2329

1_tyrnabos 23/06/2011 6:54 μ.μ. Page I

ΙΔΡΥΤΗΣ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ

ΑΡ. ΦΥΛΛΟΥ

176•ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ-ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2011•ΕΔΡΑ: ΜΥΚΗΝΩΝ 19 Τ.Κ. 546 43 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Συλλόγων Σαρακατσαναίων
στα Περτουλιώτικα Λιβάδια

CMYK

2_proinos logos 23/06/2011 12:27 μ.μ. Page I

2•

Το Δ.Σ. της Π.Ο.Σ.Σ.
Πρόεδρος: Μαρμαγκιόλης Ευάγγελος
(Σ.Σ. Ευξεινούπολης)
Τηλ.: 6937334117
Αντιπρόεδρος: Καλόγηρος Γεώργιος
(Σ.Σ. Λάρισας)
Τηλ.: 6979288071

Περτουλιώτικα Λιβάδια
•Ένας τόπος που φιλοξενεί κάθε χρόνο
τη μέγιστη Σαρακατσάνικη εκδήλωση

Γεν. Γραμματέας: Ζαραλή Μαρία
(Σ.Σ. Πέλλας)
Τηλ.: 6977203546
Ταμίας: Λέντας Κωνσταντίνος
(Σ.Σ. Βοιωτίας)
Τηλ.: 6974363323

Μέλος: Καρυώτης Αθανάσιος
(Σ.Σ. Θεσ/νίκης)
Τηλ.: 6972697973
Μέλος: Καψάλης Ιωάννης
(Σ.Σ. Μαγνησίας)

Τηλ.: 6946150764

Μέλος: Λιάκος Αριστείδης
(Σ.Σ. Λαγκαδά)

Τηλ.: 6972260012

Μέλος: Ανατολίτης Βασίλης
(Σ.Σ. Πανελ. Αττικής)

Τηλ.: 6942019481

ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ
Πανελλήνια Ομοσπονδία
Συλλόγων Σαρακατσαναίων
Μυκηνών 19, Θεσσαλονίκη, 
Τ.Κ. 546 43,
Τηλ. & Fax: 2310 840 830
e-mail: pos_sarakatsanoi@yahoo.gr
Ιστολόγιο:
http://www.p-o-s-s.blogspot.com

ΕΚΔΟΤΗΣ
ΜΑΡΜΑΓΚΙΟΛΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ
ΕΚΔΟΣΗΣ-ΥΛΗΣ
Π.Ο.Σ.Σ.
ΜΑΡΜΑΓΚΙΟΛΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΣΥΝΤΑΞΗΣΑΡΧΙΣΥΝΤΑΚΤΡΙΑ
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ, Δημοσιογράφος
Μέλος Ε.Σ.Η.Ε.Μ-Θ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΛΗΣ
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ 
ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ

ΦΟΤΩΓΡΑΦΙΕΣ
•ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ,
•ΜΑΡΜΑΓΚΙΟΛΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ (Π.Ο.Σ.Σ.)
•ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΘΕΟΔΩΡΟΥ • ΔΙΑΔΥΚΤΙΟ
Αριθμ. Λογ/σμού
Τραπέζης εφημερίδας
Εμπορική Τράπεζα 44663341

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ
ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ

ΕΚΤΥΠΩΣΗ
Μ. ΤΣΑΡΟΥΧΑΣ ΚΑΙ ΣΙΑ Α.Β.Ε.Ε.
ΔIEYΘYNΣH:
OΔOΣ ΘEMIΣTOKΛEOYΣ 34 - TPIKAΛA
THΛ. ΔIEYΘYNΣHΣ: 24310 23.727
ΣYNTAΞHΣ: 24310 24.230/76.120
FAX: 24310 24.953
e-mail: plogos@otenet.gr

αρακατσάνες και
Σαρακατσάνοι, φίλες και
φίλοι των Σαρακατσάνων
σας καλώς ορίζουμε στο
31ο Πανελλήνιο Αντάμωμα
Σαρακατσαναίων. Ο θεσμός
που μέσα από το διάβα
όλων αυτών των ετών τον
έχετε στηρίξει και τον έχετε
αγκαλιάσει με αποτέλεσμα
να είναι η κορυφαία
εκδήλωση όλων των
Σαρακατσάνων. 
λα αυτά τα χρόνια η
Π.Ο.Σ.Σ. με την
συνεργασία και την
συμπαράσταση των
Συλλόγων Σαρακατσαναίων
έχει καταφέρει να αναδείξει
την πλούσια Σαρακατσάνικη
παράδοση που
κληρονομήσαμε από τους
προγόνους μας. 
έτος το Αντάμωμα είναι
αφιερωμένο στους
πεσόντες Σαρακατσάνους
στο Έπος του 1940. Οι
Σαρακατσάνοι ως γνήσιοι
θεματοφύλακες της
ελληνικής λεβεντιάς ήταν
πάντα μπροστάρηδες στους
Αγώνες του Έθνους. 
Ο πρώην Πρόεδρος της
Βουλής και πρώην Υπουργός
κος. Σούρλας Γεώργιος
μέσα από το βιβλίο που έχει
εκδώσει «Οι ήρωες του
1940 περιμένουν» μας
θυμίζει σε όλους μας ότι οι
Σαρακατσάνοι πολέμησαν ως
ήρωες, ότι οι Σαρακατσάνοι
είναι αυτοί που όποτε τους
χρειάστηκε η πατρίδα ήταν
παρόντες.
ην δύσκολη εποχή που
βιώνουμε όλοι εμείς
πρέπει να
μεταλαμπαδεύσουμε στις
νέες γενιές τα ήθη και τα
έθιμά μας, τις παραδόσεις
μας. Σας καλούμε λοιπόν να
έλθετε κοντά μας και όλοι
μαζί περά από κάθε εμπόδιο
να συνεχίζουμε να
προβάλουμε την
σαρακατσάνικη περηφάνια.

Σ

Ειδ. Γραμματέας: Κούτρας Σπύρος
(Σ.Σ. Θράκης, Ροδόπης)
Τηλ.: 6972325463

ολλοί έχουν χαρακτηρίσει
το Περτούλι, ως ορεινό
παράδεισο, αφού είναι
περιτριγυρισμένο
από βουνά, δάση, λιβάδια
γεμάτα με αγριολούλουδα και
τρεχούμενα νερά. Στο Περτούλι,
το μεγαλείο της φύσης
ολοκληρώνεται με τα
πασίγνωστα Περτουλιώτικα
Λιβάδια, στα οποία πολλά
ζωάκια βόσκουν αμέριμνα.
Κυρίως θα συναντήσετε
αγελάδες ντόπιων κτηνοτρόφων,
που έχουν συνηθίσει να τους
επισκέπτονται καθημερινά
αμέτρητα άτομα, που θέλουν να
χαλαρώσουν στην απόλυτη
ηρεμία των καταπράσινων και
ονειρεμένων Περτουλιώτικων
Λιβαδιών.

Π

Τα Περτουλιώτικα Λιβάδια μάλιστα, έχουν
συνδεθεί με το ετήσιο αντάμωμα των Σαρακατσαναίων, που διοργανώνεται στα τέλη
Ιουνίου και γίνεται το σημείο συνάντησης
των Σαρακατσαναίων.
Στα Περτουλιώτικα Λιβάδια θα συναντήσετε το δάσος με τα ζαρκάδια και τα ελάφια, που κρατούν συντροφιά σε όλους τους
επισκέπτες τους, καθώς και οργανωμένους
χώρους, που προσφέρονται για πικ – νικ

δίπλα σε βρύσες με δροσερό νερό. Η μέρα
ενός επισκέπτη μπορεί να γεμίσει με έναν
απλό περίπατο μέσα στο απέραντο πράσινο, με ορειβασία, ιππασία, ποδηλασία και
πλήθος άλλων δραστηριοτήτων, που πραγματοποιούνται μέσα στον καθαρό αέρα.
Η δραστηριότητα, όμως, που ενθουσιάζει
μικρούς και μεγάλους είναι η ιππασία και
απευθύνεται σε όλη την οικογένεια. Γίνεται με τη συνοδεία έμπειρων οδηγών, με
ήμερα, ντόπιας φυλής άλογα και σε οργανωμένες διαδρομές στο καταπράσινο περιβάλλον της περιοχής. Η διάρκεια της ιππασίας ξεκινά από 30 λεπτά και φτάνει μέχρι και τη μία ώρα ενώ πρόκειται για μία
δραστηριότητα, που γίνεται όλο τον χρόνο.
Στα Περουλιώτικα Λιβάδια το μάτι χάνεται στο απέραντο πράσινο της περιοχής. Πανύψηλα  έλατα  και  τρεχούμενα  νερά  μαγνητίζουν  τους  επισκέπτες,  που  μένουν
άφωνοι με την μαγεία της φύσης.
Τα Περτουλιώτικα Λιβάδια, που συνδέονται
άμεσα με την οροσειρά του Κόζιακα, δυτικά της πόλης των Τρικάλων, είναι μία εκπληκτικής  ομορφιάς  επίπεδη  ζώνη  800
στρεμμάτων,  τοποθετημένη  ανάμεσα  στα
βουνά. Διασχίζονται από τον ποταμό Ξεριά
η  Περτουλιώτικο,  ο  οποίος  τροφοδοτεί
τον Αχελώο. Ολόκληρη η περιοχή των Περτουλιώτικων Λιβαδιών είναι ένας απέραντος πίνακας ζωγραφικός, όπου άνθρωπος
και φύση ζουν αρμονικά μεταξύ τους.

Ανακοίνωση από την “Η Χ Ω”
Θα θέλαμε να ενημερώσουμε τους αναγνώστες της εφημερίδας μας και όλους
τους συλλόγους ότι αποφασίστηκε από το Δ.Σ. της Ομοσπονδίας, με αφορμή ένα
καταγγελτικό άρθρο που έφτασε στο e-mail της Ομοσπονδίας και το οποίο ζητήθηκε από τον αποστολέα να δημοσιευτεί στην εφημερίδα, να μην δημοσιεύονται
τέτοιου είδους άρθρα είτε είναι έγκυρα είτε όχι και το ένθετο μας να είναι καθαρά ενημερωτικό. 
Σκοπός της εφημερίδας από τώρα και στο εξής είναι να δημοσιεύει όλα τα νέα
των συλλόγων, τις δραστηριότητες τους και οποιοδήποτε θέμα προβάλλει τα ήθη,
τα έθιμα και τις παραδόσεις μας και δεν αναφέρεται σε συγκεκριμένα πρόσωπα
και καταστάσεις. Αντιπαραθέσεις του παρελθόντος δεν έχουν θέση στην Ηχώ των
Σαρακατσάνων. 
Θέματα μπορεί να μας στέλνει ο καθένας στο e-mail της Ομοσπονδίας (pos_sarakatsanoi@yahoo.gr), επισημαίνοντας ότι τα θέματα που αποστέλλονται στο e-mail τα
βλέπουν όλα τα μέλη του Δ.Σ. εφόσον έχουν ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (e-mail).
Καρυώτης Αθανάσιος
Μέλος Δ.Σ. ΠΟΣΣ
Υπεύθυνος Εφημερίδας

Ό

Φ

Τ

Με Σαρακατσάνικους 
χαιρετισμούς,
Ο Πρόεδρος 
του Δ.Σ. της Π.Ο.Σ.Σ.
Μαρμαγκιόλης Ευάγγελος

3_tyrnabos 23/06/2011 12:28 μ.μ. Page I

3

Ίδρυμα Σαρακατσάνικων
Μελετών
Το Δ.Σ. της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων στη διάρκεια τακτικού συμβουλίου εξέλεξε την νέα Επιτροπή του Ιδρύματος Σαρακατσάνικων Μελετών η οποία αποτελείτε
από τρία μέλη:
•Πρόεδρος Επιτροπής: Ανατολίτης Βασίλειος μέλος Δ.Σ. Π.Ο.Σ.Σ
•Μέλος α’: Καρυώτης Αθανάσιος μέλος Δ.Σ.
Π.Ο.Σ.Σ.
•Μέλος β’: Μουτσιάνας Ν. Γεώργιος Φοροτεχνικός

Ψηφίσματα
και αποφάσεις
Γενικής Συνέλευσης
Μετά από απόφαση της Γενικής Συνελεύσεως
της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων, την Κυριακή 27/3/2011 στο Grand
Hotel Palace της Θεσσαλονίκης αποφασίστηκαν
κατά πλειοψηφία τα εξής:
•Το 23ο Πανελλήνιο Οργανωτικό Συνέδριο θα
γίνει στην Λάρισα από τον Σύνδεσμο Σαρακατσαναίων Ν. Λάρισας ο «Ο ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ». Ευχόμαστε καλή επιτυχία στο Σύλλογο της Λάρισας.
•Αποφασίστηκε τα έξοδα της διαμονής των
συνέδρων να επιβαρύνουν τον Σύλλογο από όπου
ανήκουν οι έκαστοι σύνεδροι & αντιπρόσωποι
συλλόγων.
•Η νέα Επιστημονική Επιτροπή της Π.Ο.Σ.Σ. να
απαρτίζεται από τους: Κατσαρό Νικόλαο δικηγόρο και συγγραφέα, Γαρούφα Δημήτριο δικηγόρο και συγγραφέα, Τσακούμη Χρήστο μουσικο
παραγωγό και λαογράφο, Μπάτζιο Νικολαο Dr.
Ω.Ρ.Λ. και Γιαννιό Σπύρο Εκπαιδευτικός Δευτ. Εκπαίδευσης - Χοροδιδάσκαλος (Τ.Ε.Φ.Α.Α.) Βιογραφικά τους στις σελιδες 7&15.
•Τέλος, εκλέχθηκε ο αντιπρόσωπος της Πανελλήνιας Συνομοσπονδίας Πολιτιστικών Φορέων
το μέλος του Δ.Σ. της Π.Ο.Σ.Σ. κ Καψάλης Ιωάννης

KOINΩΝΙΚΑ
ΓΑΜΟΙ
Κυριακή 4 Σεπτεμβρίου ο Χρήστος
Παρδαλης από την Παραλίμνη Γιαννιτσών
παντρεύεται την εκλεκτή της καρδιάς του
Μαρία Κουκογιαννη από την Παραλίμνη
Γιαννιτσών.
Τους ευχόμαστε Βίο Ανθόσπαρτο
Σάββατο 24 Σεπτεμβρίου ο Κωνσταντίνος
Γιαννουλης από Αμφίπολη Σερρών
παντρεύεται την εκλεκτή της καρδιάς του
Ευαγγελία Καλλινη από την Πρώτη
Σερρών.
Τους ευχόμαστε Βίο Ανθόσπαρτο

+ΘΑΝΑΤΟΙ
Την Τρίτη 5 Απριλίου 2011 απεβίωσε σε ηλικία
79 ετών η Θεοδώρα Δημητρίου Λεντα
το γένος Κυροδημου στο Σταυρό Λαμίας
πεθερά του μέλους Δ.Σ. της ΠΟΣΣ
κ. Καψαλη Ιωαννη.
Την Δευτέρα 6 Ιουνίου 2011 απεβίωσε σε
ηλικία 88 ετών η Παγώνη Όλγα από τη
Μεγάλη Στέρνα Κιλκίς. Συλλυπητήρια στο μέλος
του Δ.Σ. του συλλόγου Σαρακατσάνων Νομού
Θεσσαλονίκης «Η ΕΝΩΣΗ»
κ. Κώστα Παγώνη για το χαμό της μητέρας του
Την Τετάρτη 08/06/2011 έφυγε από τη ζωή
ο καλός φίλος και σαρακατσάνος Κούτρας
Δήμος του Βασιλείου από τη Λυδία Καβάλας
σε ηλικία 47 ετών. Θερμά συλλυπητήρια στην
οικογενειά του. Ελαφρύ το χωμα που τον
σκεπάζει. Καλό ταξίδι φίλε Δήμο.
Καρυώτης Αθανάσιος

Συνάντηση του ΔΣ της ΠΟΣΣ
με τον περιφερειάρχη Θεσσαλίας
κ. Αγοραστό Κώστα
το 31ο Πανελλήνιο Αντάμωμα
Σαρακατσαναίων στο Περτούλι
θα παραστεί ο Περιφερειάρχης
Θεσσαλίας κ. Κώστας Αγοραστός στον
οποίο επέδωσε πρόσκληση το Δ.Σ. της
Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων
Σαρακατσαναίων (ΠΟΣΣ).

Σ

Στη συνάντηση που είχε σήμερα ο κ. Κ. Αγοραστός με τον Πρόεδρο της ΠΟΣΣ κ. Ευάγγελο
Μαρμαγκιώλη, τον Αντιπρόεδρο κ. Γεώργιο Καλόγηρο, τη Γενική Γραμματέα κα Μαρία Ζαραλή, τον ταμία κ. Κωνσταντίνο Λέντα και τα μέλη
κ.κ. Ιωάννη Καψάλη, Αθανάσιο Καρυώτη και
Τέλη Λιάκο επιβεβαιώθηκε η βούληση Περιφέρειας Θεσσαλίας και ΠΟΣΣ για εποικοδομητική συνεργασία στην κατεύθυνση ανάδειξης και προβολής του πολιτισμού των Σαρακατσαναίων.
Η διοίκηση της ΠΟΣΣ προσέφερε στον Περιφερειάρχη Θεσσαλίας μια σειρά από εκδόσεις της.

Η Ακαδημία Αθηνών τίμησε
τον Γ. Σούρλα για το βιβλίο του
«Οι Ήρωες του ’40 Περιμένουν»
την πανηγυρική
συνεδρίαση του
εορτασμού της 70ης
επετείου της 28ης Οκτωβρίου
1940 η Ακαδημία Αθηνών
ετίμησε τον κ. Σούρλα για την
καθοριστικής σημασίας
συμβολή του με το βιβλίο και
τις ενέργειές του στην
αποκατάσταση της Εθνικής
εκκρεμότητας σχετικά με τους
πεσόντες κατά το έπος ‘40-41
στη Β. Ήπειρο και την
ανέγερση μνημείου.

Σ

Συγκεκριμένα το βιβλίο αναφέρεται στους
7936 πεσόντες που παραμένουν άταφοι ή προσωρινά θαμμένοι επί 70 χρόνια και στο γεγονός ότι για το σύνολο των πεσόντων από
τον Οκτώβριο του ‘40 έως τον Απρίλιο του
‘41 που ανέρχονται σε 13976 δεν υπάρχει
μνημείο στη χώρα μας.
Με το οδοιπορικό στα πεδία των μαχών και
της αφηγήσεις Βορειοηπειρωτών που έζησαν
τα γεγονότα γράφτηκε το βιβλίο που παρουσιάζει την αθέατη όψη του έπους του ‘40.
Με το βιβλίο αυτό – ντοκουμέντο έγιναν
παρεμβάσεις προς πάσα κατεύθυνση αρμόδιων
παραγόντων και υπηρεσιών και ιδιαίτερα προς
την Αλβανική πλευρά, με αποτέλεσμα να επιτευχθεί συμφωνία με την Αλβανία και να κυρωθεί σύμβαση από την Βουλή τους για την
ίδρυση δύο στρατιωτικών νεκροταφείων στις
Βουλιαράτες και στα στενά της Κλεισούρας.
Επίσης να αποφασιστεί ανέγερση μνημείου στο
Καλπάκι.
Ο εορτασμός της 28ης Οκτωβρίου 1940 φέρει στην μνήμη όλων το πολεμικό έπος που
ανήγαγε την Ελλάδα σε πρωταγωνιστή της διεθνούς ζωής. Τότε, σε μια σπάνια έξαρση «πάθους για την ελευθερία» οι Έλληνες έκαμψαν
τον υπερφίαλο εχθρό και προσέδωσαν διαφορετική τροπή στην εξέλιξη της παγκόσμιας
σύρραξης, ανατρέποντας την δυσμενή ισορροπία στον ευρύτερο χώρο των Βαλκανίων και

Ο κ. Γ. Σούρλας τιμήθηκε
από τον πρόεδρο της Ακαδημίας
Αθηνών κ. Κ. Σβωλόπουλο

της Ανατολικής Μεσογείου, συμβάλλοντας αποφασιστικά στην ήττα της ναζιστικής Γερμανίας
στη Ρωσία, συντελώντας στην υποβάθμιση του
φασιστικού καθεστώτος. Κατέδειξαν εμφαντικά, ακόμη, ότι το πνεύμα της εθνικής ομοψυχίας προσφέρεται ως αποτελεσματικό μέτρο για την υπέρβαση κάθε εμποδίου που θα
ήταν δυνατόν να ορθώσει η διεθνής συγκυρία.
Η Ακαδημία Αθηνών τιμά, όπως οφείλει, τους
θρυλικούς αγωνιστές. Στις 25 Μαρτίου, ήδη,
του 1941 απένειμε το χρυσό μετάλλιο
«δι’αρετήν και αυτοθυσίαν» στις Ένοπλες Δυνάμεις του έθνους. Τιμά όμως, ακόμη, και τους
ηρωικούς νεκρούς, οι οποίοι δεν έχουν τύχει των επιβεβλημένων ταφικών τιμών στο αλβανικό έδαφος. Πράξη ανίερη και ανόσια από
τους αρχαίους ήδη χρόνους! Μνημείο λόγου
αξεπέραστο, ο «Επιτάφιος» εκφωνήθηκε
προς τιμήν ακριβώς των πεσόντων κατά το
πρώτο έτος του Πελοποννησιακού Πολέμου και
είναι γνωστή η καταδίκη σε θάνατο των Αθηναίων στρατηγών που, νικητές στη ναυμαχία
των Αργινουσών, δεν περισυνέλεξαν τους
ναυαγούς και τους νεκρούς ακόμη και όσοι
Πέρσες έπεσαν στο πεδίο της μάχης του Μαραθώνα – που εορτάζουμε αυτές τις ημέρες
– τάφηκαν από τους νικητές.
Χάρις στην ενθαρρυντική συμπαράσταση του
Αρχιεπισκόπου Τιράνων και πάσης Αλβανίας
Αναστασίου, επίτιμου μέλους της Ακαδημίας,
χάρις στην ευγενή πρόθεση των δύο κυβερνήσεων, Ελλάδος και Αλβανίας, χάρις ακόμη και στις ενέργειες των δύο κοινοβουλίων,
έχει συντελεστεί έργο θετικό. Χαιρόμαστε για
τη συμβολική παρουσία – σήμερα εδώ- του
Γεωργίου Σούρλα, τέως Αντιπροέδρου της Βουλής των Ελλήνων, ενός των πρωταγωνιστών
στην προσπάθεια αυτή, ο οποίος όχι μόνο καταγράφει τη συγκεκριμένη πορεία, αλλά και
έχει υπογραμμίσει την ανάγκη για την ανέγερση στο ηρωικό Καλπάκι μνημείου αντάξιου της νίκης του 1940 και της τιμής που οφείλεται στους συντελεστές της.

4-5_tyrnabos 23/06/2011 12:29 μ.μ. Page 1

4•

31ο Πανελλήνιο Αντάμωμα Συλλόγων Σαρακατσαναίων

Αφιερωμένο στους πεσόντες
Σαρακατσάνους στο Έπος του 1940
ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΟΣ 1940 - 41
απόφαση της Ομοσπονδίας
Σαρακατσαναίων να αφιερώσει το
φετινό αντάμωμα στους ήρωες του
έπους του 1940 – 41 αποτελεί πράξη τιμής
και έκφραση ευγνωμοσύνης στους μαχητές
αλλά ιδιαίτερα στους 7976 που έπεσαν στα
πεδία των μαχών της Β. Ηπείρου και
παραμένουν 70 χρόνια άταφοι.

Η

Μέσα από το Έπος του 40 διαπιστώνεις το μεγαλείο της Ελλάδος και τη σπουδαία συμβολή της στη
διατήρηση των παγκόσμιων αξιών. Αισθάνεσαι ως
Έλληνας περήφανος για τον ηρωισμό των μαχητών μας. Διαπιστώνεις επίσης ότι στην εποποιία
του 1940-41 βρήκαν την πλήρη έκφρασή τους τα
βασικά γνωρίσματα των Ελλήνων, η ομοψυχία στις
κρίσιμες στιγμές η άκρατη φιλοπατρία, η χωρίς
όρια αυτοθυσία και αυταπάρνηση, η πίστη τους
σε πανανθρώπινα ιδανικά. Αισθάνεσαι περήφανος, γιατί οι μαχητές εκείνοι έγραψαν τις πιο
λαμπρές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Οι Ελληνίδες και οι Έλληνες δίδαξαν πως
η ελευθερία δεν είναι μόνο υπόθεση ενός
έθνους, ενός κράτους, αλλά ολόκληρης της
ανθρωπότητας. Προκάλεσαν έτσι τον θαυμασμό της παγκόσμιας κοινότητας. Κατέδειξαν πως είναι αντάξιοι των προγόνων τους
των κλασικών χρόνων, της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, που τα βασικά της γνωρίσματα
ήταν η ελευθερία και η αξιοπρέπεια.
Κατέκτησαν τον τίτλο του ήρωα, τον τιμητικό τίτλο που ο Όμηρος απέδωσε όχι μόνο
στους αρχηγούς – πολεμιστές στην τρωική
εκστρατεία, αλλά γενικά σ’ όλους τους μαχητές που έδειξαν ανδρεία, λεβεντιά, θάρρος.
Αισθάνεσαι περήφανος αλλά και ένοχος και
υπόλογος όταν φθάνει η πληροφορία ότι οι πεσόντες
παραμένουν άταφοι ή προσωρινά θαμμένοι ελάχιστοι
εξ αυτών.
Τρία περιστατικά θα ήταν αρκετά για να θέσουν ενώπιον των ευθυνών του τον καθένα, που το εθνικό του
φρόνημα δεν επικυριαρχείται από τις εκσυγχρονιστικές
τάσεις της ισοπέδωσης και της αδιαφορίας: μία τηλεφωνική επικοινωνία με έναν Βορειοηπειρώτη για τους
άταφους μαχητές, η αφήγηση ενός απόστρατου αξιωματικού για τον νεκρό αδελφό του και η συζήτηση με
τον γιο ενός πολεμιστή που σκοτώθηκε στη Βόρειο Ήπειρο.

Ένας Βορειοηπειρώτης στην άλλη
άκρη της τηλεφωνικής γραμμής

Σούρλας
Γεώργιος
Πρώην
Αντιπρόεδρος
της Βουλής
των Ελλήνων.
Πρώην Υπουργός

«Δεν αντέχω άλλο. Δεν μπορώ να αντικρίζω το αλέτρι να αποκαλύπτει κρανία και το τρακτέρ να θρυμματίζει τα οστά των παλικαριών της πατρίδας που έπεσαν
στα πεδία των μαχών. Στεναχωριέμαι, θλίβομαι πλέον
πονώ όταν σκέφτομαι ότι αυτοί οι ήρωες που βρίσκονται
τώρα εδώ στην Βόρεια Ήπειρο μετά από τόσα χρόνια
να είναι ακόμα άταφοι. Ούτε ένας τάφος ούτε ένα καντήλι ούτε ένα κερί να ανάψει μία φορά ένας σταυρός
γι’ αυτούς του γενναίους».
Και συνεχίζει τα παράπονα, τις διαμαρτυρίες και τις
εκκλήσεις, με σκοπό να γίνει, επιτέλους, κάτι από την
πατρίδα:
«Το μόνο που μπορώ να κάνω εγώ είναι να εγκαταλείψω την καλλιέργεια στο χωράφι μου. Το μόνο

που μπορώ να κάνω εγώ είναι να μαζεύω τα κόκαλα,
κάποια μικροαντικείμενα, και να τα πηγαίνω στην εκκλησία
να τα λειτουργήσει ο παπάς. Προσεύχομαι για να αναπαύσει ο Θεός τις ψυχούλες τους».
Άραγε τι θα μπορούσε να απαντήσει ο αποδέκτης αυτού του δίκαιου σπαραγμού της ψυχής; Όλα αυτά είναι
φρόνιμο να τα ακούει κανείς σιωπηλά, να κατεβάσει το
ακουστικό, αφού υποσχεθεί, πρώτα στον εαυτό του, ότι
θα κάνει το καθήκον του, αφού δεσμευτεί ότι θα ξεκινήσει τον δικό του αγώνα. Υποσχέσεις που δεν μπορεί
να είναι διαφορετικές, αν έχεις μάλιστα διαβάσει το πολεμικό ημερολόγιο του Νίκου Παπαβασιλείου, που γράφτηκε 65 χρόνια πριν, θλιβερή επιβεβαίωση της δικής
μας αδιαφορίας:
«Τον αιώνιο ύπνο σας θα΄ρθη μια μέρα να ταράξει η
σκαπάνη ή το αλέτρι του γεωργού και θα σκορπίσουν
τα κόκκαλά σας έξω από τον τάφο σας. Και τότε θα
υποφέρετε άστεγοι, κυνηγημένοι, περιπλανώμενοι, περιφρονεμένοι, χωρίς τάφο και χωρίς σταυρό για προστάτη».

Θέλω να βρω τον τάφο
του αδελφού μου
Το τηλεφώνημα από τον Βορειοηπειρώτη με παρακίνησε να προστρέξω στο μικρό βιβλίο του ταξίαρχου ε.α.
Ιωάννη Λέττα, «Πήγα στο Μπούμπεσι, δε βρήκα το Θωμά»
(Γιάννενα 2002), στο οποίο περιγράφει την απεγνωσμένη
προσπάθειά του να βρει τον αδελφό του, έφεδρο ανθυπολοχαγό του πεζικού, ο οποίος έπεσε μαχόμενος κοντά στο χωριό Μπούμπεσι:
«…Ξεκινάω για την επιστροφή. Φαρμάκι η καρδιά. Είχα
ελπίσει πολύ, πίστευα μπορώ να πω, ότι θα βρεθεί ο
Τάφος. Ήθελα να πλύνω τα κόκαλα του Θωμά με κρασί, να τα χαϊδέψω, να τα φιλήσω με αγάπη και υπερηφάνεια, να τα βρέξω με το δάκρυ το αδελφικό, να
τα τοποθετήσω στο προσωρινό κιβώτιο και σ’έναν προσωρινό τάφο.
Ο Θωμάς μένει λοιπόν εκεί που έπεσε και πρόχειρα
και βιαστικά την τελευταία στιγμή ετάφη και πολύ πιθανόν
να περάσαμε δίπλα του… Θέλω να ελπίζω ότι ο τάφος
είναι πάντα εκεί. Σ΄ εκείνο το ύψωμα 717, που δεν σημείωναν το υψόμετρο οι χάρτες του ΑΚΑΜ και του Νίκα.
Κάπου εκεί κοντά. Όχι πολύ μακριά από το σημείο που
ο βοσκός κούρευε τα πρόβατά του. Από τυχαίο γεγονός ίσως. Από κάποια πληροφορία κάποιου διαβάτη, κάποιου βοσκού, κάποιου συμπολεμιστού του, που ίσως μπορέσω να ανακαλύψω και συναντήσω, όπως το έχω πράξει πριν 2-3 χρόνια, αλλά χωρίς συνέχεια δυστυχώς. Και
τους παρακαλώ να μη θεωρήσουν το ζήτημα λήξαν.
Ελπίδες...ελπίδες... Αν δεν υπήρχαν κι αυτές στον κόσμο! Αλλά η ελπίδα πεθαίνει τελευταία. Θα είμαι διαρκώς έτοιμος για κάθε νέα προσπάθεια και για ότι άλλο
μπορώ να κάνω».
Αυτά διαδραματίστηκαν 60 χρόνια μετά από τον χαμό
του Θωμά Λέττα, μετά από μια καλά οργανωμένη προσπάθεια, πλην όμως ανεπιτυχή, για να βρεθεί ο τάφος
του. Ο ταξίαρχος σε τηλεφωνική μας επικοινωνία εκφράζει πολύ εντονότερα τα συναισθήματά του για τον
αδελφό του, αλλά και για όλους τους πεσόντες, όταν
συνομιλείς μαζί του:
«Ο καημός μου ο μεγάλος δεν είναι να βρεθεί μόνο
ο Θωμάς, αλλά όσο ζω να τιμηθούν οι νεκροί μας, που
δόξασαν την πατρίδα, όπως τους ταιριάζει. Αν προλάβω και ζήσω αυτό το γεγονός, θα φύγω ήσυχος και,
το σπουδαιότερο, θα μπορώ να πω στον Θωμά ότι η πατρίδα έκανε το καθήκον της, αναπαυθείτε ήσυχοι μέσα
στην αγκαλιά της δόξας και τιμής».
Η διαβεβαίωση ότι σύντομα θα τελειώσει αυτή η περιπέτεια, τον γαλήνεψε και ένας βαθύς αναστεναγμός
ήταν ο επίλογος της σύντομης επικοινωνίας μας.

