^AVi 1

k^-''^-p
.••u.:_ .;;-:*

•;

.

\

*".

'
.'

'

V

-'

V

^^...,
t

;.->••r,;*' .'

'

^;Vik

Wfer. •V

-v-

:..

T,

^:;^.A;

'•::•:;

^^•^

•"

^^' :.?
••:.';•

'V'

Digitized by the Internet Archive
in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/sanctiaureliia08augu

SANCTI AURELII

AUGUSTINl
lllPPONEXSIS^^EPIStOPI

OPERA OMNIA,
POST LOVAIVIEIVSIUM THEOLOGORUM RECENSIONEM,
CASTlCiTA

DEMO

kt

MAMSCRirTOS

CODICES

GALLICOS

,

VATICANOS

,

BELGICOS

,

ETC,

NECNO!f AD BDITIONES ANTIQCIORES ET CASTIGATIORES,

OPERA ET STCDIO

MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENRDICTI
B CONGREGATIONE
S.

MAURI.

(Fbitio

nouiffima,

emcuba(a

ct

aucfior,

ACCURANTE

J.-P.

MIGNE

BIBLIOTHEC/E «LEBI UNIVERSK,
6ITB

CCHIUDII COMrLBTORUli IN SlNOOLOS SCIENTIX BCCLBSIASTICA RAU03 ED1T0R3.

TOMUS OCTAVUS.
10 VOL. Paix
:

8(i

fr.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD
LN VIADICTA D-AMBOISE,

J.-P.

MIGNE EDITOREM

NOMIN.\TAM, PROPE PORTAM LLTETIiE PARISIORUM YULGO r>ENFER
SEU PETIT-MONTHOLGE

18U

ELErVCIIUS OPEIIUM
OCT
7
QUJE IN IIOC
J
t

7

1934
0>5

OCTAVO TOMO CONTINENTUR.

De IIxUESIBLS AD QtODVLLTDELM
TnACTATVS ADVERSUS
Jl'D/£OS.

LIBER LJIUS.

Pag.

2i 51

De UtILITATU CREDENDl AD HoNORATLM LIBEIV L.VLS. De dlabls Ammabus co.ntra Manich.eos mber lm;s. AcTA SEU Displtatio co.ntra Fortlnatlm .Mamch.elm
Co.NTRA AdIMANTCM .MaMCU.EI DISCIPLLtM L!BER U.NLS.

63
'

i.iber

i'.\us.

m

95

129
u.nus.

qlam vocant Flndamenti liber CoNTRA Faustum Manicii.eum libri XXXlil.
Manicii.^i

CoNTRA Epistolam

173

207
519
551
'

De Actis cim Felice Manich^co libri II. De Natura bo.ni contra Manich.eos libeu
CONTRA SeCUNDINUM MaMCII;EUM libek

lnls.

L.NLS.

577

Contba Adversarium legis et Prophetarum

libri

II.

CU5
669

Ad OnosiuM contra
.Sermo Arianorum.

Priscillia.nistas et Origenistas liber u.nus.

677
libf.r

CoNTRA Sermonem Arianoblm

unls.

685
709"

Cjllatio cum Maximino Arianorlm episcopo.

C

i.NTRA

eumdem Maximinum Arianlm
libbi

libri II.

745 819

De Trimtate

XV.

CONTENTA
Tractatus contra QUINQUE
I1.€RESES.

IN APPENDICE.
1101

Sermo contra Jud.eos, Paganos et Arianos.
DiaI.OGUS DE ALTERCATIONE EcCLESI.4; ET SvNACOG^fi.

H17
1151

De Fide contra

Manich.eos liber Evodio tributus.

1139
ll.i)5

CoMMOMTORIUM (vuIgO AuGUSTINI) DE RECIPIENDIS M.4.NICH.t:iS QUI CONVERTLNTUR. CoXTRA FeLICIANUM ArIANUM DE FiDE TrINITATIS LIBER ViCILIO TaPSITA.no EPISCpPO RESTITUTUS.
Qu;CSTiONES DE Tbinitate et de Genesi ex Alcui.no DESCIUPT.£.

1157
1171
1
I

De

InCARNATIONE VeRBI AD JaNUARIUM LIBRI DUO COLLECTl EX OrICENE.

7o

LiBER DE Trinitate et Lnitate Dei.

1195

Oe Essentia
i)E

divinitatis.

1199
1207
-*

Unitate sanct.€ Tri.nitatis
ecclesiasticis Dogmatibus.

De

l-Io

Ex

IVIII5 L.

.MlLiM:, au

rclil-Monlroinje.

,

au

m
Cum

OCTAVUM TOHIUM
rcligionis vcritatcs illustrare
; ,

tlootoris calholioi tluo sint officia, altcruin christiani-c

casdcm ah insur{;;cntium lia^rcticorum crrorihus vindicare ncrno rcccnliorunt utrastiuc partcs implcvit fclicius Augustino qui omnium jutlicio velcrum aut prsecipuus ac sunnnus Ecclcsia; Doctor hahcrctur. Hactcnus iil mcrito assccutus csl, ut nunc oa qua^ ail inliilclium h;nt]ua» christiana tlogmata cxplicant exhihuitnns cins o[)cra confulationcm pcrtinent, qua^quc vuli;ari jam nominc Polemica vocarc st)lcrclicorumquc
ac confirinarc, altcrun»
:

Iribus quce rcstanl voluminihus rcpra\scnlantla sunl. Nam ctsi in prit>ribus illis aliquantlo cx occasione grassanlcs errorcs Vir sanctus perstringat ; non his tamcn scriptis ejusmotli ^iMicris opcrum scopus erat , qualem sibi ipsc in rcliquis opcribus pro|)osuil. Quoti si Auguslinum obiler in ha^relicos disserentom tanta cum voluptatc lectores huc usque rcvolvcrunt longe major ex st^qucntihus libris fructus sperantlus cst, in quibus rcclo ortJine ac detlita opera universum crrorum ct)rpus in particulas tliscinditur ac dissipalur ; hrerclicorum antesignani tum publicis concertationibus, tunt cditis lucubrationihus vincuntur ac proslernuntur ; acliillea deniquc ac primaria eorum scripta in favillas rcdi^untur adco ut cuin ex primi ijcncris scriptis Doctoris catholici nomen , quod nonnulrctulerit Augustinus ; cx his postelis eliam pra^cipuis EcclesiiB Patribus commune est unuiii sibi proprium , quo nullum aliud illustrius, elogium a Calholicis Hicrorioribus nymo tcslc merucrit, ul veluti alter antiqua; fidci conditor ctiam vivcns et in tcrris dcgcns agnoscerctur. « Macte virtute, » inquit ille ad ipsuin Auguslinum scribcns, « in orhe « cclcbraris. Calholici te conditorcm antiquaj rursum fidei venerantur alque suspiciunt » [Episl. lOii inlcrAu<iHstiiiiantis). Nihil ad hujusce tituli ct clogii cominendationem vidctur adjici posse: sed tamcn eodciu in h>co Hicronynius subdit, « signum inajoris gloria? esse, » quod Viruin sanctissimum ob eamtlcin tausai)i, « oinncs ha^retici deteslarentur. » Eorum vcro inalcvolcnlia et ahalienatio co usque progressa cst, ul euin e inedio tollcre quovis proposito preemio tcntaverint ncc sibi ad conccpli capitalis odii cumulum sufficcre putarint nisi ctiain Dcum cidcm consilio suffragari suis asseclis persuadere conarcntur, tiuibus polliccri non dubitarunt , induhitantcr osse credcnduin posse dimitti eis qui hoc facere ac u omnia peccata a Deo potuissenl » ( Possid. in }'ila AxKjuslini, cnp. 9). Scd miranda cst hoc in loct) « pcrfifcre Augustini modcratio, quodcum non solum privatis criminationibus ah advcrsariis impctcrclur, sed ct ab eis qua;rerclur ad necein, privalas inimicitias illas ita €Tt|uanimitcr tulit ac dissimulavit, ut vix ullain de cis in suis disputationibus fcccrit mcntioncm ncc qnidquain ccrli dc intentalffi illi nccis machinalione rescirciniis, nisi Possidius in cjus Aita rcm poslcris consignassct. Quod si quandoque ad injurias sihi illatas aliquid rcponcrc cogehatur;id non jusla; indignationi sua; tribucbat, scd leclorum ulilitati, qui iniquis cjusmodi criminationibus a veritate possent abduci. Scd ncmo mclius tam mt)dcrali aninii in his occasionihus statum cxpresserit, quain Auguslinus ipse, cujus ha>c verha sunl in lihro conlra Fctilianu n tertio, cap. 1 « Ego quando cuiquc vel diccndo vcl scribcndo, rcspon« deo, ctiain conluincliosis criminationibus laccssitus, quantum mibi Dominus donat, frw« nalis atque contrilis vana; indignationis aculeis, audilori lcctorivc consulens, non ago ut « cniciar hoinini ct)nviciando superior, scd crrorem convinccndo sahibrior. » In his ilaque disputalionibus rcs tota rationum et argumentorum validis momeiilis agebalur. Non illuni a proposito difficultatis scopo conviciorum propriane la^sionis sensus avocahal ; sed satis sibi factum existimabat, si vel proprii honoris dispendio Ecclesia' ct verilatis jura ( quod nnuin sibi t)h oculos ponebat) asseruisset. In refellciulis etiam ha;reticorum argumcntis ita se gerebat Doclor sanclus, ut non tantum eorum animos cxasperare quain maxiinc cavert-t ; scd etiam quanlum in ipso erat, et)s ad veritatis agnitioncm molliorihus ct humanioribus vcrbis ct appcllalionibus rcvocare conaretur. Hunc agcndi modum statim ab initit> conrcrtationuin suarum sibi proposuil, uti ipse tcslatur « Deum rogavi et rogo, ut in " rcfellcnda ct rcvincenda h«rcsi vcstra cui ct vos fortassc iinprudcnlins qnam malilio« sius adha^sistis, dct mihi mentem pacalam alque trantiuillaiii ,^cl magis dc vcstra cor« reclione, quam de subversione cogitantcin. Ouantjuain eniin Dt)ininus pcr servos suos rcgna suhvcrlat crroris ; ipsos taincn boniiiics, in tjuanluin bomincs sunl, cmentlandos « essc polius quam pcrdcndos jubct » ( Lib. conlra Epislolani Manivhwi, cap. 1 ). Ulinain t|ui fidci conlroversias tractant, eodem aniino tlucercnlnr Ktsi porro in omnibus Auguslini o|)cribus summ cjiis fatnllas c'ucct nonnihil tanicn inajoris splcndoris calbolicje ejus tlisccplationcs pra' sc iVrunl ul in bcllo ct pra^Iio magis quain in pace milituin virlus i)robalur. In ipsis ciiim scriplis vis cl acumcn ingcnii tlo^
nuis, in
:

;

,

,

:

:

,

:

,

!

i

,

:

,

Sanct. Alglst. \

III.

(Ine.J

,

i I

rn/i:KATiu.
rlo(jiicii(i,i,

li

flrlna, criKlilio, Scripliirariim [x-rilia,
liinicii siiiiin cxplir.iiil
,

cl «Icxtiritas ut iri proprio advcrsariorum impclus ormuts aniini armiincnto ncrvos ad cos (lcbcllandos cxcitaiil cl prorilanl. .lamvcro (jiioiiiam pliira siinl Aiif^iislirii Polcniica opiisnila, (juam iil in unurri volumcn co^i possinl ca in pliircs tomos parliri ncc(!ssariiim fuit. Mt iirimus (jiiidcm ca (jua-advcrdc (luibus liic inulsiis Maiii(Iia!OS, Priscillianistas, ct Arianos condita sunt cornplcctctur
,

prudontia

«liiiii

iir^jciiliiiiii

;

:

(is

pra^riri

otiosiim

cl su|)crvacan(!iim
iri

lihcr dc lla'rcsil>us, lcclor invcnicl.

primo loco scsc olTcrat Au{,'uslini quo liisloriam Iiarum oiniiium(|U(! Iiuircscon compcndio dcscriptam
fiicrit
;

ciim

qua dcccptus at(ju(! imbutus fui^rat adolcsccns, statim a suo Manicha*orurn hjcrosim csl strcnuisslrnus i)ugil (luirKjuc libris iri cos oditis, nompc de Liboro baptismo aj^f^rcssus (lcnosi contra Maniclia)i3s, (lc Moribus Ixjdosia; catholica; do Moribus ManiArhilrio, de ha;oruin, ct de Vcra Roligione quos quia ncophytus c( nondurn [)rosbytcr romposuil, ia primo tomo, ut in antca vulgatis, roli(|uimus. Hos libros iiomini! 1'ontatcuchi contra Mani( hjoos dosignat Paulinus in opislola 5io intor Augustinianas, laudaKjuc in hunc rnodum « luccrna digno supra candelabrum Kcclosia? posila, qiia; late cathoIi( is urbihus do soptiluinon offundcns, donsas licol lucrelicorum caligincs « rormi lychno pastuin oloo laBlitiai disculis el lucem vorilalis a confusione tcncbrarum splendore clarifici scrmonis enubi» Hactenus Paulinus dc primisillis in Manicheeos sci^iptis in quibus si lantum lulas ininis ac splcndoris doprehcndil quid de aliis subsequcnlibus , qua; progrossu temporis majoie diligcntia cl rerum usu ab Auguslino condila sunt, oxspoclandum osl? Kx his primum quod a susccpto sacerdotio composuit in gratiam amici sui Honorati qui Manichaeorum crroribus lenebatur, de Utilitate credcndi inscripsit, ubi his prjeclaris usus esl verbis, qua; in fronle Polcmicorum ipsius opcrum adhiberi merentur. « Qu« ut tibi omnibusque omnino, quorum in manus forte dovcnorint, « prosint, aut ccrtc nihil obsint « ct rogavi Deum, ct rogo et spero ita fore si bcne mihi conscius sum, quod ad hunc « stilum pio et officioso animo, non vani nominis appctitione aut nugatoriie ostcntalionis « acccssi » {C(ip. 1 ). Post haec eosdem Manichaeos dcnuo exagitavit edito libro de Duabus Naturis, quarum dicebant unam partem Dei cssc , alteram de gente lenebrarum quae deli— ramcnta perspicuis ct a luminc naturali pctitis rationibus sic cludit, ut magis animos commovendo, quam disputando, adversarios ad veritatis agnitionem reducerc videalur; dolens intcrim quodolim easdem rationes non adhibuisset, ut ne in pravissimfe sect« perniciem laberotur. His porro scriptis ct gravibus suis ad populum concionibus ita omniura in se admirationcm cxcitavit, ut illam causam salvam et sanam roputarcnt omnes, quam vir tanla; moderationis ct sinceritatis, tantjedoctrinieet cloqucntiaepropugnassct. Hinccstquod Hippone civitate per Fortunatum presbyterum manich»um magnam partcm corrupta, non inodo Catholici, scd ct Donatista; sanctum Doclorcm ad singularem cum oo disputationcm adduxcrint cx qua ita dcbilitatus et fractus rccossit Fortunatus, ut ejus pcstilentissimo contagio Ilipponenses omncs deinceps caruerint. Possidius describit prosporum fortunatuinque successum hujusco collationis {In Vita Aug., cap. 6), cujus acta hic rofcrunlur ex quibus discimus hominem loquacissimum ad unum Auguslini argumenlum idem sciliita obmutuisse, ut captato pcr spccicm suos consu— cct quod olim a Ncbridio audiorat [o] turpi fuga cx urbc Hippone nedum cx collalione lcndi asseclas ad rcspondendum spatio aufugerit nunquam co redilurus. Patratn hac victoria, aliquanlo post procusum est opusculum conlra Adimanlum quo in opcrc Veteris acNovi Tcstamenli loca simul conciliantur, satisfilque cavillationibus quas ex locis illis velerator iste, Manichaei quondam distipulus dcduxcrat. Idem in Manicha^os certamcn prosecutus est Augustinus jam episcopus, refellendo primum Manichaei Epistolam Fundamenti appellatam in qua totius pervcrsae doctrinae
,
,

,

:

:

'<

,

((

1

;

,

,

;

,

:

:

:

(

)

,

,

,

:

,

,

,

conlinebatur, id est doctrinae inilium, medium, et finis, » testanle Fclice manichaeo(Lt7).2 de Actis ciim Felice cap. 1). Unde tanta ab ipsis Manichaeis reverenlia liaec cpistola lcgebatur, ut non nisi ab inclinatis disceretur. Sic enim habelur hic locus in duobus vetustis cxcmplaribus « Inclinatis discebatur a nobis » tametsi aliam priBtulimus lectionem cx optiinac notae codicc Corbciensi, « Ipsa enim nobis illo tempore miseris quan« do Iccta cst, ilkiminati dicebamur a vobis » ( Lib. contra Epist. Manich., cap. 5). Ab hac lucubrationc forte non ita pridem manum rcmoverat Augustinus, cum Catholici aliud cidem onus imponuut, ut scilicet responderet ad librum Fausti Manichaeorum cpiscopi tantopcre a suis pracdicati ; « cujus nobis adventus, ait Augustinus , ad explican« da omnia quae nos movebant, quasi de coelo promiltebalur » {Lib. de Utilitate ctedendi, imo vero concap. 8). Verum tam magnificis promissis non bene respondit eventus faclum cst ut Doctor sanctus quasi de coelo missus merito existimari possit traria sortc ad rcvincenda commenta ineptissimi praestigiatoris,qui niiserandis nugis multorum aninrios seduxeral maxime vcro ad vindicanda veterum Patriarcharum acta quibus infaustus ille quod hsercticus fucum facere tentaverat. Hoc in opere cum apostoli Jesu Christi nomcn initio cpislolarum suarum sibi tribuebat, ab indigno homine rcmoveret, tempus Manichaeus cxortae hujus haeresis nobis indicat Vir sanctus, aitque constare « non solum post Terverum etiam post Cyprianum hanc haeresim fuisse exortam » ( Lib. 13 , « tullianum qui ejusdem haeresis orluni rev^cal cap. U). Huic scntcntiae concordat Epiphanius

summa

((

,

,

:

:

,

;

,

,

,

,

,

C«)

\

ide coatcss. lib. 7, cap. 2.

,

iS

PRitFATIO.

II

ad

,

annum [Epiiih.. lih. df Pond. ct .I/c/j.s-.), qui cum anno Christi ^03 coinvoro ad lcmplis 1'oliiis papa' vl l)i<)cU'liaiii iinpcialoiis {/uiscb., lih. 7, cnji ridil. Eusebius 30-32 ), qui lamen ad imperiuin non pervenit, nisi fere posl decenniiun a morte Felici* camdem originen. submovol ad annunt papa;, qua? contigil anno -275. Leo Maj^nus longius resurrectione 2G0, Trobo imperatore el Paulino consule [Leo. senn. 2 </« scilicel a Cbristi Ptntec). Acta Collationis cum Felice manichifio, qui Catholicos seduclurus cum venissel per Augustinum ftdiciter ad Ecclesia^ cominunionem reductus cst nova calholicie veritareporlata. Libcr de Natura boni exsecrand i lis tropiLM supueditanl, eodein Augustino duce illius secta; hominum, « non tanluin in Paphlagonia, sed ctiam in Callia • quorumdam degenlium [Cnp. V7), facinora detegit habetquo pro argumento ut ostondal, naluram incommutabilem Deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse caeleras naturas, easqu.i tum quid vel unde sil malum, cl quanta mala Manichai in quantum naluric sunl bonas boni, (|uanta bona in nalura mali, quas naturas finxit error ipsorum. ponant in nalura Donique poslremus libor conlra Socundinum, dogmata perniciosissima; ha^resis penitus evoromnibus quie advcrsus illam pesteiu tit, adeoque suo auclori placuil , ul ejus senlonlia, facilo pneponorotur. scripserat. De horum omnium scriptorum dignitato si quis judicium ferre velit, ea conforal cum aliis aliorum auctorum de eodem argumento lucubnUionibus, quales sunt inter Graccos Serapion Thmueos iEgypti urbis cpiscopug, « qui ob eleganliiim ingenii cognomcn Schocl Didymus Alexanlastici meruit, » ait llioronymus [LH). de Scriptoribiis ecr/esjas/tcjA) episcopus Bostrcnus, et Zacharias episcopus Mytilenensis intcr Latinos Vidrinus, Tilus clorinus Afcr ex quibus hic a Sirmondo editus inter opuscula dogmatica veterum quinquu scriplorum, illi a Canisio tom. 5 antiq. lcct. Ad alia tomi hujus scripta quod attincl, unus codex qui sive casu , seu dedila opera , in platea marilima Carthaginensi vcnalis expositus erat, cujusdam haeretici anonymi librum continens, materiam praibuit duobus libris conlra adversarium Legis et Prophctarum in quo Cassiodorus scnator scribit multa de Legis divinte queestionibus enodari. Librum contra Priscillianistas et Origenistas Orosio acceptura referre dcbemus. In hujus ronsuUatione libro pra;fixa ambiguam quamdam de anno recondito leclionem quae negounius codicis ope restituimus. Nam cum anlea legerelur , tium legentibus faccsscbat anno illo recondito apud to mandando » ita scriptum habetiir si eamdem u Terra illa a si eam de mann.i illo recondito tu apud me mandando cl roplondo in vetcri exemplari » Qua; verba ab Orosio diriguntur ad Auguslinum, de quo in consoquentihus visitaveris. ut Augustini « cloquium voliit ros supcr eos descendal w cxspeait, se et plurimos secum aulcm elogia ingenitam sibi modcstiain objccit Auguslinus, cum dc obscuris ctarc. Ad h.TC quibusdam quwslionibus interrogatus, qualis esl illa de Angeloruin distinclionc ab his « Sed,quo me conlemnas, solvcndis se excusat, ignoranliam ingonue professus his vorbis doctorcm, qua;nam ista sinl, ct quid inler se differanl, ncscio » quem magnum putas csse [Lib. contra Priscili. cap. 11). Denique poslroma hujusce tomi opuscula adversus Arianos exarata sunt. Etquidem primo loco liber contra Scrmonem Arianorum, qui plures quam triginla errorum articulos continebat, de verbo summatim refutatur. Tum subsequitur Collalio sub finem vitiB a sanclo Doctore habita cum Miiximino episcopo, qua; non minus Ecclcsiae Catholica; gloriosa atquo arianie hiercsi exitiosa fuit quam alia non paucis anlc annis cum Pascentio comitc inita. Ilanc dcmum cumMaximino Collationern subseculi sunt libri contra eumdem arianum episcopum duo, morilo quidom jure ab .\galhonc papa in sexto Conci!io gcncrali cum proestantissimi Docloris commcndationc laudali. His succedunl libri de Trinitate, quos,cum in tomo tertio antohac locum tcnuerint, in liunc locum consulto rejecimus, ob m;ign;un cum pnedictis opusculis affinitalem proptercii quod in his de Trinitale libris Ariiinorum passim argumcntii refelluntur. Caelerum Erasmi opere censura satis arguil cum nonnisi levitcr in corumdcm librorum lcd'.» hoc ogrogio clione fuisse versatum. Non immoramur confulandic hominis priC(i[)ili sententiiB, rali sufficere antidoti loco Cassiodori judicium quide his libris ita cdisuit in libro Instilulionum , quos dc sancta Triiiit.ite minibili profunditate « S. Augustini quindecim libri cap. 16 conscripsit, curiosa vobis intentionc meditandi sunt. » Augustiiius quidom modeste, prosuo more, de hoc operc loquitur, aitquc idargumenti a se non fore triicl.indum, si graecorum PaIrum opcra hac (le re conscripta in latinum cloquium translata fuissont, aut si quis alius difficultates sibi [)ropositas solvere et illustrare voluisset. At nibil de hujusce opcris dignitatc; dclrahcre debot modesla id genus auctoris professio. Et ccrle qiii rcs theologicas his temporibus a(curatius invesligarunt, fatonlur neminem antc Augustinum satis cxplicasse invisibilitatom Filii Dei conlra Arianos, noc objectas iib eis (liflicultatnm umbras liintocum lumin(! ilispulisse. Undo Craicis ita admirabile visum csl islud o|)us, ul illud suae genlis hominibus
nonum
Gallieni
, , ;
;

;

;

:

;

,

,

;

,

,

,

:

,

,

:

,

,

:

,

proprium

fecerint.
,

agendum de .\ppendicc in qua conlinonliir Iractatus contra quinqne I/anreses, contra Judaioss Paganos, et Arianos, de Fide contr.i ManichiRos d(! Unitale Triiiilatis (oiiIra Felicianum arianum qui omncs in cditionibus Loviiniensis recognitionis Augusiiinii tributifuerant sed quam pcrperam evincent ut crodiinus Admonitiones qii.ts siniiulis traclalibus prffifigcmus suis locis. Consimiles aliis Appendicis o|)usculis a|)ponemUi>, ({uorui:! veros ac genuinos, quoad fieri polerit, auctorcs rologcre conabimur.
Sii|)orost
,

,

:

,

,

,

5^ Q

n

I

.

IS
llis

AUMOMTIO
orgo Lcvilrr
dcliliaiis
,

IN l.inHlJM
<'i<l

DK II^.KRSim
i

S.

10

siihjiMt opcr.i pccvolvciida rt-sliiiarilcin «liulius I.on^c profcclo juciinilius crit insf)i(crc ha;rcscon cvcrsioncin Jcsu (Jirisli virliilc ah Aii^ustino I.Mlarn; <lc (|ti.i iiohi^ id iliccrc liccat, ({uoil in scrnioiu; dc (^ltaclysino scri|)turn lc^itur " Iri illopopiilo, iValrcs, in (|uo rnulla iniracula fa« cichal Mojscs |)cr vir^ain, cxsurrcxcriiiil rni^i 1'haraonis, facicntcs ct i()si j^rodigia « contra farnuluin l)ci IMoyscn. Scil ad hoc i|ua'ti,iiii oiira r.Kcrc pcrinissi surit, ut niirahilius « vinccrenlur. Ma^i IMiaraonis (|iiid aliiid si^nificahaiit, riisi ornncs ha^rclicos ministros « diaholi, (]ui suh noiniiK; (Ihristi dcvorarc ciipiuiit [)0|)uliirn (Ihristi ?Scatcnt nunc hi^rcscs n in haiic tcrrarn (|uos dcvoravil cl dcvoral illc scrpcns lan(|iiain scrpcnlcs riia<,'()nim « cxaltalus in ligiio.... Fuit hic, ut nostris , dilcclissirni , vipr^rca doctrina l)onalislarurn « contrila ost, consurn[)ta cst. Mox Maxirnianistarurn scrficntina fraus iiullulavil contrila conlrilum cst,consuni« cst, consurnpla csl. ManiclKcoruin vciicniirn aspidis suhrcpscral « ptum cst. Pclagianoruin iiovurn do^ma a rninislris diaholi, tan(|uarn a magis IMiaraonis contcritur, consumitur.... Kccc nohis « cxcilatum, illi nostro scrpcnli c<Mtamcn indixil rcdi, scr« unus anguis Arianus,olim mortuus, iiisullat :... rcdi.Moyscs nostcr; rcdi vir{^a n pcns Christe; conlcrc capul dr.iconum, dic (iiiid sis cum Patrc tc audianius doccntcm, « non hffirclicum l)lasphcniantcm » (6V//;.'i, loiii. (», cul. 0(H>-(j()7j.
?ioc.

Lcctorcrn

in liininc

rcrnorari ncras (lucirnus.

:

,

,

:

:

:

:

;

:

ADMONITIO
IN

LIBRUM DE HTKUESIBLS.

Ad sciihciKhim liuiic librum horl.ilor aKiue .iiiclor Angustiiio liiil Quoil\ulldcus diacnnus Carlhagincnsis. Eo speclanl siibsequentes epislolae prima Quodviilldei csl Aiigiistinum roganlis ul li.cresiim edat caialogum,
:

proprios quibusqiie errores ac ritus paucis coinploclenlcm
cultaleni
,

;

seciinda vero Angiistini excu-anlis operis

diffi-

reiiKnic

ab

aliis

tontatam

j:iin
iiiio

esse adiiioneiilis.

Restiibil Quodvulidcus, velieinciiltr ab eo con-

lendcns ulid miiniis petilioni ipsius,
laborcmciciiraiii
iii

universali desideiio
,

non denegel. Tunc demiim viclus Auguslinus
licebit.

se recipil scribcndi de liiciesibus
,

duni per alias occupaliones

Niinc

eniiii
(

iinpo-

sila sibi ncce-^silale rcfellcndi Jdlianiini

se eliani ab inc(E;)la opusculoriim

suorum recognilionc

quain lem

plurimum

iiecessariain judical) avocaii lcstattir;

addilquese bujus recognilioiiisduo voliimiiia jain ab>(»lvi>se

rctraelalis oninibiis libiis suis. Il.ecdiio voliimina circiter

aiinum

Clirisli
,

427 perfecta observanius
circiter
,

iii

lomo

pri-

nio

:

<iuibus ipuindoipiidem pjtslciior esl ipse

<lc

IKcresibus liber

ad

annum

428 revocandus videlur.
El Isidorus

Possiiliiis in
«lc

lndicido, cap. 5,
,

not;it,

De Harcsibus ad QuudvuUdeum duiconum
inqiiil,

imperfeclum opus.

Viris illiHiriliiis, cap. 9

Priimsius,

Afiicanus episcopus composuil sermone scholaslico dc Hwiesibus
in eis

tres Ubros, dire.los <id

Forlunalum cpiscopuin, e.rpUcans

quod olim B. Auguslinus
,

in libro Hcereseon impff'
facial,

feclum viorte iuterveniente relhfuerat. Ncnipe allcram operis parlem
polliccliir Aii[i;usrinusinpr;cfaiii>nisfinc, (|iiam parlcin

ad ostendendum quid hxrelicum
noii altigit.

morte prseveiilus

De eodem
Domiiio mcrilo venerabili
1
,

libro epistolw qiiatiior,
EPISTOLA CCXXI.

tl verc bcalissimo palri

Acgcstino episcopo
:

,

Qcodvultdeus diaconus.
,

Diu irepidus

fui

,

et

ausus bos ineos aliquoruis
;

dislidi

sed

me

principaliler
,

ul dici assolel
,

,

anim.-ivit

lealitudinis luse benevolenlia omnibiis coin|)riibata

qiiam
a

dum

considcro

magis timui

ne non pelendo su-

perbiis,

non quserendo

dcsidiosiis,

non pulsaiido piger
,

Domiiio jiidicarer. Sufficere autem milii credercm
:

hiijusmodi tantiimmodo voluntalcm
divini

si

Iniclum adipisci non possem

cuin autem pro certo noverini

,

ostiiim

sermonis, quod Vencrationi
,

tuae coelcstis gratia patefecii.
,

paratam esse inentem tuam sanciam, qiiam
,

possidet Christus
pcrsiiadere
tionis
;

non sohim cunctis volentihus pandere

verum etiam nolenlibus

ut inlroire

iioii

pigeal,

occupalioni Ucverenlia; tu.x miiltiloquio superfluo

moram non

faciam

,

sed desiderium obsecra-

meae breviter indicabo.

2. Nonnnllos in cleio hiijiiscc eiiain amplissim:c civitalis esse imperitos, ex

me

ipso conjicio

;

et qu.nntnm

niiivcrso

illi

ordini profulurum

sil

qiiod expelo

,

consideralioni Saiiciitalis tuaj disculienduin olTero. Privilc-

gio nainque

cunclorum

qiii

hoc de spirilualibus
venerabilis
,

tuis laboribus

promerentur, eliam

me

indignum conseculuriim
quos errores inlule-

tsse

pncsumo, doinine mcriio

et vere beatissime pater.

Precor

igitur

Beatitudinem tuam, ul cx
;

quo cbristiana

religio b;eredilalis promissrc noinen

accepil, quaj haereses fuerint, sint

rinl, infcrant; tpiid advcrsus catholicam Ecclesiam senseriiit, senlianl,de fide,

de Trinilatc, de Bapiisir.y,

,

47
ile |tcieiiileiili;i
,

ADMO.MTIO
dc liominc
("lirislo
,

IN

LIBRUM DE ILEUESIbUS.
,

15
cl

dc D^o Clirislo
:

dc rcsiirreclioiie

,

dc Novo
,

Volcrc Tosl.imciiio
liaboaiil
,
;

,

cl

cniiiia oiiiniiio, quibiis a vcriUilr dissoiilitiiil

(jii.u

cli.iiii

B:iplismum

iiabcaiil

qiijovc iion

cl

post

qiias baplizel,

ncc

(aiiieii
,

robaprucl Ecclcsin
digncris exponcrc.
i

,

qualilcr siiscipial vcniciilcs, clquid singiilis lcge

auclorilalo,

alijuc ralioiic rcspoiidoat 5.

Nce
sil,
:

nio laiiUc Boaliuidii lu
iit

crcdal incpli;e

,

ul iion iiispiciam qiiaiiiis cl

quam

ingciilibiis volumiiiibus

opus
biio

po^siiil
,

i!>la

dissolvi.

sed broviicr

pcrslricle
,

Vcrum lioc ogo alque summalim
,

fieri.noii

cxpclo

;

id

ciiim mulliplicitcr facliim cssc iion du,

cl o|)inionos rogo oujuslibct luercsis cxpoiii
:

cl qiiid loiilra

lcneal Ecclcsia caihoiica
moiiiiorio,
loiila ct
si qiiis

qiiantum inslructioiii satis esl, subdi

iil

voliil

quodam cx omnibiis conccplo comac planius nosse voliicril, ad opiiin lioc

aliquam objoctioiicm aut coiivictionem ubcrius,
xoliimiii.i

plciilus

magiiilioa

Iraiismillalur

,

quibus a divcisis, et pra)oipiie a Vciioratioiic lua
,

i|)suni

coiislat

claboratum.

SiilTioiot auloiii adinoiiitio talis

ul pulo

,

doolis cl iiiiperitis, oiiosis el ocoupaiis, ct ad
;

ciijuslibet

gradus niiiiistorium Ecclesiai nndecumquc promoiis

dum

ct
,

illc

qut niulta lcgit, eadciii brcvilcr
iic

recordatur, cl compcndio ignarus instruitur, ut novcril quid lcneal
ipiid

quid evilel; quid avorsotiir

facial,

ut facialasseqiiatur. Forlassis aulcin,

si

lamcii quod arbilror

vcrum

csl, ctiam advorsus caluiiinianliiini
;

iiialigiias

incntcs cl dolosa labia opus lioc

ul quibus palot

parvum inter c;t'tcra miririca tcstimonio corona; lua; iioii decrit campus calumniaiidi profusior validis ct cx omiii parte conclusis fidei limitibus coarclati
,
,

oinnibusque vcritalis tcloruin gcneribus circumacii
spirilus
4.

ctiain uiio niulliformi jaculo rcpentc proslrali.iiiorticinos

non audoant anhelare.
cogiiaiiti
,

Vidoo qiiam oiicrosus cxisiam molioi-a

,

ct dis|)oiicnli

majora sanclo scni

,

clqiiorclas corporis

suslinenti.

Scd per Cliristum Dominum rogo
iiidoctis
:

qui te participeni sapicnliie su;c

siiic iiividia

csse coiicessit
i,

,

ut

hanc graliam donos

Ecclcsix, qui te agiioscis sapicntibus alqiic iiisipicnlibiis dcbitorcm {Ilom.

<<!),

mcrito ac jure dicturus

Vidctc

quoniam non

milii soli labornvi, scd omiiibus cxnuireiilibus vcritalcm (Eccli.

xxiv,
adsci-

47,

et
:

XXXIII, i8).

Polui adhuc ofTcrrc supidiecs el inullipliccs picccs, ct niccuin impcriloruiii classcs
,

sccre

scd inalui jam audire diclanlcm

quain occupare logcntem.

EPISTOLA CCXXII.
Dileclissinio
1.
filio cl

coiidiacono Quouvlltdlo
a

,

Algustimis cpiscopus.
,

Acccplis

litlcris

Charilatis tux

,

iibi

mc

ardcnlissimo siiidio poslulasti
doctrinaiii piillulavcruiii
,

ui dc

omnibus lixrcsibus,

qiiae

post Doiniiii Salv;itoris advciiluiii adversus ejus
sit

lioc

dinicilo,

scribcrcm; qiiam conlinuorcperta occasione rescripsi pcr niium incum llip|)onciisiiim primariiim riiib)c:ilum :
alitpiid brevitor
ista

niox aiilem eti;im
2.
psit
(|iic

oblaUi esl, qiia iiunc rescribo

,

ct brcviter (liinoiillalom operis cjiis oslendo.
,

Philaslriiis quidain Brixicnsis
liiiic

cpiscopus, qiicin
pranermilteiis
,

libruin

;

iiec illas lixrcscs

cum sancto Ambrosio Mediolani etiam ipse vidi scriqux iii |)opulo Jiid;i;o ruerunl atile advenlum Doniiiii, casvigiiili

viginli

octo

commemoravit

:

ct posl Doinini

adventiim ccntiim

octo. Scripsit binc cliain gra^ce
:

opiscopiis Cyprius Epiplianius,

iii

doctriiia calholicje (idei laudabililor diffaiii;ilus

scd ipse ulriusqui; leiiiporis
iiie

liaTcses colligens, octoginla complcxiis cst. Ciiin ergo anibo id vcllciil facere qiiod a
iiilcrsc difleranl
r(;liir

pclis,qiiaiilum laiiicn

de nuiiicro inlerim scclaruni
,

,

vidos

:

quod

utiqiic

iion evenissct, nisi aliud uni

eorum videqiias

cssc li;eresis

et aliiid alleri. Noqiie

cnim putandum
complcxiis

c.st

aliqiias ignorassc
ila

Epi|)haiiium

,

novcrat

IMiilaslriiis, cuiii

Epiphanium
,

loii^c Philaslrio

docliorcm invcncriiiMis;
ille
,

ul Pliilastriiim potiiis diecrc debo-

reiiuis laliiisse pliirini;)s

si

lam plurcs cssct
sit

el

isle paiiciores.
;

slione ubi disccplaturqiiid
cilc cst
:

liaercsis

,

non idem videbatur ainbobiis
in iiunieriim
,

ct

Scd prociil diibio iii ca revcr^ioc omniiio dclinirc

qii.-c-

diPli-

ct ideo
siiit
;

cavcndiim,

cum omues
arKjiias

redigerc coiiamur,
siiit.

iic

prxtcrmitlamus aliquas, quaiiivis

h;crcses
tibi

aiit

annuiiieromus
:

ciim

li

eicscs non

Vide crgo nc forlc libriim sancli Epiplianii
hiiic

luillcrc
in

dclicam

ipsuiii

cniin

arbilror Phibistrio doclius
alqtic

locutum

;

qui

possil
,

apud

Carllingiqu.rris

ncm
3.

latinam

linguam verli

facilius

coinmodiiis

,

ul

tu

polius pra:stcs nobis

quod

a

robis.

Pcrlatorcm mullum commendo. Subdiaconus esl dc noslra diocccsi
,

;

de fundo aulein
,

viri spectahilis
;

,

iio-

bisquc charissimi Oroiilii. Pro illoaulcm
litleras

cl pro
,

cjiis

palre, a qiio adoptaliis esl

cliam ad ipsum scripsi
tiia

qiias

cum

legcril chrisliana Bciiigiii:as lua

pcio ut cas apud incmoralum viriim
iiiani

inlcrccssioneadjiiv.Te
ci

digneris. Misi

autcm cum

illo

ctiam liomincin Ecclesi.x, nc ad
suin
,

Sanclilatcm
,

difficilis
tii:R

esset acccs.Mis
charilaiis iiistan
illc

:

nnn enim parum dc
li:im libcrabit.

illo sollicilus

a qiia ine solliciludiiic Doininus

itt

spcro, per
in lide

Pcio eliam mihi rcscribcrc iion grnvcris, qiieiiiadinodum
siiiit

sil

catholica

Tlieodosind..

perquem

Manicha-i nonnnlli

proditi; cl ipsi qiios ab co prodiios, ptiuiinits cssc corrcclos. Si quid ciiaiii
,

dc profectione .sanclorum cpiscoporum forlc audivisii

fac ul

noverim. Dco vivas.

FPISTOLA CCXXIII.
Djinino mcrito
1.

vcncrabili

,

ac b'jatissiino sacro patri Aucusri.vo cpiscopo
liix

,

QuoDvt i.tdf.ls

di.iconiis.

Unnm quidcm

KcvcrcnliK

commoiiiloriiim

,

quod per

ccclcsias^ticuni diguatus» ca dc.-tinare, subce|)i.

,

•f
N.n'i
<yiio«l
itriii-,

AF)MONni()

iN

MiimjM DK
,

ii.t:iii:stnus.

20

dirocliiin cssc ntMlilinli) liia si-nKicavii
pro|irioriiiii
,

por

virnr-i lionorahiloiu FMiilocaluin, ncciFiiin a»l ntc
,

pcrvoiiil.
l>i.c('inlo
(|ii(iniani

VcMiin (|iiamvis conscius
illi (1110(1

scinpcr fncrini pcrfMioinin

iiiiik; i.tincii

cvi.Jcnlor agiiovi

,

adi-

cxoravi
siii

iTMiiicri

nicain loli

Fic» l(!si:i; iin|)(;<liinciilo (^ssc

pcrsonaiii.

Scd oninino conlido,

qni pcr Unici

graliain tinniani gcncrisdignalus csl dolcrc facinora, ncc nica in pcrnici(.-m cuncU><
utii al)iin(lavii

nim prxvalerc
liciiericcnliain

pcrniiHel, poliusiiue

licccalum, graliam faciel rcdundarc {Itom.
opcris
,

v,

20j, (loininc

mcrilo vcncraMtis, ac ticalissinic
pricslari

jtalcr.

F)i((icii!l:ilcni
,

([uod inslMicndis

imiicrilissimis nolMs pcr luanj
foiilis

snpplicilcr cxoravi

iicc

ipsc

ignorans anlc prxdixi; scd de divinj

ubcrlalc,

qnam
2.

tilii

Dominus

Iriliuit,

vcrnci cordc pncsiimpsi.

Namctsi

Ptiilastrius cl Epiptiaiiiiis

vencramli
,

(

pisoopi talc

ali^piid

scripsis.se

memorantur, quod procu.
adhit>uissc,

dnbio
nl

mc

iiilcr

crclera

,

inio sicul oinnia

lalct

;

non tamen

arliitror cos Fianc

curam diligenliamque
;

siiifriilis

(inihusque opinionihiis conlrarins cliam opinioncs adjungcrcnt, rilusque snlijicercnt

tum

deniqiie
tio-

opiisilluil iiirinsqne
niiiii, qiii hitina

qnalccuinque

sil

iioii

liahcl forlassis cain

,

qiiam dcsidcro hrcviuitcm. Fruslra ctiam

non

didicit, gra-ca facundia dclcgaiur;

quia iion cgo

tantummodo consilium, scd

el auxilium

poslnlavi. Qnid aulein Vcneraiioncm tiiani de inlcrprctiim

non solum
,

difiicnllate, scdetiain obscurilate :idiiio-

iicam, ciim ipsc hoc magis ac pleiic dijndiccs
FiaTcscs eincrsissc doccanlur,

' Acc(;(iit
illi

ad caiisam

qiiod nonnultie eliam posl illorum obitimi

quarum

iinllam

fcccrint moniionein.
liine

5. Qiiamotircin ad pcculiare palrociniiim piclatis

confngio
;

,

el

voce inea

,

sed

universali dcsidcrio

,

pa-

ratiim ad miscricordi:ini

sacrosancliim pieCitis pcclus appcllo
,

scqiicslralis saporibns peregrinis,
,

considenl»

lcxlnprioris epistohe

condiiiim

,

panem Afrtnii qiicm noslia provincia solct hahcrc prccipuum C(jelcsti eliam nianna sero pulsanti ct famem paiicnli non dcnegcs. Prolccio eniin iicc cgo pulsare cess:ilto doncc
,
,
:

ipse concedas

ut

quod non impelrat privilcgium

,

ubi nulluin'esl

mcritiim

,

salleoi

indcfissa

iniitorlunila»

mereaiur.

EPISTOLA CCXXIV.
Domino
1.
tiia;
,

sinceriler dilectissimo, fiatri ci condiacono

Quodvultdeo

,

Augustinijs episcopns.
,

Ctim

mitii haRC scribendi ofTerrctur occasio

pcr Fussalensem prcsbyterum

quein

commendo

Chariiaii
in

rccensui epistolam tuam, in qua pciis, ut dehxresibus, quae oriri potucrunl ex quo Domiiii
,

carnc
ipsuin

nuntiari coepil adventus

aliquid

scriberem. IFoc

autem

fcci

,

ut viderem

ulram jam debereni opus
quanlo vis
effici

aggredi

,

et inde tibi aliqiiid mittere; ubi (onsidcrares taiito esse difficilius,
,

brevius. Sed ne
:

hoc qiiidem potui

tatibus curis supervenientibus impedilus
,

,

a quibus omnino disiimulare non possem

nam

mc el

ab eo, quod habebam in manibus

avcrlerunt.

2. Iloc

aulemest ubi respondeo

libris Juliani,

quos oeio edidit post

illos

quatuor, quibus ante respondi. flos

cnim cum Romae accepissel frater Atypius, nondum omnes descripserat , cum oblatam occasionem noluii praelerire , per quam mihi quinque transmisit proiniltcns alios tres cito se esse missurum , et multum instans nc
;

respondere differrem Cujus instantia coaclus sum remissius agere quod agebam
uni dicbus, alteri noctibus, quando milii ab
ccretnr.
aliis

;

ut operi ulrique

non deessem
in

occupationibus hinc atque hinc venire non desistenlibus par:

Agebam vero rem plurimum neccssariam
,

nam

retractabam
,

opuscula

mea

,

et

si

quid

eis

me

offcndcret

vel alios offendere possel,, parlim

reprehendendo
,

parlim defendendo, quod legi deberel ct postibris raeis,
,

»el, operabar. El duo voluniina jam absolveram

rctractatis

omnibus

quorum numerum

nescie-

ham

:

eosque ducentos

triginta

duos csse cognovi. Keslabant
,

epislolic

deinde traclalus populares, quos

Gra;ci honiilias vocant. Et plurimas jain epislolarum legerain
tsli Jiiliani libri

sed adhuc nihil inde diclaveram,
ccfipi.

cum meetiam
explicavcro,
siiniil

occnpare cceperant
si

,

quorum nunc quarlo respondere
,

Quando ergo

id

qiiinioqiic

rcspondero,

tres

non supcrvenerint

dispono

(si

Deus volueril)

et
,

quod poscis incipere,

agcns ulrumqiie, et hoc scilicet, el illud de rclracialione opusculorum
riiius in singula dislribuiis.

meorum

noclurnis et diurnis lempo-

0. Iloc idco insinuavi Sanclilati lujn

,

ut

quantum

tihi

desideriuin esl sumendi quod poscis, tanlo flagranliiis
ulilitati
,

a Doniino mihi poscas adjutorium, quo serviam laudabili sludio tuo, atqiie proftilurum
,

eorum
et

(|uibus id exislimas

domine
si

siiiceriter dileclissiine frater.

Commendo
,

iterum perlatorem

ncgoiium propter quod
possunius neccssilatcs
cl in charitalc Christi

co pcrrcxit;
honiintiiii
9Li|

cogtioveris

apud quein agenduin
qiii

sit,

peto ne pigcat adjiivare.

Nonenim

cjusmodi dcscrorc,
pcirtiicnt noslrani.

noslri vivas.

non

coloiii

sed, quod majiis est, fratres sunt,

cuiam

Dco

9lf!^

S.

AURELII AUGUSTINI
HIPPONENSIS EPISCOPI

DE HiERESIBUS
AD QUODVULTDEUM
liOnQnoil pclis S;rnissimo alqiie iiislanlissiinc, sanctc
lili

«ntt$'"'.

cxponam

breviter,

perslricte atque

summalim, ex qno

QuodvulUleus
loctioiic

,

nl

dc liaMcsibus

aliiiniJ

scribain

clirisliana religio hwreditalis

pronusscc

nomen

accepit,
iii

iligiiuin

cupicnlinin dog;nata devilarc cnii-

quw hwreses

fuerint, sint

;

quos crrores intulerint,

Iraria lidci cliris.liaiia;, cl clirisliani noniiiiisobiiinbra-

fcrant; quid adversus catholicam Ecclesiam
senliant, de fide,
tenlia, dc

senserinl,

lionc falleniia

;

scias nie olim longe

anlequam pefactiirnm,
id

de Trinilale, de Baplismo, de pocni-

lcros, facerc cogilasse,

atque fuissc

nisi

homine Chrislo, de Deo Chrislo, de resurre-

diligenlcr
iilira

consideraiis (|nale

qnanlumque
posccudo

csscl,

ctione, de

Novo

el

Veterc Testamenlo. Islas

autem

in-

vires nicas csse scnlireni. Sed quoniain fateor
milii, ul tc, inslilisse
;

quisitioiies tuas in

iminensum proccdcre cum

vidercs,
coiii-

iiiilliim

iii

ipsa tain

pulasli

cujnsdam gencralitaiis adhibendum esse
:

iiiolcsta

insiantia lua eliain liium nomcii allcndi, ct

pcndiuni, atque dixisli
reritale dissenliunl.

Et omnia omnino, quibus a
:

dixi

:

Aggrcdiar, et faciam qiiod vull Dcns. Hoc enim
vcllc conlido, si

Deinde addidisii

Quw
; :

eliam Baposl quas

Dcum
lingiix

me

ad liujns operis tcrminum
ul

ptismum

habeant, quceve non habeant

el

iDisericordi

favore perduxcrit,
lanta
liujiis

per minisierium
aut ostenda-

bapiizet, nec
j)iut

tamen rebaptizel Eccksia
;

qualiler susci-

mex

rei difiicullas

venienles

el

quid singulis lege, aucloritate, atque
II.icc

lur tanliimmodo, au( ipso cliam plcnius adjuvanle
lollalur.

rattone respondeat. nantiir a

oinnia

cum

qii.cris

ul expo-

Quorum duornm, qnod
csl

priore loco posiii,
et

me, iniror luciilenluin

ingcniiiin tiiuin, tot

jam diu

ul

animo volvo ac rcvolvo,
:

qiiadam
dixi, iion

tanlarumqiie reruni el silirc veritalcin, cl faslidium

medilatione contueor

quod autem postca
;

ine acccpisse confiteor

el

ulriim

crnciam,

dum

pelo, duiii qiucro,
:

lassc acccpluriis ignoro

scio

dum hoc ago, ut dum pulsn, siin forme tamcn nec pelitusat esL,

jam limendo posccre brevilalein. Sed vidisli cliaiii ipse qiiid lioc loco possem luae hujiis cpislolie cogiUire
;

cl qnasi vigilanier occurristi cogitationi mcjc,
:

dicens

Nec me tanla Bealitudo
et

tua credal incptia;, ul

rum, nec qu.Tsiliirum ac piilsaiurum quantum
nisi cl iuinc

non inspiciam quanlis
opus
sit,

quam

ingentibus voluminibus

aireclum iiiunerc divimc in^piralionis ac-

ut possint ista dissolvi.
'
:

Verum hoc ego

fieri

ccpcro.

In

hoc

igilur

opere,

qnod

te

veheinenter
ul id per-

uon exspeclo
dubito.

id

enim

mullipliciler facium esse

non

urgenle in Dei volunlattisiiscepi, ccrnis

iiie

Et tanquam consilium snbjiciens, quomodij

agam non lam
luis,

crcbrescentibus ad

me

luis pelitio-

possil cl servari brevitas, et vcritas pandi, adjungiij

nibiis csse cogenduin,

quam

piis

ad Dcuni non solum
libi

ca verba qu;e paulo ante jam posui, el dicis
breviter, perslricle alque

:

Sed
cu-r

verum

el aliorum

fralrum, qiios

in

Iiaiic

summalim opiniones rogo
quid conlra tencat
est, subdi.

rem

fideles socios |>otueris
fi.it,

invcnire, oralionibus ad-

jusUbet hwresis poni,
catholica,

et

Ecclcsia

juvandiim. Qiiod ul
boris mei partes,
iibi

has ipsas primas hujus lacuravj lune
:

quanlnm
in

inslruclioni salis
:

Ekcc

est isla praeloculio,

ilcrum mittis
sive

longum

non quia

dici isia brcvitcr
laiii

Charitali in auxilio Doinini accclerare mittendas

iit

non valent, sive non debent; sed quia
ut quamlibel
:

proptcr

illa (|n.L- rcsiaiit,

novorilis qiiantum pro

orare debcalis, i|uicumque iiosse polucriiis, a
fuissc snscepluni hoc

mc me jam

inulta sunt,
lilteras

brcviicr diccnda niullas
ul

flagitcnl

tu

autcm

velut
si

quodam,

iii(|nis,

tam grande negotium,

qiiod a

ex omnibus conceplo commottilorio,
jeclionem aut conviclionem uberius,

quis aliquam ob-

me desideraiis
dcdisti,

implcri.

pleitius, nc plunius

Peiis ergo (quod lunc indicanl litterae, qiias ad

me

nosse volueril, ad opulcnla etmngnifica volumina Iransmittalur, quibus a diversis, et piwcipue, iiKjnis, a Ve-

cum primum

a

ine pclcre

isia

coepisti) nl

ADMO.MTIO PP. DENEDICTINOIU;U.
Liber de Hxresibns ad Quodvulldeum rc(»gnilus esl denuo ad codiccsinanuscriplos vaiican^^s qiiinque, ci ad Gallicarios duodecim; scilicet Hegios (luos, qualuor Colberlinos, IX)niiiiicanoruiii niajoris convenlus Parisiensis uiinm, ad virloriniiin, Becheronensem, Beccensem, Horiacensem, Michaeliiniin ad varias leciioiies Belgiconim s(!| leiii (iiiibus llieolugi l>()vanienscsusi sunl; |ostremo ad ediliones Joaimis Aineri)acbii, Desiderii Krasini, ac rhcologoniin Lovaniensiiim.
;

Comparavimus
(«) Saij lu5
ircilor

prcBterea eas
annuni 128.

omnes ediliones

initio Uclr. et Confcss.,

l.

1,

memnratns.

M

Edili, e.xpclo. ai Mss., cxspeclo'.

23
neralione
Qicr;
ciiiii

Dt
tun in lioc ipswn
dicis,
tc

ii/KIu:siim; s. s. AL(;i;.sTi.\i

%i
in

constot ctic cluboralnm.

crgo

Doiiiinus

asccndisscl

((cluiit,

lii

b.Krclici

uniiiii qiiasi coiiiiiionitoriuin
:

do

liis

cxorii sunl («).
I.

oiiiiiiliiis

dcsidcrnrc sigiiincas

aiidi

ergo undc

Simoniani.

comnioiicaris qiiid pctas.
Opiiiioiios
oiiiiiiiiiii

II.
III.

Menandriani.
Salurniniani.
llatiHdiaiii.

philosoplionim, qui soctas va(iii:(|uo oniiii

riasoondidcriiiit, usqiic ad toinpora sua

IV.
N

plus potcrat), sex
Cclsiis absolvil.
qiiid

iion

parvis voluminiliiis qnidani

Sicolaiiw.
finoitici.

Ncc

rcdargiiit aliqucm, scd

lanlnm
iit

^I.
VII.

scntircnt

apcruil',

ca brcvitalo sormonis,

Carpocratiani.
Crriiilliiani, vet
.1/

tantuni adliiborcl cloquii, qiianiiini rci iioc laiidand.c,

MII
I\«

rinlliiant.

nec

viluperaiid.x',

noc aflirmanda; aut dofi-ndcnd.c,
qiiorilm

yazarcci.
Kbioiicei.

6od aporioiuLu indicandoiquc suniccrot; cnin formc
ccntiiin pbilosoplios noniiiiassol
:

X

.

nan
noc

oniiios

XI.
Xil.
XIII.
disscii-

Valentiniani.

inslitucrunl b;rrcsos jiroprias

;

qiioniaiii

illos ta

Secundiaiii.
1'ioleiiicei.

cendos pulavit, qui suos mafjislros

siiic ulla

sionc sccuti sunl. Nostcr vero Epipbaniiis Cyprius

XIV.

Marciice.
Colorbatii.

episcopus (u)

,

abbinc

non

longc

buinanis

robus

X V.
X\l.
XVII.
XVIil.

cxcmptus, de ocloginia
«ninia,

b.ncrcsibus loqiicns sex libros

Uerncleonitcv.
Ophila;.

cliam ipsc conscripsil, bislorica narralione mcmorans
ntilla

disptitalionc advcrsus

falsitatem
libclli,

pro
cl
si

Caiani.
Selhiani.

veritate dcccrtans. Brevcs sane
in iiiium libruni

sunl hi

XIX.

rcdiganlur, ncc ipse crit noslris vcl
libris
si

XX.
XXI.
XXII.
XXIII.

Archonlici.

aliorum quibusdani
lliijus
sibiis

longiltidine

comparandus.
brcrc-

Cerdoniani.
Marcionitn'.
Apellitai.

brcviialcm
imiialus,

fucro in

commcmorandis

qiiid a
,

me

brevius poslulare vel cxibi biijiis

spoclarc debcas
laboris

non babcbis. Sed non
ciinsislil,

mei
dc-

XXIV.

Severiani.
Tatiani, vel Encratita.

suninia

qtiod el

tibi,

vel

iiie

XXV.
XXVI.
XXVII.
XXVIII.

iiioiislraiitc, vcl

cliam

tc

pr;KCurrcnlc polcrit appain

rorc,

cum

Cataphryges.
Pepuziani, alias QuintiiiiaHK
Artotyritw.
Tessarescwdecatitce.
Atogii.

lioc focero.

Vidcbiscnim

eo (|uod supnr-

diclus opiscoptis fecit, qiiantuin dosil opcri qiiod ipse
vis ficri
;

quanlo magis quod cgo? Tu iiamqiie, quamsuinmatim, tamen vis
ii.Tercsibus
:

XXIX.

\is brcvitcr, pcrstricle alquo

cliam
illc

respondcri
fecil.

conimcmon^tis
lioc

quod
si

XXX.
XXXI.
XXXII.
XXXIII.

non

Ego vcro
possil

Adamiani.
Elceswi,
el

mngis volo faccre,
liiurosis,

el

Sampscci.

Dcus

vclit,

iiiulo

omnis

cl

(\\r.v.

ii'>l;i

Theodotiani.
Melchisedeciani.
liardesanislai.

cst, ct <iua; igiioia, vilari; cl uside rccie possil qu;o-

cumque
liicrcsis

innolueriu-judicari.

Non enim omnis
qii.-e
iii

XXXIV.

error
vitio

XXXV.
XXXVI. XXXVII.
XXXVIII.

csl;quanivis o.imis b;rresis,

ponilur, nisi orrore aliqiio b;orcsis esse non possit.

Noeliani.

Quid crgo

faciat boercliciim, regiilari
siciil

lione comprcbcndi,

quadam definicgo evislimo, aiit omnino
:

Valesi.
Catlinri, sive Novatiani.

non

potesl, aul dilficillime polcsl

quod

in

processu

XXXIX.
XL.
XLI.
XLII.
XLIII.

Angetici.
Aposlolici.

htijtis

operis declarabilur,

si

Deiis rcxerit, alque

ad

id

quod inlcndo, perduxeril dispulalionem nviam*.

Sabelliani, sive Patripassiani.

Qiiid

aulcm prosil

ipsa inquisilio, etiamsi iion potiicsit

Origeniani.
Alii

rimus comprebcndere quomodo
rPlictis,
si

definiendus \\x:

Oiigeniani.

suo loco vidcndum atqtic diccndiira csl

nnm

XLIV.

Pauliani.
Photiiiiam.

boc comprchcndi polucrit, quis non videat

ulilitas

XLV,
XLVI.

(jiianla sit?

Erunt ergo prima) parles operis hujus de

Manichwi.
Ilieracitw.

Jiicrcsibus, qu;e posl Clirisli

adventum

el

ascensum

XLVH.
XLVIII.

adversus doctrinam ipsius exsrueriint, el iitcuinqtie
nobis innotescere polueiunl. In posterioribus autem
partibus, quid faciat hxrelicum, disputabitur.

Meletiaw.
Ariani.

XLIX.
L.
Ll.

Cum

Vadiani, sive Anlhropoinorpliuce.

Semiariani.
Macedoiiiani.
Acriani.

'

»

Am. tr. et Mss., quid sentiretaperuit. Plerique Mss., perduxerit disposilionem

LIK
meam.
LIIl.

seu salaminse in Cypro insula ciiscopus, humanis rebus exemptus, est circiier annuni cliristi 403. ipsius adversus ocloginta hjeresesimmensioperis, quod Panariuin inscrij)sil, noiiiiisi oj iiomc cl anaceplia(a) Epiphanius Conslantine

hiosis AugTislino cognila.

Hffiresum indiculus ab aliciuo bic adjeclus csi rcpc plerisque Mss. non lioc foco, sed in fronte lil)ri aiUc; « lu hoc praefalionein collocalus, cuni hujusmodi lilulo « bro isla; h.-crcscs conlincnlur. »
[a)
:

riliir in

:

W

»

L.MS.
1.1

U)
ciiiu

V.

Aciiiiiii, (iiiict Euiioiniuiti.

Ins

Petrns

vora

virliilc

Doi oniiiipetCi;lis

c.\-

LV.
|,\
I.

Aiwlliiiiirisliv.

slinvil'.
II.

Anlidiioimriliv.
MiisMliaiii, sivc EuclitKe.
Mciaiigisiuoiiilcc.
Sclcitciaiii, vcl llermiaiii.

Mf.n\M)Iua?(i a Moiiandro

eiiam ipso m^go,

di
:il)

\.\\l.
l,VIII.

sci|iulo ejns, (|ui iiiiinduin assorebai
Aiigeii-. fatlniii.
III.

nona Dco, sod
(|iii

\A\.
\,\.

Satikm.mam

'

a

(|uodam Salnniino
in

,

inr-

Proclianilw,
Piilriciani.

piludinem Siinonianani
lur
:

Syria conlirmasso perlulic-

lAI.
lAll.
I.Xin.

qni oliam
'

mundiim solos angelos scptcm pnclcr
Doi Patris feeisse dicebat.
,

Ascilw.
Passalonjncltita:.
Aijiiarii.

conscicntiani

iV. IIasilidiam a B:isilidc
inoniaiiis,

«pii

lioc distabat a Si<

lAIV.

qnod

Irccciilos

sox:igint:i

quiiiqne

cflclos

LXV.
i.,XVI.

Cvliilltiani.

csse dicebat, qno iiumero diorum. anmis includilur.

Floriniaiii.

Undc ciiam quasi
(piod esl, (JEefajaf

sanctiini

iiomcii

commendalial,

I.WII.
I.XVIII.

De

iiihikH slalti dissciilicnles.

\

ciijus noniiiiis liltcnc sicniuinin

^udis

pcdihiis aiiibiiluiilcs.

gia-cam siippulationom oiinidom iinniorum coniplonl.
Siiiil

I.XIX.

Doualisliv, sive Uonaliaiii.
Priscilliaitisla:

enim scptcin,

«, ct

/9,

cl p, ci «, cl j, cl a, cl {

:

I.XX.
I.XXI.
I.XXII.

id csl

uiuim, ct duo,

ct cciitiim, ct
;

nniim, ot diicciita,
iii

Ctiin lioniiiitbus
lilieloiiaui.
Cltrisli
tes.

non manducnnles.
passibilem diccn-

ct iinuni, ct scxaginta

qu:c liunl

suuima trcccnla

soxaginia qninqiie

'.

LXXlll.

diviitilatcm

V.

Nu.OLAiT.E a Nicoho nomiii:iti sunt, iino,ut
illis

pcrbibeliir, ex

scptcni qiios .Vposloli

diaconos

I.XXIV.

Triformcm Dcum putaules.
Aiiuam Dco coivleritam
Imaginein Dci
te$.

ordinavorimt {Act.

vi, 5). Istc

cum de

zclo piiiolierricaiisa porcjiis

I.XXV.

diccnlcs.

m.T coiijngis cnlparctnr, velnt purgandi so

LXXVI.
LXXVII. LXXVIII.

iion csse

aniinam diccn-

misissc torlnr, nl ca qni vcilel utoretnr. Qiiod

f:iclum in sccl:im tiirpissim.im vcrsuiii csl, ipia plaeei

Iiinuinerabiles

mundos

opiuantes.

nsus indifTercns fciiiinaruni.

Ili
:

nec

ali iis qii;c idolis

/\niinas couverli in diviuoncs et in

qna-

iinmolanlur cibos siios separanl
liiim

cl alios riliis genli*.

cttingue auiinaHit c.risliniaulcs.

snpcrsiiiionum noii avcrsanlur
fabiilosa

Nananl
qii:e

eti;im
;i

LXXIX.

Liberalionein

oinitinm

apttd

infcrvs

qiLodam

do mundo

,

iioseio

barbai

fttclam Clirisli de.sccitsione crcdeutcs.

principum
(piibiis

nomiiia miscenles dispiilalioiiibus suis,

LXXX.
LXXXI.
LXXXII.
LXXXIII.

Cliristi

de Palre

nativitali iuilii(m lcm-

tcrroant auditorcs; quac priidenlibus risum po-

poris dantcs.
Lucifcriaiii.

tins faciunt, qnain
isli

timorem.

Inlclligiiiilnr aiitcm
,

cliam

non Deo tribucre crcaliiram
quas
niirabili

sed quibnsdam pivanitatc, vol

Jovinianislw.
.\i(ibiii.

lcst:itibns,

vcl

nngiiiil

erediint.

LXXXIV.

Hclvidiiini.

VI.

Gnostici proptcr exccllenliam seionli:« sic so
csse
,

LXXXV.

Paleruiaiii, sive VenuslinniTeritilliitiiisla:.

:ip|iollalos

vcl appellari debnisse gloriantnr

:

LXXXM.
LXXXVII.
LXXXVIII.
1.

eiim sint supcrioribus omiiibus vaniorcs;itquc tiirpioles. Deniqiie ciim

Abeloilie.

ab

aliis atqiic aliis

pcr divcrsas ler,

Peliigidui, qiti el dvlestiaui.

nriim partes
iiiilli
:i

aliler

alque alitcr nunciipcntiir

non,

cos cliam Borborilas vocaiit, qiiasi coeiiosos
iii

SiMO.NiAM a Sinionc m:igo,

(|ni l):i|Uizalns

riii-

propicr iiiiniam tnrpiludinem niiam

suis myslcriis

lippi)

diacono,

fcicnl in Aclibiis

Aposlnjornin
iii

lcgiliir,

oxorccrc
cli:iiii
s:iii(

dicunliir.
arniui a

Aliqni eos a
,

Nicolailis

cxortos

pccunia voluil a sanclis Aposldlis eiiicrc

pcr
piilant
:

Carpocratc

de quo posl

loqtieiiinr.

imposilioncin inaiius cjns ilarelur Spirilns
Ilic

tus.

magicis failaciisdcccpcraliiiullos{.\c<.

viii,

9-19).
«

Doccbal aulcm dcleslandam inrpiludinciii
tcr iilcndi reiniiiis.

indiircrcii-

« l('t,'em
I

Ncc Dcuin

fcci>so

mundum,

dicc-

« «

bal.

Negabalcliam carnis rcsiirrcclioncm. El asscrc-

addilnr « Dixerat enim sc in monto Siiia Moysi in Palris |iorsoiia dedisse JiKJxis lem|oro ilierii iii lilii persoiia inilalivc apparnisso |iosloa so iii liii;:;uis ignois S|iiriluiu saiiclnm siiper A|ioslolos voiiisso : diristum aulcin noc vcnisso, noca Judajisquidqiiani pcr'

llio in cdilis

:

:

:

bal sc osso Clirislum. Iiionupic
l).it;

Jovcm

« Inlisse.

sc crcdi volcllcl>

Minervam voro mcrelriccin qiiaindam
sibi

ncn

',

qnam
snam

sociam scelcrum fecoral

,

iiingincsqno cl

ol cjusdcin mcretricis discipulis suis pr.obobal

' Apnd K|ii|ilianium el Damasconum Faturnilvmi a|»|>ollanlur, eoruiiiqiie anclor, salnniilu.s. Sic cliain vocjI •lii.sliiius in (lial)^oeinn iryi lioiie, ;ic lhe(xloreins. ^ iiius Nalicaiiis coilirihus, prwter scienlidin. ^ sio maiiiiSLripii i:| i|liaino ol Damasccno coiisoiiticiilos.

,

,
>

\
.

ador.^indas,

qna^

cl r»oin:o

lanqnam dcorum

Al

c<liii, (ibra.riis

'

siinnlacra
K «

Velerum
qiiLC

iii;iiins

ri|

lonim

;iiielorilatc

cxpnngimus ver:

|

aucturil:ile pnblica

conslilucrat. In qna nrbe aposio-

ba hxc,

de

Itabilnli.iiiis li:crelieis edili adilniil

«

Mnii-

j I

dum

isUiin vel

homiiiem

iioii erod>iiil

trccenlcsimo

se\a;,'i'siiiio

(luiiilo

a Doo taelnm, sed a cnlo. Amaloria e^iriiiiii;i

I

• rA\l\,Selfnen, At Mss., nelcnam, aut, iiclencn : vcrius. Ilanc enim ^iinon (lelirakil fuisse llelenam i|)s.ini Irojanam, rx rerlullinno, lih. de Anima, cap. 51, ex fhihisirio, ctc.

«
(I

sludioso (iiseniit. A Jiidais iioii crcdiiiil chrisluiii cniei. fixnm, sed simonem Cjrcnoiisoin, qui anyariains suslulil

«

crucem
« ixiv.,

cjiis. »

KlciiC'! eli.iin iiomiiiai F| iplianius,

nccaliler l)aiii**CL'nus in

non advcrsantttr. Mclius Kr. cuin Hss

,

non

avtt':

ot)erc

dc llxrcsibus.

saniur.

«7

i»i';

H/LUi:SIUlIS, S.

ALGIJSTIM
fabulosa conniixil,
asscrciis
cvslili^v;
,

18
trif^iiila
,

T.Mdiiiit aiitcm (li);{niala fabiilosissimis iilcria (iKiiiciilis
:

iniilla
(

/Eonas,

id cst, »;•;-

cliaiii

ipsi

|iriii(:i|Miiii

\f\ aii^i:l(iriitii iioiiiiniitiis
;

iila

,

(|ii()ruiii

priiicipium

es»e

icii-il>ilibiis

innrinas aiiimas capiiiiil
,

cl

dc Dco rcDci

prdfiindum ct
Ireiii

ftilciilium
'.

qnod profundum cliam padiiobus vclut cx conjiigio

ruiii(|nc natiira

fabulosa cl a sanilalc vcriialis alicnn
,

appcllal

Ex

(|uibiis

jimlla coiilcxiiiil. Aniiiiarniii siilislaiiliain

ilicniil

|iroccssiss(; pcrliibct iiilcl!c( liiin cl vcrital(;m, el pr^liilissi; iii

csse natnram

,

caruin(|nc advciilniii

iii

li

rc cor|i(ira cl
cl

lioiior<;ni palris

Mtua-i oclo. Dc

intcllcTlii

rcdiium ad Dciim iisdcm suis rabulis longissimis
slullissiinis

aiilcm cl vcrilat^ proccssissc vcrbiim et viuini.el proliilissc

sccundum
scd

siios

crrorcs inscrunt
iniilla
,

:

ct illos
,

.-Eonas dccein. 1'orro dc vcrl)0 ct vita proccs-

qui cis crcduiit raciunt, non
tia

ul

|(iilaiil
,

scicn-

sisse

bomincm

cl

Eccle-.iain

,

el

protulisse yluiiias
fieri tri-

prxpollere
'.

,

iiuilla

,

ul ita dicain

labulosilale
cl

(lti(id(;(iiii.

Iiaqiic octo ct
,

dc/;em ct duodccim
iit

vancsccre

Dicuntiir (pioijuc

bonum dcurn

malum

f;iiita

ALmAS
,

babenlcs,

diximus, primum princi-

deum
t

in suis

habere doginalibtis.
siiiil

piiim dc profuiido ct silcntio.
(ini

Chrislum autcm
,

a palre

VII.

Carpochatiani

a

Carpocralc,

doccbat

niissuiii

id

cst

,

a

profundo
:

spiriluale vel coelcsie

omnoin tiirpem

opcralioiicin, oiniiciiK|iic adittvcn:ioalilcr evadi al(pic traiisiri pi iiicipn,

corpiis seciim atlulisse
giiie

niliilqiic

assumpsisse de vir'

nem
liis

pcccali

:

nec

Maria, sed pcr illam tanquam per rivum
illa

aul

cl potestates

quibus b.xc placent, ut possit ad
Ilic

pcr fistiilam sine ulla de
isse.
'

assumpla carne Iransfier

C(Klum superius perveniri.

eiiam Jcsuin liomincm
iialiim
,

Ncgat cliam rcsurrectionem carnis, solum

tnniummodo,
hibctur
,

et

de utroqnc scxu

pulasse pcrqiia

Clirislum spirilum el aiiimam salulcm accipere affirnian.i;.

scd acccpisse lalcm atiiitiam

scirel ea

quic supcrna essenl, atqiic nuntiarct. Resurrcclioncm

XII. Sf.cl'.\diam
tiir,

*

boc a Valentinianis dislarc dicuntiirpitudinis.

corporis simul

cum Legc
ne<cio

abjicicbat. Ncgabat a
virtulibiis

Deo
qu3C

qiiod

addunt opera

factum

,

scd a

quibiis

miindum.
,

XIII. Ptolf,m.€Iis
rcsiin

quoquc discipulus Valentini,

bac-

SectBC ipsius

fiiisse tradiltir

(iiiadam Marcellitia

novam condcre cupiens, qualuor.^onas

el alios

colcbat iinagincs Jcsii ct Pauli et Ilomcri cl Pytlia-

qiialuor asscrcrc maluit.

gonc, adorando inccnsuiiiqnc
VIII. Ceiuntiiiani a Cct

poiieiido.
iideniqiie Mcrinlbiani
diceiiles,

XIV. MARCcsetiam nescio quis baeresim condidit,
iicgans resui rectioncm carnis, et Ciirislum
.scd
tiis

iiillio,

a Mcrintlio,
cl

muiidum ab angclis lactum csse
alia

pulalive
esl

non vere, passum as-everans. Duo qtioque opinasibi

carne circumcidi oporterc, alque

bujusmodi

ex adverso

esse principia, quiddam lale de

Legis pr.xcepta servari. Jesiim bominein tantuminodo
fiiisse
,

.i^ilonibus

quale Yalentinus affirmans.
'

nec resiirrexisse
Millc quoqiie

,

sed resurreciurum asscvein

XV. Coloubasus
aliier

scciitus est istos

,

non multiim
et

ranles.
terreiio

annos post resurrcctioncm
,

sentiens
in

,

vilain

omnium hominiim

gencra-

regno Christi

secunduin carnalcs venlris et
:

tionem

septem sideribus consistere affirmans.

libidinis voluptates, fiiliiros fabulaiitur

unde etiam
,

XVI. Heracleonit^ ab Ileracleone discipulo supcriorum, duo asserunl principia,
bis

Chiliast» sunt appellati
cap. 7).

(

Vid.

tib.

20 de

Civilale Dei

unum ex

altero, el ex

duobus

alia

plurima. Feruiitur autem suos
id est,

mo-

IX. NazaR;£i
Ciirislum,

,

cum

Dci

Filium confileanlur esse

rientes

novo modo quasi redimere,
,

per oleum,

omnia lamen
sed

veleris Legis observant, qiiae

bal-amiim et aquam

et invocationes

quas bebraicis

Christiani per apostolicam tradilionem nqn observare
carnaliter
,

vcrbis dicunt supcr capita eorum.

spiriluniiter
,

inlelligere

didicerunt

XVII. Ophit.€ a colubro nominati
ciiim grsece Bfii dicitur.
trantiir
:

sunt

:

coluber
arbi-

{Vid.

lib. \

coutra Cresconium

cap. 31).
ipsi

Hunc aulem Cbristum
veriiin

X. Ebion^ci Christum eliam

tanlummodo homi,

sed habenl eliara
,

colubrum assueium

nem

dicunt.

Mandata carnalia Legis observanl
scilicet

cir-

cumcisioncm
oneribus per
Iluic hacresi

carnis, et

c;clera

,

a

quorum
sumus.
'

corum panes lambere atquc ila eis velut eucharisii.im sanclificare. Quidam dicunt islos Ophilas ex
Nicolaitis sive Giiosticis exstiiisse
,

Novum Testamentum

liberati

et

per coriim fa-

Epiphanius Sampsaios

et Elcesajos
sil

ita

bulosa

ligmenta ad colubrum colendum fuisse per*.

copulat, ut sub

eodem numero, tanquam una
de

hae-

ventum
*

resis, ponat, aliquid

tamen interesse significans:
Michaelinus, colberlinus et vaticaaus codiccs addunt,
illis
,

quamvis

et in consequenlllius loqiiatur

po-

silentiiim
'

matrem.

nens eos sub numero suo. Eusebius vero Elcesailariim sectain
dicit

commemoraiis, fidem iii persecutione ncgandam docuisse et in corde servandam {Eu,

Editio Er., tanqnamper rimam. 3 Quod liic in editis fuerat additum, « De Irigesimo sae« culo dicil diabobim genitum, et a diabolo aUos natos qui « fecerinl hunc muadum. Ft ideo maliliam non arbilrio « Iribuit, sed nalurae mundi, id esi generi diabolico, »

seb., lib. 6, cap. 38).

XI. Valentiniani a Valentino,
'

qiii

de iialura rcrum

carunfiqiie advetiiuin in hxc corpora cum aereis aniinal)us (Jicuiil fi.Ti, per (pias peccata iu « corporibus committunlur : nam illas auimas quse ex Dei « procedunt siibstanlia, reverti ad neum immaculatas. Di« cuiiiur quoque boniim Deum, » etc. Locum exMss. exeralaribus rediDtegranmt Lovanienses. ' In antiquis codicii)iis scri| tum rci^erimns cum aspiraOonc, nelceswo^ ; ol iiifra, nelcesdilantm, seti, Helccscila-

Ediiio Er.,

v.

abest a Mss. * Lov. et aliquot Mss., Serandiani. Alii cum Er., secundiani : quorum scilicel princeps, Secundus a Pbilasirio, Ejii1 hanio et ab aliis dicitur.
» colarbasum editi libri appellanl, mutala allera voculi in a, reluclautibus antiquis scripturis.
^

« aliis

lla

ii)

fere
« « «
«

modo

I

Kvam, colubrum,

Mss. At in excusis descrlbitur isllioec baeresis hoc « Hunc aiitem colubrum qui decepit Adam et : christum arbitrantnr : sed babeni etiam veniiii

rmn

,bftl,;,y.

qucm nulriunl et veneranlur. Qui el incaiitante sa.erdole cgredilurde spelunca, etascetnlil siipcr altare, itinixiim Sjiclum a', ct oblationes eoruiu lamhit, ct

,

99
X\|II.

LIBEU LNUS.
Caiam
pri.plcrea sic appcIlnii.qiioniainCain

JO
SF.vF.niASi
a

XXIV.
biint,

?>veio cxoili

viniim nt

ii

bi-

hoiior:iiit, (licciiles
iDiil ei

eum

fortissiiu;e essc virimis.

Si-

eo quod fabiilosa vnniinic dc satana el

Vcii.i
d»»-

Jiiilam intlilorem diviiium arniuiJ puiaiit, et
ejiis

gorininnsse asserant viicm. Eliain ipsi non sannin

scoliis

bcncficium

d-pulanl

;

assercntes

ctiin

ctrinam suam,
cipiiin, cnriiis

qiiilius

volunt, inilant nominibus prin-

pnpscis^e quantHin esscl g(>neri hiimano Chrisli passio piofuliira, el occitlentliim
»Ji(liS'.e.

rcsiirreclionem

cum

Vclere Testamenlo

Jiitl;vis

proiilerea (raiii

respiionles

'.

lllcs

etiam,

(lui srliisin;i

faticnles

priiiio

XXV. Tatiam

a

Tnliano
siint
,

'

qiioilam insliluli

,

qui ct

populo Hei, lerra dehiscenle pcrieninl'

(iViini. xvi,

31-

Eiicrnlil;n appollali

iiiiplins

daninnnt

,

alqno

33

),

el

Sodomilas colcre perliibenlur.
cl

Blasplieinaiil

omniiio pares eas ftirnicntionibus aliistjue corrupliunibiis fnciunt
:

Legem,

Dcum

Legis auclorem, carnisqiie resurre-

nec recipinnt
,

in siioriiin niiineruin
,

convc-

clionem nognnt.

jiigio iilenleiH
sciiiiliir

sive ninrcm

sivc fcniinnm,

Non

XIX. SK.Tni,vM nomen ncreperunl a filio Ad;e, qiii vocalus esi Selh eum quippe lionorant, sed fahiilosa
:

enrnibiis,

easque oniiies

nlioininnntiir. Prolaisti

lionesquasdain fabulusassxciilorum cliam
Saluti
priiiii

snpiiinl.

ot

haerelica

vanitale.

Diciinl

enim eum de superna

hoininis contrndicunt. Epipliniiiiis Tnlia,

inalre nalum,

quam
Dei.

perliibent conveiiisse cuin siipcr-

nos

ct Eiioratilns ita discernit
'.

ut

Encratilas Tniiani

no patre, undc

diviiiiim
Ili

quam
(

lilioriiin

somen aliud nascerelur, tanquoque muila dc principatibus

scbismaticos dioat

XXVI. CATAPnRYGES
Montanus tanquam
ipsius, Prisca et

sunl,

quornm auotores
dii.-c

fiicrunl

ot potesiatibus
uiil

vanissima fabtilantur. Quidain eos di-

paraclitiis, et

proplictissne

Sem
,

(ilium

Noe Chrisliim puUrc.
a principibus appellali, universi-

Maximilla.

Ilis

noinen

provincia

XX. AnonoMici
l:iloiii

Plirygia dcdit, qiiia ibi exsiiionint, ibiqtic vixcrunl:ct

(piain

Deus

coiididit

,

opera esse principiim

eliam niinc

in

cisdcin pnrlibus poptilos liabcnt.
,

Adsc

(liount.

0|toranlur eliain quamdain turpitudiiicin. He-

venlum
potiiis

Spiritns sancli a Doinino promissiim

iii

Kurreclioiiem carnis nogniit.

qiiam

iii

Aposlolis fuisse assoriint rci)dituni.

XXI. Ceruomam a Cordone nominali
priiicipia
sibi

,

qui

diio

Sccundas

iiii|)li;is

pro foniioalionibiis hnbenl
,

:

cl

idoo

adversanlia dogmalizavil

:

Dcum(|ue
,

dicnnt cns

pcrmisissc aposioluin Pniilum

quia ox

Legis ac Prophelarum non esse patrcni Chrisli
boiiiim Deiiin esse, sed justum;

ncc

parte sciebat, ct ex parte propholabal:

nondumenim
propbolissas
fii-

palrem vero

Clirisli

veneral qiiod pcrfcctiim est (I Cor. xiir, 9, 10). IIoc
aiitcm porfoclnm in .Monlanum ct
iii

boniim
iicqiie

:

Cliristiimquc ipsiim neqiic iialiim ex fciniiia,
;

ejiis

hnbuissc cariiem

nec verc mortiium vel

(luid-

venissc dolir;int.
nesta
:

Sacrainenta perliibontiir linbere
,

qiiam passuin, sed sinnilasse passionein. Qiiidam vcro
in

iiain

de infanlis anniculi sangniiic

qiiem de

duubus principiis

suis

duos dcns

ila
,

cum
,

dixisse

toto ejus corpore minulis

punclionum viilncribus ex-

perhibent, ut uniis eoruin essot bonus
inalus.

altcr aiitcin

lorquent

,

quasi eiicliaristiam suain conficerc perhi-

Resurrcctionem inorluorum negat

spcrnens

bentur, miscenles
cientes
:

eum
si si

fnrina;

,

pancmque indc
,

fa-

ctiam Tcstainenlum Vctus.

qul piier
;

niortuiis fuerit

habctur apud

XXII. Mahcion quoque, a quo Marcionilnc appcllali
sunl
*,
:

eos pro marlyre
dote
*.

autem

vixerit, pro inagno saccr-

Cerdonis seculus esl dogmata de

diiobiis priii-

cipiis

quamvis Epipbanius
,

eiiin Irin dicnt
,

asseniisse

XXVII. pEPiiziANi°sive
nominati sunt,

Quinlilliani, a loco qiiodani

principia

bonuni

,

juslum
,

prnvum
,

:

sed Eiisebius

quam
cdili

civilnlcm deserlam dicit Epi-

Sinerum quemdnm
5, cap. \o).

non Marcionem

Irium princi(t^useb. tib.
ft

piorum atque nalurarumscribitauctorem,

'

snbjnnKunl
:

:

« llic

prxtorca rhiliimcncn quam-

«

XXIII. Apf.llit.€ sunt, qiiorum .\poIles csl princeps,
qiii

« «
«

dtios quidein
:

deos introducit, unuin boniini,
in

alterum

malum

non lamen

duobus divcrsis

alqiic

«
« «

inter se adversis esse principiis; sed

unum
illo

essc prin-

lucllain dicebat inspiralain divinilns ad prsenunlianda fulura ad (|uain soninia alqtic a'sUis siii animi refcrens, diviiialioiiihus sou prn^sayiis c;iis sccrolim eral solilus prxiiioucri, oodem phaiilasm;ilo oidoin Pliiliinienai ucr ;ip| arens Chripucri habilu se deinoiislraiile, ([iii sluin se aliquando, aliciiiaiulo essi! asscroret raulum. A qiio plianlasmnte scisciians, ea solerot ros|)ondero, qiia;
daiii
|

cipinm,

deum

scilicct

boniim; et ab

racliim nllcin su:i

« «

se aiidiciitihiis (iicercl. Nonnulla tpuxpK? illaiii niiraciila oporari sulilain, iiitiT (jun' illnd |:i';oci|jiiiiiii, (]iiod in aiiguslissiini oris ;ini|iullain vilrcaiii
|

rum

:

qui cuin

malignus csset, invonius est
fccisse.

aiioiii

f,'i

;iiidcni imniilillx'suiii,

« l(!ret, euiiKjtK!

oMrcinis

dijj^iliiiis k'v;irt!

solcrcl

mundum
ciini

malignitale

Ilunc Apellcm diciint

«

otKiue

.S')lo (]iiasi
i(l

tiiviiiiliis silii

ttilio

(hilo tiilssel conteii-

qiiidain etiain

de Clirislo lain

falsa sensisse, ul dicerct
',

« la. »

Abcsl
ora

toliiiii

a \:ss.

(piod

forlo ciiin osset a
s(;d

qno'

piaiii in

liliri,

noii

do scvcro,

dc Appolle

aiiii(il:i-

non qiiidem carnein dcpdsnisse dc cuelo
,

sed cx

liini, lihinrii li;dlii('iiiaiil(;s istlinc lr:iiisliilcriinl. Ik; A|)|)ell(;

elementis miindi acccpisse

qiinin niiindo roddidit
iii

ac ejusdcin l'hilunienc lerUillianus,

lii).

dc Prsscripl., capp.
:

cum
« f « «

U eloO.
*

sine carne resuigcns asccndil

ouliiin.

Edili feriint,
Kdili

n racio

;

scd Mss., a Taliano

(im cum no-

mine velores
'
,

liislorici ap|iollanl.

(liciiiU.

iuvulvens se circa oas,
,

ad spoluncnni ei iin coiifiinguiil oliLiiionos iii Kucliaiisliain, tpinsi a sorpenlo iil illi |.iiu»u, stnclilicai^is. flirislo rindiiiil hujus scrrej,'r(>(liiur
:

F|)i|)haiiiunj,

Mclius aliquol Mss. , iliccl. nefer ad qui Kncraiilas aponpasina iiiliiinou dicil in F.| i-

lonie.

ponlis culluin a Mcolailis sive (inoslicis
t>

ati

islos

dcduili-

« Cllllll.

rosl, ptrrfTimt , cdiii adilebanl, t/iore, toii ; iil iioiihHhont Mss.
'

mt/iwi

o<

Kiiiii,

n

qiio Mnrcioiiistw nppellali .mil.
I

ajlbcrlini codices dno el iinus c v atic;iiiis, pro tnaqno A\'i va.i; si ntitem lixerit, pro smnnio sacerdvte. c;iiii ctiin anliipiissinio lloriacensi, ciiiii Hcclioionensi, clc., pro uiartyre ; si aiilcm li.rcrit, pro tnaxiino sacerdote. Milinoliniis Ms., pro pritno siicerdote. » In oinnihnsprope Mss., repndinni : el infra pro, PepH•

tnarlijre

1

*Soia cdilio

innuicribiiiin, f/iajvsc

dc

cunlo-

iii,

coiiblaiilcr

sc;, ii'iiiiii

csl,

icpudui.

,

, ,

ijl

l)h ILKIlhblUlJS, S.

AIGLSTIM
li.Trchim l.ipsiis csl
iNohru.^^ii
cuiiiilciii
'.

M
a

j>l»;t'iiiis.

Ilunc

;iiitrn» isli (liviiiiiin :ilii|mil

«••-si;

nri)'-

liiii

lriiil«;s, Ji riis:ili'iii
|)riiici|ialiiiii,
111

vociinl

:

l:iiiliiiii iLiiilirs iiiiiliciiliiis

XWVI.
(^lirisliiin

qiiodam Noelo, qui diix-hal
cssc
I'aliciii

s;i«(Tdotio

(|iio(|ii(: iipiiii

cos

lioiior

ii-

ipsiiiii

el

S|)iiit:iin

liir.

Dinml

ciiiiii

Qninlill.c, cl rriscila;

iu c;i(lciii cin;Vfl:itiiiii
:

h;mcliim.

vilalc

I'(|tii/,;i

('.lirisliiiii

spccic fcmiicc

.\XXMI.
siios,

Vaii;sii ct

se ipsos castraiil,

ci

liospilcs

imdc

al) li:ic yiiiiililliaiii cli;i)ii iiiiin ii|i;iiitiir. K;i(
(|iiiiil

imil
'

lnc

inoilo cxistimaiitcs

Dco

se dclicrc hcrvire.
liirpia
:

cl ipsi (le wiiigiiiiic inraiilis,

Calapiiry^rjs lac^^rc
pcrliil)«!iiHir

A'ia

(|iio(|iic li.'i;i'clica
siiil
,

docerc dioiinlur cl

sed
,
>

Mipia tlixiimis
|)iiii(|iic alii

:

ii;iin

cl

ab

cis
iioii

cxorli.
,

qiia; illa

ricc ipsc coiiiincjiioravil

Epiplianius

ii:mc Pcpiizani

cssc civilatcni

scil

iicc

iispiam |)olni repcrire.
Caiiiaiii
*
,

vilhmi (liciml fnissc Moiitaiii cl pi«i|iliclissaruin
riisc;c cl M:ixiinill.c; cl (piia
ciiiii
il)i

cjiis

XX.WIII.
qiiasi

qui
,

sc ipsos

islo

iiominc,

vixcrniit

,

idco lo-

propicr inundiliam
noniinant
,

superbissimc atqiic odio-

in(;rnissc appcllari Jcriisalcin.
«piihiis ol)l:ilio i)anciii ct

sissiiiio

secuiidas nuptias non admiltunl,

XXVIII. AiiTOTViuT/E sunt,
lioc

coruni
,

pciiilcntiaiii
luiii
:

dcncgaiit,

Novalum scctuilcs
angclorum ciillum

liu:reli-

nomcii dcdil
a

:

olTerunl cnim

casciim

iiiide

ctiam Novatiani appcllantur.
A.NGF.Lici
,

dicciilcs
lcrr.-c
iiiii<;il

i>iiiiiis lioininiliiis ol)l;ilioiics

dc

friicliljus

XXXIX.
qiios

in

inclinali

cl oviimi

lnissc

cclcl)ralas.

Ilos

Pcpuzianis

Epiphanius jam omnino dcfccLssc leslalur.
qui se islo norninearroganlissime
in

Kpiplianius.
ri;ss,vui;sc.ivDEC,\TiT.E
iiisi

XL. AfosTOLiti,
liinc
*

XXiX.
qiiod iion

appcll;ili

suiil

vi)(
(

avcriint,

co qiiod

snam communioncm non
'

rc-

(piaiia dcciina liina

Pasclia cclcbranl,

i|icrciil uleiiles
:

coiijugibus cl rcs proprias possidciicl nionathos

quilibcl scplcin

dicrnm

occiirril dics; clsi

dicsdomi-

les

qiialcs

habelCalholica

d clcricos

niciis occiirrcril, ipso dic

jejnnanl ct vigilanl.

pliirinios.

Sed idco

isli h.xrctici siint,
,

qiioiiiam sc al)

XXX.
siiic

Ai.oci

',

proplcrca sic vocantiir, tanquam
)
,

Kcclesia scparantes
qui iitiinlur
isti
iiis

nullam sp(;m piilanl cos liabcrc,
,

vpibo (/i/ij cnim gryccc vcriium dicitur
Verluim rccipcrc
iiolueruiit
,

qui;i

rcbus
:

quibus

ipsi carciil. Kncralitis
((/)

Domu

Joannis Evangc-

simlles sunt

nam

ct Apotactit c

appcll.inliir.

iium rcspiicntcs, cujus nec Apocalypsin accipiunl
lias vidclicct

Fed

cl tlia iicscio quu; propria ha.'rctica

doccre pcrhi-

scripluras ncganlcs esse

ipsiiis.

hciilur.

XXXI.

Ai)\Mi,vM cx Adani dicli, cnjus imilanliir in
qiKTe fiiil
:

XI, I. SiCKi.i.iAM

ab

iilo

Noclo
;

qiicin supra mciiiocl (liscipnliim ejus

paradiso niidilalcm,
imptias avcisantiir

anto pcccalum. llndc cl

r:ivimiis, deniixisse (liciiiitur
r|iiid;uii

nam

qiiia

ncc priusqiiam peccasscl
fuliirje noii

perhiiicnt

fiiissc

Sibelliiim.

Sed

qiia

causa
:

Adam,

iicc

priiiS(|uamdimissus cssct dc paradiso, co-

diias ba^ri^scs cas Epiphaniiis conipiilet, iicscio
licri

cum

t^novit iixorcm. Crcdiint
luissciil, si

ergo quod nuptioe

poluissc vidcamus, ut
,

fiieril

Sibi

lliiis

islc

famoiiomcn
:

iiemo pcccasset. Niidi iiaquc marcs fcmi-

sior

ct ideo

cx illocclibriusii.ee

iia;rcsis
ali(|iio

iiicqiieconvciiiunt, nudi leclionesaudiunt, nudi oranl,
iiiidi

acccpcril. Noetiani
S:ibciliaiii

enim

(liflicile

ab

sciuntur

cclcbrant sacramenta, cl cx hoc paradisum siiam

aiilem suiit
a

in

ore multoriim.

Nain

ct

arbitrantiir Ecclcsiam.

Praxcaiios cos

1'raxca ipiid.im vocanl; ct Ilermopotiieriint
:

XXXII.
siio

Ki.cns.tos cl Samps.i:os hic
quris

tanquam
dicit a

ordiiie

gcniaiii vocari

ab Ilermogcne

qui Pra-

conimemoral Ejiipbanlus,

quodam

xeas ct llerniogcncs cadem scntieiilcs,
diciintiir.
iiniiis
c;»

in .\frica fuisso
;

pseiidopropliela esse deceptos, qui vocabatur Elci {n),

Nec lamen

ist:u pliires
,

seclo! sunt
iiominiiiiis
D()iiatist:c
,

sed
in

cx cnjiis generc diias mnlicrcs tanquam dcas ab cis
pcrliibel adoral;is
:

sect;e pliira nomiiia

cx

liis

qui

c;ctcra Ebion:cis lenere similia.
'

maxime

iimoliicrnnt
;

:

sicut
,

iidem

XXXill.
Inil
,

TiiEoi>oTi,vNi a Tlicodoto

quodam

insti-

Parmciiianist.Tc

siciit Pclagi;ini

iidem Cofiestiani.

liominem tanliiminodo
dicitiir

Chrislum asscverant.

Unde crgo

sit

f;iclum nt Noelianos el Sabellianos,

Quod

idcm Thcodotus propterea dociiisse,

iion iiniiis iKcrcsis

duonomina,
qnia
si

scd laiiquam du;is
,

quia in perseciilione lapsus islo
devilarc pntabal opprobrium,
si

modo

sc

casus sui
,

iKcreses siipradicliis Epiphaniiis poncrel

liqiiido in-

non Dcuin negassc

venirc non
lani

poliii

:

qiiid

liiler

sc

difreriml
,

bcd

homincm

vidcrcliir.

obscure
;

dixit, stiidio forsitan brevitatis

ut non
,

XXXIV.
Dei excclsi

Melciiisedeciani, Melchisedec sacerdotem
,

inlclligam
loiigc

loco

qiiippc

isto,

qiio

ct

nos

lam
:

non iiominem

fuisse

,

sed virtutem

Doi

a
,

Noclianis Sabeilianos
inqiiit,
siinilia

commemorans
esse

Sapra;-

essc arbitraniur.

bcUiani
,

Noeto dogmalizanles ,
non

XXXV.
in doclrina

Bardesanist.c a quodam Bardcsane
Christi

qiii

ter

lioc
,

quod

dicuiil Palrein

passum

{Epipliii-

prius exslilissc perhibelur insi-

vius

in

Anacephalwosi).
potcst, ciim
ut
sic

Qnomodo de

Sabellianis

gnis

:

sed poslea, qnamvis non pcr omnia, in Valcii-

inlelligi

iniioliierint diccre

Patrcm
praler

passum,
'

Palripassi:uii
si

qiiam Sabelliaiii crebriiis
iii

Mss.,

qnod rntaplirygds

facere.

nuncupcntur? Aut
cx Mss.,
ilofii
:

forte

eo quod

ait

,

*

Edili liic addiinl, meiine niarlio. ' Iii edilis, Aloqiani. t^esliuieiidum

(pii

a

gr;rcis lueresioftiaiiliis dicuiiUir
*

:

-iloqoi.
|:ost,

Kdiii,

rt

Tlieodolioiie

:

pauloiiue

idcin rhcodolion.

Cibliga.ilur
((7) Al)

cx

Valicaiio codice.

F,|)inhanio in
iii

Anaccphalxosi Elkcmoi

iiomi: alur,

(u 1'aiiario r.lxai,

laiiarii synoitii i:l.xa.

rost, lapsrn est, adjecla eranl in excusis lihris verl.a addens de siio, ul fnto ascriberet conversationes lionunuin ; qns in M.ss. noslris iion reiicrimus. * tn Mss. catliaroe sive ^ovatiani, qui seipsos, ctc. Graecis sunt, Fatliaroi. ' lii cdiiis, calliolicn Rcclcsia. Abcsl, Ecctetia, -i Uss. («) Id cst, r.ciiuiUiakaes.
*

liarc,

:

35
hoc qnod
dicitnt

LT.F.K lINrs.

r.1

Patrcm non

esse

passum
iii

,

N(UMi;iiio>

biis qiiainliuet

maxiiitis

fiiiietunl

,

ipsuin cliain po-

hoc

(litTie ihlflligi voliiil,

quis cos

li:>c

ambi^ui-

siroiiio diaboliiin

alqueangcloscjus, qiuimvis posi lonpurg;aos atque liboralos rcgiio Doi
et

talc ilisiiMiial'' Vcl quoiiHulo pos>unl

inlolli|;;i iiiiilibcl

gissima loinpora,
liicique rcstilui,

conmi

P.iirciii |mssiiin fuisse iion ilicere,

cum

dicant

rursus posl

longissinia lcinpor:i
dciiiio

eiiimlcm i|t8um ossc ol Palroni cl Filium cl Spirilum
sanciuiii?
riiilasicr aulcin Riixianus
eitiscopiis
,

omncsqui
revcrli
;

libcrali

sunl,ad hx'c niala

rohibi

oi

iii

ot luis viccs altornanlcs bcaiiliidiiiusn ctiniseralioiuilis

prolixissiiiio

lilno

(luciii

do luircsiUus

(ondiilil

,

cl

riarum
foie?

crcalui;c

scmpcr

fiiisse,

scmper

ccntum
d.is
.

'

\igiiili (^clo li;cresi-s arliilraluscsl

coinpulaii:

I)c

qiia vaiiissima impiotale

adversus pbilosoin lihrisdo Ci\i-

Saliclliaiios

oontinuo posl

Noctianos poncns
,

plios, aqiiibus isla didicit

Origenes,
'

SiibelliH», InnHil, di»fipiiliis

ejm

qui siinilitudinan

siii

talo Oei diligonlissinie dispntavi

(In tibro 21).
,

docloris iiidem seculus esl, unde
appellnti, qiti el Palripiissitini,
el

et

Sdhctliani postea

suiit
,

XLIV. Pailiam
de Maria
ampliits

a Paulo
;

Sainosaiono

Clirisluin
,

et

Praxeani a Prtixea

noii sciiipor fnisse dicuiit
iialus esl,
(puiiii

sed cjus iniliuio
:

e\ (|uo

Ueriiiogeniani ab

llnmoyene, qui fucrimt

in Africatlio-

asseverant
piilant.
'

iicc

ouin aliquid
h;crc.sis
ali-

ca, qui et ita sentientes abjecli sunt ab
lica. C.erte iste

Ecdesia

bomiiiem

Ista
:

eosdcm postca Salicllianos dixil apqii.e

qiiaiido cujiisd;iin Artonioiiis
sol
,

luil

sed oiim defecissio a IMiolino

pcllalos,

liiii

oa

Niicius

scnlicbant; cl
:

:di;i

iio-

inslaurala ost a
,

P.iiilo

,

ct po.-,lca

niina

cjusdcin

soct:v

oommcnioravit

cl

l:imoii

coiinmuila

iil

Pboliiiiani
Islos

(piam Paniiaiii

colcbi ius

Noelianos clSabclliaiios snb duobus

iiumcris ;aiiquain

i;unciipeiitur.
iii

sone Paulianos
>'ic:ciio

bap!i/.;inilos (>sse

duas luereses posuil
Xl.ll.

;

qiia

causa

,

ipsc vidcril.
dicii

Eoclesia

calholica

ooncilio

consliiiituni
I}a|iiisin;iiis
ciiiii

Oricemam
,

a qiiodain Origene
iioiiis

sunl

est.
;

Unde oredcndiim

esl

cos rcgulain
luerclici
,

non
scio

lllo

qui fcre omiiibiis

esl,

scd ab alio
ojus

no-

iion lcncre,

quam secum
ab

iniilli

do Ca-

qno
:

de quo vcl

scctaloribiis

Epiplianiiis
*;

lliolica discederctit

abslulcrunl

catnquc
noii

ciislodiiinl.

loquons
pit

Origeniani, iiiquit, ciijusdain Oritjenis

tur',

XLV.
niliir.

PiiOTi?irs

Fpiphanio
,

coiiiiniio posl

aulem

sunt operatioiiis,

isti

sunt nefnnda facieiiles
(«).

P.iulum sivc
^oii

oum Paulo

scd

aliis inicrposilis

po-

sua corpvra corruptioni trtidentes
gcniaiios conliiino snbjicicns
:

Alios aiiloin Ori-

lacctur saiie

siinilia
ci

credidisse
dieilur;

:

scciiii-

diim aliquid tainon advcrsatus
alii
,

scd

qnid

XI. III. Origesiam, inquil,
traclatoris, qui et

qui

el

Adamanlii
repellitnt
;

sit

ipsuin arKpiid

,

oninino iion dicitur. Philastcr au-

mortuorum resurrectionem
et et

tcin contiiinnlim ptmit anibos
liiinicris
,

subsingulis
,

ct propriis

Christum aulem crealuram
ducentcs
:

Spirilum sancluni inlroctelosel
tilia

(iiiasi

lucrcscs diuis

cuin dicai Pholinum

parudisum aulcin
dcfcndunt,

omnia

iille:

in oiniiibus Pauli

scculum

fiiisse doctritiati..

goriiantes ^. llac

quidcm dc Origene Fpiplianius
uiiius cjusdciiuiue
,

XLVI. Mamch.i:i
vocabanlur
.Maiios
:

a qtiodani
(|iiaiiivis
iii

Porsa exslilorunl
et

,

(|iii
iii-

sod qui
ii;i.'

eum
,

substaii-

ipsum

,

cttm
,

ejiis

cssc

dicunl, dociiisse
;

ralicni et Filiuni el Spi-

S;ina di)Clrinn (a;|)issel

Gnccia

pi;c(lio;iri

Manideviqtiasi
lil-

rilum sanctuiu

neque

re.-urroolioiioiii rcpuli^se inorislis

clicuiii
l;iiil(S

discipuli

ojiis

app-liare

maluonint,

luorum
qiii

:

qnanivis el in

ciim convinccre sludoant,
liujus Origonis
ali:i

iiomoii

iiisatii;i;.

L'ndo (|uid:im

conim

cjus plnra legeriinl.
,

Sed sunl

doctioics, cl 00
lora
,

iji.o

incndaciofes, geniiiiata n
,

ili)gtiial.i *

(iiuu calliolica Eoclesia omiiino iion reci-

Maiinicluciim vocanl
'.

qttasi

maiiiia

fuiulcii-

pil

.

in qiiibus

nec ipsiim
f.illi *
:

lalso aigiiil,

nec polcsl ab

lom

Iste

diio

priiicipia
a;lefita
:

iiiler

se

di^eisa cl

ad-

ojiis

dofonsoribus
:ic

nuixime do piirgalione ct
loiigiiin

versa,
fuisse
,

cademquc

c\.

coxlenui, hoc c-t scni, cr
naturas
,

liboralioiie,
iiiala

rursus posi

tempus ad cadem

coinjiostiit

duasque

nlqne snbaiiii-

revolutionc ralioiudis universai crealiirai- Quis
calholicus clirisruiiius vcl doclus vel iiidocliis
dicit piirgaiioin

stanli;is,

boni sciliccl cl mali
,

sc(|tiens :ilios

enim

qiios ba^relicos

opiiialus

csl.

Qiuirum inlor so

pii-

non vohemeiiter cxborroal eam quam

gnamct

coniinixtionein, cl botii a nuilo piiigartonom,

nom nudoruju,
fl

id

t>SI,

oliam cos qni lianc vitain
s:ioi

ct boni qiiod piirgari iion poteril,

cum malo

iii

a'tcr-

igiliis el fari:.orihiis ot

logils

ni.jiii'

iinpicl;iti-

num damnalioQcm
ranli^s
,

,

secniidum sua dognuita :isseve,

miilta fabulnntur

ipuc ciincla inlexere hiiic

centum. IojjcikIiuii csi, ccnliim et. M. oritienis disciprli. vox, (/i>r j/m/i, abcst al) Kr. cl Mss. iieoiiou a grxoo lcMii K, i| liatiii.

torte

iiro, el

» t.ov.

:

rioros iioii :ib eodom oiigonc AclanuiUio, sod abalio Ibolos (Todtnes.
1

i

ro-

'

liijMiS., iiuiutrrtibilia fticienics.

GraM;c csl, arretopciuwi*

tes.
' <

vcliMiiin codiouiii aiicloriiale
:

romovimns quod

in

cx(|ito(l

Edili, € qui
(?l

qui

ct Adanmntii trai:l:iloris illius scctalorcs, iiiortuoruiii rosurroclioiioin iiCKant (Jirisluin aii:

ciisis liio a(i(lol):iliir
A riliiis

u

Dioll |tr:cloi'oa

ijiso ori^'oiios,

Doi sanolis iKimiiiilins
:

ci)m|i;iraliis, vorilas
(]u;inliiiii
(list:iiil

il;

Pa-

saiuHiim oroaiur iiii ilicuiil |iaradisuiii;aiiloiu « el calos el uli.i iion crediint csse s.-cuiKliiin liUorani,s(vl in » allciroiia. » \oler(^ autcin lil«ri prossius i:ibatroiil {jfrao. • M.li editi, repidis.^ morlUDrum : scd qd ejits jduni legerunl, coiitrtuticunt. sunt et aini liitjna (uigenvi dsijinatii. • sic vss». Al odili, i:b ejiis tlefeiuioiibits cxcusari.
*

lcm

el S|

iriluiii

d Iri

collalus, niondaoiiiiii

ol

A|.(~stoli
l

Kpijihanius in l^an.-.rin qiii loiii Iixt(»s. Go cl 61, apcrte nosoire se aii OrintMiiani isli lurpes ab origonc Adjiiianlio dicli siiit , aii al> alio origoiio sed prolecto
((/)

|)ro(llelur

:

III

Aiiaco|>lial.cosi,

(\\y.v

s la slne raaario vciiii
>ic

iii

uianiis

laiiliiiii 1'ilius 1'alri. l.iido iioo oraiidns osl iliiis cuni lalro, (jui;! non osl auolor iiidiil^'oii(laruiii |ioiilioiiiini, sod supplioalor. » ' lii (.'xoiisis, irtemonii. At in viss., irlemonis. ' ^icoiiiiiiiio toniiil Mss. Al cdili. ctrpi.s ,ct minwn prauhcari : nmn iintehac f rbicns (iiiio, Cuhriciis, ox K|ii| lnuiio, lucr. (M)) vociibtitiir. sed in (iraxia (liscipiili ejiis vilaiiles nnmen insjiiiiv, q:iii>-i docliores, ct eo ip o inendiiiioes, geminiilii n lillera, Mnnniclitvitm, qn^isi miniia fiindeinem, pro viniirltwo, id esl iiist.no, appelluvcriml. Iste dito prvi-

« Clirislo,
«
(i

Augu.sliiii,

de

utrLstjue ori^cuianis

dicit

ol>s.iire,

ul

cipi

I,

olc.

, ;

,

«r.

DK
iiiniis
.'ili|iic

iLi;iu:sinLs, s.
siiis (.il)ijlis

aiioustim
,

30
vcl f^otius exseciabiiib

opcri
v.iiiis

Ion{?iim
inipiis

cst. Flx

nis niilrm
,

landum. Qiia occaKJono

su-

cogiiiaiir dicen;

aiiiiii.is

hoii:is

,

pirslilioiiis qiiad.im iHrccssiialc,

coguntnr Llccti cociiin

qiins coiisciit al) aiiimariiiii
coiilraria'

iiialainiii naliiia;

sciliccl

niin

vcliit

ciicbaribtiam
ut

conspcriiain
,

seniiiie

coinmixlionc liliorandas, cjns

ciijii»

Dciis

liumano smiicr*;,
(|Uiis accipiuiil
liiic
,

ctiam inde
illa

siciit

de

aliis cibis

c>l cssc iialiiiM-. Pniiiiili; ninii<liiiii a naliini lioui, lioc

siibslaiilia

divina purgclur. Sed

csl
(lc

,

n

iialiir:!

Dci raclum

,

coiililcnlni'
,

(|iiiiiciii,
,

scd

sc faccrc

ii('(:aiil,

ct :ilios iics( io qiios
aniriii:iiil.
,

hub noiniiie
l^imeii
ilii

coininixlione lioni cl
sc
iili':i(|tic

ni.ili

(|n:i;

ricla csl

(|iiaiiiio
Ijoiii

M:iiiicli.coruin
in ecclcsia
,

laccrc

Dclccti Hiint
,

iiilcr

naliira piignavil.

I|)s:iiii

vcro

a

sicut scis
,

apiid Carlliaginein
iiihtaiitc

j:im le

malo
Dci

|iiir^alioiicm ac

lilicr.ilioncm

,

iion

sdliiin

pcr

di:iciino conslilulo
(|ui litiic

qiiando

UrM) Irthuno

,

liilimi iiiiiiiilniii cl (lc omiiilMis cjiis cicmciilis virlnlcs
'

doiiiui rcgia: iira^fuit, dliqiii addiicli suiit(a)

:

f:ic('rc (liciiiil
(|ii:c

,

vcriiin

cliain

Klcclos suos pcr
siciil

nbi

piicll:i

noiiiinc Margarila istaiii iicl;iriain liirpilii,

alimcnla
imivcrso

sumiinl. Kl cis ({uip|)e ulimcniis,

diiicin prodidit

quu; cuni

cssct

annornm

iionduin

inumlo,
:

Dci

subslanliam pcrliibcnl csse
iii

duodcciin

,

proplcr hoc .scclcstum mystcrium sc di'.

coinmixlam
geiierc vil:c

(iiiam piirgari pul:iiil

Klcctis suis co
,

celiat csse viri;ilaiii

Tunc Kuscbiam qiiamdam macuin primo

,

(|uo viviinl Kiccli RIaiiicli;ciinini

vclut

nicli.cam quasi sanclimoiii.ilem, idipsnin proplcr lioc

sanclius ct cxccllciilius

AuJilorihiis
lioc est

suis.

Nain his
el

ipsum passam
illa

,

vix compiilit conlilcri
,

,

duabus profcssionihus

,

Flcclorum

Audilo-

se asseruissel inlegram
:

atque ab

obsU.-trice in-

rum

,

Kcclcsiam siiam constarc voliicnml. In cseteris
,

Sjiici piisliilassel

quae inspecla, ct qiiid esscl iiivenla,
,

autciii liomiiiibiis

cliain

in

i|isis

Audiloribus suis

,

toiuin illud turpissimum scelus

ubi ad cxcipicndum
larina

hanc parlcm bonx divinacqiic subslanlisc qu:e mixla
et colligala
in cis qui
iii

etcommiscendum concumbcntium seincn
rat), similiter indicavit.

sub-

escis el polibus detinelur,
tilios,

maximcque

slernitur(quod Margarita indicanle absens non audie-

generant

arclius et inquinatiiis colli-

Et recenti lemprirc noimulli
,

gari putant.Quidquid vero undiquc purgatur luminis,

eorum

reperti

,

et

ad ecclesiam ducti

sicul Gcsia
,

pcr quasdam naves, quas esse lunam et solem

voliinr,
ili-

episcopalia qusc nobis misisiis ostenduni

hoc non

regno Dei

,

lanquam propriis sedibus reddi Qiias

sacramcntum
terrogalione

,

sed exsecramentum
sunl
:

,

sub diligcnli in-

dem
las.

naves de subslanlia Dei pura perliibcnl

f:ibiica-

confessi

quoriim uniis nomine
'

Luccmquc jslam corpoream
adjaccnlcm, non

aninianliuin morl:\in liis n:u'il)iis
,

Viator, cos qui
caii dicens,

isla faciunl

propric Calliarislas

vo-

liuni oculis

soliiiu

cum

aiias

ejusdem maniclixa;

sccl;c par-

ubi

eam purissimam
liicidis

crediint, veriiin cliam in aliis
,

lcs in Maltarios *, el specialiter Manicbacos, dislribni

quibusque

rebus

ubi scciindum ipsos leneiur
,

pcrliiberel, omiics

tamen has
,

ires

formas ab unu

admixla, crediturque purgnnda
luram. Quinque enim elcmenla
cipes proprios
,

Dei dicuiil csse na-

anclore propagaias
csse
,

et

omiies generaliler maniclia-os

qu.Ti;

gcnuerunl prin:

iiegarc

non

poluit.

