius, nativiia»

Dei

sccundum docirinam

caiisam
aii id

(t))

per qii:im essei liabuissct; ciim nalivitas

uiiiiaijienda. Ilanc igilur in Palre ei Filio natur.-e
leiTi, et

prvliriat, ut subsisiat esse qni iiastiiur. Ostiilte

lioc

viveiiiis nativiuii*

inenarrabile sacra«

atqiic inipie, qiiis iiativit.itein cxsiiectet in

eo

,

qni

uieBtum excludere
euin
qiii

lioerelicus luror lenlans ail,

Noii

sinc natiTiiate si1bsisi.11? .Vut

quomodo

qui esl nasci

fuit

ante, postnioduin natum vel supei»

exisiimandus eu,

cum

nativii;is

natura iiascendi sii?

creituiii in

filiiiii).

Quis

eniiii
.

tam vcsanus
ul

eril

,

ul

Sed subdole ad

negaiidaiii
,

ex Deopaire unigeniii Dei
per
id

dofecisse a se Patrena putet

idem

,

qui fiicrai
lilium
;

nativitaleni conteiidons

quod

iion fuit

anic

posiea

nascefeiur vel supcrcreaieiur
.

in

el

qimm
ex

nascereiiir
fllius lilius

cvadere voluisti; (h) quod Deus, ex
iiaiur:i

de aboliiione nalivimanenleui tesieiur auciorem ? Vel quis lam demens est , ul subsliiisse filium nisi ex nativiiaie iaieaiur? (Jiiis porro lam vecnrs , qui non
cssei alHililio Dei
ut succederei

quo Dei
qiia

natiisesi,erat;nianereiqiie Dei

tiR,

cum

naiivitas

Deus

n.iliviiate

siibsistit.

Si igitur ex

Dco
est
(i)
;

naiiis est, nianeniis iiaturx

confiteiHla iiativiias
ut ex

non

ut

Deus qui erai iiascercHU', sed

Dco

exsiitisse

Deum

ex eo quod Dous

iiascilur

audeat

qui eral Dei n:itivitas Lnielligereiur.

ib. Uxreiis audax , *ed imprudem. Iii quibuMxgrt Non enim qui inaiiebat Deus, sed ex Seii irreligiosos xstus suos Deo Deus natus est. leneus in sc natiiram C in quibus faciliut curetur. calor h:miii:iis uon continet; ci perid qiiod aii , non gigneiiiis in nativitate naturjc. Nativitas autem Dei erat anu^quam iiaiccretiir, id Liboraiis, ui 143 ^^ """ quxexlicoin Dium exsiitit non qua; iion 142

pr^edicare?
aiienie

,

erant tenet, scd (6) qu.e Dci ninneliant el uianent oblinait veriuite nasceiidi. Noii ergo qui (c) er;it naius
,

exNtantibus nasceretDr,

id

est, »011

a

Deo

pairc

iii

Deum
iii

liliiim

vera el peifecta nalivitaie naius cssoi

csi

.

sed

ci. Iiis

atque

in bis,
liic

qu;e Doi erant
'^uperior

,

Deus natus
frau-

ipsa lotiiis vxpo^iiionis Cdiiclusiime ad uitr.num ct

exstitit.

Oinnis

igiiiir

iKereticoc

prol':iiiisMiniin) irreligio.^i

fururis

^ui

prorupil ardo,

duleiilia; seriuo

hanc viam iuipiissima; doctriiix sux
,

rcin

,

dicens

:

i

Si

enim

i|uod ex ipso

el

quod

t-a;

pra;paravii

:

ut Unigeniiuiii Deuni iiegaluij
,

tamquim

u(i?ro, ei
(j)

quod ex Patre

exivi et veni, velut
,

paricni

raiione veritatis ante prxmissa
{{)

cx niliUo potiusquam

ejus unius substaniia!

et quasi

prolationem cx-

Abcst lumen.

(2) Si

enim ei nottro.

(a) lii vulgatis, ex luiniiu lumims naluia. Vnitas. Addiiiius /«m»'7i ex nis. Colb. aliisque diiobus , qiiibu.-. alii oa-iera roiiseiitiiiiit. (6) lia mss EJiu vero, qutc in Deo manebanl \ji

ter) 'latus ett : sed ex hit qiice Dei srant Deut (Filius) natus exililtt. (d) Scilus cotlex Vat. bas., quanluin potuit.
(e)

Editi

,

antequam

Iliiario

laimli.ire

est

veibiiui

Deuis

jiro

l'alro

,

iia j,

Doiiide
(iiicd

sii(>si.slf;iii

nasceretur. oiiyo inhil aluid

Sei|iiiiiiur

iiiss.

signific;it,

qiicm

pro csse sine ex^isiendi iiiitio. Uiiilc qiioil inox liicitur qua^ Dci eraiit. lilt: quir. Dei ma>it'*niii C:iriiiil. a sooiiiid.i iiiaiin lnc super(c) lci iiis sfript;i csl parliiiil.i «cm, i|u:l' deiiKlc 111 uno Colli.
mdiieit;
,

mox,

ej:si»feH.suHf(orf<iis.

Pro

liis

ilicerent

nndo

Tlloi>IO';i. pnncipiiiiii exiisleni.

lieonon in edit Kr.
reliictantil.us aliis
fiiit

.

l.ips. ot

libris.

I';ii-. perpeiaiii obtinuit Dicelianl Ariaiii, Nec qai

(fi K\onipl:ir Cirii. Mcuiidis ruris oiim ins. Va'. bas.. quia uusci non fioluil niti qui non erat ueque, olo. (i/i lii 1115 Vat. b.is., poHquimi eaei. (h] V;it. bai. iiis , hi; quod Deut, et inox, miinerel
,

un'e

,

fioitmudum nalum, dirocte
.

kus
tucci

Saliolliiiin

a-scioiileni euin
iiaiiis
,

essel lilii iiblique aiilcin adversiis c;itlioliraiM (idoiii Siirlitiiiii di iioci ex-^taiitilius iusinuare inolienles. QuiFiliiini bns iiu respoiidel llilarius, iit el ipsnrum repollal

postmodiiin
,

adverPalor erai appcll.ilionom essc
(luidciii
,

absi|iio pariiciila
diliir li'iiii'iatus.
(i)

i/iie

'

liic

ui Mipra el iiiox

doproluneral.
(,)iitid

iiui

lu

iiis.

Val

bas.

dosideraiiir qni

ilioilur, Hiiiiit.-iilis iiaiurio cunlitenda milivn^is pott^i iiilolli^i, vcl naiuio. esse ox nianoiiU' ^oii exsistonie iiitina, vcl iiaiiiui li;iliero inunonieiii uaiiiita raiii. vol
et>:iiii iiiiuiiiqtie.

proiimo

artcs esso
nlii

,

et talliolit:;e lidii niliil cuin Sab.llio coiuiiiiiin'

tleiiioiistret.
,

Siiperius eniiii

contra
iii

S.ibolliiiiii

{])

lii

viilgalis,

iiNiii.i

i>;iiii

.M'^>i.'inii(v

.'

iiiale, iiiiii
.^nlxidiiiii'

pr.emitiii

iV«i;

idcm
-,

Oeu* qui

erul

natut, etl.

Uuod
l'a-

(';u$ ail

Pairem
le^l
,

,

et

uiiiui

ad

Mitabuluni

picclmvii,
.1I119

idipsuiii o<iiir|ii»iiiiiH

iiiiidiim ropelit

releralur. Deiiidc

jaiii

pr.onionuiiniis in

exompiarbu.luiuui
<"'i

lns

>oil>i9

yon

ctiju i/ui tTiil (liuc

Ust, iion

gncois

>"xi

i.>,

itco%>>>ii cjno

jiw^, iion

169
leiiiii-ns iiitclligitur; conijjrsiiiis oiil

DL lUlNITATt LIULU
Paier. el diviIII

\l.
iiicciili;r.

fJO
l's:i.'mo
'jiioJ dixil
.

A

r.tiis

n.ttivltas

E.i

sibilis
et,

,

i"l

ciniverlilMli-i

,

el corpu> sccuniiiiiii

s,

fdlieexivi, ctvrm (Job. \vi. 27), iilinni miihiyuilalcni rdiqnerit,

quaniuui

in ipsis est,

conseqncniia
>

c<>i|i'iri^ siis-

qnin inlelligcrftiir non aliuiidc
esi '

quam

tinenssiiie
ta:is

corpore Deus.

Gravis

el inuli^dilliculraLsi-

cx Patre esso qnod Dcns
neijue alijm nativitaiis
lani
:

Ex Patre
naturam

cnini e.\iens,
,

labor essct vciilatcm religionis ailversum

liibiiit

nequo nul-

taiis
iii

impieiaiom tueri,

si

qtinntuin audet iinpictas,

sed

eum

sibi lcstalur

auctnreni, ex quo se pro-

tantuni consulcret (a) prudenicr

Sed

beiie

,

qiind

fiteiurexisse.

Dc
se

liis

autein deiiii>iisiranJis atque insernio esi.
ne[(ts.

irreligiiisiialis

vulunias ex inopia pnidenita;

esi.

Ei
,

telligcndis postcrjor

nillii

idcircocum

lacilis sit advcrsiiin stuliitiam

responsio
pcr
o.t

17.
Iioc

Dio de

non crcdere

— Intcrim tainen
iiiiclligeiida ilc

cmcndatio tnmcii
primuni ct ratio

dinicilis siiiitoriiin est

:

(|u:iin

videamus, qua liominis
iiiliibennir, qna>

lidiicia

iiitelligenlix

non

i|u:critiir,

dcin-

Deo

quod a Deo de sc

diria

siiii

iion

ceps ab inlelligente intiinaia
tinior Dei el

iiuii

c.ipitur
,

Scd

si qiios

negaiilur.
solenii.TC

i;Mvissimuiii liuman.-e stultiiix' aiqnc in,

inlcHigentia: ignuratio

non impieiaiis
inerrore,
;

dcderus

professionis su:v de se

Deum

noii

voluiiias per stultitix sonsani deiinuerit
{b)

modo

argucrc non crcdendo, sed emendando
illnd iiiedjbile in

d.iin-

spcro ut ad emeiidaiionein proclives sini

cuni ini-

nare, et

co naturae su;c virtulis^qno
ei inipiignare

pictaiis slultiiiam absolute veriiaiis sit deinoiislratio

Bsecrcluni, humanis coniaminare
trinis,

doc-

proditura.
16. Fi/itisuiex [psoDeoneqite iptequi Paler, neque
aliud, neque ex nihilo.

el

Ii.tc

andere loqui

Si, injuit,

cx
,

Deo
(|iii
iii

est Filiiis, demutjbilis Ct

corporeus Deus est

Dixislis,

o

stulti, (c) qiii ct

ho-

ex se

protiilcrjt vel

extenderil, qnod sibi essei

die idem diciiis

,

nescieiites in

Dcum

sapcre

,

si

einm
cxtvi

filium' Quid

sollitiius cs,

ne demuiabilis Deus sil?
nos
uiiijjeiiiiu.nr)
,

qiiod ex ip$o, et
el teni. Qiiairo a

quod ex

utero, et

quod ex Paier

Nos

n:ilivlialeni conliteninr,

pra;di-

le, hoc tnlum diclum a
est

Deo, annc

canius ex Deo docii
geiiitu.-.

lu

,

ne lutivitas maiieat
,

ne

iini-

iion

dictum
a

sit? Dictuin utiqiie

et necesse est

Dcus

in Ecclesia; (idc sii

naturain iiidemu-

cum
esse

Deo de

se dicium sii, non aliterintelligcndum
est

lablis Oei

i|iia!

necexleiidi nec protendi possit(e) opiiifelix

quam dictum

De

diclls

suo luco, demons.

ponis. .MTrirreiii libi,

errur,

eti.ini

cx rebus
exeni-

Iralis

singulorum quorumqiie virlutibus

traclabimus

muiidi quaruindani natuiaruni
pluiii
,

que gignuntur

Inierim tamen uniuscujusque inielligeniiam coiisulo,

ne iiaii\iiatcm proiensioneni exislimares, ne

quid exislimet in eo,

cum dicium
sit,

sit

ex ipso

utrunine

nasccnliuiii nalnrasdetriiiioiit:i trederes o^se gignen-

ex altero intelligendum

an ne ex nullo, an vero
:

lium, ut etiam inultj sine corporali admixiinne e\
viveniibiis in vivcnles aiiimas signerenlur
:

ipseillecredendus sit?Ex allero non e»t
csi, id esl (iia ut non),

qnia exipso

nisi iicfjs

ne aliuude, prxter quam ex Deo
:

C

esset

,

Deo de se

(f)

non credidisse

;

ei ultinii furoris
lideiii,

Deus
quia

sit.

Ei

nibilo

non esl

quia ex tpio csi

;

deinon-

vesaiiia judicaretur,

adimere auctoritaiem ad

stratiir

enim natura unde
ex ipto esl
,

nativil.is cst. Ipse
lilii

non

est

cui vencraiioncm prolilearij ad viiam. Si
nisi
vitae

enim non

ujii

nativiias

relertur e\ pairc.

per

cum

vita est,

Deiiide

cum

signilicatur ex

uuro, inlerrogo an credi
,

cst? Fides aulem

quomoJo non per eum fiJcs viiae quomndo ineoest, qui

possii esse natus ex iiibilo

cum

nativit.ttis veriias

sibi

de se

lestis infidclis h.nbi^aiiir?

per corpnralium
ciiim

efficieiiti.iruin

nornina reveletiir?
,

Non

145
lectce.

'^- '"''" nuncupuliones

qm

ub liwretids inlel-

luembris coriioralibiis consistens Dcus

genoralioiieni

144

*

''•'

('^)

commeinoraret,
(Pi. cix
filii
.

ail

cum Ex
:

— Usurpas enim,
Filii
sit
,

impiissime lia;relice, nativi;

latem
natus

ad creaiionis volnniaiem

ut

non ex Peo

uiero ante luciferum genui
ii.irrabilein illain unigeniii
diviiiitatis

le

3)

;

sed ine-

sed volenie eo qui creavit, ex creJtione

ox se

nativiiatem ex

substiierit

Ei lecum idcirco non Deus e:t

,

quia inaiit ii.iii-

sum

veritate coiifirmans, ad iiitelligeniia!

nente Deo uno, non teneat
vitate natuiani
diiio. ipse
;

Fiiiiis originis suu;

fiJem locutiis e>t; utdc divinis suis rebus, secundum

sed

in subslajitiam alierain (q)

con-

bumanam naturam,
fccieiiliam erudirel
:

liuman:£ naiurx sensiim ad

(idei

tamqu;im unigenitus condilionibns
substiiutus

el fac-

ut cuni ait ex tiiero, non ex ni-

turis cseieris prassiantior sil

Umien, ut
,

hilo creaiio substilisse, sed ei se Unigeniti sui nalu-

D

creationis indulise (h) sibi liabeal subsliiuiioDcm

non
,

quomodo Hilarium legisse wi TTfoSoAr^v oKOTsivwv liqnet ox ipsius ex|iositione. (n) EJiii prudentia : casligantur ex scriptis. (b) Ms. ('arn. crtdo ul. .\lii, sp^ro ut. Al excusi spcru quod lloc in loco prodit Hilarius, qiio aiiiino erat alfecius crg:» eos, qtii ignorantia ei siinplicitate uii jam adversiis Erasmi argiitias ob.\rio favebanl
,
.

sequamur
raiionibus

consentanenm lamen

,

ttt

scisciteinur

et

comincamus Fvrsilan
,

vel eo

modo ad
nullo

sen-

sum

aliqiieiii

<c)

Er
ini,

pr^duci polerutil. Lips, et Par., quin

el Itodie :

Siiffra-

ganie
\d)

.

sei

vaium

est

in

pr;vf;it.

27.

Haud
,

aliier Aih.in;isius

Or.

II coiit. Ar., p 5-21 , agens de iis qui sobotcm proiiriam subslantiiT Piitris neijant qunsi td fteri nequi dc mcorporeo corniii parles iiiltlliqiiniiir qucitl poiea rogituni , el ob imbecilluaem nnlune sutv adidiim soiiiunt Filio proprielatem palcnhv siibstanliiv
,
.

.

Citlerum, inqiiit, persuasosque iion posse islos ad isliini modum affccios (ssc /ifiiim Det, wquum quidemest iit wi^ei-ccdia probuleni ['atris siulli
e.v

se meitviitur
,,

.

Par. cum antiquiure ms. Colb. el Germ. commeniurasset exponis niiiius bene. (e) Vat. bas. ms. (/) Lips liic adjecit «csianji (juod abest a B;id. (Jerisqno niss Er et co»(/i;Mr lenilenlibus omnibns nis^. Scii(g) l'diii sus |iorrii csi Jecuiti, lioo esl in tua seiilenii.' , Filius non esi Dcus sed coiidilio ubt ailverias particilam riiiii liic iit ;ilibi pro secundum acci;'i. ,'/ii Alie>l sthi a ms bas Val Verlnim iuis/idicn; AiKinis ubitaium cclligimus ex F;iiisiiiio, cap. i, tJii
, ,
.
.

,

,

,

,

.

Pathol.

X

fi

\n
lici ;i|iiilrtrile\l!Oiiil'iili<M»Oi:iil(ir;>ni, il
(|ii>i(l siilisiilil

SHXCTl
liaimn

IIILARII EPISCOPI

17-2
;>t<liii'

;liO[S,

^

IUI.-.II11I

L-.:iiij,fli(»;
rs. ipS'<
i;i

.ii>.l'<lMlif./^
tiii

vocfs

lnqiiui!iii

ox

iiiliilo: iiliuin r.uioiii

idcirco iiuiicu(jUiu

lur.

1

1

satro llnlyouiti

orc coiidiia
(''il.um

li-

pi s

,

aon

((iiia

ev lico

luilni e-t

,

soJ

pov Uouiii

nui.s (al.

Lbri^) vcrba iisiinlui,
(gj

luuni cx

trc9lu!i i';>l;(iuia cl liouiiiies reliijiosos aiipi;ll.Uioiio

lc idgcnilu l)ei> iiiiigi iiilutii

lieuni,

lioiniiieiu
:

ex
lu

bujui

iioiiiiiii.s

iliguosa L'co baliilos
IK'i

iiiv..iiiiic!'is

:

tiin)

Virgiiie ad niystcriuiii salulis
geiicratioiiis

n)c:i:

natuiii

in

quo

porro
i|uaiii
/i/ii

ei

iioii i|uai

Hlia cuiKiilionii
(iiciuai sil:

noiiicn
,

iii(lulg<'.i$

ex

te veritus coiiliiu^rct, et i|aein in tc

ca

Eijo dixi

au eith

(I) <i

uiancnti^ c\ lu nativitalis iiatura reiiiicrei

Atiissimi
iu

omnes

(l'i,ul.

lxxm,

(J),
,

ul ulalur Ji-

20.
nu>
,

I'.^'iii(iii

quibus cndidil cumiiiendalio.

— )n

quuJ

gualionc

voi\ibulo nuiicupaulis
(a)

noit

naUirx

iu

oro,

I

rurundum despcraii reditus mertistiT llxc
ila

noinilic Ncrititc.
lius
giii
, ,

siU{uc

iccum cx adopiionc Gtolus cicatio, ex

ciiiiii

cgo

didici

,

ita
iiu

crcdidi
aiit

,

ei iia coiiOrinalJe

(leiis

c\ nuu(n{>auuiiu, unigcnitus c\ privilc-

niuniis

fide

leiico,

pus.siin

credere
,

aliler,

priiiingcDiliis

cx onliiie,

{!>)

aiit veliin.

Quid

me miseium

dc

le rerdlisti

e( infe-

iiiillii

Ucus

,

i|nia

gcneraiio

cjiis noii

uaturalis

ex Deo

lieciu

canicm

aiqiie aniinain alieiia:

a

te

cognitionis

iiaLiviias sit,

scd subsiaiitia creaiuro:.

(iocirina perdidisti? Deee[iit nie post riibri

maris
,

di-

10. Quiil Scripiuiis de

Dn;

edoctut, lit Hilaiius.


g

vi»iiiMciii gloria
iii^'

dcseendciitis de iiionie

Mof si

et

om-

Ac inimiim orala
vcaia,luiiui

a

le

iir.p;>iientissimi
oiiuiiiioteiis

duloris mei

lccuiii

arc.tndrum c<Ble»tium sccreta
lliitc

ceriieiiti.s

iiiu ajiutl ic,

Deui, p.iierc.et
tux* rcligionu

(Lxodi xxxiv, 20)

egu de

le verbis lais cre-

nic icrram ac cincicio, ..iiaritaiis

lamen

didi. Perdidit nic repertus

secundum cur tnum David
sapieiiiiic

dcvinciiim
rclix niliil

,

libeiuo'. iu hatc
i'u'; ,

verba pemiiiie. Ego in,

(Act. xin, 2-2), et

dignus Saluiiion divinx

antu»

ei

(j vilx scnsu expers

siik!

munere

(III

Rey.

m,

i^i). et
i

viso

Domino Sabaolb
et plan-

mci

iuic!ligeiiii;i
iii«

,

eo :|uod suui carcbiiin. Sed oriseuitlii

Ks.iia$ pr;rdicans (Esa. vi,

, ei ante confurmatioiicm

ricordu
bigo
,

ad vneiidiun
lu
lioi.us

caiiba tsi: cl
laiii!

aon amnd

saniiricalus in uiero Jeremias

eradicandarum
i,

qiiin

bonuni

(U

)

siaiuuris esse

taiidarum gentium propbetes (Jercm.
terli

5), et uiys-

quod

iiaius suni. .Ncque ouiiu, qui inei

non eges

,

reaurreciionis tlzecbicl icstis [Eiech. xxx\n), et

maU
si:s
,

uic oriiiiriiMu incliuasses. Stnl ciim
,

me

iii

viiain

vir desiderioruni D;inieitempuriim consoius (Dan. ix,
lio), ei pro|ilielaruin

auinialtiui

rali.mis

quoquc
tui

liitelligeoteiu

pr;esliti6-

consecratus cliorus, ei (A) ouiiie

ad cognit.oiicui lue

sacris, ut arbiirur, per

priedicationis

evangeticae

sacrameniuin, elecius ex
,

servos
disti
,

uos
cx

Muvscii ci piopbeias voiuiuinibus eruic iiuii
111

ptiblicano Maithaeus in Apostoluro

et

ex familiariiate

146 i|uibub
iit

soliludme tmt veneillic (t^)

Doniini
Jrt;innos

pevefatione ccelestium

mysWriorum dignns
posl sacramenti consedificationi

raoduiu prodidi^i.. (.u^tiuvi lecuid

Dcum,

nosi

(Matih xri, 18),
beatus Simon

ct

allerum

iiaiuia, sud

m

baurainenio sosblanlia; tux

Q

fess-ioriem

147

Ecclcsis

uuum. Cugiiovi lu iii Deo Deum, non ex peftnixiione contusum. sed {[) cx viituie natuia^, Uum quu<l tu
Dcu5 es,
tu esscs
,

sohjacciis et ctavcs regni coelesiis accipieiis, et reliqtii

omnes sancto
in

Spiritu pnjDdicaiiies

,

et ex persc(

in

eu

(lui

ux
;

lc esi,

iiiesscs
te
iii

.

noii ut idein
te

cutore »postolus vas electionis tux Paulus
tri),

Act. ix,

et incsses

sud luesse

eo, qui ex

prof<mdo maris vivens (II Cor. xi, 3.^), in

csset, perfeclx nuiivitaiis vcritas educeret.
(t)

Hoe

roibi

c<£lo tertio

homo

(Ibid.

xii

,

'^

,

(i)

in paradisu anle

Ei

titii

Excclsi omnes. K.vindi;,
sic exponit: ul
.

tii

vocabuto iiKiicupalionis.
tolUNi

Arianorum piofcssiones
cuin [acia dicii loiiuersa
iiaiilibus substituliiiii
. ,
.

