Wydział Lekarski Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego

18. Karta immatrykulacyjna studenta Ludwika Dembskiego wydana w 1821 r. z poświadczeniem uczęszczania i złożonych egzaminów

19. Pismo Komisji Rządowej Wojny z 6 lutego 1831 r. do Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w sprawie przyznania urlopu na czas nieograniczony prof. Karolowi Kaczkowskiemu, mianowanemu wówczas generałem sztabu i lekarzem armii

51

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

20. Karol Kaczkowski (1797‒1867) w mundurze Naczelnego Lekarza Wojsk Polskich w powstaniu listopadowym, profesor Wydziału Lekarskiego Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego w latach 1830‒1831

52

AKADEMIA MEDYKO-CHIRURGICZNA

21. Akt uroczystego otwarcia Cesarsko-Królewskiej Warszawskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej, 1 października 1857 r.

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

22. Medal Akademii Medyko-Chirurgicznej (awers i rewers) reprint. Fot. Zdzisław Szczerbaczuk

23. Gmach Akademii Medyko-Chirurgicznej ‒ Pałac Staszica

54

SZPITAL ŚW. DUCHA
30 IV 1444 r. papież Eugeniusz IV potwierdził w bulli kupno placu przez księżną Annę Mazowiecką od zakonu augustianów osiadłych przy kościele św. Marcina z przeznaczeniem na szpital pod wezwaniem św. Ducha. Szpital dla 12 chorych był w zasadzie przytułkiem dla opuszczonych i biednych. Mieścił się przy ul. Piwnej obok kościoła św. Marcina, dlatego też często nazywany był Szpitalem św. Marcina. W 1527 r. szpital wziął pod opiekę król Zygmunt I. W 1682 r. pracę przy chorych powierzono Siostrom Miłosierdzia. W 1825 r. ośrodek przeniesiono na ul. Przyrynek. Wkrótce jednak władza rosyjska podjęła decyzję o rozszerzeniu terenu Cytadeli i postanowiła zburzyć szpital. Po raz kolejny przeniesiono więc ośrodek do koszar sierakowskich przy ul. Konwiktorskiej (1853). W latach 1859‒1861 rozpoczęto budowę nowego szpitala przy ul. Elektoralnej 12, według projektu budowniczego rządowego radcy Józefa Orłowskiego. Budynek w stylu neorenesansowym jako pierwszy w Warszawie miał wolno stojące pawilony połączone galeriami. Dach wieńczyła rzeźba anioła miłosierdzia z rozpostartymi skrzydłami, otaczającego gestem opiekuńczym kobietę i mężczyznę (dziś dach zdobi inna figura). Od 1864 r. działały w szpitalu kliniki Szkoły Głównej: terapeutyczna, chirurgiczna, oftalmologiczna i ginekologiczna z czterema łóżkami. W 1873 r. zarząd szpitala zamknął Klinikę Oftalmologiczną i przez kilka lat nie zgadzał się na jej otwarcie. Odmawiano nawet studentom ambulatoryjnego leczenia chorób oczu. W początkach XX wieku szpital miał 300 łóżek. W 1918 r. zorganizowano w szpitalu kliniki odrodzonego Uniwersytetu Warszawskiego: chirurgiczną prof. Franciszka Kijewskiego i wewnętrzną prof. Kazimierza Rzętkowskiego. W 1921 r. utworzono Klinikę Chorób Oczu Kazimierza Noiszewskiego (w 1932 r. przeniesioną do Szpitala Dzieciątka Jezus). 25 IX 1939 r. główny gmach szpitala spłonął, a następnie został doszczętnie zburzony podczas bombardowań. Początkowo szpital umieszczono w zastępczym budynku, w gmachu przy ul. Ogrodowej i Leszno. W lutym 1941 r. personel i pacjenci przeniesieni zostali do budynków Szpitala Starozakonnych. W czerwcu tego roku, przed atakiem na ZSRR, Niemcy zarządzili kolejną przeprowadzkę do budynków Gminy Żydowskiej na Pradze przy ul. Jagiellońskiej 28 oraz do pomieszczeń Szpitala Przemienienia Pańskiego. Następnie udało się wygospodarować trzy pawilony w Szpitalu Ujazdowskim. 6 VIII 1944 r. szpital przeniesiono na Czerniaków, skąd 8 VIII 1944 r. ewakuowano chorych do Powsina. Po wojnie budynki przy ul. Elektoralnej odbudowano z przeznaczeniem na dom kultury i szkołę. Jesienią 1946 r. Szpital św. Ducha przejął ocalałe zabudowania Szpitala Starozakonnych. W 1957 r. zmieniono nazwę placówki na Szpital Miejski nr 1. Przez wiele lat ośrodek stanowił bazę dla klinik Akademii Medycznej, które po 1975 r. stopniowo przenosiły się do szpitala przy ul. Banacha.