El ccrle

illi

libri niaiiii li:ci

genti iribuiml

leiiebrarum
,

eaque
lene-

suiilomnibiissine dubilatione
libris illa porleiila
li;im
riiin
,

communcs,

in

quibiis

elemenla
bras
lia
iii
,

iiis
,

nominibus nmicupanl

fumum

,

ad illiciendos el per concupiscen-

igncm

aquam

,

venium.

In

fumo nalD aiiimaquadrupedia
Ilis

dissolvcndos utriusque sexus principes tenebraut lilicrala fiigiat ab eis, quaj caplivala tcneba,

bipedia, unde homines ducere origincm censenl
lenebris
, ,

serpenlia
in

;

in

igne

,

;

in

lur in cis divina subslanlia
iias el

dc masculorum in femiiransriguraiione con-

a(|His

nalatilia;

venlo, vobvlilia.
alia

(]uinque

feminanim
perliiicre,

in

masculos

elemenlis malis dcbellandis

quinque elcmenla
in
illa

sciipla suiil,
.nd

unde ista,qiiam

de regno et subslanlia
piigna
,

Dei
;

missa essc, et
,

sc

eonim ncgant * lurpiludo dcfliixit. Divinas enim
qiiilibel

fuisse

permixla

fumo aera
,

lencbris

lu-

virliilcs,

quiinlum possunt,
Dei sui

imilari

se

pulaiil,
siciil
,

u( in

rem igni venlo malo venlum bonum. Naves autem bonam
inalo
,

ignem bonum

aqurc malae aqiiam

purgeiil
oiiinibiis
in

parlcm

:

quam
ita

profeclo,

corporibus coelestibus ei tcrrestribiis

atqiie

illas

,

id csl

,

duo

coeli

luminaria

,

iia
,

dislinguunl, ut

omniiim rcrum semiiiibus,

cl in liominis se-

luiiam dicanl factam ex bona aqiia

solem

vero ex

igne bono. Esse autem in eis navibus sanclas virtules, quae se in masculos transfigurant
,

mine teneri existimant imiuinaiam. Ac per boc sequilur eos ut sic eam etiam dc semine liumano
,

,

ut illicianl
,

quemadmodum de
siimunt
,

aliis

seminibiis qua;

in alimcniis

feminas gentis advcrsae

el rursus in

fominas
'
;

ut

illi-

debeanl manducando piirgarc. Unde cliair
,

ciant masculos ejusdem geniis adversic

et per

hanc
de

Catharislai appellantur, qiiasi iinrgatorcs

laiita eair.

iilecebram
illis

commota eorum
,

concnpiscentia

lujjial

purgantes diligentia

,

ul

se nec ab hac

lam

liorrendr»

lumen

quod membris

snis pcrmixliim tciiebanl
aiigclis liicis,

cibi impiliidine abslincant.
»

Ncc

vcscimtiir lameiicar-

(l

iiurgandum suscipiatur ab

p-irglimi-

qiie illis

navibus impoiiatur ad regna propria repoi-

wtutem Dei. Mclius M.ss., tirliilcs vei : quas niimra ^tanichxi diciinl esse in sole el luiia taiKjuam concovdal in Aii^iensi f;i (lual)us navibus smctas virtutes. exemi lari velus ille de Hx-resibus libcr, quem iiKlilo noniine ITa^deslinali puhlicavil Jacobus Sirmondus qui laiueu hoc loco virtutem vei edidil. » llicc |ais senleniia! genlis adverso! , el rnrsus rcstiiuilur ex Mss. \iile librum dc ^alura coiii, cap. 14.

X1S.S. Fdiii auleni liabeni, violatam. Hic ediii aiiduiil, id est mundaloresvei purqatores. 3 Rdili, i>lacarios : quod crraiuai seculus esl sirinondus Augiense ejusdeui Pr.ein suo iTjedesliiialo ; quanquaiii

sic

»

Edili,

Biirun»

hit destinati exem| lar |,ra?lert, Jiallarios. Sic Vjcro habent maitis (ior cliain Au:?ustiui Mss. omiics. Nempe quia in conlra fausliiui, ni.iinl, Mallarii aiipellaaiur, ex libro 5
caii. S. * iia
,
.

;

va.icani

duo

Mss. At ediii,

nnde

ista

cornm,

quwm
I-

bet negaiU, eic.
(li)

,

vid. ross;J.

iii

viia \uguslini, cap. 16.

37
iiibus
,

LII5FU U.NUS.
lanqnnni
.

5S

ile

nioiiuis vcl oct isis fngeril ilivina
,

ludilioandis
Iniii

bnmanis

sonsibiis pnebuisse, ubi

non so
siiniliter

gubslanlia
jaiii

lanluni.iiu' ac lalo inilo roiuansoril

iinud

mortcm, verum otiam resnrrcclionom

diginiin

non

!.il

in
,

Kloclonini venlre purgari. Nec
t|uasi el

menlirelur. Dcuin qui
iii

Lcgem pcr Moysen
,

dedit,

el

ova sallem
cxspire'11
,

sumnnl

ipsa

cum
*

franguniur
corporibns
,

llebraMS Propbctis locutus est
uniiiii

non essc veruiu
iiif.iKalas
iio-

vesci

,

cl

ncc oporlcal ullis hoc soluin vival ox carnc, quod farina
iioc aiinionia laolis

morlnis

Doum, sed
(|iie

ox priiicipibiis lonobrarum. Ipsius-

iic

Toslamoiili Novi scriplnras

tanqnani

niorialur, excipiliir. Sed

ulnnlur,

ila

leguiit, ul (|nod volniil indo accipiant, qiiod

(juamvis de corpore animanlis vivoiile mulgealnr sive

lunt rejiciant, cisqiie tanquain lotum veriiin
tes'noiiniiIlas

liabcii-

sngalur

:

non

qiiia piitanl divin.T snbslaiilia; niliil ibi

apocrypbas antopoiinnl. Proiiiissiononi
d(>

cssc permixlum, sed qnia sibi error ipse non conslal.

Doniini Josii Ciirisli

paraoloto Spirilu saiiolo (Joa».
MaiiicIia;o diount

Nain
puni

el viiumi noii

bibunl, diociiies

fel
:

esse princiiiec

XVI, 7)

iii

suo

b;L'rosiarcIia

esso
ap(^

leiiobraruin

;

ciim vescanliir nvis

musli

coniplelam.

Unde

sc in suis litleris Jcsu Cbristi

aliquid, vel receniisslmi, sorbeiil.
fcuoriiin in

Animas Audilorum
,

stolnm

dicii,

eo quod JcsiisClirisliisse missurum esso
iii

Elecios revolvi arbilianlur
in

aul fcliciore
,

pioniiserit at(|no

illo inisorit

Spiriium siinotum.

compeiidio
purgala;
iii

cscis Eleclorum suoruin

ut

jam inde
*

Propter qiiod otiaiu ipse Manicbu>us diiodecim discipiilos liabuit,

nulla corpora reverlanlur. C;cleras anlein

ad

iii^tar apostolici

numcri

,

quem

iiii-

aiiinias el in

pecora redirc pulanl

,

el in

omnia

qu;e

nieriim Manich;ei hodioqiie cusiodiunt.
ciis suis haboiit

Nam
:

ox Cle,

radicibus fisa suiil aiqiic alunlur in
eiiim alqnc arborcs sic pul.uil \iver.e
illis
,

(crra. llcrbas

duodecim, quos appcllaiit magistros
qui ordinanlur a inagistris

ul vilam qiue

ct tertium

dooimuni priiicipem ipsoriim
,

cpiscopos
;

inosl, el senlire crodanl
*
:

,

el dolcre, cuni

hcdun-

aiitem septuaginta duos
et

lur

noc

ali(|uid

inde

siiic

crucialu

corum quemagricnlln,

presbyloros

,

qui ordinaiilnr ab episcopis. Ilabont

quam
eliam

pos^c vcllorcaul carpcrc. Proplcr quod, agruin
spiiiis

ctiam episcopi diaconos.
Blecti vooantiir
:

Jam
,

ca;ieri

tanlummodo
qni vidensusieiilan-

purgarc

,

nefas liabont.

Undc

scd mittiinlur eliam

ipsi
,

ram
saiil

,

qiix oiiinium aniiim csl

iniioocniissinia

lan-

tur idonoi

,

.nd

liiinc
;

crrorom
vel
,

vel ubi csl
est,

ijuam pluriuni bomicidiornin
:

roain dcmenlcr aocii-

dum
duin.

el

angoiidum

ubi

non
niliil

etiam seminan-

suisque Auditoribiisideo Iktc arbitranlur ignosci,
;

Baptismum
anorrc
:

in

aqiia

cuiquam perbibciit

quia pnvbeiil iiide alimenla Cloctis suis
snbslanlia in ei)rnm vonlro pnrgala
iiiain
, ,

ut divina

illa

saintis

nec queniqiiam coruiii quos decipiunl,

impclrot ois vcllai|iie

b:iptizandnm pulant. Oraliones faciunt ad solem pcr
dicin
si
,

quornin
,

Iradilur oblalione

purganda.
,

quaqna versum
;

circuit

:

ad

lunaiii

per noctcm

,

ipsi Elecli

nibil in agris
folia

opcrantes
ulla

iiec
,

ponia car-

apparct
,

si auteiii iioii

apparei, ad aquiloniam par-

pentes

,

nec sallcm

vellonles

cxspoclanl

lem

qua

sol

cum

occidcril, ad oricntem revertitur,

liic alTorri u^ibiis suis ab Audiloribus suis, vivonles

slanl onnles. Peccaloruiu originom iion libero arbitiio volnntalis,

de

lol ac Uiiilis

secunduin suam vanilalem bomicidiis
cliam eosdem Audilorcs suos
, ,

sed

subslaiili;e tribiiunt

gontis

ad-

alicnis. Moiiont

iit

si

vcrs;e

:

qiiani

dogmalizaniesesse bominibns mixlam,
,

vescuutur carnibus

animalia non occidant
iii

,

ne

offon,

omiicm carneni non Doi
esse opiricium
tenia esl.
ciipiscit
,

sed inahe mcnlis perhibent

danl principcs tenebraruin
a qiiibus (imiieni
si

cGeleslibus coiligatos
:

qu;e a conliario priiicipio
,

Deo co;c»
primo

carncin dicunt originem ducerc
,

et

Carnalem concnpisccntiain
,

qna caro conscd sub-

ulunlur conjngibus
dcviienl,
iie

concopluin l;imcn gcneralio-

adversus spiriuini
naliira nobis

non ex

villata in
;

ncmque

divinasubslaiitia

qnx

in

eos per

homine
tcm
vat

iiicsse

innrmilaiem
,

alimenla ingrcdiiur, vinciiliscanicis ligetur in prole.
Sic qiiippe
in

stantiam voliint esse contrariam
,

sic

nobis adhaeren-

omnem
,

carnein

,

id esl,

per escas
siiie

«jt

ut quaiido libcraniiir alqiie piirgamur, scparelur
,

potus vcnire animascrcdiint.
iiiknionc
fiibenl
;

Undc

nnptias

dii-

a iiobis
:

ct in siia natura eiiain ipsa iinmortalitcr vi-

condemnant
copulanda

et quaiitnm in ipsis est, pro-

easqiie dnas
,

animas

,

vcl

duas menles

,

unani

quando generare probibent, propler qnod
siini, .4d.>m el

boiiani

allerain nialam,
,

coiijiigia

Evam
:

e\ parenli-

bere conflictiim
spiritiiin
,

iii uno boinine inter se haqnando caro concupiscit adversus

bus principibiis fumi asseruiil
riiin

n:ilos

cuin paicr co-

el spiriliis

adversus oarneni (Gulat. v, 17).

noinine Saclas socioruni snoruni fctus oiniiinin

Noc

in iiobis

s.inalum lioc vitium, sicuti nosdicimus,
:

devorasset, et quidquid inde

commixtnm

divinae subin

i;un(|uaiii

fnlurum

sed a noliis scjunctam

al()iie

se-

stantixceperat,cum uxoreconciiinbens
lis

carne pro-

clusam subslantiam istam mali, et

(inilo isto

sxculo
,

tanquam tcnacissinio vinculo
fuisso afiirinanl
, ,

colligassct. Cbristiim

post connagralionem nnindi in globo

quodam
Ciii

lan-

aulem

qiicni dicit noslra Scriplnra

quam

n c;irccresenipilcriio, essc viclnrain.
ct

globo
qii:isi

serpenlcm
iiis

a

quo illuminatos asscmnt, ut
,

cogiiilio-

afnrmant accessurum scmpcr

adbxsurum
,

oculos aperirent
:

ct boniiin

maluiiique dignosceteniporibus veliberanda.

cooperlorinm atque lcctorium cx aniinabiis

n:itura

reiit

cnmquc Cbristnm
ad aiiiinas,
iii

iiovissiniis

quidem bonis, sed lamen qux non poincrint
niahe coiilagionc miindari.

a naliiru:

nisse
fuissc

iiou
,

ad corpora

Nec

carne vera

scd siinulalam spcciciii oiniis

XLVil.

IliEitACiT.£

'

,

quoriim aiiotor llicraoa

iiiiii-

'

*
*

Aliquol Mss., illis mortuis. sola edilio lov., el otunia ; oniisso, lii MbS., ciim UeUUiir.

iti.

' Sic velercs n'ss. ai odili, cisqiie lanqiiam nun tntnm veriim habeiilibu.s winniilUi.%, elc. ' Kdili, uierucliiliv. Al Mss. absq:!C aspiralii^ne iu (piaru

i»:yllali;i,

liicriuitiv.

ciu

oi, leriikitui.

.

, :

,

50
ciipnliir
,

i)K iLi:m:siDiJs, s.
rftsiirrcrlioncni
crirnis
iic>,ini.

aucustini
Arianoriim

40

Moinclios
iii

prcsbyler, doiiii^so fcrliir qiiod opiscopus non [lOtuit
ordiihiri
qu()(|iic
;

Ctiiliini cl

nionarliiiscl

conjii;^i;i noii li:i'».iil(!>

coin-

«;l

in

li;crcsini

lapsus, propi
,

ia

iniiiiioiicni

rccipiinil. Ail
iliciint,

icgiiinn c(riiiriini ikmi ikt-

do^inala :iddidissc nonniilla
'

diccns oinrri

llnorc jiarvnlos

(|tii:i

non

siinl
'.

«!''S

iilhi iiicrii.-i

pio dGriniuiitibiis tion oporlere

;

ncc statula bolc-

ccrl:iniiiiis, (|tio vilia sii|ici"nitiir

miiilcr «:<l«;branda esse jcjiinia, sed cuin quisquc vo,

XI, VIII. Mi.i.iriAM a Mcldin

iinii(ti|i,»li

nolctilc!)

liioiil jcjuii.iiiduiii, iic

vidoaliir esso siib lcge. Diccbat

oiarc ciim
cocidtM unl,
Ari;iiiis

coiivcr.>is
sclii.-^nia

,

id csl

,

cis (|ni in
*.

|»(rscciiiion(j

cliani prcsbyloruin

ab cpiscopo nn|!a didircniia do
pcrbibciit isloh, siciil Kncrali-

lcccruiil

Nuiic aiilcin «licuniiir

bcK! di.scenii.

Quidam

ossc conjniicli.
:il>

tas vol .Vpolaclitas,
iii

iioii

admillcrc ad coiiimunion<

m

XLIl,. AiUANi
rino P;ilicni cl

Ario,
cl

co snnl noli^simi crror*;,
ikiIiiiiI

siiani

iiisi
til

cinliiionlos, cl cos qui s.cciilo ila reniinli:i-

Fiiiuin

Spirilum baiKltiin
aKiue

vcriiit,

propria
iinn

iiiill.i

possidcanl.

Ab

es(a tamcii
:

csse iiiiins cjns(lcni(|iie n;ilnru!
iil

sul)Slanli;i', aiil,

c;iriiiiiiii

cos ab.^linere dicit Eiiipbanius

IMiil.i-

(^xprc^sius tlicalnr, cssciili:c, (iu:« oOito grajcc ap-

ster vcro cl lianc cis Iribiiil abslinonliain.

pcilaliir

scd cssc Filiuin cicaliiraiii

;

Spiiiinm vcro

LIV. Ai;tiam ab Aolio
iioiiii;iiii
:il)

siiiil

\ocali, ii(loni(|ue
,

Kn-

s;iiiclnin crc;ilnrani cic;iliir:«,

Imc

«*sl,

ah

ipso Filio

Kiinoinio Aetii discipulo
qui|)[>c

(|n(i
iii

iKmiino

crcalnni voiniil.

Iii

co aiilem (luod

Cliri->luiii

sine

iiiagis

innotiierunl. Cuiiomius

tlialoclica

aiiima solaiii cariiem
iioli

susccpissc arbilranliir,
aliiitio iiivcni

niiniis

pr;ovalens, aculiuij ei colcbrius delcndit
siiii,

li;inc

Ikitc,

sunt

:

ncc advorsiis eos ab

dc

liac

di>5imilciii pcr (ininia
iiiiin

1'atri a soroiis Filiiim

cl

10 arKiu;iiido fuissc ccrlaluin.
K|iipliaiiius iion

Sed
c.\

lioc

vcriim cssc, el
(|uil)usdani

Filio Spii
boiiis

sanclum. Forlur ctiain
iiiimicus
,

iisqtio

adoo fuissc

lacuil, cl cgo

eorum

moribns
obc.->sel

ut assevcraret

quod

nibil

scriplis cl colloculionilius oerlissime
plizari (pio(|ue
itoii

compcri. Reba;

cuique

qiiorumlibot pcr|)e!ralio ac pcrseve>
,

ab

liis

Calbolicos iiovimus

ulrum

cl
"*

Mntia pccc;ilornin
fidei

si

hujus

qux ab

illu

doccbalui

calliolicos, iiescio.

parliccps osset.
inslituil
,
,

L. Vadianos

% quos

appellat Epipliaiiins, el scliiviilt

LV. Apollinakistas Apollinaris
sicnl Ariaiii

qiii

dc
*

smalicos, non b;crclicos

videii;

:ilii

vocant An-

aiiima Cbristi a Calholica disseiiscrunt
,

dicenlcs

tliropomorpbilas, qiioniam Deiim sibi ringunl cogilalioiic cariiali
iii

Dcuni Cbristum carncni sine aniina

siiiiiiiliidii:eiii

boniinis corriiplibilis
Fpiplianiiis
,

:

snscepisse.
vicli
,

In

qua qnxslione lestimoniis evangolicis
ralionalis cst aiiinia bominis, di
,

qiiod

rusliciuili

coniiii liibiiil

parcens

mcnlem, qua
dixerunl.

-

cis 110 dicaiilnr b;ciclici.

Fos

aiilein

scpaiasso se dicil

fulsse aniin;c Cbrisli

sed pro bac ipsuin Veibiim

in

a conmiuiiioiii', noslra, ciilp.indo tpi.scopos diviies, cl
l-ascha ciini Jiuhcis cclcbi;indi). Qnanivis sint qni oos
iii

eo

fiiisse

De

ipsa vero ejns carnc sic a ro-

cta fide dissensisse porliibonlur, ul dicorcnl carncni
illain ct

yEgYpli> Kcclosi;o c;illiolic;v C'imniunic;ire assevc-

Vcrbuin unins cjusdemquc

snbstaiiti;o

,

con-

roiit.

Do

IMiolinianis aulciii, (jiios i^lo Ioc(» Fpipbaiiins

lentidsis-inio assevcranles,

Veibum

c;irnein facluni,
coiiver.-.uin
c;iriio

comnicmorat, jam

sU|icrius salis locutiis siiin.
,

liocosl, Vorlii

ali(|tiid

in

carneni

fiiisso

lA. Sf.miauiano-; Fpipli:inins dicil

(|iii

siinilis

es-

alquc miiialiim, iion aulem carnoni de Marix
fiiisse

sonlia!(o,uotsu<rr.v)(!i(iiiil Filiiim'', taiK|iiaiii

uon
;

pleiios

susccplain.

Ariaiios

:

(piasi

Ariani nec siinilcni

voliiil

cuin lioc

LVL

Amidicomarit^e

^

appcllati suiit li;crciici,

(;ui

Finiiiiniaiii

dicore cclobrenlur.
stiiil

!\Iari;o viigi;.ilali
*
,

usque adeo conlradicnnl, nt

aflir-

Lll.

MACtDONiANi

a

Macedonio

qiios

et

nicnl cani posl Chrislum n;ilimi viro suo fuisso coiii-

nv£u,uaT0//.a>:su5 Gr.Tci

dicunl, eo quod do Spirilu sanel Filio rccte scniiunt
essonii.T?

inixlam.

clo

litigeiii.

Nam

de Palre

LVII.

qtiod

iiiiius sinl

ejusdonique subslanliie, vel
,

RUM

*

Poslrcmam ponit Kpipbanius Massalia.vohaTCsim (|uod iiomen ox liogua syra ost. Cncce
:

sod de Spirilii sanclo boc nolunl crodcre
011111

creaturam

aiilein dictnilur Eu-^irai,

ab oraiido

sic appcllaii.
illis

Tan-

cs^e dicenlcs. llos poiiiis qiiidani S.!nii;iriaiios
qiiod
iii

luin eiiiin orant, ul cis qui

boe de

au.!iunl inciv,

viic;iiil,

liac

qiKOslione cx paito

cum

illis siiit,

dibile videatnr.

N:iiii

cum Dominus
(I

dixeril
;

Oportet
el .\po:

cx

iiario

niibiscuin. Qiiainvis a noiiiiuUis pcrliibcaii-

semper o>are,
sloliis,

et

non deficere {Lvc.

xviii, 1)

iiir, iiiii

Doiiin

,

sod doilalom
,

l';ilris

et

Filii «liccre

Sine interniissione orate

Thess. v, 17)

qiiod

Spiriiiim saiictnm
siaiiliam.
LIII.

cl nnll.im

pto,>riaiii

li:iboro

sub-

sanissime sie accipiinr, ul iiuUo die
ccrla tompora orandi
:

inlorniitlaiiiiir

isli

ila

iiiinis

hoc facinnl

,

iit

Akkiam ab Aorio

qtiod;ini siiiit, (jui ciim csscl

liinc Jiidicarentur intor baerelicos

iiominandi.

Quamiio-

vis noiiniilli eos dicant

de piirgatione animarnm
el

sic Mss.

At I.OV., scpnrciititr.

'

Apud

l,ov., vel

uiikim

F.r., supereiilur fecerunt. Aliosl, vel, al)

scio qiiam pbanlasticam
F.r

ridiculam fabulam nar-

ei a

Mss.
Kloriacoiisis coiiex lioc taiUimi loco liaboii:U, 'Hlianos : iiain siipra iii iiKliciilo operi |,r;tiixo, cuiii cutcris \'ss. prselort, ir.duinos. l'r;cdoslinaliis ia Augieiisi codice laUtiiinos
^

sic Mss. At editi, dicens,
in

orare vel offerre pro mortuis

oblnlioiiein

non opo-tere. Mss., carnem solam sine nninia.
nlidiionuii iiniilw : socundum Grajcos. Omncs Mss., Anlidicoinarita:. PsaUiunorum. At Mss. plcriqiio, Massalianorum.

3

luJiii,

(•();isia.iicr viicat,

iisdtiobtis locis

7I0S oilitlil. r,rn'cis
* "
1

quibus siriiiondus Audiarovera dicuntur Audzanoi.
,

vero

liic latiiii

• FjJili,

ov., dicunl Piitrem et riliiim.

raiiciores,

addunt, constaiitiiiopolitanw ncciesioc ephcopo quod Mss.a abosi.
Kditi

Massilianornm : qui tamen MussnHanos el ipa h ihont iu indiculoanle prgefatiouein.Concordaul gra?ci scrr

ptoros.

;;

LIIIER
rare
i.re
•,

UNUS.
Psahno,
(/*«(«/. iihi

'•-

porcan» srilicel cuin porccllis

viiieri

cxirc de

Ifgiiiir,

In sule pomii lahernacxdum ««""•

hnmiiiis (iiinmlo iiiirgnlur,
(|iii

cl in cinn

visihili siIlis

xvm,

G).

Nci^anl eliam visibilem paradisuu?.

iinliler spccic ignoin,

non cninlnnat, inlrare.

P>aplismuin
iioii

in aqiia

non

accipiiiiil.

Ucsurreciionfni
iii

Mariyriaiios, cl ailjnngil Kpiplianins Enplicmilas.

Sa-

piilant

ruUiiam, scd quolidie

fi^Ti

gcii.Taliune

lanianosV
rcsim
1

cl

ponit.

hdsoinncs cum illis lanquam «nam \\:vmonachis Oicuntur Euchil;c opinari
,

filiorum.

LX. Procii.vmt;E

secuti

suni

istos,

ct

addiderum

on licere susleniaiuLc vilac su?e causa arKjuiil ope,

Chrisliim non in carno vcnisse.

r.iri

alquc

ila

se ipsos nionachos profitcri, ul oninivacciil.

LXI. Patuiciam a Patricio nunciipati, subsianliani
carnis Iiumanx
dicuiil
:

110

ah oi)Cribus

Usque ad

islos

ergo dc luTrcsibus opus suuin pcr,

duxil supra dictus episcopus Cyprius
inltT niagnos hahilus
,

apud Gnecos

ut
ta
'

non a Deo, scd a diabolo condilani camque sic fiigicndainct deteslandam putaiit, quidam eorum pcrhibeanlur eliam morte sibi illacarerc cariie voluisse.
:

cl a inullis in calholic;c fidci

sanilaie laudatus. Cujus cgo in
relicis iion inoduin, scd

cominemorandis h;e-

LXII. AsciT;E ab ulre appellati sunt
gr;rco, latine ulcr dicitur
ct opcrtiim
:

arxtS;

cnini

ordincm sum secutus.
iiaquc alia lalius
,

Nam
quam

qucin pcrhibcnlur inflatuin

ct aliqiia cx aliis posui qune ipse non posuil,et aliqua

circuire bacchaiitcs,

tanquam

ipsi

sint

non

posiii

,

qu.ne

ipse posuit

:

cvangelici utrcs novi novo vino lopleli.

ipsc, alia ctiain
nullis cxhibui

brcvius cxplicavi
,

brevilatcm

parcmque in nononinia moderans sicut inillc

LXIII. Passalorv.\ciiit.€
ut naribns el
labiis suis

iii

laiilum silenliostudeiil,

digilum

opponanl, ne vcl

lcnlionis mc.Te ralio postulabal. Proinde
giiila hcurcsibus,

de oclo-

ijisam lacilurnitalcin vocc pra.Tipianl,

quando taccnillis

scparatis viginti

,

quas antc Domini
,

duin sibi cssc arbilrantur

;

unde eliam

est

no;

advenlum

cxslilisse, sicul ci

visum esl

compulavit

mcn

indilum

:

w.i^a.)r>i cniin

gracce dicitur paliis

ct

reliquas post Doinini ascensum iialas sexaginla, brevissimis libris quinqiie comprchcndit
,

puyxoj nasiis

Cur autcmperpalum digilumsignificaio
a

alque oinncs

inalucrint

,

quibus
gracce
ct

hoc noincn composilum
dicatur
digitus JaxruJiot

csi,
,

sex lihros lotius ejnsdcm sui opcris

fecil

^ Ego au-

ncscio

:

cum

el

lcm

,

quia secundiiin pctitionem
instilui
,

luam cas ha^reses

possiiit utiqiie

Dactylorynchilx multo evidentius nun-

meinorare

qucc post glorificalioncm Christi
,

cupari.

se advcrsus doctrinam Christi

etiam sub velaminc

LXIV. AQLAnii cx
olTerunl
iii

lioc appcllaii sunt,

quod nquam

christiani nominis exlulcrunt,*qninquaginia scplcm cx
Epipliaiiii

poculoSacrainenti, non

illud

quod omnis

ipsius operc in

mcum

iransluli

,

duas

in

Ecclcsia.

uiiaiii referciis, ubi

nullam diffcrcnliam polui rcpeillc

rirc

:

et

rursus ubi

cx duabus

unam

facere voluit,

LXV. CoLUTniAM a quodam Colutho, qui dicebat Dcum non fact rc mala conlra illud qiiod scriptuin
;

suh nuincris suis singulas posui.

Scd adhuc comme,

cst, F.go

Deus creans niala

{Isai.

XLV, 7).

nionire dt.beo, sive quas apud alios reperi
ipse rcminiscor.
suil,

sive qiias

LXVI. Florimani

a Florino, qui
:

econtrariodiccbal

Nunc crgo addo quas

Philasler po-

Dcum

creassc

mala
et

eonlra

id

quod

scripliiin est,
i,

ncc posuil Epiplianius.

Fecil Deus oinnia,

ccce bona valde (Gen.

31).

Ac

LVIII. Meta>gisiionit.€ dici pnssunl, qui

Mclan-

per hoc quamvis conlraria inlcr sc dicenlcs,
ainbo divinis cloquiis rcsistebaiil. Crcat cniin
inala, pocnas jiislissimas irrogaiido;

tamen
Deiis

gisinon asscrunl, diccnlcs sic esse in Palre Filium,

quomodo
opinanlcs
;

vas in vase, quasi duo corpora
iia

carnaliler

qiiod

Colulhus

ut Filius intrcl in Palrcm,

lanquam vas
hic crror

iion vidcbat

:

non aulcm malas crcando

natiiras atque

minus

in vas

majus.

Unde
:

el

lale

nomcn
:

subslanlias, in qiiantuin suiit iiatuivc alqiic subslantix
;

acccpil, ul jMrav/tff/iiojgrxcediceietur
illa

a-/-/tToj

quippe

ubi Florinus crrabat.
ct sine

lingua vas dicitur
,

sed introitus unius vasis in
dici
,

LXVII. ILiTCsim quaindam sine auciorc

allcrum

laline

uno nominc non potcsl

sicul

nominc Philajter commcinorat, quc
stalu in

dicil

hunc inunin

grcrce poluil

,u£ra7-/t7,a6{.

duineliain post rcsurrcclionem mortiiorum

eodeni

LIX. SELErciANi sunt vel Ilermiani ab aucloribus Sclcuco vcl Ilermia, qui elementorum ninleriam deqiia
f.ctiis csl

quo nunc
sit

est esse

mansunim,

ncqiic ila csso

niutandum, ut

coclum novuin el tena nova, sicut
;

miindus, noii a Dco factam dicunl, sed Dco

sancla Scripliira promiltit {Isai. lxv, 17
1.5, et

II

Pctr.

iii,

co;eternam. Ncc
crcatorcs csse

animam Deo animarum Angelos volunl dc igne
iribiiunl
in

crcalori, scd
el

Apoc. XXI,

1).

LXVIII. Estalia hxrcsis nudispedibus sempcrambulaiiiium, eo

spirilu. Maliiin aiiiem asscrunt esse

aliquando a Deo,

quod Domiuus

dixeril ad

Mnyscn, vel
luis

;Uiquando a malcria. Neganl Salvatorem

carne se-

ad Josue
III,

*,

Solve catceamentum de pedibus
:

[Exod.

dcre ad dexteram Patris, sed ea se exuisse pei hibent,

5;

el

Josue v, IC)

etqiiod propliela Isaias iiudis
(/saJ. \x,2).

eainque

in sole

posuissc, accipicnles occasionem de

pedihiis jiissus riierit

ambulare

Idco er-

go hxTCsis
<

cst, quia

non proplcrcorpoiis afniclioncm
laliler inlel-

In Mss., ncscio
lu iinpressis,

qua phantastica
:

el ridicule

fabulosa nar-

sic

ambulanl, scd quia testimonia divina

rare.
>

ligiint'.

Sattnnanos

eorum

vilio qui

edidcrunl
<

n:im Mss. omiics femnt, f^atanianns. ' Kiliii, in sfx libros loliiis tjiisdem sui operis fecit conclitdi.
M->s.

if,

M.?s.,

Tero nec lubeul

|jarliculain, in,

ncc veibum,

' »

li; M;>.s.

concl/idi.

Am.

morte sibinwt illata. dcost, velud .losue. Kr. el pliriquc >;ss. omittunt

:

Ideo ergo hgercsit

Sanct

Algist

VIII.

;; ;

4.\

DF, ii/T;r;r.siin's. S.

ALCIJSTI.M
cxtra coruin
ulla

U
Efxlc«iain baptiravcraiii
iii
,

I.MX.
riiiiii

DONATI.VI^I Vcl

n(Uiali8l.T,

gllll»,

qili |ilillllltH

ci^ qiios
Hiiis

k\

projitcr onliiiiiMim

coiilr.'»

siinm voliiiilalcni C:i!rilia-

honoribus sinc

quo<pi:irn repctilionc 1!%-

KrrlcsinidiiilliMfiinoiisis cpiscopiimscliismr» Tccc:

piisinalis rcccpcrunl,

ncc cos nt corrigcrenl per pucriiiii-

rniil
qiioil

dhjiciciilcs ci criinin.'! noii [iiolcitn, cl inaxiiiio
.1

Micas
riibus

polcsl;it<;s

agcrc desiilcriinl, nec coriini

Iradilorihiis (livin.Trmn Scripliir.Tinm

fiicril
(i-

per

siii

Coiicilii i>cr>tcriliam vcbcnicitlcr

cx.-kg-

ordiiialiis,

Scd

|iost caiis.im

cum co diclam
vcrlcniril
:

aupic

gcratis

commuiiioncm

.siiam

coniiminarc timmTimt.
in

iiilain falsilalis rci

dc|)rc!icnsi, pcrlin.ici disscnsionc

EXX.

Prtiscii,i.iAMST.«,

qnos

Hispnnia friscilct M;ini(lia;oci

firmals,

iii

lia-rcsim

scliisma

lanqnam
do loio

liaiiiis iiistiliiit,

maximo Cnosliconim
'

Etclcsia Clirisli proplcr crimina
scii

C;cciliani, scii vcra,
falsa,

riiin dogin;ita

pcrmixla scclanlur. Quaiiivis

cx

aliis

qnod magis

judicibiis apparuil,

li;crcsibus in eos

sordcs, tanquam in scntinani

qii iro-

tcrrarnm orbc pcricril, ubi
in Africaiia

fiilura proiiiissacsi, alfpio

darn horribili coiifusione connuxcrhit. Propler occiil-

Donali parlc rcmanscrit, inaliis lcnaniin
conlagioiic commiiiiionis
:

tandas aiitcra contaminationes el lur{iitudincs suas

liarlibus

qiiasi

cxslincla.

habent

in suis

dogmalibus

et Iikc

vcrba

:

Audcnl cliam rcbapUzare Calholicos
liccrclicos

ubi se ampriiis
Jura, pcrjura,

esse (irmariinl, ciim

Ecclesi.x

calbolicc
Ili

sccretum prodere noH.

univcrsffi placiicrit,

ncc

in

ipsis

ha-rclicis Dapiisnia

arriinas

dicunt cjiisdem nalurx aique substnntia?

communc

rc cindcrc. IIiijus h:crcsis principcm accipi

ciijus esl Dciis,

ad agonem qiiemdnm spontancuni in

nius fnisse

Donalum,
cjnsdcm
alius

rpii

dc Nuinidi;i

vciiiciis, cl

lerris

cxcrcciidum.pcr septcm coelos et pcr (piosdain
prii.cipatus,
ct
iii

conlia Coociliannm cbristianam dividens plcbcm, adjuiiclis
sibi

gradatim dcsccndcre

riialigiiiim

faclionis cpiscopis, M;ijoriiiiim

principcm iiicurrcre, a qiio istum miiiidum
vnluiil, aiqiie

facluii»

apiid {"arlli:>gincm ordinavil episcopuin. Cui iM:ijori110 Uoiialiis

ab hoc

|iiincipe pcr divcrst cariiis corsicllis bonii-

in

eadeni divisione siicccfsit,

qiii

|.ora sciiiimiri. Aslruuiil eli.iin falalibus
iies colligatos,

eloquciitia

sna sic confirinavil

hanc b;cre:^im

,

ut

ijisumquc corpus noslrum secundnno
cssc c(»mpositum,
;

ninlii c.xislimcnl

propier ipsuin poiius eos Donaiislas
ubi apparct cuni eliam

diiodccim

sigiia coeli

siciil hi

qu^

vocari. Exslant scripla cjus,
iion cailiolicam

matl:cmatici vulgo appellanlur
liile

consliluentes in cain liumeris,

dc Trinilalo habuisse scmeiiliam, scd

Ariclem.Taiirum ineervicc, Gcminos
iii

quanivis ejusdcm snbslaiiti:c, miiiorcm lamen Palre

Cancrum

pectore, ct cxtera iiominatiin signa per-

Filium, cl

minorcm

Filio pulasse Spiritum

sanclum.

ciirrcnles, ad plantas

usquc pcrvcniunl,
vana,
isia

qiias Piscibiis

Veniiii in luiiic,

(picm de Trinitale liabuit, ejns erroiniilliludo

tribnunt, qiiod ultimtim sigiium ab astrologis nuiicu-

lem
lil,

Uoiialislariim

inlcnla nonfuit;i!ec

patur. II;cc

cl

alia

fabiihisn,

saerilcga,

qu.ne

facile in eis quisqn:iin, qni lioc illum

sensisse iiove-

persequi longum est, hicresis,

conlcxit. Cariies
:

invcnilur.

Isli

li;crclici

in iirbc

Roma

Montenses

tanqiiam

immundas escas eliam
viros
a

ipsa devitnl

conjiidis)<fti-

vocanlur, qnibus
mittere
si
:

hiiic

cx

Africa solent cpiscopiim

gos, qiiibiis lioc maliim

potucrit persuadere,
feniinis,

aul hiiic iliuc Afri cpiscopi

eorum poigere,
h.-cresiin

gcns,

ct

iKilentrbus

et foiiiinas

a

lorte ibi ciim ordinare placuisset.
illi

Ad banc

nolenlibus

viris. Oiiificinin qtiippe

oninis cariiis
:

non
lioc

in Africa cl

pertinent, qui appcllantur Circunicel-

DfO bono

el veio, sed malignis angelis tribiiiint

lioncs, gcniis
daci;c,

boininiim agicste ct fimosissimu; auiii

versntiores cliani M:inicha;is, qiiod nibilScripluraruin
canoiiicariinl repu;Iiaiil, simul
tes

noii snliim

alios

immania facinora perpc-

cum

apocrypliislegen-

irando, sed ncc sibi

Nam
ct
el in

per niorles
ct

cadem insana ferilale paFcendo. varias maximeque prx-cipitioium
alios

omnia

et in aucloritatem

sumeiites, sed in siios
in

sensus allcgorizando verlentes qiiidquid
Libris est

saiiciis

aquarum

ignium se ipsos nccare coiisncrunl
furorcm
qiios

quod eorum evertat crrorem. De Chiisto

isliuii

poltierint

se.xiis

Sabcllianam seclain lenciit
ccntos
,

cumdem ipsum

esse di,

utriusquc sediicere, aliqnando ut occidanlur ab
niorleni,
plerisqiio
nisi

aliis,

iion

solum

Filium,

sed eiiain Palrem

et

fccerint,

coiiiiiiiiiaiites.

Yerumlamen

Spiritum sanctum.

Doiialistarum displiceiit tales, ncc eoruni

LXXI.Dicil

Pliilasler,^esse alios hacreticos qui ciim
:

ccmninniono contamiiiari se pulanl, qui chrisliano
0;
i)i

hominibu» non sumunt escns
qni ejusdem seci;e non suni,
id facianl, iion

scd ntruin

cum

aliis

lci

rariim

deincnter objiciunt ignotorum crimen
iiitcr

aii

eiiam inler se ipsos

Airoruni. Mulla et
1 1

ipsos facta sunt
alii

schismata,

exprimil. Dicil eliam eos de Patre et
saiiclo

:ib iis

se diversis coetibus

alqiie alii separarunt

Filio recle,

de Spiritu aulem

non catholice
bocresim

qiioruin se|iarationem ca;lera grandis
scnsit.

muUitudo non apud Cartbaginem Maximianus coDtra Scd

sapere, quod

eum

opinentur esse creaturam.

LXXil
dieit

.

A

Rliclorio

qiiodam

exortam

Primiaiiuni ab ejnsdem erroris
pis ordinatus, cl a reliqiiis

cenlum fermeepi coIrecentis decem, cum eis

nimiiim mirabilis vanilatis, quic omi>es bocreli:

cos recle ambulare, et veia dicere affirniat
iia

quod

duodccini qui ordinationi ejus etiam praesentia corporali inierfiiernnt, alrocissima criminatioiie
tus, conipnlit eos iiosse

est

absurdum, ut mibi incredibile vidoalur.
esi hxresis,
,

damnadari

LXXIII. Alia
diviniiatem
truce.

qn*

dicit

in

Cb./isto

ctiam

extra Ecclesiam

doluisse

cum

ligerelur

caro

ejus

ia

posse Rapiisinum
esU
qiita

Ci;risti.

Nam quosdam

ex eis

cum

ii'd qtd:t

non propler corpork agiictionem stc ambidattl lestimonia dicina Uditer intelligiau.

'

Sola editio Lov.,

iti

cas.

,

5

I.IBRR

UNUS.
tein

40

LXXIV.
il

Fsl alia, quac irirormem sic asscril Dcimi,

Marix deslruebal, dicens eam pariendo
sexus
virilis

fuisso
,

qii:vd:uii

pars ejus

sil

P:Ucr,
,

qiix(l:un

Filiiis,

corniplam. Virgiiiilatcin cliain
contincnliam
in

s.Tncii.iionial.jiii

et

iiucilam Spiiiliis saiiclus; lioc esl
larles siiil
lis
,

qiiod Dci unius
:

sanotis

eligcntibus

<i«kc

istam faciunl Trinilaiem

vciul ex

iribus parlibns
iu

complealur Deus
Palcr, vcl

,

nec

sil

perfe-

cxlibem vilam, conjugiorum casloruin atque fidoliuin mcritis adxquabat ila ul quacdam virginos sacrjj
:

lus

se ipso, vcl

Fiiius vcl

Spirilus

provect.-c

jam xlalis

in

urbe Koma, ubi

h.-ec

dooobat,

aiiclus.

eo aiidito nupsisse dicantur. Non sane ipse vel babcAiia
est
,

LXXV.
LXXVI.

qu;c

dicil

aquain

iion

a

Dco

bat,

vel

babere volebat uxorem

:

qiiod
in

non propter

rcalain, scd ci

semper

fuissc co.xlernam.

aliquod apud
,

Deum
,

m.ijus

meritum

regno vilx per-

Alladicil, corpus liominis,

non aniinam

pctus profuturum, sed propler prxsenlcm prodessc
necessitalem

ssc iinagiiicm Dci.

boccst, ne bomo conjugales

paliatiir

LXXMI.

Alia dicil

,

essc iimumcrabilcs niundos,
pliilosopbi

molcstias

,

disputabal. Cito lamcn isia bxrcsis op-

icul opinali sunl

qnidam
in

Gcnlium.
in

pressa et cxstincta est, nec usquc ad deceplioneni

LXXVIII. Alia, sceleralorum animas converti
l.iniones dicit
,

aliquorum sacerdolum poluit pervenire.

ct

quxqwc animalia

suis

meritis

LXXXIII.

Cum

Eusebii bisloriam scrulatus cssem,

ongrua.

cui Rufinus a se in lalinain lingtiain Iranslalx subse-

LXXIX.
)cr;ilos.

Alia

,

dcsccndenlc ad

inferos

Clirislo
ii-

quenlium ciiam lemporum duos
inveiii
istos, nisi

libros addidit

,

non

redidisse incredulos, et omncs exinde cxistimat

aliquam bxrcsiin, quain non Icgcrim

apud
quo-

quam

in

scxlolibro ponii Eusebius, narrans
,

LXXX.
<Mium,
nilium
:

Alia,

scmpilernc nalum non

iiitelligcns

eam

exstilisse in Arabia. Iiaque bos bxreticos
,

piit.)t

illam nativitaiem sunipsisse a

tcmpore
Filium
nascc-

el lamcn volens coxHernum Palri

niam nullum eorum ponit auciorcm Arabicos possumus nuncupare qui dixcrunt animas cum corpori»
:

•onfiieri,

apud illum
;

fuisse
cst,

antcquam de

illo

bus mori alque dissolvi, cl

in

(inc s;cculi

ulrumquc

•etur cxislinial

boc

senipcr cuin fuissc, vcrumiion fuisse, scd cx

rcsurgcro. Scd bos disputatione Origcnis prxscnlis et

lamen seniper cuin Filium
llo

quo de
*

eos alloquenlis

,

cclcrrime dicit fuisse correclos (Eu»

nalus

esl Filium cssc

cocpissc.

Has

lia:rcses

seb., lib. 6, cap. 37). siint

Jam nunc

illx

commcmorandae

;>ulavi in

boc opus incum de Pbilasiri opere

iraiisfo-

bxrcses, qusc a nobis noii apiid istos repertae

reiidas.

Lt alias qiiidem ipsc coinmcmoral, scd niibi

sunt, scd in rccordalioncm noslrani

quomodocumquo
iia

ippillaiid.e

bxrosos uon

videntur. QuasLUinque au-

vencnint.

k-m

siiic

nomiiiibus posui, nec ipsc

earum nomina

LXXXIV.

IIelvidiani exorli ab Ilelvidio
,

,

vir-

incmoravil.

giniiati Mari:u conlradiciint

iil

cam

post Cbristiini

LXXXl. LLCiFEniANOS a
nius,

Lucifero Caralitano cpi-

alios cliain filios tofidant.

de viro suo Joscpb pepcrisse conni
islos
' ,

scopo cxoilos, cl celebriler nominalos, nec Epipba-

Scd mirum

prxlcrmisso

Ilelvidii

nec

Pbilasler inter b.trclicos
,

posuit

:

credo

noraine, Anlidicomaritas Epipli:inius appellavil(n).

taiitummodo scbisma
credcnles.

non batrcsim cos condidissc,
cujus iiomen in
baTcticis Lucifeinvcni,

LXXXV. Patermani
cl

inferiores

partes

liuinani

Apud qucmdam tamen,
non
iii

corporis non a Deo, scd a diabolo faclas opinaiitiir,

lodem

cjus opusculo

omnium cx

illis

parlibus fl:igilioruin liccntiain

Iri-

riaiios posiios legi

per b:ccverba .Luciferiani, inquil,
in

buenles impurissimc vivunl. Ilos etiani Venustianos

cum UHeant

m

omnibus catUoUcam verilatcm,
,

hunc

quidam vocant.

errorcm sUillisiimum proUibunlur
ex Iransfusionc generari
el
;

ul

animain dicanl
et

LXXXVI.
inulta

TEnTtLLtANiST.4! a Terlulliano

,

cujiis
,

eademque dicunt

de carne propler
ita

loguntur

opuscula

eloquenlissimc

scripta

de carnis csse subslunlia. Ulruni ergo
ita

isle

usqiic ad

noslrum lcmpus paulalim
reii(|uiis

dcficionlcs,
in

iii

hoc quod de aiiima

senliunl

(si

tamea verc

cxlremis
giiiensi
:

durare potucrunt
ibi

urbc Carlhaannos,

senriunl), eos iiitcr bxreiicos
rii,

ponendos csse credidesi id iion

mc autem
le
suiil.

posito

aulc
,

aliqiiot

reclc(jue crodiderit

;

an etiam

senlirent,

quod eliam
consumpli

nieminisso arbitror

omni ex parle
qu:c

sive iion scntiunt, ideo

tamen

sint bxrelici, quia dis-

Paucissimi enim qui rcmanscrant
,

sciisiuncin
aiia

suam

perlinaci

animosilale

flrmarunt

,

in Calbolicain trausierunt

siiamqiic basilicam

,

quxstio cst, neque boc loco mibi videtur essc

niinccliam nolissima est, Caibolica; iradiderunl.Tortullianns ergo, sicut scripla cjus indicant,
dicil

Iractanda.

aniniain

LXXXII. JoviNiAMSTAS quoquc apud istum rcpcri, qiiosjam novcram. A Joviniano quodain monacho
isia boeresis orta est

immorlalcm quidcm, sed eam corpus cssc con:

tendit
».

ncqiic

banc tanlum, sed ipsum etiam Donin

xlate nostra,

cum adbuc juvencs

csscmus

(a). Ilic

omnia peccala,
,

sicut sloici pbiloso-

Nec tamen biiic bxrclicu» dicilur facius. Possot enim qiio(|uo niodo piiiari ipsam naturam siibslantiaraque
'

pbi, paria esse dicebat

ncc posse peccare bominem
,

divinam

corpus vocatc

;

non

l:ile

cor|Mis

lavacro rcgencraiionis acceplo
ji'j:mia, vel a cibis aliquibus

nec arKiuid prodesse
Sed niniirum i^tos. sed eam effiqiulum corpus esse contendit : tieaus hanc lantum, sed ipsum etimn Deiim corporeum csse dicit, licet non effiquUum. yec lanwn hinc, olc. Kxiuiixuuus qiu: absunl a Mss.
In Mss.,
Edili,
*

abstinenliam. Viigiuila-

' iiic cditi perpcrain addunt, quce absque auctonon nomiidbus sunt. iu) \ide Adinouit. ia lib. de Booo Coiijugali, tom. C.

(a) Ei.iijhanius

.mtidicomarumilas

arVcU^

,

47
aijus p.irtcs nW.c inajoros,
.ilix

DE
minorcs
(|ii;i;

ll/KllF-SlhlS.
v;il<':uil

S

AfCLSTINI
a

ii
iiicifitaliis
cjiis
,

vcl
(Ji-

I'i'l:i(,'iiis

rnlrihus

(piod

niliil

irihiicrrt

c jhciiiil co(5il;iii, (ncilia s<:nl oiiint:i

proinic

adjiilorio

f;rali;i;

Dci ad

inandala

laciciid:i,

cor-

ClniuH (^orponi

;

(|iiaiiivis

dc anima

lalc ali(|Uiil

i>cii-

reptioni

coriiin liacteiius ccssit, ul

non cain lihcro

Ual

:

80(1

poluit,

ut

dixi,
(^sl

iiro|il(:rea
iiihil,

pulari

corpus

arbilrio pr.fponcrct, sed infideli calliditatc
rcl, dicens,

supponciil

Deuin dicero, quia

iion

non

csl in.inilas,
iii)i(iue
iii

ad

lioc

eam

dari

hominilius,
,

qu.ij

non

osl corporis vel

aniin;o (iiialil:is, scd
,

lo-

f:iccre
siiit

por libcrum jnbcnlur arbilrium

facillus p'>sfacili;is

lus, cl per locoruin spalia nuiia p;irlilns

sua la-

iinplcrc pcr gratiam.

Dicendo

iiliiiue, IJI

mcn

n.1lura

aKiue subslanlia iinmulabililer pcrmaiict.
;

jjossint, voluit credi,

ctiam

si diflicilius,

lamen posse
diviiia. Illani

Noncrgo
r.it,

idoo esl Tcrliillianus faclus h:crelicus

scd

homines sine
non esse

gratia divina

faccrcjussa

qiiia transiens

ad C;ita|)lirygas, quos

anle deslriixe-

vcro graliam Dei.sincqua nihil boni possumiis (nccrc,
diciinl
iiisi iii

catpit ctiani
(
I

sccundas nuplias contra aposloiicam
iv,

libcro arbilrio, qiiod

niillis'

doclrinam

Tiw.

3)

lanquam

stiipra

damnare,

suis pru!ccdcntilias mcrilis

ab

illo

acccpii nosira na-

ct pnstniodiim ciiam ali ipsis divisus, siia convcnlicula prop:igavit. Dicil

tura, ad lioc taiitum ipso adjuvantc pcr
atqiie

suam

legfMii

sano cliain ipsc animas liuminuin
in

doclrinam

,

ut discarnuS
,

qux- faccrc, ct qu.Tj
ul pcr doniii/
•,

pessimas posl mortcm

d;cmoi>cs vcrti

*.

spcrarc dcbcnmiis

non antem ad hoc

LXXXVil. Estqu;cdam
cnim diminula
in

lixrcsis rusticana
fuit
:

incampo
paiilalini
in

Spirilus sui
nius.

',

qu:c didiccrimus csse f;jcienda

facia-

noslro, id cst, Hipponcnsi, ve) potius
,

Ac per

lioc diviiiitus nobis dari scicnliam coiifl,

una cxigua
,

villa

romanscr.it,
lioc fiicrunt
,

toiitiir, qiia

ignoranlia pclliiur
:

cliarilalcm aiilcin djil

qua quidcm paucissimi

scd

omncs

qui

ncgaiil, qiia pie vivitur

ut scilicct curn sit Dei
infljl,

donuni

omnes modo
quis
illius

corrccll ct calliolici facli siinl, nec aii'

scienlia quo; siiic
ijisa
(I

r-.li^iriialc

non
noii

sit

Dci doiiuiK.
sedifica'
faci>

snpcrsedit crroris. Abclonii

vo(aljanlur,

charitas

,

qux

ut

sciciitia

inflcl,

punlca doclinationc nomiiiis. IIos nonnulli dicunl cx
fllio

Cor.

VIII, i).
,

Destruunt ctiam orationcs, quas
infidclibns et doctrinaj Dci

Ad«

luisse

iiominalos, qui cst vocalus Abel

:

Ecclesia

sive pro

resi-

unde Abclianos
re.

vcl Abcloilaseos

nos possumus dicecl eis

stcntibus, ul convcrlanlnr ad
biis,
i.t

Deum

;

sive pro (idclE-

Non miscebantur uxoribus,
et
,

lamen sine
licei)at.

augeatur in eis fides, el persevercnl in ea

uxoribus vivere seclye ipsius dogmaie non

H;cc quippe non ab ipso accipere, scd a se ipsis lio-

Mas crgo

fcmina subcoiitinentia; profossione siiwul

mines liabere contendunt, gratiam Dei qua libcnmiif
ab impieialc, dicentes secundum merila noslra
d:iri.

liabilantes

puerum

et

puellam

sibi

adoplabant in

cjusdem conjiinclionis paclo successores suos fuiuros.
Mortc praivcntis quibusque singulis
tur
;

Quod quidom Pelagius
damnari meiuens
,

in

tpiscopali judicio Palaestino
;

alii

subrogaban-

dainnare compulsus est

sed

in

dum tamcn duo dnobus
uiio

disparis scxus in illius

posterioribus suis scriptis hoc invenilur docere. In id

domus
obiium

socictalc succederent. Ulrolibel quippe paren-

etiam progrcdiuniur, ut dicaut vilam juslorum
sacculo nullum

in

hoc

le dcluneto,
filii

romanenti, usque ad ejus quoque

omnino habcre pcccatum
in
liac

,

ct
,

cx his
ul sif

serviibant. Post cujus
piiollani similiter

pucruni cl

morlem eliam ipsi adoplabant. Ncc unquam
ad spcm haeredilalis

Ecclesiam Chrisli

morlalilate perfici
;

omniho
sit

sine macula et niga {Eplies. v, 27)

quasi non
ail

cis defuit uiide adopiarent,
(jiie

generanlibus circumqua-

Chrisli Ecclosia,

qus
,

tolo terrarum

orbe clamat

vicinis, ct filiossuos inopes

Deum,
natos
,

Dimitle nobis debila noslra {Matlh. vi, 12).

aliennc libcntcr daniibus.

Parvulos etiam negant
esl hoercsis
,

secunduin

Adam

carnalifcr
nativit;iic

LXXXVIII. Pelagianoriim
pore oninium recentissima

hoc tera-

contagium mortis antiquse prima
siiio ullo

a Pelagio

monacho exorta.
Ili

conlrahcre. Sic ciiim cos
vinculo asserunt nasci
,

peccali originalis

Quem
lorcs

m;igi.slrum Coelestius sic soculus est, ut sccia-

ut prorsus
:

non

sit

quod

cis

eonim

CGelesliani cliam nnncupentur.

Dei
filio-

oporteal secunda naiivitale dimitti
baplizari
,

sed eos proplerea

grali», qua pra,'dcslinati

sumus
in

:n

adoplioiicm
i,

ut regeneratione adoptali
,

admitlantur ad
,

rumperJesum Christum
et qiia

ipsum {Eplics.
,

5),

regnum Dei
luti.

de bono

in

mdius

iranslati

non

isla

cruimur de polestalc toncbrarum
13), proptcr quod

ul in

oum
,

renovatione ab aliquo malo obligationis veteris abso-

credamus atque
loss.
I,

in rcgnuni ipsius transferamur {Coait,

Nim

etiamsi non baplizentur, proiuittunl eis
,

Nemo

vcnit
vi,

ad me
et

visi

cxtra

rognum quidem Dei

sed tamen ailernam

ct

fiiertt ei

(Uitum a Patre

meo {Joan.

66),

qua

bcaiam quamdam vilam suain. Ijisiimqiioquc Adaiii
dicunt, eliamsi non peccasset
turuin,
,

diffiinditur cliaritas in

cordibus noslris {Rom. v, 5),
operetiir {Galat. v, G),
iii

fnisse corpore
',

moi

i

ul

fides

pcr dileclioncm
ut

neque

ita

mortuum

nieiito culpae
alia

sed

coi;,

laiitum iniinici sunt,

siue

bac posse hominom
:

dilione naturx. Objiciunlur eis ct
ista

nonnulla

.sc<!

credant facere omnia divina mandata
veriini

cum

si

hoc
,

sunt

maxime

,

ex quibus inlelliguutur otiaoi

ilia

esset

,

frustra

Dominus
'

dixisse

viderelur

vel cuncta, vel pene cuncta pendere.

Sine

me

uiliU poteslis facere

{Joan. xv, 5). Denique

Ecce quam

niultas
tua^.

commemoravinms

hoprescs

,

ncc

tamen
Rinc rui-sum auctoritate Mss. removimus, qaod excusi libri addebant, slatum autem animce credU per traducem propmjai i.
*

modum

postulalionis iinpleviums.

Ex quo

*

Sic Mss. Editi vero, Spiritus sancti.

Mss., Abeloiice. 5 lii plorisque Mss. decst, cum si hoc verum esset, frustra Di)ininus Uixisse videreCur, sine me niliil potesds facerc.
^
lii

« Sic

ul qiia'
'^

ex Mss. [non aiitem ad hoc per donum Spiritus sni didicerimus esse facienda, elc.] i.ov., neque mrtuum merUo culpw ; omisso, ila.

,

LIDEU
tni:ii cli)i$tinna iv/J<//o,
iil

UMS.
cniiii

sa
contra
isla senliat
,

voibis

liiis iilar,

luvvditaiis
siiit
,

calholica

Ecclesia
:

,

quod

a

protnissw iiomen uccepit,
ipoilo
iion

t\\ix

iKureses orlae
,

qiio-

nic dicciuliim putasti

supcrfluo quxritur

cuin pro,

commcniorare omncs polui
?

qui

omnes nossc
qnaiiiioii

ptcr hoc scire sufliciat
aliquid horuin in fideni
'

eam

poliii

Quod

ideo cxisiinio
,

,

quia niillus coruni
posuil
:

contra ista sentire nec quenKpiam deberc recipere.
vcrilas

quoriim de
doqiiidem

liac re sci iiita lcgi
iiivctii

omncs
,

Qiiomodo

autctii qu;u

contra liac
sitil,

habet, asoperis
Iiujit)

apud alium
istum
,

qu

is

apud
ilic

aliuni

scrcnda ac dcrcndcnda
cxcedit.

modulum

inveiii; cl rursus apiid

quas

non

posuil.
,

Scd multum adjuvat cor

fidele, nosse quid

Kgo

nuliin propleri^ plurcs qiiam
qiias

ipsi

posni

qtiia
iioii

credeiidum iion sit,ctiamsi disput.andi facullatc id
rcfularc iion possil.
licus ista noii dcbcl

ccllegi c\ Giimibus,
invciii
,

omncs apud

singtiios

Omnis

ilaque christianus catho:

additis ctiatii quas

ipse recoleiis

apud ullum

crcderc

sed non oninis qui

ista

illoriiir.

.nvcnire non poiui.

lue posiiissc

Unde mcrilo crcdo ncc onincs; quia ncc omnes qui dc liac re
,

non credit, conscipientcr debct se

cliristianiim catlio-

licum jam puiare vel dicere. Possunt enim cl h.x-reses
ali.x,
suiit
,

scripscrunl, legere polui

iicqiie lioc

qiiemqiiam coclianiii (imiics
iili-

qux

in

hoc opcrc nostro comnicmorat:c nou
vcl
ficri
,

rum

video fccissequos
posui
,

legi.

roslremo
,

vcl csse

quarum aiiqnam quisquis
non
crit.

r<ir;iUan

qiiod tion pulo

ulritin oiiiiios sinl
finiri
,

tcnucrit, chrislianus
faciat h.Trcticuni
,

catholicus

Quid ergu
:

qite nt;scio.

El ideo quod vis nic loqucnlc

noii

deinccps rcquircndutn est
,

ftt

6alli-m poiest

mc

cogiiosceiile

comprcliendi. Audivi
Ilicronyniiiiii
,

cum hoc

Doinino adjuvantc vitamus
,

non solum ca
IiaTC-

scripsissc de liaTCsibus sancliim

scd
iii'.

qu;c scimus

vcrum ctiam
,

qua; ncscimus, sivc quae
oriri

ipsiim cjus 0|utsculiim ncc
vciiire

iii

tioslra

bibiiotliLCa

jam orta sunt
finis,

sive quaj

adhuc

polerunt

,

poluimiis, iiec unde possit accipi, scimus
si

tica vcncna vitcmus.

Ilujtis

aulcm

sit

jam voluminis
ut illud
,

Uuod
ipsitm

tu scieris, pcrv«tii

ad illud,

ct forte
:

liabebis

quod propterea vobis, aiitcquam lotum hoc
,

Hiclius aliquid
,

licct

quam hominem
*

lioc nnslriim

quamvis nec

opus perficercm

credidi essc
,

miiiendum,
rcstal

doctissiiiium

,

onincs hx^rcscs

quicumquc
velis».

lcgerilis

ad

id

quod

implendum

arbilicr indagarc potuisse. Et ccrtc Ahcloitas noslrce

quod lam magnum csseccrnitis, mc oraliouibus

adjii-

regionis hxrelicos, quaniuin existimo
sic furtc

,

ille

nescivit

:

et alihi alios in obscurissimis locis recondiipsa locoruin

tos, ojiis nutiiiain
fogieiites.

suorum obscuritate
ut oninia

Jamvero
oniiiiiio
tiiiiit
,

illud

quod

liabent

tuae lillcrre

,

dicamus, quihus hsretici a vcrilate dissen,

ctiamsi oinnia scircm

facerc

non posscm

;

quaiito miiius

possum
,

,

qui

omnia

scire noii possitm
cst
,

?

Suiit euiin h vrelici
vel

quod fatendum
,

qui siiigulis,

non mullo ampiius
verilalis
alii
,
:

dogmalibus oppugnanl reguvcl Plioliuiani
Illi
,

lam
qnc

sicul

Macedoniani
ita

atila

qiiiciim^uc

se habeiil.

autcin

,

ul

rUires Mss,, in fide. Hic cerle fiiiilnr Auguslini libcr lamctsi in codiciJmu manuscriplis )>lcrisquti addanUtr ^cstonaiii cl Eutyciiiauj (Larescs uiique non ante Augusiini obiuim nominala;), ct in quibustlam eliam limotlieaui, hoc ordinc « liMOTHEANidicmitlilium Hei verumcpiidcm liomincm cx « virgine Maria oalum, sed non ila unam reddidissc pcrs^i« nam, nt non in uiiaui sil redaetus naluram ; contLiloritim « quoi-idam volcnlcs fuisse intcriora virginis, ncr (iiiod duu; natura;, id est, Deus et liomo, in unam rcsolula; cl coni« paclaj massam, unaniDei ct bomiuis exhiljuoriulformani: « immulata videlicct nalurarum |iro|)rictatc eflicienlium cq« itioncni. F.t ad coiifirmandam liujusmodi im|)iclatcm, (piie « Deum asscut a sua versum natura, coguiit evaiigclisl.i; K testimoniuin dicenlis, F.l vcrbiiin caro lactum esl (|U(jd « ita interpretanlur, Divina naiura ia liumaiiam versa csl.
*

*

:

:

(i

:

dixerim
tpic

fabulones

,

id es(, qui fabiilis

vanas e.Tsdcmfalsis

longas pcrplexasque conloxutit, lam miiltis

aftolitioncm, illi inviidabili imiingenloin subslaiitiai! llujus ini|!ictalis iuiliiim rimotlieus, a{)ud liizam Billiytii;c « HKxlo exsulaiis civilalem, coulincnlis el rcligiosa; vil.e
«
«

u

dognialihtis pleni

sunt, ul ipsi quoqiic
pos-int.
,

illa

numerare
ulli alietio
:

«

imagine multis
«

illudit.

iion possint, aul dirficillimc

Nec

ulla hxresis

f icile sic intiotcscit
,

ut suis

unde

iicc

^ESTORi.iNi a Nestorio episcopo qui ccnlra calholicam « fidcm dogmatizare atisus cs!, Domiiium nostrum Jcsum d clirislum hominem tantum » (|ilerique .Mss., «dogmaiizare
a

earuni qitas

commcmoravi omnia dogmata me

dixisse

vel didicisse profiteor. Quis enini

non videat qii.'intam opcram et quam mnltas litlcras fl:>gitel? Ncc ideo tamcn parum prodest crrorcs istos, qiios
res ista
,

Luic operi

intexui

,

lccios cngnitosiiue vitarc.

Q*d

Dominum noslrum Duuin boiiiinem quod inediatorDci et lioniiiiuni elTcclus «•est, iu utero virginis de spirilu s:mclo lui.^^se conce|itum, « sed pustea Deum liomini tuisse permixtum ncc Dcum hominem passum sepuluimque dicebal; vacuare coatcn« doiis omne nostrum remcdium, (pio Vcrlium Doi sic lio« niincm siiscii)ere dignalus csl iii ulcro virginis, ut una
ausus esl, cbrislum
«

tanlqm »),« nec

id

:

'(

«

« et «

persoiia ficret Dci et bominis, i)roplerea sic siiigubrilcr mirabiliter nalus^ morluus eiiaiii pro nostiis peccatis,

cum ea

Mss. isia inlerronunt «Certissimus « homo studiosus librorum ejus co^miirir, de lioc inlerroga« tus, ait nescio quem qui bjnc fainam disseniinavil, ne« sosse qnid dixerit. Nain de b.Tresibus, inquit, nulluin « opusouluin sanctus llieronymus conditlit. » Et [iroseqmintur, I guod si tu scieris, » etc. Esstat lla Tcsuiu indiculus llieronynii nomine per CJaudium Mcnardum posl Augusiini
'
:

Hoc loco plerique

« tuis

« «
R

qu;e non rapuerat pcrsolveret, Dcus homo a morresuigens ascendit in coclum. « EuTvcHi.vM ab Eulyche quodam Constanlinopolitana; Ecclcsiie presbjtcro»(addit(iuidani codcx,«monaclio)))«exorli sutit, qui cum viderctur rerutarc Ncstorium, iii Aool-

01

us iinperreclum vulgaius; sed erudilorum sententia
»

insi

abjudicalur.
sic Er. ct

prope cmncs

\iss.

k

At l/)v., pencni, et cgo per

ad

illud perventatu, et forsilun hubetns nielins utiqmd.

linareni Manicliajunwiue transivit, et humanitatis in ClirisLo denegans verilalem, quidquid a \ oilio nostra; prot priclatis reccptum cst, divina; t:mlummodo ascribil esc scntia' ; ut sacrameiilum salutis hunian;e, qiind non nisi « in utraque subslantia cst, nostr;im in clirisio naturaiu « negando, dissolveret, stulta impictatc non sontiens uoi* « verso corpori aufcrri, quod capili dcluissct.
«

.^^fS^^ddiStr'

: ,

i iiM-jM:

S.

AURELII AUGUSTINI
HIPPONKNSIS
i:

IMSCOI»!

TUACTATLS

ADT
CAPUT PRIMUM.
tium.

JLDiEOS.
<8!-o^K3*{>l€^»>
csscnt,


;

\.

Severilalh Dei e.rewplum

non

sic aegroli
,

,

ul in

Domino

CJiristo
si

ncc la-

in excisioneJudworiou

boiiilalis vero, in

insilioneCen-

cem
sit

agnosccreiit

ncc salulcm. Itcm

iiileHigcrcul,

Judworum

cwcilas cx scripluris Yclcris Tesla|}caliis

quod infructuosc alquc
et in fines orbis terra:

inaniier cantant, dc quibus
exitil

tnenli cohvincenda.

aposlolus Paulus
,

,

doclor

pranuntialum, In omnem lerram

sonus eorum,
;

Ocnlium
«lcin fidc,

in lide el vcrilale

exhorlans

nos ul in easlal/iles

verba eorum {Psal. xviii, 5)

ad

cujus idoneus niiiiislcP effeclus csl,

sonum Apostolorum
vina esse scnlircnl.

cvigilaront, et verba eoruin di-

firmique maiicnmns, prxceploadmonel,

lerrct
:

cxemin eos

Dc

sanclis ergo Scripluiis, qiia-

plo. Vides, inquil, bonilalem et severilalcm Dei

rum
suiit

cl

apud ipsos magna Iiabelur auctoritas, sumenda
,

(juidem qui ceciderunl

,

severilalem

;

in le

aulem bonitu-

lestimonia

quorum

ct

si

nolint oblata uliliUile

lem

', «t

pcrmanscris in bonitale. IIoc dixit ulique de

saiiari,

nperla possint verilate convinci.
II.

Judyeis, qui

lanquam rami ex
fracli
suiil
,

illa

olca, qiiae in sanclis
,

CAPUT
perlinere
,

— Z. Instrumenli
ille

Veteris

libros

ad no9

ralriarcliis-tanquam in radiec fruclifcra
lidclilalcm
;

propler in-

eorumque prwcepla per nos melius impteri.
rcdargucndus esl error
,

ut

Genlium propler (idem
Scd Ho/i,
non
inqiiit

Sed primo corum
libros
qtiia

quo

insereretur oloaster

cl licrct parliccps piiigucdinis
,

putnnt ad nos idco non pcrtincrc Instrnmcnli Yetcris
,

oleae ramis naturalibus amputatis.
gloriari

jam non vctcra

,

sed nova sacramenla
,

adversum ramos

:

nam
:

si gloriaris,

lu radi-

scrvamus. Diciml enim nobis
lectio Legis et

Quid apud vos

facit

ccm vorlas, sed radix
ex
illis
,

te.

Et quoniam

salvantur aliqui
el lu

Prophelarum, cujus prxcepla servare
et

continuo subjunxil

Alioqtdn

excidcris.

non
dicit

vullis

?

eo quod carnera prsepulii noii circumci',

Sed
25).

el illi

«

non permanserint

in infidelitate, inserentur
xi
,

dimus masculiiiain

vcscimur cariiibus quas Lex nec victimis pecorunx
in

polens

est

enim Deus iterum inserere eos {Rom.
in infidelilate,
,

18-

inimundas, nec sabbala ct neomeniaseldies feslos
cariialitcr

Illi

autcm qui permanent
Domini perlincnt

ad

illani

eorum
liicr

observamus
Pascha
qua

,

scntcntiam

ubi ail
;

:

Filii

autem

sacrificainus Deo, nec

ove

et

azymis simisacramenla

rcgni fiujus ibunt in lenebras exleriores
slridor denlium. Genles
tale
,

ibi eril flelus et

celcbramus

:

ct

si

aiia vctera

autem permanenlcs
ait
:

in boniet

generali vocabulo unibras futurorum appellat
stolus {Coloss.
11
,

Apout

ad

illud

quod superios
et

Mulii ab oriente

17),

quia eu sigDificabant suo tcmrevclaia susccpimus
*.
,

occidenle venienl,
ft

recumbent

cum Abraliam et4saac
viii,
,

porQ rcvelanda

,

quae nos

facob in regno ccelorum {Malth.

12,

H). Iiaquc

remota umbra nuda eorum luce frueremnr

De qui-

iliis

Patriarcliis in radice viventibus

ct infidelis su-

bus singillatim nimis longuin est dispulare quemad-

perbia naturalium
fringitur,
et

ramorum

jusia Dei severitale con-

niodum exuendo veterem homincm
non
in exspoliatione

circumcidiiniir,
;

fidelis

humilitas oleaslri gratia divinac

corporis carnis
in

et
;

quos cibos
et exhibo-»
,

lionilalis inseritur.

vilaiit in

pecoribus, vitaraus

moribus
,

2.

Scd quando Judaeis

isla
,

dicuntur

,

Evaiigelium

mus corpora

noslra Iiostiam vivam
et

sanctam

Deo

Apostolumque conlemnunt
diunt
;

ct

quod dicimus non au-

placenlcm, cui

animasncstras

in dcsideriis sanciis

quoniam quod Icgunt, non intelligunt. Nam ulique si intcUigerent de quo pr.Tcdixcrit proplieta

pro sanguine intelligenter effundimus, et Chrisli velut
agni immaculali sanguine ab omni iniquitale

mundanec

qucm

legunt, Dedi

le in

lucem genlium,
,

ita ul sis salus
;

mur. Qui propter similitudinem carnis peccali eiiam
caprino pecore
^

mea usque

in fines terree (Isai. xlix

G)

non

sic cccci

in veteribus sacriflciis figuratur

:

ADMO.NITIO PP. BENEDICTINORUM.
Tractatus adversus JudaDOS emendatus est ad Mss. exemplaria vaticaaa Er. ac Lov..
tria, Cisterciensia

duo, victorinum unum, et

ad oditioaes Am.

Comparavimus prceterea
* In editis,

eas

omnes editiones

initio Rctr. et Confe.ss., /o>n. 1,

memoratas.

M.

Oratio adversus Judwos. In cislerciensi Ms. inscril)ilur, Sermo S. ^uguslini contra Judwos. in alio Mss. Cislerciensi et in unoe \alicanis, sermo s. Miq. de incarnatione Doniini, conlra Judwos. In vaticanis aliis duobus, Liber b. Atui. de mcarnatione Domini, contra Judwos. l.il)niin adversus Judieos appellat eiiam Beda sive Fbrus inPautum ad Roiii. 9ei *l,ad Galat. 6, ad Ephes. 2, ad Coloss. 2, et ad Hebr. 7. la rossidii Indiculo, cap. 1, notantiir Tracutus duo adversus Judseos.
• in ediiis, bonitatem Dei. Abcs» iextu Apostoli.

Z)ej,

a Mss. et a gr«eco

«

Omnes
Ita

masculinam
»

fere Mss., carne prwpulii non circvmridimm : cum qui))iis concordal Beda vulgalus. omnes Mss. et Beda scu Florus ad Coloss. 2. cdili,

ul remota umbra Jvdworum, liice frueremur. * valicaai duo.Mss., hircino pecore.

M

;

B:;
eiiiii

S.
iicgnl
iii

ALCUSTINI LPISCOPl TR .\CTATUS
(niiruiii
illo
,

ADVi:il.SlJS
in

JUD/EOS.
Ibi ei

.««l

criicis

cornibus
Iii

qui

iii

illo
iii-

carnalem

spiritualcm mulavit unciioncm.
:

de

agiKiscil maxiinaiii vicliniaiii.

reqiiiem cuin

Ecclcsia dicitur

.\stitit

regina n dexlrit tuis in vestilu

venimus, vere snbbalizanuis
1:0
,

:

cl Iiiiku novx-

ohserva'

dcaurato, circumamicta varictate. Ubi significatur lin-

viue iiovx esl
esl;
el

saiiclilic;ilio.

El Pasclia noslruin

guaruin varictas

in

omnibtis gonlibus
:

:

qti:iruni tameii
cniiii

('ijri»lus

azyma nusirum

sincerilas vcrilalis,
:

una

cl

simplcx lidcs cst intus

Omnis

pulchri-

rcrmciitum non
iii

liaboiis vcluslatis

et

si

qua
,

alia sunt,
illis

tudo fiiuc regis intrinsecus. Quain Psalmiis alloqiiilur

quibus nuiic imnioruri opus non esl
siiiit

quie

ve,

diccns

,

Audi

,

filia

,

et

vide

:

audi promissum

,

vido

leribus acliiiiibrata

signis, in

illo

liabent riiicm

coniplcttim.
patris
tiii.

Kt

oblivisccre popultim tttum et domitni

cujiis rcgiii iion crit
tcb.it

liiiis.

In illo iiiiippe oniiiia
ct Proplietas

oporsol-

Sic nova iniplentur, sic vctera comnuitanconcitpivit rex speciem ttiam. Spccicn»
,

implcri,
,

qiii

venit

Lcgcm

uon

tur. Qitottiam

vcr2

sed implere {MaliU. v, 17).
III.

quam
evncnaiil

C.\I'IJT

4.

Chiiilus

Legcm non

lccil ipse per se non invenit in te. Quomodo cnim spcciosa csses cjus oculis qnaiulo cras tuis
,

argnendo

,

sed iinplendo mutavil.
in

Mulalio V:'lcrum sailla

foe.Iala

pcccalis
i:i
'

?

Ne tamen

spcin

luain

arbiircris
ipse
,

cramcnlorum prwdicia

Psalmis. Proiiule

vclcra

poncndam
est
iie

bomine, scquitur
,

ct dicil,

Quoniam

signa rcruni non evacuavit arguendo, scd iinpknilo
niutavit
:

Dominus

Dctis tuus.

Nc forniam

scrvi spernas

ul alia essent quie nuiitiaienl vcnissc jain
illa qui\:

polenlis in(irinit;itcm cxcclsiquc lininililatem de-

Cliristuin, qiiain fiicranl
veiituruiii.

prxnunliabanl cssc

ridcas, ipse est Deits tuus. In co qiiod parvus apparcl,

Quid

sibi aulein viilt,
,

quod

sic praiiolai^-

inagnus

latct

;

in

uiiibra

inorlis sol jnsliliK;,

iii

con-

lur qiiidam psalini

qiios cl ipsi legunt el
in
'

habenl

in

luinclia crucis Doininus glori.c Quainvis cuin pcr.se-

Liitcrarum auctoritale sanctanun, ut
BCripluin
sit,

eoium
;

titulis

cutorcs neceiit

,

iiifidelcs

ncgcnt

;

ipse est
,

Dominut

Pro

iis

quiv imniulabuntur

tcxtiis
:

vcro
quia
,

Deus tuus

:

pcr

ciijus

corpus iinnuil;intur

quae anlca

corumdcin psaimoriim praalicat

Cliristiim

nisi

pcr umbras figurabantur.

corum mutatio pcr

illiini

fulura prxdicta csl
qiii

pcr
est

C.\PUT V
dicitttr.

—G

.

Tilulo

Psalmi sexagesimi ociavi

qucm

apparet implcta
,

?

ul popiilus Dci,

nimc

qui de Christi passione scriptus est, eliam mutalio prce-

popiiliis cliristianus

jam non

cogatiir obscrvare
:

quM

proplielicis

teinporibus

observabantur
;

non quia

in
ibi

Psalmus quoque scxagesimus octavus babct tilulo Pro iis qucc commulabuntitr. Et cantatur
:

damiiata, scd qiiia miitala sunl
S'gniGcnbantiir pcrircnl, sed ut

non

ul res ips:u ipiae

passio Doniini noslri Jcsu Cbrisli, transfiguranti&.
se

rerum signa

suis

qnx-

in

qtiasdam eiiam voccs nicmbrorum,
suoruni.

boc est

que tcmporibus convcnirenl.

lidcliuni

Non enim
:

ipse ulla delicia liabuit,.
dicit
,

C.\PLT
qiiarto
litiituin
(

IV.

5.

Clirislus in
iii

Psalmo quadracjesimo
psalino (inadragcsiii.o

scd
a
te

nostra

portavit

unde

Et

delicta

mea

qnarto ynvnunliatus. Dcniquc

non

sttnt

abscondila. Ibi scriptum est ct piM-nun-

nain ipse primus csl

praTcrunt

,

Pro

iis

eorum qui liujusniodi quw immulabnntur : ubi
)

liatum, quod in Evangelio legiinus faclum {Matth.
xxvii, 3i, 48):

Dedcrunt

in

escam

meam

fel,

ct in sitt
iiiii;iul:ilu

ctiam lcgilur, Canticum pro
stus oslciiditur
:

dileclo

apcrlissiinc Cliri/iliis

mea potavcrunt me
stitil

acelo.

Pcr liunc ergo

Speciosus forma prw
esscl,

Itominum.
esl,

vclcra, qua;

tilnlus

Psalmi pra)dixcrat

iitinui-

Qui cum

in

forma Dei

non rapinam arbitralus

taiida.

Qudd

Judeci legoiites et iion iiiiclligiMiles, aliexisliinant,

cste aqualii Deo. Ibi ci dicitur, Accingerc gludium

luum

quid se diccre

cum

re<|uiruiit a

nobis.

fuxla femur
riis.

:

qiiod in carne esscl liomiiiibus locutusigiii-

quoinodo accipianius auclorilalcm Lcgis
lanim, cuin sacranicnta noii

ct PniplicH)i
:

Pcr gladium qiiippc serino, pcr fcniur caro
:

obscrvcinus qiic

licalur

quia scmetipsum ejinanivit

,

formum

servi ac-

prxccpla sunt. Non obscrvamus, quia inuiala sunt
inutata suiit auicm, quia
et
iii

iipens
liliit

;

ul ille per divinilalem specioius forma prcc
,

mulanda

pra:iiuiiliata suiil

homiiium
illo

cliani

illiid

ricrct

pcr iiirirmilatcm
,

,

cum credimus,
quia

cujus revelaiionc niuiata sunt.
qu;c
ibi pra.'ccpt;i

«piod dc

alius proplieta,

Vidimus eum

et

non ha-

Non crgo obscrvamus sacranicnta
sunl,

bcbal specicm, ncque dccorem; scd vullus cjus abjccliis,
el

inlcHigiuuis qujc ibi pr;cdict;i

sunt, ct
qui
Ii;cc

deformis posilio ejus {Isai.

liii,
,

2).

Nam

in

eodcin
sit
:

lcncinus

qii;u ibi

promissa

suiit.

Isli autciii

psalino, qiiod

non lantum bomo
swculum

sed etiam Dcus
,

nobis objiciunt, adliuc amari sunt cx parciitibus suis,
qui dcdcrtint
iii

Cbristus

,

apcrtissiinc osleiidilur
in

cuin subditur

cscaiii

Doinino fd, et

adlitic
:

vctcrcs
noii

Thronus tuus, Dcut,

sccculi, virga cequitatis^
et odisti

cx accto quod

ci

potandum obtulcrunt
iii

et idco

tirga regni tui. Dilexisti juslitiam

iniquitatem

,

intclligunt, quia

eis

iinplctur

quod scqniiur, Fiat
et relribulio-

propterea unxil

te,

Deus

,

Deus tuus

oleo exsultutionis

vtensa eorum coramipsisin muscifhtlam,

prce participibus luis.
Xf<'<^» dicilur
,

Ab

unctione ipiippe, qiio gncce
:

ttem et scandalum. Ipsi enini lcllci cl acidi facti sunt,
fcllcas ct acidas csoas pani vivo ininistiando'.

Cliristtis est appcllalu.s

ipse cst

Dcus

Qno-

Itncius a

Deo, qui

cl ipsani cuin cxtcris sacraincnlis

niodo ciiim Ikic vidcant, dc quibtis
esl,

ibi

pru-dicluni

Excwcentur*

oculi eorttm, ne videanl 1 el

(luomodo

'

llic editi

adUuot verbuui, inunolutus, quod a Mss. ct
el infra,
qtti
.

Deila vuigo alicst.

immiitabunliir Al Mss. omnes ct Hoda C(iuslanlt;r lialMMil, qiur immiitnbuntur. ^ lii din)l)us Mss. 01 ad oraiii iMliiioiii» I ov., virqa direclionis : ({uani lcclioncui siMjuilur .vugusliuus, Kiijrralionc
'

l.(iiii liic

« Vox, notninits, non in omnilius codicil)US rcpcritur. bil apud LXX scd ;ti) iis abcsl, nens.
;

iu

cuuidcui

p:>a'.

IL

vcro, fcl el acctiim facti sitnt, fellcas cl acidas pani livo cpulus miiiistiando. * Kdiii, obscurentur : (\\i\ lamcii iiifra, cap. C, in coacoidiain rcUcunlcs cuiu Ms». iiabcul, LxcacciUttr.
*

sic >iis. Kdili

'

ixi
biiil rccli, ut siirsiiii:

8.

Aiousr I.\l
tir.idi-

III CiJPI
qiiis,
liiis

l-fi

cor luticiiil,

ile i|nil)us

liDc est

A|.osti)lis, ct

:ilii->

iiinTii^, qiii

cx l-.rac-

ctum

esl,

Kl

dunum eorum
diclu suiil
:

semper

iricurvu ? iNcc
onitiiliiis

dc
:i(l

iii

(ilirisliiin

Dciim
,

'

crcdidciunl, accedcnte pleKancia
pcrficitur
:

omnibiis

li:i:c

imo vero dc

nitiidinc

Gcntium

vinca

el

In

qiios pcrtinciil (|ux prcdicl:) snnt. Ail eos cnini qiii

rcmolionc vctcruin,
crainciitoriim
titiiliis

at<|iic inslilutioiic

novuruin sahit quce

vel tiinc cx
iisi|iic

illis

crcdidcrMnt in

(^lirisluin, vel
in liiicin

niiiic

cjus psalmi,

Pro

com-

crcdiint, vel deinceps
siiiit,

usque

siiculi

mulal/uiitur, iiiiplcliir.
8.

crcdiluri

isla

non pcrtincnt, nd vcruin
sutit,

Isricl

Apcrlioribus itaquc

tcstiiiujniis

cum

eis

agen-

Kcilicct, qui

videbil Domiiiiiin facic ad lacicm. Nc(fuc

diiin cst,

qux

sive coiiscnlianl, sivc disscntianl, ta-

enim omnes qui ex Israel

hihrad
sunt
;

sunt

:

ncque qui

nicn

sciili:iiil.

Ecce

dies

teuiunt,

diiit

Duminus,

ct

sunt semen Abraham,omnes
quil, vocabitur tibi
hi
fitii

filii

sed in lsaac,\ufilii

cunfirmabu super

donium Jacob testantcntum nuvuin,
quud
conslilui

temen

:

hoc

esl,

non iiqui

carnis,

nun sccundum
rum,
in die

lcstanteittuin

patribut eout

Dei, sed

fxlii

promissionis deputantur
Iii

in

semen

qua apprehcndi

manum eoruin,
Psalmonim

educerem

{Ilom.w, 6-8).Scd
civitalcs*
dicit,

pcrtincnl adsjtirilualcm Sioii cl
:

eosde

lcrra Aujypli (Jerem. xxxi, 51, 32). Ista ccrtc
iioii

Judx, idest,Ecc!esias

de quibus Aposloliis
Juda-w, quw

pra.dicta mulalio,
gciitibiis

pcr

litulos iiitclli-

Eram autem

iijnolus facie Ecclesiis

paucis signific;ilur, sed niaiiifcsto prxconiy

sunt in Christo{Gdal. i,22).Qiioniam, sicut iiicodcin

propliclica; vocis cxprimilur.

psalmo paulo posl
ct (t

poniliir,

Deus salvam

faciet

Sion,

teslamcntum
qiiod

Apcrte promissum est novum, non secunduin teslamentum
crgo

wdi/icabunlur civitales Judw. Et inhubilabunl eam,
hwreditate acquirent eam. El semen servorum ejus
et qui

faclum cst ad popiiliim, qiiando cductus cst dc

ilCgypto.
feiiil

Cum
quae

iii

iilo

velcri lcslamento pracccpla

possidebunt eam,

diliyunt

nomen

ejui, inhabita-

ista,

nos ad

novum
Judx'i

pcrtinciitcs obscrvare

bunl in ea. Sed

cum
:

iixc

audiunt Judsci, carnaliter

non cogimiir, cur non

se potius in

vetustale

accipiunt, et leriei>ani Jerusalem cogilant, quae scrvit

supcrvacanca remansisse cognoscuiit.quam nobis iiova
promissa tencnlibus; quod vetera non obscrvemiis,
objiciunt?

cuin

niiis

suis

non malrcm nostrain xternam

in

ccclis(/(/. IV, 25,2(5).

Quoniam
17)

ergo, sicut scriptum est
dies,

in C;iii-

CAI'UT VI
sinti noiii

— 7- Titulus quoque
Judwos

Psalmi septuage-

tico

canticorum, Aspiravil
31,
;

removeantur umbrw

prwnunliat niutationem. Mutationis (aciendce
apertiora. Ilcm

(Cant.

spirilualis

significatio

jam

liicescjit,

testimonia contra

psalmus se:

carnalis celebralio

jam quiescat. Deus deorum Dumiterram a
solis ortu

pliKigesimus nonus simili titulo

pr.xnotatur

Pro us

nus locutus

est, et vocavit

usqne ad

quw iininuiabuntm. In qiio psalino inter canlera scriplum cst, Rcspicedecoelo, el vide, el visila vineam istam ct perfice eam quam plantavil dextera tua; et super hilium hominis qucm confirmasti tibi. Ipsa Cbl eniin vine:i de qna dicitur : \ineam ex JSgypto transtulisti. Non cnim Glirislus aliam plantavit; sedipsam,
:

occasum

:

ulique

omnem
;

terram ad lcslamcnlum nopsalmo, Cantate Domino

vum,

cui

dicitur in

alio

canticum novum

cantale

Domino omnis

terra.

Non

,

cigo sicul anica ex montc Sina loculus est uni pnpulo,

quem

vocavit ex iHgyplo Deus

deorum

;

sed sic

locutus est,

ut vocaret tcrram a solis oriu
si

usque ad

venicndo,
lcgilur
:

in

mclius comniutavit. Sic cl

in Evangcli')

occasum. Qu;>m

Jud;cus

vcllel inlelligere loculio-

Malos maleperdct,el vincam suam

locabitaliis

agricolis [Matth. xxi, 41).

Non
est

eniin ait, Eradicabit,
locabit aliis

nem, audirct baiic vocalionem, el iii eis essel quibus in eodem psalmo dicilur, Audi, populus meus, et loc/uar
libi
,

;iliamqiie plantabit
jigricolis.

;

scd,

enmdem ipsam

Israet,

et

teslificabor tibi
s crificia

:

Deus, Deus tuus ego
le
;

Eadem naniquc

sanciorum socielale

suin.

Non

super

tua

arguam

holocausta

rivilas Dei ei congregalio filiorum promissionis,

mor-

anlem lua in conspectu meo sempcr.
doiiio tua vilulos,

Non
luis

accipiam de
hircos
:

talium dcccssione acsuccessioiie complenda, alqiic in
fine sa;culi simul

neque de gregibus

quo-

inomnibus immorlalitalein dobitam

niam mew
et

sunt oinnes bestiw silvw,

pecora in montibus
,

receplura

:

qusc alio

modo
,

in alio

psalmo per olivam

boves

;

cognovi omnia volatilia

coeli

et species
:

ugri

fructiferam significaliir
olivn (ructifcra in

ct dicit,

Ego aulem

sicut

mecum
orbis

est.

Si esuriero, non dicam
et

libi

meus

est cniin

domo
sunl

Dei, speravi in misericordia

lerrw

pleiiiludo

ejus.

JSumquid manducabo

Dei

in

wtcrnum, Etin swculum swculi {Psal. u, 10).
fracli
iiifidcles ct

carnes tauroruin, aut sanguinem hircorum potabo? lin-

Neque quia
hoc

superbi, ac pcr

mola Deo sacrificium
tuas^. El

laudis, et

redde .\ltissimo preces

iiifructuosi ranii, ul insererelur oleaster

Geniium,

invoca

me

in die Iribulalionis, el

eruam

te,

ideo periie poluil^, radix Palriarcharum el Propheta-

et gloriftcabis

me. Cerle et hic sacrificiorum vetcrum
Illa

rum. Quia
sed per

etsi (uerit,

inquit Isaias, numerus filiorum
fienl

aperta mulalio esl.

ciiim Deus

acceplurum scnon
iiidi-

hraelsicutarenamaris,reliquiw salvw

(7sai.x,22):
hominis,

fore prjcdixil, culloribus suis sacrificium laudis
xil
:

eum

de quo dicilur,
libi
;

el

super

EiUum

et lioc noii

quod a

noliis

lanqiiam iiidgens cxpc"

quem
quem

confirmusti

et

dc quo repctilur, Fiat manus
ei

t;itlaudem, sed ut in ea nobis .consiilat ad salulcm.

lua super virum dexterw tuw,
confirmasti
tibi.

super Filium hominis,
te.

Nam eumdem psalmum

ita

conclubit

:

Sacrificium

Et non discedimus a

Per hunc
rclisis, in

F.(ii\.'\,

filium hominis, id cst

Ghristum Jesum,

et

dc suis

in christum Dominum. velus codex Cislercienchristum Domini. Alii ilerique Mfs., in christum
cditi, vola tua.
tiias
:

Deum.
*

Habebanl

Scd velcres codices omiics
AuyiisUnus i|se,
tt\

Editi,

adversum
,

israel.

Corrigeuduin arbilramur, ad
,

hal>ent, preces
swt.

el sic

lCnarr.

iii

verum
*

israel.
ct

eumdeni psalmuin
civUatem.

49.

Gratce esl

ud LXX

,

tas

eixhus

Edili

Melius Mss.

ct

cicitales.

;

57
l::udii glorificabit nie
:

TRACTATIIS ADVtRSUS JUD.F.OS.
et ibi vin

»8

cst,

xtbi

ostcndiim

illi

cs«c Clirislnm Domiiiiiim scciindum carncm, qni sigiiilic::lns

$alutare Dei {Psal.
iiisi

xu\).

Uui^l vero esl saliilaic !Vi.
;

csl vocabulo moiilis p;irali supcr c.icuiiie»

Filius Dei, Salvalor niimili

liies

Filius

r.\ liio

nioiiiium,
liaiiscciidit

quod oinnes
:

cclsitiidines

'

cjus cclsiliulo
ill.is
iii

Palre, lioc esl

lumen cx

iiimine,

cujns advcnlns icnlti liicilur,

aut iiogemtis Apostoloscl
resiii

F.cclosi:»s
eiiiii

vclavil lestameiilum iiDvuni? Uiuio cliam

Jud.o:c
tiniio

,

qu;c post Clirisli
,

rcclionoin
J;\i olt

coii:

Canlale Doniino canticuni novuin
oinuis terra. Cantnle
Blatiin

;

canlatc

Doniiiio,

crcdidcrniit

ad doiiiuin

pcrtincio

anl

Domino,

bcncdicite

nomen

ejus

vero alius iiitclligcndus
ipso
(|uaiii

sit spiriliialitor
;

Jacoh,

quam
,

evangelizandiis ipsc monslralur, aiqucadJilnr,

popiilus

cliristi.inus

<{ui ciiiii sit

miiior iiatu

Ucnc

iiunttalc dicin

ex dic salulare ejus

(

Psal. xcv

I ,

popnlns Jiida.-orum,
ct subd;t
iii
:

taincii

cnin crcscendo suiliis

i). l|)so igilur sacortlos cl

viciima sacrilicium lauilis
iribucnsiniiulgenliam,
el

perat *,
fralribus

ut implcatnr

qnod dc diinbus
,

iniplcvil,

maloruni opcrum

figura
x.vv
,

prxdiclnni cst

ICt

niajor serviet

bciie

operandi

largiciis graliam.

Ad

lioc eiiiin

Doini-

minori {(Jen.

25).

Sion aiitem el Jerusalcm
,

no sacrilicinm

laudis ab ejus culloribus immolalur,

quamvis
cx

spiritualitcr intolligatur Ecclcsia

magis

ta-

ut qui glorialur, in

Domino
5).

gtorictur

(I

Cor.

i,

31).
se

inon advcrsus islos idoncum tcslimonium csl,qui.i
isto

CAPLT
non

VII.

Judai

propliclias

quasdam pro

loco,

ubi Chrislum crucilixcrunt

,

et lox cl
qiiai

rccte interprclantes.

Qnw
Sed
:

magis in
lioc Jiid;ci
;

Judwos quacuni andiunt,

vcrbuin Domini processil ad Gcnics. Lcx eniin
illis

drant Proplietaruin voces.

pcr Moysen data cst, de qua snpeibius cxlollun,

erccta cervicc respondenl

Nos sunius
csl.

de nobis

lioc

lur

et de

qua mclius convincnnlur
,

,

noii intolligitur
Siiia.

dictuin cst, iiobis licc dicium
l«racl

Nos

ciiim suiiius

prodisse do Sion cl Jorus;ilom

scd do monlo
,

populus Dci

:

iios

iii

vcrbis loquar

diccntis agiioscitibi,

Ad

tcrram quippe promissionis
,

ubi csl Sioii ', qu;c

niiis, .Audi,

populus meus,

et

Israel, et tcsli-

appcllalur eliam Jcrusalem CHin ipsa Lcgc venerunl
acccpcriinl
*.
:

post qnadraginta niiiios
ibi
,

ficabor tibi.

Quid sumus ad
dc

isla dicturi ?

Novimus
El
cl

non autom

cam
cl

vcl inde
fidci
,

(piidcin Israel spiriluaiem,

i|uo dicil Aposlolns,
illos
:

Evangoliiim vcro
,

Clirisli

Lcx

(jnicunique

hanc regulam sequunlur, pax supci
Dei {Galat.
vi,

quiid ccrliim est

iiidc proccssit. Sicul cliaiii ipso

Do-

viiscricordia, et tupcr Israel

i6)

isliim

miiius
suis
,

,

posteaquain

rcsurrcxit

,

loqiiens

discipiilis

autem
dicil,

Israci

scimus esse
Isracl

carnalcm, de quu idem
(l

ct

o^ondoiis prxdicta divinorum eloipiiorum in
:

Vidcte

sccundum carncm

Cor. x, \S).

se cssc complota
et
sic

Quoniam
in

sic scripluni est
,

,

iiiqiiil

,

Scd

isia isti

non capiunt,

et eo sc ipsos cariKilcs cssc
qiiasi

oporluit
,

Clirislnm pati

ct resurgerc a morluis
cjits

convincunl. Quos paululum
libcl
:

prxscnles alloqni
perlinclis, queni
?

die teriio

el

prcedicari

nomine

pcenilentiam et
,

llane vos ad

eum populum
solis ortu
iii

rcniissionem pcccatornm per

omnes genles

incipienlibus

rocavil

Dcus dcorum a

usquc ad occasum

ab Jerusalem {Luc. xxiv, 46, 47). Ecco qiiod propl;ctavit Is;iias dicens
:

Nuniic
lali

vos ex ^flgypto

lcnam
in

Clianaan irinsuscpie
ct

Ex

Sion enim lex prodiel
llii

,

et

estis?

non

illuc

vocati a

solis orlu

ad
iii

verbum Domiiii ex JerusaUm.

occasum, sed inde dispcrsi
occasuni.

solis

orlum

enim veniens desupor sccundum Domini pronnssioncm Spiritiis san,

Nonne vos ad
'•

ejus inimicos polius pcrliiic-

cliis

cos quos iiinc nna doinus contincbat

,

iinplcvit,
1-6)
:

tis, qui dicit in psalmo, Deus nieus demonslravit milii

cl ct

loqni linguis (Miinium
iiido

gcntium

fecil {.\ct. ii,
iii

in inimicis nieis

,

ne occidcris eos
disperge
noii

,

ne quando obtiiitua {Psul.
,

cxioruiit

pra^dicarc Evangcliiini
illa
,

noliliam

tcanlur legis tuce
I.VIII
,

:

illos in virtule

omiiicm gcnlium. Sicut enim Lcx

qua; proccssit
coK-bi-aliiin

12)

?

Unde

obiivisccnles !c£cm Dei
,

scd
,

de

nioiile

Sina

,

quinqnagcsimo dic post
cst
ila

camdem

circumfcrentcs
,

Gcntibns ad tcstimonium

Pascha conscripla
Spirilus sanclus
cl
:

digilo Doi
isl;i
,

,

qiio

significatur

vubis ad 0|iprobriuin
btralis, qiii

iiescicntes

eam popnio
us(]iic

iiiiiii-

Lox

(iiiic

proccssit dc Sion
,

vocatus cst a solis oriu

ad occasum.

Jernsalem

,

non

in labulis lapidois

scd in tabnlis

An
jore
iioii

vero negabilis? el ea
,

qux
,

taiiia

aucloiilate pro:,

cordis sanctorum Evangelislarnm scripta est per Spililiiin

dicla

lanla

manileslalionc coniplcta suiit

aut

iiia-

sanclum

,

quinquagosimo dic post vcriim Pa;

accilalc non intucmini
falcmiiii
?

anl inirabili impnlcniia
illud
:

sclia

passioiiis ct resnrroclionis Doniini Chiisli
(jui

([iio

Qiiid

crgo ad

responsnri cslis

,

dioSpirilussanctus csi missus,
missus.
10. Iie nunc, o Israclilx

fucrat

'

aiilc |iro-

«piod

Isaias

proplicla proclamal

Erit in uovissimis
,

tcmporibus munifestus mons dvnius Domini
in

paratus
;

sccundum carnem
V<;»//c,

,

noii

cacumine monlium

,

ct

exallabilur supcr coUes
geiiles
,

et

sccundum

S|)irilum

;

ite
:

nunc,

ct adliuc contradicilc
,

veuient

ad eum universa:
in

et

diccnl

:

Veiiilr

apcrlissimm vcritati

ct cuni aiidilis
,

ascenda;
,

ascendamus
eob
in
,

monlcm Domini,

el in

domum
,

Dei Ja-

mus
cilc
,

in

monlem Domini
;

et in

doinuin Dci Jacob
iii

di-

el
;

annuntiabit nobis viam salutis

et

ingredicinur
Doiniiii

Nos sumus

ul cxci odciidalis

monlcm

uLi

eam

ex Sion enim lex prodiet
et

,

ct

verbum

ex Jerusiilem {Isai. ii,2

3)

?

An

ct hic dictiiri c-Iis,
ct

Nos sunius
el

;

quoniam

audislis

domuin Jacob

Sion

Jcrusalem? Quasi nos negemus de semine Jacob
'

rdiii ccl.silndiiies rorum ejiis ceUiludo tramcendit vojom, corniii,v\\ unximiis niirl(ji-iiaio (:i.->lorcionsiiini Mss. * Naliiaiii diio M^s , Uunen ruin Iraiuremlil, snperKl.
'

,

*

Nonioii, iiion

,

Lic in

oililis Oinissuiii,

rosliluilur

i^x

r:ss.

Mss., ncc aiitcr lcgil Augiislinus, F.narr. in hiinc p-utmuni 5.S. ai cdili fcPflianl, deiiumtia luilii iiiicr iiiiinilos meos. F.t infia, dispcgc illos in vcrilatc lua.
lla

*

omnos

iiidr
»

cfidiccs Mss. oiuillunt, rwn autein ibi cain, rcl acccperunl. l\\\'.\, qin fidcliler fnerat. Abcst, fidcliler, aMss.

/

'

,

,

,,

59

S.

AlKiUSTINI l'PISCOM
pliiianiin
DoiiiiiiiLs
t(il):i

PO
j^olc^lis

Miiiisditdllisa f.icic |)cjns pcnlalis fioiilorn. ^i \(;ic

iio;i

niir<Trc

,

qucinadniodnm
,

illi

ccrc

,

Nos
'

siiiiins

;

il)i

ii'ic dii ili;, nl)i iimiili'*

,

Ab

iiii-

inipcravit, excl:iin:ii viliciiniilifr
(7«'ii. i.viii
,

cl sicnl
iii-

qnilitlibus

])opuli iiid

duc(us

e$l uil
,

mor/e/» (/««/• ii"
iii

,

cxallat voccni «uani
,

1), vosqne

8).

I)c Clni-.lo cniin dicluiu csl

(incin vos
;

paicno\is ad

crcpal

diccns
iii

:

l'A

nunc

lu

,

damus

Jitcob ,renite
iii
[i:i

lil)ns

vcslris duxislis ad inorl(;in

(|ni
,

siciil

ambnlemus

tuce Domini. Orcidislis Chrislnni

iiiiinolaiidnin

duclus csl

,

nl Pasdia

(|iiod ii(;S(ienlcs
*.

rciaibns vcslris. Tamdiii noii crcdidislis, ct conlradi
xistis
:

tclcbralis

,

ncscicnlcs sacvicndo iin|ilcrcli»
,

Bi vcrc

6cd nonduin
;

[)crislis

,

quia

nondum dc cor
pOBnilendi
,

Yullis diccrc

Nos 8unius

;

luiic dicilc
,

,

qnando audieornm oppiUt
,

pore cxistis
iiiiiic

ct

nunc habctis
qnidcm
sniil dics

B[iatiiiin

(;l

lis, liicrassa cor populi liujus
*l oculos

el (lures

vcnilc. Oliin

dcbui->lis, bcd et nuiic vc,

eoruin (jrava (Id.

vi

,

10). Tniic dicilc

Nos^

nilc
iiiiis

:

nondiim

liiiiti

cui

noiidum

vciiit iiili-

suiniis

;

qiiaiido amiilis, Tota die expaudi uutnHs nu-as

dics.

Aut
,

^i

vos l:inrpinm domiiin Jjcob pKjplieiii

ad populuin non
2). Tuiic dicile,

crcdentein,

el
;

contr(tdiccntein (Id. i.xv,

iam

gectilos

jnm

Ince Doniini creditis anibulare

,

Nos suinns
24).
,

(|nando audilis
,

,

E.xc(e-

domum
qiic

Isracl i|uam dimisitoslendile. et

Nos

cnirn nlios-

cculur ocuti coruin ne vidcanl
iiicurva

et

dorsa euruin seinpir

monstramns,
,

qnos ex

illa

doino voc^mdi) dis-

(Psal.

lxyiii

,

Iii

liis

aUine
;

linjiisiiKidi
siiie ulla

crcvcrit

et

quos

illic

rcmaiicnlcs dimiscril. Voc;ivit

propliciicis vocibus dicitc

Nos sumiis

uhi

cnim inde non soluni A|OSloIos, sed cliam postClui6li

dubiiaiioiie

vos cslis

:

sed sic ca'ci csiis, ul essc
iibi cslis.

rcsiirrectioncm populum
:

ma^num

;

und/; siqierins
etiaiii

vos dicalis ubi iion csiis, cl non vos agnoscalis

CAPUT
clurus snin

Vlll.

jam diximns
iion

dimisit aiilcm illos, quos
;

vos

11.

Judworuin a Dco dimissio per
in Ikcc inanifcsliora f|u;c di-

crcdciido imilamini
in

ct vos i[)Sos

,

qni cos imi.si

Isaiain privnunliata.
,

Sed

tando

cadcm

pcrnicic deinoramini. Aut

vos esiis
c:iiin

paulispcr allcndilc. Ccrle curn audilis in
dicilis,
dicilis
, ,

qnos inde vocavit, uhi snnlqiios diniisit?Non
poteslis diccre,

Lono Israel , bono Jacob,
cst
et Isracl

Nos sumus;

el

cum

audiiis in
a vobis

qnod nescio quain
:

aliani gciitcm di-

Nos sumiis. Kt cnin
,

miseril

causa rcquiritur
,

Quoniam Jacob ipse cx quo palriarclia propagali sumus
respondclis

$uam

,

cum Propbca clamct domum Israel. Ecce qnod
;

Diiniiil eniin

ptebcm

eslis, no;i ([iiod \os
,

esse jactatis. Dimisil cniin et vineam
ciavil ul facercl
vit

dc qna exspe;

uiidc inerito palris noslri appellaiione ccnscmur. Noii

uvas

,

fccil autcin

spinas

et

mnnda-

crgo
lia

vos allo ct gravi sonino dorinieiilcs,
capilis

ad spiritua-

nubibus suis ne pluereiit supcr eam inibrcm. SeJ
dicit
:

qnx non

excitamus
sint

;

neqne nuiic quomodo
vocabuia, vobis in

cliam inde eos vocavit, qnihus
nie el vineani

Judicate inter
el
,

spiriiualilcr accipienda
andilii

ista

meam
?

(Id. v, 2-6).

et \isu

spirituali

surdis ct c;ccis persuadere

nus

ait

:

Si ego in Beetzebub

ejicio

De quibus dwmonia

Domive-

filii

conainnr.

Nempc

sicut

vos falcmini
,

,

cl leclio libri

stri in

quo ejiciunl

Ideo ipsi judices erunt
:

vestri
,

(Matth.
\i\(\\i\i

Geneseos manifesle dcclarat

unns liomo erat Jacob

XII, 27).

Quihus hoc promittens
sedes
,

S edebitis

cl Isiael {Gen. xxxii, 28); el unde gloriamini, ipsa
est

super

duodcciin

,

judicantes

duodecim

Iribus

doinus Jaoob, quoc donius csl Israel. Quid ergo

Israel (Id.

xix

28). Sedebit itaque

domus Jacob
,

Cil,

quod idcm

ipse prophcla
in

,

cum

pracnunliasset
,

quac in luce Domini vocala ambulavil
niuni Israel
,

jndicarc do-

ninnlem futurum paratum

cacuminc monlium
;

ad

hoc

esl

,

plebem

ijisins qn;ini dimisil.

qnem

venlura) essent uiiivers;i; gentcs
,

quia non de

Qdomodo

cniin

juxla

cumdcm
,
,

prophct;ini
liic facltis est
,

,

Lapis
caput

inontc Sina uni gcnli

sed de Sion el Jerusalcm lex et

quem reprobaverunt
anguli (Isai xxviii
,

adificanles

in

vcrbuin Domini proccssurum essct omnibnsgcnlibus;

IQ

et

Psal. cxvii

22)

;

nisi

qnod
icles

quod manifeslissime
iinpleluin
:

in

Qiristo ct Christianis videmus
,

cx ciicumcisione et prxpulio populi lanquam pai

paulo post dicit
,

El nunc tu
^

,

doinus Ja-

de divcrso veiiienles,
p:icis

in
?

angulo sibimet lanqnain in

cob

,

venile

ambulemus
ut soletis
,

in luce

Domini

2

Hic profe-

osculo copulanlur
,

Undc

dicit Aiiostolus

:

Ipse
ii

Clo dicctis
tur
,

,

Nos sumus; sed quod sequi-

est

enim pax nostra

qiti fecit

titraque

unum

(Eplies.

paulisper alteiidito, ut

cum

dixcritis

quod

vullis,

14).

Qni ergo ex doino Jacob sivc Israel vocantcm
,

cliam quod

iion viiliis aiulialis.

N:im Piopliela con-

scculi siinl
in

i[)si

smit lapidi aiigulari colixrciilcs
:

,

ei
,

jungit et dicit, Israel (Isni.
ii
,

Dimisit enim plebein suain, doinum

Domini luce ambulantes

quos vcro
,

ibi diinisil

5

,

6).

Ilic dicite

,

Nos sumus

;

hic
,

i[)si

sunt ruinam aedificantes

et angularein

iapidem

vos agnoscite, el nobis quia
ignoscite. Si

ista

commcinoravimus

reprobanles.

emm
;

libcnler andiiis. ad veslrum dicun-

C.VPUT

IX.

12. Dimissio Judceorunt clarius pvecubiiiite

lur alloquium

si

vero indignanlcrauditis, ad vcslruin
,

dicta pcr Malacliiam. Sacri/icium Cliristianorum
in terra elin coslo tica

dicunlur opprobriiim. Dicanlur tamcn oportet
volcntibns
,

sive

offertur.Vosircmo

si

haec vcrba pro[the-

sive noleniibus vobis. Ecce, non ego, scd
lcgilis
,

secundnm cor vestrum inalium sonsum detorqueic
inqnam, verha
sic viiliisaccipere, ut

prophcla

qnem

per qiiein

Doum loculum

iion

conamini, o Jud;Ei, conlra salutera veslram rcsisienios
Filio Dei; si h;Tcc,

polcstis ncgarc,

qucm de

auctoritaie divinarum Scri-

cadem
inuiuilutem. At Mss., r?spondel grcpco LXX.
*

sit
;

plebs el

domusJacob

vel Israel, etvoc;ila ci

Edili,
Ita

ob

Ab

iniqiiitalibus

:

(luod

dimissa

non

in aliis vocala, in aliis dimissa,

sed nni

-

yss. Alediii, nescimlcs hi pccudc cckbratis. noti% p.?r chrhlmn, qni cU (piiis Dci, consccravelur, >w.n uicli.i rtoslritm immolalus eslcliriUiis. » sjc plurcs Mss. juxla L\x. Ai cditi, in luccm.

versa proplerea vocala, ut ambularet in luce Doinini;

quoniam propterea
in luce

crat dimissa,

quod non

aml)ulal).il

Domini

;

aut ccrlc sic in aliis vocala, in aliis

,

: ;

61
dimissn, ul
:\d

TRACTATljb .VOVEr.SUS JUD.tOS.
niilla facla

61
iu gentihus, ?

scparalioiie mcnsac Domiiiic*,
',

mundum
dirit

:

quoniam magnum nomen meiim

Clirisli sacrincium pcrlinenic

sub cisJcm velcriii

Dominiis omnipotcns. Quid ad b;ic respoiiJelis

biis

sacramcnlis esseiit ulriqnc

,

ct

sciiicel

qiii

in

Apcrile oculos landcm aliquaiulo, il videle, ab orie^itc sole usqiie in

luce Domini ambulanlcs cjus pracepta scrvaruiil, ct
ii

occidenlem, non
,

iii

uno, sieut vobiti

qui jnstitiam respuentes ab co deseri merucruiit
bi'C ergo
sic intelligere vullis
,

:

fucral conslitulum

&cd in omni luco offorri sacrifi;

si

quid ditturi eslis
,

,

ciuin Cbrislianorum pr.xdixit,
sua;
:

non

cuilibel deo, scd ci qui isla
ct
alibi dicil

ctquomodo abum propbclam
clamantem,
^'011 est
et

inlcilecturi

qui vobis

Dco

Isracl.

Unde

Ecilcsias
/crrrtJ

oinnino banc ampulat voccm, tanta maniresiaiionc
mihi voluntasin vobis, didt Donii-

Et qui eruit te, ipse Deus Isrucl^ universic
iii

vocabitur (Isai. Liv, 5). Scrulamini Scripliiras,

qni-

tim omnipotens,
vettris.

sacrificium non acciyiam de nianibus
in occidentem
;

bus

|iutalis

vos liabcre vilam aMcrnam [Joan. v, 39).
si

Quia ab orienle sole usque

nomen

El profecto baberelis,
tis
,

Cbristum

in eis intelligcro:

meum

clarum factum

est in genlibus
,

el in

omni

loco sa:

et tcnorelis.

Sed pcrscrulamiiii cas
Iioc sacrilicio

ips;u lc>ti-

crificiiim o/ferlur

nomini meo

sacri/icium

miindum

moniiim perbibenl de
fcrliir

inundo, qiiod of-

qnoniam magnum nomen meum
nns omnipotens{Malach.
i,

in genlibus, dicit

Domi-

Dco

Isracl; noii

ab una gcnlc vcslia, dc ciijus
;

10, II). Qiia

landcm voce
amplius

manibus non

sc

accepiurum pr;cdi\il
Vettilc,
iii

scd ab oiiiniin

tintic reruni cvidcnli;c reclamalis ? Qiiid vos

bus genlibus, qiuc diciint,
tein

ascendamus

monoinni

nimis

iiiipiidciilcr cxloUilis, ut

graviorc ruiiia iniscra-

Domiiii {Isai.