4-5_tyrnabos 23/06/2011 12:29 μ.μ. Page 2

5

31ο Πανελλήνιο Αντάμωμα Συλλόγων Σαρακατσαναίων

Αφιερωμένο στους πεσόντες
Σαρακατσάνους στο Έπος του 1940
νοταφίου ή έστω ενός μνημείου πεσόντων στην περιοχή, όπου άφησαν την τελευταία τους πνοή προς δόξαν της
Ελλάδας, αποτελεί ιερή μας υποχρέωση. Είναι πολύ αυτό
που ζητάω φίλε Γιώργο;»

Θέλω να προσκυνήσω
στον τάφο του πατέρα μου
Όλες οι συζητήσεις με συγγενείς των πεσόντων, με συμπολεμιστές που επέζησαν, παρείχαν συναρπαστικά στοιχεία, μία, όμως, ξεχώρισε. Ήταν μία συζήτηση με το γνωστό δικηγόρο στη Μαγνησία Χαράλαμπο Μαχά, γιο του πολεμιστή του ’40 Πέτρου Μαχά, που σκοτώθηκε στις 4 Απριλίου 1941 πολεμώντας στην πρώτη γραμμή του βορειοηπειρωτικού μετώπου, στη γνωστή και από το σχετικό βιβλίο του Άγγελου Βλάχου «Μνήμα της Γριάς» του όρους
Κάμχ (Κάμιας). Η αφήγησή του είναι φορτισμένη με πόνο,
υπερηφάνεια αλλά και θυμό:
«Πατέρα δεν γνώρισα. Με άφησε στα σπάργανα, όταν
κηρύχθηκε ο ελληνοϊταλικός πόλεμος και έφυγε για το
μέτωπο και τα βορειοηπειρωτικά βουνά, όπου και έμελε
να μείνει αιώνιος φρουρός της πατρίδας.
Λίγες ημέρες πριν λήξει ο πόλεμος ο πατέρας μου σκοτώθηκε, όπως μας πληροφόρησε αργότερα το Γενικό Επιτελείο Στρατού. Αισθάνομαι υπερηφάνεια για τον πατέρα
μου, για ότι έκανε για την πατρίδα. Έπεσε ηρωικά, έπραξε το αυτονόητο. Μας άφησε βαριά υποθήκη και το δικαίωμα σ’εμάς τους επιζώντες (σύζυγο και δύο ορφανά)
να αισθανόμαστε ταπεινά αυτή την υπερηφάνεια. Είναι μεγάλος, άσβεστος ο πόνος, που δεν γνώρισα τον πατέρα
μου, που δεν θα τον δω ποτέ. Πιο μεγάλος, όμως, γίνεται ο καημός, όταν δεν ξέρω που βρίσκονται τα οστά του.
Δεν υπάρχει τάφος. Δεν μπορώ να πάω να ανάψω ένα
κερί, να κλάψω στο μνήμα του.
Έχουν περάσει εξήντα πέντε ολόκληρα χρόνια από τον
θάνατο του πατέρα μου και των άλλων συμπολεμιστών του
και τα οστά τους εξακολουθούν να βρίσκονται διάσπαρτα στα πεδία των μαχών. Ακούω τη στιγμή αυτή την φωνή
του νεκρού Πάτροκλου προς τον Αχιλλέα: Θάπτε με, ότι
τάχιστα πύλας Αοίδαο περήσω.
Αισθάνομαι ότι η Πολιτεία δεν εξεπλήρωσε το χρέος
της να περιμαζέψει και να ενταφιάσει τα άταφα οστά των
ηρώων. Η υποχρέωση της Πολιτείας δεν έχει εξοφληθεί.
Ο Θουκυδίδης στον Επιτάφιο του Περικλέους επισημαίνει
αυτό το χρέος της Πολιτείας : Ανδρών αγαθών έργω γενομένων, έργω και τας τιμάς αυτών δηλούσθαι.
Οι επιζώντες, χήρες και προπαντός τα ορφανά, δεν αξίωσαν από την Πολιτεία τη σίτισή τους στο πρυτανείο, ούτε
άλλες παροχές ή διακρίσεις. Όμως, έστω και τώρα, το χρέος της πατρίδας είναι βαρύ και οι νεκροί περιμένουν. Τα
στρατιωτικά νεκροταφεία στο Αργυρόκαστρο, την Κλεισούρα
και την Κορυτσά.
Οι επιζώντες, χήρες και προπαντός τα ορφανά, δεν

ΑΡΧΙΖΕΙ ΤΟ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ
ΤΗΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ

αξίωσαν από την Πολιτεία τη σίτισή τους στο πρυτανείο,
ούτε άλλες παροχές ή διακρίσεις. Όμως, έστω και τώρα,
το χρέος της πατρίδας είναι βαρύ και οι νεκροί περιμένουν. Τα στρατιωτικά νεκροταφεία στο Αργυρόκαστρο, την
Κλεισούρα και την Κορυτσά πρέπει, επιτέλους, να γίνουν.
Ήδη από την εποχή των τραγικών ποιητών η Αντιγόνη φέρεται να υψώνει το ανάστημά της, ερχόμενη σε σύγκρουση
με την προσταγή του Κρέοντα. Πιστή στους αιώνιους άγραφους νόμους αποφασίζει να αψηφήσει την εντολή του και
να θάψει τον νεκρό άταφο αδελφό της Πολυνείκη.
Στην ιστορική πραγματικότητα της κλασσικής Αθήνας δεν
πρέπει να λησμονούμε ότι μετά την ναυμαχία των Αργινουσών, η πόλη καταδίκασε σε θάνατο τους στρατηγούς
του αθηναϊκού στόλου, διότι λόγω θαλασσοταραχής, δεν
περισυνέλεξαν τους ναυαγούς και τα πτώματα των νεκρών.
Ο χρόνος που πέρασε και οι συναφείς δυσκολίες καθιστούν δυσχερή, πολύ δυσχερή, αυτή την προσπάθεια. Αντιλαμβάνομαι τις δυσκολίες για να εκλείψει αυτή η εκκρεμότητα. Γνωρίζω από πρώτο χέρι την συμπεριφορά των
αλβανικών αρχών. Όμως, χωρίς να υποστηρίζω ότι πρέπει να εγκαταλειφθεί κάθε προσπάθεια για την ανεύρεση και ταυτοποίηση των νεκρών, η ανέγερση ενός κε-

Ήταν τρεις μαρτυρίες που σε αγγίζουν, που αισθάνεσαι ότι έχεις υποχρέωση να τις δημοσιοποιήσεις λόγω της
ανθρώπινης και της εθνικής τους διάστασης, που η γνώση τους εν σιωπή σε κάνει συνένοχο στη μακρόχρονη
αδιαφορία μας. Αισθάνεσαι ότι οφείλεις την άγνοια και
την αδράνεια να την απεκδυθείς, να προχωρήσεις στην
ενημέρωση, να αναγνωρίσεις τις ευθύνες σου και να προχωρήσεις στην ανάληψη πρωτοβουλιών για τη συστράτευση
όλων, προκειμένου να αναπαυθούν επιτέλους εν ειρήνη
οι ψυχές των πεσόντων στα πεδία των μαχών.
Για να αισθανθείς το μεγαλείο της ελληνικής εποποιίας, το μέγεθος των ευθυνών και του χρέους μας απέναντι στους πεσόντες μαχητές, δεν αρκούν οι πληροφορίες και τα στοιχεία από τις αρμόδιες αρχές. Επιβάλλεται να επισκεφθείς τις περιοχές που δόθηκαν οι νικηφόρες
μάχες, να περπατήσεις εκεί που ακόμη είναι διασκορπισμένα τα οστά των μαχητών, να αντικρίσεις τους ομαδικούς τάφους, να προσευχηθείς στις εκκλησίες όπου συγκεντρώθηκαν τα οστεοφυλάκια. Ίσως ακόμη με την επίσκεψη, πέρα από την άμεση αντίληψη της κατάστασης, αισθανθείς ότι εκπλήρωσες ένα στοιχειώδες χρέος, ικανό
να μετατρέψει σε Ευμενίδες τις Ερινύες της αδιαφορίας
και της άγνοιας.
Διαβάζοντας το βιβλίο «Οι Ήρωες του 1940 Περιμένουν»,
σε ξεναγεί σε μεταφέρει στα πεδία των μαχών, που με
την καταγραφή των γεγονότων και τις αφηγήσεις βορειοηπειρωτών που τα έζησαν, αισθάνεσαι την περηφάνια αλλά και το χρέος να συμβάλεις στην αποκατάσταση
της εθνικής εκκρεμότητας με τους άταφους ήρωες. Αυτό
το βιβλίο ήταν το βασικό ντοκουμέντο στην Ελλάδα και
την Αλβανία για την υπογραφή από τα δύο κοινοβούλια
συμφωνία για δύο στρατιωτικά κοιμητήρια στους Βουλιαράτες και τα στενά της Κλεισούρας.

Mνημείο στο Καλπάκι
Υπάρχει ακόμη μια εθνική εκκρεμότητα η ανέγερση μνημείου στο Καλπάκι για τους 13936 που έπεσαν μαχόμενοι κατά τον ελληνοιταλικό πόλεμο από τον Οκτώβριο του
1940 μέχρι τον Απρίλιο του 1941. Στην εκπλήρωση αυτού του χρέους συμβάλλουν οι αναγνώστες του βιβλίου
αφού τα έσοδα διατίθενται για την ανέγερσή του.

ΜΑΣΤΟΡΑ Δ. ΕΥΤΥΧΙΑ
ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΕΣ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ

ΦΟΡΕΣΙΕΣ ΑΠ’ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Με παραδοσιακό τρόπο ύφανσης

Αριστοτέλους 41Α•Τ.Κ. 47100•Άρτα
Tηλ.: 26810 71031•Κιν.: 6972 527505, 6977 749777

6-7_tyrnabos 23/06/2011 12:32 μ.μ. Page 1

6•

Αφιέρωμα στην Αγγελική Χατζημιχάλη

Η Αγγελική
των Σαρακατσάνων
Η Αγγελική Χατζημιχάλη, το γένος Κολυβά, ήταν γόνος εύπορης αστικής οικογένειας. Γεννήθηκε το 1895 στην Πλάκα. Υπήρξε φύση καλλιτεχνική, που καλλιεργήθηκε σε ένα
ιδιαίτερα πρόσφορο για την ανάπτυξή της οικογενειακό περιβάλλον, έτσι, όπως η ίδια το περιγράφει γλαφυρά σε ένα
σύντομο χειρόγραφο βιογραφικό της σημείωμα: «Το σπίτι του
πατέρα μου, καθηγητή Αλέξη Κολυβά από την Ζάκυνθο, γεμάτο βιβλία, χειρόγραφα, κεντήματα, βυζαντινές εικόνες κρεμασμένες ως το ταβάνι του σπιτιού μας. Στον παρακάτω δρόμο..., έμεινε ο παππούς μου, ο Χιώτης συμβολαιογράφος Γρηγόρης Μπουρνιάς. Σωροί και εδώ από πασίλογα έργα τέχνης, αρχαιοελληνικά, βυζαντινά, ανατολικά... Και αν τα χρόνια φεύγανε και μεγάλωσα, και σήμερα ακόμη δεν είμαι εγώ,
παρά εκείνοι που μιλούν στην ψυχή μου, που την οδηγούν
στην παλιά εκείνη Ελλάδα που κλείνει μέσα της όλες τις Ελλάδες». Το κλίμα στο οποίο μεγαλώνει η μικρή Αγγελική, θα

Η Αγγελική Χατζημιχάλη
με σαρακατσάνικη ενδυμασία

Ρούσσας Κ. Ευάγγελος
Γεωπόνος MSc Γ.Π.Α.

καθορίσει τους μετέπειτα πνευματικούς προβληματισμούς της
και παράλληλα, θα την ωθήσει να ασχοληθεί με την τέχνη.
Σε νεαρή ηλικία δραστηριοποιείται στο Λύκειο των Ελληνίδων, όπου συνεργάζεται με μια ομάδα Ελληνίδων, οπαδών
ενός ρομαντικού κινήματος για την «επιστροφή στις ρίζες»,
που κυριάρχησε τη δεύτερη και τρίτη δεκαετία του 20ού αιώνα. Συμμετέχει ενεργά στην κάλυψη των ενδυματολογικών
αναγκών των εκδηλώσεων του Λυκείου αναλαμβάνοντας την
παρουσίαση των λεγόμενων «χωρικών ενδυμασιών». Επηρεασμένη από το κλίμα της εποχής του Μεσοπολέμου, εκφράζει τη στάση των πνευματικών και καλλιτεχνικών κύκλων
της Αθήνας απέναντι στη λαϊκή τέχνη, η οποία είναι κυρίως
εξιδανικευτική. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο μελετά τα
αντικείμενα της λαϊκής δημιουργίας ξεφεύγει από τις εθνορομαντικές αντιλήψεις, με βάση τις οποίες αναπτύχθηκε το
αρχικό ενδιαφέρον για το λαϊκό πολιτισμό.
Το 1925 εκδίδεται το πρώτο της βιβλίο Ελληνική Λαϊκή
Τέχνη. Σκύρος, το οποίο ο καθηγητής της έδρας της Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Στίλπωνας Κυριακίδης, χαιρετίζει εκ μέρους της επιστημονικής λαογραφίας
«ως την πρώτην συστηματικήν πραγματείαν δια τη νεοελληνικήν λαϊκήν τέχνην εν το συνόλω της». Στον πρόλογο αυτής της πρώτης μελέτης, η Χατζημιχάλη αναλύει τις θέσεις
της για τη «λαϊκή εφαρμοσμένη τέχνη», σηματοδοτώντας την
απαρχή της μελέτης των αντικειμένων του υλικού λαϊκού πολιτισμού.
Έτσι, ξεκινά το τεράστιο διασωστικό της έργο ή καλύτερα, μια διασωστική συστηματική απογραφή των αντικειμένων
της ελληνικής λαϊκής τέχνης, μοναδική στο είδος της μέχρι
και τις μέρες μας. Στα έργα της τονίζει τον παιδαγωγικό ρόλο
της λαϊκής τέχνης και υποστηρίζει με πάθος ότι η διάσωση
και η προβολή της μπορεί να αποτελέσει «παράγοντα εθνικής προόδου και ευημερίας».
Ο Δημήτριος Λουκάτος τη χαρακτηρίζει ως «δυναμική εκπρόσωπο της αστικής φροντίδας για τη λαογραφία». Στην ουσία, η Χατζημιχάλη αποτελεί την πρώτη εξωπανεπιστημιακή
ερευνήτρια, που εγκαινιάζει την έρευνα, την καταγραφή και
τη μελέτη των αντικειμένων της λαϊκής τέχνης, ανάμεσα σ’
αυτά και της ελληνικής τοπικής φορεσιάς, με μεθοδικότητα,
πλήρη αφοσίωση και συνέπεια –για μια ζωή-.
Η μεθοδολογία που ακολουθεί στην έρευνά της εξελίσσεται σταδιακά. Σε γενικές γραμμές όμως, είναι κοινή σε
όλα της τα έργα, τα οποία στηρίχτηκαν στην επιτόπια έρευνα. Έρχεται σε επαφή με τον τόπο, την κοινωνία, τους ανθρώπους που «γέννησαν» τα προς έρευνα «έργα των χεριών», καταγράφει και μελετά τα υλικά και τις τεχνικές κατασκευής τους, τον τρόπο διακόσμησής τους, τις τοπικές ονομασίες τους, αναζητά την προέλευση των διακοσμητικών θεμάτων τους, κάνει τα σκίτσα τους, τα φωτογραφίζει.
Το 1927 έρχεται σε πρώτη επαφή με τον κτηνοτροφικό
νομαδικό πληθυσμό των Σαρακατσάνων. «Νομάδες από πανάρχαια μήτρα κτηνοτρόφων, τσελιγκάδες, τσοπάνοι, προβαταραίοι, χωρίς δική τους γη και μόνιμη κατοικία, περπατάρηδες και κόσμος από λόγγα, αυτοί είναι οι Σαρακατσάνοι» για την Αγγελική Χατζημιχάλη. Η ίδια πιστεύει ότι «η γνωριμία της με την τέχνη τους βοηθά και στην ανάλυση των
συνθετικών μορφών της καθόλα ελληνική λαϊκής τέχνης της
ηπειρωτικής Ελλάδας, και αποτελεί το πρώτο βασικό σκαλοπάτι
στην έρευνα και στη μελέτη της εξέλιξης των στοιχείων της
από τους απλοϊκότερους τύπους ίσαμε τους συνθετότερους,
τους πιο εξελιγμένους». Στο πέρασμα των χρόνων ταυτίζεται πλήρως μαζί τους και ανάμεσα σε εκείνη και στους Σαρακατσάνους αναπτύσσεται αμοιβαία εμπιστοσύνη. Η αλήθεια
όμως είναι ότι δυσκολεύτηκε πολύ για να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους.

ΜΑΝΤΖΑΒΙΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
OIKONOMOΛΟΓΟΣ
ΛΟΓΙΣΤΗΣ-ΦΟΡΟΤΕΧΝΙΚΟΣ

Νάντια Μαχά-Μπιζούμη,
Ιστορικός, Δρ. Λαογραφίας
Δημοκριτείου Πανεπιστημίου
Θράκης

Αρχικά, οι Σαρακατσάνες την αντιμετωπίζουν με καχυποψία, καθώς για εκείνες, μια νέα γυναίκα που γυρίζει τα βουνά μόνη με άντρες, καπνίζει και ιππεύει το άλογο σαν άντρας, δεν έχει θέση ανάμεσά τους. «Βγάτε να την διήτε την
παλιοπ’τάνα, πώς καβαλίκηψε!...» φωνάζουν όταν τη βλέπουν
να φτάνει στα τσελιγκάτα, παίρνοντάς την στο κατόπι με τις
πέτρες.
Η Χατζημιχάλη δεν πτοείται. Καταφέρνει να γίνει ένα με
τις Σαρακατσάνες. Τις πλησιάζει με προσοχή, μοιράζεται μαζί
τους όλα εκείνα, τα μικρά και μεγάλα, που συνθέτουν τη δύσκολη καθημερινότητά τους. Ακολουθεί τα κοπάδια το καλοκαίρι
στα βουνά και το χειμώνα στα χειμαδιά, στήνει μαζί τους
τις τέντες, υφαίνει στον αργαλειό, συμμετέχει στις χαρές και
στις λύπες τους, στο γάμο, στη βάφτιση, στο χάρο, στα μνημόσυνα. Καταγράφει και μελετά όλα εκείνα τα στοιχεία που
κυριαρχούν στη ζωή τους, και πώς αυτά, όταν αποτυπώνονται στα κεντίδια των ρούχων τους, μεταμορφώνονται σε δρώσες προσταυτικές δυνάμεις, λειτουργώντας παράλληλα, και
ως αναγνωριστικά σημεία για την κοινωνική και φυσική ηλικία του χρήστη τους.
Αγγίζει την ψυχή τους και στο τέλος, κερδίζει τον απόλυτο σεβασμό τους. Γίνεται η Αγγελική όλων των Σαρακατσάνων. Μαρτυρείται ότι η φωτογραφία της στις σαρακατσάνικες καλύβες βρίσκεται στο εικονοστάσι πλάι στα εικονίσματα, σαν κάτι ιερό. Ακόμη και μετά το θάνατό της, όταν
η κόρη της Έρση επισκέπτεται ένα σαρακατσάνικο τσελιγκάτο κοντά στο Ζαγόρι, κατά την αναφορά της στην εξ αίματος σχέση της με τη Χατζημιχάλη, οι Σαρακατσάνοι με θαυμασμό αναφωνούν: «Αρή, Χατζημιχάλαινα είσαι; Φτου να μην
αβασκαθείς! Μεγάλος άνθρωπος η μάνα σου».
Χρειάστηκε να περάσουν τριάντα ολόκληρα χρόνια σκληρής ερευνητικής δουλειάς μέχρι το 1957, όταν εκδίδεται ο
πρώτος τόμος, με τίτλο Σαρακατσάνοι. Από το υλικό του τόμου διαφαίνεται ότι η πολύχρονη ερευνητική της εργασία δεν
είναι μία απλή καταγραφική δουλειά, αλλά μια διεισδυτική ματιά ενός ερευνητή, που αναζητά απαντήσεις σε πέντε καίρια ερωτήματα: «πού, πότε, πώς, από ποιόν, γιατί;». Για αυτόν ακριβώς το λόγο πιστεύω ότι το έργο Σαρακατσάνοι της
Αγγελικής Χατζημιχάλη αποτελεί σημείο αναφοράς, όπου για
πρώτη φορά η λαογραφία συναντά την ανθρωπολογία, για
μια από κοινού μελέτη του λαϊκού πολιτισμού.
Επιπλέον, με το έργο αυτό η Αγγελική των Σαρακατσάνων, ως ο φύλακας άγγελός τους, κατόρθωσε με μοναδική προσήλωση και αυταπάρνηση να καταγράψει σε δύσκολους καιρούς και να διασώσει σε όλο του το εύρος τον σαρακατσάνικο πολιτισμό, την περίοδο μάλιστα, που εκείνος βρισκόταν ακόμη σε πλήρη λειτουργία.

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Λ. ΒΑΖΟΥΡΑΣ
ΑΡΔΕΥΤΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ
ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ

κιν.: 6948 759 442
ΙΑΣΩΝΟΣ 1Β•Τ.Κ. 37 100
ΑΛΜΥΡΟΣ

Τηλ. & Fax: 24220 26011, Αχιλλέως 78 & Ιάσονος

ΤΗΛ.: 24220 21283•ΚΙΝ.: 6977 283 063

E-mail:roussas1983@yahoo.gr, T.K. 37100, Αλμυρός Μαγνησίας

email: pmantzav@otenet.gr

CMYK

ΒΟΛΟΥ 74 - ΑΛΜΥΡΟΣ
ΤΗΛ. & FAX: 24220 23219•ΚΙΝ.: 6977849408
e-mail: vaz-dim@otenet.gr

6-7_tyrnabos 23/06/2011 12:32 μ.μ. Page 2

7

Επιστημονική Επιτροπή της Π.Ο.Σ.Σ.
Σας παρουσιάζουμε τα βιογραφικά από τα μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων
Ο Νικόλαος Ηλ. Κατσαρός γεννήθηκε στο Αργυροπούλι Τυρνάβου από κτηνοτρόφους γονείς. Τελείωσε τις Γυμνασιακές
του σπουδές στον Τύρναβο και το 1959 αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με άριστα. Ασκησε το
λειτούργημα του δικηγόρου στο Πρωτοδικείο
Λάρισας από το Νοέμβριο του 1961 και προήχθη σε δικηγόρο, παρ'εφέταις και παρ'
Αρείω Πάγω μέχρι τη 1-4-2004 που παραιτήθηκε. Είναι έγγαμος με τη Μαρία Εξάρχου
και έχει δύο κόρες. Υπήρξε μέλος του Δ.Σ.
του Δικηγορικού Συλλόγου Λάρισας (1975-1981), μέλος του Δ.Σ. της Τράπεζας Επενδύσεων (1978- 1981) καθώς επίσης, και Πρόεδρος πολλών
συλλόγων. Από το 1974 είναι μέλος της ΝΔ και χρημάτισε μέλος και
Γενικός Γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής Λάρισας. Υπήρξε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΝΔ
επί πολλά χρόνια.
Συνέγραψε το γλωσσολογικό έργο 'Αρχαιολογικές ρίζες του Σαρακατσιάνικου λόγου, σε Α' και Β' μέρος, που αποδεικνύει την αρχαιοελληνική καταγωγή αυτού του ελληνικού φύλου. Έχει γράψει πολλά άρθρα στον περιοδικό και ημερήσιο τύπο πολιτικού, νομικού και κοινωνικού περιεχομένου.

Και τούτο το μασλάτ είναι
για τον χωριανό μ’ τον Κώστα
Δεν τα κατάφερε να τελειώσ το σχολείο, τα παράτησε στη πέμπτ κι έγινε τσοπανάκος από μικρός. Ήρθε ο καιρός να πάει φαντάρος, τι να κάμ,
ζορίστηκε λίγο. Παρουσιάστηκε στην Καλαμάτα. Άρχισε η εκπαίδευση στο
στρατόπεδο αλλά του Κώστα το μυαλό ήταν στα πρότα. Ότι λέγαν οι εκπαιδευτές δεν τ' άρπαζε αμέσως. Μια μέρα τς μίλαγε ο λοχαγός και ρωτάει τον Κώστα «Για πές μίας ρέ Κώστα τι σημαίνει πατρίς;»
«Δεν ξέρω κυρ λοχαγέ »λέει ο Κώστας.
«Ποιος ξερ να μας πεί;» λέει ο λοχαγός.
Σηκώνει το χέρι ένας φαντάρος!
«Για πές μας εσύ ρε Γιώργο, ξέρς;»
Κι' αρχίζ α Γιώργος «Πατρίς σημαίνει η μάνα μας, ο πατέρας μας, τα
χωριά μας, τα σπίτια μας,...»
«Για πές μας τώρα κι εσύ ρε Κώστα τι σημαίνει πάτρίς;»
«Πατρίς σημαίνει κύρ λοχαγέ» λέει ο Κώστας «η μάνα τ'Γιώργου, ο πατέρας τ' Γιώργου, τα χωριά τ' Γιώργου, τα σπίτια τ' Γιώργου...»
«Μπράβο είσαι γνήσιος πατριότης» λέει ο λοχαγός.
Πέρασε ο καιρός και απολύθκε ο Κώστας, ήρθε ο καιρός για παντρειά,
ήταν όμως δύσκολο να βρει νύφ. «Μη σε νιάζ» τ' λέει μια θεία τ που ταν
προξενήτρα «θα πάρς τ' καλύτερη μη βιάζεσαι». Μετά από λίγο καιρό του
κάνε ένα προξενιό από ένα διπλανό χωριό. Όταν ανταμώθκαν οι συμπεθέρ η θειά έκατσε δίπλα απ' τον Κώστα. Του 'χέ πεί να πιάς τη κβέντα
στη νύφ, είχε περάς όμως η ώρα κι ο Κώστας δε τσ'έκρενε. Τον σκουντάει ή θειά τ' «Άι πετς τΐπουτα»
Τότε ρωτάέι ο Κώστας τη νύφ «Το τρως το τυρί;».
«Οχι!» του λέει η νύφ.
Δε ματά τσ' έκρινε & Μετά! από Λίγο τον μάτα σκουντάει η θειά τ'και
ματά ρωτάει «0 αδελφός το τρώει;» «Δεν εχω αδερφο.» λέει η νυφ.
Μετά από λίγο τον ματασκουνταει η θειά και ματα ρωτάει ο Κώστας «Άμα
είχες αδερφό θα το τρώγε το τυρί;»
ΚΟΥΤΣΟΥΜΠΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ
ΤΣΟΥΚΑΛΑΔΕΣ ΒΟΙΩΤΙΑΣ

O Γαρούφας Δημήτριος Γεννήθηκε την
13-3-1951 στην Αμφίπολη Σερρών. Σπούδασε νομικά στην Νομική Σχολή του ΑΠΘ, παρακολούθησε το μεταπτυχιακό τμήμα Ποινικής Επιστήμης
της ίδιας σχολής και δικηγορεί στην Θεσσαλονίκη από το 1979. Είναι έγγαμος, πατέρας δυο
κοριτσιών.
Εκλέγεται μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου
του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης από
το 1993 (όπου διετέλεσε πρόεδρος η μέλος των
επιτροπών του "ανθρωπίνων δικαιωμάτων"
"εθνικών θεμάτων" και προσφοράς "νομικής βοήθειας σε κακοποιημένες γυναίκες"), από τον Μάρτιο του 2002 μέχρι τον
Μάρτιο του 2005 ήταν Α΄ Αντιπρόεδρος ενώ στις εκλογές του Φεβρουαρίου του 2005 εκλέχθηκε πρόεδρος αυτού για την τριετία 2005-2008. Το
2001 ίδρυσε την συνδικαλιστική παράταξη "Δικηγορική Πρωτοπορία" στην
οποία είναι πρόεδρος της Συντ. Επιτροπής και επικεφαλής αυτής εκλέχθηκε πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης στις εκλογές Φεβρουαρίου-Μαρτίου 2005, με ποσοστό 55,97%.
Είναι ιδρυτικό μέλος και επιστημονικός σύμβουλος του Μουσείου των Σαρακατσάνων που εδρεύει στις Σέρρες.
Είναι μέλος της επιτροπής διάδοσης της Ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού που συνεστήθη το 1994 από το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.
Είναι μέλος του επιστημονικού συμβουλίου εθνικής και θρησκευτικής πολιτικής του «Ιδρύματος Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού», ενώ διετέλεσε την περίοδο 1990-93 μέλος του Δ.Σ του Γενικού Περιφερειακού Νοσοκομείου Θεσ/νίκης «Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ» και την περίοδο 1995-1998 μέλος του Δ.Σ της Δημοτικής Εταιρίας Πληροφόρησης του Δήμου Θεσ/νίκης.
Είναι εκπρόσωπος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσ/νίκης στην συμβουλευτική επιτροπή του «Κέντρου μελέτης και ανάπτυξης του Ελληνικού πολιτισμού της Μαύρης Θάλασσας», εταίρος της «Εταιρίας Μακεδονικών Σπουδών», μέλος του Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα ενώ διετέλεσε Γεν. Γραμματέας της Ομοσπονδίας συλλόγων Σαρακατσάνων και είναι μέλος της επιστημονικής επιτροπής του περιοδικού «φιλελεύθερη ΕΜΦΑΣΗ» που εκδίδεται
από το Ινστιτούτο Δημοκρατίας Κ.ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ.
Στα πλαίσια της προσπάθειας δημιουργίας της «Ένωσης Βαλκανικών Δικηγορικών Συλλόγων» έχει επισκεφθεί κατ’ επανάληψη όλες τις Βαλκανικές χώρες, ενώ έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με τα προβλήματα και την οργάνωση των Ελληνικής καταγωγής πληθυσμών που ζουν στις Βαλκανικές
χώρες και κυρίως με την οργάνωση των Ελλήνων Σαρακατσάνων που ζουν
στην Βουλγαρία συμβάλλοντας στην δημιουργία και λειτουργία 18 πολιτιστικών συλλόγων σε ισάριθμες Βουλγαρικές πόλεις.
Για τα ίδια θέματα έλαβε μέρος σε ημερίδες και συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό με εισηγήσεις ή ανακοινώσεις του.
Έχουν εκδοθεί τέσσερα βιβλία του:
•Ο «Λαϊκός μας πολιτισμός» το 1980
•Η «Σαρακατσάνικη παράδοση» (εκδοτ. οίκος Αφων ΚυριακίδηΘεσ/νίκη 1982,και β΄έκδοση το 1999).
•Το μοναδικό στην βιβλιογραφία με τίτλο «Οι Σαρακατσάνοι ομογενείς
μας στην Βουλγαρία και την περιοχή Σκοπίων» (εκδοτ. οίκος Αφων
Κυριακίδη- Θεσ/νίκη 1992)
•«Όραμα και στρατηγική για τον Ελληνισμό στα Βαλκάνια» (εκδόσεις ΚΥΡΟΜΑΝΟΣ-Θεσ/νίκη 1996)
Για την εθνική και κοινωνική του προσφορά έχει τιμηθεί με αργυρό μετάλλιο το 1995 από τους Ροταριανούς ομίλους Θεσσαλονίκης και με τιμητική διάκριση από την «Ομοσπονδία πολιτιστικών συλλόγων Σαρακατσάνων
Βουλγαρίας» το 1996.

Ο Χρήστος Τσακούμης γεννήθηκε το
1948 στον "Άγιο 'Αντώνιο
Θεσσαλονίκης. Σπούδασε
στο μικρό Πολυτεχνείο,
στη Σχολή υπομηχανικών
'Ηλεκτρολόγων και το
1971 προσελήφθη στην
ΕΡΤ τότε ΕΪΡ- και ανήκε
στην ομάδα των τεχνικών
οι οποίοι οργάνωσαν
εκείνη την περίοδο το
τμήμα των εξωτερικών μεταδόσεων της τηλεόρασης,
και συμμετείχε στην οργάνωση πολλών και μεγάλων
πολιτικών- πολιτιστικών και αθλητικών μεταδόσεων.
Το 1987 αποφοίτησε από την ανωτέρα σχολή εικονοληπτών φωτογράφων (της Σχολής Σταυράκου) ως
διευθυντής φωτογραφίας.
Ή ενασχόληση του με την ερευνά, την μελέτη και
καταγραφή των δημοτικών τραγουδιών ξεκίνησε το
1975 με επιτόπιες καταγραφές σε όλη την Ελλάδα
κάνοντας πράξη εκείνο πού πάντα έλεγε στους μαθητές του ό αείμνηστος δάσκαλος Σίμων Καρράς ότι:
«Δε θα σταματήσετε ποτέ την έρευνα και την καταγραφή». Διαθέτει σήμερα μία σπάνια συλλογή από δημοτικά τραγούδια, τραγουδισμένα από όλους τους λαϊκούς τραγουδιστές, και οργανικούς σκοπούς από
όλους τους μεγάλους μουσικούς της παραδοσιακής
μουσικής της Ελλάδος.
To 1994 ξεκίνησε με την 'Αναστασία Μόσχου μία
εκπομπή στον ραδιοφωνικό σταθμό της Εκκλησίας της
Ελλάδας με τον τίτλο «Σαρακατσάνικη Παράδοση» ή
οποία κράτησε 5 χρόνια με αρωγό τον πανελλαδικό σύλλογο Σαρακατσαναίων 'Αττικής -Πειραιώς «Ή
ελληνική λεβεντιά». Πρόεδρος τότε του συλλόγου ήταν
ο Γεώργιος Σπαθούλας, οι προσπάθειες του οποίου
ήταν πολύ σημαντικές για να ξεκινήσει εκείνη ή εκπομπή και την περίοδο του 1995 - 1999 διετέλεσε
μέλος του Δ. Σ. και αντιπρόεδρος του συλλόγου.
Το 1999 μέχρι τον 'Οκτώβριο του 2006 επιμελούνταν και παρουσίαζε την εκπομπή «Μουσική παράδοση», μία εκπομπή ή οποία θα μπορούσε να αποτελέσει μάθημα στο τμήμα λαογραφίας του πανεπιστημίου 'Αθηνών, όπως καταγράφηκε από τα μηνύματα. Ό συγγραφέας Κώστας Στασινός 'έλεγε «ότι
δεν γνωρίζω άλλη ραδιοφωνική εκπομπή ή οποία να
δίνει τόσο σημαντικά μηνύματα στο λαό μας για τις
αξίες της ελληνορθόδοξης παράδοσης μας». Την ίδια
αύτη περίοδο οργάνωσε πολλές τηλεοπτικές εκπομπές στην κρατική τηλεόραση για την μουσική παράδοση του τόπου μας, όπως: «Οι Σαρακατσαναίοι στο
πέρασμα του χρόνου»- «Ζαγοροχώρια, τόπος μνήμης
και παράδοσης» κ.α. Είναι νυμφευμένος με την 'Αναστασία, καθηγήτρια φιλόλογο. Απέκτησε δυο παιδιά,
τον Κωνσταντίνο και τον Λάμπρο και στόχος του είναι ή διατήρηση και ή διάδοση της μουσικής παράδοσης της πατρίδας μας.