Sic quoque ptr
exticie

bonum

esse,

quod nobis

a

Deo

pr<esiitum e£t

fiini

«sstr.i: ex nullis

ii(3que in iKiniiatein illius

si

tjuidem noii

de Patic

ipso tiidulta
(e)
lii

cadere. nt nos rattone ab ad iutelligciiuos pruplietas uteutu», per

iiMUi

iiiuitutii

nem
(iij

sed de mhilo subslituluii. Nec si^iiilicaliuiie a vcrUu citnic. L.i'le si(;ui uiu creatiosuhniiniionis , i:a vice \i:rsa lib i, n. IC, babes
es!
,

uus dece|ieiit.
Yai. bas. cod.,

(lill'i.'rl

Domine non uUerum

:

malu

Coitrer

lib.

Siibstiiulwiieni crciiticnis.

D(o,

et

v, n. 3t>. obi confiieiKlin» docet Deum ex Deuiii in Deo, uun curporat bus tn^is, teJ ii,

Sola ediliii Par., utiiuc iwiiii.s, iiuii tcium, quod csl ac secuiiduiu le ib) Bad. cl tr., toliu.i crciiiin: i x quo ^(.tsittus lugciidutii put;it e.v oiduie tutias citaliui.i^ Vtriiis alii
ideiii

vinis virtutibus

ncc nalura: in iniltiram tTa>u[uiiune

scd inifiterio
(/')

el polcstalc naiurcf.

verius liic |iricdictus nis cx vernc.tf nntuia:. iSain ui niox audiviiuus cx lib. v. Deus iu lit-u quod altis vcil'is dciuju dcclar.ilibri, lolus cic-.itio csl divinis riHutibus et ptf/eiidfe; iiiilnrtr. ICxpre.^sins in tur. imla, f.i: nullj Dais. ^ain (•i<;iiiiu, iit ipoe eliani i* stibse(|iicniibus t-jii^dein libri rerbi», r.x vmrrTK "»«Krasiiiiis advfiiii, HJIarii> liic iduui u.si ijiiud res cieaia. TI.R.4: 111 lutlHram eaiiidem naliviUile stibiinil l'i .iiil<*m Siibjiciiiir pruxiiiiu li;t'ri')icoruiii i.iti >. tui' liliiiiu Jipoiiiiiii' ac piobatiir 11. 5, naturir tirius prirstiil r^icaiil ox adiiptiune, niniiriiui ij.iia i;.'ii.'iij.'.i> cjits. ulc. hUem II. c le.^piritdr lucus ti.;>uiic In est Dcus, cl ijuotl barbaic .liccrent Sciiubv, ijiwi liliui.c ijuk. f.idu lit piceter lc, dt qiio lib. v, n. 3X. iion i^st ;iiidi'jiidus Vat. bas. coiiex, ;ii qiiu babolur (g) Im vitlgatis, Dcum el homiHem. Pariiculam <t
.

Neque

u

nw

<;uiu

f)i.'ii/io

cjus.

exj.uiigiinus auctuntaie
in l'ulre.
(Ii)

iiis<(

Tum
;

111

00, qtiod sct|ui-

(::)

Ita

fl//i M'iisHs.'
(d'i

poiiores niss. Trcs autcm Vatic. ciiiii Vind , tii;ilo. hdili vciii, iila- sciisus. Vai. Ii.is. ii;s. iii»;i/H,ri.\. lu ln-, iiou nc^ut llilai|iiiiil ;ili.is

lur, liabvlur ex|iubHio verborU'ii

1'uter in

mc

,

rt

ego
hie

Vai. bas. cndex
nisi

,

t'/

<ii/

omnc:
;i|ii>i

pt';t>ft'reiidns

rius putcaiuiii oiiriiiis,
vcrliis uil-liuil
Aii|5ii-.liiiii

lii;,,ijciis

at

ilis.

iii»

videi'.:tur,

ciirriipiis ini

lutis f.ietiis es.set

Maxiiiii!
iiDiiiiiit!

v.rupri-^puiinni
laudattiiii lib.
ii

c4

illuil ;ib

bU\pei'tu.s

liaqiiu oinne prirdictihoiiis evongiticir sa-

ipiiis
Ji

ciiitra

Ju-

cruiniiniuin intolligiiuii!» uiniies cvangt>llc,c 1081-.

piA-

liaiiiiiii,

(

iii

.\Uir offciisu

gencrnsiiiileii pniiia: ct

cuiius.
(')

bi-iiM' i//iHs cri:iiiiviiis

amisimus. Scd lioc luiiluiu vuit,

Si« ei Teriulliinus dc Scorpiacc n. 14 Pauluni

175
iiiitriyriiiin, in

DE TRLNrrATE LIBER
mnriyrio perlecliu
iv, lidei

VI.

I7i

consuniuiala

A

<I>>a

niinc agilar, elaborut, nc Dominiis husiit

148

liliilio (II

Tim

6

«/ 7).

Jesiis Cbrislus

vere Dci

21. Quain /irmi
fide$; ei

illius

de Filii
liis

cum Pulre

(rqutililale

filium uiiigcniium

unde fitmn.
liis

— Ab

filiiis Deus verus sil. Vcrc Dci Deiim Dominuni noslriim Jcsiim

ego qux

leiieo

eiloc-

Cliristtim csse ac doceri, muliis

modis

ciigiiiiiiin csr,

lu» Kiini,

immeilicabiliter imbiitus suin. Et ignoscc,

omnipiiieiis Deus, qiiia in his nec eincndari po.<suiii
el

dum dum

de eo

lesiniin Pater,

dnm

de sc ipse

pioliiciiir,

aposloli pnrdic.ni, dimi religiosi crediinl, diini
dtiin

cnmmori pos«um. Tarde
Sero
lios

niiiii

lios

iinpiissimos

,

dxmones confiimwur,
iiioiie

qiisiiluin

ego arbitror, doctores

a;la$

bujus

iiiinc soe-

les in passione cognosfiint.

Judxi negant, diim ^enNcque cnim e« commiiproprieiaiis
.Idc
^iiit

culi protnlii.

habuii lides

mea sum
;

,

quam

lu

nuncupaiionis est

,

quod de

crudisii, magi»tros. Iniudilis ego (a) bis noininilms
iii

dicitor.

Et

cum

oiniila, qii.* Chrisius

Domimis
filii

te ita crediili

,

per te

ita

rcn»tus

et exiiidc

cgit aut docuit, ulira

omnia corum

sint qui

lumsiiit

liiiis it:>

suin. Omiiipotentem te sclo, nec conscix (h)

cupaiiliir; et (A) in
Cliiisii,

iisomnibus, qu« pr*cipiij
doceaiur esse, qood
eo

libi (.tnluni a(i)tie ipsi Uiiigeiiilo

tuo naiivii.iiis

iiie(ilii

Imc

vel poiissiiiium
in
filli

irci

iiarranda^ cx^pccln ntioneni.
nlliil

Impossiliilc

cnim

filius cst:

non e»t

ex generali familiaritaic

est, el genitiim a le

filiiim

onmipoieniix
,

ui.i:

cognomen.
^^lur.

viriulo iion ainliigo. Ambigeiis eniiii

jam omm|io- B

^o"

leniem
didici
:

ic neg^tbo

Hnnum

(e

eliam ex naiivilale
le

mea

— Non coiitamino

adoplivum, sed propriuiti etie Paier
verit.-,!is

tri:ta-

fidcm, ut hoc vcibis

atqiic

ob
iiii

i<l

non invidum

honorum

tiioram

in (Jnigcniii

naiiviiaic essc ronfido,
,

Credo enini,
.

meis adslruam. Loquaiur, ot s«pe solitus est, de Unigenilo suo Paier, ne stib coiisummandi bapii^ini

quod quK
sint.

(U.1 »iiiii

ejus sini

;

ei qtix ejus sunt
creaiiii

liia

sacramento
corpus: Hic

Jcsiib Cliiisttis igiiorabiliS possil esse
ei( /ilius
III,

per

Sapicniem
:

te milti

eiiam ipsa mnndi
,

pro,

meus

dilectut,
in

(/)

in

quo com-

didit

Sapieni'am

le (r) tiiam

non dissimilcm
(!) {d)

ex

plucui (Maiih.
iu

17).

Rogo

quo

veriias doperii, et

tc geiiui.isc mihi coiiscius

sum.
aliiiil

Vere et uniis
qui ex te

qno

iiilirni» fides

professionis esi? iNun aiinuiiilatus

mibi Deus es
esl
,

:

sed non
,

in

eo

,

Dco

per aiigclum de sancto
iK)ii

Spiriiu partus cs virgific,

credam

iiiesse

(«)

quani (uum esl. Et in eo
,

me

index Magis
(;)

jiidica, si

mihi crimen est

nimltni

me
esl

pcr rilium

nec
saiis

liium et lcgi, et proptielis

,

ci aftosioiis credidisse.
filiuf
,

in cunis honor, s«b BapiisUn pr.ilesiione vjrius esse ad deinonstraiionem majestaiis exisiiman,

slell;«

nee adoraii

baptizanili

ii. ChristHS

si

terus Dei
euni

quoque verus

lur: Haler de coelo
/iiiui nieus.

loqui(ur, ct ita loqiiilur

:

llicesi

Deui.
eil.

Verc Dei

/i/iiim

este

muUis nwdis noluin
liis,

Quid

sibi vull iion

cogiiomimitn

— Scd cesset SLrmo
,

,

sed pro-

lemrriiriuB, cl ev

in qiiai

nomMium

lides?

Oognomimi enim nominibus addun-

deiiioiistraiukBstiilii(i:eh«relica;necessii,'ite prorupcral
d.il

C

in
:

rcddenda; odtius ralionis minis(crium dece(i) (f)
si

obnnent in se nntninOTn virtatom. Proprieiatis aulem sigiHficatio esi iibi ei hic eit
'*""'
,

pronoiRiiia vero

iii

qui

fldliiic

salvi esse

possunt, ad

dicium esee aodiior, et tneut

est.

Bi iniellige qaa>

sit

lidem (eneaiii c\aiigclicx doetrina-

iique aposlolica;
,

veriias ci ratio dicterum. Legeras: J<ilios genui, ei
exaliati (Esai.
t,

iier, ac veruin ftci (lliitm iion ex aclopiioiie
iialura injeiligaiil.

sed ex

2); sed
sibj

iion iegeras,

filios

meos:

lluoc

eiiiiti

tosponsionis nos(r;c
filiiini

gciiuerat

enim eos

pcr divibioiicm getiliuui, ct
fiiios.

esse ordiiicm convenit: ui priiiitim Dei

((/)esse

plebem

haereditaiis in

Ne

igitur per

comnutfiiii

doceamus

:

ul nadira in co dlviiiitaiis, pcr

quod

li-

nionem adopiiva;

ba;re(Jaatis

cognomeiitum

uni-

lius est, absolota si(. Id eniin

maxime bxresis, dc

geniio Deo adderetur, naiur« verilas per significa-

(I)
(i)

VeriM el unui , mox, qui ex te Deut ett. Si qui adhuc taivi esie ad fidem possunl, leneant, eic.
Deut, quia
gencravii.
(c)

eommendst,
larhim

qiiod illum Deus pnradisi compotem [ceil anie maritjrium. Nott esi lanicii uiidc :^ppiobemus Hi-

mico

Filio

non

invidet,

hoc quod ipie eH

cmn

Tertulliaiio in hoc

consctitiro

:

quod

,

prteseriim llb. de Anima n. 55, paradisum uullis marlyribus palcre propui^tcK,
(a) Edi(i,

nisi

^ ^

omnihus
,

his.

At mss. nonrinibus
iicc auiii|uuiii
,

his, piila

novorutii

dociorum

quoruiu

nec uilo

conlra .Moysi , S:ilomoiii-:, Esnise, e(c. uoniina pluribus elogiis et s%ciilis sint comineiidaia.
tiluln celebru iiotnen;
(b) Perspicuior est lectio mss. Vat. bas. et Mari., nee conicia: ni.4 tibi, eic. Sed sitie nisi, habeinr idem sensus ycc nattviiatis, libi tantum at(iue Unigenilo tuo conuice, e(c. lloc nititur verltis evaiigelicis, Nenio no • vit Filiuii) , »isi }'ritcr, ctc. !]t Hihirio , ila Aiigiislino famili.tre e>t , .-cieruaii) Fllii geiieraiionein ex Pains oinii!|iotenl!a dcmonslrare. Creirturit, inquit Serm. cxxxix , n. 4, iiiit dedit Deus, ul hoe quod suiii gencrent: el pulus quin huc sifci non po.ml sefi^fire qui cit iinie sccoilii ? Sie ei fx hontcite Pntris invidia prorsiis cxperiis id ipSHm probal n. fj: Oaudrl Fiiter qurlndo illi ivquo «JiifMi» jllinm : gaudet qula non invidel. tt ,
:

cum

Exeraplar Silv» m.ijoris, /ki iion rfi,ssi;«i7rt„_ (d) Sic potiores mss. Cani., ires Colb. Germ. uniH Sorbnu., ctc. Alii vero libri, Yerus et unus qui ex le Deus eii. (e) Edtii, quain ::; es ; cl ad marginem Er, Lips el Par. quam quod tuum esi: refragaiKibus mss.
,
. .

.

(/) P;ir
salvi esse

cum vetustiore ms. Colb., ad fidcm possunt evangclicoc, (g) iMale in mss. Val. bas. ei Mart.
,

si

qui iiujus
adjiciinr
sibi

elc.
Iiic

Deum: cum

Chrisiiim simpliciler Dei
:

filiuiii

pro-

demonsirare quosemeldenionstr.iio ' pulain liet diviniiatis iii eo esse nadtiain. (h) Hoc est inlcT ea umnia nomina. Mox in ms
poiiai llilarios
,

Val.
(i)

bas.

,

diraitir,

loco
ii.

ycihi doceatur

,

oii)i,:jo

deittde esse.
Kdili hic el itifra

ai, in quo bene complarui

Uiriibique abcsl bcne a mss. (;) .Ms. Vat. bas., bapliuiii: neque hic a^nosccnduH. Niitiidir quippe Juannis revereniia, qtia Ciinsluin , aiite qttam einn b»p(lzarci , sihi dij-niiafe superiorcui agnovil.

17S
liiiiieiii

SANCTl
iiroprioLilU
iii

IIILARII EPISCOPI

IT«
:

(i!>(oiisii

esl. Aiisigiieiur s:)iie lioc
iit

A

l<^es coiiciiJil

.idesl laioeii ^uvldrilniis palerin'

pro-

coiiiiiiiiiiioMis

('lirislu iiiiiiirii,

lilins

sii, si

di;

fessiii, et filiiis liic

per i>fO|iriclalein
soliini veritas
fiUi

(c) sigiiilicantis

qun(|ii:iiii dicluiii

reperieliir

:

llic

nt

liHun iiiens.

Sin

u>iendiiur. Nei|iic
ci
liic

pcr

lior,

quod

vero propriuiii ac sin^uliire quid
C:iliiliini3iii

ci

est: llic
'

»i

/t/ius

mius;
proliit

ei miii.s esi, intiionlitr; »ed

«Idiiur,
«;

Hunc au:

149 '*t^" P^^'
lilii

prolessx de

lllio

diie. Testiiiioniiim
liiiioniuiii

qimlem Pairis

c«lo

est

seU tes-

prieuilis afTtTiiiuisY Aiine

iii

eo, qiiod duiiur

X50

''''''

ooiilirnialur in terra, iiam au-

en,

iioii lioc sigiiilicari

videiur

:

Alios qoideiii cogiio-

dieiidus osteiiililiir.l^l i|iiain(|n ini:imhigiiila6 per profesNioiieni p.ii«miin

iiiiiiatns

ab

1:0

iii

filius, St:d

hic lilius iiieus est; duiiavi
,

non

reliriqii.itur

,

laincii et Filii
,

ado|itioiiis pluriiiiib iiunien
iic (|u.eras

»ed

isle inihi liliiis csi:
<

do se professio crcilenda
vcriias
iii

«Jecernilor

et

iis(|ne

aliuin, ne iion liuiic esse

redas;

liiinc

ego

eo
{rt)

lilii

docetiir, nt

pnl«rnx vocis

coiifir-

tamqnam
Ouid posl

digito iiidicu ac verbi sigiiilirjtione coiiliic

iii.itio(l)

aiiihendi a noliis posuilei ob$e^iiel:iin.
voliiniaiis

ruigo, qiia dieo el nuut ett, cl
I1U.X iiiielligeiui.e

eit, et tiliu$ eit?

Igitur quia

palemx

hxc tox eM.
sit

ut Filiiit

polcrii esse, ne iion esse
sigiiilicatio

audiaiar; nudiamus Filinm de «e quid

ipse prolt-

crcdalur? bt h;ec qiiidein paleriix* voeis
(fi)

lentem.
2'i.

ea

fiiit,

iie

qui ad iinplendani onuiein jiisiitiani

CArtsiiM el

b:ipiizaiidus cssel, quid esset igiiorarelur: sed

utqui

]}

meriio uuncujiai.

— Neminem
,

Deum

$ibt

pairem

et

u

FiliuiH

ejut

aiitem

tara nlienuin a
in

ad sacranieotnm saluiis ncstrs lioino cernebatur,
l)ei

cniiimnni sensii CTistimo csse

ul ciim
Filii
,

omnibus

vocc Dci

lilius

nuscereiur.

Ev;)iigcliorom libris cx professione
i'cm rorpore je
ler,

assuiiiptio.lit
:

24. Idein denuo declarat. Filii dicli$ iiucloritatem
pnritat.

hiimililatis

intelligat

cum

Pn-

— Et

qiiia

iii

li>!ei

liujiis

cunfessKme crc:clcrnii:iti$

ctarificame (Joan., wii, 5);ei rursuni frequentis:

dciiiiuiii vita

csset (tion

enim

alia

viia

simc

Videbiiu Filium honiinit {Maitli., xxvi,' 64);

esl (b)

,

nisi Jesuni

Cliristum unixeniinm Deiiin sciaali

el illud ei

(f)

Pater nuijor
iiiea
:

me

esi (loan., xiv,

28)

;

sed

Uius cssc Dei-filium); vox e ccelis rur^um
siulis iter:it:c hujiis significationis :iuditur
iiiius
;

Apo-

hoc
;

:

iVHno anima

lurbata ett talde iJoan.. xii,

ut id fir-

27)

vel etiam

hiK

Deus,

Deiisnuus,
ei

qiitre
alia
:

me
in

crederclui' ad vit:iin

esset.

quod non crcdidissc inors Namque cum Dominns in nionle m.ijesiaiis
,

dereliqui$ii

(Jfa/M.. xxvii,

.i(>) ?

multa

istiiis

modi, dc

qnibus

siio

ordine erit sermo

lanien

sua: liabiiu constiiissui

,

Moyse aique
Hdeni
,

tlla assisienii-

liac ciin assidiia bumiliiaiis

eontesiaiione in^ulentiae

bus, et ad visionis ac

Vvjcis

trilKis

colunmis ecp:itcrna .de

eniii nrgiiat.

quod

sibi

pairem

Denm

dical,

cumait

:

clcsiarum
coclo csi
ciii,
:

teslibus assuniptis
llic e»t filius

hxc vox Non
s.iiis
;ul

Omiiif plaiilalio,
eradiciibiliir
iris

quam non
(ecitlis

plantavit piter nieu$ (f)
:

,

meu$

dilectus, in

quo eomptaconflima;

{Mttlth.,\i. 13), vel ilhjd

flomum
11,

pa-

liunc

nudili' (;Wnli/i. xvii, b).

mei domuni
ei

negoliatiomt {Jocn.,
sibi

i6)

tiunt-in lioiiiiris clarit.is
desigii:iiiir
:

cunspecia

fucnil

voce
Dei
,

^

(.;)

ubicumqoe Siwnper patrem

Oeum

nomiiiat.

Ilic /ilius iiifus est.

Apostoli

gliiriaiii

teiiiorariie pr:v$uinptioni's potius sii,
lis iiaiuru;
,

quani coiilidenleneat

non

reriiiit,

ct niortales oculi hebet.intur

ad visiim

qua* coiiscia naiivitaiis su:c [h)

ct consteruala nd meluiii Cetri ct lncubi ct Joaiiiiis
(1) In codice

vcnlatis noinen in patre. Hamilitaiis igilur pmfcssio

Veroncnsi, audicndi a nobis
relVag:iiitibMS scripti*.

fHii poilulet,

clc; al vox

/i/ii

addila esl secundis curis.

Par. cuin niss. (joll). ei Gerin., quo ut, pro ted ul. Ilocarillusirai ac fiisiiis ex|ilic.ii Faiislimis ad guinciiinii)
(a) Editi, eo
fiiit,

Mox

Flarrillaiii lib. toi Ira Ari;iiios, c

2,iibi

ciiiii

ladciil e

Scrijiluris,

(liia: liir

Hilariiis alfiTl, tesiiiiionia eodcin-

l-uni eo certe Voyses, el Etias paiocn lflud:ilo ritcr tidebnnlnr toquenles, quos utique d-i t/Joplione fuclos esse /i/ios Dei negnre non poies : quomodu de Hic ett Filius solo Christu voi dioina lestulur dicens inciis, etr. Si enini et Chrisiut de ndoplione /ilius esl ,
iius
: :

quc

ordiiie ct in
illiiiii
:

eumdem scopum

deseribai

,

cnnjec

-

ciiiii

.\larel intcr

duos adoptivot,

dili.\tct uiique,

El hic

:i(ljuluiii. Ail Curiicin qiiidem ejus, vel poliun honiinem .iiileiii ilii ilicnm, nenio ambigcbnt, q^iia luc iiinbnji potcral , sed

lare est

cx

ipso nunniliil liiisse

Filius ineus est, ne C.htittut e$$e tolus crederelur. .4( cuiH dicit , Hic ett filius meus diieclut, udopiionit titio$
teparavit, ul proprietat terte nulivilati$
filio crederetiir.
(rf)
111

ChriUo tolo
.\li.e
/*/ii

itliia,

quod

videri pcr

vcce et Lt vide quia hoc lunc Filins inciis, elc. Ei paulu aiilt: primuhi dicit. quaiido Jeius u( homo nccetiii ud baplisquain qiiia polciat inuni : et puio non u/iii raiioui: crfdi iwn,:ssi /iliui lU:, qui corpvreu»vid(batur,tl inItr ciclcios honiincs ip^c quoquc ut /101110 pcccutor veniebai ad bupiisiuum, cum peccaia propria nonhubercl. Ib) \',ir. cuiii 111-.^. Vat. liUK., .Maii. et(!ulb., i'iu csl. M:i^'is |>lacet uni alns lil>ii» vi'u esi ; iit ros|MCiatiir //<j'c«,'s1 uu(t'm til.i wtcrna, clc. illiiil Joaii. XVII, 5 Tiiiii a|iitil Er., Lips., ct l'ar. iiiiii u< Jcsuin. Abvst
:
,

in homine eral et iiaiuni cum hoinine, qiiia naiuram nun poteriil ne etset tiicerlum '/iia.si digilo Patris oslcndilur diceiili^, Hic 0,1
, ,

^

ruiii

Sola cditio Par. cum ms. Mari. uudienda. aliquoi mss. audieudi a Hobi$ fitn. Abesl

a

potiorilius.
(') N'ii;i

qiiomodn hTC, Paler majot

nie e$l, jaiii

de

r.liri>t'i scciiiidiiin

assiimiiiioiMiu curp>)re.i' liuniilila-

liN (licli

iiilrlli)!:iiiliir,qiiaiiivis alilii

elianide Chrislo

prout

Deus

geiiitiis

esl exponaiilur.