11,

3).

Nec

uiio loco, sicul vobis
;

bilius pcreatis? A'o« est mihi volunlas in vobis, dicit

prajceplum cral in lerrena Jerusaloni
loco, nsquc
diiiein
iii

scd

iii

non quictiinquc, sed Dominus omnipolcns. Quid lanlum de Abralix semine gloriamini, qui ubicumque
auditis Jacob aul Israel, aut
Israel,

ipsam Jerusalcm
,

'.

Ncc

seciindiiin or-

Aaron

sed sccuiidum ordincm Melcbiscdec.
,

domum

Jacob vcl

domum

Cbrislo enim dictum cst

el

de Clirislo
ct

laiito

anle

cum
,

aliqua laude dici, coniendilis boc noii ponisi
est

Iircdictiim csl, Jiiravil Dominus,

non pitnilcbilcuin,
Mclcliinisi,

tiiisse dici

do vobis?

cum

Doiniiius omiiipotcns
et sacrificitim

Tu

es

sacerdos

iii

wlcrnum secundiim ordiiiem

dicat,

Son

mihi voluntas in vobis,
vestris.

non

sedec {Vsal. cix, 4). Quid esl, Juravit
iiicoi-.cussa veriiatc
bit

Dominus;

accipiam de manibus
leslis,

Ccrtc bic negare non posacrificiuin

firmavil? cl quid cst, non pwiiite-

non soluni illum non accipcrc
illi

de

eum,

nisi,

hoc snccrJoiium milla omiiino rationc
sioiil lioiiiiiie n, lioenilcl

nianibus veslris, scd nec vos
slris.

olTcrre maiiibus ve-

muLibit? Neqiic cniin

Donm

:

Locus enim unusestlcgc Dominiconstituius, ubi

scJ Dci dicilur paMiitciilia, qiiainvis ab
rci cujiisquc

illo

insliluLr,

maiiibus vestris sacrificia jussil oficrri, pra-lcr
lociiin

quem

mutalio, quaj crcdebatur csse mansiira.

omiiino proliibuil. Ilunc crgo locum quoniam

Proiiulc cuni dicit,
in

Non

pxnilcbit eum,

Tu

es sacerdi/S
;

pro vc>lris meriiis aniisisiis, eliain saerilieium quod ibi tpnlum liccbat olTcrri in locis ofiTerre aliis iion
,

whrnum secundum

ordincm
,

Mclchisedcc

s:ilis

oslcndit eiim poeniluissc
luissc

lioccst,

eum mutarc vo-

audelis.

Ecceomnino implelum cslquod
non accipiam de manibus

ait Proplici;i,

saccrdotium quod constiluerat secundiim orJi:

Et

sacrificiiim

vestris.

Nam

si

nom Aaroa

sicut

de ntroque vidcmus implclum.
j;im niillum est in aliqiio
iii

in lcrrena

Jerusalem manerel v6bis lemplum

cl al-

Nam

el

Aaron saccrdoiium
Cliristi

lare, pos^elis diccre in eis

boc csse compleluin, quo-

lcmplo, ct
in coclo.

saccrdoliuni

xlenium pcrscverat

rum iiiiquorum
v.ibis

inlcr vos conslitutorum sacrificia

Doin

ininus iion accopial; aliorum vcro
accc|.|;ire

cx vobis alque

14.
ta,

sacrificia

,

qui Dei pncccpta ciisio-

Ad hanc ergo lucem Domini vocal vos Propijccum dicit, Et nunc lu, domus Jacob, veiiite. ambnin luce
;

diunl. Iloc
vestriini

non

csi cur possil dici, ubi nuilus omiiino

lemus

Domini. Tu, domns Jacob, qiiam vooavit
Tu, qiiam dimisit. Diinisit eniin plcbem
Israel. (Isai,
11
,

secundum Legein, qucc de moiiic Sina processit, manibus suis sacrificium possit olTcrcst,

qui

cl elcgil

noii

sunm,

domum

5, G). Qiiicuinqne inde
,

rc.

Neqnehot

ita

pncdiclum

et

implcium

esl, ul
,

vos

veiiire viiltis,
illa

ad lianc periincbiiis
quniii diniisit.

qiiam vocavit
in

proihclica

senlenlia

rcspondere
,

pcrn.iltal

Quia

carebilis,

Lux quippe Domini,
dc
qiia
sis snlus

manibus non oDerimus carncm
offcrimus laiidem
,

scJ cordc ct oro
in

qiia ambiilaiil
dicil,

gcntcs

,

illa

cst

idcm piopliela

secundum

illud

Psalnio

:

Jm-

Dedi

te in

Inccm genlium, ut

mea usque
esl, nisi
?

mola Dco tacrificium laudis {Psal. xlix, 14). Liiam
biiic conlradicit vobis,

in

ftncs terrce

{1d. xi.ix, 6). Cui

hoc diclum

qui dicit,

Non

est

mihi volun-

Clirislo? dc qiio
csi isin Iiix
iii

implelum

csl, nisi

dc Cliristo

Nort

las in vobis.

vobis,(le

(iiiibiis

idenlidem diclum cst
;

13. Deinde nc exisiimelis, non olTcrenlibus vobis,

Dcdit ilUs Detis spirilum coiupunclionis
videanl
;

oculos, ut

non

ncc

illo

accipiente de manibus vesliis
offerri
;

,

Deo
cgel,

sacrifi(|iii

et

aures, ul non audiaut

,

usque in hodiernum
iii

cium non
saciificio

qiio

quidem

ille
:

non

bosinc

dicm
idco
iii

(lioin. xi, 8).
iiiinia

Noncsl, inqiiam,

vobis li;rclux

.

norum noitrorum
non
est,

nullius

indigel
iili
,

tamcii

qiii;i

csciUitc lapidcm ropiobatis, qui facliis csl
cl illuiiiinami;

qnod non

sed nobis ulih; csl,

cnput anguli. Ergo, Accedile ad euin,

adjungit el dicil, Quia ab orienle sole usque in occiden-

ni (Psal. XXXIII, G).

Quid

est, Accedite
;

nisi.credite
ille sit

?

tnn nomen

meum

clnrum

est

faclum in genlibus

;

et in

Qiio
pis

cnim

CJtis, ut

ad euin acccdatis
dicil,

cum

la-

omni

loco sacrificiunt offertur nomini
^"^'1'

meo, sacri/icium
,v.-.

dc qiio Danicl propheia
.A|

quod cresccndo

tani

nlJi^M^' itncnlcs siib

aidcm

"''"• /^'""''""«- Forlc legcndum,
veicribiis, clc.

'

uJ

no(l;ini,
111

aJ iiobr. 7, vsqiie

m

tpsa Jcrtisalem

:

id vb'., eliaiii

q ba

Jeiusaleiii, ia etclo.

«3
inagmis moiis
ciciii
ciiiil,
f:icliis sil
ii,
,

ADMOMTIO
til

IN OI'USCl I.CM

SUnSKQtrNS.
:iii'li;iiit

fj^
i:i

iniiilcnl
r.i

ijnivi;rsa n ri-

(lijjiiNnlcr

Jiid

,

nos Inmcn uhi pos»iiiiiut,

lcirx [Uan.
Yciiile,

35)? Sic eiiim
in

griilcs

(|ii;i;

lii-

(imi (•oriim dilcclioiK; prciliccimis. N(iC supcrlK! glo-/
ri(;iiiur ^nlvcrsiis raiiios
ciijiis

ascendamm

monlcni Doniini,

iMis(|ii;iin

fraclos

;

s(;(l

poliiis

cogitcmiU
<|iia

lerrarum pcrgere
ibi

ct pcrvcnirc conlciiduiil. Llji siinl,

gralin, cl (|uatila miscricordin, el in
;

radicc'

asccndunl

:

qiiia in oiiini

loro sacrificiiim ofrcrliir

inscrli sumiis

nt

non

alla sapientcs,

6cd

liimiililjus

Kccmidiim

ordinom

I\Ic!(:liiscd(;c.

Et

siciit

nlius

cofisciilicntcs

{nndnmt

Florui, ad lloin.
,

xi),

non

cis

proplicl-i dicil, l'^xtLrininal

Deiis onines deos (jenliuin

cuni

pricsiimplioiic

iiisullaiido
ii,

scd ciim

Ircmon;

terrw,

ct

adomnt

euni musquisiiue de loco tuo (So-

cxsnltando dicamns (Psul.
in luce

II), Venile,ambuleniu»
cjiis in

phon.

u, il). Ciim

crgo

voljis

dicilur

,

Accedite ad

Donmi, quoniam marjnum nomen
cnim
aiidicrint
:

gcnintcr

eum

:

non

voliis dicitur,

Navcs aul jnmciila prcpat;iiii

J/tKj. Si

ct oljaudicrinl

,

cnint
et

ralo, el veslris viclimis oncratc, ct dc

loni;iii(|uo

cos (|uil)iiS(lictimicst
ui (llom. \\)\ et

Accedilead eum,

illuminnmi'
^\ miiii •

pcrgilc ad locum ubi Dciis sacrificia vcstryc dcvolioiiis

vullus vcslri

non crubcscent.

acceptel

;

sed

,

Acccditc ad
ad

bus

pracdiealiir, acccdilc

cum eum

(jui
(jui

iii

veslris auri-

lcm audiunt
tcr eos

et

non obaudiunt, vidcnt
:

ct invidcnt,

antc oculo3 vc:

sunt dc quiijus dictum csl

Peccator vid^bii,

stros glorificalur.

Ambtilaiido

non laborabilis

ibi

ctirascetur;dentibussuisfrcndct,ettabescet(Psal.c\t,
10). Etjo auleni, dicit Ecclcsia Clirislo,i'e/((( oliva fiU'

enim
ad

acccdilis, ubi creditis.

CAPUT
fidein.
F.dili,

X.

— 15.

Qua

charilale invitandi
',

Judwi

ctifcra in donio

Domini, speravi

in misericordia

Dei in

IIxc, cliarissimi
frntres cliarissiini.

sivc gralanler, sive in-

wlcrnum,

et in

swculum

sa;culi (Psal.

u, lOj.
iii

Abest, fratres, a Mss. ncc
hui

voces, pa<)(?s c/if/rissi»H, prEClcr
nKJuibiis.

quam

supposilitiis ser-

aiud Augustiiiuin

farile occurruiit juiiclic siraul

duae

e
SEQUUNTUR

OPEllA
llis

ADVERSUS MANlCIIiEOS

,

Q\5M AUGUSTINUS TEMPORE PRESBYTERII AC EPISCOPATDS SUI CONSCRIPSIT.
eiiam subjicilur index alioium Oiiusculortim, quibus in cosdem ha;relicos ante suum \ rcshyieratum ex profcsso egit, necnon caeterorum iu (luibus ipsos obitcr quocumque lempore reprcbeuiJit.

J^DMOf^ITIO
IN

OPUSCULUM SUBSEQUENS.
primum eorum quos edidit tompore sui prcsbyleraliis. qiiod jam alias demonslravimus in sccundi
;

Libriim de Ulililale credcndi rccenset Augustiinis

Ilanc vcro digiiilatem llippoiic siisccpit sub inilium anni 591

lomi praefatione, ad Augustini episloias 8, 9, etc.

Opus

llonorati causa scripsii, nt a
libri

Manicbaorumeiroreamicum revocarct.qticm olim
et apertiim fierel

in

corum

laqiicos ipsc

conjecerat, siculi sub

cxordium confilelur. Deceplus fuerat Ilonoralus speciosis
iiisi

illis

M:inicli:coruin pol:

licitaliouibus, qiiibus se niliil

quod raiione evidens

,

docluros promiltebaiil

inidcbat-

que

ille in

catbolica? Ecclesia; disciplina,

quod fides hominibtis imperaretur, nec

verum

eis ratioiie

demonroli-

slrarcliir.

Cum

igitur falsa veritatis specie illusus,

non tcniporalis commoili
;

gi-atia

inducius adlixrercl enori,

sicque raagis deceplus ab ba^rclicis, qiiam hirrelicus essel

spcravii Atignsliiius forc ut illiim ad
in

vcram

gionem adduceret,

si

modo

oslendcrcl

,

Maniclixos sacrilege ac lemere

eos iiivtbi, qui
iiilueri

c;ilbolic;jc fidci

au-

clorilalem sequcnles, anlequam iliud verum, quod ptira menle conspicilur,

queanl, credendo pr.xmu-

niuntur, ct illuminaturo prvparantur Dco. Id autcni sic prsestal lioc in opere, ut Yeteris quoque Testameiili,

cujus

illi

maxime

repreliensione coinmovcbanl iiuperitos, pairocinium suscipiat.
si

Augustini labori studioque oplatus erga Honoratiim respondit evcnlus;
qtii

lamen
illi

is est,

ul Rivius arbitratur,

ab urbe Carlhagine scribebat ad Augusiinum circa annum 412, ct varias
,

quaestioncs enodandas proqu.ne

poiiebat.

Quamvis cnim Ilonoralus isie necdum Bapiismum percepissel ilhc lamen qiKcstiones miiiime redolcnt manichacum, nec de M;iiiiclia;is iiisi ex occ;isione loquitur
dc
iis

ab eo

pro[;o::uiilur

ipsi Augusliiius, el laii"

qtiaiii

quos ipsc ceiiscret lucrelicos. Istuni ipsiim Honoralum,

cui

Augusiinus cpislolam 140

scribit, prc-

sliytertim Cassiodorus

nuncupal
allerius

:

qui forle ad presbyteratum provectus postea luerit. Loquilur Augustinus in
scripsil epislclam

epistola 85, de
29,-S

morte

cujusdam Honorali presbyteri. Sub finem quoque vilx sux

ad Thabenncnscm episcopum cjusdcin nominis.
lib.

Le lihro subsequente vide Jam vcro, iisque od col. 603,

1,

cap.

14,

Uctractationum, fom. l,co/. 605,
cssc.

n. 1, % vcrbis

n. 6, verbis,

Idem vidcretur

M.

;

,

90

S.

AURELII i&U£}USTmi
HIPPONENSIS EPISCOPI

DE UTILITATE CREDEI^DI
AD HONORATUM
rontra VaiiidiTos disi
les, ad mvsifritn
uiii

inlolli^oiiliam sose illius
\

Std

iin|iriiiiis

osloudil

(iiii calliolica: fnJei auclorilatem soqueoea croduiu (iiue uundun» valeiil ani:no i)eici|>ero. elus lesiamenluiu per|)cramab iisdem hnTelicis reiirebeudi.

ul:il,

proliaique insos sacriloge ac lomc^o in oos invchi,
siilisiilio

comiiaraiit,

cJuiii

-•+^^JK^

CArUT
saibat.

rRIMU.M.

I.

Quo

consilio hcrc Ilonorato

2.

Est igitur

inilri

proposiiiini

,

iit

probcm

tibi

,

si-

ILvielicus. el

h(rrcticis

crcdens

,

uon

iiiem.

possim, quod
lur in cos

Maiiiclia'i sacrilegc

ac loiiicrc

iiiveliaii-

Operis argumentum.
tius

Quomodo

per Maniclia;os Augusliin

qiii catliolicjc (idci

aiictoritatein sci|ucnles,

deccptus

eiascril.

Manicliworum dictum

sua;

aiitequam

illiid veruiii,

qiiod pura

mente conspicitur,
Ilonorate,
,

3tcla: dcscrlores. Si inilii,

Hoiiorale, uiium alqne idcin

inlucri queaiit, credeiido pi'a:iiiuniuiitur,et illumin.t-

viilcrclur csse, litcrelicus, cl
tain liiigua quain stilo in
iiiilii

crcdcns

liacrclicis lioino,

turo piuiparanlur Dco.
aliain

Nosti cniin,

iion
nisi
'

liac

causa coniuiosccnduin

ob catisam

iios in talcs lioiiiines iiicidisse

essc arbilrarer. Nuiic vcro cuin inler iKcc
:

duo
,

quod sc

diccb.iiil, terribili auctorilatc

scparala,

mcra

|iluriinuni iiilcrsit

qiianJoquidcin lixrelicus esl

ul

et simplici ralione cos qiii sc audirc vclleut inirodii-

iiiea ferl opiiiio, qiii alicujiis

lcinporalis coinniodi, ct
,

cturos ad Deuin, et errore omni liberaturos.
eiiim nie aliiid cogcbat,
ligioiic qiia; niihi

QuiJ
ho-

iiiaxiinc

glori;c

|iriiici|>atusi|ue sui ^ralia

falsas
ille

ac

annos fcre novein, sprela reiiisita
;

novas opiiiiones vel gignil vel se(|uilur;
i|ui
liiijii>iiiodi

aulcin

pucrulo a parcnlibus

erat,
iiisi

lioininibus crcdil

,

lioino esl imagiiia:

niines illos sequi ac diligcnlcr auJiro (b)

qiiod

lioiie

quadain veritatis ac pietatis illusus
ita siiit, noii

cuin

li.xc

nos

siip rstitionc lerreri, et

fidcm nobis anlc ratiunein

crgo
iiiihi

pulavi apud te silenduin esso, quid

impcrari diceient, se aulcni niiUiiin piomcre ad fideni,
nisi priiis

de iiivcnienda ac
,

rctincnda vcrilate
adolesconlia

videalur

discussa ct c:iodata voril;itc?
illiccrclur,
vcri,
pr.cscrliiii

Q

lis

iion liis

ciijiis

ul scis,

ab

iiicuiile

magno ainore
a vanoruiu lio-

pollicilaiioiiibus
aiiimiis
ciipidiis

adole>cciilis
in scliol.')

flagraviinus.
miiiiiin

Sed

res esl longc

remola

ctiam noiiiiulloriim

menlibus, qui
iiiliil

niiiiis tn

jixc corporalia

pro-

doclonim
ruliis
:

lioiiiiiiiim

dispiilalionibus siipcrbus el garilli

grcssi alipie lapsi,

aliud putaiit csse, qiiam

quod
;

qiialein ine tiinc
qiia-i

iiivcneruiit
cis

,

spcrnentein
proiiiissuni,

islis quiiiqiic iioiissiiiiis

nuntiis corporis scnliuiil
,

et

scilicel

anilcs fabulas, ct ab

qiias

ab

liis

plagas atque imagines accipeiuiit
,

cas
seii-

apertum
pientem

cl
?

sincerum voriim tcncrc
qii;c

alipic liaurire
,

cu-

sccuin volvunt

etiam cuin conanlur recedere a
niortifera
veri:alis
et

Scd

rursum
,

ratio

revocabat

ne apud

sjbus; et cx e.irum
inelTabilia

fallacissiina regula

cos pcnitus li^ercrcm

ut

mc
iiisi

in illo

giadu qiicm vo-

pcnctralia

rcclissiinc sc
,

mcliri

canl Audiiorum toiicrom, ut liujus miindi spcm atqiie
iicgoiia

putant.

Niliil

est facilius, ini cliarissiinc
,

quain non
iiivcnisse
:

non dimillcrem
pliis
iii
iii

;

quod

ijisos aliis
fii

quoquc

aiii-

solum se diccrc
sod

sed eliam opinari
sil
,

verum

madvericbam

rcfcllcndis

discrlos

§t

quam
liis

rcipsa dinicillimura

agnosccs, ut conniliil

copiosos essc, quain

suis proliandis

mos

ct cerl().s

fido,

lillcris

mcis. Quic ul

libi

prosint, aul ccrlc
in
;

niaiicrc? Scd de inc qiiid
cliiistianus crain
?

dicam

,

qiii
'
,

jam

railiolictis

obsint, omnibusque omiiino

quorum
,

maiius furlc
et spcro
ila

qua;

iiiiiic

ubera

post longissi-

dcvenerint
forc, si

,

et rogavi
niilii

Dcum
,

ct

rogo

mam

silim penc cxliauslus atquc aridus

^

toia avidi-

bene

conscius sum, quou ad liunc sliluin
iiun vani

tatc rcpctivi, eaqiic altiiis flcns et

gcmens concussi

el

pio el officioso aniino

nominis appclitione

evpiessi

,

ut id

manaret quod

milii sic alTcclo

ad rc-

ac nugatonoe ostcnlalionis acccssi.

crcalionoin salis esse pobscl, el ad

«pem rcducendain

ADMONITIO rP. BF.NEDlCTi.NOUUSr.
crcdondi usi sumus codicilms v&s. valicaiiis quinque, Gallicanis soptera viclorino, r.ermaaensi, Corhoiensi, Mii haelino, cislorcieusi, UudHUcnsi ma;oris Kcclosiio, el exemplari domini de Maraa Tolnsatis, variiseliam lecliouibus triuiu Belgicorum per Lovanienses vulgaiis, ac taiidem cdilionibus anii^iuis ac prae»

Ad emendandum librum de

Llilitate

Cipuis.

Comparavimus praterca
*

eas

omnes ediliones

initio Relr. e/Confes.s.,

t.

1,

memoratas.

M.

*

mira Melius aliqiiol Vss., mera. cxcusis , qni niinc ubera Ecclesue. Ai in Siss., quce nunc ubera; omissa voce, Ecclesiee. * tdili, avidui. Kmendantur a >!ss. (a) Scriplus circilor anniim3J)l. (t) vkl. lib. 1 CouTcss. cap. II, ct lib. 3, cap. 14.
Edili, In

<7
vila».

I)E
ac,

UTII.ITATK Ci;i:i)ENDI.
i|»so

S.

AIT.USTIM
iinpiilariler ac< usari
,

ox
quae
:

saliilis.

Quul crgo
,

di!

inc

diciiii ?
,

Tu
cos

i>nliii(ri:ndai>l aniiiiDS Ijjiiarus cl nc;,'ligcn(es Riii,

iKindiiiii

clirifili.imis

qni

lioi lalii

iiioo

ciiiii

inaxiiiia tiirba cst
lcnili

,

possunl

do-

vclieiiieiili.T
lilii

cxsecnriTis, vix

.iilducliis

cs »1 niidiernli

autom p
,

i|iiilarii(;r
iioii

propUr

niyst<:ria

qii.c liis

alqiio cx|doraiidi vidcreiiliir, qiia, qiKi!80, alia rc
q.i.-»-

coiitiiientur

a miillis

adiiiodum possuiit.
,

Qiii

<loleclaUis cs, rccordarc, ol)sccro lc, nisi rnagiia

vcro
tiila

paiicl lioc faccre

novorunt

non amant propa;

dain pra'sumpliiiiie ac

poUicilalionc ralioniiin

?

S(;d

ctfainigcrula qu.-f;dani in disputationc ccrtamina
miniiiic noli siint
,

qnia diu imiiluiiKHK! de inipcriloruin crrorilius ialissiinc ac velicmonlissiiiin dispntalianl, qiiod cnivis iiiC-

ct

ob boc

nisi

bis qui

cos inslan-

lissiinc reqiiiriiiil. I)c liac igilur

Manir b:corum lcine-

diocrilcr crndilo essc faciHiinmn, fcro didici

:

si

quid

ritate

,

qua

Yctiis Teslameiiturn et caiholicam fidcin
,

cliam siioruin nobis inscrchanl
diiin,

,

nccessilalc rclincnipiibus acquicsccrefac

reprclicndunl

accipe

,

obsccro

,

qiix rnc niovcant.
qiio

cmn

alia iion occiirrei eiil

iii

Opto anlem ac spcro
conscienliu)

lc

hoc animo accepiiirum,

inus, arbiirabamur. Ilaqiie nobis diosi

iebanl quod

iiisi-

a inc dicuntur. Scit aulcin Dcus, cui nola siint arcaiia

aiicupes soleiit qui
dcfigunl
',

viscalos siircuios proplcr

mex
iit
:

,

niliil

ine in

hoc scrmone malitiose
,

aquam

ulsiiicnles avcs decipianl. Obruunt

agcre
baiidi

:

sed
caiisa

cxistimo accipiendum esse
cui uni
rci vivcrc

veri pro-

cnim, ct qiioquo niodo coopcriunl alias qii.c ciica sunl aqiias vel inde eliam formidolosis molilionibuS delerrenl , nt in eorum dolos , non clcclionc , sed
,

jam

diu statuimus,

ct incicdibili soHiciludiiic;

nc

milii crrarc vobiscuiii

facillimum fucril
sit,

,

ilcr auleni

rcctum lcnere vobiscum

inopia dccidant.
5.

nc

duriiis

loquar difncillimum.
spe
,

Scd pr.Tsumo
cui

Sed cnr non ipsc

niilii

rcspondco, quod istx
alque liujusmodi reprcdi)cciit,

quod
tus

cl in liac

,

qua spcro vos viam sapicnti;e

laulic ac lepid;c simililudines
licnsioiics,

mecum

obtcnturos
:

non

me

deseret

iile

sacra;

in

omiics qui aliquid

a quovis

sum

quem

dics noclesque

inlueri

conor

et

Jidversario clTimdi urbanissime ac dicacissimc
siinl?
»eris

pos-

quoniam proptcr peccata mea proplerquc consueludincm plagisveiernosarum opinionum saucialum
ocii-

Sed ob
,

lioc piiiavi aliqiiid talc insereiidiim lil:

mois

ul cos adiiioncam, desinanl talibus agere

lum animae gerens, invalidum me esse cognosco,
rogo ciim bicrymis. Et qiiemadinodum post

s.Tpe

ut

qnemailmodum ille ail, scparalis nugis iocoruin communium, res cum re, causa cnm causa, raiio cum
ralione coiilligat {Cicero). Qiiarc desinanl dicere illud, quod in ore liabcnl quasi neccssarium , cum eos

longaiii

caicilatcm ac tcnebras luminibiis vixapcrlis, et adlnic
Iiiccm palpilando alquc aversando
,

quam
eis

tamcii de-

siderant, recusanlibus, praescrlim

si

solcm istum

Lumen per illum IransHum fecil. Vides enim lu, mca inaxima cura (nam de illis non nlmis scsluo), quam Iioc iiiaiie
quisqiie doscruerit

qni diulius audisset

,

quispiam conctur ostendere

:

ita milii

nunc evcni),
ad conlem-

non neganli esse

incffabile qiiiddam cl singulare ani;

maj bonum quod incnle videalur
confileiili.

ct

mc

el lacillimum ad rcprcbendeiidiim ciiivis esse possit.

plandum nondum cssc idoneum cuin

fletu ct gcmitii

llaque Iioc disciitiondnm dimillo prudonliyc lux.

Non

Non me ergo
vcrilalcm

descret

,

si

nibi!

fingo, si

cum

cnim vcreor ne me aibilrcris vituj bujus mundi crain implicalus

inliabilatuin lumiiic,
,

officio diicor, si
si

amo,

si

amicitiam diligo,

toncbrosain

miilluiii

meluo ne
III.

lallaris.

spem

gcreiis

,

dc pulobriiudiiie uxoris, de pompa dillxc cnim omnia

CAI'IJT

5.

Quadruplex scripturas Veleris TeIlisloria et eetiologia in Scrinisi iis

viliarum, de inanilalc b:)noruin c;clerisque noxiis et
pcrniciOjis vo'.upla'.ibus.
,

slamcnti traclandi ratio.
pturis.

quod

tc

Analogia. AHegoria. Lex non necessaria
utilis est

non

laiet,

cum

sludiose illos audiiem, cupere et spc-

quiius

servilus ac timor.
igiliir
,

Mysteria
,

in veleri

rarc iion desistebam. Ncquc
tribuo
:

boc eorum

docliiiiac
isla

Legevclata. Omiiis
luin

Scriplura

quaj Testamen-

faleor

cnim

el illos sedulo

monere, ui

Vctus vocatur

diligenter

cavcanlur. Sed
;ib bis

modo me

dicere desertum lumiiie,

cum

quadrifaria tradilur;

oam nosse cupieiilibus sccundum liisloriam, sccuiidum
,

omaibus umbris rerum me

averterim, soloque

a;lioIogiam, secundiim analogiam

secuiidum ailego-

viclu ad valcludiiiem corporis nccessario coiilcnliis

riam.

Ne me inepium

putes

,

graccis
,

nominibus utcnlibi

esse docreverim
fuisse
,

,

illustralum autem alque fiil^enlom
,

tcm.

Primum
,

quia sic acccpi

nec

hoc

aliler

cum

ista

diiigerem el bis involuuis teiiercr

audeo inlimare quam accepi. Deinde
madver'.ls

tu quo.jue ani-

liominis csl, ut milissiine dicam,

minus acule consi-

non cssc liarum rerum apud nos
si
;

usitala

dcranlis rcs

,

de quibus loqui inultum amat. Scd vcsi

nomina
essem

:

quic

fabricassem inlerpretando
si

,

esscm minus

niamus ad causani,

placel.
re-

profeclo ineplior
in

autom circumloquorer
niliil

,

CAPllT

II.

4.

Muuichwi Vetus Testameiitum

disserendo expcdilus. Id lanlum oro crcdas,
,

\>rchendml apud impcrilos. N;im bene nosti quod repreliendentes Manicbaii calbolicam fidem, et maxiine

quoquo modo errcm
fieri.

a ine inflalo ac tumido

Sccundum

historiam ergo iraditur,
sil;

cum docelur
sil.

Veius Testamentum discerpentes et dilaniantes, commrvent imperilos qui profeclo nesciunt qualenus
:

quid scriptum, aut quid gestum

quid non gestum,

scd tantummodo scriplum quasi gestum

Sccun-

sint accipiunda

illa,

et

qucmadmodum
ibi

Iiausta ulililcr

dum

sctiologiam

,

cum
sibi

ostcnditur quid qua de causa
.sil.

in vcnas quasi vagicntium adhuc aiiimarum medul-

vei factum vel dictum

Secundum analogiam, cuin
duo Teslamcnla,

lasque dcsccndant.
*

Et quia sunt

qu;cdain
:

qux

demonstralur non

adversaii

Ediii,

prope aquain. Ai mss., propter aqnat\i

codcni

Vcius el Nuvum. Seciindum aliegoriam,
noii

cum

docelur

seii^u.

ad litlcram esse accipicnda

quxdam

qu;c scripia

;

;

C9
Siii.l.
•;.

Lir.KH UNUS.
scd n-iirnle iiilolligoiula.
Ilis

70
considcrcs.
Nosti
iii

iiKNMim

cniin

qiioil

aiicloris

sui

omiiiiius

modis
sunl.

Doiiiimis nosler Jcsiis Cliri-

Maiiidi.ii pcrsnnaiii

Aposloloriim niiiiicruin
,

iiulii-

•liis el A|>osloli usi

Nam

tle liisloria
,

illud suiii-

core mi)licnles, dicuiit Spiritum sanctum
ininiis

quem

l)o-

l>titm

cst, cum objcclnm cssel
:

quod die sahbali
tegistis, inqiiit,

discipulis sc

missurum cssc
si

proinisit,

por

discipuli cjiis spicas evulsisscnl

^011
et qiii

ipsiim ad iios vcnissc. Ilaqiie

ilios Acliis

Aposlolo-

ilHod

fi-cit

Darid, cum
iiitravit in
,

esuiint

,

cuin co erant

runi acciporoiit,

in (piilius
11,

cvidcnicr advciiius sancli
2-4), noii iiivcniroiilquo-

quoinodo

doiuum Dei
ei

,

et

pancs propositionis
,

Spirilus pnvdicalur (Acl.

mauducaiit
qtii

quos non liccbat
,

manducare

neque

eis

inodo
(pios

id

iminissum cssc

dicerciit.

Yolunt cnim

iicscio

cum

eo erant

nisi solis saccrdotibits {Mallli. xii,

cornipiorcs

divinorum Libtorum ante ipsius

5, t)?

Ail

aMiologiam vero

ilUhl poilinct

,

quoil cuin

Maiiicluci lcmi>ora fiiissc; corrupissc aiilcm illos (pii

Cbrislus proliibuissel

uxorom

abjici

,

ni>i rornicalio-

JiuKconiiii logom Evangclio iniscerc ciipiobaiil.

Iloe
forta
librig

nis cai^a, rclaHiinquc csscl ab inlerroganiibus, Mi>yseii

aiitem de Spiritu sancto diccre nc(|ucuiit
diviiiassc
illus

,

iiisi

liLello dalo rcpuilii
,

pcrinisisse lioenliam
diiritiam

:

11 oc,

asscrant

,

cl |iosuisse

in

siiis

inquil
(

Moyscs
.

fccii

proptcr

cordis csl
;

vcslri
illiKl

qiiod coiilra riiliinim alii|uando ManicliaMim,
riluin
liir.

qiii

Spi-

Id. XIX

8).

Ilic

ciiim

caiisa rcililila

cur

sanctum por se missuin cssc diccrel, profcrrc-

a

ul lioc Moysc pro tcinporc bcnc porniissnm sit alia jam tcmpora demonqiioil Christusprxcipicbal,

Verum de

Spiritu

saiiclo alias

plaiiius

aliqirui

cloqucmur. Nuiic ad hoc qnod intendcram rcdeamus.
8.

slraro

vidorctur.

Ilorum aulom

lcmp;>ruin

viccs,

Nam

cl hisloriam Yelcris Testamciili
in

,

cl a*tio-

alqueT)rdinein mira quadam
I>osiiioiic

diviiuc providcnli;c discst

logiam, ct analogiam
s^ilis,

Novo Tcslamcnio
:

invcniri,

digestum atqiic

compositum, longum

nt piilo, cst dcmoii: Iradiin

dc allogoria rcstal

explanare.
7.

nstcnderc.
• ,

Ipsc Libcrator nostcr in Evangttlio alle-

Jam porro analogiam
onincs
ipsi

qua ulriusquc Tcsta,

goria
liwc

ntitiir

ex Vctcre Tcslamcnto
quoeril
;

:

Ceneratio, impiit,

niciili coiigrucntia pcispicitur fiiissc

quid cgo dicam usos
illi

signum

et

non dabilur

ei tiisi siijiium ccli Iribus

Joinc
dicbus

quorum

auclorilati
,

codunt;

cum

proplietw. SicHt eiiim Jonas in venlre
el tribus

sccum

considerare possinl

quam mulla

soleant

noclibus

fttit

,

sic et Filiits

liotninis tiibtts die-

dicere immissa csse Scrijituris divinis a ncscio qui-

bus

et

tribus

noctibus crit in corde lerrce (Malth. xir,
,

bus corruploiibus vorilalis? Qu;c vox milii scmper invalidissima visa quidcm, ciiam cum eos audirom
,

59, 40). Nani qiiid cgo de aposlolo Paiilo dicam

qiii

cliam ipsam Exodi hisloriam
allcgoriam
fiiissc

fiilurnc cliri^tiaii:c

plchis

c»t
ct

:

ncc

milii soli,
,

sed etiain
qui paulo

libi

(nam

bciic

mcmini)
in

significat

ad Coiiiilliios Epistola
,

nobis omiiibus
liabcre

majorcm diligentiam
,

prima? Nolo uulem vos ignorare
noslriomttcs sub
ierttiit
,

frntrcs

,

^iiJa patret
Iritns

jiidicaiido
tinni.

conabamur

ipiam lurba crcdensuiil

ittibe fiierunt, et

oinncs penttnre
,

Nunc vcro poslcaquam mibi
,

exposila al-

et
:

oiniirs in
et el

Moijscn

'

baplizali sunt

in ttube

qiie

ciiodata mulla

quoj nie maxinie movcbanl, ea

cl in miiri

oinnes

scilicct in

quibus illorum plerumquc sc jactal, cl quo
,

dncaverttnl
rttnt.

,

eumdem cibum spiritudlcm niait~ omnes eumdem potutn spiriiualcm bibe*

securius sine advcrsario
nihii
tius

eo cffusius cxsiilial oralio;
,

Bibebant eniin de spiriluali consequenle cosp. tra

mihi vidciur ab cis iinpudentius dici

vcl ul

mi-

pctra nulem ernl Cliristus.
contpljcuit

Sed non

in phiribus

eorum
Ilax

loquar, iiicuriosius ct imbecillius,
:

quam
niillis

Scripluin

Deo

^

:

proslrali eniin sttnt in dcscilo.
,

ras divinas csse corruplas
rcccnii

cum

id

tam

aiiler.i ftijurcc

ttoslrw fuerunl

ut noii simus ciipidi mit-

mcmoria cxstantibus cxemplaribus
Si

possint

loriivt, sicut elilli concttpicrunl.

Neque
:

idola colaiuus,

convinccre.

enim dicerent eas
,

sibi

pcnilus acci-

sicHl quidain

ex iUis, sicut scripluin esl
bibere
,

Sedit populus

picndas non piilassc

quod ab

his cssciil consci iplx,
;

iiuinducnre
furniceinur
,

el

el

surrcxerunt
illis

tudere.

Neqne
Neqtv^

quos vcruni scripsissc non arbilrarentur

csscl

utcum-

siciit
(tie

quidam ex
viginti
,

fornicati sunt, el ce-

que lergivcrsatio corum rectior

,

vel crcor humanior.

cidcrunt una

tria

milUa Itominum.

Hoc enim de

illo libro

fecerunt

,

qui Aclus Aposlolo-

tcntcinut Clirislum
cl

sicut qttidam eorttm tentaveruitl,

rum

iiiscribiiur.

Quod eorum consilium, cum

iiiccum

a serpenlihus inicrierunl,
illis

Scque murmuremus
,

,

sirut

ipse pcriraclo, ncqiico salis mirari.

Noiienim sapicn-

quidiim ex

murmurnverunl

ct

perierunt ab extcrillis.

liam bomiiium in hac rc, scd cor mcdiocre dcsidcro.

minalore.

Omnia

auletn ista in figura contiiigebant
,

Tunta cnim liber
accipiunt,

iste habel, qu.x similia Silil his
stiiltitia;

qu%
ct

Scripta autem sunl ad correptionem nostram
fiiies

in quos

ul magii;i;
,

milii vidcaltir,
,

non

sceculorum devenerunt

(I

Cor. x
,

,

1-11). Esl itcm

hunc accipere

et

si

quid

ibi

eos oflcndit
si

falsiim al-

apud Apoblolum

allegoria qua>dani

sane ad causim
iii

que immissum diccrc. Aut
'

talis oralio
,

impudeiis

maxime
lus dicil

pcrtinens, idco quod ipsi

cam

dispiilando

ei>t,

siculi est,

cur in Pauli Epistolis

cur in quatuor
,

profcrre atquc oslcntare consuerunt. Idein enim Pau-

Evangciii libris ea valcrc aliqiiid pulaiit
liaiid S( io
illo libro

in

quibus
in

ad G.ilatas
filios
is

:

Scriptum

est

enim qtiod Abrade

an miilio plura
csse potucrunt,

siiil

proporlione,

quam

liam duos
itbera
:

linbuil; tniiim de ancilla,et uiium

qux

a corrupioribiis intcrillud

sed

quidem

qui de ancilla,

sccundum caniein

jecia credi volunl?

Sed nimirum

cstquod mihi
juxia gra>cum, tn inoijscn. Sle odiisciUioiUes grxci veUTOi, lilni habeiil, l.ilebnnt piitin; ul)i cdai, libcbiml aiilcin. * in Mss., pro^ciiiiciilc cos pctra.
'

tidclur,
'

quod peto placidissimo clscrenissimo judicio

rdili, wj votjse. Al Ms.^.

iiifra

In cxcusis, annloqia. In Mss. vero, analoqiam. Rcfortur vorbiim, uso.s, (iuo«i oiiiu accusandi casu iiuii iiielogaiilcr iungilur. bic in ra, cap. 8, nijusmodi viim ustis ''uertm.
»ii

>

ndiii,

kni:placLU veo- .vtMss., complacuH.

:

71

I)F.
qiii (iiilrUi

DTILITATK CHKDK NDI.
pniiiiissioiicm
:

S.

AU(;i;STIM

74
voliiiit

na.lu fsl;

ili;

lilniii

,

p

r

ijuif!

gaiil faioii, '|ui

bac
\{).

anic coiidcmnare,

qnam
iil,

mzt

])cr
;

ullnjDiiiiin

ilirlii.

I\iiin liirr

:unl
iii

tlito

Trshi-

discorc.

uieiJla
i:crnriS

itiium iiuiilrin

ilr

iiiinilr.

Siita

scrviluleni tjeesl in Arttbin,
,

CAPLT
oini-.6n

IV.

Triplex error legentium. Scd
scieiili.-i;,

,

qiiod est Aijiir.

Svia enint mons

inlorim alliiudinc
agciidiiin

bic again

lccum.
;

qiii confiiiin ri
liliis

cuiV niinc
a;ilcin

ml Jrriiinlrm

el

srrvit runi
csl,

qnoinodo
csl
,

riibilror
,

ciim familiari
siciit

meo

id

snis.

Qnif

sursnin csi Jcrusalcm, liiera
nostrniit (dulal. iv
,

siciit

cgo possiiin
:

iioii

doclissiinos viros
,

qH(V csl malrr
').

omnium
illi

22 20).
iliiiii

posse iniralus snin

Iria

gcnera sunl crroris

qiiibiis

llic

igiuir

lioinincs niiiiiiiin

rii.ili ,

Irii-

hominos crranl
voriim pulatur,

,

cum
ciiiii

aliquid logunl.
,

De

singulis di-

filrare

Lcgcin

conniiliir, cas Scri|)linas apiiroljarc
ciiiiii (|Uotl

nos

can^ Primiim g<nus
teruin csl, quaiii\is

cst

in

qno

id

qiiod falsiim cst
-

cogiiiil.

AUcndiinl
(iiii

ilicUim csl,
cl
id

i:i

sorviliile

aliud

qiii scripsit piil.iverit.^AI

C3SC oos

suIj
:

Logc

siinl

,

ulliniiiin pr;c cac,

non

laiii

laie

pulcns, non tainen

lciis vcnlilaiil
)iislific(tmiiii ;

Kvactmli
(jratia

eslis

a Uiristo

qui in lege

niinus noxiuin
lur, id

,

cuni id quod falsum esl
illc

verum

piila-

u

excidislis

[Id. v, 4).

Nos Iiax

tamon

pulatiir qiiod cliain
cuiii

qui scri[)sit puiiilcliigilur

oinnia vcra csse concediiiuis, ncc illain lcgcin neccssariain cssc dicimus, nisi cis quiliiis cst adliiic ulilis

tavit(Tcrtiuin cst,

cx alicno scripto

aliqiiid vori, cuiii lioc llle qui .scripsil iioii iiiiellcxorit.

scrviuis

idcoqiic ulililer csse lalain

,

qnod

liDinincs
lali

In (|uo
gciitiiis
rriiiii

genorc non parum est
coiisidorcs
,

nlililatis,

imo

si

dili-

qui revoiari a pcccalis rationo non polcranl,

lege

loliis

lcgendi fructiis csl inlcgcr.
csi
,

cocrcendi cranl,

|ioeiiarniii

sciruel istaiiiin qu.c vi-

gcneris
,

cxcmplum

nt

si

quisqiiam

,

verbi

deri ab stuiiis possuiil,

iiiiiiis

alquc lcrroribiis; a qui-

gralia

dical ct crcdal liliadamanlliiim

apud

iiifiTOS

l)us gralia Clirisli cuin lilier;^!,

non lcgcin

iliatn

da-

audire

ac dijiidicare
in

causas mortuorum, eo quod
id logeril (A^^neid.
;

innat, scd aliquardo iios ohlempci-arc

sux

cliarilali,

Maronis

carmine

lib.

6, vers.
ct rein

iion seiviro timori Legis, iiivital. Ipsa csl gratia, id

5t)6-5G9). Ilic eiiim crral duobiis modis

quod

est

,

bcneliciuni qiiod non intelligunl sibi vcnissc di-

non credcndain credit, ncque
dissc
ille
:

id

putandus cst crcdisic

vinitus,qui adliuc essc cupiunt sub vincnlis Legis.

quem

Icgil.

Allcrum gcnus animadverli

Q«os nierito Paulus objurgal lanquam infidelcs qiiia a serviiiile, ciii cerlo lempore juslissima Dci disposi,

potest
scribit

si

quis, quia Lucrclius

animam cx alomisesse
iii

,

eainriue post inoriem
,

easdem alomos

solvi

lione siibjccti craiit

,

jam pcr Domiiium noslniin Jcnon credunt.
Ilinc

alqiic iiilcrirc
tur. id
id

id

vcriim ac sibi

credeudum
si

arhilretaiila

fuin

sc

liberalos csse
:

est

illiid

Nam

ct hic i;on miniis iniser esl,

de re
;

cjusdem aposioli
Uiiisto {Id.
iiiinibus
iii
,

Lex

enim pccdago^jus noster eral in

quod falsum
Lucrctius
,

cst pro certo sibi persuasit
libris dccc|)lus est,

qiianqiiam
sil.

24). IUe igilur pajdagogum dedil Iio-

ciijus

opinalus

qucm
In

liineiciit, qui

m.igistrum poslca

quem
est,

Quid enim huic prodcsl de auctoris scntcnlia certuin
esse,

diligcrcnt.

quiLus lamen Lcgis pra;ceplis abjue
Clirislianos
uli

quando

sibi

eiim non pcr

quem

iion errarel

',

scd

inandalis, qiiibus nunc

fas

non

cum quo

errarcl, elcgeril? Tcrlio generi est illud ac:

qiialc vcl sabbaluin esl, vcl circinncisio, vel sacrificia,
el
iit

commodatiim

si

quis

Epicurum

,

lecto ejiis in libris
,

si qiiid

bnjusinodi esl, lanla inysleria contineiiUir,
intelligal iiihil essc perniciosiiis,

aliqiio loco ubi

conlincniiam laudat

in virlule illiini

omnis pius

qiiam
;

summum bonum
culpandum.
Iluic

posuisse asscvcret, el idco non csse

quidquid
iiibil

ibi esl

accipi ad liltcram, id esl, ad verbiiin

eliam quid obest error Epicuri

,

si

anlem

saliibrius,
,

quam

spiritu revclari. Inde csl
:

Litlera occidit

spiriliis

autein vivificat (a). Inde csl

dil;

sumnium bonum hominis voluplatem iile corporis crecum isle non se dederit lam lurpi noxiaque seiilciiii.-c
,

Jdipsum velamen
quod non
ciiatur

in Irctione Veteris Tcstamenti

manet,

neque ob aliam causam
seiisisse

ei placeat
,

Epicurus,

revelalur,
in

quoniam
Christo
,

in Cliristo evacuutnr.

Eva-

iiisi

quod euin
Ilic

non pulal

quod

senliri

non

namque

noa Velus Testamenlum,
iiilelligilur, et

oportcat?

error non inodo

humanus

est,
si

sed sipe

sed velamen cjus; nt pcr Chrislum
quasi dcnudelur
,

eiiain boinine dignissimus.

Quid enim,

mihi deali-

quod

sine Clirislo obscuruin alqiie

quo qiiem diligerem nuntiaretur quod
barbalus, pucritiam aique iurantiam
tis

sibi,

cum

csset

:idoperluni esl. Slatiin quippc

idem

apoi-U)Ius snhjicil:

ita

placcre niulsiiniiiter

Cum
(II

aulem transieris ad Clirislum, aufrretur velamen
111,

audienlibus dixeril, ul etiam juraveril se

Non enim ait, Auferelur Lcx aut, Teslainenlum Veliis. Non igiliir per Domini giatiam, tanquam inuiilia ibi lcgerenlur, ablata suul
Cor.
6, \!i, 16).
;

velle vivcre, idque ita mihi probarelur,

m

impudcntcr
si

negarem? num reprehendeudus viderer,
stimarem,

eum

exi-

;

cum

hocdiccrct, significare voluisse, sibi
et

sed tegmen potius, quo ulilia legebantur. IIoc
agitur

modo

placere innocentiam,

abeis qiiibus boiiiinum gcet

cum

iis,qui sluJiose ac pie,non turbideatque

nus iiivolverctur cupiditalibus animum alienum,
ex eo
illuin

iinprobe,

Scripturaruin illaruin

ilcmonslralurque sedulo el

sensum requirunt, ordo rerum, et causae
Testamenli ad
qui

magis raagisque diligerem, quam aniea
ille in

diligebani; etiamsi forlasse

puerorum
cf.iim

a>latibus

faclorum atque dictorum,

ct Veleris

libertateinquamdani inludendoetcibandoatqueigiia-

Novum

lanla congrueulia, ut apex nullus,

non

vum olium

sliillus

adaniasset? Fac

euin esse
est,

consonet, relinqualiir;elligurarum tanta secreta, ut

defunctum poslquam hoc mihi nuntialum

necin-

omnia qu« interprelando eruunlur, miseros csse co-

lerrogaria mepotuissequidqu.im, ulaperiret seiilen-

(a)

1

Retr., rap. 14, n.

1.

*

Hif, in anle edilis omissa cral parlicula ncgans.

75
'tiam suani
;

LIllI

R

L.NUS.

74

essclre qHisquam Uim improbiis
,

qiii mil.i

alqiic olim morliios, furi qiiibns miij.i loianilio i>i.

«ucccn-^crel

ciim liominis laudarom propnsiliim cl
illa

accu.sarc^Fgoquidcm
logem Dei

illos

viroscl oninia ulililermo
ftiissc, el ill:>m

volunlalem per
quoil cliitm

ipsa verlia

qu* acccperam?
limlnr non
liomo
,

Qniil,

moriaj mandassc, el magiios ac divinos
jiissn
:

jiisliis

reium

cxi

liuliilarel

ac

voliiiilate
,

ptoiniiIi;alnin

esse oi

foriasse laudare

opinionem ac volimlalcm meam, ciim
tle

condiiam crodo
iicris

cl id
,

qiiaiii|iiani

porpaiica cjus go
f.icilc

cl iimocciilia milii piacciel, il
(iiibia

liominc in rc
li-

libroriim sciain
si

porsu.ulerc lamen

pos-

iiene polius

exislimirem

cum

eliam malc

siim,

milii ;rqiius et
;

minimc poninax aniinus adciitii

ceiel •?

liiboatiir

alqiic id faciani,

CAPUT
modum

V.

copia iiobis data fueril
liiic
:

11. Tres

$cripturarum

qnarunique

boiicvo'aium atirium ac mciitis
loio;
iiuiic aiilini noiiiie
,

sod lioc ciim y»-

di/ferenti<e. Ecclesia

catliolicn errorii

secumlum nHunt
in Veleris

iiiilii

salis e<t, quoqiio

modn

ex pra-dictis redargui non polest

Te-

sc ista ros Inboat

doooptum non

fuissc?

itamenti Uctione. Quie cuin ila siol, aucli eliim

carum-

CAPIJT

VI.

13.

De

Scriptitris

non

crcdenilum

ilcm scrip'urarum

loiiilcm coiiililioiics el ililTcrtniias.
ulililcr

cxposiloribus

carum

iiiimicis.

Toslor, Honorale. con-

Nam
lur
:

necesse esl toliJem oocurianl. Aul cnim

sciontiammoam,
niliil

el piirisanimis iiiliabitanlom

Dciim,

scripsil

quispiam,

el noii uiil ler
fil
:

ab

alii|uo

in;cHigi-

mc

cxistimarc prudonlius, castius, rcligiosius.
omiics,
qiias

aul ulrumque inulililer
ille

aiil iiiiliter intelligit

qiiam sunl ilLc Scriplma-

Testamcnli

loclor, ciiin

conlra,

qiii lcgiliir, scripscrit.

llorum

Veteris nomiiic catbolica Ecclcsia rclincl. Miraris, novi.

trium primiim non improbo, uliimum noii curo.
iieqiii"

Nam
sua

Non

cniin dissimularo

possnm, longc
est

aliler

nobis

po>suin roproln-ndere Uoininom

(pii

niilla

fiiissc

pcrsuasmn. Scd
(

niliil

profoclo tcmerilalis
iiicrat
),

eul|»a

male
logi
,

inlellccliis esf,

nec iimlosle
il
,

liaiioic i|iiem-

lilenius

qiiae iiobis

lunc pueris
e.xposiiores

qiiam qno-

qiain

qni

vcrum
viilcam.

iioii vitlei

rum
,

obesse

lo-

riimque libroriim
lciicrc ac discipiilis
riiin

dcscrcrc, qui eos se

giMilibiis

nibil

Uiinm

i^iiiir

gcniis esl pio-

tradcro posse proniciitiir, ct eo(|iii

b.tlissimum, ct qiiasi piirgalissimiim
.•cripla siint, el in

ciim el limia

sonlcnliam roqiiircrc ab bis

coi!ililo:il)iis
qii
i

bonam parlom
ndliuc in

accipiiiiilur a legoii-

lilms.

IJ

quoque tamen

duo dividilur; non
eliam lotlor

alqnc aucioribus accrbissimiim, nc.^cio cogontccaiisa, bellum iiidixoriinl. Quis enim
illortim

sibi

enim
(juo,

peniliis excludil
iil

erroiem. Nain cvcnil plcrnms«

imqiiamlibros Ari^toiciis reconditos
ojus iiiiinico oxpouciidos piilavil
disciplinis,
iii
;

et

obscuros ab
liis

cnm benc
;

senscril

riptor, bciic

nt

de

lo,u:.r

st-iiiial

scd

aliiid qii.im ille, et

s.cpc meliits, sa'pc in-

qiiibus

1

'ctor forlasse sinc sacrilcgio

rcrius, ulilitcr
il!c

tamcn.

Cum aitlcm ei boc scnlimus quod
bcne agend;c accoinQiiod genus

labi polesl?Qtiis

quom

Icgiuius, el id est vitx

niodatissinium, cumiilalissime scsc liabct verilas, ncc

lillcras Arcbimcdis logoro, magislro Epiciiro, aul disccrc voluit contra qiias illc niultmn porlinaciler, iiiliil ea;

dcnique gcometricas

ubuiidc apcrilur

f.il^ilati^ lociis.

cum

de

rimi, quanliim
ista;

arbitror, iiilcliigcns, disserebat?
siinl,

Aii
isli

rebus obscurissimis lectio est,
csl; iieqiic id,

rarissimum onmino
,

Scripturx Legis p!anissim;c

in

qiias

mea

senteiiiia

,

liqiiido sciri

sod lan-

qiiasi

vulgo cxposilas impclum faciunt frustra et inailli

tummoilo credi polcst. Quibiis oiiim argtimonlis abi^ciili^

iiiler?Quimilii similcsvideiitur

miiliciciihc, qtiam
ci

vel morlui

bominis voliiiital^m

ita cdllig.iiii,

ul

iidem

ipsi soleiil

dcridcre, qu.c irala qiiod

sol islo

dc iHa jurarc pnssim;

cum

ctiam

si

pnosoiis iiitonomaliis tion esset,

landareltir, et a maiiicli;ca qtiadam

fcmina colendiis
concil.')
iilii-

garciur, niulta esse possenl,
oriiciosissiine

quo,
qu

si

commendaretur,
cxsilivit, et

ut

crat

roligiosc simplox,

abscondcrct?

Illud aiitem nibil
,

ad rcm
i!!e
(iiii

euin locum qiicin sol per fenestram

(ognosciMidam valore
scripbil
:

.irbitror

ilis

fufrit

slraverai, ciebro pcdcporcnlicns,,

Eoco solcin doiim-

iionesti^sime

tamcn Ikuius crodilur, cujns
;iic

que tuum cako. clamarc
miilicbritcr
tiir isti,
;

ciipit

:

siulio omiiino alqiio
libi l:ilos

luteris geiicri binnaito pnsteriiati

ciiisultum esl.
,

qiiis iiegat ? Soil

noiino

videii-

ii. Qiiamidireiii villem

niiiii isli

dicoront

iii

i|no

qui ea qu;cnon inlolligimt, aiilciir,;int omnisimi!i:i, subtilia

gincre poinml EccSesi.o catbolice, qiicm piilanl, crlorein. Si in

no qualia siml, quamvis jaocnlilius
l;i:'.icn

primo

,

gravc oninino crimon
noii
,

:

scil

dc

iiilrlligonlibus

alipic

divina,

ningno
ii:i

impetii

rciisinncm loiigin(|iiam
iiegare iia
n'.s

roq>irit;
ui
illi
,

s;ilis

ost ciiim

cnitionis maledicli^quc laccranlos, q
li

cis

impcri?

inlclligfrc
,

cum
,

invcliunlnr,
est
:

plaudunl, aliquid se

pronccre existimant
illis,

Qnid-

existimanl. Si in sccuimIo

non ininus gravc

scd

qiiid cst, inilii

crode,

in Scrijiluris

aliiim et di-

eadcm voce
csl.

r.TolIcniiir. Si in tortio

nuiluin crimcn

viiiumosl

:

iiiesl

omnino

vorilas,

cl

rc(icicri(iis

in;

Ago,

.ic

doindc Soripliiras ip»as considora. Quid

slinrandisqiio aniinis ;kjct)iiimodatissiiiia discipliiia
cl planc ita

eiiim bbris objiciunl Veteris,
li?
liir

quod

dicitur,

Testamcnncc

modincata, ut
satis
est,

Nnmquidnam quod
a iioIhs?

boni

siinl,

scd male iiitcllignn-

possit qtiod sibi

ncmo inde si modo ad
cl

liatiriic

ikhi

liaiiriendiim

At eos

ipsi

non

accipiiint.

An

qiiia

devote ac pie, ut vcra roligio poscit,
iit libi

.nrocdat. QikuI

boiii

simt, ncc bene accipiuiiitir? Al boc siipcriorde-

probcm,

miiltis ralioiiibus

longiorc

oiant
lic.c

fcnsio satis expiignat.

An

illiid

dicent

:

Qii.imvis

bcnc

tionc opiis cst.
aiirtorcs ipsos

Agendum cnim

lcciim prius cst,
iit

a vobis accipianlur, mali snnt lainen? Qiiid c^l aliud

non odoris, deindc

ames

:

cl

vivos
»

,

cum

ipiibus rcs agitur

,

adveisarios absolvcrc,

lov., malcdiceret. Mcliiis rr. ct M^s.,

male

liceret .'sup-

rJe, exiitimarc.

agcndnm quovis alio modo potius, qiiam e.vponondis eorum .scntentiis ot lilieris. Proplcn-a qtiia sl Virgilium odissemiis, imo si non eum, priii-^iiiutiu
fTrois.J

Sk-scj.

AiGUST. VFII,

73
lnlcll:'(iiis
i;<;-.ci,

DE UTILITATi:
m;i;»ini<'w

Clll-;

DKNDI,

S.

AUCUSTIM
:


in
te,
isiiiiiil,

noslronim commcnd
iiobis snlis (icrol

ilioillis

tiam liiam

sin id

quod dico agnosns

lu: (Jilijjcririiius

iiuiKlii.im

dc

obsccro, qn:rramus vcruin.
I.").

ojiis qii;i,>stioi)iliiis innunicnihililniit, qnil)iisgr:imiii;iii-

['iit.i

iiis

adiiuc nc.iiinem

aiidissc cujiiRjiiam

ci agilDii el porliirbari

sdltnl

:

iioc

aiitliiciiuis liheii;

n-l gioiiis insiiiual(<rcm.
ii''f;(iliiim'!uc

Ecce

rcs

no\n
siinl,

ci>l

a

iioliiii

icr, (|ui
r(;iniis,

(11111

cjos

laiiilo ill;is
illiiiii

cx|)i;tlir(!l

scd

ci

f;ivc-

siisccpium.
cst
',

Qii:i;rcii.li

crcdo, hu-

qni pcr

e:i8

crrassc ac (klirassc
ciiin

conaViiric
|)'iiis-

jiis r(;i, si

iill:i

profcssorc».

Fac nos rcpcrisse
nd kc

reliir oslciulcrc.

Niinc v(;ro

cas miilli ac

nlios alind opiiMntcs,

cl divcrsiLitc Dpinirniiim
;

pro suo
cimuin

(|iiisqiic ca;)lu
|)'aii(Iiliir,
p()(;l;i,
|)(;r
(|iii

a|»iTirc
qiKiiiiin
soliiin

coiicnlur, lus
cxiiosilioiiciii
niliil

(|iiem(|ue tralicrccupienics
faniic iiilorim

sed

iiilcr
,

hoseicliere
jue
oniiiiuin

nu Tior

colobrilalc

qiiosdain

:il

invcniliir
iiiliil

iioii

p(cca^s(;, sod
ii-

poiicoccnpaliono pojjiiioriim.
II

Llrtim

isli

vcrnin U;sniil

iioii iaiiilal)ililcr

ccciiis^c,

al) cis cliain (pii

'niil,

magiia

(|ii:i>srio

cst

:

scd noimc pr^usi

cx

liim non inlcMigiinl, cicdiliir. Iiaque in quirsliiincula

pioiaiidi, ut

qiiamdin crramus,

quidem

lioiniius
?

magislro dcficicnli, el
siicccnsomiis poliiis,
nis piilaiiius. Jaiii
si

qiiid

rcspondcal
illiiin

iion liahcnli,

smiiiis, ciim ipso

gcncic

humano

errarc vidcainur

qnam
ad

iiinliim vilio

M

ro-

10. Al

cnim apud paucos quosJarn
bil,
si

est vcrilas. Scis

dcreii^ioMcni suaiii pccciiliini
dir.ci-

crg
r.-Yin

)

janiqux'

scis apiid

qiios sil. Noiiiu;

divc^i

lanli aucloris assercrc voluerit,vix apuil ciimi pnli, vel
diilis

paiilo anle, ul qii;isi
vi

rudes qii:crercinusj S-d

incrccdiljiis,

renianebunl

Qnauiuni
pi'r

ex ipsa
(jul

vcrilalis paiicos

eam
ila

lenere conjcctis,
pauci suiit qni veiil,
:iii-

cral
(|!ios

iil

siniilcm bcnevolcnliam i)r:il)crcnius cis,

vero

siiit,

ncscis

;

(jiiid si

Inculiim csse

Spirilnm sancliuii
csl? Scd
sciliccl

l;im diiilnrna

rum.sciiml, utaucli)ril:iie sua

mnllilndiiiein loiio
|

v('liistalcririn;\liim

intcHigentissinii
,

nnde se

in iila sccrcla

cxpcdire et qnasi cliijuarc
paiici

adolcsceiilcs,

cl

miii

rationum cxploralores

non

citas possil ?/ iNoiii e

videmus quam

bummani

cvolmis saltem

iljis

Litleris,

iion (juaisilis mag^slris,
iion (lcni-

cloqiienliam

oonsoqiiantur,

ciim pcr

loium orboni

1100 aliiiuantiiiii noslra lardilate accusala,
(jue voi

rbetorum

sclu/lac

adolesoentium grcgibuspcrstnpaiil?

mcdiocri
|

corde conccsso cis qui

cjiisniodi
lcgi,
illos

Lillcras
cuslodiri

cr lotum
,

orbem lam longo lcinpoie
volneriinl
;

Numqiiidnam imperitorum peiiorrili muititiidiiu; , quicumqne Iwni oralorcs evadcrc volunt, Ca^cilii sibi
polius,

Iraclarique

iiiliil

apnd

autErudi orationibns, quam
cxistimanl
?

Tullianis nar..»qii:e

crcdondnm
sliqiic snnl

pulavimiis,

corum
millia

qni

islis

iniinici infe-

dam opcram
ruin turba;

ilxc appetiint omnes,

vocecommoli, apud

qiios f;ilsa pnliicilact

nuijorum aucloritate
discere

firmat;i sunt.

E;idom imperiioa pancis

lioncrationis inauJila
colere cogorcmur.

fabularum credere

moliimtnr,
:

qiia;

doclis

discciida reccpla sunl
li.
Qitcvreiida

assequuitur aulem pcrpauci,
paiicissimi. Quid,
si
si

CAPUT
(jnmenda

\l\.

verarelhjw. In
ct

eis

aguiit pauciores, claresciinl

tale

(jni

cxcellml fnniw celebrhate
Objectnri

omniumocnpud paucos

qniddam
cst, ideo

est vera religio ? Quid,

mnlliludo impc-

cupadone jwpulorum.
cisc veritalem, nec

[riislra,

ritorumfroqiieiitat ccclcsias, scd niillum arg

imcnlum

qua;reiidain in multiiudineCdllioli-

ccriim. Temere vlsum Ilonorato, absiirda (jucediim tradi
VI calliolica religione.

neminem iilis mysteriis facliim esse perfcclnm? Et lainen si tam pauci sluderenl eloqucnlkr,
pauci sunt cloqiientes, nunqiiam
magistris
lalibus
i

A
.

rclUjione qua:renda

apud CaScd lumc
le

quam
noslri

os

pareiiics

thoUcos

nihil prohibebal

Cim

inquiritur

vera religio,

comniendandos putarcni.
invitavcrit,
e>t, ul id

sumendum cxordium a
(jiiod iiisliUii

culholica Ecclesia.

(]um igitur ad
qii3e

hxc

studia nos mnltiludo

pcragam,sipossiim,el sicapud
inlcrim apcriam,

agam,
scd
;id

imperitorum partecopiosa
;

quod

paiicl

nl (idem calbolicam non
.«icrulanda ejus
sibi cur:K;siiiil,

adipisci possnnt adainarcmiis

cur nobis

esse sinii-

magna mysleria, eis (|!ii)rum anini:u spem divini fructus et inveniend.e vc-

lom

in religione

nolumus causam, qnam cum magno
eiiiin
sit

anima; discrimiiie forlasse coiitemnimus? Si
verissimus ct sinccrissimus Dei
cultus,

rilalis oslendam''.

Nemo
illa

dubilal

cum

qui

veram

roli-

quamvis

j^ioncm requirit, aul

jam

criidere immortalcm cssc

apud paiicos

,

apiid eos lanien est quibus multitudo,
irjvoluta ct a
;

a:iimam cui prosit

roligio, aut

cliam idijisum

iii

quanquiim ciipidilatibus
ligenti;c

[>uritate iiilol(ieri

eadem «mnis religio
liabeal,

religione velle
:

invenire.

AninKr* igiiur causa

remola

,

consentil

quod

posse

(|iiis

nam

corporis nalura quoquo

modo

se
ci,

dubitet? quxro,
noslrani arguai,
diligeiiler

si

quis

temerilatem
ejiis

vecordiamqiie
magistros

nuUani curam

ac solliciludincm inculil
cnjiis

quod non apud
quid

|ir;cserlim posl
iH-ala sit.

morlem,
igilnr

anima

leniierit

(pio

investigamns, cujus inveniendai nobis
iiicst,

eam ma-

Anima;
qua

causa vei

soliiis

vel

maxime
antom

gna
riiit

ciira

respondere

possimus? Dclcr-

%cra,

si

est, religio

consiiluia est. H;x;c
el

me

multitudo? Cur ab sludio ariium liberaliiim,
vit.-e

onima,

videro

quam ob causam,

obsciirissimum

vix buic pnmsenli
ciir

aliquid
;

commodi

affcrentiiim

;

esse confilcor, errat lamen ac stulla csi, nt vidcmus,
doitec adipiscalur percipiatqnc sapieiiliam, el forlas-

ab inqnironda pecunia
;

do

ciir

deniqiie a

curab Iioiioreadipisccncomparanda el retinend;i bona
vitsc apjioti-

se ipsa cst vera rcligio. Niim te ad

fabnlas mitto
?

?

valotiidine,

postremo cur ab ipsa beaiae
his

rumaliqirul cogo

te

lemere crcdere

Animam
in to

no-

lione

;

cum

onmcs occupcnlur,

pauci

cxci Ihnt,

filram dico cFrorcae stultitia irrclilam ot demcrsain,

nulia dclerru!t miiltiindo?

viam,

si

qiia est,

qiiKrcre verilalis. Si hoc

non
»

«st, <ia

vcniam,

ct parlioipare

incnim.

qu.TSf>,

sapieu-

sola eililio !.ovanionsiiiin,

si

nuUa ea.

\lciido«c.

»

17
17. At absiirJa
il»i

l-IBER UNUS.
tlici

T8
cultiii

videonnUir. Qnibiis asscqu:ililiol

divino
cst

devotissimc

iiiscrvitint

;

honcstissimiiin
Qiiid

ronlihus

?

Noinpc

inimicis,

caus.i, iinalibcl
lanioii iiiiinic.-l ?

rcligiohis noiiien, cl i>r;colarissimum.

im-

ralione, noii
lis.

enim boc nunc

(|ii;i>rilur,

pcdil

tandem porscrulari alqne
ulrum
hic sit

disctitore pia cl sediila

Ciim legcrcm, pcr

mc

ipsc cognovi. Iianc

investigalionc,

illiid

quod
esl,

sincorissiinc

^iillalinbulu» poclica ilisciplinaTcicnlianuin Maiiruin
sine magislro
tus,
libot

nossc et cuslodiic paucos nocessc

etiamsi

om-

allingore noii audercs
alii

;

Aspor, Coriui-

nium

in id gciiliiim

voliin\as favorqiie coiispiret ?

Donatuscl

iimunicrabiics requirinitur, ulquitliealri

19. Qu;o ciim

iti sinl,

fac nos, ut dixi,

iiimc pri

pocla possil inlciligi, cujus carmina ct
:

miim (puerere ciiinam
calliolica Ecclcsia

ioli-i'ini

aiiimas noslras pur:

plausus viilcnlurcaplarc

lii

in eos Libros, qui

quo-

gandas inslaurandasquc tradainus

procul

diibio

a

quo

nioib)

sc habeant,

sancli

tamon (livinirumqiie
linmani ronrossioct
;

stiinondiim oxordiiim. Pluros cniin
si

ronim

ploni,

prope

lolius goncris
irruis,

jain

Cbristiani

sunl, qiiain

Juda^i

siinulacroriim
Chrisiia-

110 dilTaiiianliir,

sinc duce

do his sine prasi libi

ciilloribus adjuiiganuir.

Eorumdcm

atilcin

ceptorc audcs fonc
occiirrunl qu;c
et

sciilontiam

ncc

aliqiia

norum, ciim

sinl

h;rrescs plures,

atque omnes sc

vidcaiilur absurda,

lardilalcni tuani

calhortcos vclinl vidori, aliosquc pnvtcr se lucrciiciis
noininonl, nna est Ecclesia, ut omiies conceduiit;
si
iit

pulrofaciiiin

labe

I

ujiis

mnndi
neqncunl
qiii

aniiiium

,

qiiaiis
qiii

omiiiiim stuliorum cst, accusas
forlasse
a

poliiis.
!

quain eos

tolum orbcm considorcs

,

rLferlior miilliludine

;

labbiis intclligi

Qu.crcrcs

ali-

aiilcm qui noveruiil anirinaiit, cliain verilale sincerior

qiiem piiim simul etdocluin, vol
consenlienlibus diceretiir,
et doctriiia poriiior liercs.

lalisesse niu'ti>

cxlcris oinnibus. Scd de veritatc alia qtueslio csl

:

ciijns ot pr.a^ceplis

molior
?

quod autem qiixrcntibus
ciii

satis cst, uiia esl Calholica,

Non

f.uile
in

reporiebatiir

h;f rescs

ali.c

divcrsa

nomina imponiint
(|u;c iicgare

,

cuin
aii-

Cuin labore invcsligarctiir.
incolebas
? Qiicp

Dccral

ca lerra ipiam
pcregrinari
?

ips;c

singuhe propriis vocabulis,

non

causa

iitirms

cogorcl
iion

dcanl, appcllcntiir.
lius arbilris

Ex quo

inlelligi daltir, jndicanlisil
'

In conlinonti
gnrctiir. Si :n

prorsus

latebal, aut

eral?N.ivi-

qiios

iiulla

iin|)odit gratia, ciii

ca-

propinquo Irans mare non
illas terras,
iii

iiivcniobalur,

llioliciim

noineii, ad

quod oinncs ambitint,

liibiicn-

progrcdorcris usqiie ad
illis

quibiis ca quoc

duni. Scd nc id loquacissimc aul siipcifluo qiiispiam

Libris CDnlincnliir, gosta essc
?

dicuiitiir. Qiiid lalc

disserendum
dain

piitel,

una csl cerle,
hiimaii;c

in

qiia ipsoe qiio-

fccimns, lloiioraie

El lamcn

roiigionem forlasse

modo eiiam

leges clinsliatia}
ficri

sunt.

sanclissimam
qiior
),

(

adliuc enimqiiasi dubilandutn sit lo-

Niiilum cgo irnic pr.TJudiciiira

volo, scd cxordiiiin

ciijus opiiiio

toium jam lerrarum orbein occupro iio>iro arbilrio judicioqii::
qu:e nonnullos
iinpiTitns
siiiit

qtixrcndi

opportunissimum judico. Non enim n »iie

pavil, niiscrriiiii piieri

tiiendum ost
iniiixtts,

vcrus Dci cultus nullo proprio robore

damnavimus.
iii

Qiiid,

si illa

ab
:

eis

quos

ftilcire

debeat, fulciendus csso
folicilatis est, si poliic-

cisdcin Scriptiiris videnliir ofrciiderc, eo

iia

videaltir
rit ibi

sed certe pcrfeclac

posita,

nlcum rcs abhorrentos a seiisii qiialiumciimqiic hominum, ncdtim prudcnlium aique sancloriim, lcgennlur, sccrctam signilicationcm multo studiosius
?

verum

invoniri, ubi ct inquisilio cjits et relon:

lio

securrissiriia est

si

non

potueril,

tum deiniim
rimaii'

alio,
diini.

qiiocumqiie periculo,

adcundum alquc

qu.Trercmiis

Nonnc

cernis,

nt

Catamitnm
in

Diicolilio-

r»rum

'

,

cui

pastor durus cfduxit, conentiir

CAPUT
opinor,
sani

VIII.

20,-

Qua Auguslinm
apud

via vcneiil

ad

miiies iiiterprciari, el
lo cliiim

Alcxim pucruin,

qucm Pla,

cnlliolicam reli<jionenf. Ilis igitur constiUttis, qujc, ut
ita jiisla

carmon amatorium

fccisse dicitur

ncscio

sunt, ulobtincre

lc

istam cauut pos-

quid magnuin signincare,

sed iiiiperitorum jndiciiim

quovis adversario

debeam, odam

tibi,

fugerc ariirincnl; ctim sineullosacrilegio pocta tibcrriraus videri possit
libidiiiosas

sum, ciijusmodi viam usus
qu.i;rciidam.

fiicrim, ctim

co aiiimo

cantiunculas cdi-

qtixrcrcm vcrain religionem, qiio iiunc cxposui csso

disse ?

Ut cnim

vobis trans niare abscessi
bacsilans, qiiid milii
:

18. Scd rcvora rcvocabat iios alque prohib.-bai a

jam ciinclabundus atquc

tcnen-

quxrcndo, aul
titim

aliciijus

legis sanclio,
'

atit

adersinvilis,

dum, qu'd dimiitendum

esset

qiia;

mibi cimctatio in
liomiiiem (a),

potontia,

aui sacratnrum

porsona

aut

dies major oboriebalur, ex qiio iilum

fama

liirpis, aiil iiisrtlulionis

novilas, aul occulta pro-

cnjus nobis advenlus, ul nosii, ad cxplicaiula omnia
qii3e

fessio^ Nihil

horum

est.

Omnia

divina ct humaiia jura
;

nos inovcbant, quasi de cirlo proniiiiebaliir
;

,

permiilunt qu.xrcre catbolicam fidenj
ct colere,

lciicre atitem
si

audivi

eumquc, exccpta quadani
esse cognovi
:

cIoqiictiti:i,

lalcm

por lnimaniim certe

jits licot,
:

de divino

(juales c.xtcros

ralionem ipse inccuin
lt;ilia

quaindiu erraintis, incerlum est

neino

imbccillila-

habui magnamqne
slilutus,

deliberationcin jatn in
in illa

con-

lcm iiostram
iiiimi' salus

tcrret inimicus (qiianqnam veritas aiqiie
si

non nlrnm manerem
pocnilcbat,
in
libi
ciijtis

sccla, in qiiain

diligeiiter qii.Tsita, ubi tiilissimc licet,
qiix'ri

mc

incidisse

scd qnonain niodo veruiii

invent) non fnrrit, ciim quovis discrimiiie

dc-

invenienduin essel,
nnlli meliiis

amoreni suspiria mo:»
inilii

boal); otnnium digiiitalum ct poiestalum gradus, huic

quam

nota snnl. S.rpc
niiciits

vidcba-

lur
'

non posse
in

inveniri, magniiinc

cogiiationnin
fcrcbanlitr.

Rdili, rat:i!vitiim

nucolkujv. \l\[is., Catnmiliim r.uco-

iirorimi.(uitaniiuishic,qiio iioinino |.ucr meriloriiis vocatur, iiui-ili^euduj i| so Alosis |.ult, deijuo virgiiiiis iii nuiolicis,
'

mearum
«

Acadcmicorum suffragium
\;:>s.,

Nonniilli

qnod
lib.

ei sit.

inn-. Miclia.'li..Hsonilox,.Vf^j/orMm.

(n) Faustiim,

ox

3

Con.cis.,

c-ip. 6.

,

7*
S.Tpo riirsus
JMiiiianniii
l.iiii

\)T,

tJTII.ITATK CIIKDKNDI, S.
polcriiiri
,

AUOrSTlM
tibi

80
pcrsnadcalur, non piHis

iiilticiis

,

(|iiaii(iini

wc.hU-tn
pcrsi.i-

accipcre ralionpm, qiia
laiionc quain lidc
polc^t,
(iit,
si

vivacom, tam

siij-.icrm,

linii
iiisi

lo

cs^c
lc

dMCciidnm.

Qiiod
iit

farilc

cactMii,

noii

piilaliaiii

laterc vcriliilcm,

tpiod

iii

inodo icqnnm

pr cbcas. Scd

commodo
el

ca qii.nruiidi
(liim
:il>

moiliis ialcrcl,

ciiiinlciiKpio ipsiiin

aliqna diviiia

aiictoritatc
illa

mocssc Bnmcndnm.

volo qu.isi

ref.pofidoas

inlerrog.inti

:

primo

(licas inihi, qiiarc libi vidcaltir

non CBse crcdcndnm.

Ilcslalial

(piicrcrc (pKCiiam

csscl aiiclorilas, ciim

Quod
liiiC

ipsa,

inqijis,

crcdnlilas, a qiia cre(fiili noiiiiinihi vidctur cs-,c
:

in laiilis disscnsioniinis

sc (piis(pi(; iiiam tradiMiriim
igilnr iiicxpiifal)iiis silva,
:

ii.iiilnr,

vitiiim

qnoddam
pro
iii

aiioipiin

poiliccrctur. Occnrrehal

ciii

nomcn
si

iioii

convicio objcctarc
vilio est,

solcromus.
ii(>n

dcmnm
iilla

iiiscri

ninllum pigchal

aUpii^ inter iucc sine

Nam

suspicio^us
;

eo quod

com-

rcqnic, cnpiditale repcriciidi vcri aniiiins a;^ila-

pcrla suspitalnr

qiianlo magis cicdnlus, qni lioc a
illc

Iialiir.

DisMicbam

mc tamcn

magis magisrpic

al) islis,

suspicioso diffcrl, rpiod
niiilam
triijuii

incognilis aliipiam, i,tc
Inlcriin
:ic( ijiio
li:>iio

qiios

jam

doscierc proposnciam.
iii

Ileslahat

aulcm
proiil

dubilatiiiiiom.

aliiid niliil

tanlis periciilis, qiiam nl divinini

opinioiicm ac distiiiclioncm. Scd sciscliam curioMim
iioii

vidcniiam lacrymosis el miseraliilibiis vocilin-,

nos solcre appellarc sine convicio

;

siudiosum
si

opem
l)am
:

inihi ferrcl,

dcprccarcr. Atfpio

id

scdnlo faciedi-pn-

vcro eliam

cnm

laude.

Quainobrcm ailondo,

|d ijit

cl

jam

fcre

mc commovcranl nonnnlle
(((),

cel, (;liam inlcr hx'C

dno

qiiid tibi dislarc vidcaliir.

tationcs Mediolanensis cpiscopi

ut noii sinc

spe

ccrlc rc^pondes,

quod quamvis nlerquc agalur

inajina
qii;u

nliqna dc ipsi) Vclere Testamenlo miilla quaorcre cu-

cuiiidilatc noscendi, curiosus lamcii
iiiliil

ea requirit

pcrcni, qnao, ut scis,

niale nohis commcndala exselamdiii essc calcclinmcnus
a

ad se aliinent

;

sludiosus aulein conira, qua: ad

crabamur. Dccrevcramqnc
in

sese altinent

rcqiiirit.

Sed

qiiia

non negamus

:id

l.o-

Ecclesia, cni iradiiiis

pareiilibus erar.i,

donec

minem
tem
;

perlincrc conjugem ac Lberos et

eonim

s;ilii-

ant invciiircm qnod

vcllem, aut mihi

persuadcrem

si

quispiam

percgre posiius, queiiiadinoduiu
siia

non esse quacrendum. Opportiinissimum cigo
valde docilcm tiiuc invenire posscl,
possct doccrc.
II )C
si

me

ac

valeant ac sesc agant

conjux ac

liberi,

omncs

fnissct qni
iiktj

advciiientes sodulo pcrconlelur, niagna uti ,nc diicitiir

ergo

modo

et simili aniina!
si

cupiditatc nosccndi
qiii

:

ct

tamen

liuiic
viill,

slndiosiim
ct ca quj;

cura
libi

si

*

diu tc qnoqiic affeclum vides, et

jam

satis

non vocamus,

ct

magnopere

scirc

jactaius videris, fiiiemque
;

hnjusmodi bhoribus
disciplinic

ad se maxime perlinent. Quaro jain
cillarc

inlclligis

co va-

vis imponcrc

seqiiere

viam caiholiciE

istam dollniiioncm slndiusi, qnod
(ju.Te

omnis qnini

qnoe ab ipso Clirislo per Apostolos ad nos nsqne
iiavit, el

ma-

dem
is

studiosiis ca nossc vull
qiii

ad se pcrlinenl,
;

n

ab hinc ad posieros inanatura
IX.
;

est.

CAPUT
^ssc

— 21.

tamen omnis
vitii

id agit sliidiosns vocai:di!S est

scJ

Calholica

Ecclesia

venieniibus

qui ea qyiji ad animuni mitriondum libcralitcr at-

•prmcifil lideni

hcerelici

promiUunt ralionem. Nihil
credenlem
el

qiie

ornandum periinenl

,

impensissime
',

roipiiril

:

in fide, alque inter

creduluni

{quod

lamen sludentem recte appellamus
doiitcs

pncsertim ad-

mmen
Itim,

culpw
intpiis,

datur) plurimum
islud
est,

interesse.

Ridicuse

quid studcat audirc.

Nam
si
,

ct:ain

snorum

stiit
:

cum omnes hanc
;

pro-

diosiim possniiius appell.ire,

suos

tantiiiii

diiig

liteanlur

tenere,

ac docore. Profitentur

hoc omnes
ul
eis

nun lainen

adjunctionc

iiulla

communi

ni^mine
ciipi-

liaM-etici, iiegaie

non possum

sed

ila

qnos

studidsornm dignuin piilamns. Audicndi aulcm

illcclant,

raiionem se de obscnrissimis rcbns pol!i:

diim queniadmodiim se sui liabereiii, non apiicllarcm
sliidiosum audiendi,
sacpe vcllet audire
:

ceanlnr rodditnros
ininanlur,
iit

eoque Calholicam maximc
qui ad cain

cri-

nisi

gaudons faina bona

idip^iiin

quod

illis

veniunt pra-cipilur

sliidentem vero, eliamsi scmel.
et dic mihi, ulniin
sibi

crcdanl; se antem iion jngum crcdendi iinponere,

Relcr nunc
si

animum ad curinsum,
id csi,
'

scd docciidi fonlem aperire gloriantnr. Quid, inq«is,
liici

qiiis

fabcliam liboiilcr aiidircl, nibil

omnino
;

polnit,

qiiod

ad eoriim hiudeni magis perline-

prornlniam,
ncqiie
id

rcrum ad
atqiie
in

se

non

i;crliiicnrnim

rol*?Non
jiiiiic

ita est.

Hoc cnim

faciunt nullo roboro

odiose

erebro,

scd rarissime ac
iii

pnedlli, sed ut ali^iuam concilient mullilndinem noraiionis
:

modostissime, vel
ullovc consessu
;

convivio, vel
libi

aliquo circulo

,

ipia

promissa natnraliler anima gau-

videreturne

ciniosiis ?

Non

opi-

+iot

huiHana, noc vires suas valotudinemque conside-

nor

:

scd ccrte habens

iliius roi

curam, quain iibenler

raiis,

sanorum escas appetendo, quae male commitirruil
ia

andiret, profeclo videretur. Quapropler etiam cnriosi

Innlur nisi valcntibus,

vencna fallenlinm.

defmiiio ea rcgula, qua studiosi, emeniLanda est. Vidc
igilur
iilrura

Nain vera p
islea, si

religio,

nisi

crcdanlur ea qna; (piisque

et illa siiperiora

emcndanda
indigniis
crediili
,

sinl.
sit
,

Cur
(|iii

se bciie gesscrit dignusquc fuerii, assccpiapercipiat, el

cniin

non

ct suspiciosi

nomine
;

inr aliiiie

omnino

sine

*

(|uodam gravi

aliqnando

aliquid

su^i»icalur

et

qiii

ali-

iinctorilatis

imporio

iniri

rectc nnllo pacto poiest.

quando
alictijiis

alitjiiid

credii? Iiaqne

ut

inter

slndenlcm
ii;ler

22. Sed (pisris forlasse vel de hoc ipso aliquam
*

rei el oinnino slndiosiim, rursumquc
:

curam haboiilcm aiqne ciiriosum
Edilio lov. oiniiUi, si; cujus loco Er. el Mss. habent,

ila

intercreden-

lcm
'

et

crediilum pluriinum intorosl.

» »

Omncs
Ediii,

Mss., niaxime perlvierei.
percipiift, onuiino

sine

;

oniisso, et, quo.l

rcsti-

.tajfjr

ox

Ediii viliose forel anl, tnipen.^s.^^.vne requvtt, etim s/n-

s:ss.

dentem
\\].
lil).

recle appcllamns. rnioiuianlur

ei Mss-

{a)

\i:i!M-o,ii.

rjcon^^css.^capp. !",

H.

-

fiuiiJani Mss., oliosp..

,

,:

II

LinE[\

UNUS.

w
Sed
iioiiiie

0.M'IJ1X.—
lulior
el
,

25. Turpe nou etse cretiere in Teligione.
:

ciipidilalc ullo niodo doserciidus aul rospuciidus vi-

Ralioni percipiinda' idoni iierpauci
teHeiida

tin

ad

riliijioneni
iiiiiic

dori poiosl.

oeiisos

,

nisi
,

primo crd.il sa nieulomquc
s ip-

ab onwibus
iii

,

fules.

Socl

vide

,

ad

id

qiiod
'

in^liliiil
,

pervcnliinim

iii(|uies

ulrum
si

reiigioiic crciierc del>c:iiiMis.
aliiid

Nealiud

plioom
qiic

piaboal

cl

qiiibusdam

iii:igiiis

nocess;iriisaotioiio

qiie eniin

coiiciHiiniiis
,

cssc crcderc
sil
iii

,

pncceplis

,

oblcmporans

(jiiadain

vila;

cieduhinj csse
iiibus crcderc.

seqnilur ul milla cnlpa
eiiiin
.

reiigii)-

pcrp-irgcl

iion

cum csse aliler illa

qu;o purc veia suiit
isiis
,

Quid

si

ol

crodrrc

cl

orcdulnm
obrioinilii
:ili-

adopliirum
riiiii

?

Consos profcclo. Quid cigo
,

qiio-

csse viliosuin esi, (iiieiii;>diiu)duin ol
suin esse
?

cliriiiiii el

do gonore le csse jain crcdo
secreta ratione
,

qiii

faoillimc di,

qinid

qiii

ccrluni oxisliiiialj nulliini

viiia

ccrla

capcrc possiiut
,

si

bac

bjl>ere posse ainicinn vidoUir. Si enini lurpc csl

via vonianl

qiia

illi

qui primilns credunl
arbilror.

num(|uiil
ais
,

quid croderc,
aul
niliii

aiil

lurpilor

facil

qui

:iniico

credil,
ipsiiin
:

landein oboril? oos morari
biinl, cst

Non

Sed lamen

,

qnid

aniioo iredoiis qiioniodo aniicuin vel

opiis osl? Qiiia olsi faclo sibi niliil noci!l;micii

vel se appcllel

non vidoo.

Ilio

fnrtassc dioas
;

Coii-

nocobiinl

oxcmjilo ca;loris. Vix

ciiiiii
:

ccdo aliqnid nliquando csse cn'doiidiim
qiioinodo in religionc lurpe non
<|uani
soire.
sit

nunc expodi
cx

qiii

dc sc tantuin senliat, qtianuim polest
,

scd

crederc, anlclc

qni niiiins

oxcitandiis esl
ille

;

qiii

amplius

,

rcprimcn,

Faoiain

,

si

poloro.

Qiiocirca
,

dus
i>lc
ii

;

ut

nrqiic

dos|ieraiione fraiigatiir
f^icile
fil
,

ncipie

«lu:rro quid exisliinos in graviore culpa osse

roligio-

pravipiieliir audacia. Qiiod
valciil

si

eliam
invita-

neni Irndcre indi^i.o, an

id qiiod

ab

ois

ipii

iliam
,

(|ui

voiare

,

ne cul

sint

pcriculoso

iradunl dicilur, credcre. Si quein
iion iiilolligis
:

dicam indigmim

mciito, paiilisper coganlnr inccdcre qua eliam
tcris
iiis
;

CK-

emn
si

dico, qui (iolo peciorc accedil.
,

lulum
Imc

csl. II;oc est
,

providenlia verx religio-

Coiiccdi>
homiiii

,

iil

arltilror

m:'gis culpaiidtim essc
suiil

,

l;ili

jiissiim divinilus
,

hoc a bealis m.njoribua
;

pandere

qu.i

!-anola

secrcia

,

(iiiaiii

Iradilum

lioc

ad nos usque servatum
,

lioc

pcrlur-

religiosis viris

de ipsa religiono
eiiiin

aliipiid

aflirmanlibus
decuoril.
rcligio-

bare vclle aiquc pervcrlcrc
verain
qiii

iiibil

credcrc.

Ncque

le

aliud

respoiidere
,

religioncm sacrilcgani
,

quam ad viam qua.Tcrc. Quod
est aliud
voliint
oniiii

Quarc

iiiinc f.ic

pulos
:

cum

adesse

qiii

libi

faciuiil

ncc

si

cis

coiicedalur qtiod

iicni sil Iradilurus

quonaiii mud.)
,

illi

ndoin facluriis
in lc

possiinl
libot

quo

inienduiil
,

poivenirc. Cujusmodi
nisi
si

es, voro aiiinio lc acccdere
qu<Hi
::d

neqiic quidqiiani
doli

exccllant ingcnio
'
.

Dousadsii,
socielatis

irjiiii

reiii

hinc rcm auincl
,

,

alquo simulationis
niliil

puiil

Tniic auiem adost,
sit.

bnmana)
iiibil

csse

?

Diccs

buna

liia

conscicnlia

lc
,

(iiigcrc

,

Doum
iii

tondeiilibus cura
reporiri

Quo gradu
niliil

firmius
ralioni

'luaulis poieris

idipsum asscrens
aiiimi
lui

vcrliis

scd lamon
iiiliiiie

coelutn

potest.
;

Ego quidom buic
?

vcrbis.
sciaris
terii
,
,

.Niin

onim

lalobras,
'
.

ita iil

iion possuin icsistcrc

nain

sine cogniiione csse

lionio

bonvni aperirc possis
tibi
,

At

ille si

di-

crcdcndiim, qui po>sum diccrc
iiisi ali(|iiid

cuni et amicitia,

Ecce credo
iii

;

sed

iionne

est aeqiiius

ut

crodalur
,

(itiod

certa ratione deinonsirari
sil

eti;iin

crodas
lciico
, ,

niihi

cum

lu bcnoficium,

si ali-

no!i pi)iosl

oninino nulla
ulla

quid

vi ri

sis accc|ituriis, dattirus

cgo

?

qiiid

lius servis siiic

ciilpa

et sxpe dominorum
,

dispensalori-

crodaiur. la
,

rcspoiulobis

nisi

esse crcdciulum?

rcligioiic
,

vcro quid iniquius

fieri

polcst

qiiam ut

21. Sed, inqiiis,
inibi

nonne erat
ea

niclius

ralioncin

Dci anli>lites nobis non fictum aniiiium polliceiitibus
crcdan!, nos eis praccipicntibus nolimus crederc? Po-

redderes
ulla

*

,

ut

quncumqiie nie duccrct
foriasse
:

sinc
cuiii

^oquorcr
,

loincrilaic ? Erat

sod

sticmo

qii;c
fieri

polest osse via saliibrior,

qiiaiii

idoneuni
iis

ros

laiiLi yii

iil

Doiis tibi ralionc

cognosccndus

primo
i|ii.i!

iieicipicnda; veritalis, adliibcndo

fidem,

»it,

omncsne
liuinaiia

piitas

idoneos essc pcrcipiendis ralio-

ad pnccoleiidnm et ad pnccurandiim aiiimuiii
prorsus idoncur.
tutissinium est

nibus, quibus ad divinain inlelligcnliam
fiir
,

mons duci,

suiil diviiiilusconsiiliila ? aul si jaiii
sis
,

an

pliiros

,

aii

paiicos?

Paticos
le

ais,

circuirc
,

poliiis

nliqiianlum qua

exisliiiio.

Iloriiiimc in nunioro csse
,

crcdis^Noii
ergo
f.icit.

ingrcdi

qiiain ol libi cssc aiictorcm poricuii, et cx*-

esl iiieiim
l:ts,

inquis

,

Iioc

respondcrc.
:

Illius

|iu-

loris toiiiorilalis

cxoinpliim
2,').

?

clijm

Iinc libi

credcrn

quod quidem

Tif

CAI'L' T XI. —
lale

Credenles ab opinandum lemcriInlelligere,
tit

Uuiluiii nienicnto,

jam cum

bis credidisse libi incortu
iic

quoniodo

alieni.

credere
,

,

opinari.
hi

dicenli

;

te

illi

roligiosc

admoncnti
osse
,

scmcA

qiruloiii le

Quai c jain su|:eresl
scqiiciidi iion siiil
,

considoronius

quo pacto

volle crc.lcrc.

Vorum

fac ila

ct

vero aiiimo

i|ui

sc polliconliir ia;ionc ducluciilp;i

ad accipiondam religionem acccdere, et
tu

iia paticortiin

ros.

Nam quomodo
,

sinc
j:iin

possimiis sequi
:

cos

essc liomiiium
vis

,

ut rationes quibus ad

ccrlam co:

qui credcrc jiibent

diclum csl

ad

lios

antein
,

gniiioii(>m
qiiid
,

divina

pcrducitiir
,

,

caporc possis

sponsorcs

ratioiiis,

non modo sine viliiporationc
|

c:c(cris

hominibus
,

qiii

tain

sercno

ingenio

sed oti:imoumaliqiia laude sc voniro nonniilli ^cd
iioii

utant

negandam religionem piilas? .\ii eo3 pcdclenlim quibusdam gradibiis ad illa sumiiia peiielralia esse duccndos? Vides planc quid sit reliprj>diii

non

sniit

ita cst.
:

Du;c cnim peisoii;o in roligione suiit

laudabiles

uiia

eormn

(|ui

jaiii

iiiveiicruiit

,

quos
euruia

etiam bcatissimos judicarc necesse cst;
I

alia

giosius. Neqiic
» •

euiin

libi

quivis

homo
M.

iii

roi

lanl;c
in (|ualuor viss., siniplicrm.
.M.
' '

In

n , Apud

possil. fj. loigd. ven. Ujv.

secuU suinus.

Kdili,

Er. Lu£(l,

vcu. Lov., rcddcrc.

perpurq,tnr. M Mss., pe.rpnrg t. vclcros libri toiu>Uii'.or, '"jinu, icpi.ru.

: ;

, . ;

tz
<|iii
>

bK DTMJTATE CUKDENDI,
lii(Ji(isihsiinu o( rocli^^Miiiu
irifjiiii iiiil.

S.

AUGUSTI.M
qni opinaiitur se sclrc
cr^jdiililas.

Sl

I'iirni er({0
(|iia

csl,
cst

eorum
profecto

quod nesciant

,.

Kiiiil

J:un

'

iri

ipsu |K)ssossionc

,

iilleri

iii

via,

ta-

vitiosa
niliil

Cailera
illi

duo

irnpro-

uicn ccrlissiine perveiiilirr («). Tria

siiril

alia

lioiiii-

band:i gencra

crcdunl

,

el

qui veriiin qu.cilli

nnin

gciiera

,

piofec l«

irnprob;iii(la

ac dclcslaiida.
arhi-

runt cuin desperatione iiivcnicndi, ct
iion qiiarunt.

qui omiiing

Unnin

csl npirniiliiini,

id

cst, coruin qui sc
(jiii

Kt boc diintaxat in rcbus ad aliquam'

traiiliir seirc
liiinl

(piod nesciniil. Alieriiin conirn
,

scnut

pertiiKMilibus (lisciplin.ini.

Nam
iii

in alio vilac aetii, proniliil

(piidem sc nescirc

scd non

ita

(pj:ji:ruiit,

rsus ncsrio qno pacto possii h(jmo

credere. Qiian-

iiivcnire possint. Teriiuin eoriiin qui neqiie sc scirc
exisliinaiit
fiiiiliina
,

quam

in

illis

eliarn(pii sc

agcndo probabilia scqui
,

ncc qua>rerc volunl. Tria siinl itcin velul
opinari. Qu;c:

diciiMt, scire potiiis niliil p(jssc

quam

nihil

credcre

,

sibimct in aniinis iiominiiin disliiietionc di,

volunl videri.

Quis

cniiii

qiiod

probal non credit?
si

gnissima; inlclligcre, crcdcre

si

per

aut qiiomodo csl
Itatiir
,

illiid
?

(|uod sequiinlur,

non pro(^.se

se ipsa considercntur, primiim scnipcr sinc vitio csi

probabile

Qiiare duo genera
:

possunt

secuiidum

,

aliqnnndo
*
.

cum

vilio

;

terliiim

,

n'iii-

advcrsamium
(|ue

veritali

uniim coruin qui scicntiam lan:

quam
lem

sinc viiio

Nain inlelligcre rnagna el lionesta
{b).

tum oppngriant, non fidem
;

alieriimcorumqui utrumin rebiis

vel ctiam diviria

,

beaiissiinum esl

Inlclligcre air-

condemnanl qui tamen ulrum
,

hiimanis
ut

superflua, nihil riocet; scdforiasse disccre noruil,

invcniri possiiit
jiitclligcreinus

rursus ignoro. Ilxc dicla sunt,
fide
,

cum lempus
iioxia
,

neccssarioruin
nilelligere,
si

occupareiil. Ipsa etiam
,

nos retenta

illarnm etiam
a lemeritatc

rcrum

non

sed facerc aut pati

miscpossit

quas

nondum comprehendimiis,

opinan-

rum

est.

Non enim

quis intclligat
,

quomodo

lium vindicari.
iiisi

Nam
,

qni dicuiil nihil essc credcjndum

inimicus sine suo periculo occidi

intelligentia ipsa,

qnod scimus

id

uniim cavent

nomcn

opinationis,
:

ac non cupiditale reus esl
centius dici potest
?

:

qua;

si

absit, quid iniio-

quod f;itcndiim

cst

tiirpe
'

ac miserrimum

sed

si

di-

Grederc autem

tunc est culpan,

ligenler considcreiit
scire quis putct
,

plurimum

inleresse,

nlmni sc
crcdal

dum, cum
de
<iuis

vel

de Deo indignum aliquid creditur
cajteris

vel
si

an quod ncscire se
;

intclligit,

bomiiie facile credilur. In

vero rebns

aliqna anctorilatc commotiis
hirniaiiitalis alqiie

profecto crroris ct in-

quid credit,
est.

si

se id ncscire intclligal,

nula
vir-

culpa
».ute

Credo enim sceleratissimos conjnratos

CAPU T

XII.

— 26.

sucerhij; crimcn vilabit.

Credere in mullis quani ncces-

Ciceronis

quondam

inlerfeclos

:

alqui id

non so-

sarium ad liumnnnm socielalem. Tutissimum oblemperare
sapienlibus. Qii:T;ro
eiiiin
,

ium
csl

ncscio, sed eliam nnllo pacto nie scire posse,

si

qiiod ricsciiiir

,

crcden,

cerlo scio. Opinari aulern, duas ob res turpissimum
:

dum non
non

cst

,

qnomodo

seiviaiil

parentibiis liberi

quod

et discere
si

non polcst, qui
afTccti

sibi
;

jam se
est.

seire
ipsa

eosqiicmulua
credaiil.

|>ietaie diliginl,

quos p:ircnlcs«uoscsse

persuasit,
leineritns

modo

illud disci potesl

et per se

Non

eiiim rali^me ullo pacto sciri polest:

non benc

aniini

signum

Nam

sed intcrposita inalris aurtoriinle de palrc creditur

ctiamsi boc ipsum qnod de Ciceionc dixi, scire se

de

ijisa

veio malrc plerumf|uc ncc
,

iiialri

,

sed obstelilins

quisquarn arbitratur, qiianquam

Riliii

cum
,

irnpediat

Iricibus

nnlricibus

,

rainnhs. Nnin
,

cui

fiirari

a discendo, quia res ipsa nulla scienlia leneri potesl

polest

,

aliusque supponi

nonne polesl decopta dccisine ulla dubitaiione crcdr-

tamen quod non
cimus , ao

intelligit

niulium interesse

ntrum

ali-

p?re?Credimus tamen,el
nrus,

quidmentiscertaralioneteneaiur', quodinielligerediCanaae vel litleris
;

qnod

scire rion posseconfilemur.
nisi ila sit,

Qiiiscnimnon
Narn quta

credendum

posteris utiliter

vidcat pietatem,

sanctissiinum goncris hii?

commeiidetur

profecto errat, neqire qniscpiarn ejror

niani vincuIum,superbissimo scelere violari

Jurpitudine caret.
ratiorii
:

Quod

intelligimus igilur,
aucloritali (c)
:

quod credirnus, Sed
cl qui opin:)tur

debemus quod opinacrcdit

vel insanus

enm culpandum

pulet

,

qrii eis officia

de-

bita impenderil qtios parenlcs esse crediderit, etiamsi

jnur
dit

,

errori.

iritelligens oninis
:

eliam credit, creqiii

non essent? Quis contra non exiernrinandum judicaverit, qui veros forlasse parenles rninime dilexerit,

omnis
;

non omnis

insi

telligit

nullus qui opinntur intelligit. H;cc ergo Iria

dum

ne falsos diligat metuil? Multa possunl aflerrf
niliil

ad

illa quiiiqiie

liominum gencra
,

,

qiix
est,

paulo ante

qnibus oslendalnr

omnino humaiix

socictatis

commemoravimus
banda quae priora

referantur

;

id

duo

pro:

incolume rcmanere,

si nihil

crcdere slatuerimus, quod

posiiiiniis, et iria reliqiia viliosa
ipsi

Jnvenimus primum bcatornrn genus
quibns duoruin

veritali cre-

non possumus tenere pcrceptum. 27. Sod nunc accipe qnod jam
,

facilius
,

me
ii

tibi

dere;sccundumautem studiosoruin amatorunique vcritaiis, aucloritati. In
*

persuasurum esse

corifido.

Cum

de religione

id est

gcneribns lau,

cum de

coleiido alquc intelligendo
,

Deo ngitur,
,

mi-

dabiliter creditur.

In

primo autem viiiosoium

id

nus sequendi sunt

qui rios credere velant

rationem
esl
,

proniptissime pollicenlcs. Nani riemini dubiurn
* '

sic Mss. At edili, sunt etintn.
Kditi, iiost,

nunqmm

sine vilio, addunt

:

et lioc

ad eam-

omnes homines aut stulios aut sapienles esse (a). Nunc aulem sapientes voco, non cordatos et ingenio,

deni beatindinem refene dcbenms. inhacenimvila quantumcuniqne idsciatur,e[c. P.elraclalio ipsa est subscquentis senlenliae liuc a librariis translala. ' Plerique Mss., nuniti certa ratione videalur. sic Mss. Editi vero, in quibus duobus. (a) 1 Retract.jCap 14, n. 2.
^*

sos homines; sed eos quibus inest, quanla inessc ho-

mini potest, ipsius hominis Deiquc firmissimc percepla cognitio

,

atque huic cognitioni

vita

moresque

(*) ibid.
(<r)lbid. n. 5,
.

-

.

(a)

sola edilio l.ov., sed si auis considcreL I Retract., cap. 1 ^, n. 4

, ,

,

».-5

\.\hU\ l'NL'S.
ntos
:

88
:

ct)iii;ru.

c;rlcros
siiil

auu
,

in

,

cujijsi|iic uioili aiiibiis
j.ive

viderc

noii auiciii poicst vidcro et

nnn liabcre, nc-

iiicrliis(|iie

aflccli

quolibol viclu piobjiidi

qic liabcro ac

slullus cssc. Ncscil liaur igiiur. cl
iiuii poi,-!,!

dum

ini|irobaiiJi, slulluruin iu uuiiiero depulaveriin.
cuiii ila sinl
vitieril
,

Qu.e
plaiic

uescil, in alio loco cugnoscero

Nun

potcsl.

,

quis niediocriter iutclli;;ens iion

qiiamdiii stultiis esl
iiivcnir.'

,

qiiisquam certiss ina cogi.iliono
sliiltilia:

slultis utiliiis alqiic saliibriiis cssc

prxceplis

sapioiilcm, cui ubteinperando laniu

obtcni|icrarc sapiciilium, quani suo judicio vilaiii dc-

inalo liboreliir.

gerc? Nain

omnc
:

ructuin

,

si

rccte racium noii csl

29

lliiic

igitur

tam iinmnni
,

dilficullali
soiiis

,

qiiDniam
:

pcccalum
tcsi
,

esl

nec rccte factum essc ullo
a

modo povir-

de nligione qua'riinus

Dcus

medori polcst

qiiud

noii

rccta ratione proliciscilur. Porro

qucin ni>i et esse el humanis inentibus opitulari cro-

rccta

ralio csl ipsa virlus. Cui aiitem
auiiiio pra^sto cst ?

bominuin
Sulus

dimus

,

iiec (|ua?reie

(|uidcm ipsam verjin icligiuiioia

itis, nisi >a|)iciilis

ij^itur sa,

dcbemus.

Qiiid eniin tandeni laiito niolimiiie investi?

|)iens

nun pcccal.
in

Slultiis

ergo omiiis peccat

nisi iu

gare ciipimtis

iis ruLlis
ciiiiii

quibus

sajiienli

ubtcmperavcril

:

a recta
ila di-

optamus attingcro ? Quo pcrvcnirc desidcramus? Eone quod esseautad nos perliiiere iioii
Qiiid

rjiione lalia facla pruricisciinliir, ncc, ut

crcdimiis? Nihil est

tali nieiite

pervcrsius.
,

Tunc ciim
iis!-

cam,

diimiiius sui facli slultiis cxistimaiidus esl, cuni

bcncricium a

me

pelore non aiideres

aut cerle

cst laiiqiiam inslrunicntum miiiisieriumque sn|iicntis.

piidcnier andcros, inveiitionem rcligionis posltilaluiii
veiiis
,

Quare,

si

uinnibus liominibus iion peccare
slulii

quam
si in
,

p c-

ciiiii

neiiiii
si

iicque csse
lautn rcs
e.-t,

,

neque

si sit

,

curaio

care nielius est; nielius prufccto

oinnes vivercni,
rcbiis

nus putcs?Qiiid,

quae nisi scdulo atqutj
rcpcriri? Quid
,

siservi pusseiil esse sapitiitium. Alque liuc

oniniiius viribiis qiKvsita ne(|tieat

si

minoribus ut

in

mcrcando

vel colciiJo

agro

in iixorc
,
iii

ipsa difficiHima iiivcntio.ad capicndiiiii(|uodinveiilum
cri', iiiciitcm

Jucenda

,

in

suscipicnJis educaiidisqiie

liberi':

qua'reiitisexeicel?Qnid onim oculis noct faiiiiliariub?Quani lanicn pcr-

ipsa dciiiqne re faniiliari adminislranda expcdirc nciiio

stris

hac luccjucuiidius

anibigil,

mtiUo

iiia^is in religioiie.

Nani elres
snnl,
ct

liu>

pe;i ::t(|uc tolorare posl diuluriins lencbrns

ncqucunl,

iii.in.c

pruiiipliurcs
in
,

ad

di^nii^ci-iulimi

quam
prx-

Qiiid

cxliauslo

a'gi(>t:iiioiio

corpori accoiiioindalitis

di\inu:;el
stanliuribus

quibuscuin(;uc
cis

saiiciiuribus
ubseqiiiiiin

qiiam cibus ct poiiu? Yidcniiis tanion cuiivalcsccntcs
rcfrcnari alquc coliibcri, nesaltirilali valenliiim

quu niajus
rcstarc
vila

ctiltumqiie

com-

dcbemus
sumus
nisi

,

co scelcralius

pcriculi)siiisi|tie

pcccalur.

millcre sesc audeanl, cibisiiue ipsis agere, ut ad illum
niurl)i>in
,

Niliil igilur iiobis
,

amodo

vidcs

*,

(|unmdiuslulli

(pii

cos repudiabat
:

,

rcvcrtaiilur.

De con-

si

nobis

opiinia et rcligiosa curdi cst
,

valcsccnlibus kxitior
tirgoiiius

quid

,

ipsos a^grotanlcs nuiino
Iii

ut quxrainiis

sapiciiles

qiiibus ublciiipcrando
ita

ut

aliquid suninnl?

quo profcclo nobis
,

duininnliuiicni
Jiiiii iiiest

stultitia;

noque
Qui

miillum

seiitirc

,

ciini tanta

nioleslia iion

ublein|)erareiit

si

se illuni

iiubis, et

cvadcre nliqiiamlo

possiiiius.
,

CAPUT

XHI.

— 28.
eniin

nioibum cvasuros esse nun crederent. Qiiando ergo
lii

sapieiitia carel
el

non quce-

lc

operosissimui

ac laboriosissim;^ inquisilioiii
,

ril sapieiilein,

nrsi

eae credat. l(a

religionon qitwrioritiir
diriiciHiiiia

dibis?Quando
qudd
qiKcris

tantain

qii;iiiia

ipsa res digna cst

,

lur, nisi esse credalur. Ilic rursiis
qiiu-stio.

ciirain negotiu.iiquc
,

tibi

audcbis imponere,

cum
,

id

Q lonaiii
,
,

modu

slulli
,

sapiciiicm iiivo-

essc

non crcdas? Rcctc
(idcs

igitur

caac

nirc poterimus

ciim hoc iiomcii

tamctsi iiemo fcrc

lliulic;c

disciplinaj m;)jcstale insiiiulum

esl

ut

anjcal palam
cant;

plerique tamen ex obliquo sibi viiidi-

cedeiitibus
oniiiia.

ad

rcligioncm

persuadealur anle

cum de
,

rebus

ipsis,

quaruin cogiiilione constat
,

sapieiiiia

ila iiiter

sc disseniinnt
'

iil

aut nulluin eoesse snpieiitem?
,

CAPUT

XIV.

— 50.

Si

uiliil

credenditm^est, ncc
esse docent

ruin

,

ant certum uiiuin
isic sil
,

nccos-^c

sit

ipsa csse relicjio credelur. Clnisto

credendum

Scd quiiiam
vidco.

cuin

ab stulto reqnirnlur

quo

oiiines eiiaui liaretici. Clirislus ipse tnaxiiiie exegit fidem.
\\.\i\\\t

p;icto qiicat dignosci

plane alqiie percipi, omiiinu iiun
signis quibuslibcl cognoscere ali-

ille

ha-rcticus (siquidcm de

liis

iiobis sernio

Neque cnim
,

cst, qiii se christianos dici vulunl) qtiaiii niilii raliuneiu

quid poto»t
noverit.

nisi illud

ipsum

,

ciijus

ca signa sunt

,

alTcral

,

quxso tc? Quid

cst uiide a

crcdcndo

,

vcluti

Alqui sapientiam
,

stultiis igiiorat.

Non
,

eniin

a lomcriialc revocet ? Si nibil
i|isaiii

me

credcre

jiibct; haiic

W

auruiii ct argeiilum
,

cxlerni|ue

id

genus

ct

coest

veraiii rcligioiicm ultaiii iu rcbiis
:

humanis esse
,

giioscere cuin vidcas

el noii liabere
qtii

concessum

non creJo
At
illc
,

quam

ciiiii

essc non

ciodo

iioii

quxro.
:

ita sapienlinm meiitis ejus oculo,

ca careal, videri
,

nl opinor,
,

qua:rciiti

nionsiralurus cst
{)latlli. vii

ila

fas

esit.

Scnsu eiiim corporis qua.'cumque altingimus
:

eniin scriiituin esi

Qucerens invcniet

,

8).
,

fiirin>ecus nobis olTorunliir
aliciias urulis

et

ideo licet qtioqtic res
vcl cjus gencris

Ad cum
nisi

igilur

,

(iiii

ine vctat crcdcrc,
iilla

non venirem
dcnicntia

cernere

,

ciiin

earum

aliqiiid
iit

crcdcrcm. Estiie
soln
,

iiiajor

,

nos

nihil

habeamus. Quod atitem
aiiimuin esl
:

iiitellcctu

capiiur

,

qunm
fidc

ci

iiiius apiid
alitid.qtiair.

nec

id linbcrc

quidqnain est
:

displicenm

qux iiulla quE ad cum
,

scicntia subnixa cst

ipsuin nie sola pcr-

v'dere.Carct aiilem slullus sapienlia
N.oii

noii

duxil?
31. Qiiid
,

igitur

novil sapienliam.

eniin oculis

cam

possct

quod omnes

ha^retici

Cliristo nos cre-

dere liorlantur? Possuiilne magis
oiiincs Mss., admodwn vides vioilum tiJes. * Fr. ol lure» Mss., aul certe I
*
;

sibi

adversari

? Iii

sivequod idcin est,am-

quo dupliciter urgendi
bis, ubi sil ratio

sunt. Primuin qti;iTCiidum ab

umm.

qnam

polliccbnniur

,

ubi objur^.-iii.;

,

87
'

[)E
,

UTILITArii CIU: DENDI,
(iiiiiii

S.

AUGlSTINr
niilla

%^
coiifirmantc rjlioiic
, ,

>in(!iil:ilis

iibi

pr.Tsninplto scicriti;(\ Si
cui*|ii;iiii

lurpc
,

dcliir a paucis,

noii

ei,

«hl

siiic

rationc

cn-dcrc,

qiiiil

c.\S|)(.'clas
,

sed

illis

qni CMin proferunl
si

cn
,

dilur.