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

24. Szpital św. Ducha. Rycina Aleksander Dymitrowicz, rytował Edward Gorazdowski

56

Szpital św. Ducha

57

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

25. Skład Rady Szczegółowej Szpitala św. Ducha. Na szczycie dr Józef Wieczorkowski ‒ przewodniczący, 19 marca 1869 r. Fot. Konrad Brandel

58

Szpital św. Ducha

59

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

26. Tableau lekarzy Szpitala św. Ducha, 1872 r. Na szczycie: dr Józef Rose (1826‒1893), prof. Tytus Chałubiński (1820‒1889), prof. Wiktor Szokalski (1811‒1891). Fot. Kloch & Dutkiewicz

60

Szpital św. Ducha

61

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

27. Tableau lekarzy Szpitala św. Ducha, 1884 r. Fot. Karoli & Pusch.

28. Pierwsza w Warszawie pracownia rentgenograficzna dra Mikołaja Brunnera (1840–1914) w Szpitalu św. Ducha, założona w 1898 r. Fot. Aleksander Karoli

62

Szpital św. Ducha

29. Szpital św. Ducha, ul. Elektoralna (pocztówka), początek XX w.

30. Szpital św. Ducha, ul. Elektoralna (pocztówka), początek XX w.

63

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

31. Szpital św. Ducha, wrzesień 1939 r.

32. Siostra Bronisława Węglińska w Szpitalu św. Ducha przy ul. Elektoralnej w czasie okupacji

64

Szpital św. Ducha

33. Zniszczony w czasie wojny Szpital św. Ducha

34. Tympanon zniszczonego w czasie wojny Szpitala św. Ducha

65

SZPITAL ŚW. ŁAZARZA
W 1591 r. ks. Piotr Skarga i Bractwo św. Łazarza założyli szpital dla ubogiej ludności. Od fundatora placówka otrzymała miano „szpitala gnojowników”, pewne choroby bowiem leczono, umieszczając pacjentów w odpadach stajennych. Cztery lata później ośrodek przeniesiono na ul. Mostową, gdzie wybudowano nowy dom zwany lazaretem. W połowie XVIII w. szpital stopniowo przekształcał się w ośrodek dla pacjentów cierpiących na choroby weneryczne. Od 1818 r. studenci VI kursu Wydziału AkademickoLekarskiego uczęszczali tam na zajęcia z chirurgii i chorób wenerycznych. W 1832 r. szpital zmienił lokalizację, przeniesiony został na plac Trzech Krzyży. Wkrótce zakupiono jednak rozległy teren dawnego Ogrodu na Książęcem, założonego w XVIII w. przez ks. Kazimierza Poniatowskiego. Oprócz wzniesienia nowego pawilonu głównego, przebudowano na pawilon dla świerzbowatych dawną ogrodową altanę. W 1841 r. przeniesiono do zabudowań chorych. W nowym ośrodku działały Kliniki Chorób Skórnych i Wenerycznych. W początkach XX wieku w szpitalu było miejsce dla 300 łóżek. W VI 1941 r., przed inwazją na ZSRR, budynek przy ul. Książęcej przejęli Niemcy i ulokowali w nim szpital wojskowy. Personel i pacjentów Szpitala św. Łazarza przeniesiono do zabudowań Domu Starców i Sierot gminy żydowskiej przy ul. Leszno 15. Dnia 5 VIII 1944 r. Niemcy dopuścili się masowego mordu przebywającej tam ludności, budynek natomiast zrównano z ziemią. Z powodu kompletnego zniszczenia budynków przy ul. Książęcej, Szpital św. Łazarza wznowił po wojnie (w 1947 r.) działalność przy ul. Leszno. W 1963 r. szpital przemianowano na Stołeczny Szpital Dermatologiczny.

Szpital św. Łazarza

35. Szpital św. Łazarza, widok wieży Marszałkowskiej i pozostałych murów dawnej Warszawy. Akwarela Zygmunt Vogel, 1785 r.