Ncquc

iiiiiion

cuii.sideratioiir

dignum, quud deiiide

liiis ;iiiiiiiaiii C.hristi

t

,

lui

;id

siiscepiiiiii

iiun negat liil:ivere turbataiii. scd Uiiiiiui inohoiuinein referenduui esiic , qu.d
'

:

(|Uid liic lociis iiitiiiiiil.itis sonat.
(/')

,

ii(

a Itad. ct

mss.
:

iiisi.

(() l.ifs. et P.ir. siqnificalionis

pra;ier ll.Iem alio-

iiobi>

()Uod abest a vulgalis liic adjicitur ia-tcsti> cl apud F^ustinuiii, lliljiii xqualeiii , it, uli videiiir, iinilaloroiii. Ilox in uis. .Mail., imiTlii

iiiin liliioruiii

/'ii>l»ic/(is
loiii
:iil

lal:

111

ct corruplo iioiiniliil aucio< is ^onsii. , (uippe oppiiiiiiur :i(li>|iiii>iii icU'Uiiii|ue 1'atrcm siciiilicaiilcm, tiiiii :id Kiiiuiii .-.ij^iuiiSic prrio idciii aiguiiicnuiiii ti.icut F.iusii.

1'iiiiiiiiij,

ItKU

Nfi|uii.iiiuiiii.

(1/)

Pio

(7 coiiiiiiodiiis

legereiur ilaui.
iiotiicn illutl
>.

(h) lliicc^l, iu patic iiuiicup.tiid')

Doai, qiiud

\ei'i

ac

ii.iluialti p.iliis sii.

177
frcqucns
noii lialn-l
,

DE TRINITATE
lioc

LIBF.R VI.

178

insolciiil»

vitiuin,
,

iil

sibi

A

esi.

Tam

ignorabilis cst Filiiis,
siinl
:

quam

et Paler.

Om-

uliciia (I) vciiilicet

tl

iidii siia

defeiidat

et piupric

iiia ei

iradita
Si

et

iu

omnibus

iiiliil

inielligilur

Oco coxquaiida
ccn&

pnrsuiiial.
,

Nec

pari tenierilulc,

qua

e\ce|itimi.

potcstas

ex»;qu:ita esi,
si

sl

secretum
:

palrcni niinciipat
:

ee quoqiie

(illuiii

proGtealur diin liunc

cognitionis icqualc est,

naiura in noininibus est
giiiit
,

Nee euim
ui judicei
iii,

mitic

Deus

filium

suum Tu

dum,

mundjim,
17); vel

seii

u( suhiit fiut
:

munmumiHS per

qu:vro (|Uoniu(lo (|uod vo(^aniur no:i

quoriiin

et (i) (/) vis in polcsl;ite, el diflicnlia.'* in cogmtioiic
iiun dilTcrl. Noii fallit ilaqiie in vocabulis

eum

(Joan.,

ileruiii

credii in filimn

Dcih

,

ncc

Dei (Joan.,
laiiluni (a)

ix,

55)? Quid iiunc

agiiiiiis,

cuiicedeiiics

sc
iii

.lut
liis

Palcr meniiliir, aut Filins
fldes noininuni sii.
'^'-

:

(.1

accipe (g) qu.ini

iesu Chrislo noinen adopliunU^per quod

et in palre sibi

]L51

^'^'*

iiuncupjiidu

lcincr.irij:

152
aeseril

^P^fo

lestniilur filium eiim

ene. ISilaliiid
filiis

eum
til
lia$
.

arguiotus pr^suinpiionis. Palerna de coelo vux

Putris testiniomum.

Clirislus a

adoptivis
milii

Hunc audiie
ago

(Maitli., xvu,S).

Audio

:

Paier, gra-

secfrnilur.

Ait ciiim

:

Opera enim qua- dedit

tiii (Joait. II,

4t)

.

aiidio, Dicitii quia blaxx,

Pater, (U) ul perficiam ea, ipsa opera quiv fucio, lesti-

phemavi, quoniam dtxi, Filius Dei siim (Joan.,
si

36)

moniuin

pcrliibeni

de

ine,

qiwnium Putvr

niisit

me

:

el

iion

credo
,

iMiiiiiuibus,
qiii

si

naiuraiu (b) vocabulis
sil

qiii inis.\l i):e

Piler, ipse lestificatus est de

me

(Joan., v,

nori inlelligo

credenduin et intelligendum

B

5G

et 57;. Uiiigcuiius
(i)

Dcus

nuii noininis lantuiii ics,

quxio.

iNuii niilii

relinquiiur alia suspicio.
:

Auctori-

limooio, scd ctiani
operii
ciiiiii

viriuiis

docc'- ic csse filiuni
iiiis-

las paienia

de coelo est
(i) (c)

Hic eu filiusmeus. ProlV.s:

cjus, quie
,

f:i(ii,

lesianiur a Pairu se
tcsl,eoiiir?

sio
ler

(ilii

de se e»(

Domum
:

patris mei, et

Pa-

sum.

Qu.i'111

quani rem opeia

Missum

meu$. Pro(essio iionuiiL» salus e^t,

cum

inlerro-

nauiqiie esse. (;) llaque et Filii obedicnli:i et palcriia
aui:lorit;is

gaiio iident posiulat, diccns

Tu

credis in filium Dei

doceiur

in

misso,

dum

allcrius opera csse

(Joaa., IX, il)
ubi

? (3)

Propiiciaii^i noiiiina

sequuniur,'^

Dun
sit

possuiit quse facit, ni>i ejus qiii inissusa Patrc

meut

esl.

Tibi quxro, luerctice,

uiide aiia prx,

Scd opeia

nnii

sufficiunl (5) (k)

incredibijtbus
Sciiuiiur

suiiipiio sit, Ailiiiiis Patrl lldein, lilio pnilcssionein
iiouiiiiibus

ad lestimoniuin,
nanique
de
;

quod se Patcr
misit

miserit.

ni^Uiraiu

:

viui

verbis Dei affers

,

ne sint
,

tt qui

me

Paler, ipsc lestificalus csl
,

quiid enuutiani. impiclatis lux suia iiupudentia est
ui meniituiii

me

;

neque vocem ejut audistis

neque figuram ejus
P.i-

do se Dcuui arguas.

vidiiiis (Joan., v, 37).

Qua:ro quod testimuniiim

26. Proprietates pdii ad
taiitur

wnPcn

itdjtcla.

Opera Usul de

Iris (i)

de eo

fiierit.

Evolve evangelica

voiiiniina, et
P:iiris,

plium eum

este.

— Uuaiuquuiii
iiouiiiia

igiiur sola siiii,

loiiim

corum opus rccense. Da
quod auditum esl

testinioniuiii
:

plex coiifei^sio nalurx

ostcndal

quo

pra'tcr quaiii

'lic eal
lii,

filius
:

meus

dicium est

:

Hic

ett filiut

meiis, ei

od qucm dictuin
:

C

diUxtus, in quo complacui(Matlh.,
filius

17), el

Tu

es

est, Pater meus, hoc sint

qugd uuiicupaulur
sit,

tamen

meus (itarc,
tanicii

i,

II).

Uoc

Ju:iuiics licel iion igiia-

nc aut adoplionis

in Filio iioiueu

aul hoiioris iu

rusaudivit,

ad ductiiiiam no.sir.mi
:

p:ilerna;
Joiiii-

Patre. videaraus qu.c (d) prupiietaies pcr Filium ad
filii

vocis testiiiiuiiiuni niillilur

ncc

iioc siiffuil.

nomen

adjeciae sint. Aii
et

:

Uinnia mihi iradiia tunl
,

nes quidem

iit

dcserio

digiiiis liac

voce

est,

sed et

a Paire meo,

netno novit Filium nisi Pater
et ciii voluerit

neque

apostuli (0) non
privaiidi. Eadeiii

fuenmt

liujus leslinionii .iiiciorilale
:

Palrein quis novit nisi Filius,
velare (UattU.
ii,

Filius re:

dc coelo ad eus vux adest

sed nc-

27).

Ad

id

qiiod dictum est
sibi

Hic

cipiiuit |ilus Juaiinc.

Joannes enim jam ab utcro provocc
:

est filiusmeut, cl

Paler meus, titrumne

cnnvcnll
qiiis iiovit

plielans

non

cguit bac

llunc audite. Aiidiain
:iii(lidm,

Nemo
nisi

novil Pilium nisi pnler, neque
eniiii iiisi

Patiem

plane

.

ncc qucnxpiain pr:eier bunc
:iudierit

nisi

Filius? Noii

per

iiiutiiain (e) tcstifica,

cum
Gliiis

i|ui

ui doceret. Si nulhim aliud Patris
in libris,

(ioiiein

cogno^ci vel per i*atrom Filius
ccelis cst
:

vcl per FiFilii

de Filio testimoiiiiim exsiat
suus
sii
:

quam

qiiud hic

lium Paier poiuil. Vox c
(1) Yindicet.

senno eliam

lestimonii hujus vcriias csi, ut opera

(i)

Jus diserte scriplum esi

in

noslro codice.

(i) Professio fidetisest. (5) Proprielates.
(n)

D

(5) Incredulis. (6) iVo« fuerani.

Par.

cniD veliisiioribiis mss. Colb., Remig. et
Cliristum.
,

Griiii.,

Jetum

(b) blxcusl
/is,

nuturam voeabuli Rectiiis mes. vocabulili.

siipple sigiiificari. Sic

i,

nuin. 21

:

'^eqiie vo-

ciibulis inlelligenliam
(c)

In

iiiss.
Iii

fidelts est.

C:<rn. professin fidcs est.
est.
:

confundanl. Colb., M.irl., Corb. el aliis, profcssio Iii alils iribus

(k) Exemplar Vat. b.-is., ut fuciam, omisso dcinde qu(V facio (|nod in Marl. parilcr umitlitur. {i) Apiid. Had. et Kr. iit iii receniiurc ms. Colb., verilalis Iii inss. Val. b:is. el Mart., tiir(«(/iiis. Magis placcl cuni :iliis libris, iiirlufi.s, supplc tcslimonio.
:

(i)

resliluiiiius

pio/Vjsio
(d)

fitii

(k) Lips. ciiiii alii)iiiit

Particulim i(a(/»t; perperaui a Lipsio expuiictam ex Bad. , lir. el iiiss. mss. incredulis. Al B;id., Er

Vai.

anic
(e)

li:ibe(,

prielalii
lii

bas. ms. profetsionet qni eliani paulo prof^isionum nomina sequuntur, noii pronomina sequuntur. eiideni codice iiecnon Mart. tignificalionem
:

et Par.
iioii

cum

polioribns, incredibilibus

:

siiicerius, ttsi

vox niiims diserta.
(f) In iiiss. hasc vis possii admiiti.
((/)

Matlh. , c. xvu, ii. 6, .\|iosloU generalio incredibitis et pervcrsa liiincnpaiidir liadeni viix e:idem ratioiic in Vulgala noslra ^.'^itiit.'^ est, iit videre est Eccli, i, 36, ii, 18; Carucb i,
alio bcnsii. Sic in

vox

ita

piiigitur,

ul jiis aequc ac

Edili, qiiiv in hit fides

:

castignnliir ex scriptis.

19, eic occurrit , prmer quam quod (() In ms. Marl. bic nndilum esi, qiiod ex subjcctis vidctur cxpressuiii.

179
i|>sal\ilrig,
t|ii3!

<)AN(:il
gciii, vcriialeni tesiiiiiiniii

1111

\ltll

KliscuPI
,

180
quia
ali

liiijiii>ariii'-

A

eiini iilcireo
crc.itiis

eu esi
,

,

iion nesciai? Quoil si

iiieiit.Qiiidinrc-riurliodiecaluiiiiiia:,iiiiiJu|iliiiiiitiiiiiiis

potius, quain nutus
;

vidcMtur
i-int
,

iii

eo quod a

»ii,ul

iii«tnil:ix

Oeussii,

iidiiuiiiiiu iiiaiiiu
t.uis

siiiiTresu-

Deo
cuiii

csl

riim

(</)

u

lieu cuncia
i|ua;:ilj
sii,

quomodn nnn
sil

tus esi Pater de Fillo, operibui»

Filius (cstiiiioiiio
iii

cxteris Paliciii
ei,

co sunt ignorat? Sin veeuin nosse
esl
,

se l'airis ei^rquat
eNi (u)
filii

:

cur iiun videalur esse
dicitur el probatur
noiiicii
iii

eu, id
csl

ro idcirco

quia ab eo

propriuin

verilus

qux
lilil

?

Non

quoinodo

noii

bnc

ei

,

quod ab eo
ex naiura

eril propriuin ^
;

per Deuin palrem
tione
boiiiiatii)
:

Cbrisio ex adopiionieii

scilicet nt «eriis lilius

sit

Dei

ruin idcirco
Ilabes
igi-

neq'ie s<iiieiitaie ineruil hoc

Deuin solus

iioveril, qiiia solus

ab co

sil.

sicut ptures
siiiil.

p<ist

conreshioncni
eiiiiii in liis

153

''''^*

^^*

'*'"
:

lur proprieiatem cngiiiiioiiis de proprieiate gciierationis
:

Proprietatis

sigiiilicaiio nulla csi

et

quod ab eo

esi

,

iion creatura' in

eo

viitu-

nouiinis naini|ue lanluni, ut Deo dignuni est, induita

tein (naiu

oinniu ad eo per

viriuiem creationis ex(suppte
,

dignalio esi. Aliud esl
liunc

liic

eH
est,

,

ct hic

meuiut,

et

sislunt

),

sed nali\itatis veriiatein

habes),

audiu

:

in

buc veritas

natura est, fides cst.

iS
dilur.

Ftlii a

Deo

naliviiat, el adventut
Piilreut

ad not osien,

perquainsulus Patruni novii, ]|54 '^"o quae ab eo sunt ignorent.

^^^^tira

cum

Qui sotui novil

quia ah eo esl

creulus
liac

29. Illud ab eo suin, referri nequit ad carnetn. Xeqiie

von
(/))

esi.

Ni'C itaiiequidqu.Mn
signilicatiunis
:iit
,

de se niinusFilius
testatur.

B

eit

creulusqui ttesciiur undesil.
(e)

— Tamen ne forte
Quoniain ab eo tiim,

id

paternu:

proprietate

Ul

quod ab eo est,
ipse

ad adventus sui lenipus bxresis
:

cniiii in

eo quod

Paier, llic est
iii

filius meiis,
,

nalurx
audi-

iiivadcret, continun subjecit

el

denioiibtraiio cst

ei

eo quod subjecit

Huhc
venit,

me

misit.

Tenuii ordinem evangelici sacramenti
ei iiiissuin
:

te, sacraniciiti ei fiilei

,

ob quani

e coelis

au-

natum se professuf
unde esset
reiiir.
,

ni et quis esset,

et

diiio est
iiaiii

,

cum eum ad

salutarein cnnfessionis doctri:

secundiim superiorem sentcniiam nasceenini id

adinoiieniiir audirc

ita iu

eo Filius el nalivita,

tis veritateni

docuii et advunlus
tiiii

dicens

:

(c)

Neque
veni

mescitis, neque unde

nosii»
,

'

nec enim a
vot netcitit

me
;

ted etl trrta qui mitii tne
novi
\i!.

quem

ted ego

eum, quoniain ab eo simi, ei ii)te me misit (Joan. 48 «129). Patrem nemonovii, ei freqiiens hinc
auiein soli

sum, ei ipie me me sciiis, neque unde tim nosiit. Numquid iion oinnis homo iii carne licetnalus, secundura sensum communis opinionis s vel sc ipbuni. cx Deo est? Etquomodo negit, ab

Neque

ipsum

est ub eo

misil

(f) sicuti noii

idem

est neque

li

ve! iinde ipse sit sciri

'

nisi id uiide

est

,

ad

nalurx

professio Filiicsi {Uaitli. xi,27). Idcirco
sibi esse

su:r (g) referrcl auciorein? qui iJcirco ignorabilis es-

cognilum
id
,

dicit,

quia ab co
cst
,

sit.

O'i^>'^^o-

sct, quia ipseesse lilius Dei ignoraretur. Discuie,
felix, slullilia qiiid

iii-

tem utrum
csl

quod ab eo

opus

in

eo creationis

illud sit

:

Neque me

icitis,
,

neque
usi|iii:

an naturaiii generationib ostendai. Si opus crealioiiis
,

unde sim

nostit.
,

Oinnia utique ex
ul eliain

niliilo

et

univer^a quoque

,

qui> creanlur, a Deo

siiiil.

Kt

q

adeo ex nihilo

unigcnilum

Deum

ex nihilo
,

qiiomodo

1'airein iion uni\ersa iioveruiii, cuni Filiiis

subsiiiisse sis (h) ausa menliri.

Quid ergo esl

quud

(a) In vulnati-, quod est. et posl pauca, quud Dco digimmett Uiru'|lieiiiloci)pr.«.'feriiiiusiiiss.lei'lii>iieiii.
(6) Vat.

esl
tis

:

bas. iiis. u paterna;. Hic iia iiiieilignc Filius se pro|iriuiii Dci filiiiiii noii ininiis. discr-

cont Ar. p. 3i{ , in siia Tlialia posiiil , Patretn Filio alidiium etse, neque eumub eo auipideri, atil cognosci posse ad pleiiiim et exarle : sed quod cogiioscit
te

Or.

II

et vidct

verbis signilii at quain l'atcr. (c) Longe alilcr niodo exstai iii exemplaribus laiit't me sciiis, el unde tim noslis, nis el gra^cis. puia quod legil et Origeues T. xix in Jo;in. ulii oiieram ut diversam ilhiin Cbrisii sententiam Joan. viii, dat IS, Neque oie sciiis, tuin bai , El ine sciii^ , conciliel, sed diversis respondeique priinuni ca noii iisdiMii Et dict.i csse irf-isonis, ac J.>i0SMlymiiis quidem ,
,

rium

id inlelliijil pro mensitru el ralione suarum viul nos quoque mletligimus pro moduto itoilra (acullaium. Ip>ius quippe Christi lcstintunio cuni iicmii Patreni novcrit, ipse taiiieu euin novi(, et iiovii quia ab eo e>t.
,

,

rum

(e)

Apud Er.,Lips.
Hlc

ad.

adventut ms.,

et Par. omissa erai particula iiomine Intelligitur cariiis su—
ticuli

cejUio.
(f) Vat. bas.

hoc ideiu

ett

:

pugnaicuin

m<

vcro, iV?(/«e iHf sci/i». Sed ;iddicciidis nuin. 5U et51. Ei me vcrlciis subiiide eiiam iis quibiis ilictum csi (g) lii ins. bas. Vat., referl auctoritateiH : buic Ircstiits. blaiim cx probratum esse quod Pa trcm ncscireiii, lioiii uoii congruit sei|ueiis vucula (/«i ad Patrein ic|iroiiiclc<nii i|uoJ ignoiarent paritcr ct Filiuni, juita lereiida. Iloc cnlin sibi viilt : Ciim iion igiiorarcnt ]) i>> me scirt't\s , el 1'alrem meum VIII. 1!» i|lu'l Jduti Jiida?i nnde essel sccundum cariicin , illuJ Hii(it! suiu sctreih , iiiruiii(|iic lociiin bic maviili coiiciliarl lUiid rcfcrenJum esl ad xtcriiui ipsiiis gencralioiils aiicloinquil , Et me scilii , el uiide sim scuit , de se iiiun rcm quasidicerct , Neque mescilis, ueque iTlermim ipso Itomiiie di:,piilal liuc vero , Ni^iiuc iiie ffilii, r.ePatrem metim. Maiii(|iic, ut declaratiir lili. iii, ii. 17, qtte Piitrcm nmim , de ditiiiiluie. Hic igilur proptcr qunilib. v, n. ^7, JuJ.ci iKiioraverunt Dei iiomen vot nes*ul)se«uciitiO , Verat est qui me misit , (/«. nesclcruiit euiii csse patrcm , eique csso fiiiuiu. diii sriNeqne me ciiit , Irgniioc poluit llilarius legcrc obscrvare est au(:tai'ein geiieratinnis :>'ieiii.i> Oblier ui i:iciia satis indicaiiliir, Iiiiii bxc rtiain (l(, ci''. simplicitcr ab llilario vocarl uiii/urcm nulur(7 Christi: iiii; t'( plhia cl iiilcgra seiiiciiliu sic possit icddi hoiiiliiein auqui.i iiiiiiiruni Cbnsliim ii^(urii Deuiu sed cst tiin iiusiis secuiidiiin carii.-iii sciiis el uitde lcin lantum ci dispeiie.itiiine csse scniiclvit. lliiJ.! aiiud iii iiic cl siciiiulum lnic nequi: me tiilis, neque iia(ui'ip iioiiieii ad illiiis Jiviiiiiaiemruiorre lolet. VIJ. 4t.it veiti adeo.|iie nec eiiim n me uiide tim nusii.', lili. X, iiuiD. a, liiet (iS.
Sftlis; Ph:irisaeis
:
: ,

:

:

m

,

,

:

,

:

,

,

:

i|iii>d

ex lioc

lui^o conlicil llilarius argiiinciiiuni

:

cuiii

(.hristus, Joaii.C.

8,cxpresse se

iiiiiiimc

nutuin

afllr-

(/i)

lii

iiis.

Cain.

niifui.