Quaiiiobrcm
ct iiico-

qiiid siitagis, iitalicui sinc ralione

crcdani
firiniiin

qiio laci-

Rcriplnras islas
f/iiili
,

vos

prof.-rtis

tam pauci

lius liia

r;ilioiic diici

possirn? Aii

aliqiiid sn-

iion

hbcl crcdcre

Simiil cliam contra

promis-

pcr:rdi(ic;ibit nitio tiia fiiiidainciito tciiicritalis? Sccuii-

siim laciiis,

duin

illos loqiior, qiiibus

crcdcndo dispiiccinus.
,

Naiii

fidcrri potiiis irnp<rando, qiinm rcddondo rationem. Ilursus ine ad mullitudincm fainarnqiic re-

cgo
lioni

crrdcro anlc ralionem

cum

pcrcipiend;e ra-

vocabis.Ccdiibe landcrn pcrlinaciam

,

el nescio qiiam
:

non

sis idoiicus

,

cl

ipsa fidc animiiin
,

cxcolcre

indoniitam propagandi
pDtius ul
biijiis

nominis libidincm
priniales

et inone
,

cxcipicndis scminibus

vcrit;ttis

non soluin salubcr,

mulliludinis

qii.cram
,

ct

rimimi jiidico
.-iiiiinis

,

scd

talc

omnino

sinc
illis
,

quo ngris

qiiaram diligcnlissiine ac
potii*s

laboriosissiiiic

ut

ab bis

snliis

rcdirc non possit. Qiiod

cum

dcriiit

de

dcniluin
(".liiislo

cl

plcniim lcmcrilaiis vidcliir
,

profcclo

sent

,

liis lilleris aliquid discam qni si non cs, disccndum omnino esse ncscirem. Tu vcro in

credamus

agiint

impudcnler. Deinde fateor
,

lalebias

luas

rcdi,

ncc qiiidquam insidiare, sub noaii-

mc
id

jain Ciiristo crcdidisse

cl in

animum
,

induxisse
niilla

mine

vcritatis,
i[tse

quamcoiiariscis adimcre, quibiis
concedis.
Ciiri.-.lo

csse

vcrum
: '

quod

ille

dixerit

eiiamsi

cloritalein

ralioiie fulcialur

lioc, bncrctice, principio

me

doctu-

52. Si

aiilern

etiam credcndiim negant
fiieril,

rus es

?

Siiic

paubilum mccuin

ipse

considcrem

nisi indiibitata
siiiit.

ratio

rcJdita

cliristiani

non

((luoiiiani

Christum ipsum, quomodo apparcrc honiiqui
islis

Nani

id

advcrsus nos
,

pagani quidam

dicunt,

iiibus voluil,

eliam vulgaribiis

ociiiis
illo

visiis

sLiIte
t ;s.

quidcm
qui

sed noii
qiiis

sibi adversi,

ncc rcpugnan-

esse pracdicatur, cgo non vidi) qiiibus de
ilerim,
Niillis
iit

credi-

Hos vcro
,

ad

le jain lali

fide
nisi

priTOSlrucliis

accedam.

profiteri

nisi

Christum se iterlincrc apcrlissimam rationem sluhis de
ferat ad

me
:

vidco credidisse,

popiilorum alque gen-

Deo

prolulerinl,

niliil

credendiimessc contcndunt? At
illa
,

liiim coidirmalsc

opinioniac famae admodiim celebcrcailiolicie

ipsuin

videmus quanlum

cui et

iii.si

credunl*,
crcdi
,

rim;c

bos autem populos Ecclcsiae

myste-

docet bisloria, uibil prius, iieque fortius
sibi voluisse
:

,

quam

ria sisquequaqiie

occupasse. Cur non
,

igitur apiid eos

cum

lUi
,

nondiim essenl idonei

cum

polissimum diligenlissime reqiiiram
pr.Tceperit, quoriim aucloritate
nliqiiid utile proecepisse
liiis

quid Cliri»lus

qnibiis ei res esset

ad divina percipionda secreta.
tanta ct

commolus, Christum jam crcdidi ? Tune mihi meillo

Quid enim aliud
erederelur? Fide
eiiis.

agiiiil

lam

innl:a miracula,
nisi ul sibi

ipso etiam diccnte

i!Ia fieri

non ob

aliud,

expositurus cs quid
si

dixcrit,

qucm
,

fuisse aut

ille

siultosducebat, vos ratione du-

esse non putarem,
c.sse

abs

te milii

boccommendarclur
ut dixi
,

Clamabat

ille

ut crederelnr, vos recIamalis.Lau,

credendum*
,

? Iioc

ergo credidi
,

famae,

dabat crcdcnles

ille

vos objnrgalis. Nisi vero aut in
xi,

cclebrilale

consens.«)ne

vclustate roborat;c'.
liirbulenti
nihil
,

Vos

vinum aqiiam converterel {Joau.
omiltam,
ites
si niliil tale
:

7-9)

,

ul alia

aulcm

et lam pauci, et

tam
*

et

tam novi,

facientem, sed docenlem bominiliil

nemini dubium est, quam
prseferatis.

digiium auelorilate

sequi possent

aut

Quue igitur

ista tanla
;

demenlia est?

lllis

Credite Deo,
lalis ille

et milii

credite {Id.
,

pendenda vox n\\ 1); aut
in

illa

esl,

leineri-

crede, Christo essecrcdendum
dixerit. Cur,

ct a nobis

discequid

ciilpandus esl

qui

eum

domiim suam vc-

obsccro te?

Nam

si illi
,

deficcrent, nec
facilius milii

nire nolnit, solo ejus imperio pneri sui

morbum
ille

crc-

lume quidquam docere
illo

possenl

multo

dens esse cessurum (Matth.

viii, 8).

Ergo

afTcrcns

persuaderem, Christo non csse crcdcndum, qnam dc

medicinam
fidcm

quidquam

,

nisi

ab

iis

per quos

ci

crcdidissem
vel

,

corruptissimos morcs sanatura esse.V miraculis conciliavit aucloritatem, auctoritate mcruil
qii.-e
,

discendum.
ineptiam
credis.
!

ingenlem
le

conlidenliam,

potius

fide

conlraxit

mnltitudinem

,

mnliiliidine

Ego
,

docco quid Cbrislus praeceperit, cni
ei

oblinuil vetustaiem, vetuslate roboravii rcligi

mem

:

Quid

si

non
?

crederem

?
,

num abquid
inquit
,

dc

il!o

qiiam non

nie docerc posses

Sed oportct

ut credas.
:

solum baireticorum ineptissima noviias fraudibus agens, sed nec geniium quidera vcternosiis
parie convcl-

Num
nos
illi

vobiseum cominendaiilibus? Non,
illos qui
ci

inqiiit

nam
igiliir

crror violenler adversans, aliqua ex
leret.

credunl ralione ducimus. Cur
est.

credam? Quia fama fundata
Deberem

Utriim pcr vos,

CAPUT XY.

— 33.

Sapientia Dei incarnuta

,

via

an per alios? Per
inc doceas?
oipiie

alios, inquil. lllis

crgo credam, ul tu

forlasse, nisi

me hoc

illi

pr;«:

ad religionem commodissima. Quamobrem, Jameisi docere non valeo , moiiere taraen non desino, ut quo-

monerent, ut

oniiiini»

ad

le

non accederem

dicunt enim perniciosas vos habere doetrinas.

Re-

spondebis :Menliunlur. Quoinodo igilur eis de Cliristo

niam multi se sapientes videri voluni, neque utrum sint siiilli, dignoscere facile est omni inlentione , volisquo omnibus, gemitibus denique , vel eliara, si
;

credam, qucm non viderunt; de

tc

non crcdam
At
vel

fieri
,

potcsl, flelibus

Deum

deprecere

,

ut le ab crro-

quem

noluo^ videre
si

?

Scriplis, ait, crcde.
proleraliir,

scripliira

ris

malo

libevet, si libi beala vita cordi est.

Quod

fa-

«mnis,
*

nova

et inaiidila

commcn-

cilius fiet, si

prscepiis ejus, quae tanla Ecclesire ca-

tholicaj auclorilate firmata essc voluit, libens
Mss., ductnrmes. * \alicani quatuur el nonuulli e Gallicauis Vss., ,non esse
l'!:.irc3

obtem

peres.

Cum

enim sapiens

sil

Deo

ila

mente

conjiin-

crcdenlnm.
^ Ui Mss., robornlo. * liuios Mss., r/»JH.

clus, ut nibil inierpoiiatnr ijuod scparcl; Deus enim
'

Vcteres

libri,

ccaunt.

,

,

89
esl verilas
;

LliEK UNUS.
nec ullo paclo sapiens quisqiiain
conlingal
:

(,o

ol

,

si

Verum

igiliir

videre vclle, ut

animum

pnrgcs.

ciiin
pr;i'-

non

verilaiem nienie

negnre non pos>;u-

ideo pnrgelnr ul videas, perversum cerle aKinc
liostcniin est. Iloinini crgo

nnis inter slultitiam hominis et sinccrissimnm Dci

non

valeiili veriiin inliicri,
siiial
,

vcrilatem

mcdium quiddam
liumini
est

inlcrposiiam csse Iiomi,

ul ad id

fiat
:

idoneus, purg:iri(iuc se
qiiani,
iil

aiirloriias

nis sapicntiam.
iniiiatur

Sipicns cnim
;

quantiim dalum csl,
stullo,

pr

I

sio cst

paulo an!e dixi, parliin niiricuvalere

Doum

auiem

ad imitaiidiim
:

lis, parliin

miiililudinc
qiiidiiiiid

ncmo

ainbi-ii. Mirasiipra

saliibriler.
I

niliil

homine

sapientc propinqiiiiis

cnlumvoco,
spciii vel
iiiliil

ardniim anl insolitnm
Iii

ucm

quoiiiam, ut dictiim cst, intelligcre raiionc nnn

faeuliatem miranlis apparet.

qiio

gencre
,

facile est,

oporlebat
(|uibiis

qmvdam

niiracnia

ipsis

oculis

cst po|(iilis aplius cl omiiino slullis liominibus
id (|ii(hI sensihiis

adinnvori,

utiintur

slulli miilto

qiiam inciile

(|iinin

adini)veHir. Sed
cniiii suiil

nirsiis

li;rc

coinmodius, ul commotorum auctorilalc hominiun
prius vita

indiio dividiinlur:
ciuiit

(pi;i;(l;iin
;

qn.c soI:\in fa-

moresque purgarcntnr,

et iia rationi acci-

admiralioncm

qu;Kdain vcro m:igiiam ciiain
si

piendx» iiabiles (ierent.

Cum

igitur ct

liomo
;

essct

gr.iliam

hencvolentiamquc concilianl. N;im
ccrnal,

qiiis

iniitandus, ct iion in liominc spes poiicnda

qiiid |ioiit

volniikMii Iioiiiiiiem
lori alTer^it

cum

ca rcs

niliil .spccla-

luil indiil^Tiitius et liberalius divinitiis fieri, qu:iiii

commodi
niox

pra'ler ipsiiin sprclacnliim, mi'

ipsa Dei sinccra, aetcrna,
lia, cui

incommulabilisquo Sapicn-

raliir

laniummodo.
,

Si ipiis aulein gi:ivi el desperalo

nos hacrere oportot. suscipere honiinem diQiii iioii

nioibo alTeclus

ut

jussum
,

fiKTit convalescat

gnaiviur?

niodo

illa

f.iceret, (inibiis
illa

ad sc-

adiiiirnlionein sanilalis sii;e
siiporibit.
T:ili:i

sananlis ctiain cbarit:ite

(|Nt>nduni Deiiiii iMviiarcinur; sed etiain

paleicliir,

f;icla miiiI
s:il

iilo
ci;il

lempore
,

qiio

Dcus

iii

quibusa sequendo Deo delerrebamur. Nain cuin adipisci certissimiim ac
nisi id pleiie
fiel
,

V ro lioniiiic, (inanliim
bat. Sanali languidi
,

lioininibns apparc;

sunimum bonuin nemo
;

possil

mund.ili lcprosi

iiiccssiis clau-

perfecteque dilexcril

qiiod niillo pacio

dis

,

civcis visiis, surdis auditus csl rcddiius.

nomines

qiianidiu
ille

mala corporis

alipic foriuila

fonnidan-

illius tenii)oris

aqiiam

in

viniim conversam, satuiaia

lur

:

iiabcendo niirabil.ter cl operando conciliavit
;

qiiinqiie millia qiiinquc panibus, transiia
ria,

pcdibus

ma-

ciiaritatem

inoriendo aulcm ct resurgcndo excliisil
in ca-leris

morlnos resuigenlcs viderunt
,

:

ila

qu;rdam cor-

timorem. Jam vero lalem se

rebusoinnibns

pori manifestiore bencficio
ciiliiore signo
,

qii;vdaiii

vcromcnlioc-

pr.cbuil, quas pcrseiiui longiim csi, ut cl divina cie-

et oninia lioininibus majcst:itis lesti:

meiilia qtio

|

orrigi, cl

humana

inrirniilas

quo

possil

moiiio consiilebnnl

sic

iii

sc tunc aniinas crranles
aiicloritas.

cvcbi senliremus.

C.\rLT
movrl
tas.
(id

XVL

— 34.

mortaliiim divina
Auclorilas divhiilus consliiuta
,

commovebal
solila essciit,

Cur, in,

qiiis

,

ista

modo non
:

fiunt ? Qiiia

non movercnt

nisi
(a).

quoe parlim miraculis, partim sequeutium multiludiue

mira essent
Na;n
dici

at

si

mira non essent

fidem. ILvc est, crede, salubcrrima anclori-

clnorlis viccs, et conslantissiinum ordincm
,

li.i

c priiis incntis noslra; a

lcrrena
hiijus

iiilial)il:i!ionc

rcriiin cn>icsliiini
iioin
.

;iiiiioriiin

(|iia(lrif:irinm

coiivoisio-

su^^iiensio. h.TC

inDcum vcrum ab

mundi amoslnl
-

docidentes redcunlesqiic
viin

froiidos

arboi

ibiis

,

re conversio. Sola esl aiictoriias, qu;c
tos
nl ad s:ipienliam lesiincnl'.

commovcl

iiiliiiilam

sciiiiinim
,

,

pnlchritiidinem lucis, colo-

Qiiamdiu inlelligore

nim, sonoriim
qiii
fjiii

odornni

,

saporumquc
ciiiii

vdriclales,

da
lo-

giiicera

non possumus, auclorilalo qiiidem decipi micst
:

iiriinum videal alqiic senli;it,
possiniiis
\y.v.c
;

quo laincn
:

sernm

scd certe miscriiis non moveri. Si cnim
,

hol:eM:il

obrnitiirqiic miraciilis
l;icilit:ilc;

nos

Dei providenlia non pnesidcl rcbus Iiumanis
csl

niliil

vcro

oinnia, iioiirogiiosccndi

qnid cn in

de rcligione salagendiim. Sin vero etspecies rcprofeclo ex aliquo
vcrissiince

caiisis

horiim obscurins? sed ccrlc scnlicndi assiigiliir illa

rum omnium, qnam

duilate conlcinnimns. Facia suiit

opportii-

pulchriiudinis fonle nianare
rior nescio quae conscicntia
qiie
*

credendum

cst, ct inte-

nissime,
;ii(|iie

ul bis
,

mnltiliidine
in ipsos

eredcnliiim congreg:ita
uiilis

Deum

qu:erenduin Dco-

pnqingaia

inorcs

eonveiierclur

scrviendum meliores qiiosque animos quasi puprivalimqnc horlatiir; non csl despcrandum ab
aiiclorilalcm aliqunm constitiiiain
,

auctorilas.

lilicc

CAPUT XVn.
litcr

— 35. Mores boni populis quam
qu;c in
his prav;)

J:fi-

ciidcm ipso Deo

auclorilate persuasi. Ecclesiw catliotica: auctoritas.
qiiilibol

qm» vdui giadu certo innitenles, attollamur
H:cc aiilem, seposita ratione,

in Deuiii.

.Mores aulein

lanluni valont ad obtiiieiid;is
suiil,

quam sinceram

intelli-

honiiiiuin incnlcs, nl cli.nn

pcrc, ul sar-pe diximiis, difficilliiiniin slullis esl, dujiliciler

(juod fcrc siipcranlilHis libidinihus cvcnit,
cilius cl dclcslari,
niiis.

improbnre

nosmovet; partim
Nihil

niiraciilis,

parlim sciiuen-

quain descrere aut niulare possi-

liiim mnliitudiiie.

lioriim
id

est iieccss:iriuin sa-

P.iriimnc

consnllinn rebiis hiimnnis arbitraiiiliil

pienti

;

quisnegat? Sed

nunc

agitur, ul sapieiilcs
:

ris,qiiod nihil lerrciiuin,

ignenni,

iiiliil

denii^ue

rsse possimus, idest, inh;rrerc veritaii
fc(

qiiod pro-

quod coiporis sensus
essc,

allingii, pro Dco colciKlum

lo

sordidus animus non polesl. Sunl aiilcni sordcs
iil

ad qiicm solo

iiitcllcclii

ambienduin

est,

non

aniini,

brcvi explicem,
ct

amor
:

qnariiiiilibct

renim

,

pauci dociissimi dispniaiil,
giis

sed imperilnm cliam vul
in

pr;rtcr
esl

animum

Ocuin
tanto

a (iiiibiis

sonlibns qiinnto

niariiim

feiiiiiiariiiii(|iie

lain mullis

divcrsis-

quis

purgalior,

veriim facilius intuclur.

(pie

gciilibiis cl crcdil cl

praidical? quod conlinen-

'

I'leri(juc Mss., fedinetur.

*

(Xiidam, feslin tilur. &IC Mbs. Ai ccliliy cl vitriuri neseio qiia conuicntia.

((()

I

r.etract., cap. li, n. 5.

91
li:i

DE UTiLiiAiK
iis(]ii(;

ciii:i>i:m)I, s.
n(|ti:c, i;l

alclstim
(|ii.XTCiidtiiii
:

liijlk

lmr
iiiodo cvigilare.
:

S)i

ail

lciitiissiiiiiiiii

\i(;liiiii

panis cl

scd ca doccnt cxcit.ilos, ul vcl dormii
sit,

>:

iioii i|iioiiilian:i

soluni, scd cliaiii p(;r ('otilcxtos pliij(;jiinia
;

scnipcr baiius
lliargicis
biis,

qiiani ill»

Dc

le-

rcs

(lics

pcrpcliiala

(piod

(::islilas

ns^pic

ail

cnim
bit

plirciicticos

fai iiinl

iiitcr qtios

inort.i-

(-iiiijtigii

|)r.i!is(|iic coii((;ni|)lt]in,

(pnxl palicnli:! iisipn;
ipjod
lil»cr.ilil:is

cum

ulcrqijc plcriiiiKpic niorlifcrtis,

lioc

ad crticcs

Haiiimasipic

ncj;lcclas,

iiicn inleresl,

quod

lctliaigici

sinc

Aicin vcxalioiio
',

usquc ad palriinonia dislrihula
niqiiC loliiis
dcritini
Itiijtis

paiipcriliiis, qtiod

dc-

moriunlur; plircncticus aulcin mullis sanis

ct cis
csi.
eiiiii

inundi aspcrnaiio iisquc ad dcsili:cc
:

polissimum qui
N;im ncqiie Dcus
qiiidipjam
atiiiiii

volunt subvcnirc,
inali

niclucndus

morlis inlcndilur? Pauci

faciunt,

pau-

auctor csl, ncc unqii:im

cioics bciic
baiil,

prtidcnlcniuc faciiinl
aiidiunl,
:

scd

populi prodiligunl
,

fccissc

pccnituit,

nec

ulliiis

(uimmotionis
parliciila

iiopuli

popiili

favciil,

po-

tempestatc turbatur, ncc lcrr.c

ro

Streiuo populi

po|)uli

suam

iinbccillilalcin
in

quod
Doutn,
Iloc

giiiim cjtis est, nulla nagitia velscclcra probat

aiii iin-

isia iioii possuiit, iiec siiic

provcctu nicnlis

pcrat,
iiiodi

niinqtiam nieniitur. ILcc cniin :itque

litijus-

ncc sinc (piilMisdani

scinlillis virlutis, accusaiil.

nos niovebant,

ciini

ca

inagnis

*

invcclionibiis
discipliest.

faclum csl divina providcntia pcr proplictartnn valiciiiia,

qtialercnl, cl
iiaiii

hanc esse Velcris Tfiianicnli
:

pcr liiimanil:itcm doclriinmqtie
itiiicra,

Clirisli,

pcr

insimularcnt

quod

oinniiio

ralsissiinum

Apostolnriini

pcr marlyrum

ciintumcli:is,

Ita(|uc illos

rccte rcprclicndcrc ista
iiisi

conccdo. Quid
rcprclicndunIta

criiccs, sangtiinoin, niorles,

pcr sanclorum praidica-

crgo didici? Quid pulas,

cum
:

ista

bilcm vilain, alqiie
lis

iii

liis

univcrsis digna rcbiis Inn-

tur, discipliiiam calholicain

non reprchciidi?

qnod
p:i-

alquc virlulibus pro

lemporum opporluniiale micjtis

apnd eos verum didiceram, lcneo
tavcram, respuo. Sed ct
si:i

quod

falsuiii

racula.

Cum

igitur

tantum auxilium Dci, tantum pro-

alia inulta ine docuil

Ecclc-

feclum friiclumque vidcamus, diibilabimus nos
Ecclesi:c condcre gremio, quce usque ad

catiiolica, qiiod

illi

homiiics cxsangues
a^^pirarc
noii

cor|>ori-

confessio-

bus, sed crassi

menlibus,

po^siinl

:

nem

gencris luimani ab aposlolica Scde per succes-

Dcuni

scilicet noii csse corporeiini, niillani cjiis
iiiliil

par-

siunes

cpiscoporuin, frustra baircticis circuinlalranplcbis ipsius judicio, parlim coiici-

tein corporcis oculis possc senliri,
lia

de subslan-

libus, et parliin

cjus atqiie natura

ullo

modo
',

cssc violabile aut
aiit lictuin;

liorum gravitaie, parlim etiam miraculorum majesiaie damiiatis,
iioile

commiilabile,
inihi coiicedis
est),

aut compo^ituni

qitjc si

culmcn

aucloril:Uis oblinuit

'

?

Cui

(non eniin aliter dc Deo scnliendum
sunt.

primas darc, vel summaj profecto impietatis

omnia illorum niachinamcnla subvcrsa

est, vcl praocipilis arrogaiilisc.

Nam

si iiulla

ccrla ad

Illud vcro

quomodo

sit,

nt nec Deiis

malum

geiiuerit

sapienliam salutemqiic aiiimis via est, nisi
ratioiii

cum
*

eos

aut fecerit,

iicc ulla sil fucritvo un(|uain

nalura aique

praccolil lides; qtiid esl aliud

ingratuin csse

substantia, quain non Deus
et

aul genueiit aul fccerit,
;

opi

alqtic auxilio

divino,

qiiam

lanto labore
si

pnc-

lamcn

a

malo nos

liberet

tam necessariis ra-

dicUc aucloritali vclle rcsislcre? El
sciplina,

unaqtiscque dipcrcipi
possil,

lionibus approbaliir, ut dubilari

omnino

noii possit

:

quanquam

vilis et facilis,

ut

praisertim

tibi,

atnue lalibus

;

si

tanien bono ingcnio

dociorcm aut magistrum
supcrbiac plenius.
libros, ct

rcquirit; quid

lemcraria;

pietas et pas
tantis

qiixdam mentis acoedat, sine qua de
prorsus
intelligi potcsl.

qtiam diviiiorum
siiis

sacrameiilorum
cognoscere, et

rebus

niliil

El

liic

non

ab inlerprctibtis

iiolle

fama de fumo
salis est

est, et

nescio qua fabella Porsica, cui
ct

incogniios velle

damnarc

?

CAPUTXVIII.
Perska
fabella.

— 5G. Conclush
si

aurem accommodarc,

animum non

subti-

per exhorlalwnem.

lem, scd plane puerilem. Longe omiiino,
aliter, noii ut

longe

se

Quamobrein,
si

ipiid te vel ratio, vel

Manichiei dcsijiiunt, vcritas habet. Sed

oralio noslra cominovil, el

vcrani,

ut credo,

cu-

quoniam

isie

sermo noster

inullo

processil
:

loiigius

ram

tiii

geris

;

velim

me

audias, et bonis

praecepto-

quain piilabam, hic (inem libro faciainus
mincris volo,

in

quo ine-

ribus cailioiicac Cliristianiiatis le pia fidc, alacri spe,
simplici chanlateconimiitas
niiius et bonil:ile facli
:

Deumque ipsum,
el justitia

cujus
lui-

Icre, et illas niigas

nondum me Manichicos coepisse refelnondum invasisse neque de ip->a
:

sumus,

pcenas

Catholica

niagiium aliquid aperuisse; scd
tibi,
si

voluisse

inus, ct
libi

clcmcntia libcramur, orare non cesses. Ila
cl

tanlummodo eruere

possem,

falsain

opinio-

neqiie praccepla
cl

dispulationes doclissimorum

nem de

veris Cliristianis maliliose aut imperite nobis

hominuin

vere cbristianorum,

noque

libri,

neque

insiiiuatam, et crigcre ad

magna qu:c(lam
ita

et divina
:

screnu! ipsa^ cogilalioncs defucrint quibus
qiKieris invenias.

fiicile

quod

discenda. Qiiore lioc volumen
tiorc

sese habcal

placacsctcris

Nam

istos

verbosos

ct

miseros (quid
:

aulcm animo tuo
(a).

faclo, ero forlasse in

eiiim aliiid initius dixerim?) pcnitus desere
niinis qiixruiit

qiii

dum
nisi

prompiior
»

unde

sit

nialum, nihil reperiunt

l-ov.,

mullis et eis polissimum, omisso, s(mis

nialum.
>

Iii

qua quaeslione sacpe auditores erigunlad
cuin aliquot Mss., damnantis columen aucto-

;

proquo
*

Er., satis. coriuple.
'

E(]iiio Er.

Editi,

magis. Al Mss.. magnis.

*

i^alis oblinuit. • vorle, roboie.

IQ Mss., compositilium.
l

(a)

lielract., cap. 14, n. 6.

.

,

VBmS
IN LIBllUM

DE DUABUS ANIMABUS CONTllA MANICILEOS.

yide
f

lib. 1,

cap. 15, llelrictalionum, /. 1, col. 608, n. l,a verbis. Posl hunc librum (n), usque ad col. 612, n. 8, verbis, Opilulante Dci misericordia. M.
llililalc crediMidi, qiiod circiter

^

(fl)

Post

npHs videlicct de

annuiu

Cliristi

SI>rode inialxis AiiinijlHis, pruxiuie subjicit Augustiuus lielraciationein Augusti, au. 30i. bita esl dic

lil>ri

^

591 conscri|ituni esl. n(>censiio auietn )>ra'se!ili seu disputaiionis contra lortuiiatuin, ((ux- Lt-

S.

AURELII AUGUSTINI
HIPPONENSIS EPISCOPI

DE DLABIIS Ar^IMABUS
CONTRA MANICH.EOS
Uanichxis Iwrcticis duas animas in u!io<iiioqiie homine csse, unam de Dei subslanlia bonam . alteram maiam de tcnegeiite nec a Deo conditam dicentihus, dolet se Auguslinus sic adha?s;sse, ut ad raiiones qiiibus deliranicnlum istud everliliir, lam ob\ias tamque maiiilVsia:, noii alteiidcrit. Piimuin eniin consideranii lacile aiijiarere, oninem aiiimam, ciim vita «luutlam sii, rcs;iue intil!i;;il>ilis, ac iToiiide liice visiliili, quam a Deo essc Manicliiei tatcnlur, |iricsla,iIior, auctori Deolribueudam. loca vero scri| lurae quibus illi iiialos ex Deo non esse dis|iutanl, aliormn liMtdriim com|i.iialione nielius exiiliuiri. rostea eliain ex peccati et voluntatis delinitione . ex veiiia peccatorum quie peciaiililius daiur in F.oclesia, tandeuique ex pcenileudi affectu io atque ulili, evidenter omniuo demonstrari, iieccanles aniuias iion nalura ma-

hntrum

i

las e&so.

CAPUT PRIMUM. — \
expugnalur. Aninia onniis
u

Slaiikhceontm crror de dnasil

tale

ngere

,

qualc
:

illi

opiiiantur

.

iiiillo

modo

cas nisi
iit

bns atiiiuabus, quariim atlcra non

a Deo, qua ratione
sil, noiinisi

viia vivcrc
sial,

ac

si

Chri^tiim dixiss^; conslarct,

con-

cum

vita

quwdani

Ego
iioii

suni vita {Joan. xiv,

G);

iiihil

essc causoe

Deo

vit0 fonlc esse polcsl. OpiUilaiite Dci miseiicor-

cur

omnes

aiiimas,

cum

aniiiKe nisi vivciido csse
id esl,

(lia,

disruplis cl dereliclis

Maniclucorum laqucis,
libil
'

laii-

non

possiiit, pcr

Christum,

per vitain creatas

(leiii Catliolicai grcinio resliliiliim

coiisidcrare

et conditas falercmur.

niinc saltcm ac dcplorare illam iiieam miscriain. Miilla ciiim crant, qiuc faccre debui,
iic

CAPUT
liubet

II.


,

2. ut

i>«

lux qua' sensu pcrcijulur Deuin

lam

facile

ac

auclorem

fdtcutur

Manichwi

,

Hit(//o
si

nunjis

dicbus pauris,. rcligimiis vcrissiina; scmiiia milii a
piierilia salubriler insila,

aniina quce soto intclleclu percipitur.
illo

Quod

lcmpore

errorc vel fiaude falsorum

qu;cslioncm de ipsa vila el de parlicipatione viuc
cogilalio fcric ac siislinerc
,

fallaciumvc bominiim clTossa cx animo pellcrentur.

mca

non possel; qua; pioiii-

N <m primo animarum
^iiigulas n!iluras

illa

dno

{!;ciicra

,

quibiis ita

feclo magiia csl

ct

inullum scrcnoe dispulationis
;

propriasquc liibueruiil

*, iil

aUernm
iicc

ter doctissimos indigcns

illud dispiccre forlassc

va-

de ipsa Dei essc subslantia, ailerius vcro
coiiditorcm quidcm velint accipi,
ligcnlerqiie
cl
pia
;

Deum

luissem

,

quOd omni homini scse sine sludio partium
(|ii()d

si

meciim sobric
iii

di-

benc considcranti manifcstissimc apparel, orone
scirc ct nossc dicimnr,
atit

considerasscm, mcnte

Dcum

supplici
nullain
vila esl,

sensu corporis, aut

iiitclli-

forlas c milii salagi'nli appaiuisscl,

geniia nos habere

comprehensum. Sensus autcni cornl(|uc

esse qualcmlibct vilam,
et in

qux

iion

eo ipso qiio

poris cliam vulgo quinqiie numerari, visum, audilum,

quanium omniiio

vila est,

ad
(fr)

summum
:

vilon foii-

odoraiiim

,

gustiim

,

taclum

:

quibus omnibus

tem priiicipiumqiic
qiiam

perliiical

(iiiod

nibil

aliud

iiiiclligentiam
qiiis

longe alteque pncstare cl cxccilcre
impiu.^^qite

siimmum

ct

solum

vcriiin([iie
,

Ociim possiimus
qii;e a .Manichicis

niihi

nou vcl ingralus

conccderct

?

cimlitcri. (Juapropler illas aiiimas

QiKi cimslituto alque firmaio, illud co^cqui, ul cun
cta

vocanlur mahc, aul carcre vila
iic
.1111

,

el

animas non csse,
;

qu c lactu et visu

,

vcl quolibcl alio

modo corpointelli-

|ue quid(|uam vellc seu nolle, appetere vcl fugcre
si

raliicr scnlirentur, taiito essent inferiora his qua; intelligeiido

vivercnl, ul cl anima; csse p<)s>cnt

,

et aliqiiid

assequeremur, quanto ipsos scnsus

ADVO.MTIO rP. BENEDlCTINORtM.
I.il)ri

de Duabus Animabus

edilioiies colatx'

sii.il

(!uos vaticanos, et ad trium Belgicoruui vaiiai

aJ maiinscri| los codices, Araulpheosem, Micbaclinum, victoriaos duoj Lctiones aj ud Lov.

Comparavimus prwterea
'

eas

omnes ediliones

initio Relr. cf Confess.,/. 1.

memoralai,

M.

Lov:mienscs ex mendoso Cambroncnsi codice fosucrunt, gremio constUuto Ubct.

*

Quidam
1

Mss., dislribuerunt.

(n) scriptus circilcr .mnum Chrisli 39t (b) Rctract , cap. !.»>, n. l.

,.N

; , :

.

&0
g'iiti.r
"•ilit
,

F)r:

DIJMJLS ANIMAIJUS
(Jii nii'iliiciii

COMU \
oiiuiis
ii ,

MA.MCIL-LOS,
p
tiiciiilam
:

S.

AUCUVIi.M

»0

cimIcfo
oli

viilcrciiius.

(iiiti

dciiidc sulijiiiijjcrcm, id tpiod rc meliore
,

(•(

Iioc oiniiis

.'wiiiiia
i|>i

iiiillo cor|><)ris scii
;

pcrcipcrcnius
lioc inin

ncci;ssario milius judican^lnm.
?

Qiiis
illa
,

soil

solo

iiilcllc» lu

pon
(|ii:o

(nicat

sol aiitciii islc fttiinc
liis

darol

Lrfro

pcrgcrcm qiu;i ero
,

,

nnima

luiin oiiiiiis((iic liix

niorlaliliiis

ociilis ccriiilur,

quam

m;ilam dicorcni

ooulisiio sentirotnr istis

an

al) i|)sis (iiio(|iic Manicli:i;is

vcro cl boiio \U\n Irihnciida

moiitc inlolligcrcliir? Mcnlc falorcnlur. Quibus
niltiis intcr

omquil

csse dicatiir

:

siiiinnain cssc (lcincnliam id pr.cdicarc
(jiiod
,

no» convoniciiiiltus alqin; (irmatis

,

pcrlincn; ad Dciiin,

pcr corpiis inliicimir

;

(iiiod
,

coii(i(orclur

ostcndorom

;

anim;iiri scilicol illam

qiiam

vcro non solum aniino
incnlc sciliccl alqiic

scd ipsa siibliinitalc animi

cxsecraroiilur, luoc ista
lioroiii
:

qnam
illa

vcnerarcniiir esse nioinonlis
,

iiiicllig(!iitia
illa

capcrcmus
,

,

id est

quandoqnidcm

intcllcclii

li:cc

vilam

,

qiinliscimKiue
aiiclore

diccrctur
cl

tamen

vilain

,

soiisii

corporis iimotcscit.

Ilic

vcro li.orcront lorlassc,
:

codcm Dco

privandam

vidiiandam

piitarc.

diic(;niqiic

nilioiicm scqui

r<;cusareiil

lanla csl vis

Niiin ciiim qiiid sit vivctc, ni corporis sciisu
,

qiiamquc sccretiim ab om,

vclcrnosarum opinionuin
falsilalis.

et diu dcfens.c alfiiic crcdita;
,

quim^pic oinnino incorporcum

si

Scd ego inslarcm magis lixrenlibus
,

non

nie

ipsum invocalo Dco inlcrrogarem, rcspondere non
ilii

aspere
ijiKjc

,

noii pucrilitcr
1

non pcrvicacitcr

;

rcpctorom
'
,

possiin? Aut non

quoipie faleanliir,non solnm vi-

conccss

siiiit

;

et qiiam esseiit conccdciida ul in

vere

ilbis, (pias dc-tcslaiilur aiiirnas,

scd cliam iinmor-

monslrarcm. Ilortircr
telleclum

commiinc

corisnlcrciii

laiilcr

vivere? Quo(l(iue a Cbristo dicium esl, Dimille
viii,

vidcrent ccrle quid nobis
istis

ncgandum

essel; ulruin in,

morluos sepclire mortnos suos {Mallli.

22)

;

non de
,

carneis luminibus pr.cfcrcndum
,

aii

omnino non
qii;T;

vivciilibiis

,

scd dc pcccantibus dictiim

cxccllciiliiis cssc qiiod aiiimi cxcollcntia
vili serisu

qunm

qiiod
:

iinmorliilis aniinic sola
esl

mors

esl

;

scribcntc Paii(I

corporis cognoscitiir

,

f;ilsuni piilarcnt
,

aii

lo,

Mortua

vidun quoe in deHciis

vivit
,

Tim.

v, C)

illas

animas, quas alionigcnas crcdercnt
,

tantiim in-

simul eiiim ct inorliMm esse dixil

et vivere.

Quare
,

lelligcndo

id cst
;

,

ipsa animi exccllentia sciri posse
nisi istis ocnlis

non cgo
sed
si
illiid

qiianlo dccoloratius vivat pcccairix aniiiia
ipsiini

nollcnt fatcri

an solem ac lunam non
abnucre. Quod
si

laiilnm qiiod vival allendcrem. Qiiad
,

nolos
si

ficri vellei.t

niliil

boriim ni-

percipcre nisi iniclligondo non possein

credo vcluci,

:ibsiirdissimc

alqiic

impudenlissime ncgari posse

nircl in

mentem,

lanlo csse-quamlibet

animam
'

animadverierenl; suaderem non eos oporlcrc dubilarc
,

qiiam pcr bos seiilimus, oculos pri-fcrendam, qiianlo
inlclligcniiam ipsis ociilis pracfcrrcmus.

islani liiccm

qnam coleiidam
qiian,

prx-dicarcnt, esse

anima
esse utide

il!a vilioicjii

fngiendam moncrent.
isia

CAPUT
jjrobalur.

llt.

— Corpus

eiiam

omue a Deo
dicilur a

CAPUT
luce.

IV.

4.

Aiiima etiam muscce prastantior
forte lurbali

Aiiimam illam quce mala

Manichwis,

Alque

liic si

ame

quu;rcicni, nun»

luce esse melioreni. Liicem aulcin

illam

illi

quoque a
,

etiam musc;c aniniam

liuic luci
;

proeslare

censcrem

:

Palre
lib

C'irisli esse

connimanl

:

cgonc tandcm
?

quod

respondcrcm
parva esi
quid
illa
,

,

Ktiain

ncc

me
lii

lcrrcret miisca

quod
,

co esset qu.xcumqiie anima, dubitarcm

Ego vcro

scd quod viva

marel. Qua;riti!r cnim

non modo de
qiiiii

aniina, sed dc quovis ctiam corporc,

mcmbia tam

exigiia vegelct, quid biic aiqutj
dii-

ab

i|iSO
'

csset, nibil omniiio, nc tiim quidein, lioilliiis

iilucpro naliinli appelitu lanlilium corpuscuhim
cat, quid currentis
volaiiiis

nio scilicet

impcrilia; alqiic illius selalis

ambi,

pedes

in

numcrum moveat,
in

quid delain

gcrcm

,

si

forma qnid cssel quidvc forrnatum
,

quid

pennulas modcrclur ac vibrct. Q.ind

qii

species et quid indiilum spccic

dcinde quid borum

ciiinque esl,

bene cousideraniibiis,
,

tam parvo

cui causa esset, pie cauleque cogilarem.
3.

niagniim eminet
los pncfcratur.

ul cuivis fulgiri perstringenli ocu-

Sed de corporc inlcrim laceo
de spontaiieo
:

:

de anima conque-

ror

,

el vivido

motu

,

de actu

,

de

vita

CAI'UT V.
,


:

Viliosw animce

qunnquam damnandcc^
suo laudanda
esl,

de iinmortalilale

dcniipie conqucror, qiiod aliquam

qnomodo huic
teccllunt.

luci quce in ycncre

anesl,
Iiuic

rem

ista omni:i sinc Dci bonitalc liab(;re
;

posse miser-

Certe quod
qiiod

ncmo
omni

dubilal, quidquid id
sensibili *,

rimiis crcdidi
lioc niilii

qiiod qiianla essent.negligcnteraltendi

iiitelligibileest

etob hoc

gemciidum.lioc denenduin puto. Volvereni
mcciim, dcferrem ad alios
nibilesselin
*:

eliam hici divinis legibus anlcccllit. Quid eui.m cogilalione
^

niccum

bscc, lorpicrcr

qu;e

percipimus, qua^so,

si

hoc

iion percipimiis,

viscssetintclligciuli,
liiiic

quam

bomine',quod

alind esse

mente

inlelligcrc, aliud senlire per corpus,

cxccllcntia;
lioc
;

posscmus confcrrc, proponercm *. Ubi
oculis videre, id esl inlel-

el priiis illud
iniiale dislare
sibilibiis

ab hoc posterinre incomparabili subli;

iniiii

bomines, simodoesseiUbomincs,conccssisliis

idcoque noii
,

|)0.ssc

intclligibilia

sen-

sciil

qu;cierem ulriim
".

non

pri-feiri

cura ipse intcllcctus (anliiin

ligere

Ubi negavisscni, colligcrem primo longe esse

sensibus prjefcralur?
5. Ilinc illud eliani

scnsui oculotum istoium intelligentiam menlis anle*

fortasse

cognosccrcm

;

quoJ

Fxiili, lioc scilicet.

Corrigniilur ex ^!ss.
illos

*

valicani Mss.,

» sic

: iiitcllige Mauichxos. cx valicanisel Gallicaais Mss. Iquoniam niliil

ad

Scnsus
essel
«

est,

ulrum idem

esl his oculis vidcre,

quod

i:i-

telligerc.
Edili, et
\iss.

hiliafine.] * iia ilures Mss. Editi vero, prccponerem ; cum liac vociim ali^jiiando interi unclioiic : qiice vis esset iiitclliqrndi {qnoiiium tiiliil essct in lioiiiine quod liidc excellentiw posscnius confene) pcvponerem. Kdilio l-.r., vulcirnt, id cst, inlclliqcrent. Sic ct vaticani »ls5 Scd mclius alii ciim lo\., vidcrc, id est inlcHiqcrc.
•'

quw

essent concedenda.

Emendaniur ex

vaii-

caais
'

sic

l.ovaiii

correxeruiil.
qiiid
'

»lii

Mises duoruni mauuscriptoruni auctorilate Innien Mss. lures cum Er. haltent, (/((i /|

intclli(jH>il'j

csY,

onnii scndiili, et ob lioc liiic eiiuni

luri, eic.
Er. ct v:ss., ccjnilione.

97
,

LIBEa UNIS.
lisiinc plt
(pioil

IS
nis-imiim.
Nnll.y

conseqccns csse nnnirc-inni cst ciim injnsiuia ci inlcmpcranlia ca>lfra(|iif animi vilia noii sonlianliir
,

modo possem

exisliniare,
|iotius

mc

sio airocliim illc ilcsorerot.

Admoncrol
'

Rcd iiilciliganlnr

;

qiioniOilo

lial

ul eliain

isla

,

qu.c

snis

illis

inenabililiiis inodis, ut roiisidcrarom eliaiii
,

dctc taMinr el ilainnamli ccnscmus, tainen qnoniam
inti'Hi|5'il»ilia

alqiie
roiii
,

etiam
iiitor
,

iilrniii

aniiiii

\iiia,

do

(piihns losiiiaiti

Siml

,

anteire

hanc Iucimu
sil.
,

(inea;il

,

«

nm

iiitoiligiliilia

niiinoranda os onl. Oninl
iiiloriori>
,

in

suo gfikcre

i>U laudithla
l>co

Suggiriinr eiiim
priino noii

roporirom
nici,
niilii

proplcr

iir.booillil;ilcm

oculi

miimo brne scse

sulijicieiiti

onme

qiKC

inilii

poco:ilis incis jnro accidis>el

aliqnom

qnod laudaiiins, omni qnoil viuiptMamus, esse aiileponeiulnm. NtNjue cnim qnia lamlo purgaiissimum

ad

invisihil^.i coiiliicdd;»
:

in ipsis visibilihus nianiillo

chinarer gradnm

qiiorum essel nohis
scd

mn;lo
Ilaiino

(lumbum, »b
mo.

ln»c illud vimp.-rai.do aiiro pliiris aslitiiiitlqiiL>

coitor cognitio

,

coiisueindo (idonlior.

In suo eniin gcnerc

eon^idiraiulum

csl.
:

slalini (|u;crciom qiiid

ad sonsiim |troprio pcrlinor.»!
,

lmpr.'U> juii>cimsnlliim nmlias lcgos igiioianlcm

ociilorum

:

invcnircm colores

qiKirum piiiicipauim
alins

srd emii lameii proltalissiino n- rom[>arandum quidem
q
iiid

siitori sic

priclcro, ul
latido
,

lux istaoblinorot. H.Teccnim
susaitingit
iiiterv;illa
,
:

siiiit(|iia! nulliis

scn-

pnlom. Al istnm
:

',

nammolnscorponim,
,

ol magiiiindincs, ol
,

Mic

arlis

|>oritissimiis sil

illiim
,

aiitom

qnod

et (iguras

quamvis
possc

ct ociilis

non lamcu
prxslaro

gu.m piDfessioncm minus iinp'cal jure Es quo reperire doberem, lucem isiam
nere proprio perfocla essol,
qnia seusihiliiim roriim

roprclionilo.
,

proprie, sed tactu etiam

soiitiri. Uiidi! colligo-

qiiod
:

iii

ge-

rom

tanto c;ctoris corporcis et

scnsibilihiis

jure

landari

lamon

liiccm, quanto aliis sensibiis aspectus csscl illustrior.

numcro

includiinr, qiiod ge-

Elccla igilur cx oninihns qu;c corpore sciiliiinlur
lucc,
iiis

ista

iins iiitolligibiliiim goiicri

codat necosso ost, infra in-

qua nitcrcr,

cl in qiia

gradiim
;

iliiim

iiiqiiisiiio-

justas el iiiioiiipoiaiiles .'iniinas, qiioniam sunl iiiloHigibilcs
,

mo;c necessario collocarcm
,

pcrgorcm altcndcre
ila

csse

dcpulandam

;

quamvis

islas

non

iiijnria

qnid agcretnr lioc niodo

mccumqno

scrmocin

i-

damnalione digiiissimas

judiccmns.
iioii

(>ii:crinuis iiam-

icr/Si

sol iste lanla chiriialc coiispiciiiis cl dici liicc

qne

iii

liis

qiiod coiicilietur Doo.

qimd

isli

fulgori

siiflicicns, usqiie

ad

Itin:o

simililiidiiicm in conspociii
.irnid

proferatur. Quapro|»lor,

(|ni>']iiis

hoc
;

liiiin-ii

ex Dco

noslro patilalim doliccrol, nuin
s<-ntiremiis qiiain

qiiidqiiam ociilis
;

C"Se conlondcrel, non repiigiiarem

s.ed

m

gis ani-

lnccm utciimqiic fulgcntom
,

lucem
el haii-

mas
sed

dicercm, viliosasetiam, mui in<piaiiliiin \itios;e,
in

l:unen qnaTentes

qnnd

fiieral

non vidcndo,

qnaninm
VI.
,

aniince sunt

,

neiim

sibi

essj crcato-

rieiiies vidciido qiiod
cliiin

aderal?

Non crgo

illum defc-

rcm

falcri oporiere.

vidoremiis, sod liiccm
aiilem iion vidcroiniis
,

qii;c dclecliii

romanerct.
;

CAPLT
tellig<biHn

6.

An

ipsa elinm vilia

lauquain in-

Cum
(piare

non

soiirircmiis

qiiid:

luci sensibili pi^eferendu sinl et

Ueo

ut

an-

quid cnim sentimus aspoctu, non potcsl non videii
,

ctori Iribuendit.Viliitin aniini est defectus qiiidnm, recie

si

dcfoctus

ille

iioqiie

visii

,

ne.^ne alio sonsu

non

iiiler

inlelliijibilia

numeraudus.
nunierarentur
,

Ipni

defectus,

sentiretur,
hil

non

po^-sot

inlor seiisihili;i numcrari. Ni-

eliainsi iiiter intelligibHia

nuiuiuam anten Deo
est,

cnim sensibile
niinc

csl, qiiod sciiliri iion potcst. Ilefe-

jwneitdi rebus seiisibilibus. Si
miilto

lumen

visibile

raimis

consideralioiiem

ad virtnlem

,

cnjiis

magis ab ipso
res esl
,

aitiina,

qute in qiianlum

vivil intcl-

iniolligihili

liice

splendcre riiiimiim convciiicntissim.;
liico virliilis
,

liiiibi is

etiumsi

vitiosa.

Objeclunlnr contra n
si

dicimns. Porio ab Iiac
iion porimoiis

dcfoctiis

quidim
voca-

Hanicliceis loca Scriplurce. Iloc loco

(|iiis(|u;iin illo-

anim;im

sod ohscnraiis,

viiiiiin

lum
1

canliis

cl \igilans,

orlin.U'ior,
I

jnm etiam stiidiosior (|iiam me admonoret non de viliosis animis
,

tur

Potcsl igitur rccte viliiim (inoqiie
inter intclligihilia

aniiii;c noqiia-

,

qiiain
ctiis

mimerari

,

nt liicis illcdcfe:

dc

ipsis

viliis

esse qii;crendum

:

qn.-c

quoiiiam

recle de sciisibiliiim

numcro eximilur
,

illiid

iisu corporis iion cogiiosccrentiir, el Uimcii cogiio-

t;imcn

quod

reinaiiet aniin;c

id csl

,

lioc ipsuin

quod

coionliir, noii nisi inlclligib:li;i

possc accipi, qu;e
,

si

vivil atqiie

anima

esl, taiii osl inlclligihilc,

qiiam scn-

s>iisibilibus oinnibus anlecellunt

cur lucem Doo
,

aii-

sihileillud qiiotl in lioc visibili liimiiic post

defoclum
iii

ciori esse

tribuendam inlcr nos convcnirel

viiiorum
:

qiianlumciiinqne fiilgerel
tinii

:

et idco

aniinam
,

qiian-

vcro aiiclorom Dcuin

nemo

nisi

sacrilogns dicerel
,

anima

essel, ct vil;e parliciparet

sine qiia ntillo

ros|iot:(lcrcm ln-niini.si anl slalim ct rcpenle
iiis

nl bo-

paclo aniiiia esse polesl, roctissimc oiniiibus scnsibililins
iill.iin

Doi

enltoribas solcl, divinitiis infulsissct Irijns
:

aiilcfoiri.

Qiiamobicm

m:ixiini

crroris
,

esse,

Bi)liiiio
1

qiixslionis, aul fuissetaniea prxparola

qiio"

aniiii;im

dicere nnn csse ex Deo

ex qiio csso

11111

si

neulrum meruissem atqne poini.ssem
;

,

C(ppl;i

solein Itiiiamqiic glorieris.
7.

dcrroin
1

(pi(idf|uc

cssei proposilum

,

diflicile

cssc

Qtio.l

si

j

in

plaoeicl omiiia
(|ii;c

sensibilia

iiomi-

(lignosceiidiim aupie arduuni
in

connicrcr. Uecnrrc,

n:»re,

non moilo oa

sciiliri-inus. -^od

cliam ca qn o
,

icin

nie

,

prosierncrcr Deo
iii

alie
,

ingomisccrem

,

non

scntioiido

lamon pcr corpus
,

jiidic.iromus
;

sicui

qii;rrcns
liiis

ne nic

medio spalio
,

qiio certis ralioni-

por ociilos tenehras

et
ot

per aures siloniiiim

ot illas

pri>iii(>vis.scin

lixrero

palirotnr;

nc

ancipili

cnim
miis
:

iion

videiido

,

hoc non audiendo cogiioscici tatilum

i|iixslioiie

cogcrcr aul

inlcliigibilia

scnsibilibus snbaiiotoi-

rursusqiie

inielligibili.i, iion

qux

il;

initlcrc ac siibdcre, aut

ipsum viiiorum diccre

hi->lr»ta nicnie conspioiiiius, sicnli est ipsa sapicnlia
'

rein

:

cnm

essel ulrumvis lioruin
nc i:ti'm itnrio.

ialsilatis iinpict

A| u'l I.0V. paiii. ula, de.

[

rxlcfniis!»,

nou bo4lc red-

va'.icani Vi»s.,

diliiiii,

q

i'>tis ««/.•/.'!

em.

,

, ,

09
Wid cliani
avcrs;imur
,

HE DUABLS AMMAHL.S CONTRA MAMCII.EO.S,
illa

S.

ALCU^^TINI
viiios.T
,

m
qula
virtiilitf

qu*

ipsius

illuslralionis
,

privaliono

pcr dcfcctiim

inlclligcrcnlur
;

ul csl iiisipienlia
:

qu:»m lcnebras aninii
faccrcni coiilro(livisioin! <lis
allfiKlciililjii'^,
(liviii:i

cgcsialc viiiosrn
qiiia vivciido
lia sil
c;nis:i

non

(aincii

per defcctum
iil vii.-c

animrp,
yra-.tpn-

congriic (lixcriin
vcislaiii, scil

nullain do vcrlio
(|ii

anima». Ncc ncri polcst
dclicicndi
:i

lotam

rslionniii

lacili

;

cuni laii.o qnidque dcflcial,

SDlvcrcm, sialimf|iic

:tp|prol);ircin

bcnc

qiianlo dcscriliir

viia.

siil)>laiilias iiil(;Ili^il)ilcs

scii^ibililms siilisliiiliis

9. Oiiini iiiodo igiliir tuni palcrel

non posse
lux
isla

iilhii

cl

incornipla

v(!rit;ilis

Wgc
;

prciMini

,

iion

cariiin
,

aninias ab co auctorc scparari
scparatiir; j;im quidqnid

,

a
,

quo
noii

noo
.

Riilislaiilianim
illos sciisihilcs

dolcclus

quamvis

lios inlcliigibilcs

affcrrenl

accipcrem
mallcnt
in

appcllarc vcllcmiis. Qiiaproplcr, qui
,

moncrcmqiic
qiii

poliiis

,

nt cos
,

mccum

scqni
,

el

li;i;c

lumiiia visibilia

cl iilas

iiilcHiyibilc-. aiiinias

oiiinc

([iiidipiid
,

cssct

qiioniam csset

quan-

subsianlias csso faicrciiliir,

omni modo
,

cos cogi sub;

tiimciiniqiic csscl

limiorcs parles

aiiimis

conccderc

aiqiic Iribucrc

CAPIT
Uccit
irciit

VII.

cx uno Dco cssc prxdicarcnt.

iliili

quoniodo ex Ueo,
voccs
qiiia
viii

cl tion

ex Dco.
:

dcfcclus vcro iilriiisque gencris noii possc
lcris

allcros aliioii

alvcrsiis

iiic
,

ilLis cv.Tno'clic;is eslis ;

Vot

anlcponi
,

,

privaiit

cnim tanlum,ct

cssc

propicrcn noii auditin

ex Dco non
,

Vo$ fX

indicant

quod usqiicquaque eamdcin vim habcnl
negatioiics. Nain

patrc diabolo eslii (Joan.
coiitra rccilarein
,

i7c/

-44).

Ego quiqiie
et sine

siciit ipsoc

cum

dicimiis, Noii cslaiiiiiler aiiriim

O.uiiia per

ipsum facla tunt,
ct
illud

rum

,

cl

,

Non

esl

virlus
,

;

quamvis tamcn

cl

ipso facliim

est

iiiliil

{Id.
ct

i,3);

Apostoli
Cliri-

virliilem
qiias eis

idurimiim

niliil

iiilcr

ncgalioncs,
pcjiis
iiciiio
iicg:i-

Linus Deus ex quo ouviia;
stus pcr qitem

unus Dominus
,
;

Jcsiis

adjunxiiniis, dislal. Vcruni cnimvcro
,

csl

non esse virtiilcm
;

quam

nc.n cssc auriiin

:

dem

aposloli
,

,

ommn (I Cor. viii 6) el itcriim cjusEx quo omnia per quem omnia in qito
,

,

sanus hinc ambiglt

quod

iioii

propter ipsa»

omiiia

ipsi

gloiia {[{om. Xi

,

56)

:

hoiiirerqiie honiiiil

liones, sed proplcr res qnibus adjungunlur, accidere
qiiis iion iiiieHigal?

mincs
(juasi
piiliiis

(si t:inicii lioiiiiiies

invcnircm),
;

nos jara

Auro enim

virtus qiiaiilo pr;cslal,

compcrisse pra^sumcrcmus

scd

(lu.crercmus

lanlo cst viriulc (|U.im auro carerc miscriiis.

Quam-

niagislros, qui scnlenliarum islnriim, qii.c iio-

obrcin, cuin rcs iniclJigibiies sciisibilibus rebus aiilccellunt, defecliim in inlcUigiliilibus qiiam in sensibilibus nieriio LCgrius

bis inlcr se
qiie
ritale

pugnarc vidcrcntur, paccm concordiam-

moustr;ireiil.

Nam
',

in

una
alibi

atqiic

cadoin auclo-

loleramus

;

non cos dcfcctus, scd

Scriplurarum
Cor. \\
,

cum

sonarct, Omiiia cx

ea qu;c dcliciunl, ciiariiis vel vilius xsliinaiitcs.

Ex

Deo

(I

12); el alibi, Vos non

quojain
bilis

illud
,

apparct, dcfcctmn

vitae

,

qu;c inlclligi-

qiioiiiam Libros tcinerc

eslis ex Deo : condemnare ncfascssct, qiiis
,

est

multo miscrabiliorem esse,
;

qiiam hujiis
charior intel-

non viderct pcriluin doctorem
soliilio iiola csset,
si

ciii

qmcstionis
? (jni

Iiiijus

sensibilis lucis

qiiod scilicel niiillo est

iiiveniendum fuissc
ci,

profeclo

lccta vila,
8.

quam
,

lux isia conspccla.
sint, audebilne
in

csset boiiiis

inlellcctor,
ii
,

ut diviniius diciiur,

Quoj cuin

ita

quisquam
,

,

cum

homo
qiic
iiiio

spiriiualis {Id.

15), qunniam ncccssario fa-

solem ac lunam
deniiiie in
bili cffulgel,

ct qiiid'iuid

sideribus

qiiidqiiid

veret vcris nilionibus, qiias de inlelligibili sensibili-

hoc igne noslro

atqiic

tcrrciio luce visi-

nalura
cas
*

,

(piantum potni

,

tracl;ivi alqiie disscrui

,

Deo

tribu:il,

animas

qiiaslibet, qiiae pro,

ipse niiillo niclins
iiibil

,

el

ad doceiidiii;i apiius

fecto nisi viveiido anim;c

non sunt

cuin lantum hoc

aperiiet;
iiius
,

ab eo aliud de hac qucstione audirefieri

lumen
ct

vita
ille

pcccedat

,

nolle concedere ex

Deo esse?
nitct,
si

nisi

quemadmodum

possct, ul et niil!iim
el recle

cum

veriim dicat, qui dicil, In
;

quanlum

aiiiiiiarum

genus non csset cx Dco,

tamcn

ex Dco est
dicam,
In

egone landcm, Dcus magne, menliar,
vivit
,

pcccaloribus ct inlidelibiis diccrctur, Noneslisex Dco,

quanlum
lucc

ex Deo est? Non usqiie

N.im et nos fortasse imploralo
vidcrc possemus,
et qii.inquam vila
vila; niors
aliiid
iii

in aiixilium
,

Deo

facile
:

adeo, qu;cso, c;ccilas mentis suppliciaqiie augeaniur

csse viverc

aliud pccc:ire

animorum, ul
qiio

homines non

inlelliganl.

Sed quohaberct,

peccalis in comparatione
sit
(
I

jiist;c

modo
ita

illoriim error aut pcrtinacia sese
,

appellala

Tim.

v, G)
,

;

ulrumque
siniiil sil
;

la-

his

ego frctus arni;ilusque ralionibus

credo

cum ad

mon

in

liomine uiio posse inveniri
:

ut

vivus

eos rcni

considcralam perspcclamquc delulisscm,

alqiie peccalor

sed quod vivus

,

ex Doo

quod peccnni

ctcum liis phiciilc coiilulissem, vcrercr ne mihi quissi aiil qiiain corum aliciijus momenti cssi; vidcicliir
,

calor, iion ex Dco.

In qiia divisione

uliinur ca parle
:

de duabus
Dci

,

q»x

noslra; scnlcntia; compclii

iil

inlcllectum, aut ca qu:c inlclleclii iion per defcclnm

'

condiloris

omiiipoteiilinm

insiniiare

voliimiis,
siiit.

percipcrcniiir, scnsui conarctur pncfeirc, aulsallem

eliam pcrcaloribus dic:imiis qiiod cx Deo
nius cnim
liis qiii ali(|ua
,

Dici-

compararc coiporco
scnsiim
stiliilo
,

,

vel his rcbus qiuc

ad eiimdem

spccic conliiici;liir, dicimiis

co;,'ii!)sccnda; similitcr perlincn-iil.

Qiiocon-

aniiiianlibus

dicimus

ralioiialibiis,

dicimus posircmo,
:

qii;iiido il'c niihi vel (|uisqiiam iicgare aiide-

quod ad rcm maxime
nia pcr sc ipsa divina
Io> argiiere

alliiiel,
siiiit

viveiiiibus

qii;c

om-

rct, aiiiiiias

qnanlum vcUct

nialas

,

lanieii

qiioiiiam
co;ili-

muiicra.
,

Cum auicm ma
Non
csli
,

anim;c csseiil, inlcUigibilium
ncri
,

rcriiiii

iiiiiiicro

proposiinm

csi

rcctc diciinus,

ncqiie illas pcr dcfcclum
iioii

inlclligi ? Si(|uidcin

ex Deo. Dicimus eiiim se a vcrilale averlenlibus
ridclibus,
'

in

anim:c
'

alio essciit, nisi qiio vivcrent. Licct cniin
pc.r[e.cle.

f;icinoro^is,

flagiliosis,

ct,

quod

iioniin

j

Edili,

nondwn

Mchiis

valk^Tiii

s's,..,

vou pcr

tiefectiim.

* Iu cdilis,

vo\, Scripf.irantm, noa csl imo si ens. Abcsl,

in >:ss valicaiiis.
xi,

a Mss.

, ,

(01
i.no loiuin comiiiel, pccoaloribiis
iiia
:

Lir.KR L'M'S.
qu:B
?

!C2

riirsns oin-

ncgotii laiidcm vel mcrili cognitionom Dei csse arbi-

cx Deo

non esse quis dubilel
,

Ila(|ue

Chrislus
el sibi

tramiiii? Qiiod
viia x-tenia

enim nobis
,

aliiid

prccniiiim,

qiiam

pcccaloribus

idipsuin

quod pcccalores eranl
qiiid

promitlitiir
:

qiuc Dei cngnilio est?Ail
esl

nnn ciedclianl coarguiMH,
eslis

miriiin

si

ail,

Noii

cnim

m:igisler Dciis
te

llwc
et

nulem

vila
,

alenta,

ul

ex l>eo

;

ex

aiia parle iila s;ilva nuineiilt' sonlenlia
;

cognoscitnt

soluin

veritm

Deum

el

quein misimi

qiiod Oiiiiiia pcr ipsum facta Mtnl

cl

,

Oiiiiiia

ex Dco

?

Jesum
sil

Clirisluin\Jonn. xvii,5^. Kleiiim aiiinui qti.im\i»>
,

Nain

si

Clirislo

non crederc, non
qu;c non

Clirisii

advenliim repuiiidicinm

imniortalis

laineii qiiia
;

mors

ejiis

recte dicilnr a
;id

diare, Chrislum
esscl aniinarum
'

recipcrc,

cerlum
;

Dei cogniiiono aversio

ciini

sc convcrlit

Ifciim

,

sunl Dei
,

el

idco diclum

merilum
ad Deiim
test. IIoc

ost ;vlcrn:c

vit;i!

conseciueiubo, ul

sil ;i!lerna

csscl

,

Yos vropterea non nudilis

qttia

non

estis

ex

\ila, sicut dicttim est, ipsa cngriilio. Converti auioiii

Deo

:

qiiomodo vera cssel vox
,

illa

Apostoli, in ipso
cst
,

ncmo
ego

,

nisi

ab

lioc niiindo

se avcrlai

,

pn:

Kvaiigelii nicmorabili principio

qua dielum

In
i,

inibi ardiiiiin

cl dirririllinunn

senlin

suo propria veuit,
1 1} ?

et sui

eum non
nisi

reeeperuiil (loan.
:

Vdbis

si lacilo

csl

,

illc

ipso

Dous
1

viderit.

Ego

vellein
,

Inde

siii, si

nnn receperunl
:

aiil

iiudo ideo

iioii

ciedore,
a

nisi ine nioveret, (jiio

ciim

iste

miindiis

sui, qiiia iion receperiint

quia liomiiies poccaloqiiod

quo averli

jiibeinur,visil)ilissi(, (lixcrilqiiu
;

Aposto-

rcs

,

eo qiiod

suiit

liomines, ad Dciim; co vcro
Ilic

iu.-i,

Ea

quce vidiuitur, lemporuHa sunt
(II

qua: aulcm non
:

peccatores, ad diaboliim peirmenl?
iialurc lenuit
qiii ail,

crgo parlem
;

vidcnlur, aUerna sunt

Cor. iv

,

18)

vos

pliis islo-

Suieuin uon reeeperunt

iHc vero

rum ociiloriimquam ment
cl csse

s jiulicio iribuilis, iipiidipios

voliiiilalis, qiiiail, iVo» eslisex

Ueo. Kvangclisla cniin

iinliamcssc fulgeiitom iicnnam qiuvnoncx Dcoriilgoal,

rci npora commciidabal, (^hrislus liomimim pcccala

vivcntom aniniam

qu.x*

ncn ex Dco vivai,
illis cti;iiii

roen obat.

CAPUT

VIII.


est

pni^ilicalur ot crcdiliir. Il;cc ct his similia vel

10.

Quarunt

iinde

malum,

ct linc

dicorom,

vel

inociiiii
iit

ropularom. Possoin

iiam(|iie

qnceslione vineere se putanl iltniieltcci. C.ognoscant jnius

Deum

ninnibiis,

dicilur, visceribiis

doprecans, cl
tiiiic

quod IncilUmum

,

niltil

vivere posse sine Dco.
nisi cognito

Sum,

Scriptiii isqnaiiliim licobat iiitontus,c(iam
talia vol

rorlassi;
'.

vium malum non cognoscilur
qr;od est Dctt. Ilic forlassi^
y>occ:it:i
,

summo bono
:

diccrc,
IX.

vcl qiiod
11.

saliili

sal crat cngilaio
familiarilnle

quis dical
iii:diim ?

Uiido

ipsa
,

CAI'LT

Aitgustinus
vicloriic

cuin

ct

oniiiino iiiide
si

Si ai)

boiiiiiiC

Muiticlia'is el snccessu

de

Cliristianis impcriiia

iihdc linino ?

ab aiigclo, undc angeliis? Quus ex
vercque dicatur
valeiitibiis acriler

a se reporliila' dcccfilus. Mitniclicci
peccati
et

ex cognilione

ilciii

Dco csse ciim
videnltir

diciiur, qiiamvis rccte
niiiiiis

volunlatis facile refellendi.
,

Sed

iiie

diio qiuc-

laiiioii iiiiperitis ct
,

dam maxime
|>iiiiit,

qiuc incauia:ii i'lain ;ct:itcm facilc oa'

rcs abdilas inlueri

qiiasi

pcr

quamdam

caleiiam ad
illi

pcr admiiabilos
faniili;irilas
,

atlriverc circiiiliis; (|noruii»

Deum mala
Ulinam
iicscio
Biiiinis

ct poccaia
:

connecli. Ilac

qu:vslionc

csl u:ium

ncscio (|Uoniodo
laii(|uani

n

iietis i|iia-

regnarc se piilanl
id

quasi vcro intcrrogare

sit scirc.

dain

iiiiagine

boiiitalis,

simiosum

aliipiod

esset; iiemo

me
in

sciciuior reporircliir.

Scd

viiiciilum mullipiiciier collo involiitum.

Altcrum qnod
in dispui.i-

quoinodo sa>pe

allcrcando, inagna;

qii:c-

qiuvdam noxia

victoria

ponc mihi scmper

propositor personam magni docloris osieiilal,
,

tionibus provcniebal dissoronli
ritis
,

cum

clnistianis
,

impc-

flcrumqiie ipsc ipso qiicm tcrrel
indociior.
!t

in

eo dc quo terrol

scd tamcn fidem suain
,

cerl;ilim

iit

qiii-ipie

iqne

isti

multiludini

se pncferendos ar-

possel

dofondere molicniibus. Quo siiccessu crcbcrct impelii siio

liilnnlur, qiiia
liidine igiinraiii.

prinres iiitorrogant quod

Sed

si

cum miiitieo lempore quo cum eis me
,

rimo gliscebat ndolcsceniis animosilas,
iii

pervicacin magniim

nudum

iniprudciiter

vergcauditio-

non

siciit

j:im

diu ago, cgisse nunc poenitcl, milii

bat'.

Quod

alterc:indi gciiiis quia post
,

eorum

has rationcs dcpromenli lioo olijccissenl
Qiiacso,
rst
,

dicerem

:

nom

.nggressus crain

qiiidquid

meo

vel qtialiciimque
solis iliis liben-

inlorim cojinoscito
nibil
siiie

mccum quod
,

riciilimum
niiniis

ingenio vel

aliis lcclionibiis

pntoram,

si

Deo

pnicsl fiilgcro

niullo

tissimc Iriliuoliam. Ita ox
iii

ilidrnm

soriiioiiilMis

:irdor

posse aliquid vivere sine Deo;

ne

in laniis iiion-lris

ccrtaniina

,

cx ccrtaminum pioveiitu ainor

in illos

npinionum remaneamus
sine

,

ul nescio quas

animas vilam
fnrtassc con,

quolidic movobalur ^

Ex

(pio

accodebat
',

iit

qiiidipiid

Deo babcre prTdiceinus.
iil

Sic

enim

dicorciit, niiris quibiisdam

morbis
,

iion qiiia

sciebam,

liiigct

id qiiod

mccum
,

i^-iioratis, id csl

uiidc

sit

sed

qiiia

optab;im vcriim csse
ul qiianivis

pro vero approbarem.
alqtie

inaliim

,

vcl simul
si

vcl quoliliclordinc

aliquando disinccognipotcst
?

Iia factiini o>t

pedclotiiLii

caule

,

8camus.Qiiid

cnim cognitio summi
conlin;»crc

niaii

Linion

diii

soquerer

lioiniiies

nilidam slipulam vivcnti

tinne sumini boiii

liomini
si
iii

non

aninutt^tra-rerenlcs.
1-2,

^on

ciiim
:

no scinus lcnebras,

lonebris seiiipor

Voniin oslo

*,

non poleram

illo

lempore son-

j^

fsscmiis

scd lucis nolilia conir.iriiim suiim nnn sinil

inrogniliim.

Sumninm
niiiil

anl
:

-111

boiiirn id ost

,

quo
,

sii-

'

llaMss.

.Al

cdili,

repulare por.sem. yamque.... lalia ivl

pcriiis essc niliil potest

D
:

•ns

aulom b 'num
atqiie iia

Cl

Deo

diccicm. vel qvod
»

sitperiMS cssc

poiesl

Doiis i;;itur

snmmiim bonos
illnd

rxliiio i:r. ol

adnal cogilitrem. vitliaciiuis Ms., p r aniicabHes.
.siduli^i

'

In Mss., cl iiniietiis

snns

uigcbtit.
_

nuni. Cnpno«cnmiis crcn

Doum,

^ e

Mss. |.lcri(V»',
Kr.
Iiii,'.!.

nornbatiir.

qnod pra'proporc

qiKcriiiiiis

iion lalcbii. Moili!'Ciis;!C

vcii. I.ov.: A.v qito nccidcbil il M. cerent,miii^qi.ibi:sditinmotlis, elc.

qnuiq.m
x-Ui

,•

«i-

luliliol:.:

iei\imiim]HMcinm.\.t)s.: lervm
(iu.-

nnn

'

lAH\, jitdlciim

eU

aiiiin-iy>m. 'ay<'\gi-\i\iT

ox vss.

yulcro"'-

raul

|<>l i"t!.'iiicilili laolialieliaui: ita ttui-

,

103
bibilia

I)K

DUAHLS

.\M.\I.\nUS

CONXnA
:i

.MANICIIyEOS, S. ALGISTINI
iii

|0i
,

nb

iiilelligiltililxis, cnriialiu sciliccl alj

spiiilualaiis
,

icbu$

ol)i.ciiri8

abditisqiuj rcrsarl

ubi propier in-

lil)us (Jijiidicarc

a((|uc
noii

disocriterc

;

iioii

crat

tclligcnliiiiii

paucitalcm vcl

rraiidig vcl osleiilalioiiiit
illa

iion

(lis('i|)lin:i>,

ciijii.<<(iain

cliniii coiisii(;lii(liiii.s
;

,

suspicio nasci
gibiliuin

solci ? Sccrjdal paulis|)er
(lislinclio
:

inlelli(i:it

non

ullonini
cl

(lciiirpic

niciilortitii

iioii

(irtiii

inrvi
illii(l

sciisibiliuiiiqtie

niilla

milii

gaiiilii
(|ui(l(:in

f'clicil:ilis

rcs

csl

:

ilatic laiiilciii
iii

nc

invidia, qiiod
stitiiiili.s
(

l:ird;is aiiiin;is «iibliliiiin dispiiialioiiiim

arri|HTi; iiolorani,

(|iioil

oinniiini lioniinutn

pcrscqiior.

Liccal

iiiibi
:

nie scirc vivcrc
iii

,

li-

jiidirio siiinini Dci lcgibus

nalurn ipsa conslitnil?
n valiinlale.
Vilit
sil.

e.it

mihi sciie

me
,

vclle vivcre

(lAPUT X.
cl

qii.i; ki

coiisenlil

Pfi-ralitin tioniihi
iiolistiinKi.

gcntis huiiiaiitim
sli:i,

tain ind^is cognila esl volHnlas iiocuiii

votitnliis

sua cuiqite

Volnnlas
a

qititl

quain

viia,

Ncquc

isl;im

sciciiliam
falli
'l<-8l,

profii>o,sc
si ;iii(

Quivis cnim Iioniines,

([iios

modo

communi

scnsii

gcncris hiimani iiulladisrupissel amenlia, qua; vcllcnl

mctuctidum cst ne no« qiiiKqiiani coiivincal hi.c ipsum cniiii lalh ncii;o p
tcniiir,
:

ad judicandum sludia deliilisscnl, (|Hamlil)Cl inipcriliam, quanlaincum(|uc ctiam lardilalcin; vclim cxpeI

inn

vivat, aiil nibil velil. .Non

mc

ai-bitror qiiidqmiiii

ob^curum
h:i

atlulissc, cl vcrcor ncciiiquani inagis,
iiiaiiifesla
siiil,

qnod
:

iri (iiiid

milii

respondcrcnl roganti, ntrum

cis

pcccassc

c

iiimiinii

vidcar cssc culpandiis

viderctur, dc ciijus dorinienlis
ali(|uid Ilap[itiosum.

manu
itn

scripsisset alius
il.i

scd (|uorsum liac (cndant, considerennis.
\i.

Omncs

quis duhilet
,

fuissc no-

Non

igitiir iiisi

voliintate fieccatur. Nobis aiilem
:

galuros illud

esse

pcccatum

reclamatiiros, nt
l:ili

volutitas

noslra notissima cst
,

nequc

ciiiin

scirem

eliam succenscrcnt lortassc quod
dignos putavcrim
?

eos rog:iiioiie

mc
tur

velle

si (jiiid sit

voluii;as ipsa nescirem.
:

Denni-

A quibus ego
in

,

quoquo niodo poreslitdlis

iiaquc isio iiiodo

Yolunlas est aniini moius

leram, rcconcilialis ct
tcrem,
iit

c€s?^siliiim

pc-

c.gcntc nullo, ad

aliipiid vcl

non
iia

aniitlciiditm
tiinc dcfinire

,

vel
noii

mc

nlitid
,

tam

niatiircstiim,

cl

iii

omn'ti:ii

adipiscendum
losscin?

(«).

Ciir

ergo

eogtiilionc posilum
rctit
:

interrogantcm non moiesic fcr-

An
non

eral diflicile vidcrc invituin volenti cssc
ila

liinc qu:i;rercm, si
qiii

min dormienlis, sed scicnlis

conlrarium,
dicimiis,

nl coiitrarium siiiisiriim di \ti'0 csso

inanu,

niembris lamen caiteris vinctiis alqm; coii,

ut nigriim albo?

Nani
:

c::dein rcs siiiiul
in

Btrictus essct

qnisqti;im

valciilior
,

alii|iiid

similitcr

et nigra et alba e^^sc

non potcst
,

duoruin aulem
siiiislcr cst,

fecissct m:di, titruiii ojnia id nossct

qiiatnvis omiiino

mcdio quisqiic
sed
Ita

jiosilus
siini;l

ad

alli

runi

ad

noluissct,

iillo

pc( cali iiominc lciicrclur.

Et

liic

milii

alterum de.xlcr;
siiiiul

quidcin utrumque uniis honio,

omnes mirantes
tionc
casse. Qiiid ila?

qiiod talin sciscilarer, siric canclanihil

utrumqiie ad

unum hominem

iiullo

modo.
csse

lespoiidcrciii,
Qiii:i

eliain isluin omniiio pcciiescieiilo, vcl
m:ili

quidem

invilus ct volens

unus animus

siiniil

dc (|uo

resisterc

polesl; scd uniim atque idem iiolic siinul et vcllc noii
polest. Cuiii eniin
euiti
si

non

valciilc qiiisqiiam
nitllo

quidpiam
potcsi.
'

fcccrit,

jusic
ila

qiiisqiic

invilus

ali(|uid

facit
:

,

si

damnari

modo

Atfnic idi|isnm

cur

rogcs ulruin

id f:icere vclii, i;ollo sc dicil

itcm

esset, si in

illis
,

hoininibiis
f:ici!c

nalnram ipsain perconid qiiod ciipc-

rogcs ntrum
iiivilutn

id vclit

non faccre, vcllc rcspondel.
iioii

tarcr

humanam
islo

pcrvcnircm ad
:

Iia

ad facieitdtim, ad
:

faciendiiin aulcin

rcm
jam de
se
ci

,

inodo

qii:vrciis

Quid

,

si

dormicns

ille
ct.

volcntctn

rcperics

id cst cniiii

unuiii

animtim

iino

scirct quil

alius

dc manu

ejtis factiinis csscl,
*

teinpore liabcnlein ulrumqne, sed aliud at(|uc aliud

induslria, plu.^

p

liis

ctiam ne expcrgisccretur

,

nd singula refereiilem. Cnr hx-c dico? Quia
siiin

si

rur,
;

somnc dcdcrct, utaliqucm junindo ' liillcrcl; nuin quidqunm sominis ad innocentiam stiffragaretiir?

(lucramus qiiam ob causam

id invitus faciat

cegi sc di(et. Nain ct oinnis invilus faciens cogitur
ei

Qiiid aliud

quam noccntem liominem

pioniintiarct

''?

omnis qui

cogiliir, si

f;icil

,

noi.nisi itiviius facil.

Quod

si

el ille volcns

vinctus est, ut nliquem similici

Ucslal ul voiens a cogciitc
qnaiii cogi

sit Iibcr,

cliainsi se quis-

lcrpraitenla delctisione dccipercl, quid

tandem,ut
his
ilie

putcl.

Et hoc eiiim
ct

modo
qiii

omiiis

qiii

vo-

peccalocareai,
obslriclus,

illa viiicula

piofiicrunt

?

Qiianquam

lcns

f;icil

,

non cogilur;

omnis

non cogilnr,
iii

revcra rcsistcre non
tiinc ficret
,

valcrei; sicut

aut voleiis facit, aut iion lacit. Hacc

cum

omnilius
,

dormieiis, quid

omiiino ncscirel. Nuinest qiiin peccassc
,

bominibus, quos iiiterrogarc

non absuide possumus

quidnam
scilicct

igitiir diibila;;diim

ambo

Judicareiilur? Qiiibus concessis colligercin
iiisi
iti

nusqicmi
:

a pucro usquc ad seiiem, a ludo lilierario usqiie ad cur ego nalura i;)sa proclamct soliiim saiiieiilis
,
;

volunlate esse pcccatum {a)

cum

tuuc iion

vidcrcm

in deliniiione volunlalis poncndtiin

piihi auxiliarctiir

eiiam

illud, qiiod jiislilia peccaiiles

csse, Cogcnle

iiiillo,

quod nunc
?

qiiasi

experientia

tcnet

sola

mala voluntale, quamvis quod voluerint
tractantem, posset dicere,

niajorc cautissimns posui

Al

si

lioc tibiqtie

mani-

iinplere ticquiveritil.

fcstum est, cl noti doclrinn,
ista

sed natura omnibus
iiisi

13.
dein
'

Quisquamne'me

proinpluin;
forle
el

qiiid rest:it qiiod

vidcalur obscurnm,
velle

iie

illud qitidem. Cisiiganlur

manuscripiorum auclo-

uUum
h'jc

lateal, aliquil
ani:!iu:ii
si

nos

cum

volumus,

lllale.
Sti»

Mss. A' edil', nmnibiis. Pluies Mss., se piis eiia n, ue experginccrelur

ad

movcri

nostrum,idque aul babere

;

oinisso,

nos aut non habcre, el
£i

polus.
i
''

Verbiun, iitrmido,

:il)c.>l

a Micliaelitio ins.

haberemus retincre velle, non habcremus acquircre ^ ? Quai^J aiit non amitMicliaelinus Ms., recipere. Jtelracl.,caii. l.J, n.o.

oinissa Kdili, Qnid aliiuiilli.... pronU':liiire>it. Al Mss. naUira Uuii, liabont, prununlitini : suliinleilge, \oco, i
'.inna.
{_a)
I

'

((?) I

Uelracl,,

caji. lo, n. 2,

,; , :

105
lere,

LIDEI\ UNus.
aut aJipisci
,

m
,

aliqnid

vuU, omnis (\m
snnt
,

vuU.
sicuii

aliquando discreta

nunc esso cominisia. Conus qui-

Quainohrem
vcritalis

si

omnia

istn liicc clariora
iioliii.i'

dom
ram
:

coinmixtioiiis hujiis el caiisani nonduiii au>Jii'-

suiil, neiiue niciE

tanlum, sed

genoris luimani

Sfd tamcn jam qii.rrerc polti im

',

iiiriim illi'd
,

ipsius

libcralilatc
:

donala,

cur

illo

eiiam

niaium genus a.,imarum, aiitcquam Uino miscerclur
habuissct aiiquam voluiilatcm. Si

leinporc diccre non possem

Volunlas esl

moius ani-

ciiini noii liabcbal,

nii, cogenle nullo, ad aliiuid vel

non aniiltendum
alicpiis

sine pecc:ito alquo iiinocens cral, ct idco niiilo

modo
essct
alti-

vcl

adipiscendum
XI.

?
1.^.

niaUim

{a). Si

autem idco maliim

,

qnia
si
:

licc-t

CAPUT

Peccatum quid. Dicet

:

sine voluniale,
gissct,

tanquam
alquc
iiiali

ignis,

lameii

honum

El hoc teadversum Manioluuos quid a<ijuvarct? Exspecla ; sine prius etiam peccatum de(iniamus, quod
sine voluntaie esse non posse omnis niens apud se diviiiitus coiiscriplum lcgil. Ergo peccalum est vo-

violaret,

corrumpcrct
*

quaiilum est

ncfas, ct iialiiram

taiilum valcrc ad coinmul.in,

dani ullani Dci parlem

et

suminiim
?

iliiid

boiiuiii

corruplibiie cl violabile credere

Qtiod

si

voliiuf.is

lunUis relincndi vel conseqiiendi quod juslilia viUit
cl uiide libcrum esl absiinere (a).

incrat, profocio ineral, cogenle nullo, moiiis aiiimi
ali(|iiid

ad

Quanquam
libri

si

libe'

vcl

non ainittcndum

,

vcl

aJi|iisceiiduin. lloc

riim non

sit

.

non

est voluntas.

Sed

nialui grosbius

autcm
tur
:

aliqiiid, aiit bonuiii cral,
eniiii alilcr

aul boniim pulaba-

quam

scriipulosius dermirc.

EliamncMii
qui

obscuri
viiupc-

non

appeli

posscl.

Scd

in
,

summo
iiiilluiii

mihi scrulandi eranl, unde discerem
ralionc

ncmincm

umIu,

atitc romniixtionfeni
luil.

qiiam pncdicanl

suppliciove

dignum
,

,

aul id velil

quod

unquam bonum

jusiilia velle

non

proliibet

aut id non facial qiiod

opinio boni csse poluit?

Unde An

igiiur ibi vcl scientia vel
niliil

volobant quod apud
crai,

facerc non polesi? Noiine isla cantani ct in monlilius
pasiores, ct in ihealris poel», et indocli in circulis,
et docti in bibliothecis, ct magislii in scholis, el
tistites

se csscl, aiqiie iilud bonuin

vcrum, quod cxtra

iippctebanl? Ista vero praiclara cl
dicaiida vuliintas est,
ruiii

an-

magna laude prcqua summiim aiipcliliir el vciit

in

sacralis locis
si

,

cl

iii

oibc icrrarum genus
vel

botium.Unde

igiliir

suiiimu maio molus aninii

luimaniim? Quod

nemo
non

vilupcraiione
coiitra

damnafa-

lanta
baiit?

laude dignissimus?

An

sludio noccndi a|>pctcratio.

lionc dignus esl, aut
ciciis,

veiiliim justiliic

Primo, eodein revolvitur
,

Qui ciiim no-

aul quod ptccatum vel viluperandum cst, vel damiiandum quis dubilel tunc esse peccatum , cum et velle iiiju-

non potesl

non

faciens,

omne

auleiu

cere vult

bono aliquo
qu.-e

vult privare alium propter
igiliir in cis vel

aliquod botiiim
boni, vel opinio

suiim. Erat
,

scicnlia

summo malo nuUo modo
illud

esse

sium csl,et liberum
el

nolle; et idco definiiionem illam

debebal. Dciiidc boiiuin

cxtra se

p.isilum, cui

veram

el ad intelligendum esse facillimam, et
,

non
:

nocere sludebant, utrtim omnino essct, unde cogiiovcranl?Si inlellexeranl, quid
lali

niodo nunc

scd lunc quoque a nic poluisse

dici

mcnie prxcIarius?Att
'

Pcccatum

est voluntas relinendi vel

consequendi quod
?

quidquam
cl

cst

aliud

,

quo magnis
iiitenlio
,

laboribus
ut

omnis
illiid

justilia veiaf, el

unde liberum

cst abstincre

boiiorum porrigatur

iiisi

summum
tunc
illud

C.\PIJT XII.
et voluntatis

— 16.

tx

dalis

definitiombus peccati
evertit.

sinccrum bonuin inlelligalur

?

Quod ergo nunc vix
,

liaresim

Manichaorum totam

t.x

paucis bonis jusiisque conccditur

id

me-

malarum
natura
,

it^m

animurum

jusla damnatione sequitnr non

rum malum
aulem
dandis
derant; qua;
istis

nuilo

bono adjuvante
corpora gcrebant
qu;c pcctora,
,

jain polcral? Si
ct id oculis vi-

sed voluntate matas esse. Animas csse nalura

ilke anim.-c

Age nunc, videamus quid nos haec adjuvareiit. Plurimum omnino', lotam quippe causam iil nihil amplius desiderarcm
bonas, quibus dalur venia pcccatorum.
:

liiigu;io,

qiia)

ingcnia
,

lau-

oculis prxdicandisqiic

sufliciiitil

qiiibus

vix possunt
iiiveiiimiis

mentcs justortim adxqiiari? Quaiiia bona
in

flnirent.

Nam

quisquis secreta coiiscienliai sujc lcpeiiitus

summo
est

nuilo? Si enim viderc Deuin
:

gesquc divinas

naturx

inditas,

apud animuin
,

malum
Deus
hiiic
:

est,

non

bonuin Dcus

bunum
;

est

aulem

inlus, ubi exprcssiores ccrtioresque sunt, consulens

bonum
*

est igilur

Deum

videre

et iicscio qiiid

has duas deliniliones volunlatis aique peccati veras
esse coiicedit
,

bono
est,

comparari qucat. Porro quod vidcre bolicri

totam Manicha?orum liarcsim paucis-

num

unde

polest ut possc vidcre
vcl
liis

sit

maluni?

simis et brevissimis, scd plane inviclissimis ratiunculis sine ulla cuiictnlionc

Quaproplcr quidqnid
menlibus
tia,

in

illis

ociilis, vcl in istis

condcmnat. Qiiod

sic

con,

fecil, ut

ab

possit vidcri divina substaii-

Duo animarum genera esse dicunl (inum boiium, qiiod ita ex Dco sil, ut non ex aliqun
siderari

potesl.

magnum

et ineffabili

laude digiiissimiim bonuni
talc

recil. Si

autem non facium, sed ipsum pcr se
dilTicilc lioc

ac

maleria vcl ex

niiiilo

ab eo factum, scd de ipsa

ejiis

scnipiternum erat,
invcnitur.

malo qiiidquam mclius
laudandoriini liabcant

oiiiniiio substanlia

pars

quxdam

proccssisse dicatur;
prorsiis cx parlc ad

.nlieruin

aulcm

maluiii,

quod nulla

17. Poslremo,
ill:e

iit

nihil

horum
aii

Deum

pertiiierecredunt
illiid

credcndumquc comiiiciidant
,

animre,

qu.ne

illorum nlionibus habcrc cogiiiilur,
aliqii:is

el idco

summum bonum
:

hoc vcro

summum

(|uwrcrcm ulrum
>

nullas aninias Dciis da-

malum

esse prxdicant

atque

isla

duo

gciicra fuisse
Filili,

quaercrc coeperam. Melius Vaticani Mss., qtiwrere
,

Sola iHlilio \m., crasaws. » Edilio Kr., definire etiam rem. Nee hi libn, etc. Lov., definire eam rem. .\ec, eic. c.isliu'anlur cx Mss. » lia Mss. Al edili, primum umnium. (n) l P.eiracl., cap. lo, ii. 4

jHJteram.
>
111

Mss

i7/«tn nei

partrm.
libris.

'
'

x)la ediru) Lov., maqis.
l.o\.
1

(u)

Uctract., caii.

ylanlnbonn. Alicsi, tanlo, a actcris I."j. u.H.

Sanct. Atr.LST. VIII.

(Quiitre.J

;, ,, ,

107
inncl. Si
iiiilliis
,

HK DUABUS ANIMADLS COMIl
niilliim

V

M\.NICII/EOS, S. ALCUSTI.NI
co;,Minliii ? Si ila cogiinliir,
sit, iion
iil

m
iiiiila
,

iiiorilonirn

jiidiciiiiii

cst

,

rcsislcndi potcslas

iiiiila |>r()vi(loii'i:i

;

cIcmsii |ioliiis(|n;mi nilidiu; niuii(liis

pcccanl

:

si

csl in potesialc sua icsibtcie
,

«'l
iii

adniinislralur,

V(^l

polins

iioii

iitlininislraliir

:

iion

propria

volunlalc conscnliiint

cur tanla bona

ciiim adniinislralio casihiis
oiniiibus fiualibel
csl
,

daiula csl.

Hoc

aiilein si

Kumino malo, cnr hoc maluni
clrinam

in snrniiio
;

bono, pcr doillinl

religionc devinclis crcdore nefas
sil aliiinaruin

illorurn cogiiniirinvoiiirc

nisiquia ncquc

resiat ul aul

animaruin danmalio

,

nialiim csl qiiod su^picione indiiciinl, neipje Iioc

sum-

aut nulla pcccats

siiit.

Scd

si iiulla

pcccata sunl elinn

muin

lioniini

qnod suporslitionc perverlunt?

nullum inaluin

:

quod

isli si

dixcrint, hacrcsim siiain
igiUir milii

«no ictu inlcrficiunt. Convenil animas aliquas divina legc jiidicioquc damnari. At Ikc, si bonai sint, qua; ilia jiislitia est ? Si malx; naillis
,

cum

XIII. 19. Ex deliberatione in malam f, bonam parlem non linbcri duo animarum genera. Conccsso (jenere animarum illicientium ad turpia non
in
,

CAPUT

scqui lins

esse nalura

malas

,

alias

esse

summum

bo-

lura, an voliintale?

Scd nalura essc mahc animrc
lioc

nuni.

A t si dc duobus

istis

gcncribns aniniaruin delirare
,

nuUo modo qucunt. Undc
ccre animas, ct csse malas
est demcnliae
:

doccinus? Dc superio-

illos ct

crrare docuisscm

aut certe ipse didicissem

,

ribus defmilionibus voluntalis alqiic pcccali. Quia di,

quid remancre poteral, cur milii jain de ulla re audiendi vcl consulcndi viderentiir?

cl niliil peccare,

plenum
'

An
,

ul discerem liinc

dicere aulcm peccare sine voluntale,
;

ostcndi

niagnum deliramcnlum esl quemqnam, quia non fecit quod
suinma:
iniquilatis csl

et prccali

reum tcnere
non potuit

rando nuiic

animarum duo csse gcncra in malam parlcm , nuiic

qiiod in dclilicin

bonam
,

iiiiUit

facere

asscnsio? Ciir noii magis lioc signum est uniiis aniinx',
qiisc libcra illa voliinlate Iiiic cl hiic fcrri

cl
si

insaniye.

Quamobrem
non volunlate

illa;

hinc

aii|iic

animae quidquid faciunt,
Ciunt
,

natiira

,

fa-

liinc referri

polest?

Nam

inihi

cum

accidit,

unum me
cli-

id est

,

si

libero ct ad faciendum et ad non fa;

essescntio ulrumque consiihranlcm, altcrutrnm

ciendum motu animi carenl

si

denique

liis

absti-

gentcm scd pleiuinque
:

illud libel, liocdecel,

qiiorum
ila

ncndi ab opcre suo potcslas nulla concedilur,

peccalum

nos

in

inedio positi flucluamus.
consliluli

Nec inirnm

:

cnini

earum lenere non possumus
el

(a).

At omncs faienlur,

nunc
affici,

sumus

,

ul

cl

per carnem volnplatt;

malas animas

jusie
:

,

et eas qiiic

non pcccavcruiit
non peccani.

ct per spiriium honesiate possimus.
hiiic faleri

Qnare non

injusle

damnari

fatenlur igilur cas malas csse qu;c
,

dnas animas

cogor? Possumiis enim mcliiis
diio

pcccant. \\\x

auiem

sicut raiio docuit

et inulto expcdilius intclligere

genera bonarum

,

Animarum ergo malaruin genus nescio quod exlrancum », quod a Manichicis induciliir nullum esl. 18. Nunc bonum illud genus videamus <iUod rur,

rerum

,

alienum,

quorum tamen neulrum ab auclore Deo sit unam aniinam ex diversis afGcere partihus *,
'

inreriore ac superiore, vel qiiod recte ila dici poiest,

,

sus

ila

laudant, ul ipsam Dci substanliam dicaiit ossc.
esl ul
,

exlcriore alque ihteriore. Isla sunt

duo genera,

qii.c

Quanlo aulem mdius
qiie

suum ordinem meriliimila

sensibilium el inlciligibilium noniine paulo anle ira-

quisque cognoscal
,

nec

sacrilega supcrbia
senlial

ctavimus,

qiiac

cainalia ct spiritualia libcniius el fa-

ventilelur

ut

cum

se

tolies

commulari

miliarius nos vocamiis.
a carnalibus abstinere
spiriiualis sit.
,

Scd

facttim est nobis difficile

summi

illius

boni, quod incommutabile pia ratio pro-

litelur et docet, crcdat esse

subslanliam

?

Ecr e cnim
in

cum panis verissimus nosler Cum labore namque niinc edimus pain

cum manifestum
non sunt
slat

sil

non peccare animas

co quod

nem. Ncque enim nullo
conlingil ul

supplicio

sumus peccalo

tales, quales essc

non possunt
nullo

;

unde con-

iransgressionis mortales cx immortalibus facti. Ideo

jam nescio quas
,

ilias induclitias illas

modo
:

pec-

omnino non esse rcliiKiiiitur, utquoniam concedunt csse peccata, non inveniant nisi bono generi animarum et qiiibus ea irihuant
care
ct proplerea
,

tudo facla

cum ad mcliora conanlibus nobis, consuecum carne et peccala noslra quodam modo
nos, el diflicultalem
slulti

militare contra
coeperint
,

iiobis

facere

nonnuIU

aliud

genus animariirn

snbstaniiac Dei.
:

Maxime autem urgentur auctoritale nunquam enim ncgaverunt dari veniam christiana peccaloruni, cum fuerit ad Deuin quisque conversus nunquam dixerunt ( ut alia multa ) quod Scripturis
hoc quispiam corruptor inseruerit. Qnibus
?

quod non
ccntiir.

sit

ex Deo superslitione oblusissima suspi-

20.
alio

Quanquam eliam

si

cis
illici

conccdalur inferiore
ad lurpia
,

gcncre animarum nos

non inde

diviiiis

conficiunt aut illas natura malas cssc, aut istas

sumvo-

crgo pcccaia donantur
possunt ct bonae
ficri,
isti

Si alieni generis

illis

malis

mum

bonum.

Fieri

enim polest

ut propria

illa;

possunl Dei regnum possidcre
quia negani, nec babeiil altc-

luntate appelendo quod

non
sint

licebat,

hoc

est, pec-

cum rum

Cbrislo.
geiius
,

Quod
nisi

cando, ex bonis
ad sese

facta;

mal£

;

rursusque Oeri
in

carnm quas dc substantia Dei esse

bonic possinl, sed sic ut quamdiu manent
alias occulta

pcccalo,
*
:

perhibenl; reslal ul non solum eliam ipsas, sed ipsas
solas peccare falcantur.

quadam suasione Iraducanl
iii

J

pecccnl

:

Ego aulem nihil pngno nesolye pcccant lamcn. At enim ' mali commixlionc

deinde, ut omnino mala; non sinl, sed
qiiamvis inferiore
,

suo geiicre,
ullo peccalo

opus proprium sine

> Sic Mss. At Kr. et l.ov., teneri. Et pavilo post ildem edili ferunl, peccato carum teneri iion possumm. * Etliii, extra illud. Melius vaticani Mss.. extraneum.

'

sic in Mss. At in editis
Editi, ita sunt.

vulgo male, ex diversis efficere

parlibus*
*

Meliores vero Mss., ista sunt.

»

liditi,

peccanl tamen, etenini mali commixtione, etc.

Eiiiendanlur cx Mss. (a) I Petricl., cap. 13, n. 6.

Mss, ycd ut (it. Michaelmns Ms., sed ut (il, quamdiu manent in pcccato, ad alias sese occulta qmilani
valicani

suasione iraducanl.

; , ,

109
exerccant
:

WHER
isLc

UNU5.
utile

ro
cst pflenilcrc peccali.

aulom

supi;riorcs

quibiis

actionem
suni-

Quid

cgo nuiic

in

hanc

longe prvstanliorLMn rcrum nioJerfllrix
nia Iribuerit
,

jiislitia

rem divinaruin Srriptuniniin
tur:v

tostimonia, qii;c usqiie-

si

illas inferiores

so(iiii

el

iiniljri
,

vo-

qu.Tqiie dilTiisa suiit, rolligain?
:

Vox

csl oliam ista n.v
;

luerinl

,

pcccando

fiunl iiial.e

quia male imilanlur.

Ab

illis
:

non quia malas scd cnim agitur proprium
, ,

ncmincm stultum

rei

hiijus noiiiia doscrtiit

hoc nobis

nisi penilus insitiim cssel,
:

periremus. Po-

ab

islis

appetiiur alienum
isl;e

uiido

ilhe in

suo giadu
ciiiii

lest ali(|uis dicere, noii so perc;iic
e(ise, si

non autom

sibi

manenl,

ad inforiora mergnntur. Voliil

Iio-

peccavorit, poeiiitonduin, niilla barb:irics di-

mines ferina sectanlur. PuUbre namquc incedit quadrupedans cquus
:

ccre audcbit.
illis

Qux

cuni

ita

sint,
sit

qu:cro cx duobiis
pGeniiere ppccnti?
qiii

al si Iioc

bomo

pedibus maiiibus-

gcneribus animarum, cujus
illius

que imilelur

,

quis

eum

vel

palearum cibo dignum
improbiiinus iinilan-

Scio ()uidcm neque
neiiiie illius qui

esse posse,

male facere,
:

putet?Recle
lem,

igilur ploruinque

beiic faccre
si

non

poti-st

quaro, ut

Improbamus aulem non quia non sit assecutus, sed quia omnino cui assequi voluit. lu cquo enim probamus illiid quanlum pr;vponiinus Iiominem tantum offendimur

cum eum quem
,

imitalur probomus.

corum
niam
tendi

verbis ular,

aniinam teiicbrarum peccali
;

pamitct,

non

cst

de subsiantia sumini mali

si

ani-

lucis,

,

non

est de subsianlia
ille

summi

boni. Pocni-

,

cnim

alToctus
',

qui prodest, ct malc fecissc

quod

iiiferiora sectatur.

Quid inlcr ipsos bomines,

in

poDiiiloiilem

et benc facere potiiissc tcslatiir. Qiio-

einiltenda voce noiinc

quod prxco bene

facil, eli:imsi
,

clarius ac melius id faciat senalor

pnccone

insanus

est? Coelestia suscipe

:

lucens luna laudatur, suoquc

modo igitur ex ine nibil mali, si ogo perpcram feci? aut quomodo me rccte poenitel, si ego non fcci? Audi partem alleram Qiiomodo ex me niliil boni est, cui
:

cursu atque vicibus bene consideranlibus salis placet

bona voluntas incst?
si iion

atil

qiiomodo ine recte poenitet,
aul nogent
isti

tamen

si

eani sol velit

iiiiilari

(

fingamus enim
),

posse baberc hujusmodi voluntatcs
ac jure displiccat?
vulo. Eliiiin
si

cui

eum non summc

incst?

Quamobrem

csse poeni-

tendi

magifUm

uiilitalem, ut

non solum a christiano duo genera, unum ex
niliil

sunt

Ex quibus illud animx (quod
sint

est qiiod intolligi

nomiiic,

scd ab omni etiain vel imaginaria ralione

inlerim inccrltim
,

pcllantur; aut
qiio nihil mali,

animarum

illa

est), corporcis ofGciis

non peccalo

sed iialura de-

allcrum ex quo
:

boni
si

sit,

dicere

*

diUc

,

nosque

,

quanquam

inforiurcs, ali(|ua la,

atqiie

docere jam desinant

quod
;

faciant,

Mani-

men
el

inleriore

'

vicinitate continguiit
(|uia et
,

non

ilhis

ideo

chxi essc utique jam desinent
ista bicipiti,
fulcitiir.

nam

lota illa secla

malas babcri oportere,
corporea diligiuius

nos

cum

eas scquiinur,
(«).

vel potius pnccipiti

aiiimarum varietale

mali sumus

Propleroa
S|>irilua!ia
,

enim corporea
lunc
miis
iiostro

diligciido

peccamus

,

quia

23.
clinci

Ac mihi quidem
niinc ainicortim

satis est sic scire

quod Mani:

diligcre et juslitia
in
{b).

jubcmur

ct natura et

possumus
bcaiis^imi

ct

crreni, ut scio poeniicndum esse pcccati
si

ct la-

gencre oplimi

sii-

inen

ineorum aiiqucm, qui usque

adliuc illos audiendos pulat,
,

2f. Qu;im<)brem

quid habct argiimcnti acsluans
,

ct ei
ril,

dicam, Scisiie

utile essc,

compcUem jiirc aniicitian, cum quisqiic peccavescire jurabit. Si
hae-

in iitiaiiique p.-trlom delilkeratio

modo

in
,

peccatum

poenitere ? sine dubitationc se
te fecero ita scirc

prona

,

niodo

iii

recle factum subvecta

ut

duo anisit, alte-

ergo

falsam esse

Manicbxorum
Dene qnidem

inariiin genera,

quorum

alterius natura ex

Dco

resim, desidcrabisnc ainplius? Quid amplius sc possc
in

rius noii sit, cogaimir accipcre,

cum

alias

totcansas al-

hac re dcsiderare

'

rcspoii(ie;it.

hilc

ternnntis cogilalionis

conjiceic liceat? Scd baucob-

usque. Sed

cum
,

osteiidere coepero ccrtas

ncccssa-

scura csse, et incassum ab animis iippientibus quxri
quisquis boiius rerum cxistiinalorest, videt. Quarc
poiius qiKc de voluiilale
inqu;ini, qiix
at(|iic
illa

riasquc rationcs, qu:c illam proposilionem adamaiitinis, ul dicilur

calcnis innexic coiiscquunlur, reinilla

pcccalo dicta

suiit,

ill;i,

que totam ad conclusionem qua
pcrduxcro
poenilendi,
rat
; ;

evcnitur secta

summa
unde

justilia
,

neminem
qiue
si

ratione ulen-

negabit sc forsilan scire utililatcm illam

lem ignorare
bis
,

pcrmiliit

illa

auferantur no-

quam ncmo

doctus,

nihil

est

disciplina

virlutis

inchoelur

et

potius sc scire contcndet,
in iiobis

nemo indoctus ignocum dubiiainus ct
consuctiido

nibil

unde

a vitiorum

morlc

'

surgaiur, etiam atque

dcliberamus, duas

aninias patrocinia propria
adliibcrc.
!

eiiam considcrata satis clare ac dilucidc Maniclixo-

singulis qua^siionis partibus

lum hxresim falsam esse convincunl. 22. Riirsum ex pcenitendi C.APLT XIV.

pcccati
ulilitate

!

comes pocna

*

peccati

Vos

me

tuiic a re;

rura

tam manifestarum considerfliione
senticnti nocebalis
:

avertistis

sed

tnomlratur animas non natura malas este. Demonttralioni

non

nunc vero

in familiarissimis

tam

certce

nonnisi ex consuetudine errandi consiinile est

meis simililer non scnlieiilibus nic jam vulneiatis
lorqueiisque sentientcm.

iradicitur.

llurum

quod de

poBiiitendo iiunc

dicam. Nam, ut inter omnes sanos constat, el quod
ipsi

CAPUT XV.

— 24. Orat pro amicis quot

habuit er:

Manichxi

noii

solum

fatciilur,

scd ct pra:cipiunt.

rorittocios. Attcndite isUi, quxso, charissimi

vcEtra

*

* »

sic ia Mss. Al in excusis, inferiore. Editi. nUemanlcs cogilationes. casiigantur
lia in
l

cx Mss.

' sic omnes Mss. Edili vcro, affectio illa qwB prodil fecisse poenitentem. » Apud Er. I.ugd. ven. Lov., dhcere. M.

nmle

{a)

Mss. Al in excusis vulgo, mole. Relracl.. cap. Ij, n. 7.

(b) Ibid.. n. 8.

' Ediii, esse f>os^\el in fuic re desiderandum. Ai mha., sc posse in hac re desiderare. * sola fcrc edilio Urv., pancc.

m
iiigoiiia Ijonc
lioiniiiis

CONTIIV FOriTUNATIIM .M\N[Cn^tIM,
iiovi.

S.

AIJCUSTINI

119

Si milji iiuiic vos <|ualiscuiiiqu'^.
coiiccdiiis,

iiiillus (n).

Vidco maxliiic cxspcclari boc loco, quocatlioiicasS^Tipluras a
si,

mciilcm ralioiicmquc
(|uam
qii.c ibi

mullo ccr

modo cliam
ycI

.Maiiiclia;!»

aec»*

lioia

siiiil,

vcl vidcljaiiiur disccre, vcl

salas vcl luiic dcfciidcrcm,

ul dico, cauiu» ck»ciii;
in aliis voU)i-

magis cicdi rc cogcbamur. Dcus magnc, Dcus omnipolcns, Dcus siimm:c
bonilatis,
qiiciii

nunc dcfcndi [MWsc dcmonslrein. Scd
jaiii,

inviolabilcm
fas csl,
siip|)l(;x

luminibiis Dcus adjuvabil pro|tosilum mcuin; iiam

alqiic iiicommiitabilom crcdi

aliiiic

iiilcHi};i

jus

quanluin arbilror, modcrala

'

parci sibi ()0-

Trina unitas,

(|uaiii calliolica

Kcclcsia colil,
iie

slulal bjngiludo.

oro, expcrlus in

mc
a

miscricordiam liiam,
pueritia
in

bomincs
f.iit

cum

quil.iis

mil.i

omni conviclu

^«utS-L^Z^^^rsTf {ii) Kclracl., cap. 15, u. 8.
1

siimnia consensio, iu luo cuiiu a

me

dissentirc per-

DE SUBSEQUENTE DISPUTATIONE,
POSSIDIUS IN AIIGUSTINI VITA
,

CAP. VI.

Sane lunc
et

in
,

illa

Ilipponensi urbe

,

Maniclionorum pestilenlia qiiamplurimos cives el pcregrinos infecerat
presbytcro nomine Fortunato,

penclraveral

seducenle et decipiente ejusdcm bocresis quodam

ibidcm

convcrsante atque manenle. Inlerea Hipponcnses civcs ct percgrini Chrisliaiii
Donalislae adeunt
,

tam

Calbollci

quam eliam

Auguslinum presbylcrum atque deposcunt ut illum bominem Manicbacorum prcsbyterum , quem doctum credebant, videret, et cum eodcm de Lege Iraciaret. Qiiod idem, ut scriplum est, paratus ad responsionem omni poscenti se ralionem de fide et spe quai in Deum esi ( I Pelr. iii, 15), potensque exboriari in doctrina sana contradicenies rcdargucre ( Tit. i, 9), minimc renuit. Scd et
,

ulrum etiam hoc Fortunatus

fieri vellct

,

sciscitatus cst.
,

At

illi

confeslim ad ipsum Forlunalum

id

detnle-

quod id minime recusaret. Sane qiioniam idem Forlunalus jam apud Carlhaginem sanclum noverat Augusiinuin adliuc in eodem secum crrorc conslilulum cum eodem congredi pavitabal. Verumtamen suorum maximeinslantia coaclus ac verecundalus, promisit cominus se esse venturum, cerlamenque disputandi subiturum. Unde coiidicto die el loco convcnerunl in unum, concurrenrunt, pcientes et exbortantes ac flagilanles
,

libus

quamplurimis

viris sludiosis

turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio est c(Epta primo,

el secundo finita esl die. In

qua

ille

manichaeus prKceptor, ut Gcslorum conlinet

fides,
:

nec calholicam asscrsed deficiens respon;

lionem poluil evacuare, nec Manicbaeorum scctam subnixam veritale valuit comprobare
sione, ultimo collaUirum se

cum

suis majoribus ea quce refellere

non
ita

potuit, proseculus esl

et

si sibi

forle

de

bis salis

minime

fecissent,

sua) anima;

consulturum

:

atque

ab omnibus apud quos magnus
ille

et

doclus

videbalur, nihil valuisse in suoe sectae asserlionejudicalus esi.

Qua

confusione affectus, et sequenti tem:

poic dc Hipponensi civitate profectus, ad

eamdem

amplius non remeavit
illa

acsicper nienioratum Dei hominem
ille ablatiis,

omnium
Hca

cordibus, vel qui aderant, vel qui absenles

quai gesta sunt cognoverant, error

calho-

est intimata ac retenta sincera religio.

Le

verhis,

suhsequente Disputatione vide lih. 1, cap. 16, Retractalionum, tom. 1, col. 612, n. Eodem tempore, usque ad verba n. 2, Clarissimis consulibus. M.

1,

a

S.

AURELII AUGUSTINI
HIPPONENSIS EPISCOPI

ACTA SEU DISPUTATIO

CONTRA FORTUN ATUM MANICH^UM.
DISPUTATIO PRIMjE
DIEI.
latio

advcrsus Fortunalum Manichaporum presbyle,

Quinlo calendas seplembris, Arcadio Anguslo bis

rum

in urbe
',

Hipponensium regionum

,

in Dalncis

a

RuQno

viris clarissimis consulibus

.

habita dispu-

Sossii

sub prxsentia populi.

ADMOMTIO

PP.

BENEDICTINORUM.

Liber conlra Forlunatum castigatus esl juvanle codice valicano, Arnuluhensi, et victorinis duobus, praeler Bclgiconira rium varias lcctiones olim a Lovaaiensibus dalas. perlectis etiam anliquis edilLonibus. Comparavimus proeterea eas omnes editiones initio Retr. et Gonfess.,/. 1, memoratas. M.
»

Editiol.ov.,SOi>ii. caeteri bbri, sossii.

(fl)

Scriptus anno 392.

,

' ;

us
1.

DlSrLTATI
AccLSTiNus
«lixit
:

'.)

pniMA.
oialionem. PiaMcr
iiovi
lioc

m
in
illa

Ego
:

jain

crrorom pulo,
In

qiiain

oraiiono vestra

niliil

anlea verilalein
a
le

pui;>b;iin

uiruni reclc exisliinem,
'.

coinpcri.

Quisqnis aiitem vobis opponit qiix,

pneseiile

audire cupio
,

primis suiiimuin
,

slioncm aliquain dc inoribiis
nit
'•

Eloolis voslris oppo,

trrorein

pulo

omnipolenlcm Douin
ex
aliqiia parlc

in

quo

uiia

Quid aiilcm intor vos agalis

qui

Elocli estis,

nol)is spes est,

violabilem, aal coin-

ego scire non possum.
a vobis

Nam
,

ct Eucliarisliain audivi
:

quiiiabilein, aul corrupiibilcm crodere.

Hoc veslram

s«pe quod

accipiatis

leinpus autcm acci,

lixrcsim aflirmarc scio
iiunc usus suin
:

;

non qiiidem verbis quibus
cl omniiio

piomli
poliii ?

cum me

lalcrct
si

qnid accipialis

nain el vos inlernigali coDfilemiiii
inviolabilom

Ilaquc serva,

placel, qua;slionem
,

undc nossc dc morisi

Deuin ossc

iiicorriiplibilcin
;

bus

,

ut

inler Electos vestros discutialur
,

disculi

el incoinquinabilein

sed cuin coepcrilis ca>lera en,

poicst. Milii fides daia cst a vobis

quam

Iiodic ini-

pciiclrabilcm, ponere, cogiinini euin corriiplibilem cl coinquiiiabilcm [«-ofilori. Diciiis enim aliam nescio

probo. De ipsa proposui
respoiulcalur.

:

ad proposilum meuni milii

quain geiUom lenebrarum adversus Dei regiiuin re
bellasse
:

FoRT. dixit

:

Et nostra jwofessio ipsa esl

,

quod
ct

Deum

autoni omni|K)lenleni

,

cuin viderel
,

incorruptibilis sil
lis,

Deus, quod lucidus, quod inadibi-

quanla labes et vaslitas imminercl regnis suis
aliqiiid
*

iii^i

iiilcnibilis,

impassibilis,
:

quod

a}tcrnain

luccm

advcrssc gcnti opponercl
virluleui,

,

et ei resisleret,

propriam inliabilct*
proferat
,

quod
,

iiihil

cx sesc corruplibilc
,

inisisse

hanc

de cujus commixlionc cum

iiec

lencbras

ncc

dxmones

ncc salanam,

nialo el tcnebrarum gcntc niundus sit fabricatus. liinc esse qiiod Itic anininc bonx laborant, serviunt,

noc aliquid adversum

in

rcgiio ejus

rcperiri possii.
:

Sui auteni similcm Salvalorem

direxisse

Verbum
:

cirant, corrumpuniiir
liberatoreni
,

:

ut

neces-;arium habercnt
,

'

nalum a conslilulione miindi cuni inunduin fabricarot
'
,

qtii

eas
,

ab errore puigarct

et a

comcgo

post
sibi

mundi fabricam
animas clegisse

iiilcr
^

boinines venisse

mixlionc solvcrct

et a servitulc
,

libcrarel.

Iloc

dignas

sanct»:

sux vohmtali,
fide

nefas pulo credere

Deum
,

oinnii>olenlein

aliqiiam

mandatis suis coelestibus sanctificatas,
imbulas ccelestium reruin
;

uc ralione

adversam gonioin timuissc
passnm, ut nos
in

aut ncccssilaiem

cssc

ipso duclorc hinc ilcruin

xruinnas prxcipiUircl.
:

casdcm aiiimas ad

rcgiiuin Dei rcvcrsuras cssc, scdixil
:

FoRTiNATLS
slrum scio,
i^^ta

dikit
,

Quia

id est

inler

medium fuisse noManubxos administrasso,
le

ciindum sanctam ipsius pollicitalionem, qui

Ego sum
miis,

via

,

verilas
,

,

et

janua; ct, Nemo
est
alio
nisi

potesl

ad

sunt principalia

lidei noslra^.

Dc conversationc
pulsamur.
viri

Palrem pervenire

>i»ji

per mc. His rebus nos crcdi•, id
,

liic

agilur, dc quibus falsis
le

crimiiiibus
,

quia alias animae

mcdianle

iion

Ex

crgo pr;vsciiles audianl boni

ulrum

sint

poterunl ad regnuni Dei rcvcrti
riiit

,

ipsum repcre-

vera snper quibus criniinamur et appetiinur, an siiit falsa. Etcnim ex tua doctrina, ct ex lua expositione
et oslensione polerunt verius scire noslram conversalionem , si a le fuerit prodila. Inlerfuisli oraliuiii.

viam
Qui

,

verilalcm
vidit el

,

ct jaiiuam.

Ipse

enim

dixit

:

Qui mevidil,
et,
in

me

credideril,
facit

Patrem meum {Joan. xiv, 6, 9) morlem non guslabit in wterde morte ad vitam,
et in

num, sed transitum
cium non

judi-

veniet (Id. v, 2i). His rebus

crcdimus, ct
viribus

2.

Atc.

dixit

:

Interfiii.
:

Sed

alia

qunestio

csl de

hKC

est

ralio

fidci

nostrx

,

et

pi-o
,

animi

fidr, alia
illi

de moribus

ego de

(ide proposui.

Sod

si

iiostri

mandalis ejus oblempcrare

unnm
Filii

fidcm sccl Spiritus

qui adsuiit, malunt audirc de moribus, ncc istam
dcTiigio.
:

cianlcs hiijus Trinliatis,
s^tncti.

Patris ct

quxsiionem
FoRT.

dixil

Purgare
,

me
qui

prius volo

penes con,

4.

Auc.

dixit

:

Ilas aniinas

,

quas dc morle ad
,

vi-

scientiam vcstram
idonei
viri

penes

quam
milii

*

polluimur

ex

t;im pcr Cliristum venire falemini
cipilavii in

qua; causa prs-

tesiimonio,

et

nunc idoiious

moricm
:

?

esl, ct in fulura jusii judicis Cbristi examinalione conscciiius si ea qux jaclanlur vidit iu nobis, vel
esi.

FoRT. dixit
traire,
5.
si

Hinc jam dignarc prosequi
prxter Dcum.
:

et

con-

nihil

Alc. dixit

Imo
,

tu

dignare

respondcrc
causa

id

3.

Acc. dixit

:

Ad

aliiid

vocas

,

ciim ego do
vcslris pleiie

fide

qiiod

inlcrrogaris

has

aniinas

qujc

morli

proposucrim. Dc inoribus autcm
Elecluin vestrum

scire

dedcrit.

pos!iunl qui Elecli vestri 6unt. Noslis
,

aulem

me non
Ilaqiie
,

FoRT.
sit

dixit

:

Imo
,

lu dignare dicerc,
in

utrum

aliqiiid

sed Audiiorem

fuisse.

prxtcr
6.

Dcum
:

an omnia

Doo

siiil.

quamvis et oraiioni vcslraj inlcrfuerim , ul inlcrrogasli ulruni separalim vobiscum habcalis aliquam
;

Alg. dixit

lllud ego respoiiderc possuin, quod

'

orationem

tamen
vidi
:

in

Deus solus potest nosse , et vos. Ego niliil turpc fieri oralione in qua inlcrfui
,
,

EfJili,

opponal. concinnius Mss., opponit.

In B.,

a-lernam
lliUS.
» ^

quod lucem

inadibili.$,

qnod
Lugd.

iiaenibtlu,

impn.viibitts,

inliabitet.

vku.

Lov.

sccuii

su-

sed soluin contra fidem aiiiinadvcrli

,

quain

M.

in valicano codicc, fabricarenl.

posiea didici el probavi, quod conlra solcni facilis
*

valicanus codex, animus exeleqisse.
Mss., ac ratione imbutas coelestium

U uitra, ipso
. .

,

,

dii-

Post, audire cupio, vaiicanus
:

dixit

codcx addit Fortcnatus certa errorcmeipmere. augcstwcs dixil : in pri:

C(ltCiT€ » in

rervm

ipse donn-

tiator, el

mis, eic. * \aiicanus codex, regnit
* *
1(1

siiis, iil

ein codex

,

el

necessarium

aliquid, ctc. hubeiU.

hvic tterimi, cic. • Edili, aliw simi animiv. Emcndanlur hic ex \alicano mcdvinU' , l.'}?i vucodicc rosloa l.ovaiiieiises pro, alio nobUi oijiuo« luorunl, alio modo aiitc. Scd rcUicUiilur
Mss.

la Mhi>.,peuc!> quos.

, ,

115

CONTUA lOiriLNATUM MAMCILLtM,
d
deni
liis

S.

ALGUSTJiM
:

IIG
(i-

ine iidsse Doniiiiiis voluit, Dcuni noccshilalcin nnlhirn
pali possc,
iuin|ii.

Ai;c. dixit
ila

Notiini est oinnibus caliiohcain

ncque ci

alif|ua

parlc violari aiquc corfalcaris,

sc habcrc,

quod D.iininns nostcr,
(I
,

id esl,

Vir|.er

QmocJ

cum

lu

quoquc

qux-ro qua

ei Sa|iieiiiia Dci

Cor.

i

,

24)

,

ct

Verbuin

iicccssilale liuc
fitiiin

inisciil aiiiinas quas dicis per Cliri-

qiiod facla suiit oiniiia

cl siiic

quo

factiiin csl

nihil

rcdirc.
dixit
:

(Joan. I, 5), ad liljcralionem iioslrani honiinem siisQiioil
lii

FoRT.

dixisli

,

qnia linc usqiic

tibi

cepit. In

i|)So

honiinc qnciii 8usce|iil

,

dcmoiislravil

Dcus

rcvclavil
*

quod
;

incorruptii^ilis

sil, i|neniadiiio

ira

qux

dicis.

Nos auleni

nuiic

de

ipsius Dci et iiiefei ali-

dum

cl miiii

ratio (|uxrcnda csl,

qucinadmodnin

lahilis majestatis suhstanlia

qux-rimus, ulrum
possit.

animo! cl oh qiiam causam islum in munduni vcncrini, ut incrilo

qiiid

nocere possil,
,

aii

non

Si cniin potcst ei

nunc eas pcr unigenilum
lioc

Filiuin
niliil

suum
prac-

aliquid noccrc

iion cst inviolabilis. Si

non potcst

ei

ac sui similcm dc
lcr ipsum.
7.

mundo

liberarcl, si

aliquid noccre, quid ei

factura

eral gens

lenebra-

rum
:

,

contra quain dicilis belium geslum esse a Dco
,

Alg. dixil

Non debemus

fruslrare tanlos

qiii

ante conslitutioncm niiindi

in

quo
ei

bcllo no«

,

id est

prxsciiles sunt, et de qususlione proposita irc ad
aliud.

animas
esl,

,

qiias

modo

indigcre libcratore inaiiifesliiin
oiiini

Sic confiicmur

ambo,

sic nobis

concedimus
,

commixlas csse
?

malo,
iilud

morti implicilas
:

cssc incorruplibilcm et inviolabilcm
pali
potiiisse
:

Deum

ct niliil
falsa sit

asseritis

Redeo cnim ad
non
iiiisit,

brcvissiinum
;

Si po,

cx quo cst consequcns ut
,

lcrat ci noceri,

cst inviolabilis

si

iion polerai

li;»:iesis

veslra

qiiai dicit,

Deuin

cum

vidcrct

immi-

crudeliler Inic nos

ut ista patiamiir.
' ,

iierc vasiitatcm

ac labem regnis suis, misissc virtugeiile bellarct
*.
,

FoRT.

dixil

:

Anima
:

Dei est

an non

?

tcm qu£ cum icnebrarum
crgo raiio mea,

et ex ea

10. AuG. dixit
gatis

Si

justum
,

est

ul non
,

interro-

coinmixtionc nostras aniinas laborare
et,

Brevls cst

meis rcspondeatiir

ct

cgo inlerrogcr

respiin-

quantum cxistimo,
sinc causa Si

cuivis plaiiis-

debo.

sima. Si Deus nihil pali potuit a gcnte tcncbrarum,
quia inviolabilis csl
iios hic
;

FoRT. dixil

:

Si in proprio agil

anima

?

Hoc

a te

xrumnas paliamur.
non
cst

huc aulem aliquid

nos misit,

ut

quxro.
11. AuG. dixit
:

pali

Ego quidcm quod
meinineris
,
;

interrogasti di-

potuit;
dicitis

inviolabilis, et decipitis eos

quibus
vestra

cam

:

tantum

illud

te

noliiisse respoii-

esse

inviolabilcm

Deum. Hoc enim

derc inlerrogaiis meis
Si quxris

lixresis negat,

cum
:

cietera exponitis.
instruit

me autem tuis respondcre. utrum a Deo descenderit anima inagna
,

FonT.
quod

dixit

Hoc scnlimus, quod nos
,

bca-

quidcm quxslio

est

:

sed sive a Deo dcscendit
,

,

sive
;

lus aposlolus Paulus
el

qui dixil
;

in Clirislo Jesu

qui

Hoc cum in
:

senlile in vobis,

non;

illud

de anima respondeo
aliud

non esse Deum

fornia Dei esset

aliud esse

Deum,
,

animam. Deum esse
corrumpi

inviola-

constitutus,

non rapinam arbilratus
,

est esse

se oequalem
servi acci-

bilem, incorruptibilem, et impenctrabilem, el incoin-

Deo
tus

;

sed semelipsum exinanivit

formam
el

quinabilcm
et cui

er qui ex nulla parle
potcst.
in

possil
vi-

piens, in similitudine
ut

hominum

factus, et habilu inven,

nuUa ex parte noceri
et

Animain vero

homo

:

humiliavil

semetipsum

faclus

est

demus
talio

peccatriccm esse, et

xrumna

versari, el
inii-

subditus usque ad mortem (Philipp. n, 5-8).

Hoc ergd

veritatcm quxrere, et liberatore indigere. Hajc

scntimus dc nobis, quod

et

de Chrislo

;

qui

cum

in

animse oslendit mihi quod aiiima non
si
,

sit

Dcus.
0(^1

forma Dei

cssel coiistitutus, factus cst subdilus
,

usque

Nam
errat

anima substantia Dei

est,
,

substaniia
siibstanlia

ad mortem

iit

siinilitudinem

animarum nostrarum
in se

subslantia Dei corrumpitur
,

Dei

ostenderel. Et

quemadmodum
;

mortis

siinilitu-

violatur
dicere.

substanlia Dei decijiitur

:

quod

iiefas cst

dincm
iioslris

oslendit, et se a Palre esse de

medio morluoet

ruin resuscilaluin

eo

modo sentimus

de animis
pro-

FoRT. dixit

:

Ergo negasti animam cx Dco essc
vitiis et
:

futurum
liberaii
:

,

quod pcr ipsum poterimus ab hac
si

quamdiu peccatis ac
vit, et

mundanis rebus deserfieri

morle
pi*ia

qiue aut aliena est a Deo, aut

errore ducilur
,

quod

non poicst,

ul aiit

esl Dei, el misericordia ejus cessat, et liberatoris
et

Deus hoc patiatur

aut snbstantia cjus. Esl enim
,

nomen,
8.

opcra liberantis.
dixit
:

Deus
in

incorruplibilis

et substantia ejus

immaculala
'
,

AuG.

Ego qu;vro quemadmodum
ct tu dicis

mor-

est et sancla.

Hic vero quoerilur a vobis
sit,

ulriim
et

icin

venerimus,

qucmadmodum de morte

anima ex Deo
praedicatione

necne? Quod nos falemur,
,

liberemur.
-FoRT. dixit
:

ostendimus ex Salvatoris adventu
Ita

ex ipsius sancta

Apostolus dixit quoinodo senlire
nostris,

,

ex ipsius electione

',

dum

animis

nii-

debeamus de animis
ostendil.

quod Christus nobis
passionc cl niorte
iii
,

seretur, ct
dicitur, ut

secundum

ejus arbitrium

anima

veiiisse

Si fuit Christus in

et et

eamdem de morte
,

liberarct, ct

perduceret

nos

:

si

volunlale Patris descendil

passionem

eam ad

aeternara gloriam

et restitueret Patri.
,

Quid
sit

inortcm, et nos.
auclovilate manuscriptorum addiinus,

vcro de anima tu ipse dicis aut speras

ulrum

a

Deo, necne? substanliam Dei, ex
'

qiia

ncgas essc ani"

liic

quemadmo-

niam, nullis passionibus posse subjaccre
sic Mss. Edili vero, Deus cst. Fdili, a nobis. Al Mss., a vobis.

dnm.
^ Editi vulgo male, el ex ea commixtione hinc nostras aninias liberaret. Valicanus vero Ms. omitlil, liiuc ; ac looo, liberaret, liabel, laborure. sic su|)ra, ii. i, cul. 115, liinc esse qitod liic aninia boiuv labornnt.

* '

W.

et Mss., lectionc.

j

17

nispu r AT 10 PKIMA.
:


,

12. Auc. dixll

Animam

sic nog.ivi
:

cssc subsl.in-

siiit

goncra malorum

iteccalum ct pa-na
periinet,
poeiia

|Cccati;

scd lanien ex t;am Dei, ul iiPgem iliain esse Dcuiu esl a Deo. Aliud csl qui Deo auclore esse, quia facla esse aliud quod fecil. Qui fecii, corniplibilis
feiil,

peccaliim ad

Deum

noii

poccali ad
qiii

vindicem perlinct. Elcnim ut bonus est Dcus,

omnia
tum.
dciiliir

constituil; sic justus cst, ut vindicel in pccca-

omiiino non

(lOlcsl

:

quod aiitem
qui fecil.
dixi

fecil, omiiino

uon

Cum

crgo omnia optimc sinl ordinata

,

qiix vi-

piilesl xqiiale csse

iili

nobis iiunc adversa esse, nicrilo coiiiigil Iio,

FoRT.
l)co.
liil

dixil

:

Nec ego
quaero

animam
'

cssc similem
el ni-

miiiis lapsi

qui legcm Dci

scrvare noluit. Anim.-c
,

SeU quia

dixisli facliliam
;

esse

animam,

cnim

rationali

qux
Sic

csl in

homiiie

dedit Deus libc,

prxler

Deum

undenam Deus animx subrespondcre

ruin arbitrium.
voluiitale
,

cnim possct haborc merilum

si

siantiam adiiivcnil.
io. Aiic. dixil
:

non ncccssilate boni cssemus. Cuin ergo

Tanlum memenlo me
;

oportcat iion nccessil;ilc, scd volunlalc boniiin ess",

ad ca
niiii

qux

inlerrogas

le

aiitem ad ea qii;e inlcrrogo

oportcbat ut Dous aninix daret libcrum arbitrium.
Iliiic

respondere. Aniniam dico faclam a Deo, ul c;u-

autem

aniiiix obtcmpcranti logibiis suis,
:

omnia
Dciis

lera oninia t\\\x a

Dco

facla sunl

;

el inlcr illa quai

subjccil sine advcrsilaic

ut

ei

cxtora

qux
illi

Deus oinnipDlens

fecit.

priiicipalom

locum dalum esse
fecil,

condidit servireiit
Si

,

si et

ipsa

Deo

scrvirc voluissci.

aiiiinx (n). Si aulein qu;viis uuile

Peus animam

aulem

ipsa noluissct
in

Deo

servire, ca

qux

sersi

momenlo

confiteri

me lecum

' ,

Dcum

essc omnipo-

viebant,
rccte
Detis

poenam

cjiis

convcrtcrcntur.

Quare
,

tcntem. Omiiipolens aulem non est, qui quxrit adjuvari aliqua nialcria uiide faciat

omnia a Deo ordinala sunl, ct
non
patitiir
:

boiia suiil

quod

velit.

Ex

qiio csl
qu;T;

malum.
patilur, sed

conscqiiens, ut secundiim fidem nostram oinni;i

FoRT.

dixit

Non
:

prxvcnit maluni.
passurus eral?

Deus

fecil

per Vcrbiim et Sapientiam suam, dc

niliilo

16. AuG. dixit

feccrit. Sic

enim legimiis
et coiistiluta
:

:

Ipse jusfU

,

el

facta sunl;

FoRT.
luit
riiin
:

dixit

:

A quo cnim IIoc meum est
,

,

quia*prxvcnire vo-

ifseniandavit,

sunt (Psal. cxLViii, 5).

non temere

scd

vii

lute et prxscicntia.
;

Cxic-

FoRT.

dixil

Ex
:

jiissionc coiistant universa ?
lla

ncga maluin prxler

11. AuG. dixit
Bllilt.

credo

,

sed uiiiversa

qux

facta

o.-tendi
fiunt.

qucunl

alia

Deum esse cum prxccpia qux prxtcr voluntalem ipsius
inlcrcedit, nisi ubi est et con,

Prxcoptum non

FoRT.

dixit

:

Facla consonant, scd quia
,

incon-

trariclas.

Libera fncultas vivcndi non datur
,

nisi ubi
:

vonientia sibi suiit

ac

per Iioc
,

crgo const:it non

cst lapsus, seciindum Apostoli ralionem
V.t

qui dicit
,

csse

unain subsianliam

licet
'

cx

iinius
liujiis

jussioiic

vos

cum

essetis

mortui

delictis et peccatis vcstris

in

eadcni ad
vcncriiit.
iiiile

composilioncm

niimdi

cl niciem

qiiibus aliquando ambulaslis

secundum magisterium

Itu,

Cxleruin

rebus ipsis patel quia nihil si-

jus mundi, secundum principcm poteslatis aeris liujus
spirilus qui
ct

lenebra; el lux, nihil simile veriias el inendasiiiiile

nunc opcratur

in filiis diffidentia:, in

quibus

cium, nibil simile mors ct ^ita, nihil
01 corpus, ol

aiiima

nos

et

omnes uliquando

conversati

sumus
sicut

in deside-

rxlcra

islis

similia qii:c
:

et

nominibus

riis

carnis nostrce, facientes voluntales consiliorum caret

el

speciebiis distant

ab invicem

et nierito dixis.se

nis,

cramus naluralilcr
divcs esl in

filii

irce

y

et
,

cwteru
miscr-

Doniinum nostrum,
ttr ineus calcslis,

Arbor quam uon plautavit Pa,

Deus autem qui
tus est nobis.

omni misericordia
,

eradicabiliir

ct

in

ignem millelur
et
iii

Et citm morlui essemus peccatis

convivi-

,

quia non affcrt fructus bonos (Mallli. xv, 13,
10)
:

ficavit
,

nos in Christo, cujus gratia

eslis salvi facli ; si-

et esse

arborem radicalam
*
,

*.

Ilinc vere conslat
iii

mul

et suscitavit, ct
,

cum

eo collocavil in cceleslibus cuin

cx ratione rerum
niuiido,

quod dux sunt subsianlix
vcro xlerna Pali
*.

lioc

Chrislo Jesn

ul

ostenderet in soeculis supervcnieiitibus
in bonilate

qux

spcciebus et nomiiiibus constant; qiiaalia
is

abundantcs divilias graticc succ
Cltristo Jesu. Gratia

super nos
:

iii

nim

cst

una corporis,

omni-

enim

estis salvati

per fidem

et lioc

potonlis

quam

Dei esse credimus
:

non ex vobis
te inovent, ul
,

,

Dei enim donum

est

;

non ex operibus,

15. .\vG. dixil

Contraria
,

ista

qux

ut

ne quis gtorielur. Ipsius eniin sumus factura, creati Jesu in operibus bonis, quce praeparavil Deus
ainbulemus. Propter qitod meniores eslote,
eratis genles in

advcrsa st^nliamus
est
,

propter peccatum nostrum

id

in Cliristo

proptcr poccalum hominis conrigoruiit.
et

Nam
peccadicitur
aliiid

ut in

iltis

omnia Dcus
luin iiialum,

bona
fecit

fecit, et bciic
:

ordinavil

quod aliquando vos
mauufacta

carne

,

qui diceba-

;

aulcm non

ct lioc cst soliim

quod

mini prccpulium, ab ca qua: dicitur circumcisio in carne
,

voluntarium nostrum peccalum. Esl cl
ei^t

quia eratis

illo

tempure sine

Cliristo

,

alie,

geiius inali, (piod
Sic

pii>na

pcccali.

Cuiu crgo duo

nati n conversalione Israel, et hospiles testamentorum

promissionis
'

spem non
facli estis

liabenles,

et

sin,

Deo

in Itoc

*
' '

Sliis. Eilili vero, facturam. vaiicanus codex, confiteri te mecum. Mila fdilio l.<.v., ad eamdem compobilionem.

mundo. Nunc autem
eralis longe
est
,

in Clirislo Jesu, vos qui aliquando

prope in sanguine

Clirisli.
et

Ipse

radicundam. lx)iranienses correxerunl cx cluoliHs Mss., eradicalmn. Nos ex noslris ixiniinus, radicatum, (\yi:i- vox respicere videlur bouain arborem, aJ) ea
K.tliiio bj-.
,

enim pax nostra,

qiti fecil

ulraque unuin,

medium
;

parietem macerice solvens, inimicitias in carne sua

lein
,

qux
»

erailio^)itur diversani.

gem mandalorum
cotuilat; el ralio ipsa patet,

decretis evacuans

,

ul

duos condat
facicns
,

^aiicanuscodex

:

Hinc vero

et

l

el di-^creione reruin. ediiio I.0V., tina lemporalis, aliavero utri.% omnifwtniiis esse credimus. (a) I lielract., cap. 16, u. 2.
*

speciebwi ipsii

semelipsum, in

unum novum hominem,

pacem

soU

ceiernaquam

ut reconciliet ainbos in

uno corpore Deo

pcr cTucem

,

KdiiioEr. el Mss., ostcndit

quasunt aUa.

, :

, ,

1|3

COMKA
paccm
vobis qui

lOKTIJNATU.M MA NICII/I-UM,
El veniens evatKjeiit

S.

AUCUSTINI
Dco. Si

m
rgo nalnralit.T
lilii

interliiiens iulmicilia» in senictipso.
lizavil

rcconcilialos dicil
craiit
',

ire
cssii

lonyc

,

et

pacem
1-18).

qui prope.

qiuimodo

dicis nalur,ilitcr aiiiiiiaiu

liliaiii

Quoniam per ipsum habcmus accessum ad Patrem [Eyhes. ii

ulrique in
,

uno

tpirilu

cl porlif)iicin Dci?

FoitT. dixil

:

Si

sccundom auimaro
lilii

dixisscl Aposto-

M.

AuG.
si

tli.xil

:

Isla A|>i)sl(.li lcclio, qii:im rccilan;

lus qiiod siiiius ii»liiialil<T

ir.r,

aiicnala csselaiii<

voluisli,

non

fallor,

pro niea pluriiimm

,

ct conlra

nia ore Aposloii a Dco. Kl hac inodo lu ralionc ostendis qiiod aiiima n«i) sit Dei; qiiia naluraliler, jiiquil
Ajiostoliis,
fxlii iroe. Si vero sccundum quod lcge idem aposlolus, ex seniine Abrahrc, ul ip^-e

luam fidcm
Iriuin
,

facil.

rriino, quia ipsurn liljcruin arbiut aniina pcccct
,

quo cgo

dixi iicri

salis hic

sumus

exprossura
ciliatioiieiM

cst, cuin

pcccata nominavit, cl cuin reconficri

leiiebaiur

noslrain dixit

cum Deo
,

pcr Jcsuin
;

conleslatur, desccndcns (fiom. xi,
corporaliter dixisse, nos fuisse
teros.

1

); consiat euni

Ciuislum. Pcccando enim aversi eramus a Deo
iiendo autcm prsccpla Chrisli
ut
qiii

te:

lilios ir.n, sicul et cae-

rcconciliamur Deo

Animae vero subslantiam oslcndil qnod sifcx
el

pcccalis morlui erainus, servantes praecepta

Deo,
nisi

animam

aliter

non posse rcconciliari Deo

ejus vivillccmur, et

pacem habeamus cum

illo in uiio

per magistrurn qui esl Chrislus Jesus. Inlcrfecla
iiiiraicilia,

spiritu, a qiio alienati

cramus, non servanles maiidata
in

enim

videbalur anima indigna cxstitisse

ejus; sicuti de homiiie qui primus est conslilulus,
lidc iioslra pracdicalur.

Deo. Sed quia missa est, hoc confilemur, a Dco tiinen omnipolcnle
ipsius
,

Ergo nunc quaero abs
lecla est,

le

,

se-

et originem tiahens

,

et

nrs-a nd

cuiulum eam leclionem qu3C
,

quomodo ha-

voiunlalem consigiiandam. Queniadinoduin o(
,

beamus pcccata si nalura conlraria nos cogit facere quod fMcimus ? Qiii enim cogitiir necessilate aiiquid
facerc, iion peccal. Q"' autcin peccat, libero arbilrio
peccat. Qiiare
iiiliil

Salvatorem Chrislum credimus de coelo vcnisse
.luntatem Patris complcre. Qiiae voluntas Patris
erat, animas nostras de
inlerfecla
fuisset,

voliaec

eadcm
Quae

inimicitia Iil>erare,
si

sit

nobis poeniienlia impcrata
?

,

si

nos

eadcm

inimicilia.

advcrsa Deo non
iinitas,

mali lecimus, scd geiis tenebrarum

Qusro
an

ilem,

nec inimicilia vocaretur ubi eiat

nce

iiidulgeiilia

peccatorum
si

cui delur; nobis,

geiiti te-

inlerfeclio dicerctur aut fierel ubi vita eral.

iiebrarum. Sed

genli lenebrarum datur indulgcntia
et ipsa cuni

peccatorum, regnabit

Deo,

accipieiis

iii-

Mcmenlo quod Aposloius conversalione nos alienatos a Deo essc.
iS. Alg. dixit
:

dixeril,

«lulgeniiam pcccalorum. Si auiem nobis dalur indulgeiilia

Fonx.

dixil

:

Trado ego duas subslanlias

fuissc.

Iii

peccatorum

,

manifcslum esl quia voluntnte
ei

lucis subslanlia haberi

Deum

,

ul supcrius

diximus

peccavimus. Satis enim slullum esl ignosci
inali fecit. Nihil

qui

iiihil

incorriiptibilem

:

fuisse ycro contrariam n:itur.im levirlute Dei vinci hodie ijuoipie

autem

inali fecit, qui nihil
sibi
,

sua volun-

nebrarum, eam (juam
confileor, et ad

lale fecit.

Hodie ergo anima pollicenle

Deo indulsi

meum
:

regressum salvalorcm csse
ail.

gentiara pcccatorum et reconciliationem
desliteril, et

peccare
si

Chrislum emissum,
19. AuG. dixit

ul anie idem aj)oslolus

de peccalis poenilenliam gesserit,
,

re-

Ralionibus ut disculercmus du:iriim
esl

spondeat secundum vesiram fidem
eiiiin

et dical

:

Qiiid

nalurarum fidem, imposilum
ad eas ego descendo, ac

ab

iis

qui nos aii-

peccavi? quid commerui? Quid

me

expulisli de

diunl. Sed niioniam ad Scripiuras iterum confiigisli
nihil

regnis tuis, ut conlra ncscio

quam gentem pugnarem?

praelerniitlenium esse

Deprcssa sum

',

permixia sum, corrupta sum, defecla

postulo, ne quibusdam capilibus uteiiles, nebulas af-

sum

*,

non

csl miiii

servalum liberum arbilrium. Tu
:

feiamus
igitur

cis

quibus notae Scriptura» non sunl.
in Epi^tdla

A

capile

nosli necessitatcm

qua pressa sum

cur mihi vnliiera

quod habet Aposlolus

sua ad

Koma-

impiilas quae suscepi?
liain
,

Quare me cogis ad poenilenvulnerum meorum
non poleras,
iiiliil
;

nos consjderemus. In prima enim pngina csl quod ve-

cum

lu sis causa

cum

tu

hemenler conlra vos

est. Dicil eiiiin

:

Paulus servus

scias, qua; pas-sa

sum

,

geiitem lenebrarum in
et

me

fe-

Christi Jesu, vocatus apostotus, separalus in Evangi liiun

cisse te auclorc, qui violari
voleiis cavere regn^s luis
,

tamen

Dei^, quod ante promiseral per Prophetns suos in Scripturis sanctis, de Filio suo, qui faclus est
ei

quibus

noceri possit

ex semine
est Filins

me

in miseiias.praicipitasli?Si cerle ego pars lua
si

sum,

David secundum carnem
Dei
in virlute,

,

qui prcedestinatus

qua; de visceribus luis processi,
;

de regno luo et de

ore tuo in hac genle lenebrarum aliquid pali non debui, ut ine iiicorniptn, ilia subjicereliir, si pars eram Domini. iNunc autem cum illa lcinperari non posset
nisi

surreclione
1,

secundum spiritum sanclipcationis ex re~ mortuorum Jesu Christi Domini uoslri ( Id. 1-4). Videmus Aposlohim de Domino nostro nns

doccre, ut et virlule Dei anie cariiem pncdestinatiis

mea corruptione, quomodo

aut pars tua dicor,

aut tu inviolabilis manes, aut non es crudelis, qui me pali voluisli pro hisregnis, quibus iiihil noceri poierat

secundum carnem factus sil ei ex semine David. Hoc vos cum semper negaverilis el negelis quomodo Scriptiiras flagitatis ul secundum cas pofiierit, et
,

ab

illa

genle tcnebrarum?
illud

Ad hoc

respoiide,

si

placet

tius

disseramus?
dixii
:

ci dignare etiam

mihi exponere, quomodo dictum
fiin iros,

FoRT.

Secundum

cariiera asserilis cx seiniiie

e3t a
»

Paulo aposlolo, Eramus naluraliler

quos

David, cuin praediceiur ex virgine esse natus (Isai. vu,

M,

valicanusMs., oppressa sum ; itemque iofra loco, presbabel, oppressa. • Piures Mss., dcfatigata sum. Forle legendum, decepta sum, defatigaia sum; mis duo verba lerentii sunt in Andr. acl. 4, scen. 1, vers. 45.

dicit Deo. si

Hic ex Mss. restiluimus haec verba, quos reconcil alos ergo naluraliter (ilii irce eranl ; quaj iu ediiis

desunl.
'

!u Mss., prwdcstinalus in

Evangelium Dei.

,,

I2t

DISPLT.VTIO SKCUNDA.
FoiiT. dixit
:

lii

mngnificelur. Fieri enim iion ptile^i, 14), el Filius Dei habealur ; cl quod ul (lUQcl de spirilu esl, spiiilus
nisi'

De

subsiantiis proposiii,

quod bonoruin

tanluinmodo Douscrealor, ullor voro malorum habe;»tur, co

{Joan. iii 6). Conlra de carne esl, caro inlelligalur quod quod osl ipsa auciorilas Evangelii qna dicilnr,
,

qnod

niala cx ipso noii sinl. Morilo ei^go lioc

sentio, ct ulcisci

Doum

niala

,

qiiia

cx

ijiso iion suiil.

caro

el

taiujuii

regnum

Dci non possidcbimt, ncqite cor-

Cxterum
di,

si

ex ipso cssenl,

aiil

darol liccnliain |>ecoau-

xv, 50). ruptio incorruptelam possidebit (I Cor. considenlibus, qui ralioilic slrepilus faclus csl a

quod

dicis

libcrum arbilrium dcdisse
delicli

Dcum,

coii

sciisor
nici

jam invenicbalur
:

mci, co quod

dclioli

quia videbant eum non nibus polius agi volebanl oinnia qiia' in Aposloli lodice i-cripla siinl, vellc ac:

auclor essct
'

aut ignorans qiiid fulurus csscin.

dolinqiicret

,

qiicm ipse non sc dignuin instilucrot.
est a

cipere. Deiiide passim
l>eri

sermocnalio ab oninibus ha-

Hoc ergo proposiluin
i]isc

me, el quod inlerrogo
,

coepii, qiiousqiie diccrcl
iu

cssc
qiii

genle leiicbrarum.
esl.

scrmonem Dei ligalnm Quod cum cxhorruissent

nunc, utrum Deus mala inslilueril

necne;

cl ulriiin

fincm iiialorum inslilucrit. Elcniin qux> ab ipso
lacla csse,
iit

adoranl, disccssum

diiimus
DIE!.

opificc Deo,
liis

uli

ab ipso crcala

ct gonita incorriiplibilia babori,

rebus apparct, cl
siiiit

DlSPUTATiO SECUND.C
FoRT.
dixit
:

lides evangclica docct. IIxc

ego

cl proposui quai

Poslcra die adiiibilo ilcrum nolario, res acla sic cst.

crcduruaijs nostra;, ct quae a te possunl in isH professione noslra lirmari,
ritas fidoi christianoe.
ita

Dico qiiod nibil mali ex se proferal
,

tamcn

iil

iion dosit aucloiiie

Dens omnipoiens et quod qiiae sua sunl incorrupla maneant, uno ex fonle inviol;ibili orla el genita cxlcra vero qus in hoc niundo versanlur conlraria, non
:

Et quia nullo gciicre rcclc
nisi

crcderc oslendere possum,

caindcm fidem Scri:

pturarum
insinuavi,

auctoril.ile

firmaverini

id

crgo cst quod
aiiclorc

ex Dco manare
saicuio, id est,

,

ncc principe Deo

'

paruissc

iii

boc

quod

dixi.

Aul

si

inala

Dco
:

iii

Ilxc ergo
a Deo.

in

quod non cx ipso originem trahant. quod aliena sint mala lide susccpimus
,

mundo
senlium

paruerunt, boc

ipsc

diccrc dignare

aiit si

rccie creditur mala ex

Deo non

essc, lioc ctiam pra;-

conlemplatio prosequi debet el suscipcre.

20. Aic. dixil

:

El nostra

fides

hxc

est,

quod malo-

De

siibstanliis dixi,

non de peccalo quod
iion

in

iiobis

rum

genilor non

sil

Dcus, neque ullam naturam fecerit

vcrsatur. Si

cnim originem
;

habcret qiiod cogila-

mulam. Sed cura ulerque noslrum conscntiat incorriiptibilcm

mus

dolicta facere

non cogcrcinnr ad pcccaium vc-

Deum
:

et iiicoinquinabilem,

prudenlium

cst

nire, vel ad deliclum.

xsiimare

el fideliuin,
illa

qux

Nam

quia inviti pcccamns, ci
,

sii

fide* purior cl niajestale

cogimur a

conlr.iria ct inimica n>-.bis subsiantia

nl-

Dei digiiior
aliqua Dei
,

ubi asscrilur, vc! virlus Dci, vcl pars

circo seqiiimur scicnliain rerum. Qiia scienlia adiiionila

vel serino Dci posse
ligari
;

corrumpi

,

an ea ubi
ipsius

commutari , violari dicitur ct omnipolentem
cl

anima

ct

mcmoriiK

prisliiiai rcddila, rccogiioscil

Deum
parle

et

omncin

naluiam
,

subslantiam nulla

cx quo originem trahal, inquo malo vcrseliir, qiiibus
bnnis iterum

unquam posse corrumpi
Quod
liberum arbilrium

sed mala csse voliin-

emendans

qiiod iiolons poccavil, possit

pcr emendalionemdeliclonim siiorimi, bonornm ope-

lario pcccalo aniinae, cui dedil

Deus lil)crum arbisi

irium.

non dcdissel Dcus,
esse possct
,

rum

gralia

,

meritum
et

sibi reconciliaiionis apiid

Diuin

judicium puniendi

nuUum juslum
;

ncc

collocare, auciore Salvatore noslro, qui iios docoi ot

nicritum rcclc faciendi, iiec praece|tlum divinum ut
agerelur poenilcnlia de peccalis
peccatoriim,

bona exercere,
nobis, qiiod

mala

fiigere.

Proposilum

esl eniiii
siia

ncc ipsa iudulgentia sponle

non ab aliqua conlraria nalura, scd

quam

nobis Deus per Doniiniim noslrum
qiii

homo

aul jusliline serviat, aul percalis se ob:

Jesuni Clirisium donavil. Qiiia
c;it,

n<in voluniatc poc-

noxiiim faciat
si

cum

nulla cxistonle coiilraria gciitc,
in

non peccat. Hoc arbitror omnibus aporiuin esse
qua) Dcus fecit molesla palimur pio

sola vcrsatur

anima

corpore constilnla, cui Doiis,

alque perjpicuum. Quapro|)t.T noii nos inoveredcbcl,
8i ali(iua

ul dicis, liberiim arbilrium dedil, sine poccato cssol,

ncc peccalis se obnoxium facerot.
21. AuG. dixit n n
)iropria
:

in

iis

nierilis noslris. Sicul

enim

ille

boinis est, ul consii-

Ego dico pcccalum non
:

csse, si

luerel

omnia

;

sic juslus est, ut peccatis

non parcai.
vcrbi caiisi,

volunlalc pcccctiir (a)

hiiic

cssc cl

Qusc peccala, ul
his, peccala

dixi, nisi libcra voliintas essct in iio-

pra;iiiiiim, qnia
si

propria voluntalc rccia facimus. Aiit
,

non esscnt.

Si quis

cnim

|icenam mcrolur, qui pcccat invilus

dobcl ct pi;caiiloni dii-

,

ligarcmr ab aliquo cxtcris mciubris, et de manti ojns falium scribcretur siiie ejus propria vobiniale; q>iu)10,
si

miuin mcrcri, qui benc
bilol

facit invjiiis. Qiiis
,

non deferri pramium
feccril
' ?

nisi

oi

qiii

bnna volim-

hoc judici naleficret, possel hunc boniincm

fal-

laic aliqiiid

Ex

ipio inlclligimiis cl po^iKim
aliqiiid foceril.

sitalis criiniiie

condemnare? Quare

si

manifostiim est,

inferri ei qni voluiitale

mala

Sed qin^-

poccalum non esse ubi non

esl libcriim volunlalis ar-

niain

me

ad

jiriorcs

naluras cl subslanlias rovocas,
qiioil

bitriiim, volo audirc, aninia,

quam

dicilis aiil partcni,

fides inca csl,

omnipolonlcm Doum,
cst, cl
jiisliim ct

maximn

aul virtnlem, aut scrmonein, aut alind qiiodlibot Doi,

animadvcrtctidum
tontcin

quid mali feccrit, ul a Dco punialur, aut poeniicnli.im
agat peccali, aut veniani merealur
peccaveril.

;

Deum,

animo figondiim, omnipobonum, fecissc boiia. Sod

cuin nibil ipsa

qitod fiitnrus esscin dciiiiqucre. ((kJox ol Artiiil, lioiisis, qui aliqiid txmiit^ Innliitc fccciit. l'aulo(iuo | osl, qni volwilule nuili uliiiiitii (c\!ss.,
'

\;»licaiiiis

Ediii,

m-c principi Deo. McliusMss., ncc principe Deo

ce.

il.

id cst, auoKjro.

{n) IP.clraol., ra,i.

Ifi,

n

2.

, ;

123
e:i 'i'j;jc

CONTUA FOUIUNATUM M
ab
illo f:i(;la siiiil, noii

\NIClI.f:UM, S. AUCUSTI.NI

]u
csse
sil

possmil cssc
csl
eiiiiii

l:»li;i,

qii:i-

conslcl liocqiiod in nobi.i vcrsalnr nialum, cx auclore
ni:ilf)

lis

esl ij)SO qiii fecil. Injiisliini
',

cl

slnlliim

dcscciidcie,

ct

portiunculam
;

inaji

hanc

credcic

qiiod opcra

paria
si

siiil

artifici,

ei condila

radicciii

qiiam

tu cssc dicis

ut

non

ipsa ladix,

coiidilori. Qiiapioplcr,

pia (itlcs csl ul oiimia lioiia

sed

sit

portiiincula inali, cjus

iiiali

qiiod iibique vcr-

Dcusfccerit, quihus laineii ipsc miillocslcxccllciilior

satur.

Qiiam radicera

ct

arborcm malam Dominus nofriictus

longcquc pncslaiilior

;

origo ct ca(inl inali est pccca:

str.r ap(icllavii,

imri,]uam

bonos aflrcrenlcm

,

lum,
esl

siciit

Aposloliis
:

ilixit

Hadix omiiium midorum
sequenles, naufrarjaverunl
([

qnarn non plantavil I'atcr suus, ac inciilo cradic;iri
ct
iii

cupidilas

qiiain quidain

ignem mitli

(

ilalth. xv,

13,

el iii,

10). Nain

a
Si

fidc, el

inseruerunt sedotoribus mullis

Tiin. vi, 10).

quod

dicis, conlraria; natiiraj
illa
si

pcccalum del>cre im:

enim radiccm omninm maloium qiiaris, lialics Aposlolum diccntem, radiccin oinnium malorum cssc cupidilalcin. Uadiccm radicis quacrcrc non possiim.
si

piitari;

natura rnali cst

et id

csse peccaiuin

anim:fi,

post cornmonitioncm Salvaloris noslri el
contraria
ct
iiiiniica

sanain

doctrinam ejus a

sui

Aut non

est aliud

malum, cujusradix non

csl cupidilas,

stirpe se segrcgavcrit anima, et

purioribus se ador-

cril

omnium maloriim

radix cnpiditas. Si

autcm

nansariima;

aliier
:

vcruiii esl, oniniuni

maloriim radiccm csse cupidila-

Dicluni est enim

non posse substantiae suac reddi. Si non venissem el locutus eis fuisel

tcm, fnislra aliud aliqiiod mali geniis quxTimus. Tua

sem, peccatum non huberent. Fiunc vero quia veni,
locutus

vero iiatura contraria
respondi objectis luis
ris, si
iila
;

quam

inducis

;

quoniam jam

sum

,

et

noluerunt mihi credere
(

,

veniam de pec-

quaeso ut lu miliidiceredigne-

cato

non habebunt

Joan. xv, 22). TJnde patet reclc

natura contraria cst lotiim malum, nequc
nisi

esse poenitcntiarn dalam post

adventum
viiiis

Salvatoris, el
si

peccatum potest esse
si dicis

cx

ilia,

poenam
et

ipsa

sola

post hanc scicntiam rerum, qiia possil anima, ac
divino fonte lota, de sordibus ct
lius,

debet increri, non anima a qua non csl pcccalum. At
ipsain sobim mcreri

poenam

,

animam non
iila

quam corporum

'

in quibus

tam mundi toeadem anima vcresl, re(ira;senlarl.

niercri;

quxro

cui data

sit

poenilentia, qiuc sit jnssa

satur, rci^no Dci,

unde progressa
,

poeniteie. Si

anima jussa eslpocnilerc; ab

pecca-

Nam

dictum cst ab Aposlolo

quod prudenlia carnis
esl

luin, et ipsa voluntale pcccavit.

Nam

si

cogitnr aniina

iniinica sit

Deo

:

legi

enim Dei non

subjecta

;

nec

malum, neque illa esl qu;e malum facil * nonne stullum est et plenum demenli;c, ut gcns lcnebrarum pcccaveril ct me pceiiiitcat de pcccalis?
facere
,

enim polest{Iiom.

viii, 7).

Patctcrgo his rebus, quoJ

anima bona, faclione
jecta, peccarevidetur,

illiusquae legi Dei

non

est sub-

non sua sponle. Namque idera
ut

Nonne

plenuin dcmcnlia) cst, ut gcns tencbrarum pecindulgentia

sequitur,

quod

£<iro

concupiscit adversus spirilum, et
;

caverit, et milii dctur

peccatorum

:

qui

spiritus adversui

curnem

non quacumqiie
ilcrum
:

vultis,

possum diccre secnndum fidein vcstram, Qnidfeci? qnid commisi ? Apud le fui, intcger fui, nulla labe
contaminatus
fui
:

illa faciatis (Galat. v, 17). Dicit

Video aliant
mecr,

tegem in membris meis, repugnantein
et

tcgi meiilis
et

tu

me hnc

misisti, tu necessiiatem

caplivum ine ducentein in lege peccaii

mortis.

Erge

passus es, lu cavisti regnis
et vaslilas

liiis,

cum magna

eislabes

miscr ego homo, quis ine libcrabit de corpore morlis hu'
jus, nisi gratia Dei per

immincret.

Cum

ergo novcris necessitatem

Dominum iwstrumJesum
,

Cliri-

qua

Iiic

oppressus sum, qua respirare non potui

stum {Rom.

vii,

23-25)

per quem niihi

mundus

cruci-

cui rcsistere

non potui; quid

me

accusasquasi pec?

fixusest, et ego

mundo
:

{Gatat. vi, 14) ?
et

c:intem? aut quid promitlis indnlgenliam peccatorum

22. AuG. dixit

Agnosco

amplecior teslimonia

Ad

lioc sine

ambagibus responde,

si

placel, sicul libi

divinarum Scriplurarum,

et (idei

mea; quemadinodum

cgo sine ambagibus respondi.

congruant, sicut Deus donare dignabitur, paucis ex-

FoRT.
radiccm,

dixit

:

Hoc nos

dicinius,
:

qnod
cui

a contraria
vis csse

ponam. Libcrum
fuisse dico, qui
est, ut nibil

volunlatis arbilrium in
esf.
Ille

ilio

liomine

natura aniina cogatur delinqucre
nisi

non

primus formatus

sic factus
si

hoc lantum, quod
vcrsari.
in tolo
;

in

nobis

malum

ver-

omnino

voluntati ejus resistcret,

vellcl

sainr; cuin conslel exceptis nostriscorporibus inala
in

Dei praicepta servare.
voluntale peccavii
,

Postquara autera ipsc libera
in

soluni

omni mundo habemus

Non isla qua) in corporibus mundo versanlur, et nominiha;ret.

nos

iieccssilaiem praecipitati

sumus, qui ab ejus stirpe descendimus. Potest autein
unusquisque noslrum mediocri consideratione invenire veruin esse

bus valent, bona
gnatio tua qiiod

mala radix
sil

Nam

dixil Di-

hxc

radix malorum, cupiditas,
:

quod

dico. lludie

namque

in

nostris

qnae in nostriscorporibus vcrsalur

cum

qiiando non

aclionibus antequain consueludinealiqna implicemnr,

ost cupidilasmali ex nostris corporibiis, cx principali
ilia

liberum habemus arbilriuin faciendi aliquid, vel non
faciendi.

contraria nalura versatur in loto

lus

etenim nominavii

id

mundo. Apostoradicem csse malorum cupidixisli

Cum

aulem

ista libcrlate

fecerimus aliquid,

cl facti ipsius tenuerit

animam
possit,

perniciosa dulcedo el

ditalein,
niiiin

non uniim malum, qtiam
dixisli

radicem oininlclii-

voluplas,

eadem

ipsa sua consuetudine sic im|>licatur,

malorum. Cupidilas vcro non uno modo

nt poslea vincere

non

qnod

sibi ipsa

peccando
:

gitur,

quam

radicem esse omniuni malornm,
'

fabricata esl. Videraus mullos jurare nolle

scd quia

quasi qiiK in corporibus nostris
*

soluni versclur

:

cum

jam consuetudinem lingua tennit,non posse

rcfrenare,

quin ea exeant de ore iiisoruin, qua; non possnimw
vaiicanus codcx, ct stuUum exigere, quod, eic.
Aiiquol Mss., ncque in illa est
VI. el y:is.
* *

hoc

quod miltiin facit. taniuiii loco, in cordibus nostris.

»
,

Sic Mss. Editio

vero

I

ov., tain

mundi quam

corpotis

.

ouiisso, lotius; (to

quo

editio Er., polius.

:

12:
dicere ad
iiiali

i>ismATio SKCLNDA.
slirpciii iioii pcrliiierc.

m
m
terram
ibis

Ut enim vobis-

boniini

:

Terra es,et
onincs

(G>n.

lii,

VJ).

Ex
et

cum

liis

verbis

agam

,

quoc ulinam sicut de ore ve-

ipso

ciiini

sic nasciinur, quia terra suuius. ci sic

scum

agam, qux iilinam sicul dc orc vePer slro non rccedunl, ila et coide inlcUiganiur
his verbis
:

ipsocnim omncs
minis. Propter

*

nascimur,

(|uia lcrra suiiius,

in lcrrani ibinius proptty meriluin pcccali priini

ho-

Paracletuni juralis esse quod dico.

'.

Si ergo vullis cxperiri

verum

aulcm gratiani Dei

,

quic nos libcrat a

insliluilc

consueliidiiicni ferri

non jurarc. Videbilis illam quosolet. El hoc cst quod adiii

lege pcccali ct mortis, ad justiliam convcrsi libera-

mur
in

:

ut poslea

eadem
,

ipsa caro i\ux: nos poeiiis lorsil

versus animani pugnat, consucUulo facta
Ipsa est
lcgi

carnc.
ila

peccalis maneiiles

subjiciaiur iiobis in rcsurre-

niminim carnis prudenlia
siibjici

,

qux quamdiu

ctionc, et nulla advcrsilalc iios qualiat,

Dei

non polest, lanidiu prudenlia carnis
ilia

gem
ni:ini

Dei ct

quominus ledivina pra'ccpla scrvcmus (a). Undc qnotuis,

csl:scdilluiniiiata anima, desinil

cssc carnispru

cgo rcspondi

dignarc lu rcspondcre illud
liiMi

dLiilia. Sic ciiim diclum esl, prudeniiain cainis non

i|uod desidero,

qucmadmodiim
,

possit ut

si

est
(ini

possc legi Dei essc subjeciam,

quemadmodum si dicercScd

Deo natura
in

coiilraria

nobis iinpnletur piHciiliini,

lur, ghicialem nivcra calidam esse non posse. Nullo
oiiiin

illam

naturam non volunlatc, sed ab ipso Deo.

paclo, quaindiu nix esl, calida csse polest.
illa

cui noccri niliil poteral, missi

sumns.
et Doniisicul ovcs

qucmadinodum
lia

nix calore rcsolvitur
:

,

ct desinit

FoRT.

dixil

:

Iloc genere
,

qiicmadmodum

nix csse, ut possit calesccre
,

sic

illa

carnis pruden-

nus
in

dixil discipiilis suis

Ecce ego mitto vos

id csl

,

consucludo facla cuni carne,
,

cum
illa

fucril
legis

medio luporum(Mattli. x, IG). Ilinc scicndiiin esl*
agiios suos
,

iiieiis

noslra iiluminaia
sibi

et

ad arbitrium divinx

quod non inimica nicntc Salvalor noslcr
id est, discipiilos
liiit,

loUim liomincm

Dcus subjccerit, pro
facit consiicludinein
,

consuc-

saos

in

medio

liiporuni dirigerc vo-

ludine aniiiix mala

boiiain.

Ex

nisi cssct aliqua conlrarielas,

qn;e

in similitii-

quo
suos

illx

dux arbores bonaarbor
habeant;
id

et

mala arbor

qiias

dine luporum
miserat
:

eam deponerct

,

ubi el discipulos suos

citmmemorasti, verissime dicluni esl a Domino quod
fruclus
csl,
ni

ut qua; forte in

medio luporum anim:c posrcvocarcnlnr.

quc bona

possit

senldecipi, ad propriam snbslantiam
Ilinc ergo

dare malos fruclus, neque mala bonos, scd
diu
inala
est.

qiiam-

apparet anliquilas temporum

noslrorum

Accipiamus duos

lioinincs

;

bonum
boniis

quam

rcpetinius, etaniiorum nostroriim ',nnte niuiidi

lioinincm,
esl lus
,

el

malum

homiuem.
iioii

Quanidiu
:

conslitulioncm hoc more missas esse animas coiilra
coiilrariam naliiram,
cionlcs, victoria
stolus, qiiod
iil

malos fructus dare
est, fruclus
istas

polest

quamdiu maul
iii-

camdem
esset

siia

p;\ssionc subji-

bonos daro non polcsl. Scd
sic csse

Doo

rcdderetiir.

tclligas
las,

duas arborcs

a

Domino
,

posi-

non soluin

Namdixitidcm apoIiicl:ilio coiilra carncm

ul ibi significarelur liberum arbilrium

non na-

et sangiiincm, scd ct coiitra principes et potoslales, cl spiritualia ncquili;c, ct

luras essc isias duasarbores, sed volunlales nostras,
ipse ait
facite

dominalioncm lcncbramra

in

Evangelio

:

Aul

facile

mboicm bonam

,

flu(

(Eplies. VI,

l2).Sicrgo iitrobiquc mala versantiir ^el
;

arborem malam

(jUai;/j.
?

xii,

35). Quis est qui

neqiiitia; habcnliir

j:im

non solum

cst
,

malum

in

no-

possit facere
ul faciamus
csl eligere

naturam

Si ergo impcralura est nobis

tris corporibiis, scd in loto

mundo
islo

ubi videnlur ver-

arborem aut boiiam aut
islo

inalain

,

noslrum

sari anini:c,

qux sub
:

c<£lo

versanlur cl impli-

quod vclimus. De
isla

crgo pcccalo honiif.icla

catx sunt.
23. AuG. dixit

nis

,

et

de

consueludine animx
:

cum carnc
Tim.
iv,

Agnos
,

su(»s

Dominus
in

in

mcdio

lu-

Aposlolus dicil'

Nemo

vos seducat (Eplies. v, 6):
est,

porumniisil,

id esl

liomincs jiislos

mcdio liomiSapien-

omnis creatura quce a Deo facta
•t).

bona

csl (I

num peccalorum,
lia
,

ad pncdicatioiiem Evangelii tcmdiviiia

Dicii idcin aposiolus

qucm

lu iiiseconimcniorasli
,

pore hoininis susccpti ab inaistimabili
iit

Sicut pcr unius

inobedientiam

peccatores
,

constituti

a

peccalo ad jusliliam nos vocarct.

Qnod

sunl mulli; iic

et

per unius obedientiam

justi

consti-

autciii ail

Aposlolus, nobis colluctaiioncm non cssc
,

luenlur multi (l{om.\, \^d).Quoniam per lioniinem mors,
et

adversus carnem et sanguiiiem
pcs cl potcstalcs
lioc signilical
,

sed adversus princi-

per Itominem resurreclio morluorum. Qiiaindiii crgo
lcrreiii

ct ca;tcra qu;c sunl
ct ct

commemorala

;

poriamus imagiiiom
i9). id csl,

liomiiiis

(I

Cor. xv,

21,
(iiii

diabolnm

angclos cjus, sicut cliani
lapsos csse, el obtinuisse

quamdiu sccnndum

cariiein vi\iiiius,
,

nos, pecc;iio cccidissc

velus eliam

homo
aulem
nos

nominaliir
,

habcmus

necessilafa-

lem consuctudiiiis nostrx
ciamus.

ul noii qiiod

volumus

quamdiu pcccatorcs sumiis, sub jugo corum sumus qiicmadmoterrcna, id est liomines pcccalores, qui
;

Cum

gnilia Dei
i'

amorcin nobis divinum
subditos fccorit,
(|ui-

dum
liam

,

cuin jusii orimus, crimiis sub jugo juslilia;
illns

:

et

iiispirnvcrit, el

sii

viiluiilali

conlra
,

luclam Iiabemus, ut migranles ad justi-

bus dictuin est, Vos

in liberlatem vocati estis (Calat. v,

ab corum doniiiiatione libercmiir. Ergo ct tu
unnin qiiod interrogo roaii

io); cl, Gratin Dei liberavil

me
isl:»

a tege peccati

et

mortis

dignare mihi breviter ad

(llom

viii, 2).

Lcx autcm peccali

cst, ul (|uiciiiiiqnc
ciiin

spondcrc. Noccri Dco non polcral,

polcrat?Sed

pcicavcril, morialur.
jusli essc coRpcriniiis.

Ab

legc libcramiir,
cst,

Lcx morlis
:

qua d.cluin esl

»

Sic Mss. At editi \alicaiuis Ms.

:

Ex
Hic

:

ipsa eniin liotnines. .<;cnlicndum cst. Pauloquo

pos'

\atiranusco<Jex addil .vo;i potestis diccre quod gens tcnehrarum denobis jier fnrnclctumjurat.
'

llic

• in \aiiia;iocfKlice , |>f>si, ajwsUitus dicit, aildilur, fruiimiincanti-iiiiimica e.sl l:eo. Dc iinnis aiiiem natiru dicH ulio loco ipo toiiii, >crw ro.> scdintU.

idein codex , qiuim in siniilitiidine liiporuin ncrrt. * F.r. l.ugd. ei ven., flmmo)Hmno.s/ror«m. ^ tii Mss. clapud Kr., conversantur.
((()
I

eamdein po
M.

nolracl., rap. 16, u. 2.

,

127
qtiXBO
iiiilii

COMKA
(Jixit
:

FOKTIJNATUM MAMCIl.U: .M,
,

S.

AU(.LSTIM, DISIUT. SIXUNDA.
:

m
Dcum quam

ul, Noii polcnil

rcspoinlcus.

Dciiin mitU;iido aniinam
iioiii, (H

fccisse vero
afiiniaiii
,

liomi-

FonT.

Noii polci.a «occri.
:

iiisuniassc'

in

cum

ulique

24. AuG. dixil
vcsiniin (idem
FoiiT. dixil
:

Quarccigo

liuc iios

fiiisilsccundum

[rrcscivii in (uliiram

miscriam
aut daiilis
suiit.

iiivolvi

,

bencflcl*

?

•iialorum non posse li:i.'rcditati«uaerepra;seiaari.

Hoc
qui»

Profcssio
,

mca

liirc

cst

,

qiii;«

iiocrii

aiit ignoraiitis

cst

,

:inifnaiii

ad

lia-c
,

m»l4

non polcrat Dco
quia
id
tibi

ct qiiod Doiis liuc
lii

nos
qii.-\

dircxil.

Sfd
liic
,

qu;c siipra
dixist!
sibi

mcfHorata

Id

couimcmora\i
,

conlr.irium osl,
,

dic

mlionc
iiosicr

ante tcmpus ikmi iimltum
,

qiMMJ ailoplavetit
sit; aliud

iipparuit nniinn

qu.-iin iiuiic

ciipit

Dcus

ct

Deus animarn

iion

quod ab ipso

est
i

mandalis,

ct proprio Filio direclo libcrare ?
:

ciiitn ado]»t;irc.

25. Auc. dixit

Quoniam vidco
,

tc interrogatis

mcis

29. Alc;. dixit
dics
dicit
*

:

De adoplionc nostra memini
in

me ante
,

rcspondcre non potuisse
voiiiisse,

el
,

ecce saiisfacio

tibi

me dummodo mcmineriste
aliquid

interrogaie

dlxisse

,

secundum testimonium
illud

Apf>sloIi

qui
5).

nos vocalos

adoptioriem filiorum {Eplies.
,

i,

ad

id

quod interrogavi non rcspondisse. Aninia qnarc
niuiido involula miseriis,

liic sit in

non modo, scd

Non crgo mciim fuit suin. Dc qua re, id
pore,
si

scd apostolicuin
ista
:

rcspon-

cst,

de

adopiione, suo lein-

paiilo ante nescio quoiies a

me

dicluin est. Peccavit

placet

,

iiiqiiiramus
lu

cl

dc

iila

sine dilationc

anima

,

el ideo misera est.

Liberum arbitrium accc-

rcs|)0iidebo*,
ris.

cum
:

meis objeclionil>us responde-

pit, usa esl libero arbilrio,

quemadmodum

voluit

:

lapsa esi
riis.

,

ejccta de beatitudine, implicata cst misetibi recitavi

FoRT.

dixil

Progressum dico
,

fuisse animjin coiitra

Ad hoc

testimoniuni Apostoli dicen,

coiilrariain ii;ituraiii

quc

natiira

Dco

ii(K.erc

niliil

tis

:

Sicut per

mum

liominem mors

sic

et

per untim

poicral.

liominem resurreclio morluornm. Qiiid

qiiairis

amplius?

50. Ai;c. dixit
niliil

:

Quid opus eral

islo
,

progtxjssM

,

ubi

Unde

lu

responde; cui noceri non poterat ,quarehuc

bal^ebat

Deus quod cavcret

cui

nocere

iiihil

iios misit ?

potcrat?
:

FoRT.
ncril

dixit

Causa hxc quyorenda

cst,

cur huc veli-

FoRT.

dixit

:

Constat apud conscientiam vcslram
?

,

a

anima, aut quare eamdem

Deiis hinc cupil

Deo vcnisse Cbristum
gatn responde.

bcrare, quae in medio
20. Auc. dixit
esl
,
:

malorum vivit. Hanc causam abs
,

51. AuG. dixit: iterum
le

me

interrogas

?

Ad

interro-

quxro
liuc

;

id

si

Dco noceri non poterat
dixit

quare

nos

FoRT.

dixit

:

Sic accepi in fide

,

quod voluntale Dei
Dcus omnipolens
il

misit

?
:

ipse liucvcnerit.

FoRT.

Quseritur a nobis,
,

sl

Deo malum nofuerit
in
,

52. AuG.

dixit

:

El cgo dico
,

:

ccre non possit

quare

Iiuc

anima missa
sit.
:

aut

inviolabilis, inconimutabilis

cui noceri nil
,

possil

qua

ratione

mundo permixta
ail
,

festum est quod

Apostolus

Quod Numquid

eo manifigmen\x,

quare hiic aniniam nd miserias
quoe patiinur, misit ?

ad errorem

,

ad

isla

dicil
(

titm ei qui se finxit

Cur me

ila

formaveris

Rom.

FoRT.

dixil

:

Diclum esl enim

:

Potestatsm habeo

20)?

Si ergo

causanda est lijccrcs, intcrrogandusest
direxit' nulla cogeiite se necessitate. Si
fuit

ponendi animam
{Joan. X, 18).

meam

,

et
^

polestatem accipiendi

eam

cur animam

Nunc

dixit

quod voluntaie Dci proquaero

autem necessitas
27. AuG. dixit

mittendi

animam

,

meriio esl el

grcssa cst aiiima.
55. AuG. dixit
ciiin
:

voluntas liberandi eam.
:

Ego autcm causam
noceri

,

quare

Prcmitur ergo Deiis necessitale?
est
,
:

Deo noceri
dixit
:

nibil possit*....?

FoRT.
tare id

dixit

:

Jam hoc
est

noli

ad invidiam excinecessitati fa-

FoRT.

Nihil

Deo jam

dixiinus, et

iii

quod diclum

quod non
,

cimiis subditum esse Deuin

sed voluntarie misisse

animam.
28. AuG. dixit
:

Recila quod siipra diclum
fuit

esl.

Et

animam diximus, ideo ut conmodo imposilo imponeret contrariae naturae, sumit eamdem Deus. Ipse enim dixit, Potestatem liabeo poiiciuli aniniam meam, et poconlraria nalura esse
Irarice

naluruj

modum

:

rccilatum est

:

Si autem necessitas

mittendi ani-

testatem sumendi eam. Haiic Pater

inilii

dedit poieslaeain.

mam,merito Audivimus
:

estet voluntas liberandi er.m.

AuG.

dixit

:

lcm ponendi animam meam,

el

sumendi

Deus

Si autem necessUa

fuil

miltendi

animam,
dixisti

crgo qui loquebatur in Filio, de qua

aiiiiua

diceret?

merito est

et

volnntas llberundi eam.

Tu crgo
si
:

fuisse necessitatem mittendi

animam. Sed
addo*

modo
ex

'

*

voUintaiem vis

diccre, et lioc

Cui noceri

aticanus codex, et insibilasse. vox, dies, quie in editione im. exciderat, resrnuilur
\

libris aliis edilis et maauscriptis.
»

nibil potcrat, crudelis voluntas fuit mitlendi animatn

ad tantas miserias. Quod refellendi cnusa
vcniani peto ab
liberationis
illius

qiiia

loquor,

unius misericordia, in quo spem
baereiico-

habemus ab omuibus erroribus

rum.
FoRT.
*

Mss. Gallicani et \ aiicaiii , de illa insibilalione respondcbo. Fortequia supra Forlunalus pro, insuffla^se, dixeral, insibilasse, siculi in codice legitur valicaQo. * Eciiti, non dix j(. Melior videlur lectio victorinorum nianuscri|itorum, nunc dixit. Sive Fortuuali sit illud, sive Augustini, cujusnomen in victorinis iisdem Mss. coliocalur anie JV««c dixit quod voluntale Dei proqressa est unima :
:

dixil

:

Nos dicere asseveras crudelcm esse
,

viciorini Mss.

interrogandus est qui

animam

direc( /loc

xit.
'

in victorinis Mss.,

f<ad

/joc

addo. In valicano,

eqo aulem, etc. » vaiicanus Ms. Aug. dixit : Eqo quwro, cum peo nocere niliil posset, cur liuc animain miserit. Fort.: dixit : fideri quod volnntate Dei proqressa sit anima, hoc dico. Aug. dixit : Eqo autem causdm qucero, cum Deo nocere mltil pos^
sit,

audio.

cur

litw

auimam

niidl.

I

,

m
54. Aic. dixil
testuleni
:

CONTKA ADIMANTLM
qii.v
iii

MANICII. DISCIP., S. AUG. LIBEIl UNUS.
corporibiis
,

130

Conslal essc aniiuam iioslrain,

liis

FoRT.

dixil

:

Quid crgo
:

dicliirus suui ?
iiovi

habclur, quod de ejus voluiUale
lunialo ipsius ileruni assuiualur.

veneril

el

de vo-

57. AuG. dixil

El cgo

non

ic

habere quid di(|u.i'slioiic

cas, cl inc ciim vos audirem in hic
nosler,

nuii-

Uiide dixeril

Dominus

Polia-

(luam
iiiluni

iiiveiiissc (^uod
diviiiiltis

dicerem

;

cl

iiidc

luisse adiiio-

habeo ponendi aninuim meam,etpolestalem

ul illuni errorem rclini|ucrein, et ad

beo suniendi

eam

,

oiuiiibus noluiii esl

:

quia passurus

fidein oailiolicam nie

convcrlcrem, vel poiius revocaliiiic

eral. el resiirreclurus.

Ego

auleni abs le iieruui aliiuo

rcm, ipsius indulgcnlia qui nic
inhxTerc non
sivii,
;

rallacia;

scinpiT

ilcrum qiuero
aiiimas misit
?

,

si

Dco

iiiliil

noceri poieral

,

cur buc

Sed

si

coiililcris le

non liabere

quod respoiideas
:

omiiibus audientibus cl recogno,

FoRT.

dixil

Naturx
:

contrari;e inodiim iuiponcre.
,

scentibus, quoniain (kloles sunt, cailiolicaiu fideni

si

55. Aic. dixil omiiium suniniu>;
Iraria;
,

El omiiipolens Deiis
ul

misericorscl
iialunc coit-

pcrmiltunt et voluiil, cxponani.

,

modum

iiiiponcrcl

FoKT. dixit
riin
:

:

Siiic

pnrjudicio professionis me;e dixe-

ideo illam nioderalaiu csse voluit, ut nos iiu-

illa

qiKc a te oppoiiiinlur
si

cum

retraciavcro nieis

•iioderalos eflicerel T

cuin majoribus,
liuic inca>,

miniis respondcrint inlcrrogationi

FoiiT. dixit

:

Sed ideo ad sc rcvocat.
:

qiue similitcr a le nunc milii ofTcrlur; cril

5G. Aic. dixil
si

Si

ad se rcvocat ab immoderationc,
,

in

niea contcmplatioiic (quia cl cgo

animam nicam
rei iinpiisi-

a peccato

,

ab errore

a niiseria

;

qiiid

opus erat

ciipio cerla fide liberari) veiiirc :id

liiijiis

lania niala animain pati
inuiidns liniatJir
:

pcr lantuin
a

tempus,donec
dicitis niissam,

lioncra

,

qucc a le mibi uflerlur

,

el

oslcasurum

le

cum Deo,

quo eain

polliccris.

noceri nihil

pos!>il ?

AuG.

dixil

:

Dco

gralias.

IN
Yide
lib. 1,

SDBSEQDENTEM LIBRDM,
Eodcm lemporc
M.
(o),

cap. 22, Rolraclationuin, tom. 1, col. 618, n. 1, a verbis, usque ad cul. 620, n. k-, verbis, Ccelum ct tcrram.

.

(a) Prcsltylcralus nimiruni sui tem|M>re diclavitsul^etiuenlein libruni, (luem in Relraclalionibus aliquanto post concioiii d)> ride et syiiilHilo in llypi onensi concilio anni 393 habilain collucit, inter illa viclelicot 0|iuscui3, quie ad annniii Hnjus etiain contra xdimantum operis ineniinit in rnio libri :2 contra Advorsariuni l.ogis ol Proiihe'I anl y.K) |uTtiiient

i.iruin, ulii nrMiiiuato .\diiiianto

Manicha^i disoi, ulo, subdit

:

Qui prwiioniinc tddus diclus

esl.

S.

AURELII AUGUSTINI
HIPPONENSIS EPISCOPI

COr>rRA ADIMANTUM
MANICH^I DISCIPDLDM
Coiicilianlur

mler se Scri|jturarum senlenlix, quas de Testamcnlo vetere ac Novo, volul inviccm contrarias Adimanlus, utrunique Testamenluiu ab uno et eodoiu Uoo esse non posse conlendons, corraseral.

CAPUT PKIMUM.
In principio
fecit

— De
i,

co quod scriplum est
el

ilbtm non cognovit {Jonn.
rcfellnnlur. Primo, qnia
cil

i,

iO). Tribiis
dicitnr,

eiiim

inodis
fe-

Deus coelum

terrmn

;

usque ad

id

cum
;

]n principio

«|uod scriptum est, El faclum e*t vcspere, et factum est

Deus ccdum

cl lerrani

Tiinilatcm ipsam thristiaPalcr, scdelFilius elSpiNoii

mane

dies

unus{€en.

1-5),

Hoc capilulum Lcgis
Maiiicha;i

iius accipit, ubi noii soliim

advcrsum esse Evangclio
l<T

stullissimi

arbi-

ritus

sanctus

intclligilnr.

enim

Ires dcos

,

scd

iranlur, dicenlcs in Genesi scriptum esse

quod Dcus

unum Deum credimus, Paircm
sanctum
:

et Filium et Spiriluin
sil
,

se ipsum feceril ccelum el tcrram

elluccm;in

qiiamvis PalerPalcr, et FiliusFilius

el

auiem scripium esse iier Dominum nosirum Josum Christiim fabricalum esse mundum, ubi
l.vanpeiio

SpirilussanctusSpiritussanclus.
lalis lioc loco

Dequa

uiiilale Triniqiiia

longiim cst dispiilarc. Deinde,

ubi
iii-

diclum

ost,

tt mundus per ipsum faclus

est, et

mundus

dicilur,f>iai< Detu,Fiiil,el faclumest; ibi

ncccssecsl

ADMOMITIO PP. BE.NEDICTIKORUM. Uoc opus rccof^noviiTiHS ad Sorhonicos Mss. duos , victorinos duos , tolidcm vaticanos , ad Corboicnsem, r.onnanenseni, Muiiaelinuiii, Cabaliuuin, ad varianles loclionos Bolgicorum qualuor, nocnon ad editiones Aui. lir. el l.ov.

Comparavimus
(a) Scri| lus circitcr

prceterea eas

omnes editiones

initio Relr. eiConfess.,

t.

1,

memoratas,

M.

aonum 50 i.

CONTIIA ADIMANTUM MAMCIIiCI DISCirLLUM,
lclligatur pcr Vcrl)iiin ciiiu fccissc qiiodfcrit.
.uilcin Pylris csl Filius.
liiluin

S.

AUCUSTINI
quidcm
rclinelur a

132
cari,aliter

Vcrbnm
lioc caiii-

intcllcrliim

a

Clirislianis dcslitit
spirilu.ilitcr

Ndm crgo rcpu^nal
cst,

(/bscrvari, sid
iiilelli^iiiil

sanclis, qiii

Gcneseos,
el

ubi
illi

scripluin

Kl Vixit Deut,

voceni Domini vocantis ad requicm, et diel

Fiat,

factum esl;
per

loco Evangclii ubi dirilur, Et
iio-

fciilis

:

Venile ad nie, qui laboratis,
vos
,

ego vo$ reficiam.
a

mundus
siruin
;

cum

factug est, id csl, pcr I)oiiiiniiin
c^l

Totlite
tis

jugum meum super
el

el diseite

me

quia mi-

(|uia ipsc

Vcrbum
si

Patris per cpiod farla
iii

sum

humilis cordc,

et invenietis

requiem animabui

sunl oinnia. roslreini),
lclligilur
liiiin

propicrca

Genesi non

in-

vestris.

Jugum enim uieum
illa

lene est, et tarcina

mea

te-

Filius

,

quia noii csl

dictuin

quod pcr
26 30),
dicil

Ki-

vis est

{Matth. xi, 28 50). IIoc sabbalum, id est, lianc
significat,

Deus

foccril; iicciii Evaiigclio pcr Filiuin
lilia

Deus
ct

rcqiiiem Scriptura

quam

Judaci

noii

cl aves
ca.>tera

pascit, el

vcsiit {Matlli. vi

,

intelligebant, et pro tcrnporum dispensalione carnaliler

innumcrabilia
I*alrcm
:

qux

ipse Domiiius

Deum

scquebanlur

unibram,

cujiis uinbra: quasi cor-

faccre

quamvls non dical quod ea per Fiatitem etiam lestimonium Apostoli
ait

piis, id cst,

verilas nobis

danda

eral.

Sed quemad-

lium

faciat.

Quod
quod

modum

illa

rcquies Dei

posl fabricalum
qiiac

mundum

adjunguiit,

dc Domiiio

iiostro Jesu Clirislo,
;

insinuatur; sic reqiiicm,

nobis promitlilur, posl
si

Ipse est primogenitus totius creaturw

et

omnia per

opcra qu;c

in
,

Iioc

niundo habemus,
scilicet

justa fuerint,

ipsum facta sunt
Ua(Coloss.
1,

in coelo et in terra, visibilia et invisibilioc
ita

consequcmur

seplirna

IS 46); el
,

capilulum

adversum

parte saculi, de qua

longum

est

eademquc ullima disputare. Non ergo
solvit ut pcreat

csse dictint Geiiesi

ubi Deus

dicitur fecisse
sit
si

mun:

Dominus
sed cogit

rcscindit
inlolligi
:

scripturam Veteris Testamenti,

dum,

ul specialiier Filius ibi non
;

nominalus
ita

ve-

Iiementer crrant

et

non vident,

esl,

ipsum
unuin

nec sabbalum quod figurabatur, sed apcril polius
tcgebalur.

ut appareat

quod

Apostoluin
dicit,

sibi

esse conlrarium,

cum

alio loco

ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia
XI,

CAPUT

III.

1.

Deeoquod
est

scriptum est iiiGenesi:

{Rom.

56)

;

et Filium

non nominat. Quomodo auest, intelligitur sibi

tem

liic

Filius

nominatus non
:

tamcn;
capitula

ita et in

Genesi

et

quoinodo
;

hsc duo
scriptuin

Pauli non adversantiir

ila

nec Genesis Evangelio.
est
:

CAPUT
et

II.

1.

De eo quod

Fa

bonum solum hominem esse; faciatnus ei adjutorium. Et immisit Deus Adce somnum, et obdormivit ; et sumpsit unam decostis ejus, ex qua formavit Evam, quam adduxit ad Adam;elait Ideo relinquet homo patrem et matrem, et adhcerebit uxori suce
Etdixit Deus,
,

Non

consummavit Deus die sexto omnia opera sua qux

fecit^

{Gen.

II,

18-2i). Iluic rursus

loco

Manicha.i calucsse

in seplimo requievil ab eisdem omnibus operibus quce
ii,

mniantur, dicenles contra

Novum Testamentum
:

eceral {Cen.

2).Huic etiam locoManichaii calumniam
iii

islam scntentiam, qua Deus scribitur el formassc

movent, etdicuntNovo Testamento adversari quod
Genesi scriplum
est,

mulierem,

et^

viro conjunxisse

propierea

,

quia in

Deiimseplimodie requievisseab
:

Evangelio dicit Dominus, Omnis qui reliquerit
aut uxorem, aut parentes, aut fratres, aut
jilios
'

domum,
propter

omnibus

operibtis suis qiiai fecit
dicit,

quoniam Domintis
est.

in

EvangeliO

Pater meus uique nunc operatur{Joan.v,

regnum caitorum,
pore
,

centies

tanium

accipiet

in

hoc tcm"

17). Qiiod nullo

modo centrarium
errorem,
qiii

Dominus enim

et in

futuro

scecuto

possidebil vitam

wlernam
Iii

Jiidajorum

refellit

pulabant

Denm

sic

{Matlh.\i\,^d;Marc. x, 29-30, e(Luc. x vin, 29-30).
qua calumnia miroreossic esseccccatos,velpotius
niiror
:

requievisse die seplimo, ut ex
rarelur.

illo

prorsus nihil ope-

noii

Requievit autem ab omnibus operibus suis

Excwcavit enim iltos, sicut scriptum
ii,

esl, matiiia

quae fecit, ut

jam

ultra
:

non faceret

mundum

cuin oin-

eorum{Sap.
in

21).

Sed tamen quis non videt

tanta

nibus quae in eo sunt

non tamcn ut eliam a mundi

adminislralione requiesceret.

Non enimscriptum
stiis,

cst:

Novo Testamenlo praecepta de uxore diligenda? Cur eiiim potius Vetus Testamenliim dicunt adversari

Requievit Deus ab omiiibus operibus

ut doinceps

huic senlentia: Domini, qua dicit relinquendam

non operarelur. Sed scriptum
omnibus operibus
suis qucB fecil

est, Requievit
:

Deus ab
in fa-

esse

uxorem propler regnum coelorum,

et

non ipsuin
Iiilel-

ut deinde

non

Novtiin sibi adversari?
ligeiida

Quod

nefas cstdicere.

ciendo mundo, a quo opere posl perfectionem cessaverai; sed in administrando operarelur, in quo opere

enim sunt, non lemere accusanda, quaj imet

peritis videnlur esse coiitraria.

enm

esse

Dominus

intiinavit.

Nec

illa

reqiiies, quasi
ei

2.

Nam

Dominus

iiiterrogatus a Judjcis, ulruni

post laborem

Deum pausam
naturis post

quxsisse, sed ab insti-

placerct dato libellorepudii dimiltere uxorem, re:

luendis rerum

earum rcrum

perfeclio-

spondit eis dicens
initio,

ISon

tegistis

quoniam qui

fecit

ab

nem

cessasse signilicat, quamvis usque adhuc in ad-

masculum

et

feminam

fecit eos ; et dixit,
et

Propler

ministrandis operetur.
2. Sabbati

hoc
inlelligebant

relinquet
el

homo patrem

matrem,
7

et

adluvrebit

nutem observationes non
pulabant ab
iis

uxori suw,

erunt duo in carne una

Itaque

jam non

«udyci,

qui

etiam operibus quce ad
illos

suntduo, sed unacaro. Quod ergo Deus conjun.dt in

salulem bominiim valont, oporlere cessari. Unde

nnum*, liomo non
Dicit
itlis

separet.

Dicunt

itti :

Quid crgo
dimitlere?

Dominus
ducatur,
5,
*

eliain

aliis

locis,

de bove qui

'

in

puteum
aqiiani
xiv,

Moyscs mandavit dari libeltum repudii,
Jesus
:

et

cecidil, ct

jumento quod solvendum
mirifica

est ut

ad

Quia ad duritiam cordis

vestri

pcrmi-

comparationc redarguit {Luc.

el xjii,

1S).

Sabbatum aulem, non
qute.

repiKliatiim, scd

'

In Mss., sepliKfs

tanlum
ab

accipiet. sic

Augusliiius ciiare

solet. ia Mtt.,

deove

»

Abesl, la nnum,

aliqiiol iiianuscriptis.

135
tit

Lintu CNUS.
;

\7A
sulijiiiii;il,

vobis iloijses dimitlcre uxores vesiras
iion fuit iic.

ab initio au-

Dciiido

VirunUnmen uuusiiuisque uxorein
ditujul
;

tem
rit

Dico autem
uisi
si

vobis, (juicmiiquc dimisc-

sitdin sicut se

ipsum

mulitr aulrm ut liwcot vi-

uxorem suam,
maecliari
:

ob causam forniculiouis, facit

rum (Ephes.

v, 23, 22, 51, 52, 55). Noiine alio loco

eam
Inin

et

ipse

alleram duxerit, adulterium

cvideiilissime ostendit uiriusqiie sexus cl naluram el

eommillit {Mallh. \\\, 5-9). Ecce liabeiil coiirirmaseiilcniiaiii

coiijunctioncm a Doniiiio Doo conditore atqiie ordinatore consislere, cuni dicit
:

Vcleris Testiinienli
Juil.eoruin.

;ib

ipso Doniiiio

Verumiamcn
mulierem

iieque muliir

:i(Jversus ini|)t'riiiaiii

Siinul eliiini

MoNsi

sine viro, ncqiie vir sine mutiere, in Doiiiino. Sicut eimn

perhibuil (eslinioniuni, quod propier duritiam conlis
eoi uin repudiuin dari permisit.
I

mutier ex viro,

ila

et

vir per

:

omnia autein
considcrare

gelium Evangelio dicunl essc

Numquid ciiam Evaiicontrariuin? Quod si

ex Dco
vclloiit,

(

I

Cor. xi,

H,

12 )? Quod

isii si

non qiiibusdam

capiiulis soparalis et advcrsiis

dicunl lioc ca|iiluluin falsum esse, cl a corruploribiis
Scripturaruin esse addilum
(

se invicem magiia rraudc collaiis caliginom faccrent

iiam hoc solent, quaiido
dicere); quid,
si

non
:ilius

inveiiiiint

quid respondeant,

impcritis scd omiiia tam in Vcleri quam in Novo Testamenlo uno sancto Spiritu conscripta ct conimen;

dical illud csse immissuni ct ralsuin,

quod

ipsi

data esse sciilirent.
4. Nam el in Vcteri Testameiito liabciil apud Isaiam proplietam qnanta proniiltaiilur spadonibus : ne in Novo solo arbitrentur csse laudalos a Dnniino,

prororiinl diceiitc

Domiiio,

Omnis

qui reliquerit do-

mum aut
I

uxorem aut

pareiites aut filios propler

regnum

ccetorum,

ctc? Noii

inlelliguiit iniseri qucinadinodiiin

i

omiiem ndein chrislianam, cumista dicunt, concnuir
evertcre. Fides aiilem vcract
sciplina ulruniqne veruin
cl a

ubi dicil esse

Ecclesia; calholicx di-

plcr

quosdam regnum coelorum,

qui se ipsos caslravcrunl proet addidil,

Qui potest capcre,
:

Domino

dictuiu
:

csse

capiat {Malih. xix, 12). Nani ct Isaias ita dicit
dicit

Uwc

I

coniirinat,

el

niillo

inodo esse conlrarium

qiiia et

Dominus spadonibus
mei
dabo

eis

qui custodierint prwcepta

coiijunctio marili el uxoris a
1

uxoris propler regniim coelorum a

Domino cst, et relictiu Domino est. Non
non
esl

niea, et

elegcrint sibi quce ego volo, el capaces fucrint
;

testaiuenli

iltis
,

in

domo mea

et in

muro meo

enim

qiiia susciiavil

Josus Chrislus morluos, cl dcdit
relimiuendit

locum nominatissimum
fHiarum
:

meliorem mullo

fiiioritm alqiie

eis viuim, propterea ipsa vila

regnum coelorum. Sic ergo quamvis Domiiiiis dedcril nxorem viro, rclinqiienda est lanien, si (ipiis cst, propter rcgnum coelorum. Non enim hoc
propler
Miiiper iiccesse est,
siciil

nomen wtenium dabo ittis, nec unquam deerit {Isai. Lvi, 4, 5). Certis enim quibusdam unibris el figuris rerum aiite Domini advcntum, secnndum mirabilem atqiieordinalissimam distribiitloiiem temporum,

Aposlolus

dicit

:

Si quis

(i-

populus
pit
:

ille

tenebatur, qui
in

Testamonlum Yeius acccet

delis liabct uxorein infidelem, et

ha

onsentit habilare
vii, 12). Significal

tamen

eo tanta pra^dicatio
esl,

pnvnuntiatio

cuin

illo,

non dimittat eam {\Cor.

Novi Testamenti

ut nulla

in

evangelica atque

uiii|ue i|uod si
^i

non

conseiitil habilare cuin illo, id est,

apostolica discipliiia reperiantur, quamvis ardua et

exsecraiur

in illorideiii Cliristi, cl iion

eum

palilur,

divina prx-cepla ct promissa, qu;e

illis

eliain Libris

inod clirislianiis est, relinqiienda cst piopter regnuin

velcribus desiiit

(a).

Sed sancLTC

Scriplur.-c

non

tenie-

Ico^lorum sicul idera aposlolus iii sequcntibus dicit, Quod u infidelis discedit, discedal ; non esl enim sub:

rarios et superbos accusatorcs, scd diligentes el pios lcclorcs dcsiderant.

jcctits serviluti
I

frater aut soror in

hitjusmodi. Si qiiis
vull leliii-

CAPUT
Et
dixil
fratris
titi

IV.

— De eo quod
:

scriptiim esl in Geiicsi

:

ergo

reliiiquit

rcgnum ca-lorum, duin non

Dominus ad Cain
ctaniat

Qitid fecisii?

Vox

sangninis

quere uxoiein non rereiilem chrislianum virum, improbalur a

Domiuo

:

cl iteni si quis virrelinquit

uxorciu

dato libello repiidii,
calionis, aul

cum
Ila

causa non existit aut forni-

oblincndi rcgiii coelorum, siniiliter iin-

ad me de terra. Nunc matediclus eris quw absorbuit et rccepit sanguinem fratris tui cx cwde manus tuw : te enim operari necesse esl terrum, quw sterites tibi frttclus dubit ( Gen. iv, 10-12 ).
a fucie
terrce,
Iliiic

probaiur a Domino.
lica inveniuniiir sibi

ncc

ista

duo capitula evangccoiijuiigiliir viro,

capilulo Gcnescos, qiio melcdictioiiem accepil

esse conlraria, nec Evangeliuin

Cain, ul tcrra; stcriliiale punirclur, calumniantes
nicli;ei,

Ma-

Vetcri Teslaniento
»1 simiil
iti

:

quia

ibi

uxor

etEvangelio conlrariuin demoiistrare cupicnsaiic, niihi

mereaiitur possidcre

regnum
si

cailoriim

;

et

les,

non

videntur cogiiaie

cum

liominibiis

uxor rclinqiienda esse prrccipitnr,

virum impe-

se agerc, scd prorsus quasi pecora forent, qui eos audirenl vel
pcrilia

diat ad possidendiim rcgniim coelorum.
5.

El idco qiiaiido Christianos iilrosquc .^postoliis
;

eorum scripla legerent; sic abusi suntimeorum et tarditale ingeiiii, vel poiius animi
Quippe dixorunl
hiiic

nionet, id est, marilos et uxores
Itilifjite

iionnc

ita

diciliir,

coecitale.

capitulo illud in Evaii-

uxores vestrax, sicut
Iradidit se
siiit

et

Chrislus dilcxit Eccteviris

gclio esse contrarium, qiiod
suis
:

Dominus
;

ait

discipiilis

liam,

et

ipsum pro ea? el, Blutieres

Nolite cogitare de craslino

nam

crastinus dict

tuit subdila

quasi

Domino ; quia
quod
isli

et Ecclesia subdila

ipse cogitabil sibi. Respicile votatilia cwti, quia

non

sc-

esi Clirisio?

Nonne

illiid

miseri irridcnl in

minant, neque melunl, neque cottigunt in horrca{MaUh.
VI,

Velcri Testamenio, quod scriplum esl, Proptcrea relinquel liomo palrem et malrem,
et
el

54,

26

).

Qiiasi

vero
sit,

Caiii

parricida
illc

'

discipulis

adhan-ebit uxori suw,

Clirisli

com|iarandiis

ul

quoniam

mcriiit pir-

erunt du(, in carne una, in niagno sacramcnto idcin apociDliis accipit, cum dicit, Sacramentum hoc ma-

naiu sterilitalis terrc, conscqucns csset ul camdoni
*

fnum

etl,

ego autem dico in Chritlo et in Ecctesia?

(rt)

linus tantum c valicanis Mss., fratricida. I Uotracl. , cap. ii, u. 2.

13^
stcrilil.tlcin
isli

CONTUA ADIMA.MUM
cli.iin

MANICII/T-I DISCIF'UI.IJM, S.
Jc(;is

ALCLSTINI

150

pati.Tcntiir, qiii Ddiiiiiiinn

qux

sibi

dala OBt, non stcterunt, Doinino altc-

siini Clirisluin bcciili, pra-dicaiulo Kvangciio parabaiiliir.

sUinteetdicciitc, Si credereti$Moyti, credereliset milii:
ille

Iniocliain

iii

istis (liiohiis capiliilis, (pioriiiii uiiiun

entm de me

scriptil

(

Joan. v, 46

).

Sccunduin eo-

dc Cciicsi,

.-iltcniiii

dc

KY:iii;^(;lio lan(|ii:iiii silii iniiiiii

a

rnindi'iii pcci

alonini vciicna etiam scrpeniuin el vipc-

posiiciuiit, laiila iiivciiiliir aniicilii al(|iic concnrilia,
iil iiiiiln

raniiii (^cniniina

voianiur.
aiiicin Dci factiim

niajor (lcsidcranda

sil.

Qiiid cnini coiigrucn-

2.

Ad imagincm

homiiiem, nor»

liiis,

quain ul

iliuni, cnjiis erat scclcre fraicr occisiis,
:

tanliim Cciicsis, scd cliam Api>stulu8 claniat, cuin dicit
:

ctiaiii in

lcrra ial)oiaiilciii slcrililas sc(picrcliir
iiiinistcriiiin
iii

illis

Vir quidcnt non dibet velare caput,

cum
I

tit iiitago
).

aulciii, |icr (|U()niiii

pr;cdicaiido Dci

ct (jloria

Dei

,

mutier autem gloria

viri

(

Cor. xi, 7

veilio iiMlrcs libcMhanlur, cliain dc crasliiio inininic
cogilanlibiis frnctiiosa tcrra scrvirct? Qiiod
lcri Tcslaiiicnto
si
iii

Et ut manifcsle intciligatur non scciiiidum vctusiatein
pcccati qiix corriimpitiir
,

Vc-

sed sccundum spiritualcin

cxliorrcscunl iiudcdiclo Dci lcrrani
cssc pcccaiori
;

confonnalioncm f.iclum esse honiincm ad ima;^incm
Dci,
idciii

stcrilcni

lacl:iiii

cur

iion in

Novo Tcniil-

ajioslolus inoiict
id est,

iil

exiiti

consiictudine |icc-

st;iniciito cxliorrescunt ;iialedicto Domiiii iioslri Jesu
Clirisli arboreiii

calorum,
Chrisli,
lioc

vctcrc hoinine,

iiiduainiir

nova viia

nciaridamractani(Ma«/(.\xi,l*J),
siii?

qucm iiovum homineni
loquilur
:

appollat. Et utdoccat

lo

pcccalo domiiii

Ilcm

si

Doniini sciitcntia dcle-

nos aliquaiido amisisse, rcnovationem illam vocat.
ita

clanlur, qua discipulis dicit

iie

dc crastino
;

cogilciit,

Nam
cum

Exspotiantes vos veterem hominein

quod de
Abjice in

viclii

cnruni Dcus curain gerat

cur non ct
dicens,

actibus ejus, induite

novum, qui renovatur

in agni-

prophctica scnlcntja delcclantur,.qua

ccciiiit

tionem Dci, secundum imaginem ejus qvi creavil euni
(Cotoss. iii,9,10).Filii ergo Dci sunt

Dominum

solticitudinem tuam, el ipse le pascet

homines renovati
nos dcbere
iii

{Psal. Liv, 25)? Ll hoc

modo,

si

possint, iniseri intcl-

ad ejus iniaginem,ct

ei

similesfacli u^-qiiead dilecliodicit, diligcrc

ligaiit,elilla quue dctcstanlur in

VeieriTesiaincnlo dc

nem

inimici

:

sicut

Dominus

Deo

dicla, usqiie adeo recta esse, ut eliam in
et
illa

Novo

inimicos nostros, ut similes simus Patri nostro qui
coelis est

invcniaiitiir;
caiil, eliaiii

qu;c in

Novo laudant
:

et praedi-

(Matth. v, 44, 45).

Quod
ficri

in poteslate

nostra
dicii
:

iii

Vcicri reperiri

unde clarescat bene

ab ipso Dco esse positum docet Scripiura, cuin
Dedit
eis

iiilclligentibus

ulriusquc Testainenti manifesta con-

potestatem

fitios

Dei

(Joan.

i,

12

). Filil

coidia.

CAPUT
ncsi
:

V.


i,

1.

De eo qnod scripluin est
el

in

Ge-

Fuciamus liominem ad imaginem
(

similitudinem

autem diaboli dicunlur lioniincs, cuin imitautur ejus impiam superbiam, eta luceatqiie celsiiudine sapicntia> decidunl, et non credunt verilali qualcs Domi:

itoslram

Gen.

scri|itiiin cst in

ginein

cl

Hunc locuni Manichaii, quo hominem lactum esse ad iniasimililudinem Dei, propterea diciint Novq
26
).

nus arguit,
Ciii

cum

dicit,

Vos ex patre diabolo

estix, elc.
:

Ccne>i,

loco evangelico propheta consonat, diceiis
et
fitii

Ego

dixi, Dii estis,

Attissimi

omnes

:

vos autem ut

Testamcnlo esse conlrarium,
deria patris vestri facere vultis
initio, et in veritate

qui:i

Doiuinus

in

Evandesi-

homines moriemini,

el sicut

unus ex principibus cadetis

gclio dicit Judajis, Vos ex patre diaboto estis,
:

et

(Psat. Lxxxi, 6, 7).

ille

liomicida eral ab

CAPUT VI.

— De eo quod scriptum
et

non
et

slelit,

quia veritus in eo non est

Honora patrem tuum,
Huic eliam loco
pr;cccpil
,

matrem

tuain

Exodo (Exod. xx 12).
est in
:
,

{Joan. vm, 44

)

:

quod

alio loco Jud;ci
(

serpenlum
iii,

,

ubi de hoiiorandis pareniibus Deiis

genimina et viperarum appellantur
xxiii, 33).

Mattti.

7, el

illum Evangdii
,

locum

Maiiichxi

dicuiit

Non

inlelligunt illud esse

diclum de ho-

csse coiitrarium

ubi

Dominus cuidam

diceiili,
,

Ibo

mine antequam peccaret, quod factus cst ad imaginem el simililudinem Del hoc autem quod in Evan:

primum
mortuos

ut sepetiam patrem
',

meum
;

;

respondit

Sine
,

mortuos suos sepeliant
ix,

tu

autem

veni

et

gelio est,

Vos ex patre diabolo

estis,

peccaloribus et

annuntia regnum Dei (Luc.

59, 60).

Quod eodein
:

infidelibus dici. Tribus
clis filiorum

enim niodis
:

in Scripturis san-

modo
et

solvilur,

quo

iliud

siiperius, ubi de uxore re-

inrani,

nomcn accipitur (a) uno, secundum naquomodo Isaac filius Abrahae, vel etiam ca:teri
ex eadeni origine veniunt
:

linquenda dictum esl, Fropter regnum cwlorum

quia

parentes honorare dcbenius, et eos tamen proptcr
regiii

Jud;ci

(|ui

alio,

secundiim

annunliationem

Dci nulla impietate conlemni-

doclriiiam, ul filius ejus in ea re quisque appellelur,
a qiio :ili.niid didicil; sicut filios suos Apostoliis appcllat, qui ab
illo

mus.

Nam

si

Vetcri

Testamcnlo

contrarium cst
incipit eliam

Evangelium propter isiam sententiam,
Apostoloesse contrariiim, qui
2-4,
el filios

didicerunl Evangelium
,

(

I

Cor. iv,
filios

moiiet ut hofilios

14, 15)

(

lertio,

sccundum imitalionem
ejiis

sicut

ndrenl parentcs, ct parentes ul diligant
VI
,

(Ephes.
auiein
,

Abrahae nos vocat Aposlolus, qui
inur (Calai.
lidelcs

fidem imiiain-

ct

Cotoss.

III

,

20, 21).

Non solum
ipsi

m,
,

7).
filii

Duobus ergo modis peccatores
diaboli vocanlur a

scd eliam Dominus vidcbitur sibi

esse conlrariiis

Judaci

Domino
in

;

vel

(quod crederc ncfas

cst)

,

quia loco alio dicit liomini

quod ab
(llaholo

ipso

impielatem didicerunt, sicut de ipso
dicit,

quLvrcnli vitam a>lernam, Si vis venire ad vitam, serva

Aposlolus
(

Qui nunc operatur
)
:

fUiis

mandata

:

m

quWms eliam
et

illud

commemorat

,

IIo-

diffidentioe
!ju "d niagis

E/)/ies.-ii,

2

vel

quod cum
ilio

iniilanliir,

nora patrem

matrein.

Qnibus mandalis perfcclis
crcscitiir,

pcilinet ad id qiiod de
steiit;

diclum

csl,

Kt

cliam ad dilcclioncm Doi
peifoeiio.
»

in qiia cst

tota

in i'c?nfa(e
(a)
J

non

quia ct

ipsi Judx-i

in vcritate le-

Nam
F.r.

dilectio jiroximi cerlus
i:t

gradus est ad

uclract., cap. 22.

Apud

Lugd. vcn., dne

nwrtui.

M.

,

\ol
diUclioiicin
Dei.

LIBEI\ UNUS.
El idco rcspoiidcnli quod
,

138
,

oinnia
si

patcr csse incipit populi Jud.oorum

quatuor aUales

niandala

illa

servavii

dicil

unnni

ei

dccsse,
,

vuU

sunt

cnm

isla

qu.x nuiic.ngilur, qnas Matih.-cus cvani
,

essc pcrfcclus, ul vcnd.il oinnia quic Iial)ol
j.aupcribus, cl seqnalur

ol dol

gelisla distingiiit (Mattlt.

17).

l'iia

csl

ab Abrabani

cuin (Mattli. xix

,

17, -il).
in

nsque ad David
tionem
iii

:

alia

,

a
:

David usijuc ad Iransiuigratcrtia
,

Kx quo
ainoris

nianifcsluin

e>t

,

cl lionoiem parcnluin
,

B.ibYloniani
:id

a Iransniigratione
:

iii

pr.idu suo essc

scrvanduin
,

el

eos lainen in divini
si

Babyloniain usque

Domitii advcnlum

indc nsquu
s:octili

coii.paralionc

pr;cscriim

iinpediinenlo
ct

ad finoin qiiarla dcptilaliir, tanqnam scncctus
c;rtcris ulatibus loiigior.

sunl
iii

,

milia dubilalionc oporlcre coiitcinni. Nain

Quas
,

;rial03

pro gcncraiiopluribiis

ScTijiluris velcribus

babcs posilum

:

Qui dicU panon cgno-

nibus posilas crcdiimis

quamvis

singuloj

tn aut
scit
,

maHi
ipse
,

,

Non

novi vos, et qui filioi snos

gcneialionibus conslcnt. El quoniam tertia incipil a
iransniigrationc

autem

cognovit teslamcntum

tuum {Deut.

Babyloninc,

qnaiido Jud;noniiii

cst

xxMii
lur

9).

Eigo

si cl in

Novo TcsUimento coinmcnda-

facta captiviUts; in qiiarla vcro, id est, post advcnlitni

parcnlum ddectio, et in Vcleri commciidatur ex utroque capito duo sibi p:\rciiluin contemplus
,

Doinini nostri
tus eradicata

,

gcns
:

Judxorum
hoc dalur

a

solo proprio poni-

cst

intclligi

quod dicliim

Tcslainciita consenliunt.

est, lertix el quart;c
in

genoraiioiiis pocrala parcniiini
juc

CAPLT
cst
:

YII.

1.

Dc eo qnod
zcluiis
,

Exodo scriplum
filiis

rcdditnrum Doiim,
qtii

Iiis uli

logiiime alqne dcbilo

,

Ego sum Deus

Iribucns

tcrii(e

el

parcnluin poccata pcrscvcrantos loncrc.qiiam Doi

quartw gcneratioms parcntum peccuta qui me odcrunt (Exod. XX, 5). Huic loco
(licunt esse
beiiigni sicut
facil
Maiiiclia.'i illud

justiliain scqtii

malucrunt. Nain non pcrtineic
juste vivcnlem
,

p:ilri:«

de Evangdio
,

pcccala ad

(iliuni

propbeia Ezcchiol

contrarium, qnod Dominus dicit

Estole
oriri

apertissime osleiidil (£«cc/i. xviii, 14 17).
0.

Paler vcstcr cwlcstis, qui solem suum
et

Quod aulcm

iii

Evangclio dicitur, Eslote benigni
,

super bonos

malos (Maith. v
ail
,

,

45)

:

ct illud

qucinadinoduin Pater vesler cwlestis
oriri facit

qui solein

suum
i:d

aliud qiiod

idcm Dominus
,

Noh solum
si

sepiies pec-

super bonos

ct

malos

;

non

esl Vcleri Tcsla-

canti (ratri dimittendum
(Id. xviii
,

sed etiam sepluagies septies.

mciito contrarium. IIoc cnim facil Dcus ut invilel

2"2).

A

qiiibus tamcii

qu.xram ulrum
dubio lurbabunr-

pocnitenliani, sicul dicit Apostolus, Ignoras quia patienlia

Deus non punial

iniinicos suos, siiic
,

Dci ad pcenitenliam
csl

te invilat ?

Noc lamcn idoo
,

lur. Ipsi eiiim dicunt

Dcum
,

genti lencbrariini xtcr-

crcdcndum
cit
et

non puniturum Dcuin eos, qui
,

ut di-

num carcerem

prxparare
,

cam Deo. Et parum est simul cum ip^a gcntc punilunim csse non dubitant iiccre. Scd cum ad capiiula Velcris et Novi TcsianiCQtivciiiunl,ut imperilosdcci[)iant, cteasibiadvcrsa

quam dicunl esse inimised cum eliam sua membra

idcm apostolus

tliesaurizant sibi

iram

in die ira,

revelattonis justi judicii

Dei
ii ,

,

qui

rcddct

unicuiqne

secundum opern sua (/fom.
cat, diccns, Parcis

4, S).

Namqtie islam
pixdisunt
iii-

Dei palientiam ct bonit;ilom cliam Propbcla

autem omnibus

,

quoniam
27)
:

tiia

Cjse criminentur, fingunt sc niinis bonos. Scd dicaiit
liobis,

omnia, qui aniinas ainas (Sap. xi

,

et cxlcia

quibus
qui

dicturus Cbl
est

Domiuus,
diabolo
ct

Jle in igneni aler-

numcrabilia qnibus intclligilur ct in bonilalc ol

in sc-

num
XXV,

,

prwparatus
si

angelis ejus

(

Id.
?

vcrilatc miscricordiam ct juslitiam Dci Tcstaniciilum

41);

oini ibus

parc.l ct

neminem damnal
qui

utruin(|uc prxdicarc.
4. Si
se/flHS
;

Qiiiiic intcHigciidtmi cslct illud

rectum esse, qnod Deus

autcm inovcnlHr quod dictuin
movcanliir cliam
illo

esl,

Ego sum
apostolus

relribuit parentum peccaia

liliis

cum
,

odcrunt.

Ex

quod

dicit

co eniin qiiod addidit

,

r/iii

me oderunt
in

intcUigilur

Panlus, Zelo Dci vos zelo; desponsavi enim vos uni viro
virginem castam exltibere Cliristo
(II

eospuniii pcccatis parcnium, qui
laie

eadcni perversi'

Cor. xi, 2). Sancta

parentum pcrseverare volucrunt. Tales cnim
sa:vitia
,

Dun

sed

poliiis juslilia Dei

,

et sua iniquiialc
Spiritits

enim Scriplura vorbis noslris loquens, etiain pcr h;cc vcrba demonstrat, iiibil digne de Dco posse dici.
C.tir

puniuntur,

slciit

Pri)plieta ait

,

Sanctus enim

cniin

non

cliain

verba

ista

dicantur de
fucril
,

illa

ma-

disciplina; elfugiei ficlum, et auferet se a cogitationibus

jostalc, de
citur; quia

qua qnidquid dictuni

indigne diincfrabili

quce sunl sine inlelleclu
iniquitale (Sap.
i,

,

et

corripietur a superveniente

omnes opes linguarum omniiim
?

5)

:

id esl, corripielur

Uomo
eo

super-

sublimitate pr.tccdit
iiiariti

Nam

qtioniam zclando soleiit
,

vcnifiiic

sibi

iniquitate

sna

,

cum ab
:

rccesseril
,

uxoruui piidioiliam custodirc
,

polestatem

ct
noii

Spirilus sanclus. El alio bico

lla;c

cogitaverunt

et
,

disciplinam Doi
sinil
,

qiia

foniicari aiiiniaii)

impune

erravcrunt; cxca:cavit enim

illos

matilia

eorum (Id.

ii

zeluin Dci

Scriplurai

vocavcrunt. Est aulem

21)

:

Et alio loto

:

Funiculis peccutorum suorum unus-

animoe fornicatio, avcrsio a fecundilate sapicnlia;, ct
ad conceptum tcmporalium illccebrarum corruptio-

qtiitqne conslringitur (Prov. v, i^2). Qiiibus lestimoniis

velcris Tcstamenti de

No\o consenlil

.\postoIus di-

numquc

convorsio.

ccns

:

Tradidit
i ,

illos

Dcus

in concupiscentias cordis eo-

5. Illud

vcfo quod diinitlcndnm essc dicit
,

fralri

rum

(Hoin.
saiis

24).

Qua concnrdia ulriusque Tesla,

non solnm seplics
teiiti utiqtie dicil.

scd et se|)tuagies seplies, pccniillis

nicnli

uslonditur non e>se s:cvum Dcuin
iii

sed

Dcus autcm
,

se dicit rclribiiiie

nnuin(|Ucmqiio
2.

sc srcvire pcccaiido.
in

peccata

,

qui

cum odcrunt pon

qui ei

pcr poenilcn-

Qnod autcm
arbilror,

terliam cl quartara scriptum cst

tiain rcconciliantur.

Nain et apud prophctam Domiul

gencralioncm vindictam proccdore, non aliud significari

nns

dioit

:

Nolo morlem pecratoris quantum

revnPiio

nisi

qiii>d

ali

ipso

Abrabam

,

(pii

laiur ct vivat (Ezecli. wiii,

25

,

et xxxiii

,

11).

Ex

Sanct. Al'gi'st. VIII.

fCinq.J

,

«:,'.»

CONTIIA ADIMAMli.M
,

.MA.Mtll.
:ul
)

I.I

DISCll

IIXM.
uiiicut

.S.

ALCU^TIM
in
si>iu

I

»

/".icile :ip|):(n'l

ei

iii

r:\

|»;ilii-iili:i

(inii'

iiivil;il

u;

qiiani,

uisi

iiliin gui e»l

Pulii»

;

iptt

Diloiiliain. cl
liiiiis
,

iii

ca

iiKltil^oiilia
(|ii.(!

(|ii:l>

ignoscil pd-nileii-

anuunliavit
htioncin
:

nnbndeeo,
ipsc

lolain ipsaiii solvi pos»<>

([if.e<
I>i-i,

cl

iii

c:i

jii-lili:i

|tiinil

cos

(|iii

coiiixi

i|iiia

Filiiis,

qiiod

cst

Vcrbuin
iii

iioliinl, iilriMn(|iic 'rcsLmicnliun coiivciiirc

;il|iii;

con-

iion soluin novissiniis tcinporibus, ciim

c

iriic ;ip-

giiicrc
|i(uin.

,

tan(|ii:un

ab

uiiu

Dco

iilrunKiue

conscri-

liarcic digii:itus CHt, Kcd cliaiii prius a coiisiilntionc

niutidi,cui voiuitdc Patrc anniinliavii, sivc l(i(|Ucndo,
VIII.

CAPUT
t'l

— Dc eo (piod
Ilnic

scripliini csl in

Kxodo,
'21);

sive a|)[i.'irondo, vcl p(;r aiigc licain
lciii,
\(:1

atiqnam potcs'a:

Octtliim pro
c:i-li;ia

ocnlo, deiilein

pio denle [Exod. x\i,
,

|icr

quainlibct cro.iliirain
illi

quia ip-e

(;sl

in
lili

t:ilia.

loco M.inicii.i;i

i|(ii>d

iii

vclcri

oiniiibus vcrilas, ct oinnia
:id

conslant, cl oinnin
;

li(;ge

par vindicla pcrmiuilur, cl dicilur ociilu:n pro
siccaiuniiii-

ntiluin

scrviiinl,

aique subjccla sunt

iil

cti;iia

ocnlo,dcntcm pio dcnlecsse pcrdendum,
aiilnr, quasi cl ip>c Doininus h;cc diio

o( iilis

pcr visibilem crc:ilurau) cui vull, qnando di-

sibi veluli

ad-

gn;ilur, appareal
tatcin
liis,
f.icla

/cum

ipsc

lamen
id qiiod

sccuiidiini diviiu-

vcrsaiilia alqiie conlraria
ril. I|)sc

in

Kvangclio dcmonslravcdiclum
:

suam,

et

sccuiidum

Vcrbum

c.-.t

P.1-

cnim

ail

:

Aiidislis qiiia

est anliquis

,

c().7;tcrnum Palri, ct inconiniutabilc,

|M;r i|iioi|

Ocutum pro
vobis
,

oculo,

el

denlem pro dente
malo; $ed
alteram
et
si
;

ego autcm dico
percusseril in
votiieiil

sunt oinnia, non nisi piirgatissirno cl simpli-

non
,

rcsistere

qiiis le
el

cissimo

Cdnle videatnr.

Et

idco

quibusd;ini
vistirn, iibi
iii

locis

mnxillam

prwbe

illi et

quiciimque

eiiam Scriptura ipsa tcstatur angelum
Detiin

dicA

ucum jiidicio
milte ilU
et

contendere,

lunicam tuam aufcrre, di\
,

visum [Cen.
ct

xviii,

1

efl).

Sicut
illc

illa

lucta-

patlium

{M (itlli.

oS-AO).

In

quilius
dif-

lione Jacob,
{Id.

angelus dictus esl

qui apprirnit

diiabus sentciiliis rcvera duoruin
rcrcntia

Teslamcnlorum

xxxii,24 50). Et cnm apparuit
III,

in

rubo .Moysi

denionslraiur, scd amboruin lamcn ab uno
lio-

{Exod.

2j

:

cl

i;em in cremo,

cum
Sed
ci

jain eduxisscl

Dco conslilulorum, N;un quoniam primo carnalos
niincs ardebanl miilto amplius se vindicarc
,

piipulum de tcrra ./Egypti, qiiando legom aocopit,
Dciis ci lociitus est {Id. xix, 5).

qnain

sivc in rubo,

cral
cis

illa iiijuria.

de qna querebanlur, consiilnlus esl
dolor vindicanlis exccderct. Sic onim

cinn

cum

niisil

;

sive postca,
iii

cum

legcmdcdit;
ci
iie

primuslenilatisgradus, nl injnrix' accepia; mensu-

angelum

dicit

Slcphanus
vii,

Aciibus Apostolorum

rara nulio

modo

.npparuissc
qiiis

{.\cl.

30, 35).

Quod

idco dicimus,

et doiiarc ali^iu.indo possct injiiriam, qiii cani prinio
iion
golii

arbilrclur

Vcrbuni Dei, per qiiod

facta sunt

snpcrare didicisset.

Unde Dominus jam per Evaiigraliam ad sunimam pacem popiiUim deduoens,
;

oninia, (piasi per locos posse definiri, et alicui visibilitcr

apparerc,
Sicut

nisi

per aliquam visibiiem crcaliiesl
in

buic gradui siipersedifioavit alierum
dieral

ut qni

jaiii

:ui-

ram.

enim Verbum Dei

propbnta,

cl

non ampliorcm vindiclam, quam quisque
,

|j:sns

recle dicitur, Dixit
est Christus, in

Dominus; quia Verbtim Dci, quod
:

esset, reddere

piac.ita

mcnle lotum se donare ganveteribus Libris Propiieia
,

propbeta loquitur verilatem

sic et in

derct. Qiiod eliam

in illis

angelo ipse loquitur,

qnando veritatem angelus an;

prxdical
$i esl

,

dicens

:

Doinine Deus mcus
meis
,

si feci

istud

nuntiat; et rccle dicitur, Deiis dixit
ruil
liis
:

el,

Dcus

a]'pa-

iiii'iuit(is

in maiiibus
vii,

si

reddidi retribueuti-

ct iiem dicilur recte,

Angelus

dixit, ct,

Angcinliabi-

biis

miliimuta {Psal.

4, 5). Et aliiis prophel:i dicit
,

appariiil;

cum

illud di(;atur

cx persona

de biijusinodi viro patiente injurias
leraiitc
:

et

lenissime to-

lanlis Dei,

illud

ex persona servicnlis creaturse.
ail
:

Ex
3) ?

Dabit perculienli se maxitlain, salurabitur opiii ,

hac regula etiam Apostolus
ejus accipere, qui in
2.

An vultis
Cliristi (II

eiperimentuni
Cor.
xiii,

probriis {Tliren.

30).

Ex

qiio intelligitur et

men,

me toquilur

suram vindicandi rccte carnalibus consiilulam

et
in
iii

Siautem

lioc

movet, quod

in Vcleri

Teslamenlo

omnimodam

injurisc

remissionem
,

,

non tantiim

etiam pcccaioribus Deus loquiiur, vel Adae vel Ev;r,
vel serpenii;

Novo Testamenlo

csse pracceptam

sed longe anic

Veiere pr;icnuntiatam.

CAPUT
'ocuiiis est

IX.

1.

De co

qiiod scriptum est,
et

quod
iv,

atiendanl etiam in Novo cujusmodi exemplum Dominus pDsuil dc honiine slullo et cupido, quomodo ei locutus cst Dominus, cum ait
:

Deus cum
et
inter
et

Adam

Eva, etcum serpenle,
{Gen.
iii,

Stulte, liac

nocle auferelur a

te

anima lua
20)?

;

hwc quce
vcri-

fl

cnm Cain,
:

cxleris

anliquis

prceparasli cujus erunt {Luc. xii,

Cum enim

"Au, etc)
«cribilur,

quos

etiain ct nonnullis apparuisse

tas etiam.peccatoribus dicitur, per
ttirain dicatiir,

quamlibet crea-

ab

eis visus essc,
in

non uno, sed mullis

non

nisi

ab

illo

dicitur, qui

unus

esl

Scripturarum

locis,

quibus el loculus esse Deus
et nonnnllis appariiisse
:

vcrax.

Quod

aulcni Jud;cis dicil, ^ec vocem ejus alidicit,

um

bominibus invenitnr,

quando audistis; ideo
runt
isti

qula non oblemperavc-

insidiantnr Manicbaei, et dicunt

omnia

coiitraria esse
dicit,

dunlaxat

cum

quibus loqtiebatur. Qnibu»
;

Novo Testamento, nemo vidit unquam,
P(aris
;

qiioni;im
nisi

Doniinus

Deuin
sinu
;

dicit etiam,

Nec faciem
dicil,

ejus vidistis

quia non potcsl.

unicus Filius, qui

est in
i,

Quod autem
manens
illo
:

Neque verbum
rcspuerunt.

ejus habeth in vobit

iHe annunliavit nobis de eo {Joan.
iltius

i8)

et

quia in quo manet

verbum

Dei, Chrisius in
ipse

ilorum quod dicit Jud;cis, Nec vocem
uiidislis,

aliquando

manet,

quem

isli

Nam cum

Do-

nec faciem

ejiis vidistis,
:

nec verbum ejus haillc misit,

niinus dixisset, Pater,clarifica
te,

me ea claritaiequa fui apud
;

bftis in Vdbis

manens
.'.7,

quia

ei

quem

non cre-

priusquam mundus

fierel

soniiil

vox de ccelo, Kt
<!

didiatis {Id. v,

38).

Quibus responttemus eo ipso,
csl,

ctarificavi, e^tiarificabo {Joan. xii,

28,

xvii,5). Qtiaiii

quod

in

EvaDgeluj scripliun

Deum ncmo

vidit

un-

vbceai

itfuUi

Judxorum prxscntcs audieruQi, uec

idco

:

141
uciien autlissc diceiidi siint, quiu iiou
n.iil

IJBKR INLS.
oblomperavetii

Ili
cnlumniintur Maniclix-i.
adorari
in
s:iti4

deot alienot, ciim
sibi

ul creJcicnU

Quapropler
id csl,

si

iion csl

miramhnn
Dei, qni de

oslcndnnt placcre
riim,

inultos dcos.
sii.i

Nec

nii-

quod

Verbuiii Dei,

uuicus

Filius

qnnndoquidcm

soclu

numorosissimani

per Patre annunliat, cui vuU pcr se ipsuin, cui vult
vel apaliiiuam creaturaiii nianifostalur vel sonand»,

dconiin familiam commcniorant alqiic conimeiidant

quippc qui etiam ad

ista visibilia

vencrunt,

qii.T

pro

parciido, ciiin

tamcn

ipse pcr se

ipsum niundo corde
muudicor:

istius veritaiis luce vciieiantur cl

adorant;''^ idco

videalur,
det, quia

et

per

illuin

Pater

;

Beali enim

displicct eis
veriiis

quod scriplum
Deus
ut

est in

Exodo, Ne adoraillud

ipsi

Deum

videbuut (Matlli. v, 8)

non

cst

deos alienos.
essc,
:

Addunl etiam
vester telaus

proptcr
;

lioc

uiiraiiduin, ex utroquc

Tcslamento

isla

omnia

lesti-

dictum
enim

uppellatur

zelans

inonia cnnsonare.

zelavit

t:mqiiam

Dcum

zclantcm non amcsiiiimiir.

De eo qnod scriplum cst, quod loC.vrLT X. cmus est Deus Moysi el dixil iili Loquere ad (ilios
:

mus,

ciijus zelo
ista

dcos alienos adorarc non

Et

idco dicunt

Evangelio cs^e contraria, qiioniani
Palerjuste,
:

Jtrael : Sumite primitiat ab omui homiue, quod milii purdettinetis, lioc est, aurum, argentum, (cramenlum,

Dominus

dicit,

c<

'

mundus
sit

te

nou co-

gnovit (Joan. xvii, 25)

quasi non

dicendus Dcii»

yuram, byssum, eoccum, pilos caprinos, pelles rubras agnorum, ligna inlegra, oleum ad illuminationem, tliyviiumata, lapidet pretiotos, hoc
ilituite
etl, beryllos
;

jusius, nisi nos deos alicnos adorarc permiltat. Jusluiii

cnim Deum

el

zclantcm
,

Deum

tanqiiani conlra-

et

con-

ria

sibi

essc dissertant

cl dccipiunl miseros, noii

lubernaculum, in

quo comiuorari vubiscum posetiam hinc Maiii-

intelligentes lolam speni

salutis iioslr.-c

essc zelniii

tim{Exod. xxv, 2-8). Commovenl

Dei. Iloc
deiiiia,

chxi quxstionem, ei huic S<;ripturarum loco illud in Lvaiigelio dicunt cssc coiitrarium, quod ail Dominus,
I\'onjurabis, ncque per coelum, quia sedes Dti est
;

enim nominc illa ejus signiricalur proviqua nullam a sc animain roinicari impuiic!
:

pcrmiltit, sicut Propheta dicit

Perdes omnes qui for-

ne-

nicanlur abs

te

(Psal. lxxii, 27). Sicut enim ea qiirc

que per terram, quia scabellum pedum ejus

cst

[Matlh. v,

dicitur ira Dei,

non pcrturbatio
:

mciilis est, scd po-

54« 35).

Dispulanl cnim, et

magnum
Quoinodo

aliqnid sibi viiile

tenlia .vindicandi
aiiimi,

sic

zelum

Dci non

cruciaiuin

dcntur dicere,

cum

dicunl

:

Deus, cucjus cst,

quo maritus adversus uxorem,
(a),

vel

uxor ad-

jus cochim scdes, cl terra scabellum
in

pedum

versus marilum torqueri solent, sed tronquillissimain

labcrnaculo babiiat, qiiod ex auro, ct argento, cl
pilis

sinccrissimamquc justiiiam
essc sinitur,
falsis

qua nulla anima
gravidala.

be.iUi

xre, el purpura, el

pccorum, pellibusque contcstein

opinionibus pravisque cupiditali-

siructura esl? .Adliibentes eliain

aposlolum

bus corrupla, cl quodam
li;vc
bili

modo

Illi

enini

Paulum, quia
lcm (ITim.
rcferimuM,

dieit

Dcum luccm
Quibus
iios

liabitare inaccessibi-

verba borrcscunt, qui noiidum viderunl ineffamajestati Ycrbis
iiulla

vi,

IGj.

paicm quccstioncm
Ibi eniin
esl,

verba congrucre. Sic enim ab
pulant,
ista

et

quod de Novo Teslamcnto prolulerunt,
invenilur

istis

lcmpcrandum
dicant*,

quasi aliqiiid di-

de Vetcri TcsUimenlo proferimus.
prius scriplnm
:

gnum Dco
ciiim
insiniians,

cum

non dicunt. Sancius
siinima divina,
iii

Coclum

milii sedes
:

terra

auiem

Spiritus lioc

ipsum hoininibiis intclligonlibus
his
vilio

tcQbellum pedum

meorum

mihi, aut qui* iocus requiei
fecil heec

quam domum adificabilit mex? yonne manus men
et2)? Eccc habcnl ubi

quam
uli
;

sinl incfTabilia

ctiam vcrbis
poni solenl

voluit,

qux apud homines
piilant

omnia

(Isai. LXVi, 1

ut inde

admonereiilur, ciiam

illa

qu.c

libri

Vetcris Testamenli prxdicanl

Deum

in tcmplis

cum

aliqua dignitatc Dei se
illius

homincs dicerc,

inanuf.iclis
flagello

non babitare

:

et

tamcn
cl

Kilius Dci nostri,

indigna cssc

majcslatc, cui honorincum poliiis

de restibus faclo, expulit dc lcmplo cos qui
el

siiontium, qiiam ulla vox

humana competerel. Quxro
nihil aliud in-

Iwves

columbas vcndebant,
;

evcrtil niensas

ct ait,

nummulariorum Domiis Palris mei domus orafecisiit
et

zclum hominis, et inscnio perluibalioncm crucian-

tcm cor. Tamcn cum quxro caiisam,
vcnio,
nisi

tionis vocabilur, vos

autem

illam speluncam la12,

quod non

palitur conjiigis

adulterium.

ironum (Joan.
crgo aliqnis
lulis, velil

ii,

lo, 16,

ilatth. xxi,

15). Si

Maximc

cniin et proprie inler conjiigia zelolypia dici

istis

duobus cx adverso capilulis consti-

solet. Ilaquc si

maritus csset pcr sc ipsum bcatus et
ct tola fa-

impcritos dccipere, el dicere in Vetcri

omnipotens
cilitatc,

el justus, sinc ullo crucialu,

Testamenlo magnificari Dcum, cujus dicitur scdcs coclum, cl tcrra scabelluni pedum, ct negatur liabiinre
iii

et nulla

iniquilatc
cjiis

pcccalum conjugis vinloqiieiidi

dicaret.

Quam tamcn

actioncm humano

domo mauufacla
ejus dicitur

;

in

Novo autem Testamento
homiiii-

modo

etiamsi non proprie, iranslaic tamcn ct rccie
est,

domus
bus
:

templum constructum ab
vel

zclum vocarem. Quis cnim Tullio calumnialus
qui ccrle noverat laline loqui, de virlutibus
tuis,

nonne Manicbxi

scro fatchuiitur, et habi-

cum

ail

Cxsari

:

Nulta

(.ncubiin Dci

per manus liominum factum, ad aliquam
in

nec admirabilior, nec gralior miteri-

significationem

ulroquc
in locis

Tcstamcnto accipi
ab hominibus
?

;

et

cordia ett (Pro Q. Ligario, in /i/je)? Et

lamen ex eo
virlua

Deiim non babitare
in iilroqiic

fabricalis,

appellatam misericordiam dicunt, quod miseriim cop
faciat dolenlis

Teslamcnlo prxdicari
XI.

aliena miseria.

Numquid ergo

C.\rUT
apvellalur
;

— DeeoquodinExodoscriptumesl, Ne
:

adoraveriiis deot alienos

el iteriim,

Deus

vetter lelans
et

zclant enim zelavit (Exod. xx, 5,

xxxiv,

> llic a<ldimus pariirulaiD, juxla grxcum.

e(,

quaia

in \us.

repenmus,

li). H'iic capitulo

qnod scriplum

cst,

Ntadoraieri-

sic x;b!j. Al edili, diqhmn (u) Sup[lc, vilciligimus.
»

Peo pnletU.

r»3

CO.VrUA AM.MV.MLM MV.MCiliKl DISCIMLUM,
Boliiciti ((-uiii

S.

ALGU.STI.M
f>iiil

Ui
aiiimnc ralionnlcs

iiiisrrum cor facii.? Qiiiil crgo caliiiiiniosis 'iullius rcsp.oiiiiiTcl,
iiisi

ciiiiii

bominum

miscricor(li:c

iioiiiiiio

('loiiiciiliain

sc

rcvolvi taiiicn cas

in

pccora cxislimnnt), clausn sibi
si

appcliarc voliiiss(;?Qii()iii:im rcclc
soliirn

.solf.-inii.s

hxpii, iion

cssc aibilninliir rcgna cadoruin,
claiisi cssc coiisciiliaiil.

pccoruni

aiiiiiiif

vrrlia

propria,

sod cliani vicina
laccrc volui,

usurpaiilcs.
(|iioii:aiii iioii

Cnjiis aucloris

ni(.-iilioiiciii

2.

Qoid, quod cliain iiisultare aiisns csl populo

dc
8iri

rc (juicslio
aiiclorcs,
n:ri.<iiiic

liic,

scd dc vcrbo csl.
sciliccl
;

Siciil

cniin no-

Isracl Adiinaiitiis uniis ex discipidis Manicba;i,

quem

divinarum
cogitavcninl
ciir:i

Lilleraruni, dc rciniind;iiioriiiii

magniim doctorcin
Iiisiillarc

illius

scclx fuisse cornmcinorant?

hiis

sic

aiulo-

crgoaiisus esl pofMiIo Jiid.coriim, qnod sc,

rum propc

oinnis

dc

vcrbis csl.

Scd

lialico Kv:iii-

ciindtim coriiin inlcllectuin
iicin

qiio cxisiiinant sangni-'

gclinin, ct oiiinfs

Novi Tcslamenli

liliros,

in (piibus

csscanimam, iiarcnlum ipsoriim
in dcserlis

anim;i;, parliin

iiiisericonlia Dci frc(|uenlissiinc

comincndalur. Si ou-

a sirpcntibus dcvoratu;, partiin ignc consumpl.c, parliiii

dciilcrgo

isli

iiiiseri,

cliani inde facianl (pi^slioncin,

al(|uc
si

aspcrrimis niontium locis are-

cl ncgcnl csse

miscricordem Deum, nc miseriini cor

f;icl;c

sunt. Qiiod

veriim cssequisquam co;iccderct,
qiiibus iste insultarc voluit,

liabere intcliigalur. Sicut crgo polcsl cssc in

Deo mi-

siiie

scclcre

lamen coruin

scricordia sine cordis miseria
alijuc crucialu

:

sic

eliam sine labc

facliiin

csse convincerct.
qiiibiis illa

Non enim parcntum suornni
iiitcllc:

animi zelum Dei non dcdigncmur acscriiionis fcramus, ut
si

animas,
ctiiiii

omnia secunduin horuin

ciperc

;

ct

bumani condilionem

accidisse dixil, ipsi aliqna cx parte l.cserunl

ad di\iiaim perveniamus sileiitinm. Scd
dicuiit
(iicliin

conlraria
;

quapropler luctum indc possunl baberc, non rcatum.

csse zelanlcm Dciiin, el jusluin
sunt,

Deum

quid

Quid aiitcm ipsc Adimanlus

facict

sccundiim

0|)iiiio-

cum

ct

in

Novo Tcslamenlo invcnio,
;

Zclo Dci vos zelo

(II

Cor. xi, 2)

vcl adliibitum ciiam

ncm suam, qua minum aninias
Quid crgo

crcdidil ciiam rationalcs, id esl, lioin belliiina

corpora possc conlrudi
si

?

dc

vcicriltus in Evaiigelio leslimo:iiuiii,

Zelus domus

facicl

de lanlo scelerc,

qnando tarduin
faiig;ivii, \n

lua' coiiiedil
siis in

me

{Joaii.

ii,

17; Psal.

l.vviii,

10)? Rurel jusiitias
:

jumciitum plagis, aul concilalum
etiam occidcre parcntcs
ccs poliieril, a qiiorum
raiit. Qiiid eiiini cis

frciio

Vetere

cum

biguiil,

Justus Dominus,

qiio fortc patris ejus aninia fueril? ut noii dican; quoil
siios inler
isli

dilexil, wqtdttttem vidil viUtus ejiis {Psal. x, 8)

nonne

pediculos ct pnli-

falebuiilur

cliani

boc

modu iinpcrilis duo
iii

Teslanicnta

inlerfeclioiie

non tcmpcanimas

vidcri possc conliaria, ul

Novo

iiivcniamus zeiuin

prodesl, ipiod arn|nando nfgaiit

Dci, in Vclcrc jusliiiam Dei? bcne
tibus iilninupic
lalc cl
iii

aulem

inlclligcii-

iisque ad ista minulissiina animantia rcvolvi

ulroquc niagna sancli Spirilus uiii-

bumanas possc?

IIoc

enim nogant, ne tam miiliarnm
aut cogaiitnr iiarccrc

pacc coiicincre?
XII.

intcifcclionum rci tcne;inlur,

CAPIT

I.

Deco
25).

quod scripluin

cst,

pediculis ct pulicibus ct cimicibus, ct taiilas ab cia

non cssc manducandum
ris

saiiguiiscm, (piod aninia sil
Iliiic

molcslias sine ulla cxdis corum liccnlia suslincre.

cariiis sangiiis {Dcut. xii,

senlcniix velcillud

Nam
volvi

vchcmcnler urgcnlnr, cur

in

vnlpcctdam rein

Legis Maiiicli;ci
Doiiiiiiiis dicit
,

cx

Lvaiigclio

opponunt
possunl
sanguis

anima biiinana

possit, et

non possil

inustcsit,

quod
diint

non cssc
aiilcin

tiiiicndos cos qiii occi-

lam; cum calulus vulpcculie fortasse ctiam minor

corjiiis

,

aniina;
ct

noccre

iion
:

quam magna

mustcla. Deiiide

si

in

muslclam

potcst,

{Matili.

X,

28);

dispiiianl diccnlcs

Si

cur in niurem non polesl? Et siin istum potest, curin
stcllioncm non potest? Et
si

aniiiia csl, qiioinodo
baiiciil,

bomiiies potcslalcm in
niiilla

eam non

in

eum

potest, cur in lodeiiide in

cnin dc saiiguine

facianl, sivc cxci-

custani non pctcst? Dciiide in

apem,

mu-

pieiilcs ct caiiibiiS volucribiisquc in cscain
lcs,

proponcn?

scam, dcinde

in

ciniicem

,

alque indc usqiie

in puli-

sive

cn'undenlcs,

aiit

cceno luloquc rnisccnlcs

ccm,
L'bi

ct

si

quid cst aliud mullo minulius, pervcnirc?
,

Uxc

cniiu ct alia innuineraiiilia sincdiflicullatc boini-

cnim termiiium eonstiluant
ita

non inveniunt
',

:

al-

iies i!c

sangninc

possiiiit

lacerc.

Idco

isli

quccriint

quc

pcr istam inigaloriam credulitalem

con-

iiisuilanlcs, qiioiiiodo, si saiigois csl aniiiia, noii possit

scienlia; illorum

innumerabilibus Uoraicidiorum sccie-

bominis intcrb^clor noccre aniina?, eiim laiitam

in

ribus obruuntur.
5.
ris

cjus

sanguincm habcal poicsialcin. Addunl
Cor. xv

cliain

Nam
mc

ex eo quod scriptiiin est, sanguincm peco;

(ptod ail aposlolus Paubis,

Qitia caio el saiujuis re,

aiiimam cjus essc

pni^ler id

quod supra

dixi,
;

(inum Dci non possidcbunt
Si sanguis csi
iiielur aniina
iii.c

(l

50)

:

cl dicuiil,

non ad

perlinerc quid agatur de pccoris anima
illud

anima

,

sicut .Moyscs dicil, nulla invc-

possiim cliam inlcrpretari praeccplum
cs>c posilnm.
Iloc
esl

in

signo

possc regnuin Dei adipisci. Cui caluin-

Non enim Dominus

dubitavit diccro,

primo

ita

respondcndiim
sil

csl,

ut

ipsi

cogantur

corpus

mcum
ait

{Mattli. xxvi, 20); cuni sigiiiini

oslciidcre ubi scriplum

iii

libris

vctcris

Lcg

s,

darct

corporis sui.

([uod aninia biiinana sanguis

sit.

Niisquam

cniiii

boc

4. Qiiod

autcm

Apostolus, Caro
:

et

sanguis re-

invcnicnt

in

illa

Scriplura

,

quarn

laccrarc miseri

gnum

Dei non possidebunt

etiam in Lege dictuin esl,
meus, quoniam caio

(liiamdiii conaiilur,

nullo inodo pcrmilliiiUur intelliiiibil lalc ibi

Non
suiii

permancbit in

istis

spiritus

gcre. Qiiod

si

dc aninia buinana

dictum

(Cen.

VI,

5). Et

tolies in vetcribus Libris justo-

csl, qviid ad nos pcrtinct, si aninia pccoris aul Ijedi

rnuKinimispra-inluin futurum promitlitur. Scd tamea
»

ab

iiiicrrcctorc polcsl, aiil possidcre Dci
?

i-cgnnm non
NonntiHi
JIss.,

polesl

Scd

qiiia

de

aniiiiis

pccorum

iiimis sunt isli

cnidelitntcm.

;

:

us

LIBER UNUS.
qiiod scntenliain
fiitura est

1:9
islain

Aposlolus volens iusinu.ire qnalc corpus jusioiuiu per qiiia tion imniiil:tli<inom in ri-siirrecli.ine rulurmu sil,
imbent, ueque uxorcs dmcnt, sed
i(riis

proptor iinmiilalionem
ciiiii

qiia;

Apo^loIiH dixoril,
hcvreditnte

ail,

Cnro

ct

sangiis
,

eiiinl siciil

Aiiijcli in
fii-

rcgnum Dci

possiderc non

possitnt
;

nequc
atleii-

(Mdtth. xxu, 30)

:

lianc ergo iiiinuiialioneiu

corrnptio incorruptionem hwreditate possidcbit
dile quid conlinuo subjicial, et adjungat
:

liirain corporuni saiiclornm volens insiiiuarc, dixit Aposlolus, Dico eiiiin vobis, frntres. quiii Caro et sangiiis

Ecce

mj/sfe.

riumvobis dico

:

nnes qnidcm resurgeinus, non tamc:.
in alonio, in iclu oculi
et
,

regnum Dci non possidcbinit.

QuoJ non una

sc-

omnesiminutabimiir,
siina tuba.

in novis

parala et ad fiaudem

coiiuiicnioiala sonleiilia,

sed

Canet cniin tuba,

inortui r''surgcnt incnr,

lolo ipso Episloke loco pertraclato, vel polius lecio

rupti

,

et

nos iinmutabimur. Doiiide coniexit

ct dicil

(non eiiim res obscura
dieil
el
:

esl) inveniri potest.
lioc iiidiierc

Sic enim

etiam

illud

quod paulo
sit

aiile

commomoiavi

,

ul ostenqiiippii

Oporiet corruplibile

in.orntptioncin,

dal qunlis fuliira
dicit
:

ipsa

immulalio. Slalim

mortiile lioc induere iininortaUlatein.

Qnod cum de

Oportct cniin conuptibilc hoc induere incorruel

corpore dicere, de supcrioribiis nianifcsle iiivenilur, Non omnis caro eadem caro : atia qiiidcin cHin ail
:

ptionem,

mortalc hoc induere iininorlnlitatcm

(I

Cor.

XV, 59 55). Ilinc ergo apparet qiiia caro el sanguis

liomiiium,
aliii

alia

autcm pccorum

;

alia

caro voliicrum,
:

regniun Dei non possidebunt

,

qnia cuin indueril

iii-

pisciuin. Et corpora

coclestia, el
,

corpora tcrreslrin
;

corruplionem
guis eril (n)
,

ct inunorlaiitalem, jain iion

caro cl sanQiioJ

scd alia est coBlcstium gloria

alia tcrrcstrinm

alin

sed in corpns c«leste
,

iiiulabiliir.

gloria solis, alia gloria lunw, et

alid gloria stcllarum.
;

qiiidem ex occasione tractavimus

qnia huic qiioqne

Slella enim ab siclla differt in gloria

sic et rcsurrectio

seiitcnlix nuiltum insidiari soleiit, noganlcs

corporum
,

viortuorum.
ruptione
:

Seiiiiiiatur in corruptione, surgct in incorin gloria
:

resurreclioneni.

Nam

isia qiia^siio noii

do corpore

scminaiur in conluniclia, surget
:

se-

Bod de anima proposita esl,

quam

puianl sic accipi in
:

Viinalur in infirmitute, surgel in virtute

seininatur corsicitt

Lege

,

ul sanguis essc exislimetur
sic intclligimus.

quod nos nullo
aiii-

put aninuile, surgel corpus spirituale,
est
:

scriptuin

modo

Scd quamvis dc picoriim
noii

Factut

est

primus

tionio

Adain

in

aniinain vivcn-

mis nou curcmus, cum quibus
aliquam societatcm
:

(ein,

novissiinus

Adain

in

spiritum vivificantem.
est,

Sed
tcrre-

tanicn illud
iicc in

babemus rationis qiiod Lcx dixit, lun-

tion

primum quod
quod

spirilitale

scd qiiod aninialc
terra,

doiidum csse sanguiiiom,
qnia sanguis cst aninia
alia
,

cscam assumendiim,

postea,

spiritualc.

Priinus

homo dc
titlcs

cssc positum dioinius sicut

nut

;

secundus homo decaelo,
;

coelcstis. Qiuilis terrenus,
et

mulla

;

el

pcne oninia Scripturarum illarum safigiiris pleiia

lales et terrcni

et

qualis co^lcstis,

cwlestes.

Et

cramciila signis et
tlonis, qiiic
sliiin

sunl fulurae prxdicaCliri-

quomodo induimus imaginem
jinem ejus qui de
qiiia

terrcni, indiiainus el

ima-

jam per Douiinum nostrum Jesum
eral
Cbrisliis

coelo

est.

Hoc autem

dico,

fratres,

doclarata esl. Sic cst

enim sanguis anima, quo,

caro

el

sanguis regnum Dei ha-reditale
;

possidere
liarelioc

modo

pelra

sicut dicit
*

Aposlolus

non
ditale

possunt

ncque corruptio

incorruplioiiein

Dibcbant enim de spirituali scqnente
tein erat

petra, pctra aufilios.

possidebit.

Cerle jam clarum
iste

cst

quare

Cliribtus {Id.

x,

4).

Notun» est aulem

Apostolus dixerit. Quid ergo
lion

tam

turpi

fraude

Israel pelra per«ussa bibisse

aquam

iii

eremo {Num.

commemorat,
iiilelligi ?

nisi

koc ullimum,
niale

el lacel illa su-

XX, 11)
diccret
;

,

dc quibus loqiicbaiur Apostidus,
ncc lamen

cum

h.rc
;

periora, quibus hoc quod
possit

iiiterprelalur,

bcne

ait, Pelra significabal Cbrisiiim

Nam quoniam

Doniini nostri corpus
iii

sed

ail,

Fetra eral Christus. Qii3C rursus nc carnaliter
;

posl re>urrectionein sic

levatum esl

coelum, ut

acciperctur, spiritualem illam vocal
ritualiter
intelligi
,

id est,
,

eam

spi-

pio ipsa cocksii babiiationc coelesiem acceperil
lalionem, el hoc spcrare in dic

mu:

docct.

Longum

est

et niinc

non
,

uUimo

jussi

sumus

ncccssarium
nibi
illi

sacramciita ejiisdom Lcgis cxponerc

Ideo dixil Aposiidas, Qualii lerrenus, tules
id esl,

et lerreni,

cum

brevitcr possiiil. Sufficil

aulcm
iios

iit

uovoriiit
inlelli-

mortales;

el

qualis coclcstis, lates et caclcstes, id

qui dc bis calumniantur, non ea
illa

ita

est,

immortales, non solum animis, sed eliam corpo-

gere, ut
stoli

solent irridere

;

scd

quemadmoduin Apo-

ribus.

Lndc

et

supra dixeral, aliam csse ccElesliuin
el aliam

omnia

intelligentes

pauca exposiicrunt, ut ad eas-

corporum gloriam,

terresUium. Qiiod aiilem

spiriluale dixil corpiis in resurrectione fulurum,

non

dcm re?iilas ca'lera posteris intelligenda rolinqiicrcul. CAfLTXIII.— 1. De co quod scriptum est in Deiileronomio
vestri
,

propitToa puiandiim cst, qiiod
liis

non

corpus, sed spiri-

Yidete

ne obliviscamini testamentuin
,

Dci

eril

:

sed spiriluale corpus omni
dicit
,

modo

spirilui

quod
:

conscripsit

et faciatis

vobis effigies
est

el

ima,

subdiium
Noii

sine aliqua corrnplione vel

morte.

gines
et

addit etiam dicens, Deus vester ignis

edax

enim quia

qiiod mr.do haliemus corpus animate

Deus zelans {Dcvt. iv, 23, 24).

Uxc

veiba dc Sori-

apinllal,

idco piilandum est non illud csse corpus,

sed animam. Ergo
'.iinc

quemadmodum corpus animale
;

Adimantus proposuil. Ljus eiiim calumnias rcfulandas refoUcndasqnc siisccpiiuiis. Sed
pluris Iioc

modo

illc

dicitur,

quia subdilnm est auiiux
dici
cst,

spiritua7c
spiritui
:

et

jam superius de
ibi

zeio

Dei

cum calumniarctur

,

3ulem nondiim

polest

,

quia

nondiim

pulo satis csse rcspnnsiim. Memincrimus lamcn non

plene subjecluin
el

qtiamdiu corrumpi polost

sic

solum

,

sod ctiaiu bic

,

sic

cum de

zelo Dci cri-

tunc sp»riluale vocabitur, cuin spirilui atquc xtercorruplione resislere polerit.
adhiic
Eiliii,

seqitenie cos. Aticst, cos, a Mss. et a gr;cco loxtfli

niiali nulla

A[>osloli.

5.

Aui

si

parum vidclur cssc

moiisiraluin,

(a)

I

Uclract., cap. 22, n. 3.

, :

IJT

CONTKA ADIMANTUM MANICM/El DISCIPULUM,
Scriptur;t4, ul ndjuiigcrel cliain quoil de siiii

S.

AUGUSTiNI
Igncm
:

1i8

mlaatum
iiiiiio

Quod

ciim cis commeinoratuin rucrit, queiiiadiiKKitim
veni mitlere in

iiiulaciis iKtii colciidis
;

illib liltris

|)r;j:(;i|tiliir

a

Do-

Doiniiiiis dixeril,

lerrum {Luc,
cst. Quibini

Dco noslro quasi non ol> aliud re|irclicnd;it iiisi quod illo ipso zclo a cullu siiiiula7.clum Dci
,
:

XII,

49); miscri dictinl
:

Sed

illud aliud

rcspoiidemus

F]l tioc aliud est, noli inetucrc.

Nam
3);
in

croruin pniliibcniur
iiiulacris.

vult crgo vidcri faverc

se si-

ipsc Cliristus loqniltir etiarn

in

Vcleri

Tislamettto,
el ix.

Quod proplcrca
seci;(:

faciunt, ut iniscrriinrc et
concilieiit

cum
liiinc

dicil,

Ego tum
iii

ignis edax (Deut. iv, 24,
,

vcsaa;« sua:

eiiam F^aganorum

benc-

qui lo(|iiilur

Evangclio
milterc
,

quod igncm venerit
,

volenliain. Iluic
1

anlem Legis capitulo

illud evangcli-

ntuitduni

id cst

Verbum Dej
Moysc

,

qiiod

uin opponil, ubi i|uidain accessil ad
:

Dominum,
wlcrnam

cl ait

cst ipsc.

Nam

vetcrcs iilique Scriptiiras exposuit post
iitcipiens a ct

illi

Marjister bone, quid faciens vilam
:

possi-

rcsurreclionem discipulis,
plielis omiiibiis,

Pro-

dcbo? Cui respondil Jesus Quit/ me inlerrogas dc bono? Nemobonus,nisi unus Deus (Marc. x, il et 18).

qunndo

ipsi discipuli
:

ignem se accccor nostrum ar-

pissc confessi sunt, diceiitcs

Nonne

Ul ex hoc videlicct conlraria ista esse arbiircmur, ipiia in Loge dicitiir, Deus iguis edax, ct, bcus zcluns;
iii

dens erat in nobis in

via,

cum

aperiret nobis Scriplurat
:

{Luc. XXIV, 32j? Ipsc esl ignis edax

consuntit

enim
:

Evangclio autem, !^emo bonus,
2.

nisi

unus Deus.
est
,

vclcrcm vilam divinus amor, et innovat homincm
sic

Et de zelo qiiidcm jam rcsponsum
ista

non

ut ex

eo quod Dcus ignis est edax, faciat ut
;

cum
'
:

nos

«ssc

vcrba

iii

Sciipluris posita, ut aliqu;mi Dci
:

amoinus

ex eo aulcm quod Deus zdaiis

esl, ipse

nos
sed

pcrlurbalioncin crucialumve significent
liil

sed

qiiia ni-

ainet. Nolite ergo timere

ignem, quod cst Dciis

isla

dignum de Deo pcrvcnlum est,
de

dici
qiiae

polest, proplcrca usriue ad

timcle igncm, qiiem paravit ba-rclicis Deus.
4.

cum homines
illa

indigna esse
qiuc convc-

Quod cnim Adimanlus

elcgil

de Evangclio

lo-

putaverint, cogantur discere, eliam
iiientcr
ineffabili diviiia

cum, qiicm huic Legis capitulo lanquani conlrarium
apud imperitos objiceret, ubi
ait

excellenlia se dicerc exi;

Doininus,

iVcHic;

bo-

slimanl, iiidigna esse majcslale Dei

cnjus snpicntia

nus, nisi unus Deus, quotics inveniliir bonilns Dei ia

cum

desccnsura csset usqiie ad corpus

humanum
Eccc
,

,

Vetcri Tesiamenlo, quis numerare suiTicial? Liiuin

prius usque ad

humana verba
si
;

desceiidit.

dixi

tamen poiiam

,

qiiod quolidie

iii

Ecclcsia canlatur

:

desccndil
pric

:

quod verbuin

discutere coepero

pro-

Confitemini Domino, quoniam bonus, quoniam in saccu-

me

dixisse

tlere, nisi

non vidco quod ctiam de loco
,

non eiiim poiesl dcsceniii

lum misericordia
conlrarium

ejus (Psal. cxvii, 1, 29). Cerlc et lioc

locum inovori

polest.
cl

zelanli Deo, sicut Manicli.Tni existimant, videtur essc
,

Kam

qui dcscciidit

locum superiorem dcscrcrc,

et

tamen
iile,

in

libris Veleris

Teslantenli

inferidrcm pclere videlur. Dei autcm Sapieniia,
loia ubique pracsto sit
,

cum

cantatur. Ilcm rex
cerct, invcnit

qui

cum
ct

filio

suo nuptias fa-

nuUo paclo
in

inigrare de loco

inler discunibcnles
;

in

locum potest. De qua Joannes

Evangclio dicit
,

bentcm vestcra nuptialcm
miiie appellans
,

hominem iion liaeum primo amici ao-

lanquam dominici pcctoris particeps. Ait enim In hoc mundo erat et mundus per ipsum faclus est et
,
,

manibus

ct

pedibus colligatis mitli
:

jussit in tenebras exleriores(.V«((/j. xxii, 2-13)
lcsle

mosicut

miindus eum non cognovit :el lanicn ipsc adjungit et
dicit
{
,

inlelligenlibus

non videtur

boniis.

El

si

ipsum

In sua propria venit
i ,

,

et sui

eum non
,

receperunt

quisqiiam capitulum Evangelii proponeret, et
facit

Joan.

10, II

).

Qiiomodo hic erat

et

quoinodo
hoinini;

Adimanlus de Yeteri Teslamenlo
,

,

ila

Evange-

venit, nibi quia

illa

sublimilas ineiTabilis,

lil

lium calumniose accusaret

laudans potius Yeteris
est, Con/ilemini

bus congrual, humanis sonis significanda est

ul ausisit

Teslamcnti libros, ubi scriplum

Domi'

tem deos homines
iion

faciat, divino est intelligenda
ita

no,quomam bonus
in lantuin

,

quoniam

in scecutum

misericordia

lenlio? Polest ergo reddi ralio, quare

dictum
dici
,

ejus; ct reprehendens in Novo,

quod vocatus conviva
oinnia

tamen potest aliquid de Deo digne
est,
,

qiiod

supplicium propter vestcm millitur; el hoc
,

ideo jam indignum

quia poluit dici. Tollc de zelo
,

fniudulenta perversilale assidue faceret
loca leititalis de Veleri
sevcrilalis

ut

crrorem

el

dolorem

quid remanebit aliud

nisi vo-

Teslamenlo

colligeret, et loca

lunlas custodiens caslitatem, el corruplionem vindicaiis coiijiigalein?

de Novo,

et baec sibi

adversa esse conlcn-

Quo

igitur

verbo

,

nisi
*

zelo Dei

deret, laudans Yelus, et reprehendens
liler inveniret

Novum

:

simi-

meliiis possot iiisinnari,

quod vocamur
diligit
:

ad conju,

imperilos et divinarum Scripluraruin

gium Dei
puiiil

,

et

non vult nos lurpi amore corrumpi
nosiram, ct
vulgo dici solct

el
?

miserabiliter ignaros, quibus persuaderet Vctus polius

inipudiciliam

caslilatem

Tesiamentum

,

quam Noviim

esse rctincndiim.
,

Quod

Non
3.
ignis

ciiiui fruslra

Qui

iion zclat,

non
edax

cum

isti

ex aiia parle faciunl
,

id csl

,

Yelus repre-

amat.

hendentes

quasi contrarium Novo, niiror qnod imn

Ad hoc
:

cliam pertinet quod diclum est
,

,

cogilant posse aliquem aliquando utnimqiie legerc, ct
diviiia

de quo dispulare non debeo

sed potius ipsos
se vcnisse

opc inlelleclura uirumque laudare
atqtie

;

fraudemlio»

interrogare,
niiltere in

quem
quod

igneni dixcrit
Iloc

Dominus

que isturum

maliliam vel dolere lanqiiain

hunc niundum.
,

eiiim dictum est iu

niinuin, vel cavere

tanquam huereticorum,

vcl irridcie

Evaiigelio

illi

accusare non possiinl, non ut
ul decipiant
.'

(anqtiam imperilorum el supcrborum.

Chrislura honorent, scd
»

Cliristianos.

CAPUT
'

XIV.
:

1.

De eo quod

scripliim
auinia;

cst
(iia-

in

Deulcronoinio

Secundum desiderium
vcn. et
l.ov.,

oc-

Apud
M.

Fj.

Lugd. veaet Lov.,in5Jnmiri

(jtw

vocamw,
A[u:l Fr.
I

eto.

u^^d.

qu\

ei,t

ceus.

M.

M
dUet
el

LlltER II.M3

K'J)

mnnduca omnem
tibi

cnriiem, juiln volnptntem

eiiim vivimus,

Domino

viviiuus

;

sive

moiimnr, Doiiiiuo
Doiiiiiii

quam
(Deut.

dtdil

Domiuus. Cave autcm uc smujuiucm

morimnr. Sive cnjo
mus.
et

vivinius, siee

morimnr,
est
,

ni-

ntanduccs; tcd c/fuude luuquam aquam supcr lciram
XII,

Ad
?

lioc

euim Christus morluus

ut

morluurum

15 JC).

Ilis

verbis Ltgis AdimaiHiis coiilrain

vivortim domineltir. Tunittem, qttare judicas fralrem

riuni esse aibilialur

(iiioil

Evangelio Doinimis
ct

ail,

tuuin

aut tu qunrc spcmis fratrcm

tuum? Oinucs
est ciiim
:

cnitn
Yivi
e

Ke

graveiitur corda

vcslra

crudilulc,
:

viuolcutia, et

tlabimusanlc Iribunal Doniiui. Scriptum

Ciirit

taxularibus {Luc. \\\, 31)
csl

el

qiiod ail

Apo-

ego, dieit Domiiius, quia milii curvabit^ oinne geuu,
confitebituT

Bonum vinum{Rom.
slolus,

uon manducare carncm, neque biberc

omnis liugua Dco. Igilur uiiusqnisque

tio-

xiv,

21);

el
,

iloruni

,

Non

poteslis

trum pro se rationem rcddet.

Non

crgo (implius inviccn,
poiialis offendiel

meusw Domiui communicarc cl mensce dwmoiiiorum onniia li;vc, sive qii;i! iii (I Cor. \, 21). Nos aulein Veleri, sive. qu;c in Novo Te^Jamemo scripla ^unl, el
suis causis cxigenlilms posiia dicinius, el sibi adversa

jndicemus
culiiin iint

:

sed

liec

mngis judicnte, nc

scaiidalum fratribus. Scio

certus

snm

in

Domino

Jesu, quia niliH coinmune perillnm,
illi

iiisi ci

qui

putat aliquid esse contmune,

uon csse monslranius. Qiianquam
Lis

ei ipse

iii

liis

ver-

propler escam frater

lutts

commune esl. Nam ti conlristatur, jam non secttnillum pcc'
cst.
iN'o»i

qux

posuil de Vclcri Teslanicnlo, aiiiinadverlere

dum

cliarilntem ambulas. Noli in csen lua

poiuji,

non ad immoderalani voracilalem pcrlincre

dcre, pro
tnetnr

quo

Cliristns

morluus

ergo blasphe-

Secundum dctidcrium auiiuce luce ocqiMd cide, et manduca omuem caruem ; quando scquilur, juxta volupiatem quam dcdit tibi Domiuns. Inimodoradicluin esl,
laiu eniiii

bonum

nostrtim.

Non
et

esl

enim regtmm Dei esca

et pottis ;

sed justilia,

pax,

et

gandium

in

Spirilu

saneto. Qui eiiim iu lioc servit Cltrislo, placct
probiitns est hoiiiiuibus. Ilaque
et

Dco,

et

voliiplalem noii dcdil

libi

Domlniis
stirfici il.

,

sed

quw

pacis suul scclcmur,

qiianta suslcnlalioni nalurac saluliqne
•Hiis

Qnis-

qnw ud

wdificationem suut in iuvicem. Noli propler..
,

\iliiim sequitur,

aulem scquilur immoderalam voracitalcm, suuin non cam volopialem qiiam tlodil Da:

escum destruere opus Dci. Omnia qnidein mnnda
malunt
cst liomiiii

sed.

qui per offcnsionem mauducat. Bo^

ininus

el idoo

non eslconlrarium quod

iii

F.vangclio
et

uum

cst

non tnaudncare carncm, neqne bibere vinuiu,
quo frater
Iniis offcudilur.

|i('siliim Cbt,

Non

graveulur coida vrstra crudilale,

iieque in

Tu fidem quam

lia-

iknolentia,

et

curis saxularibits.

Cunl enim qnisqiic

iion
id

bes peiies temelipsum, liabe coram Dco. Bealus qni

non

rcpicl nisi
esl
,

cam voluplaiem qu un Dominus

dedit,

judicat semetipsnm in quo probat. Qiii autein disccrnit*,
si

modeslam atque

iialuialom. iion gravalur cor

manducaverit, damualus
iion cst

est,

qiiia

non ex
esl

fide.

Omne
xiv).

ejiis crudilale, cl

vinolcnlia, ei ciiris sacularibus.
et
iion

nutem quod
bi-

ex pdc,

peccalum

{Rom.

2.

De carnc aulem non manducanda
ail

Numiiuid egct cujiisfpiam inlcrprelalione, ul
galur cur boc Apostolus dixerit
;

iiitclli-

bendo vino quod
arbitratiis est,

Apostolus, noii quia
praccepil, sicul
isli

ilhi

immunda
pcrsua-

cl

quanta

illi

malitfu

hoc

oxslimnnt, cl
t;dia

dc Scripluris ccrla qua?qiic disccrpunt, quibus circumveniaiit impcrilos?
dixil Aposlolus

crranlos
{4?runt
:

iii

errorem prxcipilanl, quibus

Nam

ct
;

niunda csse omni.%

scd

cum

ipse posueril caiisam cur iioc dixe-

til, noii esl

nobis ha;c inlcrprctanda vel exponenda

qui puial

secundum fidcni el ciesscr iinmiind.i, immunda et lunc esse ab eis temperan:

sentenlia. Sufficil
totuin
ii.fcste

enim ipsiim de Apostoli Epislola
iil

dum, ciim pcr oflcnsionem
aliquis infirmus pulat sibi

accipiiinlur,

id

csl,

cuni

locum buic sermoni conlexcre,

cl causa
;

ma-

ab omnibus carnibus lcm-

.Tpparcatcur lioc Apostolus dixeril

et

istorum

perandum, nc
idco

incidat in

carnem immolaliiiam

;

ct

fraiis, qiii particulas

quasdam de

Scripturis eligunl,

cum

qui mandiical, polest arbilrari in
id

honorem
:

quihus decipianl imperilos, non connecteiitcs quo:
supra
el infra scripta sunt,

idolorum

facerc, el ex eo gravilcr ofTcndi
si

cum

cx quibus voluntas et incrgo Apostolus

ipsa immolatitia caro,
lur,

cx

fidc a

ncscieiite accipia-

leniio scriploris possil intelligi. Sic
ail
:

Infirmum aulem
'

iii

fide recipitc,

non

in dijudica-

tionibus

cogitaliunum. Aiiut quidem credil manducare
qui

omnia*

:

autem in(irmus

est,

olera manducel^. Qni
;

ncminem maculet. Unde alio loco idcm nposlolus inlerrogari velal, cum quid de maccllo emilur, vel ab aliquo infidcli quisquani vocalus, in mensa cjus exliibcri sibi carncs vidct, quas isti immundas arbitraiilur, noii proplcr

niaiiducat, uon manducaiilem non speniat

el

qni

uon

immolalionem, sed quia carncs sunl,

manducal, mauducautem
recepit.

iiou jttdicel

:

Deus

cniiu iilum

cuiu Aposiolus clamet omnia
crcaliiram Dci

munda
omnia

csse, et

omnein

Tu

quis es

,

qui judices aiienum servum?
:

Sno
Du-

bonam
:

csse, et
et

sanclificari pcr
ei«,

doinino ttat, aut cadit. Stabil autein

potens est enim

vcrbum
si

el

oralionem

tamen tempcrandum ab

w

inusttatuere illum. Atius qnidem jndicat altcriios dics,
sciiiiu
,

quis forie infirmusoffondilur.
i^tos

Etquodam
dicil,

loco apcr-

Tliutaulemjudicatomuemdiem. Vnusquisqueiusuo
abundel. Qui sapitdiem, Doiuiito sapil
:

tissime

significavit,

cum

in

novissimis

et

qui mandncat
.

tcmporibus fuluros quosdam proliibcnies niibcrc, ah-l
stiiientes a cibis

Domino maudncat ;
tiianducat, Domiiio

gratias

enim

agit
el

Deo

el

qui non

quos Dcus creavil {\Tim.
dcsignat,
qiii

iv, i-o).l

non mandncat,

gralias agil

Deo.
Sive

Hos enim proprie
ranla cibis

non proplcrea lempc-

Htmo
«

enim nostrumsibi

vicit,et iicmo sibimorilur.

lalibus, ut :iut concujiiscenliam

suam

le-

frcncnl, aul infirmitati allerius parcant, seti ((uia ipsas
Edili, in discentalioitibus. Mss.^^ero,
t/i

dijudicatiottibiis.

r.rrce c^l, eis diakiiseis.
*

in edilis,

numditcare se pmnia. Abesl,

se,

a Mss. cl a

Ediii, curvabititr. At Mss.

,

cnrvabit. Griece est,

kan^

grjpco.

psci.

M.SS.,

tnandticat.

»

ArKiuolMss,

rfi/Hrfkn*.

.

, ;

'

151 carncs iirimiimlas
essc
ncgiiiit.

CO:nTU\
|iiil;iiii,

ADIMAMUM

MANICII /LI DiSCIPrLUM,
nciiiii

S.

ALGLSTIM
iii

«51

cl t;;iriim

ciiMloiein

iiiim

immiiiidilias 8i',;nirK'anl, qiKC in socielateni cor-

Nos aultmi
scrvala

leiicannis aposloric.^nn disci-

[oris Cliristi, id csl,

Kcclesiam slabiiein el scmpiNani quoil ad cibos
cssc, scd inaliim
altiiicl,

priiiain

(liceiilcin, (|m)<l
IfJ).

(inmia

niiimla hinl
cvaniiclica,

iiiiinilis
iil

lcriiam iion rct

i|Miiiiliir.

(Til.

I,

iiio'.i(;r;ilio:ic

iioii

omniiio
iiiini

niliil

imiiiiindiim

cssc lio-

gravcnlur corda nobtia cruJilalc, et viiioicnlia, cl curis su'cnlaril)us.

qiil

pcr oircnsioncin manducat, inanirestissime

apparct.

qnod Aposlolusait, Noii potcmis mensoi homiui commnnicare, et mensm dtcmoniorum ;
3.

Nani

idciii illud

CAI'LT XV.
csl
:


et

I.

Separate a m-indo

Dc co qnod in Lcvilico «criptiMn immundum, et nemo mnnducet
lepori$, et porci, et nquiUe, el

iioii

vidco ciiro|tponciKliim Imic loco Lcgis, el (|uasi

carnem cameli,
milvi, el corvi,

asiiti, et

coiilrariiiin Maiiiclixi cssccrcdiderint.

Non

eniin

dc

vulluris, et reliquoruni ILetil. xi).

iinmolaiioiiibus
dicilur,

Lox

io(inilur,

cum

in

Dculcronomio
,

Niisqiiam raanirestius plenissiina dolis et fraudibus

Sccumlum

desiderium anima: lux occide
,

el

anima
sibi

liujus boininis

dcprehcmli polcsf, qui lanqnain

vmnduca omnem carnem juxla voluplatem qnam
libi

dedil

a(lvcrsaalqueconlraii;i de utroquc Tesiamenloca-

Dominus

;

scd de cibis qui pcrlinent ad lioniinis

pitula objecil, qiiam in

hoc loco ubi commcmoravii

in

Le-

alimentum. Scd (luoniam Maiiiclixi ctiam cum ad hoimmoiniiiis cocn:im (iiijrquc animalia prxparanlur,
latiouein csse dicunl
isla
;

vilicoscriptum esse, ut a nonnuliis aniinalium caniibns

(cmperctur. Namqiic hoic sci.tcnliae

illutl

ex Evan:

sccundum

suuin

inlclloclum

gcUo crcdidit opponcndum, ubi Doinirius
esl

dicit
;

.Mhil

contraria cssc putavcrunt.

Pioplcrea ct illum
ait,

ingrediens in hominem, coinquinans
(

eum

scd ea qua:
).

commcmoraverunl locum,
immolanl Centes
,

ubi Ajioslolus

Qi((e
:

procedunl de eo, coinquinant

Mallh. xv, 11
:

IIoc
,

si

dicmoniis

immolant,

el

uon Deo

imprudcns
scelcratius.

fccil,

nihil ciccius

si

aulcm scicns

niliil

cum

Aposlolus apcrlissimc Ue

vicliinis

lof|ucrclur,

Nonne

ipse paulo ante posueral .Apostoli

quac in tcmplo oireruiitur d.cmonibus;

non de

liis
:

testimoiiiuin diccntis,

Bonum

esl, fralres,

non mandu-

escis quas sibi homines prxparant. Sic ciiim dicil Quid ercjo ? dico quia idolis immolatum est uliquid aut idolum eslaliquid? Scd quia quce immolant, doemoniis, el non Deo immolant. Nolo vos socios dccmoniorum
,

care curjiem, neque bibere vinum

(Rom.

xiv, 21);

dum

cnpit de

clum

esl,

Novo Teslamenlo Veteri advcrsari, iibi diSccundum desiderium animw tuce occide, ct
{

manduca omnein carnem
crgo nunc placet
ei

Deut.

x\\,

lo)l Quom(j(lo

fieri.

Non

potestis calicem

Domini

bibere

,

et

calicem

senlcnlia Domini, qua dicil, nilid

dcemoniorum.
et

Non

poteslis

mensce Domini participare,

esse ingredieiis in

hominem qnod

coinqiiinct euni

,

mensa;

daimoniorum.
(ortiores iilo

An amulamur Dominum?
licita

sed ea coinquinare qua; dc hominc proccdunt? Ubi se
iste

Numquid

sumus? Omnia
licila

sunt, sed

abscondat ab hac sentenlia?

Quo

fugiet, dicat

von onmia expediunt : omnia tedificant. Nemo quod suum
alleritis.

sunt, sed

non omnia

mibi, quando immunditiam carnium fugicndam et a
cibis

est

quuirat,

sed id

quod
niliil

sanctorum scparandam, perversa

et

supersli-

Omne quod

in macello venit,

manducate,

tiosa imaginatione conlinenliae praecipit? Certe eniin,
si
iii

inlerroqantes

propter conscientiam.

Domini enim

est

verum

est,
,

non coinquinare

illa

terra et plenitudo ejus. Si quis vos vocaveril ex infidetibus,
et voluerilis ire
tiiliil
;

liominem

omnia quce apponuntur
immolatilium
,

vobis,

cunt escas Manichxi,
Si

cum magno crrore cum homines canie
tales escae, quid

qux ingredinnliir immundas csse divescuntur.

handucate,
Jijuis

dijudicantes propter conscientiam. Si
'

aulem immundic sunt
ubi

de

isto tc-

autem

vobis dixerit quia hoc
,

esl

siimonio facient, quod evangelica et divina aucioriiate

nolite

manducare

propter

iUum

qui indicavit

el

pro-

prolatum est

,

Doniinus

dicit,

non eoinquinari
iis

pter conscientiam

:

conscientiam uulem dico, non luam,
eniin libertas

hominem
dicere,

iis

quie ingrediuntur in

eum, sed

qiiae

scd allerius. Quare

mea judicatur ab

alia

*

procedunt de

conscienlia ? Si ecjo

cum

gratia participo, utquid bla-

illo? An cum Scripiurarum

forte dicturi simt,

siciit soleiit

cos urget aiiclorilas, hoc

sphemor, pro quo
sive bibiiis, sive

(jratias

ago

?

Sive igitur manducatis
,

capitulum

a

corruptoribus Scriplurarura

inscrlum

quodcumque

facitis

omnia

in gloriam

esse Evangelio?

Cur ergo Adiniantus hoc capilulo
conatnr Velns Testanientum op-

Dei

facite (1 Cor. x, 19-31). llaec
sit

altendanl Manichaei,

lcsle utilur, et inde

et videant quomodo dictum cundum desiderium animce

in

Deuteronomio, Se,

pugnare, unde

iste proslernitur?

Cum enim

quispiain

tuce

occide

et

manduca

calholicus christianusulriusque Scriplurae veneralor
el intellector ei responderil, ba-c
illa

omnem carnem,
tibi.

quam Dominus dedil Quod cnim de quibusdain carnibus non mandujuxla voluptatem
esl, ei

non esse contraria

;

candis Judaeispraeceplum

immundoe suntdicta?,
,

quod de quorumdara carnibus animalium, quibiis non esse vescendum populo adhiic carnali prxceptum
est,

ad signilicationem valet hominum immundorum
pcr liguras
Sicuti
iii

qui

ad significalionem posila sint
,

humanorum

rao-

veleribus Scripluris
ille
,

suiit

dosignati.

rum
non

qiios Ecclesia quae

corpus est Domini, in su;«
et

enim bos

cui triluranti vetat os alligari,

unitalis

vinculum

slabilc

sempiiernum rccipere
rc.«puens, cl in
illa

evangelislara significat, sicut Aposlolus aperlissime
expoiiit (Deut. xxv,

potest,

lanquam immundas escas

4

;

I

Cor. i\, 7-9

;

et

l

Tim.

v, 17,

sua viscera non convcrtens; ul omnia

pra:ccpia

48); sic el

illa

qu£

prohibita sunt, quasdara homi-

carnali populo imposita futnram disciplinam spiiimalis pnpiili

prophelarent ct ideo non ca rcpngnare scn
;

*

I.OV.,

»

immolatum. At Er. et Mss., immolatitium TaMh, ab ulicna. Mss. veio, ab alii- Iii gr.-eco cst. upb
'

.^puil Er. lugil.

vcn., r^mz<or.

M.

,

,

ii^
loiitix' noiiiini
,

im:\\ IINUS.
qtia vci issiine ditil
,

1^1
cwci sunt,
el

non

coiiiiiniii.iii

Siiiile illos;
si

duces ctvcorum. Ctvrus ain.

m

liDiniiiciii iis

qux

pcr escnin

iiigreditir.iiir in euin. Illa

cnim

sciilcntia ser\is oiiera iniponit;

isla jnin lilieris
(iicla cst

fovcnm caditnl. Ctnii digo inlideiilalem Judaoruin iilanlalionem appellartl

ctrco

ducalum

prttstei, ainbo in

jiiguin cxculil servituli^.
iit

El

illa

lainen sic

quam non

planlcnit Paler coclestis, taincn adliuc l\:

scrvorum oncra
enitii,

fidcm

pnrnuntienl
/;i

lilicroruin.

trus puians esse illani

parabolam
respondens
Et
ille

,

cl

proptena ro
Oisscr*

Oinnia
banl

sicut dicil Apostoius,

ptiitrn
',

continge-

prebeiisos Jtid;cos cl caicos diclos, qiiod cnin inlelli-

illis;

scripta suiil aiitcm proplcr noa

in

quos

finis

gere non

poluerint,

di\it

ci

:

sa'culorum obvenil (I Cor.\, ll).Si cr;^o in lignram
contiiigebanl quac palicbantur,
iii

nobis parabolam istain.

manifeslissiinc osien,

fnjurain accipiebaiit

dens
dixit

iion csse

parabolam, sed propriam loculionein
Adltuc
et vos sine inleltectu

qux
2.

niuncbanlur.

ad cos

:

eslis?

Non
va-

Cum

crgo

isla

rcspondcro, ct

lioc

modo

iion csse

inttiligilis qiiia
dil, et

omne quod

in os intrat

,

in vcntrcin

coniraria duo ista capiiiila de siiigulis Tcslamenlis
coliata nionsiravcro, quid
Istc

in

sccessum emillilur? Qiia:
,

(lulein

proccdunt de

facturiis

est,
teslis

conlra

ore,

de corde exeunl

et

oa coinquinant hominem. l)e

qiiem

dicit

graYissimum

tcstiinonium

(|ucm

corde enim exeunt coijiuuiones mato', homicittia, adulteiia, (oinicaliones, furta, falsa lcstiinoiiia.blasphemiic;

conira adversariiim ipsc produxil? Ipse enim
nicnioravit de

com-

Kvangelio tesliinoniuin, Doinino diiis

liar sunl

qua

coinquinanl hominein.

Non

tolis
(

autcm
Matlh.
i

ccnte non coinqtiinari liomincm

escis qnx' ingrc-

manibus manducare, uon coimiuinat
XV, 10-20).

lioininciu

diunlur

in

eum
tamcn

:

ct

ipse

a

carnibus abslincndum

De non
,

loiis

auieni manibus Jud.i

ino-

lanqunm ab
cessat. Et

im:itundis cscis inoncre cl docere iion
scnsit

verant qiurslionem
ralilcr

cujiis

occasione Domintis gcnc-

quanlam

plagam

sibi

iufli-

de

iis (]ux'

in os inlrant, et in
,

ventrem

vadiint,

gcret, ci quanlo ictu rcpercussus sc ipsc sauciarel.
qiiis

Ne

et

iii

st^cessuin eniiltuntur

boc

cst,

de alimenlis no-

cnim eum inlerrogaret

cl diceret,

Qnomodo ergo
dicit, siciit lu in

stris dixit

scnlcntiam.

Quanquam
sit,

ergo convocatis ad

prohibclis carnibus vcsci,
ipsc coiiimctnoras
coiiiquinans
,

si

Domintis

se tiirbis

cum

dixisse scripltim

Nonquod

inlral in
:

.\i/«7 esl ingrediens

hoininem,

os coinqiiinal
nicii istc qiio

hcminem, scd

qiiod procedil cx ore

t.i-

cum

;

sed ea quce procedunt de eo, coiuquiin

timnre hoc nddidcril verbis suis,

qtiibtis

nanl? \o\iiH quasi adlilbcre nicdicinam sine causa
inorlifero Tulnere.

hujnsinodi lcsliinonium commemoravit, salis apparel,
siciit

Sic

enim posuit ipsum evangelidieil
est

paiiloaiite dicluiu csl, nl habcrcl qiiod rcspon(lui

cum bam

lestimonium. In Evangelio, inqiiit,
Doniiniis
:

ad

tiir-

deret cis

sibi qii;i;>lioncm

movissent

,

ciir pi inia-

.Xndile, el inlelligile
,

:

i\'Hii[

ingre-

tes Maiiich;rortiiii ncTas sibi cssc exisliiiiant cariiibiis

diens in

liommem coinquinans eum
lioc

,

et

c:clcra.

Qiiod

vcsci
ttiiii,

:

vide!icel

iit

illtid

qiiod

Dominus

ail, ttirbis laii-

ergo conimemoravit Dominiini
niliil

ad liirbam dixisse,
niali-

non Elcciis conccssisse viderctur. 8ed cuin ex
sit

aliud osleiidit,

iiisi
:

non sc ignoranlia, scd

con-cqucnlibus declaraltim

ctiam Peiro

seorstiiii

lia
siiis

fecisse

quod

fecit

ul poslea
isia

diceret Auditoribiis

inliTroganti, audicn[ibiiS(|iie(IiscipuIis,quos uliquc ad

ad turbam Doniinum

loculiim cssc, non ad

culincn Eeclcsiic produccbal,

ila

respoiidissc
iila

Domi-

paucos sanctos, qnales se

ipsi videri

volunl; ut quo-

luim, ut iicquc pc^ parabohiin S6
sil
i ,

dixisse tcslatus

niam suos Auditorcs

t:>nqiinni
,

niitlunt carnibus vesci

sibi

adbuc immundos perautem quasi jam mundis

ct

ad omnes pcriiiicre inonsiravcrit; non liabcnt
lioniintim, cl c;is

li

undc aufcrant cibos dc fuicibus

cum

scclcraliim atque nefariuin esse arbilrantur, hoc

laqtico ^uperslitionis aslringanl.
3. Forlassis ajiiiuis
qiiid

cliam Doininum scnsisse vidcalur, qiiod non paucos

eorum
,

dicat

:

Edisscrc crgo
,

hominem pesslmuni, securum de iicgligcnlia gcneris liumam ad occullaiidas dccepli()ncs suas! Non enim credcb:>t aliquem existere, qui arriperct Evangelium et cuin
sanclos, sed turbas ista

docuerit.

significct

caro porci

et caincli

ct leporis

,

et

inilvi, et corvi, ot c;vtcroruin, a

quibus absiincndtrm
loiignm csl. Siid
iiulltis
fiic

in

Lcgc

pra>cipitur.
|

Nolo

,

quia

,

ine non

ossc

;

nuniqnid proplcrca

polcst? El

scientia legcret, el iHvenirel liuminein
lis,

in

ipsis

pra-

sunt ]am volumina iiinumerabilia
sila sunl.

in quibiis ista

expo-

quibus grcgcs suos Dominus pascil, laqucos in-

Nobis tanicn ad

Iios

refenendos

salis esl

cautis et

minus providis ab^^condentcm.

Nam

dc

Ivis

quod cas obscrvationes umbiain cssc fnluroruni,
cgo
,

noii

erbis commoli
crret

discipnli, ct noii credi-ntes pioprie,
fuissr",

scd ApostoUis dicit

,

cum

eliani vclal

S(

i

vililcr

sed potius figurate Doniinuin lociiliim

cam

diiii-

obscrvari, scd l:imcn aliquid signilicare declarnt, di-'

non

coinqniiiari liuminein

iis ijiix'

pcrcibos

cens

:

Ncmo

ergo vosjudicet in cibo

,

nul in polti

,

aut

grcdiiinlur in ciini, qiioniam Jiid
disciptili
,

ri

cranl

eli iin i|)si

in pnrle dici festi, aut
csl uiiibra

ncomcnia', aul sabbdloriiin, quod
doloss.
ii
,

qui fugiendos (itiarunidani caniiiiin cibos a
,

fnlitrorum

(

16

,

!7

).

Illa

ilaqrQ

piipriUa institulum acceperant

acccdeiiles ad ciiiu
'

fiiltira qiia'. illis

observalioiiibus signilrenbanlur, post-

dixerunl
lizati

ei

:

Scis quia Pluiriiai audito verbo
ille

scanda^

caqiiam pcr Domlntim Jcsum Cluistum vencriml,
ablatx
suiil scrvilcs

sunl? Al

respondens

uil

:

Oinnis planlalio
eradicabitur.

obscrvationcs

:

sed carum inter-

quam non
>

plunlarit Paler

mcus

coeleslis,

prcl;itioiics tcnentiir a libcris. Qiiidqnid

cnim fiituram

Ecclesiam
contiiqcbunl HUs propter nos, elc; omissis ^erliis, scriiMa sunl aulcin. ' \n editis, hoc vcrbo. .\best, lioc, z vss. cl a giKco texl»*
,

sigiiificavii

,

propbciia cst. Ilabcs aiilein
:

Mss

euindcm apostoluni diccnlcm
'

Spiiilum witilc sper-

ivangeiii.

Edili, cos-

.MMss.,

cits

:

seilicct, fauccs^

tm
ncre
,

CONTHA
tciicle

AlHNf ANTUM MANICII €1
;

DISCIPLLUM,

S.

AUCUSTINI

le

propliclium mlile exitiiiguere
{ITIiets. v, 19>2I

omuia

leyite

,

(/uar

.'iperlihsime oslcndit. Islis aiitcin i>crvcrsilaiibua b(.i«

bona iunt

).

Lcgeiida csl crgo

facicbaiil
Iraiiaisscl

,

ut
,

cum
csl
, ,

aliquis gciililis ad Lcgcin coriiin
fa< liis

Scripliira diviiia, cl Siiirilus sancli dispciisatio cogiio-

id

csscl proscl)lus

,

b;ibcnl

Bcciida, ct iiilucnda propliclia

;

cl rejicieiida carnaiis

niorcs coruin

ci

lierel filius

Bchennx'

,

mullo plus
o|terain ut

t>ervilus, ci iibcralis inlclligciilia rcliiiciida.

quani

ipsi

csseiil.

Dabanl cnim ma};n:im

CAPUT
eepit
tibi

XVI.
:

Dctitcronoiiiio

De co qnod scriplum esl in Observa et sanclifica diem qnem prmi.
et fucies

Jurl.iiis ficrct .'iliquis

cx Ccnlibus, cl Judacuui factum

cogcliant suos iiioics pcssimos imilari.
2.

Dominus. Sex diebHi luborabis,
;

uinne

Neque

iilud

quod dc Aposlolo lanquam conlra,

opus tuum
J)eo luo
,

seplima vero die sabbati epulare
fuciciis

Domino
tuut
,

rium fommcmoral
oculiis

poliiit

advcrtcre Adiiiianlus ina;

uullum

opus ipsc lu

,

aul

filius

iiiclix'us, oiiinino noii

cssc contr;iriuiii

quia

toliis

cjui

aut

filia tua, uut puer luus, aul puella tua, bos tuus, ct
,

non ad kiqiiisiiionem, seJ ad

rcprclicnsi(>ii<:iii

a.inus tuus

omnia juinenta tua

,

et

colonus tuus. Sic

Scripiur.c iiilcnlus cral.

Commcnioral

cnini diccntciii

autem
el tu.

quiescet servus tuus el ancilla tuo,

qucmadmodum
,

Apostoluin: Circumcisus aliquit vocatus est? non ad'
ducal prwpulium. In prwpulio quis vocatut circumcidutur
niliil efl
,

Memenlo

qiioiiium scrvus fuisti

in- J^^gypio
et

el

esl ?

non

cruit te

Dominus Dcus
v,

tuus in
tibi

manu

polenti

bracliio

:

quia prapulium nihil

est, et
{

circumcisia
I

excelso. Idcirco prwcepit

Dominus

custodire diein
iii

sed obscrvaiio prwccplorum Dei

tor. vii,

septimum {Deul.

12 15). El ileruin

Gencsi scri-

18e/19). Quid eiiim manifcstius

qnam hoc Aposloluia
um-

ptum
teinen

cst
:

qucinadmoduin Abraliae de circumcisione
Testamenlum meum cuslodi
, ,

prx'cipcrc, ut umisquisquc sicut vocalus erat, sic ina-

loquilur

inquit

,

lu

el

ncrct? Advenicnlibus
brae
illac

ciiiin

rcbus, qiianim craiil
cst, ut

tuum

qiiod erit posl
inler

le.
,

IIoc esl teslamcnlitm
et te et

obscrvalioiies, id

actum

ostcnJcrclur
in ipsis

meum quod
rum ;
autem

servabis

me

semen tuuin

:

in ipsis

umbris
illae

noii esie

spcm poncndam, scd

omne masculinum
et sit lioc

circumcidcs in curne prwputii ipso-

rebus quas
id est
,

umbrx
:

significabant esse venluras,
illa j:tiu

sigiuim testamenti inter

me

et vos.

Octava

Christum ct Ecclesiam. Et propterea
ncc tnnicn ca
flua

die circumcidelis oinnes masculos in gentc vestra,

oinnia inania crant

lanquam noxia
Apf>-

vl eliam

dominalum
:

el

comparalum circumcidalis prwlestamentum
in genle veslra.

rcmovenda, sed lanquam supei
slolus prxcipit
;

conlemncnda

ter alietiigenam

et lioc eril

ui

si

quis Judx'us Christo crcdidissei,
iii

El

oiniiis

masculus qui non

circumcidel
plebe
,

prcepuiium
quia tcsta-

proptcr oflcnsionem suorum non prohiberetur
superfiuis

ipsis

suuni, perdel aiiiinam

suam de media
{Gen. xvii
,

remanere

,

ncc tamen

in cis

salulcm suam
scd ca

menlum meum
.tdvcrselur

dissolvit

9-14). Ilaec omiiia

coiislilutam pularcl
liis

;

non cnim signa
salutcni

illa,

qux

verba Yoteris Testanicnli, ul eis de Novo Testamenlo
,

sigoificantur

in

introducunl.
*,

Idcoqiie

proponit Adimanlus

,

et contraria esse

prwputium
valio
el

nihil est, ct circumcisio uiliil est

sed obser:

prfirmat ea quae
1)

Dominus

dicit in

Evangelio de prose-

mandatorum

Dei.

Et qucd

alio loco ait

Vlinam
;

to

:

Va; vobis, Scriboe el Pliariswi hijpocrilce, qui cir-

abscindantur qui vos conturbant {Galat. v, 12)
,

nou

cumilis

mure

et

tcrram ul fuciulis
gehennee,

cum
•eoi

feceritis, erit (ilius

unum prosilylum ; et mullo plus quam eslis

quia circumcisio contraria esl Evaiigclio
stolus, sicut Manicliaci pulanl
:

dicit

Apo-

scd illuJ est Evangelio

{Mntth. xxiii, 15). Quasi vero proplerea Domiiius

contiarium, ul quisque rem dcsercns,

qux

pcr illam

^iioseiyluni dical lilium gelicniut', quia circumciditur,
ti

umbram

figuralur, ipsius iimbrac sequalur iiianilalem.

sabbatum observat

;

ct
*

non

potiiis

quia Judacorum

Quod volebanl
necessarium
figuranda
5.
,

qui Genlibus

iii

Cbristum crcdentibus

jiravam conversalionem

cogitur imilari,
,

non qua
conlra

jiiguin circumcisionis
,

imponebanl quasi ad satutcm
cssct

^bservant prspcepta Lcgis

sed qua

f;>ciunt

cum jam non
dicil
,

umbra
el

in

corpiid

f.cgcm.
lit
'1

Quod

alio loco

de bis aperlissimc dicit, ubi
Dei
,

sed res ipsa in corde gestanda.
Dies observalis,
,

quod

rejiciunt

mandatum
el

ut

suam

consliluprac-

El quod
;

sabbala,

et

SO'

nem

confirment {Id. xv, 3-6)

:

quia
,

cum Lcx

lemnttules
{Id. IV,

timeo vos
;

ne frustra laboraverim in vobis
sic scriptuiu esl ut Adiinaiitus

{eperil honorari

palrem

malrem

insliluerunt ipsi
eis

lOefll)

non

quomodo exhonorentur
dicit
:

parentes.

Et iicm cum

ponil.
Dicit

Non
:

cniin nominat ibi

sabbalum Apostolus.
et

\a: vobis, Scribw

et

Phariswi, qui habetis clavcm

enim

Dies observatis

et

annos,

lempora

;

tiineo

regni coelorum, nec ipsi inlralis, nec alios permitiilis intrare {Luc. xi, 52). Vel

vos, ne frustra laboraverim in vobis.

Sed putat csse de

cum

alio loco praecepit

audien-

sabbato diclum

?

Numquid
,

et
illa

nos nnn dicimus ila
potius quan his siguifi-

libus

,

ul dictis Pbarisacorum ct Scribarum oblcin,

non esse observanda
canlur
? Illi

sed

pcnrent
cniui
facite
:

facta

vcro corum

iion

imilarenlur.
:

Ait
,

cnim ea

servililcr

observabanl

,

non

in-

Super calliedram Moysi sedenl
sed

quw

dicuiil
,

lelligenles ad qiiarum rerum significationem ct pras-

;

quw

faciunt

,

facere nolile

:

dicunt enim

et

nuntiationem perlinercnt. lloc

in eis

culpat Aposlolus,

non faciunl {Matlh. xxiii,2 e<5).Quolocoet auclorila-

et in omniDus qui serviunt crcaturse poiius

quam

lem Legis quae pcr Moysen dala
nus
,

est, confirniat

Doiuinioics

Crealori {Rom.

i ,

25).

Nam

nos quoque

et
,

domiiucurM
el quasiib'-!
ii.icili-

et

tamen cavendos

et

fiigicndos esse

dicm et Pascha solemniler celcbramiis
alias cbrisiianas

corum qui Legi quam acccpcranl non
'

ol)tcniperabaiil,

dierum

fcstivitates. Seil qnia

gimus quo perlincant,
^onnulli Mss.,
'

noii

tcmpoia observamus.sci!
ManiclKci aulcui
dics ct lcmpora

vam

Judworum perdilos mores, el conversalioiiem. Eclili, prwccpcrit. MeliusMss., praccpit.

corvm pra-

quae

iliis

significaiilur tcmiioribus.
,

sic ea rcprelicnduHl

q-uisi

nullos

-

157
absorvehl. Sed timi Jo
opiiiidiiem
iiuii

LinEK LMJS.
liis

VjR
iii

iiitorrogniilur sccumliiiu
,

quod

Evangelio
noii

noiiiinus

ail,

Uilijitc

iniwiros
d.iinonia

si ct;c

sux
,

,

omiiia coii;mlur oxiioiioro
,

ut
,

veslros,

solnm ad bominos, sed ad
(fuis iion

ipsa

lcmpora

sed rcs

(iiiaruni illa signa suiit

quoquc, vel ctiam ad simiilacra poniiicrc arbitranlur.

obscrvare videanlur. Quas qiiidem res f:ibul(isascssc .•ili|ue (alsis><imas, aliis locis oslonditur. Nimc ad lioc

Quod
qiii

bi ita cst,

istam delesletiir amontiam
islo

?

Si aulein noii

hoc arbilranlur,

pliirimum orravit,
csse |ir.ocevoluit, ciiih

diclum

ost

,

ul ore siio
:

coganlur

falori

,

posse

talia

supersliliones Gcntiiim evcrloiidas

ratiuiiabililcr celcbrari

el idco cirounuisioiiem cariiitcl-

ptas in Veleri Tcstamcnlo
iii

commcmorarc

nis ct recle imposilam scrvis, el rcctc a liberis

Novo quod
2.

scriptuin

est

dc inimicis diligondis,

lectain

'

csse manifcslum esl. Ui pudiamus crgo eani

tani|iiam conirarium vellet opponcre.

camalem cum Aposlolo, ct approbaimis oam spiriliiaIcm cum Aposlolo ct sabbati (]uiolcm non ob>crvamus in tompore scd signum temporale iiilelligimus, cl ad xlcrnam quieiem qux illo signo sijnilicalur,
:

Nos aulcm

nci|nc
in

illiid

qiiod de boslibns lioniiilli

nibus occidondis

vctcribus Libris

populo diclum

;

esl coiitr.viuni essc

dicimus buic prapcopto cvaiigelico,
diligamus Dominus juiiiterfcctio

qiio iiobis nt inimicos nostros

aciem mcntis
lium signorum

'

iulondimus. Repudiamus
,

ila(iiie

tcm-

bel
n;ili

:

(piandoquidem
adliiio

illa

inimicorum

car-

porum observalioiicm cum Apostolo
iiilelligeiiliam

ct

lcmpora:

populo coiigruebat,

cui

Lex tanquain
iii,

tencmus cum Apostolo
sio

pxdagogus dala
2i).
los
Ili

crat, sicut Aposloliis dicit (Culal.

duoruinque Testamcntorum dilTercnliam
ut in illo sint
riiin

;

probamus,

vero qui

liinc in illo popiilo sancti ct spirilua-

oneia servorum

,

in islo gloria liboro-

homincs

craiit

paucissimi

,

siciit

Moyscs, sicut
iii-

iii

illo

cognoscalur prxTigiiratio posscssiimis
loneatur ipsa posscssio. Intorprolalur

rropbclx», qiio animo faccronl illam ininiicorum
torfeciioncm, cl ulrum
gcrciK,

iioslne

,

iii

islo

eos (pios intorlioiebanl,

dili-

Aposioliis sabbatitm ad llobrxos,
igitur

cum
cum

dicit

:

liemanet

iubbaiiitnus

^

populo Dei
,

(

Ilebr. iv, 9). Interdicit

ciccilalein

mullum suam
dicil

latci indoctos ct impios, qui diligiiiit
;

qui

quoniam

noii sunl idonei videro
suiit. Qiiid

protalur otiani circumcisioncn»

de Abra-

isla, niolc iiolius aucloritalis

urgcndi

eniin

liam

:

Et signum accepit ciriunicisionis

signaculum
ilaqiie intor-

esl

qnod

Apostolus
spirilu,

:

Ego

quideni ubscns corporc,

jusliiiw (idci

(Rom.

iv, II).

Apostolicam
:

pra:scns

aulem

jam

judicuti quast pra'sens eutti

pretaiionom spirilualiler teneo

carnalom scrvilulis
,

qui sic operatus esl,in nomine Dotnini noslri J esu Christi

obscrvalioncm libcrlate contcmno
nieiili

utriusquc Testa-

congregalis vobis

ct

mco

spiritu, cuiU polcntia Doiuini

amloreni

neum

venerans, qui cl volori homiiii
,

Jesu, tradere ejusniodi sal.jna' in inletitutn
spirilus sulvus sil in die Doniiui

carnis, ut

fugieiili

laiu^uam dominiis apposuil quod timerct

et

Jcsu

(I

Cor. v, 3 5) ?
isti

iiovo rodeuiiti

lanquam palcr apcruil quod amarcl.

CAPLT
est
:

XVII.

Quid enim
nis ?

liabcl

illa

intcifcctio,

qiiam mnlliim

i.

Si aure audieris
tibi ;
:

De eo qiiod in Exodo scriptum vocem meam, el facies quwcumqne
le
;

exaggerant et invidiose

veiililanl, nisi inlerilum

car-

Scd quia cxposuil Aposlolus
in

qiio

aiiimo f.iccrol,
vindiolaiii ciini
liic

prcecipio

odero odientcs

et

contrislabo conlri,

salis declaravit

aliqucm inimicum
Et lamen
qiii
fil

itantcs

le

prcccedel te angelus
,

meus

el

adducct
et

le

ad

cbariialc possc proccdcrc.

eliam alio

Amorrhccum
$anim
,

et

Phcrezceum,
;

et

Chananaum,

JebU'

niodo forlasse inleritus carnis,
liam, polcst inlclligi.
Ipsi

pcr pcenitenscriptiiras

el

Gergesceum
neque
,

el

occidetis illos.

Deos eornm ne

aulein

logunt

adoraveritis,

fecerilis

opera ipsorum; scd ever-

apociyphas, quas eliain incorruplissimas essc dicunl,
ubi scripliim cst
niini, a qiio

nione

evertite illos

el delcte

eorum memoriam {Exod.
ila

apostolum Th

iiiiam

malcdixisse ho-

txui,

a li).
iii

Ilis

verbis de veteribus Libris

com-

per imprudcnliam palnia pcrcussus cst,

memoraiis, lanqiiam contrnrium opponit Adimanliis

ignorante quis cssel, maledictuniqiic iiiud coniinuo
:

quod

Evangolio

scriplum
:

csf,

dicenlc Domiiio

veiiisse

ad cffcclum.

Nam

ciim

ilic

hoino, quoniain

Ego autcm
cite his qui

dico vobis

Diligite inimicos vestros, benediel

ministcrconvivii erat, ut apportarelaqnain cxissct ad

vobis malcdirunl,

benefacile

iis

qui

vos

fontem, a leoiic occisus et

dilaiii:itns cst.

Qiiod ut iiianiinlu

oderunt

,

et

orale pro iisqui vos perscquuntur (Mallh.

festaretur ad aliorum lerrorem, canis
lit

nianum ejiis
:

V, 4i). Qiio loco priino illud vidcnduiii c»!, qiiod satis

mensis, ubi convivabalur A|)OStolus

aique

it.i

cuin

rtse debucril bomiiii volcnli qiiasi ronlraria monslraro,

caiisa

qnxrcrelur

a ncscieiilibiis,

cisque panderelur, in

quod de

occidiMidis iniiuic^is in volcri

Loge scriptiim

iiiagnum limorem

ctmagnum lionoremApostoIi cosesscs

csse conimonuit.
dis. uiiqiic

Dominus cnim de

inimicis diligeii-

conversos; alqiie hinc Evangelii cxordium commeiidandi cxstilissc. Si vcllet aliquis deutes.Manicli:coruin
in ipsos

de liominibus prxcopit; qiios pcr nostram
chnrilaten) ad salulom posse converli,

palicntinm cl

convertere,

quam mordacilcr
ibi

isla

rcprehcn-

ei (luivis iniell gil,

etcxemplis saopissime demonsira-

dcrcl

!

Scd
^il,

(piia

ct

tacilum non cst qiioanimo

lum

esl. Qiiid

crgo sibi vull, quod adjungcndacoiisc,

faotwn
illa

vidclur dilcciio vindicanlis. Sic clcnini in

queiilia

putavit

ubi scriplum
fecerilis
el

csl,

Deos
;

cortim
s<'d

tie

scriptura lc^itur, qiiod dcprccalns rueril Aposto-

ttdorateiiiis,

neque
illos,

opera ijisorum

ever;

lus pro illo in

qnem

temporaliler vindicaluin csl,

ut

tione everlile

dcletc

eornm memoridm

uisi

ei parcerctiir in fiituro judicio. Si

crgo temporc Novi

quia cldeos Genlium Manich.ei
*

cosiini diiig(;re?

Et

Tcslamcnli, quo

maximc

cliaiil;is

commcndatnr, do
ti-

S(j1j ediliol-ov.,

* *
^

pro, uj/e/i<:f /ani, baljct , repndialam. Plurcs yi&.,aciem cordis. ^eius (orboiensis oodex, i/j tsf0 5r(ii,rfw libcroruin. inUjs., anbbclismuiti.

poenis visibilibus divinitus iiijectus psl carnalibus

nior

'

;

qu:inlo m:igis leniporc

VelcrisTcslamonti

lioc

Sola edilio Lcv., carnalit limor. Minus rcae.

;

ir;9

cont;\a adimantim mank::!;!: I DISCM'UMJM,
illl

S.

AU(;L.STIM

ifO

(ongriiissc

|M»piilo iiileHigtMKliim csl, (|iiom

llmor

riiit

el iiiipi;u gcnlcs duri in iiiamis popuii, qu.nn^it
t:iiiioii

I.r}5is l:iii'|ii:iin pu-.dagojji

cocnil);il? Naiii

li;i:c

csl bic-

adhiic c;irnalis,
iiilcrfiocrciitur
;

uiinni Doiim coieiilis, ul

ab co
cssonl

vissiina cl apci lissiiiia diffciciili;! (Iiioriiin

Tcslaincnlioc

ciim

iii

colamcii popiiio
odio

bi qiii

loniin,

liinor

cl ainor

.

illiid
;

ad vclcrcin,

ad

K|tiriluaIo8, sine aliciijus

int' lli;^orciil

disponsa

iiovuni

liomincrn pcrlincl

ulrnmqiic

l;imcii

imiiis

lioncm Dci
Doininus
iiiimicos

:

ci

quomodo

nbii sil

contrariuni qiiod

Dci niisericonlissima dispcnsalioiie
conjuncliim.

|)rol;iliim
'

alqiic

iiobis in

I'^vang(lio prxTcpit, ut dilig.TintiF.

Ll

in

volcri Scripiura

laccliir aiiimus

iio-lros

:

de qnibns tamon
illo

|.romillil

ip o

vindiraiiliiim, rpiia paiicissimi spiriliiaics divinis
Jationibiis
quiil

rcveciii
:

vindictam,
qiii

oum dc

judicc fcimililudinom induoil,

facerenl,

iiovcranl,

ul

populus

quolidianas iiitoiiicllationos vidu» mulieris jmut sc vindicarot,

tcrror ulilis
ul

crat, sevcrisslmo

inipcrio

domarclur

qiicmadmodiim

vid(l);ml dari in nianus siias iiitcr-

ficiendos inimicos impios ciillorcique siimil;icrorum,
fiic

injustns, ncc Doiim limens, nec lioinines rcvorons, lainen siistinore non poliiii, claiidivit c;im, ne ullcrins Ix^dinm paleretiir
qiii
:

loiitis

quamvis esscl

ipsi
si

rormidareiil

in

mamis iniinicorum suorum
conteinncrenl, cl ad culluin

ex ciijus comparalione multo

magis Dcum,
dixit vindi-

dari,

Dci veri

jiissa

esl bciiignissimus atquc justissimiis,

idoloriim at(|nc

impictatcs Gciilinm laherenliir.

Nam
iiifir-

carc eloclossuos deinimiciseorum {Luc. xvni, 2-8).
Huicisiiaiidcantol)jiccrequ3;slioncm,etdio.'!nl,si pos-

cl in ipsos simililcr poccaiilcs noii dissi:iiililer vindi-

calum

est.

Sed omnis

lia;c

tomporalis vindicla

sunt: Qiiid esl, qiiod jnssisli ul inimicos no:,tro-.diliga-

mos animos
averlcre
procsenli
:

tcrrcl, ul cnulritos

sub disciplina crudiat,
siipplitiis

mus,

cl

de

illis

nos vindicare disponis

?

An

forte tonlra

ct a sempitcrnis alqiic iiic(Tabilil)iis

possil
iii

volunlalem snorum sanctorum
illi

factiirus cst,

cos qiios
ipsi

quia plus limciil carnalcs

lioiiiincs qiiod

diligunt,

pmiicndo alque damiiando? Imo
calumniosa
caecilalc

po-

Deus vindical,

qiiain

iilud

quod fuluium

lius

ab

isla

conveilanlur ad

minatur.
3.

Doum,
in

el in

utioqueTeslamenlo inteirganl ejus voin sinislra

Poteslergo esse dilectio
in filio

vindicanle.Quod

uiiiis-

liinlatem,

ne

parte invenianiur inler eos
:

quisquc

suo probat,

cum

euin in morcs possi-

qiiibus dioturiis cst
qiii

Domimis

lie in iijncm

wlernum^
eiiini

mos

defliieiilem, scverissima cocrcilione conslringit,

prvparalus

cst

diubolo

et aiigclisejus.

Esurivi

cl lanlo magis, quaiilo magis euin diligil, alqiie boc

modo
filios

corrigi posse

arbitratur.

Non aulem

occiditnl

non dedistis mihi manducare {.Valth. xxv, 41, 42j el CTlcra lalia. Displicet cnim istis miseris, quod Deus
et

quos diiigunl homincs,
:

quando cos corrigcre
educare

pnpiiio suo iiiterficiciidos

tradidit

inimicos

;

et

ipsi

voluiit

quia mulli hanc vilam pro magiio bono ha-

paiiem meiidicanli dari prohibeiit, non iuimico, sed
supplici. InieUiganl polius siiie odio csso posse

bent, et tolum

qnare

voluiil

filios siios, in

vin-

hac

vila

spcrant. Fidcles

aulem atque sapienlcs hoipsi

dictam,

quam

pauci inlelliguiit

:

oi

tameii

fjiianidiu
iii

mines, qui credunt cssc aliam vilam meliorcm, et
qiiaiita

non

intelligitur,

tamdiu necesse

est, ul lector

libris

possunl ex parle noverunt; nec

vindicant
in

ulriusque Testamenti

magno

labore anl crrorc jacle-

occidendo,

cum

filios

siios volunl corrigere, quia
:

lur, et puiet contrarias sibi esse Scripinras.

hac

vita eos

posse corrigi credunt

Deus autcm qui

5.

Quam

vindictam sine odio iiondan Aposlolianiirali

novit qiiid cuique iribuat, vindical occidendo in quos
vohierit, sive

mo

cepcrant, quando

eis a

quibus iion recipie-

per homines, sive occulto rerum ordi-

bantur hospitio, qu:esiverunt de Domino ulrum vcllel
eos pelere ignom de coclo, sicut Elias fecerat, quo
igne

ne
in

;

iion quia eos odil in qiianlitm

hominos sunt
in ipsis

,

sed

quanlitm peccaiores sunt. N:mi

veteribus
eoruin quce

homines

inhospitalcs

consumercntur.

Tunc
non

Libris legimus diclum Deo, Et

tiihil odisti

reepondit eis Donrjnus, iftcens eos nescire cnjus spiriius
filii
'

fedsti{Sap.

xi,

25)

:

sed omnia, sivc pcr pa;iias sive

essenl, el
ix,

quod
:

ipse liberare venisset,

per praemia juslitia moderanle disponit. Nimne aposloUis Paiibis Christianis fidclibits loquobalur,
«liceret
:

perdcre {Luc.

55-56)

quoniam
impleli

illi

animo inimiSjiiiitu

cum
et

co perdcre cupiebant eos, qnos sumi.
sancto,

volebant igne conessenl
qui

Probel autem se homo,

et sic

de pane edat,

Poslca
et

vero

cum
facti
,

de calice bibat. Qni enim manducat
diciiim sibi

et bibit

indigne, ju-

perfccti

essent,

jam possent
polcslaiem

manducal

et

bibit,

uon dijudicans corpus
infirmi
et

etiam

inimicos

diligere

acceperunt

Domini. Propterea

in vobis

multi

a'gri, et

vindicandi, qnia

jam

sine odio

polerant vindicare. eo libro
coiilinot

dormiunt

sufficienles.

Si autem nos ipsos dijiidicaremiis,

Qiia poleslate Petrus aposloUis usus est in

non utique dijudicaremur.
28-52)

Dum
esl

judicamur aulem, a
*

quem
tus,

isli

non accipiunt, quoniam manifeste

Dornino corripimitr, ne cum niundo
XI,
?

damnemur {\

Cor.

Paracleti

adventum

,

id est, consolaloris sancli Spirii:i-e

Ecce manireslum

Dciim

ciiin dilectio-

qiiem Iiigonlibus misit, ciim ab eorum oculis
in

ne cortigere, non solum infirmitatibus ct :egriiudinibus, scd ctiain morlibus temporalibus, eos quos non
viilt

ascendisset
mitlilur,

coelum.
illam

Consolalor

cnim

trislibus
.

secundum
,

ejusdem Diiininisentenliam
ipsi

damnare cum muiido.
Allendanl
liicc isti, et

Dcati lugentes

quoniam
dicil
:

consolabunlur {Mallh. v,
filii

4.

vidcanl

quomodo polueiit

5). Ipse

etiam

Tunc lugebunt

sponsi,
illo

cum
orgo

ablatus fueril ab eis sponsus {Id. rx, io). In
'

vetus corbeiensis codex
Kditi,

,

El

ideo

velere

Scri'

ptiira.
«

Vox

,

filii

,

cum

lioc

miindo. rarlicula,
\i(sl'
li.

tm, non

csl

iii

vss.

imiiis Ms.
:(iikS.

Habelur

rejocta osl per I.ovaiiienses auclorilaie ia cdiliouc rr. cl iii ncs'.ris o.nuilms

necin gijeco lexfi

,

m
l.i,ro, nlii

LinKK IaXLS.
apcrtissimeSpirilus sanclu=i, qiicin no.nicon^olalorcm proniiscral , vonissc decl;irauir
II,

162
lioc

ntinam

imitarcnlur

isli

,

qiii

liumanum alTcctum

i;us

miscricordi;e ad nescio qu;c crudolia dcliramonta loi-

{Act.

4)

,

iegimus

«•!

seiilcnliain

Pclri cci

iilissc

sorunl

!

Dum enim

croduul panoin plorarc, quod

fieri

lioininos. cl niorluoscsse
liri isti

virum eluxoroin, qui mciii-IO
in
).

non polost, non ciim pnrrigunl homini, qiicm
tcm
insana convicia, mcliorom fuissc David
inimico, qiiam Dciim qui dedciit
ci

plorait»

ausi' eranl S|.iiilui saiiclo (Id. v,

Quad

vidciit. Fortassis dicant, siciil solonl ca'ci jarlaro
qiii

niagiia caccilalc
et

viiuperant,

cum

apocryphis

pcpcrcit

pro magiio lcgant,

illud quod de apostolo Tiioma

ocoidoiidi potosta'

commcmoravi,
ctam
«

el ipsiiis Polri liliam

p:ir:dylicam

fa-

tom

:

quasi

voro Dous ncscioril cui dodcrit

hanc

precibus palris, el hortulani aii;im ad

proccm
lioc

potoslaicm. Novoral uiiiiue voluiitalem scrvi sui, sed
ul cucteris cliam

ipsius Petri cssc

morluam

;

cl rcspondent.

quod
,

hominibus ad imitandum iimoiesce-

eis expeditbat. ul el illa

solverelur paralysi

el illa

ret ea quai in cordc David
diloclio,

jam Doo nola

erat inimici

morcrelur

:

lamcn ad preces Apostoli factum esse
Qnis autem
illis

dodit

illi

in

potoslatom

inimicnm,

qucni

noii ncpant.

di\il,Non expodicbal

noiidum volobat ocoidi, propicr ccilam rorum di^pensationcm
',

geiilibus impiis inlcrfici, qiias tradilas esse divinilus
iti

quam

pcr illum impleri oporlcbat.
est, ul

Ita ct

manui

populi Juti;T?orum irridonles mirari sc fin-

David bonitas commondala

haberenl homincs

gunl?

Cum

aulcm
;

illa

non odio, sed bono
i^li

aiiimo

qiiod amaront; ct Sau!is regis malilia ad cxiliim di-

Aposloli focorinl

niide

coiivincmil aiiimos viro-

giiiorom dilata csi
rciit.

,

ul liaborciit

homincs qtiud

liiiic-

rum

spiritualium qui in illo popiito fucruiil, qiiod cos

odoraiil, qui

pcr ipsos divina juslitia

de

bac

vila

CAPUT

XVIII.
:

1.

Dc coqiiod

in

neuioronomio
tui

jiibobaiilur aufcrri? Compcscanl polius lemeiilalem

scriplnin esl

Si

niire audieris

vocem Dontini Dei

suam

,

el

non dccipiaul
non alloiulunt

im|)crilos,

(|uibus

aul

iioii

bcncdictns es in ngro tuo, bcncdictus cs in
bciiediclus fructus vcnlris tui
,

prnlo tuo,

vacal logorc, aul nolunl logero, aut porverso aiiimo
leguiit; et
cl

ct

fructus tcrrw tnw, et
el

misoricordiam
lilleris

et scvei»i.

gcneratiuncs

jumentorum tuorum,
tuarum
;

armeninm botim

tatom Dei, uiriusi|uc Teslamciiti

conimciidai

luoriim, cl grcx ovium
tuu
et

benedictus cs in introitu

Nam

de inimici ddectioue, ul non
,

rcddalur nialum
:

cgrcssn (Deul. xxviii, 1-C). Iluic capitiilo illud
iii

pro malo

in

vcloribus Libris logilur

Domine Dats
merilo

dicuiil

Lvangclio essc conlrarium
scinelipsum sibi
,

:

Si quis

viilt

me

vieiis, si fcci islud, si cst ini^iiiilas tn

mnnibtis tneis. Si

seiiui, (ibnegel

el tollat

cruccin suam,
si

reddidi relribueiilibns
iniinicis

milii

malu, dccidaiu

ub

et

sequatur me. Quid enim
lucrctur
,

prodest

liomini,

totum

meis innnis {Psul. \\i,ielo). Qiiis bocdicerot,
sciiol lioc

mundum
tialur ?

animw aulem
liomo
xvi,

siiw

dctrimentum papro

nisi qji

D

o piatoic, ul

malum

pro malo

Aut qtiam dabit
(Mattli.

commulationcm
illa

nomorcddal? Scd hoc pcrfecloium
riiil in
I

csl, ul iion

odc-

anima sua

2«e/2G)?Scd ex
,

rogula

poccaloribus

nisi

pcccala. ipsos aiilcm liomiiies

ostendilur non esse conlrarium

qua nolum cssc jain

diliganl; el
.

cum

vindicant,

non vindicenl acorbilale
;

dcbcl, carnali adliuc populo congruenlcr carnalia ct
tcmporalia prx-mia fuissc promissa, sed lamcii abuiio

sajvilix',

sed moderalionc juslilio
piiis

nc ipsa rolaxalio

1

pcccali

noccal pcccalori

,

(juam poena viudici;c.
nisi auciori-

Dco,
Cerle

ciijus esl crcatiira

omnis

el superior el iiiferior.

1

Ncc lamenhoc
lale divina
:

feceruni jusii bomiiies;
qiiis

1

iie

arbilretur passim sibi esse pervclit
,

Adimanlus posuit toslimonium de NoUle jurare, neque per Evangclio, ubi Dominus ait

enim

ipsc

:

i

missum nccarc
ponilur
in

qucm

aul judicio pcrscqui

,

ant

ccclum, quia lliromis ejus est
sc:ibcllum est

;

ncqiie pcr terram

,

quia

I

pa-nis quibuslibot affligcrc.

Aliquaudo aulom apcrto

pednm

ejtis

(Id. v, 55). Qiiod qiiidi'm ct
:

Scripluris ipsa diviiia auciorila5,ali(iuaiido
,

in vcloribus Libris
est,

scriplum cst

Caslum

milii tlironii»

aulcm occullalur
i

ul el manifeslis lcclor instrualur

,

tcrra

scabeltum pedum
si

meorum

(Isai.

lxvi,

1).

tl exercealur obscuris.
6. Ccrte

Qnid crgo mirum
cl

bona throni sui dat

spirilualiler

inimicum

pcrseculorem suum

nimis

silii

scrvienlibus, ct bona scabclli
;

podum suorum
coelcslia,
,

dat

(

ingratiim el nimis iiifcsium Saiil
in

rcgcm acccpil David
vcllel
;

cariialitor sibi scrvicnlibus

ciim spiritus siiperiorsil,
ct
esi,

polesialem, ut

ci

facciel

quod

el elegil par-

et caro
iiiferiora

infcrior,

sicul

superiora suiil
illa

cere polius,

quam

occiderc.

Non
:

ciiiin

eral jiissus
divinilus

tcrrestria?

Quanquam

omnia
fi

id

ocoidcre, sed neqiie prohibitus
nudieral so
iiincn
i

imo etiam

ager, ct praliim, el fructus ventris, el

uctus tcrr.r, et

impime facere quidquid vellet inimico; cl l.Tnlam polestalem ad mansueludincm conluel

jumenloriim,

et

armoulum boum,
aulem

et

grex ovium
iiuiic

possint etiam spiritiialilcr intelligi.

Sed

ad rcm

i

[l

Reg. XXIV, 3-8,

xxvi, 8-12).
noluil.

Dicalur mihi

non pcrtinct

isla tractalio. Si

in

ip-<0

lem limuii,

cum

inlerficerc

Nec hominem
in potcsia-

Testamento, cujus pra-mium et hxreditas ad

Novo novum
ipsis

isbumus diccre limuisse,
...ni
;

quem

acceperal

hominom
in

pcrliiict,

lainen

et

Dominus iisdom

noc

Dcum,
iile

qui doderal. \]h\ ergo nec difficul-

quos vull essc rorum lemporalium coiitcmplores, ut
Evangelio
sibi scrviant, promitiit multi|ilicati()ne:n

tas fuil

orcidcndi,ncc limor,dilcclio profecil inimico'.
bellalor implevil
,

Kcec David
bli,

prxceptum ChriAtque

earumdem rerum
pieiit in

in iioc s.-cculo

,

dicens quod acciin

quod accepimus

ul

diligamus inimicos.

hoc sicculoccnties tantum,

sxculo auloin
:

Fdiliolov., parnliitiram sanam /Viclam ; addila voct, tojiam, qux a ca^loiis bbris abest, ct ab,ossc ilcbei, uti | a'

vcnturo vilain

xtcrnam (Matih.

xix, 29)

sicut ctiam

U!l
*

ex contcMu.
Aii<iiiot

Mss., pepercil inimico.

in \etcri Scriptura dicilur, Fideli
>

homini tolus mundu$

lu M&>.. disvositionem.

;

jOS
divitiifum
Aito.slfiliis

CO.VrRA ADIMANllJM MAN.CII. ri
rsl

disc?I'Iji.i;m. s.

accusti.si
(|tioniO(Io
fiaiit

i6»
paiipcirt

(Prov.

xvii, xcc.
iiiliil

lAX). llmle

».'\vill:il

(Iaic. \vi,
iiiiiiiici

24),

iiilctlig.iiit

(litOMS, Quini

liabciiles, el
iii

omiiin \>osTcsUiiiiciilo
s.ui-

Dci, cl id cssc coijnoscanl (pi<jd in Lt;gc scnC8l
:

iidciiics

(II

Cor. vi, 10)

:

si

crgo

Novo

pluin

Fgo sum

qui divitiat

do amicis

nieit,

et

prn:lcr a;lcriiain posscssioiicm
clis,
hiijiis qiioi|iic

(ju;e proiniililiir
qii:c

paupertatem
2.

iniinicii mcis.
iii

posscssionis
,

Iraiisilnr.i csl,
(il

Nam
cf.sc

islas diviiias (ciii|)0ralcs ct

vclcri Scri-

niuUiplicalio non siiblialiilur qnaiilo conloiniiliiis

ct
;

laiilo

iilicrior,

plura

roiilcmplas ci supcriiis dociii, ct innunic-

possidclur

qiianlo

ni:igis lalia

in

rabilihus locis qui lcg(.rc voliicril, iiivenicl.
cliain illud
:

Unde

rsl

Vctcri Tcslanicnlo carnalis

po|iiili

prxmia

cssc

Melius

est

modicitm justo, tuper divitia$
i(i).

•lcbiierunt, ipso tanicn iino ct vcro
oiiiniiiiii

Dco giibcrnalorc
cl

peccalorumtnullas (Psut. xxwi,
niilii

El

illud

:

Donum
(

lciiiponiin oiiinia pro

lempore modcrantc

lex oiis lui, super

niillia

aiiri

ct

argenli

Psnl.

niliiiiiiislraiilc?

cxviii, li).

El

illiid

:

Judicia Dei vera justificata in

2.

Sc(i

ne
1i;t!C

in solis

Novi Tcslamenti
,

libris isti

arbi-

idipsum

',

de.vdcrabilia super

aurum

el

lapideni prelio:

livnlur

csse

conlempla

audiaiil

propliclam

sum multum
Melius
est

(Psat. xviii, 10). El illud

Beatus vir qui

iibjicienlcm
Dciiiii

l;ilciii

fclicilatcm, cl

ad unum Dominum
Ita eniin

invenit sapientiam, cl immorlalis qui videt prudenliam.
eniin illam

confugiendum essc cantantcm.
exime
os

dicii

:

mercari,

quam

auri et argenli

De

gladio maligiio erue ine, et

me de manu
cst
filii

filio-

tliesauros. Pretiosior
resistit itli

esl
;

aulem lapidibus optimis, non
bene nota est omnibut appro-

rum alienorum, quorum

loculum

vanilalem,

el

ullum

malum
eis

dextera eorum dextera iniquilaiis.

Quorum

ipsorum

pinquanlibus

ei, ef

qui considerant
esl
illi

eam
et

diligi.uier,
iii,

vclul novclla: conslabililce in juventute sua. Filia: eoruin

Omne autem

preliosum non
:

dignuin (Prov.

compositoe

el

ornatw velut similitudo templi. Ccllaria
lioc in
lioc.

13-15). El illud

Propter hoc opiavi,

dalus estmilii

eorum plena, cruclantia ex
cundoe,
crassce.

(hes eorum fe;

sensus, et invocavi, et venit in

me

spiritus sapienticB.

Ft

muUipUcunles

in exitibus
,

suis

boves

eorum

prosposui illam regnis
esse duxi

* et

sedibus, et honeslatcm
ipsius.

niliil
illi

Non

esl ruina sepis

nec cxilus,neque clamor

ad comparationem
:

Nec comparavi
aurum
in

in plaleis

eorum. Beatum dixerunt populum cui liwc

liipidem pretiosuin

quoniain oinne

compara-

sunt; beatus populus cujus Dominus Deus ipsins {Psal.
cxLiii,

tione illius arena ent exigua, et
bilur

lanquam lulum wstima'
vii,

ll-iS). Atlendaiit ergo

quomodo

irridcalnr
in

argenlum ud illam (Sap.

7-9). Ilajc

isti si

islu fclicitas in

hominibus impiis,

ct tota bcalitudo

aut icgcrcnl aul non impic Icgcrenl, vidercnt omnia
iii

Dco solo inconcussa figalur. IUi cnim dicunl bealum populum ciii iiacsunl scd bcalus populiis cujus est Dominus Deus ipsius. Quod aulein eliam illudcon;

utriiisquc Teslamenli scri|)luris, et ad expeiendura

ct

ad fugiendum, et ad sumcnduin cl ad rejicieiiduin

sibiconcordantia cl suis giadibus ordinaia.

ti'ariu;ii'
ti,

essc puiavcninl
ait,

liuic

loco Ycieris Tcslamcnfuerit

CAPUT XX.
gc
:

1.

De co quod scriptum
et

est in

Le

quod Dominus

Omnis qui confusus

me aul

Si ambulaverilis in lege,
;

prcecepta
et

mea

cuslO'

verba

mea

in gente isla adullera el peccatrice, et Filiut

dierilis

dabo pluvias lempore sno,

producel terra

fiominis confundctnr illum, cuin venerit in gloria Palris
sui et luude

fruclus suos, ei aibores

poma,
:

el

vindeniiceluce messibus

sanclorum [Marc. vin, 58)

;

quod perlineat

succedenl,
bitis in

et salio

vindeiniis

et

saturabimini, et sede-

ad conleniptum rerum temporaliuin

noii video.

Quod

pace in terra vestra,
:

et

dormielis, et non erii qui
terra vesira
iit

M

propterea pertinet, ne

aliqiiis

lcrrilus

de

taliiiin

vos lerreat
et

et

perdam omnem belluam ex
et

icrum
liincal,

daniiiis, Clirisium confilcri aul erubescat, aut

persequemini iniinicos vestros,
:

cadent anle vos
et

quid habcnt qiiud dicant? Dicimus
iii

ita

csse isla

gladio

et

imequenlur quinque ex vobis centum,
persequentur decem millia,
: et

cen-

inunera Dci, ut tamen sinl iiifima, ct
salutaris
iiliro

comparaliono

tum cx

vobis

et

concident
et

confcs^ioiiis

,

non solum amitlcnda, sed
:

inimici vestri anle vos in gtadio

veniam,

benedi-

eliam

projiciciida

carnalibus

tamen hajc

cam

vos, et mutlipticabo vos, et

disponam
et

vos.

Mandu-

amantibus, et nondum capicntibus promissa coelesiia,

cabilis vetus

quod

inveteravit,

projicietis vetus anle

ne ab

idolis

etdu^monibus
pollicila.
1.

isla

pclcrent

,

utilitcr

novum

(Levil. xxvi, 5-10).

Jam neminem

oportel po-

a Doinino

Doo esse XIX.

stiilare a nobis, ut liaec

ostendamus quam coiigruenier

CAPUl
Legc
qiiod
:

De eo quod scriptum
,

est in

illi

populo Deus promiserit. Mulla enim de hac re diest.

Ego sum

qui divilias do amicis meis
Iluic

et

pauper-

ximus, el cui parva suni, nimis tardus

Sed

la-

latem inimicis meis.

scnlentiui illud

opponunt

mcn
ait,

qiiod etiam huic
:

loco de

Novo Teslamcnio

di-

Dominus

dicit, Beali

pauperes spiritu, quoniam
v, 3)
:

cunt esse contrarium

illud videlicel

quod Dominus

ipsorum ed regnum ccelorum (Mallh.
divilibus
VI,
,

et, Vce vobis

Nolile portare aurum, neque argenlum, neque
in zonis veslris
;

num-

qnia percepistis consoliilioncm vestram (Luc.
in

mos

non peram

in via,
;

neque duas ludignus est enim
;

2 i). Scd cur nolunletalia
est, Beati

Evangelio contueri

?

nicas, neque calceamenla, neque virgam

Ubi enim scriptum
ipsorum
esl

pauperes spiritu, quoniam
ibi

operariut mercedesua (Matth. x, 9e( 10)
si lia<c

quid miruin

regnum ccelorum ;

sequilur, Beali mites,

Evangelistis doiiaverit? Niimquid in

hoc mi-

quoniam

ipsi hwreditate

possidebunt terram. Ecce hafieri.

nislerium

pnpulus Judaicus vocabalur"'

Qiiae

lamcn

bfcntamicos Dei harcditaic leirae divites

Ciim

omiiia spirituaiiler persciulanda sunl,
I

ne ipse Do-

autemad tantam

egestatera dives

ille

redigilur.ul
>

ab eo paupere quem ncglcxcrat, digilo brevi in aqua lincto arenti lingux suac bumorcm siiilai (lei)rcceiur
i

semetipsa. Quida.na vero Mss., lectionem sequi solel Augiistinus.
»

FMi. m

m idipsum; quJUB

omoes

Mss., regimoniis. orapce est, skdptrcn.

IC5

i.«r.i:u
liomiiiil)iis

II.MIS.

166 non
iii

miiMS

impis coiiln sua pr;rcepla
liabelial. (iiiibtis

f.cis o

quinata

possciit. In natura
ita

vcro hiimana,

qii;B

>i(l«»aliir, qiii

cliam lociilos

ad ncccsNi.si

pcccato
liir,

iiiferiora dcfliixil,

Dmis pace dclccvancc pacem

sariiim viclum pccunia porlabaUir {Joan. xii, 0).
forle diclnri sunl in zonis liabcre

ul noii rciinquat libiamcnla jiisiilix,
diligil vclil calcari
,

pccuniam, pacca-

quain

a pcccanlibus, scd ainari a
,

inm esse aulcm ista
;

in loculis

aulem, non cssc pcccaliim. Non
Paiilus maiiibus suisopo-

ccrtautibus

appirhcndi avicloribiis

ct

ca

car-

jnssa, scd pcrmissa csse Aposlolis, cx lioc

nalibus figurata promitlcri', spirilualibusapcrla
slrarc.

mon-

iiilelligilur,

quod aposlolus

ralns vicliim quxrebal,
ipsc loqiiiliir,
XVIII,

non abusus ea pole^laie, sicut
Ev;<ngQlislis dcdil (Acl.
ii.

CAPUT
ronomio
:

XXI.

— Dc co quod scriptum
qtiid

est in Dcute-

quam Dominus
iv,

Maledictut omnis qui in

ligiio

pependerit

3;

I

Cor.

12;

I

Tlias.

9. ei

II

Tli,'sx.

i.

{Dcut. XXI, 23). Liccl s.Tepc a Maiiich:cis ista q!i;cstio
veiUilata
tenti;«
sil,

8?f9).

Quod enim
:

permillilur a Domino, eliam noa
nisi
fial

non video tamcn

h;ibcat Iniic scnAdiiiiantiis

lacere liccl
esl.

quod aulcin jubolur,

pcccaluin

contrarium qiiod ex Evangolio
ait
.

op-

poncndiim pulavil, ubi Dominns

Si

vis perfectus

2.

Addunl eliam de

illo divite, ciii

Deus dixcraf,
;

esse,

vende omiiia qucecumque possides,

et

divide pau-

Siutle, hac iiocte a

teaiiimam (uam e.Tpelam
xii,

quw auel diiiinl
:

peribus, ct tolle criirein
XIX,

tuam,
Ilic

el

seqiure

me

{Mattlt.

lem prirparusti, cujus eruut {Luc.

20)?

2!,

et

XVI, 2i).

prxtcrquam

qiiod

cruccm
di:

uon
iii

niiiiiis liuic

capiinli)

Lcgis cssc contrarium

cum
illa

nomiiiat,

nihil

attcndil csse contrariuin ei

quod

islo inanilas irrisa sit

vannc Ixtitiu;, qui inccrta

ctun» >sl, Matedictus oninis qui in ligno pependerit
qiiasi
qiii

pro ccrlis habuit; popiilo au:cm Israel ccrlam
bal
illain

f;icie-

vero lalem criiccm possii qiiisquc lollerc et seiila

poHicitationem

omnipoiciitia

puHicciilis.

Dominuin. Scd
carnem suam

tollitur, ciim scqiiimiir
:

DoiniCliiisli
el

Unde

ap()Sl(dus

Pauliis scribcns ad

Timoibeum, dc
nicmDivitibus Inijns

iium, de qiia dicil Apostoliis
sunt,

Qui uutem Jesu

diviiibus sxculi hnjus, quos noverat in Ecclesi;c
bris liaberc snuin

crucifixeruiit

cum

passionibus

con

-

locnm,

ita

loqnilur

:

cupiscentiis {Galal.v, 24). Tali
id cst, vcliis viia
iniis,

enim cruce vctushomo,

Kfcuti prcecipe, uoii superbe saperc, neqiie sperare iu ineerlo diviiiiirum, sed in

pciiiiiitur,
illo

quam de Adam
:

traxi-

Peo

vivo, qui pra^stai nobis
:

om-

ut (inod in

fuit

volunlariuin, in nobis ficrel

hia abundaitter ad frueiidum

beiief.iciant, diviles tint

naliirale.
et
II,

Quod

osicndit Apostolus diccns
filii irce, sicul et

Fuimus

in opcribus bonit, facile iribuaul, coinmuniccnt, tlicsiu-

nos aliquaiido natura
3). Si

cwleri {Epliet.

riunt

sibi

fundamenlitm boiiuin
(I

in

futurum, ut appreliic

ergo velus viia dc Ad;im, unde ct noininc

liendant veram vitam
inielliijat iion

Tim.

vi,

17-19). Quis

iion

veleris hominis vclus vilasignificatur; qnid ab

urdum

cssc ciilp;ibile liabere ista, scd

amarc

habct, quod in vclciem

hominem

uialedictum prola-

ct spein

iii

eis

ponere, el ca pnvfcrre aut eliam con-

lum
ipsa

csl,

ferre vcrilati, justitix, sapicntia", fidci, bon;c conscrenii;p, cliaritaii Dei

qiiem Dominus susjiendit in ligiio? Quia cx successionc mortaliiatem gcstavil, de viiginc
iialus,

ct proximi, qiiibus omiiibus ani-

Maria niorlaliter

habcns carnem

iion

pccca-

ma
Scd

'

pia divcs cst in secretis suis ut diligatiir Deiis, qui
ct

coram
id est, sc
:

oculis Dci

?

tricim, scd tamen siniililudinem gerenlcm pcccali

diligcntibus se isla ciincla

{Rom.
csl.

VIII,

5); qiiia moii pqtcnl, et
est illud
:

mors de pcccato
ilto,

el invisibilia

xtcrna largilur,

ipsiim his

Unde ctiam

Scicntes quia velus liomo

oinnibus plcnuin donat dilectoribus suis
dilig.itur, illo

ul crgo ipse

noster simul confixus est cruci

cum

ut evacueUir

etiam lcnipore quo carnalis anima, car-

nis vidtflicel afTectibus iiiiplical;), nisi temporalia dc-

siderare non novil,
i^la

pcrsuadcndum
;

illi

est,

quod eliam
pol-

corpus peccati (/</. vi, 6). Non ergo Domiiius pcr linguam Moysi famuli Dei, sed mors ipsa mcriiit maledictiiin, quam Doininus noslcr suscipiendo evacuavil.

Deus dat homini

quia el

verum

est, et utilissime

Mors
ad

itaqiie illa

pcpcndit in ligno,

qux

per mulicre/n

creditnr. IIoc populo
licitaiioiics,

Isracl f.ictum est

per

illas

homincm
in

serpcntina pcrsuasioiie perveiiit.