Το ίδρυμα "ΣΤΕΓΗ" θα φιλοξενείται φέτος στο ετήσιο αντάμωμα των Σαρακατσαναίων στο Περτούλι, εκθέτοντας έργα των παιδιών με ειδικές ανάγκες που φιλοξενεί.
CMYK

8_tyrnabos 23/06/2011 12:33 μ.μ. Page 1

8•

22ο Πανελλήνιο Οργανωτικό Συνέδριο
Οι εισηγήσεις του Συνεδρίου
Σύλλογος Σαρακατσαναίων Νομού Θεσσαλονίκης «Η ΕΝΩΣΗ»
«Μια Σύγχρονη Ομοσπονδία με όραμα για το Μέλλον»
Εισηγητής: Μουτσιάνας Α. Γεώργιος, Γεν. Γραμματέας
πό την θέση του Γενικού
Γραμματέα του Συλλόγου
Σαρακατσαναίων Νομού
Θεσσαλονίκης «Η ΕΝΩΣΗ» σας
καλώς ορίζουμε κι εμείς με την
σειρά μας στην Θεσσαλονίκη. Στα
πλαίσια του Οργανωτικού
Συνεδρίου, δίνεται η ευκαιρία σε
όλους εμάς που ασχολούμαστε με
τους Συλλόγους να γνωριστούμε,
να συζητήσουμε, να ανταλλάξουμε
απόψεις και να κάνουμε έναν
γόνιμο διάλογο για το Μέλλον των
Συλλόγων Σαρακατσαναίων, για το
Μέλλον της Ομοσπονδία μας. Την
εποχή της κρίσης των θεσμών και
των αξιών είναι αναγκαίο να
διαμορφώσουμε όλοι μαζί μια
Σύγχρονη Ομοσπονδία που θα
ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του
σύγχρονου περιβάλλοντος στο
οποίο δραστηριοποιούμαστε.

Α

Μια Σύγχρονη Ομοσπονδία που θα αποτελεί
υπόδειγμα λειτουργίας, αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες που θα ενθαρρύνουν όλους τους
Συλλόγους και παράλληλα μια Ομοσπονδία που
θα στέκεται αρωγός, συμπαραστάτης αλλά και
σύμβουλος στις δραστηριότητες των Συλλόγων.
Θέλω να γίνει ξεκάθαρο ότι μια Σύγχρονη Ομοσπονδία Συλλόγων Σαρακατσάνων δεν ξεχνάει, δεν απορρίπτει, δεν διαγράφει την πολυετή ιστορία της, το παρελθόν της και την τριακονταετή πορεία της. Αντιθέτως, με γνώμονα
εκείνα τα στοιχεία που μας οδήγησαν στην αναγνώριση, την καταξίωση και την άνθιση οφείλουμε να στρέψουμε το βλέμμα μας στο Μέλλον και να δημιουργήσουμε από τώρα τα εφόδια που θα μας βοηθήσουν να σταθούμε με
υπερηφάνεια στις προκλήσεις της επόμενης
ημέρας.
Κυρίες και κύριοι,
Η διαμόρφωση μιας σύγχρονης Ομοσπονδίας
σε μια εποχή διαφορετική από αυτή που βιώσαμε ως τώρα, πραγματοποιείται μόνο αν
υπάρξει δράση. Και για να υπάρξει δράση, πρέπει να υπάρξουν δυνάμεις που θα ενεργοποιηθούν! Οι Σύλλογοι Σαρακατσάνων διαθέτουν
αυτή τη συνισταμένη δυνάμεων που δεν είναι
άλλη από την ζωντανή Νεολαία μας! Δυνάμεις
υγιείς και παραγωγικές που οραματίζονται με
έναν πιο μοντέρνο τρόπο σκέψης το Δευτεροβάθμιο Όργανο μας. Δυνάμεις ωστόσο που
πρέπει να απελευθερώνονται, να αυξάνονται και
να πολλαπλασιάζονται ώστε να υπερνικούν την
αντίδραση και την τριβή. Δυνάμεις που πρέπει
να αναπτύσσονται σε ένα θεσμοθετημένο πλαίσιο λειτουργίας που θα διέπεται από συγκεκριμένους κανόνες. Γιατί ,κυρίες και κύριοι,
μόνο όταν θεσμοθετείται κάτι παράγει αποτελέσματα, αντέχει και επιβιώνει στο πέρασμα
των χρόνων. Την δεδομένη χρονική συγκυρία,
είναι αναγκαίο, λοιπόν, να φέρουμε την Σαρακατσάνικη Νεολαία μέσα στους Συλλόγους,
να της δώσουμε κίνητρα ενασχόλησης και να
καταστήσουμε σαφές ότι εμείς οι Νέοι είμαστε οι συνεχιστές των Συλλόγων μας και της
παράδοσης μας.
Η εισήγηση κινείται σε 3 θεματικούς άξονες, οι οποίοι διαμορφώθηκαν κυρίως από τις

εμπειρίες που έχω αποκομίσει λόγω της ενασχόλησης μου με τον Σύλλογο Σαρακατσάνων
Νομού Θεσσαλονίκης. Ταυτόχρονα απηχούν τις
απόψεις ενός νέου ανθρώπου που του δημιουργείται η ανάγκη για μια Σύγχρονη Ομοσπονδία με όραμα για το Μέλλον. Ουσιαστικά
αποτελούν μια συμπυκνωμένη συμπερασματολογία που την μετατρέψαμε σε δέσμη προτάσεων προς την Π.Ο.Σ.Σ. Στόχος είναι η υιοθέτηση και εφαρμογή των προτάσεων αυτών
έτσι ώστε να βελτιωθεί και να εκσυγχρονιστεί
η λειτουργία της Ομοσπονδίας. Θα ήθελα να
τονίσω με έμφαση, ότι οι προτάσεις στο σύνολο τους διακρίνονται από ένα βασικό χαρακτηριστικό γνώρισμα: είναι άμεσα υλοποιήσιμες, εφαρμόσιμες και κινούνται στη σφαίρα του εφικτού. Επιπλέον είναι χρήσιμο να υπογραμμίσουμε, ότι το οικονομικό κόστος υλοποίησης βρίσκεται σε λογικά επίπεδα, δεδομένου ότι λόγω της οικονομικής κρίσης οι κρατικές επιχορηγήσεις προς τους Συλλόγους είναι σχεδόν μηδαμινές. Πριν περάσω στην ανάλυση του πρώτου άξονα, θα ήθελα να σας πω
ότι αν πριν από κάποια χρόνια οι συγκεκριμένες προτάσεις θεωρούνταν πρωτοποριακές,
τώρα απλά επιβάλλεται να πραγματοποιηθούν.
Ο πρώτος άξονας περιλαμβάνει προτάσεις
ως προς την οργάνωση της Ομοσπονδίας.
Ακρογωνιαίος λίθος στην αποδοτική λειτουργία της Ομοσπονδίας, είναι η οργανωτική της
δομή. Είναι χρήσιμο να υπάρξει εκσυγχρονισμός του οργανωτικού σχήματος που θα περιλαμβάνει συγκεκριμένη στοχοθεσία και συγκεκριμένες λειτουργίες που θα καλύπτουν
υπάρχοντα κενά. Φυσικά η ανανέωση της Διοικητικής Δομής της Ομοσπονδίας, την οποία
θα πρέπει να αρχίσουμε να επεξεργαζόμαστε,
θα πρέπει να αναλυθεί με πιο διεξοδικό τρόπο και πάντα με χρονοδιάγραμμα μετάβασης
έτσι ώστε να δημιουργηθεί μία Σύγχρονη, Ανανεωμένη και Αποτελεσματικότερη Δομή. Έχουμε στη διάθεση μας συγκεκριμένες και ολοκληρωμένες προτάσεις αναδιαμόρφωσης της
οργανωτικής δομής της Ομοσπονδίας που περιλαμβάνει εναλλακτικά οργανογράμματα που
περιγράφουν το σύνολο των λειτουργιών και
των διαδικασιών της Ομοσπονδίας.
Θέτοντας ως μια από τις βασικές προτεραιότητες να έλθουν οι νέοι κοντά στους Συλλόγους μας, θεωρούμε αναγκαία την θεσμοθέτηση Επιτροπής Νεολαίας & Νέων Τεχνολογιών. Πιο συγκεκριμένα, η Επιτροπή θα αποτελείται από Νέους Σαρακατσάνους έως και 33
ετών. Η συγκεκριμένη πρόταση, μάλιστα, μπορεί να εφαρμοστεί σε επίπεδο-συλλόγου όπου
κάθε σύλλογος έχοντας δημιουργήσει τη δική
του επιτροπή Νεολαίας θα μπορεί να τροφοδοτεί –σε επίπεδο-ομοσπονδίας πλέον- την Επιτροπής Νεολαίας & Νέων Τεχνολογιών. Οι αρμοδιότητες της Επιτροπής θα είναι οι Νέες Τεχνολογίες, η προβολή και η οργάνωση της Ομοσπονδίας στο Διαδίκτυο, στο Internet. Την εποχή που οι νέοι άνθρωποι ασχολούνται με το
Internet,θα πρέπει κάποια Σαρακατσανόπουλα
να ασχοληθούν με την προβολή της Ομοσπονδίας μας και του Σαρακατσάνικου στοιχείου
στο Internet ώστε να προσεγγίσουμε την Σαρακατσάνικη Νεολαία. Μέσω της προβολής της
Σαρακατσάνικης Παράδοσης στο διαδίκτυο γίνεται ουσιαστικά και η μεταλαμπάδευση στις

επόμενες γενιές. Ενημερωτικά σας αναφέρω,
ότι ήδη από πρωτοβουλίες ιδιωτών αλλά και
ορισμένων Συλλόγων γίνεται πολύ καλή δουλειά. Μια περιήγηση στο Internet αρκεί για να
συναντήσει κάποιος πληθώρα παλαιών φωτογραφιών, video και τραγουδιών. Ας αναλογιστούμε πόσο καλύτερη δουλειά μπορεί να γίνει αν η Ομοσπονδία μέσω της Επιτροπής Νεολαίας & Νέων Τεχνολογιών αναλάβει συντονισμένα και οργανωμένα τη δράση αυτή. Φυσικά, η δημιουργία της συγκεκριμένης επιτροπής
θα υπηρετεί ακόμη έναν σκοπό: Η ενασχόληση των Νέων με την Ομοσπονδία μέσω της
Επιτροπής θα έχει ως αποτέλεσμα την γνωριμία τους με το πώς λειτουργεί το Δευτεροβάθμιο Όργανο των Συλλόγων, ουσιαστικά θα
δημιουργήσουμε ένα φυτώριο νέων ανθρώπων
οι οποίοι μετά από κάποια χρόνια θα είναι
πραγματικά έτοιμοι διοικήσουν την Ομοσπονδία.
Επίσης στα πλαίσια του πρώτου άξονα που
περιλαμβάνει οργανωτικής φύσης ζητήματα, προτείνουμε τη θεσμοθέτηση Αρχής Απόδημων Σαρακατσάνων. Θεωρούμε ότι επειδή πρόκειται
για ένα ιδιαίτερα σημαντικό και ευαίσθητο θέμα,
επιβάλλεται η θεσμοθέτηση της εν λόγω Αρχής η οποία θα αποτελείται από Σαρακατσάνους που έχουν ασχοληθεί, έχουν ερευνήσει
για την οργάνωση των αδελφών Σαρακατσάνων που ζουν στο εξωτερικό, και γνωρίζουν
τις ιδιαιτερότητες που υπάρχουν. Ταυτόχρονα,
η θεσμοθέτηση της Αρχής Απόδημων Σαρακατσάνων θα δώσει ιδιαίτερη βαρύτητα σε όλες
τις πτυχές του θέματος και θα αποδείξουμε για
ακόμη μια φορά έμπρακτα την ευαισθησία μας
για το δικό μας κομμάτι του Ελληνισμού που
βρίσκεται εκτός συνόρων. Και, κυρίες και κύριοι, όταν λέμε εκτός συνόρων εννοούμε και
τους Σαρακατσάνους που βρίσκονται στην Αμερική, την Αυστραλία την Γερμανία αλλά και σε
άλλες χώρες και για τους οποίους ποτέ δεν
επιδείξαμε την δέουσα επιμέλεια για σύναψη
και διατήρηση σχέσεων.
Επιπροσθέτως, θεωρούμε απαραίτητη την συμμετοχή του Συλλόγου Νομού Έβρου και Ελευθερίου-Κορδελιού στην Επιτροπή λόγω των ιδιαίτερων σχέσεων που έχουν αναπτύξει με τους
Συλλόγους και τους Σαρακατσάνους στην Βουλγαρία και στα Σκόπια. Στις αρμοδιότητες της
Αρχής θα συμπεριλαμβάνεται η ενασχόληση με
την οργάνωση των απόδημων Σαρακατσάνων
όπου κι αν βρίσκονται, με την μεταφορά σ’
αυτούς εμπειρίας και τεχνογνωσίας. Στους ήδη
οργανωμένους Συλλόγους και την Ομοσπονδία
στην Βουλγαρία επιβάλλεται η επαναδραστηριοποίηση της ΠΟΣΣ με απώτερο στόχο να δημιουργηθεί καλύτερος, πιο συντονισμένος και
συστηματικός δίαυλος επικοινωνίας με σκοπό την καταγραφή και την λύση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι Σαρακατσάνοι. Επιπλέον, στις λειτουργίες της Αρχής Απόδημων Σαρακατσάνων προτείνεται η επιστημονική συνεργασία με το Συμβούλιο Απόδημου
Ελληνισμού που έχει ως έδρα τη Θεσσαλονίκη. Η Ομοσπονδία αφού θα ενημερώνεται από
την Αρχή Απόδημων Σαρακατσάνων θα πρέπει
να έρχεται σε επαφή με το κράτος, το Υπουργείο Εξωτερικών, το Υπουργείο Παιδείας και
όλους τους σχετικούς φορείς και να ασκεί πιέσεις για να έχουμε καλύτερο αποτέλεσμα και
να βοηθάμε πραγματικά τους αδελφούς Σα-

ρακατσάνους. Θέλω να υπογραμμίσω ότι η τόσο
Επιτροπή Νεολαίας & Νέων Τεχνολογιών όσο
και η Αρχή Απόδημων Σαρακατσάνων θα εποπτεύονται και θα ελέγχονται από το Διοικητικό Συμβούλιο της Ομοσπονδίας.
Ακόμα μία πρόταση που την θεωρούμε πολύ
σημαντική και θα συντελέσει καθοριστικά στη
βελτίωση της λειτουργίας της Ομοσπονδίας και
των Συλλόγων είναι η διοργάνωση Συνδιάσκεψης Προέδρων και Διοικητικών Συμβουλίων
των Συλλόγων, όπως έχουν πραγματοποιηθεί
και στο παρελθόν. Βασικός στόχος της Συνδιάσκεψης θα είναι ανταλλαγή προτάσεων και
απόψεων σε θέματα οργανωτικής και λειτουργικής φύσης. Οι συμμετέχοντες θα έχουν
την ευκαιρία να συζητήσουν θέματα και προβλήματα που αντιμετωπίζουν στους Συλλόγους
τους και να βρίσκουν κοινές λύσεις. Μέσω της
Συνδιάσκεψης Προέδρων και Διοικητικών Συμβουλίων θα δίνεται και η δυνατότητα σε ανθρώπους που συμμετέχουν για πρώτη φορά στη
διοίκηση των Συλλόγων να αποκτούν εμπειρία
και να βλέπουν τον τρόπο λειτουργίας των άλλων Συλλόγων. Επίσης θα μπορούν να διαμορφώνουν ένα γενικότερο συντονισμένο πλαίσιο δραστηριότητας των Συλλόγων.
Ιδιαίτερα σημαντική πρόταση μας είναι η Πανελλήνια Συνδιάσκεψη Νέων και Νεολαίας.
Έχουν περάσει πολλά χρόνια από την τελευταία Συνδιάσκεψη Νέων. Προτείνουμε την διοργάνωση της Συνδιάσκεψης κατά την οποία η
Σαρακατσάνικη Νεολαία θα έχει την ευκαιρία
να ανταλλάξει απόψεις και προβληματισμούς
σε επίκαιρα θέματα που τους αφορούν αλλά
και σε θέματα παράδοσης και πολιτιστικής κληρονομιάς. Επίσης, η ανάπτυξη θεμάτων από ακαδημαϊκούς και από ειδικούς σε σύγχρονα θέματα θα αποφέρουν θετικά αποτελέσματα. Στα
πλαίσια της Πανελλήνιας Συνδιάσκεψης Νέων
και Νεολαίας προτείνεται η αποστολή αντιπροσωπείας νέων από κάθε Σύλλογο.
Τελευταίο στοιχείο του άξονα που περιλαμβάνει τις «Προτάσεις Οργανωτικού», το οποίο
αναφέρεται στην οικονομική ελάφρυνση του
Συλλόγου ο οποίος έχει την διάθεση και την
θέληση να αναλάβει την διοργάνωση εκδήλωσης την Ομοσπονδίας μας. Μας είναι γνωστό ότι πέρα από την διοργάνωση του Πανελλήνιου Ανταμώματος η Ομοσπονδία οργανώνει το Οργανωτικό Συνέδριο, τις Συνδιασκέψεις, την Αναπαράσταση Εθίμου κ.τ.λ. τα
οποία μετά από προτάσεις αναλαμβάνουν να
τα διοργανώσουν οι Σύλλογοι. Στην εποχή που
βιώνουμε την οικονομική κρίση είναι δύσκολο για οποιοδήποτε Σύλλογο να αναλάβει την
πλήρη κάλυψη των εξόδων κάποιας εκδήλωσης Πανελλαδικής εμβέλειας. Γι’ αυτόν τον
λόγο προτείνουμε ο Διοργανωτής Σύλλογος να
μην επιβαρύνεται με το κόστος διαμονής των
συμμετεχόντων, δηλαδή να μην επωμίζεται το
κόστος διανυκτέρευσης στο ξενοδοχείο. Θεωρούμε ότι ο κάθε Σύλλογος έχει την δυνατότητα να καλύψει τα έξοδα ξενοδοχείου για
την αντιπροσωπεία του από το να τα καλύπτει
ο Διοργανωτής Σύλλογος για όλες τις αντιπροσωπείες των Συλλόγων. Φυσικά, ο Διοργανωτής Σύλλογος θα αναλαμβάνει την υποχρέωση για την σύναψη συμφωνίας με ξενοδοχείο της πόλης για την καλύτερη εξυπηρέτηση των Συλλόγων. Η πρόταση μας ολο-

8_tyrnabos 23/06/2011 12:33 μ.μ. Page 2

9

Συλλόγων Σαρακατσαναίων
Οι εισηγήσεις του Συνεδρίου
Σύλλογος Σαρακατσαναίων Νομού Θεσσαλονίκης «Η ΕΝΩΣΗ»
«Μια Σύγχρονη Ομοσπονδία με όραμα για το Μέλλον»
Εισηγητής: Μουτσιάνας Α. Γεώργιος, Γεν. Γραμματέας
κληρώνεται με την απαλλαγή του Διοργανωτή
Συλλόγου από την ετήσια συνδρομή προς την
Ομοσπονδία για το έτος που διοργάνωσε την
εκδήλωση. Πιστεύουμε ότι με αυτόν τον τρόπο θα αναζωογονηθεί το ενδιαφέρον και η θέληση των Συλλόγων για να αναλάβουν την διοργάνωση εκδήλωσης.
Ο δεύτερος άξονας που θα αναλύσουμε είναι οι προτάσεις για νέες εκδηλώσεις και την
δημιουργία ενός νέου θεσμού. Μετά από 30
χρόνια ζωής της Ομοσπονδίας έχουμε αποκτήσει την εμπειρία και την τεχνογνωσία στην
διοργάνωση εκδηλώσεων. Όλα τα Διοικητικά
Συμβούλια της Ομοσπονδίας βοήθησαν στην
ανάδειξη του Σαρακατσάνικου στοιχείου και
έχουν προσθέσει το δικό τους λιθαράκι στο
ψηφιδωτό της πετυχημένης πορείας. Η πολυετής
πετυχημένη διοργάνωση του Πανελλήνιου Ανταμώματος στο Περτούλι, η κατασκευή του αγάλματος του Κατσαντώνη στα Γιάννενα, η διοργάνωση του 1ου Συνεδρίου Σαρακατσαναίων Ελλάδος και Διασποράς στην Αθήνα, το αρχείο
της εφημερίδας μας «ΗΧΩ των Σαρακατσάνων»,
η γενέθλια εκδήλωση για τα 20 χρόνια της
Ομοσπονδίας, η διοργάνωση του 2ου Συνεδρίου
Σαρακατσαναίων Ελλάδος και Διασποράς στην
Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις βιβλίων και ταινιών
με έθιμα αποτελούν χαρακτηριστικά λαμπρά παραδείγματα συλλογικής προσπάθειας που γεμίζουν με αισιοδοξία αλλά και ευθύνες όλους
εμάς που υπηρετούμε την Ομοσπονδία καλούμαστε να συνεχίσουμε να προβάλουμε στην
κοινωνία μας την Σαρακατσάνικη Παράδοση.
Μετά από τα τριάντα χρόνια διοργάνωσης του
Πανελλήνιου Ανταμώματος Σαρακατσαναίων
στο Περτούλι Τρικάλων, ένας θεσμός ο οποίος μέσα από αυτά τα χρόνια έχει κριθεί επιτυχημένος είναι καιρός για να διοργανώσουμε μια εκδήλωση σε κλειστό χώρο. Η Ομοσπονδία έχει αποκτήσει μεγάλη εμπειρία και
έχει την ικανότητα για την διοργάνωση εκδήλωσης. Φέτος συμπληρώνονται 30 χρόνια ζωής
της Π.Ο.Σ.Σ. και προτείνουμε στο Διοικητικό Συμβούλιο την διοργάνωση γενέθλιας εκδήλωσης
η οποία θα αποτελέσει την αρχή εκκίνησης για
την εκδήλωση κλειστού τύπου. Είμαστε βέβαιοι
ότι μια γενέθλια κεντρική εκδήλωση για τα 30
χρόνια λειτουργίας της Ομοσπονδίας θα γνωρίσει μεγάλη επιτυχία. Πολλοί πολιτιστικοί φορείς διοργανώνουν εκδηλώσεις σε κλειστούς
χώρους όπως οι Ηπειρώτες με την Πίτα του
Ηπειρώτη, οι Βλάχοι, οι Πόντιοι με αυτόν τον
τρόπο μπορούμε κι εμείς οι Σαρακατσάνοι να
διοργανώσουμε μια εκδήλωση που μέσα από
το πέρασμα των χρόνων θα γίνει ένας πετυχημένος θεσμός. Επιπροσθέτως σας ενημερώνουμε ότι η συγκεκριμένη κλειστή εκδήλωση
που θα διοργανώνεται κάθε χρόνο με κατάλληλες ενέργειες μπορεί να ενταχθεί στην γιορτή των Δημητρίων που διοργανώνει ο Δήμος
Θεσσαλονίκης σε ετήσια βάση, το οποίο θα είναι θετικό στοιχείο διότι θα καλύπτεται κάποιο
μέρος των εξόδων της εκδήλωσης από τον
Δήμο.
Όπως γνωρίζουμε στην Θεσσαλονίκη κατασκευάζεται Μετρό. Θεωρούμε μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία η Ομοσπονδία με άμεση συνεργασία με τους Συλλόγους της Θεσσαλονίκης να προβούν στις κατάλληλες ενέργειες
ώστε να ονομαστεί μια στάση του Μετρό «ΚΑ-

ΤΣΑΝΤΩΝΗΣ», ενδεχομένως να γίνει και μια
προτομή, ώστε να γνωρίσουν όλοι τον Σαρακατσάνο Προεπαναστατικό Ήρωα τον οποίο τον
είχαν ανακηρύξει Γενικόν Αρχηγόν κλεφτών και
αρματολών, απάσης της Ελλάδος, ο Κολοκοτρώνης, ο Καποδίστριας, ο Καραϊσκάκης κι άλλοι ήρωες του 1821.
Η επόμενη πρόταση είναι η κατασκευή του
Παραδοσιακού Οικισμού στο οικόπεδο του Ιδρύματος Σαρακατσάνικων Μελετών. Στηριζόμενοι
στην απόφαση της έκτακτης Γενικής Συνέλευσης τον Νοέμβριο του 2004 για το Ίδρυμα εκτός των άλλων είχε αποφασιστεί η κατασκευή παραδοσιακού οικισμού. Είναι μια καλή
αρχή για να ξεκινήσουμε να υλοποιούμε μέρος της ιδέας του Ιδρύματος.
Συνεχίζοντας με τις προτάσεις μας, αναφέρουμε ότι τα τηλεοπτικά κανάλια έχουν εκπομπές οι οποίες ασχολούνται με την προβολή της παράδοσης. Θεωρούμε σημαντικό να πετύχουμε την προβολή του Πανελλήνιου Ανταμώματος Σαρακατσαναίων στο Περτούλι Τρικάλων μέσω κάποιας εκπομπής αφού αποτελεί την κορυφαία εκδήλωση μας που προβάλει την πλούσια Σαρακατσάνικη Παράδοση. Στόχος της συγκεκριμένης κίνησης θα είναι η περαιτέρω προβολή του Σαρακατσάνικου Στοιχείου
στην ελληνική κοινωνία.
Ο τρίτος άξονας των προτάσεων μας είναι
η προβολή και η οργάνωση της Π.Ο.Σ.Σ. στο
Internet. Την εποχή της ηλεκτρονικής ψηφιοποίησης, την εποχή του Internet απαιτείται να
υπάρξει μια συντονισμένη προσπάθεια. Βεβαίως στο παρελθόν έχουν ασχοληθεί κι άλλοι
με την προβολή στο Internet αλλά νομίζουμε
ότι τώρα πια επιβάλλεται να εφαρμοστεί ένα
οργανωμένο σχέδιο όπως προαναφέραμε και
σε προηγούμενη πρόταση. Είναι γνωστό ότι οι
νέοι άνθρωποι χρησιμοποιούν το Internet για
πληροφορίες που τους ενδιαφέρουν και αφιερώνουν αρκετές ώρες. Η δημιουργία ιστοσελίδας της Ομοσπονδίας κρίνεται ιδιαίτερα θετική κίνηση αν λάβουμε υπόψη ότι οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να αντλούν επίσημες
και έγκυρες πληροφορίες για τους Σαρακατσάνους, θα προβάλλεται το έργο μας, οι εκδηλώσεις των Συλλόγων μας και πολλά θέματα
που σχετίζονται με τους Σαρακατσάνους. Ο Σύλλογος μας έχει καταχωρήσει το domain, το
όνομα της σελίδας poss.gr, το οποίο όποτε
μας ζητηθεί από την Ομοσπονδία θα το παραχωρήσουμε. Η ιστοσελίδα θα υποστηρίζει και
παράλληλες εφαρμογές στις οποίες τις αναλύω παρακάτω.
Η δημιουργία του Web Radio δηλαδή του Ραδιοφώνου μέσω του Internet το οποίο θα εκπέμπει 24 ώρες το 24-ώρο, κάθε μέρα Σαρακατσάνικα τραγούδια. Το πιο σημαντικό είναι ότι το Ραδιόφωνο της Ομοσπονδίας το
οποίο θα εκπέμπει μέσω Internet θα είναι παγκόσμιο, θα μπορούμε να ακούμε Σαρακατσάνικα τραγούδια από οποιοδήποτε μέρος του κόσμου. Μέσω του Web Radio, θα δημιουργηθεί
ταυτόχρονα και η επίσημη ψηφιακή μουσική βιβλιοθήκη της Ομοσπονδίας. Στο πλαίσιο αυτής
της πρότασης εξετάζεται και το ενδεχόμενο εκπομπής που θα φέρνει σε επαφή όλους τους
Σαρακατσάνους.
Συνεχίζοντας με τις διαδικτυακές εφαρμογές, προτείνουμε την δημιουργία της Web TV

δηλαδή της τηλεόρασης της Ομοσπονδίας μέσω
του Internet στο οποίο θα μπορούμε να προβάλλουμε τις εκδηλώσεις της Ομοσπονδίας
όπως το Περτούλι, τις εκδηλώσεις των Συλλόγων μας, επίσης ακόμα μπορούμε να κάνουμε
τηλεοπτική εκπομπή. Είναι σημαντικό η Ομοσπονδία μας να έχει την δική της τηλεόραση
έστω μέσω του διαδικτύου, προσεγγίζοντας με
αυτόν τον τρόπο τους νέους ανθρώπους. Υπογραμμίζουμε ότι η Ομοσπονδία θα έχει την δυνατότητα εσόδων από διαφημίσεις με αποτέλεσμα να μην επιβαρύνεται με την συντήρηση
του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης.
Κυρίες και κύριοι,
Ως νέος που χρησιμοποιεί ευρύτατα το διαδίκτυο, θέλω να σας καταστήσω σαφές ότι με
τη χρήση του διαδικτύου δηλαδή το Internet
μπορούμε να υλοποιήσουμε πολλές ιδέες που
πριν μερικά χρόνια ήταν πολύ δύσκολο να
πραγματοποιηθούν. Το Live Streaming, η ζωντανή αναμετάδοση γεγονότων είναι η νέα τεχνολογία που εφαρμόζεται, την οποία θα μπορούσαμε να την υιοθετήσουμε για την ζωντανή αναμετάδοση π.χ. του Πανελλήνιου Ανταμώματος σε όλον τον κόσμο. Με πιο απλά λόγια μας δίνεται η δυνατότητα να αναμεταδώσουμε το Αντάμωμα σε πραγματικό χρόνο μέσω
του διαδικτύου σε όλον τον κόσμο. Θεωρούμε ότι η Ομοσπονδία μας θα πρέπει να έχει
όραμα, να γίνει Σύγχρονη για να προσεγγίσουμε τους νέους ανθρώπους του διαδικτύου.
Πολύ σημαντική πρόταση που θεωρούμε ότι θα πρέπει να υιοθετήσει η Ομοσπονδία έτσι ώστε να
καταφέρει να προσεγγίσει τις
Σύγχρονες απαιτήσεις είναι η δημιουργία της ηλεκτρονικής βιβλιοθήκης. Με απλά λόγια να δημιουργήσουμε μια βιβλιοθήκη στο
Διαδίκτυο στην οποία ο καθένας θα
έχει την δυνατότητα να αντλεί έγκυρες
πληροφορίες για τους Σαρακατσάνους.
Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουμε να
ψηφιοποιήσουμε όλα τα βιβλία που αφορούν την Σαρακατσάνικη παράδοση με
αποτέλεσμα οι νέοι άνθρωποι να μπο-

ρούν να έχουν την ηλεκτρονική Σαρακατσάνικη βιβλιοθήκη στον υπολογιστή τους σε ελάχιστα λεπτά.
Κυρίες και Κύριοι, θα ήθελα να επισημάνω
ότι όλες οι παραπάνω προτάσεις είναι άμεσα
υλοποιήσιμες και ότι το χρηματικό κόστος είναι χαμηλό. Επίσης, επειδή δεν θέλουμε να
γίνουμε από εκείνους που κάνουν μόνο προτάσεις σας αναφέρουμε ότι το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου μας με ομόφωνη απόφαση δηλώνει ότι όποτε του ζητηθεί η βοήθεια για την υλοποίηση των προτάσεων θα είναι δίπλα στην Ομοσπονδία. Επίσης, σας γνωστοποιούμε ότι ο Σύλλογος μας στα πλαίσια της
αδελφοποίησης με τον Σύλλογο Σαρακατσαναίων Νομού Έβρου θα ξεκινήσει να υλοποιεί μέρος των προτάσεων, πάντα με γνώμονα
την προβολή της Σαρακατσάνικης Παράδοσης.
Καλούμε τους Συλλόγους που έχουν διάθεση
να υλοποιήσουν τις προτάσεις να έλθουν σε
συνεννόηση μαζί μας για να συμμετέχουν κι
αυτοί.
Κλείνοντας την εισήγηση θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι θα πρέπει όλοι μαζί να δημιουργήσουμε την Ομοσπονδία που θα έχει όραμα για το Μέλλον. Θα πρέπει να δουλέψουμε
συλλογικά για να πετύχουμε την ανανέωση και
την αναβάθμιση της Ομοσπονδίας μας. Θεωρούμε σημαντικό το Διοικητικό Συμβούλιο της
Ομοσπονδίας να λάβει σοβαρά υπόψη τις
προτάσεις διότι είναι καιρός να δούμε το
μέλλον. Είναι καιρός να κρατήσουμε
τα θετικά του παρελθόντος και να
συνεχίσουμε ενωμένοι όλοι μαζί,
γιατί είναι ανάγκη να έχουμε μια
Σύγχρονη Ομοσπονδία με όραμα
για το Μέλλον.
Σας ευχαριστώ πολύ.

10_tyrnabos 23/06/2011 12:33 μ.μ. Page 1

10•

22ο Πανελλήνιο Οργανωτικό Συνέδριο
Οι εισηγήσεις του Συνεδρίου
Σύλλογος Σαρακατσαναίων Νομού Λάρισας «Ο ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ»
«Αναγκαιότητες του Συναφιού σήμερα»
Εισηγητής: Σούρλας Στυλιανός, Πρόεδρος

τη σημερινή εποχή όπου
ο νομαδικός βίος ο
ιδιαίτερος τρόπος ζωής
που χαρακτήριζε τους
Σαρακατσαναίους έχει πλέον
εκλείψει. Μοναδικός τρόπος
διατηρήσεως κατά το δυνατόν
γνήσιας της Σαρακατσάνικης
παραδόσεως αποτελούν οι
κατά τόπους Σύλλογοι και δη η
Ομοσπονδία μας. Δύσκολο το
έργο και των δύο. Απαιτείται
ενθάρρυνση και ώθηση την
οποία αυτήν τη στιγμή έχουν
ανάγκη όλοι οι Σύλλογοι
καθώς και το νέο Δ.Σ της
Ομοσπονδίας το οποίο έχει
κληθεί να αναλάβει βαρύ
φορτίο.

Σ

Εμείς, ως Σύνδεσμος Λάρισας, ως ο πρώτος ιστορικά Σύλλογος της χώρας, δηλώνουμε συμπαραστάτες στο δύσκολο τους
έργο και πρόθυμοι να συνδράμουμε κάθετι το οποίο είναι απαραίτητο για την πρόοδο του συναφιού σήμερα. Εκείνο το οποίο
έχει ανάγκη σήμερα το συνάφι μας δίχως
ευχολόγια και μακαρισμούς τολμώ να πω
πως είναι η σταθερή προσήλωση στην γνήσια Σαρακατσάνικη Παράδοση, στις αρχές,
τις αξίες και τα ιδανικά της φυλής μας καθώς και η λήψη αποφάσεων τολμηρών προκειμένου να εξαλειφθούν τα κακώς κείμενα.
Συγκεριμένα:
Η πρώτη αναγκαιότητα έχει να κάνει με
την κοινωνική συναναστροφή μας και την
ανάγκη για ομαλή συνύπαρξη. Απαιτείται
άνοιγμα στην κοινωνία, καλλιέργεια της
απλής, ταπεινής (δίχως επάρσεις και αλαζονείες οι οποίες μας καθιστούν μισητούς
στις κατά τόπους περιοχές), νοοτροπίας. Να
αντιληφθούμε πλέον όλοι μας, ότι η ικανότητα της συγκοινωνίας (δίχως όμως να
αλλοιωνόμαστε), με άλλες ράτσες είναι αρετή. Οφείλουμε, όλοι μας, και πρώτος εγώ,
να μιμηθούμε την απλότητα των παππούδων

μας, δίχως κομπασμούς, αμετροέπειες και
βαρύγδουπες εκφράσεις οι οποίες το μόνο
το οποίο προσφέρουν είναι να μας τοποθετούν απέναντι και όχι δίπλα στις κοινωνικές ομάδες. Η αλλοίωση της γνήσιας Σαρακατσάνικης παραδόσεως όμως οφείλεται
πιο πολύ σε εμάς τους ίδιους παρά στους
τρίτους. Και καθώς το τραγούδι αποτελεί
έναν διαχρονικό φορέα μεταφοράς της παραδόσεως, εν΄ προκειμένω εκεί πρέπει να
ενσκύψουμε και να προλάβουμε το κακό
στην ρίζα του. Πρωταγωνιστές σε αυτήν την
αλλοίωση οι ίδιοι οι τραγουδιστές μας οι
οποίοι δρούν ανεξέλεγκτα και ελαφρά τη
καρδία νοθεύουν και μάλιστα σε χορούς
Συλλόγων την μουσική μας παράδοση η
οποία εκτός του ότι είναι πολύ πλούσια είναι και ικανή να μεταφέρει μέσα της όλη
μας την ιστορία. Είναι άδικο να διαθέτουμε έναν τέτοιο πολιτισμικό πλούτο και να
τον αδικούμε έτσι κατάφωρα, όχι μόνο περιφρονώντας τον με το να μην τραγουδάμε τα δικά μας τραγούδια, αλλά το κυριότερο αντικαθιστώντας τον με άλλα μη Σαρακατσάνικα. Ευθύνη διπλή και μάλιστα εξίσου σημαντική αυτήν των Συλλόγων οι οποίοι συνεργάζονται με μη Σαρακατσάνους τραγουδιστές οι οποίοι μεν ίσως τραγουδούνε και Σαρακατσάνικα τραγούδια αν βέβαια
γνωρίζουν ποια ακριβώς είναι αυτά όμως
δεν τα τραγουδούνε με την Σαρακατσάνικη χροιά, στοιχείο το οποίο αποτελεί κατά
την γνώμη μου συστατικό στοιχείο του Σαρακατσάνικου τραγουδιού. Οφείλει η Ομοσπονδία μας να λάβει μέτρα καταστολής τέτοιων φαινομένων εφόσον επιθυμεί να εξακολουθούμε και μετά από ορισμένα χρόνια
να κάνουμε λόγο για το Συνάφι μας. Αποτελεί έναν ύπουλο και γλυκό τρόπο αλλοιώσεως από τον οποίο όμως κινδυνεύουμε.
Επίσης, καθώς όλοι γνωρίζουμε, η παι-

δεία είναι αυτήν ηοποία σε συνδυασμό με
την οικογένεια και την εκκλησία διαμορφώνει νοοτροπίες, ήθη, χαρακτήρα και αξίες.
Μέγιστο μέλημα μας, πρέπει να είναι, η εμπέδωση μέσω της παιδείας , της Σαρακατσάνικης νοοτροπίας και των γνησιότερων
και πιο ξακουστών εκφραστών αυτής, ήτοι
των Κλεφτών με λαμπρύτερη αναφορά στον
Κατσαντώνη. Μόνο εάν δώσουμε υγιή πρότυπα στα παιδιά μας θα έχουμε τα επιθυμητά σε ήθος, λεβεντιά και αξιοπρέπεια αποτελέσματα. Πρότυπα τα οποία δεν θα πρέπει να έχουν μόνο τα Σαρακατσανόπουλα
αλλά όλα γενικώς τα παιδιά διότι έτσι επιτυγχάνουμε μια γενική αποδοχή της Σαρακατσάνικης ανυποταξίας. Συγκεκριμένα θα
πρέπει ηΟμοσπονδία μας πάση θυσία να επιδιώξει να συμπεριληφθεί στα σχολικά βιβλία, μία έστω αρχικώς μικρή , αναφορά
στο Σαρακατσανέϊκο και συγκεκριμένα στον
γνησιότερο εκφραστή αυτής τον Κατσαντώνη. Κάτι τέτοιο θα ήταν σημαντική επιτυχία
διότι θα μετέδιδε αυτομάτως τον Σαρακατσάνικο πολιτισμό στην νεολαία, το μέλλον
αυτού του τόπου, θα έκανε την αποδοχή μας
ευρύτερη και θα καθιστούσε την ράτσα των
Σαρακατσαναίων πρότυπο στις αγνές ψυχές των μικρών παιδιών τόσο με την ανιδιοτελή και ηρωϊκή προσφορά του στις
ανάγκες του Γένους όσο και με το ανυπότακτο φρόνημα. Θα ταυτιζόταν η επαναστατική ορμή την οποία διαθέτουν οι νέοι
όπως αναφέρει και ο Αριστοτέλης με το Σαρακατσάνικο φρόνημα.
Εξίσου επιτακτική ανάγκη συνηγορούσης
της ιδιομορφίας της εποχής μας και της γενικότερης νοοτροπίας η οποία υφίσταται και
κυκλοφορεί είναι η διαφύλαξη και η καλλιέργεια της ανιδιοτελούς συμπεριφοράς.
Προϋπόθεση όλων αυτών αποτελεί η καθαρή
και ανιδιοτελής διάθεση προσφοράς προς
το συνάφι. Προκειμένου να προληφθούν

κρούσματα καιροσκοπίας και ιδιοτέλειας στα
Δ.Σ. των κατά τόπους Συλλόγων, επιτακτική είναι η πρωτοβουλία εκ΄μέρους της ΠΟΣΣ
για σύσταση τριμελούς επιτροπής η οποία
θα έχει την δυνατότητα με τριήμερη προηγούμενη όχληση να καλεί τον κάθε Σύλλογο σε έκτακτο έλεγχο των οικονομικών
του Συλλόγου. Κάθε Σύλλογος θα είναι υποχρεωμένος να τηρεί Βιβλίο Εσόδων – Εξόδων με τις αντίστοιχες αποδείξεις και σε
περίπτωση μη τηρήσεως αυτών θα τεκμαίρεται η μη σωστή τήρηση τους. Σε περίπτωση ελλιπούς τηρήσεως θα καλείται το
Δ.Σ. εντός 10 ημερών να αποκαταστήσει εξ΄
ιδίων πόρωντο έλλειμμα ή την αναντιστοιχία βιβλίου και παραστατικών και σε περίπτωση μη και πάλι συμμορφώσεως τότε η
Τριμελής Επιτροπή θα είναι υποχρεωμένη
θα επιβάλει πειθαρχικές κυρώσεις δηλ. αποβολή από την Ομοσπονδία για ορισμένο χρονικό διάστημα ή και οριστικώς αλλά και Ποινικές κυρώσεις. Ειδικότερα η Επιτροπή θα
είναι υποχρεωμένη να καταγγείλει τούτο
στον αρμόδιο Εισαγγελέα και σε περίπτωση
πλημμελούς εκτέλεσης των καθηκόντων της
επιτροπής η οποία θα ελέγχεται αρχικώς
από το Δ.Σ. της Π.Ο.Σ.Σ. και αφετέρου από
την Γ.Σ. αυτής τότε θα υφίστανται και τα
μέλη αυτής τις αντίστοιχες πειθαρχικές και
ποινικές κυρώσεις της συγκαλύψεως. Ίσως
ακούγεται λίγο σκληρό, αποτελεί όμως τον
μοναδικό τρόπο με τον οποίο θα μπορέσει
να διαφυλαχθεί το κύρος και η αξιοπιστία
του Συναφιού σήμερα. Θα πρέπει να προφυλάξουμε το κύρος και την αξιοπιστία των
Συλλόγων μας από τον κίνδυνο των Συλλογοθρεμένων οι οποίοι καθίστανται με την
παρουσία τους εκτός από αποτρεπτικός παράγοντας προς εκείνους τους αγνούς και
ανιδιοτελείς, περήφανους για την ράτσα μας,
Σαρακατσαναίους οι οποίοι θέλουν πραγματικά να προσφέρουνστο συνάφι και εμπόδιο για την πρόοδο του Συλλόγου. Προς
αυτόν τον σκοπό μάλιστα καλώ τα ελεγκτικά
όργανα της Ομοσπονδίας να ξεκινήσουν αυτήν τους την νέα πρωτοβουλία από τον Σύλλογο στον οποίο προεδρεύω, τον Σύνδεσμο Σαρακατσαναίων της Λάρισας.
Εν΄ κατακλείδι θα ήθελα να επισημάνω
την αναγκαιότητα να κατασκευαστεί στο ορόσημο πλέον των Σαρακατσαναίων, το Περτούλι Τρικάλων μόνιμου Λαογραφικού Μουσείου με την μορφή της στάνης προκειμένου να υπάρχει η διαρκής ενημέρωση και
διάδοση του πολιτισμού μας στους επισκέπτες όλου του έτους. Είναι απαράδεκτο
εμείς οι οποίοι πρωτοξεκινήσαμε τα Ανταμώματα και ειδικά σε εκείνο το μέρος να
επιτρέπουμε να ευτελίζεται ο θεσμός πλέον του Ανταμώματος με φτηνές προσπάθειες
αντιγραφής και μιμητισμού. Είναι πλέον καιρός τώρα που το Περτούλι έχει ταυτιστεί
με το Σαρακατσάνικο Αντάμωμα να αποτελέσει κι αυτό ένα διαρκές σημείο αναφοράς του Συναφιού μας.

10_tyrnabos 23/06/2011 12:33 μ.μ. Page 2

Συλλόγων Σαρακατσαναίων
Οι εισηγήσεις του Συνεδρίου
Σύλλογος Σαρακατσαναίων Φοιτητών Θεσσαλονίκης «Ο Λεπενιώτης»
«Σαρακατσάνικη Νεολαία άλλωτε και τώρα»
Εισηγητής: Κοτζαμπάση Λαμπρινή, Γενική Γραμματέας
νομπελίστας Γ. Σεφέρης
στο έργο του «Δοκιμές»
προβληματίζεται σχετικά
με την παράδοση. Επισημαίνει
πως η γεωγραφική θέση της
χώρας μας είναι τέτοια που
μας φέρνει σε επαφή με
διάφορες επιρροές και
ενδεχομένως κινδύνους.
Τονίζει πως οι κίνδυνοι αυτοί
μπορούν να αποσοβηθούν με
την ακλόνητη πίστη στον εαυτό
μας, επισημαίνοντας δε ότι ο
Ελληνισμός είναι κάτι ζωντανό
και είναι αυτό που κάνει το
καθένα μας να νιώθει μέρος
του συνόλου με συγκεκριμένη
ταυτότητα και ρίζες. Σήμερα
περισσότερο παρά ποτέ άλλοτε
παράδοση είναι επίκαιρη.
Σημαντικό ρόλο διαχρονικά
στην διάδοση των ηθών και
των εθίμων αποτελεί η
νεολαία. Έτσι και στην
σαρακατσάνικη κοινωνία οι
νέοι αποτελούν το προζύμι για
τη εξέλιξή της.

Ο

Η ζωή των νέων Σαρακατσαναίων εμπνέονταν από κάποιες βασικές αρχές. Ως
τέτοιες μπορούν να χαρακτηριστούν η πίστη στο Θεό, η αγάπη προς την πατρίδα,
ο σεβασμός, η τιμιότητα και η αξιοπρέπεια.
Την αρχική διαπαιδαγώγηση των παιδιών
αναλάμβανε η μάνα, η οποία μεταλαμπάδευε
σε αυτά τις παραπάνω αξίες και την εμπειρία της στην ζωή. Γενικά μπορούμε να
πούμε ότι η ζωή των νέων ήταν απλή, λιτή
με επίκεντρο στα μεν αγόρια τις κτηνοτροφικές ασχολίες, στα δε κορίτσια την οικιακή κυρίως δραστηριότητα.
Τα παιδία,όπως έλεγαν οι Σαρακατσαναίοι
τα αγόρια, είχαν έντονη δραστηριότητα. Η
δραστηριότητα αυτή επικεντρωνόταν,όπως
προείπαμε, στο κοπάδι, όπου ακολουθούσαν
τους τρανύτερους. Εκεί άρχιζαν σταδιακά να
καταπιάνονται με τις δουλείες του κοπαδιού, ώστε να μπορέσουν και αυτή αφενός
να προσφέρουν στην οικογένεια και αφετέρου να μάθουνε την τέχνη του βοσκού.
Ακόμη, τα παιδία ήταν επιφορτισμένα με την
υπεράσπιση των κοπαδιών και των βοσκότοπων από τους ζωοκλέφτες και καταπατητές αντίστοιχα. Σημαντικό στοιχείο της
ζωής του αγοριού αποτελούσε το σχολείο
με το δασκαλοκάλυβο, στο οποίο πήγαιναν
κατά αποκλειστικότητα σχεδόν μονό αυτά.
Στο σχολείο τα νεαρά Σαρακατσανόπουλα
αποκτούσαν βασικές γνώσεις όπως η γραφή, η ανάγνωση και η αριθμητική. Μάθαιναν, όπως έλεγαν «πέντε γκλίτσες γράμματα».Πρέπει να τονιστεί ότι τα περισσότερα
παιδία ήταν ιδιαίτερα καλά στη αριθμητική
και τούτο γιατί ήταν απαραίτητο για το κο-

πάδι και τις συναλλαγές τους. Έντονη, ήταν
επιπλέον η ενασχόληση τους με την ξυλογλυπτική, σκαλίζοντας απλά αλλά συνάμα πανέμορφα μοτίβα στο ξύλο, φτιάχνοντας γκλίτσες, ρόκες και διάφορα άλλα είδη καθημερινής χρήσης. Ωστόσο πέρα από τις υποχρεώσεις τους στην στάνη και στο σχο-

ράμιλλης αξίας, κοσμημένα με αρχαιοελληνικά σχέδια των γεωμετρικών χρόνων,
που ακόμη και σήμερα προκαλούν δέος και
θαυμασμό. Οι δουλείες για τα κορίτσια ήταν
πάρα πολλές που δεν προλάβαιναν να τις
τελειώσουν κατά τη διάρκεια της ημέρας,
γι΄ αυτό δούλευαν και την νύχτα. Πέρα όμως

λείο,τα παιδία είχαν τη δυνατότητα της ψυχαγωγίας, Σε αυτή περιλαμβάνονταν το παιχνίδι, ο χορός και το τραγούδι. Ως παιχνίδια είχαν τα σκλαβάκια, το τσιλίκη, τα κίοσσια, τη γρούνουλα, τ΄αμπήδμα τα τρείς κ.α.
Εν ολίγοις ο νέος προετοιμαζόταν και εκπαιδευόταν για να αναλάβει μελλοντικά την
διαχείριση της στάνης και την δημιουργία
οικογένειας.
Σε αντίθεσή με τα παιδιά τα κορίτσια είχαν λιγότεροι ελευθερία έκφρασης. Κύριο
μέλημα των κοριτσιών ήταν η βοήθειά τους
στο νοικοκυριό, η προετοιμασία της προίκας
τους, με σκοπό να καλοπαντρευτούν και να
γίνουν καλές σύζυγοι και μητέρες, γεννώντας γερά παιδία. Προςαυτή την κατεύθυνση ήταν στραμμένη η διαπαιδαγώγηση
τους. Έτσι ασχολούνταν με το φτιάξιμο του
φαγητού, την παρασκευή τυροκομικών προϊόντων, το μάζεμα των ξύλων, την επεξεργασία του μαλλιού, τον αργαλειό για την
παραγωγή ρουχισμού καιτο φτιάξιμο των
προικιών. Μέσα από τα χέρια της Σαρακατσάνας έβγαιναν εκπληκτικά υφαντά απα-

από τις οικιακές ασχολίες, Οι Σαρακατσάνες βοηθούσανε και στα πρόβατα, ιδίως το
χειμώνα που δεν υπήρχαν τσοπαναραίοι. Με
λίγα λόγια δούλευαν σαν τις μέλισσες για
να προλάβουνε της δουλείες της στάνης.
Αυτό που πρέπει να υπογραμμιστεί είναι το
γεγονός ότι τα κορίτσια έπρεπε ναείναι άμεπτου ηθικής, υπόδειγμα τιμιότητας, αξιοπρέπειας, παρθενίας και ταπεινοφροσύνης.
Και μετά την αναδρομή στην ζωή της Σαρακατσάνικη νεολαίας του «άλλοτε», ας περάσουμε στο «τώρα». Σήμερα ένα μεγάλο
μέρος των νέων φοιτά στα ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρα, μορφώνεται,
εκπαιδεύεται, εξελίσσεται. Στην εξέλιξη αυτή
τα πρόβατα, η στάνη,τα τσελιγκάτα γενικά
η σαρακατσάνικη ζωή αποτελούν παρελθόν
που μόνο από διηγήσεις μεγαλυτέρων και
βιβλία γίνονται γνωστά. Είναι γεγονός ότι
ο σύγχρονος τρόπος ζωής και η παγκοσμιοποίηση έχει αποξενώσει τα σαρακατσανόπουλα από την σαρακατσάνικη παράδοση, τον πατροπαράδοτο τρόπο ζωής, τα
ήθη και τα έθιμα και τις σαρακατσάνικες

αρχές. Συγκεκριμένα πολλοί νέοι δεν
γνωρίζουν τη σαρακατσάνικη καταγωγή τους,
άλλοι την αγνοούν,ενώ άλλοι έχουν λανθασμένη άποψη για αυτή, σε σημείο μάλιστα ορισμένοι να την θεωρούν υποτιμητική. Απόρροια της άγνοιας αυτής είναι να
συγχέουν τη σαρακατσάνικη φυλή με άλλες φυλές με παρόμοιο τρόπο διαβίωσης.
Ακόμη, τα σαρακατσανόπουλα έχουν αποποιηθεί των σαρακατσάνικων αρχών και
αξιών. Όσο αφορά τη μουσικοχορευτική παράδοσή μας παρατηρούμε επίσης σε μεγάλο
μέρος της νεολαίας, άγνοια και τάση για
αλλοίωσητης. Έτσι στα πλαίσια της διασκέδασης και της καλοπέρασης κακοποιούνται τα τραγούδια μας και οι χοροί μας.
Νέα στοιχεία ξενικά προς την παράδοση μας
διεισδύουν σε αυτή. Το φαινόμενο αυτό είναι ορατό όχι μονό στους Σαρακατσαναίους
αλλά και σε άλλες φυλές της ελληνικής επικράτειας.
Στον αντίποδα των παραπάνω που επικρατεί στην κοινωνία, υπάρχει μια αξιόλογη και εκλεκτή μερίδα νέων που έρχονται
να αναρριπίσουν την κατάσταση αυτή. Αρκετοί είναι οι νέοι που τρέφουν αγάπη και
σεβασμό για την σαρακατσάνικη τους καταγωγή, τα ήθη μας, τα έθιμά μας και στρέφονται προς αυτή με στόχο τη διατήρηση
της παράδοσης αναλλοίωτη στο διάβα του
χρόνου. Έτσι αρκετοί οργανώνονται σε συλλόγους και σε άλλους πολιτιστικούς φορείς.
Πολλοί είναι οι σύλλογοι που στελεχώνονται
από νεαρά μέλη. Ένας τέτοιος σύλλογος είναι και ο σύλλογος Σαρακατσαναίων Φοιτητών Θεσσαλονίκης «Ο Λεπενίωτης».
Ο σύλλογος μας εδώ και σαράντα χρόνια έχει συμβάλει τα μέγιστα στη διάδοση
και τη διατήρηση της σαρακατσάνικης παράδοσης από γενιά σε γενιά. Στα πλαίσια
του συλλόγου νέοι φοιτητές έρχονται από
όλη την Ελλάδα,συνομιλούν, ανταλλάσοντας
εμπειρίες και ιδέες από το παρελθόν και
το παρόν. Ιστορίες από τη σαρακατσάνικη
ζωή, που οι μεγαλύτεροι διηγηθεί, γίνονται αντικείμενο συζήτησης και προβληματισμού. Γίνονται,επίσης, συστηματικές προσπάθειες εκμάθησης τραγουδιών και χορών.
Ωστόσο ο σύλλογος μας και τα μέλη του
δεν παραμένουν στατικά προσκολλημένα στο
παρελθόν, αλλά με βάση αυτό και τις αρχές που τι διέπουν πορεύονται ενεργά στη
σύγχρονη κοινωνία.
Καταλήγοντας, το πέρασμα από τα κονάκια και τη στάνη του «άλλοτε» στη σύγχρονη
αστικοποιημένη κοινωνία του «τώρα» επέφερε πολλές αλλαγές σε κάθε έκφανση
της ζωής της νεολαίας. Οι αλλαγές αυτές
αν και βελτίωσαν το βιοτικό επίπεδο επηρέασαν έως και αλλοίωσαν τη σαρακατσάνικη παράδοση. Για το λόγο αυτό, υποχρέωση των νέων αποτελεί η ευλαβική διάδοση της ιστορίας και της παράδοσης διότι λαός που ξεχνά την ιστορία του παύει
να υπάρχει.

11

12_tyrnabos 23/06/2011 12:34 μ.μ. Page 1

12•

Σύλλογος Σαρακατσαναίων Ελευθερίου
Κορδελιού-Ευόσμου “Ο Σταυραετός”
o 22o συνέδριο της ΠΟΣΣ ανέλαβε
ο σύλλογος μας. Η ανάθεση είχε
γίνει στο προηγούμενο συνέδριο
στην Ηγουμενίτσα. Ο πρόεδρος του
συλλόγου Νικολάου Νικόλαος και το
διοικητικό συμβούλιο ανασκουμπώθηκαν
από την πρώτη μέρα και έπιασαν
δουλειά.

T

Συντάχθηκε μια επιτροπή μια επιτροπή αποτελούμενη από παλιούς προέδρους που αποτέλεσαν την επιστημονική ομάδα του συλλόγου. Παράλληλα δημιουργήθηκε ένα ειδικό ταμείο για τα έξοδα του Συνεδρίου που τροφοδοτήθηκε από χορηγούς. Ο δήμος Ελευθερίου-Κορδελιού
Ευόσμου στάθηκε
στο πλευρό μας και
οικονομικά (ήταν μέγας χορηγός) και
ηθικά.
Η υπεύθυνη τύπου
του Δήμου Κ. Νίκη
Στρατηλάτη ανέλαβε
την παρουσίαση του
συνεδρίου και τη
σύνδεση του με τα
μέσα μαζικής ενημέρωσης (εφημερίδες,
τηλεόραση, περιοδικά). Η προσφορά της
υπήρξε καθοριστική.
Στο Δήμο Ελευθερίου Κορδελιού Ευόσμου και στα παράλια
της Θεσσαλονίκης από βδομάδας νωρίτερα είχαν στηθεί περίπτερα που τα πλαισίωναν νέοι του συλλόγου
και ενημέρωναν για το συνέδριο τον κόσμο.
Από το πρωί της 25ης Μαρτίου ξεκίνησαν οι εκδηλώσεις με την παρέλαση του χορευτικού του συλλόγου. Το απόγευμα έγινε η υποδοχή των εκπροσώπων
και προέδρων των συλλόγων. Η συμμετοχή ήταν πανελλήνια και κάλυπτε το 90% των συλλόγων. Ακολούθησε παραδοσιακό γλέντι με την ορχήστρα αποτελούμενη από τους : Γιαννιός Σπύρος (τραγούδι), Νικολάου Κωνσταντίνος (κλαρίνο), Μπαλάσκας Χρήστος
(κρουστά), Πουρνάρας Νίκος (λαούτο), Λευτέρης Γάλλος (βιολί). Ακόμη μας διασκέδασαν με το τραγούδι τους
οι : Γάκης Κωνσταντίνος, Γαρέφης Κωνσταντίνος, Γα-

τσέλος Νικόλαος, Κόνιαρης Κωνσταντίνος, Λιάκος Τέλης, Λουκοβίτης Ιωάννης, Ούτος Παναγιώτης
Η χορωδία του συλλόγου (με χοράρχη τον κ. Σπύρο Γιαννιό) είπε με παραδοσιακό τρόπο Σαρακατσάνι-

κα τραγούδια και η θεατρική ομάδα παρουσίασε σκετς
με τίτλο «Ρίξε Μπούρα’μ ρίξε» γραμμένο από τον κ.
Γαλατά Αθανάσιο.
Το Σάββατο πρωί έγιναν οι επιστημονικές εισηγήσεις. Με λαογραφικές εκθέσεις και περίπτερα συμμετείχαν οι σύλλογοι: Ν. Δράμας, Ν Έβρου, Ν.
Θες/νικης η «Ένωση», Ν. Ημαθίας, Ν. Κιλκίς,
Λαογραφικό Μουσείο Σερρών, η Παννελήνια
Ομοσπονδία Σαρακατσάνων, Ν. Πέβεζας.
Το απόγευμα έγινε στην παραλία Θεσσαλονίκης η
παρουσίαση του καραβανιού που ξεκινά από τα χειμαδιά
για τα βουνά με άλογα και μεγάλη συμμετοχή. Μάλιστα ο έντυπος, ο ραδιοφωνικός και τηλεοπτικός τύπος
της Θεσσαλονίκης το πρόβαλλαν ιδιαίτερα.
Το βράδυ στο Βελλίδειο έγινε ο επίσημος χορός.
Παραβρέθηκε η ορχήστρα που ήταν στον ετήσιο χορό
του συλλόγου μας αφιλοκερδώς αποτελούμενη από: Ζαραλής Κωνσταντίνος - Νικολάου Κωνσταντίνος
(κλαρίνο), Ζαραλής Ανδρέας (κρουστά), Παλλιογιάννης Δημήτρης (λαούτο) Λαφατζής Ιωάννης (βιολί), Γιαννιός Σπύρος, Μπόνιας Σταύρος,
Σερμπέζης Βασίλης (τραγούδι).
Ακόμη ήταν οι τραγουδιστές: Γάκης Κωνσταντίνος, Γαρέφης Κωνσταντίνος, Γατσέλος Νικόλαος, Γιαννακός, Καπρινιώτης, Κόνιαρης Κωνσταντίνος, Λιάκος Τέλης, Λουκοβίτης Ιωάννης,
Ούτος Παναγιώτης, Ρούντος Αποστόλης
Το χορευτικό του συλλόγου (υπεύθυνος ο κ. Σπύρος Γιαννιός) αποτελούμενο από 100 και πλέον χορευτές

ξεσήκωσε τους παρεβρισκόμενους.
Την Κυριακή πρωί έγινε ο εκκλησιασμός στο πάρκο Κατσαντώνη δίπλα στο σύλλογο όπου δεσπόζει το
άγαλμα του Κατσαντώνη στη μικρή εκκλησία του Αγ.
Ανδρέα. Ακολούθησε κατάθεση στεφάνων από τον πρόεδρο του συλλόγου, της ομοσπονδίας τον Δήμαρχο και
τον πρόεδρο του λαογραφικού μουσείου.
Η συμμετοχή του κόσμου ήταν μεγάλη σ’ όλες τις
εκδηλώσεις (μόνο Κυριακή πρωί ήταν μόνο σύνεδροι).
Ο κ. Γιαννιώτης Θεόδωρος επίτιμος πρόεδρος της
ΠΟΣΣ απέστειλε συγχαρητήρια επιστολή στον σύλλογο μας και ο κ. Τσιαούσης Βασίλειος πρόεδρος του
λαογραφικού μουσείου Σαρακατσάνων συνεχάρη τηλεφωνικώς τον πρόεδρο και το διοικητικό συμβούλιο.(Η
μοναδική αρνητική κριτική υπήρξε από το γνωστό site
του γνωστού-αγνώστου ανεύθυνου που με την δήθεν
ανωνυμία του παραπληροφορεί – φυσικά μόνο τους αδαείς).
Το 22o συνέδριο πιστεύουμε ότι πέτυχε όλους τους
στόχους του. Οι επιστημονικές ανακοινώσεις, τα δρώμενα, το οργανωτικό μέρος και τα παραδοσιακά γλέντια πέτυχαν όλα απολύτως και συνέντειναν στη διατήρηση της παράδοσης και τη σύσφιξη των σχέσεων των
διοικητικών μελών των συλλόγων.

Το νέο Διοικητικό
του Συλλόγου
Σαρακατσάνων
Ελευθερίου
Κορδελιού-Ευόσμου
ΠΡΟΕΔΡΟΣ:
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ:
ΓΕΝ.ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ:
ΤΑΜΙΑΣ:
ΕΙΔ.ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ:
ΜΕΛΗ:

ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ
ΚΟΝΙΑΡΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ
ΓΑΛΑΤΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ
ΚΑΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ
ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΗΣ
ΓΑΛΑΤΑΣ ΣΤΕΡΓΙΟΣ
ΜΠΑΛΛΑ ΑΘΑΝΑΣΙΑ
ΡΙΖΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΤΣΑΤΣΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΑΣΔΑΝΗΣ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Α.Π.Θ.

Δέχεται Δευτέρα και Πέμπτη 6-8μ.μ.
Ιατρείο Βασιλίσσης Όλγας 57 • Θεσσαλονίκη
Τηλ.: 6944 395 911 • Ιατρείο: 2310 815179

CMYK

13_tyrnabos 23/06/2011 12:35 μ.μ. Page I

13

ΜΟΡΦΩΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ ΘΡΑΚΗΣ-Ν. ΡΟΔΟΠΗΣ

Δωρεά Σαρακατσάνικης
γυναικείας φορεσιάς
Πρόσφατα στο Σύλλογο μας δεχτήκαμε ένα
ευχάριστο τηλεφώνημα! Το μέλος του συλλόγου μας, Δαλακούρας Ιωάννης μας ενημέρωσε
ότι η οικογένειά του αποφάσισε να μας δωρίσει την φορεσιά της γιαγιάς του Κωνσταντινιάς  Δαλακούρα!  Έτσι  στις  15-12-2010  αντιπροσωπεία του ΔΣ μεταβήκαμε στην οικία των
γονιών του στην Διαλαμπή Ροδόπης. Εκεί μας
υποδέχτηκαν ζεστά οι γονείς του Γιάννη, Γιώργος και Αικατερίνη καθώς και ο αδερφός του
πατέρα του Βασίλης με την κυρά του Αγγέλω,
έχοντας ετοιμάσει και μια Σαρακατσάνικη πίτα!
Η φορεσιά που δωρήθηκε είναι πλήρης και
είναι από τις λεγόμενες ''λοΐσες''. Τις φορούσαν οι ηλικιωμένες Σαρακατσάνες αλλά και οι
λεχώνες.  Επίσης  μας  δώρησαν  και  μία
τρούμπα παλιακό ύφασμα.
Ο Σύλλογος μας ευχαριστεί θερμά την οικογένεια Δαλακούρα για την δωρεά! 