Hoc Arius
il,

ia Th:ilia «usiis
:

iiict, iiuud <ap. 7 tacite laiituiii iiimiil. (d) Ita los». Aiediti , o* eo. Ilujus argiimcnli viiii frustra Joclinare teniavil Arius , cuiii Atbaoaiio te«-

esl

apuJ

AlliJinasiuni Or.

pag. 510, dicciis

(Vun
(ui,-

st'"ipt>r fuii

Filtiii, ipiuiitqui:

Dei VcibMmexiiikito

lumetl

181
inipii el Clirisiuiii iif»?f'iM!>l,

m trimtitf;
el
iiiiue

i.mw
Dtu
-Vfj
erivJ
t'a(/ii

vi
.

188
el qiii<i
veiii

sit

nccUxM'.
o\
Ignnriui

\

tssel

i'(

ivm

,

roii'iniiO
{()

Sijlijeol

.

Nain

iil ,

(o; i|i:od

tiiiilc

sit

igiiorauir,

iiiiturr.m

a tue

«i/
,

i/(j:

me
.

misH.

Noii se sibi
,

(|ua esl,

dum

iiiuie

sil

iies< itiir,
,

oslendil.
siib.-.iiiit

e.~ :< oii^;ii)eiii

eiiiin iindc sit

nnn
,

poie-it

quiquid

ex

niliilo
ni!iili>,

el {!:iipyli

qiiia lioc

ip!>uin

quod nnn i^norjlur ex

ini-^uin

eiini ail Ncc pmma mc c^eiii rursum c\ Uco so exisse, et ali fo es^e losi.iliif Sel euui ab iis qui sibi Oeivn

lioctr!

.

euiii)

,

ignoralioneni

cjiis

unde
;

sit inin
(|ui

lubel.

Non cx
loisit

sc esi
,

|'iii(;ni difi

icnt, idcireo se diligeiidnni ail, qiiia
,

r\

aiiteni ille qui veiiil

sed

niisil
ille

euni verux es*
qiii
.

Deo

cxisset

eans

1111

dilixlionis c\ eniisa (luciiit c$ic

qiieni
<"it

iiii|iii

ncsciunl. Jain ergo

ipsc
,

naseciidi. Exisse eiiiin ad incorjniralis n.itivi'atis relM'i'.

nui iiiisisse iitnoratur. Ali eo crgo

,

qui

iiiisit

csl

nr:iieii
,

quia
(•!!

ictigio

jMolilciuli
((''!

silii

palrcni
'•it

ille qiii

missus est

:

et ab eo cst iinde esse nebcilnr

Deiini

e\(li'

vic Ciiisli
aii
'
:

e\ co gciiiUis esl
ud'!i.,c(

cl

ob

lioc qiii Ril i|>sc nescitur,

dum

ignoraiur

a
sit

quo
nesnaaii-

nieiCMda. Naiii

'.'1101

Oui

w

pai.rct m.?um

«il.

Noii novit

Cbrisinm

,

qui nnde Cliri^tiis
;

odii {.loan. \v, 53)
iioiiiiois
pri''i:iiis

mehu; cuin

aii,

rommniiioncni

cit;

nec filium contitetur, qui negat n.ituin
iiiliiio

nec

{supple

,

cuii a!ii>) per sigiiilicaiionem prosilii

luin inieliigii, qni pulavit cx
lcin
ii-:quc

Ex

niliilo

exclusii, Cx'icrii:ii pr.iliientem
et sc

paireni

adco
iii

iion cst, ut impii iiiide sit nesciaiit
ijui

Oeuni

,

non dili-ciiiem
:

,

in

paiernt

nominis

30. DcMs

toUi eu paler

filium cotuul

,

nmi

iit

B

usurpationc '•nndemcai
oderit et

156
Deuiii

(9)

lu'^ 1"' se od'(
sit
reli',;io-

nitopliviim. Exire
ratio nascendi

ex Dco quid

sii. Fiiii

ditiijendi cauta,
,

Ta rcm
sii,
,

;

iiec.

in

patrem

— Nesciunl plane, neseiimt
,

qui

na-

sus.qiiicon diligat Fiiium, cura diligcndi
alia

Filii

n'

r>

turani noinini ndimnni

ih) qiii

nescientes non
scieiiti;»

155
ii;ii'i-

causu

qiiam

.-Miod
,

cx Dco

sit

Ex Deo
:

igiliii'

nmant

scire.

El aiidiaut Filiuin

lnijus

Filius est
Ic-tio iu
c.-isc

n'-n .'»dvcn'iT
(/1)

scd intivitate

et (5)

di-

r.itionem impiisexproliraniem,

neum
et veni

Jiidxi dicerent

;

ait

tum ciim silii pairein enim Si Deui paier vs.

Patrem

hie crit oinnis,

si Filius

ex eo

crcdalnr

leressel, diligeretisHliquc
:

iiie ;

eijociiim
uie niinit

a Deo

(.i.Di,

>!. l'cr(iCln: dc Filio f;dei
lcn:
tiir
('1')

menlnm. Qui

ei nalivila-

nec a

mc

veiii

,

sed

lile

(Jonn.

viu

,

ex 1'alrc

et artvenltvn
:

nd nns distinquat.

Tc.il.i-

i2). Rctigiosi nominis assiimplioiiciii Dei (ilius in

liis

boc Domiifis dicciis
rfigiibo
,

Son dicam
ipse
cl creditis

vobis,

quoniam

qui se Dei
dicereiit,

(r) rdiuni

conriieiites
;

palre;n sibi

lieum

Palrem pro vobis

enim Paler awil

non iinprobavii
,

sed Lemcrari.uii Jiidioiiiin

}'»<

qiioiKim xos me^aiiinth,
11;

quoninm ego a
xvi,

usurp^ilioneni

patrem

silii

Ucuin
,

iir.esiinieniiiiiii
;

,

liio exivi, el n PiUrc rciii

linnc

tnundum (Joan.

per

id qiiod

se

non
,

diligereni

olijnrKat

iii

Deu^

ivi-

27

c(

aSj.Carelap^idP.iirem inlcreessioiiisnccessilale
.

ter vester esset
exivi.

diligercti.s

niique

mr;

ega

eniiii

u J>co
est
,

pcrfcchi dc Filio fides

(y\x qiiod a

Deo

evicrii cre-

Omnibus,
confliemur.

quibiis per (idcm Dciis paler

C dal

at'pie :imel

;

et prr sc ipsa

jam

et audiri

mereiur

per

cam lldem

pater est, qiia Jesiim (.brislum
Conliteri

|)ci li-

ei am:iri,
itiviias

niliimex Deo
lUiquc

('i!ii;m inissuiiiqiie

confes-a

liiiin

aiiiem
qiiid

(ilium scnndiMii
(idei,
iit

ejus

cl adveiitus oslendiinr ciim

generale sancloruni nonien,

babei

dic'-

iN

absoliilissima

significaMd.e

proprietalis

veril.->le.

4

mus,Onus

cx

niiis

est?Sed numqiiid
(ilii

et cicteri ni

lieu, ail, exiu;

ne
.

in

ey aliaquaiii nativitaiis iiadira

bac creaturx snx

infiniiitatc iioii

suiil ?

In

()iio

esso exisiiinaretur

ciiin

cxirea Dco,

id

cst, ex na(il

ergo filium Dei Jesiim Cliri^tnm
cellit,cuni ci{d]

(idcs conre.~s;" pr.c(ilii

tivililc, snlisislero, q"'(l .iliiid

qiiam Deus

pi.ssel?

secnndum

lilios,

non

nuiura
,

,

Kla
a

Palri-. inquit, veu; in luiiic iiiuiidum.

Ut

e.\ilio ill\

sed nnmeii sil? Cbiisium perlidiaisia iion diUgii

(I)

a Deoiiativitassi;^iiific:ua csseintclligeretur ex Pa!re,
P.ilrc.

nec h.TC impia profesNio pic

silii

assuniit

Ueum

la-

se in biinc niiiniliim professiis est
iiaqiic in dis|>eii^alioiie
p.ililiir
,

vemssc.

(rem;qiiiasisibipaiei Dcoscsset.Cbiistumobiddt.;.^';rent, quiaexi^-setcx Dci.Kxisse cx Doo(|uiil sitrcqn 10.

.Miernm
c-^i.

alterum in nalura
cxisliniari,
.1

Ncc

exiiioneni
,

adventum

cum
Panas-

Non
(^l)

ulique

dici

pote.ii,

id

ipsum csm' aDiocxise
Quo-

post cxiii'>i'eni a Dco
!ro.

adveniuni conimeinciet

(e),

quod

et vcnisse, nain iilrumqiic >igiiilicat'.
exivi, et vcni.

A Patrecnim

vciii^se, ei ex
;

Deoexisse, iionesi

ttiam a

Deo

Ei ustendens qnid esscl «

D

vignificalionis cjusdciii

ct qii.-inluni interest {j)

(1)

Nec

iinpia professio pie sibi

adsumet

Deum Pa-

(2) K.xiro.
(5) Ditectio in

trem.
(a) Id esl,

Palrem omnis
iii

liinc erit.

quod

ait

ignorari nnde ipse si^

((<)

.Apiiil

Er.

quinimiinm nec
nec ab
aliis

(6) Eilili, qiiia netcientes. Verins iiiss. fiui iiHrienfrs inicIIii^enlcK ritioiniii qiicinct,

deiiidi- a (-.ip^i';

niirgine, tecundum iltos : qii:id ari.^piiuu, Par. lelinnit. Restilni.si-i

miis ex B.id. ci

ins'"*,

«(k/hhi /i/ios,

lii>c.

e.it,

ad n.o-

iniimatain cipinnt,

nt

b'!beiiir

s<ipra

dimi
U')

c:cli>roiiiiii liliornni

nuiu. 13.
(c) Er.,Lips. el Par. qni se De'' filia .corrnplc :!C cl iiinx iii sublala vi lolius arp;nnie;ili. Ibi iinip;ie 110» rfi/ii/i;''^)!, vornli ;( ;id ClirisliMii refertur inonetqiie llilariiis uon iinpi oli:>tiis eos biisse.qui cuin Chri-.tiim Uci fitiiim ci cinliiereniiir ct aniarent , Dcum >ibi laircni diecrent. Pessinie .lulciii Yat. bas. ms. hic eliam h;ibens fitios )io>iea
, ; ,

his,quodie

Ircs niss. Colli. cum Carn. et Germ., exire. rcliictaiilibus :iliis li(/) I.ip-. c.i Par., ?io.'i (I «1? !)ii.>. Pcrro Hilario vocabulnin orige s c(ie iiicni est, ijuod noliis priniipium. quiu si oderil (./) Vcius cddex S. iMaitini Turon.,
,

1'iliiim
(/i)

,

oderil

n

{'i.lrem.

Sic
In

|iiiiii.ii's liliii.
111",

Alii

(i)
(

.Mari., iiuuw
,

vero, /(i;if Dnis c-,':'','.
i;i
,

crll

Siilijicit,

tiun

sefum

impi'{i(iuvil

,

pro NOn

im/^ro((jtiit

y)

Exiiisi

m/i.'i

nut,ci ;

eiiaium cx crraio-

tiriic.iis

cxisse.

(iliuii iit.

nu>x ni suhsiiiniia etc. Sequiniur mss

vn-

185
ci
,

SANCTI
ei

IIILAUII

EPISCOPl
credimui quia a D.o
li

m
r.itsii

adosse

,

laiitum a se uierque
sil

scrnirt disceruiiialivii.ilis

A

lioc

(Joun. \\\, 29). Qu;i

tur.

Cum

:iliud

a

Deo

iii

subsiaiuiaiii
iiiuiidiini

f<i{;u,

cc verbi hiijus adiiiiraiiu est, qiiod se cxisse
sit
'!

e.xis->e,

nliud csl a P.itre

iii

htiiic

ad coii-

a

Dcu prulcssus

T:iiiu

cl

laiii

Ueo prupria

vus,

suiiiiiiaiula s:iluiis iiosir.i- sncTaaioiiia veai»sc.

u sjiuii ct beati

viri, et

ub

lidci vcsti je ineriiuni cla-

52. Christiis

iib

aposlolis litiui

ex

iialura

non ci

•ves

(/°)

icjiii coeloruiii
iii

soriili, et li);aiidi

ac solvcndi

adopiwiie crediiui.
iiL'

— El
,

i|iiidcin

socuiiduin proposiopportuiii^siiiius
liliuiii

incieluet
ii»struiii
id,

tcrra ju>adop[i,

gc^taosc peiDoiiiinuni
liliuin videraiis
:

a

iiobis

rcspoiisionis ordiiicui
iit

JcsUin Cliristuni
a

Uci

et

ad

liic

iiohis Idcus est

terlio nuiu' doccaiiius
C.liri.stiiiii ali
,

quud

Deo exi^su se
aqiias,

dixit,

nunc priinuin vos

veri

l)ci

[)oiiiinuni iiostruui Jcsiiin

aposiulis
;

iiitciliguntiani asse<|ui protc>tainiiii? Videraiis utiquc

crcdituin (n) noii cx iinncupatioiie
iicqii»'
ciiiiii

scd

ex ii^aura

iiuptiales

(g)

et e.isdein nuptiale

vinuni,

el

cx adoptioue

,

scd cx iiaimi.itc.

Qiiainqiiain

n:iiur;e in naluraui vel Jeiiiuimiononi, vol

profecium,
puiies

pliires ci (b) inaxini.u ailliui- uuigciiiti
,

de se

Di'i

vel crcalioneiu

(Joiin. ii).

Qiiia<|iic ctiain

ad

c\stcnt proressiunes

qiiibiis gciieraiionis su.c

vcri-

cibuin tania; muliiiudiiiis Irei^eralis,
iiibus
iii

et satialis oiii-

l.ilcin siiic lcvi saltoiii

eineniiciuLc

li<

cl

caluinnin;

pleiiitudiiicm
(i)

duodcciui cophinorum fragis

ooc:isione tcstctiir
tiiiin

:

tanicn

157

'l"'a

neqiie

lcgencopijiii

nicnia

(It)

panuiu crevoraiit, ct naturx purvit
proleeerat
iii

oiioraiidus

est

seiisus co^icervaiis

ad

p famem

pellciis

158

ejusdem

copia:ii

diciib, itciini jain iiuiiiiulla
lis oslens.i siiit
,

dc propriclate

iiutivita-

naiur.R (Matlh. xiv).

Reviruisse inamis aridas coii-

canera

oiiinia a!iis ciuiit qii:cstiuiiiqiiia liic

spcxeratis, et in voccni
iii

mutorum

linguas solulas, ei

bus reservanda. Nunc vero

sernionis nobiri
,

ciir»um claud<iruiu

pedes alacres, el cxcorum
vitas reverteiiics.

ordo
post

iiisiiiiitus

c^t

,

ul pust
,

Patris coiiiestaiiuiiem
fidc

oculos cerncatcs, ei

mortuorum

Kilii

prolessioneni

(<)

quoque Apostolocoiilitcndu

Fcetens Lazarus consliterat ad vocem, el e sepulcro
vucatus, nullo iiilervallo vocis et vitx,
egressus, el adhuc
spiritu agcnte,
(i)

ruin de vero et

secundum
.

iiativiialein
,

citus fiieral

Dei
ait

doceremur videiiduni esl aii iii eo quod Donimus Ex Deo eiivi aliud iii eo aliquid pofili.»
,

odorem mortis

in

sensum n:irium

,

lius qu:iin naturain intellexerinl nativitatis.

iV).

ipse jam vivus adsliterat {Joan. \i, Taceo de cxieris magnarum virtutum et divi-

55. {Jnid

iit

nuod prnnum credant eum a Dco exisse
nauique proverbioruin obscuriiate.s,
esset, quein jani antea
a

naruin uperationibus. Nuiic ergo prinium inteHigiiis
qiii sit

— Posi
quibus

:iiullas

hic

missus e
?

coelis,

posiquam

audistis
siiie

:

De

in parabolis locuius

Paiie exivi

El lioc vobis priiuuin

jam

pruverbio

Christum sciebant aniiuuti:iium
coiifesi.nm
Israe!

Moyse

el proplieiis,

diciura est, et per iiaiurx virtiitem intelligitis veruni

quoque a Nathanael
i,

et Dei (iliuin el regein

esse qiind a

Deo

exivit,

cum vuluntatum
cuiii

(5) (j) vesiiullis

(Joan.

i9),

objurgato etiam Philippo,

cum C Irarum
cum-

cogiutioiics lacitus iutuelur, cuni (k) de

de Paire que se

qiiaererei, cur per

upcruin viriutom Patreni
iiic>^se iiesciret,

taiiiquam ignariis inierrogai,
cst? Per h:ec
agit, a

oiiiniuin cogiiitor

in se (I) (d) esse

else

in

Patre

a Patre missuin
xiv,

frei|uenlibus diciis ante do:

enim omnia, quae viriuteac natura Dei Deo exisse credendus esi.
Deo miuum : sed
imiivitatisralio-

cuisset (Joan.

9-12)

taiiien

cum

profilentem

ai. Prius noverant a
iiem non accepeTant.
exisse, id est, a

enin audissent se a Deu exisse, h;ec eoriim responsin [uit
(coniiexiis
et

— Nun bic
:

saiicii apostoli a

Deo

eniin

hic

sibi

sernio est)
et

:

Diproiwsli
:

Deo missuni esse

intellexerunl;

nam

cunt (e)

discipnli eju.i,
dicis.

Nunc

palani loqiicris,

omni

siiperiore

sermone cunliienteiu inissumessc se
scd audientes a Deo exisse,

ttibiiim nullum

Sunc

ergo

scimiis quia

Ircqueuter audierant
njiiiram
(3)

omnia,

el

non habes necesse

ut aliquis le inlcirogel

in

in

eo Dei ex opcribus ccrnentes, natur.e

S

Oinittitur esse in nostro nis.

Nosirarum.

(2) Fragiiienta paniitm. (a) Par. posl Lipsiuni
,

alioriini liliruruiii hdciii.

iradiluin : male ct pr;Bter Quippe uuiidum apostolo-

favet

quud de eodcm
Auciuiem enim

Malili. c. XIV, n. 12
p:iiii'a,

ruin doctriiia expeiidiliir, sed liilcs. (b) lii prius vulgalis, iiiua-imc ,
jiintima,

Christi facto ait Hilarius in Cretrit deiiide mateiies et |K>st hujus uiiivenilaiis luntus panuiti

adveibiiim.
iii

Hic
iion

id esl

,

clarinsima:

Tuiii

vcliislissiiiiis jj

cxemiilaribus Culb. et Caiii.
alio seiisu.
(c)
Ita in

scribil ur

udhunc,

profeclus oslendit, per quem lali inciemenlo motius per, (r<iil,i/ii' inuleriar addereiur. Facdius ilaqiie ei anuuennius, uim verbo naiurte iiiox rev>etiio, ei ^ira;niiiie,

leltn

cjHSiiem.
iiisi

H.ic
aridaiH

senlciitia

mss. At

iii

cxciisis, /idem.

diirert
fiiisse
iii

vocabiilis.

Deinde
:

(d) Kditi liic oniissu esse, subjieiebint, el se in Palre esse nesciret, iion inesse. Cunciniiiur esi lcclio
(c)

manum

ipiod

qiiibus c;elera Clirisli

noii a pracedenti bas. revtiiis. Vat a siibuexis dissnnii gesta pluruli nuuicio eiiuiiin
,

mss. Par

tianiiir.

cum

veliisto

iiis

Colb.,

Dicuut

erijo dis-

ctpitll

(f)

men
liiiiiii

ha.-c

In antiquioribiis inss. hic vux exstal in plurali numcro liliroruiii uiiic/ai'riii.

Inferius ta-

omiiiliiis liiciiui

ooiisensii.

Sic mss. Al edili, cito. Mox in Pleriipie ac poiiores niss. iioitrnruiii ubi iii oxcusis lacitns (ki Kdiii, ile noiinullis. K<'ciius inss. poliores, tie nu//is ; res|iiciiiir eiiini illu<l, ;V(m habts neccsse ui
(i)

(l)

,

(g\ liad., Er et recontiores mss. el in eisdem. Melius ;<lii liliri, et easdem, supple /'iii'(<i( .'iiisi nialis
ciiiii

u/ii/uii

iiii.m oi'cii/(or«m
.

l.um cmileinlerrogel. Posto.i Vai. bas. iiis. cognitor esi: Mari. Cuiii oiiiiiihiii »c.

Mariiii

el

es

i-t»dein.
iiis>

/i/M

<;oii</i(.'r

est

:

iiiiiiiis

suKerc

;

cum

in

saoru

irxi.i
i

(h)

Aiili<piior<'>

;>iiiiinm.

Tum
nun

Krasinus

lo-

III

.|iiciii

liio

respicilur, sii»plieiier exslcl,

i/uiii iipi

^oiidiiiii

putal

ft tnuleritv paiiiliif,

ot iialurie

Cui

omiii.i.

a:;
(n) verilalcm pet iJ ijiiod a

dr trinitate liber
Deo
cxiit rccftgnoscniii, ciim
et

vi.

m
agnoiil

A

30.

Peinis fdium Dei confesini verum credidtt. Tiinc

dicuiil

:

Kunc

ergo sciinus, quiu nosli oiniiia,
aliquis te uUeTrogel
:

non

lia-

primiiin

eum

Deum. Vbi

didiceri:.

— Noii cst
nomine poIi.tc

bes neceise, ul

in

hoc credimus
lil

evaiigelica el apo.siolica rides. filiuin Dci
tius

quod a Deo

exisii

{Joan.

xti, 29). Pcr

eiiiin

crc-

quam

naiura credidisse. Si enim adoplionis

dunl, quoii a Uco etiii, per qund ca qu.c Oei sunl potest »(i|ueagit (b).
iiisse,

niiiiciipaiio est, cl

non idcirco
Dfi

filius

est, qiiia exicrit

Nun

eniin naturani Dei a falre ve-

a

Deo; qu;ero unde

beaiiis Simoii
mi)t

Bar Jona

est

con16) ?

sed a Deo exissc ronsummai.

Denii|uc lioc,

fcssus,
aiiiie

Tu

es Christut filius

(Matlk. xvi,

quod

niinc prinium audiunt, (c) conrinnaiur ad lidcm.

cum omnibus

poicstas
fili.is

sit

per sacraineiiium re-

Nam

ciim

Doininus iilrumque dixisset
liunc

:

Ego a Deo
(Ibid. 28)
rrei|iibiiier

geiieraiionis (g) \n

Dei nasci?Si seciinduni lianc
:

exivi, et

a Piitre veni in

munJum

iiuncu|ialionem
illud sii, qiiod

nibil admirationis in

eo liabuerunt, quod
«tiii in

lilius DeiCbrisius est inlerrogo qnid Pelro non caro iiequc sangiiis revclavit

audieranl,

et

a Patre

liunc

inundum. itcspuiisio

.sedPaterqui

iii

coelisesi (/»id.l7)? Gcneralisprofessio

autem eonini,
tcsiJta est,

lldeni e( iiuelligcniiam lnijus dicii conexiei.

quidbabeiiiieri(i?autquxrevelationisesiglori;iin(/i)publica conscicntia?Si
in

Ego a Deo

Nam
a

ad

id (aniuiii

res-

e\ adofiiione
est,

filius

esl,

undc

Ii.tc

ponsuin

cs(,
;

cum

dicuiu.,

Inlioc creJiinus quuniain a

Petro beaia coiifcssin

boc

Filio(i) defereiili

quod

Deo

exisli

ncque addiint, Et
^-^

Paire vcnisti

iii

buiic

B

esi coniiiiunesaiicinruni? Llirt bumaiiamauteiii iiitel-

riiundum.

159

cum

altcruin in profosbione, al-

ligenii^im se fides apostolica prniendit. Audicrat uiiqiie freqiieiiter,
recipi!, iccipil

leruin in silentiu est;
vitas exegit, proliteudi

professionis

cau>am

dicii iio-

Qui

rccipii vos,

me

recipit

:

et

qui nie

auiem

contesi.iiioiiein intelli-

eum

qni

me
iioii

iiihit

{Mailh. \, 40). Mis:

geiilia vcrilatis elicuit. Scicljant

qiiidem

eum

omtiia

snni

160

crgo jain

ignorab.it

et queiii

misiiiilii

ut Deiim posse, sed

nondum raiionem

(d) naliviiatis

sum

iion igiiiirabat, audicrai

pndiienlcm, Omnia
Fitium
iiisi

acceperani
lamcii a

.

ei

qui sciebant a Deo

inissuni,
ill;iiii

exisse
el per-

tiadita suiit a Pulre, et iiemo novit

Pater,
23).

Deo nesciebani.

Incnarr;iliilcin

mque

Vuirein

quis

nuvil

nisi Filius (.Vatth. xi,

lectaiii Filii

nativiiaicm per virtulom

dicti istius in-

Qiiid isiud e>l qiiod

nunc Petro Pater revelat, quod
sumii? Numqiiid patris

lelligeiitos, (e)

nuiicsccuin

siiie

proveibiis profitentur

bcul.e cuiilessionis {iloiiim
iionieii et
filii

lociitum.

35. Kxitio quam aple Filii naiintatem enuniiet. Non enim per consueludiiiem bumaiii partus Deus

nesciebat? Aiquin fiequenter audicrat.

Sed

loqiiitur

quod nondiim vox biimnna protuleiat,

cx Deo nascilur, iirque per clenienia originis nosira!
ul

Tu es Chrislus jHius Dei viiii. N;im t;imeisi in corpore manens Dei se filium essel professus; tainen apo-

bomo ex

hoininc propelliiur. Intcgra

illa

fccta et incoiitaininata nativitas cst, ciijiis a
lio poiiiis

stolica lides nunc priinum naiuram in ei> divinitaiis ct perDoo exi- C agnovit. Nciiue eniin Petro Hntuiii (;) ex confesso
lioiiore laus reddita cst,

quain paitiis

csi.

Est

ciiini

uiius ex uito.
esi

scd
,

e.t

agnilione mysterii
Dei

:

Non
non

cst poijio, niin es( defcc(io,

non

dcminntio,
;

quia non Cbiistniii solum csse confcssus
esl.

.-cd Cbristuiii

filiuin

dcrij^ado,

non pro(cnsio,

iion pissio

sed

vi^-

Nam
:

u(ii|iie

ad conre.ssionem Lo(hrislus.

vcntis iiatgrae ex viveiite naiivii;is est.

Deus ex Dco
;

iinris suffecerat dixisse

Tu

es

Sed

lnan.>

cxicns est, non creatura

in

Dei iionien electa

non

ui

fuerat, Cliristum
liuiii

ab eo coiifessiim

fiiissp, nisi
;iil,

Dei

(i-

csset rcepit cx nibiio, sed cxiii a

manente

:

ct exiisse

confilereliir. In

eo enim quod

Tu

es, virdi-

signincationem habet nativilatis, nnn liabiH incliualionis,
et

(em

et proprictaiem

natiiralis veriiatis-cxpliruK. F.t
est fiHus

Non
licet
;

eniin idein est substaniiani

(f)

ca;pisse,

Pater dicendn, Dic

meus (Mutth.
filius

xvii,
:

S),
iii

Deum

exiisse de Dco. £( nadvitaiis

bujus consinenarra-

Pciro revcljvii ut dicerei, Tu es

Dei

qiiia
;

cicnda
bilis sii

non subjecla verbis

si(,

cum

eo

qiiiid diLitiir,

Dic

esi,

rcvelantis indicium cst
es,

iii

liabct

(amen

in doclrina

Filii

fidci securi-

eo vero qiiod rcspondctur, Tu
cst.

conntentis agnitio

taiem, a Dco so inunifestaiiiis exisse.

Super banc

igitur confessionis pctrain Eccle»i:c

(n) In

nu<

a|i(o.

ati|iie

Ms. Mart. c( b;is. Vai., naiwtB D»i/u(ttJi ; miHoc qiiippe coiicliidiiur, A|iosiolii8 virlutc iiperibus Clirisii addnctos fuissc, iii lateiiteni

D

(/')

Mss.
iii

V;it. ba^.
jiiii

et Mart.,

cmpisse ex

Deo

ct

mox,
(g)

Abest
F.diti

docirina i'j a

Dei

fidei, ctc.

iiiss.

bas. V;it.

Viile lib. i,

n. 10
jcvi

in eii naiur.ne iliviiive

veriiaicm,

quam

ipsc

iis

prxdi-

et il.
(Ii)

cabat, credcroni.
(b)
lii

exceplo Par. et nnnnulli recentinris
scientin. Veriiis alii

iiiio

codice Val. et imiinnllis
:

aliis, pnlexlaic

ocla quiv ayit, pleiia fide tcsiificanlur et iiiterpolata , qiiam Bad. ei Er.

inendo-a lcttio
partc
seciiii

e.t

sunt. Lips. et Par., fon/Sniiaittur. Rectins Bad., Er. e( iiiss. confirmalur , ab apostnlis videlicet ipsuin Cbristi testiiiioiiiiim qiiod a Deo exierit.
(c)
((/)

libri, publica concujus ((iam vulgiis coiisciiimes(. Sic, lili. II ad Consiani., ii. 10. roga Hilarius iit sibi liceai de (idc disseierc sub publicn conscientia : et lib. contia Consiaiitiiim, n. i, reiiuunt ba^reiici iii Blicrrensi concilio aiidirc ab ipso ingcsta, timentes puscientiii, id es(,

msi. publica

blicw coiiicieniim.
\.i)

lii

codice

Vatican.'c
;

basilicx",
roiniis

r;ir. ciini

antiquo ms. Colb. et Genn. raiionem

primiini arrideliat
seiisu discedumiis.

scd

iiili;l

deferens, quod esi ciir al) aliorum con-

norittilis.
(e)

Qiiidam
,

suiiMis

ciiin

(idvericre,

mss. quos minus sinceros expcrii Bad. et Er., nMii<; ;)riiiium coeperiini cum illum sine proverbiis profilentur essc

iocutunu

piacet postea ciini coinmuie. Poito viicein Filio lii lertio casu, :ic priixiiiiniii verbnin dcfereini iii scjilo iiileliiijiniiis, qiiasi, in Petio ciim dcfi-n Filio. {j} Lxeinplar M.irl., ex confessioiie lionor «i iaus.
eodeiii

Longo

ms. quod

esl in

187
jcililicaiio csl

SANl.TI HII.AIIII K['IS(OI'l
(Vid.
lib. ii, h.

Itt
II

45,

tl

cnp. 16iii Mnilli.
coiifessioniii

A

'""C liealus

vM.

oc rovel.itiu riUiis cs(,

liof

Ecolccst,
ejtis

n. 7). Bcil sensiis cainis

ei suiigiiiiiis,
revel:it.
,

siu! fiindaineiitiini i-si, li.cc si'ciirii:)s

:i-i<?riiil:iiis

hujus inieiligentiam non
vclaiioiils

Hoc

esi diviiia; n:filiiiin

llinc rcgui ciBliirum
jiidicia,

li.iliel cl;ivi'S,

liinc

iLTrcna

sicrameiiiuiii

ChiiNtuiii Oci

iioii

(0

jiidicia coelcsii;! .sunt.

Sncrimeiiliim or-

solum nuncupare, sed croJorc.
cupaiio; jam
a

.\ui nuin<|ui(l nuiicu-

culiuin (al. occuliatiiiii) a

s cciilis (if) p<<r

rcvclatinncm
Dci

palio poiius qiiam naiura P.iiro rcvflaia cnI/ Si nunliaiic

didicit, liilein lociitus est,
liliuiii

iiatiir:ini eiiiintiavii,

Doinino frequeuicr audier.ti,
Iii i|U'i

coiif;'Ssus

cst. Iloc

qui creauirani

pfitiii-

con-

esse se Dei lilium conruciiie.
est gloria
1 (a)

ergo levcl.iiionis
noiniiiis
;

litcns iicgat,
lid<'iu,

prius esl ul nCRCt Pclri .iposiolaltiiu,
,

Naiurae sciliccl,

niui

cuin

bc.iiitiiilineni

linccrdoiium

,

marlyriiiui

:

ct

frcqueiiiata iioiniiiis prolessio

jaiii

fuisscl.
liiles,

pii^l

li:i'C

sc nlicnuiii a Cliri^lo essc inlcllig:ii, qtru

57.
8i:c

Pelri fidis cmitinenilaiur.
:

— Ilxt
Hxc

Eccle-

Pcliiis cuiii lilium ciiiifcssiis Ii3>c meriiit.

fundamenliiin est

per lianc lideiu

iiilirines (al.

38. lla'ieticoruiH seiilcniia

Petio

igiiota.
qiiisi|iiis

Nun

nlia

iiiQrma;) adversus eain suiii
fides regni
coelestis

puta; infcrorum.

IIa;c

msi Petri

fidet.

.Aii

ne, o nuscr,

liodiei;s,

liabet claves.

iidcs qux' iu

lixroliie, bi'aliorcm Pctruni fuluruni fiiissc cxisiiinas,
si

lerris sol'erit :iui ligaverii, et ligau iu coelis suiit cl

ilixissci

;

Tu

cs Christus perfecia Dci cre»iiira, et
iii-

soluta

(MaiiA. XVI, 18

et

19).

Haec
[t>)

lides
noii

paiern;c

g

supen.'iMiiiens factiiris oinnibus lactura, ct qui ex
liilo
Iiis

revelationis esi

munus,

Chrisiiini

creaiuram

essc (cepi^ti, ct pcr boniiatcm Dei,qui Ihiiius s«esl, niinicii
ftlii

ex nihilomeutiri,sed secuiidum proprictaiis nalurani
Dei
liliuiu conliieri.

adoptione

incriiisii,

(/>)

ctqui iinu
fne-

iniser*

siulliti:»'

fnior inipius,

ex Dco
ril

iiaius cs ?
'''"^*^

Et qu.rro

:i

lc, (juid aiidiliirt:s

non

i.ilelligeus beaia; seiiectutis fidci |iic

iiMrtyrcm,
est,
ile-

162

•liccns, qui audiia
(i)

passiono rcspondeiis,

(.) el iiiartyreni

Peirum, pro quo Paicr rogauis
iii
iii

(i) Prupiliun

libi,

Domine
:

,

non

eril isliid {Valtli. (j) post nte, tit-

161

ne

fides cjus

leniaiionc delicerel

:

qiii

XVI, ii), audierit sibi dici

VuJcretro
?

raia a sc dtlociiouis
leiiiari

Deiiin postulat.e piofessionc,
ei
inrerluiii

tanas, sciwdalum milii es (Ibid. 25)
liuiiiana i};noi'antin profecil

Noc
;

Pi'tro lainen

se adhuc

lainquani auibigiiuni

ad cnnien

nun enim

ei
:

leiiia interrog.iiionecongemiiii (Jouu. xxi,

17)

;

per

Paler

aiiliuc

omne

passionis my.sierium ievclavor.il

id quoqiie a

Domino

(1)

po,t teriiam

(li)

teiitaiionis

purgationcin
rilus audire
:

iiifiriiiilalnm,

Pa$ce onet meus, ler me-

sed hdes (5j (k) p;irva scnieiiliam damnalionis exccpit. Cur ijjiliir iion lianc confessioiiis fidem Palcr Pelio revclavit,
dit,

qui in cunciorum aposiolorum sileiiiio

creaiuram

sciliccl

etadoplioncm?

Invi-

Dci lilium rcvelatione P.itris iniclligens, ulira liuniaiiae

credo,

liic
,

Pelro Deus, ul in loinpura posierior.i

beala; fidei

liiec nunc vobis novis pri'dic:itorilitis dissimuLiiis su|>ereniincniem gloriaiu moduin claves rc; ni «uk confessionc pronicrnil! lii quam C rcs rvarel. Sit s;inc fides :ilia si alia; cajlorum siinl. Sit liJes alia, si Ecclesia alia esi ftimnunc inierpretanda; vocis sii;c deducimur iieccssil:!la, adversuin quam port* inferiti non i>r*valebiiut. lem? Ille confessus esi Chrisium filium Dci at niiUi

infirmilatis

,

,

:

lu hodie, novi apnstolalus

meiidax saceiiliuinm,

iii-

Sil fiiies alia

,

si

erit aliiis aposiolatus, ligata ct so-

geris Christum ex nihilo creaiuram.
lcrs
diclis (e) gloriosis ?

Qoam

viin afiil>

luta pcr sc in lerra, ligans in coelo

aique solvi-ns. Sil

Filium

Dci coufessus,

fidesalia,

si

Christus alius Ooi
Dominiis.

filius,

pr.aor

quam

(I)
leiu.

Posl terliam lenlaitonis purgaiionum

in/irinitrt-

(i) Propitins
(5) Praiu.

tibi

(n) Mss. Vind. ct Silv. in minis freituenlala piufessio,

nalma

scil cet.

qiiia

iio-

«attini esse a trina ncg;iiione,
fiicrat ipsius

qui
:

leiitaia

ac prolhiia

elc, n.ale. Sic

potiiis

variendum

|i"c forel : iii eo scilicet qtind f.icia ei sit revflilio iiaiurae, non nomiiiis, etc. prius viilg.ilis, non tieaiuiflin novH. Abest (fr) In

inlirmiias. Oit.id illti>iiamr lns .Aiiihrt» Ctt Peiriis ipsius Dosii lib. V de Eile n. i, vcrbis leri.o miiii ad piisrendum gregem eUclns judici» . qui
mereliir, Piisce, clc. Pnscendo bene cibi fidci iHlpnin admonrtur ul pm/iips/is piioris aholertl. El id.o ierlio

uovit a niss.
(c)
lii

qulliusdain

rein, librarioruin
l'B''i"'-

inctiria

mss. non repeiiltir el niariijqua voce liic leslis intol:
,

interiogntur : itl lerliu ulTuin Dvininiim ditiiiiil , giiem le^tio anle crucem negiiverui, leruo faierHHr. cic, Marl. .1. Iias. iiis., i« glona enimliliuiH, (e) V
ciil

t. e ylorwsuk enim filium. lerc .... (d) Ita .'X ms. t>jrb. faveniilms aliis. bciisus lanluin cxstabal ;M«ci<i, (/) lii prius vulgatis senicl ideiuexhibelur illduohus Vatic, poii lerliani purija- ]) quod cl<"gaiiiiiis mss. rc|ioitiiil. v..ribuliim Wii'ali«)infirmilalit : at

lioiieiu lenliilionis
»iis

ad dtipltcem

iinaiu restnngittir. lo
p.ijl

Peiri leiiiationein rclalum , sic ad veiiislioic m^. Colli. cl Ccnii. Iluic «.:r(iain (ffnlalionis pMrga/ioiittiu iii/irmiKi/um.

((/)lu ins. Vat. lias., p.r rew/rtlioiicw bet.
(li)

Editi,

.'(

qiiia no/i

rilnu.
,i)

et ./«i .'J

niailo.

: miuus lou.^cnliuul Sup«rioctc

consciiiiuntaliusCoUi. u.cniiii Pr.il.,Viiid., Silv. ciini iii/irmiiaM«. Ilis cdil. H:id ct Par. uisi qtuid liabctil. pcsi lerliaiu lentalionis pur.io< .'ilil anliiiiiior Ui;iiii'„'.
4<i/i.»ii«

iii/*iuiija/«i».
Uciiiij<.,
a|>iid
;iliii

el

ttli.i

At iu C;iriiiil., Tcll , Thend. posi l(;r»iiim («nl.iiioni» pi(iyi/liuii<!m

k-jlia coil.^x Vai. bis. juMa jjr.ccutn. nii.,- toi, p:ofaveulibus uis«. Maritii., Kciuig. ct llieod i.iio.'ii librii feriui , 'piiiiis libi esto, Doinine. lu ^dii» />.•»». pi.)pi/iN»i//'/ Dominus, nisi qiioJ iiiCarit. c\siet

w,

,

iioii

Doiniiiut.

Al

I

a|i.

10, iu M.itlh.

uum.

l>,

h.ibeinr
a.l-

iiroqoibus
luin.

01

tii

U;id.,Kr., iii uis. Mari.. in uno .S.nColli lonilnr , poit lerliiiiii tLiiUumnis
iHis locliiniilius sclin.il
•'ulciii
i|iiisi|iii'

iiivla

iuttrtmlalein.

tx vmii»

Vulg;ilam, iilsil <i (', Doininc. doilcraiur posl me. Vldcsis [i\ lii nm. Mail. M.iilh. u.ilaia ad iium. 10. cap. 11» i luuiii. iii
(k) \Us., <'.aru.,l»oinig.
.ic

qu.c luaKis «rrlseril. O''»'" tiimal, Pciruui posl lcrliaiu

prilnliiiin^,

lioo

Tcll., ;u.<i'a
diciuiir
c.»»
,

.

coiru|ilo.

inlciriifi.iiii.nciu,

ae vil

Ea

qiii(ipo cral,

iii

pioximo

• tviuuive

ilUuschartlas, uli tciitaliouciu, qiia iiroliaia cst

put-

;>l.ciia-

iS^

m
qui es(, pi.rduabiliir.
Siii

m TUINITATE
\eio
li:i;c fitlcs

LIBKI\ VI.
l""'
*'liiiin

m
diiiit,

sola, coii-

A

Joannes
Iispc
;

non

crcalui.ini iifrifccuoii
liicoiis: Oiij
;

fessa Cliristum bei filluin, nniiiiuin beatiliidinnin gloriani nierujt in Peiro; iiecesse

Non
t's/ iii

ignorjvit

blaspliemix iioniina,

esi ui ea

,

qiir euin

smii Patiii

cl a

Dimiino
{{)

biio :iudiens

Sic im/w»

creaiuMiii potius es
Ibruiii iiuii (a)

niliilo

conliiebitur,cluves regiii ca'
:ic

dilexit

muiidum Deua,
;

Ha

nl flliitm siiioit (i) uiii-

adeplo, etcxtralidem

virlulein apus-

ycniliim daret
f.ed

u( omnix

qiii

credit in
iii,
iii

enm non
16),

pereal,
nuiii-

loliiani caiislilula,(6)nec Ecclcsia bit iila, iiec Clirisil.

habeat viium aternam {Joaii.

T>ftiis

59. Jaannet Filium unigeniiuiii profitenn, adopiivum
neguvit-

dumdiligon^, hoc dileriiuuissu:e
proiuHt, ul iinigeiiitum
leciionis liinc
lisse, cl

euin trslimoniun)

— Proferamus
,

jlaiiuc

nmnes

aposiolicie lidel
,

liliuin siniin darcl.

(g)^i di-

professiunes

in i|uibus Dei
,

flllum conlileuie»

iion

lldes esl,

creaiurain crc;iiuris pr:esli
iiitnidi est, et

adopllnnis ia eo noiiien

sed

iiaiurx pnipiieiaii^in

pro inundodcdisse quod
siiiit

ad ea

CQiiliienlur; neijue creaiiunis ln eo igiiobilitaiein, sed
iiaiivjiaii»

qu:R cx niliiln

siibsiiiutu rirdiiiiciiil:i, cuiii qui

ex

gloriam prolesiantur.

Lo(|iiatMr

Joanncs
^ai ra-

niliilo subsiilii pracbuiiise

non

facit inagni iiieriti li-

bIc

usque ad advenium boinini nianens, ei ^nb
diviiiie

dem
qii:e

vilis ei

spernenda jaciura. Pretiosa .luiem sunl
el liigeiitia iiigcniibus

meiilo

voluntaiig relicius

{c) cl

ilcpulutus

comniendani cliarltaicm,

duin non neque nuii inori dicitur ci ninneie. Loijua-

x'Slimaiilur.

Dcus

dilii(ciis iiiuiiduin, filiuiu

nonado(i-

hirergo sua,ut

solel,

voce

:

beumnemoviditumquani,
,

g

livuni, sed siium, sed unii^ciiilum dedii. (A) llic pro-

163
{Joan.

""' "nigenilus
I,

filius

qui est in

tinu Patris

prielas esl,
ftst,

nativitas

est

,

veriias est

:

iioii

trealio

18). Naiur:c fldes

non

salis explioaia vidc-

non adoptio cst, non
,

falsiias est. Ilinc dileciioiiiuiidi
saliili

baiur cx nomine (1) (d)

fllii,

nisl proprieiaiis exlrin-

nis et cbanlaiis fides cst
suiiiii

ct filium el

secus virius per exceptionis ilgiiincaniiaiii adderetur.
Pra-ter lilium eniin,
(t;)

et uiiigeiiituin pr:rstiiisse.

el

unlgcnitum cognominans,
:

104 -il.
cesiniia.

Fides

Cliritili

ul

Uei

(ilii

ad salntem ne-

suspiriunem
lein

peiiiius adopilonis exsecuil

cum

verila-

— praetcrmillooiiiiies dc

Filio iiiiiiciip:itiOiies.

nominis, unigeniii iiaiura prxsiaret.
fiiius

Non
tio.

est dainnos:i dissimulallo, ubl de copia cbt clcc-

40. Vnigenilus
feeta.

Joanni non
sil,

esl

irealura per-

Rci profectus semper ex causa esi, et

oiiiiie

opus

— Noiidumquocroquid
interrogatio i»ta

qui estinsinu Patris;

maiiifeslaiii liabcisuscepii iicgoiii nccessiiateui. Scri-

liabet

suum

ordiiiem

:

qua:ro qiiid

beiis uiique

(i)

Evangelia, scribpiidl

debuii alTerre

unigenili

signiQcatio sibi
qiiod lu
;

postiilet.

Lt videamus an

rationem

:

ei

videamiis qu:iin ostenderit diceiis; //a'C
est Clirit-

hoc

sil

,

esse proflteris, id esi, creatiirain
(lerfecia pertineat
filiuiii.

autem scriptasunt, ut credaUs quoniam Jesus
lus lilius
lii

Dei perfectam

iit

ad unigeiiituiii
unigeiii-

Dei (Joan. xx,

."51).

Scribeiidi igitur

Evange-

creatura vero refeiaiur ad
(I)

Sed Deuni

iion aliam pr:clulii

causam, quam

ut

omnes crc-

Vox

/i/ii

deesl in nostro codiee-

Ci,)

Vnicum,
:

(fl) Val. bas. codex, tit adepta , el exlra pdein et verilaiem. M:igis plaeel eiim alils el viriuiem, qiix ninii-

C

Flae.

Ergo unigenitus Filius non
,

est

creiilura,

qu'

rnm

iu ligaiidi ei

solvepdj

polesiaie raanimc
ecclesia
sit

com-

nicndalur.
(6) Kdiii

exceptc Bad.

iiei;

ulla.

Tnm
ad

nec Chritlus. Tres m>s. nec ecilesia:. Vceil:iiii Bid rlus alli magno coiisensu, n«cerc(eiia<.i '/<a, quxsciliict lalia

(iroGielur

,

tit:c

Chritti

,

huc e&t,

iicc

Deuiu videi qucm iiuIIh creatiira videt. El ne forie uiium eum de adoptivis liliis crederet, annmtavil seusus i»i/<ii occiisionem, cuin euiii dixit non snlum filiuin scd eliam iiniycnilum Filiiiiii : lioc nomen nun liabet sof/os. ( En veiba llilaili clare ex^irrss:!. Aililit, ) Fil:i adoplivi in linu Abrulue suiil : qui autcm leruset uiiigeiiitut fiHiis esi, in sinu Pulris C6i.
,

Cbrisiuiii
(c)

Ecdesix
,

capiii pertiiie:it.

Bad. et Er., rij/ic/istfepufaius. Lips. el Par., resiiie c| ; ac deinde ciim ros. Vat. Uctun depiilalus bas., dum iion mori dicilur. Ubi apiid Bad. ei Lr., diim non ntque mori, et in quihii-,dani in»s. tiMiii neque noi\ nmi. Rei tius castigaiiores niss. rclicius et depulalus, dum non neque non nioridicilur : lioc c^i, duiii iicque dicitur nioriturus, qiila Cbristus suam dc illius exilu noluil dectararc voliiniatem; aiqiie ila lioe nianet lii occulio, seu ^iib sacraineiito. Ambroslus aiileiu Serm. xx iu psal. cxvui , aliquos aii ile niurte S. Jiiaiinis dubitasse. Aii eorum numcro accciiseudiis sit Hiiarius, ex boc loco min saiis ccito definiri qiieai, cum adliajreat, quanium putesl, verbis Evau' gelii Joaii. XXI, f %i ei 25. (d) Vox lilii iion occurrit nobig in mss. iiisi JQ codice S. Mariiiii Turon. (e) ApiiJ Par. desideralurpariiculsef, gua; hicporliide e^l aiqiic etiam. Deiiidc apud Uad., i!)r. et iii trihus mss. Va|lc, post uniseniium adjlcilur niliU : iiiti-rpolatoris \iilo. Hoc enim sibi vult cum /iiii voiahuio :idjicitur u>iigeiiiii nomeu, non de adopiivorum grege, qui iiumero plures suiil, sed iiroprius esse sigiiificatur- Ut enim ait Aiiguiiliiius Cpil. cuiii Maxi:

(f) Particiila i(u, licet

ex lidc veierum llbroium. Mox Martin. darel pro eo ut omnis.

superllucre vidcaliir additiir iii niss. Vat. bas. et

esse ostrndiiiir diiobiis (g) Hic Filiiis pri)p'-ius argiiiiieiiiis, qiiorum altoruiii iiuii saiis apcneexprcssiim est.

Diriimqiic

illiistraiur

veibis Fausiini loco

laiulato. Si ei Vhrislus crcniuru esl, quid cuiiliiUlnmn-

do, diws pro crealura creuluram?

(Ku

piiiiiuin; alleriini

y.

vcro,) Si Christus crealura est,servus eU : etquomodo rt^dimii ad libeTlatem cuni servus nullus jure possit conferre libertalem? Pr.eierea ex vcibis, Ji( uwii.v ^iii ciedil in eum, ctc, colliglt eiiiii iion tsse crcalur:iiii, cuiii credere incrciilinam sit diviiiilalisoffensio. (h) In aliijuoi mss. hinc proprieias : iiialc. Pejiis apud Bad. el Fr. ("liMc pietas. Quippe ailoptioni oppoiillur proprieias, qiia; hic esi, id est, iii liis Juaiiiiis verbisapcrte declaraiur. Ex qua dcdaratioiie sciiuilur i:os llli fidem ac dilcctionciii debere. Ex qiio paiet ciir nuiic liic, ac posiea hinc icgeii.lMm.
,

(i)

Editi

,

evangeiisia

;

et

mox

Par.

ut

videamwi,

Eiiieiidaiilur

cx

scriplis.

|dciii qiioi|iie :irjiuiiicii|iin)

prosequons Fausiiiius:.Vi, inquit, vere uilupiKjne esset >/«s(/i(«i)i mutiis hnc ex[ilius Uei, et, non nntura
pUiifiisel iJoaiiueb) qiwin in uiiimo siripliunis; ne /i-

iiiiiio,

n. lus est.

M

:

Ex eudiin

^' tili"sesi, veiui ptius e/it,q\tia «iiiaeiiiJoaniiis loco Fiuisiimis llilarii
iria

des in ambifiuo derelicla imis inccriiim.

,

vilani peiiierei pcr amuigui-

noslri vestigiis insistens

coiidudit

c.

2,

lib,

uJ

Vil
dorent Josiini
C5;sc

SANCTI
Cbrislun)
liliuiii

IIII,\nil
Uil

EPISCOM
nfque fulnnt ImhH
:

m
qui confitelur FiUuiii,
•iTi).

Dei. Si suriici(

A

l''iiium,

cl

sahilcni, Clirisiuin rrcilcre, cur adjecit llliuni Si veru Chrisiuiii (a) credcrcea
Cliristuiii l.tntuniniodo,

Dci?

Ftliumel l'alrem habei (Ibid.
ret l'atrc (I)
,

Negaiis Filiuin ca-

denium fidcsest, non
illiuin

cunfitens Filiimi aique babens. habel
loci

sed Chrisiuni
lilii
iii

Dei cre-

Patrcm. Ou-t^co bic quid .idupliva uumina
heaiit.

ba-

didisse

;

noii esl nonieii

Clirlsto uiiitii^nito

Dcu
est

^umijuid non nauiru; res
sii,

tsl«

omnit est? tl

ex adoptionis coiisuciudine

,

(6)

qund propriuin
sil. Qtiiid

quain naiur.c
4'>.

aoeipc.
hceietici tiiuul
(ilius

ad

saluieiT). Si

ergosalus

in cniifcssiont; nuiiiiiiis est;

Joaitiies
:

el

comparaHlur.-~ Ait
el

qiiicro ciir in iioinine veriuis

non

>i in

no-

enini

Quia tcimui quod

Dei tenil,

concarna-

miiic
tur,

verilas esl

;

qua auctoriiate creatio esse dicecoiifessio salulem
sit

Ins esi propier not, el pu.stus eu, ei reiurgeiit de
tuit

mor-

ciiiii

nnn ricatiunis
filii?

prx-

uitumpsil not,
iiilelligainut

cl

Uedil nobis

niUUtclum oplimum,
filio

stiliira,

sed

ul

veiviii, (2) et
:

timut in eero

ejus

Ai.
christi.

Filius ex Paire niHut.

Filium neguutet

,

aniifl-

(()

Jetu Clirisio

liic

eti
(

verut (g),
v,

el vila ailerna, et

— Hac

igiiur saliis vera cst,
filiiiin

hoc pcrfeclae

returrectio (h) nottra
lix

I

Jvan.

"iti

ct il

).

iofi:-

doi iiicrituin, Jesiiin Clirisium

Dei credidisse
nisi

intclligentia, et Dei spirilu carens, ci (i) in anli-

Nun
por

est eniin dilociio in nubis
Pilii lidcin,
:

ad Deuin paireni,

cliristi spirituin

ac nonien prolicicns, ei

iiesciens

ad

Et aiidiamus euin per ecisiulain
tiiligil

lo-

B

sacranicntum salulis nnstra; Dci (ilium venissc (pcr

queiiloin

Oinnis. qui
esi (I Joiin.

Patrein, diligil

eum

qui

huc

iiidigiia opiiiiix biijiis iiitclligcntio;
()uaiii

sensu), crea-

ex

t-o

natus

v

,

I). Qiiid esl,

rogo,

ei co
crea-

turx pulius adoptivuiu noineii
Dei Jesum Cbrisiuin esse

verum

liliuni

nasci? Nuini)uid idipsum
ri V .\ui

ost, qtiod

per

eiiin (c)

cniifessa, i|uibusnani

boc

riir

Cvangolisia niontiiur, ut ex eo iiaium
potius haereiicus dn(juid

arcanoruin niysierioiun) secreiis edocta es? vel qnis
liodie

dicai

,

coai? Et audiamus
Dicliim iianiqiie est
1'airenx
et

quem per oum croatum omncs (d)
:

novus hujus scieurw
libi

tua;

auitor csl?

An nc
xiii,

sic

bic

ductor.
negat

secieio
benii in

Loc per fainiiiaritatem aiuoris rccuin-

llic

est

nnlidirislus,

qui

pccius suuni Doininus ustendit (/onn.
snliis

Filiiim

(l

Joan.

ii, 2-2).

Quid agis

lu 3S.ser-

25)? Aut

ad cruceiii sequens, iiilcrcxtera susmatrein Maiix prxccpta, bxc quo-

tor creatura^ ci de noii cxstantiljiis Chrisii

nnvus

cuii-

cipiendx

tibi in

ditor

?

Si

J65

I"'"'^^^^''*"^'" '^'>*^^>

proliienlis no-

qiie in illa specialis in le ainoris roniosiationc didicisli

meiireoogniiscc.

An

cnin creatorem ei creatnram Pa-

(Joan. xix, S7)

?

Vel ad

sepulo-um priur

qiio-

Irem
nuiii

ei Filiura pradicalns, (c) per assimiilalas

nomi-

qiie Peiro curreiis
(j)

adeplus es (Joan. xx, 4) ? Vcl intra

voces c.xcludore jwsse
iii

lc rredis

,

ne essc antiiiaturaiii

consossus aiigeloruin
iiisulubiles

\C6 et

signatoruin librocueilesiiuin innl-

rhristus inlclligaris? Si
cst,

fidc tua

per

paier

rum

iiexus, cl
ei

signurum

etpcr naiuram

filius csl;

m:dcdicuscgosum, op- „ liformcs poieslaies,
Sin vero
si

novarnin alqiie incompreheii'
,

probrium

in ic alioni noiniiiis rcrereiis.

sibilium
tibi

caniionuni byinnos senipiiemi^s
per

tain

pia

iiuilala oiiinia suiit, ei polius

niincupata

quam
Qui

pio-

hxc

Agnum duccm
sit,

revelata docirina est, nc

pria

;

iidoi liia:

ab apnstolu disce cognonicii,
fidos.

et aiidi
ttegat

Paier paier
sii, iic

ne

Filiiis filius sit,

nc natura natura

qiix

sit credili Filii

Sequilur

eiiini,

veriias verilas sil {Apoc. v) ? II:gc cniiii apiid

(1) Caret
(2)
(n)
ficit

Patrem.
vero
filio

Et

siiitus in

Jesu Chrisio
suffieii.

:

hic esl terut

Dem

;

grxcc, ovt«; iaxij

i a^qSivo; OioV.

Sepiein mss. eredere non

Abest non tu(-

a pnlioriliiis.

filium, clc. Hinc et llilariiis nosier mnx aii, >iinuliila omiiiu. iiaqiic prnxiino verbn prirdieaHs, iioii

Deum

(6)

Quod

siM]uiiiir, his nilitur
,

Joannis verbis, loco
et ul

proxiiiie laiiiialo cnhxrenliiins

credenles vilani

habealisin nomine ejux.

Quud

faiisle

Fauslinus
Dei

vidit,

solus vooabiiliiruin snniis, sed maximc aiiiini iiitclligoniia ac senioniia signinc.itur. (/') Vox ejus in vulgaiis umissa resiituitur c\
niss.

ac

nitiile sic cxposiiit

:

Elinmne
et

hic suipicio est oeitest Chritlns,

(g) Aiictorituie velustioruni mss. remnvimus hino vncahuUini Dens : qiiod aliest pariler a pritnis Faiisiini cdliionibus, ncque in posireinis addiium osi ejns? fii noiiiiiie enim crealura; ne quidem vitain nisi inlra parenlhesini, hoc csi, ex conjeclura. Amlempuralein potcil quit assequi. biguuin qiiidem cst nuui ille logerli Itic esi tcus (r) Si idipsiiin csl, inuiidus ex Den natiis pari jiire Deui: qiind Basilius lib. iv conlr» Kiinoin. p. lUli, diceiidus osi, iiei|ue in:ila est Fausiini coiisoqiioniia Ergo ct mitndus a nobis diligendus esl, ti diligendits '^ .\ngusiinusColl. runi Muximfno iiiini. 14, et CyhlUis Alexundr. nd ralcein |ii:i|. mii legnni. Atverbuin ii-est l'ater. Sed claniat Joaniies , Nolile ditigere muitiliint rv3 ad Kiliiiiii ah lllhirio relainm fuisse apiiarei ; iit (<l) In vnlgatis qnis til. ('oiiciniiius iii mss. quid et lci-oril Itic eslverus, ot subiiidiorii filiMS. (h) Pnsl (loslra, addiiur in ipso apud F:<iisllnuni sii. Krasmns Uilario perpeiaiiivilio veriit, i|uo<l Ariaapud qiiciii idnn iile loons tniidoiii voibis referlui, niiiii iiunoiiparil aiitit hri>liiin, ciiin hoc nnn tain ipso
lura;, ubi,

qui credidnil quod

lilius

(CWrnnm ritam poitidd,

non

uliter

quam

in

nomiiie

:

,

:

dic:il, qn:iiii aiidiil
lili.
II

a
:

J<i:iniic dici. lliidc

.Vmlirusius

qu.inivis h,cc, et rosini

«•«/lo

iio».'iu,

snut

el siipi-rm-

lichrislos,
|.iiiil:ilii>

dc Fido onp. I.'i Jojiincs dicit hccreticoi ctsc an.\nanosuliqui ilesifiiians ; etFau^linus s:vpe
:

ra, el concautaiHs est propler nos, el passus
iNrijoiii ifd iiiorlMiiasiunipiif nos, iiiodu

tu,

el r.-

Palrem
(c)

et

Qiiid:iiii

Meriio erqo ttinicliristui l<ocuri5 qui iicgas Viiium lub inlerpretnlione impia. mss. per aihimilalas : iiialo. Ilic pcr,
:

sacrn lexin luin gr.oro luin

la:im>,

nonexsienl ni sicui nec 3i>iid
.iliis,

Cyrillnm l»cn iiio\ l:iudaio. (i) llnus codex Vat.c. rum dunbus
nili l.hristt
(j)

n <a°iMii-

siriiigiiiir
liii

Ariuiioniin hy|Micri>is, doiiua F:<iisiiiiusini
.IriVina iiii;>ii'/n5

Ope

is siii

nsserit

quidem

niutiu

iio6i.M'um iisdeiii iiomiiiifrn.s, leit

uon iisdem
/''iini

«'n.sibiii.

spirilum ac nom,-n prn/i^ei» ; de|iravalr. ex dirlis ii. iO, li>|nei, nuii :«liniii llilario Joaniicin Kvangelii, aliuni Ap<icaly|iHls «0011»-

Hx

his, el

A'a»i liydem

qnibu^

not

fiiTiuniil

pairrm,

r(

reiii (iiisse.

»•»3
lc oiiiMia (lomiit.indir iiilalsa.

DE TRINITATE LIDEU
Apostolus conccssa
Dei
flliuni
si-

\i.

m
moiislrarcl

A

riiatcni nomiiiis liiijiisqn.iiil;i possot linmani scrnio-

bi

0|ilini.i liilel!ipenli;i

(n) vcriiiii

dicit

nis sighificalione

.nii,

QHid adliwc?Si
filio

tn aflirmns

cre.iiioneiii, lu pr.c(licas

adoptionem, tu

Deus pro
pepercit,

nobis, quis conlra nos?

Qui

proprio non
3-2).

negas naiiTiiMem. Et cuni hic verus Dci Glius nobis
sit,

icd Iradidit enni pro nobis (Ib. 31 et

et vita aelerna, ei resurreclio;

ncc

viia
csl.

xlenia

Nuiii (]iiidnnin eiiam

nunc adopiionfs

in

eo

cril niiii-

cst ci, nec resurreciio, cui ille

non verus

El hxc

cupatio, in qiio prnprictitis cst
eiiiin

iionicn?

Apnstnliis

qiiidem Jonnnes discipulus a Duniino dilccius.
44. Paulu$ C/irts(imi
filitm.
;»iittiii

volens cliarilatcni

crf;a

nos Dei ostcndcrc, ut

prccdicat

verum

Dd
ser-

magiiiliceiilia Dei dilectioniscx conipuralionis {^cncrc

S«d

niliil

alt lii^ dissimile

ex pcrsecutore
eiiini

noscerctur, non pepercisse
dociiit
.

Dcum

proprio

lilio siio
,

apo«tolns el v»» electionis pnt-dicavit. (jui
nio eju«

nnn utiquc pro adoptandis

.idopt.ilo

noqiic

non sub

lilii

confciisione csht Qiin; epi)>tola

pro creaiis creatnr;e, scd prn
iiuiiciipandis proprio.

alieiiis siio,
;

pro conut inagni-

noii de-sacrameHioveriiaiis isiius coepia est? In

quo
sui

Qimtc

virtiilcm dicti

noinine non proprietaiis sigmlicalin csi
dicitur: Reconeiliati

t

(

I )

Ciiin

enim

ludincm

charit.ntis iniclligas.

Quid

sit

prnpriiini CX'

sumut Deo
:

per

moricm

fitii

pendc; nc ignore» veriiatcm. Nunc eniin Apostolns
pioprium
ait

(Rom,

V,

10); el riirsiim

Deus filium tuum
viii,

mitil in
:

Alium, ciim in niuiiis vel suum, vel cjus

similitudinem tarnii pcccali (Rom.
Fidelit Deui, per
fUii

5)

;

ct rursuni

B sxpe

dixisset.

Et quamvismiilli codices, pcr
intelligeniiam, in hoc
/i/io

(')

Irans-

quem
i.

vocati estis
:

in

communionem

latorum simplicem
(() proprio filio,

lnco pro

ejat

( i

Cor.

9)

Qiiid hic

hirreticoniin furio

«uo

conscriplum habcant^taloculii':

loci relicttim csl ? Filiu»

«uus
,

esi, filius (b) cjus est

men

gnrcilas,
iiiinc

qua lingua Apostolus esl magis quani
siiuni nuiicnpai.
iioii

nou adoptio

cjus

est

non

creatura ejus

cst.

proprium

Et

iicet

Nomen
ii;it,

natiiram loquiiur, vcrilaiem proprielas cnim:

comnniiiis inlelligcnliT;
priuin et suiim diflcrai;
caiteris aliis dictis

sen.tu

satis inler

proiii

lidcin confossio (estatur
lilii-

non

intelligo qiiid addi
filias

veriini

Apostoliis, cuni

possit adnaturaia
cst,
ille,

(2) (c)

Nain qund

ejus

suum /ifiumcommeniorassel, quod
'j-oO

qiii

csse pater rreditur; non inccria et
v.is,

inrirni.i

est graece, tov toaiTou uiov, tainen in lioc loco sccuii-

qui clectioiiis est

locuius esi

:

ncc Magister

dum quod
pruprio
filio

ait,

of yz toO iSiou

oux iyjicraTO, <;«l

gcniium

ct Apostolus Cliri^ti amtiiguS? doctrln.T siia;
filii,

non pepercit, natiirr viritalcm significan:

crroreni reliquii. Scit qni sint adoptionis

et

qui
Ait
filii

ter cxprcssit

ui

qui siipcriiis

filios
,

plures pcr

K;iiri-

hoc esse ac nimcupari pcr lidcm meriii
nainqne
:

suiii.

tuin

udupiionis denionstra.ssct
liliiim

niinc

unigenitum

Qiioi^uot

fniiii spiritu

Dei aguntur, hi

Deuni

propriclaiis

(jf)

ustendcrel-

sunt Dei.

jVon enim accepistis spirilum servitulis
,

ile-

4G. Incxcusubilis esl

qiii

Chrittum filium Dei neyat.

rttm(o) (d) in timorem
tionis, in qiio

sed uccepislis spirilum adopvili,

Q

Antiehrislum pro

Chrislo esl susceplurus.
iieqiie

Non
lilio

csl.
vi-

clanmmus, Abba pnier (llom
|icr saci.inientiiin

14

ct

Iiiimanus hic error,

in

negando Dei

15).

107
lioc

'^'''^' noslr.-r

regeiiera-

liuni ii^norantiuc esi, ubi ignorari noii
gatiir.

licci qiiod iiefilius ilici-

lioiii.>

nomen

cst: cl profcssio noslra nobis pr:i!-

Crc:ilura"ex nihilo subsisiens Dei

stat

adopiioneni. Fiiios ciiim Dei,
:

opcra scciindum
et clanialiir a iioniaiict pro-

lur. Iloc si

nec Fater loculus

est,

nec Fiiius lestatu:

spiritiim Dei gesta conniincup.iiit

168

est,

ncc Aposlnlus prrrdi'avil, tanicn audere

bis potius

Abba

paler, qiiani cx

naiurr

eluqui, lioc esl Clirisiuni iion ignorare laniunimodo,

prietate; quia extra naturx
olliciMin, ei diti

proprieiatem esi vocis

sed odissc.
est

Cum
iii,

eniin

paicr de

filio

suo dicat, Hic

alque csbe iiun ideni esi.
iliserte assertus.

{Maiih.

17);ei Filius de se dicai,
(Joan.
lli)
;

Qui lccum

45. Filius proprius

Epistolu nd Rolilio

loijuilnr, ii'se esl

ix,

57); et Petrns confiiealur,

manosgrcBce teripta.— ki vcro
stoli lid<'S kit, inlellig;iiiius.
biiit

qux de

Dei

ApoTu-

Ta
dc

t!s

{Mutlh. XVI,

ct Joainies lestclur, llic leriis

Nam

cumoiniii,<|ut-iii liaiiuiiiqiiain

esi (1 Jouii. v, '21); ct Paiilus iiuii desistai

pra:dicarc
c.<-se

ad Ecclesix ductriiiam, serinuiic

jirnprio

:

iion inieiligo aliud

qunin negaiidi

irein siiie Filii coiifessioneloi|uei'eiur;
/1) turti Miini dicit. (i)
ia)
^
'

tameu ut vc-

odiuiii, ubi imperitia:

crrornon uxcusaiur incriminc.

(5)

Inlimore.

Quam
Pravo

quod.
in

liinum

llilaiii
eniiii,

nonnuiiis mss. Mr*am Dei. Ei iiic op._.. ,._ r^ inierprctem Faiisliiiuni audirc juvat

.

D

<"'

.

.

:

Quamodo

ini|uit, iion rcriis

Deus

est, ijm

vnus

est jiliu!,'! quando uon snlum de reri filii nomiiic Dcm verus pivhalifr, sed eliani pcr hoc quod viln wtema esi. Vila enim cetema non habet inilium neque fiiicm: cr^o verus Deus esl Chrisliis nun habcns inilwm ucque /i-

jiem, eic.
(b)

Edili, filius ejus sit

spiciuiitur superiores

conlra fidem in-;s. Aposloli liici, quoruiu
:

Ilic
iii

re-

duo-

bus

esi fuus, in poslrenio ejus.

(c)

Bad., Er., Lips. ac
P;ir. (iiiodo

iioii

paucimss., qiiumquoU.

proprieias per prnnomina tiius el ejus signaia, ac A.,,..-I..i: iilriiiuqiio l.,oln..li.? ^....r..i^. .V Aposloli „1r tcstanlis coiifessio. Edili, iii linwrc : rP|iiignaiilibiis mss. elgrsco. Marlin., /((/i/iojum, ioco (iaHs/«(on/i». (i) lii nis liaiid !.alis dijliiictc. (/') l'.ir. pro prvprio suo fili" Nonmilli mss. pro proprw fiiio suum filiutn. Obicrv;it Faiisiinus bic Pauliiiii alhidcre ad isia i>en. ixii, ii: Sunc cognovi, quia limes Deum. el iion pcpercisii dilecio fiUoluo, et lsa;ic figiiram luisse filii Oei: pleniorem autein atque perfeciiorein veriiate ipsa luuiram liiissc Uguram. si Isaac verus filius a pairc siio Abrahain, ct filius non vcrus a Dco patre oblatus
drniiiiii
.1..........

[d)

:

Mclms
sa
)

correda

fuerii inier(nr.iciio vi;io-

fucril
(g)

tiis

ciim antiijuiunbus niss. Num quod. Hie vuh saiicUoeior, niliil :k1 significaiidaui veri filii iiatiiraiii addi posse, nbi liabeiiir /ifiif nuii modo iiouicn, sed

Siipple, vocabido.
ut
filius

Qiiimquam

proprieialis

vox
fiiiis

ita colioc.itur,

prcprieutn cpponalur

adoplionis.

196
Loipiiliir

SANCTI
Uxe
intcriin, l(H]i.iliir itlisne pcr

lill.&nU EfiSCOPI
in<>0|;a, ciil
liiliprct.

19«
lidi-^ li.nc

advmni» A
in

immnrlaliiatnm

confess;i

n-il-

Mii prnfiliet.is ac prievio» ipsc ille, *|ui («) xnticlirisio
lnriitiirus
:

pcntea erit
(lilei
,

8.iliiiarem

eoiifcssio-

nem

hi»

leiil.iincnti',

novin inqiiielans
i|iiij

iil

priniiim

conscisniiui^ nostr.t;, (!)(/>)
genti.-4m
rjii.id (()
lilii

ita creiliiiius, iiitclli-

cum lllc IiidtIus oliamiiiini rcfipoiiiliitsi!!, Dommr, ii( creiiam in eum (Ibid. 36)? Ignoralinnem ejiis, qncm poti ocnlorum (i) rKCiipcraiioncm tinia' ridei inti'lligeiiliu iiiiiiieralMiiiir, nolrns
Kl

Quis

est,

n;<iuralis a\ell;ii;

ilfinde

ipsuni

illoi],

m.iiiere,
il>si'

il.i

ait

Kt

vidiili

eum,

tl ifui

leeam loqnitur.
a ciBteris
fidei

fldoplivuin erit,

rcltquuni nuiiien exclinlut.

est

[Ibid. !S7).

Nuin(|iiid

ab hoc sicnl

Naiii ciun ({iiibus (Seii, in qiivrtini s^nff nliu) creaturu

t>i>minus, qui orabaiit saniiales, ronfessionem

est (/lirisiui. iieccs^esi
iit

iit

enin his antiiliristu^ ipsc
lia-

ad s:ilut«m merendaiii (S) reposcii? Non ntiquc.
liiec

Nam
ob
id

Chriitlus; ipiia

filii

proprielxlem creaiura noii
menti.iiur: et per huc
iiit>

jam ad ca;cam videnicm
ille
:

Incotiis c-t; scd

be.1t, el

Oei kc

ille

tiiiiiin

(<J)

a

lanlum, ul responderel
qiiia

Credo Domine

{Ibid. Ti^);

qnibiis hic !)ei lilius

jam negalur, ab

(3) lunc

responsionis lidcs non cxcitatis saniiaicm
(f)

ebsct

Chrisius
47.
luT.

illc

credaiur.

iillaiura,

scd vilK. Et virtutem dicii

biijiis dili-

Ad

ianilatein mereiidain fide» fUii Dci piweiigi-

— Oiia«,oro,
ln:)>

genter reiracleinns. lnlcrro);ai Domiiins, Tn cTtdii in
/ilium Dei'l Si iitiqiie sola Christi qaali»rninque cnn-

spcs, inanis fnror, enpctis? Et qiia
creaturaiii esse Cliristum pniiiis

siiluiis

iiihicia

B

ic3sio fidei esset

consummalio
Sed quia

;

dictum
liaTcticis

fnistet,

Ta
oiit-

qiiaiii liliiini
i'\

blaspliLiiioore coiitenJis? Uporluei.it tc

credis iu
nibiis lioc

<^liri»iiiin ?

pene

Kvaiijieliisnosse ac Imierc fidei liujiis sucr.iinciiliim.

liomen

in

nre essct rutnrnm,

iil

Chrisliim

Naiii cuni

Doininus possit
qiii

oiniiii, Uiinen

in

unnqiio-

conftK^rentnr, el

filiiim

tamcn negarent

;

id

qiiodChri-

qiie i-oiuni,

uiali:iiil

opernlionls sua: etrectnm,

sto proprisim cst ad lidcni poscitur, id esl, ui creda-

iiiciiiim essc voliiil ciihfcssioni». Neqiie eniin ei virliiiciii, (lui

inr

iii

Dei

lilriim.

Credidisso .luiem in Dei lilium quid
in

l>ci Viriiis

esl, cnnfessio orantis

addebat

proficit, si eredaiiir

creaiuram; ciim

•*

nobis fides

sril

iiilci

erat praeniiuin, lioc mereri.

Namqiie cuin
aii

inCliristo,

non ere.rlurx Dei,S4fdniii posUilctUTT

M.iriliuni POganicin

pro L:>z.iro interrogavit,
iion

eos

qiii

in
(e)

te crc«IKlis.scni niori

crederct

in

xieninm,

49. Filium Dei diriuones non netcierunt.
jiis

— Anne

Iiu-

ad

i!l:i

conscienti

i:

siiiC lidcni

clocuta est diceiis,
es Chrislni filius
;

iiominis proprietaieni

dxmones

nescicrunt

? Di-

Vitjm, Domine, ego credidi
Uti, qui
.'II

giiiiin ciiini

esi lixreticos iionjam apostolicisdociri(g)

,710.1 (11

hiiiic

mundnin

miiisli

(Joan. xi, 17)
i^ia

con-

nis, scd
ei

dxmoiium
claniaiil
:

oie

convioci. Claiiianienim,
ett,Jesu,
fili

fcsi-i:) li;cc

xtiTi!it.is

csi, ei fides

iion

moritur.
iia

sxpc

Quid
28)?

inilii et libi

Dei al-

M:jrtha deprecansfratrrs sui
frederci.
ila credidii.

liiiiiiii

viiaiii, liiicrrogaia :in

(Luc,

VIII,

Iiivitis verilas clicuit

confes-

exspectat hoc denegaiis.
le
?

Ouam, cum
tfcJei

rogo, vel a

quo

»ii:im

C

*'.""''.'":.*''

"'"""^*

polcslaten)

lesiaiur doror

obc
con-

sola sii vita >ic crcdc-

Jieiidi.

Viriutc
:

viucumur, cum possessa dio Corpora
rcdduni,

Magiium esl

eiiiii:

hnjus

sacramentum. et
tam videnie

dcscruiii
iiiciiiiir.

lionorcin

dum

iiaturam

^''«)

verfeeia coiifcssionis isiius bctiitudo esl.
*3.

Dei

se

inter

lixc filium Christus e( opere
libi

Ad

sdhiicm

aniiiiie
.1

eadem a

icslaiiir

cteco

ct iioiiMiic.

Unde

inier islas confitentium

po^tulttHtr.

C.cco

nalivitalc

Domiiius visum in-

d:cmoiiuin voces,

h.-eretice, (i)

iioincn creaiurx et

dulseral, ci naiiirx

damnuin
liie

natur.»! Domiiii!,

imliilgcaiia :idupiionis?

S.g^
51). Jttdaii

exe:r.erat. Ei quia ca;cus
rat, ui
iii

sd gloriani Dei naius fue-

filium Dei

Chhsinm

$fien'nt, eui

tftd e$set

Chrisii opere D-i opos possct inielligi, non
luit

Chn.ftus nesfterenl.

Anani inChritlnnt

eonliniiethtitirts

cispeclata ab eo
leceplis
oculis

fides coiilessionis
lanli

:

scd qni

in

anam Jndmi.

Qifi<l sit ClirislMS.
i'l

ch-kis

Mllem
ipsa

iiui
illa

auclorem

sibi niiineris

nocic-

170

ncscinnt disoe;

iinpieiatem knam

bat, nieruif lioc poslea nl fidem diseeret.
r*cil:»tis

Non cnim

igiionniiiiiii

necwssriaprofessioarguat.

Namque
;

cuin

depnljio

vit.TC

aUernitatem

alTcreba!.

Ob
i\,

Jiidxi ClirisiiTin corrioreiim nescireni, tcirent

lamen
tdsis

qnod DomiiMi»

)ain sanuni, et
:

de synagoga cjectiim
liliuin

euni qni
adversiis

Christos essei cssc ftlium Dei

cum
e*

inirnoi.',:il diien.s

'lu credis in

Dei (Jean.

euni lesiibus sine ulla vcriialis abserlione

o'o} ?

Nc

daiiiniini

sibi putarel esse, (5) sc

carcre syTj

utcrcnlur, sacerdus
II.

eum

iia

inierrognl
;

:

Tn

Chri-

(1)
(•i}
{.">)

Qaa

ila

credimits.

ciiiet

Tuin C/irisli(S ille creJetur. Se carere syimyuyam in iioe siipiidem codicc, Patreni supiu ii. 4i, ria' cuiYal virtuteia, iib. vii,
'Vetus

57, ctalibi. Sic gracce ri uortfw u Plauiusiii Ciirc. Id quoii amo, edreo.
(4| /{('<:!;)f>'u(iuni'm.
(t>)

laiine

quoque

l'oposcit.

la) (b)

codcx ColL.

antichristu, oiiiisso

111.

tineiidum
iiecessr esi.
(f)

cutn

aniiqitioribns

endaitir
aliis

,

snbaudilo
libris,

Bad., Er. elLips. cum nonnullis m>s i^atiii M'.'lius Par. post vctnsiiorcs iiiss quia. statini icntcl l;'.'J'lilur ciniii raiio cur uiabolus iion iripcrc Cliii-^io lilii iiomcii, qiii.i iiimirum iia lixum c.,t III iiosii:i li.lc cnii csse Qliiiiii, ul ab liac sciitcnii:i si:iliiii divelli iios possc desperet.
fruftimus.
(cj
l'l

lia

cx mss. Colb. cl Germ. In
>'l

vcro

al illa.

(() Lips.

l>:Tr.,

sed viiam.

vel (q) lia iiis, cditi, cliiMtorc. Mix
(itii.

cT
111

libiarlorum

l.ipsn,
iiniil

mort.
loJii

.At rt

ms. Val. bas.

est,

ips.i

illa

adopliuiiis conditio
i/tiin

facial,

ilt

i-uiii cliaiii liliuiii

iiuu cs.scr.icile
/nV.

{dj

Cxeniplar Carii.

conccdamin!. Tuni n.s. V.i(. bas.
.

(A) fn ins. V.11, hus. ei Mart., niirnnifn Dx-i.
\i)

Kditl, priMiinr^ noni^B fr<'u(iiMt ^i

\HiMei*Mt^m

/'•iis /ifiiis.

Mox

uliquol

alii, <.Ari>(iis i(/f crfifiiwi

Rc-

adoptrmhf: rclragaiiiibus msM.

197
,

DE TKINITATE LIBER
/i/i«s
{ii)

Vir,

«98

Dencdkti (Miivc, xtv, 01)
iioii

?

SirramciiNeiiuc
tiic sit
iii

A

anJi en!m inler saivss Crocis cnslodins

172 Roiii.inx
cenlurio
:

lu.u iiL-^ficiilcs, iialiirair, (aiinii

igiiur.inl.

colioriiseiloniiiuin ad fidcm militcin.LoijUiiurnaniijiic
ciins|ieclis

inlerrogani an

Cliri.-,liis

Oei

(iliiis sil, teil

an

lanla;

viriuiis

operaliniiibiis

U^^c ie

Clirlsiu.sfilius Dei.
filio.

Error

in lioininc csl, iiuii
|)ei filiu:^
'•it

Dei

Vcre Dei

filius erat isle (Maitlt.,

xxvu,

tii).

Hoc, post

Nani non qiiod Diirislus
i(a

ambigilanien

eniissum spirilum, discissiim icnipil velum, et mota
tcrra, et scissa
lu! rcsiirgeiiies

liir:alquo

diini

inlerrogaiur an

liic

bit,

saxa, ct sepulcra
tcstaiidir, e(

paieniia, et niorgentilis

quod

Clirisiiis s il

Uci filius non iiogaiur. Li qua lan-

bomo

perftdix

dem, nign,
di-ni

lu

islud (ide deuegas,
?

quod ne

ipsi

qni-

coiifitetur

:

virtutis nfltarani agnoscit in gesiis, naliirx

ncganl qui ncsciunt
Clirislum Dei

Cuin enini pcrfecia scicnanle sxcnla maneiilein,
;

vcrilatem proliiciitr in nomine. Tanta rafio veritatis,
«t tanta vis (Idei cst, iitvincai volantaiem veri ncressiias, et

lia sit,

riliuiii

eliain ex virgiiie

nosse natum

ipsi qiio(|iie,
iitiuiii

qui de

Chrisium Dumliium

gloriae seterna; vcre Dei

Maria

naiiim

nesciiint,

Dei lanien
tc,

esse noii

filiuiK cssc, iiec

qui cruciflxerai denegaret.

nesciunl. L( vide in quod

ncgando

(lliuin Dei,

Ju-

daicx impiciatis
illi

coMsortiiiiii

niisciiisii.

Quam

<

nim

173-174 LIBEK
/h exordio exponiliir
aii(»(F,
sit

SEPTIMUS.
mque

damnationis in euin causam aitulerint tcsianlur,
:

libri Itujus proeftanlia, scrib.iidi

ilicciitcs

Et tecundum

legein ilcbct ntoii, quuiiiam

fi- |}

Arianorum
,

vafrilies,

qiti

huc

i!'!usa

linm Dei se

fecil (Joitn., \tx, 7).

Aniie noii hoc eti.im

ac repiiha

adversandi

eis discrinien, iic vidflicel

impix lUK vocis
dicat, quera

iipprobriuiii csl, (i) (6)

cur sc
?

(iliuin

Aiium
sia

coiifutMHS ^abeUio, ac

rursus Subcllium im;
>

(u esse

asseras crcalurain
liis

I<lc,
:

Dci
tu,

pitgnans Pholino favere videalur

t

In

rcm Eccte-

conliiendo se filimn,reus inurlis ab
ciiin

jndicatiir

quomodo
ciim

sc inviccm Arius, Sabeilins, ac l'holi-

Dei (ilium negando, qu;ero
ita Jud»-i$,

qiiiil

jndices

7

Pro-

nus vincant aui vtncantur. Qui6iis breviler exiilicutis
,
,

lcs^ioenim cjus
/iU

ut

lilii

displicet. Inlerrogo

qui vcre ex natura filius Dei esl, vert liuoet

divcrsa: ab cis senteiitia; maiieas, a quibns non di(iiiiim

quc per natiirom, salva unius
fide,

non

singuliiris

Dei

vcrsus sis voloniale? Eadein enim
ossc impictaie lu denegas.
Illi

Dei euin

Deum

este comprobaiur, ul pote cut Dei noiuen,
tialura
,

laincn co crimine nii-

nalivilns

ex Deo, difina cum

tum

pctehlas

nore, quodnesciuiit.Nesciuntenimde MnriaChrisuim,

ac deniquc qiiia se ipse
fntetur llituriui, citni
iia .46

Deum prupleatur. Quumquam
argumento ex
nalivitale i>clilo

scd Clirisium Dci filium esse non ambigunt.

Tu

(|uia

Cliristum non poies nescire dc Maria, Christiim ta-

lonnexa

etsc ciriera. ul seorsim traclari ncqueanl.
,

mcn
tibi

Dei filiiim esse noii pracdiMs. poiest adliuc
iii

Illis, in

eo quod
:

priino oitHeni ponii
,

vatnram

rei

ncinine sertiper
et

ncsciiiiit,

liilo s:ilus

csse

si

credaiit

sigmficizri
iion

tiiti

raiio.ie

adiectorum advinilitium
:

jam omuia clansa sunt ad salutcm, (c) (|iii ncgas C .liiod ignorare jam iion potcs. Non eiiini igiioras esse
tiliuiii

propriuKi essc imiicdur
,

de Ftlio aulem ila a
,

Joiuine dici

et

Deu.».

erai

Vcrbum
.

el

a Thonia,

Dei
iit

;

usqiio

adco

ut adopiioiiis

iiomcn indulmentiaris.

I>cininu3 nieus Cl
etiani

Deus meus
ii.

ul hcr uppeilationes

gcas,

crealurani connuncupaiaiii
iii

tiliiirfi

ex adiuur.tis, vernm

eo D.:i

naluram cxpriiia!:irce

.Naturam aulem qu.inluin

te cst aurcreiis, auf.Tres
S<»d

maiit.

Cvi rero. non

seai:-

ac Pairi

divine:
.'

quoqae

sf libi liceret

el

nonnn.

quia
:

id

non

li-

piopi-ium nomen. unius
pioiiidc ip$e

est

ctim ipso natura:
,

ac

ccl, iialurain (d) iiomini
dicitiir,

non rctinquis

iit

f[uod filius

cum Paire

noii dtio Dli

sed unus esl

verus Dei

lilius sii.

Lfviler hic allingii \erbi, SapieiitiiE bl Virluiis co-

— Habueras
iranqiiilliiaE

n^ol .Chiislumveie lilium Dei confilenlw Aposloli
in

giiomina, eaquc Fitiu aptata esse declarnt, ut in

Pa-

confessionc eoruiii, qinbiis, desa-vicnic
niari, in verbi jussu

ircubstivc ulla ipsius divisioiu avl demutatione subsislere oslendatur.

vciiio cl turbato
,

erat restiluia

a( et lu veruin Dei filium coiifitcreris, et

Subjicit deinde non minus per se esse noluin. naio

eam

coriiin voceoiereris:

Yere

fitius

Dei

est

{Malili., xiv,

inesse naturam ex quu

st:btistil

;

nec dubitari posse,

55).

Sed

te saevicns spiritus in

naufragiuni viix rapit,

quiu ex Dco naius

sil

Chrisins,
,

quem ob hoc maxime
se faciens l)eo.
,

ct iiientis

tux

iiiolibus

laniqu.nu fliicluoso mari in-

inierfirerc volfbant Juda'i
J)
tr«;iii

quia proprium bibi pa-

cumbens

procella dominatur.

diccbat Deiim,
,

«quaiem

Na^

SJ!. Conliietitr e! qui^cittcilixeral

Cenluno.

Si libi
f-

iivitas nulcin

sicvl ct aujualitas

nec soltim

patilur.,

bsc navigantiuin cx eo
existiitiabilur
niiiius

ineerta fuJes vidcbiiur, quia
;

nec diviTsum.
eo ipso sermonc, qitem tn»r (^kridus

cssc Apostoloruin

niihi

laineii
r.lTerl

elsi

Ex

ad Judwos hapaienice natura:
:

pnestai .idniiraiionis, plus lamen

auclo-

bitit.illius

ex Deo mtivitatem simut

ci

rilatis.Ycrumuincn etiam geniium in eofideiu snme;
(1)

tfnilalem demoHtlrari piurilnis eviHat

naJarm

tfiii-

Cur

se filiitm

Dei dicat. De<
botedtcli. Aliest

(u) In priiis rolgaiis,

vos J)n

(

sl,

a

mss. ei

:i

gra-co. Jiida'oruui

error binc noialur in

lioc,

lacti),

non
Il.i

injiire fiiisse.

nec vcniani niereiur,
sc

qui pccenlum cognorit, ner c0(/fij(nni confMur ; et qiiia confessio crrorir, professio est desiv.endi <}ui a pcccalo desiucre renuit.

(i)

inss.

Atcxcusi.nim

filivmDn

dicit. qttem

Viile

tn asseri» crealttrain.
(c) Dicii
•.luin.

hujus Miiff pei.endaex iracl. psal. cstitv,

3, ubi inter alia

hic

habenttrr

.•

frri-a'

veMatn

nuin. B, Irsct. |is. cxi.. supcrius iiuiu.25 Hi mi> tredo noiiiimtiu.s.si italuram vucubtdis non inlettiifo. Editi vero, nominis. nHiiiruHi
;td
((/)

annolaU
Sic

iiiss. iii

:

jy.j

oANCTi niLvnii Einscorn
umlaUm,iluiii ojieiolm quod latn
,
.

«oo
l.ilier

dem

dum ommu \

cuneiil Ihtariut.
lfm/i(
liliiis

supciior
(|iiideiii

vnum

filium, hic o»-

eademiiiie [ucit

dum
,

uiia iitriusque

iii

moriiiis vivi-

Dcum teiui».—

Ei

cicteris supcrioribus
iiieiiiiiiiiiiiis,
iil

liciindii potenlas
iiiqiic

units lioiior, uiia iNJuiiu,

dum

de-

adiiionilns a iiobis lenciiles

10-

omne judinum hubel,
non
non ab se

imtiviliiiem vcro, ditm
,

lius lil;is|di.>iiiia; (?)

edilionem pertraclaiiies. aniniad-

/i/iu»i lese vuciture

dttiiiit
,

dum
ul

i(u

uijil

qiwd

veriereni noii aliud laborari,

quam

ut

Dominus

iiosier

l'uter

,

ul ((imeii
i<(i

im eadem,

ut tainen si-

icfus

Clirisitis neqiie

Uei

filius

ncque Deus esse crc-

iniliier,

iudiciuin

omne habet,

tamen a Palre

d:ilur, diiiii ei concessis
iioiiiiiiibus, el

tanlum cx quadam adopiionc
lilii
.

si( nfi-fp(uiii.

Quod

qutdein confinnalur tum ex Ju/lis

Dei iialura negaiiir el

cum
ct

ct in-

divoriim intelligenlta, qui Chrinliim
l>ei

dirtit te vere
,

deiiiuiabilis aiqiie

incotporcus Deug, sicuii

cl esl, id;

/i/ium vereque

Deum
,

pr(cdicure inlcltexcruiil
,

circo aflirm:itur, nc Filius naius ex

Deo

sil

Deus

(iim ex ipsius Christi responsis
iiilcllectum
retutit

quibus non t( mute

pater
in lide

(ib id

laniiini in cinilessione

Deus

uniis sil, ne

ted inique non creditum,

cum

nostra Deus

hrisiiis sil

:

qiiia

nct naiiviialis

dictorum fidem opera (arerent.
roslreino ex iu, qnaiChritlut a Philippo ut l'nlrem iibi
osleiidcrel rogalus peroravil, ipie te el rx Vnlre na-

inlelligciiii.iiii

naluru iiKor|ioralis adniitlat, el Dei ex
tanluin nobis Deus in conressintie
libellis

Deo

lideiii iinus

dissolvat.

Std superioribus j.iin

fallaccm hinc

lum,

ei

uniui ejusdemque

cum

eo natitra: discrle do-

eorum atque
qua! in

iiiulilcm pr:cdi<:atioiiciu

cx lcge ac pro-

cerc demonstratur.

phclis doccnies, eaiii responsioiiis

Deo cx Deo prxdicato
,

,

et

formam leiiuimus, uno Deo ac \eri>

1

llic

tiber superioribus

prwttni.

Seribendi caaliic

sw,

Ihrreiicorum

subiiliia^.

professo

iicque

iii

uniiis veri

Dci unioiie deliceret
;

Se|iiiiiuis

nobis

ncqiic ad fidem Dci alleriiis excederei
solitariiis iiobis

dum

iic(|iic

advorsum nov«
scribitiir
:

hu;rese(is vesaiiam tuiiierilalcm liinT

Deus

in coiifcssione,

neque

diio suiil.
coiifi-

cxieris i|iiidfm anlerinrilius nuiiicro pnssacr.^tiiieiiiiiin iiiielligciiIii

El

inler li«c
,

,

uiium neiiue negjndo iicque
conscrvala perfeclio esl
referttir
,

leriur, sed ad perrectc fidei

tendo
qiiod

lidei

(f)

dum

cl

dum

aul primus,
diflicile

am

maitimus.

quo non ignoradoctrinx evan(a) consciu; iiilir-

unuin sunl

ad ulruMii|ue

,

et ulerquc

mus quam
gelicic

alque ardiium

iter

noti uniis est.

Hocigiiur perfeclae

lidei iodissolubilc

scandamus.

A quo quamvis
hxreticorunt

sacranieuluni evaiigelicis alque apostulicis doctrinis
nbsoliitiiri
,

miialis nostrx irepidalione revoceiior;
a>slu
iiiciiati
,

lameii fidei
coniiiiiiti

non aliud primum deliuimus
nativitatissubsisteiitem
iiiiiraare
;

,

quain Dci
niKuruiK

el

fiiiore
,

filiuin ver.T

176 <?)

el perirulo

igoorantiuiii pcrturbaii
noii

qux

loijui iioii

cogiiiiioni

audionlinm

ncque

aliuiide aiit

e\

audeiiius, silere
miiiis
:„
{!>)

possiimus
,

:

utriusque discri.!;.,».:„ prxdicntio.
'-'

nibilo
,.

,

sed cx

Deo essc
,

lilium

manifostare. Qiind

meiu
sii
:.

subdiii

nc deslilulac veriialis rca
:..,..

q„ia scciindiim ea
.

qux

anterinre libro edila sunt
..

in

_..!.:.

nobis

;, aui ta(;iiuriiiias

,

«... aut

I..

lii-

amliigi iion polesi, quin cessantc adoptionis noniine,
vertis
filiiis

__.:
sil
:

:.

:..,

credibilibus eleniin se corrupii ingeiiii artibus
iKcretica subtiliias circumegil
:

175
liii-

ox verilale nativilaiis
,

(h)

ea iiunc
filius
.

(irimum ut

(c)

quoque ex Evangeliis pruferiinus
qiiu verus filius erit

ut quia

vcnc-

goret religionein, deiiide
riuiii

iii

oinnium simplicium au,

rus est, verus quoqiie Deus esse nosealur
,

qiiia

sccuriiatem verbis fallcret

liim pra;ierca ul se

iiisi

verus ct Deus esi; ncque

prudcnti,'e sa;culi coaplarel, posireino ut veritalis intelligeiitiam pcr
N:iiii

verus Deiis,
3.

nisi voriis ei Cliiis esl.

speciem
(iii

(d) cdiiae raiioiiis avcrlercl
lib.

Ilicresim unani

confuluns vix fugil Sttspicioiiem

protesiata
,

episiola

iv el vi

relaiu)

Deuin

alierius. Stibeltiui, Arius, llebion, Photinus.


,

Niliil

unuiii

nieiiliia

iiielaieni
fclellil
iit

csl

:

professa

rursus Dei

liumaiia;

iiatur.v.

gravius

csl

periruli

conscienlia
lialia-

filiuin,

audienlcs

iiomine; diccns eiiamiioii
,

(nain ea
beiit

qux

aui ii^noMla aui repcntina sunt
,

fuisse antc q'ijni nasriiur
cit,
indciniitaliilciii

iBuiidi sapienliii; saiisloel

quidein miserablleni securilatcm
futuri
)
:

sed non

i|ii0'|ue

incor|i(>reiim

Dciiin

boni nietuni

quia non ignaro accidentiiini,

conlilens, Dativilaieui Dei ex

Dco per demnnsiraiio'

anxietas ipsi pcena p.uieiidi esi.

Non cgn

iiuiic

na-

nem
iios

subdolx-

ratioiiis
,

exclu&it

nostris

adversum
vel
diiiii

vem

e poriu solvo naufragii ignarus, neijuc iicr inoo
(i)

usa doctrinis
piignans
,

ei Ecclesix

Gdc contra Ecclesiu;
re-

infestns

nescius latronibus saltus
cl

,

nec Llby.D aro-

fidcin

gravissiino

adversiini nos
ciiiiip:ir;ito
,

nas iiicerius scorpioiies iibique
S(.:os

asjiides ei basili-

spiinslonis vcl silcntil peririilo

por

adessc transcurrn
vacat.

:

nihil solliciludiiii moa;, niliil
cniiii

ca

qiiJt; iioii
'i.

ncganiiir, ea pr:edicai qu:r ncgantur.
cpislula sua tenlariiU ingerere.

conscii?iili:i:

Sub spccula

omiiiiim Icore-

Quid

Qai

cis

occt

licoruni ad occasioncs siiiguloium

verborum

iii

os

(ii)

Noniiiilli

mss. eonscieniia^
iii>s.

iii/irmi(a(e nos(ra'
,

trepidaliviie. I'i;i'fercliaiit qii<i(|iiu cilili

ri>iisei«i(m'.
si(>i,

Vcriiisc.isligaliures

foiisfim, supple

coii, fu-

jiisciiiisciisuiiius.QuuIoqucndi raliniieiii (isal lwIii, niini. 15, oxsiat, roiiscia: in se solutit fiducia. CSeedlspltrcl cuiii

(e) Iii codice Vai. bas. adjicitiir Iiio, i-oriii» : ol iitnx posl Deut esse credalur, siilijicitur ex Dea. Val. cuiii M.irl. t'(insi<iN>ii<i(u [f ) Exomplar bas miiius ad rem. Iia, pag. {•il cdii. Vcnui in iniiisobservavinius Ncibuiii coiisumiiic'1 , Uko coiis^rntl ln
.

,

Cnrb. a

priiiia iiianii, coMsfii

mii.

Carn

secuiidisciiris substitiitimi.
:

(b) r.diti, mc(ui subditi rclitctaniibus inss. Ueiiidc Uiius e Vat. ne de deititutione verilalu.

(i/i

Ediii, siibiisteHtem niitura reluolaiililuis inss. (h) b.xeiisi t>(im C:isiigaiiiur e\ inss. Mnx M.iit ,
ut qitiu /ilius, ubi
aiiii,'a

(r)
(it)

Val

bas

ms

profeniniiis, noii profcrinius. IV.^lea

imjererci.
iiu'i//(<i(i(; iiiiioiiio.

mus,

ex Ci.lb. icpoiilegcbalur m( yui /</ims.

lACiiiplai iMaHiii.

(i) lii sulis «Htilis,

neicicHi

-M
iiioiim

DE TRINITATE
pcndeiitiiiin

LIDEIl

Y!l.

20-2

Io;uor,

ct

oniiic

sermonis

niei

^

i.Vcriiaiisvis. Eccleiiasinusuo (cnereomnes pernplal.

lior aiit aiigusliis prx-riipliini,

aut loveis

iiicistiiii, :iut

Ex

ijisishosrciibuscognoicitur.Unnest. Dehmrcsibu.^

jnijm-is

prxicnsurn

cst.

Jani
:

qnod

arduiiiii

ac

difli'

se(/ii;ifCHU'(nf('n(i6ii«()ii<(ii;)/ii(maj/i(.Sedeaiii,utspi'ro,

cilc sil, ininus

conquuror

non
Mibi

nicis cnini,

scd apoan{{iistiis
i!ta-

Ecclcsia dociriiix'
culi invehet
pial,
niciili
,

siia;

luccm,

cliaiii

inipiudcnii;c sx-

Holicis scando gradibus.
(.')

vcro

aul

iit

licei fidei

saoranienluin non susci-

dctedore,
,

atst in

defossa incidcrc, aul plagis
pcriciilo
,

tamcn advi^rsom

ba?reiicoK

verilalem sacra-

queari

scnipi',!:

iu

seinper in inelu est

a nobis inlelligai prxdicari. Miigna

enim
ui
in

\'is

rrxdicaluro cniin secundiin) lcgcni ct proplictas el
ApiiBtolos uuuni

esl voritatis, qiix

cum
ci

per se (h)

intclligl possii,
:

pcr

Doum, adcst

niilii

Sabcllius

,

loiuni

ca lanK-n ipsa qua;

adversaiiiur ciucei
,

na-

mc

Siib vcrbi liojns piofcssioiic tJtiuquiin

desideratum

inra sua imniobilis niancns

nrmiiatcni niiiurx

sux

ciliiiiii

morsu

s;Kvissinii)

lijnsvorans. Negaiitcm nic
,

qiiotidie duin aucnialiir acqiiiral. Iluceiiim Ecticsia;

nirsuin conlra Salicirunn unnin Dcuin

et conliten-

propriuin c^l, ui iiinc vincal

,

cum

hrdilur, lunc in-

lcm verum DeuinDei
ut a

liliiini,

exspectat nova lixrcsis,

lelligauir riiTn argiiilur, tunc obliiieal ciini dcseriuir.

me

dao$ deos argiint pra'dicari. Natiim qnoquc
ex Maria
,

Onines q;iiu"m
niaiicrc,ncc
c.v

illa

sccuni

a|.|;ic

ipira

sc

(i)

vellct
aiit

Dei

filiuni

diciur.i, Heliion

(ft)

quod cstPliosiii

iranTiillissiniis sinihus suisalios

liniis assislit

aiicloritatein

mcndacii

ex prores(
I

B

abiicerc, aul pcrdere, diiin indigni fitint
liabitaculo
.

taiit;c nialris

sioiiis vcriiate suinpluriis.

De

cu;lcris Incco,

}

qui ab

scd disccdcniibui cx

ca

hxrolicis, vel

oninibu> esse exlra

Ecclcsiam

iion ignoraniur. IIoc

abjrctis, qiianluin aniiitiloccasionis l;irgfc!id;c ox se
salulis, tantiim (;) ailsctpiiliir

vcro dainnaliim ei abjcctnm
(c) iniernuiii liudieadliuc

licel

frcqiicnler,
Iiii|iie iiiultos

sed

ad

lideni
e.t

cxpeiendsede
ipsis lurcii-

inaltimest.

ad

se beatiiudiiiis.

Cognosci enini hoc

uniiis

Dei profcssionem
'"

Galatia

(<()

nutrivit. .Male

coiuin
clfsia a

stiidiis

promplissimuiii est. Namiiiie ciim Lcinsiiluia, ci
;

177

lolum pene orbcin quos n«gat duo.* dcos

Domino

ab Aposiolis

roiil!i(iial;i,

Alexai)Jria(f} protulil. Pestifere naluin JesumC.brisluni e\ Maria raniiunia {f) defcndit. Et Ecclesia
lcr ba>c pericliiaiur verilatein
iii-

unn

oniniiini sTl

cx

(jua

se divcisaniin inipiclaluin
"''''

furens l^S*^'"'''"'^''*'^''^*^"''
lio
[k)
,

"''o^'' possit,

c\

vi

non lenere per vera,
,

in;il;c

iiilel!igcnli;c

,

(idci

cxstitisso

di^si-

dum.ca
ligio el

ei

ad irrcligiositatcin ingeruntur
,

quibus re-

(lium

dum qnod
lccJioni

legilur

,

seiisni
:

poiius coaplalar,

conQrraatur

ei dcpcrit.
,

Nod enim unum
si

quam

sensiis

obicmpcrat

ismen dum
siiis,

sibi
.id-

Deuni pie possumus pra-dicare
praidicanius)
(Idc.

Roluni {tupple,
in

partes singulJC adversaiiiiir, non sohim
vcrsaniiiim
esl
iiiielligcnda doclrinis;
siint

scd

quia nou erit Dous
est,

filius

soliiarii

ul

duni adiaincii

Ai vero Dei Gliuro, sicut
pcritlitamur
uiiiiis
iioii
(iii

Deum

prxdicanfidein

vcrsuin unain

cam onines
id
igitiir

,impiissinium

tes

,

hominura exisiimalionc)
:

C

crrorcm oinniiun per
futci.

quod

sola esl aiqiic nna convc-

Dei

lcnerc

et

cju>dem periculi
'

rcs

Iluretici
:

oinnes conira Ecclesiam

cst ci) (3I
filcri.
liis

unum

negare, ciijus

si

etsolitariuaicnn-

iiiunt
niliil

si;d

duin hTreiici

omnes

se invicein vincuiii.

Et

hxc quidcni

inundi stukj non sentiunt,

dum

tamen

sibi Vincunt. Vicjoria

enim eo^-nw

,

Ec-

neqiic in noii solo signilicari onus videtur,

neque

cicsix triiiinplius cxomiiilu-: est, (3)

dum

co hicresis
EccJc-

in

unu non solus
li)

inlelligi

contra alieram pugiiat, qnod in boeresi
lius periculi rcs essel.

altflra

quia ab omnibus.

(S) Iia liber nosicr,

bus

;

unum non

negtire, ut

ut eral in prioribus editinni> i^' ncslrema habetur, nul-

(3)

Dum

in eo.

Bad.,Er. e( quidam mss. ungustiit decldere, Lips. tfi angrsliis decidere : casngantur ex rass Val, bas., C;irn., Marl., Corb. elc. (b) Lipsius post. Er. quieti. ncccniiores oiss. qui ct. At vetiistinres cuin Bad. quod eit, qiiasl hoc cti. riiotiiiura autem ideo tlebiuncni voc;it, non niodo quia bn;rcsliii illius suscilavit scd cl quia llb. l, in arguinenio htijus liliri, de ilcliioiic agendum sibi projiosuerat. Undc cl libruni primuiii anie liuoc coinposi _ , __.
(n)

'ar

,

duo; negare. Uiidc Augusiinus cOnlra Maxiitiinuni Ariana' sects fauloreia lib. i, c. 1 VH aisii a vobis ttmim Deum coti : comequens esl , inqvjui, ut aulnoii «ul tion unvm colalis Christum ictmis , tcd duos. Phniiiiurn Sirniionscm cpi.scnpiim . (/) Puia pcr cujtis erioi iioii in co liic poinlur, qiioil Chrisiiim cx .Maria n;iiuiii defeiidai, seJ ([uod ii'(iipoiaii;iin illam
: ,

Dmm

.

,.

luin, ct Pliolini li;cicsiiii iiilano luni

iguotam fuisso

B

naiiviiaicin solatii |ira;diict. (17) Ediii cxccplo Par. uniini

Dcum
)io;i

iiegnre.

Verius
,

nobis videri jaiii pr.cinonuimus. l'osl paiica involgr.tis cx fnnfeisione vcrilatis, ubi ex niss. reslitulum cst ex proffasionis veiitalc. (() Solus codcx Y.it. bas. inlernuin illiid adhiic. ((.') Marcello videlicel Ancyrae in Galalia cpicopo pra;ccplorc ac inagisiro. Ncqiic enira ad alind rcferri (lueiiiil Ikcc Hieioiiymi dt; Script. eccl. in Marccllo : Scd el Hilarius septimo adversum Arianos libro nominit ejui qnasi liffritici meminit : ubi IlieronYinns Marcclluii) ila dubio procul inlcUc.vil, iit eliain noniina-

Par.

ciiiii

polioribus niss. «nuHi

»c(7arc; lioce.si,
iicg;;!

qiii Miiiim Ariaiiis

pia'd!caiiiibu.s

non

slaiim

ciiin iisdcni

vidclur faccrc, ei Lips. ct Par

I''ilio

diviiiuatein aii-

fcrrc.
(/)}

Ei".,

inlelligi }wii possii: ni'j^e ct

pni-ier

Cdem mss. Porro

nioj; clarius

quntj iiic dc virit:tie , hoc de Eccicsia alfimiatur, iii qux iwii so-

lumsnis, sed adversvtntiwn esl inlelliiii-ndtt doclii;:is. (1) Vai. Ii.s. ms. viitt nmnere. Mos "soli cdili, aliquus
abjicere. refiMgantibus
(;)
iiiss.

memoria forsii;tii ita sugfferenie. Ario, uii onines vident, auciore qiii dnos de(,s in orbcm iiivcxil, cuni P,iirein Deiiin ac Kilinin Deiuii dicens ci coleiis, uiruinque divcrsa; siibsianiiic asiiiiii

scripserii,

(1;)

:

sevuil

:

jaciiiabaiiaiiien sc oiium

cniniiioPcum

velle,

Mariiiiianus codex , ecnsequiivr. Par. cuni mss. ei Gerni. c.v scquitur Deiiide Corb. c.xpendenda;, !icn cxpetcndie. (/.) In inss. Iias. Vat. el M.irl. mnli: ittletleelcc fidei: forriiplc. Vidcbislib, ii, riiiiii.3; irl lib. i, n, IS,

Colb.

Patkoi..

X.

fiOS
sl.i:

SANCTI HlLARJl EW.Sf.OPl
fldc»Ji)nii)nt(ialiiicnime:!t,quod tixreticis
fst
,)

m
Pa(er nianativit.itis
'28
)
:

com- \
:>ibi

Salielliiiui silii adsinl. Li>:;i>se sc asscrenl,

iiiiiiio

:

el

iiiiui'

lix-c

ndoni

tiosiraiii

,

dinii

jor nie est

{

Jonn. \iv,

et

niliil

vel

cx

.'idviTiiiiiitur,

arfiriuuni.

sncriiiiienio,velvx iiivsicriucvaruatiasc Dci ci

assump-

&. Snbellii etror ejusque confntaiio.
S,'\baJiin$
i.jliir.^c

lliiuni Deutii
,

IX carnis

iuiclli^i niei-, ii:i'uru; r:icieiu («)

dcminiitionein

prxdicat

Filii

nativiiale

siililata

(ii)
,

duin

profcssioncin:ijiiris Cnnlciuleiil eiiini :iHvcrsiim Sabeliiuiu, ITiliuni

Yiiiuteiu,

nux

opcraia in

houiiiiti est
lilii

IKum

esseeoiibque, uiciniinnr Patre

sit,

utct

n«$e noii aiubigii. Sacranieuto eteniin
|ior

iguornlo,

lioiiorcropraptcriiiim reposcal. etniiiri limcat
luiis sit. Coiilra

:eimor-

gObioruin adiiiiraiiuiicin fidciu verx gencralionia
cl duni audit,

vcro ille

(S:ibelliu:>) naturaiii

Dci deren-

iiinisil

Qui

m<' vidit, vidit el

Pairem

dit

(0

in gcslis: ticuiiiuiiujn
niiuiii
lilius

Deuiu novella lixc nunc Deuin
cred.tl; Sabellius

iloim. \iv, 9), indiscrclx el (i) indissiniilis in Palre
<-i liliii

lixrcslsnon ncgabil, nc
laii)<^n

naiur.'e inipif .irripuit unioiieni, iion iiitelligens

Deuin

unui::,

nc

nmnino

cxstet,

iii

pro

n.ituralein
iiuuisir.iri
:

UDiiaiem

suli

naiiviLuib

sigiiilicaiioiic

fessioue retiiiebii. Ilic (Arius) filium nperanieni ingerct
:

cuui {«r td, <iuud in Fiiiu 1'atcr videiui',
sii
.

hic (Sabellius) Deuiu in operihus esse cnnien-

Confirntatiu divinilalis

iion nauvilaiis abulilio.

det. Hic

unum

dicct
it:i

:

(3) [g) i^te

Cogiiiiiu itaque alicrius in aliero esi, quia iion dlflert
.ilier

Sabellius se

tucbiuir diccns,
•^«' '""""='

unum Deum neg:ibil. Opera.qux gesia
«""'<=''
'

ab aliero naiura

:

et in

quo

nikil diff.ruiit,

in*B ^""' P""*'" 1"^'"
iia-

"""

PCC"torum

eo

(e) iudilTcten!.

contcinplatioest dc propriciaie
,

remissio,

curatio infirmiialum,
visiis,
,

claudorum cursas,

(urx. Nec sau e iunbigi potest
lt<:i

quiu ex sc

specicin

cecorum
alia
et

fomi«

,

qiii

iii

fiirma Dei
liiijiis

manebai

,

osteiiderct.
slultuiu
«i

Succedii quoquc ad
tunirciu
iiiium

pravx

ojiiiiioiiis
llijo

mnrtiiorum vita a Deo solo est. Non quam qiix sui conscia cst, diccret Ego Pater unum sumus [Joan, x, 50). Qnid me in sul>nalura
,

etiain

licc

dictum Uouiini

Pater

slaniiain alieram rapis? quid in Dciim alium sollici-

tumus

(Juaii. x, 30). Naiura: eniiii indis^imilis
:

tas?Gesta, qiix propria Dei
gcssii.

sutit,

Deus unus h;ec
Sa-

uuiias irrcliRiose (I) ad unionis proiecit errorcin
r.iiiiincm dicli

et
patri

Clamabiint vero contra h.TC dissimilem Deo
:

i79
non

*>rtus soia inlcllecia noii tciiuit.

Qlium prxdicantcs non minus orc vipereo

Noii eiiim solhjnuin siguiGcat,
niuj.

Ego

et

Paler
et

unum
(d)

lu-

trairentumsaluiistux nescis, credendusl^O*'^'''!'!'^
per

Nam

conjunctio ea

,

quj; siguilicai
:

pairem,

quem

sa'Ciila

tacta

sunt,

per i|uein

formatus

idlclli^cniiain

adiniltit unius
:

ei

illiid

quud

hoiiio est, qui per