UnJc

quas imperili»sime miseri deridcnt, ut
rcbus,

otiam serpcntcin, ad significalioncin ipsius morlis,

eiiam

in ipsis infimis

quomodo
dona

posseiit,

Dcum
li-

Moyses

eremo

cxaliavit in

ligno.

diligere assuescereiit,

quamvis plus*

ibi

opcrctur

moriifcris cupidilalibnspcr fidem

Et quoniam a sanamur crucis Do;

mor.
sunt
rloria
ejtis.

Qux tamcn
prxsignat

omiiia

temporalia

figuroc

mini, qua cruce inors ligno suspensa csl
qiii

proptcrea

donorum xtcriiorum,
vicluriam

el llla

de inimicis vict

scrpcntum morsibus venenabanliir
fixiis

,

conspecto

de diabolo

angelis

serpcnie qui

erat atqiic exaltatus in ligno, con-

linuo sanabantur (;V«»i. xxi, 9). Hiiic sacramento ipsc

3.

Ei qnod

isti

adjeccrunt

qiiasi

contiarium Vclcri

Dominus

atteslalus cst diceiis

:

Sicut eiiim

Motjses

Tcslaiiieiilo, quo:l
giia cl disscnsionc,

Apostolus loquilur, Dciim non piised pacedeleclari
(I

exaltavit serpentem in ereino, ita exatlari oporlet

Filium

Cor. viv, 53):
jjlis,

hoininis {Joan.

iii,

14). Suscipiendo aiitcm ignoniinio

scianl lalem

Deum

prxdicari in Scripluris
possit atifcrrc
;

cui

sissimum apud homincs moriisgeniis Doniinus ncsicr
Jesns Ciiristus, hocest, niortem crucis, commciidavii
nobis dileclionem suaiii,
iil

paccm suam nenio
pndicant, qui
suis,

non

qiialerri ij«si

tiinens nc irrucrct

bcllum regioiiibus

nierilo Aposlolus dicerct,
:

mcmbra

sua longc misil, ui percgrina belb to-

acccndens nos in ejus charitalem
eiiiit

Chrislus nos red-

lirarcnt, et postea liberari alquc [urgari victa ei in» *

de malediclo Legis, faclus pro twbi» matediilum
r(-rl)ciensls cotJox, yiwHiti^diiem

Alit^uot Mss., ({uibui onuiis

lU U)rbi.ieto:5

cih1<.x. ai eiliii,

anima. prim.

'

gcren'em carnu P**'

If>7

CONrUA ADhUNTUM MVNICIHeil cuiin
111,
:

I

I)ISCI?ULU:iI, S.
p(;l!:inl,

AUGUSriM
aiit projiciiint,

lli

Sciiptum

Hlatedictus

oiniiiii

ijui

prndct in

li-

qui aiinona quotidiana satialo vcnlrc, aut do-

g\H>{(l(tl(U.
ciiaiii

l"i). IIl

»011 soliim millaiii

moitcm,s<Ml

n;int slalim (|iJod
niiiii

rcUat,

qiiam

vd Do-

tiulliim morlis.gciiiis (>iiii^lkiiia lilicrlus, sicut

discipiili

,

qui ciiarn cuni

ipso Doinino (oeli ct

Jiiilaic.i scrviliis,

rormidariit.

(:AI'UT XXII.
jiissit.qni

— Hc
in

tcrrxin tcrra ambnlanUjs loculos habcbanl; vel Paii-

liomiiie

qucm

lapiilari

Dcus

lus aposlolus, qui
sic

omnium lerrenorum conlcmptor,
qii;e praisenti

saliiialo

iiivciilus csl ligna colligcrc (iVi/m.

lamen gu|jcrna\it ca
,

vilj;

crant nc,

XV, 55). Domiiius

Lvangclio nbi liomiiiis

manum

ccssaria

ut ctiam

dc viduis pra:ccperit diccns
illit,

Si

ariiJam sanavit die sabbali {Maiih. xii, 10-13), divi
niini

qutt fidelii liabel viduas, lufficienler Iribuat

ut

non
( I

opus

fccil,

aon bum iiium

;

ncc ab olio rcccssil

gravetur Ecclesia

,

quo

verit viduit tuffuere pvttil

qiii jiissil

cl f.icluin cst. El idco non cst similc lioc

Tim.
csi,

v, IGj.

Scd lamcn
sic
,

illud
illa

de formica

ita

posiium

facliim ligiiacolligcnli, qiiod facere cuin invciilus esscl liomo die sahbati, jussu Dci lapidalus est.
vili

ut qiicmadmoduip.
,

ocstale

colligit

unde
in

iii

De scrtcm-

liiemc pascalur

unusquisquc Cliristianus
qiiam significat xstas
,

rc-

autcm obscrvalione
j

sabbaii, et du vindicla
siint.

rum

tranqnillilale
,

colJigat

poralis moriis,

im miilla dicta
sic

Sicul

cnim lcm-

vcrbum Dci
vival.

ut in adversilate cl tribnlationilws, qii:e
s gnificanlur, liabcat

pore cbaritalis bonitas,

lcmpore limoris scvcritas

hicmis iiomiiic

unde

spiritualitirr
in

Dci maxiiiic commendatiir. Ll ciim adliuc non oportcrct aiitcadvcnlum

Non enim

in

pane solo
,

vivii

homo, sed

omni
qnod

Domini nudare populo

lcgiiiina-

verbo Dci {Deul.

viii

3,

e<

Malih. iv, 4). Si

autciii

rum sacramcnta

figurarum, non iiiviiabanlur signifi:

hoc eos movct
colligil;

,

qiiod in tcrra coiidit formica
illi

cala inlelligere, sed jussa cogcbanlur implcre

non-

irascantur ctiam
dicil

tlicsanro

qucm Dominus
est in

dum ncm
sum

cniiii

lcgi scrviebant. Miror

Dco inbxrebant perspiritum, sed pcr caraulem quod isli plangiint
Dei praeccplo, quia conlra juset

in

agro

invcnlum {Malih.

CAPUT XXV.
Da
men
treni
illit

— De co qnod scriplum
el

xiii, 44).

Osec

:

lapidalum liomiiicm
Lcijis

vcntrem vacuum

ubcra arida

:

moriifica te-

ligna

collegit,

non piangunt arborem
,

venlris ipsorum, ne parianl {Osee ix, 14).

Et hicc
et

arcfaclam vcrbo Cbristi {Id. xxi

19), qu;c conlra

prophelica locntio est utiqne fignrata.

Nam

venle-

nullum pnrccplujn fecerat

;

ciim lalem aniinam ar-

non carncum
;

intclligiint in
viiu: fluent

Evangclio, cuin

boris essc crcdant, qualem bominis.

CAPUT
lier

XXIIl.

— Dc
quia

gunt
:

Flumincc aquce

de ventre ejus {Joan.

co quod scriplum esl
,

Mu-

VII, 58).

Et ubcra (iii.xdam habebat Apostolus, cuin

tua sicut vinea fronilescens

ct filii tni ut novellae

dicerct
2)
:

,

Lac

vubis

potnm dedi

,

non escam
in

(1

Cor.

iii ,

olivarum in circuilu mcnsce
tiiorum
timct
;

lit(e, ei

videbis filios filioruin

el itcrum, Faclus suin parvulus
si

medio veslriimf
ii
,

ct scies

lioc

modo
,

benedicilur liomo qui
ii(ic

tanqunm
nec

nutrix fovens

filios

suos{lTliess.

7).

El

Dominum

{Psal.
,

cxxvn

2-4).

per prophc-

Galatas ad carnalia dccliiiaiiles iterum parturit, do»
Cliri-^lus in cis

lam

figuiMle diclum

et ad significaiioncm Ecolesiae

formclur {Gatat. iv

,

l'J)

El idco

perliiicre Manicb;ci noii iniclligunt, et putaiil conlra-

huic prophelicre seiilenliic non repugnat quod Adi-

rium essc quod
ait,

iii

Evangclio Domiiiiisde sp.idoiiibus

manlus posuit ex Evangelio, (\uod

in resuirectivne

qai se ipsos castranl proptcr

rcgnum
viro,
,

cceloruni

morluis, ncque nubent, nes^ue vxores ducenl, ncqne
rienlur, scd sunt ul .\ngcli Dei {Matth. xxii
,

a mo'

{Mattli. XIX

,12). Sed nos

jaiii cl (le

eldc uxoro,

50). Nain

cl de spadonibus, quantuin salis
tulo disscruimus.

fuit

in lcrlio capi-

lioccst uiique

quod

accipiuiit etiam spadones, de qui:

CAPUT XXIV.
Saloinoncm
ejvs
sibi
,

— Dc
,

co quod scripliim est apud
,

:

Imilare formicam

et iiUiicre

diligentiam

Locum nominatum multo mcHo' inrein filiorum et filiarum, nomen wternum dabo eii quit {Jsai. Lvi, 5). Non ergo isli arbitieiilur in sola
bus Isaias loquitur
,

quia ab tcstalis tenipore usque ad liieinem colligit

Evangelio tale praimium promiiii sanctis
qiie

:

ventrcm-

alimonias [Prov. vi

6

,

8).

Neque boc
,

intelligunt
et putant

vacuum

el

ubera arida et mortificalum seinen, ne

Manichaji spirilualiter esse accipieiidum

pariant, intclligant de his essc dictum de quibus dicit

praiccpium esse ut ihcsaurizemus

in terra

,

aut eliam

Aposlolus

,

Sicut enim lamnes

el
,

lambres

'

resliterunt

ciiremus bonc liorrea, quaj sine uUo pracccplo multiim
bomiiies implere festinant. El ideo illud Adimanius

Moysi

,

sic et isti resislunt verilati
:

homines menle cor-

rupli, reprobi circa fidem

sed uttra non profcient; de^
erit

ex Evangelio
ubi Doniinus
VI, 54).

dicit
ail
:

adversum esse huic scntcntisc,
Nolite cogilare de crastino {Maltli.
inlelligunt ad id perlinere, ut
,

meiliia

enim eorum nianifesla
Tim.
iii,

omnibus,

sicut ct illo~

rum

fuit (1!

8<?(9).

Cum

ergo ullra non profiel

Sed iicque hoc

cient, tunc

habebunl veiiirem vacuum,

ubera arida,
isti

lemporalia non

amemus
,

neque timeamus ne nobis

et mortificalum seraen. In

qua sententia se

lan-

desint nccessaria

et propler ipsa conquircnda vel

quam

in

specilo dignenliir inspicere.

Dco
ctum

vcl

bominibus serviamus.
,

Nam
in

si

hoc ideo
,

di-

CAPUT XXVI.
propheta
:

— De eo qnod
el leo sine

scriptum. esl in

Amos
mi-

esl

ut

non servelur panis
,

craslinum

magis
(a)

Si

fieri

potest ut ambulanles

duo

in via

hoc implent vagi R(mianorum
(a) Vaticanus

quos Passivos

ap-

nime se agnoscant,

prceda ad catulum

suum

codex, Passiones. Melius alii Mss. cum edirasMVOs. vox csl Afi-ispracsertiinscripioribuslainiliarls, siguiticans hic loci vagiim, incoustans el vile homiiium genus. sic reriulliaiiiis Lib. conira valenlin., pmsivos dlscipulos voc;il, pasbim vagos nec iiiii magislro aJdiclos. Kllil). 1 conlra Marcioii pa^simm coimclum dicil iiuliirureiUein ct l-roiniscuu.n. El lii). l ad L'xgreu)| UienliatH pas^unn.
tis,
,
i

est, vagara et indifrerenlem : quo etlam sensu apud Hieronymuiii in Ezech. xvi lcgilur piissiva libido. lu concilio car-

tlaagiaensi i.rimo, cap. 8, diciliir communio po-ssiiY/, id o» iiidifrerens ; etibidem, cap. 11, passiva corpora, id csl.qu»»
lihet.

1

sic Mss. juxla

grxcum.

Editl

vero

,

!Hani!)res.

,

,

ir.9
r.Vi-rtatuy
;

'iJiKf^
ti

UNUS.
qiiia jiislilicp friiclus cst vindicin pcccali.

170

tleadet uvis sine aucupe
,

iii

leinim
;

,

si
si

len-

dunt musciputam sine causa

ut uiliit capiaiit

dabil

CAPUT
tlituo

XXVII.
:

— De

co quod

in Isaia proplieia
,

tonum

tuba in ctvitale, ul plebs
in civilate

non letreaiur
,

:

ita

etiam

scripliim esl

Ego sum Deus

qui fncio pacem

ct

con-

tiialm atiqund
uus non

non

perpetraliir

quod Domiloco iion

maia

{Isai.

xi.v,7). Eliam lioc

eadcm

rcgiila

fiiciel {Aiiios iii, 5-C).
,

Malimi

lioc

soiviiiir.
Nil

Noii ciiim rcprchciidil
fi.cio

Adimanlus

(piod di-

|i<>cc.itiim

sctl

pina inleUigenda
;

esl. I)ii|ilicilcr ciiiiii
facit
,

Dcus,

pacein; ^cd qiiod dixil, consliliio mula.
h;«'C

appellalur maliiin
qiiotl

nmmi quoJ liomo
peccalum

allermii

(^im Panliis apostoliis
ciiam
laliiis

duo

simililcr

uno

in loco
cl

palilur

:

qiiod facit,

csl; qiiod paliliir,

traciavcrildiccns, Vides ergo bonilalem
:

;i(T>na.

De

poenis crgo loqiiebaliir Propliela, cuni hoc

sevcritatem Dei

in eos

quidem qui ceciderunt, scverila:

diccret.
»-t

Divina cnim |iroviilenlia ciincia moderaiilc
,

lem

;

in le auteni bonitalem, si periniinseris in bunilate
el

giiheriwnlc

ila

liomo malc

facit

qiiod
isti

viill

,

nt

alioquin

tu excideris
,

,

el illi si

non permauscrinl

in

male

palialtir i|iiod noii vult. Sic

auicm

accusaiil

incredulitate

inscrentur. Polens est
el

enim Deus iterum

PrOfhclam isU» dicentem, quasi in Evangelio non leNonne duo passeres asse veiieunt et unus ex pcrinl his non cadit in lenam sine 1'alris veslri voluiilate {Vnitli. X i9) ? Iia erg.i Deus maliim facii, quod ii'>ii
:

inserere iltos

{Rom. xi.S^
suin

25).
,

Iii

hoc scrmonc apo-

,

stolico satis apparct honilas Dei
xil Isaias,

secundum qiiam dipacem;
cl scvcrilas,

Ego

Deus
,

qiti

facio

,

s<-cunduin

quam

dixit

constituo mala.

Simui cliam

ipsi

Deo milum

cst

,

scd eis in quos vindical. IlaqiK!
fa<:il;

osleiidit in nostra poicsiate esse, ul vcl inscri honilate
ipsiiis, vol oxcidi sevcriintc

i,.se. qiiiinliim

ad sc perlincl, honiim

quia omiit!

mcrcamiir

{n).

Non ergo
fii-afi

justum hiinuni
noii cst

est, et jusla esl illa vindicla.
,

El

idi<»

c^l Isai;c coiilniriiim Evaiigcliiim, siciil piilal, vcl polius

conlrarium
:

quod Adimanlus

objicil dixissc
;

pulari ciipil .\dimanlus, uhi Dominiis
.

:iil

:

Doniinum

Arbor bona fructus bonos

facit

mala au-

pacifici

quia

fttii

Dei vocabuntur {Matlh.
,

v, 9).

Vel ci

lem arbor niatos fruclus

facil (Id. vii, 17).
jiisiitia

Quamvis
tamen Dci
llle

ipsa
filios

cnim partc debuit agnoscerc
Dci cssc pacificos,
(piia

ciiam Is;iiam scire
ilixil

cnim maliim
bona
est
,

sil

gchenna damnalo;

pcr

cum

Deus, Ego

el ipse fruclus est

ex arhore hona,
sibi

auiii

suni qui facio pncein.

Sod

ciiin

iii

alia p;irlc

ad male

tem malis pecc;\lorum suonim ihesaurizal
die inc el revelationis jusli judicii

iram

iiilclligendum
vit.

orulum

(ixit, in allcra

se ipse ex&cca-

Dei

,

qui reddel
ii ,

Qiiod

si

vcllct alius simililer c^rciis diccre honuiii
,

unicuique

secundiim ojicra sua {Rom.
istic

5

,

6).

c>se Velus

Teslamcnlum

ubi dicit Dciis, Nolo
reverlalitr el viral

mor-

Quanqiiam
lilinrme
injusli
t

diue arhores manifcslissime in simiposii;c sinl, id cst, jiikli el

itm peccatoris, quantiim ul
xxxiii, 11); maliim

{Ezech.

duorum hominiim
polcsl.

autcm csseNo\um Testjmcnlum,
ignem wternuin
,

quia nisi quisque volunlalem mulavcril, ho«
Qiiotl in

ubi dicil

<>lirisliis,

Ite in

qui prcepara:

nnm
c":sc

opcrari non

nostra potcsiaie
:

lus est diabolo et angelis ejus {Matih. xxv, k\)
in

noniic

posilum, alio loco docct, ubi
,

ail
;

Aut

facite ar-

foveam cadciis oinncs
Scriplurariim igiiaros
'

qiii
iii

sc soq^uTciiliir, iiidoctos
im|!Cii!i;c c.ociialcm gcr-

borcm bonani

et

fruclum pjus bonum

aut facile arbo-

el

rm
mali

malam
boc

,

et

frvclum ejus nwtuin
loqiii

{a). Iliis eniin lioc

minaiile

maliiia

secum

parilor
iii

prcoipilarel? Qiii
invcnit
laii-

dicit, qui
,

putahanl se bona
cst
,

possc,
,

cum

essenl

anlcm oculo pio
qiiod
isli

legit, ct
iii

Novo Tcstamenlo
cl
iii

bonos fructiis faccre
:

ciim esscnl ar,

accusaiil

Vclore,

Vclcre qiiod

bores mal;r. Sic eiiim el suhjuiigil

llijpocrila;
sltis

qtio-

dant

in

Novo.

modo

potestis

bona toqui

,

cum mati

{ilatth. xil
iii

CAPUT
Isaia
:

XXVIII.

1.

Dc co quodscriplum
est

cst

33, 31)? Mala crgo arlwr fruclus bonos facere non ut bonos friipotesl sed ex mala ficri hoiia potest
:

Et

fc.clum esl co

anno quo mortuus

Ozias

,

re.x, vidi

Dominum
gtoriae

scdenlem in
ipsiiis,
el
,

-sede alliasima ; et plciin

ftus ferat. Fuistis enim atiquando lenebro', inquit
slolus; nunc autem luxin Uomino, Tanquam
rci, Fuistis aliquaiido
si

Apodicc-

eral

domus
,

in circuniitu
el

Serapliim

statmnt

senas alas hdbeiites

binis

quidem opcricvi, 1

arbores maloe

,

et ideo
:

non po-

bant faciem ipsius, binis vcro pedes {Isai.

c/2). Huic
.

lcratis timc nisi malos fruclus facere

nunc autem lux

loco
lipffi
(I

illiid

opponit Adimanliis, quod

ait

Apostolus
swcul
est

in

Domino,

id
;

est, ct

jam

facli

arhorcs honpc, dalc
fitii

aulcm sa^cutvruin
1,

invisibiti hoiior el laus in

i

fniclus bonos

quod
quid

scquilur dicciis, Sicut

lucis

7/»H.

17

).

In

qiia

(|u.TSlionc
iii

qii;rrendiini

ambutate

:

fructus atim luminis est in
sil

omni

justilia ei

qiiidcivisum fucril; vcl
prx-lcrmiilerc
,

illa visioiic

Isaix binas alns
,

veritate; probanles

beneptacitum Domino {Ephes.
si

quihns volahaiit Scraphim

diccntes.
:

V, 8 10).

Nam

el in

ipso Evangelii capilulo,
,

non

Sanctus, sfiuctus, sanctus Dominus Deus subaotk
iii

vel

siudio malevoleiili.c fugeret Adiinanlus
verlLr»;

posscl adfacere.
Ihi
:

Aposloli
:

vorhis

iioii

totiiiii

diccrc.

Nam

ila

dicit
,

quomodo

diialur

Deus nialiim
bonos

Aposlolus
plibili, soli

liegi aulein

swculorum

invisibili,

tncorru-

mim
iii

ait Domiiius, qiiod etiam isie
far-il

commemoravii
,

Dco honor

et

gloriain scecula sccculorum.

Au

Omntt arbor qu(C non
Deus

fructiis
,

excidelur, et

fortelimiiitiie Trinilalis

ignem mitlctur {Matih.

vii

19). H;cc sunl

mala
iii

qiiai

Prophetam

lectori

,

cl

commemoralio comniendarct aliquid m:igmim ihi lalere siidiciiiir,
Iii

fjcii, id csl, peccalorihiis

poenas, quod

igr.em
fieri
sit.
,

spicarclur? Tcr
clus

cnim

Sancius, s(incius,san

niitlci

arbores

,

«lu»
,

in

malilia
ipsis
,

perseverantes

Dominus

Deus snbaoth.

Aposiolo auicni forte

bon:e noluerinl

cum hoc

arhorihus maluin

Deos au>jm
(a)
I

,

ut sa-pe dixi
,

iion dat fruclus

malQ,s

Kelracl.

cap. 2i, n. 4.

\ iclorinns Ms ct iniis c valicnnis, qemiwmte. AllCT vaticanu.s cndox, gcmncnJr. corlieieiisis, ffeiiiiitiinlein. («) I Rclran , ca.'. 22, ii. 4.
'-

S*Nf.T.

AUiUST. VIII.

(Sir.J

; ,

171
\i(lil,
(|ii<>il
i

COMIU AFHMANTUM
(li\i-Si'(
,

MANICII/I.I DISClILLUil.
cla sunt, inlcllecta

itl
Ilac vi^ione vidciiir

tinurrupilbUi
(liciiiiiis
:

Deo ; rcspondccrgo
iiicorgi ciiiii

cortpuiunlur.
(idci

rcliirilli
riijitiliiii

(|iii)(l

nntic islis
i';icliira

()ui(J

Dcus,

ciiiii

pf,r

pielaicm

ct

pir agiiilioncni Dei

!>(>()

cral gciis lciicl)raiiiin,
si

nioruin
fuit

ripliinoriiiii cord.i

niundanlnr Qiiid cnim proscrilHuilcm
?

ca pugiiarc iioluwscl? Aiil

foric iiiciiiiosos codiccs
iihi

naltbasari regi, qiiod niaiium
siios

ante
ijnia

jlcgcral
liiiit

,

aiil i^lc iiicii(I(ikiis

c-l

uos

ipsiirn Adiiii.^n-

ocuio»

in

paricle

conspexit

Cui visioni

lcgiiiiiis, iioii csl diiiliu-i
:

do ic duiiia disscrcii01 Proplicta

non

potnil

:i(ljiiii;.'<;rc

n cnlis aspcclmn, qu:i!rebat adqii.-»

duin

scil jaiii

(|ii:crcndiiiii cst (|iioiiiodo

hiic xidcrc (piod vidcial. Tali aiileni acic luininis,
ista intclliguntur, Daiiiel pniditiis,
ille

di<cril vidissc sc
liis l':iuliis

Dcum

iii

scdc allissinia, cl aposlo-

rnente vidil, quod
illa

Ycriini dixcrit, iiivisiiiilcni Dciini. Iiilcrrogo
iitnini
([iiid

videral corporc (Dan. v). Uursiis

parle aninii,

ilaqiie

isios

iiiviMliilii

po-siiil

coaspci.

Si

qupc iiii;igincs cor|(oriini capii, vidil somnidiii

Nabu*
id

diciinl posbc;
8il)ilcni

crgo

caliiiiinianlur, si

Deuininvidicuiil
noii

cbodonosor icx
est,ail

:

cl

quoniam

noii

habebnt idoncum
,

Proplicta coiiS|»cxil?
i|)Si
:

Si

aiilcm

oculiim menlis ad melius vidcndiun quod vidcrat

piisse;
tpii ail

Aposlolo

poliiis caiuniiiientur, si
I)ci,

audcnt,

inleliigcndam qiiod \iderat,
visiim

id(;o

ad inleraliennm,
ul

Iiivhlbilia

cnim

a conslitutione mundi, per

prclandum

suum, aspcclum
Danielis
:

qua'.sivil

ea

(fuoe facla snnt,

inteUecta consjnciuniur {Honi.], 20).
;

ejiisdcm sciliccl
certaiii

cui
,

lanieii

apcriciiii

Ipsccniin dixil csse invisibitia
conspicitiutiir.

cl

ipse rursus dicil,

accommodarel

fideni

cliam ip«um

somniun

Notmc

liic

coguiilur faleri oculis cor-

ul sibi diceiclur excgil. Daiiiel auleni revelanle saii-

porcis csse

invisil)ilia, nicnli
,

vcro csse

visil)ilia ?

Sic

cto Dei Spirilii, et quid
vidit

ille

vidisset

insomnis ea parle
et
qiiid si-

igilur cl Proplicta Deuni
cst,

qui corporalilcr invisibilis
S| iriliialiicr vidit.

qua corporum capiunlur imagines,

non

corpoialiler, sed

gnificarct

menle conspexil

(Id.

ii).

Non

cst

aulena

2. Nain multa gcnera

visioiiis in Scripturis

sanclis
;

prophcla veri Dei el smnmi, qui oblala divinitus visa,
vel solo

invcniunliir. Ununi, sccundiirn ociilos corporis
vidit Abtaliaiii Ires viros
xviii, i), et
disiipiili

sicut

siib irice .M:imbre
in

(

Genes.

corpcre vci cli;ini illa parlc spiriius videt qna corponini c:ipiii!iiur iniagincs cl nicnlc iiOn vi,
,

Moyses ignem

nibo

(

Exod.
in

iii,

2

),

ei

det.
liir,

Sed

plcriiniqiie in Sciiptiiris sic posita invciiiunsiiiil,

iraiisligiiratum

Dominiiin
:

nionle

iiiter

qucmadiiiodiim v sa
inleilecia

noneliam quemadmoSed ex
nobis

Moyscii clEIiani [Mallh. xvii,2, 5)
inodi.
|)cr

el caiteia

liiijus-

dum

sunl

;

nt menlis visio, in qua lotus

Allcrum, secniidum
:

(|iiod

imaginaniur ea

qiiae

frucliis esi, cxercciidis lectoribus servareiiir.

corpus senliinus

nam

cl

pars ipsa iioslra

cuiit

mullis qu:e apcrlc

suiit

scripla, maiiifesialur
,

tlivinilusassumilur, mulla tevelantiir, non pcr oculos
eorporis,
aul aures
similia,
,

quoinoJo
runt,

illa

intellexcrint
figiirate

quuc sic

iii

libris

posue-

aliiimve

sensum carnaiem

;

sed

quomodu

illis

demonstraia

siiiit.

Ad

lamon

liis

sicut

vidil

Pelrus discum illum

duo

cniin geiicra

illa visioiiis

pertinent figuratx de«

submitli e ccelo cimi variis animalibiis {Acl. xi, 5, G).

monstrationcs:ad mentis aulein, idest, ad inlelligengcntiae visionem

Ex hoc gcncre

cst etiaiii i^Htd

Isaiyc,

quod imperiDcuin fornia
figiirale,

simplexel propria perlinet revelatio
Oninia tamen

lissiine iinpii rcpiciiciidiinl.

Non

eniin

rerum

iiilelleclarum alquc ccrtarum.

corporea circiinileiniinal:scd quemadmoduin

hxc gcnera

mirificis el inefTabiiibus distribulionibus

non proprie, miria

diciinliir; itaeliam ligurate niulta
auleiii

cxbibet atqiie moderaliir Spiritiis saiictus summae inco.mmiitabilisqiie sapicntix'.

nionslranliir. Teiiiiiin

genus visionis
intellecla

cst se-

Sed

isli

miscri sunt qui

cundum mentis

inlnitum, qiio
:

conspiciunilla

calumnianlur Proplielae dicenti quod
objicientes apostolicam
dlxit.

Deum

viderit

liirveritas al(jue sapienlia

sine

quo gencre

duo

seiilenliam, ubi invisibilein
linic

qitx prius posui, vel infructuosa sunl, vel

eiiam 4n
corporeis

Si

enim

aller objiciat

aposlolico
ait,
(

vcibo

errorem

inillunt.
illi

Cum

eiiim ea, qu;x; sive

evangclicum verbum, quo Dominus
cordes
,

Beati

mundi
)

sciisibus, sive

parti animae quai corporalium re-

quoniam

ipsi

Deum

vidtbunt

Slutih. v, 8

rumimaginescapil,divinitusdemnnstraniur, non solum
scnliimtur his modis, scd eliam menlc intelligunlur,
iniic est perfecla revelalio.
visio
illa

qitomodo rcspondebunl posse invisibilem videri?Ver-

bo enim premunl imperilos,

ct

qualeims

invisibilis

Ex hoc
,

terlio

genere est

Dcus diclus sit,elsi cognoscunl, cognosci timenl.
Taiita cst pcrnicies

qiiaiii

conimemoravi

diceiite

Aposlolo, Infa-

animorum.qni cum vinccre

Iiomi-

visibUia enim Dei, u conslitulione

mundi,pcrea quw

ncm

volunl

,

ab eirore vincuiilur.

IN

SUBSEQUENS OPUS,

Videlib. 2, cap. 2, Retraclalionum, tom. 1, col. G31, averbis, Liber contra Epistolam ManiM. chsei (a), usque adverba, Unum verum Deum.
(ii) I.ibrum liuiic anno 596 aul597 scrii tuin inlelligimus ex r.elraclalionum seric, in qna posl liliros ad sim| liclanum, (\nis Augu.slinus in exortlio sui episcoiatus edidil, iroxlme collocatur. Porro ex eadem Maniclixi Kiistola, cujus islliic tragnioiitum repcrios lurra, ia iibrode ^alura Boui, cap. 46, et aiia qusedam in libro de ridc comra 1 riiicij ia repreheii(lii,

Uanic&aeos, capp. 5, 7 ct

1

1

.

,

,

S.

AURELII AUGUSTINI
HIPPONENSIS EPISGOPI

GOMRA
Rerullil iiriores larlcs i:|>isiols
ni«i

EPISTOLAM MANIGHiEI
bocant JFunirammti
LIBER UNUS
(").

^xiam

ManichxM, oslendcnsipsiini pro inanifesla qnain |)oIliccbalur, el iirocciU cuguitio.ic, uoa» inccria el ahsunia ileliruuienta suis secialoribus pro|>ouere.

^rsTsnsvrfVW^

CAPUT rUIMUM. quam
perdendi. Uniiin

1.

Uierctici sanandi

magis

Dei c-l volciirihiis el pctonlihus doiiarc quod boiiuiii
ost.

verum Deiim omnipotenlem
in

ex (juo omiiia. per
gavi el rogo
,

quem omnia,
,

quo omnia,

el ro-

CAPUT
Maniclioeit.

II.
llli


in

2. Causce

cur mitius

ngendum cum
cavcan-

ul in refcllenda el

revincenda boercsi

vos sxvianl, qui nesciunt cura quo
,

veslra

,

Manicliaei

cui cl vos forlasse imprudcnlins
,

laborc verunrt
tur errores.

invcnialur
in

et

quam
,

difficile

quam

nu^Jitiosius adliaesislis

dct niibi meiilcm paca-

Illi

vos sxviant
sil

qiii

nesciunt quaiii

lam alque iranquillam,

ct

magis de veslra corrcclionc,

rarum
tis

ct

arduuin

carnalia pliantasinai:i pi;c nienIlli

qnani de subversione cogilanlem.

Quanquam

eiiim

screnilatc siiperarc.

in

vos sicvianl

,

qui nc>

Dominus per suos servos regna subverlal crroris; in quanlum bomincs suiit, ipsos tamcn bomincs
,

sciiinlcum quaiita dirricullatc sanclur oculiis interiuris lioininis, ui pussit inlueri

solem suum
,

:

non islum

cmciidandos esse potius
qnidquid divinilus ante
catur
,

,

quam pcrdendos

jubet. El

qucm

vos

colitis

coelesii

corpore

oculis carneis el

iilud ulliiiiiim

judicium vindi,

lioinimim ci pccorum

fulgentem atque

radiantem
,

sive j»er

improbos sivc per justos

sive per
;

sed illum dc qiio scriptum csl per proplictam
est milii justitiis sol

Orlu»

nescicnlcs sive pcr scienles, sive occulte sive palain
noii

{Malacli. iv, 2)

;

cl
,

de

qiio dicluui

ad inlcrilum
:

lioiiiiiium, i-ed
(|naiii

ad mediciiiain valere
,

csl

iii

Evaiigi;Iio

,

Erat lumen verum
venieiitem in liunc
,

quod illuminat
{Joan,
i,

rredciiduni esl
plicio

qui respuerinl

cxtrenio snpiiac univcrsi-

onmem liominem
9).
Illi

mundum

prxparanlur. Quapropter cuin
,

iii

in

vos sxvianl
,

qui ncsciunt quibus suspiriis

tate

rcrum

ali.i

sinl qua: valent

ad corporalem vin-

el geiniiibus flai
iiilelligi

ui cx

quaniulacumquc paric possit
illi

dictam, sicut ignis, cl vencnum, et morbus, et c^ctera
liujusmodi
;

Dcus. Poslrcino,

in vos sxviant, qui nuii,

alia

quibus apud scipsum non molcsiiis

quam
vidcnt.

tali

crrorc dccepli sunl

quali

vos dcceplos

corporis sui, scd cupidiiatuiii
punialiir, siculi csl

suarum laqueis
,

aniiiius

dnmiium, exsilium
;

orbitas. coiisint

tumelia

,

et
,

liis

similia

qujudam vcro non

cru-

C/VPUT Egu aulem
cere

ill.

5. Augustiiius

quondam manichceus.

qui diu mtiltiiinque jactatus landcin re.spiilla

ciaineiila

sed quasi fomcnla cl lcnimentj langncn-

polui qiiid sil

sinceritas, qii;c sine inanis
;

tiiim, ut siint coiiselaliones, coliortaiioncs, dispulalio-

fabuLc narraliuiic pcrcipitur
aniiiii.
iiici

qui vanas imaginalioncs

nes

;

cl qna:cuiii(|ue

sunl

talia

:

boruin omiiiiim

(|uic-

variis

opiiiiuiiibiis

crmribusque coIIec(as

dam

etiain

per inalos nescieiiies operatur suinma Dei

vix miscr iiicrui Doniino opiiulaiilc convinccrc; qui
ine ad dclcrgcntlain c.nligincm mcnlis
,

ju^tilia,

qiixdam aulem per scientcs bonos. Noslrum
eligorc et optarc

lam tardccle;

igilur fuit

mcliora
,

,

ul ad vcslrain
in

menlissiino medico vocanli blandieiiliqiie subjeci

qui

corrcclionciii
et

adilum b.ibcremiis
el perscciilioDibus

non

coiiteniione

diu

flcvi, ut

incomniutabilis cl immaculabilis subslaii'
Libris sese
qiii
niilii

xmulaiione
,

;

sed mansiiete con:

lia coiicineiiiibns diviiiis

persuadere
illa

solando

benevolc cohortando, leniter dispulando

iiilrinscciis

digiiarolnr

;

deniqiie

omnia

fig-

sicul scriptum cst,
liligare; ted

Servum aulem Domini non
esse

oportet

mcnta

,

quui vos diiiuirna consuciudinc iiiipiicalos ct
,

mitem

adomnes, docibilem, patientem,
(\l

conslriclos lcncnt
divi, el

cl qux'sivi curiosc, cl allciile aiiinslaiiler quibiis poiui per-

in modestia

conipicntem divcrsa sentienles
fiiil

Tiin.

ii

lemcrc crcdidi, cl

2i, 25). Nostrum crgo

vclle lias partcs expclerc

:

suasi, ct adversus alios pcrtinacilcr aiiimoscquc dc-

ADMO.MTIO
Ad emcndanduni libnim conlra
codice,

PI'.

BEMEUICTINORUM.

cum

F.|.islolam Manicbxi contulimus edillones Am, Er. et l-ov. cnm autiqiiissimo Corbeicusi Oemnieliceusi, caaaliiio, Coli)erlino, Sorbouico, viclorinis duolius, et duolius Valicanis, cuuuiue vjriis {eclio-

uibus quiuqoe Uel^icoi-uiu.

Cotnparavimus prceterea ens omnes editioncs
(a) Scriptus circilcr

initio Rclr. et Conrcss.,
'

t.

i,memoralas.

M.

anuum

397.

solaeditio Ix)v., perspicere.

:,

'

;

iriv

rO.NTIlA EI'ISTOL.\M Si\ MCII.-EI, S
;

AIJfHJSTI.NI
igilur
(p^iil

i7*
docc^it
\l.iiiiclia;iis
, ,

l.ndi

s:iviift
illo

iii

vo^ oiiiniiio non possmii,

(|iios si(
,

nl
ct

Viili;;iiniis
li->

mc

cl

po-

iiit;i|isiiiii

l(;iiiiiorc. ila

minc dcbco
,

siisliiicr«

iiniiin illuni coiisiderf^inni»
iibi

libriim

quem

Fiiiiila-

laiii.i

|»:iii(;iilia

voliisciiin

agorc

(iiiaiila

inccum cge-

mciiti Kpistolamdicitis,
coiiliiictur.
(jiianilo

lotum penc
illo

qiio;| crcditis

niiil pro.viini nici,
ca'Ciis

cuin

iii

vcslro doginalc rahiosus ct

Ipsa

enim nobis
,

lcmporc

niiscris

crrarcm.
facilius iniiescatrs
,

lccla est

illiiinin^ili

diccliamiir a

vobis

'.

4.

Ul aiHcn»

cl

iioii

iiiimiro aiiiilliid

Ccile

>ic

incipil: Mauichtrui
Palrit.

niKnlolu» Je$u

Lltriiti
,

iiio vobis(|iic

periiicioso milii adverscmini,

qnoiitra-

provideutia hei
jjercnui ac
c(!l
,

llac tuul talubrin verba

de

vis judicc
<pic

impclrare

mc

a vobis oporlct

,

iil

cx

mvo

foute. Jain

enm

lK)iia

patienlia,

si

pla-

parlc omiiis arroganlia dcponainr
:

Ncmo nostnim
tpiaTimns,
ct

altcndile qnid qnrrrani.

Non credo istum esse
,

(iicatjani se invcnisse vcrilalem
(|iiasi

sic c;uii

:i|iosloliini Cbrisii.

Qiijfso nc succenscalis

et malc,

ab iiUiMiuc
ipiairi

ncscialiir.

Ila cniin
niilla

diligenlcr

ilicerc incipiatis.

Noslii

ciiini

me
:

siaiuisse

iiihil

a

cmicorditer

poterit,

si

tciiicraria

prrcAiil si

vobis prolatum lemcre credere. Quacro ergo qnis
istc .MaiiichxMjs ?

sil

Mimpiione invenla ct cognila essc crcdatur.
lioc a

Hespondebitis

Aposloliis Christi.
,

vobis impclrare non |»ossiim, saltcm illud coii«edite, ut vos UUKinam incognilos iiiinc priinuni and.ain,

Non crcdo

:

quid jam dicas aut facias
scientiam vcritalis,

non
ct

h:ibcbis

pi'Oiiiiltcb:is ciiiiii

nunc

quoil

iiunc

primnni difcutiain. Jnslum
:

puto essc

ncscio cogis
lcctnriis

ul

crcdam.

Evangelium

milii

forlassc

(inod
iion

postulo
iion

liac

sane Icgc scrvala

,

nt vobiscum

cs, ct

iiide Maiiichu;i

personam tentabis as-

orcm,

conventicula («lebicm,
,

iioii

Manicliai
rebiis

Scrcri'. Si
iliiiii

ergo invenii es aliquem, qui Evangclio noiiqiiid faceres diccnti tibi
,

iioincn

accipiam

si

no;i

niilii

dc omnibus
ull;i

ad

credit,

Non crcdo?

s;iUilcin aniiiKC

|icriiiienlibus sine

caligiiic lalio-

Ego vcio Kvangclio
(•

iion

crcderein

,

nisi

mc
;

catholi-

iicm i)crspicu;im dedcriiis.

c E( clcsi;r,

commovcret
,

auctorilas.

yuibns crgo
ciir cis

C.XPUT
picnliain
li;ic

IV.

5.

Argumenfa
,

fidei catlwlic(e. \n

c

.-

oliicmperavi diceniibus
iion

Crede Evangelio
,

tiiolica oniiii
,

Kcclesia

ul omill:tm sinccrissimam sapaiici spirilii:ilcs in

oblcn:perem dicentibus mihi

Noli credcrc Ma,

ad cnjus cogiiilioncm

nicha;is? Elige quid velis. Si dixeris
cis
;

Crede

CHllioli-

vila |>cr\eniunt, ut cain

ox minima quidcm parsiiic

ipsi
:

me monenl

ul nullam fidem
ilils

accommodein
iiihi tibi
;

tc

,

quia liominos sunt
:

,

scd lamen

diibilationc

vobis

qiiapropter noii possuin

credcns,

cognoscaiit
viv;icil;is,

cilcram

(|nii.pe

liirbam iion inlelligendi
facit

iioncrederc. Si dixcris, Noli Catliolicis credere
recte facies per

non

scd crcdciKli siinplicitas lulissimam

Evangclium

mc

cogcre ad

M:inicli.vi

ul

cigo

lianc oinitlaiii sapientiam,

quam

in Ecclesia
iii

lidem

,

qiiia

ipsi

Evangelio Catholicis prcdicantibus

cssc calholica non credilis; mnlta

sunl alia qure

credidi. Si aiitem dixeris, Recte credidisti Caiholicis

cjusgremio

me

juslissiiiiC lcnrani.
:

Tcnet consensio

laiidanlibus
disii

Evangernn»

;

sed

non recle
:

illis

credinie

populorum atque geiilium
jnchoala
iiKila
'
:

tenel aucloritas miracnlis
,

viiiiperanlibns

Manicbncum

usque adeo

,

spe nnlrila

,

cbaritate aucta

vctuslale

fir-

slnltiiiii

puias, ut nulla reddita ratione quod vis crciion

tcnet ab ipsa sede Pelri apostoli, cui pascen-

daiii

,

quod
ad

vis

non credam? Mnlio eniin
si

juslins

das oves suas posl rcsurrcclionem Dominus
(lavit
,

commtnno-

alqiie

caulius facio,
,

Catholicis qiioniam
nisi nie

scmi

I

usque ad proesenlem episcopalum succcs^io
:

credidi

te

non transeo,

noncredere jns-

sacerdotum
iiicn,

lenct |ioslrcino
caiisa

ipsum

Calholic.t;

scris, sed nianifestissime ac aperlissime scirc aliqiiid
feceris.

quod non sine

itiler
,

tam mukas hsreses
ul

Quocirca

si

mihi ralioncm rcddiluriis
te

es, ili,

sic ista Ecclesia
lici

sola obliimit

cum omnes
,

hsprc-

mitie Evangelium. Si ad Evangelium

leiics

ego

se calholicos dici veiiiit, quaerenli
,

tamen pereiiullns

me ad
Quod

eos leneam
;

,

quibus prrccipicntibus Evangclio

(iiino alicui

ubi ad Calbolicain
basilicain
tot el

convenialur

crcdidi

et bis jubentibus libi omniiio

non credam.
infirmabis
libi

li:crelicoruin vel

siiam vel
lanta

dominn andeat
cliristiani

si

forte in Evangelio aliquid apertissimum de

tistcndere. Isla ergo

nominis
teneiit

Manichaei

aposlolatu invenire polueris
,

.

cliarissima

*

\incula rectc

hominem
vitoe

credeii-

mihi Calholicorum auctoritalem

qui jubent ut

lein in calholica Ecclesia, etiamsi propter nostrae iniclligentiyc larditalem vcl
(liim se
liiliil

non credam
apud
pler

:

qua infirmata

,

jam nec Evangelio crocredideram
;

merilum

veritas iion,

dere potero, quia per eos

illi

ila nih.l

apertissime ostendat. Apiid vos aulem
est

ubi

me
si

valebil, quidqiiid inde protnleris.

Quapro-

borum

quodme

inviiel ac leneal
:

,

sola per-

nihil

manifestum de
,

Maiiicb.-ei

apostolalu in

soiiat veritatis poUicitalio
iiilcsta

qu:e quidem

si

tam inaCallio-

Evangelio rcpcritur
libi. Si

Caiholicis potius

credam quara

monstratur, ul

in

dubiuin venire non possit
rcbus, quibiis
iii

autem
,

aliquid inde
illis
,

manifeslum pro Manichxo
:

pr;ci)oneiida est

omnibus

illis

legeris

nec
;

nec

tibi
,

illis

,

quia de t€ mibi

lica lcncor ; si autem lanliimmodo promiliilur, et non oxhibelur , nemo me movebil ab ea fide quae animiim

mentiti suni
profers
,

tibi

autem

quia

eam scripturam mihi
,

cui per illos

credideram

qui mihi mentiii

iiicum

lol

el lantis

nexibus chrislianae

religioni

as'ringit.

CArUT
»
'•

V.

C.

(

oulm

liiulum Epistcla'

Mnuulm.

In Corbcieiisi coilicc, deesl, aucta Uuo V;Ss., clmi.^-dmii.
,

,

vetnstatc.

\m. cl F.r., vtctiimti dicebitmwt, 'men. l.ov., inducebamur a vol.is. Diio \is,->.. utcliiuilii dixceb tur a nobis. Tandeai veluslissiinus ('orbtMcnsis codcx llluimnitli dicebamur n vubis. Favel huic leclio.ii quoil iiifra, in caiite
>

Rdili

climiti

:

^ Alu. el oiii:it'j Ms.->.

rcti(lio}iii.

legitur de oadem E|,islola tos iituminali dicitntur, lolet
2.T

:

quw

fere onunbu.K qiii ui>u(t

e*i>e itvlissiina.

, ,

,

177
«onl. Sed absil ul cgo lOvangeiio ni»n
oniin credcns
.

I''l^f^l'

r.NLs.
Filiiis et Spiriliis

na
sanctus
,

cicdiun.

llli

vobis etiam confitenlibus
,

,

n

-n

iiivenio

qiiomodo possim
,

eliani
ibi

noii dispari

nalura copiilcntiir

cur homincin su cc-

libicrcdcre. Apo>loloruni enini non)ina

quie

levi

pliim aSpiriln sanolo .Manioli;euiii, iion pulatis lurpo,
naluiii

gnnlnr {Malth.
13-16). non

\,

2-1; Marc.

in, IS-lt), el

Luc.

ex ulroqiu; soxu pr.odioarc;

lioininom auloiii
,

inlcr se conlinenl noineii Manicli.ii.

In
in

susccptum ab unigcnila Sapicnliu Dei
giiie

naliini
,

de

vii

-

iixuin auleni liadiloiis Cbrisli quis

successeril
i,

,

crederc rorniidali>? Si caru
,

humana

si

conciibi-

Aposloloruin Aclibns logiinus {Act.
n«H:esse esl ine credorc
,

2G)

:

ciii
,

libro

tiis viri

si

uleriis inulieris iiun potuil inquinare
;

Spiiii-

si

crcdo

Evangelio

qiio-

ritiim sancluni

quomodo

poluit ulerus viiginis
islc

niani

ulramque

Scripluraiii

siinililer niilii

c.iiholica

<|iiinare Dci Sapiciitiain?

ManiclKVus ergo

qui du
,

lonunendal

aiiclorilas. In

codom

eliain iibro

do vo-

sanclo Spiriln et evangelica
ccsse esl vobis concedal
liiu saiicio
,

loctionc glorialiir

iie-

loin iiius caiiojie aiquc aposlolalu Pauii vuigaiissiinain in Evanlii^loriam {Id. i\). Lcgc niihi jain, si poles
,

',

aiit niissuin

se csse a Spi
,

aiit

susccptum. Si inissus cst
;

P.iraclcli
ci

i;oiit».

ubi Maniclianis apo>l()ius dicius esi
cui
iiie

;

vol in ali-

se apostoluin dicat
iioiii *
({iioiii

si

susccptus, conoedal

honiisi oi

qiii)

niio iibro,

jam credidisse

coiifHoor.

An

inaircin qucni siiscopil unigeiiiliis Filiiis,
susco|)it Spiiilus sanctiis conccdit
virgiiiiiale Mari.e

iliini

lccJnrus es, ubi Spirilum saucluni paracleliim

ei patroin.

Domiiiui proinisil Aposioiis? De quo loco vide qiiol <l quaiiia siiit , <|u.e me revocenl el dolcrreanl ne
M.iiiich.fO crcdain.

Credai

Vcrbuni Dei

iion cssc polliiSpirilinii

lum

,

si coiiciibitu

parcntiim
iit

suorum

san-

cium
Cur
,

noii potuisse pollui
,

credaintis liorlatur.
,

Quod
jniii
,

CAPUT
vterit.

VI.

7.

aposlolum Clnhli se scri-

si

dixerilis

noii in ulcro vcl aiile uteruni

sed

duMTO

ciiim

cnr cpislol;e hnjiis principinm
Jesii
Cltrisli
;

nutum Maniciix>uiu a Spirilu
suriieilul falcainini liabuissc

saiicto esse susceptiiin

sil, A/fl/iif/ioru»

aposlolus

ci

n\\

sil

carnem

dc viro cl feniina

Paraelelns aposlolus Josu Clirisli. Si aiilcni mi^sns a

prooiealam. Ciim
.sunguinem
tcin
,

eniiii

vos noii limealis visccra ci

Chrislo Paraclelus ManiclKeuin
iiicJneus apotlolus Jesu Chiisli
;

inisil,

cur l-^a, ila,

Maniclia>i dc

iiumano
,

coiicubilii
illa

vcnicii-

ol

noii polius

Mani-

cl inlcslina fimo plcna

qnx

caro gestaliai
S|iiri-

ehaus aposiolus
sium
,

l*aracleli ? Si dicis

ipsum e.sseChri,

ct his oinnibus

non crcdalis contaminaliini esse
illuin

qui csl cliain
,

Spirilus sanclus

conliadicis

tiim

sanoium, a quo
:

hominem

susceptiiin c.sso
intacla
izoiii-

ipsi Scriplur.e

ubi

Domiuus
,

ail

,

El
Si
,

tiHuiu Vuraclc-

crcdiiis
lalia

oiir

ogo

iilcriiin
,

virginalcin ct

iitm

miliam

vobis {Joaii. xiv

iO).

aulcni Ciirisli
(|uia ipse ost

rclormidom

ct noii pi<tiiis crcdain Sapieiiliaiu

nomen

ideo rccie posiluin

pulas

non

Dei in ipsis nialcrnis visccribus hoinine suscepto iinin icul.itam ni.iin

eiirislus,

qui el Paraclclus, scd quia cjusdem siuit
;

sinceiainque inansissc

?

Quapropter quo-

ambo subslanlix
quia unuin suni

id

esl

,

non quia

uiius

csl
,

,

scd

si\e

niissum

,

sivc

susceptiim a 1'aracielo sc
nihii

:

polerat et Panlus dicere
;

Paulns
cl

.M.inicliaMis vesler allirmet,
I

horum

potcritobli-

aposiolus Dci Patris

quia dixit

Doniimis, Ego

cre

:

ego jani caulior nei|ue missuin

enm

crcdo, nc-

Vuter

umtm
Quid

sumu${lil. \,oO). Nnsiinain l»0C dieil:
Apoi>loli)niiii Palris se

qiie siisropium.

sed iiec quisquain
scribil.
sibi

aposiclum

CAPLIT

VIU.

9.

Festum
,

uatalis

Manicha'i.

crgo vuil

isla

novilas

?

Nonnc

vosi

Nam
qiiid

qiioti

addidit diccns

providenlia

Dei

Palris
,

;

bis videlur nescio qnaiii
Diliil

redolcre fallaciain? Cerie
,

aliud

ambivit

Jesu
et

Ciirislo

nominaio
ctijiis

ciijiis

inlercsse arbilraius esl

cur non varie
noininat
;

iii

aliis
,

sc dicil apostolum,

Dco Patre,
nisi
iil

providiniia

cpisloiis

apostolum Cbristi

se

in

aliis

niissum sc dicit a Filio,
ipsuin
bit
;

Spirilum sanctinu
Sic

Paracltii? Sed Chrisli seinper audivi, (|uoliescunupie
aiidivj
:

terliuin

csse

credcremus?

cnim

soii-

Paracleti

aiitem «ec scniel.
itisi
,

Qiiid lioc csse
,

ilttnichwus apostolus Jesu Chri>>li procidentia Dci
ina-

caus,-e

arbitramiir,

quia
iinpiilil

illa

superbia
.

nialor
ul

Palris. Spiritus sanclus noininatus noii esl, qui

einnium hx>reticorum

homincm
;

non

xime dchuil ab eo nominari

,

<|ni

nobis apostolutiini
iit

missuin se a Paracleto vellet videri
piuni
,

scd

iia

susee

suum

Paracieti

promissione cominendut,
iniperitos prciiiat.

cv:ina vo-

lil

ipte

Paraclelns

diccrelur?

Sicut

Jesus
S;i-

golica aucloritale

Quod cum

Chrislus hoino, non a Dei Filio, id csl Virlule ct
pieiilia

bisqu:critur

,

respondetis utique .Maiiich:i;o apostolu
,

Dei

,

perqiiam facta

siint

oinnia

,

missus est;
lidoni
,

nominato

,

Spirilum snnclum paracieluin nnininaii
,

m:J
ijisc

ila

susi eplus

secimduui cntholicam
,

ut

quia in ipso venire digiiains cst. Qu:ero ergo

sieut

essel Dii Fiiiiis

id (^st, in illo
'

ipso Dci Sapieii:

supcrius diccbuni
liiolica

,

qiiare cxliorrealis

ciiiii

dicit

ca.

tia saiiaiidis

peocatoribus
sancto
,

appareret

sic se iiic
,

vo-

Ecclcsia, euiii iu qtio venit divina Sapienlia
:

luit a Spirilu

qiicm Ciiristus proniisit

videri

iialum esse de virgine

cnm

vos

ciuii

iii

qiio S|iiritui;i
feiniiia virc

esse suscepliim. ut jam ciim audimus Manich:eiiin S|)i-

sanctuin vciiissc prxdicaiis,

nalum de
<|ui

riium sanclum
id esl,

,

iiilclligamus apostoluni Josu Clnisli

,

mixla

niiiil

iiorrealis. Qiiid

crgo aliud suspiccr

iic-

missum

a Jesu Clirisio, qiii euni se inissiiriim
,

scio, nisi quia isle Maiiicli.i!iis,

pcr Christi no
qii:oril
,

essc promisil. Singularis audaeia isla
&:irriiogiiiin
' !

et

iuoHabiie

men ad

ini|ieritoruin

aniiiios

adiiiiin

prc

CAPLT

VII.

Christo ipso sc coli
8.

voliiil.

Ilic uiide conjiciaiii

,

brc-

Maiiichtvux Spirilus saiiclusquo-

vilor dic.im.

(luin s.rpc u

vobis quaTorein

i!'o

tom-

moth cndilus
u.

a suis.

Sed

laiiien <iiia'ro,

cum Paer
\\n

ot

Kdiii, nccesxe est ut nobis

concedai. \ss. vero, necessk

est vobis concedal.

01 lov., pcctoibus. <:;isii;:;miui-

cx

cl Mss..

'

sn; iiiiiinros M.SS

Kdili vero, hoiiiuii.

179
porc qno vos MiKlirltnm,

CONTUA
qii.i!
,

I:PIST()L\M M AMcii.i:!,

s.

ac(;lstim
ulii
,

is^
discipnlos poniciiaii»

cansa essclqndd Pasrha
p:i'iicis

Cccc liabcs
iiis

commomoravil

Domini (•htinnuino

i>n!l:i

intcrdnni n

(opidiA,

patcrii.T

qnam

cx ore

cjiis :iiidi(raiit

do Spiriia
niissus

jiima cclrl)r:l;'lo freqnciit;ircUir, nnllis viRiliis
<

nnllo

snnoto vcntnro. Niinc videamns qirindo
I*.iiil(t

sit

prolixion! jojiinio indicto An(liioril»ii<:,
fcsliviorc appnraln
di
;

iinllo d('iii(|no
(n),
id

posl

onim soqniinr,
est dicx

el dicit

:

/n

illo

temporet

cnm

vcslnirn
,

i)ciii;i

csi

,

qno suppleius

Penlecostes, fneruul oinnes eadeo.
:

!m

qiio M:iiiicli;cns

occisns csl

qniii(|iic gradiljiis

animatione smiil

in

uvuin

el

fuclus est tnbilo de ccch
et

initlrnclo tribnnali ct prclio^is lintcis

ndornnlo

,

ac in

sonus, qiiati ferrelur flalut vehement,

implevit totutn

promplu posilo
norihus

et olijeclo
:

adoranlilms,

magnis hoqircrcrcm
,

Ulinn lociim
tiiiqna:

in

quo ernnt tedentet
qui

;

et visa;

lunt

illit

proscqiiainini

lioc

crgo

ciiin

divisa: qnnsi ignis,

et insedit

tvper

unum-

rcspdndehiiliir cjns
(pii

dicm

p;issionis cclclirandniii c^so

qucniqne illnrinn. El implcti sunt omnes Spirilu tancto,
et

vorc passns cssct;
,

Clnislnin
,

antcm qni natus

coepernnl loqui lingni%

,

quomodo
autein

Spiritut dabat eit

non esset ncqno vcriini sed simnlalam caiiiem linmanis ocniis oslcndissct, non pcrtnlisse, sed finxisse
prtssioncm. Qnis
cliri.-Jianos

pronunliare.

Jerosohjmis

fuerunt
esl

Itabitanlet
ccelo.

Judcei hominet

cx otnni natione qua:

tub

El
im-

non iitgcmiscal, hitmines qni sc
,

cum

facta

esset

vox

,

collccta est turba, el confuta est;
siio

dici volnril

limere nc iiollualur vcrilas
iioii

quoniam audiebut unusquisque
invicem dicenlcs
sunt Gulilcei 1 El

termone
et

et tuis

dc

virgiiiis

nlcn)

,

cl

dc niciidacio

tiincrc ?

Sod

guit loquenles eos. Slupebant autcm
:

mirabantur, ud

«l ad

rem rcdeain, qnis non
,

suspicelur,

cum

diligoii-

i\onne omnes qui loqnunlur, nalione
in
,

ler atlciid(;ril

idco ncgari a Manic!iX'o Clirislum na-

qnomodo agnoscimut
?

itlis

sermo,

tnm csse dc
lcmpus
cl
esl

reniina
,

nc passlo cjus
,

liumannm corpus liabuisse qnod totius jam orbis feslissimum
,

el

,

nem
ciam

in

quo nati sumus

Parlhi
,

.

Medi

Elnmilce

et

qui inlinbilant
,

ab

eis qui sibi credidissent cclebraretur,

Mesopotamiam Armeniam et CnppndO' Pontum Asiam Phryqiam el Pamphijliam
,

,

.

non tanta devolione dicm morlis
gratissimnm

suoe

desiderata
erat in
illa

.iEgyptum
et

et

regiones Africm

'
,

qucB est ad Cyrenen:
et incolce *, et

solcmnilas honorarel?

Hoc enim nobis
,

qui advenerant Romani,et Judcei,
,

Cre-

bemalis cclebrilale
frequenlabalur

:

quod per Pascha

tes

et

Arnbct

,

audiebant loqnentes
,

illos

suis linguit

quoniam vehemenlius dcsideraba,

magnalia Dci. Siupebant aulem

et

hcesitabant ob
lioc vult este ?

id

nius illuin diem feslum

subiracto alio qui solebal

quod faclum

est, dicentes
,

:

Quidnam
:

AIH

csse dnlcissimus.

autein irridebant
Splrilus sauclus
:

dicentes

Ili

muslo omnes

onerctti
:

CAPUT

IX.

— 10.
milii
,

qumido missus.

sunt (Act. u

,

1-13). Ecce ubi venil Spiritus sanctus

Forlasse dicas

Quando ergo
Hic cgo
si

venit a

Domino

quid vullis aniplius? Si Scripluris

credcndnm

est,

promissus Paracletns

?

iioii

habcrern aliud
venlnrnin cx-

cnr non
ritate

!iis

potins

credam
;

,

qn:e robnslissima ancioipso Evangclio
,

quod crederem
spectarem
,

facilius

enm adlmc

firmal;c snnt

qu:e

cum

nbi

quam

per Maiiicli:cuni
in

vcnissc concederaaiii,

promissnm Spirilum saiiclum
iioteseere populis el

pariicr crcdimiis, in-

rem. Nunc vero cum

Aciibns Aposlolornni

commendari

posleris pncdicari-

festissimc saiicli Spirilus

prxdicetur adventus

quae

que merueruiil?

IIos

ergo Actus Apostoloruin Evanconjunctos cinn Icgo, invenio
illis

me
ost

necessitas cogil h;crolicis
Iii

tam periculose

et

lam

gclio pari anclorilatc

facile credcre ?
:

libro eniin

memorato
fecimus
*

sic

scriplum

non solnni es?o pioniissum

Primum quidem sermonem
,

de omnibus,

clum Spiritum, sed eliam
niillus

tani

vcris Apostolis sanmanifcslc missuin, u(

o Tlieojiliile

quce coepil Jesus facere el docere in die
elegil pcr Spiritiim

de hac re locus relinqncrelnr crroribus.

qua Apoalolos
pit

sanclum

,

el

prmce-

CAPUT

X.

11

.

Spiritus snnclus bis datus. Clariiiostri

pradicare Evangelium. Quibvs prwbuit se
,

vivum

ficatio enini

Domini

apud

lioniiiies,

losurrcciio

posl passionnm in mullis nrgumcntis dierum
cis per

visus est
,

esl a iiiorluis, ct in

coclnm asccnsio. Soiip'um csl
i&)«vv>;v
:

dies quadraginla
conversaiiis
sit

,

et

docens de regno Dei
illis
, ,

et
'

antein in Evangelio xarfi

Spiritus auiem nonclarificalvs

quomodo

cum

et

prmceperit eis

duin erat datus. quia Jesus nonduni eral

ne discedereni ab
tationcm Patiis
,

Jerosoliiiiiis

sed suslinerent pollici,

[Joan.

VII, 59). Si

ergo propterea

nondnm

eral dalu=,

qnain audistis

inquit

,

ex ore meo.
,

quia .Jesns iiondnm eral

cliirificalus, clarific ilo Jesii

Quoniam Jonnnes qnidem
Spiritu sanclo inripietis
estis
llli

bnptizavil aqna
:

vos

autem

nccessario stalim dalus cst. El propter ipsain geniinain
rlarificalionem
,

baplizari

quem

el

accepluri

sccundum bominem
daliis esl

el

sccnnduni
:

non post

inullns dies islos

usque ad Penlecosten.

Denni, bis ctiani

Spiritus

sanctus

scmel,

qnidem
,

cuni venissenl, inlerrogabant

eum,
,

dicentes
el

:

lotqiiam resnrroxit a moilnis, ciim
facieni

iiisiifnavir in

Domine
regnum

si lioc itt

tempore reprmsenlaberis
autemdixit
:

quando

disci|)nlornm,

dicens, Accipile Spiriiuin Saii^
iii

Israel
,

^

Ille

Nemo

potesl cognos-

tum

(Id.

XX, 22). El itcruni, postquam ascendil

cere tempus

quod Pater posuit

in sua potestate; sed
in

coelum,

dccem diebns
;

iransaclis

:

qiii

(iccipietis virlulem

Spiritus sancli supervenientem
lcslcs
el

feclionem significal

cuni

seplenario

numcrus pcrnumero, qno
viros pic

vos

,

et

erilis

milii

apud Jerusalem

,

el
(

in tota

condita niiiversa consistunl, addilur Trinilas condiloris.

Jii^.ccn et
*

Sainaria,

unque iu tobini lcrrcm

\rL. i, &).

De quibus rcbus

iiitcr

spiritualcs

in \\ss.,quod
A|n(JI-.r.
\\

«
»

pio rasclia ficqnentnbatnr. I.ugd.veu. l-ov., /«'<«• ^conversalvs cst cumi!,Us,etpr(L'-

cauleque mnlla trnclantnr. Sod cgo a proposilo non

nd

l.njid. veii. I.ov.,

cmt
'(

M. A\wl lr.\MS^\-,rcpra:scntabis .}) AfWr, ^d esl. gradus.
eis.

rcgnwn

is:ncl : vcii.,

m. prcesentabis reqnnm israel ? > sic Mss. rdili aiileiii, el reqioncm ifica^. ' Mss., ct iiuhvi iiuolii: i oinibso c(.

;

m
Ticedam
iramini
:

lAimi UNUS.
siisccpi cniin prius

t<si

vobiscum

sic

agerc

,

nt

lium anle mundi coiistiluiionein comniisium.
igititr, inqiiit,

— Deeo
quo mihi

non cgo vos
;

doccaiii

,

quoil

supcrhum

foilasse arbi,

fraler dilectissime Patiici*, de

sed lan^piam ipsc a \obis discoro sludcain quod novem annis non polui. Quaproplcr babco qui-

significasti, dicens,

Nosse
titruin
:

te

cupere cujnsmodi sic nali-

vitns

Ad(V

et

Evw,

verbo sinl iidein protati, an
tibi

bus Liilcris credam de advenlu Spirilus sancli , quine lemere crcdani bus me credcrc si probibelis
,

primogeniti ex corpore

respondebitur

ul congruit,

Niiinque de his a plerisque in variis scripturis relatio^

quod nescio
vesiris

;

sic

enim

solelis moiicrc
,

;

nuillo miniis
lil)ros
'

nibnsque*

dissimiti

modo insertim atque commemoraislius rei

lillcris

credam. Quare
,

aul dmiies

tnm

est.

Quapropler veiitas
fcre

ut sese habet ab

aurerle de iucdio

el

dispulaiido paudile vcrilatem

,

universis

genlibus ignornlur, et ab onmibus qui
ittis

de(|un tbibilarc non

possiin: aul lales proferte libros,

eliam de hoc diu muttumque dispularitnt. Si enim super Ada:
et

quibus noii

milii

cum

arroganlia imponalur

quiul

Evw

generatione provenisset munifesto
el

crcdam,sod exbibcalursine fraudo quod di^cim. Forla>se
iu
,

cpgnoscere, nunqttam corruplioni

morti subjacerent,

iiiquis

,

el lia:c

epislola

lalis cst.
:

Nolo crgo
vidca-

Manifcsiam crgo cognilionem
tur,

bujiis rci nobis |ioHicosi

cjus liuiinc

ullcrius

immorari

intcriora

ne corruplioni ac morti subjiciamiir. Et
sciiuatur
:

adbiic
iiiiiig
-

nius.
(:\!'l'T

pariiin esl, vido quid

Necessario crgo,
ut

jio» exliibfl.

Verilaiem XI. — — Harsunt,
12.

polHreiiir Mniiiilin-ns,
/le-

(|iiil,

ptttra sunl anle

commeinoranda,

ad islud

inquii, snlubiin terbn, ex
,

sicrium sine ulla
(jiiod

po.<!sit

ambiguitate perveniri. IIoc csl

reimi ac vivo

foiile; qiice tjui nudicril
,

el

eisilcn pri-

(liccbnm, sic

mibi (loiiionsliari dcbcrc veritasinc ulta anibiguitatc pervcniam.
polliccicliir,

mum

credidiril
eril

deinde

quw
,

insinunnt

custodierit

,

lciii, iit

ad

camdcm
non

uuiiquam

morti obnoxius

verum
est

(eterna el gloriosa

Qiiod

si

ipsc

me lamcn h

c

cxi-

vila fruetur.
liac

Xam

profecio benlus

judicandns
,

.

ijui

gcic

ct

(lagilare

oporlcbal, ul lanla mcrcede co-

diviiia
in

iiislructus

cognilione

fuerit

per

qnnn
,

gnilionis cvidentissimx atqiic ccrlissim.x ex

calbuinarii-

tibemlus

sempiterna vita permaiiebit. El b:vc
,

ui
:

bco

cliristiaiio

quibuslibcl

corilradicenlibiis
Jaiii
igiliir

vid:lis, pollicitalio csl
ti

nondum

cxliibilio vcril:iii>
,

cbrciim

me
Vnde

licri

iion pudcrcl.

audiamns

vos ipioquc animadvertere faciHimc potestis

ist'»

quid affcrai.
15.
fuei-int
si
tibi videtttr, inijuit,

\el:iinine quoslibcl crrorcs fucari posse, ul iinpoi ilo-

ausculla prius qu<e
et

Miii animis pcr ornatam jinu.tm
Si ciiiin dicercl
niiso fonte
; :

lalcnlcr irropanl.

anle conslitutionrm mnndi,

quo

piicto

prw-

H;fC
<|iii

suiit postifcra

verba, ex venc-

tittm

lit agitalitiny

ut possis tuminis sejungere

nalurnm

qu.x

audierit, el

cisdcm primiim crc,

ac tenebrarnm. Jain incrcdibilia cl falsa omniiio propnsnit. Quis
uiliiin

dideiit

,

deinde

qiix'

insimianl cuslodiorit
,

niiiiqiiam
;i'niMiiif>si

cnim

crod.it anie consliliilioncin miiiidi

cril vil;c

rcstittiendiis

voruin pocnali cl

prx'liiim

rnisse

coinmissum

?

Et laincn

si

csl

niorte aflicicliir
(|ui liac

(nam

profecto iniser csl judican.Iiis,
fiierit,

credibilc, inodo nos noii crcdcre, sed cognosccre vcniniiis.

infcrna Implicalus impcrilia
in senipilernis
,

pcr qiiam
)
;

Nam

qui dicit Pcrsas et Scyllias anlc miiltos
dicit credibilem
;

demcr>ns
ersio

cruciatibus pcrmaneliii
:

si

annos secum beilasse, re;n
tameii qii.nm vel anditam vel

eam

hnc dicorcl
iiiillum

vcruin diceret

sed libro

huii- noii
i:i

lcciam possiimus cre-

soiiim

conciiiaret leclorem;
iii

sed omnos

dorc, non cxporlam

comprcliensamque cognosccre.
si

qnorum
isla

niainis incidissct,

maxima odia
essc

concil:iiol.
,

Cum

ergo istum rcpudiarem,

tale aliquid diccrel

Quamo' rom ad consequcnlia transeamiis
diTipiant
ol
qiirt!

iiec

i

os
,

possiinl

bonis cl

inalis

non enim ea promisit, qinc cogerct credore, sed qii;w possem sine ulla ambigiiilale cognosccrc quoniodo
:

«l«>clis

iiuloclis

vcrba commuiiin. Qiiid

crgo

sc-

eiim non rcpudiabo, qiiando non
scil

modo

inoorla dioil,
lalio-

qnilnr?'

eliam incredibilia

?

Scd qnid

? si alii|iiil)iis

13.
lia $it
lis
iil

Phj
cum

,

iiiqnil,

A)ti'

invisibilis

,

et

verilatis

iioli-

nibiisea pcrspicua et cognila faciit? Aiidiaiiiiis crgo,
si

frulribus sanctis et charissimis, qui

mandas-ii
,

pos^umus,

cum

lola

palienlia

ol

lcnilatc

qiiod

cielestibus credunt pariler atque deserviunt. Ila
dioit.

scqiiiliir.

Nam

et

isla

benignn et accopiissim:»

0[

i:iiii)

C.APUT

XIII.

16.

Duw

substantiw coiitraiiw. Hc-

esl.

Tanlum

niemiiicrinius lixc et a bonis dociorii^iis
iiisi

giiiim tttmiiiis. Incerla

pro certis tradi a Manichwo.

cl a deceploribiis dici posse. Ilaquc si nulla

talia

Ilwc quippe, inquil, in exordio ftierunt, dttw subslantiw
a sese divisw. El tuininis quidem imperium lenebat Deux
Paler, in sua sancta
stirpe

diceret

,

omnibiis icgendum et amplccleiidum csse
illa

conccderem. Ncc
l>:iv(>rim
liir et
:

qu.u

adbuc
et

scqiiiinliir, iinpro

perpeluus, in virtute

ma

adjungit cnim, Sed

dexlera Inminis liiea-

gnificns, nntura ipsa verus,

wlernitale propria semper
se snpieiitiam
el

eripiui vos ab omiii incursatione

maligna
in

*

,

et

a

exsuttans,
vitates
siti
:

coniiiiens*

apttd

sensus
tuiiiini$

Inqueis
stol.c

mundi. Et omnino quidqiiil
priiicipio
,

hujus cpi:id

per qitos^ ctinm duodecim
regiii

membra

scriplinn

esi

,

doiioc

vcnialur

comprchendil,
tn

vidclicel

proprii

divitiai
ejtts

af$ui:l
aiiii..

tausani
iioribiis

nolo

rcprclirndere
i>p'r;B

,

no

in

rebws
J:iiii

mieigo

fliienles.
'

uiicquoque atttem

trenibroruM

miiltuni

consumatiir.
boininis

Fdili, dileclissimeavdisii. V(<iiis
illiiis ciii F.|iisl(il:iin licilil

codex Corboioiisis
:

evidiiitissimam

pollicilalionem

C.XPIIT XII.
'

vidcaniiis.

inillo aniios scripuis, lcco, ardisli,{\»\)oA, Palliri

fortc

mcii
|.i.

viiuich-jrus.

Deliramenla Maitirhwi. Prx-

«

Ain. oi

I

hircs
F.tliii

>!!>s.,

lorelntiuiiibii^.q^r.

« sic
F.iliii
,

Mss.

ai:t

vcstros Ubros onuies.
cn<\v.\,

Wwsl

voro, wteniitnl-^ p'op ia cxsult:iny, s
quitn.

m-

,

veslrns

,

.1

Msn.

ver contiitrns, cic.
»

*

torlKioDsu.

abomiii iiicimioiie mali^na.

.Niinuniii v<is.j |),t

:

183
recondita
mitiiii

COMllA
iiiiiuineruOiitnm el

F;i>IST(>h\.\I

M .\Mciiy|/r,
cognitioiicm
(|uis(|iiis

lu
iiisinuat, bc«j

immensorum
liubel

the-

credulilalcm
,

suadet. Cui

sauroruin.

Ipse veio Paler in sua lavde prwcipuux,
iiicowpreliensibHis
,

leincre

conscnscrit

.Maniclrrii» efficitur;

magnituilinc
bcala

copulula

sihi

non ccita cogno^ccndd, scd inccrla cntdciido; quaie»
iios iin|>erilos

cl ijluriosa sa.cula, iieiiue

uumero,

ueiiue prulixi-

adolcsccntulns

ali(|uaiiilo decepit.

Dc

tate asliinanda,

cum

quibus idinn siinctus alifue illnslris

buitergo

noii

nobis poliiccri Kcienliain, ncquc

rnaiii-'

Patcr

el

genitor

detjit,

mllo

in regnis

ejus insiijnibus

fcslain Cdgiiiiionom,
ulla

nequc ad

id
;

quod
sed

qu:crilur,f>in<>

aut indiijinte uul infirmo constilulo. lla uutem funduta
sunt ejusdcm splendidissiina regna supra

ambiguilalc

pcrv(;rilioii(:iii

dicere pftlius

lucidum

et

sibi ista

cssc monstrala, illosautein quibus narrantur
sibi
ei

bealam terram, ul a nullo unquam aul movcri aul concuti possint.

oredere

dcbcrc qujc iicsciunl. Sed

si

hoc diceret,

quis iion
niilii

respondcrcl, Si ergo iiicognita crcdiliirus
qiia;

17.

Ilni'c

iiiide

iinihalurus esl, aul
lerrcre
l*arac!cli

lix'C

ipse

siini,

cur non ea potius crcdam,

jam consensione
pcr

unde

cogiiovil? Noli
(|nia

nie

nomirie.

docloruin iii(Ioctoriim(pie cclcbrantiir, ct

omnes
ille

rrimo,

non crcdere incognila, sed ccrla co;no-

populosgravissinia ;iucloritate (irmata suiil? lloc

scerc accessi, a vobis ipsis faclus timidior. Vos cnini
noslis, teniere crcdcnlibus qiiam

ineluens ne sibi diccrctur, offundit nelinlas im|ierilis

vchemenler
qiii

iiisnl-

primum

pollicens

rerum ccrlariim Cdgnitiuncin,
l;iiiion
si

el

lare soleatis

:

praesertim cuiii

ipse,

jam

coepil
paiilo

poslea iiicerlarum imperans (idcrn. Cni
dicaliir, ul

lioc

incerln narrare,
uiile pioniiberit.

plenam ac firinam scienliam

saltem vol
,

sibi ha:c

doceal esse inonslratri,
ut

simililer dcficit

el lioc

quoquc

crcdamus

jubel.
?

CAPUT
gnilionem,
iiiain
ilia

XIV.
et

PoUicebalur rerum certarum co-

Qiiis

ferat

tantam fallaciam lantamque siipcrbiain

imperat incertarum fidem.
(ides

Deinde, quo-

C.APUT XV.

19.

Non solum

incerta, sed eliam
et

si niihi

impeianda

csl,

magis

me

lencreJ

fnlsa esse quce tradit.

Deliranientum de lerra
tcrroe

gmtd
Dei.
laiera

Scriplura, ubi lego, vciiisse Spiiilum sanclum, et
ii,

tenebrarum jiixln lutus

sanclx ac

iubsluiitioi
et

Apostolos inspirasse {Act.

1-4), quibuseiim Di)mi-

Confulitur priino, quia rialurce Dei parles
tribuil

nus se missurum esse promiscral {Joan. xiv, 16,26).
Quapropler, aut ea quaedicit, proba
nt ostcndas quoe
dicil,

tanquam sua molc per locorum spatia distendasi

milii

vera esse,

tur.

Quid,
dicit,

noii

solum inccrta, sed
et

eliani

fiilsa

esse

non possum

credcre; aul

eum

qiii

qux

Dco

Doniino

iioslro
ista

mibi

opitii!;iiite

proba mihi Spiriliim sanctiim esse, ut credain

moiistravero? Quid inrdicius
veniri potcst, qiise
qiiani

supcrsliiinne inscieiitiam

quae non poles ostenderc.

Ego nanique catholicam
nie
:

non niodo non exhihct
vcrit;item,

fidem profiteor, el pcr

illaiii

;>d
tii

cerlam scienliam
vero,
qirt

jirdniltil alrpn;

sed

ea dicit quic

pcrvcnturiim

esse

prx'Siiiiio

(ideiii

vcheiiieiitor
in

siiiit soioiili;c

vcrilaliqiiccontraria?

Quod

oieam labefaclare conaris, certam scientiam trade,
si

sequcntihus manifeslius apparcbit.

Ila enini dicit

potes; ut id quod credidi, temere

me
: ;

credidisse

Juxta unam vero partem
sancla; terrw

ac lalus illuslris illius ac

convii cas.

Duo sunt

qua; mihi profers
esse qui loquiliir
.

uiium

cum

erat tenebrarum Cerra
in

profunda
'

el

im-

dicis Spiritum

sanctum

et allerum,

mensa magnitudine,
gencra

qua habilabanl
llic
infiniloe

iijnea

corpora,
ea-

€iim dicis manifcsta esse quae loquilur

Utrumquc abs te
:

scilicel pestifera.

tenebrce, ex

sine uila dubitatioiiecognoscere debui

scd non siim

dein mananles nutura inwsliinabiles,

cum

propriis feli-

avarus;

unum horum
,

doce. Ostciide huiic esseSpiriluin
dicil,elianisi iic-

bus
suis

:

ullra

quas eranl aquce coenosce ac turbidm
;

cum

sanctum
sciam
:

et

credam veraesse quae

inliabitatoribus

quarum

inlerius venti horribiles
el

aul oslcnde veraesse

qu;ie dicit, et

credaiu Spiri-

ac veheinentes

cum

suo principe

genitoribus. Rursuni
et niitio-

iiim saiictum esse, eliamsi nesciam.

autl>eiievoleiitiusteciimagi
illud vales

Numquidxquius potesl?Sed tu necboc nec
,

regio ignea et corruplibiUs
nibus. Pari
in (jua

cum

suis ducibus

moie introrsum qens
iinni::iiis

caliijinis

ac fumi plena,
ei

ostendere. Nibil ;iruidclegisli

nisi

iaudare

uiorubalur

princeps omniuni
principcs,
:

dux,
ohi-

qiiod credis, et inidere qiiod crcdo. Cuiii igilur cliam

habcns circa se innuinerubiles
niuin ipse erat

quorum

ego vicissim laiidavcro quod crcdo,
irri.scro
;

et

qiiod ciedis

mcns

alqiie origo

ha^qne fuerunt nulura

quid putas nobis cssc judicaiiduiii, qiiidve
iil

quinque

terrce pesliferce.

facieiidum, nisi

eos re!iiiqu;imus,

qiii
iil

nos

iiivitanl

20. Si aerium vcl cliam aetleriimi corpus dicerct

cerla cognosccre, ct poslea impcrniit

iiicrrla

cre-

csse naluram Dei, profecto irridcreiur ab oranibus,
qui sapiei'li« veriialisque
sp;itia dislciitam
iialur;".iii

damus; eleos se^juamur, (|ui dcre, quod nondum valeiiius
Ii-iiliores facli,
3ii>n
teiii

iios iiiviianl prius cre-

per nulla locoruiu

inlueri, ul ipsu (idc va-

alque

dilTiisain, siiis

uUa mole 103-

quod credimus
ipso

iniclligere

mcicamiir,

giiain et

iriagiiificam,

nec

in

parte

minorem,

el

ir.

jam

lioniinibus, sed

Deo

iiilrinsecus nien-

parle mnjorem, sed per omiiia Kqiialem
tri,

summo

Pa-

iioslram illuininanlc aiquc (irmanle?

nec aliud habeiitein hicel

aliiid

alibi,

sed ubique

18. El

quoniam

quajsivi

uiide inihi

probet, nuuc

iniegram, ubiqiie pnvseiitein qualicumque acie jam
serenioris nientis inlueri valent.

qiiuTO unde ipse cognovcrit. Si
i;iiiim

dicit sibi esse reve-

a Spirilu

sanclo, siianiqiie mentcni divinitus

CAPLT
per spaiia

XVI.


qiia;

Aniinam ipsam,

elsi

mulabilis
lola

sit,
i/t

illuslralam, ut ea quaj dicit, ccrta et niaiiifesta co-

locorum non cUsiendi.

Nam

scnlit

giidScerel

;

ipse signilloal quid

iiitcrsit

inter cogno-

singulis pnrtibus corporis.

Scd

(piid

dicain de veritiiie'

sceie ot crcderc. Ipse cnim cognoscit, cui aperlissimc
ihi.i

alquesairienlia,

omncs
,

anini;c poionti:is

snpciu;

ii:ons!ianlur

:

cis

autem quibus hxc

iiarrai,

non

Fdili, lidil:tnl. At vfss

hdU.b.ir.L

:

183
coui ip^ius
aiiiiiix

LIBER UNUS.
iwtura

18J

qux

imilabilis

iiivonilur,

(|iiis

digiic cogiiot, ubi capiantur islx imagines. ubi

uullo mod() locoruiii spalia quaJaiu
pet
?

molc sua occuesl', noii
iiic

gcstontur, vel ubi formeiitur? Si eiiiin

non posseni

Quidquid

oiiiin

qualibel crassiUidiiie

esse majoros (|uam noslri corporis quaniitas lenel,
diocrel aliqiiis,
iiilra

polesl nisi

niiiiui

per parles, habeiuio aliud
e.sl

ol

ipsa sui corporis spaiia qnibus

aliud alibi. Miiior

ciiiin digilus

quam

lola

mamis;

cl illa coiicitidilur, lias (|ne servare.

imagincs animain ligurare alpartciu

isle el minor esl digiius unus quam duo ; cl alibi csl digilus, alibi il!o, alibi ca-lera manus. Quod non so-

Nunc vcrocum pcrexigiiam terrx

occupol corpus, iinmensarum rogioniim cl
torrx"

coeli

ac

luiu

iii

molibiis

corporum
isla

arliculalis

'

\idomus

:

sod

imagincs animus volvit, quibus calorvalim dissuccedontibus noii
fit

eliam «orra: pars

non
:

esl ibi ubi iila, quia el pars
;

suuni

ccdonlibus ac

angustus

:

alquc

locum

qua.'qiie oblinct

bumoris minor micl alia pars esl circa

hinc so oslcndit nou ditrusum csso per locos.quia
iiiaxiinorum looorum imagiiiibus
si'd |ioliiis
iioii

Bore, cl major uiajore ioco csl

(|uasi capitur,
vi poleii-

rundiim, alia circa oras poculi. Simililor aeris parlos
siios

eas oapil; iion sinu ali^ino, scd

quxque implenl
liaec

locos

;

nec

liori

polesl ul acr

tiaque iiielTabili, qua liccl eis et addere qtiodlibet et

quo implelur

domus, simul seciim
illuiu

in

eadeiu donio

dotrahere, et iu anguslum eas conirabore, et per im-

habere possil eliam
lucisque ipsius
slraui, alia
alia

aerem queiu
infuiuliliir

vicini habciit
foiie-

meusa expandere,
cl n.ultiplicarc
,

el

ordinare ut

volii, cl

pcriurbare,

pars
;

pcr haiic

et

ad paucitalcm singulariiatcmve

per

lilaiu

et

major per majorem, per
ali-

rodigore.

niinorem aulem minor. Nec omniuo polesl esse

C.\PUT XVIII.
r.tatc

I nteiUgendi potentia de reriim veilla

quod corpus, sive
sive
lolo

coelesle sive terresire, sive
iion

aerium
in

dequeipsacogitaiione judicat. Quid jam de

humidum, quod
:

minus
possil
;

sil in

parlc

quam

loqiiar polenlia,

qua

intelligilur vcrilas, qtia islis ipsis

neque

uilo

modo

in

loco hujus parlis

qux de

corporis sensu hanstx figiiraiilur, iinaginibus
rc-

bimul habere aliani
alibi

parlom

sed aliud hic cl aliud

sose pro veritale opponoiiiibus magiia vivacilale
sislitur?

Iiabens per quxlibol spalia locorum distanli et
ila

Qua vidoiur aliam,
lota
facilitalc

verbi gratia,
fiiigil
,

veram cssc
el pro

dividua, vel polius, ut
ditur.

dicam,

seclili

molc dislenilla ejiis

Cartbagiiiem, aliam qiiam cogitans
arliitrio

suo

AniuKc vero ualura, eliamsi non
inlclligil

poilla

commutat

:

cx
in

eadom vcnire
quibus Epicuri
est
:

(ontia considerelur i|ua
iiiforior

vcrilalciii,

sod

facilitate

iunumerabiles inundos,
inniimerabililer

qiia

coiiliiiol

corpus

el

scnlil
spatiis

iii

corporc;

cogilalio

peregrinala

ct,

ne

nuiio

modo

iuvcnitnr iocorum
siiigniis

aliqna

mole

multa consecler, ex eadem vcnire
terram hicis pcr spalia

facilitale
,

istain

distendi.

Nam

sui

corporis parliculis tola
in singiilis
:

infinita difTiisam

et qtiin(|ue
siiis
,

prrsto
pars

csl, ciim

tota sonlit

ncc niinor
sicut

anlra gentis teiicbrariiin
quibiis Maiiiolixi

cnm

habilatoribus
vorilalis sibi

iii

cjiis

in digilo

est,

el

nuijor

in

bracliio,

pliaiitasmala

iiomen

ipse digilus brachio
qiiia

miHor

est; scd ubique tanla est,
l:ingilur digilus,

ausa sunt usiirpare. Quid est crgo iixc polontia
ista

qux
liis

ubique lola

est.

Cuni enim

uou

discernit?

Profecio
,

(|uaiitacum(|iic

sil

,

el

fCT loium corpus
eniin lactus ille

sentit, el
laiet
;

tamen

tota senlit.

Totam

omnibus

m.ajor esl

cl siiie ulla tali rcriim

imagina-

non

quod lon

(ierel, nisi tota

tione cogitatur. Iluic invcni

spatia

,

si

polcs; hanc

prxsio esset. Ncc sic tota prxsio

esl,

cum

langiiur

diiTunde pcr locos, hanc inlinilx molis lumorc distcn-

digitus el sentil iu digiio, ut cicterum doserat corpus,
el scse

de. Profocio

si

bcnc cogilas, non potes. Quidipii
,

i

ad

unum

illum locuin in
iii

qno

sonlit

agglomeloous
atqiift

enim
secari

tibi

tale occiirrcrit
,

judioas
facisqne

ipsa
ibi

cogitalione

rct.Sed ciim tota scniil
lang.itur in (ledo,
ila
iii

digito

manus,si

alitis
:

posse por parlcs
aliani

aliam parlciii
;

ncc

ilii

dcsiiiil tola

sculire

minorcm,

majorom, quantum placet
,

illud

au,

singulis dislanlibus locis tota siuiui adesl,
ut
iii

non

tcm ipsuin

qiio isia judicas

cernis esse supra isla

unum descrens

ailcro lota

sit,

nequc

ila

utrumaliam;

iion looi altiliidine, sed

que tcnons utaiiam partcm bic iiabeat,et

alibi

CAPUT
diiur,

XIX.

— 21. Si anima per

polentix dignilale.
locos

non exten-

sed suffioiens exbibero sc singiilis locis simui totam,

multo minus Deus. Quarc,

si

aniinain toties

quoniam
<

lota sciiiii

iii

singiilis, satis ostendit

se lo-

inutabilcm, sive variariim voluntalum lurba, sivc affcctibus pro

corum

spaliis noii leiieri.

rerum copia vel inopia sese noctentibns,
sive duclrina et impcritia; si
his aliiiie hiijiisinoili motioiii-

C.\PUT XVII. — Memoria
imaqinet. Quid,
si

capit

maximorum locurum

sive ipsis innumerabilibus ludis phant^isniatum, sive

ejus

rum

inlclligibilium,

memoriam cogilomus, non resod harum corpoicarum quam et
'

oblivione et meinoria

,

ergo animam, ut dixi

,

besiix liabere sciitiuutur (iiam et per loca nota sine
errore jumenla porgunl, ct cubilia sua
lunt
,

bus

lolies mtilabilcm, sonlis

non

diffuiidi

extondique

beslix repe-

per locos, sed omuia

lalia spalia

poteiitix vivacilaie

el

canes dominorum suorum corpora recogno,

superare

:

qiiid

de ipso Doo cogilandnm aul cxisii-

fcunt, el dormienles plcrumque iinmunnurant

et in

mandum
ciiiqiie

est, qui supra
al'|iic

omnes

ralionales inentos iuIribtiit

ialralum aliquando crumpunt, quod
scnt nisi in

niillo

modo

pos-

conctissus

incommutabilis manons,
csl? Quoiii
:

qiiod

eorum memoria visaruiu rerum

vel per

Iribiieiultiiu

facilius cloi|ui

audcl

corpiis Hlciimqiie spiis.iriini vorsarcnliir
*

imagiiies);

auima, quam

videre

cl queiii laiito niiiius cloquitiir,
si
,

lia

*

vs» \l odili. cras.iludiit,; ili l-H' iln:-. Mi[\ iit tnolfililufi cd, /;o. «ui u.tic.li.i. (.asliijaiUur
,

qiiaiilo since ins

viderc potuerit. Qiii laincn
porstrc|)iiiit
aliis
,

nl

Maniclixoriim phaiilasiuila
uiia

luooruin cn
teii-

(uvilio voltTis iiia:uisjri| li (Ujrlioii^ii.tis. * tJui, t'( ciibicuLi iua. Ca&li^aiiliu' (,*x nia:iU6ci-iiilis.

parlc dclcrminalo, c\

immoiiso spalio

:, ,

18''

CONill.V i:i>ISTOI-.\M MANICII/EI, S. AIJCUSTI.M
:

188

dcrcluf
lia

(HiaiiiaMilicl in

co pnrticnlx, cl
alia

iiiniiiiicrnhirfigilaiilis
,

qii:imvis carnales liomincH.

nc boc qniJcm aliqtiando
sibi jungi utraqiie ista

frusta

alia

niajoia

,

miiiora pro

aiiimadvcriitis,

quod latcribus
nisi

aibilrio mclircnlur;
p.irs
1(1

ul l)i|ic(lalis in

co,

vcilti giali.i

tcrra

nnn

possit,

cssel utraque corporea?Ciir
qiia
'

octo parlibiis

iiiiiior

cssct qiiain

(lcccinpcd.tlis.
,

crgo nobis dicebatiir iicscio
t(iic!>rirnm
tanliini

c.Tcilate perversis.
vcl

cniin ncccssc

cst coniiiifjat oniiiihus naliiris

qiirc

tcrnin

fuissc

cssc corpo-

pcr

lalia spalia dilTusu!

ubiquc

lolac

esse non

possiiiil

reain

;

illam vero qunc terra Inminis dicerctur incorpo-

quod

in ipsa aiiima
li.i:c

non

invcniliir, el

ab de

cis (pii
illa

con-

rcam

cl spirilualcm

credi opnrterc? Expergiscamiir

sidcrarc

non

valeiit, defi>riiiilcr

cl

liir|ii-

ali^piando Iiomincs bniii, cl s:illcm a(lnioni:i qiind fi-

lcr cn>(liiur.

cillimum est atlendanins

,

dnas terras
*

sibi Interibiis

22. Delirameuluin de duplici terra C.\PUT XX. refellitnr. Vcrumtamcn cum carnalibus animis fortasse non sic agciiduni est scd desccndendum est potius
,

non posse
25. Aut

(onjiin^i, nisi iilraqiie
si

sil

corpns.

ad

isla
ij

eiiam

crasrsi

et tirdi

snmns

,

qnrcro iilrum et

sa lorra tcncbrarum

iinnm

latiis
ila

ad eorum rogitaliones

,

qui naluram incorpnrcam cl
',

hibucril, cl cartcra inrinila, sicul terni Iu<is.
crcdiint
ciint
;

Nnn

spiriliialcm cogilaiido polius sequi
vcl
;

vcl

non audciit

,

timcnl eniin no Dco vidcaliir aoqnalis. Di-

nondum valciil ila ut nec ipsam suam eadein cogilalione considcrent,
caiii iiullo

cogitationem
et

cigo illam per profnndnm
:

immensam
ill

et per lon-

invcniant
spriliis

giim
iiile

snrsum

versiis

aulem
F.t

siipra

im

*

spntia infi,

locorum spalio de
*.

ipsis

locoriim

inanilalis affirmanl.

ne ipsn vcl simplnm
teiicrc

iiulicanlein

Descendamus ergo ad eorum

.scnsns, ct

l(!rra

autein hiniinis dnplii n

vidcalnr, nn:.'Usi

qii.tramus abeis, juxta

quam parlem

el

jiixta qiiod

slniit

eam

a diiobus elinm laloribiis. Tanfpiam
fiiciliiis

nniis

lalus, sicut Manicb:ious dicil, illuslris illius

uc saucla;

pnnis (sic enim qiiod dicilur
qn;>ilras
j-iiil

vidcri potest) in
iii

terrw erat tenebrarum terra. Dicit eriim, juxta uiuim

qualuor dcciissntiin rormelur,
,

qnibus tres
candidis

partem ac lalus
tiis
,

;

ncc

dicit

quam pnrlem,
non
dici

vcl

quod

la-

cnndidiE

una nigra
,

:

modo de

Iribns

dexlrum an sinistrum. Sed
ccrte manifestum cst,

qiiodlibcl eliganl

tolle

disiiiKlionem

el fac illas et

siirsnm vcrsus ct
:

illiid

unum

latus,

iiisi

(lcorsum versus, ei undique retro infinitas

sic

ah

cis

ubi est et alleruin latus. Ubi aiilcm vel iria vel p!ura
siiiit

osse crediliir terra lucis. Illam vero nigram
fac

quadram
anlom

lalera

,

aul figiinc ambiliis

inlolligilur iHidiiino

dcorsum versus
*.

et relro infinitam, siipra se
:

lerminatus
lcl,

,

aul

si

ex

aliqiia

parle in imniensniii pa-

immensam
lenebrarum

inanilalem baiiere

sic

opinanlur lerrani

ex

iis

tamcn quae

laiera dicnnlur, iicces-c csl
,

Srd bopc

riimis atlenlis el studiosc in-

rinialur.

Dicanl crgo, ex alio lalere

\o\ cx aliis lasi
:

qnircnlibiis qiiasi secrela demonstraiit.

tcribns

,

qnid adjnngcbaliir fcrr;c Incis,
Noii dicniil

cx nno
cuiii

C.APUT XXII.
tnmon
lucis
si

— Figura
,

lerrce lucis faedior.

Vernmn lcrra

laiere erat gens lciiebrarum?

scd

ita esl

apparet lcrram lencbrarnm
tangi.
tangit.

premuntiir ul dicanl,
terrae illius

inlinita

dicunt esse alia laloia
,

duobus lalcribns

Et

iitiqne

si

dnnbiis tan-

quam

lucis

vocant
fiiie

id esl

,

per

infiniia

gilur,

duobus eliam

Cerle juxta

unum

latus

spalia dislendi, et iiuUo

cobiberi.

Ncc

intclligiml

ernt ierra tenebrarum.

jam non csse

lalera,

qund quibusvis

tardis ingeniis
si

21. Deinde qiinin focda figura terrc

lucis ap|iaret,

aperlissimum-est.

Tnnc enim essent

lalera,
si

finibns
sint

lanqiiam
arclato
,

fissa
ill;ic

u;igiila

nigro qnodara

ciinco

siibior

suis terminarenlur.

Qnid ad me, inqnit,

non

lanlum

finila qiia fiiidilur, liians cliaiii

latera? Sed

cnm

diceres, juxta tinam partem ac latus,
,

et patens

desnper interposito inani quidqnid a super-

aliam quoque parlcm sive pnrles
lalera cogebas intelligi.
erat,

cl aliiid lalns sive

ficie terr.T

tenebrarum sursum vcrsus iminensum
terrae

esl.

Nam
dici

si

iinnm la:;lnm lalns
,

Quam

deinde melior ipsins
:

tencbrnrnm figura
illa

tantum juxta latus

debuit

non

jua:/a

unum
aliaiit

osicnditnr

siquidem

i)la findit,

h.xc findilur;

in-

latus. Sicut in
qiiid jiixla

corpore noslro recte dicimus esse
,

seritur, liaec interpatet;

illa in

se nulli inanitati dat

iinum oculiim

quia est alter oculus

;

locum, baec ab inferiore lanlum pnrte laxa non esl,

juxla uiiam mamillam, qnia esl altera. Si auteni di-

qua

boslili

cuneo subimpletiir. Indocti eigo homincs
tribuunl miiUiludini

camus
(•nin,

juxla

unum nasum
non
sit, a

,

aiit jiixla

unum

uniliili-

el avari

cum majorem bonorem
deorsum versus,
lcrram
ircs

cum

aliiis

doctis el ab indoctis ridc:

parlium qiiain unitati, ul sex partcs darent lerrx lucis, Ires

Iiimnr.

Scd non

te vcrbis

premo

forlasse

enim unum
si lerrce te-

sursum

versiis,

malncTali

quasi uniciim appellare voluisli.
\

C.VPUT XXI.

— Eamdem
esse
,

runt
,

ponelrari

Iiicis

quam

pcnclrarc.

terram lucis

j

uebrarum jungitur,

corpoream. Figura

terra; tenc-

*

brarum junctce cum
illiid

lerra lucis.

Quid ergo erat

jiixta

non cst
» «

latiis lerroe

qiiam illnslrem ac sanctam vocas?

el Lov., dic baiur a ncscio qiia, elc. ud Ain. neqne ia .\.ss. Mss., utrumqiie.
F.r.

Praiposilio, a,

a;

Terra,

inquis, tenebrarum. Qiiid, de isla terra sallem
lc

gum

conccdis qnod corporea erat? Nccesse est

hoc

diccre; qnandoquidcm omnia corpora inde asscris

originem duccre. Quid ergo, quucso, quamvis lardi

vulgo sic, per profnndiim iiwiiensam : et per lor^ surstim versus aut suprn illnm, elc. Casligaiidi ex Jlss. qui pro, rtH(, babonl, auleni ; el lioc |aolo verlia di.sli.igunnt, per profundum iinnieiisam cl per lonqum : surswn versiis aiitem sitpra illain, elc. ^a n inlia comi-aralur lorra isla quadrse nigrse deorsiim versus, (inod esl per profuiiEdiii
tiiiin, et *

relro, qiiod esl per

longnm,

infinitx.
;

Hic editi adduni, sic ab eis csse crcdilur
In

(|nod

a Mss.

'

rorhciensis vcliis coiJox, cogitando perscqiii. Idiii, inieiiimit eiim loconim ap tit de Jji.sts locoiu>n

alio.si.
"

odilis oniissa

eral vox,

lcrrw

;

quT

ia Ms><. ropc-

«p«'.ls j/((/j.;«H/c;ii. F.mciiiJaiiUir

cx

Curlniiousi codict;.

vilttr.

;

189

MBER

LNUS.
"-'«
i7//Ms

jqo
ac sancKe terrx cral tcncbrniuin tcrru. Qiio|ihaiitasiiiaiuni
aiit

eiiim figiira cisi conimixtam neganl, pcncliaiam la-

men negarc iion possnnl. CAPUTXXIII.— 25. Levius peccaiit
Ihropomorpliiia;. Coiifcr nuiic,
licac ridei viros,
iii

ciinn]ue sc vcrlennl, nccesse csi ul
Mmiicliccis

An-

siiorum miscria coarciali

,

in

scissuras
'

abrupias
in-

non

spiriliialcs
iii

c:itlio-

pncoisioiics ctjiinctiiras, aulfissuras
cid:int
;

tiir|iissiiii:»s

quibiis quaiiluiii

liac vila

animus

(pias

non dicam de

iiicommtil:il)ili

natura

poiest, ceniit siihsianliain iiauiiMinqiic divinam iiullis

Dei, scd de
bili, sictiti

omni natura incorporca, quainvis niuiamiserrimum
est crcdcrc. Et ta-

locorum

spaliis tendi

,

nullis lincamonioruiii diincii-

esl aniina,

sioiiiluis (igiirari;

scd confcr canialcset parvulos iio-

mcii

si

iioii

posscm mciiilcnderc adsiipcriora, neqiie

slros, qiii solent aiidilis in allcgoria

mcmbris

iiuilius-

cogitationos nicas a falsis imagiii:itionihiis quas pcr
sciisus corporeos

dam

corporis noslii, vclul
,

cum
sibi

diciiutur ociili Dci el

mcmoria

fixas

gcro

,

in liherlatom
;

aurcs Dei

solenl

Dcum

libcrlatc pliantasmaiis
:

ac sinceritatcm nalunc

spirittialis

cvoivero

qiiantii

corporis huniani
Minicb.Tis,
qiii

specic figiirarc

lios

confer jam

illis

nioliusliumani corporis forma Dcuni cogilarem,
illum

quam

soicnt istas niigas

iiileiilis

cl curiosis
:

nigium ciineiim «cissurx

iiifcriori

cjiis

aflige-

hoininibus qiiasi

magna

soCrcla drsciibtTC

el

con-

roMi, siipcriorciiKpic
iiieiis

vaslissimam laxil;itom,

iion iiive-

sidera qui tolerabilius et honesliiis de iitrum
ii

Dco sentianl
diguitatc in

undeoppilarcm,sic immcnsa iiianitalcpatcntem
relinqucrcm
?

qui

eum

rorma humana,

summa

cl liiantem

Quid

isia

opinione fa'dius?
fingi

cogitant, an ii qui cum infmila , non lamcn undique, sed iribus quamole diffusum , dris infinilum alquc condciisiim. ex una vcro fissum,

suo genero prxdita

quid lciiebrosiiis hoc crrorc dici aul

potcst?
pltan^

CAPUT XXIV. — 20.
logo,

De numero natururuinin

tasmale ManiclKvi. Doiiidc volo milii dicalur, quando

patcntem, hiantem, laxiim supcriiis inanitalc, cunea-

Deum Palrcm,

cl siipra Iqcidam l>cataiii(|iie ter-

tum

infcrius lerra

lencbrarum

;

vel, si ita
,

melius est
iniralum
'

ram fundala rcgna
tcrra.

ejns,

utrum unius

cl

(jusdom sub-

dicere, aperlum superius nalura propria
infcrius alicna.
iniiics,

staiilix aiquo iiaiurx sinl, ct Paler, et rcgiia ejus, et

Eccc cgo tccum derideo carnalcs hoqui nondum possunt spiritualia cogitare. huexistimaiiles
:

Quod

si ila est,

jam non
Dci'
,

(|iiasi

aliam natiiram
ille

,

qux
sct

qiiasi

corpns

sit

cuneus

gcntis tcne-

mana forma Deiim
si

deride el lu

mecum,
tain

hrarum

dilfindit el penetrat; qiiod (piidem ipsiim es-

potes eos

qiii

lam derormcm tnrpcmque fissuram

iiicflabili

derormiiale turpissiiiiimi
Dci cuneus
illc

:

sod

ipsani

yc\ scissuram Dei,

tam inanitcr

siipra

hiulcam

,

omniiio natiiram
difliiulit et

lerra^

lcnobrarum
:

inhoiicsle infra

obturalam, mullum

iniscral)ili cogitaisti

pcnctra!.

Uogo

,

cogitale

ista

bomines

lione imaginantur. Ciim boc eliam inlcrsil, quod

cstis; rogo, C0!?ilile ista cl fugitc, taliiimijijc phanta-

carnales qui
(•\x

humana Dcum forma
,

cogiiant,
lacle

si

Eccie-

smatum
btis,

sacrilogia, dilaiiiatis,

si

ficri

poicsl, pectori-

catbolicx grcmio coiilenli
iii

ciiin

nutriendi

de

fide vostia eradicaie aitjue propcllilc.

An

ditria

sunt, non sc
ibi

lcmcrarias opiiiii)nes prxcipilenl, sed
ibi

cturi cslis,

non

uniiis cjtisdcmquc

naltirai

illa

studium pium quxrcndi nutriant,

pctant ut ac-

essc, sed

nhcnus Palrcm,

altcrius rcgna, altcrius tor-

cipiant, ibi pulsont ut eis aperialur; iiicipiunl spiriiiialiicrallcgorias

rani, ut suas natiiras atqtie substanlias

habeant sin-

parabolasque Scripturarum

inlelli-

gula diversas,ct cxccllcnlixgradibusordiiiaias?
si

Quod
Mani-

pcre, et paulaiiiu aapcre divinas potcnlias, coiigruenler alibi

verum

est,

non

diias, sed quatiior iialuras

anrinm

,

alibi

oculorum

,

alibi

manuuin

vcl

cli;cus

prxdicare dchticnt. Si aulem uiiam nalurani
,

peduni, vrl cliam alarum aiqiie pennarum, scutiquoqiie et gladii cl galca-,

babet Pater el rcgna, terra vero sola diversam

tres

cxterarumqiie lalium iiiniime-

naturx fuerant prxdicandx. Aut
dicere maltiil
,

si

proplcrca duas

rabiliiim

reriim noniinc enuntiari.
|iroficiunt
,

Qua

intclligcntia

quia lerra tciiebrarum non pcriinct ad
lucis torra pcnineat.

quanln m:>gis
lirmaiilur.

tanlo magis catbolici csse
figiirx illius imagi-

Deum, quxro (juomodo ad Dcum
Si

Manicbxi vcro qiiando

enim

el

naiuram hahel diversam,
fccit;

cl

non cam gc

-

natioiiem rcliqiierint,
Iloc
ris

Manichxi esse non

poleriint.
*

nuit,

neque

non ad cuin

pertinel, ct in alieiio

cnim

qiiasi

proprium atque prBcipiium
illa

auclo-

regna ejus locata sunt. Autsi proptorea pcninctquia
vicina esl, porlineat el torra tonebrarum, qii:c lerram
lucis iion

siii

laudibiis Iribimiil, qiiod dicunt
iii

qu:c ab an-

tiipiis figiirate

libris divina

mysteria

posil:i

sunt*,

modo vicinilalo

(

oiitiiigil,

scd oliam peiielraiioii

huic qui ullimus vcnluriis crat, solvcnda el
stranda esse scrvala
:

et propterea posl istum

dcmonjam
niaiili-

lioiie dissiilcat.

Si auleni gcnuit

cam,

cam

crcdi

oportct divcrsam habcrc naiuram. Qtiod cnim gcniiit

nomiiiom docloreiii diviniius csse veiiiuriim,
l.il

(|iii.i

Dcus, hoc oportet crcdi cssc quod Dcus
uiiigciiito Filio
iii

esi, sictit

dc

isie

per allcgoria> cl (igiiias dixcril, ciim et
qu:G lalia
fiierant apcriret
,

Catbolica crodilur. Ilaqiic ad illam
*

quorum

el sua cnod:itc
isli

fugiondam

et

dcleslandam lurpiliidinem vos

ncces-

inanifestequc

monsiraret.

Non

liabont cigo
illis

ad

sitas revocal, ul noii

lcrram quasi aliam atquc divcrille

qiias inlerpretationcs revcrtanlur, cuiii

dc

aiictoillu-

sam, sed ipsam Dci naturam niger
dat.

cnneiis

difliii-

rc suD lcgitur, Juxla unain vero parlein ac
'

liilus

Quod

si

non genuil, scd
,

focit

oam

Dciis, qu;oro
jjc-

rdili,

Vaiktiiiiis
Viiii.
I

innrclr.tiim.Vnm o^valicanis Mss.^obliiratu»!. Allor cum Mcloriiio i-t anliquissimo Corl)eio:isi, inlrnrurliri; iutii iisii rariini, al) auclorihus clasMcis Uiiiien,

uiide fecerit. Si dc sc ipso

(|iii(l

aliud csl qiiam
i

nnis<e?Si dc alicna aliqna

iialura, qii

ro

iitruin

i\io, ()\i'lii>, ailliihiliiin.
' »

>lss.,

piwcchiui.
.\i

'

>ic

Ms>.

nJiu,

iii iii>ii.i

de

iHvini),

iiuj lc

i:s

(w.>iti

«

M>;>;,,

»

oinnihiis \*ss. , fnlturcs. lyoil qiiisi rorpiis /til Pci ViUvi vuliio, ;io.$. Al vss., ros.
i:i

,

,9,
toiia
aii iiiiila.

CONiKA
Si boiia. cral

1

riSTOI.AM

MA MCIIA;!,

S.

At(;iJSTI.M

104

crgo aliqua iialura boiia,
:

ciincuni lcrrx lencl>raruin.
iicritis ligurx',

Sed quidquid
ttibi

:iliud

luvo-

atl 4IUX' iion perliiicbal

Dcuin

quod

iiullo

iiiodo di-

quo dux-

islx lerra:

coiijuiii;:iulur,
:

ccre

audcbilis. Si aiilcin iiiala, noii

crgo

illa gciis le-

dolcro piofecto Maiiiclia:i littcras non potestis

noii

Hcbraruiii 8ola iialura niala cral. Aii
aswJiiipsiiral

forlc jaiu iiidc
quaiii
iii

diio

aliiis

(piibus cxprcssius isla

descripsil; forl.iS,

parlein aliquaui Dcus,

lcrram

sis oniiii

qnia

p:iucioribu»
:

nolx sunt
islag
,

niinus
di;

pi-ri-

hiciscoiiverlcrel, el super illain sua rcgiia stabilirel?

culi
iiuiic

li:ibere

vide:iiitur
,

s<:d

ipsas

qiiihiis
oiiiiii-

Uc

lola

ergo

id fccisscl
si

,

ul

jam olim
alieiia

inala nalura
fecil

agitur

Epislol.-i!

Fundamcnti

qux

forc

iiulla

cssel.

Quod

iioii

dc

subslanlia

bus

i|iii

apiid vos

illiiiniiinli

\ocanlur solet cssc
:

iioiis-

tcrrain lucis, reslal nt c:iin dc

niliilo lccciit.
uiliilo

siiiia.

Hic (|uippc

ila

scrihitur

Juxla unam veyo pur-

CAPUT XXV.
potenlem boiia ulia
iiii

— 27.
aliis
,

Ex

creari per

Umnisemper

lein

ac lalus
lerra

illius illuslrit
et

ac sanclcc lerrce, eral lenebra-

inferiora. In figuru coujunciio-

rum

profunda

immensa maguiludine.
(loarclanlur Maniclicci, sive tor-

duarum terrarnm

qualiscumque (ingalur

,

CAPCT XXVI.
sivc rccto.
ct

inesse deformilatem aul absurdilalem. Quarc , si voi^is jam pcrsuadetur posse aliquid boni oiniiipotcnlcm

tuoto lalcre conjunctionem

iUam

fieri

dicanl, sive curro,

In

lioc lerlio

genere junclurce cssct concordia

Dcuin de nihilo facere, venile in Calholicam; el discile, oinnes naturas quas fecit Deus ei condidit, cxcellentiK gradibusordinatas, a suinmis usquc ad
nias,
iiifi-

pulcliriludo ulrique terra: conveniens.

Quid c\speoU'iI

iiius

ainplins? Teneinus eiiim qiiod juxta

ilus eral.

Qiioinodo lihet jam fingile figuras, et
ncaiiicnla describite; inolcs certe
r.v.

qiialia libct li-

omnes bonas, sed
factas

alias aliis esse poliorcs

:

eas-

illa

immcnsr

lci -

que

csse de

nihilo,

cum

Deiis

arlifcx

pcr

leiiobrarum

,

aut reclo latere adjungebatur lerrae
aiil

sapienliam suam poleiitialiter, ul
tur,

ila

dicain, opfiaic:

liicis, aiit

curvo,

tortuoso.

Sod

si

lortuoso
si

;

ct illa

ut posset esse

quod non erat
;

et in

quanlum
,

sancia tcrra torluosuin habcl iutus: nnin
cluin habet latus
,

ipsa rc-

esset,

bonum

esset

in

quaiitum

aiitein deficerel

se

el tortuoso

Iiiijiis

lalcic iiiigiinr,

non de Deo genilum, scd ab ipso de nihilo factiim ostenderet. Quid enim vos tcneat si considcrciis
,

inlcrpaient cavernu; quxdain proriiiidx' por iiiGtiiluin

inancs, nec jain supra
inaiiitas erat, siciit

terraiii lanluni

'

lcnchranim
si ita

noii invcnilis
jie/iue

:

cuin lerram himiais

quam

desciibilis,
,

audiresolebamus. Qiiod
:iIii|uaiito

osi,

hoc esse quod Deus est possilis dicerc

iie

quaiito nielius crat ul sc
ininis

longins lcrra lu-

ipsa Dei iiaiura foedilate

quadnc

illiiis

inarctetur; ne-

removcrct, at(]ue

illa

inanilas tant:i intcrcssi-t,
ulla
p;irie

que de illo genilam, ne nihilominus hoc quod Dcus cst cogalur intelligi, ct ad eamdem deformilalem renec alienam ab illo, ne in alieno regna eum deal
• ;

nc omiiino possct a tenebrarum lerra ex

contingi? inio ctiam tantum spatium patcrel inan s
profundilatis
las, etiamsi
I>es
,

ut

^i qiia

gentis

illiiis

orirctur impruhi-

posuisse, et noii duas, sed tres naturas diccre urgeainini; neque ab codem de aliena factam subflanlia, ne aut boniim ahud lucrit pryeler Dcum, aut nialum

lemcre

transilire in illam vollcnt princi-

lcnchrarum (quoniam nec volare pnssuiit corpoia,

idsi

acrccorporeo supportentur), per
,

illiid

inane pr;c-

prailer

gcnlem teiiebrarum. Remaiiet
credere
illo

igitiir

vohis, ul
:

cipit;iti

el quia infinitum deorsum versns essel, ad
.'eiii-

de nihilo lenam luminis
noii viillis

Deum fecisse faieaiiiini ct quod si magnum aIi(|uod boiiiim.
Dcus ex
nihilo
iiulli

nulliim aiiquando funduin perveniciites, etiamsi

per posseiit vivere

,

nunquam

laiiicn

dum doorsum
oam
sinu

quod lamen bono

ipso essel inferius,

scmper ferunlur,

jiossent

nocere?

Si

autcm cinvo

la-'

facere poluit: potuii etiam, qiiia bonus est, cl
iiividet, faocrc

tere adjungebatur, lerra qiioque lucis curvo

allerum bonuni, qiiod

illo

priorc
pra;iiatu-

deformiler recipiehat. Aut

si

inlrorsns isla qiiasi spe-

esset iiifcrius; poluil ct lerlium, cui

secundum

cic iheatri curva erat, curvani ternc luiniiiis |>artoiii
tali

poneretur, et deinde usque ad inniiiuin

bunum

sinn receptam iion iniiius def.irmi copulaiion.;»
si

lanim factarum ordincm dueere, doiiec univorsilas
earum, non numcro indefinito inccria
cerlo lerminata coiisisteret. Aul
luininis terrain
si

amplcclcbatur. Aut
illa

ista

curvum habehat

Iutu>, ot

difflueret,

scd

recluin, noii ex lolo eain laleio altingehat. Et ulierai,

nccdeniliiloislam
fntcii,

que melius

sicul supra
inaiic

dixi, ut nulla cx parte
iiitercsset
,

Deuin fecisse

vultis

noii crit

coiiruigerol,

tantumque

ut ct jiisio

exilus

quo

laiilas tiirpiludines ct

tam sacrilegas opiest carnati
ojriiiari,
liiiic

intervallo ulramqiie terram scjiingcret, ct temerarins

nionos evadatis.
'iS.

improhos pcr infinitum
cerlc,

pi-;ccipitos
l.iius

niliil

nocere pcr-

Aut vidclo

quoniam liborum

mittcrct.

Quod

si

reclo latere

rooiiim aitingehai,
:

cogiiationi

pliantasmaia quaiia hbuerit

ne

non vidco

(|uidcin aliqua vel reccptaoiila vel hiattis

forte possilis aliaiii forniam

quamcumque
invenire, ne

coii-

sed phwie video laiilam pacem tant;imquo secum torr;r ulriiisquc

junctioni diiarum
bilis et

tenarum

tam dclcsia:

concordiam

,

ut mnjor conjunclio esse

avcrsanda rerum facies animo ocourrat

lcr-

nnii possit.Qiiid
qu:iiii

unim spcciosius, quid convenienliiK,
iia

rain scilicot Dci,

sive sit ejiisdem naiur;p cujus est
in q;ia

rocluni rcclo

copiilari, ul nulla

ex parto

si

Deiis, sive diversa-,
siiit, ita

lamen Dci rogua

fuiid.ita

niis aliqiiis vel

flexiis

disriimpai aut diriinal iialuraloci ol

ingenli inole per

immensum
mcmbris

jacere, ut per
jaceai, quihus

lem ac stahilem pcr infinilum spatium
nita ;rtcrnitfite
qiie lcrr;p
,

ab

inli-

iniinitum porrectis et apcrlis

juncluram? Qu;e recta

latera

uirius-

fcedissime alque liirpissime ab inferiori pai lc rccipiat

ctiamsi intorposito inani sopararcnlur,
I

ctiam ipsiim iinincnsjc niagniliidinis iiian

I

l!i:u

illum

Sdla oililio
ct-ri).

o*.. tnnln.

Corbcii>.isisMi., icdc

lis

'

icii^isMb., f,ii.«'jo/i(r.

,

,

103

LiBrn uxu?.
lani
sibi

if)&

non siilnm por sc ipsa piiKlm c>sont. quia ciwul sed intcrjCclo quoquc inlcmllo iia
:

loda
con-

a

qno cssc omnc boiuim
,

qiiod

iii

quacumqiie naiuia

est

nisi

crcdimus
iile

,

porniciosissime crramu». Qiiodicit
,

pfiierciU.

iil

hinc al.inc

illinc

pariles

rcclilmlinos

niodo ergo

et

sunimiim maliim osse
iuvonio

banc

oiiaiii siiie iiHa

conjunclionc, ipsa tamcn similitudi. c

lcrram

,

in ciijiis laieris rcctitiidino
,

quanlum
boniim
;

in

nnain

pukririlndinem' convcnircnl. Cnin aiiloin
conjiinclio, qiiid concordiiis
;

ad corpus atiinct
ci

non parv;c
at(]iie

piilohritiidinis

ncccdil

ist:i

ac pac.ilins

ab omnipotcnlc
alienam
, ,

oplimo Dco cam vnlt esse

liac ulr.K|ue lerra

qiiid

vero cliain ipsa copulalionc
pnloliriiis dici

pcniliis

cuin

id ipstim

bimnm quod
sil
,

in

illa

duoriim rcclorum lalerum
possil
,

aui cogilari

invcnimns

cui

alii
,

iribuondiim

nisi auclori

bo,

non invonio.

noriim omniiim

nim invcniamiis? Scd maliim erat
latus.

CAPHT

XXVII.

— 29.

Pitliliritiido

recti

taleris

iiiquil

,

etiain
si

illiid

Puta
,

mnlmn

csse

:

dclcriiis

possclterra tenebrarum detnihi tine uUa detractione tnbstanti(e. Sic malnm animee accidH nitlla nddiia dc<tractave siibitnnlia. Latiis

esscl ccrlc
iiiodo

non rectnin

scd (listorlum cssct.
,

Quo-

i;;iiiir

est

summuin malum

quo potest aliquid
:irK|iiid boiii sil,

tenw
'

lenebrnritm in quantHin

cogitari dctcriiis?
qiio carendi)
fit

Deinde ncoessc csl

reclum

essel

,

honi aliqnid liabcret a

Dco

condilore.

rcs qii;eciimqiie dotorior.
fierct
l;itus
illiid

Carendo
Inest
milii

Qiiid laciain

cum

crrore

pcrvorsis cl consueuidinft
isti

antem rcctiludinc
ergo
dioes
sive
miir.
iiins
illi

dclcrius.

implicatis niiscrrimis

animis? Non enim sciunt
,

boni aliqnid
iiiest
,

rcctiludo.

Et nun(|uam
,

hoinines qnid loqiianlur
ciiiin

altcndunl.
,

liogo

,

cum ncmo

h;pc loqnunlur

:

non
in

undc

nisi

ad
,

cum

le contuleris

a qiio
faiea»

vos nrgoi

,

nenio

magna

sive parva

omnia lamcn bona csse

certamcn prcmit
nisi

nemo
:

prxUeritis insnltat crrorilms,
,

Sed jam
ad
alia.

a lalcris bujus consideraiionc iransc.i-

qui divin.im misoricordiam expcrtns non esl
tantiim
id

nt

carprel crroribus
finianliir.

againns
sinc
;

,

ul aliqiiando

C.\PUT XXVIM.
terra
dicit
,

— Z\.
,

In terra ienehranm nalnras
,

Intiiemini

p.inliilnm
lioiniiios

animosiLiic ct
noii
,

qiiiuqnc ponit Manicliwns.
itjnea

— Unbituhanl

inqiiil

,

in illa

aiiiaritndiiic.

Onincs

snmus
'.
,

nos

,

.sed

corpora
;

gcneru scHicet

pi^slifern.

(iimi

onoros

cl falsitates

odcrimus

0"'''so

inlnomini
,

liabitnbant

animaia

iitiiinc alqiic

vivontia vnlt

piiiiliilum.

Pens misericordiarum
noii

a.ljuva intuentcs

intolligi.

Scd nc dc vorbo caltimniari
i^los
in

vollo vidc:iiijur,
illins
,

et

veriim qHxreiilibus inCcrins Inmcii aoccndc. Qiiid
intolligimiis
,

attondamiis

omnes

habitatorcs lernu
viva

enim
esse

si

inlcHigimus roctnni melins
,

qiiomadmodiim
Ilic
infinita:
,

qninqno genora
,

dislriliuat.

qnam
qiiod

|»raviim ? Qii;vro crgo a vobis
,

si

placide

inqiiil
,

tenebrw

,

ex eadein ninnanles
:

modosle(|iic accipitis
riim
,

rcclnm

latus lcrru;

tenebrasi

iiafiira inceslimnbiles

cuiH propriis felibns

n'i.ru

quns
;

reclo

laleri
,

lerra; lucis adjnngitur,
illi

erant aqiia' canoso' ac lurbidce

cum

siiis

inlinbilutoribus

qnispi.ini

dopravarol

Mullamnc

pulclirilndinem
lalrare nolitis
,

qiiaruin interius venli horribiles et vehemenles

ciim sito

adimcrct? Necesse csl faleaniini

si

principe
bilis

et geiiitoribus.

liitrsumregio ignra et corrupli-

non solum

ei

,

si

dcpravetur

,

pukhriludiiiem auferri

cuin suis dncibns et nntionibiis. Piiri
ijeiis

more

intror-

scd eain cli.Tm pulchritiidincm

quam cnm
faoiens

reclo laiere Ilanc cigo

sum

caliginis ac
el
,

fumi plcna
,

,

in

qua morabatur

terre luinints potuil halicrc commuiicm.
anroreiis, et de reclo

iinmanis princeps

oninium dnx

hahens circa se innuet

pravum

,

nl discord.iret

mirubitcs principes
origo
:

qirorum omniuni ipse erat mens

qnod ooiH ordabal

,

ot iiblioricret qiiod

coiigrucbat
?

,

hwquc

fueriinl

naluiw qiiiuque lerrw pesliferw.
uniiis

iiuim|uid ali(|iiain inde aurerrcl substantiam
discile
,

Sic ergo

Animadvcrtimus quinqiic naluras quasi partes
natiirac
,

non substantiam inalnm esse
iii

,

sed sicut in
,

quain vocat lerram pcstiferam.
,

Ila; suiit aii,

corpore commntaiione fonn»
cioni
,

dcterius

amitli spc-

tem

:

lenebra:

aqiioe

,

ventl
,

,

ignis

,

fumus

qii.-^s

vol

poliiis

minui

,

ct ct

foedum

dici

qnod puldccus,

quinque naiuras
sint tcnebrjR
,

sic

ordinal

ut cxteriorcs csclcris
incipit. Intra
,

chrum antea
qiio

diceiiatur
:

,

dispiicere

corpns quod

a quibiis
;

numerarc
ignem

toncinlr.T

anlea pl.icnerat
pie

sic in

animo
,

reci;c voiuntatis

bras

,

aquas
,

consliliiit
;

inlra aqu:is
,

ventos

;

jiisleque

vivilur
;

commuiata
cflici

in

dolcrius

vcnlos
isl;c

igncm

inlra

fiimnni. Et habebant

Vdliinlatc depravari

quo poccaio

animam mi-

qninque natursc
,

wa

quxqiic gencra inhabitalo-

soram

,

qunc honesiatc roctie
,

volnntatis beatilalem

rum suorum

qux

nihilominus quinqiie snnl. Qiia-ro
iii

oblineluil

iiiilln

addita dctractave subsLinlia.
illiid

namqiic utrum gcnus iiniim habilantium fuerit
nibns quinqnc iialnris
lur.c ipsK divers;c
ct
,

om-

30. Deinde ciiain

cogiLito

,

quia elsi conro-

aii

divcrsa gonera

,

siciit iin-

damus
esse
,

aiiis

cinsis

latiis
,

lernc lcnebrarum maliim
,

suiit.

Diversa fuissc rcspondent
,

quod obsciirum
,

quod tenebrosiim
in

ve!

si

qnid

dc

aliis libris iia
;

docent

quod lencbru; habucriml
,

aliud dici potest

non taincn

co quod rectum cst
ejiis

sorpciiles

aqna^

,

naiantes

sicul sunt pisces
ignis
,

;

ve.ili

,

malum
aliquiit

est.

Sicul ergo concedo in
,

colore ossc

vobintcs
siciil

,

sicul sunt
eqiii
,

avos

;

qiiaJriipcdcs
;

',

mali

sic

necesse cst cl vos concodaiis esse

sunl
,

li'Oiies,et c;olera liiijnsmodi

fumiis,

in ejiis rcrlilHdinc aliquid boiii.

Ncfas est

itaqitc

hoc
,

bi|)cdcs

siciit suiil

hominos.
nefrltititr lioc detiramenlitm.

qoanlumcumquc boni
'

esl

*,

alicnare ab artifice

Doo

CAPUT XXIX.

— 52.

nas Toccs,
Fxlili,

m

unam

pulchriludinem, addidimns ex vc-

Qiiis igitur isia ordinavit? qnis dislribuil

alquc distin-

lere cixlicc
» »

('.«(rlioionsi.

cum

sic MS8. Ai edili, noti
Ui cilitis, qiiwiliimci

errore lanlo. Abcst, Innto, a >:ss. rox, sed errores el fiiUilnles odi-

nuf.

mqre bonn.n

i'!l.

' sic Vss. At eilill^tenebras hnbilnreriitit xcrpentes: nqiiii» nuKuiles, siciil siiiil piAces; veiitus rolitntes.sici.l stiul uves^ igncs qiiiidriipedes, otc

, ,

,

195
\'\l ?
(lil ?

CO.NTIl.V
qiiis

KPISTOLAM MANICH/EI,
,

S.

AK.l.STl.N!
,

m
specicm
illiuf
,

niimeriim

,

(|ii:>lil:ilos

,

form:is

vil:mi tin-

tia siia

posscnl ct gigncrc ct roiitinerc
corporis
(;l

II:ic cnim omiiia

pcr

s<;

ipsa

I)Oii:i

siml

,

iicc

(pi:iIisciiiin|U(;

p:irliuiii

similitudinem
,

qua

invciiiliir iimlc cuiqiic naliir.c nibi

al)

omniiim

Ijoiio-

in iinani foniiantiir picanliirque
iioii

qualilatcm

aufert^

riim

Dco

aiiclorc irilmanlur.
,

Non cnim

sicul cliaos

polcs

;

quia
,

i»i

abstiileris

,

nullum

erit

corpus

:

icscribcrc
5oIcnl
siiie
,

modo iiisinu;nc qinmdam nialeii(Mii informcm
vel quofiuo
,

cliam
siiu;

po<;!;i:
,

(pi:c

omiiia

si

cs

bomo

,

scntis

cssc laudanda. E|
,

sp(;cic

qiianlumvis illormii
lcr

inb.ibitalorum sxvitiam

ct in<

qualilalc
,

sinc meiisiira

,

siiie
,

niimcro cl pon-

impelus dihiccralioncs et vaslationes exaggeres.

(lere

sinc ordiiie ac dislinclione

confusum ncscio
;

iion cis

lamen adimis niimerosos formarum lerminos

,

quid

,

alquc omnino cxpcrs omni qiialitalc
<Z:rctov

uiide iliion

qiiibus sibi singiila
lihite

eorum corpora membrorum
,

pari,

lud qiiidam dociorcs grnci
sic
isli

vocant

:

crgo

pacata

simt

ct
'

tcmpcramcntiim
siii

saluiis
iii

et

hancquain
:

vocaiil

tcrramienebrarum insiimaie

modcramen anima;
sensu intueris

parles

rorporis
:

unitalcni

conaiitur

sid oinnino alilcr loiigcqiic divcrse al^iuc
adjungiinl atque collinianl
, • :

amicitix concordiseque redigentis
,

qux
ibi

si

liumano
illa

conlrarie lalus lalcri

vides plus csse laud:inda (piain

nalunis quin(|iie niimcraiit

di^lingiiunl
;

,

ordin:mt

viiiipcranda qux- displiccnt. Vilupcro

lccum borvciito-

qu^iliialibus |)ropriis ciiunlianl

n(!C
siiis

cas deserlas ac
inliabilatoribus

roicm vcntoriim

:

lauda

ibi

mecum corumdcm
,

iniccundas essc permillunt

,

sed

rum
si

spiiabilcm

nutriccmque natiiram

ct

spccieiii

complenl

:

eisque ipsis lormas congruas et suis liabi,

corporis convenicntia partiiim conlinuati atque difTu:

tationibus accoinniodatas aitribuunt
cellit

et

,

quod

aiite,

quibus rcbiis omnibiis
gigncic
,

illos
,

inhabitaiores suos po;

omnibus

,

vilam. Ilcc

taiita

boiia

cnumerare

tcraiit ct

et alcrc
,

el saluhriler conlincrc

etabauctoreomnium bonorum Deo alienaessedicere,
hnc esl nec
iium
,

eorumque inbabilatorum

ciim cxtcra quae in oinn',

in

rebus agnoscere laiitum ordinis bo-

bus animantibus superiori raiione laudaia sunt
proprie impigros et faciles undc velinl et quo

imn

nec

in se lantiim erroris

malum.
ntulta

CAPU T XXX.
ris,
isla
,

vcliiit

53.

Quam

bona in

iis

natu-

quas pouit Mamcliceus in terra tenebrarum.
in(|uit
,

— Sed
,

transitus

,

et

alarum

in

volalu concordem nisum cl
ibi

non imparem motum. A'iiupero

tccum corruptioigncm
*,

genera (juinque
pestifera.

illas

naturas inhabitanlia

nem
et

ignis

:

lauda

ibi

mecum
,

genitabilem

sava erant atque

Quasi ogo in eis saeviliam

vigentem opportunamque ejus temperatioiiem na,

))esteniiiuo laudav(;rim.
in illis
illis

Eccc ego tcciim vitupero quae
:

scentibus

ct ut coalcscerent
,

et ut

suis

nnmeris

mala esse criminaris

lauda lu
ila

mecum
et
ibi

qux'

iii

lineamentisque perficerenlur
taro ibi possent
bit:itione
,
:

et ul vivere

atque habi-

boiia ipse

commemoras

:

videbis

bona malis
exiremo

quae omnia non solum in ignis ha-

]iermixta te veile consiiluere pro
nialo. Vitupcro ibi

summo
:

sed in ipsis qiioque babitaniibus miranda
csse cognoscis. Vitupero
,

tecum pcsiem
illa

lauda
,

mecum
iri

el laiidaiida

ibi

lccum obscu»
in

salutem.

Non cnim gcncra

vel gigni

vel nuli

rilalcm fiimi
siciit

ct

immaniialem prLncipis qui
:

eo

vel inliabilare tcrram illam sine salute aliqiia poluisscnt. Viiupero ibi
feciindiliitem.

dicis

,

morabatur

lauda

ibi

mecum quod

vtl in

tccum tenebras
eiiini

:

lauda

ibi

ineciim
;

ijiso

iuino niiilam parlem invenis dissimilem cateris;

Tenebras

dicis incestiniabiles

et

ex

(|uo in

genere suo partiuin inter sc siiarum con,

addis lanien

,

cum

propriis felibus.
;

Quanquam
ct

lenebra!

gruentiam modumquecustodit

nl

qiiadam
,

unit:ite sit

non suni corporeae
lia est
:

totumque boc nomen
,

lucis absen-

quod

esl

:

(Jikc

nenio sobrie conMdoral
,

el noii mira-

sicut nuditas
is

carere veslilu
:

;

inanilas

,

biliter laiidal.

Quid

quod etiam
,

fuiiio

addis vim po-

vacare corpoi

plcnitudinc

ac piopierca lenebrye

tenliamque generaiidi

quando eidein quoquc iobabi:

nibil gignere poliierimt, qiiamvis lerra potueiit leiic-

tatorcs principes tribuis

ut
sit

quod
,

bic

nunquam

vidi-

brosa

,

id esl

,

carens luce
:

,

ali(juid gigiicre.

Sed in,

mus

,

ibi

fumus fecuiidus

et
?

salubrem suis babi-

tcrim boc omilt:imus
lcm|)eraineiitum cst

fclus

tamcn
saluii

iibi

c.\oriimUir
i|iiXHlam

et

laioribiis

piabcat mansionem

aplum

',

ct

con-

CAPUT XXXI.
etiam in ipso
vcrtisli
fuini

iti.

De eodemorgumento.

Qiiod

coniia numerosa ordinnt atque

in iiiiitalcm cooedificat

principe immaniialem solam ad-

nicmbra nascenlium
pace congruentia.
jori

,

sibimct inviccm

luoderationis

quam

vituperares, nonne debuisii altendcre

Qu* omnia
tencbras

quis iion inlelligal

ma-

cielera qurc le in ejus nalurcc

laudem cogerenl? Ha;

laude

,

quam
ei

vitiiperati()iie

dignanda?
;

bebat enim

Vitupero
ibi

ibi

tccuin coeniim lurbidum

mecum

ipsam spccieni

aqnarum lauda qualitalcm()ue aquarum ,
,

vita inspiratum
illa

animam et corpus illam vivificanlem, Iioc cum illa regeret, boc obtemperaret;
:

praeiret,

hoc subsequeretur
;

;

illa

contineret
,

,

boc

et inbabitatorum

naianlium membra congruentia
,et

non deflueret
rosa
ti;

illa

moverel

in

numeros

hoc numc-

vitam corpns coiitineiilem et rcgcntem

omne temrepre-

membrorum compagine
in

constabilirelur.

Nonne

peramenlum
Qtiaiiiumvis

sui

geneiis valeiudini accoramodatum.
aqiias coonosas turbidasqne
,

ad laudem movet

hoc uno principe, vel pax or-

cnim

dinata, vel ordo pacalus?
est,

bendas
»

,

eo tamen quod lales aquas dicis

ut

animan-

hoc de

cacteris intelligi licet.
Iioc
si

Quod aulem de uno dictum Sed enim erat in alios
laudo, sed tanta
illa

fcrus et

immanis? Non

qtix

Am., coUiniunt. Er. ctLov., collinunl. At Mss. habeni, colliniani ; seu quod idem est, conliniant. Forle pro, colliicant.
*
lii

non

vis atleudere.

Qux

vel

admonilus intuetur at-

anlc excusis, foedus aplum saluti et
Sorho^iiri el
icuai;>.

quwdam,

etc.
»

llfdiiiip.nitur iociis auxilio Ms.

yiiliqiiiss.l:iii

il;i

codex Corbeiensis.

Edili vero,

nwderamcn fornue

Cuih

*

^xlili,

gcmtakm iyncm.

i97
MaiiiclKvo «lue consideral, quisquis

LICEl\ LNLS.
lemcre
crcdiilil,

198
in

sine dubiuiionc cognoscil, cuni de

islis naliiris loqiiiiioii
.

quod quadrupodes edaces sint, el tum ferveant. Sed mulli liomiiies
rant qiiemlibct quadrupodom,
i|iii

concubilum miiN
supe-

ed:icita(e sua

lur, dc bonis qiiibiisdam se ioqui, sed
iiiribricalis. siciil ost

sumiiiis cl
bis

cerlo bipcdes sunt,

Pcus una

Triiiilas

neque do

quos

nuii ignis, sod

fuini csso

lilios dioit.

AnsoribiiS
:

fabricalis qn.T subiimiier ordinala sunl. siculi siiiil Angeli sancii el bealissiiiKe poleslales sed de infimis
:

vero non facile qiiid(|uam
in

cd.aciiis invcniliir

(|uos sivc

fumo ponal, quia bipedcs
;

suiit; sive in aquis, quia

ordinalis bocl pro sui gcneris modulo in imo rcrum
iiis
;

naiare amanl

sive in veniis, qiiia pcnnali sunt, et
:

quce duiii compar;mliir supcrioribiis, viiiiperaiid.c
;

inierdiiiu volaiit

ad ignein corto socundum

ojiis

dis-

ab inipcrilis exislimanlur
liim his dcsil boni,

el diiiii consiileialur qiiaii-

linciioncm non

pertincnt.
,

Quod aulom

aliinci

ad
hiii-

quod

illis

adesi,

ejusdem

boiii al)-

fcrvorom concubitus

credo

eum

aniinadvcrlisso

senlia
sic

mali

nomen

tencl.

El ego qiiidem proplerea

nieiilos cqiios, et sa*pe niorsis frcnis raplos in fonii-

de Wlis naluris
iii

dispiilo. (nioniam ea nominaiilnr

nas

:

quod animadversum dum
,

vull cilo scribcro, iion
in ciijiis

qn:i'

iii»c

niiiiido ii«iia

smil iiobis. Novimiis enim lo-

allendil passerom parietinum
qiiivis

(omparaiionc

iiebras, aquas, veiilos,

ignom,

fumum

;

noviinusetiam

admissarius frigidissiinus invoniliir. bipodes

animalia scrpeniia
bipedia
iit
:

,

nalaniia, volaniia, qiiadrupedia,

voro

in fiimo

cum ab

eis qu;viiliir qiiare ordinavorit,

in qiiibns

omnibus

,

exccplis lencbris, qu;r,
,

rospondoiit elatum et superbiiin osse bipodiim gomis:
liinc cniin

dixi

,

nibil

>um
;

aliud quain lucis abscnlia

qiis

hominos origiiiem trahere
cl quasi

diouiil

:

cl qiio-

oculis non vidoiido disccrnunlur, sicut silenliiim auriltiis

niam fiimns globosus
giliir,

tiimidus in auras criabsiiido ailcndoriint.

noii

audiondo

non quia loncbne
sicut

siinl

aliquid,
esl

superbis csse similem

iioii

sed quia lux non
aliquid, sed quia
Iiris
iii

e>t.;

non quia sileiuium
t's.t
:

Qu;v aniniadvcrsio sufficcre debuii ad aliqiiam simili-

soiiiis noii

e.\cci»lis

ergo

leiie-

ludinem d:indain do supoibis liominibus, sive
ri:im

:ilI(<go-

liac

cnuiiioraliono, ca;ler;e
,

naliir.e

suiit, ct

vol

formaiidam vel inleliigonilam

:

iioii

lamcn
iiali

(iiimibus
(

nolx; quariim speciom
aiiclore oiiiniiim

qiiia in quanluiii-

ut

ideo bipedo.s animantes in funio el de ruiiio

iiiiKiiic

csl, laudabilis el boiia csl,

ncmo

prudeiis ab-

esse credanlur.

Nam

ct

iii

pulvcre nasci debucriinl,

:«lien:il :ib

bonorum Deo.
.Manicliaus ex
iis

quia saepe non minore ambitu cl clalionc surgil in
qua;
liic

C.\rLT XXXII.

— 53.
iii

cadiim

;

et in

nebulis, quia plorumquc de lcrra

ila

vliUl, oidiiiinil snfi pliniildsiiinta.

Nam
'

ille

Manicb.ius,

exlialantiir, ul loiige intuentibus incerlum cliam faciant,

sicul voliiii iiaiuias (|uas

liic

didicit

ordin;ire in phaii,

fumusne an nebuhc

sint.

Poslremo, cur

in

aquis

lasmaiibus suis, velut
falsus

geiile

tencbrarum
,

omniiio
niliil

et venlis de habilandi palientia ad habiialorcs

duclum
aqiiis,

esse coiivincitiir.

Primo

quia

lcnebr.o

cst

argumenlum

,

quia videmiis ct nalanlia
:

iii

possuni gigiicre, ul dictum est. Sod non lales, inquil, crant ilhe loiiobnc
,

et volantia in venlis vivere

iguis vcro el fuinus
iil

non

(pialos bic nosii. Uiido crgo

me

deterruit
ibi

hominem menlienlem,

piuhTit eiim tales
consiituerelur

do

iliis

doc»!S?

An

forle

lam vcrbosus
?

doctrin.ii pollicri.-dere. illud
*,

habilaloros constiluere, quibns

iiihil

cilator cogis ut

credam
si

Sed

fac

me

absurdius?

Nam quadrupedem
,

ignis incondit atipie

lamen

scio,

quod

non habebanl aliquain speciem
:

corrumpit, et bipedos funius offocat al(|uc nccal. Vel
hic cerle cogilur faleri

sicul i.^ue

non liabent, niliil gcnerare poliiorunt si auiem liabobant, melioros erant. Tu aulem cum dicis non
fiiisse lales
,

se melioros diccre in genle

lenebrarum
credi.

istas fuisse naturas, ubi vuli oniiiia
ibi

pejora

quasi pojores aliquas credi
,

cupis.

Siquidem

gignebat

ignis

quadriipedcm et
coinmodis-

Posses diccrc ctiam sileiitium

quod

sic csl

auribus

iiutriebat, ct conlincbal innoxie vel eliaiii
sinic. Similitcr el fiimus

ut lenebrje ocidis, aruiua ilu surda vol miila nnimalia geiiuisse
:

bipedes

siios

clemenlissimo
vii:iliter

ul cuni tibi di( crclur

iioii

csse aliquam na-

sinu editos,

non

soliiin

sinc mulcstia, sod
illuin pi

turam

silenliiim,
;

wspondcres, Sed
ul

iion lale silenlium,

atquc indulgcnter usquc in
vcrat
'

incipalum cdnca-

quale bic nosli
qiios
id

omnino
ut

qiiod velles diceres eis

cl continebal. Ita

osienduntur islamendacia,

semel, ui

libi

crodorenl, decepisscs. Quaiiqiiam
,

aiiimadvorsiune rerum quae videnlur in

numdo,

sed

quod cum

indu\il
,

iii

lcnebris serpcnlia iiata

ininus diligonli miniisqiic solcrti cariiali sonsii concepta, et |ilianlasiiialibus parlurila, el lenieritale edila

es.->e

conlingciet

in ipsis (iiiidem

primordiis nascen-

tium potuil

bcne animadverli. Sed sunt serpentes qui
et sic pnesenlia lucis exsullant, ut

atque conscripia harcticorum

numerum

anxisse.

lam acule vident,
lur. Doiiide

C.\PUT XXXIII.
esl
,


,

36. Katura oninis, ut natura

gravi>siiniim leslimoiiium conlia oiim dicore videaniii

bona

esl.
si

Sed

illo

geiiere magis urgondi sunl, ul

aqnis nalanlia facile
;

fuit

hic discere, et ventis volanin

intfUigant,
liir,

possunl

qu:im vere

iii

Catholica dica:

ad
lia

illa
,

iransferro phanlasmala

sic cl

iii

oinnium nalurarum esse auctorcm Dcurn
*

quo

quoniam

hiijus crassioris acris
,

impulsus

quo

de genere

superiiis
,

agebam, ciim dicerem, Viiupero
,

aves votiiaut
|cdia iinde

vciilus dicilur

:

in igne

vcro qiiadrii-

tecum pestein

ca;cilatcni

coenositatem

tui bid:im,

illi

fingere in ineiilom venerit nescio. El
,

l.orribilem volieinenliain, corruptibililatem, iiniii:ini-

lanien non fruslra boc dixil

scd

parum

allcndit

,

et

tatcm principuiii, ct bis similia

:

laiida tu

mocimi spc-

erravil nimis. Ilanc enim raiionem solenl reddere,
dirit. 1 1 iiosl viginli qualuor verdicere, el ad iUa Iransiie plinntnsmnla. Ca^tUgauiur e\ Mss. ' iia Mss. Kilui vero, /(uiVin.
• I

cicm, distinctioiieni,ordinalioncin, paceni, unilalcin'
'

(lili viil^o, gtiiis liie

sic Mss. At odiiio Ijov.,

usque ad
;

illitm

pyincipatumtdu-

«is, tdrite futt

liic

c(.l>at.
*

Kditio Ain. oi Mss.. qiio qenere
^

oniisso de.

*

criiiiin, iiiiil(!li:in,

liic

non hal)cnl Uss.

:

«OD
lorMianim
parililnics
,

CONTIIA F.PISTOLAM MAMCIF>TJ,
mcnibrornm
vilalia

8.

ALCLSTI.M
essc polucnmt,

tufl

congriioiilias cl

numcrosns
,

cflBnos.-E .sinc islo boiio

quo bono

fip

,

spiramciila ct nutrimcnla

lcm-

hat ul aliqua natura corporea possct csse.
dicitis, qnoil ilja niala

Nam

«piod

|icramciiUim

saliilis, rcgiirwMi fl
,

modcramon

animrc,

dc

n.ilnris lalibns
ill.i

non possiint

fainnlalusqnc corponim

siiiiililmlincm concordiani-

anlcrri

;

rc-pondetur, qnod ct

bona de naturis

(|uc iiarlium in siiignlis natnris vcl quan

liahilahant,

lalibus

non possunt auferri.

Ciir crgo istas res pra-

vcl

<\»:v.

haliitabaninr, el c.xlcra Imjusmodi. Sic
si

cnim

pter mala qnaj auferri non posse arbitramini, mala
natnralia vocare vnliis; proptcr ca
fcrri noii
iioii

intclliguiit,

tamcn

siiic

porlinacia vciint allenderc,

bona vero quaeaiinaturalia vocare

jam

ct

bona

et

mala se misccrc, ciim loquiinlur dc

posse convincimini, bona

illa lcrra, uhi solum cl snmmnm malnm fuissc crediderunt il.tqtic si tollaniur illa qux mala eniimerala
:

vnllis?

38. Rcstat ut quMralis

(nam
qii.-e

ipsa solet csse
milii
si

vox ul-

sunt, bona

illa qii.-c
;

laudata sunt sine ulla vilupera-

tima)unde

sintilla

mala,

qnoqnedispliccro

tione remaiicro

si

aiilem bona ipsa loilanlnr, nnilam

diccbam. Rcspondcbo forlasse,

vos prius dixeritis

rcmancrc nalnram. Kx qno jam videt qui potest videre, omnciii nalnram, in quanlnm nalura cst, bonnm
csse
:

undc
mini,

sint
si

illa

bona, qn:c vos quoqne laudare co?i-

absurdissimi cordis essc non vultis. Sedqnid

quia ex una
cl illc

laudarem,
ea
?ir

cadcmque rc in qua ct ego qiiod quod viinperarcl invcnif, si lollanliir
,

ego istud quxram,

cum

ulrique fateamur, omnia qu;i-

cumqne
qni
cliaeo,

et

qiiantacumqnc lK)na sunt, ab uno Dco cssc,
est? hesistite ergo vos ipsi .Mani-

qu.TC

bona
qn.TR

siint,

nalura nulia cril

;

si

autcm

lollan-

summe bonus
qiii

ea

dispiiccnt, incorrupta nalnra remancbil.
liirbidap,

lol et tanta

bona

qiioe

commemoraviniiis

Tolle de aquis ut iion sinl coenosoe et
/leiil

rcmamalo

jnsteqne laudavimus, pacem concordiamque partiiiiu
in

aqna; pur.c atqne Iranquillai
,

:

tolle

de aquis par'

unaquaquc natura, salnlcm valcntiamque animan-

tinm coiKordiam
illo

non

erunt aquae. Si ergo

tiuin, el coelera qu.-c repetere

jam

piget, iia in terra
est, ut

adeniplo nianel nalura purgalior, bono aulem deibi naturam non manet uUa nalura Iiabct; quod aulem malnm, non natiira,
:

commentilia tenebrarum esse arbilralus

ab

i!!o

traclo

boc

facil

Deo quem bononim omnium
narc conaretur.

falclnr auctorcm, alic-

quod bonnm

Non enim

ea bona vidit,
:

dum
si

hoc so-

scd contra natnram

est. Tolle
libi

de ventis borrorcm et

lum

altcndit

quod displiccret

lanquam

quispi:vm

nimium impetum qui
venios
leiies

displicct, potcs cogilarc
:

leonisfremiluexterriius, et

cum

intuens trabcnlemac

alque moderatos
,

lolie

de ventis parin

dilaniantem pecorum aul bominnni corpora quoncuin-

tium similitudinem

qua eonim corpus

iniilalem

qne apprehendisset,

pucrili

quadam innrmilate animi
omnino

conlinnalnr el sibi pacalur ut corpussit, nulia suberit

tanto timore percellerelur, ut solam feritatem leonis

nalura qiiam cogiles.

Longnm

est perseqni calera

inluens aique soevitiam, cstera ejus negligens

sed manifestum esl
dicant,

eis qui nullo sludio parlinni jiieis

atque proeteriens, naluram

cum

istae

nalure commemoranlur, adjungi
;

animanlis, non tantum maliim, sed magnum malum esse clamaret, tano
iilins

quaedam qnibus displiceanl
nalura; meliores niancnt.

qu;X5

cum
:

delraliiiniis,

scilicet exaggeratius,

quanlo

tiraidius.

Al

si

edomila

Unde

inielligitiir

eas,

in

feritate duci
si

leonem mansueium viderel',
illa

proescrtini

quanlnm naturse sunl, bonas essc cjuia cum cissim omne quod bonum habenl delraxeris,
nullx erunt. Animadverlile etiam
judicare
,
,

cis vinaiur.-e
viillis

iiunquam antea fuissct de

beslia territns,

tunc

vacaret securo atque intrepido

leoiiis

pulchritudincm
niliil

qui recte
;

considerare alque laudare. De qiio ego
nisi qiiod

dicam,
a!i-

illum

quoque principem immanem
,

cui si

ad rem niaxime pertinel,
oflfendat

lieri

posse ut
*

auferatur immanilas

attendile quanta landabilia reat-

qna naiura

ex aliquo, et
sii

in

totam

nascalur

manebnnt

:

compago corporis, membrorum hinc

odinm
silvis,

:

cum manifeslum
viva;

multo
eliam

meliorem essc

que inde congnicnlia, forma:

unilas, el pax conlexta-

speciem veraj ac

bestiie,

rum

inter.

se parlium

,

aniniae regentis et vcgetantis,

quam

imilalic atque siniulat.t;

cum terret cum in parielc
ir.

famulantisquc el vegelali corporis ordo et dispositio.

picta laudatur.

Hoc ergo errore
ita

ille

nos non decipiaf,

Quse omnia bona

si

anierantur, et

si

qua

forte

minus

ncc coecos

faciat

ad considerandas naturarum species,
repreliendit, ut

enumeravi, nnlla prorsiis nalura subsislcl.

ciim qiiaedam in eis
sine ali-

CAPUT XXXIV.

— 37.

omni ex parle

Nalura nunquam

cogat displicere, qiiod omni ex parte reprelienderf

quo bono. Sola mala consideranl Manichwi. Sed forlasse dicalis, illa mala de talibus naluris non posse auferri,
et ideo naliiralia debere accipi.

diciurn componentes,
illis

non poiest: alque hoc modo aniinuin ad xqunm jiiquKramus jam unde sint ciiin
bonis mala, quae mequoqucimprobare'dicebam.
faciliiis

Non nunc quxrilur
:

quid possit vcl non possit auferri

sed certe non parin

Quod

videbimus,

si in

unum nomen
nihil

polueri-

vum lumen
quantnm
lis

est

ad inlelligendum, omnes naturas,

mus

cuncla conferre.

naluroc suiit, bonas essc,

quod sine

iilis

maillis

CAPUT XXXV.
corruptio
tra
:

59.

Malum

aliud
est,

quam
Qiiis

cogilari

bona

illa

possunt, sine bonis aulem

ipsn

aufem corruptio non nalura

sed con-

nulla natura cogitari polest.

Nam sine turbatione coeni
aulem continnala-

naturam. Vbicumque corruptio, ibibonum

''uit.

possum

aqiias cogilare

:

sine pace

rum

partium, nulla fpecies corporis animo occurrit,

8ut ullo

modo

senliri potesl

;

.ac

per Iioc nec ilhc

aqu*

Ita

votercs

lihri.

F.diti

vcro

:

t

si cdo.nita

f.ntiU

ditlceni lconcmmniiniietnnique viderel. ' Fdili viil;j;i. »;/ /ot.wj. Kiiipiula;iinrnx Ms«.
iii

cdilis,

sti?

eigo. At

iii

^:ss

,

st

cigo.

^

Kilili

J>.»J0

olhilin

in.

*l vi^s..

tinpiobae

SOl

LIDER UNUS.
illud

fOl
undc
Prxpropcre quippc ac praeposlcrc, quod priino iion quxsierat qiiid

pmmJuljilot totum

quod

dicilur

malum,
quidem

iiihil aliis
:

guslias I.ibcrclur.
qu:csivit

esse aliud quaiii corruiUioiiem? Possuiil

cssct,

aiqwe

aliis

vocabuiis alia atquc

alia
sil,

mala nominari

essel

:

ct idco nullu

modo potucrunl

quicrcnli occur-

seU qutul

omnium rorum mulum

iu quibus mali
csl.

rere nisi vana piianlasmaui, t|uibu$ diilicilo aniinus
carnalibiis
aliquis,

:i|iquid aiiimadverii potest,

corruplio

Scd corru-

sensibusmullum p:isuisoxuitur. Uicctcigo
iion crrarc dosideraiis
(juasi
:

plio peril.c aiiimx', imperilia vocalur;

conuplio pru-

non jam certaro, scd

dcniis, iuipiudeulia; corruplio juslx', injustilia; cor-

Undc

cst isla corruptio,

quod

gencrale nialuui

ruptio forlis, ignavia
quillae. cupidilas, vel
tia.

;

corruplio quieta; alquo tran

rcrum bonaruin, sod lamcii corroptibilium esso compcrinius?Qui
lalis quierit, cilo iiivciiil

melus, vel

trisliiia, vel

jaclan-

magiio ardoio

corpore animalo corruplio sanilalis, dolor ct morbus; corrupiio virium, las^iludo; corruplio qiiielis, iabor. Deindc iii ipso solo corpoie cor-

Dcinde

in

vcruin peloiis, ct consi.inli persoveianlia pio pnlsaiis,

Per homines enim commemoralio

alitiua signis

ver-

borum

licri

polcst

:

docet autcm uiius vcrus Magislcr
:

rupiio pulcbriiudinis, fcedilas; corruplio rccliludiiiis,

ipsa incorruplibilis Vorilas, solus Magislor inlorior

praviia»;

corruplio ordinis, pervcrsitas; corniptio
discissio,

qui cliam cxteiior faclus csl, ut uos ab cxlorioribu-i

inlcgriialis,

aut

fr.ictura,

aui dimimilio.

ad inlcriora revocarcl

;

el

furmain servi actipicns, ut

Longuin cstet

difficile et

harum rcrum quascomme-

cjus sublimitas' surgciilibus iiinolcsccrct, jacontibus

meravi, el aliarum innumcrabiliumomnescorrupiioues nominaiim onuniiarc;

Iiumi!isapp:trcrcdignatus esl. In

ejiis

nominosupiilicos

cum

ciiam mulLc qu;e di-

simus, el per
ista

cum

niiscricordiam Patris implonuitos
rcspoiidori

funtur in corpore, possinl ct in anima dici, el iniiumcrabilia sint in quibus propria vocabula corruplio
leneal.

quxramus. Primo cnim brevissime
lix

polest qiia;rcnlibus uiide corruplio est, cuni dicitur,

Verumtamen

videre

jam

facile

cst nibil no-

Cx eo quod

naturui

qux corrnmpi

possuiil, noit
:

cerecorruptionem,

nisi

quod

labefacit naturalcm sla-

de Deo gcnitx, scd ab co de nibilo factx suni

quas

tum

;

ci

ideo caui non eSso naiuram, sed conlra nalusi

^uoniam bonas
test recle

ralio supcrior demonstravit, ncnio po-

ram. Ouod
riipiio,

non invenilur

in

rebus

malum

nisi

cor-

dicerc,

Non

fecisset

Deus bona.
oportet

Si

autem

ct

corrupiio nun est natura;
est.

iiulla

ulique

dixerit,

Sumnie bona

fccissel*,

inlclligat

nntiira

mnliim

iO.

Sed

si

hoc forle inlelligere uon valelia,

illud

summum boiium ipsum CAPUT XXXV 11. —
Quid
niali,

cssc, qiii fecil Iiac bona.

42. Solus Deiis
si

summe

bonus.

allendilc, qtiod onine

miiiuilur
rssel
;

:

quia

si

quod corrumpiuir, bono aliquo non corrumpcrelur, incorruplum
in-

inquis, fiorot,
si

cl

ista

ficrent

suinine

bona?Et lamen
cl credilo

quis ex nobis quxroret,

accoplo
aliud
iiiiilo

si

vcro etiain non possct omnino corruinpi,

Deo Patre summo

boiio, si esset
|)ie

corruplibile csset. Necesse
piio sive incorruplibilitas

estaulcm
boiium

ut sive incorrusi

summe

bonuin, uiido cssc nubis
nisi

vidcrotur,

sit,

inalum cst
nulla

inodo recle respondoremus,
suninie boniis esl.

de Deo Palre qui
illo csl,

corriiplio.

Sed nunc de nalura
:

iiicorruplibili

Quod eigo de
esse,
id

meniineriniiiilo,

qua^iio est

de his

.tgiiur

qua; possunt eorruinpi,

mus nalum de
et ideo et lioc

illo

non ab eo factuin dc
est,

qua; dujn non corrumpunlur, iiicorrupla dici possunt,
iiicorriiplibilia

summc,

iiicorruptibililer
flagitari
iil

bo-

non possunt.

lilud

enim

soliim incnr-

num
bonus

esse

:

videmusque
siiil

injustc

tam

ruptibilo propric diciliir,

quod non tanluin non cor-

sumine bona

quu; fecit de n>h>lo,

quaiii

suminc

ruinpitur, sed eliam nulla ex parle corrumpi polcsl.

esl ({uem

de se

geiiuit

:

qucin nisi uiium gcquia ipse

Incorrupla ergo qua;cumque sunl el laiuen corrum|)i
jK.ssunl,

nuissot,
uiius est.

non

id

quod

ipsc cst gcnuissct,

cum corrumpi
malum

cceperinl,

eo ipso bono mi-

Quapropler

uiiico

quidem
de
',

Filio,
niliilo,

pcr quciii
imperile
iii

nuuntnr quoincorruptacrniii; etmagno quidem bono,
qiiia

facla sunt a Palro omiiia

boiia

in.-<gnum

csl corruplio

:

ol qiiaindiu

in

alque inipie fialrcs qiiarunlur
Iioininc

nibi

ex co quod

eis aiigcri

corrupiio potest,

lamdiubabenibonumquo
illie

apparere dignalus

Cst.

Nain ideo et unigoiii:

ininuaiiluf. Qiia|iroplcr iiaturx

quas

in tcnebra-

tus in Soripturis et prinioseiiitus dicilur a

uiiij;eiiilus
iii*

nim

lcrra fuisse coiifingit, aul polTiint corrumpi, aut

Patrc, primogciiilus cx niortuis.

Ei viUimus,

noii potcraiit. Si
<liio l)Oiio

non

polcranl, incorrupliitiles erant,
est. Si polcrant,
:

quil, (jloriam ejus

tunquam
i,

^nigcniti a Palre,
:

pleui

superiiis

niliil

aulcorrum-

graliael veritale {Joan.
sil

14, 1$)

el paulqs dicit.

Ut

|iebaiiiur,
|>«:baiilur,

aut non corrumpcbanliiF
iiieurrupUB erant,
:

si

non corruinsiiie

ipseprimogenilusin
43.

tnultis fiatribna (Rotn- VU|,

29).

quod vidcnius

ma-

Quod
"

si

diikorimus,

gna laudc dici non |MSse
niiiiufbuiiiur
illu

si

aulcm corrumpcbantur,
;

qux de
esset

niliilo facla
;

sunt, scd

Non jaiii cssciit ista bona lantummodo Dei iialura
vo\
impia est.

lam magno boao

si

niinucbanlur

invidcbimus

taiilis boiiis; cl

(xMio, lial)ebanl
li(b:)nt
Iniii,

bonum quo minuerenlur; quod si babonuin, non cranl nalur.e illx suminum ma-

ct uiniiis Maniclixi fabula falsa esl.

C\riJT XXXVI.
Oaui.

— ii. Unde malum,
quxrendum
yill.
est

sive corruplio

Scd

(pioiiiam qux-sivimusquid esset
s:'d coiitra

malnm, neqiind

que buc nauir.im,
nius
;

naiuram esse cognoxi

coiiscquenicr

undc

sit

:

Sola edilioLxiv., subtilitas. Minus bene. tiemo potest recte dicere non Deum botin fecisie. ^i aiUem dixeiil simiitu; boiui fecisse, etc. Casligaiilur aiiclori.ale velerum iiianuscriplorum. ' Lov.: Quapropler de unicu <iuidem Filio, impie frotres quenmtnr. Maie. * sic Mss. Ai odiii, plenum. » sic Mss. Editi auiciii uuimsrecle ferelianl : yoa jam c^r.e tala bona, qu(e de nihHo fucla siM sed taiiihiniiwdu l,it
>

» Edili,

Uio

si

fctissel, miiius forl.i^sc in Iia» lanli crroris

au-

n..luictn

boimm

ess-'.

hlXCT. ALtiLST.

^Seft.)

bi

m
iiijiiri;iiii

CONTRA r.rMSTOLAM
ptil.irc

.MAMCII/f:;i, S. AUCU.STI.M LiBr:K
11'ili
illi

UNUS.

201

non

lioc csse

quod

bciis csi, el idt-o
ei

tcnK.-re

nondum

inlcll(;cla
',

damnarc; supplexque
uiiuin,

iiollc

cssc uliquod boniiin,
p»(crc,

(|iioiiiiiin

pr.cponidir
ali-

qiii liinicn

cst iiicfilis

all(;nde ut inlclligas. Cuiii

Dciis. Qiixso,

iialnra aniin:c

lalionalis,

cnim

dicitur,

nalura corrii|)tibilis; non
cuin
dicitiir,

scd

(|iiaiito tiiiiius lc

cssc

(|iiain

Dciis cst, cl lanlo inimis,
iijn
sit.

diio noiiiina dicunlur. Itciii

Deiis fecil

ut post i|isum lc nicliiis ali(|uid
(|iiain, cl inilescc illi
iil/i
;

I'.ilcrc, iniii

dciiihilo;

non
istis

uiiiim,
singiilis

^d
ill:i

duo nomina audiniu?.
sii giilii,
til

nc

tc adliiic rc[icllal

inriina,

Mcddecrgo
naliiram, ad

cuin andis

per nn};iistias pccnales ctiain al(|uc etiani hoiium
tibi.

Dcum
:

pertineat;
ila

cum
ut
iii

audis corriiplihi-

<|uod es vilcscal

Supcrbn cs

iii

Dcum,

si

iiidi-

lcm, ad nihilum

lamcn

ipsx corrupiiones,
ejus tjuien polc-

^iiaris (|uod tc anleccdil; ci iiiinis
illo seiitis, si

coiitiiincliose
tani

de
iiia-

quamvis
sliilc siiil

n')n

siiil

cx Dci artc,

non

incfTaljiliter

gralularis

disponcnda;, pro rcrum ordine et mcrilii pracniium

gniim

bonum

essc le, ut solus

sil illc pranstaiilior.
'
:

Qiio

aniiiiarum. Idco recte dicimus ab illoes^e

conslilulo nt(|uc firmaio, iliud nc dix( ris

iiaturam Dcus facere debiiit
qiiid boiii
ficicl.

;

Non
tibi

eiiim

Me solnin nollcm ul post mc aliquod bonum est post
maximc
Dciis
boiia

atque supplicium.

Ila

enim non

*

fccit

corruplioncm,

ut possit corruplioni

eum

dare qui

cornmipi mc-

ruerit, id est, qui se ipse coeperil

peccando corrum-

Deum, jam dcbuit
npparcl qiiantam
qiii

cssc novissimiim. Et hinc
tribuerildigiiilatem,
fecil

pere, ul cruciantcm

sciiti;il

corruplionem invitus, qui
*.

quod
alia

hlandicntcm commisit volens

soUis

tibi

naturalilcr dominatur,

quibus

lu

quoque domiiiareris. Nec
non omni modo serviunt,
:

iiiireris

quod

niinc tibi

et le aliqiiando

C.APLT XXXIX. Mula quomodo tint a Deo. Non cnini iii Vetcrc Testamentolanlum scripliim est, Ego facio bona, et condo mala (Itai. xlv, 7) sed
:

— 45.

eliam cruciaiil

quia

Dominus luus majorcm potetibi

evidciitius in

Novo, ubi Domiiuis

dicit, Nolile limere

statcm habel in ea
ipsa*, lanqiiam
in

qux

scrviunt,

quain

tii

in

eos qui corpus occidunt, el ampliut
ciant
;

non

liabent quid fa-

servos scrvorum suorum.
peccanli, id est

Quid

sed

eum

tiniete,

qui

cum corpus

occiderit, liabet

ergo miriim

si libi

non oblcnipcranli
cffccia

poli'slalem aiiimam miltere in geliennam {Mallli. x, iS,
et

Domino
suiil?

tuo,

pocnalia

quibus

dominabaris
el quid

Luc.

XII, 4).

Voluntaria; aiitcm corruptioiii

addi

Quid enim tam juslum,

IIoc nanique

humana natura

in
:

Dco ? Adam meruit, de quo
juslius

judicio-diviiio pceiialcm corruptionem, manifesiissimc

aposioluS Paulus allesialur

,

cuin
vcs
:

dicit

:

Templum
templum
iii,

nunc non

est disputandi

lociis

sed lamen doininator

enim Dei sanctum

est,

quod

estis

quisquis

justus et justis prsemiis et juslis suppliciis approbatur, benlitnle

Dei corruperit, corrumpel illum Deus (ICor.

17).

recle vivenlium poenaque pecoaiitium,

Quod

si

in vetere
isti

Lege dictiim

essel, quihus iiive-

Nec tamen sinc misericordin dereiicln es, quac certis rerum temporumque mensuris vocaris ut rcdoas. Itn recto moderamine aliissimi Condiloris usqne ' ad hona
lerrena pervcnlum est, quoe corrumpuntur et refor-

ctionibns

impetiim

faccrent accusanles

qnasi multi
; f,cd

corruptorem
laliiii

Deum

!

Quod verbiim meluenlcs
et

interprcles,

noluernnt diccre, corrumpet
:

dixerunt, disperdet illum Deus

non devianles a re

manlur, ut haberes supplicio
laudares

mixla solatia

;

ut et

ipsa, offensionem vocabuli deviiaruni.

Deum

delectata ordine

bonorum,

et

refuIla

non miiius invehereniur
iii

in

Quanquam isti perdilorem Deum, si hoc
gra^cis
,

gercs in eiim exercilala experimenlis malorum.
in

Lege veterc aul Prophetis invenirent. Sed
in

quanium

tibi
;

lerrena serviunt, docent te esse do-

exemplaribus convincuntiir
seriptum
est, Quisquis

quibus aperiissime
corruperit,

minam suam

in

cenl ul servias

quantum autem molesta Domino tiio.

suiit,

do-

templum Dei
si

cor-

rutnpet illum Deus.

Quod

qnis ah eis quoprat, qiiopiitetur

CAPUT
ex
ct
niliilo.

XXXVIII.

— 44.

Nalnra a Deo, corruptio
sit

modo diclum
ntint slaiiin,

sil

:

ne corruplor

Deus, expo-

Quaproplcr quamvis
sit

inalum corruptio,

corrumpel diclum esse, corruplioni ira-

quamvis non
sil,

a Conditore

naturariim, sed ex
:

det

;

vel

si

quo

alio

modo

possunt. Qiio animo
ihi

si

eo

quod de

nihilo factac suiit

tamen eliam
fecil, sic

ipsa

essenl in veterem Legem, et mulla
ligercnl, et

miranda

inlcl-

illo

rcgente et gubernante omnia quae

ordi-

nala esl, ut non noceal, nisi naturis infimis ad sup-

rent, sed

nondum intellccla non cum cum honore differrent*.

odio hiccra-

plicium damnatorum, et exercitalionem admonilio-

CAPUT XL.
qiiis

— 46. Corruplio
credit ex

laidit

ad non

esse. Si

nemque
bili,

redcuiiliiim, ut iiiIi;Breanl

Deo incormplicsl
Milii

aulem non

iiihilo

esse corruptionem,

maneantqne
;

incorrupli,

quod uiium

bonum
autem
il-

proponat

sibi lia-c

dno, esse et non esse,
ut

quasi ex

nostrum
inlicerere

sicul pcr proplielani dicilur,

divcrsis parlihus; inleHigeiidi graiia,
lardiiis

ciim tardis

Deo bonum
:

est

{Paal. lxxii, 28). Neqiie

ambulemus
iit

:

deinde velut

in niedio conslitii.it

lud dixeris
Iii

Non

facerel Dcus nnturas cornipiibiles.
fecit
fecil;
:

aliquid,

pula corpus aniiiianlis, et qiuTrat hoc se-

quanluin cnim naltira; sunt, Deus

in

quan-

ciim,

dum

formatur

illud

corptis

ct

nascit.ir,

diiin

tum aulem corruptibiles, non Deus
esl ah
illo

non enini

atigelnr cjus

specics, niilrilur,

convalescil, robor;i-

corruplio, qui solusest incorrnplibilis. Si

hx'C capis, gralias nge

Dco

:

si

non

capis, quicsce, ei

»

Fdili hic

*

lu Mss. deesl, in; ul

addunt, o anima livmnna ; quod a Mss. abest. vox, ipsa, ralioaalem aniniam re-

svieiat^

6lc Mss. At editi,

quousque.

lumm mentis accendil. omissa eral particiila ni^gans. » Editi, blandientem illicila oblectatioiie cuncupiscentinn commi^^il ro/cns.Exf,unximus boeovcrla, illicita olleclunoxt concupiscentLim, qnae absunl a ma;iuscri| tis. Edili, defcrrcnt. Vcrius Mss., differreiU.
>

lla

Mss.

F.dili

auteni, qui
liic

*

lii

edilis

male

,

205
lur. decoratur.

IN
(imialiir.
i:j

SLDSFQLENS OPUS.
footus quil.us (liNiii.guitur.
utriiin

50G

t]uaiitiim

maru«t. ot in

«luaiilum stabililiir, in quani parleni

(.-'iitlai,

ad

esse, an iion esse
in ipsis etiain

:

non Jubilabit esse quiJem

ali^inid

noc c «rriipiiones vocare audcremus. Qiiod aiilom in ojns pulobriiudiiiis parie laboramus. ciini ik.s niieniia descrunl
tomporalia
ct

primordiis; sed quanto magis forma et

(iur«

diiiginms, ct peccatorum pociias
toriia diligorc

luimus.

S|»ccie et valontia constabilitur

atque firmatur. lanlo

sompi-

commonemur.

ntagis

fieri

ui sii, cl

iii

eani parteni tondat qiia posiincipiat

CAPUT XLM.
Non orgo
acccpit
;

lum

cst esse.

Nunc ergo
staius,

corrumpi; debililecoinpago incmbro:

48. Uortatur ad sumtttum bottum.

iu

liac

piilcliriludine

turomnis

ille

languescant vires, marcescat
dissilial

quxramiis quod non
,

robur. fornia

foedolur,

ruin. conlal)€scat et dcfluat concordia partiiim

qure ideo infima est. qiiia quod qua'rimus non accepii : el iii eo qiiod accepil, laildemus

Dcum,'
iii-

qu;i;-

quia taniiim speciei
fima» dedii.

rateiiam nutic per i^tam corruptionem qiio tcndat,
utriiin

bonum eliam
ut

huic quainvis

Ncc

ci

tamen

ad csse, an non csse
cl

:

non

piito

usque adco

amalores cjus inbxroa-

mus
in

:

CTCum
«leal, ct

scd ul Doi laudatoros

tardum, ul dubilet quid

sibi

ipse rcspon-

eam Iransgrodiamur,
oi
illiid

ut

supra

eam

collocati de

illa

non scntiat quaiito magis quodque corrumpilur, tanto magis ad interitum lcndcre. Omiie au-

jiidicemus, non

connexi

illa

jiidicemur. Festinemusque ad
«,

bonum

.

qiiod ncc locis grassaiur

lem quod ad inleritum
csse
nitus

tendit,

ad non esse

tendit.

ncc lempore volvitur, ct
3cci|>iunt

Oumergo Deum incommutabiliteret
crcdendum
sit, id

undo spociem formamqiie

incorriiptibilitcr
itibil,

omnes

locales

aulem
sit

qiiod dicitur
:

pc-

non esse manifestum

ct cuin

ista tibi

pro-

lcmporalosquenaturoe. Ad quod videndum mundemus cor pcr fidem Domini nostri Jesu Clirisli, qui ait •
Beali muitdicordes, quotiiam ipsi Deutn videbutit {Maltli.
V, 8).

posucris esse el non esse, atque cognoveris

quanto

Nonenim

inagis aiigetur species^ lanto quidqiic tcndere ut sit;

eos oculos ad illud bonuin ccrncndum

pra'parari

quaiilo inagis augeturcorruplio, lanlo magis teiidere
ut

non

sit

:

quid dubitas dicere

in

unaquMqiie nalura
sil

quibus cornitur lux ista difl"usa per locos, cl non ubiquo intcgia, sod aliam parteiu
habeiis, el alibi
aliani.

oporlet,

hic

corruplibili quid in ea sit tx Deo, quid

ex nibiio

Verum

iljum aspectum
iii

;

cum
ira

aciemqiic

specics

secundum naturam
esse

purgomiis, qua

sit,

corruptio conet

ccrnitur, quaiitum
sit

hac

naluram? Quia specics aucta cogit csse,
siinime
:

vila licoi, q'iid sit
tiie

Deiim
pulcliriludo
:

juslum, quid pium. quce

sapien-

ratoniur
noii

corruplio

vero aucla

cogit

qu;c qiiisquis cernii. pncponit loiige
;

omnium
isla

esse, et constat

quod non
in

localium spatioruin plonitudini

est, nibil

cssc. Qiiid,

et scntit, ul

cernat, iion

inquam, dubitas dicere,
el natiiram

natura corriiptibili,

quam
sit

per locorum spalia

difl"undi
stabiliri.

aciem
quo-

dicis, et

corruptibilem dicis, quid
qua-ris

mcnlis sua\ scd incorporca potcntia

ex

Doo, quid ex niliilo? Et quid

Deo naiuraui
esse, vidcs ci

CAPUT

XLIII.

— 49.

Coticlusio. Ciii aspectui
,

conlrariam,

qucm

si

conGtcris

summe

niam miilium inimica sunt pbantasmata
carnali scnsii
sat ct continet,

qua; de

Bon esse conirarium?

tracta imaginarie cogitatio nostra ver-

CAPUT
bis esl.
lit

XLI.

— 47. Corruplio permissu
inquis,
toliit,

Dei a

iio-

dctestcmur islam h;eresim, qua; suosccula.el divinam subslan,

Cur crgo,

quod naturae Deus
iiisi

rum pbanlasmalum fidem
tiain

dedil, tol-

corriiplio?

Non

per

ubi pennittit

Dous

locorum

spatia
disjecit

quamvis

infiniia,

:

ibi

vehil

aulem

informein
permittit, ubi ordinalissimum et justissimum

molcm

atquc

difl^udit,

et

eam ex
;

judical, pro

rerum gradibus

et

pro meritisanimarum.

una parte truncavil, ut inveniret locum nialo
turam
et

quod

Nam

et specics vocis cmissae praeterit, el silentio per-

viderc non poluit non essc naluram, sed conlra na:

•miiur;

et

tamcn sermo nQSler ex

prsetercunliuin

ipsum malum

taiita

specic el formis et

\erborum decessione ac succcssione peragilur, et modemlis silenliorum iiilervallis dccenler suaviterque
disiingiiitur
:

in singulis naturis vigente decoravit quia sinc his bonis nullam polerat cogitare natiiram,

pace partium

ila

scse habel eliam temporalium

ut ea

mala quae

ibi

naper-

reprcbcndit, innumerabilium bosit

luraruin infima pulcliriliido, ul

rorum

norum

iraiisilu

copia sepeliantur. Sed hujus voluininis iste
:

agalur, ct distingiiatur niorte nasceniium. Cujus pulchritudiiiis ordiiiem et

lerminus

in

CTeleris

cxiera ejus delirameiita Deo

modos
ita

si

posscl capere

sen-

pcrmitlenie atque adjuvaiite arguentur.
*

»us noster ali|ue

memoria,

nobis placoret, ui de-

Nooniiili Mss., crassatur.

IN
yide
lib.

SUBSEQUENS OPUS,

2,

cheum
fuit.

rap. 7, Relractationum, t. 1, col. 632, a verbis n. 1, Contra Faustum Maniscripsi grande opus («), nsque ad col. 633, n. 3, verbis, Faustus quidan)

M.
:

(a) isi.ud opus suunri Auguslinus una cum opislola 82 misit ad llicronymum qua in cpistola, cap. 2, n. 17, toslatur se id dicUissti diu aulc a(xe|iiain alt llieroiiymo ojiisloiatn ordin(? 7o, qux iili roddi aiite aiiiiiim 405 noii [loluil. Locuiii »»;ro in lu-lraclalioiiuin serie mediuin inter contessionum libros in primo lonio edilos, cl libros de Actis cuni Folice maiii«Ji i'0 liic |iObii>a socuturos, assignai eidem operi ; quod proinde ad aunum circiier 400 relorri debel. Fl-equoiiter illud ciJM in lions de civilale Dei lo el 16; iu QU3cslionil)us suis iu Genosim, quacsl. 26, el in F.xoduin, qu;csl. 2 ; iii libro sociiii»1o cnnlra .\dversarium legis el rrophclarum, cap. 12; in lil>ro primo do Cousensu K\aiif;olisiarum, cap. 5, ct in lihro da Bono ViuuiiJlis. cap. 15. nc co Cassiodorus in Inslilul. divinar. lillcr. cap. 1 Scripsil etiam ^ugusUtiiis (inquit) cotilra KjHninm tTwtiicliwum iritjinta Ires libros, ubi ei ejm ucquisAiitutm praiUatem maiv.fetUa ratioiu: coiiiicil, ct de Itbro (.aicms

^eris

:

Uc.um mimliiluer

dixyii^nit.

.

te!**—*-

S.

AURELII AUGUSTINI
IIIPFONENSIS KPISCOPI

COJNTll/V

FAUSTUM MANICH^UM
TLxm
trigtnta

Ut$

<°'

UBER
CAPUT PRIMLM.
Afer,
civitatc

PJUMVS.
dareiitur

— Fauslns

quidam

fiiit,

gcnic

ingenia,
sibi,

lam hreviter quam

distincic cn

Milevitanus, cloquio suavis.

ingcnio

adverbo
sliliii.

ipsoriim alque nosirorum verba con-

callidus, secta manichicus, ac per hoc ncfando eCrore perversiis.Noveramipsehomiiiem,quemadinodumeiiin

CAPUT
clirislianos

III.

Algustinus respondit

:

Tu

seini:

commcinoravi iu libris Confessionum mcarum {Lib. edidil adversns 5, capp. 3, 0). llic quoddam volumen
rcclain chrislianam

cavendos pulas, quod nos esse dicis
,

noe
esse

aiitcm

psendochrislianos Cavemus
*,

quod vos

fidem, el

calholicam verilaiem.

ostcndiimis. Nain quod seuiis esi

cx quadain partc

Quod cum

venissetin

manus

noslras, leclumque essel
,

imperfcclum, ex
si

iiulla

tamen
quod

falsiim esl.

Qnid ergo
cona,

afratribus; dcsideraverunl

et jure charitalis por
ei

aliquid deesl fidci

eorum
id

qiios circiimvenire

quam
nius.

els

scrvimus flagitavcrunt, ut
in

rcspoiidere-

niini, niiniquid

ideo
id

eis ade^t dcslriiciidum

Hoc aggrediar nunc
el Salvaloris

Domini

noslri

nomine alque adjutorio Jesu Chrisii, ut omnes
nihil sit

ac non polius

quod deest astrueudum
id

esl ? Siciit
ail
:

ad quosdam imperfectos loquens Aposlolus
dens
et

6'ai*-

qui \\xc legent, intelligant

quam

aculum

in-

videns veslram conversationem,

et

quod deat
iili(|iia

genium

el

lingua

expolila,
(

nisi a

Domino gressus

fidei veslrce

inChrislo {Coloss.

ii,

5).

Cernebat

homiiiis dirigantur

Psa/. xxxvi, 23). Qiiod mullis

quamdam
que
;

fabricam spiritnalem, sicut
(I

alibi dicit,

Dei

eliam tardioribus et invalidioribus occulta sequitale diviHLB misericordiae prspstilum est, cuin mulli acerriini

cedificalio eslis

Cor. in, 9)

:

et in ea cernebal utriiin-

et

unde gauderel,

et uiide satageret.
;

Gaudcbat

el

facundissimi, deserti adjulorio Dei, ad hoc

ex eo quod jam sedificatum videbat

saiagebal ei eo

vclociter et periinaciter currerent, ut a vcrltalis via

quod usque ad culinen

pciTectioiiis adhiic ridificaii-

longius abcrrarcnt.
ejus

Commodum

auiem arbilror, sub
ei

nomine verba ejus poncre,

sub

meo respon-

dum dum

esse sentiebat. Ilaquc nos revera caiholicos nonperfeclos,

sed

quodam modo,
si

ut dixisti, scmi-

sionein

mcam.
II.

chrislianosqiios

failalis elsediicalis

vestra perversita»
suiit,
si

CAPUT

— Faustus

dixit

:

Satis supcniuo in

te, insecianiiiii.

Sed

qui adhuc eliam lales
inlellcxerint
,

lucem jam iraduclis erroribus, ac Judaicoe superslilionis simul et seinichrislianorum abundc delecla
fallaeia, a

vos

pseudociirisliauos esse

quamvis

captiosis

quxslionum veslrarum

proposilioiiibus, pro,

doclissimo scilicel el solo nobis post bea-

pter

id

quod eoruui

fitiei

deest

respondere non

lum patrcm uoslrum Manicboeum sludendo' Adimanto
;

possint; iion

tamcn sequcndos, scd devitandos vos
sic noslra in:

iion

ab re visum
et

est, fialres

charissimi, Ikcc

esse cognoscunl. Sicut ergo vestra intentio csl seinichrislianos quos decipialis iiiquirere,
tentio
est

quoque brevia vobis

coiiciiina responsa,

propier

callidas et aslulas confcronlium nobiscum propositiones, scribere, quo cum iidem vos ex more parenlis
Bui

pseudoclirislianos vos ostendere

ut

non

solum chrisliani peritiores vos convincendo prodanl,
sed et imperitiorcs vos cavendo proficiant. Cur autem

serpenlis

capliosis

circumvenirc (luasliunculis
vigilauler eis silis

voluerint, et ipsi ad
instrucii.
Ita

respondendum
huc atque

serpentem palrem

iioslruui

dixisti

?

.An

excidil

tibi

enim

fiet

ut ad ea ipsa quae proposueilliic

quemadn^odum
proeccplum
in

solealis vitiiperare

Deum
ii.

qui liomini
16, 17),
et

rinl religati, uUerius
siiit.

vagari non pos-

paradiso dedit
ei

{Gen.

Ac

iie

profusa confusaveoralione legeniiuuiinun-

laudare scrpeiilem quod

per

suum consilium oculos

AUMONITIO PP. BENEUlCTIKOiaM.
libri triginta tres recogniti sunt denuo ad manuscripta exemplaria sex valicana, et octodecim Gallinemigianum, Corbeiense, Audoenense, Michaelinum, Pralelleuse, l.yrense, Sagiense, Vindocineuse, l luriacense, l!enigiiuuu.'n, casalinum, Cistcrciense, Bigolianum, Victorinum, Dominicanorum Parisiensium via Jacobaea duo, collejjii (iarnardiiioriim, raris. unum, abbaliae S. Petri Carnotensis uuum ; ad editiones Am. Er. el Ix)v. necnon ad leclioucs varias UclgicDiuin sex maiuiscriplorum apud Lov.

Conlra Fauslum

(!ana,

Comparavimus prceterea
."

eas

omnes ediliones
ab editionibus

initio Retr. ct Confess.,
'

1.

1,

memoratas.
est.

M.

Ediiio Lov., chrislianatnque. Abest, que,

Am.

et fere

onmes

Mss.,

semim

?liis el
'

Mss.
Aiu. Er. el Mss. At Lov., stupcndo.
li

r>ic

{a) Suii

circiier

aanuin

l

;,

209
aporuil (Cen.
iii,

CONTIIA FALSTLM MANUll^LM,
7)? Piilo
jiisliim

S.

AL(^L'STIM
iiiiiin.

LllJKll

SFXUNDLS.
le niiiiin eii;iin

2io
moclo vim-

esse ul serpenlLMii
lu polius agnosi-as

parmlein
i>4>ial(is

Naiu

ille

illum diabdlum a voLis iaudalum,

ngiioscit.

LIHEIt Si:CUNDUS.
CAPLT PHIMLM.
gelimn?Et niaxime.
Cliristum
?

— Faustus
est.

dixil

:

Accipis F.vaii-

Pioinile ergo el

naium

accipis
nl
si

David quod Apostolussecuiidiim suiiin Evangilium pra;ditari lcslalus est. Quod autem crat apt^oiiiint;
:

Non

ila

N^que

ci(im

seqiiiUir

sti>li 1'auli

Evangolium, hoc etiam cajlcroruin Aposloomiiiiim
lidolium

Evaiigfliiiin accipio, idciioo el naluiii
81UIII. C'ir ?

accipiam Cliria

loruiii,

et

dispensatonim
:

taiiii

Quia Kvan^^eiinin qiiidoin
;

prxdioaiione

s;icramenti. IIoo eiiim alibi dicit
illi ;

Sive ergo ego, sive
Cor. x\, 11).

Ctiristi ei

ossc coepit ct noininnii

in

quo lamen ipse
At tcix) ge-

sic

pi(cdicamus,

et $ic credidislis (I

nus<{nam se naluin cx Itominibus
iiealiigia

dicit.

adeo Ron esl Evangolium, ul ncc ipso ejus

Non cnim omnes illi Evangclium conscripsoruiu, seil lamen omnes Evangelium prxdicavcriinl. N.irralores
quippc originis, i;ictorum, dictorum, passionum Donnni iiostri Jcsu Cliristi, proprie dicti sunt Lvangelisice.

sctipluf ausiis fuerK

eam Evangoliiim

nomiiiarc. (>uid
filii

ciiim scripsil? Liber (fe)iera(ioni$ Jesu Chriiti
tid {Mauli. 1,1).
sli
;

Da-

Non eigo,
getieradonis

liber Evangolii Jesu Cliri:

Nam

el ipstim

nomen

si

quaeramus

qiiid laline
,

sod,

iikcr

qiiippe
(Id.

ul>i
ii,

'

ei
;

slolla

iulerprctetur,
vel,

Bonum

nuntiiim dicilur Evangeliiim

iiiducitur qH:e ooiirirmal

genosim

2)

ut recte

Gencsidium

lioc

magis inmciipari possit
qiii

qiiain

LvanOei

gdium. Al denique Marcus,
qiiod
esl
:

generatiimem sa-iFilii

Bona annimtialio. Quod qiiidcm cum aliquid bonum annuiitiaUir, scmper dici polest proprie tamcn hoc vocabulum obtinuit illa quam dixi annumialio
:

bere non curavit, scd pr.edicalioncm tanlmn

Salvatoris.

Si

autem vos aliud annuntiatis
esl.

,

extra
surit

Evangolium, vide qiiam
EvattgeiiHm,
\)
inquii,

sit

oompoleiilpr
Filii

Evangelium vos csse nianifestum
matris charitatis
:

Ulique

exorsus
{Marc.

Jesu

Clirisli

Dei

advcrsus vos parvuli quos appellatis semichristianos,
si

I,

Ul

fiinc

sarrsabuiidequc appareat gcnea-

vocem

sibi

ex ore apostolico pcr(Calut.

logiam non esse ETafl»eliam.
posl
iiiclusum

Nam

et in ipso MaUli:i'o

sonantem audianl

S\ quis vobis annuntiaveril prtrtersii
i,

Joamiem

in

carcerem,

tunc

logiliir

quam qnod
8, 9).

aniiuntiavimus vobis, anatliema

Jesiim coepisse pranlicarc Evangelium
IV, 12,

regiii (Maltli.

Cum

ergo ipse Paulus secundum Evangelium

17).

Ergo qiiidquid ante

lioc

mrratum

esl

sumn

annuntiavcril Chrislura

cx seminc David, vos
sitis.

genealogiam esse constat, non Evangelium. Alioquin
quid impediebat et

qui hoc negatis, et aliud annunlialis, anaihema

Jesu

Clirisii

goncalogiain
tibi

Matlh«um ponere, Evangelimn nisi quia improbum pulavit Dei fiHi voc.ire Evangolium ? Quapropler, si jam
;

Quis autem non videat qiianta cx>ci(ate dicalur, quod

nnsqiiam se Christus nalumex hominibus dicat, ci'M
poiic nuiiipiam se (iiium homiiiis laceal?

distinctmn satis est, quod usqu<; niinc ignorasli,

CAPUT

KI.

— Sed
,

videlicet doclissimi
,

homincs,

longe aliud esse ETaiige4ium

quam

gencalogiatn

;

scias

pi oforlis ii(»his

ex armario vcstro
qui ad gcn(cm

nescio

quem

pri-

me,

ui dixl, accipcre

Evangolium,

id est, pra^dicalio-

inum homiiiciu
landam de
coiitra

lcncbrarum dcbel-

nem

Ghristi.

Doquo quidquid jam perrogare
si

volueris,

lucis genle descendit,
;

armalum aquis
suo, coiilra

suis,
ini-

omissis generalionibus quxre. Aul
ferre est

el

de

ipsis coiisit inilii
:

inimicorum aquas
;

ct

igiie
,

animus, non eqnidem recuso, cubi
de
liis

micorum ignem

et venlis

suis

conlra iuiiuicoruin
coiilra iuimico-

m.tgna ct
disoe
niihi
I

ad rcspondondum copia
quo<l

scd (u

vcntos. Cur non crgo cl

fumo suo,
suis
,

iiiterrogarc

primum

cst.

Videris

enim

rum fumum
lcnchras
batur
;
:

;

et tcnebris

conlra inimicorum
iit

anc scire

vellc,

non ulrum Evangeiiuin acciCcrte in-

sed conlra fumiim aere,

dicitis, ariua-

piam, scd uiriim generalianes.

CAPLT
lerrogasti
acoi|)eres

U.

et contra tcncbras luce?

An

quia mala sunt

Ai;cusTiNL-8 rcspondil

:

ftimus el tencbroc,

non ca potuit habcrc bonitas ojus?
,

(cipsum velul ex persona nosLra, ulrtim

Bona crgn
respondetis
crat
;

siiiK

illa tria

aqiia

,

vciitus

,

ignis.
?

Ciir
Ilic

Evangelium

;

ei respo«(iisli, Slaxiiue. Utir-

ergo ca potuit habcre malitia gcnlis advcrsw
:

susque inlerrogasli,

iitriim

acciperes ChrisUiui
est
:

na-

Sed nqua

illa

geiitis

tcnebrarum mala
:

tum

;

et re^pondisii.
,

Son Uu

lianc scilicol caiisam

quam vero
boiius

primiis liomo a((ulil, bona erat

et

subjiciens

quia ginieratio (>brisii

non periinel ad

venliis illius malus, biijus

aulem bonus

;

ita et

hujus

Evangelium. Quiil crgo

ro&|)oiideliis Apostolodicejili,

ignis

conlra maluiu ignem

illius

dimicavit.

Hemor

eslo

Clirislum Jestun rcsurrexisse a morluis ex

Cur crgo

el contra
?

seniine Darid,

secundum Evangeliuni inetun
quain nescias, vol
;

(II 7i<ii.

ii,

fiimum bonuin

malum fumuin non poiuil aflerre An in fiimo vestra mcnd.icia, taii?

8)? Vides

i^erte

te

ncscire •fingas

,

qiiam fumus ipse, evanescunt alqiie deficiunt
priinus

Ccrlo

quid sk Evangelium

uec es doclruta aposlolica, sed
si

homo

vcster contra naturam contrariani belillis

ex veslro errore nAinines Evaiigcliuui. Aul

hoc

liim gessil.

Cur quinque
lux

clementis

qtia; in

con-

appdlas EvmigrliiMn, quu^ AposloLi appcllavcruut
£l>err36 ab Ev.ingclJo,

iraria gciile conhneilis,

unum

allatum cst dc divinis

qui

non crcdis Chrisluin cx
ibi.

rognis

contrarium

,

contra

lenebras

?

C;oioia

Apud

Er.

lugd. ven. Lov.,

M.

cnim

q^u.ilu/»''

npii sunl coutrapia.

N.im

iicc

aor fuino

, ;

211
esl coiilmiiis
vciito,
v.l
,

CONTKA FAUSrilM MAMClLtUM,
inullo
iiiiiiiic

S.

AUCUSIIM
cijim

aquu: aqiia, et vcnliis

vi>()is

.salvatnluin

ea

inaiiducalit

alqiio

lu-

igiiis igiii.

ctatis.
illa

CArUT
quis
;iu(liat

IV.
,

Jamvcro

sacrilcga (leliramenla

Nam
iii

ct isla

impia vanilalc seducli, scducitis Audi-

quod priinum

lioniiiirin
,

veslrum
cos

dicilis,

loics vcstios, ul vobis cibos a/Tcr.inl,
cis

quo

possil ligato

«ecuiuluin

lioslium

voiunlalom

qiio

capcrcl
ut

clcmciila qiKC

porlabal imitassc alqiie vcrlissc,
dicilis falsilalis, in

Cbrislo subvcniri per vestros dcntcs el venlrcs. Talibus cnim auxiiiis ciiin solvi cl libcrari pra;dicatis;

rcgnuni quod

sua iiaiura iriancns,

nec saltcin toium, scd adbuc
reliqiiias cjus
iii

licet

exiguas sordi-

iion lallacitir dimicarcl, cl subslanlia verilaiis miila-

dasquc
teiidilis,

stcrcoribus remanere coiialiis

Mlis apparcrct, ut
lilium credi vullis

fallercl?

IInjus

prinii

liominis

ut

in

aliis

atque

rcriiin

corporaliuin

Dominum Jcsum
quem
laudalis
,

Clirisluin.

Hujus

formis ilerum alque teneantur
potuerint,
bit
:

iteriiin

implcxic implicalaque

commciilitia;

fahula;
,

filiam dicitis veritatcm.

Hunc

el

si

mundo

stanle sohi ct purgari non

primum liomincm
ct
si

quia mutabilibus

mcndacibus formis cum adversa genle pngnavit vcrum dicitis, non imitamini si aulcm imilamini,
:

jam illo igne ulliino qiio ipse rnundiis ardo{U Petr. iii, 10-12), solvanlur alqiic piirgeiiliir. Nec tamen etiain lunc toluin Cbrislum dicilis posse
liberari, sed ejus bon.c divinxqiic natiirai

et vos meniiinini.

Qiiapropter
,

Dominus

et Salvator

novissimas
,

iiosler Jcsiis Cbristus

verus et verax Dci Filius,
filius,

residuasque parliciilas,
iiullo

qiiae ita
,

sordidaiae sunt

nt

vcrus ct vcrax liominis
ipsc lcstaliir, el
cl

quod utrumquc de se

modo

dilui valeaiil

damnari

in j;icriium coii-

de vcro Dco

divinitalis aclernitalein,

fixas

globo borrido lencbrarum. Ecce qui sc fingnnt

de vero bominc carnis origincm duxit. Non novil

indignari
stella

quod

Filio Dei fial injiiria, qiiia

eum

naiiim
ejiis
i|>si

primum bomincin veslrum. Auinquil, de Priiuus liomo dilc Aposlolum Paulum coelcstis. terrenus ; secundus homo de coclo tcrra
apostolica doctriiia
:

dcmoiislrasse dicatur,
conslcllatione
sit

tanquam gencsis
;

,

sub

falali

constiluta

ciiin

cum

,

,

Qualis lerrenus
el coelestes.
nitts et

,

lales et terreni

;

qualis coelestis

,

tales

non tanlum sub slellarum connexione, scd omiiium lerrenoriim, el in succis omiiiiirn
ct in

in vincnlis lierbariiin,

Sicut porlavimus imnginem lerreni, porleest
I (

pulrcdine

omnium carnium,
,

ct in corruplionc

imaginein ejus qui de coelo

Cor. xv, 47-49).
,

omnium ciborum
tuaiit,
iii

iia

ligatum pollulumque consli-

Primiis ilaque

bomo de

terra lerreniis

ille

Adam

de

ex magna, non tamen ex tota parle, solvi
nisi et
,

limo lormatus; secundus autcin
«tis,
:

bomo de

coclo coele-

purgarique non possit,
vidclicel MaiiichtXorum

ab bominibus, Eleclis
iii

Dominus Jesus Cbrislus quia Filius Dei venil ad carnem, qu<« suscepla cl hoino exterius fiercl, et
Deus
essel
fierel

eliam

porris radiculisquc

rucletur.

inlcrius
pi;r

permaneret
lacti

;

ul et Filius Dei
,

vcrus

Et nos quidcm sub falo stellarum nullius hominis

qucin

sumus

el

hominis

filius

verus

genesim ponimus,

ui

liberum arbilrium voluntatis,

per

qucm

refecli

sumus. Cur ergo primum

quo

homincm
lica

vcslruni commeiitilium nescio

unde pro-

bene vel male vivitur, propier juslum jiidiciura Dei ab omni nccessilatis vinculo vindicemus
vel
:

ducitis, el

primum hominem queni doclrina aposlodocet non vultis agnoscere ? An ut compleaiiir
quod ipse Aposlolus
ait
:

quanto minus

illius

tcmporalem gcncrationem
,

siib

astrorum condilione credimus faclam nus universorum Creator
stella
cl

qui cst aler?

in vobis

A

verilate

quidem

Domiiius

Itaque

illa

auditum suum avertentes, ad fabulas autem convertentur
(

quam

viderunt Magi, Christo secUndum.carneni

II

Tiin. IV,

de lerra lerrenum

4)1 Paulus annuntiat primum hominem Manicbx'us annuniiat primum
:

nato, non ad decrelum dominabalur, sed ad tcsli-

monium famulabalur
stcllis

;

nec

eum

subjiciebal imperio,
illis

homincm non
vobis
vobis,

lerreiium

,

nescio quibus

fallacibus

sed indicabat obsequio. Proinde non ex
,

eral baic

elemenlis quinquc vesiilum. Et Paulus dicit, Si quis

qucc ab initio crealuroe itiiierum
;

suorum or-

annuntiamil

prmterquam quod annunliavimus

dinem sub Crcaloris lcge cuslodiunl
ginis parlu,
olficii

sed novo Vir-

anathema

sit.

Ergo ne Paulus mendax
sit.

sit,

Ma-

novum

sidus appariiit, quod ministeriiun

nicliscus

anathcma
V.

sui etiam

ipsis

Magis quacrentibus Christum,
,

CAPUT
inini
,

— Quod aulem cliam
,

slella;

calumnia-

cum

anle faciem prsciret

exbibuit

,

donec eos usqiie
iiifans

peiducli siint, non erubescilis,

qoa Magi ad Cbrislum iiifantem adorandum cum vos commenlifilium

ad ipsum locum ubi Dei

Vcrbum
iala

erat, prae-

eundo perduceret. Qui tandem
luerunt

aslrologi iia consii-

tium Cbrislum veslrum

commentilii primi

bominum nascenlium
rcliquisse,
et

sub

slellis, ut ali-

bominis
scd in

vcslri.

iion

sub

slcliae testificalione ponalis,
:

quam

sleilarum,

homine aliquo nalo,
ad eum

circuitus
est

siii

stellis

omnibus colligatum essc dicatis
tenebrarum commixliim
primus
bello, qiio ipse

quia esse

oidincm

qiii naiiis

perrc-

videlicct piincipibus
credilis
in
illo

xisse, assevcrGni ?

Sorlem quippc nascenlis asliorum
non astrorum ordiiiem
sj

bomo

vesler

ordini coliigari arbilranlur,

tum
bus

leiiebrarum genlc pugnavil, ul de ipsis principi-

ob

'

hominis nati diem posse mulari. Qiiapropter,
ex
iis

tcncbrarum

lali

commixtione
sacrilega

caplis

mundus
stellis,

siella illa

erat qiix iu coclo

peragunt ordines

fabricaretur.
cogiinl,

Unde

el isla
in ccelo

ddiramenla vos

suos

,

quomodo

poterat decernere

quod naius

Cliri-

non soluin

atque

in

omnibus

slus aclurufi erat, quae nalo Cbristo jiis^a
qiierc
'

est rcliii-

sed etiam in lerra atqiie in omnibus quae nascuntur
iii

quodagcbat?

Si

auleni

,

iit

probabilius crcdiea.

ea,

confixum
diccre
,

et colligaluin

alque concretum Cliri,

Edili,

eum. Concinnius quidam Mss.,

frlum

non jam Salvatorem vestrum

scd a

'

la pluribus Mss., nd.

I

:;

%n
lur, ad

LiDEU
demonsirandiim Cliristum,
;

Ti:nTii;s.
elegaiis
lioc

21i
voc.ibulonin» fabricalor
,

qu.i;

iion

erat
illa

Faiisliis

fuil

,

iit

et

exorla esl
exslilil,

noii

ideo Cliristus iialus csl quia
iila

Joaimis cxordiiiin
;

ViMbidium
proptcr

noniiiiavoril

,

pro-

sed ideo
dici

cxslilit quia Cliristus
,

natus •sl.
sed

pter Verbimi

siciil

ill'ul,

genesim, Geiie>i-

L'ude,

si

oporlercl

non sleilam

Clirislo,

diuin ausus cst appcllarc.
tatis
,

Scd cur non polius cogiprolixas
illas

Christum slelhu falum fuisse dioeremus. Jpsc quippe non illa liuic nascendi allulil causain. Si ergo iiii
,

quaiita

impudcniia

el

inipias
ciiiin

,

fabulas vcslras
iliic

Evangcliiim iioniinclis? Qiiid
ditiliir

siinl

fala qu;e
;

a fundo

,

id esi

,

a diceiido appeliala
,

boiii

annunliatur, ubi

Dens advorsus rc-

iii quo quuniam Christns Verbum Dei est non consoriium anlequain esscnl dcta sunl omnia

sunt

bellem nescio

quam

contrariain alieiiaiii(|uc nattirain

,

;

noii aliter regiio

suo potiiisse prospiccre alquc consiiin illius

siderum fatum Chrisli est
Cliristus esl
:

,

sed falum etiam sideriim

lere

,

nisi

partcm su;c natura;
niilierct
,

avidas fauccs
,

qui et

ipsam carnem sub roelo crealam
,

dcvorandam
piirgari?

at(|uc ila

polluendam

iil

post

ea volunlate assumpsit

qua

etiain

coelum crcavit

tanlos labores ati]uc crucialus non posscl sallem tolu
Iianc

ea poteslate deposuil ct recepit, qua etiam sideribus
iinperavit.

tam malus

nuiitius
tciiiiilcr

Evangclium est?
novcrunl, Evananntintialionem
nuiitius

C.APUT
de
ista

VI.

— Cur crgo non
,

Certe oinnes qui grxce vel
sit

Evangeliiim quod
boiia
iiobis

gclium, Boniiiii niiiilium

,

aiil

Bonam
,

generalione narratur
,

cum tam
ita

interprclaiilur.Ononiodo esl aulciii

i.steboiiiLs

annunttetur
las
?

ut per ipsam

'

noslra sanelur innrmi-

qiiandoqiiidem ipse Dcus vobis
lugOH! nunlialus est
,

velo

s.ibi

opposito,
iila

\u

quia Matthxus non esl

exorsus
ait

,

ut dice-

doncc sua membra ab

va-

ret, Iiiitium Evangelii

Jesu Chrisli, sicut

Marcus

;

statione ct contaminationc re|)arenlur atquc purgcn-

sed

,

Liber generationis Jeiu Cliristi?
scripsisse

Hoc modo nec
,

tur?

Qui
eniiii

si

aliquando luctum
illo

finicrit

,

crudelis crit.

Joannes Evangcliuin
ipsc ail
,

dicatur

qiiia
;

ncc
sed,

Quid

de

niale meruit pars

iila

cjus quyc in

Initium Evangelii, aut Liber Evangelii
eral

globo ligabitur? quae ulique in Ktcrnuni lugenda esi,
quia
in

In principio

Yeihum {Joan.

i, i).

Msi

forte

tam

a-lcrnum damnabitur.

Scd cvasimus

,
,

qiiod
iion
fal-

islum nunlium quisquis diligenler advcrterit
Tres Mss., quo ista de generatione narrantur, ciim tam tona nobis anniwtirntnr, ut per ipsa. Ain. el Er., cimi tam bcna nubis awiwitii-ntur, ul per ipsum.
'

cogiiur lugere

,

quia malus est; sed riderc

,

quia

sus esl.

LIBER TERriirS.
Faustus C.VPUT PBIMUM. gonerationcm? Equidem conatus
qualecumqiic cst persuadcrc
sed offensus jione,
qiii

dixit

:

Accipis ergo

lislis

tanquam repugnaiilia
,

movisseiil, diligeiilcr quae-

diu

sum bcc ipsum
sil

rcre

qiiam lemere dainnarc

malui^ses;

ul saltem

milii,

quia

nalus Deus
disscnct Mat-

propter i))sam,qtiycqiiasi piima fronte occiirrit, apcr-

duorum maxime evangelislarum
genealogiam ejus scribunt
i,
,

lissimamrepugnantiam

,

cogitarcs,
fieri

iiisi

aliqnid
iil

illic

Luce

magniim

Inleret

,

difficile

potuisse
,

lanla eis

ihai (ilalth.

1-17,

el

Luc.

iii,

23-38). hxsi inccr-

auctorilas in tcrrarum orbc prx'berelur

qiia sibi lol

lus qiicmnam potissimum sequerer. Fieri enim posse

Iiominiim doclissimoruiii

ingenia siibjiigarent.

Quid

piilabam

,

ut quia

prxscius non sum
;

,

quem

mciiiiri

enim magnum
sccundiim

est vidcrc

quod

vidislis

,

alios Cliristi

osistimarem, ipse dicercl veriim
»p-e forsiian menliretur. Infinita

etquem vora loqui, eigo corum prxler,

cariiem

progeneralores comincmorari a

Luca, alios a Maitiixo, ctim amboJoscp!i constituant,
Malthx>us ad
qiii

missa

lite

,

et interminabili mihi

ad Joaiinem Mardiios,

ciimque
et

me

contuli

:

nec impariter a duobus ad

proptcr

quem teriiiinet Lucas a quo incipiat quoddam cum ejus niatre sanotum ctvir,

:

ab Evangelislis ad ejiisdem nominis professorcs.
milii principia interiin
,

ginalc conjiigiuin
appellaii
;

,

eliam ipse parcns

Clirisli

nicniit

Quoriim
ruiit
,

non immerito

placiie,

ut propler virilom digniialem,
,

ab

ipso, vel

quia nec David
;

nec Mariam

indiicunl

nec

usque ad ipsmn

generationes contcxereiiliir? Quid

Josopli

sed Joannes quidem in principio fuisse Vcr,

ergo maguuin cst quod vidistis,

quod
,

aiitiin
nliiiin

paticm
soouii,

buni dicit
fuisse

et

Vcrbiim fuisse apiid
(Joan.
i, 1)
,

Deum

,

et

Deum
:

habeiK Josepli seciindum
diim

Matthxum

Verbum
,

,

Clnistiim significaiis
,

Lucam

;

ct alium avuin seciindum islum

aliiim

Marcus vcro

Evangeliuni
:

iiiqtiit

Jesu Christi

filH

scctindum
David
,

illiim, el dciiiceps

sursum tersus
cnumcrari?
,

iisqiic

ad

Dei (Marc. i, 1)
qiii

Uinquam .Mattlixum exprobrans,
David. Nisi forle alterum hic
Il;ec
,

pcr tam niullas gcticrationcs alios paronio»
isto
,

posuerit
iT.e

riliutii

et

ejus ah

alios

ab

illo

Itanc inui
tot acuti
ol

alloruin
»iua

annuntiat Jesiim.

crgo

ralio esl,
,

aporlam nianifestamqiie divcrsilntcm
docii
viii
,

ego non accipio Christum nalum.

Tu vcro
,

si
iil

diviiiaruin
,

Scripturarum
qiii

poriraclaiotoj
luiiii:i

lanlus cs ul

banc

inihi

adimas ofreiisioiicm
;

eflicc

diligeiilissimi

non vidercnl?
;

qiiidem in
in

inter se ipsi convenianl

et utcumqiie

quainvis nec sic quidoin digniim orit ex ulero

succumbam natum
:

lingua pcrpauci suiit

cos autom
plaiie.

gr.i'ca qiiis nii-

nicicl?
qiiis

Videriiiil

cam

Quid ciiim

facilius, aiit

credore Deuin, et

Deum

Christiauoriiin.
:

paululiim
taiita;

iiiliiciis,

i6ta iion

C.\PUT

II.

videat? Sod pie oogi,

AucLSTinrs respoiidit
,

si

pio

Miiies

aiictorilatis

oiniiicnliam

latcrc

ilii

ali-

•tudio Irgisses Evangolium

cl ca qua; tc in

Evange-

<iuid cicdidcniiit,

quod

pctciilibus darclur. oMatran.r

,

,

«.«i.NIHA
i=l»us

rALSTUM MANlCHAilJM,
,

S.

AUGUSTINI
!'n(le
fieri

St6
dlcil
:

negarciur

:

a (|iiX'rcnllbii« invcnirplur
;

rfpro-

adoptio vocatiir.
tlatem fitws
I)ei

Joannes
i,

Dedit

m pott-

Jioliftv>«ilib«s

suhlralierclni

piiisanlilMis

ap(trin;l«r
;

{Joan.

12). «^nin

igilur jus

\Mtt»A.

vu,7)»

oppugnanlilius
,

clau(l(;rf;hir

|)elic-

adoptionis filiorum apml patres nostros ct in Scripliiris

runt, qnacBicnint, pulsaverunt rnnl, iirtraveninl.

acci.-pcrunl

,

invenc-

sanclis nsiUilumsit; qua; impielalis d(!meniia

CAPUT
modo
Vi

111.

— Ncmpc tola

in

hoc

qiiacstio est, qiio-

pr.ecipilal, prius Fvangclislas fjlsilatis argucre, qiind diversas gcncrationes (.ommcmoraverunl , tanqu:iiii

polucrit dutis patres habere Josepli.
licri

poluisse

dcinonsiratur

,

niilla

Hoc cniiri omnino caiisa

ulrrcquc verse esse non possinl

;

quarn cogilare ei

atlcndcrc et vidcrc quod facillimum cst,

«st, cnr quis(piam i^loriim cvangclislarum, in tlivcrbis peiioralionibiis (^nimiorandis
,

consueludine gericri^hiimani,

falsum dixissc crc-

haberc polnerit

;

uniim

rujiis

quam crehra unushomoduos palres carnc homo silgeniliis,
ncc nos
{Malth.

daliir.

A

duobiis

eniiii

palribus

,

jam non

eiil

mirunn

allcrum cnjus volunlate, ciim jam hoino csset, hlius
sit

iicqiic

conlrarium, quod el avi dao ct alavi et proavi
,

adoplatiis? Qui
,

si

non rccte dicitur pater

,

essc potucrant
vid cujiis oranl
•vl

ci quidquid supra esl xisque ad
filii
,

Da-

rccte dicimas
VI, 9), ci

Pater nosler, qui es in
nati

coslis

ambo

et

Salomon qni pcrllnet
cst, et

de cujus siibslanlia

non sumiis, sed cu-

ordinem qiicm Mallhxtis scculus
quani Lucas cxposiiil.
,

Naihan qui

jus gratia ct misericordissima voluntate adoptali se-

€st in scrie
Isla nonnulli

Attcndnnt enim
viris

cundum dottrinam apostolicam
Dominiim
quod
et

el fidelissimani vcriet

cl vidcnt non posse a duobus

pcr

latem sumiis. Ipsum quippe hahemus
,

Deum

,

ei

commixti<mcm carnishomjnem
SslMin qiia^slioncm
l\jr
,

glgni

;

cl ideo pulant
:

Palrem

:

Deum, quod ab

ipso, etiam

non posscdissolvi

[a)

nec iiiluen' ,

cx hominibus parentibus, conditi sumus;
ei suhditi

Dominum,

qiiod usilalissimuin alque racillimum esl
dici a

pa-

sumus; Palrem, quod

ejus adoptionc

irem cujusquam, non eiim lanlum

quo genilus,

renaii siimiis.

sed cliam etim a quo fuerit adopiaius

(fr).

Facile
antiqiios

fuit

ergo religiosis perscrutaloribus divina-

Neque

eniin

adoplionis vinculum apud

rum
stis

Litlerariim, aliquantulum considerare, et vidcre

eorum moribusfuit, cum etiam feminas hiveiiiamus adoplasse sibi filios non ex utero suo
alicniim ab
,

in diversis Christi

gencrationibus a duobus eviingeli-

comnKinoratis, qiiomodo duos palrcs potuit ha-

natos

:

sicut

Sara ex Agar {Cen. xvi

,

2)

,

et

Lia ex

hcre Joseph, quorum progenitoresdiversi enumerentur.

ancilla sua {Id. xxx,

9 13),

cl

filia

Pliaraonis

Moysen
5).
in

Hoc

et

vos

,

si

sludiiim contentionis
illis

non excaecaeliam
narraiiointcl-

adoptavit [Exod.
tes

ii

,

9, 10). Ipse

autcm lacob, ncpo,

ret, facilc

viJcre possetis. Sed ab
,

viris alia

suos,

filios

Joseph adopiavit (Gen. xlviii

quxsita el invenla sunt

cum omnes harum
:

Ipsum vero adoptionis nomcn plurimum valere

num
chaei

partes pcrlraclarent

hnec

autem a veslro
etiara

«oslrae (idci sacramento, aposlolica doctrina tcslatur.

lectu longissime

remola snnt. Itaque
,

inMani-

Unde

aposiolos Paulus
:

cum de Judacorum
adoptio,
;

meriiis
,

errore conslituli
,

id

qood

in

relws
,

humams
alius emii

loqueretur

Qnorum
el

esl, inquit,

et gloria

el

fieri solet

ul aiius

came

generet filium

T^estamenla,

Legislatio

quorum
,

patres, ei ex quibus

voluntate adoptet, ac sic unus duos pitrcs hubcat
si

€fm6tus secundum carneni

qui est snpei' omnia
,

Deus
:

non adverso animo legereUs

,

cogilando videre

bcncdiclus in saxula (Rom. ix
i<psi

4

,

5).

liem

dicit

El

posseiis.

in

nobismetipsis in^miscimns, adoptionem exspe'
,

CAPUT
cceperil,

IV.

— Cur

autem Matthjeus ab Abraham
;

clanics filiorum Dei

redemptionem corporis nostri
:

descendcns nsqae ad Joseph

Lucas autetn
,

(Id. vni, 25).

Uem
,

alio loco

Cum

autem venitpleni'

a Joseph cflcperit, asccndcns,

non usquead Abraliam

indo temporis
liere,

misil

Deus FiliHm snum factum ex mu,

sed usque ad

Deum
capitc

qui fecit

hominem,

et dalo prse-

fachm
,

sub Lcge

ut eos qui sub

Lege erant redi-

cepto polestalem dedit ut crcdens
el cur
ille in

filius

Dei fieret

:

meret

ul adoptionctn filiarum reciperemus {Galal. iv,

libri

generationes ipsas eiiumeSalvalor a Joaime

4, 5). lisec igitur adoplio quanli sacramenti sit, his
«Xqiie hujiismodi tcslimoiiiis snlis apparet.

raWt;

ille

autem,
:

cum Dominus
et quid
sibi
,

Unicum
tion
ii,

haptizatus fuissel

velit

numerus genc'

enim Filium Dcushabel, qiicm
hu»
,

gciiuit

de substantia
essel
>

ralionum secundum MjtihsDum
digerantur, qnibus
.

ul tcr quatuordeciin

de qiio dicilur

:

Cum

in

furma Dei

Tapinam arbitratus
€).

est esse

wqualis

Dco

{Pliitipp.

N«s

aulein

nou de

suhslaiiiia sua genuit; crealura
,

insummamcompulaiis, tanquara una miniis appareat numerus aulcm generaiionuiu secundiim Lucam, qni inbnptismo Domini commemo;

ciiiin

stimos, qiinm iion geniiit

sed fecit

:

et idco, ot
'

raliir,

ad sepluaginta et septem pcrveiiial
i^se

:

qiicm nu-

Iralres Clirisli

secundiiiH

inoduin

suum

faccret

merum

Domiiius
dicens,
(

in

peccalorum remissionein
septies,
:

adopla\il. Iste iiaque

modusquo nos Dcus
,

,

cum j;im

commcndat
gare posselis
tis,

Non tantum
22
)

sed usque
iiida-

essemtis ab ipso non nati

sed condiii et instituti,
tit
filii

scpluagies septies
,

Id. xviii,

iiullo

paclo

verbo suo

et gralia siia genuii

ojus essemiis,

nisi

aul ab aliquo cathollco id audireslu-

non quolibct, sed divinarum Scripturarorn
,

dioso
Ahqiiol Mss., mitatissimum alqne frcqnentriliswnum csl. ' Abusl, ^/ionojj lH'i, a .\!ss. cl ah a;ili iiiioiiln.s ediliotkiUus Am. et Er. ' ila in Mss. At in cdilis, nostrum.
'

et

quantum posset
,

,

pcrito

;

aiil

ipsi
iil

ah cracci-

rore correcti

pictaie

calholica petcrclis

pcrelis, qiixrcretis «t invciiirctis, pulsaielis ul ijiiralelrs.

{ii)

Eusel). Ecclcs. Hist. lib.
II

I, cai).

7.
«

{hj

nclvact., caii. 7, n. 2.

rditi,

tmmn.

Al Mss.,

lanquam.

11

,

, , :

^,7

1-"^^'^ 013 ARTUS.

213
Sahalor
iioslor
lili«is

CAPUT

V.

— Onapropler,

qiioniani iJ qiioil Faii,

nus

ot

Filins

Dei vorus sccundnm

«lum dc gtntraliiMHim
duobiis pnlribtis

diversilalc ponnovil

qiiia

iii

divinitatcjn, ol

liominis vorus socniidnin carDoiis bo-

intelliseiKlis liic ikuIus cral, intcllo-

nen^

,

iion

ex co qnod osi snpor oinni^

tla tuitora cl ailoptmnc s«)liilni«

«l

,

frusJra sc vohiil

nctliclns in
inrirniil.itc

srcnb ex

foniina

nalns esl
,

;

sixl

ox

illa

ad

ilitos
:

evangolisias

conferre, el
ail

ab

aliis

diiolMis

qnani suscoi»it ox nobis
iii

ul in oa inororo:

auf\<rrc

mngis

ofTensuras

qiios se contiilissft,

Inr pro iiobis, cl c;un s;iw;«rot
Doi,
iii

nolws

non ox Idiuu
est tsse

ciiim ani;iiil sau(liiam cos a qnibns abslulissct. Ncmi invencriiil cli suos clcclores, si snoniin socionun cos

qiia cn-n cssol,

nou rapiiiHm arbilnitns
foiiiina

(equaits

Deo , natn> cx

csl

;

sed

ox forma
{l'lii-

descrtores. Unilale cniin gaudcnt, el in Cbrislo nnnn)

scr^i, qiiain acdpiciido,
lipp. cst,
II,

scmftipsnm exinaHtvit

sniU
ct

:

cl si alins aliud, ci alins
;

abnd

;

anl alins alilcr,
,

G) Noqneonim obalind

cxiiianisso sc dictiis

alins alilor

vera lainen omiios dicnnl
,

nec
,

silti

nisi

ncoipioiido roniiam sorvi,
llia

non

aniillondo

tilk)

niooo conlraria
si

si

pius leclor accedal

si

milis
fidc!i

forniain IVi.
iis

cniin natnra, qua in forma Doia'qu:i-

lcgal,

non hTrelico animo undc riKelur, scd
,

esl Palri, inconmiuiabiliicr

permanenlc, snscepil
virgine nasccreliir.
virginali utoro coni,

corde nndc jcdificetnr

inqnirat.

Jam
,

ergo, qtioniam

mnlabilcin nostrani, por

qnam dc

sinfiilomm

*

iiatrnm geiieralionos

qnos

ul

ututs
alic-

\os autom, cmn carnem Christi
bominuni, sed
sislis! ct caiiuni

bonio dnns haberct, non esl ab

hnmano gcncre
fides

inillcic hori^elis, ipsain divinilatem Uci

nnm

,

singiilos

Evangelislas iiarrandas

snscepisse
aliena.
,

crcdidimus, non est a vcrilale noslra

non lanUiin porcornmquc ulcris coinmiscnid conccptam in ulcro vii-ginis Clirisli
iion vuilis credere, in

QnoriTca,

tirter

sicn< Faiislus

jam Evangelistis convenienlil.us promisit ntcnmqnc succHml)ile.
se
,

carnem

quo

'

non

solnin iion

ligatus, sod

ncc inulalns cst Deus;

ei

ipsam Dei par-

CAPUT

VI.

— An

illud qiiod adjunxil, vos niovct
€ri(,

tcm, diviiumqiie nnluram, in oninium boniinnm, ac

adlnic? Quamvis nec sic (juidem, uiqnil, dignum

bestiarum niasculiuis i^cnunibus el fcmininis nteris
in

,

ex ntero nalum ereitTe DeHni,
Qiiasi iios ipsain divin;ini

ef

D.nm
ox

Cliristianorum.
romiiinn

oinnibus conccplibus

,

por

omnes
*

lerras, el

pcr

iiatnrain

nlcro

oinnos aquas, ct pcr

omncs

lioras

ligari, oppriiiw

c\stiiisse
sloli
et

crcdamus. Nonne inodo coniinonioravi Apoail

coinqninari, el nec tolam postea libcrari possc pru:diCMtis!

lcslimonium, ubi

de Judjiis

:

Qnoium
est

ptlres,
sitper

ex quibus Chriflus secuudum carnem, qni
Detis beiiedictus
iii

omma
*

sa:cutu? Clirislus ergo

DomiM.

A|t(id

£r. Lttgd. et Ven.,

Jom ergoin

si»g^lormH.

Am. et pleriqne Mss., in qna. lorle logoiulum , nuras, ul suaclere vidolur orationis sorios. Ila^c est oliani souloiilia Morel.qui, KUrnioiit. crilic, ag. 500, proi>c siinilia connncmorat veiii» bUi 6, ca^i. 8 I in M. , iu aqua, in aere.
'

*

wna

LIBEil
CAPUT PRIMU.M.
stanieiKum Yctus?
pio;
si

QUAHTUS.
Ten(

— Faistls

dixit

:

Accipis

mo

noslnim ambigil;

cl

qnod

;clern;c vil:e

promis-

Si csl mibi in eo lucreditas, acci-

inissio

resnumque ccelorum ad Novuin
:

perliuot Tefuisse
finis

Bon est

,

non accipio. Improbilas enim ba>c
ignoras

slameiituin
fuliirornm,

sed

in illis

toniporalibus figuras
,

quidcm nimia csl, usurparc labulas quac lcstenlur
exliaTcdatnm.

qnic implerenliir in nobis

in

qnos

An

Tesiamcntum Velus

Cliael
,

SJ>culoruin obvenil,

non suspicio mea, sed aposloliPaulo
,

uan:corum
XVII,

torram

repromitlere
,

{Gen. xv, 18,

cns inlellocius es!, dioenle
loquerctur,
itcrnin, Ilac
//«cc

cnm dc
^

lalibiis

8)

;

sed

eam lamcnJudaiis

id est, circumcisis

omnia

figurcc

nostrw

[uerunt;

el

cl sacrilicanlibus, el abslinenlibus a porcina, ac reli-

omnia

in /igiira contingebantillis; scripta

quis carnibns

,

q^as iiuinundas Moyses appcllal

,

sab,

sunl autem propler nos, in quos finis sceculorum obrenil
(I

Laui obsorvanlibus, et
rcliqua liiijnsii>odi
,

azymorum

soloinnitalein

r.c

Cor. X, 6,11).
ill;is

Non crgo Vclus
proinissionos
,

Test;inicnuiin

adconiti

iiH;e

(yus Lpsc lcslator eis obser-

seq-iondas
eis

sed ad iiiloHigoiubis
:

vand» inaudavit

[Levit. xi, 7, el

Exod.

xii, el
;

xx, iJ)?
iicqnc

Novi Teslainonti praniinli.ilioncs accipimus

Ve-

Qux
ciuii

qiiia

Clirislianorum

placucre nemini

leris

qnippe

leslificatio.,

fidem Novo conciliat.

Unde

euim qiiisjuam
1« iina

ijo>troruin ea cuslodit;dignuir. est nt

Doiuiiius posloaqiiam rcsurrexil a inorliiis, seque noii

refusa bxicdilale rodd;unus el t.dnilas. ll.occrgo

soluni inliienduin discipnloruinociilis, sod eli;im coiitrcclaiiduin niaiiibus oblnlit
,

causa est cnr ego Teslameiitum Velns abjicien:

ne qnid tanien

ciini siiis

duni pulo

iiisj

lu ine prudonlius aliqiiid doccas.
,

Se-

inorlaUbus cl carnalibus sciisibus falJaciler agi arbiIrarenlur,
lioiie

cnuda vero
c>t, nl post

c^iusa est

quod lam

etiain

misera eins,
hxroililas

magis cos dc vcterum Libroriim
:

toslifira-

ot corporali», ac longe ab

anime cominodis

(irmavit dicens

Oportcbat iniplcri
,

oninia
ct

qmt

boatam illam Novi Teslaineiiti
ctiam

iiollioil^ilio-

scripia sunt in

Lege
,

Motjsi, ct Pruphctis

Psalmis dt

ik»n, qiia; cceloruin niihi rcgiium, el vilam
roproiuiltil,
&i

perpetuam

me {Luc.

xxiv

-ii).

Non

ilaqiie

spcs nostra in lein-

griilis

cam

inihi

tcslalor snus

poralium rcruni proniissione delixa csl; qiiandoi|ui-

ini^creret, faslidircin.

C.VPl T

II.

dem nec
:

ipsos illins

tcmporis sanclos cl
,

S|iiiilii:ilos
r

ArtiiSTists respondit

Tempnra-

xiros,

Palriarohas ct Prophelas
/5/7?<rrt*

liis

lerronis

.bu»
»ni

lium quidcm
contincri
,

rcruiii promissiories

Testamento Vclcii

Ir. ollov.,
;

noslri.

onmcs

fere M^is.

cuu

cl

ideo

Vclus

rcstainciilum appellari

figiiro' itodvff

ol sio iirra lassim.

:

,

il9
fiiissc

CONTRA FAUSriJM MANK :iIJ^.lJM,
(lcdilos crcdimiis
:

S.

AIICUSTIM
:

<m
Profanat auproftciunl
;

iiitcllifjolianl
iiii

cnim, rcvc-

roris.
tein

Dc

qiia novitalc A|)oslolus dicit
cvila

l.iiitc: silii

Spirilii Dci, qiii:l lcm[)ori

congnicrcl, cl

vcrborum novitutet
,

mullum enim

qiiibus iiiodis
clas,
futiira

Dcu