"Ελευθέρια" Κομοτηνής 14-5-2011

Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος ο Μορφωτικός Σύλλογος των εν Θράκη διαβιούντων Σαρακατσαναίων συμμετείχε στις εκδηλώσεις των "Ελευθερίων" της πόλης μας. Το Σαββάτο το πρωί στις 14-5-2011 πήρε μέρος στην παρέλαση και το βράδυ στην κεντρική πλατεία το τμήμα επιδείξεων
παρουσίασε τους χορούς μας. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε θερμά τον τραγουδιστή Παναγιώτη Ούτο και τον κλαρινίστα Τσιλιγγίρη Βαγγέλη για
την αφιλοκερδή συμμετοχή τους στην εκδήλωσή μας. Επίσης θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τον χοροδιδάσκαλό μας Κούκλαρη Στέφανο καθώς και
τους χορευτές μας για την άψογη εμφάνισή τους.
Άλλες δράσεις του Συλλόγου μας

Συμμετοχή του Συλλόγου μας
στην εκδήλωση «Νέστωρ Τσανακλής, Από την Κομοτηνή στην Αίγυπτο και τον κόσμο... όλο»
Όπως  είναι  γνωστό,  ο  Σύλλογός  μας
στεγάζεται  στο  πατρικό  του  Νέστωρα
Τσανακλή. Το κτήριο είχε εντοπιστεί από
το Σύλλογο μας, αναπαλαιώθηκε με ενέργειές  μας  και  παραχωρήθηκε  από  το
Δήμο Κομοτηνής για να στεγάσει το Σύλλογο μας.
Στα  πλαίσια  της  εμπορικής  έκθεσης
ΘΡΑΚΗ  2011,  στο  κτήριο  του  Συλλόγου
μας  φιλοξενήθηκαν  εκθέματα  της  εκδήλωσης «Νέστωρ Τσανακλής, Από την Κομοτηνή στην Αίγυπτο και τον κόσμο... όλο»
για το χρονικό διάστημα  31-5-2011 έως
02-06-2011  καθώς  και  4-10/6/11  και
ώρες 10:00-13:00 το πρωί και 18:00-21:00
το απόγευμα.

πούλου Μαρία, Ρούφου Βάσω και Μπάτζιου Γιάννα.
Συμμετείχε επίσης στις εκδηλώσεις του Δήμου
Κομοτηνής  στις  30-12-2010.  Τις  παραδοσιακές
πίτες στο χώρο έκθεσης του Συλλόγου μας παρασκεύασαν τα μέλη μας Μπίκου Μαρία, Μπίκου
Γιάννα, Μπίκου Ελένη και Χατζοπούλου Μαρία τις
οποίες και ευχαριστούμε. Ευχαριστούμε για την παρουσία τους στο χώρο της έκθεσης τα μέλη μας
Μπίκου Γιάννα και Χατζοπούλου Μαρία. 
ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ
ΤΟΥ ΣΣ ΞΑΝΘΗΣ ΣΤΙΣ 19-2-2011

Foto studio

Την χρονικό διάστημα που μας πέρασε ο Σύλλογος μας συμμετείχε και σε δράσεις των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης σχετικά με προβολή
εδεσμάτων. Έτσι συμμετείχε στην 1η έκθεση προβολής τοπικών προϊόντων Ροδόπης τον περασμένο
Σεπτέμβρη. Τις παραδοσιακές πίτες στο χώρο έκθεσης του Συλλόγου μας παρασκεύασαν τα μέλη
μας Μπίκου Μαρία, Μπίκου Γιάννα, Χατζοπούλου
Μαρία και Βουργαρίδου Γιαννούλα τις οποίες και
ευχαριστούμε.
Ευχαριστούμε για την παρουσία τους στο χώρο
της έκθεσης τα μέλη μας Μπίκου Γιάννα, Χατζο-

CMYK

Ο Σύλλογος μας συμμετείχε στις εκδηλώσεις
του ΣΣ Ν. Ξάνθης παρουσιάζοντας το Ράψιμο
του Φλάμπουρα. Ευχαριστούμε τα μέλη μας: Κουτσογιάννη Χρήστο, Λιάπη Κώστα, Λιάπη Μόρφω
για τις συμβουλές τους, επίσης τους: Τσάκαλο
Γιώργο, Τσάκαλου Παναγιώτα, Μπίκο Νικόλαο,
Κυριακού Μήτρο, Λιάπη Αρετή, Μπίκου Αργυρώ,
Μπίκου Γιάννα, Χατζοπούλου Μαρία, Κυριακού
Μαρία, Μπίκου Κατερίνα, Γιώση Αθηνά, Σουφλέρη Αικατερίνη, Νικολάου Κατερίνα καθώς και
τους μικρούς Ακασίδου Παναγιώτα, Μπίκου
Γιώτα-Μαρία, Νικολάου Απόστολο, Νικολάου
Κωνσταντίνο για την αναπαράσταση του δρώμενου.

Γιαννάκος
ΨΗΦΙΑΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ & VIDEO
ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΚΟΝΑΣ
ΕΓΓΡΑΦΗ DVD

Υπεύθυνος: Ίτσιος Ιωάννης
Ζαλόγγου 5 - Κατερίνη
Τηλ. & Fax: 23510 31 488 • Κιν.: 6947 048 240

14_tyrnabos 23/06/2011 12:36 μ.μ. Page I

14•
ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ N. ΔΡΑΜΑΣ

Έθιμα των Σαρακατσάνων
κατά το Πάσχα

Από την Μ. Πέμπτη, άρχιζαν οι ετοιμασίες για το Πάσχα.
Την ημέρα αυτή την ονόμαζαν κόκκινη Πέμπτη γιατί κυριαρχούσε το κόκκινο χρώμα.
Πρωί πρωί κρέμαγαν στην ρούγα του σπιτιού τους ένα κόκκινο πανί.
Έκαναν μετά κόκκινη μπογιά και έβαφαν με αυτή ένα σημείο του αρνιού που θα σφάζονταν την ημέρα του Πάσχα. Επίσης, έβαφαν τις προβατίνες που είχαν τα κουδούνια και ορισμένα ακόμα αρνιά και τα κριάρια. Την ημέρα αυτή σημάδευαν
και τ΄αρνιά που θα κρατούσαν για αναπαραγωγή. Το σημάδεμα
ήταν κόψιμο του αυτιού κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να αποτελεί ιδιαιτερότητα για κάθε κοπάδι.
Κούρευαν επίσης λίγο μαλλί από μια μαύρη προβατίνα και
το έγνεθαν σε χοντρή κλωστή την οποίαν τύλιγαν πάνω από
την στρούγκα. «Να βάλουμε μια Μεγαλοπιφτίσια κλωστή, έλεγαν».
Οι νοικοκυρές φρόντιζαν να πάρουν το πρώτο αυγό της ημέρας, και αφού το έβαφαν κόκκινο, το έβαζαν στο εικόνισμα
που έμενε εκεί μέχρι την επόμενη Μ. Πέμπτη, το δε παλιό το
θάβανε στην στρούγκα. Φυσικά, την ημέρα αυτή βάφανε τα
αυγά, και μόνον κόκκινα.
Οι μητέρες που είχαν μικρά παιδιά το είχαν σε καλό να ράψουν κάτι για όλα τα μέλη της οικογένειας, π.χ. τραχλιά, ποδιά,
τσουράπια, πουκάμισα κ.λ. τα οποία θα φορούσαν για πρώτη
φορά στην Ανάσταση.
Την Μ. Παρασκευή δεν εργάζονταν, δεν καθάριζαν το σπίτι,
δεν ασχολούνταν με το φαγητό και απόφευγαν να τρώνε οτιδήποτε πράσινο την ημέρα αυτή, γιατί όπως έλεγαν «το πράσινο το βάζουν σήμερα στο Χριστό», εννοώντας στον επιτάφιο.
Το Μ. Σάββατο η πρώτη δουλειά της νοικοκυράς ήταν να ζυμώσει φρέσκο ψωμί και οι άνδρες να ασχοληθούν με το αρνί:
να το σφάξουν, να το γδάρουν και να το κρεμάσουν για να
στραγγίσει, ώστε να είναι έτοιμο για ψήσιμο. Όταν τύχαινε η
δεύτερη μέρα του Πάσχα να είναι του Αγίου Γεωργίου, έσφαζαν και δεύτερο αρνί για το «κουρμπάνι».
Το Μ. Σάββατο το βράδυ τα παιδιά έπρεπε να κοιμηθούν από
νωρίς, για να τα ξυπνήσει η μητέρα με την καμπάνα της Ανάστασης, να πάν στην εκκλησία. Ντύνονταν όλοι με τα καλά
τους ρούχα (λαμπρά ρούχα, εξού και Λαμπρή) και όπως αναφέραμε παραπάνω, ένα κομμάτι από την ένδυση έπρεπε να φοριέται για πρώτη φορά.
Φρόντιζαν να πάνε στην κοντινότερη εκκλησία (το Πάσχα
τους εύρισκε στα χειμαδιά) για να ακούσουν το Χριστός Ανέστη και να καθίσουν στην συνέχεια μέχρι το τέλος της λειτουργίας, για να μεταλάβουν. Στην επιστροφή για το σπίτι μετέφεραν με ένα κερί το φως της Ανάστασης. Όταν έφταναν
στο σπίτι ήταν ήδη βαθιά χαράματα και αμέσως ρίχνονταν οι
μεγάλοι στην δουλειά για να ψήσουν τα αρνιά στην σούβλα ή
στον φούρνο.
Ανήμερα το Πάσχα έκαναν επίσκεψη το πρωί στα καλύβια,
για να ανταλλάξουν ευχές και να πουν το Χριστός Ανέστη.
Στους επισκέπτες έδιναν και από ένα κόκκινο αυγό. Το φαγητό τους κατά την ημέρα αυτή ήταν αρνί στην σούβλα ή στον
γάστρο.
Όταν συνέπιπτε το Πάσχα με τον Άγιο Γεώργιο, η γιορτή είχε
μεγαλύτερη βαρύτητα και ενδιαφέρον γιατί ο Άγιος Γεώργιος
και ο Άγιος Δημήτριος ήταν σταθμοί στον κύκλο της ζωής των
Σαρακατσάνων, αφού άλλαζαν τους τσομπάνους και μετακινούταν από τα χειμαδιά στα καλοκαιρινά και αντιστρόφως.
Έκαναν, λοιπόν, γκουρμπάνια και λέγαν γκουρμπανίσια τραγούδια, όπως:
1. Απόψε στο σπιτάκι μου
Τ΄είχα να ζιαφέτι…
2. Αφέντη μου στην τάβλα σου
Χρυσή καντήλα καίει…
3. Σε τούτο σπίτι που ’ρθαμε
κέρνα μας κέρνα μας…
Χαιρετώ φιλικά.
Γεώργιος Τσιαούσης
Πρόεδρος Συλλόγου Σαρακατσαναίων Ν. Δράμας

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ N. ΚΑΒΑΛΑΣ “Ο ΦΛΑΜΠΟΥΡΑΣ”

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΡΧΟΜΕΝΗ ΠΡΟΕΔΡΟ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΜΑΣ !!!
Ενεργό μέλος από το 2004 έως το 2006
ως υπεύθυνη χορευτικού του Συλλόγου Σαρακατσάνων Ν. Καβάλας και συνεχίζοντας
από το 2006 έως και σήμερα, εκλεγόμενη
επί τέσσερα (4) συνεχή έτη, η Βασιλική
Κουτρουλού από τη θέση της προέδρου του
συλλόγου συνεισέφερε με τον καλύτερο
δυνατό τρόπο στην παράδοση των Σαρακατσάνων.
Αναλαμβάνοντας με αγάπη και μεράκι την
«Αναγέννηση» του Συλλόγου Σαρακατσάνων
Ν. Καβάλας, ενός συλλόγου που είχε ξεχαστεί από πολλούς τα προηγούμενα χρόνια.
Κατάφερε με τη δύναμη της ψυχής της
και με τη στήριξη των συνεργατών της (ΔΣ)
να αναδείξει από την αρχή τον Σύλλογο
αυτό.
-Συμμετείχε για πρώτη φορά το 2008 με
το χορευτικό του Συλλόγου στο Πανελλήνιο
Αντάμωμα Σαρακατσάνων στο Περτούλι
-Διοργάνωσε για πρώτη φορά στην ιστορία του Συλλόγου εκδηλώσεις όπως στις
28/09/2009 την παρουσίαση και των δυο
βιβλίων του Σαρακατσάνου συγγραφέα, πολιτικού και προέδρου του ΕΛΓΑ κ. Νίκου Κατσαρού και στις 21/02/2009 την παρουσίαση του βιβλίου του Σαρακατσάνου Αντιπρόεδρου της Βουλής κ. Γεώργιου Σούρλα,
ως επίσημου καλεσμένου του ετήσιου
χορού του συλλόγου.
Ήταν για τον σύλλογο της Καβάλας μια
πολύ καλή αρχή δημιουργίας και προβολής
δραστηριοτήτων, μέσα απ' τις οποίες δραστηριότητες αναδεικνύονται τα στοιχεία της
πολιτιστικής μας κληρονομιάς
-Ανέλαβε επί 4 συνεχή έτη την ολοκληρωτική διοργάνωση του Ετησίου Ανταμώματος Συλλόγων Σαρακατσάνων Ανατολικής

Μακεδονίας και Θράκης με μεγάλη επιτυχία.
-Ανέλαβε την αποκατάσταση των καλυβιών στο χώρο του ανταμώματος στη Μπουζάλα, τα οποία είχαν καταστραφεί με το πέρασμα των χρόνων, προχωρώντας στην κατασκευή καινούργιων καλυβιών με σιδερένιο σκελετό (με την οικονομική στήριξη του
κ. Β. Καρυώτη).
Κατάφερε να εξοπλίσει το Σύλλογο με
παραδοσιακές στολές καθώς ο αριθμός των
δεν επαρκούσε για να καλύψει τις ανάγκες
του χορευτικού.
Επιδίωκε πάντα την προβολή του Συλλόγου με την συμμετοχή του σε εκδηλώσεις
στο Ν. Καβάλας.
Συμμετείχε πάντα στις παρελάσεις εθνι-

κών εορτών, καθώς και σε άλλες εορταστικές εκδηλώσεις της Καβάλας με περίπτερο του συλλόγου.
Ανέλαβε αρκετές φορές την πρωτοβουλία
σε φιλανθρωπίες για οικογένειες που είχαν
ανάγκη από οικονομική στήριξη.
Διοργάνωσε εκδρομές για τα μέλη του
χορευτικού όπως στη Βουλγαρία, στην Κέρκυρα, στα Γιάννινα και στο Πήλιο.
Στο τέλος της θητείας της κατάφερε να
εξασφαλίσει το ακατόρθωτο όλα αυτά τα
χρόνια, ένα «σπίτι» για το Σύλλογο, ένα κτήριο στη Νέα Κώμη Καβάλας που θα στεγάζει από δω και πέρα τα γραφεία του Συλλόγου και θα φιλοξενεί τα μέλη του χορευτικού για τις καθιερωμένες πρόβες τους.

Πλούσια ήταν η δραστηριότητητα του συλλόγου
μας από το Φεβρουάριο μέχρι και σήμερα!
ποίησε για άλλη μια φορά έναν επιτυχημένο χορό.Η ανταπόκριση
του κόσμου ήταν μεγάλη.Η ορχρήστρα του Αλέξανδρου Τσουμάνη
έπαιξε μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες και,φυσικά,συνοδευλομενη
από τις φωνές των κ.Κώστα Νάκα και Νίκου Γιαννακού,καθώς και
των δικών μας παιδιών,Παναγιώτη Ούτου και Κώστα Γαρέφη.Η προσέλευση του κόσμου ξεπέρασε κάθε προσδοκία και σας ευχαριστούμε για την στήριξή σας αυτή!

"ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΟ 22ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ
ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΥΛΛΟΓΩΝ
ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ"
"ΕΚΛΟΓΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΝΕΟΥ Δ.Σ."
Στις 2 Φεβρουαρίου, ημέρα Τετάρτη, διεξήχθησαν στα γραφεία του
συλλόγου μας οι αρχαιρεσίες για την εκλογή του νέου διοικητικού
συμβουλίου.Μετά από ενημέρωση όλων των μελών για τη συμμετοχή
τους η εκλογική διαδικασία ξεκίνησε στις 7:00μ.μ. και έλαβε τέλος
στις 10:00μ.μ. Τα αποτελέσματα των αρχαιρεσιών και της καταρτησης σε σώμα είναι τα εξής:
Πρόεδρος:
Βασιλούδης Χρήστος
Αντιπρόεδρος:
Σιούτης Δήμος
Γεν. Γραμματέας:
Κοτζαμπάση Λαμπρινή
Ταμίας:
Σπανός Αλέξανδρος
Μέλη:
Γαρέφης Κωνσταντίνος
Κατόπης Κωνσταντίνος
Σιούτης Σταύρος

"ΑΓΙΑΣΜΟΣ-ΚΟΠΗ ΒΑΣΙΛΟΠΙΤΑΣ"
Μετά το τέλος της εξεταστικής περιόδου αποφασίστηκε από το
Δ.Σ. του συλλόγου η πραγματοποίηση Αγιασμού και έπειτα η κοπή της
καθιερωμένης βασιλόπιτας.Στη συνέχεια ακολούθησε γλέντι με τους
Ούτο Παναγιώτη και Γαρέφη Κώστα στο τραγούδι. Στο κλαρίνο ήταν
ο Νικολάου Κώστας.Με την παρουσία του και με το τραγούδι του μας
τίμησε ο κ. Μπόνιας Σταύρος, ο οποίος υπήρξε στο παρελθόν μέλος
του συλλόγου, και συμμετείχε αφιλοκερδώς στο γλέντι που ακολούθησε. Το φλουρί της πίτας κέρδισε ο Σιούτης Δήμος, στον οποίο
ο σύλλογος προσέφερε ένα βιβλίο για τους Σαρακατσάνους. Ευχαριστούμε επιπλέον και όλους όσοι μας τίμησαν με την παρουσία
τους.

"ΧΟΡΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ"
Ο Σύλλογος Σαρακατσαναίων Φοιτητών Θεσσαλονίκης πραγματο-

Ο συλλογός μας συμμετείχε ενεργά στο 22o Πανελλήνιο Οργανωτικό Συνέδριο Συλλόγων Σαρακατσαναίων κάνοντας εισήγηση με
θέμα "Σαρακατσάνικη νεολαία άλλοτε και τώρα", την οποία παρουσίασε η γραμματέας του συλλόγου Κοτζαμπάση Λαμπρινή.

"ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΛΑΡΙΣΑ"
Ο Σύλλογος Σαρακατσαναίων Φοιτητών Θεσσαλονίκης,σε συνεργασία με τους Σύνδεσμο Σαρακατσαναίων Λάρισας και Σύλλογο Σαρακατσαναίων Φαρσάλων διοργάνωσαν γλέντι Σαρακατσάνικης νεολαίας στις Ν.Καριές Λαρίσης στις 6 Μαίου.Στο κλαρίνο ο Σπύρος
Μπουκόρος και στο τραγούδι οι Παναγιώτης Ούτος και Κώστας Γαρέφης. Το γλέντι τελέιωσε το πρωί με πολύ φαγητό,ποτό και κέφι!

"ΕΚΠΟΜΠΗ ΣΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ
ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΒΕΡΟΙΑΣ"
Ο Σύλλογος μας φιλοξενήθηκε την Παρασκευή 27-5 στην εκπομπή
"Δημοτική Παράδοση" του ραδιοφώνου της Ιεράς Μητροπόλεως Βεροίας Ναούσης και Καμπανίας "Παύλειος Λόγος". Θέμα της εκπομής
θα είναι ο Σαρακατσαναίικος γάμος. Την επιμέλεια και παρουσίαση
της εκπομής είχαν οι Σιούτης Σταύρος και Γαρέφης Κώστας.
Επίσης παρουσιάστηκαν σαρακατσάνικα τραγούδια από τους: Παναγιώτη Ούτο και Κώστα Γαρέφη (τραγούδι), Αλέξανδρο Τσουμάνη
(κλαρίνο), Δήμο Τυχάλα (λαούτο).

"ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΤΗΡΙΟ ΓΛΕΝΤΙ"
Την Παρακευή 3 Ιουνίου διοργανώθηκε αποχαιρετιστήριο γλέντι
στα γραφεία του συλλόγου. Με τον Παναγιώτη Ούτο και τον Κώστα
Γαρέφη στο τραγούδι και τον Σπύρο Μπουκόρο στο κλαρίνο.

"ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΕΡΤΟΥΛΙ"
Τέλος ο συλλογος μας οργανώνει εκδρομή στα Περουλιώτικα λιβάδια 24-26 Ιουνίου με αφορμή το 31ο Πανελλήνιο Αντάμωμα Σαρακατσαναίων, στο οποίο συμμετέχει με την παρουσίαση του χορευτικού το Βράδυ του Σαββάτου, αλλά και την Κυριακή το πρωί.

15_tyrnabos 23/06/2011 12:37 μ.μ. Page 1

15

Επιστημονική Επιτροπή της Π.Ο.Σ.Σ.
Σας παρουσιάζουμε τα βιογραφικά από τα μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής
της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσαναίων
Μπάτζιος Νίκος
Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη το 1973
Αποφοίτησα από την Ιατρική Σχολή
του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ειδικεύθηκα στην Ωτορινολαρυγγολογία και τον Αύγουστο του
2007 αναγορεύτηκα διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κολωνίας στη Γερμανία.Από τον Μάρτιο του
2008 διατηρώ ιδιωτικό ιατρείο στο Ελευθέριο-Ν. Κορδελιό ως χειρουργός ΩΡΛ.
Πολιτιστική Δράση: Από το 1992 έως το 1998 διετέλεσα
Γ. Γραμματέας του Συλλόγου Σαρακατσάνων Ελευθερίου - Ν. Κορδελιού.
Από το 1998 έως το 2002 διετέλεσα Πρόεδρος του ιδίου Συλλόγου.
Από το 1994 έως το 2004 υπήρξα εκπρόσωπος στη Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Σαρακατσάνων (Π.Ο.Σ.Σ.) και από
το 2002 έως το 2006 εκπρόσωπος της Π.Ο.Σ.Σ. στη Συνομοσπονδία Πολιτιστικών Φορέων.
Τα τελευταία δέκα χρόνια ήμουν μέλος της Συντακτικής Επιτροπής της Εφημερίδος «ΗΧΩ των Σαρακατσαναίων».
Από το 2005 έως και τον Μάρτιο του 2011 ήμουν Γ. Γραμματέας του Λαογραφικού Μουσείου Σαρακατσάνων.
Δράση στην τοπική αυτοδιοίκηση
Διετέλεσα μέλος του Δ.Σ. της Δημοτικής Επιχείρησης του Δήμου Ελευθερίου – Ν. Κορδελιού από το 1994 μέχρι το 2002
ενώ από το 1994 μέχρι και σήμερα παραμένω μέλος της επιτροπής του Κοινωνικού Ταμείου του ιδίου Δήμου.
Από το 1998 μέχρι το 2002 υπήρξα αναπληρωματικό μέλος
της Επιτροπής Σχολικής Στέγης της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης.
Από το 2010 έως και σήμερα είμαι μέλος της επιτροπής ελέγχου των κλινικών της Διεύθυνσης Υγείας της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης
Συνδικαλιστική Δράση: Από το 2005 έως και το 2007 υπήρξα εκλεγμένο μέλος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Νοσοκομείου «Γ. Παπανικολάου», ως εκπρόσωπος των ειδικευομένων
ιατρών.
Από το 2005 έως και το τέλος του 2008 υπήρξα αιρετό μέλος του Δ.Σ. της Ένωσης Νοσοκομειακών Ιατρών Θεσσαλονίκης (Ε.Ν.Ι.Θ.).
Τον Απρίλιο του 2008 εκλέγηκα στο ΔΣ του Ιατρικού Συλλόγου
Θεσσαλονίκης όπου και επανεκλέγηκα πρόσφατα
Μέλος του ΔΣ του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης
από Σεπτέμβριο 2009 έως Απρίλιο 2010.
Αναπληρωτής Γραμματέας ΕΚΟ Ιατρών ΝΔ Θεσσαλονίκης.

Ένας πρίγκιπας
των βουνών από
το χθες στο σήμερα

Σπύρος
Γιαννιός
Γεννήθηκε στη Λακκιά
Θεσσαλονίκης το 1967
από Σαρακατσάνους γεωκτηνοτρόφους γονείς.
Το 1991 τελείωσε τα
ΤΕΦΑΑ του Αριστοτέλειου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και πήρε το
πτυχίο του με ειδικότητα στους παραδοσιακούς χορούς.
Παράλληλα ασχολήθηκε με το άθλημα της
κωπηλασίας και διακρίθηκε ως πρωταθλητής Ελλάδος για τις χρονιές 1988,1989 και 1990 επίσης το
1989 κατέλαβε την εβδόμη θέση στο παγκόσμιο πρωτάθλημα νέων στο Αμβούργο της Γερμανίας.
Από φοιτητής ασχολείται επαγγελματικά με την έρευνα και την εκμάθηση παραδοσιακών χορών σε πολιτιστικούς φορείς και συλλόγους.
Είναι ενεργό μέλος του συλλόγου γυμναστών με ειδικότητα τους παραδοσιακούς χορούς με συμμετοχή στη
διοργάνωση επιμορφωτικών σεμιναρίων και επιστημονικός συνεργάτης του δήμου Θεσσαλονίκης για τη διάδοση , την έρευνα και την εκμάθηση των παραδοσιακών χορών.
Το 1997 αρχίζει η συστηματική ενασχόληση με το τραγούδι με εμφανίσεις σε σημαντικές εκδηλώσεις στο Μέγαρο μουσικής, στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος,
σε διάφορες πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Το 2007 κυκλοφόρησε το πρώτο CD του συλλόγου
Σαρακατσαναίων Ελευθερίου Κορδελιού «ο Σταυραετός»
με ερμηνευτή τον ίδιο και τίτλο «Σαρακατσάνικος ν `χος.
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το διπλό του CD με τίτλο « Μουσική, τραγούδι και χορό με τον Σπύρο το Γιαννιό».
Σήμερα ζει στη Σουρωτή Θεσσαλονίκης και εργάζεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση ως καθηγητής, είναι
παντρεμένος με τη Σαρακατσάνα Μάττα Παναγιώτα, γεωπόνο και είναι πολύτεκνος με δύο γιους τον Ανδρέα
και τον Κωνσταντίνο και δύο κόρες την Αθήνα και την
Μαρία.

Ο Μητροπολίτης Δημητριάδος Χριστόδουλος ο οποίος κατ
επανάληψη έδείξε την ιδιαίτερη αγάπη που τρέφει για τους
Σαρακατσάνους έστειλε την παρακάτω επιστολή από τη ΓΕΝΕΥΗ ΤΗΣ ΕΛΒΕΤΙΑΣ στον πρόεδρο του συλλόγου Μαγνησίας
κ. Χρ. Χρόνη.
προς
Τον κ. Χρ Χρόνην Πρόεδρον του Συλλόγου Σαρακατσαναίων
Νομού Μαγνησίας ΒΟΛΟΝ
Αγαπητέ κ. Πρόεδρε,
Με πολλή χαρά έλαβα την ευγενική σας πρόσκληση να παραστώ στην ετήσια συνεστίαση των αγαπητών Σαρακατσαναίων, που πρόκειται να γίνει στο Βόλο το βράδυ της 15ης
Φεβρουαρίου. Λυπάμαι όμως γιατί εκείνη την ημέρα θα ευρίσκωμαι στη Γενεύη Ελβετίας, σαν αντιπρόσωπος της δικής
μας Εκκλησίας. Τούτο βέβαια δεν με εμποδίζει να σας ευχηθώ καλή επιτυχία και να σας διαβεβαιώσω στι νοερά θα
είμαι κοντά σας κοντά στην παραδοσιακή λεβεντιά του ανόθευτου εθνικού και θρησκευτικού βιώματος, που ιδιαίτερα οι
Σαρακατσαναίοι τηρούν με πάθος/σε πείσμα κάθε από πείρας
για αλλοίωση της ταυτότητος μας και για Αλοτρίωση του ήθους
μας. Ελπίζω, σε κάποια άλλη μαζί κή εκδήλωση σας να έχω
τη χαρά να παρίσταμαι, για να σας καμαρώσω όλους μαζί
ενωμένους και αγαπημένους κάτω από τον ίσκιο του Σταυρού
και της Σημαίας μας, των δύο ατίμητων λαβάρων του Γένους
μας, που σεις και τα παιδιά σας γνωρίζετε να τιμάτε και σέβεσθε. Με αγάπη και ευχές εν Χριστώ
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ

4ο ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΑΝΤΑΜΩΜΑ
ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

20 Αυγούστου 2011 στο Καιμάκτσαλαν
Οι Σύλλογοι Σαρακατσαναίων Κεντρικής Μακεδονίας διοργανώνουν για 4η συνεχή χρονιά το Περιφερειακό Αντάμωμα Σαρακατσαναίων στο Καιμάκτσαλαν. Το αντάμωμα,
που πλέον έγινε θεσμός, δίνει την ευκαιρία σε όλους τους Σαρακατσάνους της
Κεντρικής Μακεδονίας αλλά και σε πολλούς επισκέπτες να συμμετάσχουν σε
μία εκδήλωση που αναδεικνύει τη Σαρακατσάνικη παράδοση.
Οι προετοιμασίες έχουν αρχίσει με συναντήσεις των Συλλόγων και έχει καθοριστεί ως ημερομηνία πραγματοποίησης του ανταμώματος το Σάββατο 20 Αυγούστου 2011. Για τον καθορισμό των επιμέρους θεμάτων του προγράμματος και της
οργάνωσης του ανταμώματος έχει καθοριστεί νέα συνάντηση την 18η Ιουλίου 2011,
αυτή τη φορά στο Σύλλογο του Λαγκαδά.
Οι επίσημες εκδηλώσεις θα ξεκινήσουν το απόγευμα του Σαββάτου και θα
κορυφωθούν με το μεγάλο γλέντι που θα διαρκέσει έως αργά το βράδυ.
Όσοι έχουν επισκεφθεί τα προηγούμενα ανταμώματα, γνωρίζουν ότι το
γλέντι πάνω στο Καιμάκτσαλαν, σε ένα καταπληκτικό φυσικό περιβάλλον, αποτελεί εμπειρία.

16_tyrnabos 23/06/2011 12:37 μ.μ. Page 1

Αφιέρωμα στον Σταύρο Μπόνια

16•

Σταύρος Μπόνιας γεννήθηκε το 1955 στον Αμυγδαλεώνα Καβάλας
από σαρακατσάνους γονείς. Φοίτησε στο δημοτικό σχολείο του
χωριού του και στη συνέχεια στο εξατάξιο Γυμνάσιο Αρρένων
Καβάλας. Το 1974 εισήχθη στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ενώ το 1980 υπηρέτησε την στρατιωτική
του θητεία ως οπλίτης ιατρός. Μέχρι το έτος 1983 πραγματοποίησε το
αγροτικό του ιατρείο στους Άγιους Πάντες Θεσπρωτίας, ένα μικρό χωριό
στα Ελληνο-Αλβανικά σύνορα και στην συνέχεια παρακολούθησε την
ειδικότητα της Παθολογίας στο Νοσοκομείο «Γ. Γεννηματάς» στη
Θεσσαλονίκη. Περαιτέρω εξειδικεύθηκε στον Σακχαρώδη Διαβήτη στο
Νοσοκομείο «ΑΧΕΠΑ» Θεσσαλονίκης και είναι μέλος της Διαβητολογικής
Εταιρίας Βορείου Ελλάδας.

Ο

Για δύο χρόνια εργάστηκε στο ιατρείο του Αεροδρομίου «Μακεδονία» ενώ παράλληλα ασκούσε και ιδιωτική ιατρική. Από το 1988 εντάχθηκε στο Εθνικό Σύστημα Υγείας και έκτοτε εργάζεται στο Κέντρο Υγείας Κουφαλίων, όπου σήμερα είναι Διευθυντής, ενώ παράλληλα διευθύνει και το διαβητολογικό ιατρείο. Έχει να επιδείξει πλούσιο ερευνητικό και επιστημονικό έργο, σε συνεργασία με την Α’ Παθολογική Κλινική του Νοσοκομείου «ΑΧΕΠΑ» και την
έδρα της Κοινωνικής Ιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης πάνω σε θέματα υγείας που αφορούν τον πληθυσμό της περιοχής του και ειδικότερα πάνω στην παιδική παχυσαρκία και στον σακχαρώδη διαβήτη. Στο πλαίσιο της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας συμμετείχε ενεργά τα τελευταία χρόνια, μαζί με τον παιδίατρο Γιάννη Τσερμενίδη, στο πρόγραμμα εμβολιασμού όλων των
παιδιών, Ελλήνων και αλλοδαπών, της ζώνης ευθύνης του Κέντρου Υγείας της
περιοχής του, με αποτέλεσμα σήμερα
να μην υπάρχει ούτε ένα ανεμβολίαστο παιδί. Παράλληλα, παρακολούθησε στενά τις ερευνητικές εξελίξεις
γύρω από την ασθένια του AIDS και
πραγματοποίησε πολλές ενημερωτικές
ομιλίες στα Λύκεια της ευρύτερης περιοχής της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Αξίζει να σημειωθεί ότι μία από τις πρώτες ομιλίες οργανώθηκε με πρωτοβουλία
του Συλλόγου Σαρακατσάνων Θεσσαλονίκης «Η ΕΝΩΣΗ» και γνώρισε μεγάλη ανταπόκριση από την νεολαία του συλλόγου.
Με το δημοτικό τραγούδι ήρθε σε επαφή
από τα παιδικά του χρόνια μέσα από την ευρύτερη οικογένειά του, η οποία ήταν γεμάτη καλούς τραγουδιστές. Αργότερα στο γυμνάσιο, στο μάθημα της μουσικής, είχε την τύχη
να έχει καθηγητή έναν σπουδαίο άνθρωπο και
δάσκαλο, τον Θανάση Βασιλειάδη, που ήταν
καταπληκτικός ψάλτης και ο οποίος διέκρινε
κάποιο ταλέντο σ’ αυτόν και ασχολήθηκε
ιδιαίτερα μαζί του. Τον έκανε μέλος της
χορωδίας του και αργότερα στις γυμναστικές επιδείξεις της εποχής σχεδόν
του επέβαλλε να τραγουδήσει μόνος το
«Αρχαίο Πνεύμα Αθάνατον» στο κατάμεστο δημοτικό στάδιο της Καβάλας.
Αυτή ήταν και η πρώτη του εμφάνιση
μπροστά σε κοινό και μάλιστα τόσο μεγάλο.