36. Szpital św. Łazarza przy ul. Mostowej

67

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

37. Budynek główny Szpitala św. Łazarza, przy ul. Książęcej. Fot. Aleksander Karoli

38. Szpital św. Łazarza, wrzesień 1939 r.

68

SZPITAL ŚW. JANA BOŻEGO PRZY UL. BONIFRATERSKIEJ
W 1650 r. na terenie jurydyki Leszno bonifratrzy otworzyli 8-łóżkowy szpitalik. W 1664 r. dzięki fundacji Morsztyna zakupiono posiadłość na terenie obecnego Ogrodu Saskiego, gdzie miał powstać szpital. Początkowo przeznaczony tylko dla mężczyzn, z wyjątkiem osób cierpiących na choroby weneryczne. Od 1798 r. za czasów okupacji pruskiej został przeznaczony dla mężczyzn obłąkanych, epileptyków oraz pokąsanych przez wściekłe zwierzęta. W początkach XVIII w. dzięki datkom Czartoryskiego i Fontany bonifratrzy kupili plac przy ul. Konwiktorskiej i Bonifraterskiej, na którym stanęły nowy klasztor, kościół i szpital, według projektu architekta Józefa Fontana i Antoniego Solariego. W połowie wieku placówka zaczęła przyjmować chorych. W 1832 r. zakonnikom odebrano prawo do opieki nad chorymi, mogli pełnić jedynie czynności pomocnicze. W latach sześćdziesiątych XIX w. w szpitalu zorganizowano Klinikę Psychiatryczną prof. Romualda Pląskowskiego. W 1867 r. władze rosyjskie skasowały zakon. W początkach XX w. w ośrodku znajdowało się 250 łóżek. Po 1918 r. w szpitalu znalazła miejsce Klinika i Katedra Chorób Umysłowych prof. Jana Mazurkiewicza. W początkach września 1939 r. placówka pełniła funkcję szpitala zapasowego dla rannych. Po zakończeniu działań dwa oddziały szpitala przeznaczono dla psychicznie chorych, w pozostałych umieszczono pacjentów chorych na dur brzuszny, następnie prostytutki cierpiące na choroby weneryczne. Ostatecznie pomieszczenia przeznaczono na oddział szpitala więziennego. Od 1 do 23 VIII 1944 r. w ośrodku zorganizowano szpital powstańczy. Podczas likwidacji Niemcy wymordowali około 200 rannych i chorych przebywających w ośrodku. Po wojnie szpital nie został odbudowany. Dopiero w latach 1986‒1991 przy ul. Sapieżyńskiej zbudowano nowy budynek klasztoru, gdzie umieszczono przychodnię ziołoleczniczą i aptekę.

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

39. Kościół pod wezwaniem św. Jana Bożego w Warszawie

70

Szpital św. Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej

71

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

40. Sala ogólna w Szpitalu św. Jana Bożego. Rycina Jan Dymitrowicz

72

Szpital św. Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej

73

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

41. Kościół pod wezwaniem św. Jana Bożego i Szpital oo. Bonifratrów. Reprodukcja obrazu Zygmunta Vogla

74

SZPITAL ŚW. ROCHA
W 1707 r. bractwo św. Rocha podjęło decyzję otwarcia na terenie jurydyki Bożydar szpitala dla ubogich chorych. Początkowo w budynku przy ul. Nowy Świat znajdowały się pomieszczenia dla trojga pacjentów. Opiekę nad chorymi sprawowały Siostry Miłosierdzia. W 1709 r. bractwo otrzymało tereny przy ul. Krakowskie Przedmieście obok Pałacu Kazimierzowskiego. Dzięki fundacji Czartoryskich w latach 1745‒1749 wybudowano nowy budynek, w którym znajdowały się dwie sale: męska i żeńska, każda dla około 30 chorych. W 1811 r. w szpitalu zorganizowano pierwsze w Warszawie kliniki dla studentów Wydziału Akademicko-Lekarskiego: wewnętrzną i chirurgiczną. Istniały do 1818 r., kiedy to zostały przeniesione do budynku przy ul. Jezuickiej 72. W 1918 r. ośrodek stał się szpitalem miejskim. 18 IX 1944 r. Niemcy ewakuowali personel i pacjentów, a budynek został całkowicie zniszczony. Po wojnie odbudowany, należy obecnie do Uniwersytetu Warszawskiego. Personel placówki zatrudniony został w szpitalu przy ul. Chocimskiej 5 (placówka otwarta w XI 1939).

42. Zabudowania Szpitala św. Rocha, 1939 r.

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

43. Rada Szczegółowa i Zarząd Szpitala św. Rocha w Warszawie, 1870 r.

76

Szpital św. Rocha

77

SZKOŁA GŁÓWNA

44. Gmach Szkoły Głównej Warszawskiej. Rycina Ksawery Pillati

Szkoła Główna

45. Rektor i dziekani Szkoły Głównej Warszawskiej. Od góry: rektor prof. Józef Mianowski (1804‒1879), prof. Józef Kowalski (1785‒1861) dziekan Wydziału Filologiczno-Historycznego, prof. Jan Baranowski (1800‒1879) dziekan Wydziału Matematyczno-Fizycznego, prof. Walenty Dutkiewicz (1798‒1882) dziekan Wydziału Prawa i Administracji, prof. Aleksander Le Brun (1803‒1868) dziekan Wydziału Lekarskiego. Rycina Franciszek Tegazzo, fot. Michał Trzebiecki

79

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

46. Profesorowie Wydziału Lekarskiego Szkoły Głównej Warszawskiej. Rycina Franciszek Tegazzo
1. prof. Józef Mianowski – rektor Szkoły Głównej, 2. prof. Aleksander Le Brun – b. dziekan wydziału (klinika chirurgiczna), 3. prof. Władysław Tyrchowski – dziekan wydziału (klinika położnicza i pediatria), 4. prof. Polikarp Girsztowt (chirurgia teoretyczna) 5. prof. Antoni Kryszka (materia lekarska i receptura), 6. prof. Tytus Chałubiński (klinika terapeutyczna), 7. prof. Wiktor Szokalski (oftalmologia i otologia) 8. prof. Teofil Wisłocki (medycyna sądowa i policja lekarska) 9. prof. Adam Gliszczyński (ginekologia) 10. prof. Ludwik Neugebauer (ginekologia) 11. prof. Hipolit Korzeniowski (chirurgia operacyjna) 12. prof. Romuald Pląskowski (psychiatria i higiena) 13. prof. Henryk Hoyer (fizjologia i histologia) 14. prof. Michał Pilcicki (anatomia praktyczna) 15. prof. Henryk Łuczkiewicz (patologia ogólna) 16. prof. Ludwik Hirszfeld (anatomia opisowa) 17. prof. Włodzimierz Brodowski (anatomia patologiczna) 18. prof. Witold Narkiewicz-Jodko (operacje oczne) 19. prof. Ferdynand Werner (farmacja i farmakognozja) 20. prof. Józef Rose (patologia szczegółowa) 21. dr Ignacy Baranowski (semiotyka) 22. mgr Piotr Seifman, tymczasowy wykładowca (epizoocytologia) 23. dr Nawrocki (historia medycyny) 24. dr Herman Fudakowski sekretarz wydziału (chemia fizjologiczno-patologiczna), 25. dr Bronisław Choynowski (dermatologia)

80

Szkoła Główna

47. Biblioteka Szkoły Głównej w Pałacu Kazimierzowskim. Rycina Wojciech Gerson

48. Czytelnia w Bibliotece Szkoły Głównej

81

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

49. Strona tytułowa tygodnika „Kłosy” z 1866, zawierająca życiorys i portret Rektora Szkoły Głównej prof. Józefa Mianowskiego (1804‒1879). Rycina Franciszek Tegazzo, drzeworyt Aleksander Regulski

82

Szkoła Główna

50. Strona tytułowa „Tygodnika Ilustrowanego” z 1868, zawierająca życiorys i portret prof. Aleksandra Le Bruna (1803‒1868). Drzeworyt Aleksander Regulski, fot. Karol Beyer

83

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

51. Strona tytułowa „Tygodnika Ilustrowanego” z 1876, zawierająca życiorys i portret prof. Ludwika Maurycego Hirszfelda (1817‒1876). Drzeworyt Aleksander Regulski, fot. Jan Mieczkowski

84

Szkoła Główna

52. Strona tytułowa „Tygodnika Ilustrowanego” z 1883 r., zawierająca życiorys i portret prof. Włodzimierza Dybka (1824‒1883)

85

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

53. Profesorowie: Henryk Hoyer (1834‒1907), Wiktor Szokalski (1811‒1891) oraz Władysław Tyrchowski (1820‒1901)

86

Szkoła Główna

54. Strona tytułowa „Tygodnika Ilustrowanego” z 1887, zawierająca wspomnienie o zlikwidowanej w 1868 r. Szkole Głównej oraz rysunek Mieczysława Kotarbińskiego

87

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

55. Rektor Szkoły Głównej prof. Józef Mianowski i profesorowie wszystkich jej wydziałów

56. Ostatni profesorowie Szkoły Głównej: prof. Julian Kosiński, prof. Teodor Dydyński, prof. Ignacy Baranowski, prof. Władysław Holewiński, prof. Walenty Miklaszewski. Reprodukcja obrazu Stanisława Lentza

88

SZPITAL DZIECIĄTKA JEZUS
W 1732 r. powstał w Warszawie Dom Opieki nad Porzuconymi Dziećmi z inicjatywy francuskiego misjonarza, księdza Gabriela Piotra Baudouina, zlokalizowany pierwotnie u zbiegu ulic Kopernika i Oboźnej, od 1736 r. w nowej lokalizacji w miejscu obecnego Pałacu Staszica, przy ul. Nowy Świat w Warszawie. Od 1748 r. równocześnie z nazwą „Dom Podrzutków Księdza Baudouina” pojawiło się określenie „Fundusz Dzieciątka Jezus”. Potrzeby przerastały wielokrotnie możliwości działającej instytucji, wobec czego ze zgromadzonych funduszy ks. założyciel zakupił od Księży Misjonarzy plac pod budowę nowego domu, pomiędzy dzisiejszymi ulicami Mazowiecką, Szpitalną i Zgoda. 24 czerwca 1754 r. na ówczesnym placu Wareckim (współcześnie plac Powstańców Warszawy) położono kamień węgielny pod budowę nowego domu dla porzuconych dzieci, kalek, psychicznie chorych i biedoty miejskiej. Projekt obiektu wykonał architekt Jan Fontana (1710‒1733). Na fasadzie budynku szpitala-przytułku umieszczono sentencję z Księgi Psalmów: Oyciec moy y matka moia opuścili mię, a Pan przyjął mię. Fasadę wjazdową zdobił ryzalit ozdobiony pilastrami z trójkątnym tympanonem. 24 czerwca 1757 r. przeniesiono w sposób uroczysty dzieci wraz z personelem z ul. Krakowskie Przedmieście do nowo wybudowanego gmachu. W 1858 r. dobudowano w skrzydle południowym nową część szpitala. Również w tym samym roku król Polski August III wydał akt erekcyjny, na mocy którego Szpital Dzieciątka Jezus pełnił funkcję Szpitala Generalnego i podlegały mu wszystkie szpitale warszawskie. Szpital oddany został pod dozór Magistratu Miejskiego, powołano także Opiekuńczą Radę Szpitalną. Pierwszych chorych przyjmowano od grudnia 1762 r. po ogłoszeniu edyktu królewskiego, wydanego 21 maja 1761 r., w którym król potwierdzał zobowiązanie do utrzymywania szpitala z funduszy publicznych, w tym m.in. z dochodów kopalń królewskich w Bochni i Wieliczce. Niedługo później, bo w 1768 r., zmarł założyciel Domu, a później Szpitala Dzieciątka Jezus, ks. G.P. Baudouin, został pochowany w kościele św. Krzyża w Warszawie. W 1775 r. król Stanisław August Poniatowski w akcie ustanowienia Orderu św. Stanisława zobowiązywał kawalerów orderu do dobrowolnego opodatkowania się na rzecz Szpitala Dzieciątka Jezus, w roku następnym Sejm Rzeczypospolitej ustanowił stałą subwencję dla Szpitala w wysokości 25 000 złotych polskich. Mimo to potrzeby instytucji znacznie przerastały otrzymywane fundusze. Chorymi i ubogimi w owym czasie opiekowali się księża, Siostry Miłosierdzia oraz lekarz szpitalny i felczer. Po rozbiorach Rzeczypospolitej król pruski Fryderyk Wilhelm ustanowił nowe zasady finansowania szpitala, oddając go całkowicie pod opiekę miasta i kasy miejskiej. W 1802 r. w sąsiedztwie obiektu powstał 8-łóżkowy położniczy Instytut Babienia.

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

57. Strona tytułowa „Tygodnika Ilustrowanego” z 1860 r., życiorys i portret ks. Piotra Baudouina (1689‒1768) oraz historia Szpitala Dzieciątka Jezus

90

Szpital Dzieciątka Jezus

58. Portret ks. Piotra Baudouina i Szpital Dzieciątka Jezus. Reprodukcja wg fotografii Leonarda Kowalskiego

Od 1804 r. zatrudniano w instytucji stałego lekarza: najpierw dra Boettchera, a od 1806 r. dra Franciszka Brandta (jednego z założycieli Wydziału Akademicko-Lekarskiego). Kierowanie szpitalem należało do księży rektorów, lecz pierwszym ordynatorem został dr Ignacy Fijałkowski. W czasach Księstwa Warszawskiego Rada Ogólno-Lekarska Księstwa opracowała projekt poprawy warunków bytowania chorych, który zakładał m.in. likwidację Domu Podrzutków. Według tego planu niezamężne kobiety po porodzie miały pozostawać w Instytucie Babienia przez 6 miesięcy, w zamian za karmienie prócz własnego niemowlęcia obcych dzieci. Planowano również powołać Instytut Szczepienia Ospy, który ostatecznie umieszczono w 1810 r. przy Instytucie Babienia, a nie zlikwidowano Domu Podrzutków. W Królestwie Polskim od 1820 r. w myśl Instrukcji dla Szpitala Dzieciątka Jezus ograniczano przyjęcia dzieci do szpitala, a matki pełniące funkcję mamek szpitalnych zwalniano od opłat za utrzymanie dziecka przez okres dziesięciu lat. W latach 1824‒1826 wybudowano nowe skrzydła szpitala zwrócone frontem w kierunku ul. Świętokrzyskiej w znacznej części sfinansowane przez S. Staszica. Od 29 maja 1829 r. ordynatorem został późniejszy profesor Akademii Medyko-Chirurgicznej Aleksander Le Brun. Między innymi z jego inicjatywy dokonała się reforma szpitala. W 1832 władze Królestwa powołały Radę Główną Instytucji Dobroczynnych, która nadzorowała m.in. szpitale. Szpital Dzieciątka Jezus otrzymał wówczas świeckiego opiekuna ‒ hr. Józefa Kwileckiego, wreszcie w latach 1838‒1839 odebrano Księżom Misjonarzom sprawowanie zarządu nad instytucją. Ustanowiono świecki komitet działalności organizacyjnej szpitala, który w całości przejął zarząd. Od 1840 r. A. Le Brun piastował obowiązki naczelnego lekarza. W czasie jego zarządu dokonano klasyfikacji chorych, dzieląc ich na gorączkowych, chirurgicznych,

91

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

chronicznych i obłąkanych, i umieszczono ich w czterech osobnych oddziałach. Cierpiących na choroby weneryczne przeniesiono do Szpitala św. Łazarza. Dokonano również przebudowy, zwiększając liczbę sal dla chorych, urządzając osobne obiekty gospodarcze i sanitarne oraz ogród. Le Brun zarządził także wietrzenie sal szpitalnych, diety dla chorych dostosowane do potrzeb i choroby. Wprowadził codzienne obchody lekarskie, karty obserwacji chorych, nocne dyżury pielęgniarskie, które pełniły Siostry Szarytki. W 1860 r. prezesem Rady Szczegółowej Szpitala Dzieciątka Jezus został Józef Mianowski późniejszy rektor Szkoły Głównej. W 1870 r. zarząd przejęła Rada Miejska Dobroczynności Publicznej zdominowana przez carskich dysydentów, a nieruchomości należące do szpitala decyzją władz oddano na licytację, przez co uszczuplono dochód instytucji. Około 1860 w Szpitalu Dzieciątka Jezus działała m.in. Klinika Chirurgiczna A. Le Bruna i Klinika Terapeutyczna T. Chałubińskiego, po 1870 r. mieściła się tu również II Klinika Terapeutyczna i Klinika Ginekologiczna A. Gliszczyńskiego i W. Tyrchowskiego. W 1873 r. Dom Podrzutków ks. Baudouina 59. Pomnik na upamiętnienie 30 000 choprzemianowano na Dom Wychowawczy, wyrych zmarłych w Szpitalu Dzieciątka łączony ze struktur kościelnych. Ponadto Rada Jezus w latach 1757–1799 Miejska Dobroczynności Publicznej postanowiła sprzedać miastu tereny szpitala z zabudowaniami, by za uzyskane środki zakupić nową nieruchomość, na której terenie powstać miały nowoczesne zabudowania szpitalne. Za uzyskane fundusze kupiono od miasta tereny tzw. folwarku świętokrzyskiego. 5 sierpnia 1897 r. uroczyście poświęcono fundamenty pod nowy Szpital Dzieciątka Jezus. Projekt budowlany opracował Józef Dziekoński, a budowa trwała od wiosny 1897 r. do 1901 r. 14 lipca 1901 r. oficjalnie przeniesiono do nowej lokalizacji szpital wraz z Domem Podrzutków. Łącznie wybudowano 22 budynki, wśród których znalazło się sześć pawilonów przeznaczonych na szpital miejski, kościółek, kaplicę prawosławną, gmach Instytutu Położniczego, budynki dla porzuconych dzieci, budynek dla dzieci chorych zakaźnie, zabudowania gospodarcze i techniczne, budynek administracyjny. Nowością techniczną jak na owe czasu było zamontowanie w pawilonach wind oraz wyposażenie Instytutu Położniczego w pierwsze w Warszawie inkubatory. Szpital posiadał jednolity system wentylacji i ogrzewania, kanalizację i wodociąg, kuchnie parowe, piekarnię, pralnię i komorę dezynfekcyjną. Założono sieć elektryczną i oświetlenie zasilane ze szpitalnej elektrowni ‒ energia wytwarzana była przez maszynę parową. Wydział Lekarski Cesarsko-Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego otrzymał na potrzeby klinik uniwersyteckich zabudowania zlokalizowane przy ul. Teodory (obec-

92

Szpital Dzieciątka Jezus

nie ul. Chałubińskiego) oraz u zbiegu ulic Teodory i Nowowspólnej gmach przeznaczony na teatr anatomiczny, prosektoria oraz muzeum anatomiczne. Jesienią 1915 r. wybuchły w Warszawie epidemie chorób zakaźnych. Władze okupacyjne niemieckie przeznaczyły wówczas na potrzeby chorych na dur brzuszny i czerwonkę, budynek klinik byłego Wydziału Lekarskiego Cesarskiego Uniwersytetu. W II Rzeczypospolitej w szpitalu należącym do miasta Warszawy mieściła się również większość Klinik Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, m.in. powstała w 1918 r. I Katedra Chirurgiczna, której szefem był prof. Leon Kryński, i II Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych kierowana przez prof. Antoniego Gluzińskiego, a od 1921 r. Katedra i Klinika Położniczo-Ginekologiczna prof. Adama Czyżewicza. W 1920 r. powołano Katedrę i Klinikę Chorób Nerwowych prof. Kazimierza Orzechowskiego, w której w 1935 r. dr Jerzy Choróbski zorganizował pierwszy w Polsce oddział neurochirurgiczny. W dwudziestoleciu międzywojennym powiększono kompleks budowli wokół Szpitala Dzieciątka Jezus, przeznaczonych na działalność akademicką. W latach 1919‒1920 wyremontowano i przeznaczono na potrzeby Kliniki Chorób Skórnych i Wenerycznych budynek koszar rosyjskich przy ul. Koszykowej, przekazany przez władze wojskowe, pozyskany dla Uniwersytetu przez Naczelnika Państwa J. Piłsudskiego. W latach 1921‒1929 powstał budynek Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej przy ul. Oczki 1 oraz na potrzeby Wydziału Farmaceutycznego wyremontowano obiekt przy ul. Oczki 3. W 1931 r. Rada Miejska wystąpiła z projektem zebrania wszystkich klinik Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego w Szpitalu Dzieciątka Jezus. Pierwszym i jedynym posunięciem realizującym ten plan było przeniesienie Kliniki Ocznej ze Szpitala św. Ducha do Szpitala Dzieciątka Jezus. W 1932 r. otwarto w wyremontowanym V pawilonie Klinikę Oczną, staraniem jej nowego kierownika, prof. Jana (Hansa) Laubera. W okresie międzywojennym w myśl tendencji likwidowania pozostałości po zaborcy rozebrano zbudowaną dla Rosjan Cerkiew Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Wybuch wojny we wrześniu 1939 radykalnie odmienił losy szpitala. Podczas oblężenia Warszawy przez Niemców budynki szpitala zbombardowano. Najbardziej ucierpiał budynek administracyjny, który został poważnie zniszczony. Mimo że szpital był przejęty w czasie okupacji przez władze niemieckie, odbywało się w nim tajne nauczanie

60. Budynek Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie przy placu Wareckim. Rycina Ernest Piechaczek

93

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

medycyny i personelu sanitarnego, m.in. uczniów szkoły dra Zaorskiego. Kliniki współpracowały również z Polskim Państwem Podziemnym, dając schronienie czy opatrując rannych żołnierzy AK. W planach miał być również zapleczem sanitarnym akcji powstańczej. W dniach 12‒13 sierpnia 1944 r. w czasie powstania warszawskiego szpital zajęła brygada szturmowa SS RONA (Rosyjska Wyzwoleńcza Armia Ludowa ‒ RONA, wcielona do Waffen SS), której członkowie terroryzowali, mordowali i gwałcili personel i pacjentów. Dnia 15 sierpnia zarządzono pierwszą ewakuację szpitala do Pruszkowa. 25 sierpnia 1944 r. ewakuowano kolejne oddziały szpitalne do Milanówka i Grodziska Mazowieckiego, a w październiku 1944 r. pozostałe oddziały do Piastowa. Po wojnie zrujnowany doszczętnie szpital mógł paść ofiarą planistów z Biura Odbudowy Stolicy, którzy projektowali zlikwidowanie zburzonych warszawskich szpitali i przeniesienie ich na peryferie miasta. Ocalałe pawilony miały być w całości rozebrane. Ostatecznie jednak budynki ocalały od rozbiórki, reewakuowano pacjentów i personel z Piastowa, Milanówka i Grodziska Mazowieckiego. Na początku kwietnia 1945 roku udało się początkowo otworzyć VI pawilon, w lipcu szpital mieścił 300 łóżek, a w roku następnym już ponad 1000 łóżek. W pierwszych latach po wojnie w szpitalu odbywały się również zajęcia dydaktyczne Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. 1 listopada 1949 r. zmieniono nazwę szpitala na Szpital Miejski nr 3 ‒ usuwając człon „Dzieciątka Jezus”. W 1950 r. wyrzucono mieszkające na terenie szpitala i opiekujące się do tej pory chorymi Siostry Szarytki. Było to zaplanowane działanie komunistycznej władzy, część akcji tzw. „laicyzacji służby zdrowia”. W 1950 r. szpital stał się jednostką Akademii Medycznej w Warszawie, organizacyjnie przeszedł z administracji władz miejskich pod zarząd ministra zdrowia. Nadano mu wówczas nazwę Państwowy Szpital Kliniczny Akademii Medycznej, a od 1 stycznia 1955 r. Państwowy Szpital Kliniczny nr 1.

61. Szpital Dzieciątka Jezus przy placu Wareckim. Akwarela Zygmunta Vogla, 1786 r.

94

Szpital Dzieciątka Jezus

Od pierwszych lat po wojnie trwała odbudowa szpitala, remontowano jego poszczególne budynki. Niektóre z nich pozbawiono pierwotnego wyglądu architektonicznego. Szczególnie ucierpiał pod tym względem budynek Anatomicum, który odbudowano bez przedwojennego pięknego zdobienia fasady, wykładając front budynku prostokątnymi płytami, co wpisywało się w regułę architektoniczną czasów realnego socjalizmu. W 1953 r. staraniem m.in. prof. Adama Grucy rozpoczęto budowę nowego, potężnego gmachu przy ul. Lindleya, dla potrzeb Kliniki Ortopedycznej, w miejscu zniszczonego w 1939 r. gmachu administracji szpitalnej. Masywny budynek, przytłaczający architektonicznym, socjalistycznym stylem inne pawilony, oddano do użytku w maju 1957 r. Szpital podlegający akademii rozwijał się mimo trudności, które piętrzyły się w związku z planową gospodarką i polityką władz PRL. Prowadzono mimo to działalność kliniczną, naukową i dydaktyczną. Rozwijały się takie dziedziny medycyny, jak: interna, chirurgia, kardiologia, ortopedia, urologia, okulistyka, ginekologia i położnictwo, neurologia i neurochirurgia, dermatologia, chirurgia szczękowo-twarzowa, laryngologia, anestezjologia. Prof. Jan Nielubowicz przeprowadził w pierwszą w Polsce transplantację nerki w 1966 r. W latach 1975‒1982 dokonano reorganizacji szpitala w związku z przenosinami części klinik i zakładów do nowo wybudowanego Centralnego Szpitala Klinicznego przy ul. Banacha. W 1992 r. w niepodległej Rzeczypospolitej przywrócono historyczną nazwę Szpital Dzieciątka Jezus, a w 1998 r. uznano placówkę za Centrum Leczenia Obrażeń, oferujące kompleksowe usługi w dziedzinie leczenia urazów i innych stanów zagrożenia życia. Równocześnie ze szpitalem, choć już z nim niezwiązany, funkcjonuje obecnie Dom Małego Dziecka pielęgnujący tradycje Domu dla Podrzutków ks. G. P. Baudouina.

62. Szpital Dzieciątka Jezus. Litografia Leonard Szmidtner

95

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

63. Nowy Teatr Anatomiczny Uniwersytetu Warszawskiego przy Szpitalu Dzieciątka Jezus. Rycina Ksawery Pillati

64. Szpital Dzieciątka Jezus w Warszawie, widok ogólny od placu Wareckiego. Fot. Leonard Kowalski

96

Szpital Dzieciątka Jezus

65. Sala niemowlęca w Szpitalu Dzieciątka Jezus. Fot. Leonard Kowalski

66. Barak oddziału dra Władysława Krajewskiego (1839‒1891). Fot. Leonard Kowalski

67. Oddział opatrunkowy dra Władysława Krajewskiego. Fot. Leonard Kowalski

97

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

68. Sala operacyjna w Szpitalu Dzieciątka Jezus. Fot. Leonard Kowalski

69. Gabinet Medycyny Sądowej w Szpitalu Dzieciątka Jezus. Fot. Leonard Kowalski

98

Szpital Dzieciątka Jezus

70. Wnętrze kaplicy w Szpitalu Dzieciątka Jezus. Fot. Leonard Kowalski

71. Widok ogólny Szpitala Dzieciątka Jezus z częścią placu Wareckiego. Fot. Leonard Kowalski

99

Warszawska uczelnia medyczna w ikonografii i fotografii

72. Szpital Dzieciątka Jezus, budowa pawilonów na byłym folwarku świętokrzyskim

73. Poświęcenie fundamentów nowego Szpitala Dzieciątka Jezus. Fot. Aleksander Karoli

100

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful