PERIODNI SISTEM ELEMENATA

Hemijska svojstva svakog elementa zavise od elektronske konfiguracije njegovih atoma. Periodičnost ili ponavljanje prirode, Periodič osobina elemenata rezultira iz načina na nač koji elektroni popunjavaju s, p, d i f orbitale.

Način raspoređivanja i upisivanja Nač elemenata koji pokazuje ovu periodičnost poznat je kao periodič Periodni sistem elementa. elementa. Od 1871. godine objavljeno je više od viš 700 verzija periodnog sistema koji pokazuju veliku količinu količ informacija o svakom elementu.

Svaki horizontalni niz u tablici periodnog sistema elemenata naziva se perioda. perioda. Periode su numerisane od jedan do sedam, što odgovara sedam energetskih nivoa atoma koji mogu sadržavati sadrž elektrone. Svaka kolona periodnog sistema naziva se grupa ili hemijska porodica. porodica.

1

Dmitri Mendeljejev je zapazio da različiti različ članovi jedne grupe pokazuju slično slič hemijsko ponašanje. ponaš

(1834-1907)

1869 – Prve skice Mendeljejeve Tablice

• Mendeljejeva Tablica periodnog sistema objavljena 1872. g. • Elementi poredani prema porastu atomskih masa.

2

Mendeljejev je predvidio osobine neotkrivenih elemenata

Hemijske reakcije između atoma uključuju uključ interakcije između elektrona u vanjskim energetskim nivoima. Broj elektrona u ovom vanjskom elektronskom nivou određuje hemijske karakteristike tog elementa. Ovi vanjski elektroni se nazivaju valentni elektroni. Svaki član jedne hemijske porodice ima isti broj valentnih elektrona.

3

fundamental) d orbitale p orbitale s orbitale f orbitale 4 . p. principal.Elektronske konfiguracije i Periodni sistem elemenata s. d. diffuse. i f orbitale (sharp.

Danas postoji nekoliko različitih sistema za različ numerisanje grupa ili kolona periodnog sistema. Najčešći sistem ipak koristi rimske brojeve Najč od I do VIII i slova A i B. 5 . Jedan sistem koji je predložila predlož International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) numeriše svaku (IUPAC) numeriš kolonu od lijeva na desno koristeći se koristeć brojevima od 1 do 18.

već takođe duž već duž perioda. 6 . Elementi B grupa nalaze se u tri reda od po deset elemenata u sredini tablice i nazivaju se prelazni elementi ili prelazni metali.http://www. Brojevi od I do VIII na vrhu kolone označavaju broj valentnih elektrona za označ svaki član grupe. .webelements.com A grupe sadrže reprezentativne ili sadrž elemente glavnih grupa. . Oni često pokazuju slična hemijska svojstva slič ne samo unutar grupa.

(č 5 Mada oni sadrže različit ukupan broj sadrž različ elektrona.) 4 5 Vanjski nivo svakog prelaznog elementa sadrži samo jedan ili dva sadrž elektrona. nalaze se u četvrtom nizu periodnog sistema. duž prelaznih elemenata. vrlo su slični po slič 6 hemijskom ponašanju. itd. a često su ponaš 7 upravo zbog toga grupisani zajedno. Npr. duž elektroni popunjavaju u nivo najbliži do vanjskog najbliž radije nego u sam vanjski energetski nivo. (3d orbitale se popunjavaju kod prelaznih (3d elemenata u četvrtoj periodi. kobalt (Co) i nikl (Ni). 4d orbitale u 4d prelaznim elementima periode 5. 7 . željezo (Fe). svi imaju 4 dva elektrona na istom vanjskom energetskom nivou (četvrtom).Prelazni elementi ili prelazni metali Ova sličnost u hemijskom ponašanju rezultira iz slič ponaš činjenice da se.

8 . Unutrašnji prelazni metali Svaki od ovih nizova (koji se jož nazivaju jož serije lantanida i aktinida) nazvan je ) prema elementu koji slijedi u glavnom dijelu periodnog sistema.Isti broj elektrona u vanjskom energetskom nivou kod prelaznih elemenata maskira razliku u broju elektrona u slijedećem nižem nivou. slijedeć niž To je dvostruko tačno za tzv. unutrašnje tač prelazne metale u zadnja dva niza od po 14 elemenata na dnu tablice periodnog sistema.

4f u seriji lantanida i 5f u seriji aktinida. Neke grupe u PSE imaju posebne nazive: Elementi IA grupe .plemeniti gasovi Grupa VIII A -Plemeniti gasovi 9 .halogeni Elementi VIIIA grupe . orbitaleKao rezultat toga. Elektroni u ovim elementima popunjavaju f orbitale.zemnoalkalni metali Elementi VII A grupe . ovi elementi imaju vrlo slične slič osobine.Razlike u elektronskom rasporedu unutrašnjih prelaznih elemenata sakrivene su ispod elektronske konfiguracije dvije identične vanjske identič ljuske. .alkalni metali Elementi IIA grupe .