Στη Θεσσαλονίκη, στα φοιτητικά χρόνια, του δόθηκε η ευκαιρία, ο χρόνος και η δυνατότητα να ασχοληθεί περισσότερο με το τραγούδι. Το «Σαρακατσάνικο κίνημα» βρίσκοταν σε
άνθηση, οι σύλλογοι ιδρύονταν ο ένας μετά τον άλλον στην επαρχία και με τις εκδηλώσεις
τους έδιναν την ευκαιρία στους σαρακατσάνους να επικοινωνούν και να γνωρίζονται μεταξύ τους ενώ παράλληλα στους τραγουδιστές να τραγουδήσουν και να ακουστούν. Ο νεοσύστατος σύλλογος σαρακατσάνων φοιτητών «Ο Λεπενιώτης» συγκέντρωσε γρήγορα τα σαρακατσανόπουλα και τα γέμισε ενθουσιασμό και ζήλο να γνωρίσουν καλύτερα την παράδοση μας και να την προβάλλουν περισσότερο. Τότε συστάθηκε και το πρώτο χορευτικό συγκρότημα του συλλόγου στο οποίο και συμμετείχε.
Οι φοιτητές, πλην των άλλων πολιτιστικών δραστηριοτήτων, διατηρούσαν στο κρατικό ρραδιόφωνο ημίωρη εκπομπή λαογραφικού περιεχομένου, τα «Σαρακατσάνικα Χρονικά». Για περισσότερα από δύο χρόνια είχε αναλάβει την ευθύνη της παραγωγής και παρουσίασης της,
διαδεχόμενος τους Δημήτρη Γαρούφα και Βασίλη Σερμπέζη που την πρωτοξεκίνησαν. Αρκετές φορές, μάλιστα, για την μουσική επένδυση των κειμένων της εκπομπής παρουσίαζε ζωντανή ορχήστρα και τραγουδούσε ο ίδιος τα τραγούδια αντί να επιλέγει δίσκους δημοτικής
μουσικής από τη δισκοθήκη του σταθμού.
Χώρος συγκέντρωσης των φίλων της δημοτικής μουσικής στη Θεσσαλονίκη ήταν και η
«Ψάθα», ένα υπόγειο μαγαζί με κλαρίνα στην Καμάρα, πίσω από την Παναγιά τη Δέξια. Εκεί
άκουσε και γνώρισε σπουδαίους μουσικούς και τραγουδιστές, όπως τον Γρηγόρη Καψάλη,
μετέπειτα συνεργάτη και τον Γρηγόρη Αδαμόπουλο, τον καλύτερο κλαρινίστα της εποχής εκείνης στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος τον βοήθησε πολύ στα πρώτα του βήματα.
Τα χρόνια που ήταν φοιτητής ηχογράφησε δυο δίσκους : «Τα Σαρακατσανέϊκα» με κλαρίνο τον Βαγγέλη Καραπατή από τη Λαμία και το «Οι Φίλοι Μου Παρήγγειλαν» με τον Ξενοφώντα Μπαντή από τη Λάρισα. Στρατιώτης στην Άρτα γνώρισε τον κλαρινίστα Γιάννη Καραγιάννη από τη Ζίτσα Ιωαννίνων που υπηρετούσε και αυτός τη θητεία του και η γνωριμία
αυτή οδήγησε σε μια μουσική συνεργασία, η οποία αποτέλεσε τον συνδετικό κρίκο για τη
σχέση που ανέπτυξε στη συνέχεια με την Ήπειρο και ιδιαίτερα με τους Σαρακατσάνους της.
Το 1980 ηχογράφησε με τον αείμνηστο Βασίλη Μπατζή το δίσκο «Καλημερίζω δυο καρδιές» και το 1986 στη Θεσσαλονίκη με τον Σωτήρη Σγούρο τον δίσκο «Θα παραγγείλω στα
βουνά». Στη συνέχεια ακολούθησε το 1990 η «Ανθολογία» με τον Γρηγόρη Καψάλη. Το 1993
γνώρισε το νεαρό τότε κλαρινίστα, Γιώργο Κοτσίνη, ο οποίος τον εντυπωσίασε με τον ήχο
του κλαρίνου του και έκτοτε συνεργαστήκαν στενά και ηχογράφησαν μαζί τους δίσκους «Πήγα
να βρώ τους φιλους μου», «Με καρτερεί η συντροφιά» , «Σεργιάνι στην Ήπειρο». Κατά το
χρονικό διάστημα 1980-2006, είχε συμμετοχές σε δίσκους που ηχογραφήθηκαν με πρωτοβουλία διαφόρων συλλόγων και της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Σαρακατσάνων
Το 2007 κυκλοφόρησε από την εταιρία GENERAL MUSIC μια συλλογή τεσσάρων cds υπό
τον τίτλο «Στα χνάρια της παράδοσης», την οποία επιμελήθηκε προσωπικά, θέλοντας να παρουσιάσει σε ψηφιακή μορφή τα σημαντικότερα τραγούδια που ερμήνευσε στην τριαντάχρονη
δισκογραφική του πορεία.
Ο Σταύρος Μπόνιας ασχολήθηκε από μεράκι με την έρευνα του Ελληνικού Παραδοσιακού πολιτισμού και ιδιαίτερα με το δημοτικό τραγούδι. Είναι ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής
Επιστημονικής Εταιρίας Χορού καθώς και συνεργάτης κατά καιρούς, διαφόρων εφημερίδων
και περιοδικών. Συνεργάστηκε με τους σημαντικότερους μουσικούς του παραδοσιακού ταγουδιού και εμφανίστηκε με διάφορα μουσικά σχήματα εντός και εκτός Ελλάδας, ενώ τα
τελευταία χρόνια χρόνια συνεργάζεται στενά με τον εξαιρετικό σαρακατσάνο κλαρινίστα,
Κώστα Ζαραλή.
Τα τελευταία είκοσι τρια χρόνια κατοικεί στα Κουφάλια Θεσσαλονίκης. Είναι παντρεμένος
με την Σούζυ Δίλλα, η οποία είναι μαία και εγάζεται επίσης στο Κέντρο Υγείας της πόλης
και έχουν δύο παιδιά: την Μαρία που είναι δικηγόρος και τον Γιώργο που αποφοίτησε από
το τμήμα Οργάνωσης και Δοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και σήμερα εργάζεται σε Φαρμακευτική Εταιρία. Πέρα από την επιστήμη του, την οικογένεια του και
την μουσική, αγαπά ιδιαίτερα τη θάλασσα και το ψάρεμα. Οι αποδράσεις του στα νησιά του
βορείου Αιγαίου και τις ακτές της Χαλκιδικής, για ψάρεμα είναι αρκετά συχνές για τον ελεύθερο χρόνο που διαθέτει.
Το πρώτο χορευτικό συγκρότημα του Συλλόγου Σαρακατσαναίων Θεσσαλονίκης (1974) που
απαρτίζονταν από τους Βασίλη Σερμπέζη, Κων/νο Τσιλιγγίρη, Νίκο Ρόϊδο, Γεώργιο Τσιούρη, Σταύρο Μπόνια, Θανάση Καλόγηρο, Νίκο Γιαννακόπουλο και Θανάση Ρόϊδο χορεύει το
χορό Κάτσα (Εχ Μωρέ).

Συνέντευξη στον Βαγγέλη Μαρμαγκιόλη

16_tyrnabos 23/06/2011 12:38 μ.μ. Page 2

17

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΑΣΔΑΝΗΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Α.Π.Θ.*

ΕΧΙΝΟΚΟΚΚΙΑΣΗ
Πρόληψη

εχινοκοκκίαση είναι
παρασιτική νόσος του
ανθρώπου και των
ζώων, τόσο των
σαρκοφάγων (σκύλος,
λύκος, τσακάλι κ.ά) όσο και
των φυτοφάγων (βοοειδή,
αιγοπρόβατα, χοίροι).

Η

Ήταν γνωστή από την εποχή του Ιπποκράτη και μόλις το 1758 ο Goeze πιστοποίησε τη σχέση ανάμεσα στο παράσιτο και τις εμφανιζόμενες κύστεις
της εχινόκκοκης ταινίας. Η νόσος προκαλείται από παράσιτα με μορφή ταινίας
μικρού μήκους που ανήκουν στο γένος
Echinicoccus, το οποίο περιλαμβάνει το
Echinococcus Granulosus, το Echinococcus Unilocuratis και το Echinococcus
Cistius. Στην Ελλάδα συναντιέται το είδος Granulosus, ενώ η παρπυσία της νόσου έχει ενδημικό χαρακτήρα σε χώρες γύρω από τη λεκάνη της Μεσογείου, της Αφρικής και της Λατινικής
Αμερικής. Επιδημικό χαρακτήρα μπορεί
να αποκτήσει με την αυξημένη μετακίνηση μεγάλου αριθμού πληθυσμού από
χώρες όπου συνεχίζει να ενδημεί το παράσιτο προς χώρες όπου η νόσος είχε
σχεδόν εξαλειφθεί και τα τελευταία χρόνια θεωρούνταν σπάνια.

Παθογένεια της νόσου
Για να γίνει κατανοητή η παθογένεια
της εχινοκοκκίασης θα πρέπει να περιγραφεί συνοπτικά ο βιολογικός κύκλος
του παρασίτου. Το παράσιτο, που στο
στάδιο της ωριμότητάς του έχει μήκος
4 έως 5 χιλιοστόμετρα, ζει στον εντερικό σωλήνα των σαρκοφάγων ζώων,
των «ξενιστών» όπως λέγονται χωρίς
όμως να προκαλεί ενόχληση ή νόσο.
Μετά τη φάση της ωρίμανσης ακολουθεί ο πολλαπλασιασμός με τη δημιουργία
εκατοντάδων ωαρίων (αυγών) τα οποία
αποβάλλονται με τα κόπρανα και διασπείρονται στο περιβάλλον μολύνοντας
τα χόρτα και το νερό. Αυτά τα αυγά είναι εξαιρετικά ανθεκτικά στις εξωτερικές περιβαλλοντικές συνθήκες και καθώς τα φυτοφάγα ζώα βοσκούν χόρτα στα λιβάδια παίρνουν και τα αβγά του
εχινόκοκκου που υπάρχει περίπτωση να
βρίσκονται εκεί. Τα αυγά από το στομάχι περνούν στην κυκλοφορία του αίματος από την πυλαία φλέβα και εγκαθίστανται σε εσωτερικά όργανα κυρίως ήπαρ, πνεύμονες και νεφρά,
όπου μετά από λίγο μετατρέπονται σε
αδρανείς κύστεις. Οι κύστεις αυτές φιλοξενούνται στον οργανισμό του φυτοφάγου ζώου και ενώ περιέχουν ένα
έμβριο του παρασίτου δεν προκαλούν
κανένα κλινικό σύμπτωμα στο ζώο. Αν
αυτά τα φυτοφάγα ζώα (βοοειδή, πρόβατα, γίδια και χοίροι) δεν γίνουν τροφή άλλων σαρκοφάγων ζώων και πε-

Βιολογικός κύκλος του παρασίτου
θάνουν τότε οι κύστεις χάνονται ενώ
αν τα σπλάχνα τους αποτελέσουν τροφή των σαρκοφάγων οι κύστεις ελευθερώνονται και στο έντερό των σαρκοφάγων, αναπτύσσονται σε κανονικές
ταινίες -παράσιτα και κλείνει έτσι ο βιολογικό κύκλος του παρασίτου.

Πώς προσβάλλεται
ο άνθρωπος
Ο άνθρωπος προσβάλλεται από την
εχινοκοκκίαση με δύο τρόπους; 1) άμεσα καθώς καταπίνει αυγά εχινoκόκκου
ταινίας από μολυσμένο σκύλο, ο οποίος έρχεται σε επαφή μαζί του (σάλιο
του σκύλου ή το τρίχωμα) και 2) έμμεσα, όταν καταναλώσει τρόφιμα μολυσμένα με αυγά εχινόκοκκου όπως είναι κυρίως τα ωμά λαχανικά από απροστάτευτους λαχανόκηπους καθώς και
από διάφορα σαρκοφάγα ζώα. Η επώαση των αυγών εχινόκοκκου στον άνθρωπο έχει μεγάλη διάρκεια από 12 περίπου μήνες μέχρι αρκετά χρόνια. Η εχινοκοκκίαση εκδηλώνεται με δημιουργία
κύστεων σε ένα ή περισσότερα όργανα με συχνότητα 70% στο ήπαρ, 25%
στους πνεύμονες, 4% στους νεφρούς
και πολύ σπάνια στο ουροποιητικό σύστημα.

Συμπτώματα
Τα συμπτώματα που συνοδεύουν την
εκδήλωση της νόσου εξαρτώνται από το
μέγεθος της κύστης και το όργανο που
προσβλήθηκε. Χαρακτηριστικά συμπτώματα προσβολής των πνευμόνων είναι
δύσπνοια, ταχυκαρδία, θωρακικοί και μεσοπλεύριοι πόνοι,βήχας, αιμόπτυση. Η
προσβολή του ήπατος χαρακτηρίζεται
από κοιλιακούς πόνους, απόφραξη των
χοληφόρων αγγείων, ψηλαφητή μάζα
κάτω από τις δεξιές πλευρές.

Διάγνωση - Θεραπεία

Από τα προηγούμενα γίνεται φανερό ότι τα μέτρα πρόληψης κατά
της εχινοκοκκίασης έχουν εξαιρετικά μεγάλη σημασία τόσο για την
προσωπική όσο και για τη Δημόσια
υγεία και μπορούμε να τα συνοψίσουμε στα παρακάτω:
1. Πολύ καλό πλύσιμο των λαχανικών κυρίως αυτών που τρώγονται
ωμά.
2. Καλό πλύσιμο των χεριών ειδικά μετά από περιποίηση ζώων και
καλλιέργεια λαχανόκηπων.
3. Σε καμία περίπτωση να μη ταΐζουμε τους σκύλους με ωμά ή σχεδόν άψητα σπλάχνα ζώων ούτε να
τους αφήνουμε να έχουν πρόσβαση
σε χώρους με σφάγια.
4. Οι οικογένειες που έχουν σκύλους θα πρέπει να φροντίζουν για
τον αποπαρασιτισμό τους μετά από
κτηνιατρικό έλεγχο. Ειδική πρόνοια
χρειάζονται οι κυνηγετικοί σκύλοι
τουλάχιστον μία φορά στο τέλος της
κυνηγετικής περιόδου.
5. Αποφυγή ανεξέλεγκτης σφαγής
των προς κρεατοπαραγωγή ζώων σε
αυτοσχέδια σφαγεία χωρίς τήρηση
κανόνων υγιεινής και χωρίς τουλάχιστον μακροσκοπικό κτηνιατρικό
έλεγχο.
Ο εκσυγχρονισμός των χώρων σφαγής τόσο των αιγοπροβάτων όσο και των
μεγαλύτερων ζώων και οι αυστηρότεροι αστυκτηνιατρικοί έλεγχοι πριν και μετά
τη σφαγή είχαν ως αποτέλεσμα την εξάλειψη σχεδόν της εχινοκοκκίασης τόσο
στην Ελλάδα όσο και στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εχινόκοκκος κύστη θώρακα
Οι αιματολογικές εξετάσεις σε συνδυασμό με διάφορες απεικονιστικές μεθόδους, όπως απλή ακτινογραφία θώρακος – κοιλίας, υπερηχογράφημα και
αξονική τομογραφία χρησιμοποιούνται για
τη διάγνωση της εχινοκοκκίασης ενώ η
μοναδική θεραπεία για τον άνθρωπο είναι συνήθως η χειρουργική επέμβαση.
Μπορεί να αφαιρεθεί η κύστη από το όργανο που εντοπίζεται μαζί με την περικύστη ή τμήμα του οργάνου ή να γίνει
διάνοιξη της περικύστης και κένωση του
περιεχομένου της. Ειδική χειρουργική αντιμετώπιση απαιτούν οι επίπλοκες μορφές της εχινοκοκκίασης του ήπατος και
των πνευμόνων, όπως με ρήξη στα χοληφόρα, ρήξη στην υπεζωκοτική κοιλότητα ή τους βρόγχους και την περιτοναϊκή
κοιλότητα. Σε ορισμένους ασθενείς
μπορεί να γίνει και λαπαροσκοπική χειρουργική αφαίρεση της εχινοκόκκου. Σπανιότερα οι κύστεις εντοπίζονται στο πάγκρεας, νεφρούς, καρδιά, οστά, εγκέφαλο,
οπότε χρειάζεται κατάλληλη επέμβαση. Οι
ασθενείς λαμβάνουν επιπλέον και φαρμακευτική θεραπεία που απενεργοποιεί
τους πρωτοσκώληκες.

Πολλαπλές εχινόκοκκοι κύστεις

Η ανεξέλεγκτη όμως είσοδος οικονομικών μεταναστών από χώρες του Τρίτου
Κόσμου, όπου η νόσος έχει ενδημικό χαρακτήρα, είχε ως συνέπεια την επανεμφάνιση και εντοπισμό κρουσμάτων εχινοκοκκίασης, οπότε και τα μέτρα πρόληψης
πρέπει να τηρούνται σχολαστικά.
* Σε συνεργασία με την Ιωάννα Δ. Τζεβελέκη, Ειδικευόμενη Γενικής
Χειρουργικής Α.Π.Θ.

18_tyrnabos 23/06/2011 12:38 μ.μ. Page 1

18•
ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «Η ΕΝΩΣΗ»

22ο Πανελλήνιο Οργανωτικό Συνέδριο Συλλόγον Σαρακατσαναίων. Εκθεσιακός χώρος του Συλλόγου μας

Ο Σύλλογος μας συμμετείχε ενεργά
στο 22ο Πανελλήνιο Οργανωτικό Συνέδριο με την εισήγηση «Μια Σύγχρονη
Ομοσπονδία με όραμα για τον μέλλον»
από τον Γεν. Γραμματέα κο. Μουτσιάνα
Α. Γεώργιο ενώ η Επιτροπή Νεολαίας
του Συλλόγου μας επιμελήθηκε με ιδιαίτερο ζήλο τον εκθεσιακό χώρο.
Ο Σύλλογος μας συμμετέχει στο 31ο
Πανελλήνιο Αντάμωμα Σαρακατσάνων
με πολυπληθές χορευτικό αποτελούμενο από τα χορευτικά συγκροτήματα
των περιοχών Κεντρικής Θεσσαλονίκης, Δυτικής Θεσσαλονίκης – Ευόσμου,
Χαλκηδόνας και Βασιλικών. Διοργάνωσε με ιδιαίτερη επιτυχία διήμερη

εκδρομή για το Αντάμωμα.
Το Διοικητικό Συμβούλιο θα ήθελε να
ευχαριστήσει όσους συμμετείχαν στην
εκδρομή και όλους τους χορευτές που
συμμετείχαν με ιδιαίτερη χαρά στο χορευτικό για το Αντάμωμα. Είναι ιδιαίτερη χαρά να συμμετέχουν νέοι άνθρωποι στις δραστηριότητες του Συλλόγου μας γιατί οι νέοι μας είναι η
συνέχεια, είναι οι συνεχιστές της Σαρακατσάνικης Παράδοσής. Το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου μας εύχεται στην Πανελλήνια Ομοσπονδία
Συλλόγων Σαρακατσαναίων καλή επιτυχία για την διοργάνωση του Ανταμώματος.

Φωτογραφία από το
πλούσιο φωτογραφικό
υλικό του Συλλόγου μας

Αγροτικός Παραγωγικός
Συνεταιρισμός

Νέας Αγχιάλου
“Η ΔΗΜΗΤΡΑ”

Οινοποιείο – Ποτοποιείο
Νέα Αγχίαλος Μαγνησία
Τ.Κ. 374 00
Τηλ.: 24280 76210,
24280 77276
e-mail: apsa-dimitra@vol.forthnet.gr

CMYK

19_tyrnabos 23/06/2011 12:39 μ.μ. Page I

χώρα μας, προικισμένη λόγω
της γεωγραφικής της θέση
που διαθέτει είναι απόλυτα
συνυφασμένη με τη θάλασσα, τη
γη, το έδαφος δηλαδή, τον ήλιο, τα
ποτάμια, τα βουνά, τη φύση γενικά.

Η

Εξάλλου, σε πολλές περιοχές έχουν αναπτυχθεί δραστηριότητες τόσο οικονομικές όσο και πολιτισμικές. Παραθαλάσσια συγκροτήματα, γεωργία,
αλιεία, ναυπηγεία, βιομηχανικές περιοχές δίπλα σε
πόλεις ή κατοικημένες περιοχές, εκμετάλλευση δασικών εκτάσεων και πολλά άλλα.
Γεγονός που τουλάχιστον η Σαρακατσαναίοι άλλα
και οι άλλες Ελληνικές φυλές γνωρίζουν από πρώτο χέρι. Η φύση τους προσέφερε στέγαση, ρουχισμό, μέχρι και τρόπους διασκέδασης.
Οι πρόγονοι μας ζούσαν στην φύση, την σεβόντουσαν και διαβίωναν αρμονικά και σε απόλυτη ισορρόπια.
Όμως, στο πέρασμα του χρόνου, η διαχείριση
των πόρων και του περιβάλλοντος συνολικά έχει
εμφανίσει και αρνητικές εκφάνσεις καθώς το περιβάλλον αποτελεί τον τελικό αποδέκτη της μόλυνσης και της ρύπανσης των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων. Αδιαμφισβήτητα διανύουμε μια περίοδο που το περιβάλλον έχει να επωμιστεί πολλά λάθη. Τα δικά μας λάθη!
Η εμφάνιση προβλημάτων όπως η μόλυνση της
ατμόσφαιρας και των νερών, το φαινόμενο του
θερμοκηπίου, η τρύπα του όζοντος, η εξαφάνιση
ειδών χλωρίδας και πανίδας και τόσα άλλα περιβαλλοντικά ζητήματα αποτελούν χρέος από όλους
μας να δώσουμε λύσεις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Χρήζει απόλυτης ανάγκης η προστασία του
φυσικού περιβάλλοντος και μετέπειτα η διατήρηση ζωής στον πλανήτη μας.
Η αναγνώριση του προβλήματος δεν είναι και-

«Ας γίνει
η αφετηρία…»
Της Θέκλας Παρασκευούδη,
Πρόεδρος Ελληνικού Οργανισμού Περιβάλλοντος
Υπεύθυνη Περιφερειακών Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης
Δημοκρατικής Συμμαχίας
www.eop.org.gr•www.thekla.gr•info@thekla.gr

Η κυρια Θεκλα
Παρασκευουδη
Υπεύθυνη
Περιφερειακών
Μέσων Μαζικής
Ενημέρωσης
Δημοκρατικής
Συμμαχίας με
τους κυριους
Μαρμαγκιωλη
Ευαγγελο
προεδρο ΠΟΣΣ
και Τσιαουση
Βασιλειο
Προεδρο
Λαογραφικου
Μουσειου
Σαρακατσαναιων

Κτήμα Τιμπλαλέξη

19

νοτομία της εποχής μας. Με το πέρας της Α΄ Διάσκεψης για το Περιβάλλον στη Στοκχόλμη το 1972,
ο ΟΗΕ αποφάσισε να καθιερώσει τον εορτασμό
της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος στις 5 Ιουνίου κάθε χρόνο. Το γενικό πρόσταγμα της διαφύλαξης του οικοσυστήματος παρότρυνε αυτή την
ενέργεια και από τότε έως σήμερα η μέρα της
5ης Ιουνίου αποτελεί την αφετηρία για ενεργοποίηση ενός ολόκληρου μηχανισμού. Μια ευκαιρία σε όλους μας, φορείς και πολίτες να εκφράσουν την άποψη τους για όσα συμβαίνουν
στον πλανήτη μας και μας επηρεάζουν.
Ο Ελληνικός Οργανισμός Περιβάλλοντος (Ε.Ο.Π)
βασίζει τη λειτουργία του στην υλοποίηση αυτών
των στόχων. Η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση
του παγκόσμιου κοινού για τα περιβαλλοντικά προβλήματα και η ανάληψη παρεμβάσεων και δράσεων είναι οι κυριότεροι σκοποί μας.
Οι δράσεις μας υποστηρίζονται μέσα από μια
σειρά εκδηλώσεων, συμμετοχών και πρωτοβουλιών σε πανελλαδικό και διεθνές επίπεδο, και πιο
ειδικά στη Θεσσαλία και στη Λάρισα.
Ο Ε.Ο.Π. υπάρχει όσο ο πλανήτης μας θα χρειάζεται μια ηχηρή φωνή! Η δυναμική μας βασίζεται στα μέλη και στους εθελοντές μας! Δεν υποστηρίζουμε και ενισχύουμε απλά τον εθελοντισμό
αλλά αποτελεί για όλους εμάς στάση ζωής!
Γιατί, όλοι μας έχουμε το δικαίωμα σε ένα βιώσιμο μέλλον και την υποχρέωση να το παραδώσουμε στις επόμενες γενιές, εξασφαλίζοντας την
αρμονική συνύπαρξη του ανθρώπου με τη φύση.
Κάθε προσπάθεια μικρή ή μεγάλη που στοχεύει
στην προστασία του πλανήτη είναι επιβραβεύσιμη. Το περιβάλλον ανήκει σε όλους και χρειάζεται
την φροντίδα όλων.
Είναι το χέρι μας να αντιστρέψουμε την πορεία της καταστροφής του περιβάλλοντος αρκεί
να το αντιληφθούμε εγκαίρως.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ
•Γεωργικά Φάρμακα
•Σπόροι
•Λιπάσματα

Τιμπλαλέξης Δημήτρης
Οινοποιός
κιν.: 6974 726 208

Μιχοπούλου 12
371 00 Αλμυρός

Μικροθήβες Ν. Μαγνησίας, τηλ/fax: 24220 23716

τηλ.: 24220 24111
κιν.: 6977 479 386

ς
τοσύνη
σ
ι
π
μ
ε
σχέση
ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΣΥΣΚΕΥΕΣ • ΕΠΙΠΛΑ

Νίκος Νάκος
Αθηνάς 74
Αλμυρός Μαγνησίας

Τηλ.: 24220 23320

Υπεύθυνος Πωλήσεων

CMYK

Βόλου 7, τ.κ. 371 00
Αλμυρός-Βόλου
Τ. 24220 22633
F. 24220 24818
Ε. hlnak@otenet.gr
www.nakos-sa.gr

Κεντρικό: Βασ. Κων/νου 100Α, τηλ.: 24220 21517
Υποκ/μα: 1ο χλμ. Αλμυρού-Πλατάνου, τηλ.: 24220 24975
Κιν.: 6936 914 447
e-mail: potoemporiki-almyroy@hotmail.com

20_tyrnabos 23/06/2011 6:07 μ.μ. Page 1

20•

Σαρακατσάνοι - παλιοί και νέοι -

ι παλιοί κληροδότησαν αλλά οι
νέοι δεν ερεύνησαν, όπως ένα
δέμα που βρίσκεται στα
αζήτητα όταν ο παραλήπτης του δεν
πάει να το παραλάβει, χωρίς να
γνωρίζει την αξία του περιεχομένου
του. Ήταν πιο άξιοι οι πρόγονοί μας
και εμείς δεν ήμαστε; Πως
ξεχώριζαν; Φαίνονταν οι αξίες τους;
Οι παλιοί, στην ηλικία του πατέρα
μου, που γεννήθηκε το 1890 αλλά και
ακόμα παλιότεροι πίστευαν στην
ύπαρξη αξιών και ενεργούσαν με
αίσθημα υψηλοφροσύνης, σαν
πραγματικοί άρχοντες και όχι σαν
κολίγοι και δουλοπάροικοι.

Ο

Ο Κάμπελ, ο μοναδικός ερευνητής, κατ΄ εμέ, που
έζησε με τους Σαρακατσάνους λέει ότι όλοι πλούσιοι και φτωχοί πίστευαν ότι είναι απόγονοι αρχόντων και η συμπεριφορά τους ήταν αρχοντική.
Τι έκαναν οι παλιοί και ξεχώριζαν σε σχέση με
σήμερα; Η αρχοντική τους καταγωγή τους καθοδηγούσε να οργανώσουν την κοινωνική δομή του
τσελιγκάτου, μια αυστηρά κλειστή κοινωνία με τους
πλέον δίκαιους κανόνες - χωρίς βία αλλά μόνο
με την εφαρμογή της αξιοπρεπούς συμπεριφοράς
που το περιεχόμενό της αποδίδεται με τη λέξη
ντροπή, σαν ιππότες. Όλοι οι άντρες ήταν μισθωτοί
σε θέσεις εργασίας που όριζε το άτυπο συμβούλιο
από τους αρχηγούς της κάθε φάρας με τον τσέλιγκα. Είχαν κοινωνική μέριμνα, θα λέγαμε σήμερα.,
π.χ. εάν κάποιος αδυνατούσε να αντιμετωπίσει οικονομικά ένα πρόβλημα (αρρώστια ) τότε ο τσέλιγκας του έδινε δανεικά, άτοκα, χωρίς καμιά δέσμευση και μπορούσε τον επόμενο χρόνο να πάει
σε άλλο τσελιγκάτο οπότε το χρέος αναλάμβανε
ο άλλος τσέλιγκας. Σε περίπτωση που κάποιος έχανε τα πρόβατά του λόγω θεομηνίας ή αρρώστιας,
σ΄ αυτόν έδιναν όλοι μαζί από λίγα πρόβατα, δωρεάν, για να κάνει μια νέα αρχή. Την παραπάνω
κίνηση δεν την έκαναν σε κάποιον που πούλησε
τα πρόβατά του και σπατάλησε τα χρήματα. Αυτόν τον θεωρούσαν άξιο της μοίρας του και τον
έδιωχναν από το τσελιγκάτο. Όταν υπήρχε διαφορά
μεταξύ δύο σε ένα τσελιγκάτο δεν πήγαιναν στο
δικαστήριο αλλά αναλάμβανε να λύση τη διαφορά ο τσέλιγκας με δυο, τρεις γέροντες και εάν
δεν κατάφερναν να συμβιβάσουν τους εμπλεκόμενους τότε ζητούσαν βοήθεια και από άλλο τσελιγκάτο για μια δεύτερη γνώμη. Η απόφαση όλων
ήταν η τελεσίδικη και οι αντίπαλοι έπρεπε να φιλιώσουν και στη συνέχεια να συμμετέχουν σε
γλέντι το οποίο οργάνωνε ο τσέλιγκας με τους
κριτές – γέροντες. Το γεγονός αυτό φαίνεται και
από το παρακάτω τραγούδι:
΄΄Απόψε είχα μια φιλιά (συμφιλίωση) άιντε μωρέ
μπρατίμισα, είχα ένα ζιαφέτι (φαγοπότι) μωρ μπρατίμισα καημένη΄΄.
Ένα από τα πλέον σημαντικά ΄΄σναφικά΄΄ δικαστήρια των Σαρακατσάνων ήταν η καταδίκη ενός
τσέλιγκα, του Σπύρου Μπαμπαλή, σε θάνατο γιατί δεν συνετίστηκε με τις υποδείξεις των τσελιγκάδων να σταματήσει τις παράνομες πράξεις
του σε φτωχούς τσομπάνους. Η απόφαση της καταδίκης λέγεται μαζματάς, από την μάζωξη των
τσελιγκάδων που έγινε στην Φιλιππούπολη της
Βουλγαρίας γύρω στο 1860 με 1870. Την απόφαση της εκτέλεσης την έδωσαν στον Τούρκο
Πασά στη Σόφια, φίλο του τσέλιγκα Σπύρο Μπαμ-

παλή. Οι λεπτομέρειες για το παραπάνω συμβάν
μαζί με τα τραγούδια και τα κακώς κείμενα που
ακολουθούν με επεξηγήσεις, υπάρχουν στο βιβλίο
του Μουσείου΄΄ Σαρακατσάνοι οι Σταυραετοί της
Πίνδου΄΄. Ο πασάς βρισκόμενος σε δίλλημα, να
χαλάσει (σκοτώσει ) το φίλο του ή να δυσαρεστήσει τους τσελιγκάδες με κίνδυνο να ξεσηκωθούν εναντίον του με ανεξέλεγκτες προεκτάσεις, προτίμησε να χαλάσει το φίλο του με δόλο.
Ήταν αγράμματοι και άξεστοι τσομπάνηδες όπως
γράφουν όλοι οι κονδηλοφόροι, εκτός του Κάμπελ ; Τότε γιατί το δίλλημα του Τούρκου πασά ;
Μήπως ήταν πραγματικά αγράμματοι και δεν νοιάζονταν να μάθουν γράμματα, γιατί πολλοί υποστηρίζουν ότι οι Σαρακατσάνοι πήγαιναν στο σχολείο και μάθαιναν πέντε κολλυβογράμματα.. Δεν
μπόρεσα να το καταλάβω αυτό γιατί το λένε όταν
ήταν κανόνας όλα τα αγόρια να μαθαίνουν γραφή, ανάγνωση και λογαριασμό. Τότε που στα χωριά το 60% ήταν αναλφάβητοι. Είχα την τύχη να
πάω σε σχολείο του τσελιγκάτου μέχρι την Τρίτη δημοτικού, προβιβάστηκα στην Τετάρτη με το
ενδεικτικό. Όταν φύγαμε από τα βουνά της Δράμας πήγαμε στο Νομό Σερρών και συγκεκριμένα στο χωριό Αχινό και πήγα στο δημοτικό το
οποίο είχε 270 μαθητές και εγγράφτηκα στην Τετάρτη δημοτικού. Μήπως δεν ξέραμε γράμματα
αλλά είχαμε μόνο ενδεικτικό; Ήμασταν δύο της
Τρίτης τάξης και στην Τετάρτη ο Διευθυντής μας
κράτησε μόνο 15-20 μέρες, έκανε συμβούλιο και
μας πέρασε στην Πέμπτη γιατί την ύλη της Τετάρτης εμείς την είχαμε διδαχθεί στην Τρίτη στο
ολοήμερο σχολείο στο τσελιγκάτο. Αλήθεια πως
δικαιολογούνται τα κολλυβογράμματα όταν στην ύλη
που διδάσκονταν ήταν η γραμματική, η ιστορία, η
αριθμητική, η γεωγραφία και ένα μάθημα που δεν
υπάρχει σήμερα η καλλιγραφία, την οποία γράφαμε σε ειδικά τετράδια καλλιγραφίας. Το σχολείο στα τσελιγκάτα τελείωσαν τρία αδέρφια μου
μεγαλύτερα από εμένα και φαίνονται στην παρακάτω φωτογραφία με το δάσκαλο μετά το τέλος των εξετάσεων. Μήπως οι πατέρες μας απαξίωναν τους εγγράμματους; Όχι τον δάσκαλο τον
είχαν σε μεγάλη εκτίμηση και τον τιμούσαν σε
όλες τις εκδηλώσεις. Τα σχολεία καθιερώθηκαν
στα τσελιγκάτα εδώ στη Βόρειο Ελλάδα γύρω στο
1915 που απελευθερώθηκε η Μακεδονία και η
Θράκη. Τι γίνονταν ποιο μπροστά ; Από μαρτυρίες
του πατέρα μου και των θείων μου που γνώρισα να γράφουν και να λογαριάζουν, ξέρω ότι μάθαιναν γράμματα με το σύστημα της αλληλοδιδαχής.
Αυτός που ήξερε έπρεπε να διδάξει τον σύντροφό
του –βοηθό.
Σε μια έρευνά μου στη Βουλγαρία στην περιοχή
Κότιλι, ανέβηκα με τον Δημήτρη Γρίβα σε ένα βουνό και πήγαμε σε ένα στάλο στον οποίο στους
κορμούς δέντρων οξιάς ήταν γραμμένα με ελληνικά γράμματα τα ονόματα των τσομπάνων και
των βοηθών τους καθώς και του κοπαδιού (στέρφα, κριάρια, ζυγούρια )με αριθμούς από το 1925
έως και το 1945. Ήθελα να πάρω κορμούς για
να τους εκθέσω στο μουσείο, έκανα τις απαραίτητες ενέργειες με την βοήθεια ενός δασάρχη
που έτυχε να είναι και συγγενής μου, αλλά ήταν
δύσκολη η συντήρηση ώστε να μην ξεραθεί η
φλούδα στην οποία υπήρχαν τα στοιχεία. Το γεγονός ότι ενώ ήταν στην Βουλγαρία μάθαιναν τα
ελληνικά γράμματα, όπως ο πατέρας μου που έζησε στη Βουλγαρία και τη Θράκη, αποδεικνύει ότι
δεν ήταν αγράμματοι και άξεστοι.
Ήταν πιο άξιοι οι προγονοί μας ενώ εμείς όχι;
Τα γεγονότα δε μας δείχνουν κάτι που να δικαιολογεί ανικανότητα, αντιθέτως όλη η πορεία των
νεότερων Σαρακατσάνων μετά την αστικοποίηση
τους δείχνει σύνεση, σωστό προγραμματισμό και
εργατικότητα. Θα αναφερθώ στους Σαρακατσάνους
της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης οι οποίοι κατοίκησαν στα χωριά, κατεστραμμένοι οι περισσότεροι από τον εμφύλιο πόλεμο, ασχολήθηκαν με τη γεωργία νοικιάζοντας χωράφια για καλλιέργεια πάντα με την καθοδήγηση των γεωπόνων τους οποίους οι ντόπιοι απαξίωναν, κατορθώνοντας να τριπλασιάσουν τα εισοδήματά τους
σε σύγκριση με τους είδη υπάρχοντες γεωργούς.
Έστειλαν τα παιδιά τους στα σχολεία, καταλαμβάνοντας σχεδόν όλα θέση σπουδών στα πανεπιστήμια. Έγιναν καθηγητές, δάσκαλοι, γιατροί, γε-

ωπόνοι, στρατιωτικοί ανώτερων βαθμών, αστυνομικοί, καθηγητές πανεπιστημίου. Πέρασαν στην πολιτικοί ως βουλευτές και Υπουργοί. Όλοι άξιοι επιστήμονες και επιχειρηματίες.
Θα μπορούσα να τους αποκαλέσω με μια σαρακατσάνικη λέξη, τετραπέρατους. Βρίσκομαι
όμως στη δυσάρεστη θέση να ρωτήσω πως συμβιβάζεται οι τόσο άξιοι Σαρακατσάνοι επιστήμονες και μη, να υιοθετούν παθητικά όλες τις ανακρίβειες αυτών που έγραψαν για τους Σαρακατσάνους, να τους έχουν κατατάξει στις πρώτες θέσης. Την αείμνηστη Χατζημιχάλη την ανακήρυξαν
μάνα των Σαρακατσάνων. Τον Μάτσα, το Λη Φερμορ και το Σκαφιδά, στο συνέδριο της Αθήνας
τους αποκάλεσαν μεγάλους ερευνητές των Σαρακατσάνων. Εάν αυτοί ήταν μεγάλοι ερευνητές
θα το είχαμε καταλάβει από τα κείμενά τους και
όχι από τα ονόματά τους. Στην σελίδα 227 του
ανέκδοτου έργου της γράφει η Χατζημιχάλη: η γυναίκα που γεννούσε πεθαμένο παιδί, το κρατούσε 40 μέρες στο στρώμα της, τυλιγμένο σε δέρμα ζώου( πουστακιά) ή σε ένα τσόλι ενώ ο περίγυρος την έβλεπε σαν μίασμα. Επίσης στον πρώτο τόμο της στη σελίδα ρξζ λέει: αλίμονο στην
γυναίκα που γεννάει πεθαμένο αγόρι, ντροπιάζει
τον άντρα της και όλες τις γυναίκες. Σύμφωνα
με την Χατζημιχάλη το νεκρό παιδί είναι δαιμονικό στοιχείο. Στο ανέκδοτο βιβλίο της στο κεφάλαιο Καιροί και στη σελίδα 3 λέει ότι εάν πέσει αστροπελέκι στο δάσος ο τσομπάνος πλαγιάζει
τα πρόβατα μπρούμυτα για να μην καούν. Επίσης
στο κεφάλαιο Γιορτές στη σελίδα 19 λέει ότι οι
Σαρακατσάνοι άλλαζαν ρούχα μόνο του Αγίου Γεωργίου την Άνοιξη και του Αγίου Δημητρίου το Φθινόπωρο. Στο κεφάλαιο Τυριά και στη σελίδα 667 λέει ότι έχουν τυριά φτιαγμένα, όπως το τυρί
φέτα από ξινόγαλο και τυρόγαλο. Στο κεφάλαιο
Γάμος σελίδα 4-39 και στη σελίδα ρογ του πρώτου τόμου λέει ότι ο τσέλιγκας έκανε κουμάντο
σε όλα τα θέματα ακόμη και στο γάμο για το ποιος θα παντρευτεί και ποια θα πάρει. Στη σελίδα
42 στο δεύτερο τόμο λέει ότι οι γυναίκες έπλεκαν περπατώντας στο καραβάνι, φορτωμένες την
σαρμανίτσα με το βυζαχτάρι ή φορτωμένες με βελέντζες, σαϊσματα ή και λισιές που κάτω από αυτές φυλάγονταν. Στη σελίδα 95 του δεύτερου τόμου λέει ότι οι γυναίκες κουβαλούσαν φορτωμένες
όλα τα υφαντά στις νεροτριβές και στα μαντάνια. Στη σελίδα 283 λέει επίσης ότι οι γυναίκες
κουβαλούσαν το γάστρο στην πλάτη. Στη σελίδα
286 λέει ότι όταν βρέχει και ανάβουν φωτιά ψήνουν στο ταψί χυλό χαμοκούκη, τυρανισμένοι από
την πείνα το καταπίνουν κακοφτιαγμένο και άψητο. Στη σελίδα 296 λέει ότι όταν φουρνίζουν το
ψωμί το αφήνουν καμιά ώρα να κοκκινίσει και
μετά το γυρίζουν ανάποδα να ψηθεί και από κάτω.
Στη σελίδα 303 λέει ότι από την βαρέλα ρίχνουν
το νερό στο τσουκάλι ή στις ξύλινες κούπες αλλά
πίνουν και από αυτή με καλαμένιο σωληνάκι, τη
βίγλα.. Αναφέρω ένα μικρό μέρος από τα κακώς
κείμενα της Χατζημιχάλη.
Στη συνέχεια θα αναφερθώ στον Νέστορα Μάτσα και στο έργο του Σαρακατσάνικο Οδοιπορικό. Στη σελίδα 20 λέει: Αγόρω την έλεγαν τη γριά,
δεν κίνησε τούτη τη χρονιά.Περνώντας από μια

ραχούλα είδαμε τον τάφο της γερόντισσας και
στον κακοφτιαγμένο σταυρό ήταν το όνομά της.
Στη σελίδα 28 λέει: καθώς έρχονταν πέθανε ο
τσέλιγκας.Τον έθαψαν στο δρόμο, χωρίς κραυγές και θρήνους. Στη σελίδα 73 λέει: σωπαίνουν
και σφραγίζουν τα στόματά τους όταν κάποιος θέλει να μάθει, να γλυστρήση στον κόσμο τους ν
να μάθει τα μυστικά σύμβολα, τις παράξενες πίστες τους φερμένες από χρόνια προχριστιανικά.,
ενώ στις κορφές των καλυβιών υπάρχει σταυρός
που φκιάνει η γυναίκα στο τελείωμα. Στη σελίδα 74 λέει: σαν όμως πέσει ο σταυρός από τους
αγέριδες είναι σημάδι κακό. Στα μαντριά τους
πάνω σε παλούκια έχουν σφηνωμένα κρανία από
μουλάρια και κριάρια με τις κόγχες των ματιών
γυρισμένες στην ανατολή. Ρώτησα αλλά σωστή
απάντηση δεν πήρα για το τι συμβολίζουν οι νεκροκεφαλές. Δεν μιλούν για τις δοξασίες τους
και τις δεισιδαιμονίες τους.
Οι Σαρακατσάνοι δεν έβαζαν μόνιμο σταυρό
στην καλύβα παρά έναν μικρό στο τελείωμα φτιαγμένο και με λίγη χλόη που στη συνέχεια έπαιρνε ο αέρας όπως φαίνεται και από φωτογραφίες
των βιβλίων της Χατζημιχάλη και του Μάτσα.
Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ στο βιβλίο του ΄΄Οδοιπορικό στη Βόρειο Ελλάδα΄΄, στη σελίδα 22 αναφέρει: Ο Σαρακατσάνος φορούσε μαύρο τραγομαλλίσιο γιλέκο, μαύρο ζωνάρι και μαύρη φουστανέλα. Όλα αυτά είναι φαντασιώσεις. Το γιλέκο δεν γίνονταν από ύφασμα κάπας, το ζωνάρι
ήταν βυσσινί ενώ η φουστανέλα άσπρη μάλλινη
το λεγόμενο σεγκούνι. Στη σελίδα 28 λέει: σ΄ ένα
ανοιχτό βαγόνι για ζώα πίσω στο τραίνο ακούγονταν τραγούδια και μια γαλάζια σημαία ανέμιζε πάνω σε ένα κοντάρι. Στη σελίδα 29 λέει: όταν
φτάσαμε στον επόμενο σταθμό πήδησαν με τη σημαία τραγουδώντας. Ο γαμπρός και οι βλάμηδες
γύρισαν σε λίγο φέρνοντας τη νύφη με φορεσιά παράξενη σαν τις φορεσιές των Αζτέκων.
Όπως την κουβαλούσαν τρέχοντας είδα πως στο
κοντάρι του σημαιοφόρου στην κορυφή είχε ένα
ρόδι, ένας άλλος κρατούσε ξύλινο σταυρό με κορδέλες, στερεωμένα σε κάθε άκρη τρία ρόδια.
Και εδώ συνειδητά διαστρεβλώνει τα πράγματα δείχνοντας ότι κατόρθωσε αυτός να ανακαλύψει
την πανάρχαια φυλή. Στη σελίδα 34 λέει: ένας ή
δυο από τους αγριωπούς και ασουλούπωτους φορούσαν τσαρούχια από δέρμα ακατέργαστο που
κατέληγαν με ανασηκωμένες μύτες, πάνω από
άσπρες ταινίες δεμένες με φαρδιά πέτσινα λουριά. Και πάλι φαντασιώσεις.Τους παρουσιάζει σαν
απόγονους του Κύκλωπα. Στη σελίδα 41 λέει: στο
τέλος των καταλυτικών δίστιχων κεντούν πολλές
συλλαβές, πολλά αμάν ενωμένα αμάν αμάν. Μάλλον τον βόλευε να μας παρομοιάσει και σαν τους
Τούρκους. Στη σελίδα 52 λέει: μερικές από τις
νεότερες κυράδες είχαν ξύλινες κούνιες κρεμασμένες στη ράχη, όπως οι ερυθρόδερμες, σε κάθε
κούνια ήταν μέσα ένα μικρούτσικο φασκιωμένο
Σαρακατσανάκι.
Πολύ εντυπωσιακά αυτά που γράφει, ανακάλυψε μια φυλή σε απάτητες ζούγκλες και για το
λόγω αυτό τον τίμησαν οι Σαρακατσάνοι.
Στη σελίδα 67 λέει: στους Σαρακατσάνους η
ειδωλολατρική μαγεία επιζεί έντονα και η χρι-

20_tyrnabos 23/06/2011 6:07 μ.μ. Page 2

21

ένα κράμα αξιών

Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ
ΤΑ ΒΟΥΝΑ
Ειρήνη
Καρατάσιου
Γεωπόνος MSc Π.Θ.
Υποψήφια
Διδάκτορας Π.Θ.
Γραμματέας Συνδέσμου
Σαρακατσαναίων
Λάρισας
«Ο Κατσαντώνης»

ι Σαρακατσαναίοι όπως είναι ευρέως
γνωστό πλέον, είναι μία από τις
αρχαιότερες Ελληνικές φυλές και
μάλιστα νομαδική. Ρυθμίζουν τη ζωή τους
ανάλογα με τις απαιτήσεις επιβίωσης των
ζώων τους (αιγοπροβάτων), καθώς όλοι
τους ασχολούνταν με την κτηνοτροφία.
Έτσι, το χειμώνα διέμεναν στον κάμπο, στα
λεγόμενα «χειμαδιά», ενώ το καλοκαίρι
ανέβαιναν στα βουνά, στο «τσελιγκάτο»
τους. Συνηθίζουν την περίοδο από την
ονομαστική εορτή του Αγίου – Δημητρίου
έως και την εορτή του Αγίου – Γεωργίου
διαβίωναν στα χειμαδιά και το αντίστροφο.

Ο

στιανική πίστη είναι σαθρή. Ούτε Θεός, ούτε
Χριστός, ούτε Αγία Τριάδα. Είχαν το Άης σαν
διαλεκτική συντομογραφία. Στη σελίδα 82
λέει: έθαβαν το νεκρό χωρίς παπά. Στο μνήμα του άνδρα έμπηγαν μια κλίτσα, ενώ στης
γυναίκας μια ρόκα.
Αλήθεια τι σπάνιες ανακαλύψεις. Δεν
ξέρω γιατί δεν τον ανακήρυξαν πατέρα των
Σαρακατσάνων αφού μάνα έχουν την Χατζημιχάλη, εκτός και εάν δεν μπορούσαν να
επιλέξουν μεταξύ του Μάτσα, Λη Φέρμορ
και Σκαφιδά. Δεν θα επισημάνω πολλά στο
έργο του Σκαφιδά παρά μόνο το απόφθεγμά
του ότι οι γυναίκες ήταν πιο κατώτερες και
από δούλες
Διαβάζοντας τον πρώτο τόμο της Χατζημιχάλη και τον ανέκδοτο δεύτερο τρόμαξα
και αποφάσισα να κάνω επιπλέον έρευνα,
στην Αττική και στη Θεσσαλία.
Αναζήτησα πληροφορίες από τα παρακάτω άτομα τα οποία δεν αποδέχτηκαν ως
πραγματικά τα παραπάνω στοιχεία από το
έργο της που τους μετέφερα.Και ήταν μάλιστα της ηλικίας της Χατζημιχάλη.
Ντούνα Μαρία, 92 ετών, από το Σούνιο
Μπέη Ελένη, 80 ετών, Γκύζη Αττικής
Καπίτσα Ευαγγελία, 86 ετών, Διόνυσο Λιβαδειάς
Μίχος Δημήτριος, 88 ετών, Διόνυσο Λιβαδειάς
Λιούπης Χριστόδουλος, 100 ετών, Φάρσαλα Θεσσαλίας
Λιούπη Παναγιώτα, 95 ετών, Φάρσαλα
Θεσσαλίας
Σουφλιά Θεοδώρα, 75 ετών, Λάρισα
Σουφλιά Αικατερίνη, 92 ετών, Λάρισα
Κατσούλας Νικόλαος, 91 ετών, Σταυρό Λαμίας
Πανουριά Καλλιόπη, 80 ετών, Λαμία
Τελειώνοντας θα αναφερθώ στη Σαρακατσάνικη κοινωνία και στις γυναίκες που
ήταν ο θεμέλιος λίθος της κοινωνικής αυτής οικοδομής.
Διαβάζω με λύπη άρθρα σε περιοδικά και
εφημερίδες γραμμένα από Σαρακατσάνους, λόγιους- θα τους χαρακτήριζα τετραπέρατους- οι οποίοι, δεν μπορώ να το
εξηγήσω γιατί, έχουν μαγευτεί από δήθεν
ερευνητές οι οποίοι κακοποιούν βάναυσα την
τόσο τέλεια οργανωμένη κοινωνία των Σαρακατσάνων και τους παρουσιάζουν σαν σοφούς, αντιγράφοντας και παρουσιάζοντας
κομμάτια από εργασίες τους. Αφορμή στο
ξεχείλισμα του ποτηριού μου έδωσε αναδημοσίευση σε περιοδικό μέρος εργασίας
του Σκαφιδά, στην οποία αφήνει συγκαλυμμένα να φανεί ότι η Σαρακατσάνα ήταν
τόσο καταπιεσμένη, σχεδόν δούλα. Δεν ήταν
δυνατόν στην κοινωνία των Σαρακατσάνων,
στην οποία τον πρώτο λόγο για τη σωστή

οργάνωση και ισορροπία τον είχαν οι γυναίκες, να υπάρχουν συμπεριφορές βαναυσότητας. Θα αντικρούσω όλα όσα επιχειρούν να παρουσιάσουν ως δεδομένα ορισμένοι ερευνητές, με την ομολογία μιας αιωνόβιας Σαρακατσάνας από τα Βαφέικα Ξάνθης, το γένος Γκοντόλια.
Αφού έμαθα από τον γιό της ότι ήταν
πνευματικά υγιέστατη και ότι δεν θα την
κούραζαν οι ερωτήσεις μου, πήγαμε και την
είδαμε στο σπίτι της όπου μας περίμεναν.
Η γιαγιά, μια αγέρωχη γριά αρχόντισσα, με
καλοσύνη και έκδηλη αγάπη με δέχτηκε,
όπως όλες οι Σαρακατσάνες εκδηλώνονται
στους επισκέπτες. Παρ΄ όλη την ευγενική
της υποδοχή, όσο τη ρωτούσα για τη ζωή
που έζησε στα τσελιγκάτα από μικρή και
μέχρι που αυτά διαλύθηκαν η γιαγιά με κοιτούσε, όπως φαίνονταν, περίεργα και με επιφύλαξη παρ΄ όλο που ο γιός της την ενημέρωσε για ποιο λόγω ήθελα τις μαρτυρίες
της. Φαίνεται ότι παρ΄ όλη την πνευματική
ανωτερότητα και την προσωπική της συμμετοχή όλα τα χρόνια στα δρώμενα της κοινωνίας, μάνα με 8 παιδιά, όλα παντρεμένα, είχε γελαστεί και αυτή από αυτό που
επικράτησε επί των ημερών μας, πως ότι
γυαλίζει δεν είναι χρυσός και σαν χρυσό
να το δεχτούμε, ανεξάρτητα από την υλική
του αξία, προφανώς βλέποντας τον περίγυρό
της να είναι παρασυρμένος από την νέα
τάξη των πραγμάτων. Με φωνή σταθερή αντί
απαντήσεως με ρώτησε: γιατί παιδί μου θέλεις να μάθεις για την χλιμένη την ζωή που
εμείς κάναμε τότε; Περίμενα την αντίδραση αυτή, γιατί και άλλοι ηλικιωμένοι που είχα
απασχολήσει, όπως και όλοι οι νέοι, ήταν
ξεγελασμένοι από την ψεύτικη ακτινοβολία
των σημερινών πραγμάτων. Τα πράγματα που
σήμερα περνάνε είναι να αποδέχεσαι και
να συμπορεύεσαι με όλους όσοι είχαν γράψει για τους Σαρακατσάνους, ανεξάρτητα τι
είναι αυτά που γράφουν, να γνωρίζεις τις
ομάδες του ποδοσφαίρου, τους νέους τραγουδιστές, τους ηθοποιούς. Αυτά σε καταξιώνουν σήμερα.
Εγώ επειδή έχω βιώματα, γιατί γεννήθηκα
πρώιμα και έχω ζήσει 16 χρόνια στα τσελιγκάτα, γνώριζα ο ίδιος ότι η γιαγιά θα μου
έλεγε την αλήθεια μετά από την πρώτη της
αντίδραση. Γι΄ αυτό την ρώτησα: γιαγιά ήταν
χλιμένη τότε η ζωή και γιατί; Η γιαγιά χωρίς δισταγμό μου είπε ότι ήταν χλιμένη επειδή εμείς οι γυναίκες κουβαλούσαμε φορτωμένες τα ξύλα για το κονάκι και το φούρνο, εμείς κουβαλούσαμε φορτωμένες την
βαρέλα με το νερό και το καζάνι, για να
πάμε στο ρέμα για το πλύσιμο των ρούχων.
Γιαγιά όταν πηγαίνατε για ξύλα, πηγαίνατε
μια μια; Η γιαγιά που τώρα ζούσε νοερά

την τότε ζωή θορυβήθηκε και μου είπε: ούι
τι λες παιδί μου, πώς θα πηγαίναμε από μια
μια.Πηγαίναμε κούδα.
Την ρώτησα: όταν πηγαίνατε κούδα και
όσο να μαζέψετε τα φορτία σας τι κάνατε;
Η γιαγιά έλαμψε στο πρόσωπο και μου
απάντησε με καϊμό και νοσταλγία: τι κάναμε λες παιδί μου, τραγουδούσαμε και αντιλαλούσαν όλες οι ρεματιές.
Γιαγιά δε θα σε ρωτήσω τι κάνατε στο
πλύσιμο και στο λεύκαμα. Θα σε ρωτήσω
τι κάνατε όταν βγαίνατε στην άκρη του τσελιγκάτου για γνέσιμο που ήταν τσουγκάνια
πάνω από τα οποία μπορούσατε να γνέθετε μεγάλες κλονές, αλλά υπήρχαν και ορισμένες ηλικιωμένες οι οποίες σας πείραζαν με αστεία. Τι κάνατε τότε; Η γιαγιά που
ζούσε ψυχικά την τότε ζωή, τελείως αυθόρμητα μου είπε: ούι που με πήγες, παιδάκι μ΄ τώρα. Λες τι κάναμε.Ξεκαρδιζόμασταν απ΄ τα γέλια με κίνδυνο να γκρεμιστούμε από το πολύ γέλιο.
Εγώ από προσωπικά μου βιώματα γνώριζα τα όσα μου έκανε γνωστά η σεβάσμια
αυτή γερόντισσα, γι΄αυτό της έκανα και την
τελευταία ερώτηση.
Γιαγιά έχεις οκτώ νυφάδες και δεν ξέρω
πόσες εγγονές. Οι νυφάδες τώρα και οι εγγονές σου γελάνε, όπως εσείς τότε αυθόρμητα γελούσατε. Για το εάν τραγουδάνε δε σε ρωτάω, επειδή δήθεν είναι μόδα
να μην τραγουδάνε.
Η γιαγιά στεναχωρημένη τώρα μου είπε:
ούι τι γέλιο λες παιδί μ΄, δεν φαγκρίζουν
όχι να γελάσουν.
Νομίζω ότι όλα τα ανωτέρω, στα οποία
θα μπορούσα να παραθέσω και άλλα πολλά στοιχεία, μας αποδεικνύουν πόσο άρτια
ήταν οργανωμένη η κοινωνία μας και πόσο
καταπιεσμένη ήταν η γυναίκα, η οποία σε
κάθε ευκαιρία τραγουδούσε, γελούσε ξέγνοιαστα και καλόκαρδα. Ποτέ ο άνθρωπος
δε γελάει και δεν τραγουδάει, εάν αισθάνεται ότι αδικείται ή κακοποιείται. Στα τσελιγκάτα κάθε Σαββατόβραδο όλοι άνδρες,
γυναίκες και παιδιά συγκεντρώνονταν στην
πλατεία και όλοι μαζί χόρευαν σε μεγάλο
κυκλικό χορό, τους κλέφτικους και άλλους
παραδοσιακούς χορούς. Χόρευαν όλοι με
κέφι και χαρά άνδρες, γυναίκες εναλλασσόμενοι με τη σειρά, όπως είχαν πιαστεί
στο χορό. Ο πρώτος που τελείωνε το τραγούδι του, πιάνονταν τελευταίος αλλά όλοι
έπρεπε να χορέψουν και μετά σταματούσε
ο χορός.
Ο Πρόεδρος του Λ.Μ.Σ.
Τσιαούσης Βασίλειος

Με την άφιξη της άνοιξης, οι Σαρακατσαναίοι άρχιζαν
τις προετοιμασίες για τα βουνά. Αρχικά, τακτοποιούσαν κάποια πρακτικά θέματα, δηλαδή, κατέληγαν σε ποιο βουνό
θα μεταβαίνανε, ποιου τσελιγκάτου μέλη θα ήταν τα υπόλοιπα μέλη του τσελιγκάτου, σε ποιον έμπορο θα πουλούσαν
το γάλα τους, κ.λ.π. Αρχές Μαΐου ξεκινούσαν για τα βουνά, όπου θα διέμεναν καθ’ όλη τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών. Το ξεκίνημα για τα βουνά ακολουθούσε μία
συγκεκριμένη διαδικασία, η οποία περιγράφεται στις παραγράφους που έπονται.
Νωρίς το πρωί και μετά το πρωινό άρμεγμα, ξεκινούσαν οι άνδρες με τους τσοπάνηδες, ώστε να συνοδεύσουν
τα κοπάδια. Αργότερα, κατά τις μεσημεριανές ώρες ξεκινούσαν και οι οικογένειες, υπό τη μορφή καραβανιών, έτσι
ώστε να κατορθώσουν να μεταφέρουν τα απαραίτητα για
τη διαβίωσή τους. Όλα αυτά τα μετέφεραν με τα άλογα,
τα οποία στόλιζαν με ότι καλύτερο έχουν, ώστε να αφήνουν την καλύτερη εντύπωση σε όσους θα συναντούσαν
στο «διάβα» τους. Αλλά και οι ίδιοι φορούσαν ότι καλύτερο διαθέτανε για τον ίδιο σκοπό.
Πρέπει στο σημείο αυτό να τονιστεί ότι η καθημερινή
διαδρομή που θα ακολουθούνταν ήταν καθ’ όλα προγραμματισμένη. Συγκεκριμένα, ήταν προγραμματισμένη και
συγκεκριμένη η απόσταση που θα διένυαν, δηλαδή γνώριζαν την αφετηρία και το τέρμα της. Εν ολίγης, η διαδρομή
ήταν διαιρεμένη σε «κονάκια». Πηγές αναφέρουν ότι η καθημερινή τους πορεία διαρκούσε από νωρίς το πρωί έως
και τις μεσημεριανές ώρες. Η τοποθεσία στην οποία σταματούσαν καθημερινά έως ώτου φτάσουν στο τσελιγκάτο,
ήταν επιλεγμένο με ιδιαίτερη προσοχή έτσι ώστε να εξυπηρετεί όλες τους τις ανάγκες (ανθρώπων & ζώων), όπως
να υπάρχει σε κοντινή απόσταση νερό, κ.α. Οι τοποθεσίες
αυτές ήταν συνήθως γνωστές από προηγούμενες χρονιές,
καθόσον συνήθιζαν να ξεκαλοκαιριάζουν στο ίδιο βουνό.
Εκεί έστηναν κάποιου είδους αντίσκηνα για να γευματίσουν
και όταν θα έφτανε το βράδυ, να διανυκτερεύσουν. Επιπλέον, έφτιαχναν τις λεγόμενες «στρούγκες» για το άρμεγμα των προβάτων και μετά το πέρας αυτού, έφτιαχναν
το γάλα τυρί.
Πρώτος στο καραβάνι προπορευόταν (ίσως και σημειολογικά) ο τσέλιγκας. Τα άλογα πήγαιναν το ένα πίσω από
άλλο, δεμένα, σε σειρά. Τα χρησιμοποιούσαν αφενός μεν
για να μεταφέρουν τα πράγματα των οικογενειών, αφετέρου
δε για να ξεκουράζονται και οι ίδιοι κάποιες φορές. Τα
μωρά και τα μικρά παιδιά τα μετακινούσαν πάνω στα άλογα. Βιβλιογραφικές πηγές αναφέρουν ότι τ’ άλογα όπως
ήταν δεμένα σε σειρά, τα τραβούσε μία από τις γυναίκες,
ενώ οι υπόλοιπες ακολουθούσαν πεζές και γνέθοντας.
Αυτή η διαδικασία συνεχιζόταν για αρκετές ημέρες έως
ώτου έφταναν στο τσελιγκάτο. ταυτόχρονα, ήταν μία διαδικασία που πραγματοποιούνταν επί χρόνια. Καθώς σταδιακά
οι συνθήκες της ζωής των Σαρακατσαναίων μεταβλήθηκαν
και άρχισαν να μένουν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους
στα πεδινά, αφού άρχισαν να ασχολούνται περισσότερο με
τη γεωργία, η «πορεία για τα βουνά» ξεχάστηκε. Σήμερα,
κάποιοι από τους εναπομείναντες γέροντες Σαρακατσάνους
που βίωσαν τη διαδικασία αυτή, τη διηγούνται στις νεότερες γενιές…

22_tyrnabos 23/06/2011 12:40 μ.μ. Page I

22•
Ο Σταύρος Τσαλάγκας γεννήθηκε στη Νεράιδα Φθιώτιδας, ένα
χωριό πολύ κοντά στη Στυλίδα, από
Σαρακατσάνο πατέρα. Τα πρώτα ακούσματα στο τραγούδι τα είχε από τους
Σαρακατσάνους της Όρθρυς και από
τα πολλά τοπικά γλέντια που γίνονταν
εκείνον τον παλιό καλό καιρό, τα
οποία τον ακολούθησαν στη μέχρι σήμερα πορεία του στο δημοτικό τραγούδι. Από το δημοτικό σχολείο και
αργότερα όταν πήγε στο γυμνάσιο
ασχολήθηκε με τη βυζαντινή μουσική,
την οποία αγάπησε. Μετά το τέλος των
γυμνασιακών του σπουδών στη Στυλίδα, ήρθε στην Αθήνα, όπου και σπούδασε Οικονομολόγος στην Ανωτάτη

Σχολή Οικονομικοόν και Εμπορικών
Επιστημών.
Τα πρώτα του καλλιτεχνικά βήματα τα έκανε σε ηλικία 20 ετών
με τον κλαρινίστα Μητρολιό Ειώργο, και την πρώτη του δισκογραφική δουλειά με το
μεγάλο κλαρινίστα Γιώργο
Γιαούζο, το 1982. Ακολούθησαν και πολλές άλλες επιτυχημένες ηχογραφήσεις με
τους Τσατζαλή Θανάση, Πλακιά Παναγιώτη, Καράί'σκο Γιώργο. Η πρώτη του καλλιτεχνική
εμφάνιση έγινε στο κέντρο «Ελληνικό Γλέντι» πλάι στους «μεγάλους»
της δημοτικής μουσικής Τάκη Καρνα-

βά - Βαγγέλη Κοκώνη - Γιάννη Καπελιαρή. Το 2000, συνεργάστηκε με
τον καταξιωμένο κλαρινίστα Γιώργο
Μπαλατσό και το μουσικοσυνθέτη
Βαγγέλη Φιλίππου. Προϊόν της
επιτυχημένης αυτής συνεργασίας
είναι οι δίσκοι « Στο φετινό τ'
αντάμωμα», «Τα 20 χορευτικά
που αγαπήσατε», «Ρουμελιώτικο γλέντι», «Ένα κι ένα». Η τελευταία ηχογράφηση που έκανε ο Σταύρος Τσαλάγκας, η
οποία μόλις κυκλοφόρησε από τη
General Music, είναι ο δίσκος
«Σαρακατσάνικο γλέντι στον
Αλμυρό» με τον κλαρινίστα Πάνο Κοτρώτσο.

Το σαρακατσάνικο πολιτισμικό
μόρφωμα και η οικολογία του
ι Σαρακατσάνοι
παρουσιάζουν μια
ενδιαφέρουσα
Πολιτισμική Οικολογία
λόγω της νομαδικής
ζωής τους. Η νομαδική
ζωή συνεπαγόταν συνεχή
μετακίνηση και επαφή με
διαφορετικά τοπία και
κοινότητες ή ακόμη και
με διαφορετικά έθνη.

Ο

Οι νομάδες γενικά έβοσκαν το χειμώνα στα τσιφλίκια. Έτσι, δημιουργούσαν σχέση συνεργασίας με του
μεγαλο-γαιοκτήμονες, αφού, εκτός
από το ενοίκιο που πλήρωναν στους
τελευταίους, εξασφάλιζαν και φυσική
λίπανση στη γη τους.
Τους θερινούς μήνες που ανέβαιναν στα βουνά, εκτός από τη δική
τους παραγωγή (πχ μαλλιού και κρέατος), παρείχαν και υπηρεσίες, όπως
μεταφορά ανθρώπων και αγαθών
από δύσβατα μέρη, καθώς ήξεραν τα
μονοπάτια και ήταν συνηθισμένοι στις
δύσκολες συνθήκες. Ήταν αρκετά
αυτάρκεις και έκαναν μόνο ανταλλαγές ορισμένων προϊόντων με γεωργούς. Γενικά, είχαν περισσότερα
χαρακτηριστικά «ναυτικών της στεριάς» λόγω της συνεχούς κινητικότητάς τους παρά συνηθισμένου
αγροτικού πληθυσμού.
Η συνεχής αυτή κινητικότητα εύλογα μπορεί να θεωρηθεί και ως παράγοντας που καλλιεργούσε αισθήματα ανεξαρτησίας και μη υποταγής.
Επίσης, η συνεχής μετακίνηση και η
σχετική απομόνωση που χαρακτήριζε τις νομάδες των Σαρακατσάνων
(επαφή με τυχόν άλλες κοινωνίες
υπήρχε, όπως προειπώθηκε, αλλά
δεν ήταν μεγάλης διάρκειας, ούτε
πολύ στενή) οδήγησε και σε μια
προστασία από την επιβολή απόλυτων στερεοτύπων (πολιτικών, κοινωνικών, θρησκευτικών, εκπαιδευτικών κλπ) που εύκολα επιβάλλονται
σε μια χωρικά σταθερή κοινωνία.
Έτσι, οι Σαρακατσάνοι ανέπτυξαν και
διαφύλαξαν ιδιαίτερα πολιτισμικά
πρότυπα.
Η σχετική αυτή απομόνωση που
επέφερε το δυσπρόσιτο ανάγλυφο
αλλά και ο σημαντικός βαθμός αυτάρκειας που διασφάλισε στους Σα-

ρακατσάνους το φυσικό περιβάλλον
τους, κατέστησαν δυνατή:
•τη διατήρηση ιδιαίτερων κοινωνικών δομών. Οι Σαρακατσάνοι
διαφύλαξαν πχ ένα αρκετά αυτόνομο εσωτερικό σύστημα διοίκησης,
εκπαίδευσης, γενικότερης μόρφωσης
και διαπαιδαγώγησης για αρκετά
χρόνια. Δημιούργησαν επίσης μια
τόσο συνεκτική ταυτότητα, ώστε ακόμη και κάποιες ειδικά οργανωμένες
προσπάθειες αστικοποίησης των Σαρακατσάνων που κατέβαλαν ορισμένα
καθεστώτα –εκτός ελληνικού χώρουθεωρούνται ότι δεν ευοδώθηκαν
παρά μόνο ως ένα περιορισμένο
βαθμό.
•τη διαφύλαξη της «τοπικής
γνώσης» τους και των παραδόσεών τους. Χαρακτηριστική είναι πχ
η τεχνογνωσία κατεργασίας μαλλιού και ένδυσης με φυσικά μέσα που
αναπτύχθηκε στις νομάδες των Σαρακατσάνων, η κατεργασία κτηνοτροφικών προϊόντων καθώς και οι
ιδιότυπες υλοχρηστικές και οικιστικές τεχνικές.
Η σαρακατσάνικη αρχιτεκτονική
είχε προσαρμοστεί στις συνθήκες
του φυσικού περιβάλλοντος και της
συνεχούς κινητικότητας: Οι χαρακτηριστικές στρόγγυλες κωδωνοειδείς καλύβες από ελαφρά ξυλώδη
ακατέργαστα υλικά αποτελούσαν
την πιο ενδεδειγμένη οικιστική λύση
για μια κοινωνία που βρισκόταν σε
διαρκή κίνηση και στην οποία μάλιστα οι γυναίκες έπρεπε συχνά να
ασχολούνται με την κατασκευή καλύβας, αφού οι άντρες ήταν συχνά
αναγκασμένοι να λείπουν σε κτηνοτροφικές ή άλλες δραστηριότητες.
•την ενσωμάτωσή τους στο τοπίο. Η επιρροή του τοπίου αντικατοπτρίζεται στις στολές τους. Τα γυναικεία ενδύματα ήταν διακοσμημένα με φεγγάρια. Γενικότερα, διάφορα στοιχεία του μακροτοπίου
(φεγγάρι, Γη) και του μικροτοπίου
(φωτιά, φίδια) συμβόλιζαν την αναγέννηση και τη γονιμότητα, την αντίσταση στο θάνατο και την οικουμενική αρμονία.
Μέσω του μύθου προσπαθούσαν
οι Σαρακατσάνοι να πετύχουν έξυπνα και δημιουργικά έναν έλεγχο επί
του χώρου και μια βαθύτερη «αξιο-

λόγησή» του: Προσπαθούσαν να πετύχουν δηλαδή τη διάκρισή του σε
ζώνες περιπετειώδεις, ύποπτες, επικίνδυνες κλπ. Άνδρο δαιμόνων αποτελούσαν οι σπηλιές, οι απότομες
πλαγιές και οι γκρεμοί, οι αυχένες
βουνών, καθώς επίσης και τα μονοπάτια. Ορισμένα δέντρα όπως οι
καρυδιές και οι συκιές θεωρούνταν
ως πιθανές φωλιές βλαπτικών για
την υγεία μεταφυσικών δυνάμεων.
Τα ζώα θεωρούνταν μερικές φορές
ως πιθανή ενσάρκωση δαιμόνων. Τα
τρεχούμενα ορεινά ύδατα, οι αυχένες και οι χαράδρες θεωρούνταν ότι
κυριαρχούνταν από νεράιδες οι
οποίες είχαν διαφορετική εμφάνιση
και συμπεριφορά, αλλά και διαφορετικές τακτικές παραπλάνησης των
ανθρώπων. Ειδικά στα ύδατα (πηγές
και ρυάκια) κατοικούσαν οι πιο «κοινωνικές» και «ευχάριστες» νεράιδες.
Στις σαρακατσάνικες λαϊκές αφηγήσεις περί τοπίου ανήκουν και τα
«χοροστάσια». Αυτά ήταν κυκλικά ξέφωτα όπου οι Νεράιδες χόρευαν. Τα
«χοροστάσια» συνιστούσαν μια παγίδα αλλά και μια πρόκληση για τους
κοινούς θνητούς, αφού εκεί μέσα
μπορούσαν να υποταχθούν από τις
νεράιδες ή να τις υποτάξουν. Ήταν
δηλαδή φυσικοί χώροι αναμέτρησης
εγκόσμιων δυνάμεων (ανθρώπινης
δεξιότητας) και μεταφυσικών δυνάμεων.
•την εναρμόνιση της ορθόδοξης
χριστιανικής πίστης με στοιχεία μη
χριστιανικών εθίμων και πίστεων,
τα οποία προέρχονταν σε σημαντικό βαθμό από το φυσικό περιβάλλον όπου ζούσαν οι νομάδες.
Λέγεται πχ ότι παράλληλα με τα
γνωστά μυρωδικά της χριστιανικής
πίστης (λχ λιβάνι), η βαριά οσμή από
το κάψιμο ενός υποδήματος ή υφάσματος χρησιμοποιείτο για την απομάκρυνση ανεπιθύμητων μεταφυσικών στοιχείων. Η φωτιά, το νερό, το
λιβάνι και το αλάτι χρησιμοποιούνταν
ως θεραπευτικά μέσα για ανθρώπινες ασθένειες μαζί με την επίκληση του Χριστού και τη χρήση του
σταυρού. Η χρήση κεφαλιών φιδιού,
μισοκαμένων κορμών ή κρανίων μεγάλων ζώων στις στάνες αποτελούσαν επίσης φυλαχτά για τα κοπάδια των κτηνοτρόφων.

Γενικά, πρέπει να τονιστεί ότι τα
στοιχεία Πολιτισμικής Οικολογίας
(«πρωτόγονα» υλικά ή παραδόσεις
που φαίνονται ίσως «περίεργες»
στον σημερινό αστικοποιημένο και
πολιτιστικά ισοπεδωμένο άνθρωπο),
ποτέ και σε καμιά περίπτωση δεν
πρέπει να συνιστούν στοιχεία ντροπής, όποια και αν είναι αυτά. Απεναντίας, μπορούν πάντα να θεωρούνται ως στοιχεία ανάδειξης ενός
ιδιαίτερου πολιτιστικού πλούτου. Αν
πρέπει να θεωρείται κάτι ντροπή,
αυτό είναι η μη ανάδειξη και η μη
αξιοποίησή τους.
Η Πολιτισμική Οικολογία του Σαρακατσάνικου μορφώματος, η οποία
σίγουρα δεν έχει εξαντληθεί μέσα
σε αυτές τις παραγράφους, μπορεί
να αποδειχθεί πολύτιμη για την ανάπτυξη της υπαίθρου και ιδίως του
ορεινού χώρου, κυρίως μέσω της
ανάπτυξης οργανωμένων χώρων με
μουσειακή και ψυχαγωγική λειτουργία που θα προσφέρουν στο σημερινό άνθρωπο μια διέξοδο από το
άγχος, τη μονοτονία, και την πολιτιστική ισοπέδωση. Η αξιοποίηση
εκτάσεων του ορεινού-δασικού χώρου για την ίδρυση τέτοιων «ζωντανών» υπαίθριων μουσείων με κατάλληλη υποδομή (πχ κατασκευή παραδοσιακών σαρακατσάνικων χωριών
με παραδοσιακά ντυμένο προσωπικό που θα λειτουργούν ενδεχομένως
και ως χώροι φιλοξενίας, κατασκήνωσης και οικοτουρισμού, και θα
προσφέρουν στους επισκέπτες την
ευκαιρία να γνωρίσουν και να βιώσουν το νομαδικό τρόπο ζωής) είναι σε γενικές γραμμές συμβατή με
τις οικολογικές αξίες, καθώς η παραδοσιακή αρχιτεκτονική και ο γενικότερος τρόπος ζωής των νομάδων βασιζόταν σε χρήση φυσικών
υλικών και η επίπτωση που είχε στο
φυσικό περιβάλλον ήταν ουσιαστικά
μηδενική. Εκτός από παροχή γνώσεων, βιωμάτων και δημιουργία
συγκινήσεων, η ορθή ανάπτυξη τέτοιων οργανωμένων χώρων μπορεί
να προσφέρει και ένα υπόδειγμα
ενός τρόπου ζωής, ο οποίος συνδυάζει κοινωνικότητα, δημιουργικότητα και αρμονική ενσωμάτωση με
τη Φύση.
Η αξιοποίηση πολιτιστικών στοι-

Δρ Νικόλαος Δ. Χασάναγας,
Δασάρχης Πανεπιστημιακού
Δάσους Περτουλίου- ΑΠΘ

χείων του αγροτικού κόσμου –μέσα
στον οποίο περιλαμβάνονται και οι
παραδασόβιοι και ορεινοί πληθυσμοίαποτελεί κομμάτι του Προγράμματος
Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013
(«Αλέξανδρος Μπαλτατζής»). Το κομμάτι αυτό πρέπει να τύχει ενός πολύ
πιο δυναμικού χειρισμού, καθώς η
ελληνική ύπαιθρος έχει σημαντικό
πολιτιστικό πλούτο και ιστορία, που
πρέπει να αναδειχθεί.
Τα ιστορικά-πολιτιστικά στοιχεία
των παραδασόβιων πληθυσμών συνιστούν έναν σημαντικό (μη υλικό)
πόρο ανάπτυξης του δασικού – ορεινού χώρου καθώς αποτελούν βάση
για την ανάπτυξη ενός υψηλού επιπέδου οικοτουρισμού. Μια τέτοια μορφή τουρισμού μπορεί να θεωρηθεί
ως μια πολύ καλά οργανωμένη και
πρωτότυπη μορφή Δασικής Αναψυχής,
που συνίσταται σε κάτι πολύ περισσότερο από έναν απλό χώρο με
πάγκους για πικνίκ.
Μια τέτοια μορφή Δασικής Αναψυχής θα έχει μια βαθειά μορφωτική και συγκινησιακή επίδραση και
δεν θα επιτυγχάνει απλώς μια περιστασιακή και τετριμμένη χαλάρωση. Ως εκ τούτου αποτελεί μια ουσιώδη διάσταση της έννοιας της «Δασοπονίας Πολλαπλών Σκοπών», η
οποία με τη σειρά της δεν είναι
παρά μια αναγκαία πλέον σήμερα
εφαρμογή της Αρχής της Πολυλειτουργικότητας στην Αγροτική Ανάπτυξη μέσα στα ειδικότερα πλαίσια
του δασικού χώρου. Η Πολυλειτουργικότητα αυτή αποτελεί βάση για
μια πραγματικά βιώσιμη και πολύπλευρη ενδογενή ανάπτυξη του
αγροτικού χώρου, η οποία θα συμπληρώνει την ευάλωτη στον ανταγωνισμό της παγκόσμιας αγοράς
πρωτογενή παραγωγή με μια ανταγωνιστική τουριστική δραστηριότητα
βασισμένη σε τοπικό δυναμικό.

23_tyrnabos 23/06/2011 6:06 μ.μ. Page I

23

Η σχέση των νέων Σαρακατσάνων
με την παράδοση
ην αφορμή για να γράψω το
κείμενο που ακολουθεί, μου
δόθηκε από ένα ιδιαίτερο
Σαρακατσάνικο γλέντι που
πραγματοποιήθηκε πρόσφατα και το
οποίο ήταν κάπως διαφορετικό από
τ’ άλλα. Η διαφορετικότητα του
έγκειται στο γεγονός ότι δεν
παρουσίαζε τη συνηθισμένη εικόνα
παραδοσιακού γλεντιού. Όχι προς
το περιεχόμενο του βεβαίως, αλλά
ως προς την ηλικία των
παρευρισκομένων. Αν και κάποιος
θα περίμενε να δει κατά κύριο
λόγο μεγαλύτερης ηλικίας άτομα,
σε αυτό το γλέντι ήταν όλοι τους
νεαρά Σαρακατσανάκια!!! Κατά τη
διάρκεια του, τα νεαρά αυτά παιδιά
γνωρίστηκαν μεταξύ τους, έγιναν
σύντομα όλα μια παρέα, χόρεψαν
και τραγούδησαν μέχρι το πρωί,
αγαπημένα Σαρακατσάνικα
τραγούδια με τόσο μεράκι! Εν
ολίγοις, έκαναν ένα «παλιακό»
Σαρακατσάνικο γλέντι!

Τ

Βλέποντας και ζώντας όλα αυτά (και σε
άλλες εκδηλώσεις) αναρωτιέμαι... Αλήθεια, πως
μπορούν κάποιοι μεγαλύτεροι ηλικιακά από εμάς
(Σαρακατσάνοι ή μη) να υποστηρίζουν με τόση
ευκολία και τόσο αβασάνιστα ότι εμείς, οι σημερινοί νέοι, έχουμε απομακρυνθεί εντελώς
από την παράδοση και δεν μας ενδιαφέρει τίποτα σχετικά με αυτή; Και όμως όλα αυτά εύκολα καταρρίπτονται, αν σκεφτεί κανείς τη συμμετοχή των νεαρών παιδιών (συμπεριλαμβανομένων και των Σαρακατσανόπουλων) σε παρόμοιες εκδηλώσεις με το προαναφερόμενο
γλέντι και όχι μόνο…
Εξαιτίας λοιπόν, της επίμονης και μακροχρόνιας ενασχόλησης μου με την Σαρακατσάνικη
παράδοση, κυρίως μέσω του Συνδέσμου Σαρακατσαναίων Λάρισας «Ο Κατσαντώνης» που μου
προσφέρει τη δυνατότητα αυτή, διαπιστώνω ότι
οι νέοι και ιδίως τα Σαρακατσανάκια έχουν
κάνει μία σημαντική μεταστροφή προς την παράδοση. Γεγονός φυσικά που με χαροποιεί ιδι-

Ειρήνη Καρατάσιου
Γεωπόνος MSc Π.Θ.
Υποψήφια Διδάκτορας Π.Θ.
Γραμματέας Συνδέσμου
Σαρακατσαναίων Λάρισας «Ο Κατσαντώνης»

αίτερα. Πιο συγκεκριμένα, τα τελευταία χρόνια
παρατηρώ ότι ολοένα και περισσότερα νεαρά
Σαρακατσανάκια εισέρχονται στους κόλπους
των Σαρακατσάνικων συλλόγων, κυρίως μέσω
των χορευτικών τους τμημάτων. Το αξιοσημείωτο όμως είναι ότι όλοι αυτοί οι νέοι, πέραν
της ενασχόλησης τους με την εκμάθηση των
παραδοσιακών μας χορών, επιδεικνύουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα ήθη και τα έθιμα του
συναφιού μας.
Επίσης, και η παρουσία τους σε Σαρακατσάνικες εκδηλώσεις δεν μπορεί να παραμείνει
ασχολίαστη. Σε αρκετές εκδηλώσεις όπως είναι
και οι χοροεσπερίδες των συλλόγων, το πλήθος
των νεαρών ατόμων είναι σημαντικά αυξημένο
αν όχι εντυπωσιακά, απ’ ότι παλαιότερα. Το εντυπωσιακό όμως δεν είναι η συμμετοχή τους
αυτή καθαυτή, αλλά ο τρόπος με τον οποίο συμμετέχουν. Δεν είναι άραγε εντυπωσιακό το
θέαμα νεαρών Σαρακατσαναίων να χορεύουν
τους δύσκολους, κλέφτικους, ανδρικούς χορούς
μας, τραγουδώντας συνάμα με τόσο καμάρι…;
Ή μήπως αφήνει κάποιον ασυγκίνητο, το θέαμα
όλων των νεαρών κοριτσιών Σαρακατσάνικης
καταγωγής, να χορεύουν και να τραγουδούν με
μεράκι την «Τριανταφυλλιά»;
Δεν θα μπορούσα φυσικά να μην αναφερθώ
και στον καταιγισμό πληροφοριών σχετικών με
το συνάφι μας στο διαδίκτυο. Γεγονός, το οποίο
οφείλεται κατά κύριο λόγο στα νεαρά Σαρακατσανόπουλα, τα οποία και τροφοδοτούν με τέτοιου είδους πληροφορίες το διαδίκτυο συνεχώς. Δεν είναι άλλωστε λίγες πλέον οι ιστοσελίδες που είναι αφιερωμένες στο σαρακα-

τσάνικο στοιχείο. Ούτε μπορούν να θεωρηθούν
πλέον λίγες, οι ιστοσελίδες των Σαρακατσάνικων συλλόγων. Μέσω αυτών γίνονται ευρέως
γνωστές πληροφορίες σχετικές τόσο με το συνάφι μας, όσο και με τα νέα του εκάστοτε Σαρακατσάνικου συλλόγου.
Ένα ακόμη γεγονός το οποίο θεωρώ άξιο
συζήτησης, είναι το φαινόμενο των νεαρών Σαρακατσανόπουλων που ασχολούνται αποκλειστικά και μόνο με τη Σαρακατσάνικη παραδοσιακή μουσική και το Σαρακατσάνικο τραγούδι.
Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα και επαγγελματικά. Κατά την προσωπική μου άποψη, δεν
έχουν να ζηλέψουν σε τίποτα τους μεγαλύτερους ηλικιακά από αυτά «συναδέλφους» τους,
αν μου επιτρέπετε τον όρο αυτό. Δεν νομίζω
ότι εάν ήταν αποκομμένα από την παράδοση θα
διέθεταν τόσες ώρες για την ενασχόληση τους
με τη Σαρακατσάνικη μουσική παράδοση, και σε
καμία περίπτωση δεν θα την έκαναν επάγγελμα
τους.
Όλα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, αν δεν
μπορούν να θεωρηθούν «απόδειξη» της μεταστροφής των νεαρών Σαρακατσανόπουλων
προς την παράδοση μας, σίγουρα μπορούν να
θεωρηθούν «στοιχεία απόδειξης» αυτής. Οι κύριοι λόγοι της μεταστροφής αυτής είναι η οικογένεια και οι κατά τόπους σύλλογοι Σαρακατσαναίων.
Η οικογένεια είναι αυτή που θα δώσει τα
«θεμέλια» σε ένα παιδί ώστε μόνο του να χτίσει το χαρακτήρα του. Μέρος των θεμελίων
αυτών, αποτελεί και η γνώση της καταγωγής
του. Εάν δεν γνωρίζει την καταγωγή του, τους

προγόνους του, την ιστορία τους, πως θα μπορέσει να ολοκληρωθεί ως προσωπικότητα; Την
ορθή γνώση όλων αυτών μόνο η οικογένεια
του μπορεί αρχικά να του την προσφέρει. Ανέκαθεν οι Σαρακατσαναίοι ήταν περήφανοι για
την καταγωγή τους και την παράδοση τους και
μάθαιναν στα παιδιά τους αρκετά πράγματα περί
του συναφιού μας, τα έστελναν στα χορευτικά
των συλλόγων Σαρακατσαναίων κ.α. Όλα αυτά
όμως έως ένα βαθμό. Πλέον έχω γίνει παρατηρητής του εξής φαινομένου: Οι νεαροί Σαρακατσάνοι γονείς όχι μόνο παροτρύνουν τα παιδιά τους να ασχοληθούν μέσω των συλλόγων
με τους Σαρακατσάνικους χορούς, αλλά τους
παίρνουν βιβλία σχετικά με το συνάφι μας και
έχω δει παιδάκια των 5-6 χρονών να τα φέρνουν οι γονείς τους σε ημερίδες σχετικές με
τους Σαρακατσάνους!!!!! Αναλογισθείτε… εάν
αυτό αρχίσουν να το πράττουν ολοένα και περισσότερες Σαρακατσάνικες οικογένειες, είναι
ποτέ δυνατό να εξαφανισθεί αυτή η φυλή…;
Τα νεαρά Σαρακατσανάκια πάντοτε στήριζαν
τους κατά τόπους συλλόγους Σαρακατσαναίων,
κυρίως μέσω της παρουσίας τους στα χορευτικά τμήματα. Και αυτό διότι, οι κατά τόπους Σαρακατσάνικοι Σύλλογοι αποτελούν μέσο διεξόδου για την ενασχόληση με τη Σαρακατσάνικη
παράδοση όλων όσων το επιθυμούν. Τα τελευταία χρόνια όμως ακόμη και να μην αποτελούν
μέλη των χορευτικών τμημάτων στηρίζουν τους
συλλόγους σε όλες τις δραστηριότητες που
αυτοί μπορεί να διενεργούν. Ενώ έντονο είναι
πλέον το φαινόμενο ενασχόλησης τους, με πιο
δραστήριο τρόπο μέσω της συμμετοχής τους
στο Δ.Σ. κάποιων συλλόγων.
Τελειώνοντας, επιθυμώ να παροτρύνω τους
μεγαλύτερους ηλικιακά Σαρακατσάνους να προσφέρουν το περιθώριο (σε μεγαλύτερο βαθμό,
απ’ ότι σήμερα) στους νεότερους να ασχοληθούν με την παράδοση του συναφιού μας, αφού
διαθέτουν την όρεξη να τη διατηρήσουν άσβεστη. Ας προσφέρουν τη δυνατότητα στους νεότερους να αναλάβουν κάποιες πρωτοβουλίες,
λαμβάνοντας υπόψη πάντα και τις δικές τους
συμβουλές και το Σαρακατσάνικο συνάφι δεν
υπάρχει περίπτωση να σβήσει ποτέ…

Ένας πρίγκιπας των βουνών από το χθες στο σήμερα
...συνέχεια

αυθορμητισμός και η
λαϊκή απλότητα του
Επιτίμου προέδρου
των Σακατσαναίων
Ν. Μαγνησίας Χρήστου
Χρόνη, ήταν η αφορμή
της γνωριμίας του με τον
διάδοχο του Βρετανικού
θρόνου. Πρίγκιπα της
Ουαλίας Κάρολο. Την
προηγούμενη εβδομάδα
ο διάδοχος βρέθηκε για
προσκύνημα στο Αγιον
Όρος αφού ως γνωστόν
ο πατέρας του Φίλιππος
είναι Ορθόδοξος και
ο όδιος διατηρεί στενές
σχέσεις και επισκέπτεται
συχνά τη Μοναστική
Πολιτεία.

Ο

Εκεί στο “Περιβόλι της Παναγιάς”
ο μπαρμπα-Χρήστος Χρόνης έδωσε
τα διαπιστευτήρια του στον Κάρολο
και ο διάδοχος τον τίμησε με την

Με τον Κάρολο της Αγγλίας
συναντήθηκε ο Χρ. Χρόνης
Ο επίτιμος των Σακατσαναίων με τον διάδοχο του θρόνου
φιλία του και την παρέα του επί
τριήμερο. Η ζέση με την οποία ο
Χρήστος Χρόνης υποδέχτηκε τον
Πρίγκιπα του προκάλεσε εντύπωση
και ρώτησε να μάθει περισσότερα
γι' αυτόν. Μάλιστα με τη βοήθεια
αγγλομαθούς μοναχού ο κ. Χρόνης
εξιστόρησε στον Πρίγκιππα Κάρολο την ιστορία των Σαρακατσαίων.
Ο διάδοχος του Βρετανικού θρόνου εντυπωσιάστηκε τόσο πολύ από
τις διηγήσεις του κ. Χρόνη που τον
παρακάλεσε να παρατείνει για μια
ακόμη μέρα την παραμονή του,

Οι δυο τους έκοψαν ξύλα
στο δάσος

πράγμα και το οποίο έγινε.
Ο Βρετανός Πρίγκιπας και ο παραδοσιακός Σαρακατσάνος έκαναν

αρκετές ώρες πεζοπορία στο
δάσος και μάλιστα επί αρκετές
ώρες ξύλευσαν για λογαριασμό της
Μονής που τους φιλοξενούσε από
το κοντινό δάσος.
Ο Επίτιμος Πρόεδρος των Σαρακατσαναίων δηλώνει πανευτυχής για
την γνωριμία του με τον Βρετανό
διάδοχο, αφού κατά τον αποχαιρετισμό του είπε ότι σε τρεις μήνες
περίπου θα τον καλέσει σε ένα
πολύ σημαντικό γεγονός.
Από την πλευρά του ο κ. Χρήστος
χάρισε στον Πρίγκιπα Κάρολο μια
παραδοσιακή Σακαρατσάνικη γκλίτσα.

24_tyrnabos 23/06/2011 12:20 μ.μ. Page 1

24­•
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ-ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

o

31

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΑΝΤΑΜΩΜΑ
ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ
ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ

EΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ
ΚΑΛΟΓΗΡΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΠΟΣΣ

ΚΑΨΑΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ
ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ

ΓΙΑΝΝΙΟΣ ΣΠΥΡΟΣ

ΜΕΛΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ
ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΜΟΡΦΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

Σ.Σ. ΤΡΙΚΑΛΩΝ

ΡΟΥΣΣΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

Σ.Σ. ΤΡΙΚΑΛΩΝ

ΤΗΛΕΦΩΝΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΥΣ ΠΕΣΟΝΤΕΣ
ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΟΥΣ ΣΤΟ ΕΠΟΣ ΤΟΥ ‘40

ΖΑΡΑΛΗ ΜΑΡΙΑ

6977203546

ΚΑΡΥΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

6972697973

ΚΟΥΤΡΑΣ ΣΠΥΡΟΣ

6972325463

ΚΑΛΟΓΗΡΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ

6979288071

ΑΝΑΤΟΛΙΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ

6942019481

ΚΥΡΙΑΚΗ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΛΙΒΑΔΙΑ ΠΕΡΤΟΥΛΙΟΥ
Το 31ο αντάμωμα τελείται υπό την αιγίδα
της Περιφέρειας Θεσσαλίας και του Δήμου Πύλης
ΣΑΒΒΑΤΟ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011

ΚΥΡΙΑΚΗ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011

10:00

09:30

ΆΦΙΞΗ ΚΟΙΝΟΥ

10:00

Κατάθεση στεφάνου στο μνημείο των πεσόντων και ομιλία από τον πρόεδρο της
ΠΟΣΣ κ. Μαρμαγκιόλη Ευάγγελο

Άφιξη επισήμων αντιπροσώπων
& χορευτικών συγκροτημάτων

10:20

ΠΡΟΣΕΥΧΗ

Παρουσίαση του βιβλίου “Οι ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ
1940 ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΝ” στην αίθουσα Δ.Σ. του
Δήμου Αιθήκων στην Ελάτη από τον τέως
αντιπρόεδρο της Βουλής και Συγγραφέα
του βιβλίου κ. Σούρλα Ι. Γεώργιο

10:30

Προσφώνηση από τον πρόεδρο της ΠΟΣΣ
κ. Μαρμαγκιόλη Ευάγγελο

10:35

ΧΑΙΡΕΤΗΣΜΟΙ ΕΠΙΣΗΜΩΝ

11:00

ΒΡΑΒΕΥΣΕΙΣ-ΤΙΜΗΣΗ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

11:20

Ααναπαράσταση Σαρακατσάνικου Εθίμου

11:45

Αθλήματα των Σαρακατσαναίων

12:00

ΧΟΡΟΣ ΓΕΡΟΝΩΝ

12:10

Παρουσίαση παραδοσιακών χορών από
το χορευτικό της ΠΟΣΣ και τα χορευτικά
των Συλλόγων

12:30

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΧΟΡΟΣ

12:40

Χορός επισήμων-Γλέντι για το κοινό

11:00

19:00

21:00

Εκκλησιασμός και επιμνημόσυνη δέηση
στους πεσόντες Σαρακατσάνους στο Έπος
του ’40 στον Ι.Ν. Περτουλίους

Παρουσίαση του χορυετικού της ΠΟΣΣ στην
πλατεία Ελάτης και ακολούθως χορός
μέχρι πρωΐας για όλον τον κόσμο

Η πρόσκληση είναι
ΑΥΣΤΗΡΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ
και υποχρεωτικά
επιδεικνύεται κατά την είσοδό
σας στο χώρο της εκδήλωσης

CMYK

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΣ
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ
ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΑΙΩΝ
ΜΑΡΜΑΓΚΙΟΛΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ
ΚΑΛΟΓΗΡΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΖΑΡΑΛΗ ΜΑΡΙΑ
ΚΟΥΤΡΑΣ ΣΠΥΡΟΣ
ΛΕΝΤΑΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ
ΚΑΡΥΩΤΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ
ΚΑΨΑΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΛΙΑΚΟΣ ΤΕΛΗΣ
ΑΝΑΤΟΛΙΤΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ
ΓΕΝ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
ΕΙΔ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
ΤΑΜΙΑΣ
ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ “ΗΧΩ”
ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΟΣ
ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ
ΜΕΛΟΣ
ΜΕΛΟΣ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
ΖΑΡΑΛΗ ΜΑΡΙΑ
ΚΟΥΤΡΑΣ ΣΠΥΡΟΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΟΣΣ
ΕΙΔΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΠΟΣΣ

Οι ήρωες του 1940 περιμένουν
Φύγατε χωρίς να βρεθούν στο πλάι σας, την στερνή
σας ώρα η μάνα, η αδελφή, ή η καλή σας, χωρίς να σας
μοιρολογήσουν και χωρίς να σας αλλάξουν με τα καλά
σας για το μεγάλο σας ταξίδι... Δεν χτύπησε για σας λυπητερά η καμπάνα του χωριού σας, δεν κηδευτήκατε σε
φέρετρο με λουλούδια, καθώς συνηθίζεται για όσους
πεθαίνουν στα χέρια των δικών σας, δεν διαβαστήκατε
στην εκκλησία, δεν αξιωθήκατε τον “τελευταίον ασπασμό” των συγγενών και φίλων σας και δεν τιμηθήκατε
με την συντροφιά τους στην τελευταία κατοικία, δεν χυθήκαν δάκρυα πάνω στη μνήμη σας, δεν ανάφτηκαν
κεριά... Τους τάφους δεν τους χρειάζονται πλέον οι μαχητές εκείνοι, που έστω και άταφοι, πέρασαν στην αθανασία. Τους τάφους τους χρειάζονται οι συγγενείς τους,
όλοι εμείς, γιατί είναι δικοί μας άνθρωποι. Τους χρειαζόμαστε για να γίνουν όλα αυτά που έγιναν, για να κάψουν το λιβάνι, να ανάψει το κερί, να αποτεθεί ένα στεφάνι, για να κάνουμε το ελάχιστο χρέος μας ως έθνος.
“Δεν αντέχω άλλο. Δεν μπορώ να αντικρίζω το αλέτρι
να αποκαλύπτει κρανία και το τρακτέρ να θρυμματίζει
τα οστά των παλικαριών της πατρίδας, που έπεσαν στα
πεδία των μαχών. Στεναχωριέμαι, θλίβομαι πλέον, πονώ
όταν σκέφτομαι ότι αυτοί οι ήρωες, που βρίσκονται
τώρα εδώ στη Βόρειο Ήπειρο, μετά από τόσα χρόνια
είναι ακόμα άταφοι. Ούτε ένας τάφος, ούτε ένα καντήλι, ούτε ένα κερί να ανάψει μία φορά, ούτε ένας
σταυρός γι’ αυτούς του γενναίους”. “Το μόνο που
μπορώ να κάνω εγώ είναι να εγκαταλείψω την καλλιέργεια στο χωρά φι μου. Το μόνο που μπορώ να κάνω
εγώ είναι να μαζεύω τα κόκαλα, κάποια μικροαντικείμενα, και να τα πηγαίνω στην εκκλησία να τα λειτουργήσει ο παπάς. Προσεύχομαι να αναπαύσει ο Θεός τις
ψυχούλες τους”.