Izrazito su nereaktivni jer imaju kompletno popunjene s i p orbitale. Grupa VIIIA -Plemeniti gasovi Xe gradi: XeF2 XeF4 XeF6 XeO3 XeO4 Kr gradi samo jedan stabilan spoj : KrF2 Nestabilni HArF sintetiziran 2000.g. Grupa VIIA: Halogeni 10 .Grupa VIIIA -Plemeniti gasovi Svi elementi VIII A grupe su nemetali monoatomarni gasovi.

Grupa VIIA: Halogeni Tipični su nemetali. soli” Direktno reaguju sa metalima i grade metalne halide (halogenide). X2.7 kJ 11 .“grade soli”.→ 2X- Grupa VIIA: Halogeni Fluor je jedna od najreaktivnijih poznatih supstanci : 2F2(g) + 2H2O(l) → 4HF(aq) + O2(g) ΔH = -758. Cl2 Br2 I2 Grupa VIIA: Halogeni Svi halogeni se sastoje iz diatomarnih molekula. Primaju elektrone i stvaraju anione: X2 + 2e. Imaju veliki afinitet prema elektronima i zato lako oksidiraju ostale elemente. Tipič Ime dolazi od grčkog jezika: grč halos i gennao .

12 . superoksid Prima elektrone od drugih elemenata . najvaž Dobiva se elektrolizom NaCl: 2NaCl(aq) + 2H2O(l) → 2NaOH(aq) + H2(g) + Cl2(g) Reakcijom između hlora i vode nastaje hipohloritna kiselina (HOCl) koja služi kao služ dezinficijens u bazenima za plivanje: Cl2(g) + H2O(l) → HCl(aq) + HOCl(aq) Grupa VIA: Oksigen. oksid O22−. peroksid O21−. Radioaktivni polonijum je metal. Oksigen Dvije alotropske modifikacije: O2 O3. sumpor i selen su nemetali.Grupa VIIA: Halogeni Hlor je industrijski najvažniji halogen. ozon Ozon se može dobiti iz mož oksigena: 3O2(g) → 2O3(g) ΔH = +284.6 kJ Tri aniona: O2−. Telur je metaloid.oksidira ih. .

prah.Sumpor Slabiji oksidirajući agens od oksigena. gustoć tač Ime su dobili prema arapskoj riječi za riječ prah. Imaju niske gustoće i tačke topljenja. nađeni spojevi. Alkalni metali Alkalni metali U prirodi su nađeni samo kao spojevi. 13 . oksidirajuć Najstabilnija alotropska modifikacija sumpora je prstenasta molekula S8.

Alkalni metali Svi alkalni metali su mekani. Natrijum je alkalni metal koji je tako reaktivan da se mora zaštititi od uticaja zraka i vlage čuvajući ga u nevodenoj tečnosti. burne 14 . Reaguju sa vodom dajući MOH i gasoviti hidrogen : 2M(s) + 2H2O(l) → 2MOH(aq) + H2(g) Alkalni metali Njihove reakcije sa vodom su egzotermne i izuzetno burne. Alkalni metali U hemijskim reakcijama gube svoj jedini s elektron: M → M+ + e Reaktivnost se povećava duž grupe odozgo prema dole.

Alkalni metali Alkalni metali proizvode različite okside kada reaguju sa O2: 4Li(s) + O2(g) → 2Li2O(s) (oksid) 2Na(s) + O2(g) → Na2O2(s) (peroksid) K(s) + O2(g) → KO2(s) (superoksid) Alkalni metali Alkalni metali emituju karakteristične blještave boje kada se stave u visokotemperaturni plamen. Zemnoalkalni metali 15 . Njihovi s elektroni se ekscitiraju plamenom I emituju energiju kada se vraćaju u osnovno stanje.

Zemnoalkalni metali U hemijskim reakcijama gube svoja dva s elektrona: M → M2+ + 2e-.Zemnoalkalni metali Imaju veće gustoće i tačke topljenja od već gustoć tač alkalnih metala. Mg reaguje samo sa vodenom parom. 16 . Ca(s) + 2H2O(l) → Ca(OH)2(aq) + H2(g) Reaktivnost se povećava idući niz grupu prema dole. Mg(s) + Cl2(g) → MgCl2(s) 2Mg(s) + O2(g) → 2MgO(s) Zemnoalkalni metali Be ne reaguje sa vodom. dok ostali reaguju lako sa vodom.

Različite fizičke i hemijske osobine Različ fizič elemenata omogućavaju nam da omoguć klasificiramo elemente u periodnom sistemu kao: kao: metali nemetali metaloidi Metali Metali su općenito: opć sjajni velike gustoće gustoć kovni (tj. na sobnoj ive. Hg. mogu se kovati čekićem ekić ili izvlačiti u listiće) izvlač listić rastegljivi (mogu se izvlačiti u izvlač žice) imaju visoke tačke topljenja tač odlični provodnici elektriciteta i odlič toplote svi osim žive. Hg. teperaturi su čvrsti 17 .

oksigen. nemetali primaju elektrone. Produkti reakcije su ionski spojevi tipa soli: metal + nemetal → so 2Al(s) + 3Br2(l) → 2AlBr3(s) 2Al(s Nemetali Nemetali imaju nisku gustoću gustoć krti su lomljivi kada su u čvrstom stanju slabi su provodnici toplote osim grafitnog oblika karbona. 18 . fluor i hlor. slabi su provodnici elektriciteta većina imaju niske tačke topljenja već tač mnogi su gasovi kod sobne temperature svi elementi VIIIA grupe su gasovi.Metali Većina metalnih oksida su bazni: Već metalni oksid + voda → metalni hidroksid Na2O(s) + H2O(l) → 2NaOH(aq) O(s O(l 2NaOH(aq) Kada metali reaguju sa nemetalima. drugi gasoviti nemetali su hidrogen.

a sa ponaš hlorom kao nemetal ) 19 . nemetala.Nemetali Supstance koje sadrže samo sadrž nemetale postoje kao molekularni spojevi. Pokazuju osobine i metala i nemetala (Npr. je lomljiv sivi element. arsen. Većina nemetalnih Već oksida su kiseli: kiseli: nemetalni oksid + voda→ kiselina voda→ P4O10(s) + H2O(l) → 4H3PO4(aq) O(l aq) Metaloidi ili polumetali ili semimetali Metaloidi ili polumetali ili semimetali Nalaze se uz zupčastu liniju zupč koja razdvaja metale od nemetala. u reakciji sa oksigenom ponaša se kao metal. As. ali kad se presiječe ima blistav metalni presiječ sjaj.

germanija. Pokazuje nemetalne osobine pod normalnim uslovima. Si ima metalni sjaj. nađeno metalne osobine slične alkalnim metalima pod slič izuzetno visokim pritiscima. lomljiv i prilično slab prilič provodnik elektriciteta. što je omogućilo nastanak takvih omoguć elektronskih uređaja kakvi su personalni kompjuteri. Ovo ponašanje. je jedinstven . element Ne odgovara ni jednoj od podjela na metale i nemetale. nađeno je da hidrogen pokazuje Međutim. ali je sjaj.Metaloidi ili polumetali ili semimetali Najvažnija fizička osobina metaloida je Najvaž fizič njihova sposobnost da provode elektricitet. dovelo je do razvoja integralnih kola na silikonskim čipovima. Pošto to oni ne rade tako Poš dobro kao metali. Međutim. mada konfiguracija njegovog valentnog elektrona je ista kao kod metala IA grupe. . Hidrogen Hidrogen. 20 . na vrhu IA grupe. posebno ponaš kod silicija i germanija. poznati su pod nazivom poluprovodnici.

ili gubi svoj elektron pri čemu nastaje H+: 2Na(s) + H2(g) → 2NaH(s) 2H2(g) + O2(g) → 2H2O(g) H+ je proton. H-. PERIODNI ZAKON ili ZAKON PERIODIČNOSTI PERIODIČ Nekoliko fizičkih i hemijskih osobina atoma mijenjaju se periodično prema njihovim atomskim brojevima. Može ili da primi drugi elektron stvarajući hidridni ion.Hidrogen Najčešće se javlja kao bezbojni diatomarni gas. Elektronski afinitet Veličina atoma Velič Nemoguće je izmjeriti stvarnu veličinu Nemoguć velič atoma pošto ne možemo tačno locirati poš mož tač položaj elektrona oko nukleusa. H2. Energija ionizacije 3. 1. polož Atomski radijus je određen uzimanjem polovine rastojanja između nukleusa susjednih atoma u nekom spoju. 21 . Veličina atoma Velič 2.

pm 22 . Atomski radijusi nekih elemenata u pikometrima. od Li prema F).3 nm Veličina atoma Velič Povećava se S DESNA NA LIJEVO i Poveć ODOZGO PREMA DOLE 1 2 3 4 5 6 7 Sa samo nekoliko izuzetaka.1 – 0. atomski radijus se smanjuje kako se krećemo duž kreć duž periode (npr.Radijus atoma – r = ½ d r ~ 0.

atomski radijus se povećava sa povećanjem atomskog broja. a nemetali u gornjem desnom uglu tablice imaju mali radijus. Veličina atoma Velič Veličina atoma Velič 23 . Metalni elementi s lijeve strane periodnog sistema imaju veliki atomski radijus.Ako se krećemo niz grupu.

Energija ionizacije Energija ionizacije nekog elementa je količina energije koja se mora dodati količ gasovitom atomu da ukloni vanjski elektron (odnosno onaj koji je najslabije vezan). Ionizaciona energija raste duž periode sa duž smanjenjem radijusa. atomski radijus se Duž povećava. Metali općenito imaju niže energije opć niž ionizacije nego nemetali. Energija ionizacije Povećava se ODOZDO PREMA GORE i S Poveć LIJEVA NA DESNO 1 2 3 4 5 6 7 Duž bilo koje grupe. 24 . Tako privlačenje nukleusa poveć privlač postaje slabije i ionizaciona energija se smanjuje ako se ide u grupi prema dolje. tako da je lakše lakš da se uklone valentni elektroni iz metala nego iz nemetala.

Energija ionizacije Plemeniti gasovi sa njihovom vrlo stabilnom konfiguracijom elektrona. imaju vrlo visoke energije ionizacije. Energija ionizacije Energija ionizacije 25 .

→ Cl-(g) Primljeni elektron u Cl smješta se u 3p smješ orbitalu stvarajući stabilnu 3p6 elektronsku stvarajuć konfiguraciju. orbitale Elektronski afinitet 26 . Elektronski afinitet nekog elementa je količina energije koja se oslobađa kada se količ elektron dovede u neutralni gasoviti atom tog elementa. Cl(g) + e.Elektronski afinitet Elektronski afinitet je suprotan energiji ionizacije.→ Ar-(g) Treba pogledati elektronsku konfiguraciju da bi se odredilo da li je elektronski afinitet pozitivan ili negativan. Primljeni elektron u Ar treba da se smjesti u 4s orbitalu koja je energetski znatno viša orbitalu viš od 3p orbitale. Elektronski afinitet Elektronski afinitet može biti egzoterman mož (kao na primjeru Cl) ili endoterman: Ar(g) + e.

Elektronski afinitet Elektronski afinitet se povećava sa poveć lijeva na desno u periodnom sistemu kada se smanjuje veličina atoma. 27 . velič Metali imaju nizak afinitet. Elektronski afinitet r a s t e Povećava seraste Veličina iona Velič Veličina Velič iona u odnosu na položaj polož elemenata u PSE. a velič smanjuje se od vrha prema dnu unutar grupe kako se povećava poveć veličina atoma. a nemetali imaju visok elektronski afinitet.

Kationi (+) gube vanjski e.Veličina iona Velič Veličina iona Velič zavisi od: Nuklearog naboja.i odbijanja su smanjena smanjena manji su od odgovarajućih odgovarajuć atoma Anioni (–) Anioni primaju e.i odbijanja su povećana poveć veći su od već odgovarajućih odgovarajuć atoma 28 . Veličina iona Velič Veličina iona Velič povećava se duž poveć duž grupe idući prema iduć dole. Broja elektrona. sa povećanjem poveć vrijednosti za n. Orbitala u kojima se nalaze elektroni.

Do danas je poznato svega 25 elemenata da su neohodni za život: ivot: Procentna zastupljenost ATOMA u ljudskom tijelu 29 . Ali nisu svi od 92 takva takva elementa nađeni u živim organizmima.Tačka topljenja/Tačka ključanja Tač topljenja/Tač ključ Najveća je u sredini periode Najveć 1 2 3 4 5 6 7 ELEMENTI NEOPHODNI ZA ŽIVOT Živi organizmi kao i sva ostala materija na Zemlji sastavljena je od atoma prirodnih elemenata.

Raspodjela elementa u Zemljinoj kori i ljudskom tijelu (MASENI %): 30 .

broju ATOMA).Hidrogen (63%. karbon i nitrogen su najzastupljeniji elementi u živim organizmima. P. prema MASI). Na. prema (63%. Mg. oksigen ATOMA). (65%. i Cl) Ca. Ca. Cl) elementi u tragovima 31 . MASENI % Preostali 21 element može se mož podijeliti u dvije grupe: grupe: makrominerali ( K. Na. MASI). Mg. dok preostalih 21 element dolaze u iznosu od svega 0. Oni čine do 99. S.3% svih atoma u našem tijelu.7%.

Elementi u tragovima Elementi u tragovima 32 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful