Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecur113mign

PATROLO.GLE
CURSUS COMPLETUS
SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIOM

SS.

PATRIE DOCTOMIM SCRIPTORdQUE ECCLESIASTICORUM,
SIVE LATINORUM, SIVE GR.ECORUM,

Qll AB <EVO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII III (ANNO 1216) PRO LATINIS ET CONCILII FLOREISTINI (ANN. 1439) PRO GR/ECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUM QU,E EXSTITERE MONUMENTOHUM CATHOLIG.E TRADITIONIS PER QUINDEGIM PRIMA ECCLESLE SiECULA,
JUXTA KDITIONES ACCURATISSIMAS, 1NTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENter castigata; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE lectionibus CONTINENTER illustrata; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU-E tribus novissimis s^culis debe.ntur absolutas detectis, aucta indicibus particularibus analyticis, singulos sive tomos sive auctores alicujus momenti subsequentibus,donata;capitulis intra ipsum textum rite dispositis, necnon et titulis singularum paginarum marginem superiorem distinguentibus subjectamque materiam significantibus, adornata operibus cum dubiis, tum apocryphis, aliqua vero auctoritate in ordine ad traditionem ecclesiasticam pollentibus, amplificata ;
;

;

ducentis et amplius locupletata indicibus auctorum sicut et operum, alpiiabeticis, chronologicis, statisticis, syntheticis, analyticis, analogicis, in quodque religionis punctum, dogmaticum, morale, litur(iicum, canonicum, disciplinare, historicum, et cuncta alia sine ulla exceptione sed prvesertim duobus indicibus immensis et generalibus, altero scilicet rerum, quo consulto, quidquid non solum talis talisve pater, verum etiam unusquisque patrum, ne uno quidem omisso, in quodlibet thema scripserit, uno intuitu conspiciatur altero scripturve sacr^e, ex quo lectori comperire sit obvium quinam patres et in quibus operum suorum locis singulos singulorum librorum s. scriptur^e versus, a primo geneseos usque ad novissimum apocalypsis, commentati sint
j

j

i

editio acturatissima, cgterisque omnibus facile anteponenda, si perpendantur characterum nitiditas, chart^k qualitas, integritas textus, perfectio correctionis, operum recusorum tum varietas, tum numerus, forma voluminum perquam commoda sibique in toto patrologi.e decursu constanter SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRjESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOLOGICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. AD OMNES ^iTATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE

PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

IN

SEKIES^ATINA PRIOR, QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESLE LATINjE A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III.

AGGURANTE
SIVE

J.-P.

MIGNE,
EDITORK.

Bibliothecw Cleri universse,

CURSUUM COMPLETORUM

IN

SINGULOS SCIENTLE ECCLESIASTIC/E RAMOS

PATROLOGIjE LATINM TOMUS

CXlll.

WALAFRIDI STRABL

TOMUS

PRIMUS.

PAKISIIS,

APUD GARNIER FRATRES, EDITOKES ET
IN

J.-P.

VIA DICTA

AVENUE-DU-MAINE,

189,

OLIM

MIGNE SUCCESSORES, CHAUSSEE DU-MAINE, 127.

1879

Clichy.

- Fx ttMs

1'm

ii

Dupont,

12,

vi.\

dicta Bac-d'Asnierbs. 94.

1.79.

IHE INSTITUTE OF
10

;

\i

STUDIE3

ELMS
6,

TCFGNTO

CANADA.

DEC -5 1931 3tlS

S/ECULUM IX

WALAFRIDI STRABI
FULDENSIS MONACHI

OPERA OMNIA
EX EDITIONE DUACENSI

ET COLLECTIONIBUS MABILLONII, DACBERII, GOLDASTJ, ETC.

NUNC PRIMUM

IN

UNUM COADUNATA

ACCURANTE
B
I

J.-P.

MIGNE,

BLIOTHEC/K CLEBI HIVERS/E,
SIVE
1N

CURSUUM COMPLETORUM

SINGULOS SCIENTIjE ECCLESIASTIC/E RAMOS EDITORE.

TOMUS PRIMUS.

PARISIIS,
APUD GARNIER FRA TRES, EDITORES ET
IN VIA DIGTA

J.-P.

MIGNE SUCCESSORES,
127.

AV ENUE-DU-MAINE,

189,

OLIM CHAUSSEE-DU-MAINE,

1879

ELENCHUS
AUCTORUM ET OPERUM
QJJJE IN

HOC TOMO

CXIII

CONTINENTUR.

WALAFRIDUS STRABUS, FULOKXSIS MONACHUS.

Operum pars prima.
Glossa ordinaria.

Theologica.

ANNO DOMINI bCCCXLIX.

WALAFRIDUS STRABUS
FULDENSIS MONACHUS.

NOTITIA HISTORICA IN WALAFRIDUM STRABUM
(Fabric, Bibl. raed. et
iuf.

Lat.t

Walafridus Strabus
itadictos.
tur.

vel

De patria ejus
c.

xm,

9; et Pitseus,

Strabo, a vitio oculorum eruditi certaut. Bala?us Cen112, Anglo-saxonem statuunt,

A

in Actis SS. ord. Benedictini,

I.

e.,
I,

p.

437

;

in Joan.

Colgani Actis SS. Hiberuia?, tom.
;

p. 128.

Beda? vel fratrem, vel consanguineurn, atqne ila Haymonis fratrem germanum. Adduntilium primum Londini, dein Fulda? monachum, Alcuino q;:oque pra?ceptore usum fuisse. Verum neque res ipsa neque tempora conveniunt. Si enim Walafridus anno 750 obiit, in monasterio Fuldensi educari non potuit. Melius igjturSigebertus Gemblacensis
Venerabilis

5. Vita S. Mammae sive Mamontis monachi: nisius, p. 184 Bibl SS., p. 205. 6. Vita S. Leodegarii Canisius, p. 210.
:

Ga-

7.

Bibl.

De visiombus S. Wettini: Canisius, p. 204; PP. max., p. 242 Mabillonius Sa?c. iv Bened.,
;

Suevus enim fuit (a) quamvis locus patrius detegi adbuc uequeat Educatus autem primum fuit in monasterio Galli, prout docet Ermenricus monachus AuS. giensis in Jihro de Grammatica, quem exhibent Analecta Mabilloniana, p. 421, ubiauctor Grimoldum sic alloquitur, cum prius de aliis viris claris in illo monasterio instructis locutus fuisset « Domnus Walhafredus tibi notissimus, quem etiam tu ipse ut peritus cathegeta peritum sophistam enutristi. » Imo
et
aliis

cum Tritbemio

Germanum

faciunt

;

:

j}

teste Goldasto, (b) nasterio S. <;alli scholas frequentas^e, sed locnm investigare nondum potui. Inde ad monasterium Fuldense pervcnit, et Rahanum Maurum pra?ceplorem babuit. Primum autem fuit decanus ccenobii
ipse,

alicubi

scribit, se in

mo-

S.

Galli,

deiude

anno

842

ahbas Augia*

divitis

(tieichenau) in dicecesi Constantiensi, anno 849, et quidemin Gallia, quo ad

mortem

obiit

aliquod uegotium missus fuerat. rectorem scholarum in monasterio Hirsfeldensi fuisse
tradit.
sina?,

expediendum Trithemius ipsum

in Historia Universitatis Pari4i6, 447. Ex scriptis ejus supersuntsequentia I)e offxiis divinis sive de Exordiis et Incrementis rerum ecclesiasticarum. Pitseus male duos ex hoc iihros facit. Exstat in Collectione Joan. Cochla?,i, qua? inscribitur Speculum anliqua? devotionis circa missam, num. 2, in Collectione Melcbioris Hittorpi de catbolica? Ecclesia? divinis officiis ac rninisteriis n. 7, nec non in Bihliothecis Patrum. 2. De Vita B. Galli confessoris libri II. Habentur apud Surium die 16 octobr., in Scriptoribus rerum Alemanicarum Goldasti, 1om. I, part. n, p. 142, apud Mabillonium Sa?c. ji Benedictino, p. 227. 3. De Vita S Othmari abbatis apud Surium die 16 nov. Goldasium, p. 177, et Mabillonium Sa?c. iii Benedict., parte u, p. 153. 4. Vita S. Blaitmaici abbatis Hiiensis et mariyris apud Canisium Anliq. I.ect. tom. VI, edit. uova? tom.II, parte n, p. 201 in Actis sanetpf um, tom. II

Adde Bulseum
I, p.

272. 8. Hortulus, quem Joan. Atrocianus sub Strabi Galli nomine edidit fortasse scriptum fuerat, Strabi decani S. Galli hortulus, quod non recte assecuti sunt. Prodiit autem primum Norib. apud Joan. Weysseuburgerum 1512, 4°. Porro dedit eum Joan. Atrocianus ad calcem ^Emilii Macri de herbarum Virtutibus, Friburgi Brisgoia? 1530, 8°. Editus etiam est cum Eobano Hesso de tuenda valetudine Frf. 1564-1571, 8». Venetiis apud Aldum 1547, ciim medicis antiquis, p. 247. Basil, 1627, 8» Inserta dein ie Bibliothecis Patrum Coloniensi et Lugdunensi, a Canisio tom. VI, p. 672. Exstal in Asse veterum de re herharia per Andr. Rivinum Lips. 1655, 8°. Dedicatoriam ad Grimoaldum abbatem primus dedit Canisius. Qua?dam illius emaculavit et illustravit Barthius Adv. iv, 24, qui et dedicationem suo loco reponendam esse monuit. Codicem ejus manu exaratum in incendio bibliotheca? amissum deplorat Barlholiuus, p. 89. 90. Ut obiter hoc addamus, hic Strabo a Macro de viribus herbarum aliegatur, cap. 25, 19, 25, unde de a?tate hujus conjectura capi poterit. Bula?us notat Walafridum nostrum poema, quod Hortulum Puerorum vocavit, ad Grimoaldum
l, p.
;

parte

tom.

:

abbatem S. Galli scripsisse. 9. Sermo seu Tractatus dc subrersione Hierusalem
,
:

:

1 .

:

C

Canisius, tom. VI, p. 341 edit, nova?, p. 275. 10. Poemata varia apud Cauisinm, p. 537; in Bibliothecis Patrum Baluzium Misc. IV, p. 551. 11. Glossae quoque ordinarix, quam vocant, in Scripturam sacram auctorem esse, vel potius eamdem ex ore Rabani Mauri excepisse dicunt. Ejus editiones exhibet Hist. litter. Gallia?, tom. V, p. 62.
;

12.

Commentarius

in

Novum Testamentum,

quem

edidit Marciana?us tomo V Opp. Hieronymi, p. 847. 13 Prxfationem pra?misit Thegano de gestis Ludovici Pii, eumque in capila distinxit,
14. Glossx Latino-Carbaricx de partibus humani corporis, rursum ex doclrina Rabani Mauri per Wa-

:

;

:

;

Jan., p.

236;

m

Bibl.

PP. maxima, ttm. XV, p. 210

;

lafridum descripta? exstaut in Goldasti Alemannicis, tom. U, p;irt. i, p. 64. 15. Picturse H<storiarum Novi Testamenti: babentur in Goldasti Manuuli Bihlico Frf. 1620, p. 85. 16. Homilia in initium Evangclii Mattlnci de Ge:

(a) Sic ipse Walafridus in pra?fatione Hbri i de Vita B. Galli : « luveni terram, quam nos Alamanni, velSuevi incolimus, Alilmaniam sa?pius nominari. »
(6)

quamvis non miuus operose illud impugnet Joan. Egon de Viris illustribus Augia? divilis,
ii,

illud docet Galli, II, 68,
13.

Jodocus

Mctzlerus

de Viris

illustr. S.

Vide Prolegomena

rum Alemannicornm tom.

de auctoribus ad Scriplon. Plurihus vero I, part.

Patrol. GXIII.

i

1!^

:

11

WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACMUS.
:

12

nealogia Christi edita est a Bern. Pez, Thess. noviss. Anecdot., tom. II, part. i, p. 39. 17. Expositio viyinli primorum psalmorum : exstat ibidem Inmo IV, part. i, p. 471.
18.

A

Epitome

Commentariorum

Rabani

Mauri
4

in

Leviticum: exstattomo II Operum Rabani, p. 296 19. Iuitium Annalium Fuldensinm nostro tribuunt ConierMem.de auctores lialliei Hist. lit. Galliae. Trivoux, 1742. Jan., p. 97. Inedita ejus sunt Liber de Vita S. Galli sermone rigato, qui adhuc in monasterio S. Galii superesse

Homiliarium, Epistolae ad diversos, Carmen heroicum de miraculis B. Virginis, et alia quee narrat Mezlerus. Chronicon de abbatibus monasterii sui est in Bibl. Vaticana prout testatur Bern. de Montfaucon Bibl bibliotbecarmm, mss., p. 74. BaVide Trithernium, de Script. eccles., c. 246 laeum, cent. xiu, 9, Pitseum, c. 112; Job, Mezlerum, de Viris illuslr. S. Galli, u, 69;Joan. Egonem, de Lyseri Ilistou, 13 Viris illust. Angioe divitis, i, 12 riam poetarum medii aevi, p. 235 ; Hist. lit. Gallhe, tom. V, p. 59 sq.
dicilur,
;
; ;

MONITUM EDITORIS PATROLOGI^
IN

SEQUENTEM NOVAM GLOSSjE ORDIXARIjE RECUSIONEM.

Walafuidi Stram vel Strabo.nts Opera colligentibus prima fronte nobis occurrit Glossa cujus prapcipuus auctor habetur Walafridus. Multae fuerunt hujus Glossae et in quarum enumerationem vide, variis regionibus editiones, ab anno 1472 ad annum i 63 i Galliae, tom. V, pag. 62. Per sex saecula magna fuit Glossae si libet, in Historia litteraria ordinarix anctoritas. Paulalim tamen, annis decurrentibus, multa accesserunt adilitilia, quibus adeosupra modum aucta est, ut sex ingentibus, ut dicunt in folio maximo, voluminibus constans ad nos pervenerit, in quibus Walafridi opus vix agnoscas. Alienum porro esta proposito nostro additamenta scriptorum duodecimi,decimi tertii veletiam quinti decimi ct ideo Walafridi opus tantummodo,quale antiquiora et autbentica manusseculi recudere scripta offerunt, servandum esse censuimus. Attamen ne lectoribus abbreviatio opcristanta? per tot saecula auctoritatis desiderio esset, hujus delineationem, quoad ad nos atlinet, cffinximus, et Prolegomenaeditioni Duacensium theologorum anni i 617 praefixarccudimus, qnibus discilur qualis fuerit Glossa ordi?iaria(\o qua hic agitur. At multa in his Prolegomenis a nobis edita fuerunt in variis hujusce Patrologiae tomis. Satis crgo critloca indicare, ne bis in idem incidamus. Pariter Bibliorum sacrorumuniuscujusque versus primse voces tantuminducendae sunt ad intelligenda Patrum commentaria quibus praemittuntur. Nammerito lectores nostros pigeret, si, data Walafridi operis occasione, Biblia sacra integra exhibuissemus.
ordinaria,
;
;

DUAGENSIUM THEOLOGORUM
IN

GLOSSAM ORDINARIAM PROLEGOMENA.
(Ex editione Duacensi anui IG17.)

LECTORI CATIIOLICO SALUTEM ET FELICITATEM.
qui

Sunt noinuilli studio novellitatis nimium acceusi omnem hunc laborem, quem in conservandis eruditse anliquitatis nionuinentis ponunt viri docti, repudiant prorsus, et abominantur, velut superstitiosum, quique prjrclara ingenia ab excogitandis

I>

grapbo et polyhistore tantus est proventus, ut sint pene innumerabiles. CfPlerum nos hujusmodi lectoribus placere non studuimus, minime interea dubitantes, modestis
iri

et

catholicis

lectoribus

probatum
etiam
prse

hoc inslitutum noslrura, qui sciaut

et agnoscant,

de novo excellenlibus inventis avocet, et absterreat dum nimirum ita fieri animadvertunt, ut nibil ma-

in caeteris

recentissima,

quidem suam

artibus inventa quoeque

gratiam

dignitatemque
:

gnopere suspiciant bomines
sertim et
irridebunt,
colai

probi, in

litteris prae-

mullis veteribus invenire
divini

posse

in
et

arcanis

autem

bonis

artibus,

nisi
Ili

quod

oelate ipsa sibi

verbi sensibus adaperiendis,

esse optima,

conciliaverit auctoritatem.

tales procul

dubio nos
et i\iet

qnoe vetustissima; et ea optimis proxima, quae vetustissimis

qui

Glossam

banc

ordinariam,

sunt

propinquiora.
coeno

ut
ao

pote magis con-

Lirani

Postillam

(noniina vel

sono ipso,

juncta purissimo veritatis
tiora

fonli,

proinde remospiritum,

llexu vocis,
t-t

eorum delicatis auribus horrendum quid, barbarum allVicantia), tantis vigiliis recudere,

a

lacunis

et

perversorum

unde

salutares et
inlici
»

illimes aquoe Scripturaruni crebro

^tudiosorumque manibus oblrudere satagimus. Maenim no'um aliquod opus et antehac inauditum, aut saltem novorum hominum commentarios
luissent

solent

et perturbari. « In

antiquis enim esse
et in

sapientiam
Ecclesioe

pronunliat

Sapiens,

veteribus
sedulitatis

tractatoribus

secura ponuntur
falsitatis,

ad hanc rem adnptnri:

quorum

in

hoc scrculo poly-

nostroe vestigia,

absque

saltem damnosee

13 et perniciosae, periculo
:

PROLEC.OMENA.

H
sensuum consulere
quotiescunque
recurrere;

cum

iu recentioribus

istis,

A quam

officinam ecclesiasticoruui

illos parum venerantur, non nisi cum maximo animarnm periculo, et certissima pretiosi

qui antiquos

solebant,

sententiam
aliud
consilio

temporis jactura studium nostrum possit vevsari.
Illi

sapiendum quam

opus erat ad Scripturae putarunt sibi aliquid quod ab illo « magistrorum
nec
ita

enim
sibi

pietatis

et

modestise

laudibus insignes,

repererant traditum, ut

acquiescerent
:

nihil

aut scribendum judicarunt, aut senlien-

sapientis monitioni
«

quam
«

post

illa
»

verba subjecit

dum, quod non Ecclesia? catholicse pontiticis, aliorumque in ejus communione perseverantium magistrorum
calculo

His amplius,

fili

mi, ue requiras,
:

ubi et addit ra-

tionem evidentem
est
finis,
»

Faciendi plures libros nullus

probaretur

:

agnoscentes

,

ut

quasi, qui

sapientium

per

corsilium

animorum, ita ingeniorum esse in Ecclesia ordinatam hierarchiam, et « spiritus prophetarum subditos esse prophetis; » et illud Salomonis oraculum sibi « Verba sapientium ob oculos semper ponentes sicut stimuli » (qui pungunt veritatis acie, non blan:

magistrorum examinatis verbis, et pastoris unius sententiae non acquiescunt, nunquam per omnes errorum et mendaciorum anfractus divagandi finem
faciant, sed interminatis vexentur qusestionibus. Erat

autem hoc
et

Glossae opus, in illa librorum
(si

paucitate

diuntur adulationis flosculis)

«

et

quasi

clavi

in

penuria qua seeculum illud

cum

nostro confe-

fundamento fidei catholicae B ratur hac in re pauperrimum) laboravit; non solum humanae sapientiae samagnarum vigiliarum, sed etiam expensarum, quas oportebat effundere in sacris doctoribus undique bulo) « quae per magistrorum consilium dala sunt » conquirendis et describendis, cum nondum esset in(dum non unicuique licet de rebus divinis prout libet lascivire, sed ad certam regulam loqui coguntur venta typographia haec, thaumaturgia librorum multiplicatrix, quae (sicut ille dicebat de Nilo ^Egypti nec suum quispiam, etsi magnus sit ille, aut maxiup.yec, rigatore) devolvit secum intinita EaOlv. mus, aliorum piorum consensui praeferre audet et commoda et incommoda, probos et noxios scriptopropterea submittunt se vicario Christi, per quem Spiritus sanctus regit docentium linguam et calares. Cujus artis beneficio laudatissimus ille collecloris labor possit illustrior perfectiorque fieri superadditis mum, ut mereantur accipere deificam veritatis luapteque attextis aliis sanctorum Patrum expositiocem) « a Pastore uno, » qui est Redemptor noster. nibus, quse ad sacrarum paginarum fecerunt eluIsti autem novitatis admiratores, « sanam doctricidationem quod in evangelica historia praestitit nam » antiquorum « non sustinentes, » sed ad sua divinum Thomae Aquinatis iDgenium, et in multis desideria doctrinam veritatis examinantes et exanimantes, « coacervant sibi magistros, » non atten- „ Scripturae libris recentiores Grseci, et copiosissime
altum defixi
»

(solido

substrato,

non

in fluctivago

:

•/.«>.

:

dentes

animarum

lucro, sed « prurientes auribus, »

aequum, si « a ventate » quidem simplici et solida « auditum avertentes ad fabulas » et picturata opinionum feralium lenocinia
ut proinde mirari

non

sit

Exodo doctissimus Veronae episcopus Lypomannus; et nos etiam forte, modo Deus vitam viresque dederit, aliquando tentabimus. Sed
in Genesi atque

interea tamen,
(ut

non quia
est

aliquid fieripotest perfectius

toto affectu

«

convertantur.

»

facillimum

inventis

addere,

difficillimum

Tibi ergo, lector catholice, fidei antiquae et avitse
cultor atque

admirator, labor hic noster desudavit
excellentes Ecclesiae

:

primo invenire), ideo negligendum fuit aut abjiciendum Glossae hujus opus, quod primum omnium
sanctos Patres, quasi in
concilio ccngregatos, Scri:

ut

dum

alii

nunc

florentis

do-

suorum ingeniorum divitias atque arma tibi expromunt, unde mimitus bellum potens et indefessum hostibus fidei catbolicae alque animarum
ctores

pturaraque
sed

collatis

symbolis exponentes introduxit

praedatoriljus indicas

:

eliam mediae

aetatis

optimos

duces

tibi

subsidio daremus, qui suo tempore fuere

omnino erat a nobis suo nitori restituendum, ut possit cum auctorum laude et benedictione a posteris semper revolvi, quod a majoribus nostris jam per octo saecula in summo semper honore fuit

pro

habitum. Simul expedire judicavimus ut exstaret muro et ant<:murali Ecclesiae, inter quos non extremo loco militant auctores istorum commenta- D tam luculentum testimonium, non solum catuolicae methodi, quam in exponendis Scripturis patres riorum, quos iterum detersa nonnulla armorum nostri semper sunt seculi, sed etiam diligentissimae rubigine, quam contraxerant, in aciem producimus. eorumdem in sacris litteris industriae et obstruereHinc enim maxime patefiet quo spiritu majores
;

cum ad sacrarum litterarum tractadivino nempe (non humano) tionem accederent quem ex Salomone superius audivimus magistrorum sibi invicem cum humililate deferentium consilio,
nostri ducti sunt,
:

tur

os

impudentissimis

hsereticis

qui
fax

ausi

sunt
ja-

jactare
cuisse

apud nostros

verbum

sepultum Dei, donec ab
fuisset.

neglectumque
illis

Evangelii

(quinti scilicet) accensa

Quod cum numein sacras Scripturas

sub uno et ab uno pastore gubernato aperire salutares

rosissimae nostrorum
theoriae,
istos

bominum
et

oraculorum coelestium recessus quorum harmoniam et consonantiam in divini verbi expositione tanquam concilium et « consilium magistrorum, »
:

meditationes,
edita,
ista

scripta

ante
esse

haereticos
:

exortos
vel

falsissimum
Glossae
et

testentur

tnm
ria,

maxime
isti

Lirani

commenta-

primus velut in abaco aut diagrammate mathematico
aspectui nostro subjicere tentavit auctor ordinariae
Glossae, sic appellatae quia illam posteri

ex quibus
illis

alienigenae compilarunt quidquid

ab

recte in

Scripturis disseritur, nec

quidquam

omnes tan-

de suo addiderunt, praeter nonnullum splendorem

:

:..

WALAFRIDLS STRABLS FLLDENSIS MONACHUS.
et

16

orationis,

maledictis

blasphemiisque
iidei

oneratas
iiituiiiur

A virorum
siensi
tioni

(quos supra

noniinavimus,

quique Pariexistima:

excursiones, in

quibus aui sua stabilire
nostrae

editioni

formam

praescripserunt)

delirameuta,

aut

impugnant funda-

meuta. Caeterum occasionem huic editioni praebuit, inter ca?tera, quod a R. P. Antonio Possevino in Bibliotheca sacra
fiiit

adiiotatum. Cupientibus enim tvpoea

et communem Gdeliam utiforma recudere qua a PariFrancisci siensibus ex recensione trium doctorum Feuardentii, Jacobi de Cuelly et Joanuis Dadraei, fuerat anno 1588 evulgata; ostensum est hoc Posse\ini judicium, quod diligentissimus ille Biblio-

graphis ad Dei gloriam
litatem

non solum quia bellici civilesque tumultus omnibus piis eo tempore calamos et libros e rnanibus excutere potuerunt; verum etiam quia non possumus nobis persuadere, ordinem a magnis illis viris praescriptum, fuisse ab operariis observatum, sed festinante
debet nocere haec nostra animadversio

(ilossam

ob cansas a Possevino insinuatas prelo,
parte neglectum.
fuerit industria

maxima

ex

,

Nam quanta alioquin in illis viris cum summa eruditione conjuncta,

quautusque fervor in causa Dei et Ecclesiae propugnauda, alii ipsorum labores in lncein editi et in
concionibus
exanllati,
di

thecae ecclesiasticae luslrator his
«

verbis conceperat

ctissimis

contra

haereLicos

habitis,

Sane vero » (inquit in verbo Glossa ordinaria), « accuratam illam operam, quam iiirdgiies illi theologi in ea posuernut, inlegram proestarc non j>otuerunt, urgentibus typograpbis editionem. et tumultibus Callicis rem litterariam interturbantibus. » Quae cum non sine justis rationibus ab illo viro tali scripta videreulur, petierunt typographi ut conferremus paulatim exemplaria inveataque sunt, col;

abunde magnum prae.Uaut argumentuni. Sed neque nobis ipsis tantum assumimus, ut nulluin prorsus non commisisse in ncensendo hoc opere erralum putemus cum etiam in difticultates aeque molestas inciderimus; cum unus e nostris collegis prolixo et gravissimo morbo pene annum integrum ah opere fuerit impeditus, alii duo superiorum auctoritate ad regimen animarum assuinpti et ab Aca:

lalione facla,
tiis,

in

pagellis

tam multa hiulca in verbis, in sentenmulta in eisdem ctiam testimoniis, tam bis ad longum posita, quaedam etiam dicta

demicis umbraculis ad apstum pastoralis curaj abslracti,

etiam
et

ipsi

moram non

parvam

editioni

fecerint,

triennalem (ut de sua editione dixere

audemus dicerp magni momenti, accommodata ut modestissime Possevinus indicasse ant crebra etiam levioris notae quorum iu aliis videatur qnid in ea editione desideraverit, et tanto- q cditionibus intinitum peue nunierum fuisse animadcsse

auctorurn satis periculosa; quarnplurima vero parum ad rem facientia, potiusqne spatiis paginarnm (quae

Parisienses) nobis parluriendi

hunc fetum fecerunt

exspectationem.

Caeterum

erant satis amplee) replendis,
:

quam

sensui illustrando

lectorem non inventiirum errata

:

rum defectuum non
civilium
verit.

nisi

maximam causam, nempe
calamitatem
assigna-

vertimus.

bellorum

acerbam

Cognoscas autem, lector humanissime, nihil prorsus a nobis fuisse in glossa veteri immijtatum, non

Ergo coacti sumns, partitis inter nos vigiliis, totum opus ad cxemplaria rnanuscripta et antiquioris impressionis examinare, Patrnin ipsorum originalia consulere et sua singulis, a quibus desumpta erant, prout ab illis erant scripta, hoc est emendala resti:

ordinem, non verba ipsa
esse, ex

nisi

cum

falsa

autcorrupta

manuscriptis antiquisque exemplaribus, et
;

tuere,

indicalis

ad

singula

testimonia

auctorum
quae erant

(qui exstant)

libris

locisque, loco

eorum

ad rcplendas paginarum vacuitates vel repetila, vel superllue posita, vel non satis securo judice electa,
alias

ipsis sanctorum, deprehendimus ut neque in l.irani postilla litterali et morali quidquam mutavimus; unde aliqnas etymologias leviculas, ut quaedam sphalmata gramraatica (quia sic videbantur ab ipso auctore conseripta, solenl enim in his originationibus non raro postillatores ineptire) prorsus intacta reliquimus. Ea autem quoe sunt a Parmensibus

originalibus

classicorum

Practerca testimonia
iltero)

Patrum sententias ascripsimus. Rabbinorom (excepto uno aut
j)

addita Clossce veteri, asterisco scu stellula simpiici

sunt insignita
sibi

;

quae nos addidimus, duplicem habent

qua; non erant a glossature antiquo citata,
Plinii,

itemque profannrum scriptorom, ut
historici,

Justini

praelucentem asteriscum, atque illis notis ab auctoritalibus Clossa; veteris distinguuntur idemque
;

Josephi Juda'i, Pliilonis, quae in Parisiensi

jndicium est de nonnullis adnotationibus, quas
rani
postillae

Li-

editione fuerant sub stellulis adjecta, expunximus; et pro eis, Patrum sanctorum dicta substiluimus
:

alicubi

inseruimus,

praelixis

nempe

stellulis,

ut sic agnoscantur

non

esse

Liiani verba,

enim solum in catcna illa seu harmonia auctoritatum locum esse voluil glossator ipsc, et non auctoribus a tide et Christo alienis, Qiue non frastra aut
liis

sed nostra.

Cseterum
nobis

in

replicis

Mathite Tornigi paulo
;

plus

jactanter a nobis esse hoc loco dicta qui\is per se
poterit cernere, qni modo voluerit hanc nostram editionem cum allera Parisiensi aut aliis ex ca factis comparare. Lt. si in iine cujusque tomi posnissemus loca restituta, eorrecta, justis de cansis

assumpsimne aactoritatis ncmpe quaedam non raro expunximus convicia, quae ille in venerabilem Burgenseni impotenler nimis et nimis ssepe Neque enim dccebat editionem tam neccssarii operis, quodque in omnium manibus, etiam
congessit.

expuncta, vel suppleta

:

sane non pauci quaternio-

bostium Ecclesia^, esset futurum, indecora illa et docto homine indigna petulautia. Sic enim defendit
auctor
ille

nes addendi fuissent. Neque vero Mpientissimorum

suum Liranum

ut praeseferat ajierte

non

;

: :

n
se

PROLEGOMENA.
in

18

certamen cuin Burgensi descendere veritatis iuveniendse causa, sed tantum ne videatur Liranus juste reprehensus et cum in multis justissime a Burgensi taxetur, et ipse Liranus assumat sibi jure doctoris liceutiam alios impugnandi Tornigus ta; :

A mento
pturis

Scholusticus, natione Galius, in
et

divinis Scri-

sacrorum
et

studio

eruditus,

in

doctorum voluminibus jugi omuibus disciplinis non meeloquio pressus,
et

diocriter instructus, ingenio acutus,
et Lacouicse

cujusdam brevitalis amator. Unde

men

indigue fert Liranum
veuit,
et

illis

in

locis argui,

ubi

arguendus merito

ibi

contentiosum trahit
Postillatoris glo-

funem

;

cumque parnm
secus

referat ad
in

riam rectene an
nigus

rebus adiaphoris nec ad
;

tidem nec ad mores spectautibus arguatur

ibi

Tor-

virum sanctum et optime de Eeclesia Hispanica meritum, conviciis onerat, et fideli confessori opprobrium Judaismi (quasi saius a Judseis non processerit et quasi Liranus suus non fuisset etiam aliquando Judseus) levissime objicit. Illa ergo convicia pleraque omnia
venerabilem

episcopum,

novo atque inusitato explanationis modo utriusque Testamenti libros brevissimis quibusdam summariis adnolationum ex Patribus desumptarum exposuit quas minutissimis characteribus descriptas, inter lineas majoribus litteris exaipsas Scripturarum ratas, non minus curiosa quam utili industria, coaptavit eumque laborem ad differentiam glossse Strabensis, quae iu marginibue sacri textus describitur, glossam interlinearem appellavit. Claruit sub Henrico IV imperatore, anno Domini 1110. Certa:

meu

habuit aliquando jam senex

delevimus, quia nimis crebro occurrebant
vero nibil, nec in ipso etiam

:

prseterea

lardo,

ejusdem

immutare voluimus. Atque hsec quidem de consilio nostro, deque his qua? in hac editione (Deo duce) praestitimus Forte autem non erit ingratum, si nonnulla attexamus de ipsis Glossarum et Postillarum auctoribus, ex Sixto
Senensi preesertim aliisque
viris doctis collecta.

phiae fastu
lidei

cum Petro Abemonacho, qui tunc philosoturgescens, non satis sobrie de rebus
iustituti
:

loquebalur

licet postea

correctus

et

Clunia-

censi in ccenobio sub Petro Veuerabili sanctevivens laudabili line quievit. Utraque vera glossa,
dinaria,

Igitur Glossse ordinariae (quse nimirum sacro textui circumjicitur) praecipuus auctor abomnibus ce-

tam ormaximse semper fuit apud omnes theologos auctoritatis, ut apud Holensem Alexaudrum, D. Thomaui, aliosque scholse
quarn iuterlinearis,

magistros prsecipuos qui

earum

auctoritate passim

lebratur

Walafridus

Strabus,
in

dictiuus ccenobii

Fuldensis

monachus BeneGermania (alius a
fratre)

utuntur, cuivis potest esse manifestum.

De Nicolao Lirano hsec
«

hahet Sixtus

Senensis

Strabone monacho Anglo, Venerabilis Bedse

Nicolaus Liranus, natione Anglus vel, ut
Hebraicis
a

quidam

ab oculorum vitio cognomen illud Strabi adeptus, Rabani Mauri Benedictini ejusdem crenobii abbatis,
et archiepiscoj
i

scribunt, ex Lira Brabantice oppido, geuere Judseus,

deiude Moguutini auditor
sseculari

c

et

litteris

prima pueritia imhutus, post

et scriba

amanuensis:
litus,

vir

litteratura

divinse

Scripturse

peritissimus,

abunde expoet veterum
poeta
tanti

conversionem vero Franciscause religioni addictus, scholasticse theologise professor, et sententiarum ejus

non

ignobilis

expositor; tanta

quoque divinarum

auctorum lectione varia
etiam
pro
illo

et assidua delectatus,

aevo

non

infelix. Fjus

ergo est hsec

Scripturarum vera, pura ac germana intelligentia praeditus, ut in eis exponendis nullum eruditissimo-

collectio

expositionum in
ut

Scripturam,

quam

rnm theologorum
Edidit in singula

sui

temporis

habuerit

parem.

fecerunt posteri,

quasi ordinariam glossam, seu

tam

Veteris

quam Novi

Testatnenti

linguam ipsam Scripturse appellarent, qua nimirum ipsam nobis loquentem intelligeremus, cum sine ea
legentes sacra verba,

linguam,

quam non

novera-

volumina scholasticse Postillse libros octoginta quinque, studiosis Scripturarum sanctarum, ac praecipue tironibus ad majora properautibus, non utiles
solum,
sed valde

mus, audire nos putaremus. Magister sententiarum Glossam hanc •Mtf e?oxV vocat auctoritatem lib. v, d. 4; adducens enim Epistolam ad Hebrseos, cap. vi,
sic ait
:

etiam

necessarios.

In

quorum

quinquaginta libris universum sanct* Scripturaa corpus absque orationis lenocinio, et verprioribus

«

Unde

auctoritas dicit, ideo

Apostolum pluest
»

borum
D summa
litterse

involucris,
in

nudo
cseteris

et aperto

sermone exposuit:
Scripturae sensibus
;

raliter dixisse,

fundameotum baptismatum, quia
in glossa
alii

singulis diligentia

aperiens et elucidans

baptismus in aqua, in sanguine, in poenitentia,
quse

etc.

sensum,

divinae

omnia reperies

ordinaria ad illud cascriptores locuple-

ut prsestantiorem, ita difficiliorem

put. Cseterum

eam

postea

modo veterum

tasse videntur, ut Trithemius in Catalogo censet, et

apparet ex apposito saepe Reroigii nomine, qui ipso Strabo posterior est aetate nisi forte dicamus adno;

allatis in id non Patrum expositionibus, sed Rabbinorum quoque sententiis, quorum apnd Judteos praecipua est auctoritas. Quo expleto opere, iterum

Ecclesiae

repetito
libris

tatum esse Remigii nomen pro Augustino, ex quo pleraque more suo desumpsit Remigius. Neque enirn in Glossae manuscriptis exemplanbus aduotata sunt nbique auctorum nomina, sed hoc posterorum diligeutiae

labore in triginta quinque posterioribus utrumque Instrumentum morali expositione il-

sub Joanne XXII papa, et Ludovico Bavaro imperatore. » Haec Sixtus. Edidit piaeterea Liranus tertium opus in Scripturam universam
lustravit. Claruit

opus

fuit. Floruit

vico Augusto,

antem Strabus sub Ludoanno Domini 840.
interlinearis

Veteris

Testameuti, quod

opus Differentiarum

in-

Glossae

vero

auctor

est

Anselmus

Laudunensis, monachus

etiam Benedictinus, coguo-

quo diligentissime adnotavit locutiones omnes inquibus interpres vulgatus ab Hebrseo fonte dilferre videbatur, quod exstat seorsum, impressum,
scripsit, iu

10
licet

WALAFHIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS.
raro

-20

Sixtus,

adtnodum inveniatur. Caeterum quod ait Nicolaum a nonnullis Anglum putari, nescio quo nitantur illi fundamento. Qui Brabantinurn putant, habent pro se epitapbium ejus quod in Lirae oppido inter Antuerpiam et Mecblineam exstabat, in quo boc babetur inter caetera distichon
:

A

ex

iis

aut

eorum

posteris

noscatur ab
est

eadem
et

tide

recessisse,

quemadmodum
Ideoque celebris
ejus familia
in Hi-pania
;

testatur in suis consiliis

Navarrus.
nobilitatis

adbuc
de
est,

spectatae

vocata,

Saucta Maria,
et

quae

sola

municeps

ad omnes

reipublica? honores admittitar, exclusis oranibus aliis

Cui veteris

perhumana dabat Brabautia Lirae Cognouieu, Lira naui fuit urbe satus.

Hebraei sanguinis familiis.

Et clauditur hoc disticho epitaphium
Ilierophanta Deo sedet binc diademate fulgens, Et Brfibantiaco gloriadignasolo.

Contra bunc Paulum Burgensem scribit in bis commentariis Matthaeus Dornick, seu Tornigus, natione Saxo Minoritanus, provinciae Saxoniae quon-

dam
gius,

minister. scholasticae theologiae professor egreet

inita

pro defensione

doctoris

sui Nicolai

In

editione itidem

Glosste facta
:

Basileae

anno 1520

Lirani pugna, additiones Burgensis evertere annisus
est, editis

habetur in tine partis sexiee
ordinaria etc.
;

Biblia sacra

cum

glossa

novis concerlationibus, quas commentariis

et,

Postilta Nicolai de

Lira

Braban-

Liranis statim post additiones Burgensis subjecit, et

tini explicit. Obiit

Parisiensi
bris,

autem Nicolaus Liranus in magno B Replkas eu correc torium corruptorii Burgensis atti^ Minorum collegio anno 1349, die 14 octo tulavit. Inquibus cum multa docte satis animadverterit,

ubi etiam epitaphium habetur, ex quo dedualii,

a conviciis tamen, ut diximus, abstinere nonpo-

cunt

eumdem Nicolaum

fuisse
et

Norm.mnum

ex

tuit,

quibus Burgensem immerito
III

satis

incessit. Cla1

oppidulo Lirae Normannico;
ctura probabilis,

faciet

etiam conjelin-

ruit sub Friderico

imperatore, anno Domini

440.

quod crebro uletur exemplis guae Gallicanae, nusquam autem Brabantinae, Anglicanae. Eligat lector quod placuerit.
Sequitur

vel

Paulus

Burgensis

natione

Hispanus,
inter
;

cognomento de Sancta Maria, genere Hebraeus,
et

Admonendusespreeterea, lector benigne, nos ipsum textum sacrum illo prorsus modo reliquisse quo in antiquis glossae et Lirani editionibus ipsum iuvenimus quia ita videbatur convenire magis expositioqui non eodera modo ubique nibus ipsius Lirani
:

:

suos Hebraeos aliquando Rabbinus praestantissimus
post

primum
Hispaniis

suam conversionem ad fidem Cbristianam, Novae Carthaginis, et deinde Burgorum in
episcopus,
archicancellarius
filii

quo nostra Vulgata nunc a pontiticibus emendata. Sed in fine uniuscnjusque tomi addidimus correctiones Romanas a D. Francisco Luca Burlegit,

Castellae

et

gensi

colieclas,

et
i

illis

attexuimns

conjecturas

Legionis: in gratiam
postellanae
ecclesiae

sui Alpbonsi laicus

decani

Comex
ex-

(quem

susceperat
Lirani

^ nostras> quibus ind care voluimus quid sequi potuerint

Romani

Patres

in

corrcctionibus

illis,

et

uxore)

ex

singulis

sacrae Scriptuiie libris loca plu-

cur ex variis lectionibus has potius
probaverint.

quam

illas

ap-

rima

disseruit,

in quibus

conatus

est

planationes corrigere et supplere, et opus Additio-

num

incripsit.

Claruit sub

imperatore Sigismundo,
praeterea insigne opus

anno Domini 1430,
'

Scripsit

Iudicem etiam, eumque brevem rerum tantnmmodo praecipuarum, et quae fusius explicantur, unicuique tomo dedimus nara omnia quae quovis modo
:

contra pertidiam Judaicam,

pturarum appellavit.
auctoritatis,

quod Scrutinium ScriErat vir maximae in Hispania
ob lidem
Praecipuo
et

exponuntur, in indicem referre,

fuisset ipsos

com-

mentarios iterum exscribere
et breviora

;

et

praeterea minutiora

tutor

regi pupillo

pru-

plerumquc faciunt ad textus verbalem
quae

dentiam datus, et notae D. Thomae doctrinam et
prosequebatur, cui
et

pietatis.

affcctu

explicalionem,

proinde facilius invenientur in-

Dominicanoium ordinem
'in

vento
glossa

textu sacro ad

quem

dicuntur,

quam
tam

per
in

praeclarum

urbe sua coeno-

indicem;

quae autem diligentius et fusius
a Lirano adnotantur,

bium
in fide

exstruxit et

dotavit.

Civitatem autem illam

quam

ea

duntaxat in

tractumque

Cbristi

Burgensem vi divini verbi ac zelo ita Domini roboravit, ut uemo deinceps

indicem conjecimus.

DE CANONICIS ET NON CANONICIS LIBRIS
Quoniam plerique eo quod non multam operam D canonici autem sive apocrypbi, pore quibusve auctoribus sint existimant omnes libros qui
nescitur
editi
;

dant sacrae Scripturae,
in Bibliis

quo temquia tamen

continentur, pari veneratione esse reverendos atque adorandos, nescientes distinguere inter libros canonicos, et non canonicos, quos Hebraei a canone separant, et Graeci inter apocrypha computant;
et

unde saepe coram

doctis

ridiculi

videntut,

perturbantur,

scandalizanturque
caeteris

cum audiant
:

idcirco hic Iibros canonicos, inter quos tantum distat quautum inter certum et dubium. Nam canonici sunt confecti Spiritu sancto dictante non
in
Bibliis legatur

aliquem non pari cum prosequi aliquid quod

omnibus veneratione

distinximus, et distiucte canonicos, et postea non

numeravimus primo

valde boni et utiles sunt, nihilque in eis quod canonicis obviet, invenitur, ideo Ecclesia eos hj git, et permittit, ut ad devotionem, et ad morum informationem a tidelibus legantur. Eorum lamen auctoritas ad probandum ea quae veniunt iu dubium, aut in contentionem, ad coniirmandam ecclesiasticorum dogmatum auctoritatem, non reputatur idonea, ut ait beatus Hieronymus in prologis super Judith et super libris Salomonis. At libri canonici tantae sunt auctoritatis, ut quidquid ibi continetur. verum et per consequens teneat firmiter et indiscusse illud quod ex hoc concluditur manifeste; nam sicut
:

21

PROLEGOMENA.
A
libris

22

veritas cognoscitur per reduetionem ad prima pnncipia per se nota : ita et in Scripturis a sanctis doctoribus tradilis veritas cognoscitur,
in philosophia

qnantiim ad ea quae sunt lide tenenda, per reductioneui ad Soripturas canonicas, quae sunt habita dnina revelaiione, cui nullo modo potest falsum suhad Hieronyesse. Unde de his dicit A:iguslinus mnm « Ego solis eis scriptoribus qui canonici ap:

quod quamvis Hebraei non habeant eos pro canonicis, tamen Ecclesia habet illos pro canonicis propter qtiorumdam martyrum passiones vehementes at|ue mirabiles. Minoris autem auctoritatis sunt Baruch, et tertius et quaitus Esdrae nam Augustinus iu loco supradicto nullam de his facit mendicit
:

peilantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut uullum eonim scribendo errasse tirmissime teneam ; ac si aliquid iu eis otFendero quod videatur contrarium veritati, nihil aliud existimem quam mendosum esse codicem, vel non esse assecutum

cum tamen, ut dixi, alios apocryphos canoannumerat. Rutinus quoque in exposittone Symboli, et Isidorus in libro sexto Etymologiarum, ubi hanc Hieronymi divisionem referunt, hotum nihil meminerunt. Et ut numeres eos eo ordine qtio sunt in Bibliis, qnamvis alio ordine fuerint edtti,
tionem,
nicis

interpretem quod dictum

est, vel

me minime

intel-

omnes, non canonicos minoris, ut dixi, sunt auctoquod a vero non abhorreat, persuadere potuernnt. » g ritatis. Uude Hieronymus in prologo Esdrae eos appellat somuia, et in paucissimis Bibliis manuscriptis Sunt igitur libri canonici Veteris Testamenti viinveniuntur, et in multis impressis inveniiur solum ginti duo, ad numerum viginti duarum litterarum tertius. Secundus est Tobias, hber valde devotus et Hebraeorum, ut scribere Origenem super primum utilis. Tertius est Judith, quem dicit Hieronymus in psalmum refert Eusebius libro sexto Ecclesiasticae dicit beatus Historiae, et copiosius distinctiusque prologo fuisse a Nicaena synodo computatum in numero sanctarum Scripturarum. Quartus liber SaHieronymus in prologo galealo superlibrum Regum, pientiae, quem scripsisse Philonem Alexandrinum quod omnes in tres partes ab Hebraeis dividuntur In Legem. id est quinque libros Moysi in prophetas Judapum doctissimum, fere omnes tenent. Quintus ut statim clarius paest liber Jesu tilii Sirach, qui Ecclesiasticus dicitur octo, et hagiographa novem tebit, quamvis nonnulli librum Ruth separent a Sextus est Baruch, nt dicit Hieronymtis in prologo libro Judicum, et Lamentationes Jeremiaj a JereJeremiae. Septimus est Machabaeorum liber, in primum et secundum divisus. mia, et inter Hagiograpba computent, ut sint viginti quatuor libri («) ad numertim viginti quatuor Neque aliquem moveat quod in Judith et Tobia; seniorum quos Apocalypsis inducit adorantes Agnum prologis dicitur quod apud Hebreeos inter hagiographa leguntur, quia manifestus error est (6), et apo(Apoc. v). crypha, non hagiographa, est legendum qui error lsii snnt libri qui sunt in canone, ut latius scribit beatus Hieronymus in prologo galeato qni est super in omnibus quos viderim codicibus invenitur et libros Regom Et primo quinqtie lihri Moysi, qui inolevit, ut puto, ex pietate et devotione scribenP appellantur Ux, quoium primus est Genesis, secuntium, qui devotissimas historias borrebant annudus Exo<ius, tertius Leviticus, quartus Numeri, merare inter apoctypha. Nam quod hic error multis qnintus Denteronomium. Secundo sequuntur octo retro annis codices occnpaverif, o-tendit magister libri propbetales, quorum primus est Josue, secunin historia Judith, ubi dicit Hic liber apud Chaldus hber Judicum cum Ruth, tertius Samuel, id daeos inter historias computatur, et apud Hebraeos est, primus et secundus Regum, quartus Malachim, inter apocrypha, quod dicit Hieronymus in prologo, lsaias, « Viginti et duas litteras. » Si ergo id est, tertins et quartus Regum; quintus qui sic incipit sextus Jeremias cum Lamentationibus, septimus alicubi in prologo super Judith legitur inter hagioEzechiel, octavus liber duodecim prophetarum quographa, vitium scriptoris est, quod in ipso titulo derum primus est Osee, secundns Joel, tertius Amos, prehendi potest. Ex quo miror quod dictus magister quartus Abdias, qtiintus Jonas, sextus Michaeas, non adverteril eumdem esse errorem in prologo Toseptimus Nahum, octavus Habacuc, nonus Sopho« Hanc historiam Hebra?i ponunt biae, ubi ipse dicit nias, decimus Aggaeus, undecimus Zacharias, dtiointer apocrypha. » Hieronymiis taraen in prologo suo deciraus Malachias. Tertio sequuntur Hagiographa Glossa quoque super dicto dicit inter hagiographa novem, quorum primus est Job, secundus Psalterium, prologo Tobiae dicit potius et verius dixisset inter tertius Salomonis Proverbia, quartus ejusdem Ecapocrypha vel large accipit hagiographa, quasi clesiastes, qnintus ejusdem Canticorum, sextus Uasanctorum scripta, et ita non est de numero illorum niel, septimus Paralipomenon, qui apud Hehraeos novem quae proprie dicuntur hagiographa, quae sunt est unus liber, non duo; octavus Esdras cura Nebe- D de catalopjo, id est, de numero viginti duorum libromia (est enim totus unus liber), nonus Esther. dum Biblicorum. Nam cura Hieronymus iu prologo Quidquid autem extra hos est (de Veteri Testamento Galeato, post enumerationem canonicorum librorum, loquor) ut dicit Hierouymus, inter apocrypha est « Hic prologus Scripturarum quasi galeatum dicat ponendum. principium, omnibus libris quos de Hebraeo vertiIsti snnt libri qui non sunt in canoce, quos tamen mus in Latinum convenire potest, ut scire vaEcclesia ut bonos et utiles libros admittit, non ut leamus quidquid extra hos est, inter apocrypha canonicos, inler quos sunt aliqui majoris auctoriesse ponendum. Igitur Sapientia, quse vulgo Saiotatis, aliqui minoris. Nam Tobias, Judith, et Machamonis inscribitur, et Jesu hlii Sirach liber, et Ju» haeorum libri, Sapientiae quoque liber atque Eccledith, et Tobias, et Pastor, non sunt in canone siasticns, \alde ab omnibus probantur; ita quod quomodo credendum est, illum postea in illis proloAtigustinus libro de doctrina Christiana (lib. n, cap. gis scripsisse eos inter hagiographa, et sibi ipsi et de 3) tres superiores nuraerat iuter canonicos, contradicere? Si quis praeterea liberatiori examine Sapientia atque Ecclesiastico dicit, meruisse illos Hieronymi verba iu dictis prologis perpenderit, anirecipi in aucloritatem, et inter propheticos debere madvertet illum scripsisse apocrypha, non hagionumerari. Et de libris Machabaeorum libro decimo srapha. Dicit enim in prologo Tobiae « Exigitis ut octavo (Cap. 31) de Civitate Dei loquens, et de Esdraj librum Chaldaeo sermone conscriptum ad Latinum
: ; ; :
: :

lexisse, non ambigam. Alios antem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinave polleant, non ideo vernm putem quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi per illos auctores canonicos vel probabiles rationes,

prirao sunt terlius et quartus libri Esdrae, qui dicuntur tertius et quartus; quia ante Hieronymum Graeci et Latini librum Esdrae canonicum secabant
in

duos

libros,

sermones Nehemiae, secundum librum

appellantes.

Isti

autem

tertius

et

quartus

inter

:

:

:

:

:

:

:

:

:

(a) Hanc divisionem probant Hebraei qui Biblia sua ob id appellant Ni^x H^!7, id est, viginti qua-

decr. de canonicis Scripturis, non licet negare hos hbros esse canonicos, excepto tertio et quarto
.'),

tuor.
lb)

Esdrae.

Nunc tamen

post concilium Tiidentinnm, sess.

::

2-6

WALAERIDUS STRABUS KULDENSIS MONACHUS.
que
libros Moysi in Veteri
:

2't

stylum traham, librum utique Tobiae, quem Hebraei A de catalogo divinarum Scripturarum secantes, his quae apocrypba memorant, manciparunt. » In Judith autem ait « Apud Hebraeos liber Judith inter apocrypha legitur, cujus auctoritas ad roboranda illa quae in contentionem veniunt. minus idonea judicatur. » Cum itaque dicat Hebraeos secare Tobiam de catalogo divinarum Scripturarum, et Judith auctoritatem minus idoncam judicari, si inter Hagiographa numeraret, et non inter apocrypha, contraria
:

Testamento quibus iriNovo faciunt respondere quatuor Evangelia. Historiales, Josue, Judicum, libros Hegum, Paralipomenon. Esdra, Esther el Job quibus in Novo correspondent
: :

Acta apostolorum. Sapientiales tres libros Salomonis. Proverbia. Ecclesiasten, et Canticum canscilicet ticorum quibua in Xovo correspondent Epistolee Pauli, et quae canonkee dicuntur. Prophetales faciunt David, id est, Psalterium, Isaiam, Jeremiam, Ezechielem, et duodecim prophetas et Danielem quibu3 in Novo respondet liber Apocalypsis. videretur in eodem loco scripsisse. Sed, ut dixi, Novi autem Testameuti omnes qui in Bibliis poscriptores hoc nomen apocri/pha horrentes, devonuntur libri, sunt in canone, testibus Hieronymo, tione ac pietate quadam rejecto apocrypha, hagioAugiistino et Isidoro, iu locis supradictis. Hi sunt grapha scripserunt. quatuor sacrosancta Evangelia, scilicet. Mattheeus, Hutinus vero ubi supra, enumeratis libris canoMarcus, Lucas, Joannes Pauii apostoli Epislolae nicis, in qtiibus cmn Hieronymo concordat, infert quatuordecim quarum uua est ad Homanos, &d « Haec sunt qua? patres intra canonem concluserunt, Corintbios duae, ad Galatas una, ad Ephesios uua, ad ex quibus fidei nostrae assertiones constare volue runt. Sciendum tamen est quod et alii libri sunt g Philippenses una, ad Thessalouicenses duae, ad Co lossenses una, ad Timotheum duae, ad Titum una, qui non canonici, sed ecclesiastici a majoribus, et apad Philemonem una, ad Hebraeos una. Item Acta pellati sunt, ut Sapientia quae dicitur Salomonis, et apostolorum. Item Epislolae septem, quae canonicae alia Sapientia quae dicitur tilii Sirach. » Et infra appellautur, quaruni uua est Jacobi, duae Petri apo« ejusdem ordinis est libellus Tobiae, et Judith, et stolorum principis, Joannis apostoli et evangelistae Machabaeorum libri qua^ omnia legi quidem in ectres. Judae, qui alias Taddaeus dicitur, una demum clesiis voluerunt, non tamen proferri td auctoritaliber Apocalypsis. Hi omnes libri pro canouicis hatem ex his confirmandam. Caeteras vero scripturas bentur, quaravis ante Hieronymum a multis de apocryphas nominaverunt, quas in ecclesiis legi noEpistola ad Hebreeos dubitaretur, quam dubitatioluerunt. » nem ipse multis rationibus sustulit. Itidem de EpiPraeterea est sciendum quod in libro Esther illa stola Judae, ac de secunda et tertia Joannis, in Ecduntaxat sunt in canone quae scribuntur usque ad clesia primitiva a multis, au deberent in canonem eum locum ubi posuimus « Einit liber Esther, prout recipi, valde dubitatum est de quarum prima sic est in Hebraeo, quae postea sequuntur non sunt in Ilierouymus iu libro de dicit Viris illustnbus canone. » Similiter iu Dauiel, illa tantum suut in « Judas frater Jacobi parvam quidcm quae de septem canone quae sunt usque ad eumlocum ubi posuimus « Kinit Daniel propheta quae post ea sequuntur non canonicis est, Epistolain reliqnit et quia de libro Enoch, qui apocryphus est, in ea assumit testimosunt in canone. » uium, a plerisque rejicitur, tamen auctoritatem veQuamvis autem David, id est, Psalterium apud tustate jam et usu meruit, et inter sanctas ScriptuHebraeos non pouatur inter prophetas, sed inter ras computatur. » De aliis autem duabus quae iucihagiographa, tamen fere omnes Latini eum non
:
:

;

:

:

:

;

:

:

:

:

:

solum prophetam sed summum prophetarum, vel secundum vocant. Dauielem quoque inter prophetas numerant. Aliter quoque aliqui Latini diviserunt Vetus et Novum Testamentum, scilicet in libros legales, historiales,

piunt,

Senior,

dicit

Hieronymus

in

dicto

libro

in

sapientialesetprophetales. Legalesappellantquin-

Joannes et Papias, quod asserebantur esse Joannis presbyteri discipuli Joannis evangelista', qui dicebatur senior Joannes, sed tamen omniumapprobatione jara sunt receptae, et citra cujusquam refragationem pro canonicis habentur.
capitulis,

TRANSLATORES BIBLIORUM.
deos colendos tradidisse viderentur, similiter de incarnatione Verbi facientes. Uude translatio SeptuaDomini annis ginta duorum quandoque est superllua, quandoque bistoriis, ante incarnationem diminuta. Post incaruationem autem Uomini et pascentis quadraginta uno, temporibus Ptolemaei Philadelphi regis yEjjvpti, L.W Interpretes Qoruerunt. D sionem annis centum viginti quatuor, Aquilaquidam Judaeus ad lidem conversus, sed postea in heeqlll Legem et Prophetas hoc ruodo transtulerunt. resim lapsus, primus interpres fecit aliam translaPtolemeeas studiosus, etlibrorum cupidus, percipiens tionem de Hebraico in Graecum, tempore Adriani apud Judseos legem esse ore Dei edilam, et digito imperatoris. Deinde post annos quinquaginta quatuor illus scriplam, missis epistolis et muneribus, rogaTheodotion fecit tertiam translationem, sub Comvit Eleazarum pontiiicem Judaeorum ut sibi viros modo. Deinde post annos triginta Symmachus inseniores, Hebraicae et Graecae linguae peritos, qui interpres claruit sub Severo. Deinde post annos octo terpretari el transferre valerent, dirigeret. Etenirn inventa est queedam translatio Hierosolymis, cujus sui desiderii erat eam in Greeco Iranslatam habere, quinta editio. Eleazarus autem, auctor ignoratur, quae dicta est et archivis regalibus interserere. Deinde post annos viginti octo tempore Alexandri, annuens ejus petilioni. de unaquaque tribu sex legis supervenit Origenes qui videns istas transiationes peritos destinavit. Hi sunt septuaginta duo interpremore sacrae imperfectas, inctepit corrigere translationem LXXII tes, qui licet septuaginta duo fiiere, Interpretum per posteriores jam dicias translationes, Scripturae tamen communiter dicuntur Septuaginta, vel, secundum aliquos, solam transl ltionem Theoquia et si duo supersunt, hoc est modicum respectu dotionis immiscuit, scilicet sopplens diminuta, et Septuaginta. Hi ergo venientes ad regem, Pentateuresecans superflua. Ubicunque igitur ad translatiochum et Prophetas transfereutes, coram rege disputaverunt de uno Deo colendo, et quod nullacreatura nem LXXII Interpretum aliquid addidit ex translaesset Deus tiunibus sequentibus, ibi ponebat astericum, id est inde est, quod ubicumque occurrebat per quod innuit, quod stellam, vel formam astri eis in transferendo de Trinitate, vel sub silentio per additionem illara elucesceliant, quae prius deepraeteribant, vel sub aenigmale transtulerunt, ne tres
interpretes Bibliodicit

Notandum quod trauslatores et rum multi fuerunt. Quia, sicut

magister

in tre-

:

:

:

;

•25

PHOLECOMENA.
:

•21»

rant quasi

a<rrepi<rx6;,

asteriscus,

et

est

diminutivum

A

erat superlluum, poaebat obeium oSsW? enim Greece dicitur sagitta Latine, vel veru si»nans per boc quod littera ibi supertlua erat. Deiude ipse Origenes, ut dicit Hieronymus, sextam et septimam translationein miro labore reperit. Quae translationes, scilicet qumta, sexta et
stellula.
:

Ubi

vero

;

septima, Iicet; ut idem ait Hieronymus, quibus censeantur auctoribus, ignoretur: tamen ita probabilem sui diversitatein tenent, ut auctoritatem sine nominibus tenuerint. Deinde quidam volentes habere omnes istas translationes simul, scribebant libros, sic eos ordinantes quod in medio cujuslibet folii ponebant sex columnas a summo deorsnm desceudentes,

in

ponentes in prima verba translationis prirnae. secunda secundae, et sic de aliis et isti libri dicti sunt i%om\d, ab i\ Griece, quod est sex Latine, quasi sexcupla. Vel dicitur i%omlo:, quasi liber habens sex translationes rectas vel rectilicatas. Et his temporibus multi utriusque linguee scioli fecerunt
:

Hieronymus peritus in tribus linguis, Hebraica, Greeca et Latina, primo correxit translationem LXXH Interpretum in Latino curn asteriscis et obelis postea vero transtulit imrnediate Biblia de Hebreeo ln Latinum sine asterisci.s et obelis ; et hac trauslatioue nunc ubique utitur tota Homana Ecclesia, licet uou in omnibus libris. Et ipsius translatio merito caeteris antefertur, quia est verborum tenacior et perspicuitate sententiae clarior. Et translatio prima, scilicet LXXII luterpretura, facta est in Alexandria civitate, quce metropolis est /Egypti. Aliae autem translationes in diversis parlibus mundi, ubi tunc raagistri polluerunt. Nota quod ubicumque in libris Veteris Testamenti mendum reperitur, recurrendum est ad volumina Hebraeorutn, quia Vetus Testumenium primo in liugua Hebraea scriptum est si vero in libris Novi
:

Testarnenti, reverlendum est ad volumina
]}

Graecorum

alias trauslationes

bus in

Latinum.

de preedictis Graecis translationiNovissime superveniens beatus

quia Novum Testarnentum primo in lingua Graeca scriptum est, praeter Evangelium Maltheei et Epistolam Pauli ad Hebreeos.

IN

NOMINE SANCTjE TUINITATIS,

INCIPIT
DATIONE

PROLOGUS

VENKRABILIS PATRIS, FRATRIS NICOIAI DE LIRA ORDJNIS SERAPHICI SANCTI FRANGISCI, DE COMMENSACR.-E

SCRIPTUR.€ 1N GENERALI

«

Haee
:

omnia

liber

vitae, »

etc. (Eccli. xxni).

Se-

sciendum quod una scientia eminentior

seu bonorabilior duplici de causa, cundnm quod dicit beitus Greg Homil. 35 Evangede auima. Uua est, quia est de Horum « Temporalis vita, aeternae vitee comparata, mors est potius dicenda quam vita. » Scientice vero C alia, quia procedit certiori modo.
a

est, altera ut babetur primo nobiliori subjecto: Et propter utram-

quendum

pbilosopbis traditae ordinantur ad tinem consein preesenti vita, quia scientiae practicae ab eis traditae ordinantnr ad felicitatem politicam, lopolitica preesentis vitae.

que sacra Scriptura, quee proprie tbeologu

dicitur,

textus hujus scientiue, omnes scientias antecellit. Prirno, quia habet Deum pro subjecto

cum

ipsa sola

sit

propter quod qui est in summo totius nobilitatis Similiter scieniiae nominatur theologia, quasi serrao de Deo, secundo ordraantur ad felicitatem contemplatiquia procedit modo ceniori; aliae enim scientiee huvam, loquendo de curnemplatione quae jiotest bamanitus repertae procedunt per investigatiouem rabcri in vita preesenti, et per viam naturee, quse dependet ex phantasmate Unde dicitur tertio de anima, tionis humanee. In quo quidem processis licet non sit error quantum ad cognitionem primorum priuquod « intelligentibus nobis nccesse est phuntasmata cipiorum, quee sunt perse nota (secundum quod simul speculari. » Et de tali speculatione dicitur « In foribus quis delindicitur secundo Metaphys. ibidem, quod « intelligere corrumpitur in nobis, quet » ), tamen in deductione conclusionum ex priuquodam interius corrupto. » Sicra autem Scriptura cipiis potest esse error, maxime quantum ad conordiuatur ad felicitatem vitte futuree, quam philosoclusiones a prirais principiis longinquas. Unde et iu pbi nesciverunt, secundum quod dicit beatus Hieronyrnus in epistola ad Paulinum de omnibus acr ee tali processu omnes philosopbi, innitentes tantum « Hoc doclus Plato nescivit, hoc Scripturae libris humanae investigationi, inveniuntur errasse, et ideo Demosthenes eloquens ignoravit. » Ex quibus conde singulari eminentia hujus scientiae dicitur Deutecluditur quod libri a philosophis descripti continenq ronomii quarto « Heec est sapieutia vestra, et intes scientias ordiuatas ad tiuem in hac temporali tellectus coram populis. » Sapieutia enim dicitur vita tantummodo naturaliter consequendum, si comproprie illa scientia quee considerat altissimas causas, parentur ad Iibros sacree Scripturee, quae ordinantur ut habetur primo Metaphys. Sacra vero Scriptura ad iinem aeternee vitee, magis sunt diceudi libri habet Deum pro subjecto, ut dictum est, qui est mortis quam vitae. Sed liber continens sacram Scriprima causa simpliciter omnium et ideo proprie pturam (quee licet iu multis libris partialibus dividicitur Sapientia. Sed convenienter additur, vestra, datur, sub uno tamen libro continetur) qui nomine ad distinguendum sapientiam sanctorura, seu cathogenerali Biblia dicitur, liber vitae proprie nominalicorum, quae est ipsa sacra Scriptura, a sapieutia tur, secundum quod dicitur in verbo preeassurapto philosophorum, et hoc potissiuie in duobus, videlicet ii~a?c omnia, etc. in proprietatibus de Deo cognitis, et in tine cogniIn quo sacra Scriptura quadrupliciter describitur tionis. Licet enim philosophi habuerint cognitionem secuudum quatuor excellentias, quibus omnem scride Deo. hoc tamen solum fuit quantum ad propriepturam aliam excellit. Primo enim describitur, ul tatesquee de ipso possunt concludi per iuvestigaliosingularis eminenliee, quod notat pronomen singunem rationis procedentem ex creaturis, sicut Philare, cum dicitur, hsec. Secundo describitur ut gelosophus duodecimo Metaphys. probat ejus unitatem, neralis continentiae. quod ostendit signurn universale, et octavo Pbysicorum virtutis infinitatem, et sic de cum dicitur, omnia. Tertio ut specularis intelligensimilibus. Sed prophetee et apostoli sancti, qui hanc tiee, quod denotat conditio libri, cum dicitur, liber. Scripturam nobis tradiderunt per revelationem SpiQuarto ut salutaris efticaciee, quod ostendit conseritus sancti, habuerunt cognitiouem de proprietacutio tinis intenti, cum dicitur, vitae. Circa primum tibus divinis transcendentibus inve^tiprationera ra-

quendo de

:

speculativae

:

<-

:

:

n
tionis, ut

WALAKKIDUS STKABUS KULDENSIS MONACHUS.
A

•28

ctione

de pluralitate personarum, earum distinItem in unitate essentiae, et consimilibus. philosophi cognitiouem de Deo habitam non ordi-

utique quidquid sciri potest ab homine in rebus humanis, ubi plurimum supervacuae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientioe tribuens, sed naverunt ad alium iinem, sed ipsam quaesierunt illud tantummodo quo iides saluberrima, quee ad propter ipsum speculari tantum, in quautum est veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, d^fenUnde et Joannis decimo perfeclio insius cognoscentis. Cognitio autem Dei, ditur, et roboratur. » quae in sacra Scriptura traditur, ad hoc principaliter sexto Salvator loquens de Spiritu sancto, cujus requaeritur, ut per lpsam ipse speculans seu contemvelatione tradita est haec Scriptura dicit « Doce» Glossa « necessaplans fcratur iu amorem ipsins objecti cogniti, scibit vos omnem veritatem « riam ad salutem. » Et sic patet secundum. licet Dei, ipsurn super se, et super omnia diligendo. Circa tertium, quod est intelligentia specularis, Et propter hoc Salvator Matti:u?i vigesimo secundo quod notatur cum dicitur, liber, onsiderandum quod dicit quod in « duobus preeeeptis charitatis tota lex » et Aposlolus primae ad Tiliber habet similitudinem speculi. Quiasicut in speculo pendet et prophetee apparent formae sensibiles, sic in libro relucent iumotheum 1: « Finis preecepti est charitas de corde telligibiles veritates. Unde et divina praescientia, in puro, et conscientia bona, ac tide non ticta. » Et in qua relucent omnes veritates, libe.r vocatur quia philosophi suo sensui iunitentes, hunc tinem quo libro legunlur sancti apo^toli et prophetae qui non attenderunt, ideo erraveruut propter quod eoEt hoc est qnod dicit lianc scientiam tradidcrunt rum sapientia, insipientia nominatur, ad Romanos i « Qni cum Deum cognovissent, non sicut Deum glo- g glossa super illud lsaiae trigesimo octavo : « disProphetae etc. Glossa: < « riticaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt « pone doinui tuae, » « in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens ipso libro praescientiae Dei in quo omnia scripta sunt dicentes enim se esse sapientes, stulti a cor eorum legere possunt. » Quod tnmen non est sic intelli« facti sunt. » Sed qnoniam sacra Scriptura non sogendum qtiod prnphelee viderint ipsam Dei essentiam, quae idem est cum ejus praescieiilia, quia prolum excellit alias iuquantum est de subjecto nobiphetica cognitio cum habeat eenigma, evacuatnr iu liori, sed etiam inquantum procedit modo certiori, Covidelicet per divinam re\elationem, cui non potest tali visione, seciindum quod dicit Apostolus, I ideo subditur in auctoritate praeriuthiorum decimo tertio. S<d pro tanto dicuntur subesse falsum prophelae in libro praescientiae Dei legisse, quia per missa: « Et intellectus coram populis. » Intellectus species divinitus impressas mentibus prophetarum, enim proprie dicitur habitus principioruin, circa quee etperlumeu propheticum eis proportionatum, vinon est error, ut jam dictum est propter quod debant suo modo veritatem a Dei scientia ad eos illud quod concluditur directe ex illis, judicatur simpltciter esse verum et quod invenitur eis repugnans, derivatam per revelatiom-m. Sicut intellectus possijudicatur simp'iciter esse falsum. Ita similiter quidbilis, virtute luminis intellectus agentis, inspicit in speciebus a phantasmatibus rcc-mlis sibi proportioquid ex sacra Scriptura manileste concluditur, venabiles veritates. Nosaulem, qui talem cognitioncm rnm judicatur. quod antem ei repugnat, falsum simreputatur et ideo sacra Scriptura non non habemus, qui lumine prophetico illustrati non pliciter solum vocatur sapientia, sed etiam cum hoc intel- r sumus, non possumus legere in dicto libro, sed in iibro Scripinree sacree nobis tradilo a prophetis. lectus; unde dicitur Eeclesiastici decimo quinto « Implebit eum spiritu sapientiae, et intellectus. » Habet tauien iste liber hoc speciale quod una lit agnitione vo• Impleamini tera continet plures sensus. Cujus ratio est cjuia Et Colossensium primo in cujus principalis hujus libri auctor est ipse Deus « luntatis ejus in <<mui sapientia, et intellectu, » etc. potestate est non solum uti vocibus ad aliquid siEt sic patet primum. gniiicandnm (quod etiam homines facere possuut et Circa secundum considerandum quod sub cousidefaciunt), sed etiam rebus signilicatis per voces utiratione alicujus scieutiee non solum cadit subjectum, et ideo comraune tur ad signiticandum alias res sed eliam ea quae babent attributionem ad lpsum, est omnibus libris, quod voces aliquid sigmticent, ut habetur quarto Metaphys. Sicut sub considera^ione medicinon solum cadit sauitas, vel corpus sased speciale et huic libro quod res siguiticatae per voces aliud signilicent. Secundum igitur primam habile, sed etiam urina, inquantum est indicativa significationem, quae est per voces, accipitur sensanitatis, et potio, inquantum est factiva ejus, et sus litteralis seu histoncus: secundum vero aliara dieta, inquantum e»t ipsius conservativa, et sic de signiticationem, quae est per ipsas res, accipitur senaliis. Omuia autem creata habent attributionem ad sus mysticus, seu spiritualis, qui est triplex in geneipsum Deum, qui est hujus scientia* subjectum, propter quod ista scientia est quodammodo consirali; quia si res signiticatae per voces referantur ad derativa omnhun. In quo apparet ejus continentia signilicandum eaqnai sunt in uova lege ciedenda, sic accipitur sensus allegoricus si autem referautur ad generalis, qua'. nolatur in verbo primilus praeassumpto, cuin dicitur, omnia de quo potest exponi d siguificandum ea quae per nos sunt agenda, sic est sensus moralis vel tropologicus si autem nferantur quod dicitur Sapientiae primo « Hoc quod continet adsigniticaudum ea quae sunt speranda in beatituomnia scientiam babet vocis » ut sit sensus Hoc, dine futura, sic est sensus anagogicus. Et dicitur scilicetvolumen sacrae Scripturae (quae licet dividanab Kvecyea quod est sursum tollo. Unde versus tur in plnres libros partiales, tamen rediguntur in
:

;

:

<

:

:

;

m

:

:

:

;

;

:

:

:

:

:

;

;

:

;

;

:

:

Hiblia appellatur) continet omnia, quia haec scientia est quodammodo omuium » de proconsidrrativa. « Scientiam habet vocis prietate vocis est, quod sit verbi signiticativa, et proprium est sacrae Scripturee qnod sit divini Verbi

unum volumen quod

Littera gesta doce», qtiid credas allegoria, Moralis quid agas, quo tendas anagogia.

:

expressiva,
nis

secuudum quod manifeste habetur Joanelc. Et « In principio erat Verbum, » sunt, ut ibidcm quia per Wrbum omnia facla subd'tur, ideo omnia sub consideratione hujus sciennon tamen snb propriis rationibus tiae coutinentur
primo
:

plum sum

Et istorum quatuor sensuum potest poni exemin hac dictione Jerusalem, qnee secnndum senlitteralem signiticHt quamdam civitatem, quae reguo Juda>ap, qnae fuit quondam metropolis in primo fuit fundata a Melchisedech, poslea per Salo-

monem
«

dilata

et

fortiiicata.

Secundum
tidelem,

:

vero moralein signiticat

animam

sensum secundum
:

quia hoc pertinet ad scientias parliculares et humauitua inventas, sed inquantum ex omnibus creatis manu ducimur in coguitionem et dile-

singulorum,

quem sensum

dicitur Isaiae

quinquagesimo sectiudo

ctionem Dei per veram tidem charitate formatam,
ad quam consideralio hujus scientue ordinatur, nl prsedictam est. F.t hoc est quod dicit Augustinus Non decirao quarto de Trinitate, cap. primo
:

Consurge, sede, Jerusalem, » etc. Secunduni sensum vero allegoricum signiiicat Ecclesiam militantem, secundum quem dicitur Apocdypsis vigesimo primo: « Vidi civitatem sanctam Jerusalem novam descendentem de ca;lo, a Deo paratam, sicut.
-<

•<

«

sponsam ornatam

viro

suo. »

Secundum vero

sen-

29

PROLEGOMENA.
signilicat

30

sum anagogicum
tem,
«

Illa

secundum quod quae sursum est Jerusalem,
mater nostra,

triumphandicitur Galatarum quarto
Ecclesiam
est
libera,

A
:

quae

» Et sicui positum est exemplum dictione, ita posset poni in una oratione: et sicutinuna, ita et in aliis. Igitur de isto libro sub una littera coutinente plures sensus, dicitur Eze& Ecce manus mi->sa ad me, in qua chielis secundo « erat involutus liber. et expandit iilutn coram me, scriptus intus et foris. » Et Apocalypsis « qui erat « quinto: « Vidi in dextera sedentis snper throuum « librum scriptum intus et foris. » Scriptura exlerior est sensus Jitteralis, qui est patentior, quia per scriptura autem iuvoces immediate signitieatur terior est sensus mysticus, vel spiritualis, qui est latentior, quia per res signiticatas vocibus designatur, ut praedictum est. Et sic patet tertium. Circa quartum, in quo notatur efticacia salutaris, cum dicitur, vitse, considerandum quod, sicut dictum est a principio, nulla alia scriptura, nisi ista, ducit immediate ad vitam beatam quee sola est vita simpliciter, quia mortem nescit. Ideo Salvator, Joannis quinto, loquens de efticacia hujus sacree Scri« Scrutamini pturae, dieebat Judaeis in lege peritis

«

est

in

una

Scripturas, in quibus putatis vos vitam aeternam « habere. » Circa quod sciendum quod hoc verhum, putatis, quod iinportat f.dsi opinionem, vel saltem veri dubiiationem, non referlur ad ipsam sacram Scripluram, qnee nullum falsum continet, ut p itet ex supradictis nec est eliam dubium, quin ad vi«
;

:

tam perducat beatam, cum sit qmtddam instrumentum pei venieridi ad eeternam felicitalem, ut palet
ex veibis beati Augustiui superius inductis sed refertur ad legisperitos Scnpturam sacram mate exponentes, et male viventes, propter quee merito privandi erant a cousecutione beatitudinis aeternce, quee est finis hujus scienlia?, quam sine duhio con:

:

sequuntur eam sane intelligentes, et secundum sanum ipsius intellectnm pie vivenles, secundum quod dicitur Ecclesiastici vigesimo quarto : « Qui eiucidant
« me, vitam aeternam habebunt. » Elucidatur autem sacra Scriptura iu vera ipsius expositione, et in sancta operatione quia haec Scriptura, tauquam omnibus eminentior, continet perfectiones scientiee practicae et speculativa?; et sic per veri cognitionem et boni operationem perducit ad vitam beatam, quam nobis concedat qui sine iine vivit et regnat.
;

R

:

PROLOGUS SECUNDUS.
DE 1NTENTIONE AUCTORIS ET MODO PROCEDENUI.

in dextera sedentis super thronum librum scriptum intus et foris. » (Apoc. v.) Sicut dictum est in prologo praecedenti, liber iste est sacra Scriptura, qui dicitur scriptus exterius, quantum ad sensum litteralem, et interius, quantnm ad sensum mysticum 1 spiritualem Qui licet trifariam dividaturin generali, ut praedictum est et licet sub quolibet membro possit fieri expositionum mysticarum multiplicalio in speciali ; omnes tamen prassuppo« Vidi
«
1 ;

daei

corruperunt ad defensionem sui erroris, ut pardeclaravi in quadam quaestione de divinitate Christi, et declarabo plenius quando loci tales occurrent, Domino coucedente. In illis autem in quiimmutavebus non est verisimile quod aliquid rint, cum nec causam hoc faciendi habuerint, nullum videtur periculum, sed ma^is securum, secundum dictum beati Hieronymi, in dubiis lecurrere ad textum Ilebraiciim, tauquam ad originale, pro
tim
veritate textus declaranda.

nunt sensum
Ilnde
sicut

ponitur ad pans a sensu litterali, repulanda est indecens et inepta, vel saltem miuus decens caeteris paribus, et minus apta, et ideo voleutibus proticere in studio sacrae Scripturae necessarium est incipere ah intellectu sensus litteralis: maxime cum ex solo sensu litterali, et non ex mystico, possit argumentum tieri ad probationem vel declarationem alicujus duhii, ^ecundum quod dicit Augustinus in epistola contra Vincentium Donatistam. Ulterius considerandum quod sensus litteralis, a quo est incipiendum, nt dictum est, videtur mullum partim scriptorum viobfuscatus diebus modernis tio, qui propter similitudinem litterarum in multis ijcis aliter scripsernnt quam habeat veritas textus ; partim imperitia aliquorum conectorum, qui in pluibus locis iecerunt puncta ubi non debent tieri ; et versus incceperunt, vel terminaverunt, ubi uon d&et per hoc sententia litbent incipi et terminari
:
i

litteralem tanquam fundamentum. aediticium declinans a fundamento, disruinam : ita expositio mystica discre-

Sciendum etiam quod sensus
muniter

litteralis

est

rnul-

tum obumbratus, propter modum exponendi comtraditum ab aliis: qui, licet multa bona dixennt, tamen parura tetigerunt litteralem sensum, mysiicos in tantum muliiplicaverunt, et sensus quod sensus litteralis inter tot expoMliones mysticas
tot

:

intercepfus, partim sutfocatur. Item textum in particuias divi^erunt, et tot coneordautias ad suum propositum iuduxerunt, quod iutellectum et memoriam iu parte confundunt, ab intellectu litteralis sensus animum distrahentes. Haec igitur et similia vitare proponens cum Dei adjutorio intendo circa litteralem sensum insistere et paucas valde, et breves expositiones mysticas aliquando interponere, licet raro. Similiter intendo non solum dicta doctorum catholicorum, sed etiam Hebraicorum, maxime Rabbi Salomonis, qui inter doctores Hebraeos locutus est rationabilius declarationem sensus lilteralis inducere. Aliqua etiam dicta Hebraeorum valde absurda aliquando, licet valde raro, in:

terae

variatur,

ut patebit

in
;

suis locis infra prose-

quendo,

Domino concedente

partim

ex

modo

locis alifer hairanslatiouis nosfrae, quae multis het quam libri Hebraici secundum quod declarat Ilieronymus in libro de Hebraicis, queestionibus, et in pluribus aliis iocis et alii expositores sacrae Scripturae legendo vel scribendo idem dicunt ; et tamen
: :

terponam, non ad tenendum ea, vel sequendum per haec appareat quanta caecitas coutigerit in Israel, secundum dictum Pauli apostoli ad Romanos undecimo: propter quod etiam dictis Hebraeorum non est inhaerendum, nisi quantum rationi consouant et litterae veritati. Item omissis
;

sed nt

prologis, a principio

Genesis

iucipiam
et

:

tum quia
nolui
in

secundum Hieronymum

in

secundo proloyo

super

residuum
tius

vitae

meee non credo ad expositionem tosuflicere,

Genesim, et in pluribus aliis locis, pro veritate litterae habenda in scriptura Veteris Testamenti recurrendum est ad codices Hebraeorum. In hoc tamen valde cavendum est, quantum ad locos Scripturae Veteris Testamenti, qui de deitate Christi ac de consequentibus ad hoc loquuntur quorum aliquos Ju:

sacrae

Scriptutae

ideo

exponendis dictis beati Hierouymi, vel alterius cujuscunque doctoris immorari; tum quia dicti prointellectum iibrorum selogi parum faciunt ad quentium, ut mihi videtur. Aliquorum tamen librorum prologos exposui, super quos scripsi, ante-

:

3J

WALAFBIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS.
a libro

32

quam

Genesis inchoarem. Postremo, quia non sum ita peritus in lingua Hebraica vel Latina, quin in multis possim deticere, ideo prolestor quod uihil intendo dicere assertive, seu determinative, nisi quantum ad ea quee mauifeste determiuata sunt per sacram Scripturam vel Ecclesiee caetcra \ero omuia accipiantur tanauctoritatem qaaui scholostice et per modum exercitii dicta. Qunpropter omnia dicta et dicenda suppono correctioni sauc.toe matris Eicle^iee, ac cujuslibet sapientis, pium lectorem, et charitativum tlagitans curre:

A

Et intelligitur de Salomoue ad mihi in filium htteram, inquantum fuit Filius Dei per adoptionem in juventute: propter quod Nathan propheta vocavit eum amabilem Domiuo, ut habetur secundi Regum xii Preedicta etiam auctoritas, « Ego ero etc, inducitur ab Apostolo ad illi in patrem, » Hebr. primo, tanquam dicta de Cliristo ad litteram: quod patet ex hoc quia Apostolus inducit eam ad probandum quod Cbristus fuit major angelis;

ctorein.

Verumtamen
litleroe,

antequam
pieemitto

expositionem

descendam ad septem regulas

expouendi sacram Scripturam, quas tangit Isidorus piimo hbro de sunimo bono, capite vigesimo. Et
vocanlur
istae regulee ab aliquibus, claves, quia per eas intellectus Scripturae aperitur in multis. Prima est de Domino Jesu Christo et ejus corquia propter pore mystico, quod est Ecclesia
:

lieri.per talis autem probatio non potest sensum mysticum, ut dicit Angustinus contra Vincentium Donatistam, ut supra allegatum est. Pra*dicta enim auctoritas iinpleta fuit ad litteram in Salomone, minus tamen perfecte, quia fuit Dei lilius per gratiam solum, iu Christo autem perfeciius,

qui est Dei Filius per naturam. Licet auteni utraque expositio sit litteralis simpliciter secunda tamen, quae est de Christo, spiritualis et rnystica est B secundum quid, inquantum Salomon fuit iigura

uno contextu, quasi sub eadem persona, aliquando loquitur de utroque et de uno transiens ad aliud;
;
:

Quarta regula est de specie et genere, sive de parte ac toto, cum de uno transit ad aliud, et e verbi gratia, Is"a. lxi « Induit me vestimeotis saconverso, sicut Isa. xm. Primo loquitur contra Ba« Onus Babylo« lutis, et indumento justitkn circumdedit me, quasi bylonem specialiter, cum dicitur « sponsum decoratum corona, et quasi sponsam nis, » etc, et transit ad intelligendum verbum de « ornatam monilibus suis » Quod enim dicitur toto mundo generaliler, per hoc quod suhditur : « A « quasi sponsum, » etc, intelligitur de Cmisummitate cceli Dominus, et vasa furoris ejus, ut hic disperdat omnem terram. » Postea revertitur ad losto et quod subditur, « quasi sponsam, » etc, Similiter Cant. f queudum contra Babylouem specialiter, cum diciintelligitur de ipsa Ecclesia. « « Osculetur me osculo oris sui, quia meliora sunt Ecce ego suscitabo super vos Medos, qui tur « ubera tua vino. » Cum enim dicitur, « oscuieargentum non queerant, » etc, quia Darius Medus > tur me, » etc, verbum sponsee est frui sponso decum Cyro nepote suo cepit Babyloniam, et interfecit Balthasar regem Babylcnis, ut habetur Danielis siderantis, et quod subdilur, « quia mehora sunt a ubera, » etc, verbum est sponsi sponsam comquinto. qnee contingit Quinta regula est de temporibus mendantis. Unde talibus sic connexis ratione preequadrupliciter. Uno modo per synecdochen, quando dicta debet lector prudens attendere quid conveuiat capiti et quid corpori. q ponilur pars temporis pro toto, sicut in Evangelio dicitur, Christum tribus diebus jacuisse in sepulSecunda regula est de corpore Domini vero et corpus Doquee est cro et tamen prima dies et tertia uon fuerunt insimulato. Ecclesia enim, tegrae. Alio modo propter minutias temporis, qnoe mini mysticum, ut pra:dicium est, est quasi saaliquando in Scriptura computantur, et aliquando gena nondum tracta ad littus: et ideo habet maomittuutur: Et secundum hoc Scriptura sacra folos permixtos cum bonis usque ad judicium, iu quo quens de aliquo numero annorum in pluribus locis, separabimtiir hi ab illis; et ideo in sacra Scrialiquaudo in uno loco ponit plures annos, minutias cum bonis ptura aliquando mali commendantur preedictas compi tando; iu alio vero loco pouit pauquibus sunt permixti: sicut Osee undecimo « Puer miuutias omittendo. Tertio modo dictas ciores, « Israel. et dilexi eum. » Et e converso aliquando « Cocontingit in eo quod computatio annorum incipit in boni vituperantur cum malis, sicut Isaiee « uno loco a priori termino, iu alio a posteriori, sicgnovit bos possessorem suum, et asinus prseut Cen. xv dictum fuit Abrahee « Seineu tuum fusepe domini sui Israel autem me non cognovit turum est peregrinum quadringentis aunis. » Et « el populus meus non iuteilexit. » Aliquando etiam Exod. xu de ista peregrinatione dicitur quod manin eodem textu exprimitur quid ad bouos pertidisio tiliorum Israel iu terra /Egypti fuit quadringenneat, et quid ad malos, sicut Canticorum torum triginta annorum, quia computatio hujus citur: « Nigra sum, sed formosa, tilia Jerusalem, Salomomajoris uumeri incipit a tempore, quo dictum fuit pelles « sicut tabernacula Cedar, siftut « Egredere de terra tua, » etc nis. » Verba sunt sponsoe, qiue ratione malorum I) Ahrahae, Gen xu Gom|)ulatio autem minoris numeri incipita nativisum; » « Nigra in Ecclesia contentoium dicit » « scd formosa tate lsaac, quee fuit triginta annis post egressum *ed ratione bonorum subdit Abrahee de Aram, ut plenius videhilur iufia Exod. At quod subditur (quasi cum exemplo) sicut taCedar xn. Quarto modo contingit, eo quod Scriptura sa» malos refertur ad Cedar, bernacula cra loquitur de futuro per modum pieelerili, sicut enim fuit filius Ismaelis, ut habetur Gen. xxv, « Parvulus natus est nohis, » etc, et hoc e.-t Isa. ix autem suba quo descenderunt Saraceni. Quod ad denotandum certitudinem prophetiae, cujus evenditur, « sicut pelles Salomonis, » refertur ad nos. tus de futuro est ita certus. sicut si jam praHcriisPer Salomonem enim hic iutelligitur ipse Deus, set. Et hoc est propter certitudinem divinee praesecundum expositores catholicos el Hebroeos et scientiee, ex qua iit revelatio ipsi prophet». Adverideo pelles ejus dic-untnr, quibus operiebatur tateudum tamen ipjod talis modus loquendi non habet bernaculum, in quo boni colebant Peum. locum nisi prophetiee proedestinationis, quee est littera, secunTeitia regula est de spiritu et quando aliquod futurum contingens revelatur produm quod accipitur sub eadem littera sensus hiphetae, eo modo quo est in preescientia Dei, quae inquia veritas historiee est storicus et mysticus fallihiliter futura intuetur sicut preesentia et praetenenda, et tamen ad spiritualetn iiitellectum est terita : in prophetia vero coniminationis non hahet referenda hoc modo exponitur ista regula comlocum, quee est quando aliqua pcena revelatur promnniter. Potest etiam aliter exponi, ut referaphetoe infligenda populo, vel alicui personae, non setautum sicut et aliaj. tur ad sensum litteralem cundum quod est in Dei preescientia, sed secundum quod considnrandum quod eadem littera Circa ordinem causarum secuudarum, ut pote secundum verbi aliquando habet duplicem sensum litteralem demerita hominum, sicut est illa prophetia Jon. m: Dominus de Sagratia, primi Paral. xvu dicit . et Adhuc quadraginta dies ^t Ninive subvertetur; » ip-e erit < il!i in patrem, F^.» ero
:

:

>

,

:

:

;

:

:

i

:

:

:

i

:

:

:

:

:

;

,

:

;

;

lomooe:

;

33

PROLEGOMENA.
illius

M

hanc enim subversionem meruerunt peccala
civitatis.
est,
:

A

Verumtamen quia talis causa mutabilis sicut in ideo elfectus aliquando non sequitur proposito, quia Ninivitee. egerunt poeniteutiam, et sic Dominus inllixit pomam comrainatara. Sexta regula est de recapitulatione et anlicipatione. Iu sacra euim Scriptura non semper eodem ordine gesta et facta scribuntur quo et tiunt ideo quaudo preeponuntur posteriora, dicitur anucipatio quando atttem iit e converso, dicitur recapitulatio, sicut GeD. x de iiliis Noe dicitur : « Ab his divisus « sunt insuloe gentium in regionibus suis, unusquisEt infra eo« que secundum linguam suam, » etc. dem capite « Hi sunt tilii Cliam in cognationibus Et postea ca« et liuguis et generationibus, » etc. « Erat autem terra labii unius, et pite xi dicitur
: :
:

:

» Ex quo patet quod illud quod preedicitur de divisione linguaium, dicitur per anticipHtionem. Siiniliter Gen. n, postquam Moyses
«

sermonum eorumdem.

sunt generationes cceli et teme in die quo « creati sunt. » Ex qno p.itet quod hoc dicitur per recapitulationem. Septima regula est de diabolo et ejus corpore. Secundum enim quod dicit beatus Gregorius hom. 10, certe iuiquorum omnium diabolus caput est, et hujus capitis membra sunt omues iniqui. Et ideo propter connexionem capitis ad membra, Scriptura loquens de uno, in eodem conlextu transit ad loquendum de alio. Sicut Isa. cap. xiv loquens de rege Babylonis, qui erat diaboli membrum, transit ad loquendum de principe deemonum, cum subdituv ibidem « Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui « mane oriebaris? » Et Ezech. xxvm, loquens de principe Tyri, transit ad loquendum de diabolo, cum subditur: « Tu signaculum similitudinis, ple« nus sapientia, perfectus decore, iu deliciis para« disi Dei fuisti. » His igitur praemissis regulis seu B clavibus exponendi sacram Scripturam, cum con« IsUe
:

ceeli et terrae, et disi descripserat creationem tinctionem, et ornatum partim muudi, dicitur

cap.

iidentia

divini adjutorii

descendamus

ad litteram

:

exponendam.

EJUSDEM NICOLAI DE LIRA
PROLOGUS.
IN

MORALITATES BIBLIORUM.

Dominus unus est. Diliges Dominum Deum tniim ex toto corde, » etc; in istis enim, et consimilibus, non est mysticus sensus requirendus. Alicubi thronum glorise, est Deus gloriosus et sublirnis, vero non habet litteralem sensum proprie loqueudo; regens universum, in cujus dextera est sacra Scriptura divinitus data, secundum quod dicitur Deutero- p verbi gratia, Judicum iv « lerunt ligna, ut ungerent nomii trigesimo tertio « In dextera ejus ignea lex. » « supra se regem, etc Et Math. v: « Si manus « tua scandalizat te, abscinde eam, et projice abs te. a Lex enim Veteris et Novi Testamenti bene dicitur Sensus enim litteralis est proprie qui siguilicatur, ignea, quia revelatione Spiritus sancti (qui divinus utpraedictum est, et talis sensus non est hic, nec est ignisj luit inspirata. Et heec Scriptura bene diforis, quantum ad in consimilibus sequeretur enim quod sensus sacree citur liber scriptus intus et foris sensum litteralem iutus vero, quantum ad seusum Scripturee esset falsus, quia ligna nunquam hoc femysticuni sub littera latentem. Deus enim, qui est cerunt nec facere potuerunt Similiter Salvator non auctor Iuijus Rcripturae, non solum utitur vocibus monuit quod homo manum sibi abscindat ad liitead aliquid signiticandum, sed etiam rebus per voces ram sed in istis est tautum sensus mysticus, qui signihcatis. Et sic facta Veteris Testamenti signitiper res signiticatas intelligitur. Nam per ligna inteleaverunt ea quee in Novo Testamento tiunt, sicut liguntur liabitatores urbis Sichen, qui fecerunt Abi« Omnia dicit Apostolus primo ad Corinthios decimo melech super se regem, ut ibidem in textu exponU in tigura contingebant illis, » Sensus igitur qui per tur ; et per manv.m abscindendum, intelligitur amivoces signiticatur, proprie dicitur htteralis ille vero cus, quautumcuuque propiuquus, praabens occasioqui per res significatur, mysticus nominatur et hic nem ruinaB, et hujus familiaritatem, debet homo est triplex quia si per talSm modum siguilicetur abscindere a se. Quod autem aliqui doctores dicunt aliquid pertinens ad credibilia, dicitur allegoricus, sensum parabolicum esse litteralem; hoc est intelsi autem pertineatad agibilia, dicitur moralis si ligendum large loquendo, quia ubi non est sensus autem ad speranda in beatitudine futura, dicitur " per voces signiticatus, parabolicus est primus et anagogicus avaywyisco?, id est, mysticus, nos in ideo large loquendo dicitur litteralis, eo quod littealtum ducens unde versus ralis est primus quando non est ibi alius et ad hoc significandum ipsi dicunt parabolicum contineri sub Littera gesta docet, quid credas allegoria, litterali ; et hoc modo loquendo ego sensum paraboMoralis quid agas, quo tendas anagogia, licum vocavi in pluribus locis litteralem, scribendo exemplum in hoc nomine Jerusalem,quod secundum super libros sacree Scripturse. Alicubi vero sacra senum litteralem signiticat quamdam civitatem in Scriptura habet sensum litteralem et mysticum terra Judee sitam; et quoniam heec civitas a Deo sicut in Genesi dicitur quod Abraham duos filios fuit electa ad divinum cnltum (uthabetur III Regum habuit scilicet Isaac et Israaelem et hoc est verum xiv) qui colitur in anima viri justi, et in Ecclesia secundum litteralem sensum, et similiter secundum militante, et etiam trinmphante ideo Jerusalem mysticum. Nam per illos allegorice significata fuesecundum «ensum moralem in sacra Scriptura signat runt duo Testamenta, ut dicit Apostolus ad Gal. iv. animam fidelem, secundum sensum allegoricum EcEt eodem modo moraliter possunt significari duo lilii clesiam militantem, et secundum sensum auagogicum spirituales unius preelati, quorum unus proficeret et Eccle>iam triumphantem. aller deficeret ; et anagogice ange.li stantes, et caSciendum autem quod licet sacra Scriptura hadentes. Item, sicut dictura est, sensus rnysticus est beat quadruplicem sensum preedictum, hoc tamen qui per res signiticatur, et unius rei subjective sunt non es* in qualibet sui parte, secundum quod diciplures proprietates reales, et aliquando valde ditur in Collationibus Patrum, collatione octava. Nam versee ideo una res subjective, aliquando mystice alicnbi habet tantum sensum litteralem sicnt Deuteplura et diversa significat sicut leo per proprietaronoiiiii sexto « Audi, Israel, Dominus Deus tuus, tem constantiee Christum siguificat Apoc v: « Ecce
«
• Vidi in dextera sedens super thronum, librum scriptnm intus et foris (Apoc. v). » Sedens super
;

«
«

:

:

:

;

;

:

;

:

:

;

;

;

;

:

•,

:

:

:

:

;

:

:

;

3o
« vicit leo

WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS.
A
:

de tribu Juda, » et per voracilatem signat diabulum, primap Petri v « Adversarius vester dia« bolus tanquam leo rugiens, circumitquaerens quem
«

dcvoret. »

Postquam autem sacram Scripturam cum Dei adjutorio exposui secundura litteralem scnsum,et Deus coniisus de Dei auxilio dedit mibi spatium vite?
:

propono eam iterum exponere secundum sensum mysticnm, ubi est raystice exponenda, prout raibi Dominus dabit non tamen intendo omnes sensus
;

mysticos scribere, nec per singula verba discurrere; sed aliqua breviler ordinare, ad qtiae lectores Bibliorum, ac proedicatores verbi Dei recurrere poteiunt,

prout et quando eis videbitur expedire. Ne quis miretur si in expositione mystica plura dimitlam. Nam boc faciam propter brevitatem et quoniam sic fecerunt pra?cedenles expositores, et etiam Christus qui Matthsei xiii et Marci iv exponens parabolam seminantis, illud quod dicitur in iine « Dederuut « fructum aliud centesimum, aliud sexagesimum, « aliud triscesimum, » inexpositum dimisit: et in similiter fecit ipse aliis parabolarum exposilionibus Cbristus. Igitur in nomine Jesu Cliristi incipiam a libto Genesis; et per alios consequenter discurram, quaudin Dominus donabit sua gratia mibi vitam.
;
:

:

ADDITIONES AD

POSTILLAM

magislri Nieolai de Lira super Biblia, editae a reverendo Palre domino Paulo de Sancta Mahia, magistro in theologia, episcopo Burgensi, archicanccllario serenissimi principis domini Joannis regis Castella? et Legionis, incipiunt. Qnas venerabili viro Alplionso legum doctori, decano Compostellano, filio suo ex legitimo matrimonio genilo, direxit prapmiltens ei prologum sub forma sequenti. Finivit autem eas anno Domini aiixccxxix. Quibus etiam et inserlae sunt Replieaj magistri Matthiae Doring, ejusdem ordinis Minorum fratris, et theologi optimi, prout clarius videbitur in pro:

eessu.
Quid tihi vis ut vivens donem, dilectissime tili B lii, quos prosperos vulgus appellat, successus defueaut successionis tittilo post vitam relinquam ? nisi runt. Nam me, licet prorsus immeritum, non ad quod ad sacrarum Scripturarum notitiam ctmferat, parvum Ecclesia? gradum divina gratia sublevavit. et gressus tuos in eatholicae verilatis solidissimo Primo enim ad Cartbaginensem, deinde ad hanc fervore confirmet. Hsec esl enim quam corde gesto Burgensem sedem promotus, ampli^simis Ecclesiae ac ore protiteor, et de qua puto scriptum fuisse ecclesiasticis etiam saeDei favoribus sum nutritus « Pater iiliis notam faciet veritatem suam » quam cularia adjecta snnt, ctim tam in domo glorsosae cum ab ineunte eetate non recepissem, sed sub Jumemoriae pastissimi regis Henrici,quam »jus illutris daicoe caecitatis pertidia natus, sacras litteras non a plautae inclyti regis nostri, piaegrandi oiiicio suscesacris doctoribus didicissem ab erroueis magistris pto, satis familiariter sum versatus. Fratrem vero erroneos sensus trabebam, HUeram rectam non tuum piimogenitum ac te, quam clemeuter, quam pie rectis cavillationibus, ut coeteri illius perfidiae duces, omnipotentis clementia tractavit, ego non referam, temerarie involvere satagens. Cum vero placuit illi vos ipsi cognoscite. Unum est quod silentio committecujns miseiicordia mensuram non babet, me a tenere non possum, nobis ex l^evitico sanguine descendenbris ad lucem, a cahginosa turbine ad sereuum aerem tibus aliquantuh.m demonstratum fuisse quod ante « Tribui Levi non fuisse darevocare ceciderunt quodammodo squamae de ocutot saecula scriptum est « tam possessionem, quia Dominus estpossessio ejus;» Jis mentis meae et ccepi Scripturam sacram aliIleus enim est possessio nostra, Chi istus haeredilas noqnanto studtosius relegere, etjam non periide, sed humiliter veritatem inquirere et ingenii mei viribus rj slra, qui purgaturus filiosLevi, ut sacriiicia Domino in justitia olferrent, voce propbetica anttquitus proedinon contidens toto corde a Domino postulare, ut catum, liis jam diebus raanibus nostris sacriiicium quod salubrius animae meae esset, cordi meo intigere dignaretur, nocle dieque ejus auxilium praestolabar. verum tractari permittit, titinam sic acceptans, sicut et tolerans. Nec volo ista me putes supervacue jaSicque faclum est ut calholieoe lidei desiderium in ctanlerve inseruisse, vitamque meam frustra annunmente mea de die in diem forlitis incandesceret tiasse tibi cum non supervacuum, quinimo necesquoad ipsam iidem, quam corde gerebam, publice sarium reor, Omnipoteutis lieneticia cognoscere; et proiiterer et ea fereeelate qua tu nonc es, baptismi
:

:

:

;

:

:

:

;

:

;

sacramentum
Pauli

in Jiujus ecclesia? sacro

fonte suscepi,

nomen assumens, 1e tunc infantiae innocentia gaudente. qui post me in aetate illa tenera sacro
lavacro ab originali culpa actuali inquinaii valuisses,
jiiens,

mundatus

es,

antequam
susci-

nomen Alphonsi

priusquam lilteras nominare novisses. Preecedente \ero lempore sacrarum litlerarum studio lectioni operam insistens, utrilisque Testamenti dedi el interduiu a magistiis viventibus audiendo insiguium soepe sanctoium doctorum aliorumque
;

qui ab liac viia transieiunt, opera relegi-ndo, divina donante clemeiitia, qui pnus fueiani iuagi-ter errori», factua sum di^cipulus veriiatis : qtnu-qiie ad lianc quam vides senectutem accessi. ht, ul verum tilii fatear, inter pressuras saeculi et curia; nostrce curas, quibus quandoque ventilatus sum, hoec fuit prc?cipna delectatio raea : hoc sinfruet immutabilem lare solatium meura, aeternum, Deum, ejusque mirabilia opera in sanctae et imma1 culata legis suo? lcctione contcmplari. Nec tamcn

viiotum,

D

arrogantiae attribtienda non cst inlirmitatis propiiae praeserlim cum ttbi loaperla et inlicta confessio quar, a cujtis memoria hiec excidere nullo unquam tempore vellem. Nec enim puto me satis givitum lantoium heneliciorum receptorem agere, si cum vita mea illorum recognitio quiescat. Tibi autem non abs re inter caeteros haec libenter enarro, ut quor> beneiicio a-tatis non vidisti, sallem a patre audiens, memorioe tradas, junioiihus. qui forsan non audierunl, cum horum occurrerit sermo, frequenter enarres ut illi enarrent iiiiis suis, ne obliviscantur operum Domini, sed legem ejus exqiiirant. Cujus clariori exquisitioni, lili cbarissime, cum non modicum confeiant studium, et disciplina, ad quae te (licet jurium doctrinis a pueritia occupatum) interdum anhelare conspicio, et inter studia juris, et disceptationum forensium occupationes, utriusque Testamenti spicas, quasi furtim rtiminare tentantem, aliquo munusculo excitare sa?pe proposui desideriumque tuum paterno favore juvare.
:

:

;

:

PROLEGOMENA.
Et quoniatn inler innumerabilia pene opera, quorum vavietate divina Scriptura ciicnmdala refulget, Postilla Nieolai de Lira tam sui recentia, quam d gua qui utrumque Testamentum celebritate clarescit studiose discurrens, litteralem sensnm, qui inter caeteros prsecipuus est, copiosa luculentia tradidit, lianc tibi donare proposui. Et cum inlirmitatis humanse periculo deteutns, dierum meorum iinem ignorem, merito tamen ex setate accelerare suspicor mernor sum illam tibi ex bibliotheca mea electam, jam bis praeelegisse. Cum vero summi Patris clementia vitam meam misericorditer prolongavit, visum milii est, ut quod legare conceperam, intervivos
: :

;<s

A

crae

videtur quod non N.nn secundura Apostolum III Cor. ui « Littera oc« cidit, spiritus autem viviticat. » Sed sensus litteralis proprie fundatur in littera, sensus vero spiritualis fuudatur proprie supra signilicationem spititualetn, qua res signiiicatae per litteram ulleiius alias ergo sensus litteralis sacrae Scripturae ves signiiicant non vivilicat, sed occidit, et per consequens non est dignior caeteris sensibus. Praeterea, dtgnior est doctrina quae habetur per sensus spirituales, quam illa quae habetur per sensum litteralem, ergo spirituales tenet consequentia, sensus sunt digniores quia
Scripturae
sit

dignior;

et

:

:

:

nunc nude donarem sed paterna additamenta paterno munusculo cumnlarem, et in gazophylacio
:

ejus, qui vitae dies addidit, etiamsi

modieum

aliquid,

superadderem. Nec enim quia multa dare non possumus, manum ex toto retrahere licet. Unusquisque enim tanti dehitor est, quantum ingenii sui vires
nec quisquam apud Deum solvendo exsolvere valent non est, ciim ultra facultatem non petat nec opulentior debitor est, cum nihil habeat quod non receperit, sed misericordia ejus his, quee possumus, contentatfir, justitia enim omnia quae valemus transcendit. Curn ergo Postillam hanc discurrissem, et solemnissime, et miranda copiositate scriptam si conspicio: quia tamen nullum opus humanum adeo perfectum est, quin ei superaddi aliquid possit, et de sola Scriptura divina scriptum est « Ne addas quidquam verbis illius (Prov. xxx) » expedire putavi locis aliqua additare, in illis permaxime aliqnibus ubi sanctornm doctrinas aliquatenus praetermissas conspexi. Nec fuit propositi mei curiose inquirere sed libenter sine supplcmentis quid supplerem transivi, nisi ubi i[isa me supplementa vocarunt. Quare nec volumen proposui scribere, nec libri nomine gloriari sed postillam ipsam cum paucis admodum additionrbus in raargine transcriptis tibi donare ut et ipsi novitii studentes facere solent, qui cum librum aliquem atfectuose perlegunt, aliquibus gloss.ilis saepe manu propria conscriptis margines occupant, ut lirmius memoriae, quod legennt, tradant. Nondum tamen ut proposui, totam Postillam discurrere valui tum aetatis pondere, et passionura gravitate ; tum tarditale. ingenii illi adhaeremium tum etiam occupationum multitudine, et humanorum casuum varietatibus obsistentihns, quae his in partibus nonnunquam abundant. Sed licetaliqua ex parte nondum pertecerim, quod transcursum est confestim dono reliquutn, si Deus compleri permiserit, donaturus. Nec enim imperfecti occasione quod scriptum erat retinere volui, imo in quasdam arrhas commercii nostri illico tradere. IIoc est ergo. fili mi,
:

;

quaecuaque scripta sunt, ad nostram doctrinam « scripta sunt (Rom. xv). » Assumptum probatur nam per sensum allegoricum habeutur quse sunt credenda, quod pertinet ad tidem per sensum anagogicum, quee sunt speranda, quod pertinetad spem per sensum vero tropologicum, quae sunt agenda, quod pertinetad charitatem in quibtis scilicet tribus virtutibus proprie Deus colitur, secundum Augustinum. Per sensum vero litteralem habetur histoper prsedictos quatnor ria tantum. Quod autem sensus intelligantur quatuor prsedicta, patet per versum allegatum in prologo postillse, et estcommunis sententia expositorum, in quo versu dicitur
«
;

;

:

:

Littera gestadocet, qnid credas allegoria, Tropologia quid agas, quid speres, anagogia.

:

Prseterea,

secundum

Philosophum
aliud,

i

Posterior.

:

;

Unumquodque propter
sensus
igitur

et illud

magis

:

sed

m

:

:

;

:

;

testamentum
illis

hi sunt codicilli mei, hoc ex agnosce, ut iu « lege Doraiui sit « voluntas tua, et in lege ejus mediteris die ao « nocte. » Meditationem vero tuam, haec et similia relegendo, puriorem profecto et suaviorem elticies. Gratanter igitur donum hoc tui parentis palerna accepta affectione, et leeta manu donatura. Sed omittamus haec, et omnipotentis Dei, cujus opus aggre-

meum,

praelegatum

dimnr, et a quo et cum quo omuis sapientia fuit semper, et est ante aevum, auxilio humillimis precibus invocato, quidquid huic Postillae addidimus, stylo plano, ornni verborum tlore deposito, exprimenies,

manum
:

aratro

jam ponamus.
Postillae,

Super prologum primum

qui incipit llaec omnia liber vitae. Simililer supcr secundum prologum ejusdem Postiilss qui incipit Vidi in dextera sedentis snper
:

thronum,

etc.

SEQUITUR ADDITIO SUPER UTRUMQUE PROLOGUM. Quoniam intentio Postillatoris praecipue versatur circa sensum litteralem, ideo ante omnia quaerendum \idetur utrum sensus litterahs caeleris sensibus sa-

litteralis est propter sensum spiritualem, sensus spirituahs est dignior; consequentia tenet et antecedens pro secunda parte probalur nam sensus litleralis se habet ad sensus spirituales, sicut fundamentum ad sedificium, prout ponit postillator in secundo prologo. Constat autem quod fundamentum est propter sediticium. et non econtra. Preeterea, sensus litteralis accipitur secundum primam signiiicationem Jitteroe, qua voces signilicant res, prout communiter tenetur, et postillator ponit in primo prologo sed secundum primam signilicationem. qua voces res siguiticant, multa falsa reperiuntur in sacra Scriptura, specialiter attribuendo Deo quod Deo minime competit, sicut motus localis, ut Gen. xi « Descendit Deus ut videret civitatem, « et turrim, » etc. et sic de multis aliis, quse tamen in sensu spirituali uon reperiuntur ergo sensus litteralis non est dignior. Prseterea, illa quse sunt interiora tam in corporalibus quam in spiritualibus, exterioribus sunt digniora in corporalibus enim illa in quibus principaliter consistit vita animalis, sunt in intenoribus ejus partibus, sicut cor. Idem etiam palet in spiritualibus, scilicet quod illa quae sunt, interiora fortiora sunt et in dignitate potiora, sicut patet in tabernaculo fcederis, in quo aroa testamenti ponebatur in loco interiori, qui dicitur Sancta sanctorum caetera vero in locis magis exterioribus, secundum gradum sanctitalis eorum, ut patet Exod. xl, similiterlll Reg. vm. Idem patet in sacramentis Ecclesise, in quibus invisibilis gratia, quaa interius datur, dignior est quam visibilis forma, quae apparet exterius. Cum autem sensus litteralis dicitur « scriptus esse in libro foris, » sensus vero mysticus « intus, » ut patet Apoc. v in auctoritate allegata per Postillam, ubi dicitur « Vidi in dextera sedeutis « super tbronuni librum scriptum iutus et toris » consequens est quod sensus litteralis sit minoris diguitatis respectu seusus spiiilualis. Prseterea, notitia humana conimuniter procedit a miuus perfectis ad magis perfecta, prout patet non solum 111 humanis scientiis, quse procedunt a sensibus et particularibus et terminantur in summis rerum causis, sed etiam in his quee ad notitiam divinorum pertinent; unde Rorn. i « Invisibilia Dei a creatura mundi per ea « quae facta sunt intellecta conspiciuntur. » Sed in studio sacrae Scripturse incipiendum est ab intellectu sensus litteraiis, ut Postillator dicit in suujma ergo
:

;

:

:

;

:

:

;

<i

:

;

:

;

;:

39
litteralis

WALAFMDLS STKABIS
non

FLLDEISSIS MONAClllIS.

40

sensus est dignior. Praeterea, illesensus Scripturae debet dici dignior, qui alterius defe.etum supplet ; sed sensus spiritualis quandoque snpplet defectnm litteralis sensus ; dicit eniin Gregoriusio Moralibus: « Cum ordo historioe delicit, sese nobis foribus « intellectus mysticus quasi apertis jam « ostendit ac si patenter clainet, quia rationeui « litterop defecisse cognoseitis, restat, ut ad spiritualem sensum sine dubitatione redeatis ; » ergo litteralis sensus non est dignior quam spiritualis. Sed contra : Sensus i!le, ad quem tantum pertinet honor sacrae Sciiplura? proprie debitus, est ceeleris cum honor sit sensibus virtuosior, seu dignior Sed seupraeeipuum signum virtutis, ut in i Etbic. sus litteralis sacroe Scripturte est bujusmodi ergo sensus litteralis inter caeteros est dignior. Minor patet
;
«>

A

debet dici

sensus qui iu aliquo repugnat Ecclesiae auctoritati seu determinationi, quantumcunque talis talis enim sensus sit conformis significationi littene sensus uon soluin non inteuditur ab auctore, sed « Qiiicunque j)otius est heereticus unde Hieronymus aliter Scripturam intelligit quam sensus Spiritus sancti efllagilat, a quo scrijita est, haereticus appeilari potest; » quod iutelligitur de illo qui ad hoc expositionem sacrae Scripturae retorquet, quod coliille
:

;

:

trariatur ei quod per Spiritum est, ut secunda secundae q. 11.
litterali, ille

sanctum revelatum

;

:

;

secundum Augustinum in epistolaad Hieronymum expositioni aliquis ita praecise iuhaereat, quod si certa « Solum enim Scripturarum librisqui canonici appellantur bunc bonorein didici defcrre, ut nullum g ratione coustiterit hoc esse falsum, quod aliquis sensum Scripturae hunc asserere prcesumat, Ex hoc auctorem eorum sciibendo errasse aliquid lirmisenim Scriptura ab iufidelibus derideretur, et eis sime credam. » Constat autem quod bunc honorem jiraecluderetur via credendi. » Heec ille. ldem eliain non habet sacra Scriptura secundum sensum spiriest dicendum de sensu spirituali sacrae Scripturse, tualem, quia si sic, ex tali sensu spirituali posset qui per sigmficationem rerum per voces in littera sumi efticax argnmentum, quod esset contra Aucontentas signiticatarum babetur: scilicet, quod talis gustinum in epislola ad Vinceutium Uonatistam, sensiii non debet repugnare auctoritati Ecclesiae, dicentem, quod ex solo sensu litterali argumentum
:

Sequitur etiam quod nec babendus est pro sensu talis enim qui rationi rectae repugnat sensus non intenditur ab auctore, scilicet, Deo, qui est prima veritas, a quo omnis ventas derivatur • Cum et ideo Augustinus super Cenesi ad litteram Scriptura divina multipliciter exponi possit, nulli
; :

bac qiuestione sex videntur efticax sumilur. In consideranda Primum, quis dicendus sit sensus sacrae Scripturae Utteralis, et

nec rectae rationi quia si sic, talis sensus spirituatis non esset attribuendus sacrae Seripturse, a Deo, qui
:

quis spiritualis. Secun-

est

summa

veritas, revelatae.

seu textus sacrae Scripturae exponatur quadrupliei sensu supra tacto. Terliuin, an cujuslibet passus seu textus sacree Scripturoe sit tantum unus seusus litteralis, vel quandoque plures. Quarlum, po^ito quod aliquando unus texlus seu una auctorilas sacrai Scrijiturce habeat plures, quis eorum est alteri pneferendus. Quintum, an ex quoargumenlibet sensu litterali possit sumi elfb-ax ium. Sextum, respondendum est ad qiiaestionem, etc. Circa primum, scilicet quis dicendus sit sensus sacroe Scnpturee litteralis et quis spiritualis, dicendum qnod sensus litteralis quandoque dicilur ille, secundum quem aliqua historia narraiur ad litteram et boc videntur sonare verba Cregorii in 111 Mora« Dum lium, qui de sensu litterali loquens dicit
quilibet passus
:
:

dum, an

Circa secundum, scilicet, an quilibet passus seu textus sacrae Scripturae exponatur quadruplici sensu
dicit enim Auguquibusdam solus sensus litteralis quserendus est. Quod paletmanifeste :sunt enim multa in libris canonicis, tam Veleris Testamenti quam Novi, quae nou babent nisi tantuminodo sensum

supra tacio, dicendum quod non
stinus

;

nsuperGen.

In

,,

litteralem.

Quod

patet in

multis, et specialiter in

duobus preecepti^ charitatis, in quibus tota lex pendet et jiropbetoe, ut babetur Mattb. xxn. lex enim in lns proecejitis, scilicet: « Diliges Doniinura

Deum tuum
tnum
seu

ex toto corde tuo, et diliges proximum sicut leijisuni, » inulta contineantur expouenda, expoulbilia, tam ad objectum charitatis quam

,

'

narrat geslum jirodit mysterium. » Similiter, et in \ersu piaeallegato dicitur:« Littera gesta docet » 1 Sed secundum hoc sola historialia saeroe Scriptura dicerenlur habere sensum historialem, vel litteraJem, non autem doctrinalia seu propheticaet bujusmodi cuin in talibus non videtur uarrari aliqua bistoria sed hoc est conlra communem sententiam expositorum, qui communiter auctoiitatibus sacree Scripturae sensum litteralem attribnunt. Unde aliter et magis proprie dicitur sensus Htteralis. scilicet ille qui babetur jier signiticationem litieree, qua voces
: :

ad ejus actum interiorem seu exteriorem, quam etiam ad ejus ordiuem, ct alia hujusmodi perfinenlia oinnia taincn illa pertinent ad sensum litteralem

tantum. Non enim in hoc loco res signilicata' |ier hanc vocem Deus, seu per hanc vocem prximus, et per hanc vocern diliges, iterum res alias signiseusus spiriticant, a quibus rebus sic signatis unde totum quod in extualis ultenus accipiatur positione borum praeceptorum traditur, ad stusum
:

signiticant res. Ille autem dicilur sensus spiritualis, qui babetur per significationes rerum significatarum per voces, prout in prima parte. q. I. art. ult. et est sententia communis, quam sequitur Postillator in prologo. Sed attendendum est quod per pr.edicta non habelur definitio, seu descrijitio adaequata sen:

D

dequo hic agitur sunt enim qnaedam Scriptura tradiia, quoe si accipianlur secundum significationem qua voces communiter siguiut jialet in locutionibus ficant res, essent falsa parabolicis et hujusmodi, ut infra patebit, Fnde addendum est preedictis: quod sensus sacree Scripturee, ad hoc quod lit.eralis dicitur, requiritur quod sit intentus ab auctore sacrae Scripturae, qui C3l Deus. nam sensus litleralis cujuscunque Cujus ratio est sciipturae est llle quem auctor inlendil, nim voces sintearum, quce sunt in anima, passionum notae ut sed constat quod auctor sain jirima Penermenias crae Scripturo 1 est Deus, et sic patet quod sensus litteralis de quo agitur, estille qui a Deo intenditur, et per voces in littera contentas signatur Ex quibus scquitur quod sensus litterali* sacrae Scripturee non
sus litteralis,
:

in sacra

:

:

litteralem eorum tartnmmodo pertiuet. EtsiccommiKiiler de aliis praeceptis moralibus Veteris Testanienti et mnltis aliis passibus, quos causa brcvitatis omitto. In Evangeliis etiam multa traduntur, quibns sed tan iK.ii oportet assignare sensum mysticum, tum litteralem sicut in his qua; traduntur ut prsecepta, ut cum Joannis xiv dicitur: « Creditis iu Deum, et in me credite, » et similibus. Similiter in his quae dantur ut consilia, sicut cum dicitur Matesse, vade et vende « Si vis perfectus Ihaei xix « omnia quae babes etda pauperibus » In quibus, et similibus non est quaerendus sensus spiritualis, qui ex rebus signatis per voces accipiatur sed tantum seusus litteralis, qui ex significatione vocum accipitur, ut est manifestum. Similiter cum Lui ae vni interpretatur parabolam suam, dicens: Cbristus « Seinen est verbum Dei, » etc, mauilestum est quod llla verba interpretativa non oportet quod ha: :
;

:

;

,

sensus spirituales, cum ipsametraterexpositiva parabolae prsecedentis. Similiter Epistolae Pauli, qua? una de jiraecipuis partibus Novi Testamenti censeri debent, per tolum fere sensum litteralem tantummodo habent. Loquitur enim ibi tanquam doctor universalis Ecclesiaj, exponens

beant ;dios
jiretatio

sit

et

concordans utrumque Testamentum.

Licet

enim

VI

PROLEGOMENA.

42

in ipsis Epistolis profunda et difficilia ad fidem pertinentia, et utrmsque Testamenti declarationem tradantur, non tamen allegorice, vel anagogice traduntur, sed tanturn litteraliter ipse enim historia;

A sensum
II
«

litteralem pertineutium potest intelligi illud Esdr. viii, ubi dicitur « Et legerunt in libro
:

liter

loquendo seu
:

litteraliter, ostendit

de quibusdam

Scripturis quomodo sint intelligenda?. in sensu spirituali ut cum Galatarum iv dicit de duobus tiliis Ahrahee, « quee sunt per allegoriam dicta. » Non ergo verba Apostoli sunt allegorizanda, seu moraut lizanda, et hujusmodi, sed potius enucleanda ex ipsis veri sensus litterales extrahantur, ex quibus discursive producendo multa, magna, et profunda insicut in aliis scientiis huferuntur argumentative manis ex certis et veris principiis multa discursive in: :

Legis Dei aperte et distincte, et apposuerunt ad in« telligendum. » In hoc enim quod dicitur, « legcrunt in libro aperte, » potest intelligi ipsa expositio htterse, quse est quasi janua omnium expositionum sequentium, sine cujus apertione non potest quis recte intrare ad alias expositioues. Cum autem di« citur, et distincte, » intelligitur sensus anagogicus ab Augustino nominatus, quia per proprias et veras distinctiones solvuntur contrarietates quee in sacris Scripturis quandoque apparent. In hoc autem quod sequitur « Et apposuerunt ad intelligendum, » pote.st intelligi notitia causee legis, seu historiee, vel
:

1 p.q. I ,art. 7 jqusequidem omniaad sensum pertinent, a quo recte deducuntur. Et sic patet quod non qnilibet passus sacree Scripturee quadruplici sensu sit exponendus sed prout

feruntur.proutin
litteralem

:

alicujus dicti sacrse Scripturse. enim intelligere intus legere, ille qui per cognitionem effectus devcnit ad notitiam causse. proprie dicitur intelligere, qui quidem sensus vocatui ab Augustino etysit
j>

Cum

S.

Thomasnotabiliter tradit

7 quodlibeto, q. 24,sacra

mologicus.

Scriptura

exponenda istis quatuor sensibus, quandoquetribus, quandoqueduobus,quandoque uno !antum. Unde eaquae secundum litteralem sensum ad facta Veteris Testamenti spectant, possunt

quandoque

est

quatuor sensibus exponi

ram de

similiter ea quee ad litteChristo capite dicuntur, possunt exponi litteraliter de Christi gestis, allegorice referendo ea ad corpus ejus mysticum, et moraliter eadem referendo ad actus nostros, qui secundum ipsum debent regulari, et anagogice in quantum in ip^o Christo Illa autem gloriae demonstratum. est nobis iter quee secundum litteralem sensum dicuntur de Ecclesia, possunt exponi moraliter et anagogice. Ea vero quse secundum litteram moraliter dicuntur,
;

Sed ulterius attendendum, quod sub quolibet generc prsedictarum trium expositionum ad litteralem sensum, ut dictum est, pertinentium, possunt esse multse species. Potest enim non solum una causa, sed plures, unius dicti assignari similiter et non
:

solum uno modo solvere contrarietates, sed pluribus, ut. est manifestum. Item quantum ad simplicem expositionem Scripturse, quee ex primaria vocis signilicatione consurgit, manifestum est quod plures sensus litterales

traduntur, non solum ab expositoribus seu scriptoribus communiter, sed etiam a doctoribus sanctis, u t patet Gen. i, in quo loco, ut Magister dicit in secundo, dist. 13, quidem sanctorum Patrum qui verba Dei atque arcana scrutati sunt, quasi diversa \identur non consueverunt exponi nisi anagogice. Illa vero scripsisse. Et sic patet quod non cujuslibet textus quse secundum sensum lilteralem pertinent ad stasacrse Scripturse sit tantum unus sensus litteralis. tum gloriee, nullo alio sensu consueta suntexponi, eo Si aulem dicatur contra hoc quod licet diversi diquod ipsa non est figura aliorum, sed ab omnibus aliis ~ versos sensus attribuant alicui litterse sacrse, non ex tigurata. Quse quidem omnia, et alia ad hoc pertihoc sequitur quod sint plures sensus litterales talis nentia plenius iu dicta queestione declarantur. litteree; sed tantum ille est litteralis quem intendit Circa tertium, scilicet, an cujuslibet passus seu auctor: ad hoc dicendum quod secundum sanclum textus sacree Scripturee sit tantum unus sensus litteThomam in prima parte, q. i, quia auctor sacrse ralis? et videtur quod non. Nam secundum AuguScripturee Deus est, qui simul omnia suo simplici stinum in lib. de Utilitate credendi, ad sensum litcomprehendit, intellectu non est inconveniens, teralem pertinent tria : quorum primum est, cum ut Augustinus dicit in in Confessionum, si etiam littera simpliciter exponitur; et hunc dicit sensum secundum litteralem sensum sacrae Scripturoe plures historicum. Secundum est, cum causa hujus quod quod intelligendum est dum tales sensint sensus in littera continetur, assignatur seu exponitur quem sus sint litteree conformes, et quod determinationi sensum vocatetymologicum. Tertium est, cum veritas Ecclesise, seu rectse rationi non repugnent, ut dictum illius litteree ostenditur veritati alterius Scripturee est similiter et quod sint invicem compassibiles. non repugnare quem vocat anagogicum. Verbi grayEdifieavit Dominus Cum autem conlingat duos sensus litterales secum « u tia, cum legitur Gen. impassibiles alicui sacree auctoritati attribui, necesse « Deus costam quam tulerat de Adam in mulierem, » est dicere quod tantum alter eorum est litteralis etc. Sensus historicus illius dicti est, cum simplisicut cum Danielis x de principe regni Persarum citer exponitur, quod in littera continetur. Sensus traditur a B. Gregorio in Morali quod esset angelus vero etymologicus est, quando redditur causa quare " bonus qui regno Persarum preesidebat, alii vero dide latere viri formata sit mulier, et non de alia parte cunt oppositum, et sic contingit in multis aliis. corporis ; similiter quare dormienti et non vigilanti Item attendendum est quod sensus litteralis sacree subtracta sit costa, prout tractatur in secundo, dist. cum ostenditur Scripturee tantse capacitatis est seuvirtutis, quod inec 18. Sensus vero anagogicus est, continentur virtualiter omnia ad tidem, seu bonos moquod veritas hujus dicti non repugnat veritati alteres virtutes pertinentia. Unde Magister, qui Patrum rius Scripturse, ubi dicitur Gen. i de creatione hosententias brevi volumine compilavit, in cujus voluminis « Masculum et feminam creavit eos, » etc. minis expositione doctores postremi seu scriptores Ex qua littera apparet quod simul in eodem temhumanse speomnia quodammodo theologica introduxerunt, in et femina pore fuerunt masculus hujus sensus litteralis testimoniis totum suum opus ciei createe, et non successive, sic ut femina esset, « fuudavit; dicit enim in suo prologo sic Volumen post creationem masculi, de latere ejus subtracta. Deo prsestante compegimus ex testimoniis veritatis Sed bene attendenti, ex hac consideratione Auin seternum fundatis. » Constat autem quod testimogustini non habetur quod sub sensu litterali continia veritatis in seternum fundata, sunt testimonia neantur tria genera expositionum, sic quod quselibet sed prima exsacrse Scriptura'. secundum litteralem sensum sumillarum sit sensus litteralis proprie pta, ex quo sensu solo testimonium potest accipi, positio est tantum sensus litteralis, sccunda vero seu argumentum, secundum Augustinum ubi supra. est redditiva causee ipsius lifteralis sensus, tertia Sed circa hoc considerandum quod non omnia quee severo est solutiva contrarietatis illius. Unde secunda cundum sensum litteralem exsacra Scriptura habenet tertia expositio, licet pertineant ad sensum littetur; sunt immediata, sic quod ex primaria litterarum ralem, eo quod per eas magis perlicitur seu elucisignilicatione intelligantur sed requiritur quandoque datur non tamen sunt sensus litterales proprie diadditio alicujus veri, ex quo vero, adjuncto sensui eendi. De quibns tribns geneiibus expositionum ad
;
:

:

;

:

:

:

:

:

:

:

Patrol. CXHI.

43
litterali, aliud

WALAFRinrS STRARUS FULUENSIS MONACHUS.
A
:

vcrum deducatur. Sicut cum Christus Lucse xx ex testimonio litterse dicentis « Deus Abra« ham, Deus Isaac, Deus Jacob, » concludit contra Sadducseos, aliam vitam esse negantes hominum post pra;sentem, sic arguens « Est Deus mortuorum vel « vivorum, » q. d. cum ex se.nsu litterali habemus de Deo, et sit Deus Abraham, etc. et ratio dictat, quod Deus dicitur esse Deus respectu alicujus existentis ergo sequitur quod Abraham, et in rerum natura Isaac essent in rerum natura, quod negabant Sadduca?i. Constat autem quod hsec conclusio non deducitur ex sensu illius litterae « Deus Abraham, Deuslsaac, » etc, nisi addatur alia propositio vera supradicta, et sic patet intentum. Et potest etiam contingere quod talis conclusio ex una deductione, vel ex plunbus successivis ex sacra littera concludatur : sicut contingit in sdentiis, seu artibus humanis liberalibus, quod aliquae conclusiones statim a primis principiis naturaliter notis deducuntur, alise vero ex mnltis
:

sed potius unus illorurn sensuum praecellit uno modo, et alius alio idcirco in talibus videtur habere locum illud ad Rom. xtv. « Unusquisque in « suo sensu abundet, » salva semper sanctorum redicta,
;

:

verentia et auctoritate. Citca quintura, scilicet, an ex quolibet terali sacrse Scripturae possit sumi efticax

sensu

lit-

argumen-

tum
cro?.

:

:

13

mediis invicera ordinatis, ut est manifestum. Sensus ergo litteralis verus qui ex primaria significatione lilterse consurgit, dicendus est primus sensus litterasubsequentes sunt sensus secundarii, lis ; alii vero quorum certitudo a certitudine primi seususdependet,
qni sensihus secundariis est certior; sicut prima principia naturaliter nota ceeteris ab eis dednctis certiora sunt. Qua? quidem consideratio attendenda est in multis passibus sacrse Scripturae. Circa quartum, sctlicet, cum plures sensus de una auctoritate sacrse Scripturse litterales traduntur, quis illorum aliis sit praeferendus ? dicendura quod in hoc non videtur quod possit dari unicaregula generalis sed sunt qusedam circa hoc consideranda, prsesuppositis his, qua? supra in articulo primo de sensu litterali dicuntur. Primum est, quod ille sensus videtur prseferendus, cujus sententia magis innititur
;

? dicendum quod licet a solo sensu litlerali saScripturae possit sumi efiicax argumentum, ut patet per Augustinum ubi supra : non tamen ex quolibet sensu litterali sacrae Scripturae sumilur efiicax argumentum. Nam cum sint multi textus in sacra Scriptura, qui diversimode etiam a sanctis doctoribus exponuntur, ut supra articulo tertio, sequitur quod ex nullo talium sensuum possit sumi efiicax argumentuui quia sic argueretur quasi a disjunctiva ad alteram partem. Rene tamen si hujusmodi sensus diversi in aliquo concordant, potest sumi inde efticax argumentum, saltem ad hoc in qno concordanf sicut Dan. ix, in computatione septunginta hebdomadarum ; ubi licet expositores, tam Hebraei quam Latini diversimode se habeant, non solum in termino a quo hebdomadae habentinilium. sed etiam in progressu computationis quia tamen
;
; :

secundum omnes terminus ultimus earum jam longe
transivit in praeterilum, ideo ex ipsa auctoritate argumentum efticax sumitur ad concludendum Christum jam venisse, ut ibidem patebit.

Ex quibus sequitur quod cum sensus litteralis sacrs? Scripturce in quibusdam locis non sit idem apud omnes, ideo potest contingere quod ex aliquo sensu litterali posset sumi argumentum validum contra quosdam, puta contra tenentes eumdera sensum litteralem, ex quo tamen sensu non potest sumi

argumentum validum contra

20, c. Decretales P Sunt enim aliqui textus sacrae Scripturae, quorum. rationi innititur, eo ma« sensus, qui est litteralis et verus apud catholi'auctoritatis ejus verba esse videntur. » Item joris cos, non sufticit ut ex eo sumatur efiicax argusensus ille vidctur aliis prseferendus esse, qui magis raentum contra iniideles seu hsereticos, sed ex hoc consonat litterse. Unde secundum Augustinum in III non lolletur quin talis sensus catholicorum sit verus de Doctrina Christiana, dubia sunt determinanda et litteralis apud catholicos censendus. Verbi gratia, secundutn sententiam, quae de Scripturarum planiocum Psalmista dicit « Verbo Domino coeli iirmati ribus locis accipitur. Constat autem quod planiora
ratioui.
dist.
:

Unde in decretis Quo enim quisque magis

alios, scilicet tenentes aliam expositionem seu sensum litteralem quae quidem diversitas saepius contingit inter nos et iniideles.
:

:

« sunt (Psal. xxxn), » etc, sensus verus et litteralis sunt iHa quse planius litterae consonant. Item apud catholicos est quod verbo Domini, id est, Filio paribus sensus litterupraeferendus est cseteria Patris, coeli sunt iirmati: quae qnidem expositio doctoribus traditur, cseteris senlis, qui a sanctis apud catholicos est. quasi necessaria, etiam consona unde in Desibus ab aliis expositoribus traditis « Et Verhum erat apud huic quod dicitur Joan. cretis, c. Allegat», in sacrarum litterarum expositio« Deum, et orania peripsum,» id est per Verbum nibus sanrt.i doctorcs summis pontificibus prsepo« facta sunt. » Sed ex hoc sensu non snmitur armintur, et a fortiori aliis scriptoribus. item ubi duo gumentum efticax contra iniideles, non recipientes sensus litterse habentur, quorum neuter repugnat Evangelium illi enim non concedunt aliquam esse Ecclesise auctoritati, nec reclse rationi, unus tamen distinctionem realem in divinis, sic ut sit aliqua ditraditnr a catholicis, et alius ab inlidelibus, tunc vina persona aeternaliter procedens ab alio per mopraeferendus est sensus catholicorum: tum quia magis prsesumendurn est quod illi qui in gremio D dum verbi mentalis. Unde cum dicitur « Verho « Doraini coeli firmnti sunt, » ipsi dicunt quod hicloEcclesiee sunt, cui Christus promisit Spiriptum veriquitur Psalmista more humano sicut cuin de mantatis, verum intellectum sacrae Scripturae habeant, dato alicujus domini aliqua iiunt, dicitur quod sunt quam inlideles qui veiitati lidei communiter adververba ejus facta. Sumitur tamen ex hac auctoritate santnr, tum ne ad hoc detur iniidelibus occasio creargumentum validum apud lideles circa distinctiodendi, qnod ipsi melius sacram Scripturam exponem personarum in divinis prout in primo Sentennant quam catholici. Unde Leo papa in quadam tiarum, dist. 2. Ex quo sequitur quod catholicus epistola ad episcopum Alexandrinum dicit quod iniexponens istam auctoritatem Psalmistae debet eam mici crucis Christi factis et verbis nostris insidiancatholice exponere, non curans an ex ea posset tur, ideo nullam, eis, vel tenuem, occasionem desumi efficax argumentura contra iniideles Trinitamus. Qua ratione videtur quod cum aliqua littera tem negantes, an non: quia non oportet quod ex sacrae Scriptura 1 eodem modo exponitnr acatholicis, quolibet sensu litterali argumentum sumatur apud et ab inlidelibns, tunc auctoritas talis expositionis omnes, ut jam dictum est. Quod taraen postillator attribuenda est catholicis, et non lnfidelibus, rain hoc loco, et aliis nonnullis videtur observare, ut tione praedicta; prsesertim si talis expositio prius videlur enim aestimare quod iu suis locis patebit cujus contrarium reperitur emanavit a catholieis non sit sensus litteralis, nisi ille a quo sumitur aruliquo modo in Postilla, sicut patebit infra, Cenesis gumentum validum etiam contra adversarios, quod quseritur quare in secunda die non dicitur i, nbi tamen non est sic intelligendum, ut dictum est. a Et vidit Deus quod esset bonum, » sicut in aliis Circa sextum, scilicet, respondendo ad principale diebus. Qnia tamen ubi pluralitas sensuum litteraqusesitum, videtur dicendum quod spnsus litteralis lium occurrit, raro contingit. quod unus pracdictoposcit comparnri ad alios sensus dupliciter uno rnrn c ensuum rapteris prsprellat spciind>im omnia

loca

;

i

:

:

:

:

:

:

:

:

4o

PROLEGOMENA.
A

46

modo universaliter, scilicet respectu totius sacrae Scripturae in communi alio vero modo particulariter, scilicet, secundum qusedam particularia loca sacrae Scripturse. Si primo modb comparatur, et accipiatur sacra Scriptura prout est principaliter speculativa, tunc sensus litteralis secundum uuam considerationem est ejusdem dignitatis cum aliis sensibus, secundum vero aliam considerationem est ceeteris dignior. Ad quod sciendum quod scientia speculativa dicitur alia dignior ex duobns : uno modo ex dignitati materise; nam ut dicit Pbilosophus in xi de Animalibus, Minimum quod potest haberi de cognitione rerum altissimarum desiderabilius cognitio, quoe habetur de est, quam certissima minimis rehus. Et secundum istam consideratio-

ritualia, saltem sub similitudinibus corporalibus, prout in prima parte qusest. prima, artic. 9. Constat autem, prout in Ethicorum, quod bonum quanto
i

universalius, tanto divinius. Ex hac igitur triplici consideratione, qua sensus litteralis ceeteris sensibus simpliciter comparatus est dignior, potest quodammodo accipi triplex ratio ad

commendationem hujus
Nicolai.

Postilloe,

scilicet,

magistri

nem

sensus
;

litteralis

et

sensus

spiritualis

sacrae

communiter accepti, ejusdem sunt dide eodem enim tractatur, secundum utrumque sensum, scilicet de Deo, et de creaturis, g prout in Deum referantur, prima parte, q. 1. Alio vero modo una scientia dicitur dignior alia ex certitudine, secundumquam illa scientia dicitur dignior quse certior est, et secundum hanc considerationem manifestum, quod sensus litteralis est dignior, cum sit ceeteris certior. Tota enim certitudo aliorum sensuum sacree Scripturee a certitudine sensu litsiderantes. teralis dependet. Unde Augustinus de Doctrina Sed licet ex praedictis tribus heec Postilla simplici« Nihil Christiana est quod occulte in aliquo loco ter est commendanda, sunt tamen alia tria quibus « sacree Scripturee traditur, quod non alibi manividetur, saltem in aliquibus locis, minus sufticere. « feste exponatur. » Cujus ratio est Nam spiritualis Primum, quia expositiones sanctorum doctorum expositio semper debet habere fulcimentum ab aliin pluribus iocis irrationabiliter videtur postponere qua litterali expositione sacree Scripturee, prout in propriap. expositioni, et quandoque etiam expositioquodlibeto et queestione supra allegatis plene tradinibus Hebreeorum, quod est inconveniens, ut dictum tur. Si autem comparetur sensus litteralis ad alios fuit in quarto articulo supradicto. Inter quos sanctos sensus secundum queedam particularia ioca sacree doctores pluries videtur impugnare irrationabiliter Scripturee, sic manifestum est quod in pluribus locis sanctum Thomam, quandoque expresse, quandoque sensus spiritualis est dignior, ex eo quod de altiori p tacite, cujus sancti doctoris eloquia firmiter credo materia tractat; sicut cum legitur de Ahraham esse igne charitatis examinata, et naturalis rationis Gen. xxi, quod « duos iilios habuit, » etc. Quod exdictamine multipliciter purgata. A quo etiam sancto ponitur ab Apostolo Gal. iv allegorice de duobus doctore ipse Postillator multa frequenter accipit, liTestamentis ubi patet quod sensus allegoricus ille cet eum nonalleget, nisi solum reprehendendo. dignior est, quam sensus historialis illius ltiteree, et Secundum, quia in littera Hebraica ad quam pluidem patet de multis aliis. Si autem accipiatur sacra ries recurrit, non videtur fuisse sufticientur erudidoctrina prout comprehendit sub se scientiam pratus, quasi illam in pueritia didicisset, sed de illa victicam, tunc etiam sensus litteralis et spiritualis dudetur habuisse notitiam, quasi ab aliis in eetate plici modo comparari possunt, scilicet universaliter adulta mendicato suffragio acquisitam. Quod multum et particulariter, ut dictum est. Siprimomodo, tunc refert in pluribus sacrse Scnpturee passibus, ut in sensus litteralis et spiritualis ejusdem sunt dignitasuis locis patebit. tis illa enim scientia practica seu ars dignior est, Tertium quia, ut ipse dicit in secundo prologo, quee ad ulteriorem finem ordinatur, ut civilis miliinter doctores Hebraicos maxime inducit Rabbi Satari, ut in i Ethic. Constat autem quod finis ultimus lomonem, qui inter eos rationabilius ad declaratiototius sacrse doctrinee in quantum est practica, sive nem sensus litteralis, ul asserit, fuit locutus cujus secundum sensum litteralem, sive secundum sensum oppositum est manifestum apud Hebraeos qui licet spiritualem, est unus et idem, scilicet, beatitudo ipsum Rabbi Salomonem reputent soleranem doctoeeterna. Si autem comparentur secundo modo, scirem in thalmudicis, non tamen in his quee pertinent licet secundum particularia loca tunc manifestum " ad fidei et sacree Scripturae expositionem; sed potius est quod in quibusdam locis sensus spiritualis est inter eos reputantur majores, seu solemniores in hudignior, tanquam propinquior ultimo tini, ut patet jusmodi expositionibus quidam alii, ut Rabbi Moyin multis preeceptis ceerimonialibus, sicut cum dicises, jEgyptius, et Rabbi Moyses, Gerundensis, et tur Deut. xxv. « Non ligabis os bovis triturantis in Rabbi Abenhazra, et alii, prout jam videbitur. « area fruges tuas ; » quod exponitur ab Apostolo I Ut igitur praedicta et quaedam alia magis eluceCor. ix spiritualiter, ostendente quod sensus preescant, quod valde utile putatur, considerans univercepti illius litteralis modicee utilitatis est, de quo disalitatem hujus Postillae, ad quam etiam iniideles cit « Nunquid de bobus cura est Deo an propter qnandoque recurrunt, et multoties non ut discant, « nos utique dicit ? » et sicde multis aliis. Sunt etiam sed potius ut reprehendant. Nam ut dicit Magister aliee considerationes quibus sensus Htteralis preemiin prologo Dissentientibus voluntatum moribus, net sensibus spiritualibus, quarum una est ex parte dissentiens quoque tit animorum sensus cogitavi extensionis sensus enim litteralis extendit se ad ex zelo divinae veritatis illam transcurrere, et ubi quamlibet particulam sacree Scripturee; quilibet juxta modum imbecillitatis meee aliquid visum fuerit enim passus sacree Scriptura? habet aliquem sensum additione egere, in marginibus superaddere, Postillitteralem sensus vero spirituales non se extendunt lamque ipsam cum additionibus tibi, ut in prsefatione ad totam sacram Scripturam, prout patet ex dictis dicebam, donare. Non tamen me putes ut corrigenin secundo articulo. tem, seu temerarie asserentem quod absit : sed Alia vero consideratio est ex parte universalitatis simpliciter tibi, aliisque, si hoc legerint, proponensensus enim litteralis communior est seu universatem diffmitionem tamen eorum qnae per me dicunlior, qnia etiam rudes qui ad intelligibilia capienda tnr, et approbationem, spu reprobationem, hnmilinon sunt idonei, per •'pnsum litteralem capiunt spiter et devote relinquo determinationi sacrosancta?
Scripturae
gnitatis
; : : :

ex parte sensus litteralis, qui ceeteris modo preedicto est dignior heec enim Postilla, inter alias quee in communem usum veniunt, magis intendit litteralem sensum, ceeteris sensibus preetermissis, seu valde modicum tactis, ut ipse dicit in prologo. Secunda ratio ex parte suae extensionis fuerunt enim aliquee postillse solemnes de certis, seu singularibus libris divinee Scripturee, quae se non extenderunt ad omnes libros hsec vero se extendit ad utrumque Testamentum, nihil inde prsetermittens. Tertia vero ratio ex parte suee universalitatis, seu communitatis haec enim Postilla, saltem in his partibus Hispanise, et, ut credo, Galliae, communior est caeteris, circa Glossam ordinariam. Ad istam enim recurrunt non solum theologi, sed etiam juristee et alii intellectum sacree Scripturee planum habere deest
;
:

Prima

:

;

:

:

:

:

;

:

;

:

:

:

:

:

AYALAFMDUS STRABUS FULDENSIS MONACUUS.
matris Ecclesia?,
et cujuscnnque melius sentientis. A « aliud nemo potest ponere pra?ter id quoi positum aliquam additionem hujusmodi legere « est, quod est Christus Jesus. » Quod dicitur sevolueris, oportet ut prius videas sententiam Postilcundum similitudinem nam sicut fundamentum in

Cum autem
lae

;

eodem passu ad plenum nam qua?libetadditio sententiam postillatoris eodem loco supponit prseinin
:

corporalibus sustiaet a?diticium, et est prius eo, et
ipso
deticiente

a?diticium

tendit in

ruinam

:

sic in

telligendam. Nee ignoro quod nonomnibus, scilicet, corpus a?diiicio spiriluali Christus sustinet totum qui forsan legerint, boc placebit opusculum. sed Ecclesia?, et est prior eo dignitate et causalitate, formido, ut juxta Bernardum toquar, me ob banc sine quo a?diticiuin ecclesiasticum evacuaretur. Sirem multorum fore indignationi obnoxium, et quod militer suo modo dicendnm est de sensu litterali, aliquando supertluus, aliquando judicabor prsesumscilicet, quod est fundamentum, scilicet, respectu ptor. Sed quia non ut novus expositor ausus fuerim aliorum sensuumsecundum quamdam similitudinem mittere manum, nec quidquam post Patres quod sit nam sicut in aediticio corporali fundamento sublato contra Patres, quinimo pro Patribus, ut arbitror, a?diiicium tendit in ruinam sic totus sensus spiriscripsi, sed potius modicum boc quod videbis plano tualis sacra? Scriptura? rueret sensu litterali totaliter modo tradidi, profuudorum mysteria peritioribus sublato, cum sensus spiritualis de bis qua? ad salurelinquendo, cessat, utsestimo, prsesumptionis reatem pertinent, fu.idari habeat in sensu litterali, ut tus. Supertluitatis etiam vitium incurrere me non dictum est. credo, cum non tam intendissem sacram exponere Ad quartum, dicendum quod in sacra Scriptura litteram, quod jam multi majorum nostrorum fece- g multa traduntur parabolice seu metaphorice, scilirunt, quam de eadem loquendo sumere occasionem cet, sub similitudine rerum corporalium, Et hoc protum ut seuescentis sptatis mea? devotionem excitapter duo. Primo propter necessitalem, secundo prorem tum ut te ad studia nostra monenuo in aliquo pter utilitatem. Quia enim debilitas cognitionis noadjuvarem tum etiam quia tecum loqui delectabar, stra?, qua? a sensu babet iuitium, divina intelligere hanc mateiiam latins ntilemque inter colloquendum non potest, ni-i varietate sacrorum velaminum cirhouestam utilemque putavi. Si quid tamen supei fluicumvelata, secundnm Dionysium in de ccelesti tatis pra?sumptiouisve, etsi ego rion seutio, tu forHierarchia, idcirco necesse est quod sub talibus sisan repereris solent enim nonnunquam aliqua vimilitudinibus divina nobis tradantur. In quo etiam tia, pra?sertim spiriiualia, a suis possessoribus ignoest qua?dam utilitas, scilicet, ut rudibus qui ad carari, qua? intinita clementia Salvator dignetur ignopienda intelligibilia non stint idonei, saltem sub siscere, tu vero tolera patienter, zelum potius quam militudinibus corporalibus spiritualia proponantur. effectum considerans. Unde Salvator Matth. xm, postquam proposuit simiNunc autem ad qnaestionem propositam veniamus, litudinem dicens: « Exiitqui seminat, » etc, postea « rcspondendo ad argumenta. Yobis datum est nosse myslerium discipulis ait Ad primum, diceiidum, quod Apostolus dicit « regni, » caeteris atitem in parabolis, etc. Unde se;
:
:

;

;

1

:

:

:

a
«

Littera
iii),

lem legem veterem, qua? fuerat data
scilicet,

spiiitus autem viviticat (II Cor. distinguere. inter sensum litteraet spiritualem, de qnibus bic agitur sed inter
occidit,
»

non intendit

:

r

gis

;

in litteris scriptis, in tabuUs decalogi, et in libris Mosaica? leet inter legem novam, qua? fuit data in spiritu

»

cordibus, prout fuit propbetatum Jerem. lex vetas dicitur lex litterse, et lex nova, lex spiritus. Et quia Testamentum Yetus cognitionem peccati dabat, ex qua augebatur coucttpisientia occasionaliter ex malitia liuuiana, qua? semper nitilur LO vetitnm non autcm dabat gratiam, qua liomo adjuvaretur ad implenda diviua pra?cepta idcirco dicit « Littera occidit, » scilicet, lcx littera?, qu;c occasionalitcr oc idit, modo pra?dicto sed lex nova,
scilicet in
;

xxxi

unde

in prima parte, quaest. I, arlicul. ultim., in responsione ad tertium argumentum In talibus paraholicis locutiontbus, seu metaphoricis, sensus parabolicus sub litterali sensu continetur. Cujus ratio est : nam per voces signilicatur aliquid proprie, et aliquid tigttrative ; nec in talibus est sensus litteralis ipsa iigura, sed illud quod est ligura1 11 11 Nou ergo cum Scriptura noininat Dei brachiura, est litteralis sensus, qnasi in Deo sit membrurn hujusmodi corporale sed illud quod per memhrum siguilicatur, scilicet, virtus operativa. Et idem
:
1

cundum Tbomam

.

:

;

dicendum
:

est

cnm

dicitur,

Deum

descendere, et bu-

:

:

;

qtia? lex

spirituc dicitur,

vivilicat,

iu

quantum

est

jusmodi scilicet, quod non est sensus litteralis, quod Deus moveatur aliquo modo, sed quod ad modum descendentis operetur, providentiam suara rehtis inlerioribus applicando, et sic patet quod scnsui
litterali

lex gratiffi,

quas

omo

adjuvatur ad implenda diviua

sacra?

Scriptura?

ex

talibus

loculionibus

prsecepta.

liber sacra? ScriAd secundum, dicendum quod pcr sensum litleralem non solum babelur bistoria tantum, scilicet pturae (de quo Ezechielis n et Apocal. v) dicatur « scriptus foris » ratione sensus litteralis qui dicitur rerum gestarum sed etiam qua? sunt agenda, ut patet cx prseceptis cbaritatis, in quibus secuudum D esse potentior, eo quod per voces immediale siguificatur; et dicatur « scriptus intus » propter sensum doctrinam Christi tota lex pendct. Similiter per sensum lilleralem babentur qua? sunt credenda, ut de mysticum, seu sensum spiritualem, qui est latentior non tamen ex hoc sequitur quod sensus litteunitate Dci Deut. vi Audi, Israd, Deus tuus unus ralis sit minoris dignitatis universahter, sed solum est, » Ft de Tnnitate persoitarum, ut Mattb. xxvim
;
:

nunquam potest subesse falsum. Ad qnintum, sciendum quod etsi

:

:

«

Baptizantes eos in

nomine

Patris, et Filii, et Spi-

« ritus sancti, »

nentibus.
qusest.

lidemetspem Unde secundum Thomam, prima
et sic dealiis ad

pertiparte,

primum ar1. artic. ult., in responsione ad gtiinentum niliil sub spirituali sensu continetur tidei necessarium, quod Scriptura per litteraiem alicubi manifeste non tradat. L'L est sententia Au£ti-tini, de Doctrina Christiana. II;ec ille. Unde ex hoc quod in quibusdam locis sacrae Scriptura? sensus Iitteralis solum gesta docet, non sequitur simpliciter quod per sensum litteralem non habeantur ea quce sunt de necessitate salutis credenda, agenda et speranda.
in spirinobilius seu dignius quam cwteris suppositis Chri^tus enim, qui .Tdilicium incomparahiliter dignior existit, fundaEcclesia? mentum dicitur: v.ndc f Cor. in « Fundamentum
tunlihiis srepe dicitur esse
: :

parliculariter, scilicet, in illis locis, seu passibus sacrae Scripturae, in quibus concurrunt duo sensus, unus, scilicft, spiritualis qui de altiori materia tractat, seu utiliori et alius litteralis, qui tract.it de rebus gestis, qua? snnt minoris dignitatis, ut dictum
;

Sed ex bac consideratione babetur, quod loquendo sit .dignior, eo quod ejus notitia se extendatnon solum ad sapientes, qui mystica intelligunt, sed etiam ad rudes, juxta illudHom. « Sapientibus et insipientibus de« bitor sum. » Ex quo manifeste sensus sacra? Scriptura; dtcitur scriptus intus et foris, etiam secundum
fuit supra.

sensus

litteralis siinpliciter

i

:

Ad tertium, dicendum quod fundamentum

litteralem tantum nam, ut deductum fuit in articulo hujus qua?stionis, de bis qua? pertinent ad sensura litteralem qua?dam sunt intimiora

sensum

:

tertio

quam

alia.

Ad sextum, dicendum quod

sicut

studium

liuina-

i!t

1'KOLEGOMENA.

30

incipit a principiis naturaliter nolis : sic studium sacree Scripturce recte ordinatum incipit ab articulis tidei divinilus in sacra Scriptura revelatis, qui fundantur in sensu litterali sacree Scri-

narum scieniiarum

A

pturoe. Ex quibus articulis una cum aliis in sacra Scriptura traditis, seu per veram et rectam rationem Copia cujusdem littcrx, quos contra detcrmiprobanda sicut inventis, proceditur ad aliqua nationem pr&dictds qmcstionis a quodam Apostolus I Cor. xv ex resurrectione Cbristi arguit et per istum procesresurrectionem communem maijistro in sacra pagina dc ordine Minosum devenitur ad omnia quee iu sacra theologia verum, auctori additionum fuit missa. raciter traduntur, quae omnia reducuntur ad sensum litteralem ipsius sacrse Scripturee, ut dictum est. Ex Alme preesul. ut alter Siraeon annosus, famosus quo patet quod studium sacree Scripturee incipit ab studio divinee legis, tuam emeritam senectutem obin qua forsan tntellcctu sensus litteralis ipsius primarie sumpto, iulisti quasi sacriticium vcspertinum et terminatur in bis qua? in eadem sacra Scriptura responsum accepisti a Spiritu sancto, non videre traduntur vel deducuntur ex eis modo preedicto. mortem, nisi prius additionibus declarntivis declaraCeetera autem quee ad sensum spiritualem pertinent, tiones litterales ntriusque Testamenti elncidares, lutuine tuo lumen illius fundari habent in preedictis, ut dictum est. Ex quiquasi inesset vena vitse et bus patet excellentia sensus litteralis, in quantumin B videretur ; idcirco tibi laus et honor in Ecclesia sanctorum, ut ceeteris sacram Scripturam elucidaneo includuntnr circa cognitionem divinam, qua? est tibus est concessus. Et quouiam, alme prsesul, apex per tidem, tam illa quse se habent in aliis scientiis ut inlellectus, scilicet prima principia, quam illa et pastor, speculum et agalma luciforme, procemialiquee se habent ut scientia, scilicet, quee deducuntur ter introductio tui operis, Additiones nominati, ad a principiis, quam etiam illa quae sunt de summis manus mei pauperis fratris minorissuspirantis, fama causisrerum, qnee pertinent ad sapientiam, ut in iu primo, secuudo scriptura pervenit in quo lernens
: ;
:

cunda). Qtii quidem defectus in seusu accepto secuiulum signitieationem vocum tantum seepe contiugit in sacra Scriptura modo preedicto unde in talibus locis recttrrendum est, ad auctoritatem beati Gregorii supradintam, quee valde attendenda est.
;

m

:

Ethic. Illud autem quod dicit Apostolus Rom. i « Invisibilia Dei a creatura mundi, per ea quee sunt « facta intellecta conspiciuntur, » proprie intelligi:

mentis tuee rectitudinem complantatam ramusculo bonee naturee legis (a), quam interserit Paulus ad thesaurizandum patres tiliis nec minus terminum
;

queastionis, qua queerit tua ingeniosa solertia dignitur de his quee cognoscuntur de Deo per creaturas, ut philosopbi cognoverunt unde ibidem dicit :« Quod tatem litteralis intelligentiee, abundare aliis sacree « notum est Dei, manifestum est illi«, » etc. Scripturee sensibus, pro cujus parte contra, octo Ad septimum, dicendum quod ex illa auctoritate rationibus Achilleis fundamentum tirmitatis qua>Gregorii non est intelligendum quod sensus litleralis stionatee veritatis agitasti, non modicum tirmitatem sacree Scripturee, scilicet, qui ab auctore intenditur, ejusdem solidando in eo honoris virtuti debiti decideficiat in aliquo, loco sic ut vel falsum includat, sionem assignaudo sub numero senario. In quibus vel aliquid penitus inutile primum enim esset iuliromnibus, ct si magna exuberat utilitas, attamen nnn raare totam auctoritatem sacree Scripturee, ut Atigu- r ingeniosa subtilitas mentem reficit elevatam, non stinus dicit secundum contra Apostolum sic dicensatiat tuee queestionis determinatio affirmativa, cutn tem « Queocunque scripta sunt, ad nostram doctrisua solidatio potius oppositum concludat. Quoniam « nam scripta ,unt'. » Sed quia sensus litteralis acsicut adoratio imaginis non propter i maginem, sed ceptus a significatione, qua voces significant res, imaginatum fit, sic reverentia et honor litteree proqnandoque deficit, in tali casu dicit Gregorius quod et propter quod unumquodque, et ilpter spiritum redeundum est ad signiticationem, qua res per voces lud potius honor enim et reverentia transit in prosignificatee aliud ulterius signiticant, quod pertinet totypum. JNon urna aurea manna plena, virga et taad mysticam expositionem. Et in talibus sensus litbulee propter arcam fcederis, sed arca propter talia teralis principaliter intentus ab auctore non est ille reverenda erat. Quid interiora, nisi spiritualis intelqut per significationem vocum prtmario intelligitur ligentia? Quid arca, nisi littera prospectatur ? Quod sed potius ille qui ulterius per significationem rerum adhttc distinctius Ezechielica visio manifestat, cum per voces significatarum habetur. Contingit autem pulchrius ista depingit sub metaphora rotee in medio hoc in sacra Scriptura multipliciter. Primo in locurotse. Rota in medio rotee, littera gratiee iii littera tionibus paraholicis, ut dictum fuit in responsione ad quibus non concedit vitam, sed spirituali inlegis quartum argumentum. Item cum Scriptura loqueus telligentiee cum subjungit « Et spiritus vitee erat in de uno ad litteram, trausit ad aliud cujus est ligura, « rotis. » Heec enim est vera vita, quam Verbum vi« Scruut patet in prima regula et ultima beati Isidori, quee tee ceecitati Judaicee preedicnvit, cum dixit ponuntur in secundo prologo hujus Postillee. ltera p. « tamini Scripturas, » etc. Non satiat etiam primum cum aliqua historia, secundum signilicalionem vocum decisionis, nec secundum, nectertium, nec quartum, tantummodo intellecta, non inducit aliquam instrunec quintum, imo nec sextum, ubi agitur de compactionem in fide, seu in moribus utilitatem, neque ratione sensus litteralis ad mysticum sensum, inter etiam inducit ad aliquam honestatem in conversaquos comparatio non est possibilis propter gradus tione humana, sed potius videtur aliquam speciem diversarum specierum, extra quod non contingit mali inducere seu approbare, et ideo in tali historia comparatio propter intensionem gradualem specificee requirendus est necessario sensus secundum mystinaturee. Quare ex his dependenter fallit motivum aliis cam signiticationem accommodatus et utilis ad alitriplicis considerationis, qua sensus litteralis quid preedictorum juxta illud Isa. xvnt: * Ego Dosensibus sempliciter comparatus est dignior, scilicet, « minus fallit istud cum cuncta sacra docens te utilia » Et hoc insinuant verba ex parte extensionis Gregorii in preedicla auctoritate cum dicit: « Cum eloquia plena sint Dominicis sacramentis. Hanc lon« ordo historiee delicit; » historia euim sacra ordigiorem extensionem spiritus supra litteram cognovit natur ad nostram doctrinam cum autem in hoc sePaulus cum dixit, « Oinnia in tigura illis coutingecundum siguificationem vocum deficiat, constat quod « bant, » non solum scripta, sed etiam quocunque ordo historiee deficit, et sic sine dubitatione redeunmodo alio tradita. Et propter hoc etiam fallit secundum est ad spiritualem sensum, modo pradicto, qui dum, videlicet, ex parte uuiversalitatis, quoniam in talibus habendus est pro litterali. Cujus exemquanto aliquid universalius, tanto communicabilius. plum habetur III Regum i, in historia de Abisag adSensus autem litteralis propter suam limitationem ducta ad David in senectute sua, prout Hieronymus per doctores famosos et signantnr per doctoremlrreibidem notabiliter exponit (Vide ibi in Additione senon enint dividifragabilem, est incommunicabilis
;

;

:

;

:

:

;

:

:

:

;

:

:

;

(a)

Id est in

eadem arbore nascentem

in

qua ramusculus.

:

WALAFRIDUS STRABUS UULDENSIS MONACHUS.
tur,

sed beue mysticus lnultiplicatur. Et pouain multiplicationeni docloris, Ouuniam, inquit, aut refert mores, aut lidem. Primo modo tropologicus,

A miror verba enim
:

quae in sacrae Scripturae exposiutilitatem, quid
si

tionibus

niagnam exuberant
elevatam
?
:

non

secundo
tis,

modo

vel

humanitatis

manitatis,

dupliciter, quoniam vel lidem DeitaDeitatis, anagogicus; si hu; si allegoricus. Tertium autem etiam fallit

reiiciant mentem rum scripsit «
xlviii), »
lia

Quidam enim prophetaEgo Dominus docens te utilia (lsa.
dixit subtilia,

unde non

enim

quae, ni dicit,

mentem

seu ingeniosa taelevaiam reticiunt.
:

quoniam majorem

dignitas istorum sensuum attenditur penes utilitatem, quae consequitur majorem certitudinem, quantum est ex se : non enim cortitudo spiritualis intelligentiae, est speculationis, sicut litteralis intelligentiee sed est certitudo experientiee, et secundum alfectum, et per modum gustus, per spirationem et testimonium Spiritus sancti. Ex quibus non consurgit ratio comineudationis Postillae. doctoris Nicolai sed contidendo de tui benigua conditione, cui me devote commendo, a?stimo rationem sua? couunendationis consurgere ex oppositis adjecti:

;

vis,

quihus

niteris.

Nicolaum tam immerito reprehendere Commendatur enim quis ex proprio opere B
;

quare senlentias doctcrum postposuit quasi impertinentes, ut auctorizaret opus suum Ecclesiae doctoribus, a qna uon deviavit Nec probas quod dicis, verba sancti Thomae esse igne charitalis examinata cum in pluribus suis determinationibus sint iinpugnata per plures ingeniosos theologos, viros admirabiles, quasi in corpore vel extra corpus scripserint, Deus scit. Commendatur secundo, et si non a proprietate sermonis Hebraici, quem non in lacte suxit,
: :

sicontra utilia u'i >in ,'iianlur, potius pertinere videntur ad alta sapere qu m ad sobrietatem. Consequenter dicis quod non satiat te quaestionis determinatio aftirmativa, etc. Ex quo videtur quod uon vidisti, vel forte non attente considerasti, determinationem meam, specialiter iu sexto articulo responsali, ubi manifeste habetur quod decisio, seu determinatio mea non fuit aiiirmativa simpliciter, sed distinctiva. Sunt enim ibi tres distinctiones, secundum quarum unam sensus naturalis praeeininet, secundum aliam] \ero est aequalis dignitatis, et secundum aliam etiam minoris dignitatis, quam sensus spiritualis. Consequenter dicis quod reverentia et honor litterae est propter spiritum, quia propter unumquodque et illud magis ; ex quo couaris concludere quod sensus litteralis honoratur propter spiritualem. Ad quod deducis exemplum de arca fcederis, cui honor debebatur propter contenta in ea, et Don econtra. Frater mi charissime, mihi videtur te hic involvisse
sententias. Si
ligis

enim per hoc quod

dicis, littcra,

intel-

.

sed a veritate «ententiae, circa quam non erravit, immiscendo illam habitui theologico, qui illum lactavit. Commendatur tertio in eo quod inter omues doctores Hebraicos Habbi Salomonem elegit, quoniam inter omnes illum meliorem theologum invemateriah. Si autem per hoc quod dicis, littera, intelnit. Ista sic indigesla tuae digestae prudentiae, alme ligis sensum litteralem, et per spiritum, sensum mypraesul, scribo calamo brevissimo, commendans tuae sticum, seu spiritualem, sic distinguendum est: Nam ingeniosae scientiae defectus calami ignari attamen in quibusdam locis sacrae Scripturae, ut in historiaDeo tesle tibi nunc plus quam viventi in saeculo af- q libus Veteris Testamenti, seu caeremonialibus, e licior, cum luter mortales sis nunc virtuosior, et tui hujusmodi, dignior est sensus mysticus quam littereverentia esset mihi opus tuum assidua diligentia si ralis, ut in sexto articulo responsali quaestionis praeoccurrisset mihi sua praesentia. Vive cum gratia, ut dictae fuit ostensum et in talibus potest habere lovivas semper ingloria. cum exeraplum praedictum de arca foederis. In aliis vero locis, ubi seusus litteralis solus secundum Au(o/ria responsionis ad pnediclam epistolam. gustinum inquiritur, exemplum nullum videtur habere locum, ut patet in raateria propria de qua loVeuerandie religionis vir, frater et amice charisqueris. In tabulis enira Testaraenti, quae in arca sime, litteras tuas me recepisse recognosco, in quafoederis concludebantur, nihil aliud continebatur nisi rum exordio me alterum Simeonem vocas, cui in praecepta decalogi: quae quidem praecepta non exnullo me credo assimilari, nisi forte in seuecta, utiponuntur principaliter seu cotnmuniter, nisi secunnam uberi. Sed illarum processu aliqualiter conspedutn sensum lilteralem, ad quem omnes expositiones eorum, quantumcunqne multiplices, reducuntur. cto, te potius vocare possem alterum Samaritanum oleum enim laudis ccra vino reprehensionis artifiConsequenter deducis visionem Ezechielis de rota ciose satis attulisti. De utraque autem materia plus in medio rotae ad tuum propositum ostendendura, quam casus requireret credo te attulisse. Non euim quod manifeste videtur non valere. Si enim hanc visionem allegas secundum litteralem sensum, intertalem ac tantum me sentio qualem me scripsisti; nec dicta mea, de quibus agitur, in quantum ingenii .. roga magistrum Nicolaum, qui litteralem sensum mei modulus intelligere valet, reprehensione tua maxime sequitur, et dicet tibi quod per quaterna:

characteres in tabulis expressos, et per spiritum intelligis sensum per eos signatum, utique conceditur tibi, sed nihil facit contra me arguinentatio. Nam sensus litteralis est qui primo per litteram inpotius quam littene telligitur, et ei debetur honor

;

:

condigna reperio. Si tamen sunt, libenter correctionem recipiam non enim vanum nomen acquirere, sed vcritatem inquirere, propositi mei est. Sed per hoc latius discurrendo, quantum ad primura, tuum hcnevolum erga personam meam aifcctum, a quo hujusmodi oleum emanasse conceruo, gratiam habeo, et gratiarum retributione aestimo esse condignum. De secuudo vero amplector libenter elfectura: ferrum enim ferro acuitur, et contrariorum solutionibus veritas magis elucescit. Decrevi autem
:

rium

mumerum animalium
:

et

rotarum in visione

Ezechielis intelligitur quaternarius

regnorum succe-

dentium, scilicet Chaldaeorum, Persarum, Graecorum. et Horaanorum et sic auctoritas tua secundum
litteralem sensum uihil facit contra me ; si autem eam allegas secundura sensum myslicuro, seu spiritualem, vide Gregorium, qui hanc visionem in Homeliis suis super Ezechielem eleganter exposuit,

qui rotam in medio rotae

per singula argumenta tua discurrere, et omni rhetoruni ilore deposito, verhis planis, quibus in scientiarum investigationibus uti solemus, singulis, prout niihi videbitur, respondere, objectiva verba tua in locis suis repetendo, ut omni confusione semota,

Novum Testamentum in medio Veteris exposuit: constat autem quod in utroque Testamento, et per consequens in utraque rota, invenitur sensus litteralis. Sed dicis, licet in utroque Testamento invenitur sensus litteralis et spirispirituali tualis vita, tamen non conceditur nisi
intelligentiae,
« in rotis.
»

cum

subditur:
si

«

Et spiritus vitae erat

singulorum veritas apertius innotescat. Dicis enim primo de qua^stione mea in generali sic « In quibus omnibus etsi magna exuberat utilitas, attamen non ingeniosa subtilitas meutem relicit
:

per spiritualemintelligentiam solum intelligeres spiritualem sensum, seu mysticum excluso sensu litterali, manifeste deviares

Audi rogo,

a veritate sacrae doctrinae.

Constat enim quod omnia

elevatam. » Circa quod non

quae de

modicum de

tua

discretione ad-

agenda

necessitate salutis traduntur credenda seu in sacra Scriptura, sub sensu litterali repe-

,,

53 riuntur.
tatis,

PROLEGOMENA.
Myste'rium

enim surnmee

trinitatis et uni-

A sensum

quorum lumine illustrentur obscura?» Sed ulterius Heec enim est de seusu mystico videris dicere sic vera vita, quam Verbum vitae caecilati Judaicae preedicavit, cum dixit ; « Scrutamini Scripturas, in quise babeat demonstranduin est, deinde adversus gar» « bus putatis vos vitam aeternam babere (Joan. v) rulos, » etc. Coustat autem qnod auctoritates saper ba?c tua verba sentio aestimare quod per scruticrarum Scripturarum, quae nos obligant ad credendum in mysterium sanctee Trinitatis, sunt illee quee nium Scripturarum, a Chrislo praeceptum Judaeis, insecundum sensum litteralem boc dicunt tantumtelligitur eis mandare ut de sacris litteris educeient, modo enim a talibus sumitur efficax argiimentum, seu extraberent sensum spiritualem seu mysticum secundum eumdem Augustinum de Doctrina Cbriquod, salva pace dixerim, nullam continet veritatem stiana. Unde omnia testimonia quee a Magistro inl, Audeo enim tibi, fraler dicere, Scrutare omnia distinct. 2, ad boc mysterium fundandum deducunsacra Evangelia Dei, et nunquam reperies Christum tur, intelliguntur secundum sensum litteralem, ut allegasse aliquam auctoritatem sacrae Scripturee, vel ibidem patet. De mysterio autem incarnationis discipulis erudiendis, aut Judaeis contradicentibus, Verbi, in cujus agnitione vita aelerna consistit, unde u seu etiam diabolo tentanti, nisi sub sensu litterali Haec est vita aeterna, ut cognoscant te Deum, et intellectam. Unde et Magister Nicolaus hoc recte « quem misisti, Filium tuum (Joan, xvn), » etc, considerans, in tota Postilla sua Veteris Testamenti, manifestum est quod omnia circa bocde necessitate ubi occurrit aliquis textus allegatus in Novo a Christo salutis credenda, in sensu litterali principaliter traet a discipulis, semper exponit eum secundum senduntur; ut cum de incarnatione dicitur « Verbum sum litteralem, in tantum quod etiam vel illud « « caro factum est (Joan. i), » quod secundum senPsalmiste Lapidem quem reprobaverunt aedifi« cantes, hic factus est in caput anguli (Psal. cxvu), » sum litteralem incarnationem veram signiticat; et exponit intelligendum esse secnndum sensum littecum de morte dicitur « Clamans voce magna exspi« ravit (Maix.xv) ralem de Christo, eo quod Chrietus Judaeis illum » et sic dealiis circa humanitatem Christi credendis quae omnia in sensu lilterali intextum de seipso allegavit. Similiter omnes auctoveniuntur. Idem de creatione mundi, aliis articulis ritates Veteris Test.amenti, quas Apostolus allegat tidei, qui nodis proponuntur credeudi, qui omues sub ad llebreeos i ad probandum divinitatem Christi, et sensu litterali inveniuntur et ideo habent vim oblialia ejus mysteria, conatur eos reducere ad sensum habeant facie gatoriam, ut dictum est. De his vero quae agenda sunt litteralem, quantumcunque prima de necessitate salutis, solum aceipio illa duo maniaiiam apparentiam; quod est necessarium ad hoc, festa: in quibus tota lex pendet et prophetae, sequod sint efficaces ad concludendum intentum; et
:

tenet locum, in inter credenda auctoritatibus sacree Scripturae secundum sensum litteralem intellectis fuudatur. Unde Augustinus tractans de ordine servando cum de Trinitate agi« Primo contra tur, inlibro iv de Trinitate sic dicit auctoritates sacrarum Seripturarum : utrum fides ita

quod

summum

manifeste non tradat. Unde Augustinus ad « Quis autem non imprudentissime nitatur aliquid in allegoria positum pro se adducere, nisi habeat etiam manifesta testimonia,

Viucentium Donatistam

:

:

;

:

:

:

,

:

:

:

;

:

;

condum testimonium Salvatoris, scilicet « Diliges sic in aliis quibuscunque locis totius Postillae. Ex « Dorninum Deum tuum ex toto corde (Mattk. ^ quo concluditur contra te ipsos enim sensus man« xn),» etc. « Diliges proximum tuum sicut dabat Christus scrutari; de quibus ipse quotidie doet
: :

;

:

enim mandata non habent Non enim in hoc loco res significatae per hanc vocem, Deus, seu per hanc vocem, proximum, et per hanc vocem, diliges, ulterius

teipsum

(Ibid.). »

nisi

sensum

Ista litteralem.

cebat,

preedicabat,
litterales,
:

tummodo
verbum

Christi

«

seu disputabat: qui sunt tanut dictum est ; et ideo illud Scrutamini Scriptura.% » quod

significant, a quibus rebus sic significatis sensus alius accipiatur, ut est mauifestum. Et attende quod nou solum praedicta, quae de necessitate salutis sunt agenda, sed etiam illa quae ad statum perfectionis pertinent, et ut consilia dantur, habentur per sensum litteralem, ut cum dicitur: « Si vis « perfectus esse, vade et vende omnia quae habes, « etda pauperibus (Marc. xix). » In quibus verbis secundum sensum litteralem intellectis includuntur omnia illa, quae ad statum perfectionis pertinent. ut
alias res

manifestum. Item doct.rina sacramentorum Ecquibus gratia justificans datur seu augetur, quaero per quem sensum datur nobis in Scripturis ? Per litteralem seu mysticum? Non est dubitabile quod per litteralem. Cum enim dicitur: « Qui creest
clesiae,
«

"

pro te allegas, secundum magistrum praedictum, exponitur de mysteriis Christi, quee insacris Scripturis secundum seusum litteralem iutellectis reperiuntur. Dicit enim super preedicto verbo, scilicet Veteris « Scrutamini Scripturas » Sic Scriptura Testamenti designat tempus adveutus ejus; Gen. « Non penult. auferetur sceptrum de Juda, etc. et Dan. ix, ubi determinatur adventus Sancti sanctorum sub numero certo hebdomadarum. Determimt etiam locum nativitatis Mich. v « Et tu Beth« lehem? » Determinat etiam modum nascendi Isa. « Ecce virgo concipiet ? » Et modum convervi sandi, Zach. ix « Ecce rex tuus venit tibi ? » Et modum moriendi, Isa. liv « Sicut ovis ad occisio: :
: ;

:

i

:

:

:

diderit,

et

secundum sensum

baptizatus fuerit, » etc. (Marc. xvi) litteralem institutio sacramenti
,

baptismi intelligitur; similiter cum dicitur: « Caro « mea vere est cibus, et qui manducat meam carnem,
et

bibit

meum

sanguinem,

»

etc.

(Joan.

vi)

,

se-

ducetur, » etc. Et breviter, omnia Cbristi mysteria in Veteri Testaraento inveniuntur expressa, et in Chriso completa. Haec ille. Constat autem quod omnes auctoritates praedictae, allegatae per Postillatorem secundum sensum litteralem preedicta mysteria significant. Et sic patet quod cum « Scrutamini Scripturas, » referendum est dicitur
«
:

nem

cundum sensum

litteralem doctorum bujusmodi habetur virtus, seu efiicacia sacramenti Eucharistiae. Similiter per sensum litteralem hujusmodi dicti: «Confitemini alterutrum peccata vestra (Jac. m), » sacramentum poenitentiee intelligimus. Quis ergo sanae mentis audeat dicere quod in sensu litterali non est spiritus vitae, cum in eo omnia credenda et agenda ad vitam spiritualem pertinentia tra-

ad sensum litteralem, quod est intentum. Sed forte dices qnod sensus litteralis non indiget scrutinio, cum ex significatis per vocem accipitnr.
sic

statim effert se iutellectui, cum modico scrutinio, seu rationis indagine unde hoc superiluum videtur « Scrutamini caecitati Judaicae Christum praedicasse » cum Scripturas ipsi de hoc sensu satis edocti sensus enim fuissent. Non sic, frater mi non sic
: :

;

:

dantur ?

Sed forfe dicerss quod omnia praedicta etiam habentur in sensu mystico, nam per sensum allegorir.um babentur ea quae sunt credenda, et per tropologicum quse sunt agenda. Ad quod dicendum quod nihil sub sensu spiritnali continelur fidei vel morihus necessarium, quod Scriptura alicnbi per litteralem

Scripturae, licet ex significatis per vocem accipiatur, ut dicis, multi tamen in ejus inventione vel acquisitione erraverunt, tam in Veteri quam in Novo Testamento. Cujus ratio est Nam sicutde viis Domini, quae sunt ejus preecepta, seu « Rectee suntviae consilia, legitur per prophetam « Domini, et justi ambulabunt in eis ; praevarica~
litteralis

sacrae

:

:

WALAFRIDLS STRABUS FILDENSIS MONACHUS.
« tores

sensu

auteru corruerunt in eis (Ose, xiv) » sic in contingit scilicet,quod licet sitrectus, etjusti, id est habentes lumen tidei, id est planior
;

A

litterali

;

;

ambulabunt in eis, per sensum litteralem
tores

scilicet

intentis et signilicatis
:

tidei

adhaerendo

pnevarica-

tamen, scilicet carentes hujusmodi lumine, scilicet tidei, corruent in eis. In Yeteri Testamento Judtei Christi contemporaneicirea hujusmodi sensum
litteralem multipliciter

Sed quia praetermirationem, nullam tibi do responsionem: nisi quod cavendum est ab insatiabilitate cordis quee in sacris Scripturis reprobatur. Circa sextum, quia ibi declarasti mentem tuam, merito respondendum est tibi. Dicis primo quod
insatietatis, forte satisiieret tibi.
sisti

assignare

inter
bilis

sensum liUcralera
:

et

mysticum uon

est possi-

errabant

:

slcut

et

moderni

priorum suorum errorem sequentes,

ut in multis locis Evangelii patet. Unde in praeceptis decalogi, quae. sunt principalia inter legis praecepta, in tantum errabant, quod per praecepta de observatione sabbati iutelligebant prohiberi ad litteram, ne quis in sabbato proximum suum curaret, quod est inhumanum; de quo confutabat eos Christus, ostendens quod licet in sabbatis bona facere, dicens :« Quis ex vobis qui ovem, et si ceciderit in sabbalis « habet unam «(Matth. xn), » etc. Similiter in homicidio non intelligebant prohiberi, nisi occisionem corporis bumani: quibus aperuit Dominus sensum, asserens omnem

comparatio. QuoJ valde irrationabiliter dictum reputo tum quia tu ipse praedictos seusus comparas ad invicem asseruisti enim quod sensus mysticus est dignior, et per consequens sunt comparabiles per te ; tum quia nullus ratiouabiliter negare posset
:

creatorem esse digniorem creatura, distantia autem inter creatorem et creaturam excedit quamcunque distantiam inter res creatas, ut est manifestum tnm etiam quia isti duo seusus, de quibus agimus, suut species sud genere expositionis sacree Scriptura? contentse, ut patct per omnes doctores de huc lo;

B queutes,

ut

Bedam, Augustinum

et alios.

Nihil

enim

iniquum niotum ad nocendum fratri in homicidii genere debere deputari. Hoc idem declarat Augusstinus conlr.i Faustum de omnibus illis, de quibus
dicitur in Evangelio « antiquis. » Errabant
:

prohibet quod sicut dicemus speciem humanam esse digniorem brutali seu irrationali, sic quod unus sensus exponendi sacram Scripturam sit altero
dignior.

Consequenter, quia dixeram in conclusione quod sensuslittoralis es^et dignior ex parle extensionis, quia dictum est etiam circa pra?ceptum de eo quod quaelibet propositio sacrae Scripturae habet seusum lttteralem verum honoratione parentum, irrilum facientes Dei mansensns vero mystici non datum propter traditionem suam, ut testificatur se extendunt ad totam sacram Scripturam contra quoddicis sic: Fallit istud, cum cuncta sacra eloMatthaei xv et Marci vu qna ratione ostendit de eis quia plena sint Dominicis sacrameutis. Hic videris dictum fuisse per Isaiam: « Populus hic labiis me « honorat, « etc. Super quo et aliis erroribus quibus involvere sententias per acceptionem hujus dicti adhaerebant in sensu litterali sacra? S.cripturae desacrumentum ; si enim acciperes sacramentum proticientes, de eis ibidem concludit prie. ut significet sacramenta novae legis et etiam « Caeci sunt, et veteris, sic falsum assumeres. Multa enim suntelocaecorum. » Inde caj citas Judaica, quam « duces quia in quibus nulla fit mentio de sacramentis, in Christus rcprobat, circa falsum intcllectum sensus quocunque sensu talia eloquia sumantur. Si autem litteralis consistit. Patet etiam hoc per pra'diclas auctoritates Veteris Testamenti, quas Poslillator q per sacramentum intelligas sacrum secretum, ut allegavit, super iliud verbum « Scrutamini Scriper hoc intelligatur sensus mysticus, sic etiam assumeres falsum. Ostensum est enim in secundo ar» qua? quidem auctoritates secundum verum pturas ticulo qua?stionis, de qua agitur, quod suut mullain sensum litteralem mysteria Cliristi significant, ut sacra Scriptura in quibus solus sensus litteralis est supra dictum est: quem quidcm sensum litteralem quaerendus et est sententia Augustini super Genesi Judaei multifarie pervertentes, veritatem fidei per ad litteram. Si autem per sacramentum intelligis eas expressam non verentur negare ; unde recte eis quamcunque sacram doctrinam, sicverum dicis, sed dicitur « Scrutamini Scripturas ; » id est diligenter nihil facit contra me, quia in illis passibus in quibus attendite verum sensum litteralem in eis contentum. solus sensus litteralis quaerendus est, sunt multa Item attendendum quod quiainter praedictos errores sacra documenta de fide seu moribus, prout dcdupericulosior erat error circa coguitionem Christi, testatur ctum fuit supra; et sic patet quod extensio senMis circa quam pertinacissime se habebant sed ad probationem tui litteralis stat in suo vigore enim Lucas quod cuni cis semel in synagoga illud » assumpti, scilicet quod sensus mystici extendantur Isaiae lxi Spintus Domini super me propter « quod unxit me evangelizare pauperihus, » etc. ad totam sacram Scripluram, sic allegas : Hanc extcnsionem spiritus supra litteram cugnovit Paulus exponeret.de seipso fuisse dictum, finaliter ejecerumt cum dixit « Omnia iu iiguris coiitingebant illis illum extra civitatem, ut prsecipitarent eum ;meiito i solum scripta, sed etiam quo» Scrutamini Scriigitur talibus Christus dicebat (1 Cor. x), » non pturas » quia si talium Scripturarum sensum litte- j. cunque alio modo tradita. Haec auctoritas Pauli, si bene attendas, nihil facit contra me. Loquitur enim ralem verum habuissent, testimonium verum inveibi de gestis populi tantum sub antiquo Teslamento « sunt nissent de Christo, et ideo subjungit Illae degentis, quorum vita erat prophetica unde narra« quae testimonium perhibent de me. » Testimonium tam tis in eodem capitulo quibusdam eorum gestis, autem a sacra Scriptura non habetur cortum ni>i in transitu maris quam sub nube, et hujusmodi, ex sensu litterali, ut Augustinus in multis loris concludit « Ha?c autcm omuia contingebant illis in testatur, » Non enim dixit solum, omnia continge« ligura Idcm patet in Novo Testamcnto, Nam si Arius banl, sed cura hac additione, « Haec autem omnia, » verum litteralem sensum habuisset hujus dicti ut ostenderct se de illis et similihus tantummodo « Ego el Pater unum sumus, » hanc autem unitatem loquL Similiter non dicitur quod omnia dicebantur similiter et hujus intelligendo in divina natura illis in ligura, sed « contingebant; » in quo manidicti » Pater major me est, » verum intellectum feste ostendit quod loquitur de gestis contingentibus, habuisset, intelligendo majoritatem respectu natura? non antem revelatis seu praeceptis cisdcm. Numquid assumptac, non corruisset in haeresim suam damnaquod dicitur in veteri lege » Audi, Israel, Deus tam. Sed quia praedicta aliter intcllexit ad litter.im tuusunus est (Deut. vi), » contingebat eis in figura ? quam catholici Spiritu sancto illuminati intellexe«

Audistis

:

;

;

:

:

;

:

:

;

;

:

;

,

:

;

;

:

:

:

:

:

;

:

:

runt, lapsus est in

laqueum. Et
litteralem

sic patet

quod

verum intellectum

Evangelii

circa praedictus

vel
«

error consistit: et sic intelligeudum quo patet intentum.

est de aliis.

Ex

Lllterius dicis quod non satiat te primun decisionis nieae, nec sccundum, nec tertium, nec quartum, nec quintum. Circa quod si ostendisses ralioiiem tuae

de similibus'' Absit ibi solus litteralis sensus est quaerendus secundum sententiam Augustini. Et ex hac consideratione clarius patet pra>eminentia sensus litteralis secundum extensionem extendit enim se ad auctoet sic
:
:

quod dicitur « toto cordetuo, » et
:

Diliges

Dominum

Deum

ex

hujusmodi

ritates notabiliores et excellentiores sacra? Scriptura?

:

PROLEGOMENA.
de quibus dictum est supra, in quibus auctoritatibus A mysticus sensus non babet locum Consequeuter dicis quod secsus litteralis non est universalior, quia de quantu aliquid est universased sensus litteralius, tanto est communicabilius propter suam limitationem, et signauter per lis doctorem Irrefragabilem, est incommunicabilis, eo quod non dividitur, sed bene mysticus multipli:

catur.

Attende,

frater,

rogo,

si

comparas sensus

sacra?

Scriplura? ad iuvicem

secundum eorum limitationem ad materias de quibus agunt, manifestum est quod quilibet sensus mysticus limitatur ad certam materiam. Tropologicus enim sensus solum agit de agendis secundum mores, allegoricus vero de credendis, anagogicus de sperandis sensu^ autem litteralis de singulis prsedictis, et etiam de jam gestis manifeste tractat. l\ec credo quod doctor Irrelragabilis bujus oppositum asserat, et sic comparatio tua potius
;

facit

pro me Item si attendisti univei^salitatem, quam attribuo sensui litterali satis manifesta est consistit autem in boc quod non solum litterati, seu sapientes, sed etiara rudes, qui ad intelligibilia sapienda nou sunt idonei, taraen per sensum litteralem capiunt spiritualia, saltem sub similitudiuibus corporalibus, juxta
:

non enim de ratione sensus spiritualis, seu cura mystici, est ut det gratiam eum intelligenti, seu innec etiam est necessarium quod babens veuienti verum sensum mysticum, seu spiritualem, sacrae sufficit enim Scriptura?, sit in gratia gratificaute ad sensum spiritualem, seu mysticum recte inveniendum, seu habendum, babere, seu participare donum prupbetiae, seu donum interpretationis sermonum quse licet sint gratise, tamen suut gratis datae tantum: et sic certitudo illa, quam dicis per modum gustus, pertinet ad donum sapientia?: secundum quod spiritualis homo judicat omnia, etiam profunda l)ei secundum Apostolum (I Cor. n) de quo non agitur in proposito. Ex hoc dicto tuo etiam sequeretur quod nullus haberet certitudinem alicujus sensus mystici seu spiritualis sacrse Scripturae, uisi existens in gratia et cum nemo sciat de lege comrauni utrum sit dignus amore vel odio, sequitur quod g nullus sciret se habere talem certitudinem praedi cti sensus mystici de lege communi, quod esset valde
: :

;

;

:

inconsonum

rationi.
dicis

Consequenter

quod non probo verba

sancti

istud Apostoli
«

sum

litatis

« Sapientibus et insipientibus debitor {Rom. i); » unde ex parte hujus universasensus litteralis manifestam habet praeemi:

esse igne charitatis exannnata. Si bene attendisti verba mea, sic dixi : Credo verba sancti Thomae esse igne charitatis examinata unde de credulitate mea non requiritur aliud testimonium nisi quod in dictis et in scriptis meis semper se-

Thomae

:

quor

cienter.

nentiam. admirabiles, ut dicis, nec ex hoc impeditur mea cresi In hoc autem objicis de incommunicabilitate tum quia saepe contingit dodulitas sen prosecutio sic opinaris, a veritate devias manifeste. Comraunictrinas veras impugnari, tam in theologicis, quorum catur enim sensus litteralis cuilibet propositioni principiura positum est in signum cui contradicetur, sacrae Scripturee, ut dictum est et iterum in multis quam in peripateticis tum quia illa in quibus conunus passus habet raultiplicem expositionem litteralem, prout fuit ostensuin in tertio articulo quaetradicitur, nou referunt, ut lirmiter credo, ad expostionis. Est etiam sensus litteralis abyssus multa, r sitionem alicujus passus sacrae Scripturae, an sic vel et ideo talia apud me, qui de solo propter magnas difficultates in eo conteutas, circa aliter teneatur vero intellectu sacrae Scripturae et divinae curo, maea qua? ad tidemet mores pertinent. Necmirandum: gis sunt curiosa quam fructuosa. Uude et Apostolus nam in scieitiarum humanarum libris, in quibus de similibus dicit quod quaestionem magis praestant solus sensuslitteralis est inquirendus, quamplurima quam aediiicationem, etcaetera. commenta sunt, et plures expositionesseu scripta. Ultimo commendas magistrum Nicolaum eo quod Similiter et multiplices quaestiones ad mentem ausententias sanctorum doctorum propria? sententia? ctorum intelligendam seu elucidandam, ut patet in postposuit, ut auctorizaretopus suum etsi simpliciphysicis, metaphysicis, et ethicis. Simililer in facomter illum commendares, recte utique faceres cultatibus utriusque juris, ethujusmodi; in quibus mendandus est enim, qui tanto studio et labore sa-~ nec in textu, nec in glossa est sensus nisi litteralis. cram Scripturam exposuit sub plano et suavi stylo illis, in quibus solumilla tractantur qua? Si igitur sed miror te ex hoc illum comraendasse, quod senin lumine naturalis rationis cognosci possunt, tot tentias suas dictis sanctorum praeposuit, ut ais, ad multiplicitates commentorum varietatesque quaestioauctorizandum opus suum, cum huic commendationi num, et expositionum, et hujusmodi, circa sensum non solum sacra Scriptura repugnet legitur enim litteralem inveniuntur, quanto magis in Scriptura commendat, ille x) : « Non qui seipsum divina, ubi agitur de his qua? supernaturali lumine (II Cor. probatus est; » et Prov. xxvn « Laudet te os alietantummodo cognoscuntur, inveniri possunt multiplices sensus litterales, seu expositiones, quaestio- p. num, non tuum. » Hoc etiam physica doctrina sua noo q+ hujusmodi Aat oit enim Pliilosophus ncnnli 11 i I iinHamiK seipsos vituLaudamus =.piti=.ne. vit.ll nes, et Imincrvn-vr); det ait onim P perantes. Et sic peroppositum seipsum laudare, seu Nec credo te latere quod semus litteralis dividitur praesertim aliis praeponere, non est commendabile in tres species secundum Augustinum in libro de Utilitate credendi, scilicet in historicam etymolocum Postillator, de quo loquimur, ut ordinis Minogicam et anagogicam, ut in tertio articulo exposui rum dignus professor, hurailitatem, non praesumptionem sequi ae.stimandus est. Magna enim de se similiter, et septem claves suae regulae. quas Isidorus tradit in libro de summo Bono, qua? in prologo sentire hi qui mollibus vestiuntur, et in doraibus regum sunt, consueverunt. Nec enim adduci possum a Postillatore ponuntur, non sunt nisi quaedam species seusus litteralis, ut patet intelligenti. Ex quibus ut credam quod postponere sententiam Hieronymi, vel alicujus sancti doctoris, dicto Rabbi Salomonis manifeste patet quod sensus litteralis est communi; : : ; :

utinam digne et sufiidoctorem, Nec ignoro quod dicta sua in pluribus sunt impugnala per plu res ingeniosos theologos, viros
istum

;

:

m

;

;

:

;

li i

I

• :

;

cabilis et multiplicabilis. Dicis etiam consequenter

quod dignitas istorum
:

sensuum attenditur penes majorem utilitatem, quae consequitur majorem certitudinem quod tibi concedo, prout in quaestione praedicta largius est deductum. Sed quod subjungis quod certitudo spiritualis intelligentiae non est speculationis, sicut litteralis intelligentia sed est rectitudo experientia?, et secundum affectum, et per modum gustus, per inspirationem et testimonium Spiritus sancti hic manifeste involvis sententias. Attribuis enim sensus spirituali, seu mystico, quou in homine spirituali habet lo;
:

(praesertim ubi ratio nou suadet) commendatione reputes diguum. Lauda ergo eum in quo laudandus est in recta videlicet intentione, quam credo eum habuisse et propter laborem magnura quem sustinuisse dubium non est ut sacram Scripturam exponon autem ex eo neret, et promajori parte recte quod a sanctorum doctorum interdum expositioni: ;
:

busindebite deviavit. Secundo vero commendas Postillatorem ex hoc quod per habitum theologicum veritatem sententia? habuit, licet in lacte non suxisset proprietatem Hebraici sermonis. Quod, salva pace, videtur miuus

-;

:.9

WALAFRIDUS STRARUS FULDENSIS MONACHUS.

<>0

rationabiliter dictuin. Notum est enim quod habitus theologicus non se extendit ad donum linguarum habendum et ideo cum theologus dicit Sic est in Hebraica veritate, et ibi non sic iuvenitur, non est
; :

A

citer

commendandam
:

expresse asserui in
locis sentio

quaestione

praedicta
sufticere

licet

in aliquibus

eam minus
;

ex hoc

quod inter doctores Hebraicos non invenit meliorem theologum quam Rabbi Salomonem. Circa quod notum est quod si in rei veritate ille fuit minus peritus qu«m alii, non debet commendari ex hoc quod sequitur eum, praeex hoc

commendandus Commendas eum tertio

quod non reputatur vitium simpliciter perfecte omnia examinare potest sape enim dormitavit Homerus. Sanctum autem in omnibus scientiis, praesertim in Scriptura
;

nemo namque mortalium
:

rum

sertim in deviis et inconsonis auctoritatibus sanclocommenda ergo illum ut dixi in his et ex his
:

quibus commendaudus

est,

et

libenter

ampiectar

commendationes tuas. Concludendo ergo, charissime

me

reprehenJere voluisse

absit a

me:

fratrer, non credas Postillatorem, ut dicis sed potius Postillam suam esse simpli-

divina, seinper praeponereveritatem. Utinam, frater dilectissime, esses in meo consortio. saltem aliquantulo tempore, ut simul discurrere valeremus additiunculas has, et sic. experimento cognosceres quodin illis locis in quibus ab ejus dictis deviare videor, zelo veritatis, non reprehendendi studio processi et etiam in his non judicio proprio deviavi, sed sequendo majorum sententiam. Vale, fiater in Domino et meliora charismata semper
: :

«mulare,

etc.

INCIPIT

PROLOGUS
IX

Replieas defensivas Postillee venerabilis ac devoti Patris, fratris Nicolai de Lira, ab additionibus domini Burgensis, editas a venerabili et religioso Patre, fratre Matthia Thorimt sacri ordinis Minorum provinciae Saxoniai ministro, ad plurimorum rogatum praefatam Postillam ut veritate lucentem amplexantium.
Modestiam antiquam teuere homines justos atque sanctos decebut, et ordinata regulariter injuriis non gravare molestis. Nam sicut minus bene gesta correctionis

R futurum obtuiit, et hoc ipsum opus suum, Postillam nuncupare decrevit. Hoc, inquam, opus Postillae, et si tantae sufiicientiae fuerit, quod ipsum non solum
;

limam, sic optime facta laudem et gloriam parvuli, sed niagni nec solum lideles, sed et iniiderequirunt. Sed quia omnimoda perfectio solis divinis les, in dubiis circa sacrae Scripturae litteralem intelrebus competit, in cunctis humanis operibus reperiri ligentiam requirunt: ipse tamen magister Nicolaus, poterit quod reprehensione dignum est cum modeut vere humilis, imperfectum se recognoscens et stia tamen, ut ait bealus Augustinus in principio ut pius, culpain agnoscens, ubi fortassis culpa non Retractationum, quss modestia non modo in agihiliest, in prooemio sui operis, se et per eum scripta debus, sed et scibilibus locum hahet. Nam secundum terminationi sanctae matris Ecclesiae submittens, leverum intellectum sacrae Scripturae circa divinum ctorem benevolum, et correctorem eftlagitat charitascibileerrare non contingit: ideo ipsa sola hunc hotivum, sciens quod nemo omni ex parte heatus. norem sibi vindicat, ut recte intellecta sine reprePropterea Paulus, venerabilis archiepiscopus Rurhensione consistat, ut vult beatus Dionysius de divigensis, judicans aliqua minus apposite a Positllatore nis Nominibus. capite secundo ; nihilque ei contraexposita, et aliqua minus plene, additiones ad Postilriura, nisi omnino sit falsum. In ea quoque nihil relam magistri Nicolai conscripsit, in quibus corriperitur absurdum secundum Augustinum xi super gere nititur quae ipsi videbantur minus commoda, et ^Genesira, capite primo. Diversitas igitur et coutrasupplere ea quae judicabat deesse. Cijeterum ne istae rietas in ejus expositione non habet ortum ex illa q Ruigensis emendationesauctoritati Postillatoris apud doctrina irrefragabili, sed ex eo quod ejus expositoiraperitos derogarent, statui eas examinare, et quae res intellectum plenum non sunt assecuti, ut vult dictis Nicolai non obviant, intacta relinquam nec beatus Hilarius secundo de Trinitate. Quae tamen vim faciam ubi ipse aliquem passum secus quam expositorum diversitas nonomniuo inutilis est quinPostillator, exponit scimus enim etiam apud sanimo perea pigritia studentium excutitur, ut verictos doctores ejusdem passus esse varias expositiotas inquiratur: sicque Ecclesiae proficiunt insurgennes ea autem in quibus Nicolaus corrigit, ostentes haereses, ut inquit beatus Auguslinus i super dam quid et quantum contra postillam valeant, In Genesira contra Manichaeos. Omnes igitur sancti et hoc autem opere, et quocunque alio per me faclo, catholici sacrae Scripturae tractatores antiqui nedum vel in posterum fiendo, me totum dignis et legiticonsentiendo, verum etiam salva iide dissentiendo a mis correctoribus submitto. Praesuppono autem successoribus, gratias meruerunt immortales. Nam circa sensum litteralem, quem et Postillator et Rurposl et per eorum venerandos sanctosque labores gensis principaliter quaerunt, quid adaequata ratio excitati, pro patribns nati iilii doctores, in eorum sensus litteralis sit et quod sensus litteralis sit ille comparatione moderni, non parum laude digni surqui est verus, rationabilis, per Spiritum sanctum rexerunt qui in sacrae Scripturae expositioue desu intentus, et per voces aut res sine absurditate signihdantes, ut vitam haberent aeternam talibus promiscatus. Ista ratio adaequata sensus litteralis habetur a sam, ipsam elucidaverunt, sensum ipsius litteralem beato Augustino super Genesin ad litteram, et a tanquam magis authenticum inquirentes; inter quos „ beato Gregorio in Moralibus, prout eum ad id allemagister NicoIausdeLira, in lingua Hebraica simul et gat Rurgeusis in disputatione quaestionis preeamLatina peritus, universalior et praeclarior reperitur bula',. cujusspiritum tanquam pueri junioris, de Minorum fraliepiica contra qusedam dicta Buryejtsis in trum ordine Deus illustrando misericorditer suscitaqasestionr prgsambula. vit. Ipse quoque sic suscitatus, quod sine iictione di:

;

:

:

:

:

;

:

:

dicit, siue invidiacommunicavit et tanquam sapientibus et insipientibus, magnis et parvulis debitor elfectus, satisfacere cupiens, opus egregium composuit: et in Ecclesiae sanctae gazophylacium pauper professione, cum vidua paupercula, studere volenlibus pro:

In cujus quaestionis articulo quarto Burgensis notat

Postillatoremin duobus. Primo

quod praeponde-

rat expositionem iniidelium, secundo quod dissimulaverit reverentias et auctoritates sanctorum docto-

rum. Quid

veritatis sit in

primo, diceiur

io loco

per

)

lil

PKOLEGOMENA.
videlicet Genesis prirao. Circa
,

62

Burgenseni allegato,

secundum, notaudum quod sanctorum auctoritas et reverentia, ubi ut sancti loculi sunt, semper debet
a iidelibus venerari, ut patet 15 dist. decreti Per totum. Ubi autem ut homines et ex opiuione locuti sunt, nec sancti iu hujusmodi sibi volunt honorem deferri, ut paiet iv super Genesin ad litteram, cap. 22. Sciverunt enim saucti quod ex opinione sapientiae contradicitur sine vitio sapienti, imo expedire videtur in materia opinabili dubia moveri. Nam sicut beatus Augustinus primo super Genesin contra Manichaeos Ecclesiae proiiciunt insurgentes haereses, ad excutiendam pigritiam ; ita expedit in Ecclesia contrarias esse opiuiones, eadem ratione ; et quam contrarie sancti doctores opinentur in pluribus sasanctorum crae Scripturae passibus, non nisi dicta ignorans ignorat. Nec puto inconveniens dicta intidelium assumi in expositionetn sacrarum Scriptura:

A tum Augustinum, Hieronymum, Gregorium, Isidorum et sanctum Thomam postponit sine ratione
:

reperitur, qui nullius sancti dictum reprobat, nisi ex majori ratione et auctodeclinandum ostendat. Et specialiter huic ritate Burgensi videtur crimen laesae majestatis repugnare, cum dicta sancti Thomae praeferre videlur dictis Augustini, Gregorii, Hieronymi, et aliorum, quasi illa non sicut ista sint igne charitatis examinata, et quasi illa sicut ista non egeant retractatione. Beatus enim Angustinus in exordio suse Retractationis dicit quod « in multiloquio peccalum non deerit: qui non habet primas partes sapienliae, scilicet recte docerdo, habeat saltem secundas, scilicet modeslia?, in revocando errata. » Et concludit « Qui ista sciin Postiliatore
:

quod

non

ncn imitenturme errantem, sed in meiius proficientem. » Modestum fuisset Burgtnsi sanctum Thomam beato Augustino non prceferre, quasi omnia rum, et conlirmationem dubiorum occurrentium. B dicta sancti Thoraae sint prima vera cum multa diNam beatus Augustinus facit sic nr Confessionum cla beati Augustini sint hodie opinabilia qui etiam iibros suos super Genesin ad litteram reputat magis in principio, et multis aliis locis, ubi assumit et lauesse inquisitivos quam diflinitivos dat dicta Cicerouis. et Platonis, et aliorum. Omnia et quaedam dienim qnae contra lidem non sunt, licet assumere in cta ejus eliam non retractata, a moderna schola communiter non recipiuntur, ut de ratione intelliadjutorium. Omne enim verum vero consonat ex gendi opera sex dierum, etc. Non igitur a*gre ferat primo Ethic. Et fortassis veritas tidei posita ab inBurgensis si dicta beati Thomae non usquequaque iideli ea quae sunt iidei confirmat, ut dicitur xi de
turi sttnt
; : :

Civitate Dei, cap. 21 recipiantur. et n de Doctrina Christiana Secundo autem Burgensis notat Postillatorem beatus Augustiuus ad propositum dicit: Si qua forte quasi non fuerit perfectus in idiomate Hebraico, eo iidei nostrae accommoda dixerint, non solum formidanda non sunt, sed ab eis, tanquam injustis possesquod a pneritia non didicit. Sed illa ratio non valet, vindicanda. Et posito soribus, in usum nostrum quia stat senem addiscere idioma quodcunque perexemplo de Judaeis spoliantibus i-Egyptios, subdit fecte. Nec Burgensis debuit ex eo notare Postillato« Sic fecerat Cyprianus doctor suavissimus, et marrem, sed ei gratias agere, quia ad exaltationem catyr beatissimus, Lactantius, Victorinus, Optatus et tholicae iidei et sacrae Scripturae dilectionem tantum Hilarius. » Frustra ergo Burgensis Postillatorem inimpendit studium, ut intellectum linguae Hebraica? eo redarguU, cum et ipsemet Aristotelis dicta alietiam adultus assequi mereretur. Quod si reprehenquoties adducit. q sibile est, venit beatus Hieronymus similiter culpanIn articulo e.jus quaestionis post veram commendadus, quod absit. tionem, Postiliatorem ipse Burgensis vituperat in Tertio Burgensis culpat Postillatorem, quia secutribus. Primo dicit in Postilla irrationabilitcr posttus est Rabbi Salomonem potius quam alios Hebraeos poni dicta sanctorum, et specialiter sancti Thomae, eo potiores. Respoudeo quod Postillator non sequicujus dicta dicit igne charitatis examinata et natutur nec illum nec alios, nisi quantum ratio et tides ralis rationis dictamine multipliciter purgata. Ad admittunt imo hi quos Burgensis praefert Rabbi hoc dico quod Burgensis in Postillatore aegre ferre Salomoni non reperiuntur fidei plus favisse et ranon debuit, quod ipsement saepefacere consuevit; in tioni, nec Scripturam clarius exposuisse quam Rabbi plerisque enim locis (ut patebit in processu) et beaSalomon ut patebit in locis suis.
;
:

:

;

HIEROiNYMl PROLOGUS GALEATUS
(Vide inter Opera B. Hieronymi.)

BEATI HIERONYMI
EPISTOLA AD PAULINUM PRESBYTERUM,

De omnibus
(

divinae historise libris.

Vide inter epislolas Bcati Hieronymi.

SANGTI HIERONYMI
PROLOGUS
IN

PENTATEUCHUM MOYSI

AD DESIDERIUM.
(

Vide inter Opera B. Hieronymi.

)

PROTHEMATA GLOSS.E ORDINARLE.
(Aug. de Gen. ad litt., tom. III, lib. t. c, 21, a ) divinos libros legimus, etc, usaue ad congruam non inutile esteruisse sententiam.

Cum omnes
1

(Ibid., c. 18) In rebus obscuris atque a nostris oculis remotissimis, etc, usque ad cum potius eam, quae Scripturarum est, nostram esse velle debeamus.

Revocatur lector ad tomos Patrologiai

nostrae

Eoit.

:

63

WALAFRIDLS STRABUS FULDENSIS MONACHUS.
Notandum quia

64

haec Scriptura ita allegoricis verbis texilur, ut allegoricum sensum contineat, et historicam iidem rerum gestarum non amittat. Dicitur autem Cenesis a suo principio, secundum morem Hebraeorum, qui ex principiis maxime nomina libris imponunt, sicut Matthaeus evangelicam suam bistoriam, librum generationis appellat, cum multa utraque Scriptura in sequentibus contineat, in quibus nulla generationis mentio tiat. Iutroducit quippe haec histona primnm hominem futuri formam, ut pote de terra virgine conditum, per quem generandi tersicut Evangelium reni erant in vitam transitoriam secundum novum hominem inducit de matre virgine genitum, qui tilios generaret in vitam aett-rnam. In hac ergo Scriptura ligurse suut futurorum in EvanLiber iste gelio vero manifestatio completorum. more HcLia?orum a principio Genesis appellatur, quia in eo de cceli et terrae generalione agitur, licet sicut Evangelium Matthaei, multa sequantur aiia
:
: :

A

operatorium dicilur, mundumque semper fuisse et futurum esse. His et hujusmodi erroribus obvians Moyses, in uno spiritu, in uno principio temporis, mundum a creatore Deo factum Darrat, tanta velovidecitate, ut effectu sensum temporis praeveuiret licet Deum cognoscens initium universorum, a>,ternum inlelligere dedit et omuipotentem, ex tanta
;

celeritate operis. ut

momeutum
creatus

transactum dicatur,
his

necdum primum nascentis mundi quando mundus
verbis
»
:

dicitur,

«

In principio creavit

Deus coelum etterram.

g

(Strabus.) « In principio, » etc. Moyses iu uno principio temporis a Deo creatore mundum factum refert, utsensum temporis praeveniret elfectu voluntatis, ut Deura sciamus ese ante temporis initium, et ipsum esse initium omnium. Plato enim tria initia vel principia existimabat, Deum, exemplar, et materiam, et ipsa iucreata sine principio, et Deum quasi artiticem, non creatorem. Aristoteles, duo,

Inducit enim Moyses primum hominem formam futuri de terra virgine conditam, qui generaret terrenos in vitam transitoriam, sic et Evangeliura secundum hominem, scilicet Christum de matre virgine genitum, qui generaret ccelestes in vitam aeternam. Hic ergo figura, in Evangelio veritas. Qusest. in llebr. Gen., tom. III, (Hikro.v, lib. col. 937.) « In principio creavit Deus ccelum et terram. » Plerique autumant, etc, usque ad qui voluminibus ex librorum priucipiis nomina imponunt. Quatuor sunt regulae sacrae Scripturae, id est, historia, quae res gestas loquitur; allegoria, in qua tropologia, id est moralis aliud ex alio intelligitur locutio, in qua de moribus ordinandis tractatur;
«

Liber geuerationis

Jesu

Christi.

;

materiam, et speciem, et tertium operatorium dictum, mundum vero semper esse et fuisse. Contra haec ergo et hujusmodi dicitur: « In principio crea« vit Deus ccelum etterrara. » revelationem didicit (Auc.) Sicut Paulus per Evangelium, ita Moyses, docente Spiritu sancto,conditi mundi exordium. Moyses in hoc libro de inferiori mundo ad insti uctionem hominis agit et quia homo praeponendus erat mundo visibili, primum, regnum paratum describit, postea rectorem inducit, cui serviat plenitudo regni. Dicit ergo « In principio creavit Deus « ccelum et terram. » Cceli et terrse nomine, quidquid Deus fecit, simul faclum esse materialiter po;
:

test intelligi, sed informiter, sive

spintuale, sive cor;

porale sit. Deinde prosequitur quomodo Deus singuanagoge, id est, spiritualis intellectus, per quem lorum formas fecerit, et operum distinctiones et de summis et coelestibus tractaturi, ad superiora ducimur. His quatuor quasi quibusdam rotis tota di- q quia nondum erant distinctae formee, addit de terra Terra autem erat inanis et vacua, » his, scilicet, verbi gratia, Hierusalem vina Scriptura volvitur quae de ipsa erant processura. « Et tenebra; erant secundum historiam est civitas secundum allego« super faciem abyssi. » Per abyssum cactera eleriam Ecclesiam signilicat, secundura tropologiam, menta possunt intelligi, quae adhuc confusa el inid est, moralitatein, animam cujuslibet fidelis, qua> certa erant, quas formas essent habitura. secundum anagogen, ad pacem aeternam anhelat primo in verbo, Quatuor modis operatur Deus coelestium omnium vitam, qui revelata facie vident secundo in materia informi. Uode Ecclesiastici xvni: Deura. simul. » Ter« Qui vivit in ssternum creavit omnia Divina Scriptura aliquando aeterna intimatur, ut tio per opera sex dierum varias distinxit creaturas, « In pnncipio erat Verbum (Joan. i). » Aliest « Cum venerit tilius quarto ex primordialibus seminihus non incognits; quando facta narrantur, ut oriuntur naturap, sed notae, saepius, ne pereant, rehominis in majestate sua, » etc. Aliquando quae formantur. agendasunt praecipiuntur, ut « Diliges proximum (Aig. Isi»., Beda.) Mystice. Primordia generis tuum, sicut teipsum. » Et est bipartita diviua Scrihumani, quibus ipsa luce perfrui ccepit, bene comptura quia alia sunt quac secundum iigurara dicunparantur primo diei, quo Deus lucem fecit. Et hoec « Audivit Adam vocem Domini deambutur, ut est » alia secundum rerum gestarum aetas tanquam infantia putanda est ipius universi lantis in paradiso saeculi, quod tanquam unum hominem proportione iidem, ut cst quod populus exiens de /Egypto per magnitudinis suae cogitare debemus quia unusquismare pedibus ambulavit alia suut quo? utroque dicta sunt modo, ut est transitus maris Rubri, et mi- " q Ue homo cum prirao nascitur, et exit ad lucem, primam actatera agitininfantia. Haec tenditur ab Adam racula quae Dominus in Fvangelio fecit. usque ad Noe generationibus decem. Quasi vespera Trihus raodis signilicat haec Scriptura generatiohujusdiei iit in diluvio, quia et infantia nostra tannem saeculi esse iactam. Aut enim sola voluntate « In principio crcavit quam oblivionis diluvio deletur. Incipit maue sealiquid dicitur factum, ut cundae diei a temporibus Noe tanquam pueritia, et Deus ecelum et terram. » Aut voluntate simul etvoce tenditur haec aetas usque ad Abrabam aliis generatio« Fiat lux. » Sive deliberativa, ut praecepliva, ut nibus decem. Et bene comparatur secundo diei, quo « Faciamus hominem ad imagineai et similitudiuem factuin est iirmamentum, inter aquam et aquam « nostram. » Aut voluntate, voce et deiinitioue, ut quia et arca, in qua erat Noe cum suis, iirmamen» et « Crescite,et multiplicamini et replete terram « Germinet terra hcrbam virentem, et facientem setum erat iuter aquas inferiores, in quibus natabat, et superiores quibus compluebatur. Haec aetas dilu« men, » etc. Et ea, quae sola voluntate, et voce divio non deletur, quia nec pueritia nostraoblivione cuntur, novitate facta sunt. Quae vero per delinitiotollitur de memoria. Meminimus enim nos pueros nem, haec sunt similia illis quae noviter facta sunt, fuisse, infantes nou meminimus. Hujus vespera est et haec suntquae post septimum diem usque in finem coufusio linguarum in eis qui turrim faciebant, et operatur Deus, et ex illa delinitione proveniunt. nec ista aetas secunda iit mane ab Abraham. Sed Quidam tria principia posuerunt Deum, exemgeneravitpopulum Domini, quia nec pueritia apta est plar, et matcriam, eaque increata, et sine initio ad generandum. Incipit raane diei tertiae ab AbraDeumque non tanquam creatorem materiae, sed ham, et succedit tertia aetas similis adolescentia.. quasi artificem, ad exemplar de praejacenti materia Et bene comparatur diei tertio, in quo ab aquis mundum fecisse. Alii duo principia putaverunt, terra separata est. Ab omnibus enim gcutibus, quamateriam, et speciera, et cum his tertium, quod
;

,

;

:

:

:

:

:

;

;

:

:

:

:

;

:

:

;

«5

PROLEGOMENA.
error instabilis, et vanis simulacrorum doctriquasi ventis omnibus mobilis (quod bene signi-

66

rum
nis,

A

ficatur maris

nomine), tidelis populus secernitur. Ab hac ergo gentium vanitate et bujus saeculi iluctibus separatus est populus Dei per Abrabam; tanquam terra cum apparuit arida, id est, sitiens imbrem coelestemdivinorum mandatorum. Qui populus unum Deum colendo, tanquam irngata terra, ut fruclus utiles posset atferre, sanctas Scripturas et prophetiasaccepit. Haec enim setas,jampotuit generarepopulum Dei, quia et tertia aetas, id est, adolescentia, jam Et ideo ad Abraham dictum iilios habere potest.
est Genesis xvu : « Patrem multarum gentium po« sui te, augebo te nimis valde, et ponam te in gen« tes, et reges ex te erunt. Etponam testamentum, »
etc.

ra producit, gentes significant, jam stabiliter credituras Evangelio, de quibus dicitur et illud quod Petro demoustratum est in Actibus apostolorum, « Macta et raanduca. » Et cum ille immunda cap. X
:

« Quod diceret, responsum est illi Deus muudavit, tu commune ne dixeris. » Tunc fit homo ad imaginem et similitudinem Dei, sicut in ista aetate sexta nascitur in carne Dominus noster, de quo dictum « Et homo est, et quis cognoest per prophetam scet eum ? » Et quemadmodum in illa die masculus et femina conjuncti sunt, sic et in ista Christus et Ecclesia. Et praeponetur homo illa die pecoribus, sic et in lsta aetate serpentibus et volatilibus cceli Christus regit animas sibi obtemperantes, quae ad Ecclesiam ejus, partim de populo Judaeorum et par: : :

tim ex gentibus venerunt, ut ab eo domitae mansueHa?c setas porrigitur, ab Abraham usque ad scerent ; homines, scilicet vel carnali concupiscenDavid, quatuordecim generationibus. Hujus vespera vel tenebrosa curiositate tiae dediti, sicut pecora est in peccatis populi, quibus divina mandata praetervel elati superbia, quasi ibant, usque ad malitiara pessimi Saulis. Deinde g obscurati, quasi serpentes aves. Et sicut in illa die pascitur homo, et animalia mystice fit mane quartae diei, regnum scilicet David. quae cura ipso sunt, herbis seminaubns, et lignis Haec aetas similis est juventuti. Et revera inter omnes fructiferis, et herbis viridibus sic in ista aetate hoaetates regnat juventus, et ipsa est ipsum iirmamo, quicumque bonus est minister Christi, et eum mentum omnium eetatum et ideo bene comparatur bene, quantum potest, imitatur, cura ipso populo quarto diei in quo facta sunt sidera cceli in iirmaspiritualiter pascitur sanctarum Scripturarum alimento. Quid enim evidentius signiticat regis emimentis et lege Dei partim ad concipiendam fecunnentiam quam splendor solis? et plebis obtemperanditatem rationum atque sermonum, tanquam herbis tiam, lunee splendor ostendit, tanquam Syna^ogam semiualibus partim ad utilitatem morum et conipsam et stellae principes ejus et omnia fundata in iirmamento. Hujus versationis humanee, tanquam lignis fructiferis : parstabilitate regni, tanquam in tim ad vigorem lidei, spei et charitatis in vitani quasi vespera est in peccatis regum, quibus illa gens aeternam, tanquara herbis virentibus, quae nullo aestu meruit captivari. Fit deinde mane quintae diei, tribulationum possunt arescere. Sed spiritualis sic transmigratio iu Babylonem, cum in ciptivitate popascitur istis alimentis, ut multa intelligat; carnalis pulus ieniter in peregrino otio est collocatus. Et porrigitur haec aetas usque ad adventum Christi, id autem id est, parvulus in Christo, tanquam pecus Dei, ut multa credat quae intelligere nondum potest estquinta aetas, secundum quam est declinatio a juventute in senectutera, nondum quidem senectus, nec tamen eosdera cibos omnes habent. Hujus autem vespera est, de qua Dominus ait Luc, xvm jam juventus senioris aetas est, quem Graeci 7rpsP aetatis « Putas veniens Filius hominis inveniet b€ijtijv vocant nam senex apud eos non wpsffSurvj? fidem super « terram ? » Post illam vesperam sed yepuv dicitur. Et revera sic ista aetas a regui fiet mane, cum ipse Dominus in claritate venturus est. Tunc rerobore est inclinata et fracta in populo Judaeorura, quiescent cum Christo ab omnibus operibus suis ii quemadmodum homo a juventute iit senior. Et bene quibus dictum est Matth. v « Estote ergo vos percomparatur illi diei quinto, in quo facta sunt ani« fecti sicut et Pater vester ccelestis perfectus est. » malia in aquis, et volatilia cceli posteaquam scilioet tanquam in aquis, ccepeTales enim faciunt opera bonavalde illi homines inter gentes, post talia enim runt vivere, et habere incertam sedem et instabiopera speranda est requies in die septimo qui velem, sicut aves volantes. Sed plane ibi <*rant cete, speram uon habet. Nullo ergo modo potest dici quemidest magui homines, qui magis dominabantur fluadmodum fecerit Deus ccelum et terram, et omnem ctibus saeculi, quam servirent in illa captivitate creaturam, quam condidit : sed ista expositio per ornon enim ad cultum idolorum aliquo terrore depradinem dierum sic indicat quasi historiam rerum favati sunt. Ubi sane animadvertendum quod benedixit ctarum ut praedicationem futurorum maxime obDeus illa animalia, dicens: « Crescite et multipliservet. Si autem aliquem movet quod in istis aetacamini et replete aquam maris, avesque multiplicentibus saeculi duas aetates primas denis generationibus tur super terram. » Quia revera gens Judaeorum (ex advertimus explicari, tres autem consequentes sinquo dispersa est per gentes) valde multiplicata est. gulae quatuordecim generationibus contexuntur, Hujus diei, hoc est, hujus aetatis, quasi vespera est sexta vero ista nullo generationum nuraero deflnita multiplicatio peccatorum in populo Judaeorum, quia D sit facile est videre etiam in unoquoque horaine sic excaecati sunt, ut Deum et Dominum nostrum duas primas a?tates, infantiam et pueritiam, corporis Jesum Christum non possent agnoscere. Mystice, sensibus inheerere qui sensus corporis quinque mane sextae diei fit praedicatio Evangelii per Jesum, sunt visus, auditus, gustus, olfactus, et taclus et finito diequinto, ld est quinta aetate, incipit sexta, quinarius autem numerus duplicatus (quoniam duscilicet senectus veteris hominis, in qua homo minus plex est sexus humanus, unde generationes tales potens est, et quasi ad extremum vitae tendit. Et hoc existunt, masculiuus et femininus) denarium nuetiam apparet, quia illud carnale regnum jam est merum fac.it. Jam vero ab adolescentia, et deinceps, vehementer attritura, quando et templum Dei dejeubi ratio, incipit in homine praevalere, accedit quinctum est, et sacriQcia cessaverunt et nunc ea gens, que sensibus cognitio et ratio, quibus vita regitur et quantum ad regni vires attinet, quasi extremam viadministratur ut jam septenarius numerus esse intam trahit. In ista tamen aetate, tanquam in senecipiat, qui simililer duplicatus, quatuordecim genectute veteris hominis, homo novus nascitur, qui jam rationibus eminet et apparet, quas habent tres aetaspirituahter vivit sexta enim die, dictum est tes consequentes, adolescentis scilicet, juvenis et « Producat terra animam viventem. » Nam quinta senioris. Senectutis vero aetas, sicut in nobis nullo die non dictum erat Producant aquae animara vistatuto annorum tempore definitur, sed post illas ventem, sed reptilia animarum vivarum. Quomodo quinque, quantura quisque vixerit, senectuti depuenim corpora sunt reptilia, sic tunc adhuc etiam cortatur : sic iu ista aetate saeculi uon apparent generaporali circumcisione et sacriticiis, tanquam in mari, tiones definitae, ut occultus sit ultimus dies, quem gentium populus ille serviebat legi. Istam vero aniutiliter Dominus latere oportere demonstrat. mam vivam dicit, quia vitam jam incipiunt aeter(Aur>. ubi supra). Moraliter. Habet unusquisque no nam desiderare. Serpcntes ergo et pecora, quae terPtrnm in rectis operibus et recta vita, tanquam distm: ;

:

:

:

;

;

:

:

:

:

:

:

:

:

;

:

:

;

:

:

WALAFRIDl STRABl FULD. MON. OPP. PARS
ctos istos sex dies, etc. ,usque ad servio legi peccati. (Isid. in. Gen., cap. 1 et 2, et initio tertii.) Quarto die, quo jam in illo firmamento disciplinae spiritales intelligentias operatur atque distinguit, etc, usqne ad et jucnudo otio perfruentur. Mystice. « In principio creavii ( Isiu. ibi., cap. 1.) Deuscoelum etterram. » Spirituales, scilicet qui ccelestia meditantur, etc, usque ad « magnum est si carnalia vestra metamus. » (Acg. de Gen. ad litt. lib. viii, c I, tom IIL)

I.

-

TflEOLOGICA.

68

A

In narratione rerum gestarum, etc, usque ad in quo solo formatur et illuminatur, ne sit tenebrae vel abyssus. (Greg., lib. xxxn Moral., c. 12, tom. II.) Quaerendum est quomodo Deus cuncta simul condidit, dum idera Moyses ex dierum mutatione variante, distincte creata describit? Sed rerum materia simul creata est, etc, usque ad quae non simul prodeunt

per temporis incrementa.

WALAFRIDI STRABI
FULDENSIS MONACHI

OPERUM OMNIUM PARS PRIMA
SIVE

OPERA THEOLOGICA

GLOSSA ORDINARIA.
LIBER GENESIS.
Hebraice dictus rnirJOl, Beresit, id
est principio;

Grxce PKXEZIS,

id est Generatio.

CAPUT PRIMUM.
Vers.
1.

B

«

In principio creavit, » etc.

Non
terra.

dicit

ln principio dicit dixit
:

Deus, Fiet
est

cfHum
lux, »

et

Sed

«

Fiat lux, et facta

versaliter

nomine

coeli et

terrae

quoniam unicomprebendendum
per partes expli:

I

cui non est hoc esse nec vivere quod beate vivere quia, aversa a sapientia Dei, stulteet misere vivit. « In principio, » etc (Beda, Hexaem. lib. i, tom.
tualis

babet informem vitam,
;

quod vivere

:

II,

col

13 a .)

Creationem

mundi insinuans

Scriptu-

erat quidquid

fecit

Deus,
fecit.

deinde

candum quomodo
Deus,
Fiat, »

Unde scquitur

«

|

Dixit

id

est,

per verbum
informis

suum
:

fecit.

Vel

primo verbo aeternitatem ct omnipotentiam Dei quem enim in principio temporum mtinostendit dum creasse perbibet, eumdem ante tempora aeterra,
:

quia
lis,

cum primum Gebat

materia spiritua-

naliter significat
initio

exstitisse. Et

quem

in

conditionis
ce-

non erat dicendum « Dixit Deus, « Fial;» incongruum enim erat a Deo dici, • fiat, » quia formam verbi non imitatur imperfectio,nisi cum
vel corporalis,

coelum

et

terram creasse

narrat, tanta
esse

lerilate

operationis omnipotentem

declarat,
:

cui voluisse, facere est.
«

Bene ergo dicitur

« In

generis

sui
;

conversione ad creatorem

sit

perfecta

creatura
vocare.
«

ut

telligamus

cum eum

dicitur

:

« Dixit

Deus,

Fiat, » in-

Utrumque scilicet, simul, quamvisutrumque simul abhomine non dicatur. Unde
principio creavit, » etc

ad

se

perfectionem
:

creaturee re-

propheta
psal.
<
c;i
:

terram in
« Initio tu, »

initio

factam ostendit dicens,

Cum

ergo dici'ur

«

In principio fecit
Filii
lit,

Deus
quia

ccelum

et terrara, »

comraemoratio
:

In principio,

Domine, terram fundasti, » etc etc Ccelum non visibile firma-

principiumest; sed

commemoratur
nolat

cum dicitur quia Verbum

Dixit Deus, Fiat,»

est.

Per principium

exordium creaturoe existentis ab illo; per Verbum, perfectionem creaturae ab illo ad ipsum

empyreum, id est, igneum vel intellectuale, quod non ab ardore, sed a splendore dicitur, quod statim repletum est angehs. Unde in Job

mentum,

sed

xxxviii
«

:

«

revocatae, ut formetur imitando

formam Verbi

in-

Verbum

cummutabilem. Non enim babet vitam informem Dei, cui est idem esse quod vivere; imo idem vivere quod beate vivere. Creatura vero spiri(a)

commemorari elementa. Nomine cceli, aerem intelligimus. Nomine terrae, ipsam et ignem qui in ea latet. Quarti, id
tina, »

etc Et

Ubi eras cum nota

me
tria

laudarent
hic

astra

matu-

est,

aquae in sequentibus

fit

mentio.

Revocantur lector ad tomos Patrologiae

nostrse. Edit.

:

69

GLOSSA ORDINARIA.
(Alcuin in Gen. tom.
I.)

LIR. f.EN.
alia

70

»

In principio.
ccelestes,

»

Filio,

A

quibus

duo

inserta sunt aqua, scilicet, et terra,
et

quo humanato patuit qui essent
reni.

qui ter-

quibus insunt ignis

aer.

Aquae autem totam suillos

Ccelum, creatura spiritualis, ab exordio peret

perficiem terrse tanta altitudine tegebant, ut ad

fecta

beata. Terra,

corporalis

materies

adbuc

imperfecta. Coelum,
vitae,

sicut

in
in

se

potest existere

informem materiam spiritualis non conversa ad
quae

Creatorem
sine

quo formatur. Terram, corporalem,
apparet in materia forcol. 191.)

omni
in

qualifate

mata.
(Rsda
«

usque locos pertingerent, ubi nunc usque super firmamentum partim resident. Ipsa autem terra et aqua informis dicuntur materia, quia omnia quce videmus, vel ex istis sumpserunt exordium, vel ex nihilo et priusquam in lucem venirent, non erat unde formam haberent.
:

Gen., tom.

II,

Scriptura

ait

:

Qui

fecisti

mundum

de materia informi (Sap.

xi). »

Materia facta est
teria informi.

de nihilo. Species mundi de mafecit

Deus anteomne materiam informem. Quamvis enim Salomon dicat « Qui vivit in « aeternuin, creavit omnia simul (Eccli. xvm), secundum originem tamen informis materies antecedit formatam speciem. Itaque mundum, et angehominem et los, et animam de nihilo fecit Deus
Proinde duas res
lempus,
angelicam creaturam
et
: :

» « Et spiritus Domini ferebatur super aquas. (Auc, lib. de Gen. ad lit., c. 5, tom. III.) Sive totam corporalem maleriam aquam appellavit, ut insinuaret unde facta et furmata sunt omnia quae ex
i

humida natura per
videmus
;

species

varias in

terra

formari

vitam ante conversioni* formam quasi tluitantem. Spiritus Dei superferebasive

spiritualem

tur, quia subjacebat

bonse voluntati Creatoris, quod

formandum etperiiciendum
etiam
tiae

«

Spiritus

inchoaverat. Dictum est Domini ferebatur super aquas. »

creaturas caeteras de aliquo.
(Ibid., col.

192.)

Septem sunt

coeli,

quorum

haec

sunt nomina, aer,

aether, olympus, spatium vel igneum, firmamentum, ccelum angelorum, et Trinitatis. Hieronymus autem dicit ccelum Trinitatis primum, secundum angelorum, tertium firmamentum. Mystice. « In principio creavit Deus ccelum. » Eos
scilicet
«

Ne faciendo opera potius per necessitatem indigenquam per abuudantiambeneficentiae Deus amare putaretur. Commode enim prius insinuatur aliquid inchoatum, cui superferretur non loco, sed omnia
:

superante potentia.
«

Et Spiritus

Domini ferebatur,
col.
est,

» etc.

(Hieron.

in

qui

ccelestis

imaginem portaverunt.

Gen.

t.

III,

939.) In

Hebraeo habet
Intelligimus
;

nsrpQ
vo-

«

Et

merahephet, id
luciis

incubabat, vel fovebat,
ut putant multi

more

terram,
id

» id est

eos qui postea superbiendo, ter-

ova calore animantis.
dici,

ergo non

ram,

est terreni
«

fecerunt deformes.

homini imaginem, portantes, se Terra autem erat inanis, » quia

de spiritu mundi

sed

de Spi:

deposuerat formam
operis
fruciu.
«
;

bonam.
«

«

Et

vacua,
»

»

boni

C

ritu sancto, qui et

ipse est

omnium
;

viviticator
et et

si

autem
«

vivilicator, et conditor
:

si

conditor,

Deus.
crea-

Et

tenebrse erant,

veri scilicet

Psal. cui

«
»

Emitte,

ait,

Spiritum

tuum

luminis
scilicet

privatio

super faciem abyssi,

»

corda
buntur.
«

autem erat inanis, » etc. Quid vel quale ccelum in principio cum terra facttim est, ostendit. Hoc enim de terra subdit, quod de ccelo intelligi noluit. Hoc enim superius ccelum quod a volubililate mundi secretum est, mox ut creatum est, sanctis angelis est impletum Vquos in principio cum ccelo et terra
Vers. 2.
II,)

superborum. « Terra (Beda, Hexaem tom.

Et Spiritus, » etc. In
flatu ejus

remus
«

vivificati, et

quo subsistentes requiesceunda baptismi abluti.
» etc.

Et Spiritus

Domini ferebatur super aquas,
scilicet

Sicut

Deus, ergo

et

conditor,

praeerat

fluitanti
vellet.

et confusae materiei,

ut distingueret

quando
Spiritus

Tota
Pater

Trinitas

hic

operata intelligitur, Deus,
Filius;

«xilicet;

principium,

Dei,

conditos
«
«

testatur

Dominus
filii

dicens

Job

xxxvm
et

Spiritus sanctus.
«

Ubi

eras

cum me
omnes
et
filios

laudarent astra matutina,

Et Spiritus,

»

etc. (Isid.,

in Gen. ?)

jubilarent

Dei?
Dei

»

Astra matutina eos-

licet
[)

fluctuantia,

quse

mentis

Corda sciquietem amiserant,
:

dem

angelos

vocat.

De

ccelo

quo posita suut luminaria,
factum
sit

quomodo

vel

enim in quando

quia eis spiritus non innitebatur
tur
:

sed superfereba-

postea

dicit.

(Strab.) «

Inanis et

vacua. » Inulilis

scilicet, et

naturam a confusione in melius revocare. Deinde per totum hujus Scripturae textum sex quasdam operosas aetates videmus, licet quasi
quasi potens

infructuosa, et incomposita.

Omnia enim elementa

proximis limitibus distinctas,
speretur: et
eas habere

ut

in

septima quies
Scriptura

commixta, confusa, et totum hoc aeris spatium aquis plenum non quales nunc sunt, sed sicut nebulae tenues erant, quales adhuc superccelestes sunt.
;

similitudinem sex dierum,

quibus ea facta sunt,

quae

Deum

fecisse

(Beda ubi supra.) » Tenebrae erant, » etc. Non suntaudiendi qui reprehendendo dicunt Deum prius creasse tenebras quam lucem quia nullas in aqua,
:

vel

aere fecit tenebras

;

sed distincto ordine provi-

prius aquas cum ccelo creavit, et terra, et cum voluit lucis gratia venustavit. Et notandum quod cum ccelo duo elementa mundi creata sunt,
dentiae

has

commemorat. Primordium enim generis humani, quo ista luce frui coepit, comparatur primo diei quo lucem Deus fecit. Haec aetas tanquam infantia est totius saeculi, quod tanquam unum hominem proportione magnitudinis suae cogitamus. Homo enim cum primo nascitur in lucem, infantiam agit primam aetatem, quae tendit ab Adam usque ad Noe generationibus decem diluvium quasi vespera hujus
:

A
WALAFRIDI STRABl FULD. MON. OPP. PARS
oblivionis

71

I.

THEOLOGICA.
:

T-2

diei est, quia infantia nostra
letur.

diluvio

de-

ritur, ut in ipsa

inconcusse maneatur
pulsat.

quia

si

culpam
:

rectitudo eliminat, cogitationis

nostrae foribus assi-

Vers. 3.

«

Dixitque
i,

Deus

:

Fiat lux.
III.)

(Aug., de
die

Gen.ad
facta
tisque
Si

litt.,

lib.

c.

17,

tom.

Lux primo

spiritualis

vel

corporalis

intelligitur,

etc,

ad mane futuri incboatio. (Beda, Hexaem.) autem primo die corporalis lux facta est, congrue
a luce

mundi ornatus
est

incboatur,

creanda erant, videbantur. Si facta, cum abyssus omnem terrae
patet

undo caetera, quae autem quaeritur, ubi
altitudinem
partibus,

Unde ait Moyses « Factum est vespere. » Creator enim, humance culpae praescius, tunc expressit in tempore quod nunc versatur in mente. Luinen namque rectitudin s sequitur umbra tentationis. Sed quia electorum lux tentatione non exstinguitur, non nox, sed vespera facta memoratur, quia tentatio lumen justitiae abscoudit, non indens, ut sibi
«

aperiatur,
;

Facta est lux

»

et

paulo post

:

:

tegeret ?

quas nunc Nec mirum luccm in aquis posse lucere, cum etiam nautarum operatione saepius

quod in

illis

lerimit.

illustratsolis diurna lux.

(Aug., de Gen.
col.

ad

litt.,

1.

iv, c.

22, 23, tom. III,

illustrentur, qui iu
oleo,

aquas
sint

sibi illustrant

profundo mersi. misso ex ore qua? tunc multo rariores
:

Notandum, quod caeterae creaturse, etc, usque ad ut iilud scilicet ad diem pertineat, lioc
311, 312.)

ad vesperam.
Vers.
1.

quam
«

modo, fuere in congregala? in uno loco.
Dixitque Deus
: :

principio,

quia

nondum K
c.

G.

...

«

Fiat

firmamentum,
Angelicee

»

etc (Greg.,
quae in

xxvn Moral.,

c

24.)

virtutes,

Fiat

lux. »

(Adg.

ibid.,

2.)

Dei amore perstiterunt,
runt, ut
citate

hoc in retributione accepe-

Non temporaliter
liter;
si

si

enim temporaliter,
et

et

mutabi-

per subjectam creaturam, non est lux prima creatura. Sed forsitan, etc, usque ad ut sit et ut maneat. ibid., c. 4, 5, 9.) Ea conditione « Fiat lux. » (Aig.
mutabiliter,

in contemplatione Conditoris perenni felimaneant, et inbocquod condita? sunt aeternaliter subsistant. Unde apui Moysen ccelum factum dicitur, et idem postea Qrmamentum vocatur, quia

angelica natura prius subtilis est in superioribus condita, et

qua cuncta subsistunt intemporaliter sapientia, priusquam in seipsis. « Et facta est
scilicet
id est

in

Dei

post,

ne

unquam
»

cadere pos^it, mirabiltas
n

lux,

contirmata.
« Fiat
litt..

angelica et ccelestis
,

substantia, in

se

tempoejus in-

lirmamentum,
2.

etc (Aug

,

1.

de

Gen. ad

raliter

sicut

erat in sapienlia
aetrrnaliter.

quantum ad
Vel

c

col.

264.

)

Quaeritur

utrum

illud

coelum

commutabilitatem,

notatur hujus

nunc

fiat

quod excedit

aeris spatia, etc, usque

ad

creaturae informitas scilicet et imperfectio
:

antequam quia intervallum ejus dividi inter quosdam vapores formaretur in amore Conditoris formatur enim cum ^ aquarum et aquas quae suntin terris. « Fiat Qrmamentum, » etc (Aug ibid., c. 4.) Noconvertitur ad incommutabile lumen Verbi. tandum quod Qrmamentum non propter stationem, II, 16.) Si corpo« Fiat lux. » (Aug. ibid., c. 10, etc, usque ad sed quoquomodo ibi sint, ibi esse non raliter lux facta est, etc, usque ad nondum enim
,

erant animalia quibus haec vicissitudo exhiberetur.
Vers.
4.

dnbitamns.

«

Et vidit Deus lucem, »

etc. (Strab.)
«

Fiat

Qrmamentum inmedio.»
in
et
«

Beda, in Jfesaem.,

Lucem

et tenebras fecit

Deus, unde Dan. m.
»

Benecrea-

t.

II.) Cceli,

quo Qxa sunt
ad quid
fecit

sidera. etc, usque

nd
etc

dicile, lux et tenebra?,

Domino,

cum omnis

Quales autem,
Vers.
(Alg.,
1.

utiles, novit

qui condidit.
»

tura ad benedicendum invitatur.

7.
ii

Et

Deus Qrmamentum,

Habet quisque in operibus et recta vita, distinctos sex dies, post quos requiem speprimo die, lucem lidei, quoniam primo invisiret bilibuscredit propter quam fidem Dominus apparere
(Isid., in

Gen.,

c

2.)

de Gen. ad
dixisset:
«

litt.,

c

8, col. 269.)

Quaeritur
et

quare

cum
»

Fiat
«

Qrmamentum
Et fecit Deus
:

factum

:

est ita,

postea addit:

Qrmamen-

tum,

»

etc,

usque

ad

dicens

«

Dixitque Deus

dignatus
«

est.

Qat, » etc.

Manich.,\.

(Ibid., c. 1, 3, 5.) Super aerem purus ignis, etc. usest vespere. » (Aug., de Gcn. contra 4; Beda, in Hexaem.) (Jccidente luce D que ad Facit ergo frigidam aquarum superccelestium vicinitas. paulatim, et post spatium divinae longitudinis infe(Ilid.) Notandum vero quod prima die cum facta riores partes subeunte, factum est vespere, sicut

Factumque
i,

c

nunc usitato circumitu solis solet Qeri. Factum est autem mane eadem super terram redeunte, et alium diem inchoante, etdies expletus estunus viginti quatuor horarum. Notandum vero quod nox in illo triduo omnino tenebrosa fuit, quae post creata sidera aliqua
luce claruit
et in

est lux,

dictum
«

e^t

tantum
lux,
»

:

«

Fiat lux, » et hoc in

verbo, et

facta est

in opere,

statimque ad-

haesit increatae

luci lux

creata.

ut vicinior et

creatura capacior. In secuuda die quaedam
et

omni mora est,
Dcus
»

verborum

multiplicatio, « Qat,
ita
»
:

»

et

«

fecit

mane

decebat etiam ut dies a luce inciperent, sequentis diei tenderent, ut opera Dei a
:

et «

factum est
deficiendum

ut intelligamus istas naturas
et

ad

pronas,

ad

obediendum minus
II, col.

luce

inchoata et in lucem completa esse signiiica-

aptas.
(Hiero.n
,

rentur.

1.

i

contra Jovin.,

t.

21

1

.)

Notansicut
alter-

Vers.
(Greg.,

hac vita

Factumque est vespere, » etc vin Moral., c. 6, tom I.) Nequaquam in I. per exercitalionem justilia? peccatum dese5.
....
«

dum

etiam quod hujus diei secundi opera secundum

Hebraeos
caetera
:

non dicuntur bona, cum bona sint quod fit propter binarium principem

73
nitatis,

GLOSSA ORDINARIA.
qui primus ab unitate discedit
:

LIB.

GEN.
formari
incipit, et terrae facies

et in tigura
;

A quam mundus jam

bigamiae

ponitur et

multornra

reprehensibilium

apparet, recedentibus aquis, ad distinctionem partis quae adhuc premebatur aquis, portio
esse licebat, terrae

unde quae bina ingrediuntur in arcam immunda sunt impar numerus mundus. Vel ideo bona non dieuntur, quia in hoc opere distinctio aquas non iit perfecta, quse « Congregentur aqua?, » ut in proximo fit, ubi dicit
:

quam aridam

ibi dicetur.

(Aug., ubi supra, c.
sit

9.)

Quari

solet

cujus figurae

quod pedibus teratur. « Congregationesque aquarum appellavit maria. » Sic enim appellantur apud Hebraeos omnes congregationes aquarum, sive salsae, sive dulces. Et quia per continuationem omnium aquarum, quae in
accepit, eo
terris sunt,

nomen

quamvis auctores nostri scierint, per eos docere noluit, nisi quod prosit saluti. Quaeritur etiam si stet an moveatur eoelum ? Si moveatur, inquiunt, quomodo est firmamentum ? Si stat, quomodo sidera in eo tixa circumeunt? Sed
coelum
:

unum locum, aquarum, propter multifidos sinus earum. Cum multa constat esse maria, in unum tamen locum dicit aquas congregatas, quia cuncta magno mari junguntur. Si qui lacus firmamentum non propter stationem, sed propter firin semetipsis stricti videntur, occultis tamen meatimitatem, aut terminum aquarum intransgressibilem bus in mare revolvuntur fossores quoque puteoruni dici potest. Si autem stat, nihil impedit moveri et hoc probant, quia omnis tellus per invisibiles venas circumire sidera. Secundo die factum est tanquam aquis repleta est, quibus ex mari principium est. tirmamentum disciplinae, quod discernit inter car« Et ait Germinet terra, » etc (Auc, Vers. H. nalia et spiritualia, sicut inter inferiores et superio1. n de Gen. ad litt., c 12.) Adverteudum est modequamvis distincta est creatura ramen ordinatoris res aquas. (Isid., in Gen. c. 2, tom. V, col. 213.) Die secunda herbarum atque lignorum a specie terrarum et aquaposuit firmamentum, sanctas scilicet Scripturas in rum, ut in eleraentis numerari non possint quia tamen fixa radicibus terrae nectuntur, ad eumdem Ecclesia. De quibus dicitur Isa. xxxxv « Ccelum diem voluit pertinere. sicut liber plicabitur. » Hoc firmamento discernit (Beda, ubi supra.) Patet in his verbis quod verno aquas superiores, id est populum angelorum, quibus tempore mundus perfectus est et ornatus, in quo sonon est necesse ut in lectione audiant Dei verbum. lent herbae virentes apparere, et ligna pomis onusta. Sed illud firmamentum posuit super inflrmitatem Simulque notandum quod non prima herbarum gerinferiorum populorum, ut suspicientes in eo coguomina vel arborum genera de semine prodierunt, sed scant qualiter discernat inter carnaiia et spiritualia, quasi inter aquas snperiores et inferiores. C de terra quia ad unam jussionem Conditoris appa« Divisitqne aquas quae. erant, » etc. (Amrr., 1. n ruit arida herbis compta nemoribusque vestita, quae sui generis ex se poma produxerunt et semina. OporHexaem., c. 3, tom. I, col. 148.) Cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum potuitunda sustebat enim ut forma rerum Dei imperio primo perfependi ? etc, usque ad Jordanis quoque retlexo amne quomodo homo, propter quem omnia, cta prodiret in suum fontem revertitur. juvenili aetate plasmatus est. « Et factum est vespere, » etc. Vers. 8. (Aig., ibid L iii, c 18.) Quaeritur etiam de spinis, (Isid., ubi supra.) Incipiat mane secundae diei a Noe, «t tribulis, et quibusdam lignis infructuosis, cur vel quando creata sint? fcum Deus dixerit « Germinet tftc, usque ad ,quai nec pueritia apta est generationi. « Dixit vero Deus, » etc. Aug., lib. n terra herbam, » etc Sed fructus nomine quaedam Vers. 9. utilitas signatur multae autem utilitates sunt manide Gen. ad litt., c 11, tom. III.) In hoc die factum festae, vel occultae, omnium quae terra radicitus alit. videtur, etc, usque ad Unde aqua congregatur, terra Possumus autem absolute respondere spinas et triapparet aqua enim labilis et iluxa, terra stabilis et lixa. bulos post peccatum terram homini ad laborem pepe« Congregentur aquae? (Beda, in Hexaem.) Quae non quod alibi antea nascerentur, et post in risse inter coelum et terram universa compleverant, in sed prius et postea in eisagris quos homo coleret unum locum congregantur, ut lux, quae praelerito dern locis, prius tamen nou homini, sed post. Unde « pariet tibi, » id est, ut tibi nasci incipiant ad labobiduo aquas clara luce lustraverat, in puro aere clarior fulgeat et quae rem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus et appareat terra, quae latebat
sed Spiritus sanctus,
dixit eas

congregatas in

nunc vocat

pluraliter ccngregationes

:

:

:

:

:

:

:

.

.

.

.

:

:

;

:

:

;

;

aquis limosa erat,

fiat

arida et germinibus apta. Si

ante nascebantur.
«

quaeratur ubi congregatse sunt aquae, quae
tes terrae

omnes par-

Facientem semen.

»

(Beda, ibid.)

Omnia
hoc
«

creata

usque ad ccelum texerant, potuit fieri ut terra subsidens concavas partes praeberet, quibus potest etiam credi, prifluitantes aquas reciperet
:

sunt perfecta, et
res

homo

perfectus aetate erat, et arbo:

cum

foliis et

fructu

unde

dicitur

lignum
»

pomiferum.
Vers, 12.
(Greg.,
I.

»

marias aquas rariores fuisse, quae sicut nebula tegerent terras, sed congregatione esse spissatas.

«

Et

protulit

terra
1.

herbam,

etc
I.)

xix Moral,

c
sic

12,

vi,

c

16,

tom

Vers. 10.
(Beda, ibid.)

«

Et vocavit Deus aridam

terram.

»

Quod
sia,

testatur historia,

est veraciter

factum, ut

Prius ad distinctionem

aquarum totam
:

significaret aliud

faciendum. Terra enim est Ecclereficit, et

solidiorem
«

mundi partem terram
Deusccelum

appellavit dicens
et

quae verbi pabulo nos
:

patrocinii

um-

In principio creavit

terram.

»

Post-

braculo custodit

loquendo pascit, opitulando pro3

Patrol. CXTII.

75
tegit
;

>YALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS
ut

I.

TIIEOLOGICA.

non solum herbam

refectionis

sed etiam arborem protectionis.

Lignumque. » Lignum secundum speciem suam semen produxit, cum mens nostra ex sui consideratione quod in alterum faciat colligit, et recti operis germen parit. « Quod tibi non vis tieri, Hinc qnidam sapiens ait « Quaecunque alii non feceris (Tob. iv). » Et alibi vultis ut faciant vobis homines, et vos eadem illis
«
: :

proferat,

A quam

indiciis, vel

temporum nullis notabatnr meridiana horo, vel quaelibet alia. Sunt ergo luminaria « in signa, » etc. non quod a conditione horum tempora cceperiut, vel dies vel anni;
sidera tierent, ordo
;

eorum, vel transitus, temporum, dierum annorumque signatur ordo.
sed quia per ortus

Veus

13.

«

Ut
in

luceant,

»

etc.

(Beda,

ibid)

Semper luminaria

facite

iMatth

vn).

»

Quasi speciem vestram

alter-

utrum

respicite, et ex vobismetipsis cognoscite
aliis

quid

firmamento lucent, sed opportunis temporibus terram illuminant. Aliquolies enim nebulosus aer obsistit ortus etiam sol majori lumine
:

oporteat vos

exhibere.

lunam
sic
ris,
.

stellasque ne terram illuminent, impedit.

Uude

Sementem. » (Strab., Rab.) Sementis, frugum semen, hominum, et animalium. Semiet arborum nium vel sementuni, cujusque rei exordium. Tertio die, quo mentem suam ad sercndos bonorum ope;

vocatur, quia solus obstusa luna, stellisque caete-

per diem fulgeat

terris.

rum

fructus piacparat

homo

:

separata labe, ac llu-

ctibus carnalium tentationum,

tanquam aridam habet
:

terram tentationibus separatis, ut dicere possit « Mente servio legi Dei, » etc. (Rom vn). « El faclum est vespere et mane. Vers. 13. tom. V, col. 207.) Mane tertii diei (Ism. in Gen


.

•>

,

incipit ab
catis

Abraham, etc, usque ad Vespera

in pec-

populi quibus divina maudata praeteribant us-

Deus duo luminaria. » (Beda, Luminaria rnngna possumus accipere, non tam aliorum comparatione quam per se ut coelum dicitur magnum, et magnum mare. Sol euim magnus sicut dicitur, qiiia complet orbem terrae suo calore luna suo lumine, quoe in quacuraque parte coeli fuerint, totam terram illuminant, et a cunctis videntur. Magnitudinis eorum magnum est argumentum, quod omnibus hominibus idem orbis eorum videtur nam exiguitatis si longe positis minor et prope major,
Vers. t6.
«

Fecit

ibid.)

;

:

:

que ad Saulis malitiam.
(Isid., ibid.)

indicium esset.

Die tertia congregavit aquas inferio-

res et

salsas, intideles scilicet

coucupiscentiarum
:

et

tentationum fluctibus sese quatientes

et

segregavit
sitientes.

Luminare majus, » etc. (Beda, ibid.) Solem, scinon solum corporis forma, sed luminis magnitudine, quia luminare minus et stellas illustrat.
«
licet

ab

eis

aridam, id

est,

tideles

fontem

fidei

Infideles

vero coercuit, ne

iniquitatis

suae flnctibus

cum

Major est etiam iu calore, quia muudum calefacit, praeteritis ante ejus creationem diebus nibil caloiis habuisset.

aridam, id est aniraam sitieutein Deum, conturbent, q
sed liceat

Quod autem

eequalis

uniusque maaiuul

germinare fructus bonorum operum, et diligere proximum, ut habeat in se semen secundum
ei

gnitudinis

luna

cum

sole cernitur. hinc esse

quod multo louginquior
posset dignosci.
breviora.

a

terris

atque altior
ejus a

quam
non

similitudinera

suam

;

ut scilicet ex sua

infirmitate

luna incedit, ideoque raagnitudo

nobis

compatiatur
et

alii

iudigenti, et producat lignurn forte

Omnia enim

longius posita videntur

fructiferum, id est, benelicum, eripiendo oppressum,

pracbendo
Vers.
1

ei

protectionis
«

i.

Dixit

umbraculum. autem Deus Fiant lumi:

Et luminare minus, s etc. Et

si

raajores indie aliquando videri contingat,
diei,

lunam et stellas non tauien
1">,

«

naria,

» etc.

(Auc, deGen.

adlitt., lib. n, c. 13, 14.)

sed nocti lucis solatium eas alferre constat.

Qnia

visibili

mundo

constituendo duo dies snnt at-

(Aug., de Gen.

ad

litt.

lib.

n,

c.

tora.

III.)

tributi,

supremse
et

scilicet et inlirmse parti

mundi
qtiae.

:

vi-

Tunc enim

in noctis exordio videtur luna,
:

cum

plena

sibilibus,

mobilibus

mundi

partibus,

intra
,

st,

aliasuon

et

per diem incipit videri aute pleni«

inundum creanlur,
quod
Et
tit

tres reliqui

deputati sunt, elc

tudinem,

et in

progressu noctis.

usque ad in inchoationem, seu principatum noctis,

Vers. 17, 18

.

.

.

.

Ft

lucerent,

»

etc.

Ha?c

cum

plena

est.

de magnis luminaribus

intelligi

possunt et

stellis; ut

(Beda, in Hexaem.) Ea sci- " quod dictum est, « ut praeessent diei, » ad solem spediem, luna noctem illuminet. cialiter quod subjunctum est, » et nocti, » sd lunam et slellas pertineat; quod vero additur, « dividerent Hoc enim factis sideribus ad augmentum primaria? lucem ac tenebras, » omnibus apque conveniat quae lucis accessit, ut etiam nox prodiret luminosa, luna

dividant diem.

»

licet divisione,

ut sol

;

1

,

;

vel stellarum spleudore

radiata, quae hactenus tansi

quocunque incedunt, lucem
absunt,

circuraferuiit

;

unde cnm

tura tencbras noverat. Et

enim nox tenebrosa
est,

vi-

delur obscurato aere, qui terris proxinius
riora

supesunt

taraen

aeris

spatia

siderum
litt..

fulgore

tenebrosa cuucta relinquunt. Si quan-atur quale potnit esse lumen diurnum ante creationem siderum, respondemus quale videmus solis orlu proximante,

lucida.

necdum apparente

:

(Auc,

lib.

ii

de Gen. ad
a

c.

18.)

Solet qnffiri

obtusis radiis stellarura
refalget.
(Isiu
,

dies, sed

quando scilicet lucet minime sol ortus
Die quarta rai-

utrum

haec

luminar

corpura sola

sint,

ant babeant

rectores spiritus, et ab eis vita!iter inspirentur, sicut

in

Gen

,

tom

V, .col.

207.)

per aniraas animalium carnes
tain obscura re nihil
»
F.t

animintur. Sed de temere credendum.
tte.

cuerunt luminaria in lirraamento cceli, etc, usque ad quia post bona opera veuit illurainatio, qua videtur
species supernae veritatis.

sint in sigua,

(Bkda, ibid.) Quia prius-

GLOSSA ORDINARIA.
(Aitg.,
III,

LIB.
q.

GEN.
\8 in Gen.)

78

de Gen.

contra

Manich.,

lib.

i,

c.

24,

tom.

A Theod.

Pueri

tum
:
:

terriculamentis,

col. 19i.)

Quarto

die,

quo in
sit

illo

tirmamento

tumloris etiam

di^ciplinae

mens

spirituales

intelligentias operatur

atque distinguit,
ritas,

videt quae

incommutabilis ve-

et virgis indigent per illa ipsos terremus, per haec autem erudimus Oum igitur animadvertit et nos Deus ad ignaviam proclives, be-

anima;et quomodo corpori ordinem et pulchritudinera tribuat, tanquam lunailluminansnoctem. Et quomodo stellae omnes, id est intelligentiae spirituales, in hujus vitae obscuritate tanquam in noquae sicut sol fulgeat in
ipsius

stias

condidit,

veluti

lora

quaedara

et

terricula-

anima

particeps

liat, et

meuta, ut per ea nos terrens ad se traheret, atque ejus auxihuin implorareraus. At sicut qui perfecti
sunt terriculamenta Inijusmodi, et lora contemnunt;
sic

qui in virtute educati

sunt,

bestiarum

incursus

cte fulgeant.

Vers.

f9,

— «Et

factum est vespere

et

mane.

»

etc. (Beda,

Hexaem., tom. II, col 44.) In hac vespera populus Dei in JJgypto agnum obtulit, etc, usque ad spem atque fidem donaret.
in
«

non formidant. Siquidem Adse, priusquam peccasbestiae, obsequium profitentes. Et set, assistebant rursum ipsum Noe ingredientem arcam, leo, pardus et bestiarum atrocissimae quaeque, oviura more, sequebantur. Et
Danieli aderant
leones,

qui alioqui

Et factum est
quartae diei

vespere,

» etc.

(Isid.,

ubi

supra.)

Mane

est juventuti,quee inter

mum
mento

est

regnum David. Heec eetas similis omnes regnat aetates, et firomnium aetatum firmamentum unde com:

aecedere tamen ad eum non audebant, eo R famelici, quod in illo characteres divinam imaginem praeseferentes conspicerent Itidem vipera,
cerat in

duae dentes inje-

manum

paratur quarto diei, quo factasunt
cceli.

sidera in iirma-

aut molle in
se conjecit,

Splendor siquidem

solis

regni
regi

figurat

cum nihil peccato tenerum eo jjreperisset, mox resiliit, et in ignem supplicium de seipsa quodammodo suApostoli,

excellentiam, plebem

obtemperantem

lunae

splendor ostendit, tanquam Synagogam.
litate,

Stellae

vero
stabi-

principes ejus sunt, et omniafundata in regni

mens, quod corpus sibi nullatenus conveniens adorta formidamus, quia esset. Nos autem ideo bestias virtutem negligimus. Prseterea et ad alia bestiae non
sunt nobis
inutiles
:

tanquam
20.

in
«

firmamento
Dixit

nam

ex eis

medici

pharmaca
:

Vers.

etiam Deus,

»

etc.

(Beda,

non pauca componuntad morbos pellendos
igitur bestias

ne quis

ubisupra.) Post ornatam quarto die

coeli

faciem lu-

considerans

de
etc

Creatore conquera-

minaribus.ornantur suis animalibus die quinto inferiores mundi partes, aqua scilicet et aer. « Dixit etiam Deus Producant aquae reptile, »
:

tur, sed utilitatera invcstiget.
«

Et

omnem

animara,

»

Ad

differentiam hoet, si

minis, qui faciendus

ad imaginem Dei,
sic facta

prae-

elc.

(Auc
tom.

lib.
III.)

u de Gen. ad
etc

litt.,

ex

c.

1, 2,

3, 4,

C cepta servaret,

perpetua immutabilitate
sunt,
vel senio deficerent.
illis,

maneret.

5 et 6,

Oportebat in creandis habitatoribus
usque ad Quod intelligendum
aeris

Caetera vero animalia

ut alia aliis in

inferioris

partis,

alimoniam cederent
Vers. 22.
lib.

non
«

est nisi in

aquarum naturam pinguioris
»

«

Benedixitque

qualitate conversos.

deGen. imp.,c. ta, tom.

III.)

etc, » etc (Aug Benedictionem ad
,

Animae

viventis.

(Auc-

.,

ibid., c. 8.) Id est, quae
:

fecunditatem valere voluit,
lis

quae in successione pro-

sunt in animabus vivis, sicut dicitur

Ignobilia ho-

apparet, ut ea benedictione qua infirraa et
creata
sunt,

morcusto-

minum, idest, qui sunt in hominibus. ignobiles. Quod quidam propter tarditatem sensus putant dictum
esse vel quia pisces nullius sint memoriae
;

talia

genus
in

suum nascendo
Gen.,

diant.

sed

cer-

(Chrysost.,

hom. 1

tom.

IV,

col.
et

66.)

tissimun est eos habere

memoriam.

Ipsa ergo benedictio est, in

magno numero,

mulesse,

(Aug., ubi supra, c. 3, 4.) De eonversione elementorum quaestio est. Aliidicunt omnia posse converti in omnia, etc, usque ad quod enim tactu aquas, ventosque sentimus hinc est quod solida terra omn
;

titudine augeri, et

muliiplicari.

Nam

quia animalfe

creaturae eraut animalia, volebantqne perpetuo

ideo subdidit

:

«

Crescite. »

Verbura enim illud
conservat.
«
)

us-

que

in praesentem

diem

illa

Crescite et

nibus

elementis miscetur,

sed in his

crassioribus

multiplicamini,

sentitur amplius.
«

spatio,

Sub firmamento »,etc Elsi immenso interjacnte volant tamen aves sub sidereo ccelo, qua?
terram volant
:

» etc (Beda, in Uexaem. Ad utrumque genus animantium de aquis factorum, id est pisces et aves, pertinet. Quia sicut omnes pisces

nonnisi aquis vivere possunt,
si

ita

plurimae aves

;

quae

super
cns

sicut liomines

qui in terra
:

sunt, sub ccelo esse dicuntur.

Alia translatio

«

Se-

aliquando requiescunt, fetusque faciunt, non tarxen de terra, sed de mari vivuut, et libentius
in terris

firmamentum

cceli, »

quia

viciua sunt aetheri

mari

quam

terra utuntur.
(Isid.

spatia hujus aeris qui aves subvehit.

Mystice.

et AuG.,w&it

supra.)

Dei quinta faid
est,

(Aug., de Gen. ad
284.)

litt., I.

m, c

9,

10,

tom.
ita

III,

col.

cta sunt in aquis reptilia

animarum vivarum,
id

Notandum quosdam philosophos
elemento distribuisse

sua

cuili-

homines

in

vitam

renovati per
est

sacramentum baptianimae volantes ad

bet

animalia, etc. ,usque
tenere

caliginosa

tamen

aeris loca

sunt, qui eis quasi carcer sit
dicii.

ad tantum permissi usque ad tempus juetr,

smi. Facta sunt

volatilia,

superna. [ncipit provecta

nibus turbulenti
operari,

saeculi,

mens quinto die in actiotanquam in aqnis maris
fraternae
qiite

propter

utilitatem

socielatis,

et

Vers. 21.

—«

Creavitque Deus cete grandia,»

de corporalibus agnitionibus,

ad

mare,

id est

,

79

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS

I.


«

TIIFOLOGICA.
peccatum, sicut iu
bestias
terrae, »

80
for-

hanc vitam, pertinent, producere animarum vivarum reptilia, id est opera quae possunt animis vivis; et cetos magnos, id est fortissimas agnitiones, quibus et vofluctus saeculi dirumpuntur et contemnuntur
;

A

in oflicio gignendi filios esse

nicatione sine conjugio.

Vers. 2o.

Et fecit

Deus

etc

-

(Beda

in

llexaem.)

Ordiuis est

mutatio. Nec
creaverit

curant
orsi-

latilia eoeli, id est,

voces coelestia pranlicantes.

dum
mane,
c.

in nostra loquela

quid prius creaturarum

Vers. 23,
etc. (Alg.,

«

Et factum
contre

est

vespere
lib.

et

dine
ranl

nomincmiis,
in Gcn.,

cum Deus

omnia

de

Gen.

Manich.,

n,

23,

tom.
grino

111.)

Mystice,

mane

transmigratio in Babyloleviter in pere-

(Isid.,
cit

tom. V,

col. 207,)

Sexta die producaro

niam,

cum
olio

ea captivitate populus
est

terra

animam

vivam, qnando

nostra

ab

etc, usque ad quia sic excsecati suut ut nec possent Christum cognoscere. « quoqua Deus :. Producat Dixit Vers. Ti. « terra, » etc. (Bkda, in Hexaem., tom. III, col. 13.)
collocatus,

operibus mortuis abstinens,
parit,

viva virtutum

gerraina

Post ccelum repletum sideribus et aerem volatilibus qui propter viciniam ccelum nominatur, etc

secundum genus suum, id est,vitam imitando « Unde l Cor. iv Imitatores mei estote, » etc. Secundum genus nostrum vivimus. quando sanctos quasi proximos imitamur. Producit
sanctorum.
:

,

terra hestias, id est,
tes.

homines

ferocitate

superbienEt ser-

USque ad nomine
sunt
praeter
fera et agrestia.
«

quadrupedum omnia comprehcnsa
sive

Et pecora, id

est,

simpliciter viventes.

bestias et reptilia,
I

domita.

sive

pentes, astutos scilicet et
tes~\et quasi

bonum

a

malo

disccrnen-

reptando

scrutantes terrena,

per quae

Producat terra, » etc (Acc, lib. iii in Gcn., tom. III.) Consequens erat ut terram jam c. II, oruaret suis animalibus. Ter dicendo, juxta genus suum, etc, usque ad Et nomine pecorum et beslia-s rum omne irrationale animal solet comprebendi <i In genere suo. » (Acc, ibid. c. 12.) Hacc forsitan secundum genus dicuntur, quia ita orta ut ex

intelligant coelestia.

Veus.
ibid.,

20.

«

Faciamus

c

19,) Insinuataa

pluralitas

hominem. » (Acg., personarum Paunitas
dei-

tris, et Filii, et

Spiritus sancti, et statim
:

Deus hominem ad imaginem Dci, » non Pater ad imaginem tantum vere diceretur ad imaginem noFilii. Non enim stram sed ita dictum est « Fecit Deus hominem eis nascantur alia, et originis formam successione ad imaginem Dei, » ac si diceretur « ad imagiuem conservent. De homine autem boc dictum non est suam. » Cura autem dicitur « ad imaginera Dei, » qnia unus tiebat, de quo et femina facla. Non enim cum superius dictum sit, « ad imaginem nostram, » multa genera hominum facta sunt, sicut herbarum etlignorum ut dicatur, secundum genus suum, ac C signiticalur quod non agit pluralitas personarum, nt plures deos credanius, sed ut Patrem, et Eilium, ut inter se similia, atque in si diceretur generatim, et Spiritum sanctum unum Deum accipiamus. unam originem seminis pertineutia distinguerentnr «Faciamus hominem. » (Beda, in Hexaem.) Apa capteris. paret quare dictum sit ut caetera lierent, etc, us(Aug., ibid. c. 14.) De quibusdam minutis animaque ad sed ut veram post mortem se carnem recelibus quaestio est,etc, usquc ad nisi quou potentiatatis,

cum

dicitur

«

Et fecit

;

:

;

liter in ipsis,

et materialiter erant
c. 15,

praeseminata.

pisse monstraret.
«

(Alg

,

ibid.

sis quceritur,

etc .,

De venenosis et perniciousque ad quae cuncta merito con16.)

Et praesit

,

» etc,

(Arc,

lih.

in de

Gen.

c.

20.)

Notandum etiam quia cum
nostram,
»

dixisset « ad
:

imaginem
pisci-

siderata laudantur.

continuo

subjunxit
cceli. »

«

Et praesit

(Aug., ibid.,

c. 17.)

Illud

etiam movet, etc,

usque

bus maris

et volatilibus

Utscilicet

intelliga-

ad sed piae fortitudinis numeros ad omnia pra-parare non dubitent. (Theod., quxst. 18 m Gcn.) Ne bestias, velut ab his, prorsus illaesi, contemnamus, quasi nullarum sint virium. Nonnunquam permittit Deus duos aut
tres e

mus
vel

in

hoc factum hominem ad iranginera
antecellit. Id

Dei, in

qtio irrationabilibus

mens, vel intelligentiavel si modius vocetur, in quo scilicet contemplandae
tati iuhaeret.

autem est ratio, alio nomine comveri-

multis millibus vel a scorpionibns puogi, vel

a serpentibus

morderi

mile patiamur,

Drum
,

ne quid sicreatorem in auxilium invo;

ut nos

veriti

cemus.
(Alg. in Gen 1. m, c. 13.) Quaeritur quare hic non sit additum, quod dictum est de animalibus aquarum « Benedixitque eis Deus dicens Crcscite et multiplicamini, » etc. Forte quod de prima creatura animae viventis dictum erat, de secunda
:
:

Vers. 27, « Et creavit Deus hominem ad imaginem,» etc. (Beda, in Gen., c. Qni non quemlibet sanctorum imitando, sed ipsam veritatem intuendo, operatur justiliam, ut ipsam veritatem in«
1

telligat et

sequatur hic accepit potestatem super omnia, quia spiritualis qui«que effectus, et Deo si:

milis,
«

omnia
Et
20,

judicat, et ipse a

nemine

judicatur.

creavit
21,

Deus,
22, j

»

etc.

(Auo.,

ubi

supra,
in
se-

cap.

Notandum
:

quod
»

sicut

subintelligendum
diei

reliquit,

maxime quia

in

hujus

creanda luce
quitur, «et

dicitur
est
»

«

Fiat lux,
;

et

statim

operibus alia

plura dicturus.

que lignaquia non habent
jus benedictionis
forsitan

Herbas autem atgenerandi affectum, hujudicavit.

facta

lux

» sic
«

cum dicitur:«Faetfecit
ista

ciamus hominem,

infertur,
:

Deus homi-

indigna

Quod

nem

ad imaginem Dei
est,

»

quia
:

natura intelleei fieri,

necessario repetitum est in homine, ne

quis putet

ctualis

sicnt

illa

lux

et

hoc

esl

quod

,

81

GLOSSA ORDINABIA
fit,

LIB.

GEN.

82

agnoscere Verbum, per quod
materialiter praeseminata.
«

etc, usque ad

sed A Dei, masculus et

femma;

id est, inlellectus et aclio

:

Masculum

et

feminam

creavit eos, »

etc.

(Bkda,

quorumcopulatione spiritualis fetus terram impleat, id est, carnem subjiciat, et caetera quae jam in hominis perfectione dicta sunt. In istis namque diebus vespera est ipsa perfectio singulorum operum, et

Hcxaem.) Postea plenius et unde et quomodo homines facti sunt exponitur, etc, usque ad etsi virin

ginitas praeferatur.

mane
« fecit

inchoatio sequentium.

Deus hominem ad imaginem et similitudinem suam. » virum scilicet perfectum, etc, usque ad unde Paulus
:

(Beda, Isid., ut supra.) Post haec

CAPUT
Vers.
« ra, »
1.

II.

«

Igitur

perfecti

sunt
I,

cceli

et ter)

«

Semina\iiinus spiritualia vobis,

magnum

est si car-

etc (Alcuin., in Gen. tom.

col. 517.

Nullo

nalia vestra

melamus

(I

Cor. ix). »

Vers. 28.

«

Et

dominamini

piscibus,

»

etc.

Quod

prius quasi consulendo dixerat de eis,

nuuc

di-

citimperans, uthabet scilicetdominiuni
exsequitur.

omnium

crea-

Deus ccelum et terram. Sed haec expositio per ordinem dierum indicat tanquam historiam factarum rerum, sed maxime observat pra?dicationem futurorum, etc, usque ad
dici potest
fecit

modo

qnomodo

turarum in inferiore parte mundi. Quod per singula

quem Dominus
«

utiliter latere monstravit.

Igitur perfecti sunt cceli, et terra, et
»

omnis orlib. i,

dominamini piscibus maris. » (Beda, in Hexacm.) Quaeritur qua utilitate homo dominatum
«

Et

natus eorum.
c. ult.)

(Aug., de

Gen

contra Manich.,

Allegorice.

Post illorum quasi

sex dierum

etc usque ad et serpentum venenumcessisse. Vers. 29. « Dixitque Deus Ecce dedi, » etc (Bed., £6?cZ.) Patet quod aute peccatum hominis terra nihil noxium protulit, non herbam venenatam, non arborem sterilem. Omnis enim herba et ligna data, sunt hominibus, et volatilibus, et animantibus terrae
,

inler caetera animanlia percepit,
rictus

opera valde bona speret
et intelligat

homo requiem perpetuam,
requievit Deus die septimo
in nobis haec

bestiarum

et

quid
:

sit, « et
»

:

ab operibus suis
dicitur

quia et ipse

bona
nobis

operatur, qui jubet ut operemur. Et recte
:

quiescere

quia post haec omnia opera requiem

praestabit,

quomodo

paterfamilias
;

domum
et

aedificat

cum

servientibus facere imperat

post

ab operi-

in

escam. "Unde patet quod tunc auimalia animaliura
concorditer herbis
Et factum est
13.)

bus requiescere, cum, perfecta fabrica,
scere.

jubet quie-

esu non vivebant, sed

et

fructi-

bus vescebautur.
Vers. 30.
Gen. ad

(Auc,
«
ita. »

ibid.)

Habet unusquisque nostrum in
vita

suis


iii,

(Aug.,

de

operibus
dies,

et recta

tanquam

distinctos istos
:

sex

lit. lib.

c

Notandum quod ubi datur
fructus edendi, subinfer» in

post quos debeat quietem sperare
fidei,

potestas homini herbas
tur, «
et factum. est ita

et
:

quo

signiiicatur

quod

sibi in esum concessa cognohomo, non quod statim ederit. Si enim ad omnia supradicta referimus quod ait « et factum est ita, » consequens erat ut dicamus eos jam multiplicatos sexta die, quod postmultos factum est annos.

hoc dicente Deo, haec
vit

quando primum visibilibus Dominus visibiliter apparere dignatus est. Secundo die factum est tanquam iirmamentum disciplinae, quod discernit inter 'carnalia et spiritualia opera, sicut firmamentnm inter inferiores aquas et superiores. Tertio die quo mentem suam ad proferendos bonorum operum fructus praelucem
pter

primo die credit, pro-

quam

fidem

etc (Aug., ibid.) bona dicantur, cur homo ad imaginem Dei factus cum caeteris hoc dicatur ? Sed forte praesciebat Deus eum peccaturum, nec in perfectione imaginis mansurum. Qui enim singillatim bonus est, magis cum omnibus, sed non convertitur. Cautum est ergo ut diceretur, quod in
Vers. 31.
«

Viditque Deus,

»

parat, et

erigit,

separata labe et fluctibus tentatio-

Quaeritur,

cum

singillatim caetera

num

carnalium,

perturbationibus maris,
Vers.
in

tanquam aridam habet mentem a utjam possit dicere « Mente
:

servio legi Dei (Rom. vn), » etc
2,
3.

«

Complevitque Deus,
:

»

(Beda,

Hexaem.) Alia translatio
fecit,
»

«

Gonsummavit Deus
nihil quaestionis
etc.

die sexlo opera quae
alfert,

quae

verum esset, et praescientiam futuri signiticaret. Deus autem omnia ordinavit, ut si qua siugillatim fuerint delinquendo deformia, semper taprcesenti

quia manifesta suntquae ln eo facta sunt,

usque

ad aliquid enim operis
dedicavit.

fecit

Salomon cum
III, col.

templum

men cum
«

eis universitas sit

formosa.
et

(Hidr., Quaest.
»

Hcbr.

in Gen.,

tom,

93o.)

Et factum est vespere

mane,
sexti

etc
fit

(Isid.,

in

In Hebrjpo habetur « die septima. » Arctabimus ergo
Judaeos,

Gen.,
tio

tom.V,

col. 207.)

Mane

diei

praedica-

qui de

otio

sabbati

gloriantur,
est,

quia

jam
Deus

Evangelii per Ghristum. etc,

usque ad qui veManich.,

tunc in principio sabbatum

solutum
»

dum
lib.

speram non habet.
Moraliter.
in
fine.)

opcraturin sabbato, complens opera sua in eo.
de Gen.
contra
lib.
i

(Aug.,
die

«

Complevitque
litt.,

Deus, tom.

etc

(Aijg.,

iv

de

Sexto

producit terra

animam vivam

Gcn. ad

c

4,

III.)

Qua^ritur

utrum, etc,
lierent.

id est,

homo

fruclus spirituales, id

de stabilitate suae mentis, ubi habet est, bonas cogitationes; omsit

usque ad secundum
«

enm

perfecta

non
in

Et rcquievit Deus, etc (Beda,

Hexaem.) Non
opere quie-

nes motus animi sui regit, ut

in

illo

anima

viva,

quasi operando lassus, sed ab universo
vit,

idest, rationi et justitiae serviens,

non
et

terrenitati et

quia

novam creaturam
dicitur,

j fac„ re cessavit.

Requieiv
:

peccalo. Ita

iit

homo

ad

imaginem

similitudinem

scere

enim cessare

ut in

Apocalypsis

83
«

WALAFRIDI STRABl FULD. MON.
non habebaut,
dicenlia
:

OI»I\ 1>AKS

I.

TIIEOLOGICA.

Requiem

Sanctus.

sau-

A

(Ibid.) In illis

clus, sanctus, » id est, dicere

non cessabant.
usque ad sed creaturis

conditi

autem diebus, etc, usque ad qui ante luminaria memorantur.

(Beda, ibid.) Altius quoque intelligetur requievisse

(Ibid.,

c

20.)

Quaeritur

quomodo

dicatur

in se-

ab universo opere suo, etc,
Et requievit Deus, »
laboravit
:

ptimo, etc, usque ad
dies vocata.
(lbid.,

nisi illa qua?

prius condita et
poterat

rationalibus in se requiera dedit.
«

etc.

(Alg., ubi supra,

c.

c

21.)

Sed

quomodo circumire

Deus in operando qui solo verbo 8.) Non « Fiat.» Nec homo dicendo, « Fiat, » fecit, dicendo laborat. Sed forte dicitur laborasse cogitando quid
fieret.

lux, etc, usque

ad

et reliqua.

A qua

cura, perfectis

rebus, quievisse diciest.

tur.

Sed hoc sapere desipere
scilicet

Deum

ergo

re-

quievisse, et creaturee rationali in
stitisse; ut illuc

requiem pi aedesiderio feramur, quo rese

(Ibid.) Sed facilius est ut nos ignorare fateamur, etc, usque ad falsuraque erit eum sexta die consummasse omnia opera sua. (lbid., c 22.) Sed quoniam lux corporalis, etc, usque ad et illa qua creatura in seipsa noscitur recte

vespera dicitur.
(Ibid.,

quiescamns,
cimus,
et

id est nihil

amplius requiramus.
ipso in nobis

Sicut
1

c

25.)

e lim facere dicitur,

quod

operante
sic

1j

seipsa sic sciunt,

Quia vero angeli creaturam in etc, usque ad Ideo septiraa die
etc, usque ad et

cognoscere

cum

cognoscimus,

requie-

uulla vespera accessit.
(Ibid.,

scere, cumejus munere requiescimus. (Ibid., c. 11.) Non est mirum si diem quo Chri-

c c

28.)

Nec putet quis,
ergo
ille

verius

mane?
35.) Dies

stus erat in sepulchro quieturus hoc
tians dixit
:

modo praenun»

(Ibid.,

primus, etc, usquc ad
Allegorice.

«

Die septirao requievit,

deiuceps ope-

et sanctiiicari

ob hoc meruit.
Hcxaem.,
:

raturus ordines saeculorum.
(Ibid., c. 12.) Potest

(Beda, in
intelligi

toin.
«

II,

col.

13.)

autem

Deum
etc,

requie-

Unde
tio

dicitur Exod. xx
»

Memento
et

ut

diem sabbati
si-

visse a faciendis generibus
et

creaturae,

usque ad

sanctitices.

Haec autem benedictio et sanctitica-

gubernare non
(lbid.,

raajorem

benedictionem
usque ad Ideo

sancliticationcm

cesset. gniticat, etc,

c

14.)

nec cessando refectus
ad
quietis

Deus autem nec creando defessus, sed per Scripturam suam esl
:

haec dies vesperara

ha

bere non scribitur.
Veus. 4.

desUerium nos hortatur, dicendo ?e tangit qui munduin sine initio dicunt seraper fuisse, diem sanctiticasse in quo requievit. Caeteros enim vel qui a Deo factum putant, sed ex materia quam dies operis sui non legitur sanctiticasse, tanquam C non fecerit, sed coaeterna ei. apud ipsnm plus quies quam operatio valeat. « In die quo fecit, » etc Diein ponit pro omni (Ibid., c. 15.) Vitium quoque animae est ita suis tempore, quo primordialis creatura forraala est, etc, operibus delectari, elc, usque ad ea reqnie a qua usque ad sinepluvia et opere humano.

« Istae

suut generationes.

»

(Rar.) Eos

nunquam
(Ibid.)

recessit.

«

Istae

suut generationes

coeli,

etc

(Isid.,

in

autem diceretur requievisse a facienGvn., t. V.) Numerati sunt sex dies quibus universidis, etc, usque ad sed ipso benedicti sumus. tas saeculi a capite usque ad finem, etc usquc ad in [Ibid.) In se autem requievit Deus semper si non peccasset. priusquam diebus vero quibus rerum consummatio narratur, « Antcquam oriretur in terra. » Id est, in septimo tantum requievit, qui rerum sequitur peccaret, id est terrenis cupiditatibus se subderet. perfectionem a perfectis enim requiescit, qui perUnde sequitur « Non enim pluerat Deus super terfectis non eget ut beatior sit. ram, » hoc est, nondum propheticis vel evangelicis nubibus, imbre verbi emisso, animam vivere fece(Ibid., c 17.) Opera ejus videmus bona: quietcm vero ejus post bona opera nostra videbimus. Ob rat, et « homo non erat qui operaretur terram. » quia post peccatura borao laborare coepit in terra, quam significandam, unam diem sabbati praecepit observari quod in tempore gratiae sublatum est in " necessarias habuit nubes illas, unde virgultura, id est aniraa virebat. Irrigabat eam fons vitae, id est, qua perpetuum observat sahbatnm, qui spe faturi inuudatio veritatis, loquens in intelleclu ejus, ut oinnia bouo operalur, nec iu bonis operibus suis, pluvia de nubibus non egeret antequara peccaret. quasi non acceperit, gloriatur.
Si
:

:

:

:

(Ibid.,c. 18

)

Apud

illum quieti ejus nec

mane nec
clauditur
et

Ilic

erat status horainis ante peccatura.
1.

vespera
fine. ln

est,

quia nec aperitur inilio,
perfecta creatura
illa

nec

(Aig.,
translatio
tcrra?, »

v,

de Gencs. ad
:

lit

,

c

1,

tom.

III.)

Alia

perfectis

autem operibus raane habet,
incipit

habet

«

Hic est liber

creaturae cceli et
veritate,

non vesperam; quia
verti

con-

etc,

usquc ad magnos
vi, "c.

parvnloa

ad quietem Creatoris, sed
et
sic

suae perfectionis

non habet finem requies Dei non ipsi Deo,
:

nutrit affabilitate.
(Adg., ibid.,
1.

10

)

In priina

mundi condi•»

rerum perfectioni inchoatur, el habet in eo mane quod ab ipso perticitur sed in suo genere tanquam vespera terminatur, quod in Deo vesperam uon babet, quia nihil erit perfectius ipsa perfesed
ctione.

tione, etc, usquc

ad semen ex herba.
Et

Veus.
ibid.,
1.

5.


c.

«

orane virgultum,
terra
cst

v,

4.)

Intelligitur

causaliler

etc (Aug., profa-

duxisse

herbam

et

Iignum, id

producendi virtuin radicibus

tem

accepiese.

In ea

enim tanqnam

»

85
cta erant quae per

GLOSSA ORDINAKIA.

LIB

GEN.

86

tempora fulura erant. Fecit ergo A (lbid.,l. vi, c 7,)Sedforte auiruae sextadiefactae,ubi antequam esseut super terram secundum formabiliimago Dei relucet, etc, usque ad quae praeponenda tatem materiae, quee formanda erant verbo ejus, est in bujusmodi. praecedens formationem non tempore sed origine. (IrenjEUS.) Aliud est habitus vitae. qui animalem « Non enim pluerat Dominus, k etc. (Aug., ibid., efiicit hominem, aliud Spiritus vivificans, qui spiric. 5.) Quasi non fecit Deus sic tunc sicut nunc, etc, tualem hominem operatur. Unde Isaias Qui dedit usque ad nec creatura moveri posset. tlatum populis super terrara, et spiritum calcantibus « Sed fons, » etc. (Rab.) Hujus fontis Vers. 6 eam ut Deus flatum quidem omni populo qui est qualiscumque irrigaGone jam terra berbis et lignis super terram dederit spiritura vero bis tantum qui vestita supervenit. Fons unus ascendisse dicitur pro terrena desideria calcant ut flatus ad tempus sit,
:

;

;

:

aliqua in terrae tinibus unitate; vel
tus est pro plurali.
«

singularis posi-

spiritus vero aelernus, ut pote qui proprie Dei
sit.

donum

Sed fons,

» etc. (Beda, in

Gen. y

c.

2.)

Hic intiinter-

mare videtur quae
valla,

fiant

secundum temporura

etc, usque ad post per baec quae nota sunt utcunque noscenda.
Vers.
Latior de
7.

«

Formavit,
figurate

»

etc.

(Aug.)

Mystice.

Vers. 8. « Plantaverat autem, » etc (Beda, in Hexacm., tom. III.) Ab illo principio plantavit paradisum, etc, usque ad et quia de ligno vitee et scientiae boniet mali erat specialiter dicturus. « Plantavit Dominus paradisum in Eden ad Orien-

bomine
est.

explicatur narratio, etc,
est,

tem,

»

etc, (Auo., de

Gen. ad

litt., lib.

vm, c

1.)

Tres

usque ad ut nec

contemnat quod

nec arroget

generales sententiae de paradiso
qui corporaliter qui spiritualiler

quod non
«

Formavit igitur Dominus Deus hominem, » etc (Aug., de Gen. lib. iii, cap. 20 et 25.) Prius de limo terrae formatum est corpus animale, etc, usque ad
habet enim necessitatem moriendi.
(Ibid.

Una eorum tantum intelligi volunt, alia eorum tantum, tertia vero eorum qui utrosunt.

que modo paradisum accipiunt. Tertiam mihi placere ut homo factus ex limo, quod corpus bufateor
:

manum
de qua

est, in

paradiso corporali locatus intelligatur.

c
:

27.) Stola
vel si

prima aut

justitia est,

Adam,

etsi

aliud significat, quia est forma futuri, in

lapsus est

corporalem immortalitatem signat,

natura propria
(Ibid.)

homo

accipitur.

banc amisit,
potuit.

hoc recapitulat ut ostendat quomodo paradisum Deus plantavit. « Et modo ante paradisum, sed et in paradiso (quamvis ejecit Deus de terra omne liguum, » etc Jam enim in interiori bomine fuit spirituale) quod amisit pecC cando, et meruit corporis mortem, qui non peccando ^ tunc produxerat terra omne lignum, die scilicet tertio. Sed cum ex his generihus sint ligna instituta in meretur in co>*pus spirituale mutationem. ad litt., « Formavit, » etc (Aug., 1. vi de Gen. paradiso, produxit in manifesto, et in tempore suo,
Sic

cum peccando ad eam pervenire non ergo Adam corpus animale habuit, non

«

Plantavit
est in

autem

Dominus paradisum

in

Eden.

»

Id

deliciis. Deinde.

c

ut dicatur

Videndum est utrum recapitulatio sit, quomodo homo factus sit, quem sexta die factum legimus. An tunc cum fecit omnia simul, et bominem in his fecit, ut aocessu temporis etiam hoc modo lieret, quo in hac perspicua forma vitam gerit?
l,

tom.

III.)

quae

jam
»

causaliter tertio die terra produxerat.
:

tum.

sicut

fenum factum antequam
esset.

exoriretur, accedente
est,

tempore, et fontis irrigatione, exortum

ut super

Quidam codices habent « Eden ad OrEx quo possumus conjicere paradisum in Oriente situm. Ubicunque autem sit, scimus eum terrenum esse, et interjecto Oceano, et montibus oppositis, remotissimum a nostro orbe, in alto situm, pertingentem usquead lunarem circulum; undeaquae
(Strab.)
diluvii illuc

tearam
prius
liter,

minime pervenerunt.
posuit.
»

(Aug., ibid.

Secundum recapitulationem videamus, etc, usque ad tunc autem invisibipotentialiler et causaliter quomodo fiunt futura,
2,
3.)
j)

c

«

In

quo

(Aug., ubi supra, cap.

5.)

Si

quis putat animas corpore exutas locis corporalibus
contineri, etc,

non

facta.
»

Formavit,
de

etc (Beda, in Hexaem.) Factura ho-

minis, etc, usque ad in
(Aug.,
ritur

qua
1.

viveret, creavit.
vi,

Gm. ad

litt.,

c

13 et 17.)

Quae-

utrum

D<;us repente

hominem

in aetate virili

usque ad cujus una collyride Deus fame quadragiuta diebus liberavit. « Produxitque Dominus lignum etiam Vers. 9. « vitae. » (Aug., Ibid c -i.) De sapientia dicitur « Lignum vitae bis est qui apprehenderint eam. » Sed est Hierusalem eeterna in coelis, etc, usque ad

hominem

a

,

:

fecerit,

etc, usque ad et idco necessario
in

futurum

quae res suis temporibus gestas narravit.
«

erat.

Lignum etiam
III, col.

vitae,

»

Et inspiravit
factus est
1.

faciem

ejus spiraculum vitae, et
» (Aug., ibid.,

tom.
tiae

13.) In altero
:

etc (Beda, in Hexaem., hominis signum obedienmereretur.

homo
est,

in

animam viventem.
si

vii,

c

3,5, 7.)Sinedubitatione, « tlavit, vel suffiavit,

aeterme,

quam debebat in quam obediendo

allero

sacramentum Lignum

vitae.

vitae

dicendum
fas

etc, usque ad poenam

(Ibid., c. 26. j

Dicendum
Quaui

est,

contemneret? etc, usque ad dubitare
si

dictum, quia divinitus accepit, ut qui ex eo manducaret, corpus ejus stabili sanitate firmaretur, nec
ulla infirmitate vel aetate in deterius vel in

non

est.

occasum

(Ibid.,
rari,

c

27.)

solet

utrum,

nolit incorpo-

laberetur.
iSrnAB.) Historirc.

compellalur, etc, usquc ad feeitcos.^

Lignum

wta?

banc naluraliter

WALAFRIDl STRABI FULD. MON. OPP. PAHS
virtutem habebat, ut qui ex ejus
unxietate,
vel

I.

TIIEOLOCICA.
:

88

fructu comederet,
iniirmitate,
vel

A

etc, usque ad unde Eccli. x
biae
«

«

Initium eniin super»

jierpetua soliditate vestiretnr, nulla
senii

vcl

bominis

est apostatare

Deo.

lassitudiue,

imbecillitale

fatigandus.
«

Lignumque
c.

scientiaj boni et mali.
aliae

»

(Aug.

ubi

Dominus Deus bominem, » etc (Grec, cap. 17, tom. 1.) Pensandum est lib. xix Moral quia bona jtrodesse nequeunt, si mala non caventur
Tulit ergo
,

supra,
secuta
«

6.)

Erat corporale sicut etc,

arbores, nec

quae subrepunt, etc,

usque ad sed sub ipsis super» etc. «

cibo noxium,
est.

usque ad boni
,

quee transgressionem
(Aug., lib. u

biendo succumbunt.
«

Et sumpsit

Dominus Deus,
III.)

(Hieuon. Quxst.
»

Lignum

scientiae

et mali.
10.)

»

lhbr. in Gcn., tom.

Pro

voluptate

in Ile-

Animae medielas et ordiuata iutegritas signatur, quod in medio paradisi plantatum et scientios boni et mali dictum quia anima, quoc debet iu Deum extendi, si Ueo deserto ad se conversa fuerit, et potentia sua sine Deo
de Gen. contra Manich
, :

c

braeo habetur « Eden. » lpsiergo

iuterpretati sunt,

vero, qui «

nunc « paradisum llorentem

LXX nunc « Eden » voluptatem. » Symmachus
anle transluleral,

bic amcenitatem, » vel « delicias » posuit.
« Et

posuit
est, «
:

eum,
quia

»

etc

(Isid.)

Mysticc.

Ex eo quod

frui
sit

voluerit, poena sequente exptriendo discit quid

additum
ratio

Et custodiret,
in

»

innuitBr qualis ope-

inter
:

bonum quod
boc

deseruit, el

malum quo

ceci-

esset

tranquillitale beatae vitee, ubi

dit

et

erit ei gustasse

de ligno scientiac boni et

mors non

tnali.

Vers. 10, 11,
«

12, 23, 14,

«

Et iluvius egredie-

batur. » (Bed., ubi supra.)

Ad irrrigandum

paradi-

sum, etc, usque ad et paulo post emergentia solitum agere cursum. Eous « Alia translatio (Auc, ubi supra, c 7 exiit de Eden, qui irrigat paradisum, » etc. Haec llumiua gentibus, etc, usque ad ligna sclicet pui)
:

omuis operatio est custodire quod teucs. Datum est enim pracceptum, ut de omni ligno paradisi sumerent, sed nou de ligno scienfiae boni et mali id est non sic eo fruerenlur, ut iutegritatem natura' suuj usurpaudo vetitum violarcnt.
est,
:

Veus.
supra,

Iti.


A

o

Praecijiitque

ei,

» etc.

(Aug.,

ut>i

c

13.)

ligno

prohibitus est, etc, usque ad
obedientiae
et

quid

sit

inter

bonum

malum inobesi

dientiae.

cbra et fructuosa.
(Isid.,

(Aug., ubi supra,

c

17.)

Quseritur
«

viro soli, vel
viros suos
in-

Aug.)

Mystice.

Fluvius de paradiso egre,

etiam femina?,
terrogent.
»

etc, usquc ad

domi
:

diens, afttnenlia est aeternae jucunditatis, ete

usque

si immortalitate (Phocop. in Gen.) Dicuut aliqui ad adversa tolerando. (Creg.) Moralikr. Quatuor iluminibus de jiaradiso Q nos amicire voluit. qnid opus erat preecepto, propter quod peccaturi eramus et deinde judicii ejus sentire egredieutibus terra irrigatur. Solidum rationis noCum sit benignus et severos aculeos? Respondeo stree ajdificium, prudeutia, temperantia, fortitudo, quia bis quatuor virtutibus tota niansuetus, et vellet in incorruptibilem et immortajustitia, continent lem conditionem asserere humanum genus ne suae boni ojieris struclura cousurgit. Quatuor Uumina
: :
:

paradisum
cor
eestu

irrigant, quia

dum

bis

quatuor virtutibus

vel propriae

virtuti

bentficium

id accepto ferrent, in

infunditur,

ab

omui desideriorum carualium
j)Ost

huuc

modum

egit, voluit ut gratias ei

habereul, his

temperatur.
»

« Evilalb.

Regio Indiae quae
iilio

diluvium

jios-

etiam deslinavit praesentem vitam, ut palaestram et quasi doctrinam futurae viiae. Deiude inferens mor-

sessa est ab Evila
'

Jeclan,

iilii

Ilebcr, patriarchae

tem ob peccatum,

voluit ut

agnosceremus nostram

Hebraeorum. Evilath interpretatur parturiens, quia veritalem, magis parturit qiiam aliquis loquens
pariat. Plinius dicit regiones lndiae pra*. caHeris, ve-

infirmitatem, et deinde nos ipsi magis ajipetcrcmus

futurum donum. a Prscepitque eidicens
Gcn. adlitt.,
1.

:

Ex omni,

»

etc (Aug., de

nis aureis

abundare.

viu, 2^,

tom. III.)Siquaeritur quomodo

« Bdcllium. » Secundum Plinium arbor est aromatica magnitudiue oleagina, cujus lacryma lucida, gustu amara, boni odoris, sed odoratior iiifusione

ista loculus sit, non proprie a nobis potest comprebeudi. Certum est enim aut per suam substantiam loqui, etc, usque ad sed per subditam sibi creaturam.

vini.

Quseritur
inlelligcre,

quomodo
qui uon

loqui potuerunt, vel loquentem

Onyx. » Est lapis preliosus, sic dictus quia permistum habet candorem ad humani similitudinem unguisquia unguis Greece dicitur Svuf. Antiqua translatio habet « carbunculum et prasium. « Carbunculus est
«

didicerant inter loquentes cre-

scendo, vel magislerio?
(Aug., ubi supra,
sciat

Sed eos Deus

tales fecerat

qui jiossent loqui, et discereab
c.

aliis si essent.
:

ignei coloris,

et

dicitur

illustrare tenebras

noctis.

Prasius est viridis, unde Graece a porro, quod np«<rov
dicitur,

nomen

accepit.
«

14.) De Christo dicitur, Isa. vn puer bonum aut malum, couternnet malitiam, ut eligatbonum. » Quomodo quod nescit aut contemnit, aut eligit ? etc, usque ad
«

Priusquam

VEns. 15.

Tulit ergo

Dominus Deus,

»

etc

(Auc, ubi supra,

c

8.)

Hominem
est

in paradiso posiest,

quod amittere non debebat. Veus. 17, — « De ligno autem,
supra,

»

etc (Aug., ubi
est,

tum jam
n

dixit.

Nunc recapitulat ad quid positus Non
enim
credibile

c

io.)

Lignum

ex eo,

etc, usque ad id
erant

ut operaretur, » etc

quod

Deus eum ante peccatum ad laborem damnaverit,

quod amabant non amissuri. (Serma.nus.) Tres arborum

dillerentiae

in

89

GLOSSA ORDINARIA.
Una quidem data
tertia ut
illi

LIB.

GKN.
secesserit,

90

paradiso.
ut

erat ut viveret, altera
viveret.

A dormiendo
(Auc,
lib.

melius

et

sincerius

videt.

bene viveret,
«

semper

etc, usquc ad et Ecclesiaj referenda.

In

quocumque enim
eris,

die, » etc.

Non

ait, Si

deris, mortalis
est
sit

sed morte morieris.

»

comeMortuus
reces-

x de Gen. ad

litt.,

c

i.)

Qui putant ani-

mam

ex anima, etc, usque

ad quam de viro fuerat
accepit

enim homo in anima cum
ab
illo

peccavit, quia
:

dictum.

quam secuta animae cst mors corporis, discedente ab ilio anima, qiue est vita corporis; quae Adse evenit, cum prsesentem viDeus, qui
est
vita

(Auc,

ibid

,

c

animam

Christus,

19, 20.) Si queeratur unde mallem audire meliores et

doctiopossit,

res; etc, usque

ad quibus quid respouderi
»

tam

linivit.

Potest

ita intelligi

runt, statim

morte illa Rom.seplimo « Infelix ego homo
:

quod quando peccavepuniti sunt, de qua dicitur
!

nondum mibi
«

occurrit.

Immisit ergo Dominus soporem,
1.

etc (Greg.,

quis

me

hberabit
:

Moral.,

xxx, tom.
si

II.)

Culmen contemplationis non
exterioris

corpore mortis hujus ? » et ibidem octavo Gorpus mortuum est et propter peccatum » non ait mortale, sed « mortuum, » quamvis mortale,quia morilurum. Non credendum est aute peccatum ita
de
«
;

attingimus

non ab

curee oppressione

cessemus

:

nec nos
nisi

ipsos

intuemur,
regit,

ut sciamus in
aliud animaie

nobis ahud esse rationale quod

fuisse illa corpora, sed animalia

nondum

R

quod regitur,
ab
exteriori

spiritualia,

ad secretum silentii recurrentes, perturbatione sopiamur. Quod bene

non tamen mortua, quee scilicet necesse esset mori, quod indie prsevaricationis factum est. « Morte morieris. » Duplex mors signiticatur
:

Adam dormiens
iier processit.

figuravit, de cujus mox latere muQui enim ad interiora intelligenda rapitur, a rebus visibilibus oculos claudit, et tuuc intelligit in

animee,
corporis,

Domino

discedente, qui

est ejus

vita;

vel

seipso aliud esse
:

quam
18.
ix

in»fine vitee

accepit.

Sed statim ne» etc.

quam
rem

vir

aliud

quod regere debeat, tanquod regatur, tanquam femina.

cessitatcm moriendi incurrit.

Vers. 22, 24.

«

Et

eediiicavit.
t.

.

.

Vers.
(Aug.,
1.

«

Dixit
c.

quoque

Dominus,
licere,
etc.

relinquet, » etc (Isid., in Gcn.,

V.)

QuamobQuod per

de Gen.,

8.)

Qui sentiunt ad gignen-

historiam

dos

lilios

in paradiso

misceri

non

,

usquc

ud anima ex anima, sive alio modo fiat auima. Veks. 19. Adduxit ea, » etc. (Auc, 1. ix de (Aug.) Si Dei verbis vel cujuslibet prophetae aliquid Gen. ad litt., c. 14, tom III.) Non sicut venatores, dicitur, quod ad litteram absurdum videtur et ideo vel aucupes; nec jussionis vox de nube facta est, iigurale dictum, ob significationem tamen dictum quam ralionales animseinlelligerc solent; hanc enim q esse non est dubitandum. Corpora vero duorum hoininum in paradiso nuda erant, nec erubescebanl, naturaliter non intelligunt bestiee, vel aves, etc,

completum est in Adam, etc, usque ad Serpens enim heereticorum venena preesignat. « Erat autem uterque nudus. » Vers. 25.

usque ad terra esse creata intelliguntur.
(Hiekon.) Videtur
fuisse

quia nullam legem in membris senserant legi
tis

men-

primam linguam humano generi Hebrecam, quia nomina quee usque ad divisioin Genesi legimus, constat esseillius.
«

nem linguarum
Vers. 20.
stice.

repuguantem, quee inobcdientiam secuta est. Nihil putabant velandum, quia niuil senserant reIVenandum.
(Aug., de Cio. Dci,
425.) Merito libidinis
]
1.

Appellavitque,

»

etc.

(aug.)

My-i
quod
serf
|

xiv,

c

17,

tom.
etc,

VII,

col.

Signilicans gentes quee salvee iierent in

Eccle-

maxime

pudet,

usque

ad

sia

per Christum,

nomen
;

Christi accepturas,
:

reddiditque confusos.
(Rupert.)

prius

vos
«
ix

non habebant unde. Isa. lxv meos nomine alio. » Adee vero non inveniebatur, »
Gen.
adlitt.,

«

Vocabo
(Aug.,

Non

erat hoc
:

ignomiuiee,

sed

honoris,

etc.

lib.

de

cap. 15

et seq.)

Videndum
quae

est

quomodo

facta sit

mulieris

formatio,

mystice

dicitur eediticulio,

etc, usque ad ut intelJigamus per
divinitus heec dixisse.

illam extasim
«

Adam

Adee vero non inveniebatur
justus
liliis

adjutor.

»

Nullus
xliv
:

quod nudi erant non erat insipientiee, sed securitatis, quod nuditatem suam non erubescebant. Quid enim ? nunquid hoc a factore suo accepit, quod confusibilis et verenda est factura Dei? Aut nunquid confusionem hujusmodi natura, et non potius conscieutia facit? Est quidem quasi in naturam versum hoc tormentum confusionis verum tamen non ex
:

tidelis
«

Christo eequari potest.

Psalm.
«

conditione primeeva, sed ex juniore culpa origo
pullulavit.

ejus

Speciosus enim forma pree

hominum.

Nemo

Eleuim idcirco nuditatem
nos

nostram eruintir-

enim poterat gcnus
Apocalypsis
v
:

«

humanum liberare nisi ipse. Unde Nemo inventus est dignus aperire
»

bescimus, quia couscii nobis sumus quantam

mitatem, imo quantam adversum
dis conscientia,

rebellionem
erat cor-

librum
«

et solvere signacula ejus, » etc.
etc.

carnis nostree portamus. At vero tunc sana

Adee vero non inveniebatur,
contra

(Auc, de

quippe

quam

nulla

sollicitabat ocu-

Gen.
in
nis

Manich.,
viri,

1.

n,"c.

13.)

Facla est mulier

adjulorium
Vers. 21.

etc, usque ad et dominio ratio-

lorum concupiscentia; siquidem concupicentia carnis poena est peccati, qua preecedens punitur super
biamentis. Deus, inquit Scriptura, fecit homiuem rectum. Rectitudo autem hominis in eo est ut carni
spiritus,

cooperaute gratia subjugare.

«

Immisit

ergo

Dominus,
li.

»

etc

(Isid.

ex Aug.,

ut supra,

c

13,

Mystice.

Non

ut pote inferiori superior,

possunt heec
quis a
\

corporeis oculis

videri.

Sed quanto

ret

:

medius narnque inter

isibilibus

ad secreta

intelligentiae quasi ob-

rationalis spiritus

et impecarnem suam hominis positus est, ut Deo pare-

preesit

Deum

et

:

01

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PABS
imperaret.

I.

THEOLOGICA.

!>2

ret et carni
ille

ordinem quia prior A Dei de cordibus hominum molitur evellere, et minas praeceptum Dei leviare, et ad credendum quod falso promittit, invitat subditus est, qui erat superior, spiritus infirmae enimadtemporaIia,ut levet quod Deusminetureeterna carni, ut justa pcena inferiori subjaceat, qui supesupplicia. Spondens siquidem gloriam praesentis virecte subesse contempsit. Hinc illa confusio riori « tae, dicit Gustate, et eritis sicut dii, » et temfaciei de conscientiae secretis ad publicos oculos proporalem concupiscentiam tangite, et in hoc mundo rumpens, etsub misera velamentorum solatia pcenasublimes apparete; et cum timorem divinae sentenlem ignominiam ire compellens. Ha?c, inquam, « Cur tiae conatur amovere, quodammcdo dicit inlirmitas vel rebellio carnis nonduin erat bene praecepit vobis Deus ? » igitur nudus erat uterque et uon erubescebant, quia (Aug., lib. ii de Gen. ad litt., c. 4, tom. III.) Quaequod erubescerent non habebant. Illa nuditatis seritur cur Deus hominem tentari permiserit, etc, cnritate perdita, nos ingemiscimus, eo quod gloria usque ad sive terrenum, ut liominis anima. (Ibid., c. 5.) Nec putaudum quod homo dejicereet honore spoliati et panniculis obvoluti simus. Nam ita vestiti vere incedimus nudi, etiamsi, quod imtur, nisi praecessisset in eo quaedam elatio comprisic vestiamur sicut vestiuntur lilia possibile est, menda, ut per humilitatem peccati sciret quod falso agri. Etenim nec Salomon in omni gloria sua vesti. de se praesumpserit, et quod non bene se habct fatus est sicut unum ex his. Si, inquam, vestiri poscta natura, si a faciente recesserit. Commendatur simus sicut haec vestiuntur, sic quoque spoliati et enim quale bonum Deus sit, quando nulli bene est nudi sumus. Unde Salvatorem expectamus Domiab ipso recedere.
Quera
turbavit
et rupit,

abjiciendo

:

:

:

num nostrumJesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostrae, coniiguratum corpori claritatis

(Ibid.,

c.

18.)

Haec qneestio de beata
in
vita

vita,

etc,

usque ad

minus quam

sanctorum angelopotest

suae.

Nunquid enim
reguo Patris

quando fulgebunt
sui,

justi

rum.
(Ibid.,

sicut sol in
palliis ?

tunicis

opcrieutur et

c

16.)

Non

frustra putari

ab

initio

Non utique, sed ad gloriam factoris sui, quaecumque illis fuerint vasa misericordiae, mutuis

temporis

cum

gloria" aspectibus patebuut, foris fulgidi, et
et

incor-

tusjucundi; corpore integri,
«

animo

ieeti

;

diabolum cecidisse, etc, usque ad quibus non dedit Deus praesentiam de seipsis? (Ibid.. c 14.) Quomodo autem beati esse possint, quibus est incerta sua beatitudo ? etc, usque ad
mihi autem unde asserant, non occurrit.
(Ibid., c.

pore, inquam, siinul et anima beati.

Erat autem uterque nudus,

»

etc. (Isid., in Gen.,
lib. n,

21.)Sednon
illo

frustra

putandum

est

ab

ex Aug. de Gen. contra

Manich.,

c

15.)

Quod q
in

ipso

creaturae

exordio, etc,

usque ad praevidens
ligmenti » dicitur,

uudi erant

et

erubescebant, etc, usque ad

quia

quanta de
(Ibid.,

sua bonitate esset facturus.

consensu rea tenetur conscientia.
Vers.
« ctis
litt.

c
c

22.) « Initinm

autem

1-i.

CAPUT
o

III.

etc, usque ad ut bomines malos.

Sed

et serpens erat callidior

cun»

(Ibid.,

23.)

Quod ergo putatur diabolus nunstetisse,

animantibus, » c 2, 3, tom.

etc
III.)

(Alg., lib. n
Alii,
«

de Gcn. ad

quam

in

veritate

etc, usque

ad plura

in

prudentissimus,

corpus ejus conveniunt.
(Greg., 23.) hom. 16, in Evang., tom.
II.)

translative dictum.

tissimus, »

Quidam codices habent « sapiennon proprie, sicut in bono solet accipi
vel

Primum pausi/ue

sapientia Dei, vel angelorum,

animae rationalis,
diabolus
sicut

rentem diabolus tribus modis tentavit, etc, ad delectatione vincimur, consensu ligamur.
Vers.
5.

etc, usque ad sed potestas a Deo. • Sed serpens, » etc (Strab ) Sic

.

.

.

.

«

Eritis

sicut

dii,

»

etc

loque-

(Strab.)

Hystice.

Artiiiciali

dolo verba

componit,

batur per

serpentem
vel fanaticos

ignorantem,
:

per enerarripit,

ut

gumenos

quemcumque enim
tollit.

quiverit,

...„V.._V,V...~ V.. intellectum et

rationem

~

Spiritus ~,

vero bonus

per inobedientise contemptum subvertere nesallem in hoc quod lidem corruperit, et si auidololatriam suaserit, victorem se glorietur
si
: ,

,_,

quoscumque gratia repleverit, videntes et iutelligentes facit, unde spiritus prophetarum subjcclus est
prophetis.
«

tem

per inobedientiae

contemptum seduxent,

m

utroque victor existat

Qui
litt.,

dixit ad
c.

ad

mulierem. 30, et ex capp
est
Dei. Oblivio

»

(Aug., lib.

il

de

Gtn.

7, 8, 6, 10,

passim.) In-

Manich ,1. u, c lo, tom. III.) mulier respondit, etc, usque ad nullo enim regente per suam potestatem solus Deus bea(Aug., de Gen. contra

Interrogata

excuj-abilis

preevarieatio

mulieris,

quia

mcmor

tus est

erat
haec

praecepti
c.
: :

creat

tamen, etc, usque ad futuros, et Providet bonos et malos 10 seipsnm ad fruendum praestans bonis, multa
praecepit
»

Vers

6, 7.

«

Vidit igitur, » Ptc (Isid.

ex Aug.

ubi supra.)

Quomodo
est

videbant

si

clausi erant ocu!i ?

Sed dictum
fuisse,

ut

intelligamus

eos oculos apertos
se

etiam largiens malis.
«

postquam de fructu comederunt, quibus
:

Cur

etr.

(Strar

)

Ideo callidus bostis

inlei

rogal hoc, et

mandatura Dei memorat, ne cum

id est, oculos astunudos vidcbant, et displicebaut quibus simplicitas displicet. Cura quis enira tiae,

peccaverit, excusationem liabeat quasi oblita.
«
]\.
]

ceciderit ab intima luce veritatis, nihil

est

unde

su-

Cnr prapcepit, » etc (Greg., Moral. I. xxiu, tom. verba Idcm quotidie agil. hostis humani generi^
:

perbia

placere

velit,

nisi

fraudulentis simulationinascitur,
in

hus. Hinc

enim hypocrisis

qua inultiim

93

GLOSSA ORDINARIA.
qui decipere potuerunt

LIB.

GEN.

94

videntur cordati,
luerunt.

quem

vo-

A

rit,

insinuat quia peccatores jure

damnatos ignorat.
:

Vers. 12.
lib.

«

Dixitque

Adam

Mulier
:

quam

dedi-

« Vidit igitur, « etc. (Gueg.,
2.)

xxi Moral.,

cap.

cogitatione versemur, non debequod non licet concupisci, etc, usquead exteriorum quoque sensuum disciplina servanda est.

Ne

in

lubrica

mur
«

intueri

etc (Aug.) Non dicit, peccavi superbia enim deformilatem, non confessionis liabet confusionis humilitatem. Ad hoc autem scriptum est, et interro« sti,
»

gationes ad

hoc

factee,

ut veraciter et utiliter scribe-

Deditque viro suo, qui comedit. Et

aperti sunt

rentur, ut sciamus quauto

morbo

superbise laborent
referre,
et si

oculi

amborum,
»

»

etc

(Ism.
est
:

ex Aug.
«

ubi

supra,

c.

hodie conantes
Mulier

malum
dedisti,

iu

Creatorem

16, 17.)

De quibus dictum
oculis

Tunc viderunt quod
quibus nuvidebatur.

quid boni faciunt,
a

sibi tribuere.
»

nudi esseut,
ditas,

scilicet

perversis,

quam

scilicet

simplicitas,

erubescenda

ut

non
«

ipsa obediret viro, et
»

etc, usquead «
(Pscal. xli.)
«
3,

Ad meipsum
»

turbata estanima mea.»

Mulier quamdedisti,

etc Quasi ad hoc datasit, ambo Deo. etc (Greg., lib, iv Mor.,

c
etc (Aug., de Gen.,
quae
lib.
xi,

27,

tom.

1,

col

661.)

Qui

comedit,
III,

c

perpetratur in corde,
falsae spei

etc,

Quatuor modis peccatuin usque ad ad extremum

tom.

col.

4:>9.)

Ab concupiscendum
convincex^et

scilicet

seductioue, vel obstinatione miserse despe-

invicem,

etc,

usque ad

peccato-

rationis nutritur.

rem

facto, et doceret scripto lectorem.
«

Vers. 13.

«

Et

dixit

Dominus Deus ad

mulie-

« Consuerunt folia iicus. « (Alcuin., in Gen.t.l.) Quia gloriam simplicis castitatis amiserunt, ad duplicem libidinis pruritum confugerunt ; unde Joan. i: « Cum esses sub ticus vidi te, etdescendi, > subaudi
«

liberare te. »

rem, » etc (Aug.) Nec ista contitetur peccatum, sed refert inalterum, in impari sexu, pari fastu. Ex his tamen natus David dicit usque in tinem saeculi « Ego Domine, miserere mei, sana animam meam, dixi quia peccavi tibi (Psal. xl). » Hoc ab istis dicendum
:

:

Vers. 8.
de Gen. ad

« Et

cum
33.)

audissent,

»

etc (Adg.,
tales

1.

n

fuit

:

sed
:

nondum peccatorum

cervices considerat

litt.,

c

Ea enim hora
sensibus

conve-

Deus

restabant labores et dolores mortis, et contriquae in tempore
subveuit,

niebat visitari, quia defecerant a luce veritatis, etc,

tio sseculi, et gratia Dei,

usque ad corporalibus

locali et

temporali

docens
«

aftlictos

non de
«

se

praesumere.

motu apparuisse credatur. « Abscondit se, » etc (Auc,
tit

Serpens decepit,

etc Quasi cujuslibet persuasio etc
(Aug.,
lib. n,

ibid.)

Cam

Deus aver-

piaevaleat Dei prgecepto.
«

intrinsecus faciem et

homo
:

turbatur, tiunt similia

Serpens decepit me,

»

ibid.,

amentiae, nimio
instinctu

timore ac

pudore, occulto quoqus C

c. 30.)

Quomodo

his

verbis,

elc,

usque ad

cum

eo

non quiescente

ut nescientes facercnt quae

cibo

non videret eam mortuam

esse.

aliquid posteiis signilicarent, propter quos haec scri-

(Aug., ibid.,
est

pta sunt.
«

c 28 ) Notandum quod non diabolus permissus feminam tentare, etc, usque ad sed ex
ratio ostendit.

Ad auram
fuit

post

meridiem.
ut

»

Unde hora nona
xxvn). Qui
sexta
restitueretur

bac homini invidisse
(Alc.)

Christus

spiritum

emisit

(Matth.

Peccatum

angeli

tacitum, hominis patefainexcusabilis

bora
« In

crucilixus,

eadem hora
Abscondit

ctum: quia illudincurabile, hoc curatum.
« Vidit igitur, »

homo qua

de paradisoest ejectus.
ligni paradisi. »
se,

etc

(Strab.) Aperte

medio

qui aver-

osteuditur, cui licuitsub tali deliberatione dolos ini-

sus a praecepto

Creatoris,

erroris

sui et

arbitrii vo-

mici advertere.

luntate vivit.

Vers.
«

14.

«

Et ait

Dominus Deus,
haec

»

etc

(Aug.,

Vers.

9.

Vocavitque

Dominus Deus Adam.

»

ubi supra,

c

36.)

Tota

sententia

tigurata est.

(Aug., ubi swpra, c.34.) Increpando, scilicet nonigno-

rando, etc, usque ad nunc autem non significata referimus, sed gesta defendimus.

Ubi credendum tamen orunia dicta esse. Serpens non interrogatur quare fecerit, quia non ipse propria
voluntate et natura
fecit,

sed de

illo

diabolus, et
et

per

Vers.IO-U.

«

Qui

ait:

Vocem tuam

audivi,

»etc D illum,et
tur

in illo

(Auc, ubi supra, c 34.) Historice. Probabile est per congruam creaturam solere humanam formam hominibus primis apparere, etc, usque ad et secutum
eatquod puderet.
«

seterno igni

quijam pro impietate destinatus fuerat. Ad ipsum
:

superbia
refer-

ergo

quod serpenti
sit
»

dicitur,

et qualis

humano

generi

futurus

ostenditur.

Mystice.
» etc.

Et ait

Dominus Deus ad
cont.

serpentem,

»

Vocemtuam,

(Isid., in ien.

tom.

V.)

My,

etc (Aug

,

de Gen.

Manich.,

lib.

n,

c

17.) Ser-

stice.

Respondet, voce ejus audita se occultasse, etc
etc.

pens non interrogatur prior excipit pcenam, etc,
usque ad ut ipsum initium
cludat.
«

usque ad et preecepto Dei nonobedire.
«

suggestionis

malee

ex-

Vocavitque Deus Adam,

»

(Greg.) Quia vidit
veritatis

in

culpa lapsum jam sub peccato, velut a

Super pectus tuum,

»

etc

(Hieron.) «

Ventrem
«

»
»

oculis

absconditum,

quia tenebras erroris ejus non
sit
:

LXX addiderunt,

sed in Hebraeo
et

habetur

pectu.

3

approbat, quasi ubi
catac requiritdicens
signiticat
a

peccator ignorat, eutnque vo-

tantum, ut calliditatem
ejus aperiret, id est
tia?

versutiam cogitationum
ejus nequi-

«

Adam, ubi es?
quod venlrcm

»
;

quia ad poeuitentiam revocat

Dum dum

vocat,

qnod omnia gressus

requi-

est fraudis.

In Hcbrajoest gahon,

et pectus signilicat.

95

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS
Pectore et ventre repes.
»

I

THEOLOGIGA

96

(Greg.,

lib.

xxi Mor.,

A catum fuerunt ad laborem

et alilictionem, sicut ser-

c. 2.)

Malum

lixuriae aut cogitalione

perpetratur aut

pentes et quaecunque uoxia, ante innoxia. Et

nolan«

opere. Hostis
secreta

enim cum ab

etlectu operis expellitur,

dum quod
cum

Adas extrinscca poina imponitur:
;

cogitatiouis polluere

molitur. Ventre
sibi

repil,

dictaterra in opere tuo
dicitur
:

»

Malemuliere vero intrinseca
»

dum

lubricus per

membra humana

subdita, lu-

«

Multiplicabo eerumnas tuas,

etc,

xuriam exercet in opere. Serpit pectore, dum polluit in cogitatione. Sed quia per cogitationem ad opera
venitur, prius
pere.

quia seducta seduxit virum.

Vers.

19.

« Pulvis es, »
fuit,

etc (Greg

.,

ubi supra.)

pectore et post ventre describitur re-

Homo

ita

conditus

etc, usque ad senectus transit

ad mortem.

Vers. 15.

«Inimicitias

ponam
tuum,

inter
» etc.

te et

muI.i

Vers. 20.

«

Et vocavit

Adam nomen

uxoris suai

lierem... Ipsa conteret caput

(Greg.

Mor.,

c.

38.)

Caput serpentis
sollicitae

conterere, est

initia

etc (Auc, ubisupra.) Verba primi hominis ha?cfuerunt, quoniam hoec est nuter omnium viveu-

«Eva,

»

suggestionis

manu

considerationis a cordis
initio

tium, tanquam reddat causam nominis a se impositi,
cur scilicet

aditu exstirpare; qui

cum ab

deprehenditur,
tenta-

Evam
et

vocaverit.
1.

percutere calcaneo molitur, quia
tione

quem prima
tendit.
Si

K

Mystice. (Aug., de Gen. contra Manich.,

n, c.

21.)

non

percutit, decipere in tine

autem

Post peccatum

judicis sententiam

vocavit

Adam
ex-

actionis in tentatione corrumpitur, sequentis medietas et terminus ab hoste possidetur, quia totam sibi arborem fructus ferre conspicit, quam veneui

cor

uxorem suam Evam, etc, usque adin
primitur quae
Vers. 21.
lib

pellibus

mortuis corporibus

detrahunlur.

dente in radice
(Hieron.)
«

vitiavit.

xi, c. 39.)

« Fecit quoque, » etc (AuG.,tic Gcn. Hoc quoque signiiicationis causa fa-

Ipsa

servabit calcaneum
»

tuum,

et tu

ctum

est, et in

factis

quaeritur

quid factum

sit,

et

conteres ejus calcaneum.
tur
:

Melius in Hebrseo
gressus

habe-

quid signilicet, et in dictis
significet.

quid

dictum

sit,

quidve

«

Ipsa conteret caput tuum, et tu
ejns, » quia et nostri

conteres cal-

caneum
ejus.

pra^pediuntur

(Strab.) Ipsi

fecerunt sibi
:

perizomata,

ut pecca-

h colubro, et
Vers. 16.
supra,
c.

Dominus conteret Satan sub pedibus
«

Mulieri

quoque,

»

etc.

(Aug., ubi

37.) Haec ligurate

etprophetice
depravabitur

melius innatura, et

telliguntur,

etc,

usque ad

augebitur culpa.
«

tum suum absconderent Deus vero tunicas pelliceas, quibus totum eorum corpus induit, quia et in corpore et in anima eos juste damnavit. Stulta vero quaestio est qualiter vel quo operante pelles ab aniqui enim de nihilo malibus deductae sint, quaerere G omnia condidit, quomodo et qualiter voluit, haec
:

Multiplicabo serumnas, » etc. (Aoc,de Gen. contra
1.

fecit.

Manifestum est mulliplicatos esse dolores mulieris, etc, usque ad sed prius reluctatum est cum dolore consuetudini malae. Maledicta terra, » etc (Aug. ... « Vers. 17-18.
Manich.,
u,
c.

19.)

Vres. 22.
«

«

Et

ait

:

EcceAdam

quasi

unus ex
trinitatem

nobis, » etc (Aug., ibid.,

c

41.)

Propter

pluralis

Ecclesia solent

numerus ponilur, etc, usque ad sicut in hominesa sacraraentis visibilibus Ecremoveri.
c.

ibid.,

c

38.)

terra

nemo

ignorat,

Hos esse labores humani generis iu et quod non esset, si felicitas
indubitanter

clesiae disciplina

(Aug., ubisupra.

42.)

Mirum

quae erat
stat.

in

paradiso teneretur
maledicitur,

con-

tualiserat mente, etc, usque
esse putavit.

est si Adara spiriad quae falsum verura

(Strab.) Terra

non Adam,

ut cuucti

propter quos hsec scripta sunt terrerentur, ne simillia facientes, simili poena plecterentur. Ipse vero Cain,
qtiia

(Aug., dc Gen. contra « Quasi unus ex nobis. » Manic h., lib. u, c. 21.) Dupliciter intelligi po test quasi unus ex nobis, » id est Deus, etc, usque ad
<•

prima? praevaricationi fratricidium addidit, maledicitur cum dicitur « Maledictus eris super ter:

ram,

»

etc
Terrae maledixit, non aquis

donec Dei misericordia reviviscat qui raortuus fuerat (Rupert.) Ne comedatde ligno vitae, et hoc facto n talis, tam miser factus Adam, vivat in aeternum. Quid

(A.ijg.)

quia

homo de

enim

si

frnctu terrae contra vetitum manducavit,
hibit, lerrae

non de aquis et in aquis erat peccatum abluendum de fructu contractum. Animalia quoque terrestria plus

nil nisi

cum talis factus sitvivat iu aeternum? utique malum aetcrnum. Jam enim rniser lactus, si
quoque
»
sit,
illi,

aeternus

qnid

nisi

miseriam aeternam

habebit? Parcaraus

maledictionis habent

quam

aquatilia, quia

plus

vi-

unus ex nobis
est

;

ne hoc raodo male sit» quasi ne sicut quisque nostrum aeteruus
Pater, aeternus
ille

vuut de maledicta terra.

Inde Christus post resur-

(aeternus

enim

Filius,
sit,

eeternus

rectionem
animali.
«

de

pisce

manducavit,
in

non
»

de terrestri
Moral.

Spiritus

sanctus), sic et
se esse rideat

aeternus

et

ob hoc
qui
quiesset

veracem
opere tuo.
(Greg.,
5, 6.)

oculus

nequam
Etenim

diaboli,

Maledicta terra

Dei similitudiem

ei repromisit.

malum

lib. iv, c.

usque ad et
bussit.
«

duos

Deus maledicit homini peccanti, etc, quinquagenarios llarama com»

dcm

illi

est

aHernum

esse.

temporalem Malanimis
illi

esse, sed

pessimum

et falsa est ha?c

similitudo
Dei.

Dei. Multo melius

est esse

omnino dissimilem
est, sit

In laboribus,

etc (Hab.) Spinae antea erant
horaini inferrent
:

Quomodo
tt

?

Videlicet, ut, quia miser

eliara

sed

non ut laborem

cui post pec-

mporalis,

hoc

est esse

omnino dissimilem

Dei.

;

97

GLOSSA ORDINARIA.
et ceternus est, et felix,

LIR.

GEN.
plenitudinem
scientiae,

98
id

Deos enim
citatem,

et est ejus aeterna

A

nisi

per cherubin, id est
:

felicitas, felix eeternitas.

Horum

alterum, id

est

feli-

est charitatem

et

per gladium versatilem,

id

est

perdidit

diabolus,

aeternitatem

vero

non

tolerantiam temporalem.

amisit
tas.

;

et est ejus aeterna

infelicitas,

infelix eeterni-

CAPUT
Vers.
I.

IV
«

Parcamus, iuquam, homini;
sit «

et

quia
»

felicitatem
infelici,

perdidit, seternitatem

quoque prsecipiamus
:

o

Adam

vero,

(Aug.,

lib,

ix

d)

ut in neutro
aeterna

quasi unus ex nobis;
felix aeternitas

nobis

est

Gen. ad
ptiae,
ot

litt., c. 4).

In paradiso

virginitas, extra

nu-

felicitas,

sit illi

temporalis
illi

etc, usque ad sed potest in exsilio generata.
et peperit, » etc.

miseria, vel misera temporalitas; ut

tunc

com-

Concepit

Cain et Ahel de una
qui de

felicitas.

modus reformetur aeternitas, cum fuerit recuperata In magna ergo ira, magnoe misericordiae Dominus recordatus est, hoc ipso quod lignum vitae
:

matre

geniti, iigura sunt

omnium hominum
;

radice peccati in

non concessit misero homini
sic esse

quippe

quem

voluit

nou esset utrobique similis diabolo, id est ne viveret homo, aeque ut diabolus, usque ad ullimum judicium, et aeque ut ille,
dissimilem
sibi,

ut

absque| temporali morte, transiret ad

aeternum

in-

et alii hanc vitam propagantur terrenam civitatem et morhferas delicias sunt arnaturi, et quantum in se est ambitione possessuri quos signiticat Cain, qui interpretatur possessio. Alii futuram civitatem quaesituri, et de hujus habitationis miseriis lugentes, ad futuram gloriam toto desiderio transituri, quos signiticat Abel, qui interpretatur
;

cendium.

(Auc, de Gen. contra Manich., 1. a, c. 22.) In locum sibi congruum; sicut plerumque malus, cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione pellitur pondere pravae consueVers.
«

— 23.

Et

eraisit

eum,

»

etc.

quia non prius est quod quod animale. Hinc Cain dicitur « agricola, » id est, terrenis operibus incumbeus Abel vero « pastor ovium, » simplicitatem scilicet et
luctus,
et

est postcrior

:

spirituale est, sed

innocenliam diligens.
Allegorice. (Isid., in Gen.)

Duo

filii

Adae
natu

duos po-

tudinis suae.

pulos exprimunt, Judaicum
«

scilicet

majorem,
pra-

Vers. 24.
Hebr., tom.


III)

Ejecitque

Adam.

»

(Hiero.n. Qusest.

etc, usque ad quasi

non permiltat
autem Abel,

ratio

motum
quo

LXX

:

« Et ejecit,

et

habitare

fecit

vum

ad affectum venire, sed studeat subjugare.

contra paradisum

voluptatis, et

statuit cherubin, et

Vers. 2.
licatur

« Fuit

» etc. In

signi-

tlammeam rhompheam, quae

vertitur ad

custodienscilicet,

qui

de

terrena

inhabitatione

lugent.

Abel

dam
ait

ligni vitae viam.
« et

»

Alius sensus est in Hebraeo;
»

namque
q
fuit

luctus interpretatur, vel vapor,

quia luctus

enim,

ejecit

Dominus,
»

Adam

et

parentibus vel tanquam vapor cito disparuit.

habitare
et

fecit

ante paradisum

voluptatis

cherubin,
habitare

flammeum gladium.

Non quod

Adam

fecerit

contra paradisum voluptatis, sed,

illo ejecto,

ante fores paradisi cherubin et

flammeum

posuit gla-

dium, ne quis posset intrare.
«

Et

collocavit,

»

etc.

(Aug. ut

supra.) Hoc per
visibili

ccelestes potestates

etiam in paradiso

esse

ibi esset

credendum est, ut per angelicum quaedam ignea custodia, non tamen
Collocavit,
»

factum ministerium
frustra,

sed quia aliquid de paradiso significat spirituali.
«

« Factum est autem, • etc. « Abel 3, 4. quoque obtulit, > et. Quia justus in omnibus quae agit perfidem et charitatem (de quibus caeterae virtutes oriuntur, et sine quibus nihil possunt) Deo placere contendit, quod signiticatur in adipibus ob« Sicut adipe et pinguedine latis; unde psal. lxii repleatur anima mea. » Sine charitate macilenta est animaet languida, et in nullo Deo placitura. « Et respexit Dominus ad Abel, » etc. (Hier., Quaest. Hebr. inGen., tom. Ilf.) Unde hoc potuit scire

Vers.

:

etc. (Strab.)

Hoc

est

per ministe-

Cain, nisi vera esset interpretatio Theodotionis

:

a

Et

rium angelorum igneam custodiam

constituit.

Flam-

inflammavit Dominus super Abel,

et

super

sacriti-

meus
vitae,

gladius tribulationes, dolores et labores hujus

cium

ejus,

super Cain, et sacrificium

suum non

in-

exercemur; vel sententia justae Ilammavit? » I?nem autem de ccelo venire solitnm damnationis, quae homini est data, qui ita damnatus " ad sacrificium devorandum, ut in dedicatione templi est ut Christi passione redimi posset. Unde gladius sub Salomone, legimus, et quando Elias in monte versatilis dicitur, quia potest removeri. Remotum est Carmeli construxit altare. enim Enoch et Eliae, et quotidie removetur fidelibus, (Isid., ut supra.) Si recte offeras, et non recte dide hac vita ad supernambeatitudinem transeuntibus. quia etsi antea Judaei recte illa offevidas, peccasti Nec dicit flammam etgladium, sed « flammeum glarebant, in eo rei sunt quia novum Testamentum a dium » qui enim ad paradisum redeunt, necesse veteri non distinxerunt.
quibus nos
:

:

est ut

igne Spiritus sancli
vitae

hujus
«

exurant, et gladio verbi

omnes concupiscentias Dei omnia noxia
in

Vers. 5,

6, 7.

....

«

In foribus. »

(Alc.)

Id

est,

intrantem
Vers.
in Gen.,

praeeidant.

exenntem peccatum comitabitur, nec Dominus custodiet introitum tuum et exitum tuum.
te et
S.

Et collocavit,

»

etc.

(Isid.,

Gen.,

tom.

V.)

«

Dixitqne Cain,
V.)

»

etc

(Uid.,

Quxst.
dicenti,

Cherubin plenitudo

scientiae, haec est

charitas

quse

tom.

Non

acquiescit

Domino

plenitudo legis est divinae. Gladius Ilammeus, poenae temporales, quae versatiles sunt quoniam tempora
volubilia sunt.

Quiesce. etc, usque ad
uioris populi caput, a

occiditur ergo Christus jumajore natu.

Ad arborem

igitur vitse

non

reditur,

Vers. 9.

«

Et ait

Dominus ad

Cain. »

(Isid..

ubi

»

99
supra.) Interrogat
scat,

WALAFIUhl STRABI
sed judex ut

FLII.D.

MON. OPP. PARS
di-

I.

TIIEOLOGICA.

100

Dominus Cain, non ignarus ut
puniat. Usque hodie Judaei,

A

tius

patet.

Secundum LXX.

cum

Cain septem vindic.tas
te in

« Omnis qui occiderit exsolvet, » id est, quicumque

per Scripturas eos interrogamus de Christo, respondent se nescire quse dicimtis. Mcndax Cain ignoratio, Judacorum est falsa negatio essent vero Christi cu:

septima generatione
vita,

occiderit,

exsolvet

te a

cruciatu per mortem, qui usque ad tempus illud re-

servandus es in
cito

tautum ad pcenam, quae pcena
interfeclus
esses.
Ita

stodes,

si

corde crederent

et

ore faterentur.
»

finiretur, si

cito

qui Ju-

Vers. 10.
justitiae,

etc Magna virtus quae vindictam expetit pro sauguiue inno«

Vox sanguinis,

daeos visibili

morte puniret, septem vindictas ab eis auferret, quibus obligati sunt propter reatum occisi
Christi, quia miserias quas paliuntur.
«

centis.

et

dispersiones

eorum

leviaret
4

Vers. lt.
(Rab.)


«

Nunc

igitur

maledictus

eris, »

etc.

Notandum quod

in peccato

Adae terra

male-

Omnis qui
«
L

occiderit Cain,
»

«

etc.
«

LXX

:

«

Septem
»

Cain vero maleduitur, quia sciens damnationem primae praevaricationis, fratricidium addidit.
dicitur.

vindictas

exsolvet.

Aquila,
»

septempliciter:

Symmachus,

septulum;

Theodotion, per heb-

Vers. 11.

«

Nunc

igitur maledictus

eris, »
;

etc.

domadem

»

interpretitur,

in

quo

signiticatur quia

Per locum quae in loco sunt signiticantur quasi ma- R diit et perfecte punietur, ne quis homicidium audeat iterare. ledictus eris ab his qui suut super terram, qui ape« Qui occiderit Cain, » etc. (Hieron., epist. ad ruerunt os suum in confessione peccatorum, acciDamas.) Si qnis te intertiecerit « septuplum puuiepere sangumem, qui eifusus in remissionem eorum
de

manu

persecutoris,

qui noluit esse

snb gratia,
:

tur, » id est,

gravissima ultione punietur

:

non devitam,

sed sub lege, ut esset maledictus ab
intelligit et

Ecclesia
:

quae

buit

homo

occidere

eum

cui

Deus reservavit

ostendit esse maledictum

qui euim ex

vel ad

operibus legissunt, sub maledicto sunt. o Cum operatus, » etc. Vers. 12.

Ad vocem,

poenam ipsius, vel ad correctiouem aliorum « Sed omnis qui occiderit Cain. • (Isid., ubi supra.) Per eclipsim legendum, etc, usque ad et impletur
illud
:

non ad intellectum
aliter

tit

relatio,
:

quia aliter hic terra,

«

Disperge

illos

in virtute

tua (Psal.
posuit
«

liii).

»

supra accipitur

ibi

pro Ecclesia, hic pro
Judaeus exercet
;

(Hieu., ubi supra.)
pliciter,
«

Quod Aquila

septem-

operatione terrena

qnam adhuc
virtutem

id

etc, usque ad et absolvi mereretur.
»

est carnalis circumcisio,

pascha, sabbatum, et similia
inlelligendae gratiae

Posuitque Dominus Cain signum,
tom. V.)

etc,

(Isid.,

quae habent occultam
Dei, sed

Quaest. in Gen.,

Cum omnes

gentes a Ro-

non dant Judaeis fructum nolentibus transire
in terra caro Christi
intelligi, in

ad Christum. Potest

manis subjugatae transierunt in ritus eorum, geus C Judaea, sive sub gentibussive sub Christianis regibus,

qua salutem nostram Judaei cruciQgendo sunt operati. « Mortuus est enim 'propter delicta nostra, et
» quem resurrexit propter justiticationem nostram quia negaverunt, justificati non sunt. « Vagus et profugus, » etc (Isid.) Dispersus in
:

non
disus.
«

reliquit

servantiae,

etc,

signum circumcisionis, et carnalis obusque ad ubi plantatus est paraplagam Eden.
»

Habitavit in terra ad orientalem
,

(Hier

ubi

supra.)

LXX

:

«

Hahitavit in terra Nuio
instabilis

gentihus, profugus a Hierusalem.

LXX

:

«

gemeus

Naid, in Hehraeo

TQ

(nod) dicitur, id est,

ettremens.

»

Gemens, dolore amissi regni; tremens,

et fluctuans. et incertae. sedis

Non

est terra

Naid, ut

multitudine Christiani populi, ne occidaris. « Major est iniquitas mea, » etc Culpam exaggerat, sed su'perbe contitetur, nec veniam flagitat.
Vers. 13.

vulgus nostrumputat, sed expletur sententia Domini,

dum
«

«

Major est iniquitas
desperat,

mea.
nec

»

(Isid.)

huc atqueilluc profugus aberrat. « 17. Cognovit autem Cain uxorem suam. » (Isid., ibid.) Figurate progenies impiorum,
Vers.

Peccata

peccatis adjiciens

credit

se

in ipsa

mundi

origine

fundamentum

quaerens, in hac

veniam posse adipisci, quod est blasphemia in Spiritum sanctum, quae non remittilur in hoc saeculo
nec in futuro
aut
:

vita civitatem exstruxit

quam
est,

vocavit Henoch, quod
dedicant,

iuterpretatur dcdicatio, quia in primordiis

quia putat

Deum

aut nolle dimittere,

dum

in

hac vita quae ante
ad votuin

radicem cordis phmet

nou

posse,

invideat saluti.

tanquam aut omnia non possit, aut Non Deum sibi iratum grave putat

tant, ul hic

floreant,

a

futura gloria

arescant.

Abraham vero
et

in casulis

habitabat,
esse

quia

sed timet ne inveniatur et occidatur. « Omnis igitur qui invenerlt me, Vers. 14.

sancti hospites

peregrinos so

cognoscunt,

exspectautes civitatem
jus artifex Deus
«

habentem fundamenlum cu»

etc (Strab.) Quia ex tremore corporis
furiosae mentis,

et agitatione

est.

quicumque
«

invenerit

me, cognoscet
Id est,

Et aedilicavit civitatem,

etc

(Auc,

lib.

xv de

me reum

mortis.

Civitate, cap. 8,

tom. VII

)

Quaeritur qiiibus adjuto-

Vfrs. 15

Nequaquam
:

ita fiet. »

non
de

ribus
rint

inorieris cito sicut tu vis,

pro remedio

tui

cruciatus,
tiet

eam quam

aediticaverit, si plures

Scriptura

dicit.

Sed sciendum
Israel

homines non fueest multo
plures poterant

sed punietur impersonaliter
te

id est, pnnitio

plures fnisse tunc, quia diu vivendo

septuplum, quia vives iu cruciatn usque ad septimam generationem, in qua a Lamech occideris; ergo omnis qui occiderit, subaudi, liberabit te ab
illo

generare. Ncc mirum,

cum

filii

per quadrin-

gentos annos
Vers. 18.

sic multiplicati

leguntur, ut nou possit

numerari exercitus.

cruciatu

malie

conscieniiae.

H

c

sensus eviden-

«

Porro

Enoch,

»

etc

(Hieuon.)

Non

;

10

GLOSSA QRDINAIUA.

-- LIB.

CEN.

102

de omnibus his certa mysteria exscHlpuntur,

nec in- A gnalur; quae tamen in Evangelio pcenitenti dimitti
proecipitur.

venirentur, nisi prius quaedam radices historiae jace-

rentur

;

nec de ramis arborum fructus legeres, nisi
cid

truncos antea plantasses.
Vers.
(Isid., ut

(Hieron , epist. ad Damas.) Aiunt ab Adam usque Christum generationes esse septuaginta septem

19.

«

Qui accepit duas uxores,

»

etc.

supra.)

Notandum quod

generationes

ab
est

secundum Lucam. Sicut ergo septima generatione peccatum Cain solutum est « Non enim judicabit
:

Adam
i

per Cain undenario terminantur, in quo transsignatur.
iilii

Deus
sua,

bis iu idipsum, » et qui

sernel

recepit

in vita

gressio
cui tres

Lamech namque

septimus

etunaiilia adduntur, ut undenarius im-

non eosdem cruciatus patietur in morte passus est in vita sua ita et Lamech, id est,
:

quos
totius

pleatur, per
I

quem peccatum

signiticatur

:

nam

et

a

femina clauditur generatio, quae initium peccati
;

fuit

per quod voluptas carnis, quae resistit spiritui

Unde

!

Noema

vocatur, id

est, voluptas.

In

bac progenie

mundi peccatum, Christi solvetur adventu. Referebat mihi quidam Hebreeus septuaginta septem animas exisse de Lamech, quae omuesinteriere diluvio. Vers. 25. « Cognovit quoque adhuc, > etc. Per

i

I

Lamech primus contra morem, contra naturam, per bigamiam adulteruim commisit. « Genuitque Ada Jabel, » etc. (Hier. Vers. 2(>.

Seth,

qui

interpretatur
:

resurrectio,

signatur

vita

in quxst. Hebr.)
in tentoriis, quoe

De bigamia nascitur Jabel babitans
mutabilia instabilitatem

eorum

ti-

gurant, qui
Nascitur et

circumferuntur omni

vento

doctrinae.

Tubal, qui inventor musicae, etc, usque

quod in verbis matris signiti« Posuit mihi Dominus semen catur aliud, » quasi dicatEcclesia Quae luctum pertuli de mortuo, gaudeo de resuscitalo. « Quem vocavit Enos, » etc, Enos inVers. 2b\ « qui ccepit invocare nomen Doterpretatur homo
Christi ex mortuis
:
:

:

I

ad

sicut Jabel,

Tubal
«

et

Tubalcain.
fratris ejns Jubal. » (Rab.)

mini,» quia per
Abel,
lit

mortem

Christi,

quara significavit
signihcat Seth.
et
vitae

Vers. 21.

Et

nomen

et per resurrectionem,

quam

Hunc
tera

scribit

Josephus musicam scripsisse in duabus
altera laterieia,

homo

conlitens

Dominurn conditorem,
vocavit

columnis, una lapidea,

non dissolveretur
:

diluvio,

altera

quarum quae non

Jal-

perditae reparatorem.

sol-

(Hieron.)

«

Quem
«

Enos.

»

Enos inlerpre:

veretur incendio
praedixerat.

quae duo judicia

Adam

ventura

tatur homo, qui
sicut

ccepit invocare

nomen Domini

»

Adam homo

interpretatur, ita etiam Enos juxta

Josephum

I

Hebraicam veritatem homo, vel vir; et pulchre, quia hocvocabulum habuit, dictum est quia initium fuit licet plerique Heferrariam docuit; quaedam etiam quae ad oculorum C tunc invocandi nomen Domini braeorum arbitrantur quod tunc primum in nomine pertiuent concupiscentiam, invenit. « Dixitque Lamech, » etc. (Rab.) Vers. 23. Domini et in similitudine ejus fabricata sunt idola. Aiuut Hebraei Lamech diu vivendo caliginem oculorum incurrisse, et adolescentem ducem et rectorem CAPUT V.
Vers. 22.
.

..

«

Tubalcain. (Rab.) Qui secundurn
exercuit,
et

res

bellicas

decenter artem

:

I ftineris habuisse.
l.

Exercens ergo venationem, sagitindicavit, casuque Cain

tam
:

direxit

quo adolescens

Vers. 1,2.

«

Hic est liber generationis Adam.
conclusio a superioribus
die

»

inter fruteta

latentem iuterfecit; et hoc est quod di-

Ad similitudinem

Dei factus est. Alii, ad similitudi-

#cit

« Occidi

nera quod

infixi

virum in vulnus meum, » id non bestiam sed hominem
...

est vul-

nem
nem.

Adae. Est quasi
«

cum

occidi

recapitulatione.
»

In

qua creavit Dens homiquia in claritate
«

unde

et

furore accensus occidit adolescentem.
23.
:

In die

etenim

creatus est,

Vers.


«

«

Occidi virum,

»

etc.

(Strab.)
illo

divinae coutemplationis constitutus.

Ad

similitudi-

Id est Cain

in

vulnus
;

meum,
«

»

quiapro

vulli-

nerabor, id

est,
»

occidar

et

adolescentulum in

*

quoque damnabor. « Septuplum ultio dabitur, » etc. Vers. 24. (Alc) Allegorice. Peccatum Lamech (qui interpretatur humiliatus) significat dejectionem humani generis quod praevaricante Adam corruit, nec per levorem meum,
quia pro
illo

Quia rationem ei dedit, qua intelligendo bona et mala discerneret, intellectu diligeret, dilecta oblivioni non traderet, et in hoc Dei similitudinem retineret. Sed postquam per inobedientiam

nem

Dei.

»

hanc similttudinem
generavit.

delevit,

factusl terrenus terrenos

Unde

qua|is terrenns, tales et terreni
in Gen., tom. IV.) Considera
initio,

(Chrysost.,

hom. 21

gem vel per circumcisionem, nec per suam justitiam surgcre potuit, donec post septuaginta septem
generationes secundum

quomodo

iisdem verbis usus fuerit quibus et

Lucam

Christus in

mundum

ut doceret nos quod generationes illas, quasi reprobas factas, neque memoria post hac dignetur; sed ex
Seth, qui
ut ex

veniens, effusione sanguinis peccatum delevit; unde
Matth. xviii
«
:

nunc

illis

natus

hoc dicas quantam
et
est.

est, genealogiam orditur, Deus humani generis ra-

Non
»

dico tibi septies,

sed

usque septuagies se-

tionem habeat,
Vers
3-23.

quomodo

illos

aversetur quibus

pties,

hoc est, Judaeum recipiendum esse post septuaginta septem vindictas, si resipuerit, et Christi indulgentiam queesierit. Sept.narius universitatem
signiticat
:

sanguinaria mens

« Vixit

ron., in Quxst. Hebr.).

per

quem

ducto

undenario

tit

septuagesi-

luvium, ubi in nostris

autem Adam, » etc, (HieSciendnm quod usque ad dicodicibus « ducentorum » et
dicitur, in

narius seplimu.% in

quo omnimoda transgressio

quod excurril annorum ginuisse quis

He-

103

WALAFRIDI STRARI FULD. MON. OPP. PARS
«

I.

TJIEOLOGICA.

104

braeo habeat

centum annos
Quasi

et reliquos qui

se-

A norum computationem

post diluvium vivere potuerit,

quuntur.
« Et genuit,» etc.
et iste

cum omnes,
portavit

praeter eos qui in

imaginem
prius
li-

perierunt. Sed hanc quaestionem
tas peperit
:

arcam ingressi sunt, codicum mendosipauci?
de-

terreni qui pro Abel justo re|>ositus est, et interpre-

non solnm enim
in

in Hebraeis aliter inve-

tatione nominis Cfi7'istum significat. Sed

omnes

nitur,

verum etiam

LXX

interpretatione,

portant imaginem terreni hominis
cet

quam

coelestis,

codicibus septem aunis ante diluvium Mathusala

multi

ad adventum Christi per iidem

eamdem

functus reperitur.

Quod Mathusala juxta LXX

ultra

gratiam habuerunt qua salvantur Christiaui. (Strab.) Ferunt post morlern Abel vovisse

Adam

diluvium numerantur anni, inde est quia signiticat Christum, cujus vita nullam sentit a>tatem, ut in
majoribus quoque nou sensisse
Vers. 31.

se uxorem non ultra cogniturum nec filium generaturum.^Sed Deo jnbente fregit votum, ut Dei Filius de eo nasceretur, et homo redimeretur; stirpe enim Cain nasci non debuit. Unde ante Seth nullum legi-

diluvium videretur.

«

Et facli sunt
Ilebr.,

omnes
III.)

dies,
«

»

etc.

(Hieron., in Quaest.

tom.

Et fuerunt

turgenuisse, post
filios

eum

vero dicitur,

quia

«

genuit

et

filias.

»

Haec computatio

genealogiarura.

quasi ramos spargit historiarum, de quibus suis locis

dies Mathusalae quos vixit anni nongenti sexanovem, et mortuus est. »Juxta diligentem supputationem quatuordecim annis post diluvium vixisse refertur, etc, usque ad eo anno scilicet quo ccepit

omnes

ginta

colliguntur

fructus mysteriorum. Et

notandum

esse diluvium.
«

quia in generatione Seth nulla femina ponilur]nomi-

Noe vero cum quingentorum

esset

annorum,

»

natim, sicut in generatione Cain

omnia

viriliter agere, nihil

justorum enim est femineum, nihil fragile
:

etc. (Ibid.)

Noeinferpretatur requies, quia
tro opera per diluvium quieverunt.

sub

illo

omnia

re-

usurpare. Procedit etiam haec

generatio per dena-

rium usque ad Noe, in quo praeceptorum signatur impletio, sicut per undenarium in generatione Cain transgressio. In generatione injustorum primus
Enocli ponitur, qui dedicatio interpretatur, quia
re«

CAPUT
Vers.
plicari
1.

VI.

«

Cumque
»

coepissent

homines multi-

super terram.

(Hier., in Qusest. Hebr.) Ver-

probi in praeseuti vita spei suae radicem figunt, et ab amore immarcescibilis haereditatis arescunt. De quibus dicitur Joan. v
:

bum Hebraicum
est:

QliTJN

[Elohim) utriusque
:

numeri
a
li-

Deum enim

et dees signifieat

ideo

Aquila

«

Vidit stultum firma radice, et
statim. In

liosdeorum
gelos
«

» dicere

ausus

est,

deos sanctos vel anait
:

maledixit pulchritudini ejus

generatioiie

intelligens,
lilii

Justorum Enoch ab

Adam

septimus jponitur, quia hic £

Videntes
Vers.
2.

potentum
«

quem sequens Symmachus lilias hominum. »
filii

manentem

civitatem

non quaerunt, sed exspectatio-

Videntes

Dei,

»

etc. (Strab.)

nem usque
successerit.

in finem temporis extendunt, quodsepte-

Filii

Seth

religiosi

intelliguntur per

filios

Dei, qui

naria revolutione

terminatur,

cum

aeternitas

octava

victi

concnpiscentia, ex filiabus

hominum,

id est ex

iste Enoch qui ponitur septimus, quia Deo placuit, septimam requiem significat, ad quam post hanc vilam, qui Deo perse-

Unde

stirpe Cain, uxores acceperunt, et viros potentes ge-

et translatus est

nuerunt, immensos

scilicet

corporibus, superbos vi-

ribus, incondilos moribus, qui gigantes appellantur.

est incredibile ab hominibus, non ab angelis, quibusdam daemonibus qui mulieribus sunt improbi, ejusmodi homines esse procreatos, quia et post diluvium corpora non solum virorum, sed et mulierum incredibili magnitudine exstiterunt. Uimentatio Malalehel, laudans Dcum Jared, roboVers. 3,4. « Dixitque Deus: Non permanebit ratus ; Enoch, dedicatio Mathusalam, mortis emis« Spiritusmeus, » etc.(HiER., Hebr. ibid.)ttebr. JITnS Noe, rcquies. Procedens Lamech, humiliatus sio (loiadon). « Non judicabit spiritus meus homines in ergo homo de terr.i, resurgens a peccatis, erit homo sicque D sempiternum, quouiam caro sunt. » Hoc est, quia invocans Deum et deflens peccata pristina fragilis est hominum conditio, etc, usque ud sed eolaudans Deum, roboratus Spiritu Dei, dedicatur in rum quos erat diluvio deleturus. vitam aeternam. Atque victor mortis Deo subjectus, « Eruntque dies illius, » etc. (Strab.) Ante dilurequiem possidet sempiternam, quam significat Noe vium scilicet ad agendam pcenitentiam. Sed quia qni requics intcrpretatur, et decimo loco numeratnr. in malitia perseveraverunt ante praefixum terminum, quia per impletionem mandatorum possidetur regnum contesimo anno deleti sunt. ccelorum, Vers. 5. « Videns autem Dominus, » etc Non « Ambulavitque cum Deo, » etc Vers. 2i. in Deum poenitentia cadit, aut dolor cordis, cui est (Ism., in Gen.) Enoch septimus ab Adam p'acens de omnibus tam fixa sententia quam certa praescienDeo, etc, usquc ad nam ter quaterni ipsum faciunt. ti sed utitur Scriptura usitatis verbis, coaptans se (Alcuin.) Enoch tanto tempore servatur a morte, nostrae parvitati, ut ex cognitis incognita cognoscain quo ostenditur quia homo semper viveret si non mus. Nam ira Dei non est perturbatio animi, sed jupeccnsset. dicium quod irrogatur peccatori cogitatio vero Vers. 215-30. « Vixit quoque Mathusala, » etc cordis pjus, mulandarum rerum immutabilis ratio. (Aig.) Quacrilur quomodo Mathu.-ala seci;ndum an-

veranter adhaeret, sine
prelatio
:

dilatione transferlur.

Inter-

Non

quoque nominum hujus generationis idem signat Adam interpretatur twmo vel rubra terra vel resurrectio Enos, homo Se th, positio Cainan,
;

vel

;

;

;

;

;

;

;

:

,

(

:

:

GLOSSA. ORDINARIA.
Vers. 6-8.
Moral.


per

LIB.

GEN.
triginta in
altitudine,

100
etc, usque ai
peccatores no-

«

Poenituit

eum

quia, » etc.

(Gkeg.,

-A

in latitudine,
et

lib. [v).

Plerumque

in sacro

eloquio sapientes

quem omnia
1

proiiciunt

qui se

Dei consilium trahunt a sapientibus saeculi. Sic nunc,

verunt.

pio utilitate hominis, vocem in se passionis humanae
ipse conditor

Vers.
«

6-i 8.
t

«

In

cubito

consummabis summiunitate collecta sublixi
:

hominum

sumit,

cum

constet quia

qui

tatem ejus.

Sic Ecclesia in
;

cuncta, priusquam venerint,

conspicit,

nihil fecerit

matur atque
colligit
«

perticitur

unde Matth.
etc

«

Qui

non

quod poenitendo resipiscat. Ut ergo mirum non est, si spirituales plerumque utantur verbis carnalium, sic neque mirandum si ipse creator omnium, ut car-

mecum,

dispergit. »
arcae, »

Ostium autem

Nemo enim

intrat in

Ecclesiam, nisi per sacramentum remissionis

pecca-

nem pertrahat ad sermonem servet
Vers.9-12.

intellectum suum, in seipso carnis
vel

torum, quod de latere aperto emanavit.
» etc LXX: « Bicamerata Ex omnibus enim geutibus vel bipertitam multitudinem congregat Ecclesia, ex circumcisione et praeputio vel tripartitam, ex tribus > tiliis Noe, quorum progenie repletur orbis. Inferiora autem arcae distincta sunt, quia in hac vita terrena est diversitas gentium in summo autem omnes «

sumat.
vir

Ccenacula et tristega,

«

Noe

justus. »

Hic per actus
:

et tricamerata. »

suos signiiicat Christum, qui ait Matth. xi
a

«

Discite

me

quia mitis

sum

et humilis corde. » Solus justus

;

invenitur, cui propter justitiam

suam septem homiChristus et perfectus,
Spiritu
illuminatae

ues donantur.
cui
in

Justus quoque

septem

Ecclesiae

septiformi

:

unam

Ecclesia

condonantur. Noe
et familia

per

aquam

et

consummantur
Christus.
(Alcuin.)

in

unum, quia omnia
in

et

in

omnibus

lignum liberatur,
«

ejus; sic

familia Christi

per baptismum et crucem.
In generationibus suis. » Quasinon consummatee

Congrue arca

summo,
ut
stabilitate

velut tecto quodif-

dam

angusto, cacuminata

est,

imbrium minas

justitiae,

sed juxta generationem suam.
13.

funderet, et
» etc.

ima

in

aquis

quadrata con-

Vers.

»

Disperdam eos cum,
virorem
et
;

Tra-

dunt doctores

terrae

fecunditatem longe

sistens, nec impulsu ventorum, nec impetu fluctuum, nec inquietudine animalium quae intus erant inclinari

esse inferiorem post diluvium et ideo hominibus csum c&rnium concessum, cum antea tantum terrae

posset aut mergi.
(Greg. in
Moral.)

Arca in inferioribus

ampla, in
acervi

fructibus victitarent.

superioribus angusta, etc, usque ad grandes
tibi

Vers. 14.

— « Fac

arcam de
» ut

lignis. »
;

Scilicet

palearum, quae ignibus comburuntur.
(Greg.) Moraliter

fortibus et insolubilibus, et benecoarctatis
translatio
dicit «

quae alia

autem, qui

se

ab amore mundi
salutis,

quadrata,

nec

vi

ventorum
«

convertit, in corde aedificat
se

arcam

habens
in
;

in-

nec inundatione solvetur.
«

longitudinem, id

est, Trinitatis
;

fidem ac longitucharialtitudi-

Mansiuncu'as,

etc.

(Strab.)
:

LXX.
»

Bicame-

rata et tricamerata in arca facies
ferioribus,

bicamerata in in-

tricamerata in superioribus.
:

Quinque

ergo mansionibus distincta sunt
rior, fuit stercoraria,

prima, id est infesecunda,

dinem vitae et immortalitatis latitudinem qua potest bene facere etiam inimicis nem in spe, qua se erigat ad coelestia et actuum suprum ad unumreferat.
tate,

summam
1.

quo stercora defluebaut, ne qui
;

Vers. 19-20.
de Civit. Dei,
mis, sic in
mali.


«

Et ex cunctis, » etc. (Aug.
t.

xv
et

erant in arca fetore laederentur
ria
;

apotheca;

c

ult.,

VII.)

Quaeritur de

minutissi-

tertia,

quarta,

immitium animalium et serpentium mansuetorum quinta, id est suprema, ho;

Ecclesiae sacramentis

versantur

boni

minum et avium. Ostium, ubi bicamerata et tricamerata jungebantnr, id est, inter apothecariam et bestiarum habitationem. (Aug.) In prima habitatione
in inferioribus

Vers. 21, 22.

«

Tolles igitur,

»

etc.

Solet

queeri

de animalibus quae tantum putantur vesci carnibus,

utrum

praeter

numerum
;

ibi

fuerint

sine

transgres-

semel camerata erat arca, in secunda
bicamerata. In tertia
alii

sione mandati, quae

super inferiorem habitationem
vero super
ferioribus
fuisse

secundam tricamerata, Dicunt
duas fuisse mansiunculas,
et

in in-

sic

arcam

bicameratam.

Harum
quae

inferior

stercora susci-

alendorum necessitas coegisset includi vel, quod magis credendum est, praeter carnes alimenta esse potuerunt quee omnibus convenirent. Multa enim animalia, quibus caro cibus, fructibus pomisque vescuntur, maxime fico et
aliorum
castaneis. Potuit ergo vir justus et sapiens, et

piebat,

secunda

escas,

apothecaria dicebatur;

divi-

in superioribus

tricamerata erat, ubi homiues et ani-

maliacongrua distinctione continebantur.
(Isid. in

Gen., tom. V.

)

Arcam

construxit

Noe de

lignis imputribilibus, etc,

usque ad in quinque pro-

alimoniam praeter carnes reperire et condere. Et omnibus vesci cogit fames, et nihil estquod Deus suave et salubre facere non possit, qui etiam ut sine cibo viverent
nitus admonitus, quae cuique congrueret,

plietizatus, in sexta evangelizatus.

divina facultate donaret.

Trecentorum cubitorum, » etc. (Isid., ibid.) Potet in trecentis cubitis lignum crucis ostendi, etc, usque ad quia unus Deus ex quo omnia, et una tides, et unum baptisma.
Vers. 15. «

CAPUT

VII.

(Greg.

hom.

xvi

in

Ezech.)

cubilis iieri in

longitudine jussa

Arca quae treeentis est, quinqueginta

Patrol. CXIil.

« Dixitque Dominus, » etc. « Ex Vers. 1-3. omnibus animantibus mundis tolles septena et se_ «ptena,»etc (Rab.) Non geminatum septenarinm, debemus id est quatuordecim. sed tantum septem 4
«

107
accipere.

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS
duo, non quatuor,
sed

1.

THFOLOGIGA.
tanta

108
capacitate

Similiter duo et tantum duo, masculuin et feminaru. Et notandum quod munda animalia impari numero, id est septequiaimnario iutroducuntur, immunda vero pari par nuraerus virtutis speciem portendit, par vero infirmitatern. Plura sunt munda, ut cgressus Noe de arca baberet quid immolaret et manduearet. omnibus animantibus, » etc. (IalD. in Gen.) « Et Non quod plures sint boni quam niali, etc, usque ad qui dies a passione tertius in numero dierum qui
;

A

(Rab.)

De arca

solet quaeri utrutn

quanta describitur, animalia omnia quae ingressa dicuntur, et escas

eorum

ferre

potuerit

?

Quod

cubito

geometrico
fuisse

solvit Origeues,

asserens
sapientia

non frustra
jtegyptiorum
continere.
(Adg. ubi

dictum esse Mosen in

omni

eruditum, qui geometriam dilexerunt, et cubisex

tum gcometricum quantum
Vers. 15, 16.
supra.)

nostros
»


et

«

Bina et

bina,

elc.

Praecepit

superius

septena

et

septena de

muudis, duo
ergo nunc
sive

per

omne tempus

volvuntur, et primus, et octavus.

(Au.i.in Gen.) Quteritur utrum tam magna- arca centum annis potuit fabricari a qnatuor hominibus, id est, Noe et filiis ejus tribus ? Sed si non potuit, non erat magnum alios fabros adbibere, quamvis, operissui nvuv.ede adepta, non curaverant utrnm Noe sapienter an inaniter faceret. et iu eam nou |ntraverunt, quia non crediderunt, quod ille credidit. « Ego pluam, » etc. (Isid. Qusest. in Vers. 4 Gen., c. 7.) Quia omnis reatus contra decalogum committitur per universum orbem, qui partibus quater vero decem quadraginta qnatuordividiter sive reatus contrabatur ex prosperilate, quod liunt sive ex adversitate, quod ad noctes, perlinet ad dies
.

duo tolli de immundis. Quomodo duo et duo intrasse, sive de mundis, de immundis? Sed boc refertur non ad numedicit
et

rum mundorum
et el femiua.

immundorum,

sed ad
suut,

masculum
masculus
spiri.

feminam. In omnibus enim duo

Notandum vero quod
tus vila:,
»

dicitur

:

»

In

qua erat

non solum, de bominibus, sed et de pecoribus dictum: quia quidam de Spiritu sanclo voest, «

lunt intelligi quod scriptum

iusufllivit

in

l'a-

ciem ejus spiritum
benl. melius, «

vilae

;

»

sed

quidam

codices ba-

tlatum

vitae. »

:

Vers. 17-19.
(Alc.)

;

Quadraginta diebus, » etc Quadragenario uumero pluvia inuudavit, qui
«

;

tribulationem
ginta dies Noe

pcenitentioe

ostendit.

Post quadrajeju-

in

«

baptismo abluitur. » Fecit ergo Noe omnia, » Vers. 3-G. Eratque sexcentorum annorum, • etc. (Isid.,

fenestram aperuit,

signiticans
Elias, et

etc.

nantibus ccelum aperiri. Unde Moyses,

ipse

Ibid.)

Sahator, quadragenario numero jejunia consecravit,

Quingentorum annorum erat Noecum Duminus ut arcam faceret,etc, usque
ternarius quadralus.

praecepit ei

tanquam
C

tribus temporibus necessaria,

ante legem
»

ad qui
filii

est

sub lege, sub gratia.
Vers. 20-22.

«

Quindecim

cubilis

altior,

etc

Vers. 7
<(

9.

«

Ingressus

est

N<>e

et

ejus,.

(Aug. in Gen.) Si terra Olympi montis
storia) potuit

(ut

tradit hi-

uxor,

»

ditur in arcam

etc (Rab.) Notandum quod seorsum ingreNoe cuni tiliis suis, et uxores eorum
«

uspue
«

invadere spatium tranquilli aeris, etc, ad ad tenendam quietem et fidem resur-

seorsum. Ideo distincte dicitur:
et
lilii

Ingressus est

Noe
et

rectionis.

ejus, » ct

distincte additur, «
»

uxor ejus
«

Quindecim.
fuisse

uxores liliorum ejus.
susest

Mixtim autem

viri

cum mu:

tatem, nec altitudinem

lieribusegressi sunt, sic enim scriptum est

Egres-

vium

Sunt qui putant nec terrae qualimontium tantam antediluqualis et quanta est bodie.
»

Noe et uxor ejus. Tempus enim ctendi et tempus abstinendi (Eccli. iu). »
Vers. 10.

ample(Isid.

Vers. 23, 24.

«

Deleta

sunt de

terra.

»

(Alc)

Ideo magis terrena animalia
)

quam

aquatilia perie-

«

Cumque

transissent, » etc.

runt, quia de maledicta terra vivunt.

Quiain spe
dies,

futuroe quietis,

quam

significat

septimus
Vers.
«

CAPUT
1-3.
»

VIII.

baptizamur, omnis caro extra arcam diluvio consumpta est quia extra Eeclesiam aqua baplismi,
;


«

«

Recordatus

est

autem

Deus

Noe,

etc

Adduxit spiritum super
in Gen.)

terram,» etc
intelligi po-

quamvis eadem
perniciem.

sit,

non

valet

ad salutem, sed ad
»ctc.

(Alcui.w, quxst.
test

De

illo spiritu

de quo dictum
:

est, « Spiritus
ut,

Dei

ferebatur

su-

Vers. 11-14.
gorice.

«

Anno sexcentesimo,

Alle-

per aquas

»

tunc ferebatur,

congregatis in

suum
Po-

Notandum quod sexcentesimo anno inundaaetate mundi primo commendatum est sacramenlum baptismi, et boc
verunt aquo? diluvii, quia sexta

(AL, unum,) locum,terra appareat: nunc adducilur
ut ablatis aquis diluvii, faciem
test

terrse

revelaret.

per spiritum ventus
:

iutelligi,

juxta illud
cujus

psalmi
scilicet

septima decimadie secundi mensis, quia denarius decalogum significat. Septenarius propter Sabbatum septimam requiem signiticat, et quia in decalogo rcnuntiatio vitiorum videtnr, quicunqne in baptismo
initiatur,
se

cvi

«

Et

stetit

spiritus

procellae, »

flatibus

aqua recederet.
4.

Vers.
«

«

Rpquievitque
ibi,

arca

mense

septi-

mo,

»

etc

(Isid.)

Septenariam requiemsignificat,et
supradictae

propter

aeternam requiem, omnibusvitiis
sunt

quia perfecti requiescunt
die secundi

quoque

abrenuntiare protiletur.
« Cataractse.
»

quadraturae numerus iteratur.

Nam

vigesima septima

Fenestrae, nubes scilicet, qnae

apertae, ut inde insolitae et
lur. Cataractae
usivi'

majores pluvioe funderenNili,

rursus vigesima septima die septimi

mensis commendatur sacramentum, et mensis confirrequievit
re.
:

vcro proprie sunt oslia

sed ab-

matur,
in spe,

cum

arca

quod enim promittitur

pro omnibus fenestiis pinuntur

exhibetur in

:

109 (Aug.) Quaeritur

GLOSSA ORDINARIA.

LIB.

GEN.

110

« Portans ramum. » (Alc.) Columba Vers. H. utrum post centum quinquaginta A ramum olivae, expulso teterrimo alite, ad Noe post omnia diluvium portat, quia columba Spirilus sancti, ad rememorata quae post quadragintadies pluviae cceChristum post baptismum veniens, ramo refectionis perunt fieri, ut hoc solum « centum quinquagiuta et, luminis pacem annuntiat. dies » pertineat, quod usque ad ipsos montes aqua « Exspectavitque nihilominus septem Vers. 12. est exaltata, aut de fontibus abyssi jam cessante

dies haec facta sunt, an per recapitulationem

pluvia,
siccante.

aut quia mansit in altitudine nullo spiritu
Caetcra vero quae dicta sunt

alios dies,

»

etc.

(Isid. in

non post centum quinquaginta dies omnia facta sunt, sed commemorata quae ex liue quadraginta dierum lieri
:

dies dimissa columba,
saeculi,

Gen.) Post alios septem nec reversa, signiticat iinem

coeperunt.

Vers.

5,

6.

«

Decimo enim mense.

dum quod decimo mense
montium, quae quindecim
diluvii,

» Notanapparuerunt cacumina

quando requies sanctorum erit, non in sacramento spei, quo nunc Ecclesia ccnsociatur, quandiu bibitur quod de latere Christi manavit, sed iu perfectione salutis, cum tradetur regnum Deo et
Patri, ut in
illa

conspicua contemplatione veritatis
«

cubitis excesserant aquoe
et

nullis

egeamus
13.

mysteriis.

quia sacramenta eeternae quietis

gloriam

Vers.
(Ibid
)

— —

Sexcentesimo primo anno,
est,

» etc.

superborum) intellexit eminentia sanctorum per impletionem praeunde Psalmi cxvm ; « A mandatis tuis ceptorum « Abscondisti haec a saintellexi. » Et alibi, Luc x
resurrectionis
nescivit sapientia
;
:

(quam

Vitae

Noe, id

peractis sexcentis

annis

aperitur arcae

tectum,

etc, usque

ad uno addito,
(Strab.)

propter unitatis vinculum.
Vers.
rice.

14.

«

Mense secundo.

»

Histo-

pientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis.

»

Id

est,

Maio, Noe

annum

fecit

in arca, ipsa

Vers.
aquis
figurat

7.

o!

Qui
aut

egrediebatur,
dies

»

etc.

(Isid.)
\

die

Quod post quadraginta
interceptus,

corvus non rediit, aut
natante
:

qua ingressus fuerat, egressus est. Ingressus est enim vicesima septima die mensis secundi non
;

cadavere

illectus,

dicitquia egressus est septima et vicesima die ejus-

immunditia cupiditatis teterrimos

et ideo

dem mensis. Sed sciendum
post

est

quia

si

prsesenti diei
est,
talis

his quse foris sunt in

mundo

nimis intentos, aut reid est Eccle-

addautur uudecim, qualis luna hodie

erit
est,

baptizari, aut ab his

quos praeter arcam,

annum

ipsa die.

Quando ergo Noe
vel

ingressus

siam, baptismus occidit, seduci et teneri.

decima septima luua,

septima decima dies men-

(Aug.) Quaeritur utrum corvus mortuus sit, an alisis secundi fuit. Ideo post annum undecim additis, fuit vicesima septima dies et decima septima luna. quo modo vivere potuerit? Si enim fuit terra ubi « Mense secundo, » etc. Mystice. Sicut supra direquiesceret, similiter columba requiem invenisset. C Unde conjicitur quod cadaveri potuit corvus insictum est, decima septima die sexcentesimi anni vigesima dere, quod naturaliter refugit columba. aquis diluvii terra madefacta est, sed « Emisit quoque. « (Isid.) Emissa coVers. 8. septima die secundi meusis arefacta est, quando praeceptum est ut de arca egrederentur, et pactum accilumba, nec inventa requie reversa, signiDcat per novum Testamentnm requiem sanctis in hoc mundo perent, ne ultra aquis diluvii perirent. In quo inteldecem et septem (sicut supra) post quadraginta enim dies non esse promissam ligi potest quia per emissa est, quo numero vita quae in mundo agitur status inchoantium significari potest, quando vitiis abrenuntiatur ; per viginti septem promotio perfedesignatur. ctorum in consummatione virtutum. Si enim decem (Strab.) Arca continet corvum et columbam, et Ecclesia bonos et malos. Corvus emissus non reveret septem decem addas, liunt viginti septem. Sienim

:

titur,

quia reprobi illecebris sasculi inhaerentes per-

decem

praeceptis quibus peccatis renuntiatur,

evan-

eunt.

Columba

rediit,

portans

ramum

olivae

viren-

THiuTfoliis in ore suo, quia sancti, simplicitate

gau-

perfectionem adjicias qua praecipitur non solum non irasci, sed etiam inimicos diligere, et si-

gelicam
milia,
.

dentes,

munus

pacis

in

ore

portant,

dicentes

ad

illam

aetatem

perfectionis pervenisti, in

(Psal. xix) «
cilicus
:

Cum

his qui
illis,

oderunt pacem eram pa»

qua nec sacramentis
exiens,
id est,

praediclis

egeas

;

et

de arca

cum loquebar
9.

etc. » (Aug).

de spe ad speciem perveniens, re-

Vers.

«

Reversa

est.

Quaestio est

quiem

in sacramentis

promissam invenies.
»

quomodo columba non invenerit ubi resideret, cum jam nudata essent cacumina montium, secundum narrationis ordinem ? Quod recapitulatione potestsolvi, ut
posterius narrata intelligantur quae facta sunt prius,
aut potius

Vers.

15-19.

«

Egredere de arca,

etc.

(Isid.)
«

Juncti exeunt, qui disjuncli intraverunt, quia,

nunc

caro concupiscit adversus spiiitum,
fecta pace

et spiritus ad-

versus carnem. » Sed in resurrectione justorum perspiritui

nondum

siccata fuerunt.

corpus adhaerebit, nulla mutabiEt tollens,
et
» etc.

Vers.
dies

10.

«

Exspectatis, »

etc.

Post

sepleiu

litatis

indigentia vel concupiscentia resistente.

alios,

dimissa

columba
olivae

propter septenariam

Vers. 20.

a

(Aug.) Ingressa

operationem spiritualem,

fructuosum surcubapti-

sunt in arcam
post egressum

munda

immunda
nisi

animalia, sed

lum

retulit,
si

signans multos extra Ecclesiam

pinguedo charitatis non defuerit, posteriore tempore in ore columbae, tanquam in osculo pacis, ad unitatis societatem reduci.
zatos,

vero ait

:

«

munda. Quod Non percutiam omnem animam vivennon offeruntur Deo
et

tem

sicut

feci, »

addidit

quae largitate bonitas

donat indignis,

forte

Novi Testamenti indulgcntia

lii

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS
A
Vers.
(Hier.
» etc. (Greg.,

iigurata est, ut praeterita ultio ad legis pertiueat se-

— THE0L0G1CA. 18-20. — « Erant igitur
1.

112
filii

Noe,

»

etc.

veritatem, hoc ad gratiae bonitatem. Yers.
2i,

kr

Q.

Hebr.) Saepe

LXX non

valentes heth

22.

«

Sensus enim,

litteram, quia duplicem aspirationem sonat, in Grae-

Moral. libr.

xxxviii.)
:

Nemo

sibi attribuat, si cogita-

tiones vicerit

quia corruptionis malum, quod quis-

que ab ortu carnalium desideriorum sumpsit, exerinprovcctu actatis et nisi boc citius divinae fortitudinis reprimat manus, omne bonum naturce culpa vorat in profundum « Neque quiplantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus (I
cet
:

vertere, X chi Graecam addiderunt, docentes in hujusmodi vocabulis esse aspirandum. Unde Cham transtulerunt pro eo quod est Uam, a quo .-Egyptus usque hodie lingua /Egyptiorum dicitur Ham. « Bibensque vinum, » etc. Christus Vers. 21.

cum

;

quoque inebriatus,

dum

passus

;

nudatus,

dum

crucifixus. « In tabernaculo

suo, » id est,

inter do-

Cor. m). »

mesticos sanguinis sui, tunc nudata est
carnis.
«

mortalitas
stultitiam,

Judaeis

scandalum, gentibus
»

CAPUT
Vers.
«

IX.
et liliis:» etc.

ipsis

autem
«

vocalis Judaeis et gentibus,

1.


et

«

Benedixitque Deus Noe
»

Japheth,

Dei virtus,

et

Dei sapientia

quasiSemet quia quod
:

Crescite

multiplicamini.

Homo
in

in terrorem

stultum

est Dei, sapientius est

hominibus.

»

caeteris

animalibus praeponitur,

solatium trans-

B

ne pauci bomiues a pluribusbestiis opprimantur, et sciant se irrationabilibus, sed non rationabilibus dominari.
actae vindictae, et

Noe inebriatus est, quia forte nesciebat vino posse inebriari. Nec enim ante diluvium leguntur homines vino usi. Ideo de Noe specialiter dicitur quod plantaverit vineam. Nudatio
(Alccin.) Post diluviurn

Vers.
libr.
ii

2,

3.


c.

«

Et terror vejter,

»

etc.

(Greg.
est

femoris

sequitur

ebrietatem

sicut

libido

satieta-

Moral.

il.)

Potentibus viris

magna

tem.
Vers. 22.
in Gen.)

virtus bumilitatis, etc, usque ad

quo non suam
»

glo-

«

Quod cum

vidisset, » etc. (Procop.

riam, sed subditorum quierunt utilitatem. « Carnem cum sanguine. Vers. 4-8.

Ex

his circumstantiis

Chami peccatum ameffutit

(Isid.)

plificatur.

Despectui

habet parentem,

quam
de-

Dantur eis cuncta animalia in escam, quia in vocatione gentium ad fidem nulla distantia est, quod in disco Petri liguratur. Sanguinem manducare probine vita prislina quasi suffocata in conscieneffundatur per confessionem. Esus carnium concessus videtur post diluvium, propter c infecunditatem terrae et bominis fragilitatem. « Ecce ego statuam pactum, » etc Vers. 9-12.
bentur,
tia

turpiter jacuerit pater, nec uui ex fratribus nuutiat,

sed utrisque
texisset

:

si

plures praesto fuissent, facinus
:

omuibus

ridiculum

minime debebat

;

visum et facimus cui dignum erat id factum pudore et
ei
:

teneatur, sed

cautela, ne ad caeteros ejus infamia dimanaret

nec

his qui domestici erant id annuntiat, sed externis.
(Isid.) Judeei, Christi

mortem

videntes,

subsanna-

Testamentum posuit Deus

inter se et

bomines

et

om-

nem animam

vivam, ne perdat eam diluvio, arcum scilicet, qui apparet in nubibus, qui nunquam nisi de sole respleudet. Illi enim non pereunt diluvio separati ab Ecclesia, qui in propbetis et in omnibus sanctis Scripturis, lanquam in Dei nubibus, agno-

vero et Japheth, duo populi ex praeputio et circumcisione credentes, aversi operuerunt, etc, usque ad « tanquam in pacem anguli concurverunt.
rentes.
»

Sem

Vers. 23.
ral.)


tilii

«

At vero Sem, »

etc.

(Greg. in Mo-

Aversari dicimur quod reprobaraus.

Quid

est

scunt gloriam Christi, non suam quaerunt. Sed ne adoratores hujus solis intumescant, sciant ita Christum signiticari per solem sicut per leonem, per

verenda patris superjectis dorso palliis aversi veniendo operuerunt, nisi quia bonis subpraepositorum mala displicent, ut ab sic diiis
ergo quod nota occulteut operimentum aversi deferunt, quia dijudicantes factum, et venerantes magistrum,
aliis
:

agnum, per lapidem,
prietatis substantia.

similitudinis causa,

non pro»

nolunt videre quod tegunt.
«

Vers.

13 17.

Arcum meum ponam,

etc.

Vers. 24, 2o.

«

Maledictus Chanaan puer, »

etc.
ita

(Alc. tn Gcn.)
talis,

Arcum

dedit Deus in signum securi-

"

(Ibid.)

Non

praetermittit

Deus inulta peccata, sed
incipit,

ne homines formidolosi timerent altero diluvio deleri, pluviarum iuundationes saepe cernentes. Hic in coelo positus est, ut ab omnibus videri possit, et pro quacunque tribulatione ad eum attollamus oculos cordis, qui habilat in ccelis. Quia vero arcus

judicium

in nostra correctione

ut in repro-

borum damnatione quiescat. Incipit enim judicium a domo Dei. Quis ergo finis eorum qui uon crediderunt, qui temporalia flagella non sentiunt? Quia in aeternum peribunt; quorum nequitia Cham peccaute

non est nisi ex radiis solis et humida nube, videtur quod ante dilu\ium non fuissent pluviae. Poterat autem ex rore et fontium inundatione terra fecuudari.

ligurata

est.

Cui dicitur

:

«

Maledictus

Chanaan

puer, » etc Patre peccante,
pit,

tilius

sententiam acceprolicit, sed

quia

reproborum nequitia hic diu

perit in posterum.

(Strab.) Arcus duos habet colores, cceruleum et unum aquae igneum, qui duo judicia exprimunt quod praeleriit; aliud ignis, quod venturum creditur unde caeruleus color extrinsecus, in tine saeculi
:

Vers. 20.


in

«

Cum
bulo

sit

Deus

omnium gentium,
ipsis

Benedictus Dominus Deus Sem. » quasi proprio vocagentibus dicitur

eliam

Deus

Israel,

:

igneus vero intrinsecus.

quod est ex benedictione Japheth, quia iu populo gentium orbem terrae occupavit Ecclesia, quod prae-

13

GLOSSA ORDINARIA. cum diceretur « Dilatet Deus Japhet. » Chanaan. »(Strab.) AquoChananaei, qui hac male:

LIB.

GEN.
fuit

I

i

*

nuntiabatur
«

A quod primum

sub Nino, quse

aedilicavit

Nini-

dictione prophetantur, expellendi de loco habitationis.

vem, quae propter poenilentiam pulchra appellatur. « At vero Mesraim, » etc. (HieVers. 13-20.

Vers.
(Hieron.)

27-29.

«

Dilatet

Deus

Japhet,

»

etc.

ron.) Exceptis Laabin, a quibus Libyes postea
nati sunt, qui prius Phutaei

nomi-

De Sem Hebrsei, de Japheth
est

gentiles.

Quia

vocabantur;

et

Chasluim.
ignotae

igitur lata

multitudo credentium,

a latitudine,

qui postea Philistiim
sunt qnia bello

dicti sunt,

quos nos Corrupte
Possederunt
fines

quae Japheth dicitur, latitudo nominatur.

Quod au»

Palsestinos dicimus, caeterae

sex gentes nobis
subversae.

tem
bis

ait

:

« Et habitet in tabernaculis

Sem,

de

no-

iEthiopico

prophetatur qui in eruditione et scientia Scripturarum, ejecto Israel, versamur. « Dilatet Deus Japheth, » etc. (Isid.) Sem major natu, ipse est Judaicus populus, ex quo patriarchae, et prophetae, et apostoli, etc, usque ad id est opus eo-

autem
yEgypti.
«

terrarn a

Gaza

usque

ad

extremos

Ludim et Anamim. Laabim, Nephetuim, » etc. omnia ignorantur, vel quia deletae sunt gentes bello ^Ethiopico, vel quia ignoratur quae omnia
Haec

rum

nunc habeant.

CAPUT
Vers.
dictus
tiones
1
.

X.
etc.

B
Bene-

Vers. 21.


»

«

De Sem.

»

De hoc novissime loquiet

tur, quia ejus

generationem,

generationis lineam

«

Hae sunt generationes, »

prosequitur.
«

duobus

filiis

eorum texuntur,

Noe, et medio maledicto, generaex quibus septuaginta duae
:

Heber.

Qui tamen quintus a
illo

filio

Noe Sem.
vel

Utrum quia

Hebraei dicuntur ex

appellati,

quindecim de Japheth, tride Cham, viginti septem de Sem. Ad quas ginta misit Dominus septuaginta duos discipulos. Sem, ut aestimant, Asiam Cham « Sem » (Alc.)
generationes sunt ortae
;

quia per illum generatio ad Abraham transit? Quid ergo probabilius sit Hebraeosdici tanquam Heberaeos,
vel

tanquam Abraaeos, merito

quaeritur.
aedificavit

Vers. 22-21. Vers.

Africam, Japheth Europam sortitus est. « Japheth. » Minoris filii, de quo nati sunt septem
filii,

— 25-30. —
transitor,

«

Assur.

»

Qui

Ninivem.
>

«

Natique sunt Heber

filii,

etc.

Heber,
caducis

a

quo

Hebraei,

id

est, transitores.

qui
et

tenuerunt

septentrionalem
Ciliciee

Tauro

Amano, montibus

et

Syriae,

regionem a usque

Veri Hebreei sunt, qui de praesentibus ad futura, de ad mansura transeunt. Haec gentes a fluvio

ad fluvium Tanaim, in Europa vero usque ad Gadira. Nomina vero locis et gentibus relinquentes, ex qui-

Cono possederunt
Geria.

omnem
CAPUT

regionem quje vocatur

C bus plurima mutata, ceetera permanent. Galatae, secuu« Gomer. » Hi sunt Vers. 2-6.

XI.
labii

Vers.
vel

1.

«

Erat autem terra

unius,
filii

»

etc.

dura Josephum, qui Latine Gallograeci dicuntur. qui et Hispani, a quibus Celti« Thubal. » Iberes
beria, licet
«

(Aug. in Gen.) Dictum est

superius quod

Noe,

filiorum ejus, distributi sunt per

terras secun-

quidam
»

Italicos suspicentur.

Chanaan.

Hic obtinuit terram

quam

Judaei po-

stea possederunt, ejectis Chananaeis.

(Hieron.) « Regma et Saba, etc. Vers. 8. Paulatim antiqua nomina perdiderunt, et quae nunc

Sed hoc per recapitulationem postea commemorat quod prius erat. Sed obscuritatem facit, quod eo genere locutionis ita contexit,
\linguas suas.

dum

quasi de his naaratio quae postea facta sunt conse-

quatur.
Vers.
sost., in
2.

pro veteribus habeant, ignoratur.
«


)

«

Cumque

proficiscerentur.

»

(Chry-

Saba.
:

»

Alia

quam
:

superior, et ditferunt in scri;

ptura
ubi

illa enim per samech, haec per schin scribitur enim dicimus Reges Arabum et Saba dona adducent, » in Hebraeo habeturNHf et N2D scheba et seba. Nemrod. » Qui ultra naturam cceVers. 8. lum penetrare voluit. Signiiicat diabolum, qui ait « Ascendam super astra eoeli. » Nemrod, secuudum Josephum, nova regni cupiditatetyrannidem arripuit,

genus non amplius potest subsistere intra suos limites, sed concupiscens, raajora semper appetit. Atque hoc est
Gen.

Vide quomodo

humanum

quod huraanum genus
suge

perdit, quia

non

vult naturae

mensuram agnoscere, sed semper majora derat. Quoniam « viderunt, inquit, campum in
»

desiterra

Sennaar,
Vers.

migrantes, et relicto priori loco

illic

ha-

bitaverunt.
3.

et fuit
«

auctor aedificandae turris quaetangeret coelum.
vel « gigas, »

«

Venite. »

Timebant iterum diluvium;
constituere turStulta et impia

Ipse ccepit esse potens, »

secundum

ideo auctore

alios.

Sed

antea gigantes natos Scriptura

comme-

Nemrod voluerunt sibi rem, qua diluvium non timerent.
audacia, unde
visio.
(Isid.

morat. Sed forte post diluvium novitas generis humani reparandi memoratur, « quia ipse coepit esse
gigas super terram. Vers.
9.
»

secuta vindicta

est et

linguarum
vel

di-

Robustus venator. » (Alc.) Id est, hominum oppressor et exstinctor, quos allexit ut turrem contra Deum construerent.
«

in Gen.) Turris,

mundi

superbia,

haere-

ticorum
et fidei.

dogmata, etc, asque ad unitas confessionis

Vers. 7.

Vers. 10, 12.
ibi facta est


«

«Venite igitur, »
;

etc Ad angelos diillud
:

«

Babylon.
divisio.
»

»

Est

confusio,

quia

xisse intelligitur

vel

secundum
et

«

Faciamus
«

lingnarum

hominera ad imaginem

similitudinem nostram. »
est
:

Vers.

U.

Assur.

Imperium Assvriorum,

Nam

singulari

numero subjunctum

et divisit

lio
eos, » etc.
,

WALAFUIDI STiiABI FLLD.
sicut
et
ibi
:

MO.N. OIT. 1'ARS

1.

THFOLOGICA.
septuaginta

llli

«

Fecit

Deus hominem ad
»

A cum

esset
et

Thare
postea

annorum
suis
est

gonuit

imaginem
tur
hi.-.

similitudinem suam.
c. 5.)

Abram,
»

cum omnibus
est.
»

mansit in
Abrae ut
septuaginta
etc,

(GtttG. Moral. lib. u,

«

Veuite,

etc.

Dicidi\ ina

Cliaran, et
exiret de

mortuus

Et

dictum

qui Deo adhaerent,
et

« Venite, »

quia a
sed

Charm,

et

exivit

cum

esset

contemplatione
accrescer,e,

nunquam nunquam

decrescere,

semper
stabili

qninque annornm.
uitur vivo patre

S.-d

per recapitulationem osten-

corde

recedere,

Duiniuuui praecepisse,

usque

motu est semper venire. Ascendunt angeli Creatorem conspiciendo, descendunt creaturam illicite se
erigentem examine districtionis premondo. Dicere ergo, a Descendamus, et confundamus linguain eorum, » est in semelipso quod recte agatur ostenet per vim internae visionis eorum mentibus exhibenda judicia occultis moiibus inspirare. « Divisit eos. » (Alc.) In hac diviVers. 8, 9.

ad a quo Judaei

dicti

propter regiam tribum.
XII.
»

CAPHT
Vers.
supra.
re,
)

1.

«

Egredere de terra,
est narratio

etc.

(Aug. ubi

Consideranda

Stephani de hac
terra
illa

dere,

etc, usque ad sic igitur locatus est in

Abram, quando ibi vixit usque ad nativitatem Jacob. (Stuab.) Notandum quod jam egressus fuerat de terra sua, sed tunc egressus fuerat corpore, nou sione linguarum nihil uovum fecit Deus, sed dicendi D mente et voluntate; habebat enim animum forsitan modos et formas loquelarum diversis gentibus divi« Egredere, » etc. revertendi, quaudo dictum est ei sit. Unde easdem syllabas et ejusdem poteslatis litReliquit terram Christus et coguationem (Isid.) teras aliter conjunctas in diversis linguis invenimus, Judaeorum, et magniticatus est in populis genlium. et seepe eadem nomina vel verba aliud signiticantia; Nobis quoque exeundum est de terra nostra, id est, unde ubi dicitur psalmo n « Iu virga .ferrea, » in

:

:

Grapco

habetnr,

h

p«6<?u

tri<?ijpa,

in

raudo sidtra.
sicut
in

Igitur in Latino sidcra

non ferrca signihcat,

Graeco, sed astra.

de facultatibus et opibus terrenis, et cogitatione, id est conversatione vitiorum, quae, nobis a nativitate consanguinitatis sunt coheerentia, quasi aftinitates
conjuucta
;

(Aig.

lib.

xvi de Civit.

c

4.)

Mcrito

malus puni-

et «
ei

de

domo

patris, » id est

tur atfectus, etiam cui

non
est, ibi

succedit effectus. Genus

riamnndi, ut

reuuntiantes

de memopossimus cum populo

vero
ut

pcenae

quale

fuit ?

imperantis in lingua

Quoniam euim domiuatio damnata est superbia,
qui noluit in-

Dei dilatari, et interram promissionis cceleslis,

cum

tempus
etc.

vonerit, introduci.

non

intelligeretur jubens homini,

telligere ut obediret jubenti Doo.

Vers. 10-2b.
(Beda, Hexaem.,
tio

«

Sem cenum
m.
t.

erat

lib.

II,

col. 131.

annorum. » )Magna quee-

Faciamque te in gentem magnam, » Duo promittuntur Abraj, quod scilicet q terram Chanaan semen ejus possideliit, ciun dicitur:
Vers. 2-3.
(Isid.)
«

Et veni

m

terram

quam moustrabo
non de
est,

tibi. »

Alind

nobis

nascitur

secundum

litteram,

Sem

biennio post diluvium

ceutura

esse

quomodo annorum
natus

autem longe
spirituali

praestantius,

caruali,

sed

de

semine, quo pater futurus
sed

dicatur,

cum supra quingemesimo anno Noe

gentis Judaicae,

non tantiim omnium gentium lidem suam
:

asseratur, et sexcentesimo

vium
Deus.

venisse leuatur,
»

anno ejusdom Noe diluetc, usque ad « quia tulit eum
Thare genuit Abram
et

« Et benedicenquod ita promittitur tur in te omnes gentes terrae. » » « Septuaginta quinque annorum Vers. 4.

sequentium

;

Vers. 26-30.
« chor.
»

«

Na-

(Ai g. quxst'2'6 in Gen.)

Non

simul, sed suis

(Hieron. in Q. Hebr.) Si Thare pator Abrae in regione Chaldoea, etc, usque ad et ibi diutius morutus sit.

temporibus, ex
est in

quo gignere
nati
vitatis,

coepit.

Nec attendendu-

Vers.

8-12.

«

Bethol. «

(Rab.)

lnteipretatur
est,

his ordo

sed

signilicutio futurae

dignitatis, in quacxcellit

Vers. 31-32.

« In

Abram. Ur Chaldeeorum.

domus domus
P
«

Dci, quce pust
idoli.

Bethaven vocata
Hai
oculus

id

est

» (Hiero.n.)

Hai.

»

Mystice.

vel

fons in-

In Hebraeo in Ur Chesdim (D^UTYIN), id est, in igne

terpretatur.

Patriarcba
tetendit

ergo

tendens

ad terram
inter

Chaldicorum

Ilic

ignem
triae

sit

missus, qnia
et

fabulantur Hebraei quod Abram in D promissionis, et Hai, quia ignem noluit adorarc, quem
Dei auxilio liberatus, de idolola-

tabernaculum

Bethel

sancli fonte
vitae

baptismi regencrati, in
Dei tabernacu-

Chaldaei colnnt,

cursu hnjus

circumspecti, ad

igne effugerit. Lndo ad
te

eum

dicitur
»

:

»

Ego sum

lum,

id est, coelestem

properant civitatem.
Dic ergo,
)

qui eduxi
«

de Ur Chaldeorum.

Vers. 13-14.
lib. xvi

«

obsecro, »

etc (Aug.
et

Aram patris Melchac. » (Ibid.) Idem pater utriusque. Aram tilius Thare, frater Abrae et Nachor, duas
lilias genuit, Melchamet Sarai, cognomento Joscham. Melcham duxit Nachor, et Sarai Abram. Nondum enim inter patruos et nept.es nuptia? fuerant prohibitae, quae in principio etiam mtor fratres et sorores

de Civ..c. 10.

Quaeritur cur patriarcha voet

luit mentiri,

etc, usque ad

vitam suam

uxoris

pudicitiam.
Vers.
15-20.

«

Excusatur Sarai, quae in
fertur invita,

Sublata est mulier. » (Rab.) domum Pharaonis trans-

sunt celebratae.
« Tulit itaque Thare Abrain, » etc, usque « facti >nnt dies Thare ducentornm quinque annorum, et

corpus nec anima
iu

in hoc quod non inquinatur mentis consensu, sed etiam hoc quod conveniente et permittente viro suo fa-

non sulum
nisi

« «

ctum

est.

mortuus

est in

Haran.

»

(AfG.) Prius dicitur,

«

quod

(Aug. Quaest. in Gen.)

Apud Pharaonem tandiu

:

in
potuit esse
puellae

GLOSSA ORDINARIA.

LIB. GEN.

118

« Fratres enim sumus. » Tribus modis dicunlur intacta, quia in Esther legitur quod A fratres in sancta Scriptura: natura, ut Jacob et non statim ad reges iutroducebantur, sed cognatione, ut Abram et Lot,- gente, sicut Esau uno anno custodiebantur, et sex mensibus oleo myrrhino ungebautur, et aliis sex mensibus in diomnes Judaei. Unde si attenuatus fuerit fratrer tuus
;

versis
cias

odoramentis erant. Potuit ergo per has induEt interim bene usi

et vendiderit se

tiiii,

etc.
«

temporis intacta manere.

Vers.

10-12.

Sicut

paradisus,

»

etc.

Hinc

sunt
tus,

Abram
et

donec Pharao a Deo tlagellacognosceus quod esset uxor ejus, redderet
/Egyptii,

discimus esse paradisum terrenum, cui comparatur
terrena
irrigatio.

Haec

enim regio plana

erat et

intaclam.

campestris, et irrigata Jordauc fluente, sicut ^Egy-

CAPUT
Vers.
1,

XIII.

ptus Nilo.

2.

«

Ascendit
sed

ergo

Abram,

o

etc.

(Hieron.

in

Q.

Hebr.) De

yEgypto

liberatus

bene
esse

ascendisse legitur,

quomodo potuitdives
gravabatur.
si

« Coram Domino. » Cui crimen Vers. 13. puniendum committitur nam ethominibus mauifestum crimen, sed non puniendum.
:

valde? Sed in Hebraica veritate habetur T22gravis
vchementer
licet
:

Vers.

14.

«

Leva oculos,
orbis
;

»

etc.

Quasi aspico
Palestinae

/Egypti enim pondere

Et

per

quatuor

climata

possessio

videantur esse divitiae auri et urgenti,
sancto viro graves suut;
Abiit

autem
tit

promittitur ei et

semini ejus. Quod in quibusdam
ideo
iit

.Egyptia? sunt,

nec,

iu

codicibus, mare pro occidente ponitur.
Palaestina

quia

in uno loco stans videre non poterat. autem ea terra quam acceperat Israel Hai seinen Abrae secundum carnem, non secundum fivero in tribu Juda separata sacerdotibus Bethel, dem quod futurum erat sicut arena maris, quia domus Dei; Hai, oculus vel fons bene ergo taber- ^ numerari non possit. naculum inter Bethel et Hai ligens, altare Domino « Tibi dabo. » Christo promittitur haereditas omaedificavit, quia sancti a mundi principe et saeculi nium gentium, qui Ecclesiam suam per totum volupatibus rccedentes, abluti sancto fonte baptismundum diffudit, cui Pater dicit: « Postula a me, mi, cursum praesentis vitae considerate ducentes, et dabo tibi gentes haereditatem tuam (Psal. n). » et hostiam laudis et boni operis super altare fidei « Et dominabitur a mari usquead Et psalmo lxxi Deo exhibentes, ad domum Dei, id est ad coelestem mare. »

unde venerat in desertum usque Bethel, » sed, secundum Hebiaeum, « Abiit in itinere suo per austrum usque Bethel. » De /Egvpto enim profectus est, non ut desertum peteret, quod in /Egypto reliquerat, sed ut per austrum, qui aquiloni contrarius esl, veniret ad dotnum Dei, ubi erat tabernaculum ejus inter Betliel et Hai. Vers. 3-5.— « ln Bethel, » etc. Est autem Bethel civitatula in duodecimo lapide ab Helia ad dexlegitur,
«
;

LXX

mare ab occidenle.

terram, » etc. Non Non enim dictuni est, Tantum terrae tibi dabo quantum vides sed, Tibi dabo terram quam vides. Cum enim et ulterior unVers.

15-17.

«

Omnem
est.

hoc solum promissum

;

dique dabatur, haec praecipue dabatur quae videbatur.

Unde
»

et

addidit:

«

Surge

et

perambula

ter-

ram,

etc, ut perambulando scilicet perveniat ad

eam quam

teram euntibus Neapoliin quae prius Luza, Amygdalus, vocabatur, in tribu Benjamin
;

id est

Significatur

:

:

:

:

Hierusalem,

feliciter

tenduut.

Vers. substantia

18.

Vers
«

6-9.

«

In

Hebron.

»

Civitas

est in tribu

«

Erat

quippe

eorurn
nihil

Juda, qnae et Chariatharbedicitur, id est, civitas quatuor; rv?p Chariat

multa,

» etc. «

Ne

quaesosit, » etc.

Nos quoque

enim Hebraice

civitas,

WiN
et

arbe

concordiae et

praeponamus, sed per dexteram prosperitatis, vel sinistram adversitatis, in pace et dilectione perseveremus. Rixa inter pastores Lot
charitati
et pastores

quatuor

Ibi

enim

situs est

Adam maximus

Abram,

Isaac et Jacob.

Abrae controversiam significat inter paet

CAPUT

XIV.

stores

« Amraphel. » Interpretatur dixitut Vers. 1. Lot haeresiarchas signilicat, qui declinans interpre- D caderet, et est rex Sennaar, quae 'excussio dmtium tatur; et circa Jordanem, id est descensum, regiovel fetor eorum interpretatur. II ic signiGcat baere-

catholicos

subversores haereticos. Unde et

nem
ticos,

sibi elegit.

Pastores ejus, haereticos et

schisma-

ticos,

qui ad casum tendunt,

et verbis dolosis feti-

qui pulchra et declivia petunt, nec in

mon-

dum sensum evomunt.
«

tem cum Mose ascendunt ad Dominum, pacem et unitatem continentes et optionem quo volunt eundi
;

Arioch.

»

Ebrius

vel

ebrietas

inlerpretatur

stultitiam gentilium significat,

qui iniquitate ebrii
et
saeculi illece-

accipiunt

;

et

gratiam fugientes, libero
Pastores vero Abrae

arbitrio

se

creaturam
bris

pro

Creatore
«

colunt,

committunt.

catholicos

docto-

res signilicant, qui haereticos etiam localiter fugiunt,

secundum
post
et

illud

ad Titum in
et

:

«

Haereticum

hominem
:

Chodorlahomor. » Decorus manipulus interpretatur, qui est rex Elam, id est, hujus saeculi hypocrisim significat, quae licet vana sit et
volvuntur.
:

primam

secundam cor;e:tionem devita
et

»

perniciosa,

tamen decora
Sciens
;

in

superficie

videtur, sed

hoc inter gentes Chananaei
promissionis, quia

Pheresaei, in

terra

in futuro quid fuerit apparebit.
«

scilicet

inter

catholicos et haesolet

Thadal. »

jugum

vel

explorator, qui est

reticos,

quorum

sit

regnum

coelorum,

esse

rex

gentium

avaritiara

significat,

quae

sagax

et

contentio.

versuta multos sibi snbinswt.

;

119

WALAFRIDl STRABl FULD. MON. OPP. PARS
quatuor
tigurant

I.

THEOLOGICA.

120
audisset

» » etc. Hi reges « Amraphel, A etc. (Isid.) Mystice. Similiter lides nostra cum firquatuor principalia vitia, quatuor virtutibus prinmata est Spiritu principali, quinque sensus" corpoquae quinque sensus per quincipalibus contraria reges subjicit, verbo Dei triumris quasi quinq'ie que reges significatos subjugare nituntur, per conphans de homim: exieriori. Ille in trecenlis decem cupiscentiam carnis, per concupiscentiam oculorum, et octo adversarios debellavit, quia nos in sacraper arnbitionem saeculi.

Vers.

14-17.

«

Quod cum

Abram,

;

Vers. 2-13.
ratio
dici,

«

Balae. »

(Hieron.)

Hebraice devoalibi

mento

crucis,

quam

tau

littera signiticat, quae tre-

dicitur.

Tradunt Hebraei hanc

Salissam

centa significat, quinque sensus carnales, nos antea
variis vitiis

et vitulam consternantem, quod tertio terrae motu absorpta sit. Et ex eo tempore quo Sodoma et Gomorrha, Adame et Seboim divino igne sunt subversae, illa parvula nuncupetur. Segor enim trans-

captivantes, superamus.

Decem

et octo,

ex
tis

ternario et senario multiplicatus, fidem Triuitaet

perfectionem significat operis quibus virtuAllegorice,

tum

contra vitia plena victoria perficitur.

fertur
Vallis

in parvam, quae Syra lingua Zoara dicitur. autem Salinarum, in qua fuerunt putei bituminis, post Dei iram et sulphuris pluviam, in mare Mortuum vera est, quod a Graecis stagnum Asphalti,
id estbituminis, dicitur.

(Strab.)

Bellum Abrae
via

cum quatuor
fratre suo

regibus significat bellum virtutum etvitiorum. Pater

ergo

lidei,

et

prima
vicit,

credendi, pro

Lot dimicavit et
sed in trecentis
Sic quisque pro

non

in multitudine cxercitus,

Quatuor reges quinque superant, dum contrariae potestates quinque sensibus corporis abMystice

utentes vitiis illaqueant et captivant.
Alleyorice

decem et octo expeditis vernaculis. anima sua contra spirituales nequitias bellum gerat cum trecentis decem et octo vertau enim naculis, id est, cum auxilio sanctae crucis
:

Tales

reges

superant
vel

primum
et

Bara.
est rex
silcntis,

littera,

quae

habet figuram crucis,

trecenta

ex-

qui

interpretatur
id

malilia vel
est
cxcitatis,

creatura,

primit.

Sodomorum,

pecudis

cum
cunt

eis

qui in vetusta malitia perseverant, more
capcitatem libidinis sequi persuadent. Vinest

pecudum

Dan autem unus est de fontibus Jordanis alter enim Jor vocatur, quod interpretatur rivus; duobus ergo fontibus, qui non procul a se distant,
;

et Bersa, id

in

angustia

constitutum, re-

in

unum
Vers.

rivulum fcederatis, Jordauis appellatur.
18,

gem Gomorrhae, id est populi tumentis et seditiosi, cum eos qui curis saeculi angustiantur ac nefas

19.

«

At vero Melcbisedech,

» etc.

Nunc aiunt Hebraei esse Sem filium Noe, et computatione annorum ostendunt eum usque ad rapinae agere non formidant, obruunt et prosternunt. Vincunt quoque Sennaab regem Adama?, id c Isaac vixisse et omnes primogenitos a Noe usque ad Aaron pontilices fuisse. Salem vero postea dicta est est terrenx, cum eos qui terrena tantum sapiunt Hierusalem Apostolus memorans Melchisedech, «sine in luxuria permanere hortantur, ut dicant: « Copatre et matre, » refert ad Christum, et per eum ad medamus et bibamus, crasenim moriemur (I Cor.
(Hier.)
:
;

xv). »
ditio,

Vincunt Semeber, qui interpretatur ibi perest rex Seboim, id est cinguli mocroris, cum per iracundiam et invidiam incautos decipiunt « Stultum interficit iracundia, parvuunde Job v
et
:

Ecclesiam gentium, quia gloria capitis ad
refertur.

membra

eo Levi,

Quoniam benedixit Abrae circumciso, et in et sic Aaron, de quo postea sacerdolium.

lum

cum namque

occidit invidia. • Rcgem quoque Bale vincunt, pusillanimes in desperationem mittunt ; Bale

interpretatur prxcipitado vel absorbitio

:

ad

hoc maxime diabolus certat ut post lapsum peccati in desperationem mittat. « Duodecim, » etc. Duodenarius Vers. 4-6. superiluus estnumerus. In qua superfluitate serviunt consccrari. quinque sensus nostri vanae superstitioni, quam D (Strab.) Melchisedech, qui interpretatur rex juet quatuor viliis sibi signilicat Chodorlaliomor, stitix, et dicitur rex pacis, Christum signiticat, per peradjacentibus; et r<*cedere volentes gravem quem reconciliati sumus, et qui in fine saeculi juste secutioncm patiuntur, et saepe superantur. judicaturus est.

Ex quo vult colligere sacerdotium Ecclesiae habenpraeputium benedixisse circumciso sacerdotio Synagogae. Quia autem ait « Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, » ministerium nostrum veri ordinis signatur, non per Aaron irrationalibus victimis immolandis, sed oblato pane et vino, id est, corpore Domini et sanguine
tis
:

Vers.

7-12.

»

Percusseruntque.

» ibi

(Hieron

)

Vers. 20-23.


«

«

Dedit

ei

decimas.

» (Isid.)

Scicns
le-

Alia editio habet, etc, usque

ad quia

populum

ergo patriarcha, etc, usoue ad partim stipendia
gilime pugnantibus debito non abnegans.
Vres. 24.

Deus judicavit.
«
et

Raphaim in Astaroch, » etc. Nomina locorum gentium signilicant carnaliter viventes, quos favincunt.

Qui venerunt,
«

» etc.
:

Utitur

aliquando lides testimoniis infidelium
stolus ad

euim unde Apo;

cile vitia

Vers. 13.
scilicet

Titum

i

:

Malae

bestiae,

pigri ventres

»

«

Hebraeo.

»

LXX, transfluviali

;

quia

sed adutilitatum tidelium.

de Mesopotamia veniens transilo lluvio Eu-

phrate,

sedem posuit
Quid
vultis

in terra

Nave

:

«

servire diis

Chanaan. Unde Jesus patrum vestrorum
«

CAPUT
Vers.
1.

XV.
transactis,

«

His

itaque

etc,

«

Noli

qui sunt trans tlumen ? »

tiraerc » Triumphata multitudine vitiorum, confor-

21

GLOSSA ORDINARIA.
tidelia

LIB.

GEN.

122

tatur spes cujusque

a Domino ne

titubet, sed

mercedem
Vers.
'2,

exspectet.

A uxor quoque hoc voluit et coegit, quae lilios habere non poterat; ideo ex alia suscipere cupiebat queni
in

«

Dixitque

Abram.

(Hieron, in Q.

locum proprii adoptaret.
Vers.
2-11.

Hebr.) »

Ego vado

sine liberis, »
et

etc.

usque
et

ad ab
condi-

«

Ingredere ad; ancillam,

»

etc

hoc aiunt
tam.
Vers.
dixit
:

Damascum
5 8.

nominatam,

(Hieron.) Notadiligenter

«

Suspice

coelum, » etc. Superius

Hebraeo xdificatio dicta per angelum lata in gratiam redeat
(Rab.) Haec diu.? mulieres sunt

quod procreatio flliorum iu est, etc, usque ad tanquam
et se subjiciat.
:

«

in

illa

semen tuum sicut arena maris, » quia plebe quidam erant carnales et terreni, qui
Erit

arenae comparantur, quia aridi, et a bonis

operibus

duo Testamenta Agar, Vetus, quod in Synagoga Judaicum populum serviluti nutriebat obuoxium: Sara, Novum, quod

infecundi

;

alii

quasi

stellae

fulgentes.

populum Christianum
Multiplicati sunt

in

libertatem
filii,

fidei generavit.

(Rab.) Duplex significatio promissi seminis datur.

ancillae

ut

non numerarentur
comparantur. Ipse

Ostensis stellis

dicitur

ei

:

«

Sic

faciam
tu

semen
pater

prae multitndine, qui supra arenae

tuum,

»

id est,

gentem Cbristianam, cujus
:

futurus es,
coruscare.

in fide,

Ostensa
»

ergo populus ferocitate sua aemulus, et omnibus boscilicet resurrectionis ilumine nis eontrarius, et maxime cum Christianum populum R vero arena dicitur « Sic erit toto orbe invidia stimulante persequitur, et longe
lateque dispersus,
est

semen tuura,
Vers. 9-10.
iu

etc, id est copiosa erit gens Judaeoet
«

vagando

et

negotiando omnibus

rum, sed arida
Gen.,

infecunda.

onerosus.

Sume,

inquit,

mihi, » etc.

(Isid.

tom.

V.)

Vacca

triennis,

plebs Judaica

posita sub jugo legis, etc, usque ad

quando per ignem

t Hic erit ferus homo. » Vel rusticus, Vers. 12. secundum alios. (Hieron.) In Hebraeo habetur phara (N1D) quod interpretatnr onager. Significat semen

separabuntur boni a malis.

ejus

habitaturum

in

deserto,

id

est,

Saracenos

trimam, » etc Quia ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abram, deinde usque ad David, populus adolevit. Vers. 11. « Descenderuntque volucres, » etc
«

Vaccam triennem,

et

capram

vagos, incertique sedibus, qui

desertum ex latere tur ab omnibus.
Vers. 13.

omnes gentes quibus jungitur incursantes, impugnanautem Agar.
:

« Vocavit,

»

Rectenomen

(Greg., lib. xvr

Moral.,

c

20.) Tropologice.

In ipso

ejus ita vocavit, quia gratuito consulit miseris et hu-

orationis sacrificio ingerunt se importunae cogitationes, rapere vel violare cupientes
:

miles consolatur. .Unde

«

Tu

laborera et dolorem

sed

manu

sanctae

considera>, et tibi derelictus est pauper,» etc « Prohic
:

discretionis

debemus custodire quod

foris

offerimus, q fecto
illud

vidi

posteriora videntis me.

»

Tale est

ne maligni spiritus et perversae cogitationes rapiant.
Vers. 12.

«

Videbis posteriora mea,

nam
enim

facies

non ap-

«

Pavor

irruit, »

Hebr.) Tractar.da est ista

etc (Aug. in Qmest. quaestio propter eos qui
cadere in ani-

parebit
et vivet

tibi. » «

Non enim homo
Illam

videbit faciem

meam

(Exod. xxxm). »
Dei

manifestatio-

contendunt

istas

perturbationes non

nem

sapientiae

mum

sapientis, etc, usque

ad non dicendam perturpraenoscens,
(Isid.)
:

Ipsa est species ad

nemo potest quam suspirat
mente

videre et vivere.

qui
:

bationem.
Vers.
13-lo.

toto corde, tota auima, tota

ad

Deum diligit quam con-

« Scito

Po-

pulus Israel in ^gypto serviturus
quia
hic

prophetatur

non
sed
est

templandam, etiam proximum diligendo sicut seipsum, quantum potest, aedificat. Posteriora vero ejus,
id est,

quod Jigyptiis annis quadringentis

servierit,

incarnationem ejus,

quam assumpsitpostremis
futuro
eeterna

numerus

in illa

afflictione

completus
ista

temporibus, nunc per lidem et dilectionem deside-

quia ab

illo

tempore computatur

quod

Abrahae
lib. xvi,

rando contemplamur,
platione fruemur.
Vers.
14-16.

et in

contem-

promittuntur.
«

Scito

praenoscens, » etc
sic

(Aug. de Civ.

«

Propterea

appellavit

puteum

c

« illum, » etc (Hieron.) Usque hodie puteus Agar deaccipiendum est, tanquam in illa durissima servitute quadringentos annos populus Dei " monstratur in deserto Arabiae, inter Cades et Barad, fuerit, etc, usque ad populus Dei in yEgypto dura quod significat veteris legis et novae Scripturam, servitute afflictus est. quam conditor noster, vita viventium, spes morien-

24.)

Non

Vers. 16-21.
ron. epist.

«

Generatione auteht,

»

etc (Hieetc,

ad Damas.) Moses vero

alibi dicit,

tium, intuitu piae miseratiouis mortalibus dedit, ut edocti et a vitiis correcti, Dei visione perpetuo digni
esse mereantur.

usque ad et ad Salomon perveniunt.

CAPUT
Vers.
(Rab.)
1.

XVI.

CAPUT
Abram,
»

XVII.
foedus, » etc In

«

Igitur

Sarai uxor

etc

Vers. 1-4.


<

Ponamque

Abram si, vivente uxore, ancillae jungitur, quia nondum promulgata erat lex Evangelii unius uxoris et genus suum multiplicandum audierat, sed per quam mulierem nesciebat, quia Saram sterilem noverat. Non fuit in coitu libiest adulter
:

Non

Hebraeo berith (IVQ),
foedus, sive

quod non testaraentum, sed

Vers.
«

5-7.

pactum significat. « Nec ultra vocabitur

nomem tuum

Abram. » (Hieuon.) Dicunt Hebraei quod Deus ex nomine suo, quod apud illos tetragrammaton e.st,
h litteram Abrahae,
et

dinosa voluptas, sed prolis

habendae

pia

charitas

:

Sarae addiderit.

Dicebatur

» ;

123

WALAFRIDI STfWBI FULD. MON.
;

OPl>.

PAKS

I.

THEOLOGICA.

124

autem Abram, quod est pater excelsus postea dictus A (Isid.) in Isaac lilio promissionis, id est gratiae, Abraham, quod est pater multarum, nam gentium et quia hoc rae, quia de sene patre et sterili matre in nomine non habetur, sed subauditur. Nec mirannon per generationem, sicut Ismael, sed per regenedum quod cum apud Graecos et nos a littera videatur rationem futurum erat, imperata est circumcisio, addita, h littera addita dicatur idioma enim Hebraeae sicut econquando Sarae lilius promittuntur in typo Ecclesiae, linguae h consuevit scribere et a legere non quando Ismael, qui typus Judaeorum. trario, h pronuntiare et a scribere. primum Sa(Hierun.-Isid.) Errant qui putant Vers. 8, 9, « Daboque tibi et semini tuo .... et rara per unum r scriplum fuisse, et postea additum « omucm terram Chanaan. » Chanaan interpretatur esse alterum r.Et quia r apud Greecos centum siguimotus eorum cujus tcrra a tidelibus in possessiolicat, multassuper hoc nomiue suscipiuntur ineptias. nem accipitur, cum mens prius diversis circumacta cum et utcunque velint vocabulum commutatiim. motibus, in melius mutata, postmodum irreilexis non Graecam, sed Hebrairam debet habere ratiooculis in anleriora extenditur. nem. Hebraeum est enim. Nemo euim altera lingua < In possessionem eeternam. » (Aug.) Scriptura voquamlibet vocans, etvmologiam vocabnli sumit ex cat aeternum cujus tinis non constituitur, aut quod altera. Sarai ergo primura vocata est (*~u) per scin, non ita tit ut deinceps non sit faciendum, quantum iod. Sublala ergo iod addita est he littera, quae 7'es, pertinet ad curam vcl potestatem facientis unde
est
: : : :
'

Declaratur promissio de vocatione

gentium non natu-

;

:

Serviet ajleriuim qui parvo nesciet

uli.

dicebatur princeps

proalegitur, et vocata est Sara [tVis). Antea enira mna, quia quasi unius familiae
:

Vers.
»

10.
»

a

Circumcidetur

ex

vobis

masculi-

num,

etc. (Strab.)

Tribus de causis boc praecipi-

postea absolute princeps, omnium scilicet mater geutium princeps futura. Quidam pessime suspicaDtur
eara

tur Ahrahce.

Primo

ut per obedientiam

mandati pladisplicuerat

prius

lepram fuisse

vocatam,

et

postea

ccat, per cujus praevaricationem

Adam

principem,

secundo, ut hoc signo acaeteris ualunibus
retur; tertio, ut in eo

discerne-

lepra sarai dicatur (myy), quod in nostra lingua videtur habere aliquam similitudinem,

cum

membro

circumcisus
sibi

quod

li-

sed Hebraeo peritus est diversa. Scribitur
zadich, et
ain et res et tau;
res
et

enim pcr

bido solet dominari,
Vers.
Strar.)

caslitatem

scrvandam
»

et

quod

a

tribus superiori-

impudiciliam rescindendam cognosceret.

bus, id est, schin,
(Rad.

he,

quibus scribilur Sara,

Carnem preeputii. Cireumcisio facta in uno membro
11-13.
«

manifeste distat.
Vers.
suara,
et
17,

signiticat
et in

18.


«

«

Cecidit

Abraham
»

in

faciem
»

circumcisionem spiritualera, quaa in corde
nibus sensibus
cor,

om- C
est
vi-

risit
:

ic corde

suo.

(Hierun.) Post pauejus Isaac
:

exhibenda

est.

Circumcidendum
ne
sunt,
et
sic

lum sequitur
qui
risiis

Et vocabis nuinen

ne

noxia cogitemus;
;

oculi,

vanitatem
id est

interpretatur de risu

Abrahae, nou de risu

dearaus

aures

circuracidenda?
:

obtu-

randae, ne audiant sanguinera

in

oranibus

sensibus cclebranda est circuracisio.
(Alclin. in Gen., tom.
I.)

Ideo autem Ahrahae

cir-

Postquam enim ex risu Abrahae vocatus est Saram risisse. < Nomen ejus Isaac. quod quatuor » Sciendum in Veteii Testamento nominibus suis aperte, anteSara*.
iilius

ejus Isaac, legitur

cumcisio commendata

est,

etc, usque ad unde olim

quam
som

nascerentur, vocati suut

:

Ismael,

Isaac,

Sam-

mortem. AUegorice. Jam tunc propter futuram perogrinationem, ne misceretur semen ejus genlibus, circumquia signiticat nacisionis pactum datur in signum turam renovatam per baptismum, post spoliationem veteris homiuis per Christum, qui resurrexit post baptismum. Servos vero vernaculos, emptitios
praevaricatores generaverunt ad
:

Lege Scripturas. « Constituam pactum meum, » etc. Vers. 10. Pactuni vero Domini cum Isaac, populo scilicet lideli, quem mater Ecclesia per tidem et baptismum generavit. « Etfcedus sempiternum, » quia aeternae
et Josias.

vittt possessio

ei soli promittitur,

qui

cum

capite

suo Christo regnum ccelisemper possidebit.
l)

etiam,

circumcidi

praecepit, ut

doceret ad
Ibi

omnes

pertinere

rederapiiunis

gratiam.

et

parentura
novitatera.

mutantur nomina, ut Abram, pater excelsus
gcntium.
Vers. 14.
(Isid.)

;

omnia resonent Abraham, pater

« Super Ismael, » etc. Historicc Vers. 20 Ismael populum Judaeurum signihcat, qui multiplicatus est valde; daodecim duces generavit, cum

multarum
» etc.

«

Masculus cujus praeputii caro,

Quaeritur

quomodo

pueri circumcisi

(

qui 'pa-

clura Dei irritum

non fecerunt, sed qui eos circumperire debeant ? Sed pactum Dei non secundnm opus, sed secundum originem in primo homine irritum fecerunt, in quo omnes peccaverunt. Nascuntur enim omnes, non proprie sed originaliter, peccatores. Ideo pereunt omnes qui per regenerationem non liberautur. Vers « Sarai uxorem tuam, etc. 15, K>.
cidere

ex duodecim paduodecim tribus est divisa. « In anuo altero. » Annus alter, quo Vers. 21. Sara genuit Isaac, tempora sunt regenerationis. quibusfusus est sanguis Christi et genus humanum ad

multitudo

carnalium Judaeorum

triarchis genita, in

neglexerunt)

vitam restauratum.
Vers. 22.

«

Ascendit

Deus ad Abraham,
ita dicara,

« etc.

(Glossa Grxca.) Ergo, ut

descenderat, et
prae-

humilem
buerat.

se,

circumcisiouis

legem slatuecs,

Vers.

23-27.

«

Tulit

Non intendebat Deus

ut

autem Abraham, etc. tantum piaeputium caruis

1-25

GLOSSA ORDINARIA.
sobolis
ejus

LIR.
est

GEN.
{Joan.

!26

Abrahae et

circumcideretur,

sed

ei,

A

visus
futuri
fine
ret;

vm).

quem
enirn
alibi,

a cunctis elegerat, eeterni

Testamenti munera
» Nos sumus iii Deo servimus. » Et
:

sacramenti.

enim mysterium Unde pedes eorum lavit, ut in
a

Praevidit

conferebat;

unde

Paulus Pbil.

circumcisio, qui spiritu

mundi puriticationem pedes enim novissima
vidisset.
»

lavacri

futuram monstraiib.

significant.

« N<>n enim qui in manifesto Juneque quae in manifesto, iu carne, est circumcisio. » Circumcidamus ergo Dei verbo au:

Rom. n
est

Quos cum
51. j Muraliter.
vir et

(Greg

,

ix

Moral.,

c.

deeus

Abraham

tribus angelis occurrit, quia

dominus domus,

scilicel

spintualis inteilectus,

res, labia, cor,

praeputium

et

omnia membra
:

carnis.
«

De circumcisione aurium dicitur Luc. viu
habet aures audiendi, audiat

Qui

incircumcisis auri-

bus verba sapientiae et veritatis non possumus audire.

debet in cognitioue Trinitatis claustra carnis excedere, et quasi habitationis jntimae januam exire. Cura carnis, quam Sara signiticat, foris ad jactantiam non appureat, sed post tergum viri, id est, sub
discretione
spiritus,
solis

Circumcidamus labia, ue aliquid turpe, vel malum, vel otiosum luquamur. Circumcidit carnem
praeputii, qui soJa

necessariis

intenta,

ne-

sciat procaciter detegi sed

verecunde moderari.

causa posteritatis, certis
:

et

legi-

timis temporibus, conjugio utitur

qui aliter agit,

non circumcidit.

Ecclesia vero, gratia Christi

pro

se crucihxi roborata,

non solum

se ab

illicilis

tem-

(Ibid., lib. xxviu, c. i) Abraham non potuisset angelos videre, hospitio suscipere et cibos adhibere, nisi corpus ex aere assumpsisseut: non enim apparerent, non cibos sumerent, nisi solidum corpus

perat, sed etiam a concessis, et
Christi pudicis

tamquam

viigo sponsa

ex

ccelesli

elemento

habereut.

Nec

inirum

quod

virginibus floret, in quibus vera cir-

modo

aogeli,

modo Domiuus

vocanlur, quia angeli

cumcisio preeputii servatur in carne. Qui autem non
obsccenis desideriis,
vel seusibus haereticis, et blas-

vocantur, qui exterius ministrant, et Domiuus ostenditur, qui eis interius imperat.
Vers. 4,
o.

phemis assertionibus, mcechatur, sed fidei puritatem in conscientia custodit, corde circumcisus est
:

«

Sed afferam.
quae etiam

»

Ad

hospitalitatis

officia revertitur,

angelis

exhiberi

pos-

et de eo
v),
»

dici

potest

:

«

Beati

mundo

corde (Math.

sunt,

cum
:

ex

elementis

corpoream formam assudeitatem in
lini-

Circumcidautur mauus, ne mala faciunt, visus, ne illicita concupiscat; gustus, ut ad gloriam Dei manducet et bibat; odoratus ut Christi odorera capiat, et operibus misericordiae odorem suavitatis spargat. Sinetc.

munt
sibili

quod Abruham

intelligens,

pedes, ne in maluin curraut

:

tate adorabat, et dispeusationi augelicae in

forma

vi-

ministrabat.
(3.

Vers.
siae

«

Tria sata.

»

dicuntur, quae de tribus

Haec in typum Ecclemundi partibus in uni-

gula quoque

Deo serviant, c tatem lidei cougregata est, et quasi panis sine fermento igne Spintus sancti decocta est. iegem luxurient, incircumcisa. (Strab.) Satum genus est mensurae. Tria sata tres (Hieron. Strab.) Queeri solet quomodo femineesalfilios Noe significant, ex quibus omue genus hominum disseminatum est. Significatur ergo Ecilesia, vabantur, quae nou eircuincidebantur? Fide scilicet. et hostiarum oblatione, sicut ante circumcisionem vel evangelica doctrina per totum mundum disseviri sancti minanda, et in tribus mundi partibus, Asia, Africa mundabantur unde Fide puriticans corda eorum. » et Europa, mnltiplicanda.
si

membra,

in ofticiis

circumcisa sunt. Si

ultra praescriptam

:

:

«

CAPUT
Vers.
« valle
{.

Tria sata, » de quibus Sara subcinericios panes
significant Noe, ex quibus
est
:

XVIII.
ei
)

facit, tres lilios

omne
est

ge-

«

Apparuit autem
»
(Isid. in

Mambre.
gerit:

Gen
;

Dominus in conAbraham triplicem
qui
relicta

nus

hominum natum

qui diviuae Trinitati cre-

dentes aqua buptismatis per
siam, conspersi sunt, et in
Christi redacti. Haec sunt
iier in

Saram,

id

Eccle-

figuram

primam,
;

Salvatoris,

unum panem
:

corporis

cognatione venit in

mundum

alteram, Patris, quia

tria sata farinae,

quae

mu-

Filium unicum immolavit
apparel), sanctorum qui

tertiam (quee in hoc loco

Evangelio

fermentavit

azymi sunt panes,

dio

susceperunt.
significat,

lem

adventum Christi cum gau- " quia siue ferinento maiitiae, et Jangore [A/., rancore] nequitiae, et fervore perversae doctnnae, oportet esse Tabernaculum Abrahee Hierusacredentium unitatem. ubi pro tempore prophetee et apostoli
et

habitaverunt,

Christus

adveniens a credentibus
viri. »

« Subcinericios.

»

Subcinericii

sunt, ut

per pcedeco-

exceptus, ab incredulis in ligno suspensus est.

nitentiam delictorum Spiritus
Christi
cli,

sancti

Veus. 2,

3.

vapore
»

«

Tres

Tres
et

viri

esca

Deo

acceptabilis efhciantur.
«

pronuntiant adventum,
tur,

quem duo

angeli comitanElias
;

Vers. 7.

Vitulum

tenerriraum.
est,

Vitulus te-

Moses secundum quosdam,
qui in lege

unus

le-

ner

et sagiuatus Chrisli

corpu»

adventum Domini indicavit: est, secundum adventum Christi nuntiaturus, et Evangelium ejus prsedicaturus. Unde transfigurato Domino in monte cum eo
gislator,
alter,

mundi ad arborem
vitulus qui prodigo

crucis
filio

quod pro salute immolatum est. Hic est

qui in fine venturus

occiditur.
et lac »

Vers.

8.

«

Butyrum

cum

carne vituli

apposuit,
Cor.
iii
:

quia lac veterem
«

videntur.

«

Tres vidit, et

unum
vidit

adoravit, » Salva-

legem signat; unde I Luc potnm dedi vobis, non escam, » etc.
illis

torem
batur.

scilicet

ostendens, cujus adventum praestola«

Tradiderat enim

legis

mandatum, quasi

lac de

Unde

:

Abraham

diem

meum

et ga-

duarum

tabularum expressum ubcrib..s,

hoc

est

12-

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS
tidei,

I.

THEOLOGICA.
voluntatis
suae
et

128

testamentum
doctrinae

quia

nondum

poterant evangelicae

\

committit,

quem

secretorum

fide-

solidam escam sumere. Butyrum uberri-

mum et pinguissimum evangelicum est testimonium, quod velut oleum iidelibus in signum datur. Vitulum
cum
lacte et butyro apposuit, quia nec corpus Domini sine lacte legis, nec hoc sine Evangelio esse potest. Sub arbore autem sederunt in Dominicae passionis signum, cujus praedicatores sunt.

Vers.
(Strab.)

9.


:

«

Ecce
foris

in

tabernaculo

est,

»

etc.

Abraham
est

cum

angelis, Sara in taberest

lem exsecutorem cognovit; de quo ipse carne nasciturus erat « iri quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi (II Promittit quoque Cor). » Abrahae non solum praemia, sed obedientiae filiorum ejus justitiam, et circa eos promissa compleri. Rursumque promittitur Isaac, « in gentem magnam futurus, » et quod « in eo benedicentur omnes gentes terrae. » Quibus verbis duo illi promittuntur gens Judaeorum secundum carnem, et omnes gentes per
:

naculo

quia

fortium et doctorum
:

aperte
et

lidem.
Vers. 20.
etc.

praedicare, exemplis instruere

intirmorum

in-

«

Clamor Sodomorum

ct

Gomorrhae,

»

sipientiurn, discere et subditos esse.
«

Vers. 10. « jEt habebit lilium, » etc. Promitsed irascentis et minantis accipiamus, nulla est Deus Sarae sterili tilium, dicens Circa hoc tem™ quaestio. Humano enim more ad homines loquitur pus veniam non tempus, sed qualitatem sui adDeus, etiraejus sine perturbatione est, quia immuventus signilicat, quoniam per lilium repromissum Vitabilis est. Saepe autem sic minando dicimus
tit
: ; :

(Aug. Q. in Gen.) Si haec verba non dubitantis,

lidelis

populus
:

erat

nasciturus.

Gal. iv
«

«

Laetare sterilis,

Unde Isa quae non parturis,
Quaest. in Gen.)

liv
» etc.

et

Quo

audito, etc. (Aug.
risit,

Arguitur
bujus dunovit.

Sara quia
serit;

et

non Abraham, cum
risus

similiter ri-

quia

illius

admirationis

fuit,

bitationis,

quod

dijudicare potuit

qui corda

non potero tibi facere; vel sciam, id est experiar utrum non possim. Sed perturbatio non cadit in Deum. Mos autem humanae locutionis est, cui Deus se coaptat, ut humanae iufirmitati conveniat. (Greg. Hb. v Moral., cap. 7.) Peccatum vero cura

deamus

si

non

tibi facio,

et si

Negat Sara se risisse cum Deum non possit latere, sed forte homines putabat. Abraham vero Deum intelligebat,

voce, culpa est in actione.

Peccatura vero

cum
»

cla-

more, culpa cum
Vers.
(Greg.,
21-23.

libertate.
«

sed

humanitatis

officia

praebendo quae
;


c.

Descendam
Mala

et videbo,

etc.

tantum infirmae carni necessaria sunt mirum est: nisi homines prius arbitratus est, sed in quibus Deum loqui intelligeret, quibusdam signis divinae majestatis apparentibus sicut in hominibus Deum q
:

Moral.,

33.)

bominum non

ante

credamus quam probemus. Et ecce per angelos ad cognoscenda mala descendit, et tanto crimine involutos

inveniens,

quasi patientiam

praetermisit,
:

et

apparuisse saepe Scriptura
gelos fuisse cognoverunt. Vers.
tetas
11.

testatur, sed

postea an-

eos igne judicii ante judicii
tranquillitate judicat,

diem praevenit qui cum ut majora crimina tarde cretom.

«

Erant

minor est quam seniores. Unde, secundum medicos, senior vir de muliere seniore lilios facere non potest, etiamsi adhuc muliebria fluant. Secundum hoc Abraham miratur Dei poteutiam de promissione filii, et hoc miraculum posuisse Apostolum accipere possumus. Emortuum enim corpus non omnino ad generatio-

autem, » etc. Seniorum senum, etsi senes appellentur

dantur,

et veraciter
lib.
I

agnita citius puniantur.
c.

(Greg.,

Reg.,

178,

I.)

Quo descenut nostrae

deret Deus,

ut quae

essent

facta

cognosceret? Aut
daret,

quod non

is,

qui ubique est, sciret? Sed
discretionis

ignorantiae

exemplum

quatenus

nem

erat,

si

mulier juvenilis

aetatis fuisset
:

:

provecta

(Hilar., lib. ix, de Trin.) Habemus nescientem Deum, quod tamen non nesciat. Nam cum peccala enim postea generavit, quia juvencula fuit. magna valde sciat esse, rursum descendit ut videat enim medici quia senex de femina provectioris aetasunt; et si nondum consummati tis (etsi muliebria [contingant ei) generare non pos- D an consummati sunt, ut sciat: intelligimus eum non ea tunc scire, sit, de juvencula autem possit. Rursus mulier proquia prius nesciat; sed tunc scire, quia tempus ad vectae aetatis, etsi adhuc muliebria contingant ei, de agendum sit. Nescire ergo Deum, non est ignoranseniore parere non potest, de juvene potest. Miratia? diminutio, sed temporis plenitudo. culum ergo fuit, quia uterque senex et provectae.
aetate

generare non poterat

de

sed de Cethura Tradunt

debeamus mala gravia audita non credere, ipse se dicit ad cognoscendum descendere, de quo omnibus liquet quia etnon dcscendens omnia sciret.

aetalis, et

desierant muliebria Sarae.

Vers. 24-26.
»
etc.
etc. (Isid.)

Vers. 12-14.
(Greg.
lib.

«

Voluptati
c.

operam dabo?

« Si fuerint quinquaginta justi, » Quinquagenarius numerus, a quo usque

ix

MoraL,

51.)

Cura carnis, etc,

us-

ad decem descendit, poenitentiam signiiicat.
et

Unde

que ad quid
rit?

mens

nostra

aliud

quam gaudium
(Amiir.)

pa-

psalmus poenitentialis est. Si ergo converterentur, Salvarentur. Sed cum Deus
converti,
illico

quinquagesimus

Vers.

lb.

— —

«

Non

risi,

etc.

Vel ideo

aspicit delinquentes nolle ad poenitentiam

negavit se
prophetavit.

risisse,

quia ignoravit;

ideo

risit,

quia

Vers. 27-19.
«

«

Num

celare

potero Abrahae quae

gessurus sum.

»

Bene Dominus Abrahae secreta sua

ardorem immoderatae luxuriae igne gehennae compescit. Usque ad decem justos non perireSodomam dixit, quia si in quolibet per decem praeceptorum custodiam Christi nomen inveniatur, non per

129
ibit.

GLOSSA ORDINARIA.
Denarii enim nutneri
figura et

LIR.

GEN.
angelos videtur intelligere;

130

crucem
etc.

Christi

A

et adorat,

dum

ad refe-

signiticat.

Vers. 27.
lib. xviii

«

Loquar ad Dominum,
c.

(

Greg.

Moral.,

33.) Mystice.

Sancti

quanto ma-

ctionem corporis invitat, homines videtur putare. Sic de his et de illis qui Abraha? apparuerunt idemintelligendum est. Ex lioc autem loco Scripturae et
multis
aliis

gis

divinitatis

interna prospiciunt,

tanto magis se
Icgitur

commendatur
:

virtus hospitalitatis.

Unde
:

nihil
se

esse

conspiciunt.

Nusquam

Abraham

cinerem et pulverem professum esse, nisi cum meruit Dei locutionem habere. Et ait « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis, » etc. Fortasse
:

Paulus Heb. |xm « Hospitalitatem nolite oblivisci per hancenim placuerunt quidam Deo, angelis hospitio receptis.
»

(Glossa Grxca.)

Notandum
adesse
;

ubi beneficia

Dei ex-

veram essentiam, quae super ipsum est, non sensisset. Unde et David « Memento, Domine, quoniam pulvis exclamat

enim

aliquid se

esse crederet,

si

plicantur,

Deum

ubi vero supplicia exercen-

tur, angelos mitti; ut

:

cundum

et

placitum
esse.

sciamus Deo benefacere, juDeo proprie esse ulcisci vero

sum
vat,

(Psal. x), » etc.

Deo ingratum
Vers. 2.

Moraliter.

sed

Quosdam per tumorem sensus non eleper misericordiae opera; quidam dum se
conspiciunt,

«

Lavate. »

Quod hospitibus

solet fieri,

ut affectus terreno
pusillanimitate,

pulvere

sordidati, et acedia, et

terrenis

abundare

veras divitias

non

tanquum pulverulentis squaloribus,

requirunt, etaeternum
poralia sufficere

regnum non amant, quia temputant. Non est ergo sensus in cri-

emundeutur. Unde in monasteriis pro venientibus
de via oratio celebratur.
Vers. 3-7.
coacti

mine, sed affectus. Cuncta enim quae Deus condidit bona sunt. Sed qui bonis male utitur, hic agit ut per
edacUatis

«

Compulitillos.

» (Alc.)

Angeli quasi

domum
et

ingluviem

eo,

quo vivere debuit, pane
xvi
:

tentata
tur

Lot ingrediuntur, ut charitas ipsius probata remuneraretur, et ut ostendere-

moriatur. Pauper ad requiem Lazarus venerat, su-

perbum divitem cruciabant tormenta (Luc. dives tamen Abraham fuerat, qui Lazarum « Loquar ad Doiiiinum tenebat. Ait tamen
:

)

in sinu

quantum esset hospitalitatis bonum. Hospitalem "domum ingressi sunt, et hospitem liberaverunt clausas hospitibus domos ignis ingressus peccatores
perdidit.

;

meum

Quid divitias suas ffistimabat, qui seipsum pulverem cineremque putabat?Aperte cernimus in quo loco se posuerat, qui se pulverem et cinerem, etiam cum Deo loquepulvis
et

cum sim

cinis,

»

eic.

Vers.
Gen.)

8, 9.

«

Habeo duas
sit

filias.

» (\.ug.,

Q.

in

Utrum admittenda
vel

rum,
q
sit

quorumlibet
:

mala, ne fiant graviora
consilio

compensatio flagitiopeccatorum, ut faciamus an perturbationi Lot, nou
merito quaeritur?
fuerit,
et

retur, aestimabat.

Qua ergo pcena
proficiunt
et

feriendi, sunt, qui

tribuendum,

nimi-

ad

summa non

de minimis se extolfuerint.
»

rum

periculosissime haec compensatio admittitur. Si
nullo

lunt ?

autem perturbatio mentis

modo
»

est

Quinque civitates igneis imbribus combustae. Omnes enim qui quinque corporis sensus libidinoso tractaverunt, fuVers. 28-33.
«

Quinque

imitanda.
Vers. 10.
1.

«

Et introduxerunt ad se Lot.
16.) Malis

(Greg

,

\iMoral., cap.

adversantibus intra do-

turo incendio sunt cremandi.
«

mum
Non necesse
esse ibi,
est

Lot reducitur et munitur: quia quisque justus

Quid

si

inventi, »

etc.

(Alc.)

hoc de omni
tuit dici,

loco

accipere.

De Sodomis autem poet

quia sciebat Deus nec decem
ad

pravorum insidias sustinens, ad mentem revertitur, et manet interritus. Sodomitae in domo Lot ostium invenire nequeunt quia corruptores mentium con:

ideo sic respondebatur Abrahae
iniquitatis
«

exaggerationem
Christi

tra

vitam

justi

nullum reprehensionis aditum inve-

Sodomorm.
»

Decem.

Denarius

crucem

designat
in figura

quia x

littera,

qua denarius exprimitur,

niunt. Percussi caecitate quasi domum circumeunt, quia invidentes fdcta et dicta perscrutantur. Sed quia de vita justi, fortis et laudabilis actio ubique obviat,

crucis formatur.
« Dixit.
»

errantes parietem palpant.

Sciebat enim uec

unum
si
;

ibi

esse prae-

D

Vers. 11-13.

— « Percusseruntque
«op«<rt«, id est,

caecitate. » (Aug.
si

ter

Lot; ad exaggerandam

iniquitatem

hoc dicitur,

ubisupra) Graece
dici,

avidentia,

possit

sicut

apud Jeremiam
facientem
et

:

«

Videte

inveniatis

homi-

quae faciat non videri,
est

nem
vel

justitiam
eis.

(Jer. v)

quasi

:

Invenite

non

non omnia, sed quod opus. Quomodo enim deficerent quaerendo
caecitate percussi

unum,

parco

ostium,
XIX.
»

si

essent,

ubi nihil vide-

CAPUT
Vers.
1
.

rent ? sua

enim calamitate

turbati, nihil ulterius re-

quierent. Hac
etc.

«opao-ta percussi erant,

qni

Eliseum

Notandum quod tres angeli numero impari Abrahee apparent, quia numero impari Deus gaudet. Sodomam venerunt pari numero, id est duo, qui numerus primus ab unitate recedit, est princeps est alteritatis, quasi femineam figurans mollitiem. Venerunt in « vespere, » quia jam Sodomitis occubuerat sol
«
justitiae
«

Veneruntque duo angeli,

quaerebant, etqui Christum post resurrectionem
ipso ambulantes

cum

non cognoscebant.
«

Vers.

14.

Egressus,

etc. (Hier., in

Q. Uebr.)

In sequentibus

filiae

Lot virgines fuisse
:

leguntur; et

ipse ad Sodomitas dixit

«

Ecce duae

filiae

meae quae

non cognoverunt virum, » etc. Nunc autem dicitur habuisse generos. Sed quidam arbitrantur eas quae
viros habuerunt in

Qui

cum

vidisset,

»

etc.

Dum

occurrit Lot

Sodomis

perisse, et quae virgines

131

WALAFRIDI STRABI FFLD. MON. OPP. PARS
cum
patre exisse.
est

I.

THEOLOGICA.
;

132
:

erant
«

Sed Hebraica
locutus
:

veritas habet.

A

liter

peccabant

isti

vero contra natnrani

ideo gra-

Egressus

Lot,
tilias

et

est ad

sponsos qui
filiae

vissimi supplicii

exemplo damnati sunt.
Universos habitatores.
»

aceepluri erant

ejus

»

virgines ergo

nec-

Vers. 2o.
fantes

«

(Alc.)

In-

dum

fuerant matriniouio copulatae.
16.

cum

parentibus iu Sodomis cremati sunt,

ne
si

Vers. 15,
(Isid.)

«

Cumque

esset

manc,

»

etc.

posset adverti impiissimum facinus Sodomitarum,

Mystice. Lot frater

Abraham, justus

et hospi-

talis in

Sodomis, signiticat corpus Cbristi,

quod in

omnibus sauctis inter impios gemit, quorum factis non conseutit, et a quorum permixtione liberabitur
in iine saeculi,
illis

eorum aliquod remaneret vestigium. Et provisum estillis, ne diu viveutes sequerentur exempla patrum et gravius punirentur. Pirentes quoque tam pro se quam pro eis rei sunt. M.irs enim filiode origine

damnatis supplicio ignis
«

aeterni,

rum crimen

Vers. i~
j

- i

9.

In

monte.
illud

»

(Strab.) Moralittr,

tores eorum. Est etiam qnalecunque beneticium,
;

Mons altitudinem virtutum
gelus bortatur, secundrmi
perfectus esse, vade
et

significat,

ad

quam

an-

Marci xix.

» Si vis » etc.

vende onmia qaae babes,

Qui vero viderit
est ut in Segor,

se id

non posse conscendere,
est

nnlius
virlutis

parentum. Ideo futuri sunt accusanon reum esse, qui gloriosus non est prodest enim pauperem non esse, qui rex esse non potest. « Respiciensque uxor ejus. » (Isid.) Vers. 2G-28. Mystice. Uxor, eorum genus figurat qui gratia vocati
est

m

parvula remaneat, conten-

retro

aspiciunt,
;

et

ad

ea

quaa

reliquerant redire
:

tus laicali et

communi

vita,

quam montem
:

arripiat etad S8°cularia redeat. Virginitatis altus rnons
est

ad

quam angelus

bortatur

si

quis

videt se

non
legi-

posse conscendere, maneat in

Scgor, id est in

timo coujugio, quia melius est mediocri bono uti, quam per ahrupta libidiuis prcecipitari. Unde I Cor. « Propier fornicationem unusquisque uxorem vu » scilicet perturhabeat. » « Nec possum in monte batus non credebat Domino, quem in angelis agno: :

• Nemo pocontendunt de quibus dicitur Luc. ix nens manum in aratro, et respiciens retro, aptusest regno Dei. » Ideo probibetur illis retro aspicere. In quo ostenditur non esse redeundum aJ veterem vitam, his qui per gratiam sunt regenerati, si ultimum cupiunt evadere incendium uxor retrospiciens in salem versa est, exemplum facta scilicet, et condi;

mentum unde
Lucxvn: tanquam
«

alii

saliuntur.

Unde

Christus

ait

Mementote uxoris

Lot, »

ut nos

scilicet

scebat, sicut perturbalus

filias

prostituebat.
(Isid.)

sale condiret,

ne negligentes essemus, sed
subverteret,
» etc. In-

Vers.

20.

E-t

civiias, » etc

Allegorice.

prudenler caveremus.
Vers. 29.

nuit Scriptura magis meritis Abrahae Deum libepeifectoaltitudo montium, desideria iaMO „ r rasse Lot, ut intelligamus justum esse dictum, quoM rum. Sed qun multi mundi filecebras fugiunt, tamen t dammodo, maxime quia colebat unum verumque in actione positi contcmplationis apicem subirc neDeum, et comparatione Sodomorum, inter quos viad montana queunt, exivit Lot a Sodomis sed vens ad simile scelus fiecti non potuit. • Recordatus non pervenit. Ut Lot ait : « Est civitas haec est Abrahae. » Patet meritis Abrahae Lot fuisse libejuxta » etc. « Juxta » dicitur, et tamen ad salutem ratum, quem Scriptura appellat justum. Et sciendum tuta, quia activa vita nec a mundi curis ex tolo dis. quia justus erat, non sicut Abraham, sed comparacreta, nec a gaudio aeterna? salutis est aliena. tione Sodomitarum.
:

Sodoma

interpretatur cxcitas,

et

exprimit

mundana


.

«

Cum enim

speculatio

.

,

,

«

Ad quam possum,

» etc.

Qui ad contemplativam

Vf.rs.

30.

«

Ascenditque,
vitae

»

etc.

Sic conjugati
al-

asceudere nonsufficiunt, ad activamvitam confugiunt,
in

de humilitate aclivae

aliquando ascendunt ad
Segor, »

qua salvantur.
(Greg.,P«s£.

titiidinem contemplativae.
«

fugere, etc,

Ardentem Sodomam iii, 28.) Moral. usquead unde ad Lot dicitur
:

Ascenditque
III
)

Lot

de

etc.

(Hier. in Q.

Vers. 21-23.
ces tuas,
»

Ilebr. tom.
fugae

Quaeritur cur
etc.

cum primum montis

«

Ecce eliam in
oratio
I

hoc suscepi prefunditur, talis vita

Segor praHulerit,

usque ad ambigere non
»
etc.

quia

cum Deo
» etc.

dehuit.

conjugii

non damnatur;

unde

Cor.

vn

:

«

Nolite

D

Vers. 31.

«

Dixitque major ad minorem,
dicitur filiarum,

fraudaie invicem,
Vers. 24.
«

Qnod pro excusatione
Dominus
pluit
fetor

quia genus

« Igitur

super Sodocarnis,
ignis,

humanum
quitur,

defecisse putaverunt, ideoque

cum

patre
se-

nam.

»

etc.

(Greg.) Sulphur,

accubuerunt.
« et

N on autem excusat patrem quod
quod dormissent cum eo;
»

ardor carnalis desiderii;
lera

cum Dominus

caruis

sce-

nescivit

ap-

macula
qui

punire decrevisset, qualitate ultionis innotuit criininis. Sulpbur enim fetet, ignis ardet;

pungunt enim desuper Hebraei obelo, quasi superlluum, quasi incredibile sit, quia rerum natura non
capiat coire

ergo ad perversa desideria carnis fetore arserant, jure sulphure et igne perierunt, ut ex justa

quempiam nescientem.
primo quia angelo
est, et fuit
;

(Strab.) Lot inexcusabilis est,

pcena disccrent quod injusto desiderio fecissent.
(Strab.)

Notandum quia primos peccatores aqua

non credidit catum causa

deinde quia inebriatus
peccati.

pec-

qui similiter offenderant Deum concupiscentia carnis. Sodomitae vero graviori supplicio, ignis scilicet et sulpliuris diluvio, perierunt.
diluvii exlerminavit,

Biehon.) Sic prava suggestio

et delectatio,

ut in-

cestae mulieres, insidiantur continentibus, ut accepta

occasione,

torpentes vino

fallaciae

imbuant,

et

a

Liceteuim

illi

mensuram

excederent,

qua natura-

statu rectitudinis quasi ignorantes dejiciant.

33

GLOSSA ORDINARIA.

LIB. GEN.
i

134

Vehs. 32.

«

Veni,

inebriemus,

» etc.

(Alc.) Di-

A

n j am

n Hcbraeo habetur

vegam

(D31,)

id

est,

etiam
filia

consummationem mundi futuram per ignem sed, tanquam puellae non perfectae, neque sciebant quod, Sodomitis igne vastati*», multum spatium integrum remaneret et suspicatae sunt tale aliquid factum, quale in temporibus Noe audierant, et ad reparaudum genus humanum susperstites
dicerant duae filae Lot
:

vere « soror

mea
»

est, hlia patris

mei,

sed non

matris meae,
fuerit.

magis quod soror Abrahse In excusationem dicimus nondum tales nuptias
et

sonat

;

le^e prohibitas.
«

Fiha patris.

» Alia
;

translatio, apertius,
»

«

a pafratris

tre, et

non ex matre
13.

erat

enim

filia

Aran

se esse cuin patre. Et

quamvis grande

crimen
si

con-

Abrahae, soror Lot.

cubitus patris, gravior videbatur impietas,
castitate

servata

spem

posteritatis

delerent. Ideo eonsilium

ineunt, et patris mcestitiam vel

rigorem

vino

mol-

liunt, et singulis singulae noctibus suscipiunt

abignoLot in
pro-

rante conceptum, nec repetunt.

Vers.

33-35.

«

Dederunt,

»

etc

(Isid.)

hoc loco legem
creati, et

signiticat,
positi,
;

quia qnidam ex

Postquam autem eduxit me Deus dixi ad eam, » etc. Postquun sermo Dei repulsus est a Judaea, omnes lideles sunt Christi fratres et sorores: unde Matth. xn « Quicumque fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis est. ipse frater meus, et soror, et maVeks.
«

de

domo

patris mei,

:

illa

male intelligendo quodam B modo se inebriant eamque non legitime utendo, infidelitatis opera pariunt. Bona est enim lex, si quis
sub
illa

ter. »

Vers. 14
signiticat

«

Tulit igitur.

»

Allegorice

Abraham

ea legitime utatur.

Christum, Sara Ecclesiam. Ahraham honoratur propter Sarae pulchritudinem, et Christus

Vers. 36.

«

Conceperunt

ergo,

»

etc.

(Hier.)

propter

Ecclesiam;
sanctis

unde
»

psal.

lxvii

:

«

Mirabilis

Moab (itOD)

interpretatur ex patre, et totum

nomen

etymologiam habet. Ammon vero, cujus quasi causa nominis redditur, filius generis mei, sive, ut melius
est in

Habebat Sara virum, sed latebat; habet Ecclesia Christum qui in saeculo non
in
suis.

Deus

videtur, in ccelo receptus.

Hebraeo,

benammi
ut

(^GJTJI),

id esi/iUus populi

mei, sic

derivatur,
sit

ex parte

sensus nominis, ex
a

Vers. 15 « Ubicunque tibi, quando terrore principum credere

»

etc.

Qui

ali-

distulerant, eis-

parte ipse
nitee,

sermo.
«

Ammon

enim,
ejus

quo
Moab,

Ammo»
etc.

dem
uxor

jubentibus ad Ecclesiam, quoe Christi soror et
est,

vocatur populus meus.
Vocavit

sese

contulerunt,

et

per

omnes mundi
etc.

Vers. 37, 38.

nomen

partes gloriam Christi et Ecclesiae dilataverunt.

(Theod.) Videtur hcec impudentior,

quae

suum

ince„

Vers. 16.


et

o
:

Mille

argenteos,

»

Quasi joesse qui

stum ad posteros quoque transmittere voluit. Moab enim de patre siguiticat altera verecundior, quae
:

cando loquitur
maritus erat,
nerit,

quia illadixit fratrem

suum

hortatur ut in posterum hoc

memi-

filio

nomeu

indidit,

Benammi,

id

est

filius

populi

ne deinceps simile

improperium deprehensa

mei.

CAPUT
Vers.
1.

XX.
»

Mille argentei dantur Christo, cum eloquentes doctores mnndi de gentili conversatione ad fidem Christi tenendam et preedicandam assumun-

incurrat.

«

Profectus

inde,

etc.

Cades, fons
(Aug.)
Sarae
illius

tur. Millenarius

enim

ex denario quadratus, stabipraedicationis

judicii; Sur, angustia;

quibus figuralur patientia.
de Sara,
sed
»

lem

Vers. 2-6.
Quaeri solet


est,

«

Dixitque

etc.

solidam designat evangelicae doctrinam.
et

quomodo

in illa aetate

Abraham pro
:

Vers. 17.

«

Orante autem.

»

Orante Filio Paet princi-

pulchritudine periclitari timuerit
vis
«

formae

trem, sanatur infecunditas

mundanorum,

miranda

quae adhuc amari poterat.
» etc.
(Isid., in

pum,

et

subditorum populorum.

Dixitque de Sara,
captiva ab

Gen., tom.Vl.)

Tacuit uxorem, dixit sonorem,
et illa

ne ipse

occideretur,

CAPUT
Vers.
1-3.

XXI.

autem Deus Saram, » quod a Deo inviolata servaretur, sicut apud Pharao- D etc. Circumcisionis figura multiformis est. Signauem, etc usque ad« Nolite vocare patrem super culum enim est secundum Apostolum justitiae fidei, terram, unus est enim Pater vester qui in ccelis Abrahae et semini ejus, et judicium castigandi eos
Visitavit
,

alienigenis

possideretur,

certus

est. »

Abimelech pro Sara, « Et peperci tibi ne peccares in me, » advertendum est Deum fecisse, quando admonuit uxorem esse Abraha?, duam putabat sororem. Et notandum quod in Deum peccatur, cum talia committuntur quae putant homines vel non esse peccata, vel levia haberi tanquam in carne peccata.
«Dixitque, » etc. (Aug.)
dicitur
Vf.rs. 7-11.

Quod

qui ad hoc semen et fidem pertinerent; et prophetia nascitur de hoc semine Salvatoris, qui nos in prae-


«

«

Orabit pro

te, »

etc.
illius

(Chrysost.,

hom. 45 in Gen.) Scias autem quod
vitam praebebuut.
Vers.
12.

preces

tibi

baptismum ab omni peccato mundaret, et post resurrectionem ab omni mortis corruptione liberaret. Octonarius autem resurrectionis gloriae. convenit Dominus enim octavo die, id est post septimam sabbati ressurrexit; et nos post sex aetates hujus saeculi, septimam sabbati, id est, quietem animarum, quae interim in alia vita geritur, quasi octavo tempore resurgemus, ab omnibus carsenti per

in futuro

:

nalibus concupiscentiae
Alias autem,«etc.

(Hieron.) Quo-

corruptionibus et quibus lnxuriamaximeregnat) exspoliati.

vitiis (in

135
Vers.
4.

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS

I.

THEOLOGICA.

130

A quia quidam de populo sub umbra ligni crucis refugium petituri sunt. « Sumpsit panem et utrem aquae. » (Alg. Q. in Gen. cialiter figuram Christi praetendit, qui nos per batom. III.) Quaeritur quomodo imposuit in humeris ptismum veteri bomine exuit, et in futuro post repuerum tam grandem ? Nam qui fuerat antequam surrectionem circumcidet omnem mortalitatem et csset natus Isaac, tredecim annorum circumcisus, corruptionem. Quod autem octavo die circumci^u^ cum esset Abraham nonaginta novem, et natus sit est Isaac, designatur octava saeculi aetas, quando Isaac centenario patre ludebat autem Ismael cum generaliter resurrectio sanctorum celebrabitur. Isaac quando Saracommota est, utique cum puero Crevit igitur puer, » etc. Crescit, 8. — « Vers. grandiusculo, qui jam fuerat ablactatus profecto plus qui ascensiones in corde disponens, ad solidum quam sedecim annorum fuit quando cum matre expuldoctrinae cibum pervenit. Unde cresce, et mandusus est. Sed ut hoc quod cum parvulo lusit, per recacabis me.
«

Circumcidit

»

etc.

(Strab.)
sit,

Cir-

cumcisio

cum ob multas

causas praecepta

spe-

;

:

«

Crevit,

»

etc. (Aitg.)
tilii

Nec
sui,

in die

nativitatis,

nec
_.

pitulationem dictum
ctaretur Isaac;

accipiamus,
sic

antequam abla-

in die circumcisionis

sed

in die

ablactatioesse gau-

etiam

amplius

quam

tredecim
;

nis convivium

fecit

:

quia debet

magnum
talis

dium

spiritualis

aetatis,

quando
cibo,

factus

est

annorum puer humeris matris non potuit imponi sed subaudiendum est, dedit puerum suum, etc.
«

homo
dicitur

qui
I

pascatur solido
Cor.
iii
:

eis

simile quibus
dedi,

Imposuit
Isaac

scapulae

ejus. »

(Hier.

in Q. Bebr.)

«

Lac vobis potum

non

Quando
litur.

natus

est

tredecim
est,

annorum
aliis

erat

escam.

Ismael, et post ablactationera ejus
»

cum matre

expel-

Vkrs. 9.
Dupliciter

«

Cumque

vidisset
:

Sara. » etc. (Hier.)

Apud

Hebraeos varia opinio

asseren-

hoc

exponitur Exod.

vel
:

quod
«

idolis

ludos

fecerit juxta

illud

xxxn

Sedit populus

manducare et bibere, et surrexerunt ludere. » Vel quod adversum I-aac, quasi majoris aetatis loco, quod Sara audiens sibi primogenita vindicaverit
:

anno ablactalionis tempus ejus statutum, aliis duodecimo. Nos igitur, ut breviorem eligamus aetatem, post decem et octo annos supputamus Ismaelem ejectum cum matre, nec convenire
tibus quinto

non
c.

tulit.

Vers. 10.
21
;

«

Ejice

ancillam hanc,

» etc.

(Bed.,

jam adolescentem matris scdisse cervicibus. Verum est autem illud Hebraeae linguae idioma, quod omnis filius ad comparalionem parentum infans vocetur et parvulus. Romse quoque usque hodie omnes filii
infantes vocantur.

Isid., c. 17, in

Gen.) Quaeritur cur

antea Sara

voluit de ancilla filium suscipere, aut cur

cum matre
aceensa,

C

Vers. 15-21.


:

«

Abjecit

puerum.

»

etc.

(Hier.)

eum nunc

jubet expelli? Quod non

facit zelo

Quod sequitur
gittae. »

«

Et projecit

puerum

subter

unam

compulsa. Agar enim, secundum Apostolum, in servitutem genuit carnalem populum Sara vero spiritualem et liberum, qua
sed prophetiae mysterio
;

abietem,et abiens sedit contra longe quasi jactus saDixit

enim

:

Non videbo
;
;

mortem

parvuli

libertate

Christus nos liberavit. Signilicabatur ergo

mei, et sedit contra eum et statim jungitur. Exclamavitque pueret flevit et audivit Dominus vocem
pueri de ccelo,
ubi
eral, et

hoc mysterio, priorem populum in servitute generatum non manere in domo Sarae, id est Ecclesiae, in aeternum, nec esse haeredem vel consortem Christianorum, nec cum filio nobili, id est populo tidcli

Nullum moveat.
est
:

In Hebraeo

dixit angelus ad Agar enim prius hoc scriptum
:

«

Non videbo mortem

pueri mei.
sederit

»

Ita

conse-

quenter legitur, quod Agar
et

contra puerum,

regnum
Vers.

gloriae possidere.
11, 12.

«

Dure
sit

accepit,

etc.

(Aug.)
haec

Quaeritur quare contristatus

Abraham, cum

prophetia fuerit,
scere debuit
sibi
:

quam

ipse magis

quam

Sara noaf-

sed ex revelatione hoc dixit Sara, quod

prius

fuerat

revelatum.

Ille

vero paterno

n

levaverit vocem, et lleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli. Flente enim matre et mortem filii praestolante, Deus exaudivit puerum, quam pollicitus erat futurum in gentem magnam. Mater enim non suam mortem, sed lilii deplorut.

(Aug. Q.

in

Gen.,

tom.

III.)

Qnaeritur
faciunt

quomodo
cujuslibet

commotus est, cui Dominus postea revelavit. Vel forte ambo prius nescierunt quid esset, et per Saram nescientem prophetizatum est cum muliebri animo mota est propter ancillae superbiam. (Alg.) No« Quia semen tuum. » Vers. 13. tandum quod et ismael a Deo semen Abrahae. dictus Non lilii carnis, est, quod Aposlolus ait Rom. ix
fectu

mater, etc, asque ad sicut
aetatis

saepe

ambulantes.
17.

Vers.

—«

Exaudivit

autem.

»

(Bed.

et Isid.

uhi supra.) Puer
divit
:

exclamat plorans,

et

pro
dis

illis

dicitur qui

monstrante angelo illa ad Christum convertuntur, et
peccata

Deus exaufontem aspicit, et
et

:

deflentes

exaudiuntur,
aquae,

apertis

oculis

corait

sed

iilii

promissionis aestimabuntur in semine.

»

Sed

vident fontem
:

id est,

Christum, qni

hoc proprie ad Isaac pertinet, qui non
sed promissionis, etsemen spirituale
est

lilius carnis,

Joan. vn

«

Qui

sitit,

veniat ad

ex promissioue

gelus Eliam significut, par
est.

me et bibat. » Anquem populus crediturus
ego

non ex carne.
14.

Unde Malach.

iv:

«

Ecce

mittam
lilios.

vobi3

Vers.

«

Tollens panem.

»

etc.

(Alc.

ex

Eliam, qui convertat corda patrum in
«

»

Beda,
lens

Cum ergo Abraham ejiceret Agar, tolc. 21.) panem, ideo humeris imposuit, etc. usque ad

Angelus Domini.

»

(Isid.)

Quod eum qui

loquiScri-

tur ad Agar, prius angelum, postea

Dominum

GLOSSA ORDINARIA.
ptnra pronuntiat, Filium
qui per legem
et

I.IIt.

GEN.
et

138

Dei fuisse credendum
est,

est,

A cumulatur,
tibi

paternus affectus movetur in
:

memoria
vocabitur
tota

prophetas locutus

qui per obe-

promissionis, quiadictum est

«

In

Isaac

dientiam paternae voluntatis angelus vocatur, secun-

semen,

»

tanquam
»

si ille

occideretur,

spes

dum naturam
Vers. 22.
Quaeri potest

Deus.
«

promissionis frustraretur.
»

Eodem tempore.

(Aug. ubisupra.)

«

Vade in terram.

(Hier

Q. Hebr.,

tom.

III.)

quaudo cum Abimelech
illa

pactum
Saepe

fecit

Aiuut Hebraei hunc

montem

Abraham, etc, usque ad quem
Vers.
foris

nesciret.
»

2o-30.

«

Jura ergo,
et

etc.

qui

plum aedificatum est in « Coeperunt II, Par.m
:

quo postea temarea ornae Jebuseei. Unde
esse in
aedificare

sunt,

fidelium
sociari,

conversatione

induci

eisdem

secundo, secunda die mensis, in
idcirco
est debir(y2~l), id est

templum mense moute Moria, » qui
lucens,

desiderant
lius

informari,

ut et sibi

eorum exemplis ad meconsulant et proximorum
est,
» etc.

illuminnns interpretatur et

quia

ibi

oraculum
et

Dei, et

spiritus qui

salnti.

homines docet veritatem

prophetias inspirat.
»

Vers. 31. 32.

«

ldcirco vocatus
sit

Du-

Vers.

3.

«

Asinum suum ducens,
insensatam
quae

etc. (Isid. in

plex causa est cur appellatus
vel

in Hebrsea

Bersabee

Gen.,

c.

18.)

Asinus

stultitiam

Judaeo-

quia septem agnas

accepit Abimelech

de

manu
ibi

rum

signiiicat,

portabat omnia sacramenta et

Abrahee. Septem enim

dicuntur sabee, vel

quia

" nesciebat.
Vers.
4.

juraverunt, sabaa
Si

yiipenim significat juramentum. autem hanc causam supra hoc nomen legimus,
est
;

«

Die autem tertio. » Hier. ubi supra.)

per prolepsim dictum
quae,

sicut

Bethel,

et Galgala,

antequam haberent

haec

vocabula,
et

aliter

voca-

bantur.

Notandum
sit

ex

prioribus

praesenti loco

quod Isaac non

natus ad quercum

Mambre. [Alon

tur, sed in Geraris,

Hebraice *"hx, Laline quercus) ut in Hebraeo habeubi Bersabee usque hodie oppi-

Notandum quia de Geraris usque ad montem Moria, id est sedem templi, iter trium dierum sit et Abraham illuc die tertio pervenisse dicitur. Male ergo putant Abraham illo tempore habitasse apud quercum Mambre, cum ad montem Moria vix unius diei plenum iter sit. Triduum quo venerunt ad lo:

dum
Unde

est,

quae provincia ante

non grande tempus ex
Salutaris
dicta
est

cum sacrificii, tres aetates Abraham usque ad Mosen
ad Joannem
crificium
;

significat,
;

ante legem, ab

sub lege, a

Mose usque
;

divisione praesidum habitavit

Palaestinae
in terra

inde usqne ad

Dominum
qua

et

quidquid
sa-

Abraham

Palaestinorum dievero,
(Aug.)
(

restat, tertius dies est gratiee, in

tertia aetate

bus multis.
Vers.
33,
3i.

completum

est Christi.
»

—«

Abraham

»

etc.

Vers.
supra.)

5-8.


»

«

Exspectate hic,
:

etc.

(Ism. ubi

Abraham

Stephanus dicit) non accdperat haereditatem ibi, ^nec spatium pedis. Sed intelligenda est haereditas, quam Deus gratis daturus erat, non pretio empta i.itelligitur antem spatium circa pn(sicut

Audi Apostolum
hoc
est »

«

Caecitas

ex parte con»

tingitin Israel,

cum

asino,
«

ut

«

pleni-

tudo gentium intraret, » hoc est, verimus. » Ubi sacrificium crucis
praedicatum, hoc
verit,
est, «

postquam adoraper
gentes
fuerit

teum ad
raverunt.

illud

emptionis spatium quo fuerant septem
et

ubi plenitudo gentium intra-

agnse datae,

quando Abimelech

Abraham

sibi ju-

revertemur ad
sacrificii,

vos, a

hoc

est, « et sic

omnis

Israel salvus fiet. »

Duo

servi

dimissi,

nec perducti

CAPUT
Vers.
in Gen.,
tat
I

XXII.
» etc.

ad locum
(Aug.,
Qusest.

Judaei sunt qui, serviliter viven-

tes et carnaliter sapientes,
«

Quae postquam,
III.)

litatem et passionem Christi.

tom.
;

Jacobus dicitquod neminem
tentare, pro eo

tenest

Deus

sed

usualiter,

quod
ea

probare,
tione,

dicimus.

Jacobus

autem

de

tenta-

non intellexerunt humiDuo quidem, quia in duas partes dividendi, quod factum est peccante Salomone, quando divisus est populus loco regni, non errore impietatis, quibus dicitur Jer. ni « ad:

qua quisque peceato[A£., peccator] implicatur. Unde I Thess. « Ne forte tentaverit vos is qni tentat » Alibi enim scriptum est Deut. xm « Tentat vos Deus vester, ut sciat si diligatis eum, id est, vos scire faciat. » Vires enim dilectionis suse homo ignoi
:

versatrix Israel, et praevaricatrix Juda. »
«

Ego

et

puer,

»

etc.

(Alc.)

Indubitanti

animo

:

mactare sime

filium

volebat.

Laudandus

in constantia

offerendi et in

rat, nisi

experimentocognoscat.

Vers. 2.

«

Tolle

filium, »

etc.

(Alc. in Gen.,

tom.

I.)

Non

statim

cidere, sed triduo

Abraham ad immolandum ducere,
jussus est

lilium ocut

Sciebat enim certisnon posse, et licet puer occideretur, promissionem tamen Dei salvam permanere. Unde Apostolus Hebr. xi « Fide Abraham non haesitavit, cura unicum offerret, in quo acceperat refide suscitandi.

Deum

fallere

:

longi-

promissionem, credens quia
suscitare Deus. »
«

et a

mortuis potens est

tudine

temporis tentatio
curis,

augeretur.

Per triduum

enim crescentibus
et

paterna

viscera cruciantur,

Dixit

Abraham.

»

(Isid.

ubi supra.) Abraham,

prolixo spatio pater filium intuetur,

eo sumit, tot noctibus pendet puer in
tris,

cibum cum amplexu pa-

unicum

iilium

ducens ad immolandum,

Deum

Pa-

cubat in gremio, et per singula momenta in paterno affectu dolor occidendi filii cumulatur.
«

trem significat. Deus autem non

Abraham senex
senescit,

filium

suscepit,

sed

promissio de Christo
est.

quodammodo
una
» (Gen, h)

senuerat,

quando natus
:

Inchoavit

Quem

diligis, » etc.

(Beda in Gen.,

c.

22.)

De cha-

ab Adam, quando dictum est
;

«

Erunt duo in
aetate

carne
saeeuli.

ritatis

admonitione

nominis recordatione tentalio Patrol. CXIII.
et

et

completa

est sexta

5

139

WALAFKIDI STKABl FULD. MON. OPP. PABS
est, iu

I.

THEOLOGICA.

140

Senectus Sarae ia plebe Dei, hoc

rnultitudine A

CAPUT
Vers.
1-6.

XXIII.

poruru ex
spe
salvi

prophetarum, hoc idem signihcat quia in iiue templebe sanctarum animarum uatus est Cbristus. Sterilitas ejus signiticat quod in hoc saeculo
facti

—«

Vixit

autem
»
est.

Sara, »

etc
libris

«

Et

mortua

est in civitate

Arbee,
:

(Hier. in

Quaest.

Hebr.) Qua? est in valle
habetur, etc, usque ad

hoc in autbenticis
sicut

non

sumus, et in Cbristo, tanquam in Ecclesia? Isaac, omnes nati sumus, quem partum [AL, Ecclesia] iu hne temporum non natura, sed gratia procreavit. Abraham ergo Deum Patrem signilicat, Isaac

in

libro

Josue aperte
»

demonstratur.
Vers.7-1;).

»

Surrexit

Abraham,
ad

etc (Aug.,
adora-

Qusest. in Gen.) Quaeritur
vit

quomodo Abraham
et ideo

Christum.

Sicut

enim Abrabam uni

populum

terrae,

etc, usque

adoratqr
(Hier.,

cum

obtulit, sic et dilectum iilium victimam Deo Deus Pater unigenitum Filium pro nobis tradidit Et sicut Isaac ligna portabat, quibus imponendus erat, sic Christus crucem, in qua iigendus erat.

corrigendus erat.
Vers. 16.

»

Quod cum
In

audisset,
sicut

»

etc

de

locis

Hebr.)

Hebraeo,

posuiraus,

etc,

Vers.

9-11.

usque ad cura etiam
ceperit.

reprebendatur, qui

invitus ac-

«

Cumque

alligasset, » etc

(Isid.

ubi supra.) Isaac ligatis pedibus altari

superponitur, „ Vers. 17-20. « Coniirmatusqne est ager, » etc. Greg., lib. vi Moral.j c 25.) Innuit sepulcrum du et Christus cruci aftigitur. Sed quod liguratum est plex, etc, usque ai vel propter operationis inslantiam per Isaac, translatum est ad arietera, quia Cbristus
ovis. Ipse

enim

tilius,

quia natus
aties,

;

aries,

quia im-

contemplanda postponit.
Speluuca.
»

molatus. In vepribus haeret
Si

crux cornua babel.

Et circa

eam ager arborosus
siclis

ad

enim duo ligna compingautur crucis species « Cornua in mauibus redditur. Unde Habac. ut
;

sepehendam Saram qnadringentis
patriarcham a dominis
terrse

argeuti per

emitur:

quia ad va-

ejus.

»

Cornibus

hterens

aries,

Cbristus

cruci

-

candum

lixus est. Vepres

autem

spina?

spinae iniquae, qua?,

Dominum suspenderunt. Inter spinas enim peccatorum suspensus est. Unde J<:r. « Spinis peccatorum suorum circumdedit me populus hic (Jer. xxxvm.J »
:

studendum actioni, sub foliis mysticorum verborum, tanquam sub fructuosis arboribus, non aliter pradicatoribus quietus locus acsapientia? et

quiritur,

nisi

per

evaugelicam
terrenis

doctrinara,

argenti
ipsis

nilore
seterna

fulgentem,
beatitudo

jiotestatibus

ab

Alii

hunc arieteni in vepribus ligatum, Christum ante immolationem spinis corouatum iutelligunt.
Vkrs.
supra.)
12.

suadeatur.

Qua? bene

centenario

quater ducto liguratur, quia a lo?va in dexlram transfertur.

Non

peperceris,

»

etc.

(Aug. ubi
lilio

Nuuquid non pepercit Abraham

suo C
Vf.rs. 1,2.
«

CAPUT XXIV.

propter

angelum?Sed

iu angelo

liguratus est Do-

minus,qui Deus est et magni consilii angelus. Erat enim in augelo Deus, et ex ejus persona loquebatur. Hoc magis in sequentibus apparebil, cum dicitur Et vocavit angelus Uomini Abraham secundo de Per memetipsum juravi, dicit Domiccelo, dicens nus. » Non enim facile invenitur Cbristum Patrem
:

«

Erat autem
:

Dixitque ad servum seniorem

Abraham senex Ponemanum, »
et
illud

etc.

(Greg.)

Manum

sub

femore jubet ponere,
illius

per

Deum

coeli

jurare, qnia
erat,

caro per
lilius

mem:

:

brum descensura
humanitate,
et

qui

Abraha? esset ex
;

divinus ex

divinitate

quasi dicat

tanquam Dominura, preesertim ante incanationem. Nam secundura carncm boc congrue dici• Dorainus tur, secundura quam in psalmo u dicitur dixit ad me, » etc. Quod autem dictum est ibidem, c 9: « Dixit Dominus Domino meo, » etc, ad prophetamboc refertur qui loquiiur sieut illud « Pluit Dominus a Doinino, » id esl, Dominua noster, scilicet ~
dicere
:
;

Tangc Filium meum, et jura per Deum meum. Ve. rumtamen non super iemur, sed femore manura
sed super

ponere jubet, quia inde descensurus erat, qui hoino, homines esset unde diguura non fuit ut.
;

manura super femur poneret, quia nulla caro super
illam est.

:

Filius, a

D-imino nostro, Patre
13.

scilicet.

VbrSi

«

Arietem.

» (AfcC.)

Wstorice.

Aries

qui

pri)

Isaac

iininolatus est,

non

putavimus,

sed

non a^.cipias. » (Giieg AlleCbananieorum uxor probibetur, quia Christo nullie reproborum anima? conjunguntur. De cognatione uxor duci piaecipitur, quia
Vers. 3-8.
«

Ut

)

gorice. Isaac de liliabus

:

i

verus

est.

Lieo magis putatur
terra

attulisse

quam ibi de Dominum procreasse.
«Arietcm

angelmn eum aliunde dierum opera post sex
etc.

sola

electorum
ipse

Ecclesia

Cbristo

copulanda

erat,

quam

Unigenitus ex

praedestinatione

et prn?-

intcr vcpres,

»

(HiER.

in

Quccst.

'llbr.)

Aquila veprum vel spindum, posuit, etc , UtqUe ad quod ita Hebraice dicitur. « Appcllavitque nomen, » etc. Vbbs. 14-19 (HiBR.tt6i supra.) Pro eo quod hic habetur, etc

jam extraneam non babebat. Puer qui ad uxorera dcducendam mittitur, propbetarura et apostolorum, omniuraque doctorum ordo est qui dum
scientia
;

verbuin praedicationis faciunt, cujusque anima? quasi

.

conjungenda? unigenito Filio provisores fiunt. « Posuit ergo, » etc (Hier. 18 Qucest. Vers. 9.

XLsquc

ad per incarnalionem scilicet. «Melcha. » (Huon. ubi supra.) De Vers. 20-2i. Melcba uxore iNachor, etc, asque ad et in ipso no-

miuelegilur in

Isaia.

Tradunt Hebraei quia in sanctificatione ejus, etc, usque ad et pondus tribulationis fortiter ferant, quod cameli signilicant. Vbbs. 10. — « Ex omnibus bouis eju-, » etc. (Gres.)I
llebr.)

(

:

GLOSSA ORDINARIA.
da his qnae de Domino loquuntur, in semetipsis virtutum divitias ostendunt, ut tanto citius ad seqiiendum Deum invitent, quanto suis auditoribus in
>:'ipsis

LID.

GEN.

14-2

A

tiosa
tatis;

mansio est, in corde auditoris latitudo chariunde secundae Corinth. sexto • Non angu:

stiamiui in nobis, sed
su cipiendae doctrinae

in visceribus vestris

;

»

quasi

monstrant quae narrant. « Juxta puteum. Vers. 1 1-13.

locum mentis
Habebat,
si »

dilatate,

ad co-

» (Greg.)

Juxta
eli-

gitanda carnalia coarctate.
Vers.
29-32.

foiitem stetit, et ex praefixa sententia,

quae esset

«

genda

proposuit,

quia sancti

praedicatores

verba

fidilibus conjuncti,

dum

spiritualia

tluentia considerant.

Llnde colligunt

quem
» etc.

vel

quibus

admiratione suspensi,

Quia carnales dona conspiciunt, non usque ad opera, tameu
etc

auditoribus fiiuciam certitudinis assumant.
Vers. 14-16.
in

«

Igitur puella,
est

(Aug., Q.

Gen.)

Qnaerendum

quid ditferant

illicitae

augu-

i.itiones a petitione

hac etc, usque ad quo tentare

Deum

prohibetur.

« Inclina bydriam tuam. » Humilia ssecularem farundiam ad hauriendum propheticum sermonem, ut voluntatem tuam persuasioni meae inclinem.

Vers.
ii

17-21.
»

Pauxillum,

Occurritque ei servus, et ait etc (Creg.) Allegorice. Omnis praedi:

usque ad fidem su-cipiendam praedicationem admittunt dum enim bouos miraculis fulgere considerant, quae de aeternitate audiunt non recusant, quamvis Ecclesiam moribns non sequeutes, in carnali operatione remaneant. « Habebat autem. » Quia sunt carnales fidelibus conjuncti, quorum familiaritate aliquando ad audiendum verbum prodeunt, et vident.es dona Dei collata
:

fidelibus mirantur, et

verbum corde percipiunt, quod

bonis moribus implerenon satagunt.
Vers.

rator

animam

auditoris
:

sitit,

ideo

servus

petit,

33-36.

Rebecca potum tribuit quia electorem Ecclesia desiderio praedieatorum ex virtute suae fidei satisfacit.
Quae enim

doctores ex sunt
:

Non comedam. » Quia sunt qui temporalibus stipendiis retinere parati
nisi prius

sed

illi

obtineant aeterna,

recipere

Deum,quem
et

audit, confiletur, praedicatori

nolunt. Si enim in animabus fructum non inveniunt,

aquam

refectionis

refrigerii offert. Et

notandum

sumere stipendia corporibus contemnunl
lavant, quia laboris desideria nulla levant.

;

pedes non

quod hydriam ab humero inclinans posuit, quia illa confessio placida est quae a bono opere procedit. Vel aquam praebuit, quia non in eo quod ciedidit, vacua non remansit. Mox enim pracdicavit quod audivit,
etdicendo multos ex se praedicatores protulit. Aqua enim in hydria, scientia praedicationis in mensura.
Studet enim non plus sapere

consolatione re-

Vers.

37-41.

«

Et adjuravit,

»

etc.

(Aug.

ulri

supra.) Sententia

quam

oportet sapere.

mensura praedicationis in opere. Nec solum omnibus comitibus ejus, sed et camelis potum preebet, quia verbum vitae non solum prudenHydria
in ulna,

eadem, verba non omnia, vel ipsa, vel ita dicta sunt; quod propter eos dicendum, qui evangelistas calumniantur quod in aliquibus verbis non omnino conveniunt, cum res etsententia eadem hunc enim librum unus scripsit, qui ea quae supra dixit, cum mandaret Abraham, vel reliqua ponere
est
;

potuit,

si

ad

tibus, sed

etiam

stultis praedicatur.

Rom.
sum.
»

i

:

«

Sa-

narrationis

rem pertinere judicaret cum veritas non exigit, nisi ut rerum sententiarum:

pientibus et insipientibus debitor

Vel

aqua
sit

que veritas

sit,

quibus voluntas (propter
satis

quam

inti-

etiam jumentis datur,

cum

cura carnis

quomodo

mandam
In

verba iiunt)

appareat.
»

habenda disponitur, utex voluptatenon impendatur, negetur; unde Rom. xni et ex necessitate non
«

Vers. 42-52.
Hebraeo

«

Veni ergo hodie,
est,

etc (Hieron.)

:

scriptum

etc,

usque ad ostendant

Carnis
v
»
:

Ephes
habuit.

» et cnram ne feceritis in de?ideriis * Nemo enim unquam caanem suam odio
;

igitur Judaei alicubi
et

Vers.

22-24.

«

Protulit

vir,

»

etc.

(Hier.)

Beka (Vpl), quod hicpro didrachmate ponitur, semiuncia est Schekel vero (Spis?), qui Latine, sed
:

corrupte, siclns dicitur, uncia. (Greg.) Quia
cator

praedi-

auditum Ecclesiae per obedientiam, et manus per operationem exornat. Inaures duorum siclorum sunt, armillae decem, quia prima virtus obedientiae
in charitate est,

quae dilectio

Dei et proximi est; et

positum alma, ubi adolescentulam non virginem sonet. Vers 53-58. « Prolatisque, » etc (Grf.g. utri supra.) Postquam conjugii causam puer obtinuit, elc usquc ad * Dedit ea Rebeccae. » Rebecca non ornatur auro Rathuelis, quia non sunt digna ornamenta barbari et imperiti. De domo Abrahae accipit ornamenta, quia patientia de domo sapientiae ornatur a puero Abrahae suscipit inaures, id est, aurea in auribus verba et brachilia, id est aurea in manibus opera, et alia ornamenta; quibus figurantur diversa

,

;

;

bonum opus

decalogi completione peilicitur, ut

cum

virtutum genera.
Vers. 59-60.

bona agi coeperint, mala nulla agantur. « Palearum quoque. Vers. 25-28.


«

«

Et nutricem

illius. »

Honestum

»

Quia Ec-

erat ut ad

nuptias absque parentibus virgo profici-

clesia

recipiens

spiritualia,
I

reddit
ix
:

praedicatoribus
Si

scens, nutricis solatio foveretur.

terrenastipendia; unde
tualia
stra
«

Cor.

«
si

vobis spiri-

Vers. 61.

Igitur Rebecea, »

etc

(Greg.) Quia

seminavimus,

magnum
»

est

nos carnalia ve-

Ecclesia habet

secum minoris meriti animas, quae
:

metamus.
Locus spatiosus.
Ecclesia novisse
charitatis

A

priore populo naturae legem
et
:

ipsam moribus sequuntur sed ad contemplationis thorum non provehuntur. Pueros quoque quosdam
habuit in comitatu, quia

se

monstravit,

praedicationem

cum

prophetis fuerunt qui

amplo

gremio suscepit

doctori

enim spa-

bene viverent,/etsi prophetiae spiritum non haberent

143
et

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS
apostolis et doctoribus,

I.

TIIEOLOGICA.

144

cum
«

qni vitam

eorum

te-

A

nerent, et

tamen non
»

praedicarent.

Qui festinus,

etc.

Festinus puer

ad

dominum

redit,

quia praedicatores

cum auditorum

nent, Deo, de cujus
praebent.

munere hoc
Eo tempore

vitam obtihabent, non sibi

Vers.
ubi supra

62.
)


»

«

Isaac, » etc. (Greg.
est,

« Qui introduxit eam, » etc. (Greg. Hanc Isaac in tabernaculo matris sua?. introduxit, et uxorem accepit, quia in loco Synagogae, de qua natus est Christus, Ecclesiam diligit ut quae cognatione, id est praedestinatione, proxima fuerat, amore conjuncta uxor fiat. « Et intentum dilexit eam, etc. (Greg. ut su-

Vers. 67.

ut supra.)

:

Vivens et videns Dominus
etc.

etc, usque
sustinuit.

pra.) Quia

ex lucro Ecclesiae

Christus tristitiam ex

ad modo spineam coronam, modo crncem
«

perditione

Synagogae
veniens

detersit,

quia

dnm

Ecclesia

Habitabat,
Isaac,

(Patebius

in

Gen.

ex

dictis

Greg.)

Rebecca veniente, habitabat in terra
Cliristus,

australi, [quia

veniente ad se
qualis

Ecclesia, in

usque ad thorum contemplationis perducitur, Judaea pro nihilo habetur Isaac quoque risus, Rebecca vero patientia dicitur risus
ex gentilitate
:

illorum mentibus mansit quos non
sed
fei

corporis frigus,
erat Anua,

vero ex

laetitia,

patientia ex tribulatione. Et
sit

quam-

vor charitatis tenuit
et aliqui

:

Si-

vis Ecclesia

jam

coelestis

gaudii

contemplatione
id est, risus
«

meon,

de populo Judaeorum.
«

Vers. 63.

suspensa, habet tamen in se quod de carnis pondere
»

Et egressus fuerat,

etc.

(Hier.)

doleat. Isaac vero et
et patientia,

Per terram australem, Geraram significat, unde ad immolandum adductus fuerat. Egressus est, ut exerceretur in campo. In Hebraeo legitur « Egressus est Isaac, ut loqueretur in agrum, inclinata jam vespera » ubi significatur quod Dominus solus orabat in monte, et Isaac, qui typus Dominifuit, ad orationem quasi virum justum a domo egressum nona
:
;

secuudum

Rebecca junguntur, illud Rom. xu
patientes,
»

:

Spe

gaulae-

dentes, in
tiiicent

tribulatione

ut prospera

de contemplatione,

adversa de tribulatione

perturbent.

CAPUT XXV.
Vers. 1,2.
«

«

Abraham vero aliam duxit uxoAllegorice.

hora, vel anle solis

occasum,

spirituales

victimas

rem,

»

etc.

(Isid.)

Mortua Sara

duxit

Deo

obtulisse.

egressus

Ager mundus est, quo Christus quia visibiliter apparere dignatus est. Unde Habac. iii « Egressus es in salutem populi
(Greg. ubi supra.)
est,
:

Abraham Ceturam. Non propter incontinentiam, quia jam grandaevus nec propter liliorum procu:

rationem, quia

illi

promissum

erat.

semen quasi stellae cceli ex Isaac Sed sicut Agar et Ismael liguraTestamenti,
sic

tui. » Isaac

ad

meditandum

in agro exiit, quia Chri-

verunt carnales Veteris

Cetura et

stus

formam

humilitatis praebens, exercitium longa-

C

filii

ejus

haereticos, qui se

ad Testamentum
«

Novum
sola

nimitatis, passionis, et patientiae
vit, sicut

exempla monstrasolent juvenesexercitati armorum usu memeditatio
est

existimant pertinere. Sed utraque

concubina,
est

Sara uxor;

unde Cant.

vi

:

Una

columba
adha?se-

ditari.
tio.

Armorum

passionis frequenta-

mea,

»

etc
Post assumptionem Ecclesiae

Qui enim verbera, sputa, lanceam crucemque pertulit, passionem usque ad mortem in se frequentari permisit.

Albgorice.

runt Christo multae
ptae,

animae haeretica pravitate decesed schismaticos
:

Passiones arma dicimus, quia per ip-

qua?

non

catholicos,

genue-

sas ab adversariis

liberamur; unde Luc. xxi
»
elc.

:

«

In

runt, qui unitatem
ficant iiliiCetura?,
(Hif.r.,

animas veslras. passionum juxtaiinem mundi suscepit; unde psal. cxl
patientia vestra possidebitis
«

quos signiqui inferius numerantur.
Ecclesiae diviserunt

Inclinata,

»

Quia

exercitia
:

in

Q. Hebr.) Cetura,

Hebraice, copulata,
est

» F.leva»

elc, usque

ad quanto euim quis
4.

carne fessus,

tio

manuum mearum

sacriticium vespertinum
»

tantospiritu robustus etsapientiae complexibus aptus.
Vers.
-

Vers. 64.
lib.
i,

«

Descendit de camelo,
li.)

etc.

(Greg.,

3,

Rebecca ad Isaac in camelo deducitur, etc, usquc ad super tortuosa camelorum
Moral.,
c.

Lathusim,

«

Fpha
in

et

« Filii Dadan fuerunt Assurim, et Laomim. Atvero ex Madian ortus est Opher et Henoc et Abida. » (Hier.) Assu-

-—

et

dorsa divitias portant.
Vers.
65, 66.

rim
Quis est
ille

nrgotiatores transferri pntant, etc, usque
filiis

ad

«

homo,

»

etc
sit,

et

a

plerisque

Abrahse ex

Cetura

occupatas

(Greg. apud Patcrium.) Rebecca viso Isaac, qnis
requisito puero,

Indiae regiones.
« Deditque Abraham, » etc (Isid.) Vers. 5-7 Quia dantur niunera liliis concubinarum, id est carnalium scd non perveniunt ad regnum promis;

cognoscit

:

quia Ecclesia per

pro-

phetarnm

et

apostolorum
intelligit.

dicta,

quid de Christo crepallio cooperuit,

dere debeat,

Quae se

mox

quia quanto Cbristi mystcria
operire
nititur

penetrat, tanto de an-

sum

.haeretici,

vel

Juda?i,

quia

carnalia

lucra
filii

se-

teacta vita confunditur. Undeinfirmitatem
lio
;

suam

pal-

quuntur; solus Isaac
Vers. 8-11.
«
«

est haeres,

quia non

carnis

et

quae prius in camelo libere
cui quasi

existimantar in scmine, sed promissionis.

gestatur, descendens

verecundia tegitur,


»

<'

Et deliciens

mortuus

est

in

se-

verecundius dicitur
tunc in
illis

:

Quem enim
(Hieron.)

fructum
editio,

habuisti

nectute bona, provectaequeaHatis^et plenus dierum,

in quibus
»

nunc erubescis?
Alia
«

congregdtusque
runt eum,
:

est ad

populum suum.

Et sepelie-

At strum,
«

illa,

etc

teri-

« quod eti.im nunc genus est Arabici vestimenli quo mulieres provineia? illius velantur.

etc (Hieron.) male in LXX additum « Deficiens mortuus est est Abraham, » quia non convenit Ahraha» deficere vel minui. Illud quoque
«

»

145

GLOSSA ORDiNARlA.
«

-- LIR.

GEN.

146

bona senex » et ple- A cti orando efficiunt, etc, usque ad is enim, in quo nius in Graecis codicibus ponitur, • plenus dierum » Deus multiplicare semen Abrahae praedestinaverat, quod cum sensum videatur exponere, eo quod luce oratione obtinuit ut filios haberet. « Qtii exaudivit eam. » (Chrysost.) Ne putes e veet diei operibus plenus occubuerit, magis tamen stigio et protinus assecutum esse quod optabat ad anagogen facit, si simpliciter ponatur « plenius. nam viginti annis mansit oraos et deprecans Deum. {Glossa Grseca.) Ecce Moses vitara venturi sseculi novit, nemo enim his qui non sunt, apponi Nam sicut docuit nos quot annos habuit quando duxit Rebeccam (nempe quadraginta), ita assignapotest. « Ha?, sunt generationes, » etc. Hi Vers 13. vit nobis quod annorum fueiit Isaac, quando nati sunt ei filii. « Sexagenarius, inquit, erat quando populi ante iilios Isaac computantur, qui cum sint nati sunt parvuli. » de semine Abrahse, non tamen computantur in se« mine, quia prius est quod animale est, deinde quod Perrexitque etc, (Aug., Quxst. in Gen., tom spirituale. Unde post computationem carnalium III ) Quseritur quo ierit, cum nundum essent proponitur genealogia Isaac, de quo facta est prophetae vel sacerdotes tabernaculi aut templi Du,missio, et electorum propaganda successio. mini ? Forsitan ad locum ubi aram constituit Abra« Et bsec nomina filiorum ejus in Vers. 13-15. ham. Sed quomodo ibi responsa darentur, tacet Scriquod posuimus
in senectute
;

:

«
«

vocabulis

et

generationibus

suis.

Primogenitus
Abel, »
etc.

ptura
est, si

;

an per aliquem sacerdotem
erat,

?

quem mirum
et

Ismaelis Nabajoth, deinde Cedar,

et

(Hieron.)

Duodecim

filii

genitus Nabajolh, a

nascuntur Ismaeli, primoquo omnis regio ab Euphrate
dicitur,

nominatum, cerdotum factam mentionem esse.

non

fuisse

nullam saibi,

Forsitan

usque ad mare
Arabiae est.
tribus,
his,

Rubrum Nabathaa
familiae

quse pars

cum orando allegassent desideria sua, dormiebant, vel adhuc vivebat Melut per somnum monerentur
:

Nam

ipsorum oppida,

pagi

et

chisedech,
retur
illo

cujus tanta

fuit excelleutia,

ut

dubita-

horum

appellatione celebrantur.

Cedar in deserto, et Durna alia ad austrum, et Chedma, alias Chethma, et orientalem plagam dicitur. Quod in extremo capitali juxta LXX legimus, « contra faciem omnium fratrum suorum habitabat, » verius est quod posuimus,
«

Ab uno ex regio, et Thema

Deus horum, vel forte aliud fuerit, Rebecca tamen secundum Scripturam Dominum interrogavit, et responsum ejus meruit.
Dei,
in

utrum bomo an angelus tempore, erant homines

fuerit. Vel forte

etiam

quibus

posset interrogari. Quidquid

Vers. 23.

«

Qui respondens

ait

:

Duae gentes,

»

coram omnibus fratribus suis occubuit, » id est, in etc (Aug.) Hislorica proprietate responsum invenimanibus filiorum suorum mortuus est, superstitibus C tur completum, cum, propter Israel, id est, Jacob, unde adhuc liberis. Fratres enim filii appellantur minortilius superavit Idumaeos, id est gentem quam « Ponatur coram fratribus meis, et fratribus Jacob propagavit Esau, eosque per David tributarios fecit; tuis, et dijudicent inter nos. » Non enim credendum quod diu fuerunt usque ad regem Joram [IV Reg. vu). Tunc enim Idumaei rebellaverunt, et jugum est quod Jacob, exceptis liberis suis, aliquos fratres
;
:

secum babuerit.
Vers.
«

de

cervice

excusserunt,

sicut prophetizavit

Isaac,

16, 17.

«

Duodecim principes tribuum
etc
et in

suarum. Et facti sunt anni vitse Ismael, » Duodenarius, sicut sacratus est in apostolis
apostolicis viris,
sic

quando minorem pro majore benedixit, et hoc idem dixit majori, cum ipsum postea benedixit.
Vers. 24-26.

exsecrabilis

et

in

reprobis

nos

«

pilosum
;

»

(Hier.) Ubi & Jam tempus, » etc posuimus, in Hebraeo habetur siyr

contra fidem Trinitatis et

Evangelium per quatuor

(ijftr)

unde Esau,
alter, »

sicut

alibi

legimus, segr, id est

mundi partes
«

dilatatis.

pilosus dictus est.

Vers. 18, 19.

«

Habitavit

autem ab Hevila us»

«

Protinus

qne Sur, quae respicitiEgyptum,

etc Regio
sic

quam
vocata

ctum etiam
qualiter

circumivit Phison ab Hevila,
est, et

uepote Noe,

(Isid.) Hoc figuraliter fanon credentibus notum est populus Ecclesiae populum Synagogae supe-

etc

Judaeis

:

est solitudo contra faciem /Egypti. Sur quoque est solitudo inter Cades et Barad, extendens desertum usque ad mare Rubrum et ^Egypti conlinia.

ravit, et plebs

Judaeorum, tempore

major, servivit

minori populo Christianorum. (Red. in hoc cap., tom. II.) In singulis quoque hoc dici potest. « Duse gentcs et duo populi » intra nos,
sunt, scilicet vitiorum
et

De Mesopotamia sororem Laban. » Grsece vocatur quia media inter duo flumina Tigrim et Euphratem. Nam //sVo; hinc hippopotamus medius, tzotc/m.6; fluvius dicitur
Vers. 20.
«

virtutum

;

iste

minor,

ille

Regio

sterilis,

quae sic

major

:

plures enim sunt mali

quam

boni,

et vitia

;

;

id est, fluvialis

equus.

plura virtutibus. Sed tamen populus populum superat, « et major serviet minori, » caro scilicet spiritui, et vitia virtutibus. Praecedit Esau, rufus, et
totus ut pellis hispidus
:

Vers.
><

21, 22.


:

«

Deprecatusque.., sed collide»

deinde exit
peccati

Jacob tenens
et

bantur in utero parvuli,
collisione

etc (Hier.) Promotione
«

plantam

fratris

:

prior

enim populus, prophetarum
nequitise

vel
«

LXX
«

posuerunt,
« in

ludebant

»

vel

et Christi

sanguine pollutus,
:

recalcitrabant

Aquila, « confligebant
similitudine
i,

filii

in

squalore circumdatus

cujus minor plantam tenuit,

utero ejus. »

Symmachus,

navis in

^upcrlicie ferebantur. »

(Greg., Dial.

8.)

Quaesan-

quia majorem populum minor superavit. etc (Greg.) « Factus est Eeau, » Vers. 27, 28.

1*7

WALAFRIDI STKABI FLLD.
vitatn
significat,
fusi

JiON. OPP.

PAUS

I.

THEOLOGICA.
ostendisse

1

Eorum
bus
tur

qui extcrioribus voluptatidici-

A cunctarum
tionem.
Veks.
Tsid.)

in

illo

virtutum mulliplicainvidentes,
»

carnem sequuntur. Agricola quoque

quia amatores saeculi tanto colunt exteriora quanto interiorasua inculta relinquunt. « « Simplex. (Greg.) Quia curis exlerioribus
spargi refugiunt simplices, cogitatione et
tke

14-16.


ad
«

«

Ob

haec

etc.

Isaac, Cbristus, qui

primum
»
»

vult fodere

pu-

teos, etc. usqn»

ibimus.

conscienin taber-

Puteos et obstruxpruat,
Saepe

etc.

(Greg.)

Morali-

babitatione consistunt.

Habitat

enim

ter.

cum

verbis dhiuis
;

intendimus, dsemouum
quaj menti nostrae terut
in-

naculis, qui se intra mentis

secreta constringit,

ne

insidias

gravius toleramus a

dum

ad multa foris inbiat, a seipso cogitationc alie-

renarum cogitationum pulverem asperguat,
tentionis oculos
luce

natus recedat.
« Coxit autem Jacob, » etc. (Hit:Rubcum vel fukum Hebraice Edom dicitur ab eo autem quod rubeo cibo Esau primogeuila

inlima*

visionis

obscurent.

Vers. 29, 30.
)

ron

:

:

Nos enim puteos fodimus, cuia ScripUnaj alta quia penetramus, quos occulte AIKqtyli repient terrenas cngitationes ingerunt et divinae scientiae
:

vendidit, fulvi, id est

Edom nomen

accepit.
»
etc.
(Isid.)

aquam
minori
pro:

tollunt,

unde
«

psal. cxviu

:

«

Declinate
»

a

me

Vlrs.

31,

32.

«

Cui dixit Jacob,

maligni, et scrutabor mandata Domini.

Quod Esau primogenita propler escam
vendidit,
et

fratri

Vers.
babitavit

17.

Et

ille

discedens,

»

etc. (Hieqo.n.)

postea paterna

benedictione

sibi

Et abiit inde
ibi.

Is.iac,

et venit in

Geraram

vallem, et

missa privatus est Judaicum populum signiticat qui in Exodo primogeuitus Dei filius appellatur, ct
propter saeculi lucra uon solum primalus sui bonorem amisit, sed et coelestis regni pra?mium pra?paratuin adipisci

Pro

valle, torrentem

babentin Hebraeo.
factus e»t,

Nunquam enim

Isaac,

postquam magnus
scd in
«

habitare potuit in valle,

torrente.

De

quo

scriptum est psal. cix

:

De torrente
;

in via bibet. »

nem

dicitur Mattb. xn

Dei et
vestis

non meruit. Unde per exprobratio« Auf retur a vobis regnuin dabitur gentibus, • etc. Primogenitura autem erat sacerdotalis, quo induti m ijores natu
:

De quo Elias in tempore famis bibit
vero etiam in torrente
traditus
est,

sed quia

non
rege-

erat perfectusut Christus, torrens ei aruit. Christus

dedicans

nerationem nostram
Vers. 18,
19.

et bapiismi

sacramentum.
(Isid.

cum
lices,

benedictioue patris
otferebaut
:

victimas Deo, velut pontiarnuris deside-

«

Fodit alios puteos,» etc

lioc

dono, terreni

ex Greg.) Isaac apud alienigenam geutem puteos fodit
:

rio,

caruerunt Judaei,

cum

gloria futuri regni.
» elc.

in

quo monemur ut
aqua redeat,

iu

hac pengrinatione coet

Veus. 33, 3i.


13.)

«

Juravit Es:iu,

(Gueg., lib.
.-.

gitationum profunda penetremu-,
intelligentiae

quousque

verae

ux, MovaL,

c.

que modis gulae

Sciendum autem quod nos quiuvitium tentat, e>c usque ad et non
,

inquisitionis

manus ad

quae edendi libido suggerit.

exbaurienda cordis terrena non torpcseat. Allophyli insidiantes puteos replent, quia immundi spiritus,

CAPUT
Vkrs. 1-7.
etc.
,

cum
XXVI.
»

nos

studiose

fodere

conspiciuut,

molestias

tentationum cogitationibus ingerunt.
Vers. 20, 21.
ron.) Aquila et

«

Orta autem fame super terram.
in

«

Adversus pastores,
.<

» etc. (Hii>

Quxst. (Aug quando boc factum
rara, etc, usque

Gen.,

tom.

III.)

Quaeritur
in

Symmachus,
patet

adversum

et contra«

fuerit,

quod

Isaac abiit

Ge-

rium,

»

transtuleruut, sed in Hebraco habetur

Sa-

dari pos^e, Vers.
(Isid.)

ad ut intelligamus temporalia nec nec prosperari debere, nisi ab uno Deo.

tana; » unde
lari.

Satanam contrarium inteipreLalitudo. »
In Hebraeo

8-11.

«

Cumque

pertradsissent,

»

etc.

Vers. 22-25.

«

Rehobot

usque ad Constantiui tempora non in conventu populorum, sed tanquam per latebras preedicabatur tides, in secreto congregaCbristi

A tempore

(rrnm), latitudines. Uude probatur illud quod supra « Jpse aediticavit Niniven » et cap. x dictum est
:

rabooth, id est, plateas ejus.
«

bantur Cbristiaui
cipes saeculi per

:

tandom videntes

Cluistiani prin-

Nunc

dilatavit, »

etc. Dilatatus est

Isaac, et
:

re-

miracula Cbiisti majestatem con-

D

plevit

omnem
notus,

terram scientia Trinitalis
et

et

in

toto

temperatam bumana' intirmitati, ut possint sociari, et esse « duo in carne una, » jam in manifesto Ecclesiae sacrameutum proedicari perCbristi et miserunt, et diu fuisse absconditum doluerunt. « Vidit eum jocantem, » etc. (Adg.) Quid sibi
velit, in

orbe latitudinem Ecclesiae collocavit, prius taruen in
Judaea
in

Israel

nominatus

postca

« in

omnem
id

tcrram

exivit

sonus eorum (Psal. xvui),

»

est

ruut
zantes

apostolorum, qui per universum orbem fodcputeos, et aqua oinnibus ostenderunt bapti-

sacramento
12, 13.

Christi et

Ecclesiae

etc,

usquc

omnes gentes
sancli
sic

in

nomine
xviii).
»

Patris,

et

Filii

et

ad

«

ut habitaret in nobis. »

Spiritus

(Matth.

Puteos Abraham,
:

Veks.

«

Seminavit autem Isaac in terra

« illa, » etc.

(Hieuon .) Licet in aliena terra semina-

non puto quod tanta ei hordei fertilitas Unde mclius arbitror quod babetur in Hebra'o, et quod Aquila transtulit « Invenit in illo anno centuplum aestimatum. » Tacens autem Scriptura genus frugum quod centuplicaverit, videtur
verit Isaac,
fuerit.
:

Moses nominibus appellantur, nec horum mutantur vocabula puieorum.
quos apperuit,
vocavit sicut pater ejus
suis

enim

et

prophetae apud nos

Vers. 26-31.

«

Ad quem locum,

» etc.

(Hieron.)
,

Abimelech nou semper pacem habet cum Isaac, etc usqueadel alia plura sunt in quibus nobiscum phisophi dissident, vel concordant.

»

149
»

GLOSSA ORDINARIA.
pronubo, in Hebreeo

LIB.

GEN.

150

,

!

habetur A custodieritis mandata mea, dabo vobis pluvias Pro « Ochozath, temporibus suis, » etc, quae pertinent ad carnis « eollegium amieorum ejus, • ut tam hominem signirege vedelicias. Fuit etiam venator, quia per effusionem fieet quain amicorum turbam, quae cuin sanguinis arietum et vitulorum, et hircorum, Deum Phicol, priuceps exercitus in quibus fuit nerat placabat. » Jacob simplex habitabat in tabernaculis, illius.
:

«

Abimelecb,
)

et

Ochozath,

»

etc

(Isid.

in

Gen.,

tom. V.

Duo cum Abimelech venerunt: Ochozath,
et

studuerunt.

quia electi de gentibus tide et voluntate Deo placere Per tabernacula, diversas per orbem
Vers. 3-o.

gener ejus, etc, usque ad sapientibus
tibus debitur est.

insipien-

Ecclesia vel diversos ordines intelligimus.

«

Sume arma,
venaiione

»

Vers. 3"2-3o.


de

Ecce autem

venerunt.

»

(IIieu.)

Esafi,

quia

de

e.jus

etc Isaac diligebat vescebatur. Re;

Nescio quomoilo in

LXX

« et

venerunt pueri Isaac
foderunt,
et

uuntiantes
runt
:

ei

puteo

quem

dixe-

Non invenimus aquam. Et vocavit nomen ei Jurameutum. » Qiue euim etymologia est propterea vocari Juramentum, etc, usqwe ad non congruit ut Isaac aquam non inveuiret.
ejus

Rebecca aulem becca diligebat Jacob, Isaac Deum praescientiam Dei ligurat, quia diligebat Deus populum Judajorum, eo quod assidue eorum oblationibus
placabatur. Sed praesciens

populura geutium rnulto
praescientiae

meliorem futurum,
amplius

per

suae gratiam

diligebat. Esau

in venatione

rnorante,

ut

CAPUT
Vers. 1,2.

XXVII.

de agrestibus animalibus cibos patri exhiberet et benediceretur, mater Jacob ad benedictionem perci-

etc (Hipp. Isaac, ad Damasum, tom. I.) Mystice, Isaac portat imaginem Dei Pattis, Rebecca Spiritus sancti, Esau populi prioris et zabuli, Jacob Ecelesiae el Christi. Senectus Isaac, consummatio«

Senuit autem
epist.

piendam

patri applicuit

:

quia adhucJudaei in legaChristi tarde occurrunt,

mart.,

ex

Hieron.,

libus morantur, et ad finem

mater gratia gentiles lidem avide suscipientes ad percipiendam benedictionem Judoeis debitam obtulit. Qualiter autem benedictm lis donum promeruerint,
teslantur opera Jacob, quae-pro benedictione susci-

nem
Quia

raundi

;

oculi caligantes periisse lidem de

mun-

do, et religionis
filius

lumen neglectutn

esse, signiiicant.

pienda

gessit.

major vocatur, acceptio est legis Judseornm. Quia escas ejus et capturam dilexit pater homines sunt ab errore salvati, quos per doctrinam
:

Vers
«

5-13.

o

Dixit tilio suo Jacob
» etc. Allegorice.

:

Audivi patrem

tuum loquentem,

Per duos hsedos

confessionem peccatorum gentilis populi et poeniten-

justus quisque venatur.

tiam possumus accipere. Haedi optimi, quia confessio benedictio, et spes regni futuri, in quo cum Christo q peccatorum etpcenitentia valde est Deo acceptabilis. verum sabbatum celebraturi. « Gaudium erit in ccelo snper uuo sunt reguaturi, et Unde Luc xv Rebecca plena Spiritu sancto, sciens quod audisset peccatore pcenitentiam agente, » etc Historice. Per antequam pareret, quia « major serviet miuori » unum peccatorem populum gentinm, por nonaginta haec formam gerit Spiritus sancti, quae quod futunovemjustos, Judaeos intelligit qui sibi videbantur
: :

Sermo

Dei, repromissionis

rum
gem

esse noverat in Christo,

ante mediatabatur
«

in

justi in

Jacob, loquitur ad tilium
et

minorem.

Vade ad gre-

mihi duos haedos optimos; » praeligurans carneum Salvatoris adventum, in quo eos Ha?dis liberaret qui peccatis tenebantur obnoxii.
affer

« Ut observantia legis. Unde Luc. xvi qui quid justificatis vos corara hominibus. » etc imperfecto numero ponuntur, quia nullum ad per:

;

fectum adduxit
Vers.
li.

lex.
«

Paravit

illa

cibos, »

etc

(Isid.)

enim ubique peccatores significant. Duo afferri jubentur, utduorum populorum assumptio signiticetur. Teneri scilicet et humani, docibiles scilicet et innocentis animae. Stola Esau est fides, id est Scripturse Hebraeorum quae illis primo datae sunt quibus populus gentilium postea indutus
brachiis ejus, peccata utriusque
stus in extensione
:

de haedis praeparantur Isaac, iutelligimus pcenitentiae opera, etc, usque ad peccata praeterita ante oculos mentis saepe
Mystice. Per delectabiles escas quae

producit.

Vers.
In

10-19.

Et vestibus

Esau,

»

etc

(Hier.)

pelles circumdatae

populi, quae Chri-

hoc loco tradunt Hebraei primogenitos functos ofticio sacerdotum, et habuisse vestimentum sacerdotale,

manuum

cruci

secum
sed

affixit,

ipse

quo induti
in

victimas

offerebant,

antequam

enim in corpore suo, non sua,
portabat.

aliena

peccata
Gen.,

Aaron

sacerdotium eligeretur.

Vers. 19-24.

Vers. 2.

«

Vocavitque Esau.
tabernacnlis.

»

(

Isid.

in

nire potuisti,

fili

« Quomodo, inquit, tam cito invemi ? » (HippoCyt.J Quserit Isaac a

tom. V.

)

Esau venator,

et agricola Jacob

plex habitabat in

vero simEsau populum HeIsaac
le-

Jacobcurtam cito venerit, admiratus scilicet velocem credentium fidem. Cibi delectabiles offeruntur,
quia hostia
post

braicum, Jacob gentilem populum significat.
vero

Deum, qni utrumque populum, illum per
sibi filios fecit.

Deo placens, salus peccatorum. Quia esum sequitur benedictio, et ejus odore perfilii

gem, istum per fidem,
erat,

Esau agricola

fruitur, virtutem resurrectionis ct regui aperte pro-

quia Judaeus
est

pro terrenis Deo serviebat, cui
ut
esset

nuntiat. « Ecce odor

mei

sicut

odor agri pleni.
Christi,

»

non

dictnm,

pacificus,

pauper spiritu, mitis, misericors, persecutionem patiens, ut coin
ccelis
;

Haec
ager,

est

benedictio. Odore nominis
et de

sicut
coeli,

mundus

impletur. Henedictio est de* rore
;

piosam

mercedem haberet

sed

:

«

Si

id est pluvia diviui verbi

pinguedine

terrae,

1*1

WALArTUDl STHABI
congregatione populorum
;

KULI).

MON. OIT\ PABS

1.

THEOI.OGICA.
:

['61

id est

meuti et vini, haec est multitudo, sacramento corporis et sanguinis
populi, id est gentiles conversi.

quam
sui.

multitudiue fru- A ibuut civitatem. » Et alibi sicut comedens in abscondito. colligit de
Illi

«

Aperuerunt ora sua,
»
»

serviuut
tri-

Vehs. 33-35.

«

Expavit Isaac,

Benedictiouem

re-

Ipsum adorant
couversi

promissam
alium pro

repetetite
alio
se

majore

tilio,

expavit Isaac, et
indi-

bus populi,
tes.

per

circumcisionem
lilii

creden-

hfnedixisse

cognovit; nec

Ipse est

Dominus fratrum suorum,
matris ejus,
:

id est Judaeo-

gnatur cognito
dictionem dicens
est. »

saci.jineuto,
:

sed contirmabat

bene-

rum ipsum adorant
carnem natus
maledicetur
est,
;

est

ex ea

quia secuudum ipsum qui maledixerit,
id

«

Et benedixi eum, et benedictus

Haec est prima benedictio Isaac minori populo
lilius

et qui

benedixerit, benedicetur. Cbri-

Christianorum data. Sed nec niajor
despectu*, quia,

omnino

stus ex ore populi

Patrem ignorantis benedicetur,
alius

cum

intraverit
erit.

plenitudo gentium,
iu

veraciter

dicitur, sed a Judeeis

benedici

tunc oranis Israel salvus
dictionis propbetia est.
«

Cujus secundae beneterrae,

putatur, qui ab errantibus exspectatur.
Vkrs. 25,
26.

In

pinguedine

et

rore cceli desuper erit beuedictio tua. « Iu pinguediQuos cum oblatos comedisdine terrae, » id est, in fccunditate icrum, et poteno set, » etc. Mystice. Postquam Isaac cibum sumpsit, tia regni, quae in illo populo fuit « et iu rore cceli, » sic per cibum activaa vitte Jacob obtulit ei vinum B eloquis Dei. Ipsis enim eloquia Dei credita sunt, opera designautur per vinum, quod mentes alienat, » quia sanet legis testamenta. « Vives in gladio contemplativa accipitur, quae ab amore saeculi menguini populus ille deditus, necem in Christo et protes electorum alienas facit. Post cibura et potum.
«
; :
;

:

Jacob benedicetur, quia
a

illi benedictionem ctelestem Deo percipiunt qui eum usque iu linem bonis

phetis exercuit.
est,

«

Et servies fratri tuo minori,
«

»

id

populo Christiano.

Tempusque
fidei et
;

veniet,

cura
»

operibus placare student.
Vers.
27.

excutias et solvas
ait, »

jugum

ejus Jde cervicibus tuis;


)

«

Benedicens,

etc.

(Greg.,

cum
nou

scilicet

per cognitionem
minori,
sed

gratiam Christi
frater

hom.

6

vn

Ezech.) Alter

venandum

mittitur, etc,

conversus, deposueris onus legis
servies

quando jam tunc
voca-

usque ad quse major foras exiens reliquit intus.
(Grkg.,
ibid.

per

iidem

beris.

Isaac, caligantibus oculis, Jacob
;

ti-

«

lium nesciens benedixit
vidit, et

qute ventura eraut prae-

Expavit

Iaaac, »

etc Ut quaedam
tieri

mentis

alie-

qui praeseus assisteret, nescivit. Constat enim

natio sequeretur, quae extasis dicitur, quae in

main-

telligendum est spiritualiler admonitum [esse Isaac, n, Cbristi cognoverunt. Unde Mattb. Herodes a ut conlirmaret benedictionem in Jacob, cui potius principibus sacerdotum inquirit ubi Cbristus nasce- C quia patrem fefellit. In Adara irascendum fuit, retur cui protinus responderunt. « In Bethlehem. »
;

quia Judaei, qui plene legem didicerunt, adventum

gnarum rerum

revelatiouibus

solet.

Unde

Prius ergo noverant
despicerent,

quem passionis tempore cum ignorabant quorum notitia prior, et
;

quoque
«

extasis

processit,

antequam
u), »

diccret

:

Erunt duo in carue unu (Gen.

quod
viri

est

«

ignorantia

posterior,

Isaac caligante signatur
ei

;

qui

magnum sacramcntum
«

in Christo et in Ecclesia. » (Alc.)
Si justi

dum
Sic

Jacob benediceret, quid in futuro

eveniret

Benedixique
est,

ei,

»

etc

vo-

praevidebat, sed

quod praesens

assisteret

nesciebat.

luntas bona
voluit,

quid est quod Isaac non Esau
noluit,

quem
Justi

Judaeorum populus prophetiae mysteria accepit, sed caecos oculos in contemplatione tenuit, quia praescntem non vidit, de quo multa in futuro praevidit. Ante se enira positum cernere non valuit, cujus adventus potentiam longe ante nuutiavit.
(Greg., hom. 10
nescit,

sed

Jacob qi.em

benedixit

?

bominis,
est
:

quantum ad conscientiam, voluutas bona
futuris judicat.

Deus vero solus de
lilium

I-aac

hu:

mano more
sed

majorem benedicendum
est
:

putavit

Deus,

qui

occultorum

cognitor,

minorem

dignum benedictione
Isaac fllinm

ostendit

ut

non
:

horainis oslen-

in Ezech.,

tom

II.)

deret esse beuedictiouem, sed Dei

ideo in Numeris
:

quem
in

benedixit, etc, usque ad ct
surgit, per
:

quia per
in

ad Mosen

et

Aaron sacerdotes
super
lilios
vi)

dicitur

«

Ponite

quosdam

contemplationem

quosdam

q

n

meum
Dei

lsrael.

Ego

Dominus
intellexit

activse vitae

opera pinguescit. Sequitur

Vers. 28, 29.

benedicam eos (Num.
cceli, » etc.

»

Sacerdotis est bencdi-

«

Det

tibi

Deus de rore
cadit,

cere,

ettectum

tribuere.

Ut

autem

Bos desuper
cceli

et

subtiliter

et

toties

de rore

Isaac per spiritum prophetise benedictionem

minori
ejus

accipimus, quoties per infusionem contempla-

destinatam,

ait, «

Benedixi, et erit benedictus. »
«

tionis intimae de supernis aliquid tenuiter

videmus.
«

Vers. 36-39.

Juste

vocatura est
»

nomcn
(Hier.)

Cum
«

vero bona opera per corpus agimus, de terrae

Jacob

:

Supplantavit enim me,

etc

Jacob
fra

pinguedine ditamur.

supplantator interpretatur.
»

Ab

eo

igitur

quod

Abundantiam frumenti,

etc (Ism.)

Haec est

multitudo

quam

colligit

de sacrameuto corporis et

trcm ante deceperit, allusit ad nomen, qui ideo ante Jacob vocatus est, quod in ortu plantam fratris apprehendit.
« Et fratri tuo servies, » etc Quia Vers. 40. Idumaci tributarii fuerunt Israel, qui Jacob vocatur. «
«

sanguinis sui.
Vers.
30-32.

«

Venit Esau,
quia

»

etc

Sero

Esau
line

ad patrem
convertetur.

revertitur,

prior populus in
:

vesperam,

et

Unde psal. lvmi famem patientur

«

Convertentur ad
et

Tempusque

veniet,

cum

excutias et solvas
est

jugum

ut canes,

circum-

ejus. », etc.

Hoc impletum

quando rcbellavcrunt

:

CLOSSA ORDINARIA.
Idumaei neessent sub Juda. « Tempusque Quasi Judaicus populus a servitute peccali
:

LIB.

GEN.
c.
1
1 ,

154

veniet, «elc. in iiue

A

lil).

v Moral.,
«

tom

I.)

In itinere dormire,
est

etc

,

usque ad
Vers.

quoniam

suavis

Dominus.
»

liberabitur, ut

cum

«

plenitudo

gentium

intraverit,

II.

«

Tulit

de lapidibus,

etc.

(Isid.)

omnis

Israel salvus tiet [Rom. xi). »

Vers.

41.

Dormitio Jacob in itinere,
suo.
»

mors

Gbristi

in cruce.

<>

Dixitque

in corde

Cum

Scriptura dicat,

Esau iu corde suode morte fratris haec nuntiata tractasse, quomodo vel a quo sunt
Rebeccae? Sed datur intelligi quod
revelabantur. Propter insanabile
ei divinitus

Lapis capiti stippositus, Christus est secundum humanitatem, quem Jacob unxit, ut Christus signarefur,

xP ilTro * emin Graece, unctus
Lapis
Ghristi
viri

Latine. Caput

autem

omnia
ut,

Ghristus Deus.

ergo capiti Jacob
Cliristus,

suppositus,

odium Judaeorum,
est

signat humanitatem

conjunctam Deo assucaput Cbrisri

per

spiritum cousilii

praeceptum

apostolis

menti.

«

Gaput enim
Cor. xi.)
12.

relicta Judaea, transirent
«

ad gentes. Venieut dies luctus, » etc. Nolebat enim
patre, ne incurreret

Deus
hoc

(l

Vers.
Regist.
1.

«

Viditque

iu

somnis,

etc.

(Gueg.,

facere vivente

odium
« dixit

ejus, et

i.

ep.24.)

Jacob

praedicatores
id e s t

signat

qui

malediceretur ab eo.
(Diod.)

corde suo,

Quod autem scriptum est, » signiiicat Esau mortem
consensu

Esau in
fi

fratris

non su
» etc.

bita ira, sed perfecto mentis

exoptasse.

Vers. 42.

«

Nuntiata sunt haec
ponitur

Rebeccae,

Christum conteman(jo appetunt, sed ad menbra illus miserando p quod angeli ascendentes dcscendendescendunt tesque demoustrant. Hinc Moses crebro tabernaculumintrat, etexit; et qui intusad contemplationem

non solum caput
| :

Ecclesiae,

Hic consequenter
citur, «

matris obviatio,
»

cum

di-

rapitur, foris

Nuntiata sunt haec.

Ex quo patet

quod

arcana considerat,

Esau
«

praedictam machinationem non
etc.

sic celavit in

Qui

de

intirmantium negotiis urgetur intus onera carnalium portat. foris ad tabernaculum recurrit, dubiis semper
;

corde suo, quin appareret exterius in siguis et verbis.

coram testamenti arca

Quae mittens et vocans Jacob,

»

Ut

induce-

plum

ret

eum ad dandum locum
Cur utroque orbabortilio
te,

irae et

recedendum ad
si

tempus. Sequitur:
«

Dominum consulit, exemut cum foris ambigunt disponant, ad mentem quasi ad tabernaculum quid Dominum redeant, et velut coram testameuti arca
rectoribus praebens,

Si

invadat

poterit

esse

? » etc. Ac quod ambo

diceret

:

consulant, de

quibus dubitant, apud se intus

sacn

eritis inter-

eloquii paginas requirentes.

fecti, vel si

gitivus a
«

unus remaneat, oportebit quod sit fume. Dixit quoque Rebecca, » etc. Quia Jacob non G
ideo
se

Moralitrr. In
saeculi

itinere

dormire

est

in

via

hujus

poterat convenienter recedere sine scilu patris,

Rebecca convertit
ret Jacob
liliuui

ad inducendum Isaac ut

mitte-

suum ad Laban,
Id

ut ibi acciperet

uxorem
<i

ab impedimento actionum ssecularium quiequia illi divina scere. Jacob dormiensangelos vidit rerum conspiciunt, qui ab appetitu temporalinm beneclausos diabolus aperuit oculos claudunt quos dicens: « In quacunque die comederitis, aperientur
:

:

dicens.
est propler

Taedet me, » etc.

uxores Esau
scilicet

oculi vestri (Gen.
:

ui). »

non autem

dixit ipsi Isaac

aliam

causam,

de

«Vidit in somnis, » etc.

(Isid

)

machinatione Esau in mortem Jacob, ne in senectute
sua nimis ailligeretur.
« Si acceperit

ascendentes
praedicatores

et

descendentes,

evangelistae

Angeli per scalam sunt et

Christi,

asceudentes ad intelligendam

Jacob uxorem,

» etc.

Ac

si

diceret
fratris

Si diligis

vitam raeam mitte

eum

ad

domum

mei, ut ibi accipiat uxorem.

CAPUT
Vers. 1-9.
Q. in Gen.)

XXVIII.

creaturam excedentes, ut inVerbum apud Deura, per quem veniant in principio omnia facta sunt. Descendentes ut inveniant eum, In llla « factura ex muliere, factum sub lege, » etc. usque scala a terra usque ad ccelum, a carne etiam
Divinitatem
;

omnem

ad spiritum

:

quia in

illa

carnales

proficiendo, quasi
lacte

«

Vocavit itaque

Isaac,

»
:

etc. (Aug.,

D ascendendo
dos
est

spirituales tiunt.

Ad quos
quia

nutrieneis

« Vade iu Quod habent Latini codices Mesopotamiam in domum Bathuel, » etc, Graeci habent « Fuge in Mesopotamiam, » elc.,ut intelligatur etiam Isaac intellexis6e quod Esau de mortc
:

spirituales descendunt,

non

possunt

loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus.

Ipse

sursum

in capite, ipse
;

deorsum
qui
ait

in corpore suo, id

est Ecclesia

ipse

scala,

Joan. xiv

:

«

Ego

fratris cogitavit.
«

Profectus

vero. »

(Isid.)

Jacob
et

fugiens

dolns

fratris, relicta

domo

patria,

parentibus, vadit in

regionem longinquam, ut accipiat uxorem. Similiter Christus, relictis parentibus secundum carnem, id
est Judaeis, et patria, id est

sum via, » etc. Ad ipsum ascenditur, ut in excelsis iutelligatur et descenditur,ut in membris parvulis per illumse eriguut, ut sublimem exspenutriatur et humiliant, ut eum sublimiter et temperanctent
:

;

:

ter annuntient.

Hierosolyma,
Oseae n :«

et

omnibus
«

Vers. 13-15.

«

Judaeae regionibus,

abiit

in

gentes, ut acciperet sibi

ham,

»

etc.

Mystice

Ego sum Dominus Deus Abradesignat mandalura divinita-

Ecclesiam,

secundnm
» etc.
«

illud

Vocabo non

tis

plebem meam,
Vers. 10

est,

ad huraanitatem Christi directum, cui terra, id id est et semine illius, Ecdesia, promittitur
;

Igitur

egressus

Jacob, »ctc. (Greg.,

Christiano populo.

Unde psalm. n

:

«

postula a me,

155
et

WALAFRIDI STHABl FULD. MON. OPP. PARS
tibi

I

THEOLOCICA.
Rachel
et

156
iu

dabo
Vkrs.

gentes

hareditatem tuam,
terree, »

et

possessio-

A ctorinus martyr
Ecclesia? et

Liam

similitudinem

nem tuam

terminos
17.

16,

SynagogaB interpretatus
sigoificare
:

est.

Liam maquia

Cumque
inertiae

evigilasset,

»

etc.

jorem natu Synagogam
prior

existimat,

Quisqois post torporem

evigilaverit, et

per
regni

populum
minor

Dei genuit

quae oculis lippa dicitur'
est

exercitium boni operis vere

exsurrexerit, in

Ecclesia

quia lex per
Rachi.d

Mosen data cooperata

et

signata.

supereminentem
coelestis intelliget.

gratiam

Dei

et

introitum

et pulclira, prius sterilis post

fecunda,

Vers. 18. Gni.,

Ecclesiam signat, quee tempore posterior, sed sancta

«

Surgens ergo,

»

tom.

III.)

Quod

«

erexit
in

(Auc, Q. in Jacob, « lapidem
etc.

corpore et spiritu. Oculi ejusdecori, quia Evangelium
videre meruerunt.

Sed

diu storilis

dum Synagoga
servivit,
et
sibi

quem

capili supposuerat »
aifa.il

litulum, et
simile
:

superfudit

populum

generavit.
ei

Pro

Rachel Jacob

uleum.
ei

fecit

idololatriee

quia non vel

supponitur

Lia

:

quia Christus ut Ecclcsiam

tunc vel postea
saorilicando
;

frcquentavit lapidem
sed signum
fuit
et

adorando aut

assumeret, priussibi
Vep.s. 20-35.

Synagogam

conjunxit.

propbetia per-

tinens ad nnctionem,

unde Cbrislus
«

dicrtur.

Veks.
«

19-21.
»
et.c.

Appellavitque
de
locis

nomen

urbis

Bethel,

Hira.,

Hebraicis.)

Ab eo
etc,
Dei, qui

B

pro Ra^hH septem aunis. » Servitus Jacob septem annoi um pro duabus uxoribus, prajsentis vitae tempus signat,
«

Servivit

ergo Jacob

«

quod septem diebus volvitur

;

quod diclum
loco

est, «

quam

terribilis est locus iste, »

mam
Jacob

servi accepil, obediens Palri
servivit,

nomen imponit
Luza

Belbcl, id
est,

est

domum

quia

«

iilius

quo Dominus forusque ad mortem. hoiniuis nou venit miin

ante

nux vcl amygdalum. Unde ridicule quidam verbura Hebraicum olam, nomen urbis esse putant cum ulam interpreteturprn/s. Ordo ergo iste est lectionis Vocavit nomcn illius loci Bethel, et prius Luza vocabulum civitatis. Antiqua? veroscripturce verbo ulam vel elam Dttbl plense suut, qnod nihil significat nisi prius vel ante vcstibuvocabatur, id
:
:

nistrari,

sed

ministrare

(Matlh.
:

xx

»

:

llle

oves

pavit, et Christus dixit (Joan. x)

«

Ego sum
sibi

pastor

bonus.

»

llle

pro mercede varium pecus
tres

sibi abslulit:

Christus diversarum
gregavit.
alveis
Ille

gentium varietatcm
amputatis
ut

con-

virgas

corticibus in

aquarum

posuit,
:

mulliplicarentur oves
baptismatis trium
Filii, et

lum, vel superliminare, vel postes,
Vi;ns.
«

etc.

22.

earum contemplatione Dominus nosler in aqua personarum nomina Patri?, et
et

«

Et

lnpis
est

iste,

vocabitur domiis
Dei
ibi

spiritus sancti,

populo

tideli

proposuit, ul
ovis Dei.

Dei

» etc

Prophetia

domus

futurae, ibi

qui hoc pleno
«

corde prospexerit, efticiatur
i 111

et ipse rediens

Deo

sacrilicavit.

Et videbantur

pauci dies,

»

etc.

Quomodo

CAPUT
Vers. 1-10.

XXIX.
» Vidit

C hoc dictum sit quau*eudum est cum et breve tempus longum videatur amantibus ? Dictum est ergo piopter laborem servitutis,
(Aug.,
lib. xxii

«

Profectus ergo Jacob, » etc.

quem

facilem facieoat amor.
cri-

«puteum

in agro, » etc.
:

Aqua putei
eo
celabat,
;

scientia Veteris

contra Faustum.) Pro ingenti

Testamenti
spiritualem

quam

lapis claudebat,
in

quia littera legis

seusum

Christo lapis

remotus

est,

cum
legis

sed veniente per prsedicationcm

mine objiciuntur Jacob quatuor uxores. Sed quoniam tunc mos erat, crimen non erat; nunc autem crimen est, quia mos non est, etc, usque ad nisi
concupiscentia?, carnalis llagrantia.
(Isid., in

Novi

Testamenti
Per

umbra
est.

exclusa et

veritas

Evangelii patefacta
Allcgoricc.

Gcn., tom.

V

)

Duae sunt ergo

uxores

puteum baptismus, per
:

mundus cxprimitur
accubantes,

per tres
±11 i

agrum greges juxta puteum
lidem Trinitatis
expetentes
ba-

signantur

qui ad

capicudam pertinent,
ptismi gratiam.
«

in

humilitate

ambae enim liliae remissionis peccatorum, etc, usque ad et vidit in principio Verbum apud Deum, et vultparere, et nou potest, quia « generationem ejus quis enarrabit? » (Act. viu.)
Jacob
libero?,
(Isid.) Duae liberae uxores Jacob, quia duae vitae nobisin corpore Jesu Christi praedicantur, etc, usque «dSedhocnon potest in terra morientium, quod

Lapidem. » Duritia inlidelitatis, qua abjecta, percipitur baptismus vitee. Pastorcs autem sunt prae
lati

..

Ecclesia*, qui,
:

amoto

lapide, per Jacob adaquare

his verbis signilicatur.

grcges cupiunt

quia Christo auferente inlidelitatem
praedestinavit

ab eorum

cordibus qnos

ad

sacra-

m

tnlum baptismi, abluuntur unda purilicationis.
Vions.i 1-19.

«

Osculatus est eam.
in
illa

»

(Auc) Conanliquo-

suetudinis fuit

maxime

simplicitate

loco nostro consuetuMajor appellatur quae tempore prior est, etc, usque ab ad nnum ergo tendenduui, sed propter hoc multa ferenda. ibid.) Proinde vita quae studio contemplatioId
«

Vers. 26*

Non

est in

« dinis, »

etc

(Id., ibid.)

,

rim, ut propinqui propinquos oscularentur, et hodie lit id multis locis. Sed qua^ri potest quomodo illa ab ignoto osculum acceperit, si postea indicavit Jacob propioquitatem ? Ergo intelligendum est aut illum, qui propinquitatem noverat, lidenter in osculum irruisse, aut postea Scripturam narrasse per recapi:

nis

labat Rachel

etc, usque adunde infra xxx « Zesororem suam. » )Id., ibid.) Proinde quia purus intellectus de illa divina substantia, etc, usque ad nou quia numen.
competit,
:

CAPUTXXX.
Vers. 14-31.

tulationem.

cum primum

Jacob indicaverit qnisesset.
Lia,
» Cto.

<•

Egressus

Vers. 16-19.

«

Nonicn majcris

Vi-

(Aug., lib. xxii contra

Faustum.) Quare

autem Ruben, » etc rem gestam

GLOSSA OHDINAKIA.
Scripturanon
tacuit, etc,

LIB.

GEN.
furore idola requirens, nec reperit.
in

1S8

usque ad et quidquid de A Galaad

cum

La-

hac pie et sapienter dicitur, sine phantasmate carnalis cogi<ationis salubriter vel ex parte capiatur.
« Egressus autem huben, etc. » (Aug.) llistorice. De hoc auteni genere opinari quosdam seio quod acceptum in escaui sterilibus feminis fecunditatem. pariat, et ideo institisse Rachel ut hoc acciperet, quod ego nou arbitror, uec sic tunc concepisset. Nuuc vero cum post duos Liae alios ab illa nocte partus, Domiuus eam prole donaveri*, nihil est quod de mandragora tale aliquid suspicemur, quale in nulla femina experti sumus. Cum enim mala haec

hoc loco diaboli typumgerit. Interpretatur enim dealbatio. Diabolus vero, cum tenebrosus sit, « transtigurat se in angelum lucis. » Huic

ban autem

servivit

Jacob, id est, Judaicus populus
est

ex

parte

reproborum, de quo natus caruem.
Vers.
«

Christus

secunducd

32-39.
esse*.

«
»

fgnorabat quod

Rachel
le:

furata

idola.

(HlERON.)

Ubi nos

«

idola

gimus,
tatur.

Hebraeo thcraphim D^Sin scriplum est quod Aquila « tiguras, » vel « imagines » interpre-

m

Hoc autem ideo dico ut sciamus quid in Julibro

ipse

vidissem, et propter liunc sacrae lectionis loobtigisse gratularer (rara

dicum
«

theraphim souet.

cum mihi

euim

res

est),

Contra

muntem

Galaad,

»

etc

Non quod

eo

uaturam eorum quaulum potui perscrutatus sum, nou aiiqua a communi sensu remotiore scentia, quae ducet virtutes radicum et potestates herbarum,
sed

tempore mons Gataad diceretur, sed per anticip itioncm illo uomine vucatur, quo postea nuncupatus
est.
«

quantum renuntiat

visus,

olfactus

et

gustus,

Qui, assnmptis fratribus suis, persecutus, »

etc.

rem comperi pulchram, suave olentem sapore autem insipido. Cur ergo eam mulier tantopere cupierit nescio, nisi forte propter pomi raritatem et odoris

(Greg.,) Historice.

Potest per Laban

mundus

expri-

mi

:

qui

qui sunt
liam Christus

cum furore Jacob sequitur, membra Christi, opprimere
vel

quia electos,
conatur.
Fisibi

jucunditatem.
32-43.

Vehs.
etc.

mundi

diaboli Jacob

abstulit,

cum

«

Gyra

(Hier., in Quaest. llebr.)

omnes greges tuos, » Multum apud Septua-

Ecclesiam ex gentibus coujunxit,
:

cui per

ginta cuufusus est
tinis.

sensus, etc, usque ad vicinus est

(Alc.)
tur,

Cur Jacob fraudis in hoc loco nou arguihoc sine dubio ut propheta fecit, nec credenest

prophetam dicitur psal. xliv « Qbliviscere populum tuum, » etc. In idulio avaiitia siguatur, quae est idolorum servitus. Laban veniens apud Jacob idolurn non reperit, quia, ostensis muudi divitiis Redemptori nostro, diabolus vestigia concupiscentia: reperit. Sed quae Jacob non habuit, Rachel seC dendo operuit, quae intcrpretatur ovis, et Ecclesiam significat. Sedere autem est humilitatem pumiten-

dum

eum

fecisse siiie spirituali revelatione.

uon

CAPU T
Vers
i-li.
«

XXXI.

Postquam autem audivit, » mercedem, » etc (Hieron. in Qumst. Hebr.) Pro eo quod posuimus, mutavit mercedem meam decem vicibus, » Septuaginta posueruut « decem annis » cum verbum Hebraicum monim "a^Q numeruni magis quam annos sonat; et ex sequentibus is sensus prubatur, quod per singulos fetus super Laban conditionem mutaverit. Si videbat varium nasci pecus, dicebat Volo ut in futuro nascantur mihi varia, tunc Jacob virgas in canalibus non ponebat, ut fetus unicolor nasceretur quo facto Laban ea pecora suae parti fien debere dicebat sic usque|ad decem vices mntala est conU dilio et quodcumque proposuerat Laban ut sibi na«

tiae

appetere.
sederitis.

Uude
»

"psal.

cxxvi

:

«

Surgite

post-

etc

Mutavit

quam

Rachel idola sedendo operit, quia Ecclesia Christum sequeus vitium terrenae concupi-

scentiae per
psal. xiii
tes, et
:

humililatcm pnenitentiae cooperuit. Unde
« Beati

;

quorum remisse
peccata. »

sunt iniquita-

quorum

tecta sunt

chel siguiticat,

Nos igitur Raqui idola sedendo premimus, si cul-

pas

avariliae

pcenitendo
viriliter

damnamus;

quae avaritiai sed
ef-

:

immunditia non

currentes impedit,

feminate gradientes per blandimenta
vuutur, quod his verbis signihcatur suetuuiuem feminarum accidit mihi.
:

saeculi resol«

:

Juxta con-

»

Quasi

enim

;

muliebria paii se innoluit.
«

:

sceretur,

|in

contrarium colorem vertebatur.
sed lege Virgilium, in

Nuuc
:

Ut oscularer
filios

tilios

meos ac
;

iilias.

»

More Scri:

autem
les
« Bis

in sex

annis decem pariendi vices incredibi:

viderentur
gravidae
et

quo

dicitur

ovium

pecudes. » Natura autern Italicarum Mesopotamiae eadem esse dicitur.

Jacob suos appellat, quae tilios unde in sequentibus vel fratres cognatos appellat « Afferte lapides, » Dixitque Jacob fratribus suis In Evangelio quoque filii Marise, materterae Domini,
pturae ac
filias
:

Vers. 12.

«

Vidi

enim omnia,

fratres ejus vocantur Matthaei xu.
« Timui ne violenter autem furti me arguis.

»

etc.
fecit,

Ex hoc
sed diauferres
»
filias

discimus quod Jacob nullo malo dulo
vina dispositione vel quia
tur.

tuas,

quol
tibi

omnia

in

figura

gereban(Greg.,
praecepit
:

«

etc.

Quasi ideo non

Unde angelica
13-31.
16.)

visione meruit confortari.
«

manifestavi,

ne

acerbitate persecutionis
tibi

superares

Vers.

Moral. xxx,

Post

Nunc ergo surge. » longam servitutem
in
et

animas infirmas, noviter
Vers. 40-45.
«

ereptas.
aestu urebar, et


«

Die

noctuque

Dominus Jacob ut reverleretur
ignoranle socero,
rabat.

patriam

tunc,

gelu. Fugiebat

somnus ab
Afferte

oculis meis. »

Unus

effe-

cum

uxoribus

comitalu prope-

ctus est caloris et frigoris.

Laban autem consecutus

est

eum

in

monte

Vers.

46-52.

lapides,

«

etc

Hieuo.v

159

WALAFRIDI STHABl FULD. MON. OPP.
etc,

I»ARS

I.

THEOLOGICA.
vocavit, auctoritate

160

de Loc. Hebr.) Acervus lingua Hebraea,

usque

A qui

Israel

ipsum

ducimur,
»

quam
Illud

ad in qua habitabat sermone mutaverat.
(Isid.)

cujuslibet eloquentia? saecularis.

Mystice.
testis

Inter fideles,
lapis

tam Judaeos quam

Vers.

30-32.

«

Vocavitque Jacob,
« et

etc.

gentiles,
Cliristi
;

est

eminens in similitudinem

et acervus

lapidum, qui est multitudo cre«

quoque quod sequitur, que Jacob notnen looi
ln

benedixit eum, vocavit-

illius

Pbanuel, dicens,
»

» etc.

dentium.
Vers.
53-54.
scilicet

Hebrieo dicitur

«

Pbanuel,


«

Juravit

Jacob,

»

etc.

Per

ti-

esse

raorem

quo timebat Deum, quem commenLaban vero de
noete,
etc. »

locum qui in caeteris secundum Hebreeos, Phaauel
(Greg., lib.
iv
«

ipsum Scripturee voluminibus
ut sciamus
6.)

legitur.

davit supra, dicens. « Et timor, » etc.

Moral., cap.

Queeritur,

cum
;

VeEt
:

Vers. 55.

Quia

ritas
«

dicat

:

Nemo
vidit

videbit

faciem
»

meam
»

»

Laban

et

Jacob trans fluvium perrexerunt,

signiti-

Deum nemo
:

unquam,
facie

quomodo

testatur

care potest duos populos

per baptismum ad Ecclesiam venientes. Sed Jacob ultra progrediente, Laban reversus est, quia filiis lucs iu profectu virtu-

Jacob
nss

« Vidi

Dominum
:

ad faciem?

Huma-

enim mentes oculo interiori purgato, etc, usque « Tunc coernoscam sicut et coad unde I Cor xin
R
gnitus sum.
»

tum

post baptismum meantibus, reprobi de percepta

dignitate post

Satanam

in

apostasiam redeunt.
Vers. 1-9.

CAPLT

XXXIII.
.

«

Elevans autem Jacob oculos.

.

.

CAPUT
Vers. 2-6.

XXXII.

divisitque

iilios Liae et

«

Castra Dei sunt haec »

Ubi castra
;

diavit,

ut

unum

etc Aquila dimicuneum faceret ancillarum cum
Racbel,
»

posita sunt, in

Hebraeo mahanaim D^JHD

ut scia-

parvulis suis, et alterum liberarum

cum

filiis
:

suis

;

quando interpretatum in alio loco ponitur, quem locum significet. Et pulchre ad fratrem inimicum iturus, angelorum comitantium eum cboris
mus,
si

primasque mitteret
ante Vers. 10-13.
in

ancillas,

secundas liberas

ipse

excipitur.

omnes fratrem adoraturus occurreret. « Sic enim vidi, » etc. (Auc, Q. Gen. tom. III.) Utrum paventis et perturbati ani-

Vers. 7-9.
in

«

Timuit Jacob,
dixit.
et

»

etc (Aug., Qusest.
potuit ut everaftlictio-

ma

verba, etc, usque ad qui Graecum audire et in-

Gen.)

Qua?ri potest

quomodo fidem babuit proSed
fieri

telligere solent.

misssis Dei,

quod boc

Vers.
ritur sicut
si

14.

«

Et ego sequar,
fratri

»

etc (Aug.) Quae-

teret castra ejus Esau,

tunc post illam

mendacium

promiserit.
fecit
;

Hoc

enim,
perrexit

nem adesset, et quem promisit, impleret. nemur hoc exemplo, utquamvis credamus
dium.
centis
:

Et adtnoin

Scriptura narrat,

non

sed eo
forte

Deum, C
praesi-

itinere

quod dirigebat ad
sed
aliud

suos.

An

veraci anidele-

faciamus tamen quae facienda 'sunt in salutis

mo
git?

promisit,

postea

cogitando

Verba quoque Jacob consideranda sunt, di« Deus patris mei Abraham, » etc, quia in

his verbis et

humana

inlirmitas et lides pietatis

ap-

paret.

Vers. 10.

«

Transivi Jordanem,
est paries

»

etc Per ba-

« Socoth. » (Hieron.) Ubi nos tabernacula habemus, in Hebraeo legitur Socoth IYOD. Est autem usque hodie civitas trans Jordanem hoc vocabulo, iu parte Scytopoleos de qua in libro Locorum scri-

ptismum conjunctus
ex Judaeis
:

de

gentibus, ei qni

psimus.
Vers.

primitivae

tamen
Erue

Ecclesiae

non
»

deest

ti-

18-20.

«

Transivitque

in

Salem,

»

etc

mor Judaeorum, quod
Vers.
orat
11-19.

signiticat Esau.

(Hieron.) Qua?stio

oboritur

quomodo Salem Sichen
sit.

«

me
vitae

de manu,
et

etc Sic

civitas appelletur,

cum Hierusalem,
est,

ut

spem timore moderetur,
et

timoreni spe
et

Melchisedech. Salem ante dicta

in qua regnavit Aut igitur unius

consoletur, significans ut

nostrae

domesti-

utraque urbs nominis
locis
et alia tribu sit.

quod de pluribus
et

Judsese
in
alia

corum
Vers.

ratione consulamus,

tamen Dei auxilium
»

invenimus, ut idem urbs

loci

nomen

invocemus.
20-27.

Aut
:

ista

Salem,

quae

pro Sichem

«

Placabo illum,

etc Haec

in-

terposita sunt a scriptore.

Non

est

enim prudentis

artem suam detegere, et sic eis cum quibus agitur suspectum se facere. (Greg., hom. 14, in Evang., tom. II.) Mystke Jacob cum ad parentes proprios redit, etc. usque ad ut suavitate inlima Deum apprehendamus. « Et ecce vir, » etc, (Isid. in Gen., tom. V.) In hoc principaliter sacramenti Dominici imago iigurata est, etc, usque ad ne ultra jam generare
possit.

nunc nominantur, dicemus interpretari consummatam atque perfectam et illam quae postea Hierusalem dicta est, pacificam. Utrumque accentu paululum declinato, hoc vocabulum sonat. Tradunt Hebra?i quod femur claudicantis Jacob ibi sanatum sit ideoquc civitatem curati atque perfedi vocabulum
:

consecutam.

CAPUT
Vers.
1
.

XXXIV.
est

«

Egressa
c.

autem

Dina,

»

etc
stu-

(Greg. in Paslor.,

30.)

Dina, ut mulieres extra-

Vers. 28, 29.
«

«

Nequaquam,

inquit Jacob,
in

apQ.

neae regionis videat, egreditur, dia negligens,

cum mens sua

pellabitur

nomen tuum,
libro

sed, » etc (Hieron.

actiones alienas curans, extra ordi-

Hebr.) Josephus in

primo Antiquitatum, etc,
et

nem proprium
terrac

evagatur.

Quam

Sichem, princeps
in

usque ad nos rnagis Scriptura?,

angeli, vel

Dei,

opprimit, quia inventam

cnris

exteriori-

101

GLOSSA OKDINARIA.
corrupit.

UD. GEN.
ambulare,

162

bus diabolus
Et quia

Et

conglutinata est

auima A
et

tate vitae

quod

est
falsae

vestimenta
doctrinee

mutare.
phaleras,

ejus cuin ea, quia
cit.

unitam
a

sibi

per iniquitatem respiafficitur,

Signiiicant

autem inaures
»

mens

culpa resipiscens
:

sermone
«

nitidas, seu sensu veritatis vacuas.
etc.

flere conatur corruptor spem ac secuvacuam ante oculos vocat, quatenus ntili« Tristemtatem tristitise subtrahat. Unde additur que blanditus delinivit. » Modo enim, aliorum facta graviora modo nihil esse quod factum est; modo misericordem Deum loquitur, et tempus ad poeniut dum per haec decepta mens tentiam pollicetur ducitur, poenitentia differatur, ut tunc bona nulla et tunc percipiat, quam nunc mala contristant plenius absorbeatur suppliciis, quae nunc gaudet in

adraissum
ritatem

Et inaures,

(Aug.) Quaeritur quale

inauper-

res, quae

ornaraenta erant ad idololatriam non
sed intelligendum
est

:

tinentia?

phylacteria fuisse

deorum alienorum.
Vers. 6-9.
(Aug.)

;

«

Venit igitur

Jacob

Suzam,

»

etc.

:

esse

Notandum est tria noraina hujus civilatis commemorata, etc, usque ad multis causis
vel

adduntur nomina
(Hieorn.)
thel

mutantur.

:

Ecce manifestissime comprobatur

De-

deliciis.

Vers. 2-32.
.

« et

dormivit
III )

« Quam cum vidisset Sichem ..... K cum illa. » (Aug. Quaest. in Gen
,

non Ulam,'ut supra dictum est, sed Luzan, id est, amygdalum, antea esse vocatam. Vers. 10. « Non vocaberis ultra, » etc (Aug.)

tom.

Et intendit animae Dinae
est

filiae

Jacob

et

ad-

amavit virginem, et locutus
virginis.

Quomodo

virgo

dicitur,

secundum si jam

sensum
dorraivit

« Non vocaberis sit, cum legatur postea Jacob vocatus ? Sed hoc nomen ad illam pertinet promissionem, in qua videtur Deus quomodo non est antea

Quaeritur

cum

semel dictum

nltra Jacob, etc,

cum

nomen aetatis est secuneloquium, an potius per recapitulationem post commemoratur quod ante factum est.
ea ? nisi
forte virgo

patribus visus, ubi
hil

non

erit

noineu vetus

:

quia niet visio

dum Hebraeum
Prius

remanebit hic in ipso corpore vetustatis,

Dei

sumraum praemium
«

erit.

enim potuit intendere animee

ipsius,

et

amare

(Hieron.)

Non
a

vocaberis

ultra
ei

Jacob,

»

etc
sed
illuc

virginem, et loqui secundum sensum virginis, deinde

dormire
«

cum

illa.

Nondum enim imponendnm
Vers. 11-13.
raVter,
pertinet,

ab angelo

nomen

imponitur,
igitur

Deo

praedicitur.

Quod

» Ubi Septuaginta interpretati sunt Aquila transtulit consummatos, atque perfeclos pro quo in Hebraeo legitur Selemim. Ex quo

Paciiici.

ftiturum promittitur, hic expletum docetur.

pacificos,


jam

«

Cresce et multiplicare.

>>

Moest.

:

Haec

promissio

ad

spirituale

semen Jacob
veterem homentis oculos

apparet illud esse verum quod

supra de Salem

di-

sicut

ante de

Abraham dictum
vitia.

ximus.
« Assensi, » etc.

C Omnes enim qui
(Aug.)

snpplantant

et
et

Paulo ante Jacob loquens
etc,

cum

ininem
ad

Esau,

filios
filii

suos infantes esse significat,
ejns in hoc facto

cum actibus suis deponunt, Deum intendunt, recte ad Jacob
et

pertinent, cujus

usque ad sed
Arreptis,

nominantur quasi
pastores
Ecclesiae

fidem

actus

imitantur.

«

Regesque de lumbis
qui

principes et auctores.
«

ejus egredientur, » id est, sancti
(Strab.)

secundum vo:

»

etc
vel

Sic

luntatem Dei se

et

subditos

vere regunt
fidei,

de
in

cujus

peccatum carnis
spiritus, qui est

animae
Dei

ulcisci

debent gladio
ulcisci

se.mine spirituali,

id est imitatione

verbum
»

parati

omnem

bonis

operibus fecundantur.
Vers. 14,
«

inobedientiam.
«

Nos pauci sumus,

pluriraum bella
sufficere.
«

Hoc dicit, quia poterant surgere: non quod multo
etc.

(Aug.

!S.

«

Ule vero erexit titulum

lapi-

)

deum
est
;

in loco

quo locutus
in loco

fuerat, » etc (Aug.) Fa-

minus haberet quam possent expurgationi

ctum
civitatis

iterum hoc

rat

vel

memoratura
lapidi.
l

luc
sit,

Nunquid
,

ut scorto,
,

»

etc. (Aug.)

Zelus filiorum

Sed quodlibet horum
cob,
. .

quod antea factum fuequod ante fuerat factum. super lapidem libavit Ja«icut idololatrae
'

Jacob in ultionem sororis moraliter
.

coramonet pa... r. i ,. „ D aras ante lapidem constituere, et tanquam Deo la* fidehum, curam habere animarunj sibi compidi libare. missarum, ne violenter corporali delicto, aut forVers. 16, 17. « Ephratam. » (Hieron.) Ephrata nicatione spirituali succumbant. « Paratique sint et Dethleem unius urbis vocabulum est, sub interulcisci omnem inobedientiam, » et excomraunicastores
.

non

Non ergo

solent

tionis

gladio

feriant

stupratorem,

ne

impunitus

pretatione
et

consimili.

Interpretatur

enim frugifera
de ccelo de-

evadat.

domus panis,
Vers. 18-20.

propter

panem

qui

sccudit.

CAPUT XXXV.
Dederunt ergo ei, « etc (Hier. 0. inGen., tom. III.) Plane hoc ordine et his proVers. 4-5.
«

«

Egrediente autem,

»

etc

(Isid.)

fectibus

ascendendum
quae
est

est in

Rethel,

id

est,

in

doest,

mum
teri

Dei,

Ecclesia

Christi

primum
:

quod eumdem Rennoni Rachel, cum pareret, vocavit filium doloris mei ? Nisi futurum ex ea tribu Paulum, qui affligeret filios Ecclesia? tempore persecutionis suae? Aliter per Renjamin terreQuid
sibi

vult

pristinos abdicare errores, et unius

veri Dei

profi-

stris

fidem, quod est auferre

deos alienos
-

deinde
in novi-

min

:

Hierusalem liguratur, quae est in tribu Kenjacujus populus gravi dolore matrem afficit

baptizari,

quod

est

mundari

ac

deinceps

fundendo sanguinem

prophetarum,

et

in

necem

163
Christi

WALAFRIDI STRABI
elamando
:

FUI.D. MON.

PARS

I.

TilEOI.OGICA.
»

1

04

«

Sanguinis ejus super nos, et sudimitteret
«

A
in

« Filii Seir,

etc.

(Strab.) Id est liberi
legitur,

qui

sic-

per
«

lilios

nostros. {Matth. xxvii.)

ut in

Paralipomenis

primo habitaverunt

Et factum est
doloris mei
»

cum
:

animam.
vocavit

»

(Hie-

monte
illis.

Seir; quibus expulsis. Idumaei babitaveruut

ron.) Siquidem moriebatur,
filius

vocavit

pater vcro ejus,

nomen ejus, nomcu

pro

Vers. 22, 23.
Haec est

ejus Benjamin.

lu Hebro?o

similitudo nominis re-

— « Erat autem soror, Tbamna, de qua supra dictum

»

etc. (Hif.r.)
:

est

Et Thaetc.

sonat,

filius

enim doloris mci, quod

nomen moriens

mna

erat concubina Eliphaz, primogeniti

Esau,

mater impo-uiit, dicitur Bennoni. Filius vero dextrse, id est virtufis, quod Jaoob mutavit, dicitur Benjamin. Unde errant qui putant Benjamin filium die-

Ideo Horraeorum recordatur, quia primogenitffs

lilio-

rum Esau
autem
iiqua,

ex liliabus

dicitur

eorum accepit concubinam. Quia Theman, et Cenez, et Amalec, et reet

rum

interpretari
;

:

dextera enim dicitur iamin,
et

et fi-

sciamus postea regionibus
his vocabula imposita.

gentibus Idu(Strab.)

nitur in n
tur in m.

dies vero appellatur iamim,

termina(Hikron.)
.

maeorum ex
Vers.

24-28.


»

«

Isle

est

Ana.

»

etc.

Vkrs.

21.

«

Egressus

inde,

»

etc.

Quidam simphciter aquas
«

calidas

bunc

in

deserto

Hunc locum volunt esse Hebraei, elc, asqw ad vel quod verius est quodam vaticinio futurum jam tunc mysterium monstrabatur. « Abiit Ruben, » etc. (Tsid.) AlVers. 22-26. tegorice. Hoc crimen non scriberetur, nisi [futura quamvis in illo populi perversitas pronuutiaretur

reperisse dicunt, quas vochuius theimas.
lste est

Ana,

etc.

(Hieron

)

Varia apud

braeos de hoc capitulo

disputautur- etc,
duces.
his

usque

Head

ut muli contra naturam nascerentur.
Vers. 20, 30.
ait,


;

«

Isti

»

De praecedentibus

:

qui de Seir

non de

quos incipit numerare

esset flagitium,

in

Scripturis

est prophetia

futuroIsrael
est
le-

qui de Esau sunt.
Vers. 31-43. — « Reges autem. » Sciendnm quod non omnes reges commomorat qni fuerunt antequam baberent reges lilii Ismael, quorum primus Saul, sed bos omnes tantum qui reguaverunt anttquam moreretur Moses. « Reges autem. » Secundum tempus quo vivebat scriptor commemorat, cum autem Seir,

rum, quia per Rnben primouenitus populus Qguratur qui thorum concubina? polluit, id
:

gem

Veteris Testamenti

prsevaricando

maculavit.

Quod autem concubina Vetus Testamentum signiti« Abraham caverit, Paulus ostendit dicens, Gal. iv
:

duos
«

lilios

babuit,

ununi de
»

ancilla, et

alterum

de

libera, » etc.

qui
etc.

istos

genuit,

ibi

babitaret,

noudum

veniente

Erant autem,

(Acg.)

Quaerilur

quomodo

Esau in terram illam, ab eo vocabatur terra
)

Edom.

Non mirum quod uu(Adg. Q. in Gen. t. III hoc verum sit, etc., usque ad quam ut per syuecdo- C merantibus ab Abraham per Esau patrem gentis chen accipiatur. EJom, etc, usque ad in illo enim ordine ubi plures « Civitatem Arbce. « (Hieron.) Vers. 27-29. nuinerantur, ciLius mortui sunt, quam hic uhi pauPro Arbee in LXX campum habetur, cum Hebron in

monte

sit.

Eadem autem

civiias

antiqirilus

Mimbre

ciores.
«

ab amico Abrahao dicta « Civitatem Arbee, »

est.

Husan.
ut in

»

(Hier.)

Quem quidam
de stirpe
est.

suspicantur esse

etc.

Angelorum
appositus,

vel sancta-

Job,

fine

voluniiuis ipsius

rum animariim, quibus
torum.

est

nulla rema-

Hebraei asserunt
ut

eum

additum est;sed Nachor generatum,

nento sollicitudine tontationura, vel periculo pecca-

jam supra dictum

CAPUT CAPUT XXXVI.
Vers. 2.

XXXVII.


et

«

Joseph

cum sedecim

esset

anno-

Vers.

6 10.

«

Abiit

in

alieram

regionem.
fratre,

»

(Strab

)

Qua^ri potest cur
in Seir,

Esau post mortem
in Seir dicatur in

patris

etc, (Auc. in Q. super Genesin.) Historice. Ouomodopoteritmors Isaac, etc, usquead vivotamen
«

rum,

»

dicatur abiisse

et recessisse a

cum

Isaac
«

decem

septem annorum
liliis

coepit esse

Joseph.

jam quando
Sed
tieri

venit Jacob,

babitasse ?

Et erat

cum

Bala?, »

etc Juseph unus ex

potuitut, Jacob fugiente
prooreptae

Mesopotamiam,
parente reannis

Esau, dolore
c.esserit, et

benedictionis,
in Seir
viginti

habitaverit

quibus

Jacob abfuit.
Seir reversus,
babitavit
:

Cui

reverso

conciliatus,

rursus

de
divi-

cum

fratre suo,

donec

pater

viveret

duodecim liliis Jacob, prae caeteris patri dilectus, Christum signilicavit, quem Deus Pater secundum Cdinem natum caeteris fratribus ex Abraha* stirpe progenitis praetulit. Unde amabat eum Jacob, * eo quod in senectute genuisset eum. » Senescente enim

quo mortuo, a

fratre recessit,

quia

muudo,
lilius
«

Filius Dei

de Virgine natus
»

fuit,

tanquam

tes ernnt, et

«imul habitare non poterant.

senectutis.

Vkrs. 20, 21.
in Q. Hebr.

« Isti
III.)

lilii

Seir,

»

etc.

(Hieron.
lilios

Et

erat

cum,

etc

In primitiva

Ecclesia nec

tom.

Poslquam enumcravit
ante

abjiciebat sibi adhaerentes per praedicationem pseudo-

Esau, altius repetit qui

Esau

in

terra

Edom
qui

apostolorum, qnos
et noluit

significant

ancillae

Jacob, quos
ejus miracula

principes
liberi

exstterunt

ex

genere

Horraporum,

probihere,

dum

in

nomine

interpretantur. In

Deuteronomio manitestius
interfe-

facerent.

scribitur
ctis

quomodo venerunt filii Esau, et llorraeis terram eorum hsereditaverunt.

Vers.
(Hier.i

3.

«

Fecitque

ei

tunicam polymitam.
interpretatus

»

Pro

unica

varia Aquila

est

GLOSSA ORDINARIA.
a<Trp«y«Xov,
sive id
est

LIB.

CEN.
qui
djcunt

100

talurem,

Symmachus manicatam A usque ad
et

Agar

et

Celuram

unam

quod ad
inira

talos

usque desceuderet
varietate

titicis

esset
:

distincta, sive

manibus arquod haiu

fuisse?

Vers.

28-33.

«

Extrahentes.

»

(Isid.) Allegorice.

beret

raanicas

antiqui

enim raagis

colcbiis,

est vestibus sine

manicis utebantur.

Joseph decisternalevatus[Ismaelitis venditis venditur: et Christus ab inferno regressusab omnibus gentibus
iidei

Greg. hom. xxv in Evang. Quia Joseph inter fratres usque ad huemvitse justus perseverasse describitur, solus talarem tunicam habuisse perhibetur. Quid
est talaris tunica, nisi actio

commercio comparatur.

Ille

per Judse consiliuin
hic per consilium

triginta argenteis

distrahitur, et

Judse Iscariotse
«

numero eodem venundatur.
»

consummata? Quasi
operuit,

enira

Vendiderunt.
«

(Hieron.)

Hebraica
viliori

veritas ha-

protensa tunica talum corporis
actio
regit.

cum bona
vitae

bet

argenteis.

»

neque eniui

metallo

Domi-

ante oculos Dei usque ad terminos

nos

nus vendi debuit

ut opus

Vers. 34. « Scissisque vestibus, » etc (Isid.) Unde Moyses caudam hostise offerri prsecepit, Jacob, posteritatis suse plorans dispendia, quasi pabonum quod incipimus perseveranti fine ter filium lugebat amissum, et quasi propheta intercompleamus. « itum Judseorum (Matth. xxvi). Scidit vestimentum Videntes autem fratres ejus, » Vkrs. 4-6. B Judaei, de quodin passioue Domini fecit princeps sacerdohnn etc. Fratres Christi secundum carnem (Luc. xmu). Sed et velum leinpli scissum est, ulproquoium cognatione carnern suscepit. Sed quia videphetaret nudatum populumsuum, et divisura ostenbant quod gratia virtutum in eo liebat, quod testaderet regnum. batur Patris prsecipuam dilcctionem, invidebant, uec poterant ei quidquam paciiice loqui, et saepius Vers. 3i>, 36. « Descendam ad iilium meum. » insidias tentabant, et Patremfamilias in Beelzebub etc. Quseritur quomodo hoc intelligatur, ulrum mali tantum, an etiam boni infernum descendant? principe deemoniorum dsemonia ejicere blasphemabant. Si tantum mali, quomodo iste ad tilium suum dicit se lugentem descendere velle? Non enim in pcenis (Isid.) Hoc spiritualiter in Christo impletum est. inferni credibile est eum esse. An perturbati, et doetc, usque ad in stellarum figura. « Nurn ego, » etc.Quseri potest seVehs. 10, M. lentis verba sunt, mala sua etiam hic exaggerantis ? cundumlitteram quando a patre adoratus sit, qui per an credibile est apud infernum qusedam loca secrota, et minus pcenalia ante passionem Domini fuisse, ad solem et a rnitre, quee per lunam designatur. Nequse etiam sancti descendebant? quia nullus paradique enim Jacob, quando descendit in Egyptum, le-

qnam

Joseph.

:

;

gitur adorasse

eum

:

mater vero jarn defuncta erat

:

C smn

ingredi poterat,

donec Chrislus rhorripheeam

sed ad
pletur.

allegoriam recurramus, quee in Christo im12-22.

igneam amoveret.
(Hieron.) Madianei

autem vendiderunt Joseph
id est,

in

Vers.
«

«

Cumque
»

fratres
«

illius. »

etc,
»

.Egypto Putiphari eunucho, Pharaonis

atcuimagiro.
piincipes,
jxssygtob;

in pascendis gregibus,
(Isid.)

usque

Renuntia mihi,

Pierumque «o^taaysipou;,
pro magistris
exercitus

coquorum

etc

Jacob mittit iilium ut de fratribus curam
peccatis
:

Scriplura

ponit;

gereret; et Deus Pater Filium unigenitum, et genus

enim Grsece
est occidere
:

est coquus, et

humanum

languidum

visitaret.

U

ide Galat.

eo

quod quod coqui occidant coquendas pedicitur y.uycipzt.uzv,

capite quarto

« Misit

tudinem carnis peccati.
ret si
ait

Deus Filium suum in simili« Missus est Joseph ut videessent erga oves
: :

cudes. Venditus est igitur Joseph principi laniorum,

non

Petefre, ut in

Latino scriplum

est,

sed

Puti-

cuncta prospera

et

Christus

phari eunucho.

Ubi quseritur quomodo postea uxo-

Mattheei decimo quinto

«

Non veni
In

nisi

ad oves

quse penerant
« In

domus

Israel. »

rem habere dicatur ? Tradunt Hebreei emptum ab hoc Joseph ob nimiam pulchritudinem in turpe ministerium,
et

Dothaim.
»

Defeclionem

grandi

fectione erant, qui

de fratricidio cogitabant.

enim de» Ru-

a

domino,

virilibus

ejus

arefaclis,

postea
id est,
••!,

electum esse juxta

morem hierophantarum,
:

ben.

Praevidens

hoc sermo

propheticus,
visio filii),

quem
pro-

sacra loquentium in pontificatu Heliopoleos

Ruben
phelicis

siguiiicat (qui iuterpretatur

hujus liliam esse
ceperit uxorem.

Aseneth,

quam

postea Joscph

comminationibus deterrebat, ut innocentes sanguine Christi, fratris sui secundum carnem. « Nudaverunt eum, » etc (Isid.) Vers. 22, 24. Mysti.ce. Et Judsei Christum per mortera exspoliavese servarent a

ai

CAPUT
Vers. 1,2.

XXXVIII.
0.
Si

m

Gen.)

Eodem tempore, » etc (Acg., Queeritur quomodo ista heri potuerunt ?
«

runt tunica corporali et polimyla, id

est,

decorata

omniumvirtutum
accusantes, in

diversitate.
:

Resperserunt autem tufalsis

nicam sanguine hsedi

quia

testimoniis

eum

enim posteaquam Joseph venit in /Egyptum, etc, usque ad incidisse eum in amorem ejus, quam duxit nxorem, nondum vendito Joseph.
«

duxerunt Joseph mittilur in cisternam, id est in lacum Christus exspoliatus carne humana descendit ad infernurn. « Viderunt viatores Ismaelitas. » Vers. 2o-27.
invidiam peccati
:

Judas,

»

etc

Hic

sicut

caeteri

patriarcha

1 ,

Christum
Joannis.

signilicat,

Hiras

baptismum enim interpretatur videns Deum
qui descendit
in

ad

:

Odollamites, testimonium

aqua, quia Joaunes
ait
:

vi-

(Aug.

Quaeritur

quare

Ismaelitas

Scriptura,

etc,

dons Chrislum venientem ad baptismum,

«

Ece

:

16-;

WAUFRIDI STRAM
Dei,
»

FUI.D.

MON. OPP. PARS

I

THEOFOf.ICA.
(Hieron.') «

168
Et sedit ad
»

Agnus

etc.

adlisesit Christo

« Sedit in bivio. * Ad hoc testimonium A Fnaiim, quae est in Synagoga, quam sigmlicat Sue, lilia

Ijoan.

i.)

transitu

Thamna.
in

portam Sermo He-

danda erat terra humilis professionis, quod interpretatur Cbanaan. Ha'C ergo Synagoga primo adhsesit Christo, quando Petrus et
Chananaei, quia
ei

biaicus,
igitur

Enaiim,

transfertur
est

oculos.

Non

est

nomen

loci, et

sensus, « Sedit in

bivio, »

<ive in compito, ubi diligentius

debet viator aspicere
»

Andreas,
significat

et capteri

Joannis discipuli

facti

sunt disci-

quo gradiatur.
Vers. 20-24.

puli Christi.

Quo ordine

haec completa sunt

sequens
intravit

« Misit

autem Judas.

Mittiturpro-

historia, narrans

quomodo Judas

missus bo?dus tanquam meretrici,
peccati,
«

id est

exprobratio

ad Thamar, quae idem significat quod Sue. « Qua? concepit, » etc. Cenuit SyVers. 3, 4.

per

Odolamitem,
»

tanquam

increpantem,

gonimina viperarum,

etc Sed eam

non invenit

nagoga principes, qui

ei

tanquam mariti praefuerunt
quos
significat

poccati exprobratio,

quam

mutavit confessionis amajustitiae

quorum

alii

ftierunt

nocenles,

Her,
si-

ritudo. In hoc facto Juda?
ritas,

non

cernitur since-

qui interpretatur pelliceus (pellis enim
gnificat),
dicti

mortem

sed

promissionis

fidelitas.

Si

enim
quod
etc

servaret
ut

quia primi
;

parentes

pellibus

induti ad-

justiliam

servando

castitatem,
;

non

introisset,

quos significat Ouan, _ opinabatur, ad meretricem sed fideli!er per pastorem transmisit. qui interpretatur maror eorum, quibus scilicet non
sunt morti
alii inutiles,

promisit,

prosunt.

Vers. 25.

«

Quae

cum

duceretur,

»

(Isid.)

Vers. 5-12.
(Isid. in

«

Tertium

quoque peperit,
filius

»

etc.

Postea vero publicis signis annuli, monilis et virgae,
vicit

Gcn.,

tom. V.) Tertins

qui

Thamar

temere judicantes Judaeos, qnos jam
Cbristi,

Judas

si-

non jungitur, elc, usque ad et ideo tanquam Odollamiles perhibuit testimonium in aqua. » etc. De Juda regia tribus processit, « Judas,
praefuit Judaieae plebi, quam significat quae diu Tliamar, quae interpretatnr amaritudo, quia amaram
se in passione exhibuit Christo.
(Isid
)

gnificabat ;quihodie

quoque dicunt nonhunc

esse po-

pulum
tionis,

nec Abrahae semen, sed prolatis docuet

mentis nostrae vocationis, justiticationis, et glorifica-

confunduntur,

tos e^se confitebuntur.

nos magis quam sejustificaPignoraenim se habere refert
adultera
le-

Fcclesia, qua? accusatur a Judaeis quasi
gis
:

Plebs Judaica, cui de tribu Juda reges, etc,

sed ostendit virgam

signum
»

passionis, et monile

usque ad Dens tamen utrosque occidit, quia regnum
a talibus tollit.

legitima legis, et

annulum pignus
Qui agnitis,

immortalitatis.
«
«

Vers. 26.
«
)

«

etc (Hieron.)
:

Cojus-

Vers. 13.
legorice.

Ad tondendas oves. » (Strab Venit Dominus ad oves tondendas,
de quibus dicitur
:

Alest

gnovit autem Judas, etc In Hebraeo habetur

id

peccatis exonerandas,
tni

«

Dentes

» Thamar habitum mucommutans interpretatnr; mutat habitumet nomen, ut sit de Synagoga Ecclesia. Sed nomen amantudinis manet nou in qua fel Domino ministravit, sed in qua Petrus amare flevit. Nam et Judas Confessio dicitur, Confessioni ergo amaritudo

sicut

greges tonsarum.
et

tat

:

nam

:

» non quod justa fuerit, sed quod ^ tificataest ex me; comparatione illius minus male fecerit, non vaga turpitudine, sed requirendo filios. « Instante autem, » etc Quod Vers. 27, 28. primus, qui dicitur Zara, manum emisit, et obstetrix coccinum ligavit et ipso manu relrahente, poste-

rior, qui

vocatur Phares,

manum

porrexit,

et

na-

scendo
legis

praecessit,

significavit

misceatur,

ut

vera

pcenitentia

praesignetur.

Hapc

manum

extenderet, et

quod Israel in opere prophetarum et ipsius
:

pcenitentia fecundatnr, in
constituta. Oportebat

omnibus gentibus

Fcclesia

Christi

enim pati Christum, et resurgere, et praed.cari in nomine ejus pcenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes. Habitus quoque meretricis confessio peccatorum est Tha:

populus vero gentium postea prorumperet, Ut essent « primi no»

cruore pollutam contraheret

vissimi,et novissimi primi.
Vers.
29,
30.


et

«

Quare

divisa,

etc (Hieron.)

Pro maccria Aquila

Symmachus

divisionem trans-

tulei unt, quod Ilebraice dicitur Phares. Ab eo igitur mar quippe Ecclesiam de gentibus vocatam signisedens cum hoc habitu ad portam Enaiim D quod diviserit membranulam secundinarum divisionis nomen accepit. llnde et Pharisa?i, qui se quasi D "¥, quod interpretatnr fons quia currebat velut

licat;
,

:

cervus
Abraliae
illud

ad

fontes

Illo

ad scmen non cognoscente fecundatur, secundum

aquarum,

pervenire

justos
tisi

a populo

separaveraut,

Pharisaei,

id est di-

dicebantur.

Psalmi xvn.

«

Populus,

quem non

cognovi, seret

vivit mibi. » Accepit inocculto

annulum, monile,
Quos autem

vel

Zara interpretatur oriens. Quia primus apparuit. quia plurimi justi ex eo nati sunt, sicut dicitur
Paralipomenis.

virgam, quia vocatione
destinavit,
jiislificavit

signatur,

justificatione deprae-

in

roratur, glorificatione exaltatur. «

CAPLT XXXIX.
Vers. 1,6.
«

hos

et vocavit; et
»
lit.

[Iiom. viu);

quos vocavit, hos et sed in occulto, ubi convesti-

Igitur

Joseph
)

ductus est

in

jEgy-

ptum,»etc (Aug. inGen

Ad ordinem
lib. vi

tendit Scri-

ceptio sancta? ubertatis

ptura unde recesserat, ut
seq.) Multi

illa

narret qua? supra gesta
Moral.,
c

Vers. 14-19
«

«

Qua? depositis viduitatis
in

sunt. « Fuitque, » etc (Greg.,

H
ad

bus,

»

etc.

Notandum etiam

chnrum
lia

certa fuisse

temporibus pntriarvestimenta viduarum, nec qua-

humana

sapientia inflati,

dum

desideriis

suis divina judicia contrarie aspiciunt, etc. usque

conjugatarum.

ejnsque pondera

leviat, quae

volens poitat.

tti!)

GLOSSA ORDINA RIA.

LIB.

GEN.

170

A dem per exhibilionem preeteritorum se intulit in domina, » etc. (Greg. lib. xxx Moral., cap. 19.) Qui spcm futurorum. « Putabam me mundi successibus elevatus, elc, usque ad quia Vers. 17-32. stare, » etc Septem anni, qui septem spicis plenis, vel septem vacenim voluptas ex prosperitate uascitur, ejusdem
Vers. 7-41.
»

Post multos itaque dies injecit

i

eousideratione feriatur.
«

cis
»

pinguibus ostenduntur, spiritualia dona
ubertas tidei larga pietate
steriles

signiii-

Injecit

domina

sua,

etc.

(Isid.)

Haec figura
veluti

cant, quibus

redundat.

est

Synagoga?, etc, usque ad ubi enim

pupal-

Septem vero

et jejuni, veritalis et justitire

niendus descenderat, inde alios liberavit.
Vers. 12-23.
« lio, »

famem
ejus
tiae

in novissimo

tempore.
ergo, » etc
:

«

Qni, relicto

in

manu

Vers. 33.

«

Nunc

Hoc tempore gradoctrina
doctores
divina dis-

etc Sic nos tentant carnis illecebrae, et succu:

videmus impletum

quia abundante

vestem carneam sed vir castus mavult omnia vincula dirumpere, quam se turpitudini subjugare.
tiunt
u

apostolica, septiformi Spiritu ministrata,

positione

per singulas urbes episcopi et

Qui

relicto, »

etc

(Greg.) Allegorice. Quia

dum
j>

ordinati sunt, qui abundantia doctrinae divinitus sibi
scripserunt, quibus abundante fame verbi, et deficientibus doctoribus, indigentiam nostram reficeremus.
collatae libros sanctos

Synagoga Ghristum purum bominem credens, adulterino complexu constringere voluit, ipse tegmen litterae oculis ejus objecit, et ad cognoscendam divinitatis potentiam conspicuum se geutibus praebuit. Unde usque bodie dum Jegitur Moses, velamen est super oculos cordis eorum, quia scilicet adultera pallium retinuit, et quem male tenebat nudum
'

Vers. 3i-37.

«

Et quintam partem

fructuum,

»

etc Notandum ^Egypti quod quintam partem frugum quia filii tenebrarum, in horrea regis congregant
:

amisit.

CAPUT
Vers. 1-8.
«

XL.
gestis,
(Isid.,

sed quinque sensibus dediti, caelestia non curant veri Israelitae decimas dant, quia coelestem patriam, cujus decimapars corruit, reformare laborant.
:

«

His

ita
elc.

accidit
wi Gen..

ut pecca-

(Isid.)

Congregavit Joseph per septem annos om:

rent duo eunucbi, »

tom. V.)

Invenit Josepb duos

eunucbos

in carcere,

etc, usque

ad trangressionis ligno suspenditur. « Pincerna regis .<Egypti, et pistor, domino suo, » etc (Hieron.) Ubi nos posuimus « principem vinariorum » iu Hebraeo habetur masquch nptra, illud verbum quod in nomine servi Abrabae dudum legimus, quem nos possumus more vulgi vocare pincernam, et usque hodie apud barbaros maximae dignitatis est, regi

id est, frumenta lidei sanctorum horreis condens, per septem cbarismata, quasi per septem annos, ut cum septem anni in-

nem frugum abundantiam

opiee coeperint, id est,

cum

iniquitas occurrerit sep-

tem capitalium criminum sub Anticbristo, quando
fames fidei fuerit et salutis, tunc sancti haheaut copiosam justitiae frugem, ne fides eorum inopia sermonis deficiat.
Vers.
38-40.


(cap.

Qui Spiritus Dei plenus
)

sit,

»

Vers.

fl-lo.

«

poculum porrexisse. Videbam coram me vitem,
vitis

etc (Aug. Q. in Gen
»

Tertio, nisi fallor,

insinuatur
di-

etc
et

nobis in hoc libro

Spiritus sanctus.
i)
:

Primo ubi
vi)

(Hieron.)

«

Et

ecce

in

couspectu

meo,

in

ctum

est

supra

«

Spiritus Dei ferebatur super
:

vite tres fundi, et ipsa
flagella, tres

germinans
illis

tres fundos. »

Tria

aquas,» secundo ubi dicit Deus supra (cap.

«Non

ramos, sive propagines, Hebroeus serab
«

mo

significat, quee

vocantur Sarigim CJpTe;.

Vers. 16-19.
Gen.)
rinae

Aug. Quscst. in Ubi in Latinis codicibus « tria canistra fa» scriptum est, etc, usque ad et ex omni geTria canistra. »
pistorii

permanebit Spiritus meus in hominibus istis, » etc Tertio cum dicit Pharao in Joseph esse Spiritnm nondum tamen legimus Spiritum sanctum. Dei
:

Vers.
(Isid.)

41.

«

Dixitque
Joseph,

rursus

Pbarao,

»

etc

Allegorice.

qui

typum

Christi gere-

nere

operis in

eodem

scilicet canistro

su-

bat,

currum meruit,
:

et praeco prseconavit

ante eum,

periore.

et constituit

eum Pharao
Dominus
sicut

super universam

terram
inferni

Vers. 20-23.
et

«

Natalitius Pharaonis. »

Pbarao D .Egypti
quia ex
carcere

et

noster,

postquam
et

distractus

Herodes |]diem

nativitatis

celebraverunt,

est a Juda,

Joseph a fratribus
ascendit

de

hora nativitatis se reges fuisse putaverunt.

surrexit,

currum
:

coelestis

regni,

CAPUT
Vers.
«
I.

XLI.
vidit

«

Post duos

annos

Pharao som-

Dei decem « Currus de quo dicitur psalmo lxvii » et accepit potestatem praedimillibus multiplex « Dedit candi et judicandi a Palrc Unde Phil. u
:
:

nium. Putabat se slare, » etc (Aug. Q. in Gen., tom. III.) Sicut servus Abrahae dixit, etc, usque ad
ubi babitant terrena animalia.

ei

nomen quod

est

super

omne nomen,

»

etc Accetidoi,

pit

quoque annulum,

id est,

pontilicatum

quo

credentium

Vers.

2-8.


De

quo ascendebant septem bo-

etc (Hieron. Q. llebr.) Eece de Iluvio ascendebant septem boves speciosse ad videndum, etc,
ves, »

animae salutis signo signantur, frontibusque et cordibus nostris per signum crucis iigura ccterni regis imprimitur. Induitur stola byssina, id
est,

carne

sancta hysso splendidiore,

et

slola

miid

usque ad
«

y Grascam copulaverunt.
«

mortalitatis.

Accepit quoque

torquem
tu
:

aure.im,

Vers. 9-16.

Tunc demum remioiscens
» etc.

pin-

est,

intellectum

bonum.

Praeco antecedit

eum,

id est,

ccrnarum magister.

Quiagenlilispopulus lan-

Joannes Raptista, qui

ait

Malth

.

«

Parate viam

Patrol. cxnr.

G

171

WALAFttlDI STttABI FULD. MON. OPP. PARS
»

1.

TIIEOLOGIGA.
in

172

Domini.
in

llabebit et aliura

proeconem, quia
te

veniet

A

(Aug.

.Quxst.

icn.)

Quid

est

tuba angeli.
Vers. 41, 42.

sapiens,

etc, usquc ad erit Deus,

quod Joseph, non enim erit,

vir

se

«

Ecce constitui

super univer-

habebitur.
« Nesciebant autem, » etc. (Aug., Quid est quod cum inter se pcenitentes loquerentur de Josepb, etc, usque ad sicut ipsum in

sam terram /Egypti, » etc. Josepb de carcere edusuper /Egyptum constituitur et Cbristus resurgens accepit, «nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur (P/u«

Vers. 22-20.

ctus,

;

ibid.)

exteras provincias vendiderant.

lipp. n). »

Vers.
(Hier.
praeco,

43,
in

44. Qnaest.

Vers.
«

27-3

L

«

Apertoque,
et

»

etc

Fratres

Joseph
lit-

Clamante
«

praecone,

»

etc.

dant argentum, quia Judaei conversi dimiltunt

Hcbr.)

et clamavit

ante

eura

teram occidentem,

accipiunt

spiritum vivificanin

et

constituit

eum

super

omnem
:

terrara

tem

:

reperitur

tamen argentum

ore saccorum-

/Egypti. » Pro

quo Aquila

transtulit

«

Et clamavit

quia propler fructum spiritualis intelligentiae
deseritur nitor eloquentioe.

non

in conspectu ejus

ad generationem.
juxta

»

Syinmachu?,

etc,
paler

usque ad
fuit,

quod

prudentiam

omnium

sed juxta oetatem

tenerrimus adolescens
etc.

et puer.

Vers. 45-4!).

« Singuli repererunt, » etc Fratres Vers. 35, 30. Joseph dederunt pecuniam in emptiono frumenti, sed eam accepto fromento receperunt, quia noster

«

Et

vocavit,

»

(Hier., ibid.)

Josepb non quterit nostra, sed nos. Gratis euim dat
sua
facit.

ad ut vera illa Hebraeorum super eo quod ante diximus suspicio comprobetnr. « Deditque illi uxorem, » etc (Auc, ubi supra.)
Et vocavit Pharao

nomen

Joseph,

etc, usque

muuera,

et

in

nostra

emptione nos ditiores
»

Vers. 37.


«
:

«

Cui respondit Ruben,
lilios
»

etc Strad.i
si

Ruben

ait

:

Duos
tibi,

meos

Tnterfice,

non

re-

Quaeri solet cujus Putipharis,

alias

Petefre, ut pleest,

duxero illum
das dicens
porc,
» «

etc, nec taraen obtinuit. At Ju-

rique habent et corrupte, ut supra dictum

ctc,

usque ad non est
veritati

lidei

periculosum, nec conlrarium
Nati

impetravit, quia

Reus ero peccati in patrera omui teraei commissus est Uenjamiu
esse peccati,

Scriplurarum.
30-38.
»

Vers.
«

Plns est ergo

reum
«

quam
»

corporaliter

«

sunt autem Joseph
est,

filii

occidi.

duo,

etc (IIieron.) Observa propter quaestionem
liliis

Vers. 38.

Deducetis canos meos,

etc (Aug.)

quod ante Quceritur utrum ideo ad inferuum, quia cum tristi1'amis tempus, quo Jacob iutravit in /Egyptum, tia, an etiam si abesset tristitia, tanquam ad inferduos tantum tilios Joseph habuit, Manassen et C num moriendo descensr.rus haecloquatur ? De inferno Epbraim. enim mogna quaestio est, et quid inde Scriptura « Aperuitque Joseph universa horVers. 56, 57. sentiat, ubicunque hoc memoratum fuerit, obserquae post de

Joseph proponenda

«

rea,

»

etc Allegorice. Joseph a penuria
et

frnmenti
liberat
in

vandum
Vers.
«

est.

salvat .-Egyptum,

Christus a

fame verbi
Christus
sui

mundnm.
terrarum,
gavit. Nisi

Aperuit
et

horrea sua

orbera

1

1

-22.


CAPUTXLIII. resinoa « Modicum

et

mellis
III.)

et

erogatione frumenti
fratres

omnia subjudefccerat

storacis » etc. (Hif.r.) Quxst. Flcbr., tom.

Ali-

Joseph

vendidissent,

/Egyptus
ierat

:

nisi

Judaei Christum

crucilixissent,

per

quid resinae, et mellis, etc, usque ad eo quod in illo sunt aromata diversa condita.
Vers. 23-28.
« stri
«

mundus.
ampliatio
:

Joseph
sed in
iilo
;

interpretatur

augmentatio
universus

Deus vester
»

et

Deus patris ve-

sive

Joseph ampliationem non
in nostro vero,
;

habuit
In
II).

nisi sola
Ille

/Egyptus

mundus.
«

erogavit triticum

noster Dei verbum.

omnem

terram

exivit

sonus

eorum

(Psal.

XVI

CAPUT
Vkrs. 1-15.

XLIl.

Audiens autern Jacob quod alitnenta venderentur in .Egypto, » etc (Isid. in Gen., dicit et Deus lom. V.) Est frumentum in /Egypto « Ex /Egypto vocavi Filium meum.» Pater, Osec xi
«
: :

Mendacium credendum est. Argentum enim, quod daturet non minuitur, quod et probatum appellatum est, illud forte est de quo di« Eloquia Domini eloquia casta, citur psalmo xi argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septuplum, » id est probatum perfecte. « Attollens autem Joseph oculos Vers. 29-31. vidit Benjamin, » etc, (Ism.) Act. ix Paulum quasi
dedit vobis thesauros,
etc

(Aug.)

videlur, sed aliquid significare

:

<•

lux circumfulsit, qui parvulus, quia

nondum matu-

ram

fidei

Descendant decem provectiores, id est Judoei, sub (pios ipse cognoscens, non est decalogo constituti agoitus ab eis ; cognoscuntur Hebroei a Christo, et
;

gitur,

Unde etiam adolescens ledum lapidantium Slephanum vestimenta seraetatem gerebat
-

vabat. Flevit Joseph
sti
;

:

caecitas

Pauli lletus est Chri-

lavit

ipsi

non agnoscunt
reddidit,

eum

;

dederunt

illi

pccuniam

;

per

quem

faciem Christus, cum baptizatur Paulus, a plurimis videndus est Christus.
Alfectus boni animi

sed Joseph, id est Christus, triticum dedit, et argon-

(Auo.)

semper

proclivis

est

tum

quia non pecunia emitur

Cbrislus,

ad

pietatem.

Unde
;

in

Joseph viitutem

possumus
investi-

sed graiia.

considerare copiam.

Castus erat,
sapiens,

cum

sprevit im-

Vers. 16-22.
«

«

Mittite

ex vobis

unum

alioestis.
»

pudicitiam dominae

cum

diligenti

quin per salutem

Pharaonis exploratores

gatione fralrum animos explorabat,

qualiter senti-

CLOSSA ORDINARIA.
rent de fratre suo
tiune disciplina>

LIB. GEN.
vertitur, ubi
et

uterino

;

justus
;

erat

in adhibi-

A brem
ritur.

iu

plerisque

Cessem
Pharao,

repe-

delinquentibus

pius,

in

conver-

sione poenitentium.

Vers. 16-21.

«

Et

gavisus

est

»

etc,

Quibus appositis, » etc. Seorsum appositi sunt cibi Joseph quasi advenae, et
Vers. 32, 33.

—«

Haec verba Pharaonis
tiliis

quae ad Joseph de
significant gaudia

Jacob

et

ejuslocutus

est,

gentilis

po-

scorsum fratribus, quasi exteris natione /Egyptiis quoque seorsum, quasi indigenis, qui putabant pro:

puli de
tioest

conversione Judaeorum.
Ecclesise

Magna enim devoIsraclilicus

gentium quod
quibus.
si

populus
et

fanum
(Ahg
in

esse

cum

peregrinis convivium.

ad fidem veniat,
participes
sibi

convertantur

Vers. 34.
)

tidei

«

Biberuntque

et inebriati sunt, » etc.

exstiterint,

promittit

spirituales

opes

Solent ebriosi hoc

testimonium adhibere
Joseph,

virtutum, et gratiam Spiritus sancti
pit,

quam

qui acci-

patrocinium propter

qui

valde sapiens

indigentia boni

commendatur. Sed hoc verbnm pro saturitate poniturinScripturis, unde psalmo lxiv « Visitasti terram et inebriasti eam, » quia laude benedictionis hocpositum est, et donum Dei commemoratur apparet hanc ebrietatem saturitatem significare: nam
:

Vers. 22-28.


I

non laborabit. « Benjamin vero
Trinitatem,
vel

dedit, » etc. Tre-

centi argentei dantur
cepit qui praedicat

Benjamin, quos a Christo acChristi

crucem.
et

;

Unde Paulus
auquid
scire

ait

ad Corinth.
nisi

i.:«

Non judicavime
Jesum,

inter vos,
»

Christum

ita inebriari ut

inebriantur

ebriosi, nec

ipsi

terrae

utile est;

quoniam majore humore
;

quam

sufficit,

corrumpitur

sicut vita ebriosi,

qui non

satietate

se replet, sed mergitdiluvio.

CAP. XLIV.
Scyphus quem furati estis, » etc. (Isid.) Quid sibi vult quod inventus est scyphus Joseph in sacculo Benjamin, nisi qnia in corde Pauli
Vers. 5-14.
«

Quinque stolas accepit, id est sapientiam omnium sensuum. Praecellit ergo Paulus abundantia meritorum sed et fratres, id est alii prsedicatores, habent gratiam suam, id est binas st.olas, ut confiteantur Christum Deum et hominem;
:

hunc crucifixum.

Unde Prov.
Mittuntur
et

xxxi

:

«

Omnes
munera,

domestici ejus
Christus

vestiti

duplicibus, »id est mystica et morali
patri
et

intelligentia.

promissis

muneribus

invitat

populum suum.

coelestis doctrinae

jam

esset eruditus in lege?

praefulgebat eloquium, dum Sed quia subjectus non erat
le-

asini, id est gentiles,

tem portant
gelio

utiles in

Munera portant inutiles et laboriosi: nunc autypo Christi mnnero, in Evan:

Deo, intra saccum erat scyphus, doctrina intra

munerum

largitore.

gem, iucerna intra modium. Missus tamen Ananias (Isid.) Expavit Jacob, id est plebs incredula sed manum imposuit, marsupium solvit, et argentum C postquam gesta Christi cognovif, revixit spiritus resplenduit, et decidentibus squamis, quasi vinculis, ejus, et qui mortuus videbatur, fide resurrectionis soluto sacco, id est deposito legis velamine, adeptus Christi vivificatur. Vocatur ergo a filiis suis, id est, est gratiae libertatem, et rcvelata facie sermonis a Petro, Paulo et Joanne, populns Judaeornm ad Evangelium praedicat. gratiam. Occurrit illi Judas, qui interpretatur conVers. 15.
«

«

An

ignoratis

quod non

sit

similis

fessio

quia praecedit
:

confessio
id est

quos

ante

perfidia
occurrit,

mei in augurandi scientia? » (Aug. Quaestin Gen., tom. III.) Quid hoc sibi velit quaeri solet. An quia non serio sed joco dictum est, etc, usque nd cognito fratre, quem a se perditum existimabant.
Vers. 16-34.
pra.)

possidebat

et sic Joseph,

Christus,

qui senem jam aetate suscipiat ultimo tempore populum Judaeorum, non secundum merita, sed secun-

«

Cui Judas,

» etc. (Aug.,

ubisu-

Multa in
illis

narratione

Judae

aliter

dicta sunt

quam cum
qui noverat

egerat Joseph,
scire, ut

etc, usque

ad

sed

eum

eiim flecteret ad miseriI)

cordiam narrafioni inserebat.

imponat manum super quod distulit, ut postremus crederet, qui ante non putavit csse credendum. Unde ad Romanos undecimo capite » Quia caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo gentium iutraret, et sic omms Israel salvus fieret. »
electionem
gratiae, et

dum

oculos ejus, et caecitatem auferat

;

:

Vehs. 7-9.


:

«

CAPUT XLV. Misit me Deus, »

CAPUT
etc (Aug. Quxst.
Vers. 26.

XLVI.

in Gen. ,tom. III.)
ria ita legitur
«

Quid est quod juxta alia exemplaMisit enim me Deus ante vos, re-

manere reliquias vestras super terram, et enutrire semen reliquiarum vestrarum magnum ? » Hoc enim non usquequaque consonat, etc, usque ad » et sic omnis lsrael salvus fieret. »
Vers. 10-15.
(IIieron
)

quae ingressae sunt Jacob in yftgyptum, » etc (Aug.) Videndum est quid respondeatur eis qui hoc testimouio confirmant a parentibus animas cum corporibus propa«

«

Cunctae animae

cum

animas enim dictas pro hominibus, a parte totum figurata locutione, nullus ambigit. Sed quomodo ipsam partem, id est animam cujus nomine
gari: totus

«

Habitabis

in terra

Gessen,
(jiffTA).

»

etc
sit.

homo
est, «
illo

significatus

est,

alienamusab eo quod

In

Hebraeo

habetur

Gosen
in
est,

Unde

dictum
nes ex

error

increvit

quod terra Gessen

Arabia

femoribus ejus, » ut cartantum natas (quamvis solee animae nomiexicrunt

de

Porro, sicut in nostris codicibus

per extremum

nentur) accipiamus, quaerendi sunt modi locutionum
in Scripturis.

m

scribitur Gessem, quod mihi nequaquam placet terram significare complutam Gessem enim in im-

Vers. 27.

« Filii

autem

Josepli,

»

etc

(Hieron.

»

175
Qusest.

WALAFRIDI STRABI
Hebr.,

ITI.D. MON. OPP.

PARS

I.

TIIEOLOUCA.

tom.

III.)

Orrmes

auiuiae

domus A
Lucaiu,

tuus, qui eduxi tc de .EgypLo, de

Jacob, usque

ad

licet

plerique

tradant

Unde Rom.

vi

:

«

domo servilutis, » Non reguet peccatum in vestro
Et ibidem
peecati in
»
:

ut proselylum, Hebraeas litteras ignorasse.

mortali corpore.
(Hier.,

etc.

«

Servi

estis

Vers. 28-31.
ilid.)

« Misit

autem Judam,
olim

» etc.

ejus cui otedistis, sive
ditionis

Judam vero
32-31.

misit ante se ad Josepb, etc, usque
sic

ad justitiam.
redacti

mortem, sive obe/Egyptii autem violenter in
Hebrsei

ad pagum Arsenoyten
Vers.

vocatum autumant"
pastores,
»

servitutem

suut,

vcro

violeuter in


ad

«

Et

sunt viri

etc.

servitium. Vendiderunt

autein
est,

.Egyptii

semetipsos,

Aog. Q. in Gen., tom.
cbis,

III.)

Commendatur

in patriar-

nec dispensatoris culpa

ubi digna

repensantur

quod

pecorum
in

nutritores
line

erant a

pueritia

sua, etc, usque
et

babituri ordinatissinium

pro meritis. Hoc et Paulus fecit, cum illum qui indignus namero sanctorum vcl consortio fuit, Satanaa
tradit
(I

sempiternam

felicitatem.

Cor. v).

Nemo

ergo

dicat

Paulum durins

CAPUT
Vers.
9, 10.

XLYTI.
peregrinationis,
»

«

Dies
III.)

etc.

hominem de Ecclesia ejecit, ut expulsns disceret non blasphemare: hominis enim voluntas est iniqua, cum amans terrena despicit coelestia, et
egisse, qui

Quid est quod dicit Jacob propler avaritiam se subjicit diabolo. Dei autem usque ad non manent in domo in " permissio est justa, cum eum qui spernens meliora, Pbaraoni, etc elegit pejora, dimiltit arbitrio suo ut cadat. « Emit ffiternum. « Josepb vero patri et fratribus suis.. igitur, » etc. Allegorice emptio Josepb, qui frugibus Vers. II. • Ramesse. » Quaerendum est utrum terra Ramesses emit terram /Egypti, signiiicat Cbristum doctrina ct banc enim petierant, et Pbarao sanguinis pretio redimere mundum. Quod autem ipsa sit Gcssen
(Aug. Q. in Gen., tom.
,

:

prseceperat dari.

dicit

:

«

Accipite semina, et
possitis, »

serite
est

agros

ut

fruges

AUcgorke. Tradidit Josepb patri et fratribus optimam terram Gessen, praebens eis cibaria sic et Dominus paquia fames terram oppresserat rentibus, id est patriarchis et propbetis, e\ quibus
(Isid.)
:

habere

etc,

semen

verbum

Dei, agri

corpora quce vomere evangelico exarata, et
spirituali

semine

seminata,

fructum

virtutum germiuant.

Quinta pars, quse regi
in

dabatur, quinque sensuum

est

secundum carnem,
in

sive
dicit

omnibus
Mallli.

sanctis,
:

de
»
:

census, qui Christo regi solvendus.

Quatuor reliquae
permittuntur,
conceditur,

quibus

Evangelio
qui

u

«

Hi sunt

sementem

et

cibos possessoribus

fratres mei,

faciunt voluntalem

Patris

mei,

quia actualis

vitae

usus

unicuique

ut

hisdat tcrram optimam, de qua
«

dicitur
terra

psal. xxvi

Credo videre bona Domini
Vers.
12-15.

in

viventium. »
singulis,
»

P

seminet virtutum opera, et fructus justitiae metat in vitam oeternam, qui a Christo nobis tribuitur. Unde

«

Praebens

cibaria,

Josepb dicitur

:

«

Salus nostra in

manu

tua

est,

»

etc.

Metiebatur triticum palri suo Josepb, nec tamen
pater

quia salus mundi in potestate Cbristi.
Vi.rs.

eum

quando
:

vidit,

nec

cepit,adoravit

quomodo ergo somnium
rei

quando triticum acimpletum
et

22-28.

«

Prseter

terram sacerdotum,
censu

etc Hoc

siguificat, Ecclesiae

terram, in qua veri sunt

putamus,

nisi

majoris

contineat propbetiam.

Vkrs. 16-19.
« vobis, » etc.

sacerdotes,
col-

liberam esse

a

«

Adducite pecora vestra,
viverent,

dabo

verbo divino

indesinenter pascitur,

mundano, quae nec damnurn
cer-

Qiueritur,

cum Josepb frumenta
et

panis spiritualis sustinebit.
Vers.
29,30.

ligeret,
.

unde homines
tanta
:

pecora unde vivefratres Jo«

bant,

cum

«

Cumqiie

appropinquare

fames iuvaluisset,

seph Pharaoni dixerunt « Non sunt pascua peeoetc. Si ergo ea fame ribus puerorum tuorum,» pascua defecerant in terra Cbanaan, cur in /Egypto non defecerant, cum eadem fames esset ubique?

neret dicm mortis suse,
III.)

»etc (Auc, Quaest. in Gen.
anno.

tom.

Ea filium juratione constringit, etc, usque

(idqui in baplismo apparuit fere trigesimo

Vers. 31.

«

Quo

jurante.

»

(Auc, ubi $upra.\

Quod babent Latini codices, « Adoravit super caput An, sicut perhibetur ab eis quiloca sciunt, iu multis « Adpascua non dcesse, etiam D virgae ejus, » nonnulli emendatius habent /Egypti paludibus poteraut oravit super caput virgae suae, vel « in capite vircum fames esset frumcntorum, qusc solent Nili ga> suse,» vel « in cacumine, vel super cacumen dicuntur illae paludes feinundatione provenire virgse sua?. » Et ideo merito quseritur quid sit quod racius pascua gignere, quando aqua Nili minus exdictum est., usque ad ubi iigura rei futura? prse:

:

crescit.

Vers. 20, 21.
tise

«

Kmit

igitur,

»

etc.

Non

injustilide-

signabatur.

vel iniquitatis arguitur Joseph,

cum

etiam

litas ejus

inde commendetur,

quia

nullius

persona»

gratiam suscepit, sed juxta emptoris pretium
libramine repensavit.
Mystice

aequo

autem signiQcat omnes qui
et ejus opes

in

spiritali

/Egypto sunt
lus est

ambiunt, servos

esse. Nulest, et
;

conlra summitatem Hoc etiam in loco quidam frustra simulant adorasse Jacob summitatem sceptri Josepb quod scilicet honorans lilium potestatem illius adoraverit, cum in Hebrseo multo aliter legatur :« Et » quia postquam adoravit Israel ad caput lectuli

(HiERON.)«Et adoravit Israel

» virgse ejus. »

:

;

enim

liber /Egyptius, qui carnalis
;

ve-

juravit eihlitiP, securus de

petitione,

adoravit

Deum
vir
et

Pharao enim eos subjecit unde Dominus Deus « Ego sum fortasse dicilur Exou. xx

nundatus sub peccato

conversus
Dei

ad

capnt

lectuli.

Sanctus

euim
sic

:

dedHus

senectute

oppressus.

babebat

CLOSSA OHDINAIUA.
lectulum positum,
ulla diflicullate

-

Ll!5.

GEJN.

178

ut

ipse jacentis habitus

ad orationem esset paratus.

absque B Latet ergo bic propheticuoi sacramentum, quia Joseph quadam prsecipua signiticatione Christum siguificavit
:

CAPUTXLVIII.
Vbrs.
« liliis
I.

et

ei

datur

illa

terra

ubi obruit Jacob
intelligatur

deos alienos (Gen.
et in

xxxv), ut

Christus

«

Hisita transactis... assumplis duobus

possessurus gentes diis patrum suorum reuuntianles

tilios

Manasse et Ephraim. » (Hieron.) Et tulit duos secum, Manassen et Ephraim. Ex hoc apparet quod supra diximus, quia Joseph ad id locorum duos tantum iilios habuit, Ephraim et Manassen. Si autcm
Jacob duos tantum duad benedictionem,
illo

Christum credentes.

CAPUT
(Alhin)
In

XLIX.
historia

benedictiunibus Jacob
:

tenenEccle;

post mnltos annos moriente
xit

da, et allegoria investiganda
terrae proraissionis,
sia,

historia de

divisione

utique tempore

cum

iilii

allegoria

de

Christo et

ejus generare nequiverant,
in ingressu patris et

parvuli atque lactentes,

quae in novissimis temporibus revelanda
historiae
4.

prius

fratrum, nepotes ex his habere

tamen
,.

non

potuit.

Qui confortatus, » etc. (Hieron.) Et coufortatus Israel sedit super lectulum. Cur LXX idem verbum aliter atque aliter ediderint nescio,
Vers. 2-4.
«

Vers. 3,
(Hieron.,

fundamenta sunt jacienda. « Ruben primogenitus meus,
in

»

etc

Quxst.

Gen.)

«

Ruben primogenitus

meus, tu fortitudo mea, » et principium filiorum meorum, etc. usquc ad primogeuiti ordinem perdidisti.

sed

audacler dico quod idem vcrbum mittha
hic

rTDD

quod

lectulum

transtulerunt,

supra

ubi dixit
etc,

Veas.
ubi

b.

«

Simeon
:

et

Levi, »

etc

(Hieron.,

adorasse Jacob, virgam nominaverunt.

Vers.

5, 6.

«

Uuo
in

igitur

filii

qui nati,

»

(Hieron., Quxst.

Gen.)

Patet quod

sepluaginla

Simeon et Levi fratres conLXX summaverunt iniquitatem adinventionis suae, » etc, usque ad « in consilium eorum non veniat auiraa
supra.)

anima? iDgressae sunt in iEgyptum, etc, usque ad sed in tribus Ephraim et Manasse quasi appendices
miscebuntur.
Vers.

mea.

»
8.

Vers.

«

Juda,

te

laudabunt,
vel

»

etc (Hieron.,
interpretaallis

Mihienim quando veniebam de Me« sopotamia, mortua estRachel et sepelivi eam, » etc Joseph quasi nescienti indicat ubi et quando matrem

7-H

ubi supra.) Quia Juda
«

confessio

laus

tur, etc, usque

ad juxta

eumdem sensum
super

verv
:

bis Ecclesia
«

monstratur, de qua dicitur
civitas

Matth.

Non
Vbfs.

potest

abscondi
leonis

montera

po-

sepelierit, forte

prophetice

commemorans
tulisset eos

ibi

sepul]

sita. »
!».

lam
«

esse

matrem

ejus, ubi erat
«

Cbristus nasciturus.

«

Catulus
:

Juda

:

ad praedara,
»

Vers. 12-15.

Cumque

Josepb de

« fili

mi, ascendisti
(Isid.)

requiescens accubuisti ut leo,

gremio

patris, »

etc

(Isid. in

Gen.,

tom.

V
:

)

Sicut
«

factum est in Esau et Jacob, dicente Domino
jor serviet

Maetc,

miuori,

ita

et in

filiis

Joscph,

usque ad et juniorem de sinistro dextrum.
Vers.
«

somno requievit, quia non necessitate, sed potestate. Unde « Potestatem habeo poncndi animam meam, et nemo tollit eam a me, sed ego pono eam (ioan. x). » Quod vero
etc
Vel catulus leonis in
:

16-21.
» (Aug.)


teu

«

Invocetur super eos
loco

nomeu
quae

ineum.

Notandum ex hoc
sunt.

non solum
dici,

catulus leonis, » inde enim mortuus unde natus. Aiunt pbysici quod catulus leonis, cura
addit, « et ajt
fuerit natus, tribus diebus

cxaudilionem,

invocationem etiam

dormit

et tribus

noctibus.

non Dei, sed
Vers. 22.
ron. in Gen.,

hominum

Deinde patris
citat

fremitu tremefactus cubilis locus ex:

« Do tibi partem unam, » etc (Hietom. III.) « Ego dedi tibi Sichimam praecipuam super fratres tuos, quam accepi de ma-

dormientem

Christus quoque in cubili

se-

pulcri ftribus noctibus jacens,
plevit.

somniura mortis im-

nibus

Amorrhaeorum

in gladio

meo

et sagitta. « Sichi-

ma
est,

juxta Graecam et Latinam consuetudinem declinata

Bene ergo Christus ut leo requievit, qni non solum mortis acerbitatem, sed et imperium vicil, et ut catulus leonis, quia die tertia resurrexit. Unde
additur.
«

etc, usquc ad et Mausolcum ejus ibi usque hodie

cernitur.

Quis suscitabit
qui
ait

eum?
:

» «
»

etc

Nullus,

subaudi,
et

(Aug.)

Quod Sichimam
suo Joseph,
et
et

dicit

Jacob praecipuam se

nisi ipse

Joan. n

Solvite

templum hoc

dare

filio

addidit quod possederit

eam

in triduo resuscitabo illud.

in gladio

arcu,

qnaeritur

quomodo ad
belli.

litteram

Vers.

«

Non auferetur sceptrum de Juda,

»

conveniat Gen. xxxiv. Emit enira centum

agnis pos-

sessionem illam, non cepit jure
civitatem

An

quia Salcm
et

etc Tandiu enim ex semine Judae reges apud Judeeos fuerunt, donec Christus ex Virgine nasceretur.

Sichimorum

filii

ejus

expugnaverant,

jure belli potuit cjus

justum bellum cum eis viieatur, qui priores fecerunt injuriam, contaminando ejus filiam? Cur ergo non dedit eam majorihus filiis suis, qui hoc fecerunt? Deinde si modo
ficri,

ut

Primus enim in geute Judaeorum rex alienigena fuit Herodes, quando jam Christus natus est. Qui ergo
negat veuisse

Christum, ostendat regem

de

tribu

Juda

in

gente Judaeorura.
11.

Vers.

«

Ligans ad vineam pullumsuum,
sibi

»

etc
:

de

victoria

gloriaus dat
±x I il

eam

Joseph,

cur

ei

tunc

Gentes
«

quas

subjunxit.

flsplicuerunt

qui hoc commiserunt? Cur denique
id

cum

eos

benediceret,

exprobrando memoravit

?

Dominus, nisi sicut vcstimentum. » Nos euim Christus in santruine
Vivo ego,
dicit

Unde Ezech. xvm hos homines induam

»

:

170
uvae

WALAFHIDI STRABI
muudavit quaudo
et ex latere

FULI).

MON.

OI'I\
et

PAUS

I.

TIIEOLOGICA.
ei

i

e*o

sicut botrus

in ligno

crucis

A

superbiara excelsorum humiliavit, et
Vers.
21.

datus est

pependit,

sanguis exivit
Yers. 12.

aqua in redemptionem.
ejus
«

in

ablutioneni, et

principatus, et honor, et regnum.

«

Nephthali.

»

(Hiero.n.) Allegorice.

Pulchiores oculi,
clariora

»

etc.

(Isid.)

Quia
legis

Virgultum

dissolutum,

dans

nationi

pulchritudidocuit,

doctrina eoruin austeritatem veteris legis exsuperat,
et

evangelica

pra>eepla

sunt

quam

nem, etc, usque ad quia ibi vel maxime iu Evangelio quoque scriptum est.
«

ut

mandata.
«

Nephthali cervus emissus,
et

»

etc

(Isid.)

Apostoli
sicut

Lacte, » id est doctrina legis, qua? carnalem polacte alebat
:

enim

praedicatores,

velociter

exsilientes,
saeculi,

pulum velparvulum
manducant,

sed

«

candidiores.

cervi, transcendunt

impedimeuta

et excelsa

Lcelesiae doctores, qui fortem et
et distribuunt.

Unde Hebr.
»

fectorum est solidus cibus,
niacula liberi.

validum verbi cibum « Perv qui bene « candidio:

medilautes, dant eloquia pulchritudinis, id est praedicaut doctrinam Salvatoris.

Vehs.

22-26.

« Filius

accrescens

Joseph,

»

etc

res lacte » dicuntur, quia candidi, puri

et

ab omni

(Hieron., ubi supra.)

« Filius

accrescens

super fon-

tem, etc, usque ad imperans quoque deccm tribubus
«

Vers.

13.

dentibus
lidei

Zabulon in littore, » etc. Ut crerefugium et periclitantibus demonstret

Isracl.

Vers. 27.
ibid.) «

«

Benjamin lupus rapax,
et

portum. Conlra omnes terminos sseculi solidata exspectat naufragium Judaeorum 'et procellas haereticorum qui circumferuutur omni venlo doctrinae,
:

Mane comedet praedam
sit,

» etc (Hieron., ad vesperam di-

videt escam. »

Quanquam de Paulo
quod
in

manifestissime
Evangelii fue-

prophetia
Ecclesiam,
rit,

adolescentia sua persecutus
praedicator

iude etiam apostoli

aliqui assumpti

:

ibi

sa?pe Do-

in

senectute

minus docuit. Perlingit autem usque ad Sidonem, id est, usque ad geutes pervenit. Unde Isa. ix
«
:

etc, usque ad super sacerdotibus qui, servien-

:

tes altari, vivant
«

de

altari

(I

Cor. ix).

Terra Zabulon, et terra Nephthali, via maris trans

locis Jordancm, » etc. Sidon, vcuatio et ex eis sumpti sunt venatores, de quibus dicilur Jer. xvi « Mittam venatores miiltos, et veuabuutur vus in
:

Bcnjamin lupus rapax, » etc Jsid.) Quidam doctorum hoc ad Hierusalem retulit, etc, usque ad
tunc
dividct

escam,
Cor

iutelligens

a

spiritu

lilteram

esse dividendam, quia a httera

occidit,

spiritus au-

omui monte.
Vers.
llcbr)
11,
i'6.

tcm
« Issachar. »

vivilicat (II

iu). »

(Hiero.w

Qusest.

Vers.

28-31.

Bonum

desideravit requiescens inter

medios

Quaeritur cur Jacob

Omnes hi in tribubus, » etc omues quos de liberis et ancillis
«

clericos, etc, usquc

viaut, quasi magistro

ad et ideo ei omues tribus ser- C genuit, aequali honore lilios et haeredes constituerit? dona portantes. quia sicut Cbristus omnibus qui per fidem corpori lermiuos, » etc. Accubare, est « Accubaus iiiter ejus conciliantur, pari bonore et gloria ccelestia praemia largitur. « Non est enim ibi discretio an exspectato niundi iine quiescere, nihilque de munJudaeus sit an Graecus, Barbarus an Scytha, servus dauis quaerere, sed ultima desiderare. Fortis asinus an liber quia per omnia et in omnibus » Christus, cum simplex requiem vidii. et terram optimam qui forma servi induit, et pro libero et pro servo gentilitas ad robur operis sc erexit, quia _ad vilae servivit, ut omnibus aequale donum largiatur. Quipatriam lendit.
:

:

Vers. 16-18.
(Isio. in

Gen.,

tom. V.)

<Dan judicabit populurn suuin,» etc. Alii per haec verba putant
de tribu

cunque enim lidem Domini promeretur, nullis man culis carnalis nativitalis oifuscatur. Uude Joel
:

praedici Aotichristum

Dan futurum, etc,
dulcedinis exercet

«

ElFundam de
Vers. 32.

spiritu

meo super omnem carnem.)
»

usquc ad
«

et

post heneiicia

liclae

Appositusque,

etc (Stbab.) Quaepatribus

coruua potestatis.

rcndum de quo populo dicatur? Nam de

Dan

judicabit

sceptris Israel. Fiat

via, regulus in et Isaac appositus est, sed populus multitudo est. ungulas equi, et cadat ascensor ejns ^ Illi autem tam pauci nou poterant populus dici. Insemita, mordens telligendum ergo hoc etiam de angelis dici, ad quoretrorsum. Salvatorem tuum exspectabo, Doraine. »

populum suum Dan coluber iu

sicut

unum

de

nulla quaestio est.

Notum

est

enim quod ad Abraham

(Hieron., ubi supra.)

Samson judox
et ipse

Isracl

de tribu

rum

societalem, de

mundo
:

transeuntes,
« Accessistis

apponuntur
ad

Dan

fuil,

elc, usque ad

erit

exspectatio gen-

sancti.

Uude Hebr. xu
»

montem

tium.
Vers.
li),

Sion, et ad Hierusalem ccelcstcm, et ad
20.

frequentiam

«

Gad.

»

(Hiero.n.)

Litrunculus
et victis

angelorum,
Vehs.
1-3.

etc

latrocinabitur aute

eum, etc, mquc ad
preeliabitur

bo-

CAPUT

L.

stibus fortiter dimicavit.
«

«

Quod cerneus Josepb,

ruit.

.

.

.

Gad accinctus
:

aute

eum.

»

(Isid

)

«

transierunt quadraginta dies. (Strab.)

Qui uumelege
ob-

Christus ante et retro proeliabitur contra

Antichri-

rus pceuitentiae et humililati convcnit.
et iu

stum
«

ante, occulto adventu humilitatis

;

post,

mani:

Evangclio a prophetis et ab ipso
est.

Unde in Domino

festata gloria majestatis.

Unde Moyses Deut. xxxm

servatus

cepitqne brachium et verticem,

Benedictus in latitudine. Gad, quasi leo requievit et vidit principatum
»

(Aug

)

Scriptura, forte Ipcenitentiam

Quadraginta dies sepulturae, quos memorat signiiicant, qua sepe-

suum.

Christus enim iu sepulcru qucvil. verlicem

liuntur peccata.

Non enim

frustra quadragiuta

dies

18!

CLOSSA ORDINARIA.
quibus Moysos,
et ct

LIB.
:

GEN.
ternarius pertinet ad
et

182

jejuniorum sunt constituti,
et ipse

Elias,

quatuor

animam, quae
est
;

irasci-

Dominus

jejunavit,

Eeclesia prsecipuam

bilis, et concupiscibilis,

rationalis

quaterna-

jejuniorum Quadragesimam vocat. Unde et apud Jonam de Niuivitis scriptum est Adhuc quadraginta dies, et Ninive subvertetur « accommodatos scilicet (Jon. iii), ut per tot dies,
observationem
:

rius ad corpus, qui quatuor constat elementis.

Vers. 4-21.
etc.

a

Et expleto planctus tempore,

»

(Ai:3.)

Quod

raandavit

Joseph

potentibus
:

/Egypti, ut dicerent Pharaoni nornine ejus

«

Pater
quae-

humiliationi pceniteutium,intelliganlur in jejuniissua
tlevisse

maus
feci

adjuravit

me

dicens: In
ibi

monumento quod ego

peccata,

et

impetrasse misericordiara. Nec

mihi in terra Chanaan,

me

sepelies;

»

tantum luctui poenitentium, hic numerus convenit. Quadraginta enim dies post resurreclionem fuit Dominus cum discipulis suis intrans et exiens, manducms et bibens, qui dies lsetitiae fuerunt. Nec
septuaginta Interpretes
dixerunt
jore
:

ritur ejus,

quomodo veruin sit, cum haec verba patris cum de sepultura mandaret, non legantur. Sed
Voluntati

ad sentcntiam verba sunt referenda, sicut supra alia
simililer iterata.

enim enuntiandae

et

in

errasse credendi

sunt
:

qui

notitiam perferendae, oportet verba servire.

Fodisse
legi-

«

Triduum,
auctoritate

et Ninive

subvertetur

»

ma-

autem

sibi

Jacob seputcrum

nusquam superius

enim

praedili

quam

interprelum

tur, sed certe, nisi fodisset,

ofiicium est, prophetico spiritu (quo
in suis interpretationibus,
fuit,

etiam ore uno quod magnum miraculum

consonuisse firmantur) « triduum, » posuerunt, quamvis non ignorarent quod « quadraginta dies »
in

Hebraeo

legerentur;

ut

in Christi chriiicatione

non modo diceretur. « Veneruntque ad areara Atad, » etc. Vers. 10. Hic locus trans Jordanem est, et distat ab Hebron septuaginta passuum millibus. Praetergressi sunt ergo locum in quo debebant sepelire eum, et posteatransito Jordane redierunt ad locum duplicis speluncae.

intelligerentur dissolvi et aboleri peccata, « quia traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter

Unde

queeri potest quare hoc fecerint. Si dicit aliquis

justiiicationem nostram.
in

autem Domini |Unde primo hic quamvisunumet eumdem spiritum dedit postquam resurrexit, secundo postquam ascendit et quia post triduum resurrexit, post quadraginta autem dies ascendit unum horum, quod posterius factum est, per numerum quadraginta dierum II ebraei signiticant; alterum vero de triduo, quod ad eamdem rem pertinet, Septuaginta meraorant, non
»

ClariGcatio

quia bella timebant, sicut filii Israel circumducti per desertum quadraginta annis, donec transmisso

resurrectione

et

ascensione

cognoscitur.

:

Jordane venerunt ad terram promissionis. Sed majocausa factum est hoc. In loco ris signiiicantise

;

enim quae area Arad

dicitur,

postea

multitudo

filio-

rum
Jacob,

Israel

murmurans
est.

contra

Dominum,

divino

:

igne consumpta

Tanto ergo luctus uon tam mors

quam
in

ruina populi futura lugebatur.

Vers.22, 23.
(Alg.
,

« Vixitque
III.)

centum decem
hos
tilios

annis. »

Gen., tom.

Cum

tiliorum vel

interpretationii servitute, sed prophetise

auctoritate.
esse,
et

nepotes iiliorum dicat
disse,

Scriptura Joseph

vivendo

vi-

Non ergo dicamus unum horum falsum
pro
illi

quomodo

jungit eos

sexaginta quinque

ani-

aliis

interpretibus contra alios

litigemus;

cum

qui ex Hebraeo

iulerpretantur probent scriptum
et ^Septuaginta

esse

quod interpretautur;

auctoritas,

quse tanto

divinitus facto

miraculo commcndatur,
(Strab.)

raabuscum quibus Jacob /Egyptum dicitintrasse, etc, usque ad quae illo vivo propagabalur, per quem factum est ut ingrederetur. etc. (Strab.) Joo Asportate ossa, » Vers. 2i.

tanta in Ecclesiis vetustate firmelur.
«

seph, sicut

pater

cjus,

terram

promissionis tota

Septuaginta diebus,

»

Ethnici

novem

diebus mortuos suos

ilebant.

Unde

et novendialis

nona dies vocabatur, quando sepeliebantur. Dei cultores septem diebus exsequias celebrabant. Unde luctus « Luctus mortui scptem dies Eccli. xxn autem fatui orane tempus vitse ejus. » Septenarius
:
:

enim requiem signiticat. Unde septima dies sabbatum id est requies dicitur. Celebrant ergo septimam diem mortuorum, optantes illos cum Domino re,

mente desiderabat, et incolatum /Egypti detestabamoraliter instruit, ut quaudiu tur. Nos quosque sumus in hoc mundo, terram promissionis, id est viventium, semper desideremus, et ibi requiescere optemus quod bene fit, si numerum annorum Joseph moribus imitemur. Centum enim et decein nos quoque stuvitse annis expletis mortuus est
:

:

deamus per decalogi observantiam ad seternam beatitudinem
Vers.
Felix est

quam centenarium

significat,

pervenire.
»

quiescere
citur
:

a

laboribus praeseutis

vitse.

Hinc ergo

di»

2o.

«

Conditus arumatibus.

(Strab.)

« Flevit

eum

.-Egyptus septuaginta diebus,

anima

quse, aromatibus

virtutura

condita

qui est decuplatus septenarius. Septies

enim

deni,

in loculo corporis degens, quotidie

proficiendo pefide,

septuaginta sunt. Potest etiam dici
dies mortui
triplicis

quia sicut tertia

renni

vitee

reservatur. Siquidem in

spe et cha-

agitur a iidelibus, ut anima, quse est

ritate custodita fuerit,

uaturse,

requiescat

;

ita

lebratur, ut
illiciente

anima corpori

reconcilietur, quae

septimus dies cecarne
tria

per gratiara Christi pervenire merebitur ad speciem divinae c&ntcmplationis, cujus
adoptio perfecta esl
plebis
laetitia
;

uude
»

psal.

xv

:

«

Adim•

peccavit.

In septenario

etiam

suut et

me

laetitia

cum

vultu tuo.

m

WALAFRIDI STRABJ ILLD. MON. OPP. PARS L

-

TIIEOI.OCICA.

18*

LIBER EXODUS.
Uebraice Veeu.e Semoth [niOU
nS.\"i),

id est, H.tr. sunt nomina; Graece F.loAoi;, id cst Exrrus.

PROTHEMATA
(Rab.)
In

1N

EXODUM.

Ain

carne magis

neccssarium cst

propter

vos.

Diun

Pentateucho excellit Exodus, in quo pene omnia sacramenta quibus Ecclcsia instruitur, iiguraliter exprimuntur. Per corporalem enim ex-

enim manet
et

in terra, id est in carne

sua,

multipli-

catur credendo Ecclesia,

ab Hierusalem
Vers.
8-10.
etc.

acquirendo populum Deo, usque ad lllyricum Evangelium
Surrexit interea rex novus supcr
Hic est
diabolus,
suae,

itum tiliorum Israel de ./Egypto corporalis noster exitus de yEgypto spirituali signatur. Per mare Itubrum, et Pharaonis submersionem atque -Egyptiorum, baptismimysterium
interitus.
et spiritualium

pra^dicando.

JEgyptum,

(Orig.) Allegorice.
:

ho^tium

qui dixit in corde suo

Non

cst
:

Deus; qui genti
Ecce

Per typici agni immolationem, Hebraeorum liberationem, veri Agni passio et nostra redemptio. De coelo datur manna, et aqua de pctra
Uic est panis qui de
ctrina Christi.
dicia
nis.
ccclo

id est apostatis angelis, dicit

populus filiorum

Isracl,

eorum

sciiicet

qui po£sunt mcnte
:

Deum

vi]

dere, potentior est nobis
sapienter.
Israel, et

desccndit

(Joan.

vi)

et do-

opprimamus cum Sentit diabolus quia magnus sit populus
Ycnitc,
fortior
ipso,
Scit

\

In

monte danlur preecepta atque judiscipli-

quia

soepe

congressus
et

est,

populo Dei, ut snpernis subjiciamur

saepe superatur. torio
luisse
sensit,

Jacob luctatum esse,

adjuinva-

Tabernaculum,

et

vasa

ejus

construuntur,
Mystica
sancliti-

angeli

obtinuisse

contra adversarium,

cultus et sacrilicia imperantur,

quibus Ecclesiae orsigniiicanlur.

cum

Deo. Aliorum quoque

natus et

spiritualia

«piritualia sacrilicia

certamina
et

sanctorum luctas pertulit timet ne
:

unctio et thymiamata conticiuntur, quibus
catio spiritus et orationis
:

quando eveniat bellum,
cjus, et divictis

consentiant

adversariis

odoramenta commendanOmncs eamdem escam spiritur. Hinc Paulus ait tuakm manducaverunt. et omncs eumdcm potum
spiritualem biberunt,
(I

eis (dcvicto

eo) discedant

de

terra

sua.

Videtur mihi

ex his qua;
Christi

patriarchis

et pro-

phetis
sentit

de

adventu
fiducia

icdicata

fuerant,

quia
in

venturum qui exuat principatus ejus

et potes-

etc.
:

Cor. x.) Hinc

quoque Joannes
:

Facta sunt

tates,
hsec,

cum

triumphet
II.)

eos

et

affligat

iuquit, ut Scripiura implerelur

Os non commiuuelis
PtSnI)

ligno crucis.

cx eo (Joan. xix).
(Bed.)
Velle
:

(Rab. in Exod., tom.

In Chrouicis Eusebii et
et iu

Scmoth

(rTOS

Hebraice

:

il/Aoz Graece

cxodus, exitus vel cgrcssus Latine.

Hieronymi legimus, etc, usque ad periit, niulti Pharaoues fuerunt.
(Oiug. homilA.) Moralitcr.

mari Rubro

Primum

requirere volo

CAPUT PRIMUM.
Vers.
o.

quis est rex /Egypto qui scit Joseph, el

qui nescit.

Erant igitur omiies animse corwn qui C Dumenim ille regnaret qui sciebat Joseph, non dicuntur afllicti lilii Israel, netjue in Iuto et latere eyrcssi sunt de fcmorc Jacob, septuaginta, ctc. Septuacum consum|>ii; ueque masculi eorum necali, et feminae ginta animae, id cst, septuaginta discipali,
Jacob, id
id
est,

est,

Christo,
niiosi

ingrediuutur in .Egyptum,
sciiicet

viviiicatic;

sed

cum

ccepit

regnare, qui non noverat
et

mundum,
septuaginta

Aliter,

animai

pradicandum. .Egyptum ingressse,
ad
ut huic

Joseph. Si Dominus regit nos,

sensus mentis vel

auimae nostra? illuminatur a Deo,

memorans

Chriiu

mystice in numero remissionis accipiuntur,
scilicct soeculo,

slum resurrexisse a mortuis,
carne
nostra,
spiritus

in ./Egypto, id est

quod per /Egyptum hguratur, post

noster
id est

regnum cum

justitia

tanla peccata detur remissio peccatorum.

tenet, et iilios lsrael,

sensus ralionabiles vel

Quo mortuo, etc. (Isid. in Exod.) Sic postquam verus Joseph pro ompibus gustavit inorlem, et destruxil cnm qui morlis imperium habebat, mnltiplicatus est populus tidelium. Nisi enim solum manfuisset, in terra granum mortuum
Vers. 6,
7.

virtutes, (in luto et Kitere

terrenis atterit. Si

non consurait, ncc curis horum mcmoriatn sensus nostcr
:

perdidcrit, Chiistum nescierit
nis,

tunc sapientia car-

quaj est ir.imica Deo, succedit in
id
est

regnum

;

allo-

quitur gentcm suam,
et

corporeas voluptatcs,

sisset.

vitiorum ducibus ad consilium vocalis, deliberat
iilios

(OniG
id est,

,

kom.

I.

in

Exod.) Si moiiatur in
Christi iu
te

te

Joseph.

coutra

Israel,

quomodo circumveniuntur, opaflliganlur
;

mortilicationem

suscipias, et
in

primantur
uant,

luto,

et latere

mares expo/Egyptii et

mortitices
te
lilii

membra
carnis

tua peccato,

multiplicantur

feminas alant, (ediliceut civitates

Israel,

sensus scilicet boui et spirituales. Si
mortiiicentur,
in te

civitates munitas.

Nec putandum

est
:

divinos libros

euiin

sensus

sensus animae
virtutes

crescunt, et

morientibus
te

vitiis,

au-

gentur, et terra

multiplicat in

operibus

bonis,

qUK

per

ofiicium

corporis

ministrautur.
:

Paulum

i^gyptiorum gesta narrare sine causa sed quae scriad nostram doctrinam scripta sunt (Hom. xv), ut qui hsec audis, si forsitan baptizatus es et annumeratus inter iilios Israel, et suscepisti in te Domipta sunt,
luiin

multiplicaverat terra, qui dicebat

Permanere autem

regem,

ct

j)ost

h»c

volueris dcclinare et opera

GLOSSA OKDINAKIA.
saeculi agere,

LIB.

EXOD.

181)

actus terrae et lutea explere ministete

A doceant,

et nosarfiliees nialitiaj faciant.
malitiae,

Et quia sunt

ria

:

scias

quia surrexit in
;

rex alius, qui nescit

Joseph, rex /Egypti

ipse te cogit ad opera sua, et la;

quos praefecit Pharao, qui imperant, exigunt, extorquent terrena opera ideo
multi magistii
:

lerem operari et lutum ipse, superappositismagistris et compulsoribus, ad opera terrena ilagellis agit, ut per saeculum discurrere facit aedifices illi civitates
:

Christo veniente

fecit

alios

doctores

contra

illos

pugnanles, qui subjicientes omnes priucipatus eorum, et potestates, et virtutes, defendant a violentia
filios

maris, et terrae eiementa pro cupiditate turbare

:

fo-

Israel, et

doceant Israelitica opera, et mente
^Egyptios mores
actibus suis
et

rum

litibuj pulsare et

pro exiguo terrae ccspite pro;

videre

Deum

;

relinquere opera Pharaonis, exire de

pinquos jurgiis fatigare
innocentiam,
te regi

castitati in«idiari,

decipere

terra ^lgypli,

totum veterein

domi

fceda, foris crudelia,

intra conscito

hominem cum

exuere, et induere no-

cientiam flagitiosa
ritu agi.

committere; in hujusmodi

A'gypti miiitare, quod est

mundi bujus
eis,

spi-

Vers. 11-13.
Uiabolus,

Prwposuit ituque
gente
sua,

etc.

(Orig.)

vum, qui secundum Deum creatus est. (laiD.) Israel populum Cbristianum, Pharao diabolum signilicat qui luti et lateris imponit gravissimum jugum, servitutem scilicet terreni et lutulenti
:

convocata

oppriniere

cupit

R

operis; admistis paleis, id est, levibus et irrationabilibus faclis
sis,
:

rationabilem sensum, qui
Israel
:

discere

nunc figuraliter dicitur praeficit magistros operum, qui cogant eos opera carnis, secundum illud psalmi cv
:

ut

omnibus onere peccatorum oppres-

nemo

sit

qui

regnum
)

ejus disperdat

aut vincat.

Vers.

lo.

Dixit auicm

rex /Egypti obstetrici-

Commisti sunt inter yentcs, et didictrunt opcra eorum. Docet aedificare civitates Pbaraoni. Pbitom, quse significat os defectionis, vel abyssi, et
est

bus, etc. (Orig. hom. 2

Haec non solum in

mundo,

qui /Egyptus spirilualiter dicitur, sed in unoquoque

Ramesses, qiue
lo-

nostrum deprehendunus

:

princeps hujus
;

mundi non
femina caro
rationabilis

commotio

tineee,

et

On, id est Heliopolis, quae

vult vivificari masculos, sed feminas
et affectus carnis designatur
:

in

dicitur civitas solis.

Deficit os,

cum mendacium
llle

vir

autem

quitur

a veritate et probationibus.
fuit,

ab

initio
aedili-

est sensus,

et intellectualis est

spiritus,

qui potest

niendax
cari
:

et

iJeo tales civitales vult sibi

coelestia capere,

Deum

intelligere, quae

sursum sunt

os abyssi,
;

quia abyssus perditionis

ejus

est

locus

alia ejus civitas est

commotio

tincse

:

qui enim
Civitatem
se

eum
fures

sequitur, ibi thezaurizat ubi tinea demolilur, et

effodiunt

et

furantur (Matth.

vi).

Hunc odit princeps /Egypti et necari cupit; autem quoe carnis sunt, vivere, etquae ad materiam pertinent corporalem, hoec non solum vivere, sed augcriet excoli vultenim ut omnes carnalia sapiant,
quaerere.

cupit

:

quoque
in

Solis aedificat, falso
lucis.

nomine transfigurans

C temporalia
nerit

et quae

sunt super terram quaerant;
;

nemo

angelum

In bis occupat mentes, qntz factoa
Prospicit
suae.

levet ad ccelum oculos
;

nemo

requirat unde huc verecordetur.

sunt ut videant Deum.
sibi bella et

tamen inimiuere
dicit,

nemo patriam paradisum

Cum

maturum
:

gentis

exilium ;ideo
et

ergo videris homines iu voluptatibus

vitam ducere,

Gens

Israel valet

super nos, utinam
quas immiUit, non

nos sentiat

luxu
icito
ficat

lluitare, conviviis et impudiciiiis

operam dare,

valere.

super se

ut scilicet cogitationes, el cuncu-

piscentias malas,

suscipiam sed

quia in bis rex ^Egypti masculos necat, et vivifeminas. Si vero unum de mille ad Deum conlu.xuriam,

jacula ignita scuto fidei repellam, et in
suggesserit,
:

omnibus quoe
:

verti, oculos

Vade retro, Satana scriptum est enim Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies (Matth. iv). Sed et hoc quod dicit, Ne forte acci:

dicam

delicias et

sursum erigere, ceterna quoerere, odisse amare conlinentiam istum
:

quasi

masculum
sinit.

necari cupit Pharao,
;

persequitur,

mille machinis oppugnat

odit tales, vivere in jEgy-

dat nobis bellum, et conseutiant hi

cum

adversariis

pto

non

Inde est quod in boc

muudo
;

servi Dei

nostris, ex propheticis vocibus praevidet sibi

ventu-

habentur contemptui, expositi contumeliis
eos odia et persecutiones concitantur.
Obstetricibus.
(Orig., ibid.)
Iste

inde in

rum bellum,

et

derelinquendum

se a

filiis

Israel, et

quod consentiant adversario ejus, et adjiciantur ad Dominum. Hoc est quod Jeremias ait (cap. xvm.
Clamavit perdix,
divitias, et

etiam obstetriees
Sephora,
vel

corrumpere

nititur.

Quarum una vocabatur
rubens

congregavit quse non peperit, fecit
:

id est, passer; altera Phua, scilicet

vcre-

non injudicio

in dimidio

dierum ejus deIn-

relinquent eum, et in novissimis suis erit stultus.
telligit

ergo perdicem
[et

se,

quae

non

peperit,

congre-

gasse

;

quod

hi,

quos sine judicio congregavit,

cunda; per has necari mares et vivificari feminas quaerit sed et timebant obstetrices Deum, et non sicut praecepit eis, fecerunt. Obstetrices docueruut ante nos quamdam rationabilis eruditionis formam
:

relinquent eum, et sequentur Christum, qui genuit.
Ipse
stultus

tenere. Obstetrices
los

enim medicse sunt,

et

tam mascuad

remanebit,

cum

ad factorcm
;

suum

et

nascentes
est

quam

feminas fovent. Eruditio ergo
scientia, et

parentem universa creatura confugerit ideo indignatur, dicens Ne expugnantes nos exeant de terra
:

communis

rationabilis

omnem
fovet.
Si

pene pervenit sensum, omnes
rcre,

instruit et

Non vult nos exire de terra sua, ut semper portemus imaginem terreni ne eo relicto fugiamus ad eum qui praeparavit regnum ccelorum, relinquennostra.
:

quis in eavirilis animifuerit, qui velit ccelestia quae-

divina sectari,

velut medicatus et fortis,

j>er

has eruditiones ad divinorum intelligentiam paratior
veniret.

tes

imaginem

terrcni, et suscipientes

imaginem

cce-

Est

enim nna, velut passer, qua?

celsiora

lestis.

Ideo statuit magistros operum, qui artes

suas

docet, et rationabilis doctrinae pcnnis in

altum pro-

;

187

\YAL.\I LIDI
;

STRABl FCLD

MON. OPP. PARS
mo-

I.

THEOLOGICA.
sunt infantium

IbS

vocat
res

altcra, rubcns vel verccunda, moralis est,

A

componit,
et

verecundiam docet

et

honestatem.

cendo enim conatae mentiendo, suam. fAoG
,

vitam legere.

Mihi tanien (quia dicit Scriptura de his quod timuc-

in iib.

dc Locu'ionibus in Lxod., tom.

111.)

non fcccrunt juxta prscceptum regis JBgypti) videntur utriusque Testamenti liguram ser\are, et Sephora, quae passcr interprelatur, legi, qua? spiritualis est, convenire Phua vero, quae rurnnt Dcitm,
:

Et quia tiinuerunt obstetrices ut ad ipsam

Deum, etc, usque ad

domum
a

quod cousequenter
ponitur.

faciendam pertinere videatur, Laban merces statueuda procrgo Pharao,
hic
praecepit
etc.

Lcns vel vcrecunda, indicare Evangelia, quse

Christi

Vers. 22.

Prscccpit

(Orig.,

sanguine ruhent,
tur in

et

per universum

muudum

passio-

homil. 2.) .-Egyptii, quibus

Pharao ut

nis cruore rutilant.

Ah

his ergo

animae quae nascun-

feminas

tantum

viviiicent,

oderant masculos. Ode-

Ecclesia, vclut obstetricibus medicantur, quia

runt enim virtutes,
insidiantur Tigyptii,

vitia nulrierunt.
si

Nunc quoque

de Scripturis cuncta eruditionis medicamina conferunlur. Tentat tamen Pharao per has necare masculos,

nascatur masculus Hebraeis,
observent et octribu

ul statim interflciaut, nisi caveant,
cultent. Refert Scriptura

cum

studiosis

in

divinis

Scripiuris
stat

haereses et

quod de

Levi aliquis

prava dogmata

suggerit.

Sed

immobile funda-

genuit masculum, et vidit infantem esse elegantem

mentum Dei. Timent obstetrices Deum, id est, timorem Dei docent, qui est initium sapientia?. Sic competentius aptatur quod sequitur, quia timebant
obstctrices

mcs ccram

eum. Ne ergo justitiam nostram faciahominibus, sed clauso ostio oremus Patrem nostrum in occulto, et nesciat sinistra quid
et occultavit

Deum,

dum

lilteram,

fecerunt sibi domos. Quod secunnullam consequentiam habct non
:

faciat dextera,

ne diripiatur ab
Si

Egyptiis, invadatur,

tluctibus
est

submergatur.

facio

eleemosynam quia

enim propterea domus iit, quia timetur Deus. Si autem videas quomodo Scripturae Novi et Veteris Testamenti timorem Dei docentes domos Ecclesia? faciant, et totum orbem domibus orationis impleant,
rationabiliter scriptum videbitur. Sic
stetrices,

opus Dei, masculum genero; sed si laudem ab humiuibus quaero, et non occulto, rapitur ab .Egyptiis,

in llumen mergitur, et tanto labore

tantoque

studio .-Egyptiis

mascnlum genui.

ergo

istae

ob-

quia

timeut

Deum,

id est,

timorem Dei

docent, non
runt

faciunt

viviiicant masculos, nec

praeceptum regis yEgypti, sed tamen dicitur quia parue-

Quidquid fcminini (Hieron., in Ecclcsiastcn., c. 3). Lbieunque in Scripturis femina legitur et sexus fragilior, ad materiae intellig«ntiam transferamus. Unde et Pharao non vult masculos nasci, sed feminas,

Ego autem contidenter qua? materiae sunt vicinae, et contrario nullus sanNeque enim vitia aut q ctorum nisi perraro feminas genuisse uarratur. Solnxnria in Ecclesia docentur, aut peccata nutriuntur, lusque Salphaat, qui in peccatis morluus est, omnes quod vult Pharao cum vivificari feminas jubet, sed iilias genuit Jacob unius iilia? pater est, et ob ipsam sola virtus excolitur et uutritur. Verum ha?c ad unumpericlitalur. quemque referamus. Si times Deum, non facias praeCAPLT II. ceptum regis .-Egypti ille enim praecipit ut in deliVehs. 1-5. — Egressus est, etc. (Raii ciis vivas, praesentia concupiscas tu, si times Deum, m Bxod., et exhibes oflicium obstetricis, animoe tuoe si contom. II.j Hinc Josephus ait .Metuens autem Amram ferre cupis, viviticas masculos, id est, interiorem ne captus regiae irae succumberet, etc, usque ad sive educere, ut est Moses de llumine eductus. hominem, qui in te est, mcdicaris et foves, et per actus el intellectus bonos vitam acquiris acternam. Alleg. Parentes Mosi, quorum tidem et opera lex
feminas
viviiicantes.

dico,

non

viviticant feminas.

:

:

;

:

Vers.

16-21.

Si masculus fuerit,

etc.

(Isid.)

Allcgorice.

Jubet

vivere

:

sic

Pharao masculos occidi, feminas diabolus, ne possit robur lidei prawalere,
fortesque et

inteifeclis
viriles

virtutibus, vult vitia vivere,

Id., ibid ), usquc ad ipsa quonaluralis decorabat que docetur erubescere idola colere. Yir de domo, etc (Diod.) Non siue ceconomia nam 'el Christus, cupater Moscos praetermittitur
:

animi sensus, quibus divina sapimus, id est. D jus tvpum gerebat Moses, sine patre est. Vers. 2. Et vidc7is, etc (Chrysost., hom. 5i in rationem, prudentiam, constantiam, innocentiamque, Act. apost.). Mirabile est quod non per ea quae videnet quod femineum, imbeel lidem nititur occidere

;

cilium, fragile el
esse,
id
est,

pronum

est ad vitia, cupit super-

tur securitatis esse,

sed plane per contraria,

omnia

ambitionem,
et

violentiam,

libidinem,

pro nobis iiunt. Jussit Pharao in flumen projici pueros; nisi projecti fuissent pueri,

iracundiam,
sunt.

his similia,

quae feminarum figura

Moses

:

non fuisset servatus quando servabatur, non erat in honore
est,

Veh». 19.

Qmi

rcspondcrunt,

etc.

(Adg. in Gen.,

quando expositus
natus est
tu DtS? et
illi

tunc factus in honore
diceus
:

est. Mi-

tom.

III

)

Quau-itur ulium talia menuacia approbata

Judaeus,
illi

Xumquid me

occidcre

sine auctoritate divina, etc, usquc

jam

conversatio in codis est,
circa

modum

ad quorum autem nou eos aestimo lingua? veritatem falsitatemque exemplo obstelib.

hoc

profuit ut

jihilosopharetur

m

soli-

tudine ac secure viveret.
iOrig., hom. 2.) Allegorice. Pharaonis
clesia
lilia

est Ec-

tricum debere informare.
(Ciu:<..,
)>•

de genlibus congregata, cui
:

per prophetam
ct

Moral

,

zzxvui, cap.
etc

2,
,

3.1

Summoad par-

dicitur
tni.

Oblhiscerc populum tuum
rc.c

domum

patris
i

ic

cavendum

est

mendacium,

u$qn<

quia concupivit

spcciem tuam {Psal. xliv.

IS!»

CLOSSA OKDINAKIA.
domo
patris, et venit

LIK KXOD.
acceperat. Sed Pharaonis
iilia

190
liberavit
est a

Haec estergo quae exivit de

ad

A monum

eum
Pha-

aquas,

ut

lavaretur a peccatis
:

quoe

contraxerat iu
susce-

Cum autem

perfectae esset aetatis, raissus

domo
pit, et

patris

et statim

viscera
;

misericordia±

raone contra yEthiopes.

Cumque

sciret per

deserta

kaee veniens in paludem, Mosen jacontem expositum a suis, et fecit eum nutriri. Nutritur apud suos, ibi agit infantiam; fortior factus ducittir ad eam, adoptatur in filium. Moses legem signiticat. Veniens ergo Ecclesia ad aquas baptismi, suscepit legem intra tibin conclu-

miserta est iufantis

invenit

serpentibusplena se profecturum, tulit ibides, id est ciconias ^Egyptiacas, castraque metatus proferebat
eas, ut

serpentes

devorarent

et

fugarent:

sicquc

exercitus securus trausigebat
nisset ad civitatem
vit

noctem.

Cum

ergo ve-

quam expngnaturus
regina, et
:

eum iEthiopum

sam,

et

bitumine linitam.

Tibin ergo e^t
et virgis vel

tegminis
ex cortice

civitatem
et

ei tradidit, et

erat, adamasecundum coudictum, nupsit inde est quod Aaron

genus ex papyro contextum,

Maria jurgati sunt adversus Moseu propter
Vers. 12.

iEthio-

arborum formatura. Jacebat ergo

lex

clausa intra

pissam uxorem.

hujusmodi tegmina, pice et bitumine linita, vilibus scilicet et tetri Judaeorum sensibus; sordebat oblita usque quo Ecclesia veniret ex gentibus, et assume-

Cumque

circumspexisset

huc atque

il~

Luc. (Aug.

reteam de
transigit
:

luteis et palustribus locis, intra
tecta.

sapientiae

aulas et regalis

telligunt,

apud suos apud illos enim qui eam spiriUialiter non iuparvula est, et infans, etlactantium habens
ad Ecclesiam venit,
forlior
est

lofantiam tamen

cibos

:

cum
;

Moses

et

amoto enim velamine lilteree, perfectus iu lectione ejus cibus invenitur. Mercedem nutrimentorum accipit a lilia Pharaonis, apud quam lex nascitur et nutritur. Sed quid est quod Synagoga accipit ab Ecclesia ? Quia illud quod Moses dicit: Ego in non <jentcm in 3emulationem vos inducam in gentcm insipientum, in iram vos concitabo. Synagoga ergo de Ecclesia hanc mercedem accipit ut ultra idola non colat: videns enim gentiles ita ad Deum convalidior
:

De hoc facto Mosi satis disputavimus in illo opere, quod de vila patriarcharum adversus Faustum scnpsimus, utrum mdoles m eo laudabilis fuerit, qua hoc peccatum admiserit, sicut uber terra ante utilia semina quadam herbarum inutilium ferocitate laudatur: an ipsum factumjustilicandum sit? Quod ideo non videtur, quia nullam adhuc legitimam potestatem gerebat, nec divinitus
Quxst. in Exod.)

acceptam, nec

ordinatam et taapostolorum, putabat intelligere fratres suos, quod per eum Deus daret salutem illis, utper hoc testimonium videatur Moses jam divinitus admonitus (quod Scriptura co
societate
in
:

humana

men,

sicut

Stephanus

ait

Actibus

loco tacet) hoc audere potuisse.
(Isid.j

Allegorice.

Moses,

id in

est

Chrislus,

-Egy-

versos,

ut

ultra

idola

nesciant,
si

erubescit

diubolum nobis ultra q injuriosum. non defendendo
piium,
obruit
id est

hac peregrinatione occidit, et in arona

idola

colere.
Si

Nos

quoque,

Pharaonem

habui-

mus patrem,

nos in
aquas,

operibus malis genuit,
:

cum

venerimus ad

nobis sordeant litterae velut

parva ejus sunt et
facta

assumamus legem Dei nou tegmen obscurum quae lactantia comedamus quae perl
;

occisum. Latet enim in eis qui stabile non habent fundamentum. Ecclesiam vero in petra aedilicat, et eos qui vcrbum ejus audiunt et faciunt prudenti viro comparat, qui aediticavit

domum suam

su-

;

pra firmam petram. Alios vero stulto

comparat, qui

Mosen uihide eo parvum, nihil vile sentiamus, sed totum magnilicum, totum egregium, totum elegans totum enim magnum est, quod spirituale est, et sublimis
et
: :

sumamus, mus. Grandcm

et intra cordis tecta

regalia

colloce-

supra arenam
Vers. 13.

tedificat.

validum habemus

intclligentiae.

Et cgressus die altero, etc. In lioc Moses figuram Christi gessit, qui duorum populopaciticare lapide rura discordiam in se angulari studuit. Qui injuriam fecit et reconciliatorem conChristi tempsit, Judaicus est, qui praedicationem
reconciliantis repulit, et credentis populi hostis perstitit.

Vers.
(Theod.)

6-8.

Cernensque

in

ea

panutum,

etc,

Mystice.

Hoc

illi

potissimuin

circumcisio

Unde Joan.

ix

:

Tu discipulus

illius

sis,

nos

prodere potuit,

nondum enim

yEgyptii tale myste-

discipuli Mosi.

Timuit Moscs, etc. (Aijg.) Si sic rium admiserant, licet succedente tempore ad He- D Vers. 14-21. braeorum imitationem circumcisionis legem observadivulgatum est verbum hoc. Dtio sunt in hac locuverint. Unde Jeremias Considcrabo omncs prsetione attendenda, quia pendet scilicet sententia et putium circumsecantes, /Egyptios ct filios sic dimissa est, deinde quia verbum pro facto poEdom.
:

(Jer. ix).

suit.

flumen lavacri et aquam baptismi a fidelibus invcnitur, etc, usquead
(IsiD.)Moses, id
est

Christus, ad

Quae peperit, etc. Allegorice. Christus Veus. 22. Ecclesiam de gentibus sibi copulavit, quae munere
Spiritus septiformis

et

eum
Vers.

religiosa

observatione

suscipientes

tuenttir.

una

est in lide

calholica.

Unde:

Adultumque tradidit, etc. (Kab.) Kefert Josephus quod lilia Pharaonis adultum Mosen ad patrem suum adduxit, cui ille coronam suam imposuit, quam slatim Moses projecit, quouiam ibi sculplum simulacrum vidit. Unde sacerdos qui ibi aderat, voluitinterlicere eum, dicens quia yEgyptus esset subvertenda per ipsum sicut ex oraculo da>
9-11.

columba mea; quae gignit, filiiim qui vocatur Dei adjutorium: advcnae advena, et alterum qui enim sunt sancti super terram, sed Dei adjutorio

Una

est

nunquam
Vers.

carent.

23-2b.

Post
in

Postquam Moses

terra
:

multwn vero temporis, elc. Madian duxit uxorem,
quia

raortuus est rex /Egypti

cum

Christus

in

orbe

191

WALAFKIPI STRABI FLLD. MON. OPP. LAKS
lidcm convertit,
destructus esl

I.

TIIEOLOGICA
scilicet

I»2
consistcre,
et
vel

terrarum gentes ad
principatus diaboli.
Ingemiscentcs.
iion cognoscis te

A

/

(Isid.j

Quia nullus
Aliter,

digne

Deum

videre potcst, nisi cuncta terrena

mortalia
ut
si

ribus luti ct
ciferaris

Nisi moratur in <e rex /Egypti, opprimi servitute /Egypti, etopelateris; nec corde ingemiscis, nec vo-

dcponat.

veterum
Moses

consuetudo
in

erat

sponsus

sponsam repudiaret,
Ideo

signum

repudii

discalcearetur.

discalceari jubetur, nec

ad

Dominum

ut liberet te.

ad Ecclesiam, quse in rubo signiiicatur, quasi
,

spon-

CAPUT
Vkrs.
2,3.

sus

III.

Apparuitque
et

ci.

(Isid.)

Allegoricc.
|

boc enira Cbristo servan" duin, qui verus est sponsus. De quo Joannes ait: « Cujus non sum dignus solvcre corrigiam calccaaccedat
calceatus
;

non cremabatur. Hubus, flamma in rubo, ver spinse pcccatorum Judscorum bum Dei, id est lex data illi populo. Sed et llamma rubum non comburit, quia lex data peccata eorum non cousumit. Alii in rubo flammante Ecclesiam
Frat

llamma

in rubo,

menti.
Vers.

» (Joan. 6.

i.)

:

— Ego sum
Nou
aliter

Deus,

etc.

(

Hilar.

lib. iv

de

Trinitate.)

loquendum de Deo

est

quam
:

intelligunt, qua?

persccutionibus inllammatur,

qua>

ut ipse ad intelligentiam nostram de se locutus cst. Angelus Dei est, qui in igne de rubo apparuit et dc rubo in igne Deus loquitur babes dispensationem
;

loquente ad se Domino non crematur. Quod

Domi-

in angelo, quia in angelo

nus Mosi in rubo apparuit, ostendit quia in Ecclesia

babes in

naturee

officium est, non natura; nomine Dcum, quia angelus De 1

nec alibi. Aiunt Hebnei idco in rubo Deum apparuisse Mosi, ne possent sibi inde idolum sculpere Judsei. Semper enim Deus idololatriee occasionem recidit. (Greg. lib. xxii Moral., cap. 20.) Moses admistus
apparet iidelibus,
.Egyptiis quasi vigilabat

Dcus

est.

Vers. 7.


:

Vidi afllictioncm,

elc.

(Greg.,

Moral.

mentibus ad seipsum redire cuique quia prava itinera semel captos tauto difficile est delcctabiliter tenent, quanto quod libuerit, non licet.
Sparsis
foris

non audicbat
desertum
terrcnis

:

sed

exstincto
illic

mundo, ideo vocem Domini /Egyplo, postquam in

Quia cura

disciplinse

munus non

obviat,

nulla

rctri-

butionis prospicitur pcena
oculis cordis

fugit,

dum

tumultibus
pereepit.

quadragiuta anuis degit, a obdormivit, ct idco divinam

quec terrcat. Sed clausis securius preecipitatur anima,et tanto
penetrat,

mala
eeterna

temporalis
desperat.

quanto

durius

bona

vocem
sopitur,

Cum enim mens

ab

exteriorilms

Sed
quasi
:

ista

reproborum

nequitia

verbum Dei penctrat

veracius.

Aurcm quippe
pcrstrepens

clectorum vitam,

cordis
claudit.

turba terrenarum cogitationum

dum

aflligit,

expcdit

quia

grana a pabis, scparat, et duni violcnta ingcrit,

ab utraque q festinare ad superna compellit; quod in Israclitico interius populo, Mosevocante et Pharaone seeviente, signaobsurdescit. ad vocandum missus est, cum tur. Moses enim Vers. 2. Ccrncns autcm Dominus, etc, (Greg., Pharao duris operibus urgerct ut alius vocando prxf. in Moral., c. 2.) Angelus qui Mosi apparuisse traheret, alius seeviendo impcllerel, ut plebs in scrdcscribitur, modo Dominus, modo angelus memoravitio turpiter lixa, vel vocata, vel impulsa movcperfecte
sufiicit

Non cnim
quia
si

bomo

divisus,

exterius auditum

aperit,

tur

:

angelus, quia exterius

nus,
,per

quia interius

pra^idcns

loquendo servit; Domiloquendi efficaciam
ab
interiorc
regilur, ct

tribuit.

Cum enim

loqucns

obsequium angclus, et per inspiratiouem Dominus memoratur. xxvm Vocavit cum de mcdio, etc. (Grkg. lib Moral c. 5.) Saepe simul et terrcnis ct coelestibus
,

hoc quotidie agitur dum prsedicalis coclestiretur bus preemiis seevire in elcctos reprobi permiltuntur ut quos /Egyptus, id est vila praisens, opprcssit ut dum Deus provocat, blandicns, adjuvet premens
;
:

;

cruciatus impcllat.

Vers. 8-13.

homil 32.) Uudi populo

Et educam de tcrra, de prsesenti

etc.

(Greg.,
aliquid

vita

substantiis per angelos loquitur Deus

:

sicut

bic

cum

ignem rubumque
infcrius junxit.

sociavit, atqucaliud superius, alhnl Quid tuncsolum agitur, cum aliquod

magnum
populi
peccati

ex conjunctione signatur.
alloquens,
et

Nam

per

succen-

sum rubum Mosen
iierct,

ostendit

quia doctor
et

qui

legis
:

ilammam
ut

percipcret,
illo

juomittendum fuit, ut posset in futuro robustius solidari. Si enim parva non acciperet, magna non crederet. Deus ergo largiendo terrena suadet et ea;ut pcrcipiens quod videbat, sperarct quod lestia, non videbat. ln terram bonam ct spatiosam, in tcrra gux fluit
lacte, etc.

spinam non

vitarct

quod ex
nostrae

populo
quasi

(Ibid.) Prtcsens

prosperitas aliquando da-

exiret, qui igne deitatis carnis

peccata

tur, ut

ad meliorem

vitam provocet,

aliquando ut
Israelitis

rubi spinam acciperet, et inconsumptam bumanitatis

in

ceternum

plenius damnet.

Hinc

terra

substantiam in ipsa divinitalis flainma servaret.
Vers.
b-7.

Cbanaan promittitur, ut quandoque ad
randa provocentur
vicino perciperet.
:

eeterna

spe-

Solve calceamentum,

etc.
:

(Theod.)

quia rudis populus promissionisi a

Duas ob rcs jubet calccamenta solvere primo, ut ipsum magis ac magis rcligiosum ac rcvcrentem rcddat, ut cum tremorc mandata ejus accipiat lum etiam eruditur qua rationc sacerdotes in tabernaculo Dci ministrcnt nudis enim pcdiliu- sacerdo;
:

nibus non crcderet,

promissore

aliquid

in

Non ergo solum spe ad res, sed rebus quandoque ad spem trahitur. Unde psal. civ
:

Et dedit

illis

rcgiones

genlium,

ct

labores

populorum
cjus
et lc-

posscdcrunt, ut

custodiant justi/icationcs

tale

munus

obibant.

gem requirant.

;

I

!)3

f.LOSSA OHDINAiUA.

LIB.

EXOD.

1

9

i-

me ad vos, etc. Mit- A scilicet in fine mundi, sese ad iidem colliget; colubri caudam tenens, quia eum quem mortalem ante detitur Moses ad Pharaonem puniendum ct tandem spexerat, in ultima parte Ecclesise Redrmptorem missa est lex ad diabolum destruenoccidendum suum coniitebitur. Mox serpens in virgam redit, dum. Hieronymus, scribens adMarcellam de decem noquia ut Judaicus populus in Christum crediderit,
Vers. 14-10.
est, misit
:

— Qui

minibus Dei, sexto loco ponit nomen ehieh (rVTIN), Qui est, misit me ad vos. quod in Exodo legitur Deus enim solus, qui exordium nou habet, verse quod per angelum dictum essentise nomen ienet
: :

mox ad judiciumin ut jam serpens bit
:

potestate divinitatis suse apparevirgasit: quia qui iu terra

homo

despectus

est,

de ccelo veniens super angelos vide-

bitur Deus.
(Isid.)

est

Mosi

nomen

ejus quserenti, quia in ejus

compaquasi

Serpens persuasit
serpente;
virga

homini

morlem.

Mors
in

ratione qui vere est, quia incommutabilis est,
;

ergo a

in serpente,
:

Christus

non sunt quse mutabilia sunt quod enim dicitur, et quod dicitur, erit, nondum est. Deus fuit, non est autem tantum est, qui non novit fuisse, vel futurnm esse. Solus autem Pater cum Filio et Spiritu sancto vere est. Cujus essentise comparatum nostrum esse, non est unde et dicimus Vivit Dcus, quia essentia divina vita vivit, quam mors non habet.
: ; :

morle. Expavit Moses et fugit inortuo enim Chrislo expaveruut discipuli a spe in qua fuerimt recedentes.

Apprehendit caudam,
virga
:

id est

posteriora, et

factus est

quia primo occisus, postea patralis omnibus,
est,

ad

id

quod fuerat rcsurgendo reversus
niiiil in

ubi per

vitam morte consumpta,
ruit. Vel

eo serpeutis appa-

Vers. 17-20.
etc.
liter

— Ad
in

terrum

fluentem lacte

et melle,

(Auc,

Qusest. 4

Exod.) Utrum

accipere

debemus, quia

hoc spirituasecundum proprietaest Hebrseis?
et suavitas

cauda serpenlis, iinis sseculi, quia sic morper hsbrica tempora volvilur; alii eunt, alii veniunt per mortem, tanquam per serpentalitas Ecclesise

tem non heec erat terra quce data modus locutionis est, qua ubertas
laudatur ?
Vers. 21.

An

perquem mors seminata tanquam cauda, redimus ad
tem,
structa,

est

:

sed in fine sseculi,
Dei,

manum
Dei

appreregni

terree

hensi reparabiraus, et novissima

inimica morte dcvirga

— Non exhibitis,

resurgentes

in

^dextera

etc. (Aug.,

ibid.)

Quod

erimus.

Vers. 6, 8. mandavit Dominus Hebrseis ut acciperent ab jEgy... Mitte manum tuam, etc. (Paocop.) Quidam asserunt illud portentum contigisse ut ostouptiis vasa argentea et aurea, et vestem, atque addimandati hujus non potest deretur justo non esse legem positam. Licet deinde dit, et prsedabimini eos, esseinjustum judicium. Mandatum enim Dei est, de leges sanciat, quo pacto moibusleprse sit examinanquo non judicandum, sed obtemperandum fuit. Ipse q dus, et immundus pronuntiandus, tarnen plereeque enim novit quam juste mandaverit, ad servum perleges ita feruntur, quasi stultis et infantibus dentur. tinet obedienter facere quod mandavit. Adeo nostrse iniirmitati se accommodat Deus ? Vehs. 22. Vasa argcntea. Argentum et aurum ^ (Isid.) Manus alba, id est immunda, albor enim in cute lepra es*, non candor. Ipsa enim hsereditas Dei, ab /Egyptiis jfpetimus, unde tabernaculum Deo fahricemur, cum poetas et philosophos legimus, ut id est populus, foras ab eo missus factus est im-

divinam Scripturam sapientius

et

facundius

expo-

namus.

mundus. Lnde psal. lxxiii Ut quid avcrtis manvm tuam et dexteram tuam, etc. Sed revocata est manus
:

CAPLT
Vers. 2-5.

in sinum, et reversa est ad colorem
IV.
etc.

Judaica, alienata a sinu Dei, foras
(Greg.)

Quid
;

est

quod,

Moses
;

sit

;

sed revocata, redibit ad

suum sic plebs immunda remanpristinum colorem, cum
:

Judaicus

populus

virga,
:

Divinitatis potestas

ser-

agnoverit Salvatorem. Cxcitas
in Israel (Rom. xi).

enim ex parte
etc.
:

contigit

pens, Christi mortalitas

quia enim

per

serpentem
Vel

mors, per serpentem mortalitas signatur.

quia

Vers. 9,

10.


;

Sumc aquam,
et

(Isid.)

Aqua

scriptum
tia,

est

Matth. x

:

Estote prudentes

sicut serfj

populum
vidisti,

significat

pentes; et quia

summa
:

prudentia, id est Dei sapienin serpente

populi sunt

unde Apoc. xvu Aquas quas gentes. Populun ergo vertitur in
Domine,
etc,

incarnata est

recte ejus mortalitas
:

sanguinem,
Vers.
10.

id est, in sanguinis Christi lidem.

Sicut exaltavit Moses seriiguratur. Unde Joan. iv pentem in deserto,\ita exaltari oportet Filium hominis. quia Judaicus populus ante Moses virgam tenuit
:

— Obsecro,

(Aur,.
:

Quxst.
Precor,

in Exod.)

Domine,

Quod ait Moses ad Dominum non sum eloquens ante hcsternum
tuo, intelligitur

nequc
lo-

Redemptori adventum
in

in Dei potestate

confisus est
et

ante nudiustertianum

diem, neque ex quo ccepisti

terram projecit, quia per patriarchas
nuntiavit
;

prophetas

qui famulo

credere posse

iieri

Dei

Deum incarnandum
vertitur, quia
talis est

virga

in

colubrum

voluntate subito eloquentem,

cum

dicit

:

neque ex
fieri

Christus Deus *in se permanens, mor[factus.

quo

cozpisti loqui

famulo

tuo,

tanquam ostendens

in

homine

Sed

conspiciens pertimuit, et fugit,
lus

colubrum quia Judaicus popuet

Moses

potuisse ut qui

ante hesternum et nudiustertianum
fuisset,

dum

Christum mortalem

vidit,

Deum

credere ex-

diem eloquens non illo Dominus loqui
(Orig.

repente iieret ex

quocum

ccepit.

pavit.

Cui jubetur ut
est,

caudam

qui

modo credere
id

recusat, in

miniti parle,

teneat, quia popuhis exlrema corporis Doposteriore tempore Ecclesisp,

homil. 3

in

Exod.)

Dum

esset

i^gypto, et erudiretur

omni

sapientia

Moses in iEgyptorum,
nec proli-

non

erat gracili

voee, nec tardus lingua,

195

WALAFRIDI STHABl FULD. MON. OPP. PAHS
Erat enim,

I.

THEOLOGICA.
cseci

19»;

tebatar se ineloquentem.
.Egyptios,
bilis.

quantum ad A deant
incomparasciens

;

et

qui vident,

sonorae

vocis

et eloquentiae

crediderit aliquid

Ubi autem Dei vocem audivit,

et eloquia

Dopro-

corporalia

posse

Quis autem nisi inhomini secundum vilia accidere quod Dcus nolit ? Sed
fiant.

mini suscepit, sentit vocem suam gracilem, lem tardamque, et impeditam linguam, et
nuntiat

et exi-

eum juste totum
Veus.
rice.

velle

se

12,

13.

nemo

ambigit.
etc.
:

Perge igitur,

(Alg.) Allego-

mutum, cum

incipit

cognoscere verum Ver:

Qr.od dicit

Dominus ad Mosen

Sed
te

nunc vade
quse
lotuoris

bum, quod erat in principio apud Deum (Joan. i) mutis enim animalibus quamvis indoctus homo comparetur, eloquens videbitur;
si

tu, et

cgo aperiam os tuum, et instruam
es,

turus

apparet non tantum

instruclionem

vero cruditis
si

et

elo

sed etiam ipsam aperlionem ad Dei gratiam perliait, Aperi os tuum, et ego instruam ntrumque promittit, aperiam et instruam. In psalmo autem lxxx Dilata os tuum, et ego adimplebo illud. Ubi signiticat in homine voluntatem accipiendi quod Deus donat volenti, ut ad voluntatis exordium pertineat, Dilata os tuum, ad Dei autem

quentibus, stultus et mutus. At
et

quis Dei

verbum

nere.
te
;

Non enim

divinam respiciat sapientiam multo amplius quam apud nos pendens, apud Deum mutuui se animal
prolitebitur.

sed

:

Unde

psal.

lxxii

:

Ut jumcntum factus
profecit,

sum apud

tc.

Qniaigitur in

id intelligentiae

ut se cognosceret,

quod

est

magna
os

pars sapientiec,
:

remuneravit
os

eum
Beati

divina dignatio dicens

tuum,

etc.

quorum
lxxx
:

Aperiam Deus aperit ut loos

gratiam,
Vers.
(Abg. denti
1

et
1.

implebo

illud.

Iratus

Dominus

in Moyscn,

ait,

etc.
diffi-

quantur. Unde psal.
Ut dchtr mihi

Dilata
dicit

tuum,

et

ego
vi
:

Qusest.

10

in

Exod.) Videtur tanquam

implebo illud. Similiter Paulus

ad

Ephes,

non

dedisse

plenissimam
et

facultatem,

etc

,

sermo in

apertione oris
:

mei. Eoruni

usque ad cujus figuram
inter

gerat velut medius

Moses
et

eorum qui ergo qui vera loquuntur, os Deus aperit loquuntur mendacium, falsum testimonium, scurrilitates,

Deum
i

et

Aaron,

Aaron iuter Mosen
et

po-

pulum.
Veus.
5-1 8.

turpitudines,
et

ctorum,
aperit os.

susurronum quoque et detraeorum qui otiosa loquuntur, diabolus
xin, quia
introivit
ct

Et cgo ero in ore tuo
et

in ore

il-

lius, elc. (Ouig.)

Non solum Mosi
et

promittitur ape:

De Juda refertur Joan.

riri os

a

Domiuo, sed
os

Aaron. Dicitur enim

Ego

in illum Satanas,

misitjn cor cjus ut traderet eum.
Pharisaeis,

aperiam os luum
faciatis.

illius, et

instruam vos quoe

Os ergo ejus aperuit, ut loqueretur |cum

quomodo eum

traderet accepta

pecunia.

Non

est

Veus.

19.

Dixit ergo Dominus, etc. (Alg., Locut.

'

autem parvoe gralias discernere os quod aperit Deus, in Gen., tom. III.) Post dies autem multos mortuus et quod aperit diabolus. Aperit etiam Dcum aures c est rex /Egypti. Dixit autem Dominus ad Mosen in undc DoMadian Vade, perge in /Egyptum, etc. Multa in his sanctorum ad audienda verba divina verbis notanda sunt genera locutionis. Primo enim minus aperiet mihi aurem. Aperit oculos, sicut apeinquit Vade, pergein /Egyptum, tanquam non sufliruit oculos Agar, et vidit puteum aquae vivae; unde ceret alterum, deinde, mortui sunt omnes qui qusereEliseus Apcri, Domine ocidos pueri tui, ut videat, bant animam tuam, cum solum regem /Egypti Scriquia plures sunt nobiscum (IV Rcg. vi). Auris vero de quo solo antca dictum ptura mortuum dixerit quae per eruditionem Domini aperitur, aliqnando an ipse post unde Ne rccipias fuerat quod Mosen quaerebat occidere aperta est, aliquando clausa alios inimicos ultimus mortuus est ? Quod si ita est, auditum vanum (Eccli. xlv). Si dicuntur vana, pronon loculio, sed sensus est. fana, turpia, qui novit eruditionem Domini, claudit Veus. 20. Tulit ergo Moyses, etc. (Ai:g., Qusest. aurem et dicit Ego autem sicut mutus, aui non ape12 in Exod.) Quod dictum cst, quia Moses uxorem ruit os snum, et sicut surdus noii audicbam (Psal.
; : : : : :

;

:

:

:

xxxvn). Si vero ad utilitatem animae pertinent quae

ct infantes

suos imposuit
iret
:

super vehiculum, ut
socer ejus

in
illic

dicuntur,

si

de Deo sermo

est,

si

mores docet, ad
pateant et
tota

yEgyptum

postea vero Jethro

virtutes invitat, vitia resecat, aures

cum
pto
;

eis occurrit,

cum

eduxisset

populum de

/Egy-

animae janua. Nolandum aulem quia
ratione usa est lex ut diceret
:

summa mode- u
auditum
rccipies.

intelligendum

est,

post illam,

quae ab angelo

Non

rccipies

futura erat, interfcctionem,

Mosi vel infantis uxorem

vanum; non

dixit,

Non

audies; sed,
:

ISon

reversam fuisse

cum

parvulis.

Nam quidam
impositi

puta-

Nam

Marcion cnim et Valcnvana saepc audimus tinus, et omnes contra Creatorem disputantcs, vana

verunt propter hoc angelum terruisse, ne ad impe-

dimcntum
Vers.

ministerii

divinitus

femineus
(Aug.

loquuntur; frequenter tamen audimus ut contradi-

sexus comitaretur.
21-23.

camus, sed non recipimus, quia illorum os diabolus aperit. Dignetur Dominus aperire os nostrum, ut possimus conlradicentem revincerc, et oblurare os quod diabolus apcrit. Vf.hs. ii. Quis fccit os hominisl etc. (Auo.,


est,

Ego

indurabo

cor

ejus.

Serm.

88.)

Quid

ego indurabo cor ejus, nisi

cum

mea, obduret illum nequitia sua? Sicut quoties nimio frigore constringitur aqua, solis
abfuerit

gratia

calore superveniente

resolvitur;
ita

et

discedente sole

Sunt qui Deo calumniantur, vel potius Scripturae Veteris Testamenti quia dixit Deus quod fecerit mutum. Quid ergo dicunt de Christo aperte Ego vcni, u( qui non vident vidicente Joan. x
Qusest.
8.)
:

peccalorum frigore refrigeBcit charitas multorum, et velut glacies obdurantur
iterum obduralur
et
:

;

cum

calor divinae misericordiae

supcrvcncrit,

re-

solvuntnr.

Hoc

in

Pharaone

cognoscimus, a quo

,

clossa ordinama.
quoties llagella

LIIJ.

F.XOD
:

l!'S

remota sunt, se contra
quoties
afilictus
est,

Deum

ob- A ergo dc /Egypto
sed animo,
ait
:

rclinquendus

duratus erexit

;

suppJ.Lca.vit.

si

volumus servire
n).
est

mundus, non loco, Domino. Inde Joaunes
est

Non

est

ergo iniquitas in Deo. Unde
patientia Dei

non tam pofecit

Filioli, nolitc diligere

mundum, ncquc

ca

qux

ia

tentia

quam

Pharaonem

obdurari.

mundo

sunt

[Uoan.

Quam rem
dicentes
:

etiam circa vernaculos nostros solemus

Vers. 2.

— Qui

exercere, quibus frequenter peccantibus indulgcmus,

exprimit, qui subdi
ero Altissimo (Isa.

Ego talem te feci, ego tibi parcendo proterviam tuam negligentiamque nutrivi. Occurrit ei Dominus, etc. (Auo., Vers. 2k 11 in Exod.) Alia littera Et faclum cst in Qusest. via ad rcfection r m, ofiviavit ei angelus, et quxrebat ct assumpto Sephora calculo circumeum occidere cidit prxputium filii sui, et procidit ad pcdcs ejus ct

Dominusl Superbiam diaboli Deo contemncns, ait Similis xiv) et quasi de Domini nativi:

;


:

tate dubitaus, dicit

:

Si Filius

Dei

es,

dic

ut

lapides

isti

panes

fiant

:

(Matth.

iv).
:

Postea vero quasi coacto

davnonss
vin.)

cla-

naverunt

Quid
es

venisti ante
Filius

tempus torqacre

nos ?

Scimus quia

Dei (Matth,

Post tor-

menta B Quis

sciunt, quoe ante scire noluerant.
se supplicari

Pharao quorogat. Vi Jes
?

dixit

:

Stetit

sanguis circumcisionis infantis mei,
:

ct

que verberatus pro
est

ad

Dominum
etc.

recessit

ab eo propter hoc quod dixit

Stetit sanguis

circumcisionis.

Primum
etc,

queeritur

gelus interficere,

usque

quem volebat anad magno nisi fallor
tu,

dominus, ut audiam xocem ejus
;

quid agit cruda superbia

videbitis paulo post quan-

tum

proficit in flagellis
;

sacramento.
Vers. 25, 26.

eflicitur

qui

modo
:

Sponsus sanguinum,
Mosi

etc.

Se-

ratus dicturus est

quantum melior verberatus Nescio Dominum, verbeOrate pro me Dominum. Ncmo
:

dicit,

cundum
tatem
tu

historiam, mater gentilis
potuit dicere
:

rei,

admirans noviSponsus sanguinum

ergo

ita

ineruditus

sit

divinae disciplinee,

ut flagella

divina perniciem putet et pcenalem interitum.

Ecce
ante

mihi es; quasi, ritus tuoe gentis cogit
lilii

me

fundere

etiam Pharao durissimus proficit verberatus

:

sanguinem

quod aliis gentibus non est moris. Mystice autem Sephora Ecclesiam de genmei,
filii

enim verbera Dominum
rogat supplicari
gelio verberatus
;

nescit, verberatusque'

pro se

et proficiens

ut pcenis,

scit

tibus signilicat, quse prseputium
tilis

sui, id est

genx.

scere cur puniatur. Nescio, ait,

Dominum,
:

in

agnoEvanFilius

populi, acutisssima petra,
vel
illa

id esl Spiritus sancti
II

emendat hanc vocem, quia da?mo:

doctrina,

pelra de qua dicitur
Christus,
exspoliat,
et

Gor.

nes clamaverunt Dei

Scimus

te

quis sis

tu

cs

Petra autem

erat

ut
:

mundetur

vivi. Post flagella

etiam Israel dimittet,

et

etiam

ab omni inquinamento carnis
veterem hominem

spiritus

cum

actibus

suis

(CoL

enim

sanguis
'27-41.

circumcisionis

quando
Dominus,

Et \cxuat urgebit exire. Nulla enim societas luci ad m). Stat C nullaparsfideUcwn vnfideU^IlCdr^i)
Vkrs.
3.

tencbras,

corruptibile

hoc induet incorruptiouem.
Vers.

Dixitque

etc.

(Orig.,

hom. 32.) Occurrit Aaron Moysi, et exivit
pto.

de /EgySed interest ubi occurrat Mosi, cujus os aperiendum est a Domino occurrit autem in montem
:

Deus Hebrseorum vocavit ?ios, etc. quomodo populo dicatur, etc, usque ad ut justum judicium consequatur.
(Acg. in Exod.) Quaeritur
(Orig.) Moraliter. Iter tridui de /Egypto proficisci-

mur,

si

ita

nos ab omni inquinamento animae, et
corpus, in diem Christi
ser-

Dei. Merito os ejus aperitur, qui occurrit in

montem

corporis, ac spiritus conservemus, ut integer spiritus

Dei. Petrus,

Jacobus et Joannes in monte

noster, et anima, et
et transfi-

guratum Dominum Jesum videre meruerunt, et /Egyto, si (Orig.) Tridui iter proficiscimur de Mosen etEliam cum ipso in gloria. Tu quoque, nisi rationabilem, moralem, naturalem sapientiam, de ascenderis Jmontem Dei, et ibi occurreris Mosi, id rebus mundialibus auferentes, ad institula divina est nisi excelsum legis ascensum ascenderis, nisi convertimus. Tridui iter de yEgyplo proficiscimur, spiritalis intelligentiee cacumen invaseris, non est si purificantes in nobis dicta, facta vel cogitata (tria ostium apertum a Domino. Si in humili loco littera? D sunt enira hoc P er q uae homines peccare possunf steteris, non occurristi Mosi in montem Dei non efliciamur mundi corde, ut Deum videre possimus. os tuum aperuit Deus, neque instruxit quae te oporPrinceps vero ./Egypti ubi videt se vehementius urteat loqui nisi Aaron Moysi in monte occurrisset, geri ut dimittat populum Dei, secundo loco cupit nisi ejus sensum vidisset arduum, non ei loqueretur impetrare utnon longius abeant, ne totum triduum vcrba Dei, neque virtutem signorum tradidisset, proficiscantur, dicens Ne longe abcatis. Non vult neque participcm tanti mysterii concivisset. longe a se fieri populum Dei. Vult enim, si non iu CAPUT V. si nou in sermoue, facto, vel in sermone peccent vel in cogitatione. Non vult ut totum triduum a sc Vers. I. Dimitte populum meum. (Orig.,
;

vetur.

;

:

;

hom. 3

in

Exod.)

Non

vult

Moses ut populus in

proficiscantur. Vultin nobis vel
cet, in aliis

unum

diem,

videli-

jEgypto positus serviat Deo, sed ut exeat in desertum, et ibi serviat. Dum enim quis in tenebrosis

Beatiilli

totum triduum possidere. qui ab eo totum triduum recedunt.
duos, in
aliis

negotiorum obscuritate versatur, non potest servire Deo. Non enim potestis servire Deo et mammonsc (Matlh vi). Exeundum est
saeculi actibus

manet,

et in

Viam
Deo,

trium dierum
(Isid.)

in solitudinem,

et sacriflcentus

etc.

Viam trium dierum

ambulamus
ubi

.

exeuntes de Jlgypto, et ad locum perveniamus

(99

WALAFRIDI STRAB1

FCJLD.

MON. OPP. PAHS

1.

TIIEOLOCICA.

•2<>n

immolare dcbemus Dumino. Haec via Christtts est A eu y etc. Mystice. Ex quo loqui ccepit Moses ad Pharaonem magis aftligitur populus Dei ex quo in aniqui ait Joau. xiv Ego sum via, vcritas ct vita. Quia mam sermo Dei pervenit, diabolus acrius insurgit, enim confessio fuerit Chrislum ore, et crediderit et majora vitia immittit. Prius enim quam sermo corde quod Deus illum snscitavit tertia die, salvns Dei veniret, qui argueret vitia, in pace durabant, at erit, perveniens ad locum in quo immoletur sacri: :

ticium laudis.

ubi venit, turbatio

magna

consurgit.

Viam trium die^um, etc. Tertia manpostqnam transierunt mare Hubrum, pervenerunt Ethan, qui locns ctiam Mara vocatur, propter amaras aquas. Vel trium dierum. id est, trium mensium, quia tertio mensc postqtiam de .Egypto
(Strab.)
sione,

Vers.
Israel

1

4-20.

Flagellatique
altriti
;

sunt

qui,

etc.

Filii

gravius

sunt,

postquam

de .£gypto
operia

egredi statuerunt

quia qui

mundo

et pravis

bus remuntiare volunt, stevioribus tentationibus diabolo impugnantur.
Vers. 21.

exierunt,

legem acceperunt, ubi erectum
(Oric, hum. 3
in

pervenerunt Siua, ubi sacrificaverunt, est tabcrniculum.
Exod.) Nunc

et

Yideat Dominus, etc.

(Greg.

1.

xxix.
illu-

Moral., cap. 14.)
slrat,

Cum

lux divina cor
felere
sc
in

humannm

quoque Moscs, quem habemus nobiscum (habemns enim Mosen et B
prophetas,) id est, lex Dei vult te educere de ^Egypto,
si

usque ad quasi

oculis Pharaonis

dolet.

Quoniam

feterc,

etc.

(Orig.

Hom.
p7'o

3.)

Allegorice.

audias

eam

;

vul te longe facere a
et
;

Pharaone,

Verum
ait
:

dicunt, quamvis nesciant, sicut Caiphas, qui
ut

palearum si tamen audias, non vult te in carnis et tenebrarum actibus permanere, sed exire ad eremum, ad locum scilicet perlurbationibus et fluctibus sceculi vacuum, et ad quietem silenlii. Verba enim sapientia) in silentio et quiete discuntur. In ho: loco poteris Domino immolare legem Dei, et vireruere de opere luti
et spiritualiter intelligas
;

Ejpedit
;

unus moriatur

populo (Joan.

xvui)

quid diceret nesciebat. Sicut
:

enim Apostoaliis

lus ait
aliis in

Christi lonus

odor swnus.

in

vitam,

mortem,
;

ita

propheticus sermo

suavis odor

est

credentibus

dubiis vero et incredulis, et qui fa-

tutem
ejicere

divinae

vocis agnoscere.

Ideo cupit Moses te
et

de lluctibus negotiorum

strepitu

popu-

lorum, et de .Egypto, id est de tenebris ignorantiae, ut legem Dei audias et lucem scientice capias.
Vers.
etc.

populum Pharaonis, odor exsecrabilis efticitur. Ipse quoque Moses dicit Domino Ex quo locutus sum cum Pharaone, aftlixisti populum tuum quia antequam sermo Dci audiatur, non est tribulatio, vel tentatio sed ubi signum belli tuba praedicationis ostenderit, tribulationem pugna consurgit.
tentur se
:
; :

4-8.

Quarc,

Moses

et

Aaron

sollicitatis,

q

(Onic,

ibid.)

Dum secum
dum
in

esl populus,

aut laterem operatur,
putat esse
dicat, Volo ire

lutum paleis occupatur, non
et

Ex quo ergo loqui coepit Moses et Aaron ad Pharaonem, affiigitur populus Dei. Ex quo in animam

tuam sermo Dei prolatus

est,

certamen intra

te .vir-

perversum,

sed recte incedere. Si vero

tutibus contra vitia suscitatur, quoe prius intra te in

dierum trium viam, et servire Dodicit per Mosen et Aaron. Hodie quoque si Moses et Aaron, id est propheticus et sacerdotalis sermo animam sollicitet ad servitutem Dei, exire de soeculo, renuntiare omnibus quce
mino, perverti

populum

pace durabant. Sed ubi facere coepit sermo Dei cujusque discrimen, turbatio magna consurgit, et sine quia injustitia justitiae non foedere nascitur bellum
:

convenit, nec sobrietati

ebrietas, vel
si

veritati

men-

dacium. Ideo non turbemur

possidet, attendere legi et verbo Dei
dies

:

continuo au:

unanimjs etamicos Piiaraonis dicentes
et

Videtc

videmur odor exsecrabilis Pharaoni. Exsecratio enim vitii dicitur virlus. Sed sicut stetit Moses ante Pharaonem, slemus et
nos
vi).
;

quomodo scducuntur homines,
quod
prosit, relictis rebus

pervertuntur adoaliquid
se-

non tlectamur,
pedcs
in

succincti lumbos in

veritate,

et

lescentes, ne laborent, nc militent, ne agant

calceati

prxparatione

Ecangelii

(Ephcs.

ctantur et oliura.

Stamus autcm confidenter, Dominum deprecamur, ut statuat pedes nostros supra firmam petram, hcec erant tunc D ne moveantur pedes nostri. Stemus autem, id est, nolunt et olii occasioncs qucerunt Cui resistite obsisl imus, secundum illud I Pctr. v verba Pliaraonis, haec et nunc amici ejus loquunlur. ut cito conteratur Satanas sub pcdibus fortes in fide nec solum verbis, sed et verberibus persequuntur. 7iostris. Quanto enim nos constanter et fortiter staFlagellari jubet scribas Hebrceorum. paleas non dari, mus, tanto Pharaoinlirmius. Si autem inlirmi vel duopusexigi; ha>c passi sunt patres, et nunc Dei popubii coeperimus, validior liet. Cum enim elevaiet lus patitur. Qui se ex integro principi hujus muudi Moses manus, vincebatur Amalec cum quasi la»sas tradiderunt, prospere agunt; omnia, ut putant, felidejiceret, icvalescebat. Nos ergo in virtute crucis servis autem Dei etiam victus parvus citer eveniunt Christi extollaraus brachia, et levemus in oralione ct humilis non succedit. Hae sunt enim palecc quae sanctas manus, ut Dei auxilium mereamur. llinc dabantur a Pharaone; unde quidam fatigati dicunt
necessariis

ineptias
?

Quid

est servire
:

Deo

Laborare

:

:

;

:

Quid tu affligis populum tuum? Pharaonem enim verberibus a lide caduut, et conliSuperati tentur se esse Pharaonis populum, non enim omnes
ad
:

Jacobus
{Jac.

ait

:

Resistite

diabolo

et

fugict

u

vobis

ni).

Agamus ergo
sub

ut

non

solum

fugiat,
in

sed

conteratur

pedibus nostris

exstinctus

pro-

qui ex [srael, hi sunt I^raelita1
Vers. 0-t3.

.

fundo abyssi.
operibus
ct

Opprimantur

expleant

Nos autem

si

recedamus

de

.Egypto viliorum.

201
lluctus saeculi

GLOSSA ORDINARIA.
tanquam
23.
iter

LIB.

EXOD.

202
Iste

solidum

evadimus per A

Vers.

27-30.


qui

Moyses

(Strab.)

Hoc ex suo

Jesum Christum.
Vers. 22,

addit Esdras,

omnem

bibliothecam post captilibris a

Domine, cur

afflixisti

populum

vitatem Babylonicam, cunctis
de alio loquitur.

Nabuchodono-

istum

?

(Aug.J

Non sunt

haec verba contumaciae vel

sorsuccensis reparavit; vel ipse Moses de se tanquam

indignationis, sed inquisitionis et orationis, sicut ex
his

apparet quae Dominus respondit.
sit

Non enim

ar-

CAPUT
Vers.
1-6.

VII.

guit infidelitatem ejus, sed quid

facturus aperuit.

Dixitque Dominus
etc.

ad

Moysen

:

Ecce

CAPUT
Vers.
3-6.

constitui te

dominum,
est

(Aug.

Qusest. 17 in

Exod.,
populo,
tuus
erit os

VI.

... Et nomen meum Adonai non indicavi eis. Sicut tibi. Per successiones enim aetatum crevit divinae cognitionis augmentum. Apparuit Dominus Abrahae; locutus est facie ad faciem cum Mose; David vero ait psalm. cxvm Super senes in:

tom non

III.)

Notandum quod cum
dictum
tuus
tibi
:

ad populi mitteretur,
te

ei

Ecce dedi

Deum
sed,

et frater

erit

tuus propheta;

frater

loquetur
tuum,
tu
illi

ad populum. Dictum est etiam
quse

et tu illi in his

Deus. Pharaoni

ad Deum; non dictum est, autem dicitur Moses datus

tellexi,

etc.

Apostoli Dei Filium praesentem
volebant,
:

cerne-

deus, et

bant, et quidquid

interrogabant,

quibus
etc.

tus Aaron, sed ad

secundum analogiam propheta Mosi est daPharaonem. Hic insinuatur nobis
prophetam Dei,
nisi

etiam dicitur Lucae n
Vers. 7, 8.

De ergastulo jEgyptiorum. Ergastulum et ergasterium, id est operatorium scilicet ubi rei ad opera facienda religabantur. Vers. 9-11. Non acquieverunt ei, etc. Nota Dei clementiam non creditur a liliis Israel et tan.en monere non cessat. Contemnitur a Pharaone, et
:

Multi reges

et prophetse,

ea loqui prophetas Dei quee audiunt ab eo; nihilque
aliud esse

enuntiatorem verbovel

rum

Dei hominibus, qui

Deum

non possunt,

vel

non merentur audire.
(Greg. hom. 8 super Ezech.) Aliquando Deus nuucupative, aliquando essentialiter
tive, ut hic
:

:

dicitur.

NuncupaEt
alibi
:

Constitui

te

deum Pharaonis.
alibi
:

longanimiter exspectat.
Vers. 12, 13.
in

Applica illum addeos. Et
filii,

Deus

stetit
:

in sy7ia-

Ecce

etc.

(Aug. Qusest.
voce

16

goga deorum,

etc.

Essentialiter
et

sicut hic

Ego

sum

Exod.) LXX. Ecce ego

gracili

sum

et

quo-

Deus Abraham, Deus Isaac,
lens Paulus discernere ait
:

Deus Jacob, quod voChriitus secunsse-

modo exaudiet me Pharao. Non videtur tamen propter
multitudinein populi excusare se de vocis gracilitate,

Ex quibus

dum carnem
cula.

natus

est,

qui est Deus benedictus in

Nuncupative enim dicitur Dens inter omnia, ut ergo ostenderet gracilis vocis fuit, ut nec ab uno posset audiri. An C essentialiter autem super omnia Christum naturaliter Deum, non tantum Deum, sed forte regius fastus non permittebat eos de proximo loqui. Deum super omnia esse memoravit. Justus enim quilibet Deus est, sed inter omnia, quia nuncupaVers. 14-19. Isti sunt principes, etc. (Aug.
sed etiam propter
:

unumhominem

mirum

si

tam

;

Qusest.

15.)

Volens

Scriptura

originem Moysi de-

tive

:

Christus autem super omuia,

quia naturaliter

monstrare, quod ejus
to Jacob, id est

actio expetebat, a primogeni;

Deus.
(Aug. Qusest. 18 in Exod.) Assidue dicit Deus,
etc.

ad Levi

:

ultra

Ruben, ccepit inde ad Simeon, inde progressum non est, quia ex Levi

usque

Moses. Hi
rati

fuerant

Israel
vel

autem commemorantur, qui jam memoillis septuaginta quinque in quibus intraverat in iEgyptum. Non enim primam,

voluit

secundam, sed tertiam tribum, id est Leviticam, Deus esse sacerdotalem. Accepit autcm Amram uxorem JochaVers. 20.

ad indurabo, id est, quam durum sit demonstrabo. Erat autem Moses octoginta annoVers. 7, 8. rum, etc. (Strab.) Propter circumcisionem scilicet, eamdem enim quae octavo die celebrari jussa est

:

significationem habet octogenarius
rius infra

quam
Moses

et octona-

eum

minor.

Erat autem

octoginta

bed etc.
celsus

(Strab.)

Amram
Ecclesiam

interpretatur

pater

ex-

qui signiiicat Christum; Jochabed, Dei gratia,
signilicat
:

quae

Ex

Christo
et

et Ecclesia

nascitur Moses, id est lex spiritualis,
licet

Aaron,
fuit,

sci-

annorum. Quando Moses et Aaron locuti sunt ad Pharaonem, Moses erat octogenarius, Aaron vero quia lex per praedicatooctoginta trium annorum res ad gentes oblata circumcisionem spiritualem
:

verum sacerdotium.
Juda
soror
:

docuit,

et ipsi perfecte

mundari studebant,
etc.

et

sic

Accepit autem, etc. Haec de tribu

Naason, qui
sua

fuit

princeps tribus
erat

Judae in deserto

fidem sanctse Trinitatis praedicabant. Cum dixerit vobis Pharao, Vers. 9.

(Aug.

nondum enim praeceptum
uxorem
acciperet. Ideo
Levitica et regalis,

ut quisque, de tribu
hae
tribus, id est
in-

Qusest.

19 et 20.) Hic

non

erat opus voce,

pro cujus
sed virga

autem

gracilitate

videbatur Mosi datus Aaron,

jam tunc conjungebantur, ut
Filii

erat projicienda ut draco tieret. Cur hoc ergo
ipse

Moses

telligeretur Christus rex et sacerdos futurus ex eis.

Vers. 21-26.

quoque Isaar,

etc.

(Strab.)

Quaeritur cur Core,

quem pro

iniquitate terra

vivum
fu-

absorbuit, in gencalogia justorum scriptus
haereticos
turos.

sit? Sed

cum

catholicis in

Ecclesia signilicat

non fecit, nisi quia meditatio Aaron inter Mosen et Pharaonem magnae lidei iiguram gerit. Hoc quo. que notandum quod scriptum est Projecit Aaron virgam suam forte si dixisset projecit virgam, nulla quaestio esset: quod vero addit suam, cum eam Moses dederit, non fruslra forsitan dictum est. An
: :

Patrol. CXIII.

7

:

203

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS
comoiunis, cujuslibet eorum
f

I.

TIIEOLOGICA.

20 V
tit

erat utrique illa virga

A cynomya
Vf.rs.

educitur; inquinta,

cum manus Domini
tou

diceretur,

verum

diceretur

super pecora /Egyptiorum, dicuntur similia.
sigcificat,

(Strab.) Virga

Mosi Cbristum

qui

ex

12.

— Dracones.

Apo

Sipxetv dicuntur,

regali stirpe carnem snmpsit. Unde eadem virga in culubrum conversa, omnes virgas malelicorum devoravit,

id est videre,

quia vidcnt acuiius caiteris animalibus.

quia mors

Cbristi

mortem nostram conI

sumpsit.
(Orig. hom. 4 in E.cod.) Apostolus dicit

deioravit. etc. (Adg. Qusest.iy. ) Si dictum Absorbuit draco Aaron virgas eorum, intelligeretur verus draco Aaron pbantaslica tigmenta non

Scd

esset,

Cor.

nv:

absorbuisse, sed virgas,

etc, usquc

ad Deus vero
rationes

Mmulamini spiritualia dona magis autem ut prophetetis. Tentemus etnos a?mulationem bonorum suscipere, a Domino vero plenitudinem muneris exspectare. Pro boc enim dicitur psal. lxxx: Apcri os tuum ct imPunge oculum, et producit proiilo vero plebo illud
;
:

solus creator est verus, qui causas |ipsas et

semiuarias rebus inseruit.
Vers. 13, 14. lnduratumquc, etc Induravit Deus cor Pbaraonis, quia diabolum ita 'indnravit post peccatcm, ut poenitentia? compunctione nunquam Cor cjus iivluemolli.tur, sicut in Job xli dicilur
:

lacrymam; punge cor, ct producit sensum. Puto ergo quod Moses ad /Egvptum veniens, et virgam ferens, 3 rabitw quasi lapis. qua castigat et verberat .Egyptum decem plagis, lex Yade od cum manc, ccce egrcdieVebs. 15, 10. Dei sil.qua mundumdecem plagis, id estdecemmanPrimo quidem non intrat tur, etc. (Orig. hom. 4 datis decalogi, corripiat et emendet. Virga qua haec Moses ad Pbaraonem, sed occurrit ei exeunti ad geruntur, .Egyptus subigitur, et Pbarao superatur, aquas postea vero intrat post haec ncc intrat, sed

)

;

;

crux Christi
di

est,

per

superatur,

id

est diabolus,

quam mnndus et cum
lit

princeps

munot

;

accersitus
a^-sertioue

accedit

:

quia sive nobis

in

verbo Dei et

principibus

religionis

certamen

est

cum Pbaraone,

potestatibus.
et

Virga projecta

draco vel serpens,
serpentes.
Ser-

devorat

.Egyptiorum

magorum

pens vero pro sapientia vel
:

prudentia poni solet;

unde Mattb. x Estote prudentes sicut scrpentcs, etc. Serpcm crat prudentior cunctis animaEt Gen. tn UUis. clc. Crux ergo Cbristi, cujus praedicatio stul:

ta videbatur,

quam
:

Hoses, id est lex, continet (secun-

conamur, et non prima fronte ingredi debemus ad ultima qusestiouum loca, sed occurrendum est nobis adversario, et ad aquas suas, id est, aucloritates gentium pbilosopborum, ut ipsos primo arguamus et errasse doceamus deinde ingrediendum ad interiora certaminis. Dicit enim
sive

obsessas ab

co

animas

eripere

est in

nobis iu

disputatione

luctamen,

;

dum

illud Joan. v

Deme

cnim

itlcscripsit),

postquam
ve- C

Dominus
test

:

Nisi quis prius
in

alligaverit fortem
et

non
et

poquse-

iu terramprojecta est, id est ad

lidem

bominum

intrare

domum

ejus

vasa

ejus

diripere

nit conversa est insapientiam, et in

tantam quce om-

\Marc. xn). Prius ergo ligandus

est forlis

nem

sapientiam /Egyptiorum, id est bujus mundi. devoraret. Intuere onim quomodo stultam Deus fecit

stionum vinculis coustringendus,
ad
diripienda
vasa, et

introeundum liberandas animas quas deet ita

sapicntiam
vit

bujus

mundi,

postquam

manifesta-

ceptione et fraude
focerimus,
scilicet

possederat.

Quod cum
ipsum,

saepius

Christum crucilixum esse Dei virtutem et sapientiam et universus jam mundus comprebensus est
:

et

steterimus
in veritate,

contra
et

succincti

lumbos

slantes in

Domino,
nos

et

abeo, qui
in

dixit

I

Cor

111

:

ComprchenJam
etc.
(Isid.

s>i[>i>ut>s

viriliter agentes, artifex

antiquus et callidus victum
facial

astutia corum.
Vf.rs.
10.

se simulabit et cedere, ut negligentiores

Tulitque Aaron

in

Gcn.,

ad certamen. Pceuiteutiam quoque simulabit, deprevult nos alinon longe qua parte sibi esse vicinos. Sed nisi ab eo longius recedamus, et mare transeamus, et dicamus cogi-

tom.
usqu>

V.)
</'/
:

Tulitque virgam
Ero mors tua,
in

coram Pbaraoue, etc,
Lex Mosi quasi insicolubrum, id est in
elfecta
est

cabitur nos discedere, sed

:

mors, etc.

Qux

versa est

colubrum.
vi-rsa in

pida erat ut virga, scd
d?lectabilis.

tatione, locutione, et opere
rj

:

Quantum

distat

ortus

spiritualem intelligentiam,

potabilis

et

ab

occidente,
salvi

stras,

tantum fecit a nobis iniquitates nocsse non possumus. Oremus ergo mi.Egypti,
et

Pharao sapientcs, etc. Sciendum qnia vel diabolicis tigmeutis spectantium oculos deludebant, ut res in sua natura monentcs vel, secundum Augustinum, da?aliud viderentur mones, quamvis mali naturam suam non amiserunt
Vf.rs. II.

Vocavii autcm

sericordiarn Dei, ut et nos eripiat de terra

dc potestate tenebrarum,
citu

Pbaraonem cnm exervebeexsul-

suo tanquam

mentissima. Nos autem libeiati
tatione

plumbum demergat in aqua cum gaudio et

;

hymnum

cantemus Domino.

Gloriose eniin

ideodumper incantationem eorum maletici aliquid efliccre conantur, discurrunt per mundum, et subito
semiua eorum,de quibus boc agitur, aiferunt. Sicque ex illis, permittente Deo novas rerum species producur.t.
Similitcr. In

honorilicatus
(Isid.)

est, etc.

Plagae in

.-Egypto corporaliter gestae sunt,

sed in
sseculi

nobis

spiritualiter
est.

geiuntur. JLgyptus enim

forma

Vf.rs.

17-19.

Aquam

fluminis,

etc.

(Strab.)

in
et

cum aqua vertitur sanguinem ct in secunda, cum ranae ebulliunt» in tertia cum ciniphos ingruunt; in quarta, cum
prima plaga
dicit
;

Aqua

sanguinem versa muudanam sapientiam siguilicat, in qua omnis qui manserit uecatur, sicuti in sanguine piscis. Mundana enim sapientia stultum
in

:

.

GLOSSA ORDINARIA.
putat

LIB.

EXOD.
est

201)

Deum

pro hominibus mori; buic ergo
vertitur in

quicun-

A

prseceptum
dilectio
nitas.

que adbaeserit vivere non potent.
(Orig.)

dedilectione veritatis, cui contraria est iniquitatis, Loquitur veritas, perstrepit vaest

Aqua fluminis

sauguinem, cui

Huic contraria

secunda plaga,

ranarum
signiticat.

Hebraeorum pueros tradiderant necandos, ut auctoet cruoribn? sceleris poculum redderet sanguinis rem polluti gurgitis, quem parricidali caede macu. laverant, potando sentirent. Allegorice quoque aquae jEgypti erratica et lubrica pbilosopborum dogmata sunt, quos parvulos sensu et intelligentia decepe:

abundantia,

quarum
a

loquacitas vanitatem

Amatores

veritatis

num, quia Qui autem
decipiunt,

veritate

non accipiunt nomen Dei in vain vanitatemnon recedunt.
et vanitate

veritati contradicunt,

decepti

ranae

sunt,

taedium

inferentes

auribus

non cibum
mones
ranas
:

mentibus. Audi

runt
necis

:

at ubi

crux Cbristi lumen veritatis ostendit,
in
:

loquentes psal.

xvm

:

bomines rationabiliter Non sunt loquelse neque ser-

guntur.

suorum Unde

poenas

et

reatum sanguinis exiqui effusus hac
est

omnis sanguis

supcr
xxui)etc.

quorum non audiantur voces eorum. Audi Vana locuti sunt unusquisque ad proximum
etc.

terram, requiretur a

generatione

(Matth.

suum,

Veus. 20, 21.
(Rab.)

— Quse

versa est in

sanguinem,

Vers.

7-9.


23.)

Fcccrunt

autcm
est,

malefici,
si

etc.

Primum praeceptum
tibi dii alii praeter

de

colendo uno
:

Deo

:

» (Aog.,
factum
in

qusest.

Quaeritur unde,
qusestio

Non erunt
in

sanguinem
:

versa.

me prima plaga, aqua Compara primum praeceptum
ex quo
;

erat.

Sed

similis

jam ubique unde aquam

prima? plagae
gnificat

qua generantur omnia, siomnia sanguis, carnem mortalem. Aqua ergo versa est in sanguinem,
aqna, de

sanguinem verterint, sijam tota aqua ^Egypti in sanguinem versa fuerat? Sed intelligendum est regio-

uuum Deum,

nem

ubi

filii

Israel

habitabant,
et

talibus

plagis

non
vel
;

fuisse

percussam,

inde potuerunt
in

incautatores

quia

commutaverunt gloriam
fit

Dei

incorruptibilis

in

haurire aquam,

quam

sanguinem verterent,

similitudinem imaginis

corruptibilis

hominis,

et haec

quidem commutatio
liter sentiunt,

in corde

impiorum.

ranas educere ad ostentationem magicae potentice quanquam potuerunt etiam, postquam illa compressa sunt,
junxit
facere
:

In sanguinem, etc. Quia qui in

rerum

causis carna-

sed Scriptura

narrando conCras. (Theod.)

ut

hujusmodi correptionibus arguuntur, ex qualitate pcenarum agnoscant suum erro-

quod postea
10-14.)

fieri potuit.

Vers.

Qui

respondit

:

Pharao cum scire vellet an Moysi et Aaron preces aliquid apud Deum valerent (illos enim per noctem Vers. 22, 23. Et induratum est cor Pharaonis. quiescere existimabat), ait: Cras, ut ipsemet ad (Ai'G. Qusest. 22.) Videtur propterea cor Pharaonis induratum fuisse, quia incantatores yEgyptiorum C fluvium profectus, videret an ranae cessassent Quamobrem Deus, ut Mosi crederetur, non tantum similia fecerunt. Sed sequentia docent quanta fueeo ipso tempore quo Moses constituerat, ranas cesincautatores defeceritilla obduratio, etiam cum
rem.

runt.
j

sare fecit, sed et eas quae in terra erant interire jussit,

Vers. 24, 25.
:

Foderunt

autem,

etc.

Quia genilla,

ut ne easdem rediisse existimarent.
Vers. 15. Videns autem Pharao,
24.) Hic
etc.

tilitas

confusa de meditatione sa?cularis philosopbia?,
vitarle

(Aug.

Qusest.

i

cum

videt nihil

nec salubre esse in

studet

'

investigando
pientiae,
ait
:

circumquaque quaerens haustum sanec invenit, donec perveniat ad eum quisitit,

obduratum quod incantatores similia fecerunt, etc, usque ad non dixit munera, vel preemia, sedjudicia tua.
Vers. 16, 17. Extende virgam, etc. Mystice. Moses virga castigans ^Egyptum legem signilicat, quae

apparet non ideo tantum Pharaonem

Qui

veniat, ad

me

et bibat (Joan.

vn).

CAPUT
Vers.2-6.

VIII.

Eece ego percutiam omnes terminos tuos ranis, etc. (Strab.) Tria sunt genera ranarum unum fluviale et vocale, alterum ejus quse calamitas dicitur, de qua fertur quod si in os latrantis canis

mundum decem

plagis

mandatorum
est,

corripit.

Virga quoque per

quam /Egyptus

corrigitur, et Pha-

rao superatur, crux Christi
^.

per

quam mundus
significat, se-

vincitur et diabolus superatur vel triumphatur. Virga

projecta

fit

serpens, qui

sapientiam
Estote

projicitur, statim

obmutescit
in

;

tertium ejus quae ruagat.

cundum
pentes,
et

illud
etc.

Mattb. x

:

prudentes

sicut ser-

beta dicitur.eo
(OniG.)

quod

vepiubus

Virga

serpentes

magorum
superat.

devoravit,
stultitia,
:

inani et

inflata

Ranae significant carmina poetarum, quae modulatione, velut ranarum sonis

crux Christi, cujus praedicatio
sapientiam

videtur

omnem
enim
ille

mundi

Unde

De me
projecta
crucis

et cantibus,

mundo

deceptionis
illud
et

fabulas
est,

intulerunt
nisi

scripsit (Joan. v).

Virga in terram

ad

nihil

enim animal
improbis

utile

quod

versa est in serpentem, quia

cum mysterium

sonum
reddit.

vocis

importunis

clamoribus

ad fidem
fecit.

bominum

venit, sapientiam

mundi stultam

nomen Dei tui in vanum. Nomen Dei veritas est ipse enim ait Ego sum veritas. Qui loquitur veritatem, de Deo loquitur qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur. Veritatem enim loqui est rationabiliter lo(Rab.)
:

Secundum praeceptum

Non

accipies
:

Et sint sciniphes,

etc.

(Orig.)

Hoc animal pennis
ita

suspenditur per aera volitans, sed

subtile et

mi-

:

;

qui

:

vanitatem loqui strepere

est.

Secundum ergo

nutum, oculi visum, nisi acute cernentis, effugiat. Corpus tamen cum insederit, acerbissimo terebrat stimulo, ut quem volantem videre quis non valet, sentiat stimulantem. Hoc ergo auimal arti dialecticoa

207

WALAFRIPI STRABl FULD. MON. OPP. PARS
et subtilibus
et

I.

-

THFOLOGICA.

208

comparatur, qute minutis
mulis animas terebrat,
cipiatur.

verborum

sti-

A

tanta calliditate circum-

stice.

venit, ut deceptus nec videat nec intelligat

unde deMemento
vacatio et
facit. Ibi

(Rab.)

Moralitcr.

Tertium praeceptum

:

21.— Omne gcnus muscarum. (Isid.) MyQuarto loco /Egvptus muscis percutitur. Musca autem insolens et inquietum animal est, in qua insoligurantur. desideriorum lentes curae carnalium /Egyptus vero muscis percutitur, quia corda eorum
Vers.
feriuntur. LX\'

diem sabbuti
sanctiticatio,

sanctificare.

Quo insinuatur
Unde
:

tranquillitas mentis,

quam bona conscientia
nisi super

quia

ibi Spiritus Dei.

Super quem
et

requiscet Spiritus
etc. (Isa. lxvi).

meus

humilem

quietum

desideriornm inquietudinibus cynomyiam, id est, muscam caninam, posuerunt per quam canini mores signiticanvolupta% et libido tur, in quibus humanae mentis
qui sseculum diligunt,
: :

ergo a Spiritu sancto resirixarum, amatores calumniarum, nec admittunt quietem sabbati spiritualis. Esto ergo mansuetus, non sit tumultns in corde tuo, volitantiInquieti
liunt, provocatores

carnis

arguitur.

Potest

etiam

forensis

eloqueutia
qui velut

hominum

signilicari

per

muscam caninam,

canes alterutrum se lacerant.
(Procop.) Deus hon magnis belluis utitur in expugnanda /Egypto, sed contemptissimarum bestiola.

bus per corrupiiunem pbantasmatibus et pungentivacate tt bus le. Audi Deutn dicentem psal. xlv
:

rum
et

et

insectorum ministerium accersit
ascriberetur
tribuit
effectus. bestiolis

:

ne

scilicet
illis

quoniam ego sum Dcus. Tu per inquietudiuem vacare non vis, et caec.itus exigis videre quod non scinipbes potes. Attende enim contrariam plagam
videte
:

illarumpotentiae
inlirmis

Abjectis

vires

iuexpugnabiles,
illis

nati sunt in terra

/Egypti de limo,

muscee

scilicet

resistere,

adeo ut de^peret /Egyptus se posse Digitus Dei et clamitet
:

bestiolis
est
:

hic

Nam

niinulissimae, inquietissimae,

inordinate

volantes, in
;

nunum
batus.

Dei

uon

feret

uuiversus

mundus
[A/.,

coiiglo-

oculos

dum

bominibus requiem pbautasmata inquietorum. Praeceptum tene, plagam cave. Erantque sciniphes. Sanguis est doVers. t8. ranae, ligmenta poetarum ctrina pbilosophorum
ruentes,
et

negantes

abigunlur,

redeunt;

sic

(Orig.)

Cynomyia haereticorum

CynicorumJ
improbilates,

secta, qui ad reliquas deceptionis

suae

voluptatem etlibidinem

:

;

scinipbes,

sophismata
deceperunt.

dialecticorum

:

quae

omuia
Aug.
:

summum praedicant bonum. Quoniam igilur pcr haec singula prius deceplus est mundus, merito adveniens sermo et lex Dei hujusmodi correptionibus
arguit,

mundum
Vers.
ep. 119.)

19.

— Digitus Dci esthic,
tertio
:

ut ex qualitate pcena-

etc. (Isid.

ex

rum

qualitates pruprii cognoscaut erroris.

In

siguo

magi
:

deticiunt,

dicentes

Vers. 22, 23.
qusest. 26.)

Faciamque mirabilem, etc. (Aug.,

Digitus Dei est

qui

typum haereticorum etanimo- C
Unde
Sicut

sitatem habueruut.
restiterunt Moysi,

Jamnes

et

Mambres

ita et

hi

resistunt, veritati hominis

mente corrupti, reprobi circa fidem, etc. (II Tim. iii ) Hi autem qui per menlis corruptionem inquieti fuerunt, in tertio signo defecerunt, fatentes
sibi

adverTertio
:

sum Spiritum sauctum,
sicut placatus
t

qui erat in
est

Mose.

euini ponitur loco Spiritus, qui

digitus

Dei

qui

requiem praestat mitibus et humilibus corde, ita iratus immites et superbos per inquietudinem exagitat, quam muscae gravissimse signilicaveruut, sub quibus

Hocin prioribus signis iutelligendum est factum esse, ut terra in qua habitabat populus Dei nullis talibus plagis vexaretur. Opportuuum autem uude jam incipiunt fuit ut ibi hoc aperte poneretur signa, quibus magi similia non conati sunt facere. Pro certo est enim quia ubique fuerant sciniphes iu regno Pharaouis, non aulem fuerant in terra Gessen vel Gesen ibi conati sunt magi similia facere, uec potuerunt quousque ergo deticerent, nihil de illius terrae separatione dictum est, sed ex quo cceperunt
;

:

:

ea

tieri

quae

±111

nec auderent conari.

magi

defecerunt, diceutes

:

Di-

gitus Dei cst hic, ue intelligaut

uude decipiantur.
signo
vicli

(Strab.)
raagi,

Notaudum quia
omnis
pertidia

tertio
et

sunt

quia

mundaua
vincilur.

sapientia,

vel philosophia, lide Triuitatis

Cum euim

Et venit musca gravissima, etc, Musca pro multitudine muscarum posita. Nescio enim quomodo par loquendi consuetudinem imbutis sensibus hominum sfepe plus videtur quod singulariter, quam quod pluraliter, dicitur
Vers. 24,
23.

(Alg., ibid.)

:

;

philosophiam invenerint, et de machina totius mundi disputaverint, ad cognitionom Trinilatis pervenire
nequiverunt. Per digitum Spiritussanctus intelligitur,

verbi gratia
illic
;

:

Est

illic

miles,

est illic

piscis,

plus

quam sunt milites signilicat quam sunt illic
Perversi

pisces.

non quod minor

sit

Patre et Filio,

sed quia in digito

Vers.

20-31.

Abominationes.

abomi-

plurimae divisiones sunt, et per

Spiritum
III.)

sanctum
dixerunt

datur divisiogratiarum.
(Aig., quxst. 2o in Exoi. ,tom.

Quod
ad,

nantur bona .Egyptii, id est, cives hujus saeculi abominantur oves, id est, simplicitatem bonorum. bona. ita mala Sicut enim boni abominantur,

magi ad Pharaonem, Filio non tacuerunt.

etc,

usque

quamvis de
(Rab.) Quaret

Unde abominantur boni virum impium,
qui in rectasunt via.
(Acg.
velle ire
Quaest.
28.) In

et impii eos

Vers. 20. Uxc dicit Dominus, etc, tum praeceptum Honora patrem tuum
:

eremum

dicebat Moyses se

matrem

ubi /Egyptii

non viderent aboniinationes

tuam. Huic contraria est quarta plaga, scilicet cynomyia, id est, canina musca cauinum est parentes non agnoscere unde catuli eorum ceeci nascuntur
:

suas.
cari,

Hoc autem intelligendum est mystice signifiquod de pastoribus diximus, qui erant ^Egyptiis
:

;

abominabiles

et

ideo separatam terram

Israelitce

GLOSSA ORDINARIA.
receperunt in ^Egyto. Sic enim sacrificia Israelita-

LIR.
8.

EXOD.

210
pleaas,

A

Vers.


:

Tollite

elc (Aug., quxst.
favillae

-

31.

rum abominationes
justorum.
(Strab.) Historice.

sunt yEgyptiis, sicut iniquis vita
iEgyptii

Alia littera
fornace,
et

Sumite plenas manus vobis
asperget

de

abominantur oves

et

Jovem Ammonem, qui cum cabovem colunt /Egyptii, pite arietino pingitur. Item qui consecratus est Api, sicut vacca Isidi. Apis enim
eas adorant propier
:

etc Superiora signa virga liebant, quam non Moyses, sed Aaron extendebat super aquam, vel ad terram percutiebat. Nunc
Moyses,

vero interpositis duobus signis,
et

de cynomya scilicet mortibus pecorum, ubi nec Aaron nec Moyses ali-

maximum numen iEgyptiorum, qui semel in anno certo tempore apparebat sacerdotibus eorum. vero cum hymnis et laudibus eum prosequentes, 111
erat
i

quid

manu

operantur, dicitur ut Moyses
;

favillam

spargat in ccelum

ambo jubentur sumere,
:

sed

ille

quasi lymphatici prophetabant.
(Greg., lib.

xvm

Moral.,

c.

28,

tom.

II.)

/Egyptus
et

terram sed in ccelum tanquam Aaron (qui datus erat ad populum) terram percutere deberet, vel in aquam sive inj terram manum
spargere
in

non

muscis percutitur, etc, usque ad Vacate

videte,

extendere

quoniam ego sum Deus. Vers. 32. Et ingravatum

minum,
est,

etc.

(Aug.,
est

qusest.

29.)

Cum
:

ablata esset locusta,

dictum

de Pha-

Pharao cor suum etiam in hoc populum. Certe nunc nonldictum est, Ingravatum est cor Pharaonis, sed ingravavit Pharao cor suum. Sic utique in omniraone
Ingravavit
et

tempore,

noluit

dimittere

ad Doduo illa superiora signa, ubi nec Moyses nec Aaron aliquid manu operantur? Quid sibi vult ipsa diversitas? Neque enim nihil. (Rab.) Sextum preeceptum Non occides sexta
;

Moyses vero, qui erat in

his quee

favillam jubetur spargere. Quid

:

;

plaga, pustulee in corpore, vesicee bullientes et scatentes,

incendia vulnerum et
ira,

favillee

fornacis.

Ar-

bus plagis.
vero

A

voluntate hominis est origo vitiorum.
alia sic,

dent enim homicidee

insania.

Si

posses videre

Moveutur autem causis corda horninum,
alia
sic,

animas homicidarum, plus plangeres easquamputrescentia corpora ulceratorum.

etiam non diversis causis, seepe diverso modo, secundum proprias qualitates, quee ex voluntatibus veniunt.

Vers. 9-12.

(Orig., ibid.) Yulncra et vesicse

cum

fervore in sexto verbere producuntur.

In

ulceribus

CAPUT
Vers. 1-6.

dolosa
IX.

purulentaque

malitia
:

arguitur; in vesicis

Dixit autem Dominus ad Moysen, etc. insania. 13-15. Primi inter jumenta computautur equi, Induravit Dominus cor, etc. Vers. qui sunt mendaces seu falsi ad salutem. Deinde ju- c (Orig ibid.) Nota quia in sexta plaga non dicilur, Induratum est cor Pharaonis, sed aliquid terribilius menta immunda, quee nec ungulas findunt, nec ruadditur; scriptum est enim quia induravit Dominus minant, currui tamen junguntur. Deinceps cameli, qui quamvis propter ruminationem quasi mundi cor Pharaonis, etc. Rursus in septima cum grando
(Procop.)

tumens

et inflata superbia

in fervore, ira et furoris

,

reputentur,

censeutur

tamen quia eorum ungula non sulcatur, immundi. Verumtamen partim mundee partim immundae conditionis cameli perhibentur,
Ceeterum quia heec plaga, ut
litatem

et

ignis

iEgyptum

vastat,

induratur

quidem

cor

Pharaonis, sed non a Domino. In octava vero, ubi locusta producitur, dicitur Dominus indurare cor
Pharaonis. Et in nona

parum noxia propter viimmundorum animalium credebatur, transit
Quinto loco

cum
:

tenebree palpabiles fiunt,
Israelitee

tandem vero
discessissent,

curn, exstinctis primogenitis,
ita

ad boves, dehinc ad placidissimum auimalium, ovem.
(Orig., hom. 4.)

dicitur

Et induravit Dominus
'et

ammalium nece

vel

cor Pharaonis regis JEgypti

[servorum ejus,
de
terra

et

in-

pecudum ^Egyptus verberatur. In quo vecordia vel stultitia mortalium arguitur, qui tanquam irrationabilia pecora cultum et vocabulum Dei imposuerunt figuris, non solum hominum sed pecudum ligno et Ammonem Jovem in ariete lapidibus impressis Anubim in cane, Apim in tauro, venerantes,
:

secutus est eos.

Sed

et

cum Moyses

Madian
prodi:

ad iEgyptum mittitur
gia, additur
:

et preecipitur ei facere

Facies ea in conspectu Pharaonis

Ego

autem indurabo cor Pharaonis, etc Hinc primum dictum est a Domino : Ego indurabo cor Pharaonis, etc Secundo quoque, enumeratis principibus, Israel
dicitur
:

et caetera

ut quibus

portenta deorum, quee ^Egyptus miratur, cultum credebant esse divinum, in his viest:
:

Ego indurabo cor Pharaonis, etc Non fru-

stra facta est ista varietas, ut

nunc dicatur Dominus

derent miserandum supplicium. (Rab. in Exod., tom. II.) Quintum preeceptum Non mcechaberis, etc, usque ad attende plagam

indurasse cor Pharaonis, nunc sponte esse induratum. Video Paulum tanquam intelligentem qnid differat,

s1

induratum esse
ejus,
et

cor Pharaonis, et indurasse
con-

pecus

es,

saltem mori time.
7.

Dominum
est,

cor Pharaonis dicere Roru. n -.Andivitias
patientise
et

Vers.
30.)

Ingravatumque

etc

(Aug.,

qusest.

bonitatis

lonijanimitatis

Si pecora Israelitarum

morerentur, videretur
ejus pecora
Israeli-

temnis ? Ignoras quoniam benignitas

causa competens quarc cor ejus gravaretur ad con-

temptum
vel

Dei,

tanquam
;

si

magi

Dei ad panitentiam te adducit, etc Hic sine dubio eum qui sponte induratus est, culpat. Alibi vero, velut queestionem
super hoc proponens,
et

tarum occidissent

sed unde debuit ad

timendum
et illa in-

credendum moveri, ingravatum est, gravatio etiam hucusque progressa est.

quem

vult indurat, etc Addit
es

tu qui

Ergo cui vult miseretur, homo, etiam his qui respondeas Deo (Rom. ix). Per quod de
dicit
:

:

211

WALAFRIDI STRA13I FULD. MON. OPP. PARS

I.

THEOLOGICA.

212

eo qui a Domino dicitur induratus, non tam quae- A ducit locustas. Sed in nona extendit manuum in stionis solutione, quam apostolica auctoritate recoelum, et iiunt tenebrae et caligo. In decima vero spondit, pro incapacitate auditorum, sicut alibi ait finis et perfectio totius operis ministratur a Do[II

Cor. xn)

:

Et ludivit arcana verba, qux non

licct

homini loqui. Unde in sequentibus

eum

qui

non

tanx

mino. Sicut enim omne primogenitum
(Idem.) Est alia

dicitur

:

Et Dominus
:

percussit

in terrd SEgijpti.

studiorum merito quam sciendi cupiditate secretioribus se quoestionibus curiosius [curiosus] immergit, homo, qui es qui respondeterret dicens Rom. ix
:

deas Deo.
(Rau.)

Septimum

proeci-ptuni

:

Nun

furaberis;

septima plaga, grando in fructibus.

Nemo enim

ba-

bet injustum lucrum sine justo damno. Dum furaris, lucrum visibile, acquiris vestem, amittis lidem
:

in prima sanguinem, nondum dicitur Mosi ut intraret ad Pharaonem, sed, vade in occurswn ejus, etc In secunda vero, constanter et iideliter ministrata prima, dicitur ad eum Intra ad Pharaonem, etc In tertia vero sciniphes inferuntur, magi cedunt confitentes, quia digio'>-.

•rvanda differentia
vertitur

enim plaga cum aqua

in

:

tus

Dei

est hic.

In quarta vero
stare contra

vigilare jubetur

Mo-

lucrum de tua coecitate, damnum de Domini nube. Qui enim malo desiderio forinsecus

damnum

invisibile

:

ses

mane,

et

Pharaonem proccdentem

furantur, de judicio intrinsecus grandinantur, et ager
cordis

ad aquas, cum cynomya replentur /Egyptiorum domus. In quinta cum pecora delentur, ad Pharaonem
intrare jubetur.
dicitur

eorum

devastatur.

In sexta contemnitur Pharao, nec
et

autem posui te, etc. (Adg., qusest. 32.) Haec verba Apostolus posuit, etc, usquc ad ad eorum utilitatem ergo Pbarao est servatus.
Vers. 16, 17. Idcirco

quod intraverint Moses

Aaron ad eum, I
fervore

quia facta sunt ulcera et vesicae

cum

etiam

I

super malelicos, et non poterant resistere Mosi. In 1

En pluam cras, etc. (Orig.) HucusVers. 18. que per errorum suorum figuras mundo supplicia temperantur post haec veniunt verbera de super:

septima vigilare jubetur valde mane,

et stare

contra I
et
loI

Pharaonem, cum grandinem
custa producitur. In

et

ignem producit

voces. In octava intrare praecipitur ad

eum cum

1

nis.

nona rursus contemnitur Phaextendere
:

I

Vers.

19-21.

Mitte crgo

quxst. 35 in Exod.,

tom.

III.)

jam nunc, etc. (Aug., Hoc non tam indipraemonere videtur

rao, et Mosi [Moses] praecipitur ad ccelum

1 I

manus, ut

fiant tenebroe palpabiles

nec intrat, scd

gnanter
Deus,

quam
est

misericordiler

vocatur ad Pharaonem.
primitiva delentur,
et

Similiter in

decima,

cum 1
exire
I

etc,

usque

ad quoniam mortem

pecorum

cogitur

cum

feslinalione

minatus

Deus, quamvis id Scriptura tacuerit.

de /Egypto.

homil., 4.) Et Dominus dedit tonitrua, (Id., (Procop.) Caeterum providentia divina factum est c Vide temperamentum divinae correctionis non cum ne jumenta interirent omnia. Nam opus erat jusilentio verberat, sed dat voces, et doctrinam ccelimentis quae traberent currus quibus Pbarao postmotus mittit. per quam possit mundus castigatus culduin insecuturus erat fugientes, ut eos in solitudine pam suam agnoscere. Dat grandinem per quam tetrucidaret. Verum divina providentia aliter totum
:

gubernavit negotium.
Vers. 22.

m

Extcnde manum, etc (Procop.) Ad-

monendus est boc loco lector, Mosem non juberi omnia miranda facere virga, sed saltem quaedam qua>dam quoque prsedicere, ut culices et jumentorum
:

nera vastantur adhuc nascentia vitiorum. Dat et ignem, sciens esse spinas et tribulos quos debebat depasci, de quo dicit Dominus Luc xn lynem
:

veni mittere in terra (Luc xu).

centiva voluptatis et
(Idem.)

Per hunc ignem libidinis consumuntur.
in

in-

interitum
ut

:

quaedam
quae

manuum
borum
est

ministerio peragere,
et
?

Sunt

alia

multa observanda,
in

quibus di-

dum

accipit fuliginem de

camino
causa

concitat.

Sed

grandinem Ne vulgus

vina indicatur sapientia.

Pharao

cum aqua
molliri
:

Primo enim non fiectitur sanguinem vertitur. Iu secundo
:

opinetur magica superstitione virgam esse factam, et
ipsi mirilicos illos effectus assignarent.

parum
tio

videtur

Vocavit

enim [Moysen
etc.

et

Aaron, diccns
In quarto per

Orate pro

me Dominum,
:

In ter-

Vers. 23-29.
(Orig.,

Extenditque Moyses virgam, etc "
Illud

magi cedunt, dicentes

Digitus Dei est hic, etc

ubi supra.)

quoque notandum, quod

cynomyam

verberatus dicit:

Euntcs

quoedam verbera inferre dicitur |Aaron Pharaoni vel /Egypto, quaedam Moses, quaedam vero ipse Dominus. In prima euim plaga, ubi aquas vertit in sanguinem, elevat Aaron virgam et percutit aquam. In
secunda percutit aquas
tendit
et educit ranas.

immolate Domino Deo, etc In quinto, ubi neces pecudum essse dicuntur, non cedit, sed amplius induravit. Similiter in sexto

super plaga ulcerum. In seet ignibus, vocaj

ptimo vero,
vit

cum
et

grandine vastatur
dicens
et
:

In tertia

ex-

Moijsen

Aaron

Pcccavi

etiam nunc,

manum

et

percutit virga pulverem terrae et

Dominus justus, ego autem
In octavo

populi mei iniqui, etc

Dominus fecisse, ut veniret cynomya. In quinta quoque cum exstinguuntur pecora, dicitur fecisse verbum hoc In sexta vero
liuut scinipbes. In quarta dicitur

cum
in

locustis urgeretur, festinanter vocavit
:

Mosen

et

Aaron dicens
vos.

Peccavi ante

vestrum

Suscipe

pcccatum

Dominum Dcum meum, ctiam

Moses aspergit favillam, et liunt ulcera et vesicoe. In septima elevat manum in ctelum et iiunt voces et grando scilicet, etc In octava similiter extendit ma nus in ccelum,
et

nunc orate ad Dominum
Ite et

Deum
Dcn

vestrum. In nono,

cum
:

tenebris sulTunditur, vocat Mosen et Aaron, dicens
scrvite

Domino

vestro.

In

decimo,
et

cum
dicit
:

Dominus

inducit ventum,

et

ad-

primitiva exstinguuntur, vocat eos nocte

:

213
Surgite, exitc de

GLOSSA 0RD1NARIA.
populo

LIB.
bellis

EXOD.
propria viscera et

214

meo, vos
spiritu

et filii

Israel, etc.

A

bus
id

adjumenta

reipublicse,

Et adjungit

:

Benedicite autem et

me.

Non possunt
gesta
sunt.

hsec explicari nisi

eodem

quo

quia, secundum Apostolum (I Cor. xiv), spiritus prophetarum prophetis subjectus est non ergo quibuscunque ad explanandum dicta prophetarum, sed
;

est, plebes provinciarum et legiones militum comminutae sunt. Ibi sexta plaga, vesicae turgentes ulceraque manantia hic plaga qute posl Maximini
:

persecutionem
ricos,

fuit,

qui specialiter episcopos

et

cle-

omissa turba populari, Ecclesiarum

primates
ira et

prophetis dicuntur esse subjecta.
Vers.

30-33.

cruciari imperaverat, intumescens crebro

per-

Novi

autem

quod,

etc.

(Aug.

quxst. 35 inExod.) De fragore cceli et grandine territuserat Pharao.

ex-

Unde rogabat Mosen ut oraret hic sub exitio Gallo et Volupro eo, contitens iniquitatem suam et populi sui. et jumeutis fuit siano, qui Decio persecutori successerunt, pestis inSed Moses alium timorem quaerebat. Facile enim fusa est per omnia spatia Romani regni, et omne estpcenam timere sed non est hoc Deum timere. dicit Nisi illo scilicet pietatis timore, de quo Jacob prope genus humanum dedit neci. Ibi octava corhic excitatae unDeus patri mei Abraham et timor lsaac adfuisset R rectio, excitatae undique locustae dique gentes Romanum orbem caedibus et incendiis mihi, nunc me inanem dimisisses (Gen. xxxi). vastaverunt. Ibi nona plaga, tenebrae tractabiles, CAPUT X. hic Auplus periculi comminantes qnam facientes
:
:

non per vulgicaedem, sed per vulnera morientium principum et potentium exaltata est. Ibi septima plaga, coacta in aere grando, quae hominibus
fidia

:

:

:

Vers. 1-3

— ...

Ego enim
Exod.)
si

induravi cor
Haec

ejus, etc

reliano persecutore decernente, diris turbinibus terribile

(Au3., quaest. 36 in

non

ita

dixit tan-

fulmen sub ipsius pedibus
ultor, nisi

ruit,

ostendens quid
:

quam opus habeat Deus cujusquam
intelligendum est ac
per
diceret:

malitia,

sed sic
fui su-

faceret tantus

patiens

esset

quanquam
et ul-

Ego patiens
eos

intra sex

menses

tres interfecti

sunt

imperatores,

eum

et servos ejus, ut

non eos auferrem,
;

ut or-

Aurelianus, Tacitus et Florianus. Ibi

decima

dine superveniant signa

mea super
tiebat

quia enim

tima plaga,

primogenitorum
quae
Ibi et

interfectio:

hic

omet

patientia Dei obstinatior

malus

animus,

pro

nium

perditio idolorum,

primitus facta in pridimisit

eo quod patiens in eo
Plagae
similiter

fui, dicitur,

ingravavi cor ejus
Israel,

mis amabant.
hic

rex

potentiam Dei probavit,
etiam credidit.
est

jEgyptiorum eruditio
indurentur,
et

est

filiorum

ne

sensit, et timuit,

populum Dei liberum
fecit, et

similia patiantur.

Multato

quoque omnia

pestilente sapientiorerit parvulus.
(Orig.) Possunt

(Idem.) Ibi populus Dei
,-Egyptus

non

ad servitutem re-

decem

plagse quibus

Israelitas verberatur,

Romani

per G tractus, nec hic postea ad idololatriam coactus. Ibi regni comparari temyEgyptiorum vasa pretiosa Hebraeis tradita suut hic
:

poribus, quia haec in figura nostri
stianus et
Israeliticus

facta

sunt.
est,

Chri-

Ecclesiee

Christianorum pretiosa paganorum templa
post decem' plagas dimissos He-

populus
fuit,

unius

Dei

una

cesserunt.
(Idem.) iEgyptiis

utriusque
Ecclesia

causa

subdita

Synagoga

^Egyptiis,

sunt et

Romanis. Persecuti sunt ^Egyptii, persecuti Romani. Ibi decies contradicitur Mosi, hic
contra

braeos

persequentibus

mari;

irruit

interitus

:

nos

decem
Ibi

edicta

Christum.

Diversae

ibi

plagae

quoque peregrinantes persecutio gentilium manet, donecmare Rubrum, id est ignem judicii, Christo
duce
et judice

^Egyptiorum,

diversse

hic calamitates

Romanorum.
mauat,

transeamus. Qui
rege

vero Christianosperin

primum

sanguis de puteis et

fluminibus

sequuntur,

cum

suo Antichristo

stagno

prima sub Nerone plaga, ut ubique morientium ignis aeterni submergentur. sanguis esset, vel morbis in Urbe corruptus, vel Vers. 4-12. Ecce ego inducam cras locustam, Falsum testimobellis in orbe profusus. Ibi secunda plaga, raneein etc. (Rab.) Octavum praeceptum hic penetralibus, inedia pene habitatores exstinxit nium non dices octava plaga, locusta, animal scicruenti effrenati, juisu sub Domitiano satellites n licet dente noxium. Falsus euim testis nocet morSi mordetis principis, et inopia pene omnes Romanos cives disdendo et consumit meutiendo. Unde videte ne ad inviccm consumamini. persit. Ibi tertia plaga sciniphes, musculae saeviset consumitis, simae, quse media aetate per loca squalida gregatim [Gal. v.) per hoc genus volant, capillisque hominum setisque pecudum urente (Orig.) hom 4 in Exod.) Puto plagae dissidentis semper, a se et discordantis humorsu inferuntur hic tertia plaga sub Tranjano Jumanigeneris inconstantiam confutari. Locusta enim, daeos excitavit, qui cum ante dispersi, quasi non eshic


:

:

:

:

:

sent,
sati

quiescerent,

repentino calore permoti,

gras-

sunt. Praeterea multae urbes iisdem temporibus
uauscse ca;

cum regem non habens, secundum Scripturam, ordinatum ducit exercitum homines vero, cum rationa:

corruerunt terrse motu. Ibi quarta plaga,
ninse,

les facti sunt,

neque

se regere

ordinate potuerunt,

hic sub alumnae putredinis, vermium matres Marco Antonio lues multis infusa provinciis, Italiam exercitumque Romanorum per et urbem Romam, diversa hiberna dispersum, morte dissolutum, putredini et
et

neque Dei regentis patienter moderamina pertulerunt.
(Strab.)

Per locustam, quae regem non habent,
poe-

signiticatur temeritas illorum qui, licet diversis

vermibus dedit. Ibi quinta plaga, pecorum jumentorum hic sub Severo persecutore civili:

nis multati,

semper in duritia quam nullumhabent rectorem.

sua

manent, tan-

215

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS
(Isid.)

I.

THEOLOGICA.

216

Locustam.
accipiuntur

Locustae pro mobilitate
vagae
et

levitatis

A
Vers.
2.

tanquam

salientes

animae pro

CAPUT

XI.
plebi,
etc.

voluptate saeculi.
Vers. 13-18.

Dices

ergo

omni
III.)

Acg.,

Quaedam ut per ipsum Dominum Aaron, quaedam vero cognoscamus in quibusdam per sacrilicia sacerdotum et obsecrationes pontilicum nos esse purgandos quos Aaron persona designat in quibusdam per
:
:

Et extendit Moses virgam. (Rab.) prodigia liunt per Moseu, quaedam per

quxst. 94 in Exod.,

Non debet hinc quisque exemplum sumere, etc, usque ad ut nec isto damno ferirenlui q ii aliis plagis percussi non
tom.
,

erant.

Ut

postulet

vir,

etc

(Greg.,

lib.

xxvm

Moral.

.

cap. 17.) Mentes usui

vitae carnalis

inbaerentes,

etc,

scientiam legis emendandos,
ficium. In difficilioribus

quos Mosi designat
ipsius

of-

usque ad major fortiludo spiritus nuntiatur.
Vers. 3,4.

autem

Domini

virtute

Dabit

autem

Dominus g7-atiam pobabitabant

egemus.
(Greg., lib. xxxi,
lilus

pulo suo coram jEgyptiis, etc Qui scilicet

.Egypti plagae,

MoraL, cap. 20). Exhibitae cceetc, usque ad cum vanis laudiquasi fortium opera enervant.
ne una

cum

Hebraeis interra Gessen, et pro ipsis novera pla-

gis laesi

non

erant,
sunt,

ideoque eos diligebant

:

decima

bus

quorumdam jam

plaga

aftlicti

cum
Et

discessissent

Hebraei ab eis

Vers. 19, 20.

— Non remansit
certe
locustas, et

quidem,

etc.

Vers. 5,6.


in

morietur

omne primogenitum.
inest

(Acg.) Beueficium

Dei commemoravit Scriprosecuta dixit iubeneticio
scilicet

etc (Orig. hom.
fertur mteritus,

4.)

Ad ultimum primitivorum
quo
fortassis

ptura, quod abstulit

aliquid

supra
.-Egy-

durasse

Dominum
:

cor

Pbaraonis,

nostram intelligentiam, quod comniissum ab
ptiis videatur in

suo

qua ille fiebat obstinatior dum ei sicut omnia mala corda bominum paparceretur tientia Dei male uteudo durescunt.
et patientia,

Ecclesiam primitivorum, quae ascri-

Vers. 51.
dicitur ad

Mosen

Extende manum, etc. (Acg.) Tertio Extende manum tuam in coelum
:

coelis. Unde etiam exterminator angelus ad boc ministerium mittitur, qui parcit illis tantum qui utrosque postes agni sanguine signato habueruut.

pta est in

Delentur iterum primogenita ^Egyptiorum
principatus et potestates, et

:

sive eos

ut lieret

etiam plaga tenebrarum. Nunquam autem diclum est ad Aaron ut extsnderet manus in ccelum. Quod ergo dictum est ad Mosen : Extende manum

mundi hujus
suo

rectores

tenebrarum dicamus,
ligno
crucis

quos adventu
sive

Christus

traduxit. id estcaptivos duxit et captivavit,

cum
et

in

tuam super teiram JEgypti,
plus potest

ct

asccndat

locusta super

triumphavit

:

auctores

inven-

terram, credo id signiticari, etiam
;

minus posse qui non autem contiuuo cui minora conce- C
sunt,
ut

tores falsarum religionum, quas Christi
suis exstinxit auctoribus. Principatus,
et

veritas
et

cum

potestates,

duntur, posse majora.
(Orig.)

rectores

tenebrarum harum,
[Al.,

primogenita snnt
ultima
plaga,

Nona plaga tenebrae
arguatur, vel

mentis

eo-

.-Egyptiorum quod
scilicet finis

qui] in

cum
oves

rum

caecitas

ut

intelligant

divinae

mundi

advenerit

cum

separabit

dispensationis et providentiae obscurissimas esse rationes.
(Psal.

Posuit

enim

xvn)

:

quas

illi

Deus tenebras latibulum suum audacter et temere perscruin crassas
et pal-

ab haedis, graua a paleis, vagandi et tentandi licentia.
(Orig.)

damnabuntur, amissa

Moraliter.

Anima,

dum

in hoc

mundo

in

tantes, et alia ex aliis asserentes,

erroribus vivit, ignoranlia veritatis,
sita

in

.-Egypto poDei,

pabiles errorum tenebias devolutisunt.

est

:

is

appropinquare
convertit,
id

coepit

lex

aquas in

Strab.) Per tenebras insipientia eorum [Judaeorum] osteuditur, qui altligebantur et ignorabaut ad

sauguinem
veututis

est

tluidamet lubricamjuVeteris vel

vitam convertit ad sanguinem

quem
justos

finem eorum poeuae devenireut.

Etiam

vel per

tenebras

aicanum

divini

judicii

signilicatur,

quo
con-

Nuvi Testamenti. Deinde educit lex ex ea vanam et inanem loquacitatem adversum Dei providentiam,

miscricorditer

salvat,

impios

juste

ranarum
liditatis

querelae similem. Purgat etiam maliguas co-

denmat.
Vers. 2i-29.
nibus in
et


,

sitationes ejus, et

Ovcs tantum, etc (Acg. in Locutio52.)
et est

aculeos discutit.

sciniphum mordacitati similes calLibidinum quoque morsus
:

Exod

l.

Graecus

habet,

prxter oves
nisi post

eynomyia? spiculissimiles depellit
tcllectum pecudibus similem per

stultitiamqueet inin

bovesrclinquitc,

inusitata locutio,

quam homo, cum
comparatus
xlviii.)
est

distinctioneni inseratur,
ista, ut sit

rdinquite

;

et

subaudiatur,
ct re-

honore
i.wntis

esset,

non

intellcxit,

sed

juul-

sensus

:

Ite praeter

oves et boves
tieri

insiphntibus,

etc

(Psal.

Arguit
et

linquite ista. Solet

enim

talis eclipsis

crebro in

cera peccatorum, arrogantiee

tumorem,

fervorem
filiorum
doctrinas,

locutionibus Scripturarum.
(Rab.)

furoris exstinguit. Adhibet post haec
:

voces

Nouum
tui
:

proximi

Non concupisces uxorem nona plaga, deusae tenebrae. Est enim
pra^ceptum

tonitrui, id est evangelicas et
et

apostolicas

quaedam moechia etiam in appetendo uxorem alienam quando cuivis non suflicit sua, etiam alieuam tentare. Vere denste sunt tenebrae, nihil enim tam qui hoc doletpatiens, nihil tam nolit pati faciens
:

facit

vere caecatur furore horribili.

castigationem grandinis, ut luxuriam voluptatesque coerceat et simul ignem pcenitentiae, ut dicat Xnnne cor nostrum ardens crat in nobis (Luc. xxiv) ? Nec non locustarum ab ea subducit exempla, quibus depascantur omnes inquieti et turbidi motus ejus, ut discat orania secundum ordinem facere. Unde vero
; :

sufficienter fuerit

castigata pro

moribus,

cum au-

217

GLOSSA ORDINARIA.
verberum
senserit, confitens
:

LIR.

EXOD.
est

218

ctorem
Dei

quia

digitus

A

noctium vernale semper
nus

atteudendum

:

in
et

quo
ge-

est, et

parum

agnitionis acceperit

tunc prsecipue

popultis Israel a servitute ^Egypti

liberatur,

gestorum suorum tenebras videt et errorum caliginem, et tunc merebitur ut exstinguantur in ea primogenita ^Egypti. Omnis enim anima cum ad sup-

sanguine Cbristi a potestate diaboli eripitur. Decima die mensis tollitur agnus, quarto

bumanum

decimo immolatur
ratur.

:

quia iu lege passio Cbristi figu;

plementum

aetatis

venerit,

et

velut naturalis

lex

Evangelii gratia coruscante impletur

dena;

ccepcrit in ea jura sua defendere, primo*s

motus

se-

rius enim, propter decalogum,

legem
etc.

signilicat

qua42

cundum desiderium
piscentiae vel
irae

carnis producit, quos ex

concu-

ternarius vero, quatuor evangelia.
Vers. 5, 6.
in

fomitej vis

incentiva commoverit.

Erit

autem,

(Aijg.,

quxst.

Unde quasi privilegium singulare de Cliristo proButyrum et mel manducabit priusquam pbeta dicit faciat aut proferat maligna, eliget bonum (Isa. vn) quoniam priusqiiam sciat puer bonum aut malurn, resistet malitiae, ut eligat quod bonum est. David Delicta juventutis mex et ignoautem de se dicit
:

;

;

Exod., tom. III.) Movere potest illa Iocutio, etc, usque ad quid illo praecepto liguratum sit. Juxta quem ritum, etc. AUegorice. Quia de justis
et peccatoribus Christus

carnem assumpsit, ut nemo de venia desperaret. Vel quia Christus Judaeis haedus erat,
ix),

:

dicentibus

:

Hic homo peccator

est

(Joan.

rantias meas ne
bi primi animae

memineris (Psal.

xxiv).

Quia ergo

nobis autem agnus absque macula. Vel quia in

motus secundum caruem prolati in peccatum ruunt, merito in morali loco primogenita yEgyptiorum primitiva ponuntur, quia exstinguuutur vitee conversatio emendatiorem dirigat si reliquae cursum. Sic ergo in anima, quam lex divina ab erroribus susceptam castigat, primogenita yEgyptio-

similitudine carnis peccati apparuit et pro peccato mor-

tuus

est,

cum peccatum non
Decima

haberet

(I

Petr. u).
venit,

(Strab.)

die Aprilis

Hierosolymam

sequenti vero die exceptus est a turbis

cum ramis

palmarum
id est,

et divinis laudibus.

Tribus reliquis custo-

ditus est aJudaeis usque ad

rum

delentur,

nisi

post haec

omnia

in infideiitate

quartam decimam diem, usque ad quintam feriam, qua cum apostolis
7.

perdurans, nolit jungi Israeliticae plebi, ut exeat de

ccenavit, et post traditus est.

profundo etevadat incolumis, sed in iniquitate perinaneat, et descendat tanquam plumbum in aquam validissimam. Iniquitas enim, secundum Zacburiam
(Zac.
v),

Vers.

Et sument

de sanguine ejus, etc,
II.)

(Greg.,

homil. 22 in Evang., tom.

Sanguis ponitur, quan-

sedet

super talentum plumbi

:

et

ideo

qui permanet in iniquitate,

tanquam plumbum deetc.

mergitur in profundum.
Vers.
7.

— Apud

omnes,

(Aug.
:

in

libro

Lo-

do non solum ore corporis, sed etiam ore cordis hauusque ad quia crucem passionis ejus in fronte portamus. Vers. 8. Et edent carnes, etc. (Greg., ibid.) Nocte agnum comedimus, etc, usque ad de fermento
ritur, etc,

per canem Elegantissima locutio est extremum significavit, vel bomiuum, vel pecorum ita commendavit qmnta in Hebroeis
cutionum.)

enim laudem immolat, qui Deo sacrificium de rapina
parat.

quippe

:

Cum

lactucis,

etc (Greg.,

ibid.)

Lactucae

agrestes

quies futura esset, yEgyptiis acerba orbitate
tibus.

claman(Aug.,

valde amarae sunt, etc, usque ad ut dispensari
nia per Spiritus sancti potentiam sciat.

om-

Vers.

9,

10.

No7i audiet vos

Pharao, etc
fuerit

Vers. 9-11.
ibid.)

Caput cum pedibus,
(l

etc
vitae

(Greg.,

quxst. 40 in Exod.)

Tanquam opus
illa

Pbaraonis
:

Caput

Christi Deus

Cor.

ix).

Caput ergo agni
itinere

mobedientia ut signa
liter

multiplicarentur

quae uti-

vorare, etc,

usque ad
de

nemo

in hujus

terrendum populum Dei, atque ipsa discretione ad pietatem informandum. Sed hoc Dei fuit, malilia illius cordis bene utentis, non Pbaraonis Dei patientia male abutentis.
fiebant ad

torpeat, ne in patria

locum perdat.
Vita 'Mosis.)
Illis

(Greg.
cris

Nyss.
ut

rerum involuconsiderare
et

monet

per haec aenigmata

intelligere

velimus transitum

CAPUT
Vers.
2-4.

XII.
etc.

D
(Rab.)

Mensis
et

iste,

Hic

est

Aprilis, qui

apud Hebraeos Nisam, apud Macedones
dicitur Apriiis

Eavflixos dicitur,

quasi

aperilis,

vitam nostram. Nam postea sumus, necessitate quadam ad exitum semper compellimur, ad quem paratos nos esse vult manibus et pedibus reliquoque ad iter apparatu. Ne igitur spinis in hoc arduo vivendi itinere pedes laedantur,

quemdam esse hanc quam ingressi ad eam

quia tunc aperitur terra proferendis virgultis berbis ac floribus
ditis
:

non nudis pedibus, sed durioribus
niti itinerare

calceis

commu-

:

vel Aprilis a

Venere, quasi Apliro-

Venus enim Graece Aphrodite dicitur. Hunc primum babent, quiaxv Kalendarum ejusprima dies saeculi fuit quarta decima vero, dies secunda; tertia decima, tertia duodecima, quarta qua sol
Hebraei
: :

:

et luna condita sunt,
fuit
;

et

tunc

primum

aequinoctium

debemus. Spiiue autem, quae pedibus inlixae non solum retinent retardantque, verum etiam enecant, peccata sunt, a quibus durities calceorum defendit, conlinens videlicet, tenuis ac dura vita, quae debilitat atque frangit spinarum acumina, quibus a parvo tenuique principio ad anteriora, usque
peccata
sic

sol enim in oriente, luna in occidente, sphaeram mundi ex aequo dividebant. (Strab.) Hic est Nisan, secundum Hebraeos, in quo factus est mundus, cujus plenilunium post aequi-

ingrediuntur, ut pcenitus occidant.
talaris vestis et

Ad
est

hanc vitam faciendam
voluptuosa et vitiosa
patet,

effusa,

id

vivendi
:

ratio,

quae latissime
tra-

impedimento

est

quare cingulo quodam

210

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS
est
et

I.

TIIEOLOCICA.
est, ut

220

henda
fluat.

coarctanJa,

ae huc atque
est

illuc

circum- A juxta ostium positurus
vivendi
tingit.

ad

manum habeatdum
percussorem,
etc-

Cingulus vero modestia
uti.

et diligens

ratio, quae

nos mouet ad necessitatera, non ad volu-

Vers.
(Strab.)

23-29.

Et

non

sinet

ptatem, rebus

Baculus quo feras

repe-llioius,

et

nonnunq..am sustentamur, spes est. Ex igne autem solum cibus nobis propositus est, quoniam tides, qua? per cibum illum signiticatur, ardentissima esse
debet, nihil

Utrum percussor bonus angelus au malus quicunque enim fuerit, non necesse est inquiri fuit, praecepto Uominiobedivit. Sciendum tamen quod quod tales pastes mali angeli facere solent, permis:

humidum
est
;

aut labile possidens.

sione Dei.
IlaTy*,

Phase
grantibus

Ilebraice

Pcsach riDBj
tiliis

Graece

Decimum proeceptum
proximi
tui, etc.

est

:

Non

concupisces

rcm

id est, transitus

quia a

Israel
:

ex

Egypto mi-

Huic contraria est decima plaga,

primum celebratum est nobis quoque migrandum est de transitoriis ad aeterna, de terrenis ad coelestia:

betur, quo et rapina

mors primogenitoruin. Alio praecepto furtum prohidamnatur pejus enim est eri:

Vers.

12,

13.

pere violenter
lii

quam

latenter.

Auferre ergo volens

cunctis diis, etc. Ferunt

He-

aperle vel occulte praeceptum
piscere

suum habet

:

concu-

braei quia
illa et

omnia

idola^ .E gypti

confracta sunt nocte

templa, vel

motu

te errae, vel

fluminisNili inun-

datione. Allegorice vero nobis egredientibus ex

M-

gypto errorum idola corruuut, etomnis perversorum

dogmatum

cultura quatitur.

Vkrs. 14-17.

Habcbitis

(Aug., in Exod. quaest, 43,

autem hunc diem, etc. tom. III.) Et facietis diem

autem rem proximi, etiamsi justa successione quaeras, non licet. Qui enim voluut res alienas tanquam juste possidere, et haeredes quaerunt morientibus illis esse. Cum laudas rem relictam quasi jure possidentem, Deus damnat injuste cupientem. Qui enim quaeris ab aliquo haeres lieri, non vis ut
habeat haeredes, in quibus nihil charius primogenitis est. Jure ergo in primogenilis tuis puniris, qui cupiendo res alienas, quasi juns
genita

hunc

in progenies vestras legitimum, seternum velseter;

nalcm

quod Graece

dicitur aiwviov,

non

sic

accipienvitae

umbram

perquiris, et,

dum

est,

etc, usquc ad omni tempore praesentis
18-20.

quae meliora sunt, cordis primogenita perdis. Primo-

simplicitas servanda, malilia cavenda.

Primo mcnse quarla decima, etc. iRab.) Mystice. Vespera quarti decimi diei primi mensis, in quo Pascha celebratur, et agni immolatio pertieitur, depositionem veteris bominis signilicat, etinitium novi, qui in baptismo Cliristi mortera C figurante inchoatur. Unde Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in mortem ipsius baptizati suVers.
:

quo

lides

quidem lides est. Nemo enim bona facit, iu non praecessit. Omnia opera bona sunt tilii

primogenita lides. Quisquis ergo rem occulte cupis alienam, interius Udem perdis. Servis enim non charitate, sed fraude, velut
spirituales, sed inter hos

amans eum quem mori
Vers.
30-33.

desideras, ut succedas.
erat

Neque cnim

domus,

etc.

(Auc, quxst. 44 in Exod.)
morerentur,
esset

Cum

primogeniti tantum

mus,
diei

etc, (Gal.

m.)

A

vespera

ergo quarti decimi

primi mensis usque ad vesperam vicesimi primi

integram, scilicetseptimanam, azyma jubemur [jubenturj comedere, quia a perceptioue baptismi

quomodo nulla erat domus in qua non mortuus ? An et hoc divinitus fuerat procuratum, ut iu omnibus domibus essent priinogeniti, in
in

usquead debemus vivere. Unde Petrus Deponentcs omncm malitiam et omnem dolum et simulationem, sicut modo gcniti infantcs, etc.
linem
vitae simpliciter et
:

sine dolo

quibus percuterentur /Egyptii, etiam qui habitabant terra Gessen ? Hominum quippe erant hic, vel animalium, non terrae id est, homines et animalia
;

(I

Petr. n).

primogenita moriebantur, occulto et angelico percussu non aliquid in terra vel in ccelo factum erat
:

Nota quod non pueris, non juvenibus, mandata Dei primo communieat, sed senioribus, quia in senibus est sapientia, et in multo
Veks.
21.

Seniores.

sicut rana, vel locusta, vel

tenebrae.

A

talibus

enim

plagis

cum
:

terra Gessen fuisset

aliena,

perveniebat
Hebraeis

benelicium ad .Egyptios qui in ea
rabantur
Vers.
34.

cum

mo-

tempore prudentia.
Vkrs. 22.

hac vero omnes percussi sunt.

Fasciculumquc

hyssopi,

etc.

(Strab.)

Conspersam

farinam,

etc.
lilii

(Aug.)

Hyssopus herba est humilis, nascens in fpetris, purgans pectus et pulmonem et signiflcat veram hu:

Mystice. Sine fermento proliciscuntur

Israel

de

.Egypto

;

ut exeuntes de hoc saeculo
malitiae et nequitiae, et

abjiciamus ferin azymis

militatem, cujus

exemplum
memores

Cbristus nobis in semet-

mentum

epulemur

ipso praebuit. Fasciculum ergo liyssopi sanguine tin-

sinceritatis et veritatis.

gimus, quando,
iraitari

humilitatis

Christi,

eum

Vers. 33, 36.

Et

pctierunt, etc. {AiG.,quxst. 4b.

studemus.
171

Tingite in sanguine, etc. (Auc, quxst. 46

Exod.)

Quaeritur
illius

quem sanguinem
flt.

dicat juxta ostium,

cum

agni sanguinem velit intolligi, cujus immola-

tione Pascha
lieri,

An

praecipit eo tacuerit,

modo consequenter
idem agnus juxta
credibilius,
ille

Hoc jam factum fuerat ante mortes primogenitorum. Sed nunc per recapitulationem repetitur, nam narratura cst quando factum est. Modo enim quomodo posset iieri ut in tanto luclu ista accommodarentur nisi forte quis dicat etiam ista plaga non fuisse per:

quamvis hoc

ut

cussos .Ugyptios qui

cum

Hebraeis habitabant.

ostium

occidatur? An,

quod
in

est

ideo

Vasa aurca,
scuntur
vel

etc.

Haec doetrinas signiflcant, quae

dixit cx sanguinc qui est

juxta ostium, quia

qui

ex ipsa consuetudine gentium non inutili studio di;

liniturus est, vas

ipsum

quo sanguinem

excepit,

animas pretiosas ex gentibus, tanquam

221

GLOSSA ORDINARIA.
argentea
:

-- LIB.

EXOD.

222

vasa aurea et

cum

vestibus,

id

est,

cor-

A cha

praecipit, etc, usque

ad alioquin gratia jam non
primogenitum homiredimi juut

poribus

:

quae se adjungunt populo Dei, ut

semel de

esset gratia.

hoc saeculo tanquam de /Egypto liberentur.
Vbrs. 37-45.
5 in Exod.).

Veus. 13-15.

Profectique sunt,

etc.

(Orig. hom.

nis, etc. (Cyrill.)

Omne autem Primogenita
:

hominum
omnia

Qui de Egypto parat prolicisci, qui cuobscuros mundi actus et errorum tenebras relinquere, primoei ex Ramesse proticiscendum est, quse
pit

bet, ut

homicidium vetet

qui

incorrpti-

bilia esseut, creavit.

interpretatur commotio

tinese. Si vis

venire in

hoc ut

Deus

sit tibi

dux, et sequatur petra, qua? escam spitribuat,

ritalem et

potum

exi de

Ramesse, ne the-

MoraL, cap. 1.) Asinus im(Greg., lib. xxvii munditiam, ovis innocentiarn signiticat. Asini ergo primogenitum ove mutare, cst immundse vilce primordia innocentise simplicitate convertere, ut postilla egit quse ut immunda Dominus eajam agendo proferat quoe Dei sacriticio imponat. Omnes enim in peccato nati sumus, et ex

saurizes ubi tinea exterminat, et fures effodiunt, etc.
Si vis perfectus
bes, et

quam

peccator

essevade
et

et

vende omnia quse hact

respuit,

da pauperibus,

habcbis thesaurum in cxlo,

veni sequere

me

(Matth.

vi),

hcc
etc.

est

prolicisci

de RaVidea-

carnis delectatione concepti,

culparn

originalem no-

messe, et sequi Christum.

De liamesse

R

bis contraximus.
catis

Unde etiam voluntate nostra pecet

in

Socoth,

(Orig.

ibid.)

implicamur. Sed

qui

post
cordis,

malitiam

carnis

mus

quis

sit

castrorum

locus

ad

quem

venitur.

De

ad inuocentiam
asini

convertitur

primogenitum
Qui apprehensa
in ablalio-

Ramesse venerunt in Socoth, quod interpretatur tabernacula. Cum ergo, relinquens /Egyptum, discusseris tineas totius corruptelee, et

mutat ove, malitiam
qualis

scilicet

prioris vitae.

enim
carnis

prius

fuit

desinit

esse, et

vitiorum incitameuta

munditia

innocentiam

custodit,

rejeceris, habitabis

in

tabernaculis,

quibus

scilicet

nem

Dei primogenitum asini

ove"

mutavit.

nolumus exspoliari sed supervestiri. Habitatio autem tabernaculorum expeditum indicat esse eum qui festinat ad Deum. Sed nec in hoc standum est mo:

Vers. 16.

— Et
m

quasi appcnsum.
pictatia
vel

Hoc male

intel-

ligentes Juda?i,

phylacteria

capitibus

circumligabant,
Vers. 17.
xxiv Mcral.

quibus decem verba
emisisset,

scripta ante

venda sunt etiam castra de Socoth et festinandum est in Othon, quod interpretatur signa eis, quia hic
;

oculos habebant.

— Igitur cum
cap.
13).

etc

(Greg.
ipso

lib.

scilicet

audies quod Deus antecedat eos

per diem in
;

Ssepe conversi in

adilu

suce conversionis tranquillitatem carnis, dona proet per noctem in columna ignis non huc in Ramesse, nec in Socoth, quae secunda sunt phetae, prsedicamenta doctriuse, signorum rairacula castra.Tertia sunt in quibus tiunt signa divina hoc C vei gratiam curationum accipiunt. Postea duris tentationum probationibus fatigautur, a quibus liberos erat triduum ad quod festinabant Moses et Aaron, et se esse credebant quia siin principio tentationum contradicebat Pharao dicens Non eatis longius. Noamaritudo pulsaret, facile ad vitia redirent, a quilebatadlocum signorum pervenire tilios Israel, ut
:
: :

columna nubis,

possent

tertii dici frui mysteriis.

Unde Ose.
et iu

vi

:

Ite-

Suscitubit nos

Dcus post biduum,
vivemvs in conspectu
;

die terlia re-

surgcmus,

et

ejus.

nobis Christi passio
scendit; tertia,

secunda,
resurrexit

qua
:

in

Prima dies infernum dein tertia
;

bus non longe recesserunt. De JEgypto ergo exeuntibus evicino bella subtrahuntur quia relinquenlibus saeculum quaedam prius tranquillitas ostenditur, ne in ipsa teneritudine et iuchoatione turbati,- ad
:

qua

ideo

die

hoc quod reliquerant, redeant
post cognitam

:

priusergo suavitatem
nutriuntur
;

antecedebat

eos per
in

noctem vero,
zentur, et

diem in columna nubis per columua ignis. Necessarium cst ergo
in

securitatis sentiunt, prius pacis quiete

ut qui baplizantur

Christo,

in

morte

ipsius

bapti-

cum

ipso sepeliantur, et die tcrtia resurgant,
et

dulcedinem tanto tolerabilius teutationum certamina sustiuent quanto in Deo altius cognoverunt quse ament.
vero
Vers. 18-20.

quos

scilicet

secum suscitavit
vi).

fecit

consedere in cce-

— Non
fieri

eos

duxit Deus,

etc
ea

(Ug.,
quee

lestibus

(Rom.

qusest.

49).

Hic ostenditur

omnia

fieri

debere quee
adjutor

Sexcentafere millia, etc,

(Aug., quxst. 47.)

Quae-

"

consilio

recte

possunt, ad

evitanda

riturutrum ad tantum numerum pervenerunt Hebreei per eos annos in ^Egypto, etc. usquead id est, post mortem Joseph dura servitute oppressi sunt, Vers. 40-51.— Ncc iliius, etc. Os Christi in cruce
,

adversa sunt, etiam
est (Epist.

cum Deus
I).
filii,

apertissime

adDam., tom. Et armati ascenderunt
interpretatur ad

etc (Hieron.) Aquih,
studiosus
ver-

qui non contentiosus, ut putant, sed

non est confractum, quia videntes eum jam mortuum, non fregerunt ejus crura vel robur divinitatis in carne per blasphemiam non corrumpitur, quia non est purus homo, sed verus Deus.
:

bum
terra

verbum, ubi LXX posuerunt,

CAPUT
Vers. 2 8.

XIII.


autem generatione asccnderunt filii Israel dc transtulit, et armati ascenderunt ftlii Israel de terra JEgijpti, licet pro eo quod nos armati diximus, secundum Graeci sermonis ambiguitatem
quinta

Mgypti,

Sanctiflca

tum, etc. Quia occidi
in liberatione vestra.

mihi omne primogeniomnia primogenita jEgyptiorum
erit

quo JEgySed ubi LXX, quinta generatione posuerunt, qui Hebrseorum libros
instructi vel muniti propter suppellectilem

ptios exspoliaverunt,

possit

intelligi.

Vers. 9-12.
qusest.

Et

quasi
est

signum,
ait

etc.

(Aug.,

diligenter

inspexerunt,

non
:

quinta,

48 in Exod). Quid

quod

cum

de pas-

scriptum afferunt, ut sitsensus

sed quinque, quinque autem as-

223

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. PARS
filii

I.

THEOLOGICA.
virtutibus
;

2J4

cenderunt

Israel

de

terra ^Kgypti

;

quod quia
est.

.

ergo turris ex his ardua et excelsa
videns Pharao dicit
:

quod

minus videbatur
Aquila vero, et in

intelligi,

adjuncta
in hoc

generatio

Errant

isti.

Apud Pharaonem,
quia
iter

caeteris, et

praecipue loco,

qui
tiae

Deum

sequitur errare dicitur,

sapienet

proprie transtulisse dicitur, sicut synagogarum con-

tortuosum,

multas
ejus

habens

difficultates

an-

sonant universa subsellia.
(Aug.,
qusest.
53.)

fractus. Si contitearis

unum Patrem
torluosum,

invisibilem, et
et

Quinta

autem

progenie, etc,

unum unigenitum
Spiritum
jestatis

Jesum Christum,
difticile et

unum

Lltrum progeniem in centum annis vult computare,
etc, usque ad Naason gonuitSulmon.

sanctum,

incredi-

bile videtur

hoc in

infidelibus.

Si

dicis

Deum made
;

Dominus autem prsecedcbit cos, etc. (Onic) Ctim a te tertise dici mysterium fuerit receptum, incipiet te deducere Deus et viam saltitis
Vers.
21-22.

crueifixum lilium hominis esse, qui
:

coelo

desceudit

torluosa videntur ho3c

et

difficilia

qui
isti.

audi

(nisi

eum

fide

audiat),

dicit
iide,

quia
sciens
:

errant

ostendere.

Sed tu fixus esto in hac
In

quia

Deus

(Greg.)

igne

terror,

in
justi

nube
;

visionis

lene

ostendit tibi hanc viam tidei,

qui ait

Tollentes de
et

blandimentum.
:

Dies, vita

nox,

peccatoris.

Othon

castra, collocate

inter

Epauleum

Magda-

Unde Ephes. v Faistis aliquando tenebrse, nunc auum. temluxin Domino, etc. In die per nubem columna R (Orig.) Fuisset. monstrata est, et in nocte per ignem quia omnipoascensionem operis
;

Fugiens
et tidei, et

yEgyptum venis ad ad aedificium turris
:

Deus et blandus juslis, et terribilis apparebit impiis. Hos ad judicium veniens, per lenitatis mansuetudinem mulcet, illos per justitiae districtionem terret. Aliter columna nubis in eremo populum
tens
praeibat, et splcndore ignis

venis ad mare,

et

occurrunt

tibi

fluctus

tentatio-

num. Unde
in Christo,

II

Tim.
super

m:

Qui

enim

volunt pie vivcre

persecutionem

patiuntur,
si

quia

tentatio
est

vita nostra est

terram. Sed

Moysen, id
insectatur.

non

in die, sed in
suse

nocte

legem

Dei,
fiet

sequeris,
:

yEgyptus
abiit

te

Sed
qui

radiabat

:

quia Christus conversationis
praestant,
;

exemplo

vide quid

Levavit, inquit, angelus
ct

Domini,
illos.

ducatum sequentibus
bras agnoscentibus,
stus

de justitia sua contiinfulsit.

antecedcbat castra Israel,
et

post

Elevavit
illos,

dentibus nulla luce claruit

peccatorum vero teneChri-

columnam nubis a
intcr

facie

eorum

et stetit

post

igne sui amoris

ct intravit

castra JEgyptiorum et Isracl.
:

Haec

columna, quia rectus, et firmus, et fulciens intirmitatem nostram : quia nocte lucens, per diem non lucens, ut qui non vident, videant :et
et

nubes

columua nubis populo Dei efficitur murus ;Egynon transfertur columna ptiis imponit tenebras
;

quivident,

cseci fiant

(Joan.
in die

ix).

Christi

quoque saest

cramentum tanquam
velut in

manifestum
vero tanquam

nube
;

:

in judicio

in

lucem sed nubis, ut maneant, quia dilcxerunt tenobras, non P in carne lucem. Et tu ergo si ab ,£gyptiis recodas, si de poterrore testale daemonum fugias, vide quanta tibi preepaignis ad /Egyptios, ut videant
in tenebris
:

nocturno

quia tunc erit

magna

tribulatio,

tanquam

rantur auxilia,

dummodo

in fide

fortis

permaneas

:

ignis lucobit justis, et ardebit injustis.

Vers.

2.

— Phihahiroth,

CAPUT XIV
quse est
inter

nec /Egyptiorum equitatus et quadrigae porterreant, nec reclames contra Dei legem, id cst Moysen, di-

Magdalum,

cens

:

Tanquam non
1

essent

sepulcra in JEgypto, ita

etc. (Orig.,

hom. 5 in Exod.) Videamus quae via praecipitur eligenda. De Othon, inquit, conversi, iter facite

cduxisti nos.

Vers.
etc?

1-12.

Forsitan
in

non

crant

scpulcra,

inter

Epauleum et magdalum, quod est contra Beelsophon, elc. Epauleum ascensio tortuosa Magdalum
turris,

(Orig.,

homil. 5

Exod)
:

Haec fatiscentis
est

in tentatione

animi verba

sunt

beatus

qui

sic

Beelsephon

asccnsio spcculse, vel habens spe-

tentationes excipit ut nulla ei

cogitatio

ambiguitatis
xiii
:

culam, interpretatur. Credebat
deret Deus
et tortuosa.

forsitan quod ostenplanum iter et molle, sed ascensio est Non enim proclive iter est quo tenditur

obrepat.
fidci

Petro

etiam

dicitur Matth.

Modicse

quare dubitastit Tentationis et fragilitatis haec verba sunt. Alioquin falsum est, melius est enim in

ad virtutes,

sed
:

ascenditur

anguste et
et

difiiculter.

Unde Matth. vu
ducit
tortuosa, ct

Arca

est

cnim
iter

angusta via quse
ascensio

D ercmo mori quam ^Egyptiis servire. Qui enim in eremo moritur, hoc ipso quod separatus est ab
.Ugyptiis, id
state Satanae,
est

ad vitam. Est ergo
asccnsio

quo inceditur
vel

spcculse

habcns

speculam,

rectoribus tenebrarum et e potehabuit aliquem profectum, etiaimsi ad

Ascensio ad

actus

pertinet,
in
:

specula

ad

tidem

:

ostenditur ergo quia et
est difficultas,

actibus et in tide multa

nobis

occurrunt,

multus labor multa

multae enim tentationes
olfendicula,
lide

volentibus

agere quae Dei sunt.
tortuosa,

Deinde in

multa invenies
hoc ergo
iter

integrum non potuit pervenire. Melius est enim peifectam vitam quaerenti in itinere mori quam nec prolicisci. Unde eorum videtur falli opinio, qui dum arduum et periculosum iter virtutis exponunt, nec incipiendum judicant. Melius est enim in itinore
mori,

plurimas quaestiones,
contradictiones

objectiones haereti:

quam

iuter

/Egyptios

necari

et

falsis

atque
etc.

corum,
est in

infidelium

amaris, fluctibus obrui.
Vers. 13-14.

est sequentibus Dominum. Sed et turris hoc itinere, de qua dicitur Luc xiv Quis vestrum volens turrim aedificare, non prius sedens
:

agendum

JlCgyptios

enim

quos

nunc,

(Aug. qusest. 5 in Exod.) Sicut enim vidistis JEgyptios
hodie, non

apponetis amplius viderc eos in

seternum

computat sumptus,

si

habet

unde perficiat

?

Ista est

tempus.

Quomodo autem

sunt

accipienda haec

ver-

;

225
vcrba,

GLOSSA ORDINARIA. cum
viderint postea Israelitae /Egyptios ?

LIB.

EXOD.
;

226

Aa a
et

quia

isti

qui tunc videbant, non eos ulterius videilli

ruut, quia et
isti

mortui sunt qui sequebantur,

omues quisque die mortis suse ? Nam posteri eorum viderunt posteros illorum. An, non eos videbitis sicut bodie, inlelligendum est, non sicut hodie
et inimicos, ut nulla sit queestio nec de eeterno tempore quod bic posuit, quia etsi videbant se utrique tempore resurrectionis, non sic ut

legis et vigilantia Scripturarum iter tibi disputando per adversarios pande, et cedent undee victori, mirantibusque et stupore delixis qui ante contradicebant, legitimis disputationum lineis rectum lidei iter

secabis, et

in
tui,

tantum doctrinee verbo
quos tu in

proficies,

ut

auditores

verba legis erudisti, jam

persequentes

contra ^Egyptios, velut fluctus maris, insurgent,

nec

hodie.

solum impugnent, sed et superent et exstinguant. Exstinguit enim yEgyptum, qui non agit opera tenebrarum, qui non carnaliter, sed spiritualiter vivit
qui
cogitationes

Vers. 15-17.

— Quid clamas

ad me
si

?

etc.

(Greg.)

sordidas

vel

corde
illud

expellit,
vi
:

vel

Voces apud aures Dei non faciunt verba nostra, sed
desideria.

omnino non
ta

recipit,
fidei,

secundum

Eph.

Assu-

omnia maligni igniHoc ergo modo possumus desideramus, etiam ^Egyptios hodie videre mortuos, et ipsum ore tacemus, tacentes clamamus. Unde in eremo cum populus vocibus perstreperet, " Pharaonem, si tanta fide vivamus, ut Deus couterat et Moses a strepitu verborum taceret, silens auditur, Satanam sub pedibus nostris velociter per Jesum et dicitur ei Quid clamas ad mel In desiderio Christum. enim clamor secretus non pervenit ad aures bumaVers. 19-20. Tollensque se angelus Dei, etc.
iEternam enim vitam
ore petimus,
:

nec

mentes scutum
jacula

ut possitis

corde desideramus, clamantes tacemus

si

vero corde

exstinguere.

:

nas, divinas replet.

(Strab.) Angelus,

qui nuntius interpretatur,
vitee

signi-

(Orig., ut supra.) Nulla vox Moysi auditur, et

Quicl clamas ad mel Velim scire ciamant sine voce ad Deum. Apostolus ad Ga). iv, dicit Quia dabit Deus Spiritum Filii sui in cordibus nostris clamantem Abba, Pater. Et

minus

dicit

:

Doquo-

ficat doctores,

qui nobis preecepta
id
est

annunliant,
castra scien-

et

cum nube,

scientia Scripturarum

modo

sancti

Israel, id est
tia

Ecclesiam preecedunt, quia

cum

:

:

ptiis

Scripturarum preesident. Supervenientibus ^Egyretrorsum abit, quia tempore persecutionis op-

ponent se pro subjectis. Nubes vero tenebrosa erat ^Egyptiis, lucida Hebreeis. Qui autem scrutatur corda, scit quid desideret spiritus. Sic ergo Vers. 11-31. Tota nocte, etc. Quia toto tempostulante Spiritu sancto per silentium clamor sanpore hujus vitee, quam nox significat, Spiritus sanctorum auditur. Jubetur Moses virga percuteremare, q cti gratia aquas baptismi fidelibus meabiles facit, ut ingredienti populo Dei cedat, et aquee quee timeut de spirituali ./Egypto in terram promissionis bantur, dextra leevaque murus effectee, non solum transeant hostium vero suffocat exercitum. perniciem nesciant, sed etiam munimen exhibeant, (Isid.) Mare Rubrum baptismum Christi sanguine Soliditatem recipit liquor, et solum maris arescit in consecratum significat hostes a tergo sequentes pulverem : bonitatem Creatoris intellige, si voluncum rege moriuntur, quia peccata prseterita in baaddit
:

ipse Spiritus interpellat pro nobis gemitibus in-

enarrabilibus. Et iterum

Rom.

viii

:

:

;

tati

ejus

obtemperes,

si

legem ejus sequaris,
servire

ele-

ptismo delentur,

et

diabolus suffocatur:

premunt
bapti-

menta
divi

tibi

contra naturam

compellit.

Au-

^Egyptii usque ad mare, et peccata usque ad

a

majoribus traditum quod singulis

tribubus
et propria

singulee

aquarum
via.
:

divisiones factee sunt,

Post transhum maris Rubri cantat populus submersis hostibus infidelibus, et fideles de lavacro
ascendentes, exstinctis peccatis,
dicentes
:

smum.

unicuique

psalmo

Idque ostenditur ex eo quod dicitur cxxxv Qui divisit mare Bubrum in divialibi,

hymuum

decautant
etc.

Cantemus Domino, gloriose enim,

siones, etc. Et

psal.

lxvii

:

Ibi Benjamin mi-

nor in stupore. Principes Juda,
pes

duces
:

eorum, princiVers.
1.

CAPUT

XV.

Tunc cecinit Moyses, etc. (Orig., D homil. 6 in Exod.) Multa cantica legimus in Scrilus baptismum in Mose consummatum dicit in nube pturis, sed hoc primum omnium est quod, yEgyptiis et in mari, ut qui baptizaris in Christo, in aqua et et Pharaone submerso, posl victoriam cantatur. in Spiritu, scias te insectari /Egyptios et ad serviMos enim sanctorum est, ubi adversarius vincitur tium revocare, rectores scilicet mundi, et spiri(quia sciunt non sua virtute, sed Dei gratia victotuales

Zabulon et principes Nephthali proprius unicuique tribui enumerari videtur ingressus. Aposto-

nequitias, quibusin

j

ante

servisti.

S;c
et

tu de-

riam factam),
Accipiunt

hymnum Deo
canentes

glorificationis

offerre.

scendis

aquam,

et

evadis incolumis

novus

tamen
transieris,

tympana

in

manibus,
si

ascendis

peccatorum sordibus ablutus, paratus ad
j

sicut de Maria et

Aaron
si

refertur. Et tu ergo,

mare

cantandum novum canticum. yEgyptii insequentes merguntur in abyssum, et si rogare videntur Jesum ne eos iterum mcrgat in abyssum. (Id.) Aliter, si iEgyptum fugias, id est ignorantiee
tenebras,
currat
si

Rubrum
et

^Egyptios submergi videiis,

Pharaonem

preecipitari in

abyssum, potes hym:

sequaris Mosen, id
id est,

est

Dei legem, oc-

Deo gratanter canere, et dicere Cantemus Domino gloriose, etc. Dignius autem hoc dices, si habueris in manu tympanum. id est, si carnem

num

autem mare,

contradicentium fluctus,

tuam

crucifixeris

cum

vitiis et

concupiscentiis.
sufficit, glorificatus

percute et tu obluctantes undas virga, id est, verbo

Gloriose enim, etc. (Orig.)

Non

;

A

227

WALAFRIDI STRABI FOLD. MON. OPP. PARS
aliud

I.

THEOLOGICA.
Dominus
non
sit.

228

est; aliud cst cnira glorilicari,
ficari.

gloriosc glorisusce-

ulla

creatura

cujus

Quadrigas
:

Cum enim

Christus carnem pro nobis

Pharaonis et exercitum ejus projecit in mare
ctos

ele-

pit, gloriticatus est,
rat,

qui venit quserere quod

perie-

ascensores,

ternistratores

demersit
agit

in

mare
satis

non tamen gloriose, quia non habebat speciem neque decorem gloriticatus est cum venit ad cruPater, cem, ct pertulit mortem unde Joan. xvn
;
;
:

Rubrum. Pharao,

velut potentior

in malitia, et re:

guum nequitia? tenens, quadrigas est unum equum ascendere, sed
et torto

non

illi

plures simul agit,

venit hora, glorifica Filiurn

tuum,

etc.

Erat ergo et

verbere cogit. Quos
in

cura videris in luxuria
in

gloria passio crucis, ubi et gloriiicatus,

non
:

gloriose

turpiores,
triores,

crudelitate

sseviores,

avaritia

te-

llumiliavit n quidem, semetipsum, factus obediens usque ad mortem, morMorte turpissima tem v.utem crucis. Et Sap. n

sed humiliter

;

unde

Phil.

scito

de

quadrigis
:

esse

Pharaonis,
volitat

quas
per
alii

currui

non subjugat

in

ipsis fertur et

:

apertos scelerum campos, effusis habenis. Sunt

condemnemus cum.
se humilitijr,

In his
gloriose;
et

ergo glorificatus est de

asccnsores electi, scilicet ad malitiam.
(Orig.) Ternistratores ideo
est et

nou

unde Lucse xxiv
sic

:

Quia

dicuntur,

quia triplex

oportclat pali Christum,

intrare

in

gloriam

hominibus peccandi
in

suam.

Cum

venerit in gloria Patris, et

angelorum
refulgebit

enim, in dicto cogitatione peccant. Ideo ternistratores per
via. In facto
\

judicare tcrram, et verum Pharaouem, id est dia-

singulos dicuntur, quia istas tres in nobis possident
vias peccandi, et
diis, ut

bolnm,
in

iuteriiciet

spiritu
:

oris

sui,

cum

semper speculantur

et

agunt

insi-

majestate

cum

tunc gloriosc gloriiicabitur, omncs honoriticabunt Filium sicut honoriiicant
Patris
cst,

aut

ille ille

ex misero homine

sermonem inalum
ille

eliciat, aut

iniquum opus extorqueat, aut
triplex describitur

Patrem.
Magmficatus
mare,
etc.

cogitationem pessimam rapiat. Denique semen verbi

equum
et

et

ascensorem dejecit

in

Dei ubi cadit ct depeiit,

locus,

In signis jEgypti. Sed gloriose

magnitica-

secus viam, in spinis, in petrosis.

Econtrario terra

tus est, quia
sit.

Pharaonem
est,

Vel magnifieatus

exercitum ejus submermiracula ante passionem
;

sed glofacicndo, prredicando, in cruce moriendo magniticatus est, cum resurrexit viclor victo riose

diabolo spoliato inferno.

Equum,
equi suut
;

etc. (Orig.)

ct

Homines qui nos inscquuntur omnes qui in carne nati suut figurali-

bona affert triplicem fructum, sexagesimum, centesimum, tricesimum (Matth. xm.) Triplex enim est etiam bene agcndi via, quia vel opere, vel cogitaunde ait Apotione, vel verbo aliquid boni agitur Qui sedificat supra fundarnentum stolus I Cor. iii argentum, aurum, lapidcs pretiosos, triplicem bonorum indicans viam viam malorum diccns ligna, fe;
:

;

habent ascensores Jsuos. Sunt quos q num, stipulam. Isti ergo ternistratores sunt angeli nequara, qui in his viis observant ut quemlibet Dominus ascendit, et circumeunt omnem terram quos immcrget Dominus in agant in peccatum Equitatus tuus salus. de quibus dicitur Habac. 111 mari Rubro, et ignitis fluctibus tradet in die judicii, diabolus et angeli ejus. Judas equus Alios ascendit
ter equi sunt, et
:

;

erat, et

tatu salutis erat

cum ascensorem habuit Dominum, de equicum cseteris enim apostolis missus
:

et

pcenarum pelago
Vebs.
5, 6.

teget.

segrotis salutem et laugnentibus prsestitit sanitatem,

,

ubi diabolo se substravit, qui post buccellam in eiini inlravit, equus Satanse factus, et illius habenis duclus conlra Dominum equitavit. Omnes ergo persecutores equi sunt hinnientes, sed habent angelos malos, quibus aguntur ascensores, et ideo feroces sunt.

profundum quasi non erant lapides de quibus suscitarentur filii Abrahsc, sed qui amarent profundum et liquidum elementum, |id est amaram et lluxam prsesentium voluptatem. Unde Demersi sunt quasi plumbum in de ipsis dicitur
Desccnderunt
scilicet

in

lapis.

(Oiug.)

Quia

tales

:

aqua validissima. Peccatores graves sunt, et iniquiinde initas super talentum plumbi legitur sedere nimis ssevientem, Si videris persecutorera tuum qui merguntur in profundum quasi plumbum, sanquia ab ascensore pungitur, et ideo scevus est scilo cti vero ambulant super aquas, quia leves sunt, et truculentus. " et peccati pondere non gravantur. Christus super lste Deus meus, etc. (Oiug.) Hic ergo Vkrs. 2. aquas ambulavit, qui vere peccatum non fecit et Deus erit meus et Deus; patris mei. Pater noster ambulavit et Petrus, sed paululum dubitavit; habuit qui nos fecit et gcnuit, Christus est, [qui dixit Joan. enim aliquid plumbi, propter quod dicitur ei Matth. Vado ad patrem mcum, etc. Si ergo agnoscam xvi Modicoa fidei, quare dubitastit Omnes ergo xiv quod Deus meus sit, gloriticabo eum si etiam quod per ignem salvantur, ut si forte do specie plumbi altior enim intellectus exaltabo eum patris mei, quidquam fuerit admissura, ignis decoquat et reest quomodo Christus, ut unius Dei constringat et solvat, ut efticiantur omnes auruni optimum, quia uniat veritatem, Deum suum dicit, quem natura
:

:

:

;

:

:

Patrem
Vers.

novit.
3.

aurum
sancli
;
:

terrce et sicut

illius

optimum quam
est

habituri
ita

sunt

Dominus quasi vir pugnator, etc. Dominus conteret \bclla. Amos Alia littera (Oiug.) Dominus nomon est illi. Non modo pugnas visiix
:

fornax probat aurum,

horaines

juslos

tribulatio.

Veniendum

ergo omnibus ad

conilatorium. Sedet enim Deus et conllat, et purgat
iilios

biles conterit, sed eas

sus principatus,

et

potcstatcs, et rectores

etiam quse nobis sunt advertenebrarum
est illi,

Juda. Si quis multa opera bona et

quitalis attulerit, illud

harum.

— Dominus

enim nomen

et

non

est

vitur et purgatur, et

parum iniparum tanquam igne resoltotum remanet aurum purum

229
Si quis plus

CLOSSA ORDINARIA.
plumbi
;

LIR.

EXOD.
et iratae

230
sunt,

atti.lerit,

plus

exuritur,

ut

am- A runt geutes
nullum de
stat
:

dolores apprehenderunt

parum, tamen aliquid qui vero totus plumbeus auri purgati resideat venit, demergitur quasi plumbum in aqua validisplius decoquatur

ut

et

si

habitatores Philisthiim, etc.
his

;

Quantum ad historiam, gentibus interfuisse jmirabilius conterrore territae vel iratae
et

quomodo ergo
et

Phi-

sima. Vers.
quxst.
7-10.
bi>

listhiim,

Moabitae,

Edom,

et

reliquae

quas

Misisti

iram

tuam,
:

etc.

(Acg.

enumerat,

nationes?

Sed,

spiritualiter,
;

invenies
et

tuum

et

Misisti spiritum Exod.) Alia littera cooperuit eos mare, etc. Ecce jam quinto
in

quia Philisthiim, id est cadentes poculo
scilicet terrenus,

Edom,

trepidant

:

et

eorum

principes cur-

commemoratur Spiritus Dei, etc, usque ad pturatantummodo jubens sine adjutorio gratise.
Vers. II.
pra.)

Scri-

sitant

cum vident et pavent constricti doloribus, regna sua, (quae in inferno sunt, penetrata ab eo
qui
descendit
in

Qais similis

tui,

etc.

(Orig.,

utsu-

inferiora terrae,

ut

eriperet

eos

Non

simulacris

gentium comparat

Deum, nec

qui possidebantur a morte. Hinc timent et tremunt,
quia senserunt magnitudinem
brachii

daemonibus qui sibi falso nomen deorum asciscunt, sed dicit illos deos qui per gratiam et participatio-

ejus;
est

hinc

etiam tabuerunt habitatores Chanaan, id

mutatre-

nem

Dei appellantur, secundum
:

illud

psal.

iaxxi

:

n

biles et mobiles,

cum
et

viderunt moveri regna sua, et

Egodixi

Dii

estis.

Et ibid.

:

Deus

stetit

deorum. Sed

hi

quamvis capaces

sint

insynagoga Dei, et hoc

alligari fortem. Veniat eigo

super eos timor, et

mor
in
et

:

tremunt

timent

daemones crucem

Christi,

nomine per gratiam donari videantur, nullus ei siquod autem dicitur, milis in potentia vel natura similcs ei erimus, similitudo haec non ad naturam,
;

sed ad gratiam
ei

revocatur,
in

sicut pictura

est

similis

qua triumphati sunt, et exuti principatus eorum potestate. Timor ergo et tremor cadent super eos, cum in nobis signum crucis lideliter fixum viderint, et magnitudinem brachii quod Dominus
expandit in cruce, sicut dicit
Isa.

cujus imago

ipsa

exprimitur,

quantum ad

lxv

:

Tota die ex-

gratiam, sed longe dissimilis
tiam. Illa
corporis
;

quantum ad substan-

ista

enim specis carnis est, et decor vivi colorum fucus, et cera tabulis sensu
Nullus ergo in
incorporeus,
fine.

carentibus superposita.

diis

similis

pundi manus meas ad populum non credentem, etc. Non te aliter timebunt, nec tremor tuus irruet super eos, nisi viderint ^in te crucem Christi, ut dicas Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri
:

Domino,
tabilis,

invisibilis

scilicet,

incommucreator

Jesu Christi (Gal.
Vers. 15, 16.
(Orig.) Fieri

vi).

sine
nisi

initio

et

sine

Nullus

— Fiant

immobiles quasi lapis,

etc.

omnium

Pater creans omnia per

Filium, et in

Spiritu sancto

omnia

sanctiticans.

Vers. 12, 13.

Extendisti,

etc.

(Orig.)
et

tanquam lapidem non est natura esse C lapidem. Non enim fieret nisi quod non erat. Hoc Monet propter illos diximus qui malae naturae Pharaonem
vel .Egyptios dicunt fuisse, nec ex libertate
arbitrii

me quod
eos

ait

:

Extendisti dexteram

tuam

devoravit

terra,

quasi ut

devorarentur a

terra,

causa

in hoc esse deductos
sant,

;

et

quia creatorem

Deum

accu-

fuerit

quod dexleram extendit. Si consideres quomodo exaltatus Dominus in cruce tota die extendit manum ad populum non credentem, sed contradicentem, etquomodo infidelem populum qui clamavit:
Crucifige,

tanquam saevum, qui homines vertat in lapiFiant tanquam lapides et tacuit, des :« non dixit sed tempus statuit et mensuram dominationis, scili:

cet

donec pertranscat populus tuus.
factus
est

Prior

populus,

crucifige

cum (Joan.

xix),

mors

iniquitatis

qui fuit ante nos,
et incredulus,

tanquam
natura

oppressit,

invenies

devoravit eos terra.

quomodo extendit dexteram, et Non tamen omnino desperanest,

non ut
:

lapidis

durus maneat, sed
lapis

dum.

Si

enim qui devoratus
inferni

resipiscat,

potest

vit.

donec pertranseat populus quem Dominus acquisiUnde Rom. xi Csecitas cnim ex parte contigit in
gentium intraret,
et

evomi sicut Jonas.
vorabat et in
Christus descendit

Omnes nos oliquando
penetralibus

terra de:

Israel, donec plenitudo

tunc

Is-

retinebat

ideo

rael salvus fieret

;

qui per incredulitatem factus est
:

non solum ad
:

terras,

sed

etiam
et

tanquam

ad inferiora terrae
sedentes in

et

ibi

invenit
;

nos devoratos,
sed

lapis, unde Matth. m Polens est enim Deus de lapidibus istis suscitare fdios Abrahx. Sed

umbra mortis
ne

inde

educens nos non

cum
tur

creator

sit

solum

terrae,

iterum devoremur,
hodie
terra

regnum
qui

quod suum
tuus, qui

omnium. quomndo acquisisse esse dubium non est? Dicitur
:

dici-

e:iim

praeparat coelorum.
(Orig.)

in cantico

Deuteronomii
fecit
et

Nonne
te,

hic
et

ipse

Bominus
te ?

Impios etiam

devorat,

Deus

creavit

acquisivit

semper de terra cogitant, terram faciunl, de terra loquuntur, litigant, terram desiderant, in ea spem suam ponunt, ad ccelum non respiciunt, futuranon cogitant, judicium Dei non metuunt, nec promissa
ejus desiderant
;

{Deut.

xxxn.) Videtur enim unusquisque illud ac-

quirere

quod non
dato

fuit

suum.

Undi'.

haeretici

de

Salvatore dicunt
sivit
:

quia non erant sui quos acquienim pretio mercatus est homines

talem
:

cum
si

videris,

dicite

quia

de-

voravit

eum

terra

et

quem

videris luxuriae et

voluptatibus corporis
valet, sed
vit

deditum, in

quo

nil

animus

quos Creator fecerat, et cerlum esse aiuut unumquemque emere quod suum non est. Apostolus Pretio empti tstis. Sed audi enim ait l Cor. vn
:

totum libido possidet,

dicito

quia devoraAudie-

Prophetam

:

Peccatis vestris
vestris dimisi

venundati

estis,

et

pro
l.)

eum

terra.

iniquitatibus

Vers. 14, 15.

Ascenderunt, etc. (Orig.)

matrem vestram (Isa. Dei ergo creaturae omnes sumus, sed peceatis

suis

231

WALAFRIDI STRABl FULD. M0N. OPP. PARS

I.


:

TIIEOLOGICA.

'233

templum carnis aediticatur in Virquisque venditur,' et a Creatore discedit. Dei ergo A opere humano etfecti gine, sed lapis sine manibus excisus crevit, et factus sumus, secundnm quod ab eo ereati sumus hoc est sanctimonium est mons magnus (Dan. u) vero servi diaboli, secundum quod peccatis nostris carnis assumptae, et sine manibus et sine opere hovenuudati sumus. Veniens autem Christus redemit
:

:

nos servientes diabolo, cui nos peccando vendidimu-. et ita videlursuos recepisse, quos creavit ; et alienos acquisisse, qui alienum dominum peccando acquisierant. Sfd recte nos redemisse dicitur, qui

miuum
Vers.

de

monte humanse

naturae

et

substantia

carnis excisum.
18.


e;se

Dominus

regnabit,
in

etc.

(Orig.)
et

Do-

mine, qui regnas
poris, sed

in sseculum et

S3eculum

adhuc

pro pretio nostro sanguinem suum dedit. Sed quid tale ut nos mercaretur diabolus dedit ? Homicidium pecunia diaboli est, ille enim ab initio homicida est
;

Quoties dicitur in sxculum, longitudo
aliquis
tinis

quidem
;

temin

indicatur

et si

aliud

saeculum dicitur,
tinis

aliquid
:

longius

indicatur,
soeculonobis, ta-

fecisti

homicidium,

diaboli

pecuniam
:

accepisti.
furto,

sed

tamen

ponitur

et

quoties sseeula

Idem dicendum
emit et
Vers.
(Oiug.)
efficit

est de

adulterio,

sacrilegio,

falso testimonio et
sibi

censu ejus

hac pecunia enim omnes qui de hujusmodi quantumcunque susceperint.

hujusmodi

rum nominantur, fortasse, licet ignotus men a Deo statutus aliquis terminus
Quod vero
hic

indicatur.

servos

addidit

et

adhuc, nullum sensum ter:

17.

Introduces

eos

et

plantabis,

etc.

Non

vult nos
et

Dominus
humilibus

in

.Egypto plantare,
sed in

mini alicujus aut finem reiinquit quodcunque enim cogitaveris, in quo finem putes consistere, semper velut si tibi dicit tibi sermo propheticus, et adhuc
;

nec in dejectis
haereditatis suce.
:

locis,

monte

dicat, Putas in

saeculum
in

sueculi

Dominum
saeculorum

regnatu:

De hac plantatione Propheta dicit Yineam de JEgypto transtulisti, ejecisti psal. lxxxix gentes et plantasti eam dux itineris fuisti in conspectu
:

rum

;

et

adhuc putas

«aecula

et

ad-

huc, et

quodcunque
dicit tibi
19.

dixeris
et

de regni ejus spatiis,
adhuc.
etc.

ejus, et plantasti radices ejus, et replevit terram.

Ope-

semper Vers
si filius

propheta,

Filii

autem

Israel,

(Orig.)

Ettu
perince-

ruit montts

umbra

ejus et

arbusia ejus cedros Dei.
!

es

lsrael, potes

ambulare per siccum in medio
nationis pravae
et

Advertis

quomodo

in vallibus, sed in

mibus
saeculo

locis.

plantat Deus et ubi Non plantat montibus. in excelsis et in subliQuos enim educit de .-Egypto, id est

maris. Si fueris
versae, sicut

in

medio
solis in

lumen

medio peccatorum
pecoati,
libidinis

dens,

non

te

infundet

humor

ad

lidein,

non

vult iterum in

humilibus

lo-

mundum

transeuntem nulla

et per hunc unda resper-

care,
et in

sed conversationem montibus habitare et
repere.

in excelsis,

ram

Non

ultra vult

eorum sublimem esse, get, nullus cupiditatis testus verberabit. Qui .Egynon per ter- q ptus est, et sequitur Pharaonem, vitiorum iluctibus vineam suam in humili et sicut ille mergitur. Qui vero sequitur Christum
;

dejectos habere fructus,

sed palmites sursum duci,
fieri
:

ambulavit, ambulat, aqua
que. Ipse autem media
declinat ad dexteram

ei fit

raurus dextra laeva-

in alto locari,

traduces

et

traduces non in
et

via incedit, per siccum

humilibus arboribus, sed in excelsis
cedris
si

in

altissimis
:

neque ad sinistram,
et

non usquequo

Dei, prophetis scilicet et apostolis

qnibus

exeat ad libertatem,

hymnum
etc

victoriae

Domino

nos adjungaraur, vitis quam transtulit Deus de ^Egypto, et per ramos eorum nostri palmites diffundantur, et ipsis innexi traduces efliciamur charitatis ad invicem vinculis nexi, fructum plurimum
afferemus.

canat dicens

:

Cantcmus Domino,

Nam

omnis arbor qux non
et in

facit

fructum

Vers. 20,21. — Tympanum. (Strab.) Secundum Hieronymum est genus tubae in summo habens stipulam vel iistulam per quam vocem reddit sonorara Chorus, secuudum eumdem, pellis simplex cum dua;

bonum

excidetur

ignem mittttur [Matth
etc.

m.)
Vide

Firmissimo habitaculo tuo,
rata habitatione

(Orig.)

In pracpa-

quam

praeparasti,
:

Domine.
te tibi

bus cicutis; per alleram inspiratur, per alteram sonum reddit perutrumque ergo angusta intelligentia veteris legis designatur. Quam enim breve sit mi:

clementis bonitatem Domini non vult ad laborem, non vult ut ipse facias
;

inducere
habitahabitatiovos
in la-

nimum

inde ostenditur, quia

manu

mulieris portatur.

culum jam te ad praeparatam inuucet nem. Unde Joan. iv Alii laboravcrunt, et
:

D Secundum Cassiodorum tympanumest pellis extensa inter duo ligna per quod maceratio carnis designatur. Chorus autem est multitudo simul canen:

eorum introi&tis. Sanctuarium tuum, etc. (Orig.) Sanctimonium tuum, Domine, etc. Sanctiraonium dicitur tabernaculum
bores
Dei, vel

tium

et

dicitnr in

chorus

quasi

coaevorum

cantus.
reso-

Quod ergo
nant, per

choro oequaliter omnes
charitas
significatur,

voces

eum

templum, eo quod
hoc nondicitur
:

sanctiticat

accedentes.

Hebr.

ix

manu hominum
ergo

factum, sed
plantat
et

manu

Dei

propter

te

Deus
Cor. ni
est

et

aedificat;

agricola efQcitur et structor, ne tibi aliI
:

Christo uniim bilum laudes reddit, inchoro, hoc est in charit3te, hoc agat, et in tympano, id est in mortiticatione caruis. Unde psal. cl Laudate cum in tympano et
:

qua omnes in sumus. Quicunque ergo Deo inju-

quid desit. Unde Apostolus
tura, Dei xdificatio cstts.

Dei agriculhoc sanctiid
est, est,

choro, etc.

Quid

ergo

Vers. 22.
zati

— Tulit autcm

Moscs

Isratl,

etc.

Bapti-

mouium non manu hominum,
Prov.
ix
:

sed Dei proeparatum.

per

muudum

quasi per desertum post transitum

Sapicnfia xdificavit sibi

domum,
id

carn<'m

Christi,

nou manu

hominis,

non

marin Rubri ducuntur, nondum habentes promissam palriam, sed sperantes et exspectantes per patientiam,

233

GLOSSA ORDINARIA.
laboriosa et

LIB.

EXOD.
:

234
illi
:

dum

periculosa tentatione fatigantnr.
ibi

A Quare

addidit

Sed ne revertantur corde in /Egyptum, uec
stus deserit:

Chri-

judicia, ibi tentabat

Postquam pnsuit eum dicens
scilicet

Deus

justitias et

Si

audieris vocem
justiflcatiosi

nam

et illa

columna non
etc.

recedit.

Vers. 23, 24.

— Et venerunt,
triumphales

Domini Dei
rcnt

tui.

Videtur exponere quare

(Orig., hom. 6 in

nes et judicia dedit, ut

lentaret eos

audi-

Exod.) Post transitum

maris Rubri,

post choros et

tympana,
Mara,

post

aquam
;

scilicet

uon poterat
mavit Moses

hymnos, venitur ad amaram, quam populus bibere venitur ad periculura sitis. Sed claad

vocem Domini Dei, et mandata ejus custodirent. Nam quantumad priorem populum, quid eis boni aut perfecti murmurantibus et contradicentibus mandaretur, qui

paulo post,

mirabilium Dei

obliti,

ad

Dominum,
;

et ostendit ei
ibi

lignum,

idola convertuntur ? Dantur ergo prcecepta in quibus

quo
illi

dulcis
justitias
sitis,
et,

facta
et

est aqua, et judicium ubi

posuit

Deus

tenteutur

;

unde :Dedi vobis prsecepta

et justificationes

scilicet

amaritudo,

ubi

aquarum,
Preeterea
misit illud

alius

quod gravius est, in abuudantia non erat locus dignior et aptioa
ostendit
illi

non bonas in quibus non vivent [Ezech. xx). Tentati enim in preeceptis non inveniuntur tideles, ideo inven-

tum
tur,

est eis

mandatum
si

esse ad

quod dicit, iu aquam, et

lignum Deus, et
dulcis,

vitam. Idem enim,

servetur.,

mortem quod erat ad vitam si non serve;

facta est

quasi non

mortem

generat.

Non
et

servantibus ergo dicuntur

posset sine ligno

aquam

facere dulcere
si

Deus,

aut

mandata non bona,
tualiter

in quibus

non

vivant.
et

Sed

Moses lignum nesciret,

Sed

ram

accipiatur, amara est et tam amarum quam ut puer octavo
nis vulnus accipiat, et

secundum litteipsa Mara. Quid enim
lex
die

admistoligno crucis, in

dulcedinem versa,

spiri-

circumcisio-

rigorem

ferri

tenera patiatur
legis,

infantia?
Dei,

Amarum
in

est

enim poculum

populus

Mose baptizatus est in nube et in raari, sed qui in spiritu et aqua non possit bibere et gustare, nec hostiarum ferre amaritudinem, nec sabbati observautiam. Sed si Deus ostendat lignum quod miltatur in hanc arnaritudinem, dulcis fit aqua legis et potabilis. Prov. iu Sapicntia lignam vitse est in omnibus amplectentibus eam. Si ergo li:

non qui

intellecta, et servata sunt mandata vitse. Cunctum languorem quem posui in JSgypto, non inducam super te. Videtur dicere quod si quis servet mandata nullam eegritudinem patiatur, id est nec febres, nec alios dolores corporeos. Sed omnino Job jnstissimus, et omni pietate plenus, a capite usque ad pedes repletur ulcere pessimo. Sed justi non

habent

illas
:

infirmitates quas

^gyptii.
et

^Egyptus est

mundus

diligere ergo

rriundum
est
;

quee in

mundo
menses,
servire

sunt, iEgyptius

languor

observare
adheerere,
deliciis

tempora,

stellarum

cursibus
et

gnum

sapientiee Christi

missum

fuerit

in

lege,

carni, iuxurise

operam dare
est.

vacare, ^Egy-

ostendens
vertitur in

quomodo
et

debeat

intelligi

circumcisio C ptius languor
legis,

sabbatum,lex lepree

hujusmodi, amaritudo
intelligentiee
et

Veneruntautem,

etc. (Orig., ibid.)

Non

ante in Elim

dulcp.dinem

spiritualis, ut

populus bibere possit qui idola reliquit
confugit. Si

audiat legem de

sacrificiis

ad Deum docentem,

ducitur populus, ubi erant duodecim fontes aquarum quibus nil inerat amaritudinis, sed amcenitas plu-

continuo refugit et bibere non potest. In

hanc ergo amaritudinem, id est litteram legis, posuit Deusjustitias et testimonia, velut scilicetin vasculo quo-

dam

sapientiee suee

et

scientiee thesauros concludit

[condidit].
fictilibus
(

Unde
II

:

Habcmus thesaurum

istum invasis

rima ex densitate palmarum sed prius ductus est ad aquas salsas et amaras, quibus per lignum a Domino monstratum dulcoratis, venitur ad fontes. non multum nos Si historiam solam sequamur, eedificat scire ad quem locum primo venerint, ad quem secundo. Primo autem ducitur populus ad
:

ostendit
biberit

aqua bibi, Deus lignum quod mittatur in eam, ut qui non moriatur, nou sentiat amaritudinem. Si
Cor. iu). Ut ergo possit heec

litteram legis, a qua
sua, recedere
fuerit

non

potest.
et

dum permanet in amaritudine Cum ergo per lignum vitee
spiritualiter
intellecta,

indulcorata,

de

quis ergo sine ligno vitee, id est,
cis,

sine

mysterio cruspirituali
occi-

sine

fide

Christi,

sine

intelligentia
:

Veteri Testamento transit ad Novuin, et ad duodecim apostolicos fontes, ubi reperiuutur arbores septua-

biberit,
dit,

amaritudine morietur.
si

aqua Mara, dulcedinem versa.
id est,

Littera Unde bibatur non mutata

D ginta palmarum. Non enim

soli

duodecim
et alii

apostoli

et in

tideni Christi preedicaverunt, scd

septuaginta,
agnovit.
bibere,

perquos palmas
Qui
ostendit
ei,

victoriee

Christi

Vers.

2o-27.

etc.

(Acg.,

Non

sufficitergo

populo

Dei

mundus aquam Mara
;

Qusest. 57 in

Exod.) Genus ligni erat istam habens
Videtur tamen significare quod
;

vim

:

an quoiibet ligno facere poterat Deus, qui tanta
est, ostendit ei,

mirabilia faciebat ?

dictum

forte locus erat ubi

tanquam jam tale esset nisi omnino non inveniebanquod ei tur, ut hoc ipsum esset divini adjutorii Dominus lignnm ostendit, ubinullum erat, et per liligna

quamvis indulcoratam per lignum vitee solum Vetus Testamentum non sufficit ad bibendum, veniendum est enim ad Novum, de quo sine scrupulo et difficultate potatur. Judeci etiam nunc apud Mara sunt, id est ad aquas amaras nondum enim ostendit eis Deus lignum de quo dulcescunt, quia nisi crediderint, non
:

intelligent (Isa. vu).

gnum

aquas

dulces,

fecit,

preefigurans

gloriam et
quis
nisi

CAPUT
Vers.
2.

XVI.

gratiam crucis. Sed

in tali

etiam
(Orig.,

ligno

creator et demonstrator laudandus est.
Ibi constituit ei prsecepta.

Et murmuravit
hom.
7

omnis
Exod.)

congregatio

hom.l

in

Exod.)

Israel,

etc.

(Ohig.,

in

ingratus

Patrol. CXIII.

8

:

23:

WALAFRIDI STRABI
!

FLI.D.

MON. OPP. PARS
vidit

I.

THEOLOGICA.
qua die
ccepit

23fi

populus

desiderat .Egvptum,
;

qui

.-Egyptios

A

Quaero

ergo

exstinctos

et

carnes .Egypti, qui .Egyptiornm carnes
volatilibus
;
!

coraparare Dorainicam nostram

manna dari ? cum sabbato

et vold

Judoeo-

videt et piscibus datas et

Murmurat adignoscitur, et

versus Mosen, irao

Deum
;

sed primo
sed
=i

secundo
refertur

et fortassis tertio

non desinant, scd
libro

persistant, audi quid sequitur, in

Nuraerorum

rum. Ex Seriptura enim apparet quia die Dorainica primumdatur manna, sex diebus continuis collectum septima, quae est sabbatum, cessatur. Quia ergo in die Domiuica pluit Deus manna, et non in
;

[Num.
:

cens

(I

Cor. x)

et idem Apostolus retexit diXcque murmuraveritis, sicut quidam
xxi),
et

sabbato, intelligant

eorum murmuraverunt, Scripta sunt hxc propter
devenerunt.

a

serpcntibus
in quos

perierunt.

Judaei jam tunc praelatam esse Domiuicam nostram suo sabbato et indicatum est quod non iu ipso Dei gratia ad eos descenderit de
;

7ios,

fines sseeulorum

coelo, et

panis caelestis, qui estsermo Dei, ad eos non
;

non desinimus murmurare et conqueri coutra Deum, incurremus simile olfrasionis periculum vel exemplum. Cum enim de coelesii intemperie, fructuum infecunditate, imbrium raritate,
Sed
si

pervenerit

unde Ose.

111

:

Diebus multis sedebant

fiiii

lsrael sine rege, sine principe, sine hostia, sine
pcio, sine sacerdote. In nostra

satri-

autem
id
est

Dominica semccelestia

per Dominus plnit
quae nobis laeta
sunt.

manna,
111
i

verba

et de prosperitate

aliorum et aliorum

improsperitate
ba?c

infelices

suspirant etiam

causamur,

contra

Deum
in

murmuramus. Sed
graviter
id

primo ignoscuntur,

persistentes

vindi-

cantur, quia mittentur in eos serpente?,

est, ira-

mundis

et veneficis spiritibus tradeutur, qui

occultis

sicut patres eorum, et non merentur accinon enim possunt manducare quod est minutum sicut semen coriandri, et candidum sicut pruina. Nihil enim in verbo Dei minutum, subtiie et spiri-

manna
;

pere

morsibus penetralia cordis depascantur. (Orig.) Propter correctionem legentium indicantur quia murmuraverit et ingratus populi peccatum
:

tuale sentiunt, sed totum pingue et crassum. Incras-

satumest cnim cor populi hujus. Interpretatur quoque

fuerit beneliciis divinis,
perit.

cum

eceleste

manna

susce-

Secundo mense, quin>a decima die men^i-, quod non sine ratione scriptum est. Rccordare de Xum. ix et invelegibus paschae quce-dicla" sunt manducaie manna, et suscipere verbum Dei, scito nies ibi boc esse tempus quod statuitur ad secundum minutum esse et valde sublile, sicut semen coriandri: pascba faciendum bis qui iramundi inanima fuerint. habet enim aliquid oleris quo nutrire et recrcare vel occupati negotiis peregrinis. Qui non fuerant possit inlirmos. Infirmus cnim olus manducat (Rom. iinmundi anima, vel non longe peregrinabantur, C xiv Habet enim aliquid et rigoris, et ideo ut pruina; Qnid esfl quarta decima die prirai mensis fecerunt pascba candoris autem et dulcedinis plurimum. longe vero peregrini, et immundi, secundum pascba candidius, splendidis eruditione divina ? quid dulin boc tempore faciunt, in quo manna de ccelo deciu?, suavius eloquiis Dei, quse sunt super mel et scendit. In die quo primum pascbafit, non descendit favum ? locutio est qua panis pro manna, sed in quo secundum primum pascba poPanes. Manna scilicet sccundum, nostrum. Nos enira fuipuli Judaici est amat autem Scriptura pluraliter alimento ponitur mus in anima imraundi, qui colebamus idola ct magis pancs quam singulariter dicere panem. peregrini, et longinqui fuimus, hospites et pcreyrini Ut tentem. Tentatio ista probatio est, non ad pectestamentorum Dci, etc. (Eph. u.) Sed datur manna catura seductio nec ideo probantur, ut Deus noi de coelo, non in die quo primum pascba iit, sed quo noverit sed ipsos ipsis ostendit quo bumiliores fian secundum Fanis enim qui de coelo descendit (Joan.xi ad petendum adjutorium et ad noscendam Dei granon vcnit ad illos qui primam solemnitatein cetiara.
. . ; : :

nominis hujus hoc sonat. Manna enim interpretatur Quid est lioc ? Ipsa vis nominis ad discendum invitat, ut cum audis legem Dei recitari, inquiras semper et dicas doctoribus, Quid est hoc ? Tu ergo si ^i-

;

;

;

;

;

:

lebrabant, sed ad nos, qui

suscepimus
cst

secundara.
Christus
v.)

Vers.
In
die

'6.

— Dieautem sexto,
dulplum
etiam

etc.

(Orig.,

hom.

7.

Etcnim pascha
vcrus

nostrum immolafus
ca>lo

qui

sexto

colligatur

in

repositione,
dies,

homo panis dc
interim

dcscendit.

(I

Cor.

Videa-

quantum
vita in

sufficiat

sabbato. Sexta

baec

mus

quid in hac die gestum monslretur

Quarta decima die mensis secundi murmuravit populus, etc.

Vers.

3.


;

ovium babebant
dere poterant
Vbrs.

Scdcbamus super ollas, etc. Greges armenta boum, de quibus comescd desiderio piscium et avium, quiet
etc.

qua nunc sumus, unde in sex diebus feci Deus hunc muudum in hac ergo die tantum reponere debemus, quantum sufficiat in futuro. Si quid enim bic boni operis acquiras, si quid justitioe, miscricordiae etpietatis recommendas, hoc tibi in futuro erit cibus. Qui enim acquirit hic decem talent
;

bus .Egyptus abundat, aestuabant.

Onic, homil. 8 in Exod.) Vellem primo super banc scriptuarm cum Judaeis habere sermonem, quibus credita sunt eloquia Dei, quid illis videatur de eo quod dicit Scx diebus conlinuis colligetis, die autem scxta duplum. Apparet ergo sextum diem nominari qui ante sabbatum ponitur sabbatum autem septimus dies est.
4.

(Luc. xix),

ibi

accipiet
et

decem

civitates,
vi).

et

qux

se-

Eccc pluam,

minaverit homo, hxc

metet (Gal.

Divites

huji

:

saeculi ea recondunt quae in hoe saeculo, imo cui hoc saeculo corrumpuntur bona autem recondit permanent usque in crastinum. Scriptum est autemQui infideles fuerunt, servaverunt de manna, et cbul:

lierunt cx co vermes ct computruit

;

quod autem

proEt
ti

;

die sabbati reponebatur,

permansit integrum.

237

GLOSSA ORDINARIA. si

LIR.

EXOD
(Psal.
:

238
xxxvi);
si

ergo

propter prsesentetn vitam et

amorem

soaculi

A indignationem
sanat
te,

in

doloribus
languores

sis,

thesaurizas,
dicitur
Isa.

continuo vermes ebulliunt, de quibus lxvi Vermis eorum non moritur hos
: ;

dicens

Dominus

sanat

tuos

generat avaritia et divitiarum cseca cupiditas his qui

omnes (Matth. iv) si paupertate consumeris, consolando dicit Dominus allevat de terra inopem, et de
;

:

habent pecuniam,
Tim.
vi)

et

videntes in

necessitate fratres

stercore erigit
intideliter

pauperem
nec

(Pal.

cxn). Si

quis tamen
abscondit,

suos, claudunt viscera
(1]

sua ab
divitibus

eis.

Unde Apostolus
;

suscipit,

comedit,

sed

non sublime sapere, nec aliunde neque sperare in incerto divitiarum, etc. iiunt vermes in nobis, nisi ex manna, id est verbo JSisi venissem et locutus eis Dei. Unde Joan. xv fuissem, etc. Post susceptum ergo verbum Dei si
prsecipit
:

vcrmes ex eo ebulliunt. Nec turberis si ad hoc duciipse enim. tur verbum Dei, ut putetur fieri vermis ait Ego sum vcrmis, et non homo (Psal. xxi.) Sicut enim ipse est qui iit aliis in ruinam, aliis autem in
; :

resurrectionem (Luc.
Ipse est

n)

;

ita et ipse est

qui in

manna

quis peccat,
ejus

ipsum verbum vermis, qui conscientiam semper fodiat et arcana pectoris
efticitur
6.

lidelibus dulcedo mellis, infidelibus vermis

eflicilur.

enim sermo Dei qui iniquorum mentes arspiculis conscientiam

rodat.

guit et correctionum

terebrat.

Vers.
scietis

— (Orig.)

Vespere

scietis, etc.

Ad vesperam

Ipse est
ras

enim qui
qui
? etc.

efficitur eis
:

quibus aperit Scriptu-

jestatem Domini.

mane autem videbitis ma; Respondeant mihi Judaei quomodo ad vesperam cognoscitur Dominus, et mane videatur majestas ejus ? Ubi agnitus est ad vesperam, et ejus majestas visa est mane ? Sed non intelligitur hoc nisi in Evangelio (Matth. xxvm), in quo vespere sabbati qui lucescit in prima sabbati venit Maria Magdalene et altera Maria ad sepulcrum, et invenerunt lapidem revolutum a monumento, terrse motum factum, et monumenta aperta esse, et centurionem et custodes scpulcri dicentes Vere hic Filius Dei erat. Agnitus est in hoc vespere Dominus, quia ipse Dominus erat agnitus est in virtute resurrectionis, et
quia ego Dominus
: :

ignis,

dicunt de

Nonne cor nostrum ardens
mala,
et ideo
id
est,

erat in nobis

(Luc. xxiv.) Aliis ignis est, quibus

cremat

spinas

terra
:

cogita-

tiones in corde consumit

peccatoribusneque
fidelibus

vermis arguens unquam moritur, neque ignis exurens
exstinguitur
:

justis

autem

et

permanet
:

dulcis et suavis.
et videte, etc.

Unde

dicitur psal.

xxxm

Gustate

(Orig.,

ubi supra.) Alia litlera
et

:

Vespere

manduDicant

cabitis carnes,

mane

replebimini panibus.
sit,

Judsei quse consequentia

ut vespere carnes sine

panibus comedant, aut mane panes sine pulmento? quid in hoc divini muneris, quid temperamentigratise
coelestis

mane
lieres

gloria ejus visa est.

Cum

venissent

alia?,

mu-

ostenditur

?

Hoc

est, in

quo agnoscere

Deum

prima sabbati valde mane, invenerunt

gelos
et

cum

an- q possunt, qui carnes in vespera sine panibus comeingenti claritate sedentes ad sepulcrum, dunt, et majestatem Dei apparere dicunt, si rursum
:

dicentes

Non

est

hic,

sed surrexit

a

mortuis.

panes sine carnibus comedantur? servent
his qui acquiescentes vobis,

sibi

ista,

Venite et videte locum, etc. (Luc. xxiv.) Visa est ergo

in

coturnicibus putant

majestas ejus mane, quia et per angelos nuntiata
est.

resurrectio

Vers. 7-11.
qusest.

59 in

Exod

quantum Deum
sanctum
Vers.

Nos vero quid sumus, etc. (Aug., tom. III.) Non tantum se valere voluerunt, etc, usque ad Spiritum
,

Deum; nos autem, quibus in fine ad vesperam mundi Verbum est caro factum, in illa ^tantum carne agnosci dicimus Deum, quem suscepit ex Virgine has enim Verbi Dei carnes neque mane neque
agnosci
:

meridie quis manducavit, sed ad vesperam
tus

:

advenest,
est

Deum
12-13.

esse monstravit subjungens,

Act.

v

:

enim Domini
Joannes
n).

in
dicit

carne ad vesperam factus
:

Non hominibus mentitus

es,

sed Deo.

sicut et
(I

Pueri,
inquit,

novissima

Vespere comedetis carnes. (Orig.,

Joan.

hora

Ma7ie,

replebimini panibus.
est
:

ut supra.) Moraliter intelligere

cuique nostrum

possumus quod unidiei, tempus quo primum illuminamur et ad lucem iidei accendimur. In hoc tempore carnes verbi non possumus

Nobis ergo panis
vivus^ qui
(Joan. vi.)

Verbum Dei
descendit,
dicit
ct

Ipse est panis

mane

est

et

initium

de

cozlo

dat vitam
dari

mundo

Sed quod
sit

mane

hunc panem,

cum
est

edere,
;

id

est,

perfectae

doctrinae

capaces

nondum

sumus sed post longa exercitia, post profectum plurimum, cum jam proximi sumus ad vesperam, id
est

vesperam, sic intelligendum et prope finem Dominus venerit; sed adventu suo, cum sit sol justitia?,
incarnatus

ad

quod ad vesperam mundi

novum mane
licet scientiaa

credentibus restauravit; novum,

sci-

perfectionis fidem,

tunc solidioris

cibi

capaces

lumen, in quo rcplentur panibus, qui
dicitur et
olera,

prout vult
:

Festinemus ergo manna suscipere, quod quisque saporem redit in ore. Unde Matth. ix Fiat tibi secundum fidem tuam. Et tu ergo, si verbum Dei quod in Ecclesia prsedicatur,
efficimur.
tota lide et devotione suscipias, fiat tibi

susceperunt pra?cepta ejus. Nec mireris quia verbum
dicitur et caro Dei, et panis, et lac
et

pro mensura credentium, et possibilitate sumentium diverse nominatur. Vel po^t resurrectionem

quodcunque
dicens
:

mane

factam credentes replevit panibus, quia libros

desideras. Si tribularis,

consolatur

te,

Cor
;

legis et

prophctarum prius ignotos ad instructionem
et

contritum
i

et

si laetaris

humiliatum Deus non spernit (Psal. l) pro spe futura, cumulattibi gaudia, dicens:
et
:

Ecclesise concessit,
cseteri

ipse

fit

panis in

Evangelio,

vero libri legis et prophetarum vel historia-

;

Lxtamini in Domino si iracundus es, dicit

exsultate, justi (Psal.

xxxi)

;

rum

plures panes dicantur,
:

quibus repleantur creAsccndent in montem,
et

Desine ab ira,

ct

derelinque

dentes ex gentibus. Unde

23!»

WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS
unguento ungentur.
Sic ergo
et

I.

THEOLOGICA.
ne

240

bibcnt vlnwn,

compepanibus

A tum
non

potest, ne quid indiscussum relinquat,
possit, discere incipiat.

cum

tenter

carnes

ad vesperam
:

accipimus

mane replemur quia nec poteramus mane carnem edere, nondum enim erat tempus; nec meridie,
vix
sis

manc,

enim angeli edunt carnes meridie et illi fortasmeridianum tempus conccditur. Etmane. Nono die quando Christus, sol justitiae,
ordini

Scd dimiscrunt quidam cx cis usque Principium alterius vitae, in qua non licebit vacare doctrinae, sed manna computrescet, et vermibus scatebit, id est, poenam eis aeternam generabit.
Vers. 20.
etc.

Vers.

21.

Cumque

invaluissct sol,

liqueficbat.

adventu suo credentibus reparavit perdita.
(Isid.)

divinitus missa, quae
tia.

Per volucrum escas liguratur praedicatio transcurrit per verba sonan-

Quia tunc omnis Scripturae intellectus patebit, quia nunc xidcmus per speculum in senigmate, tttnc autetn
videbimus facic ad faciem
Vers. 22.

quasi per aerem volatilia pennata, quibusperfidem pascuntur, qui ad patriam ccelestem proficiscar-

— Cibos dupliccs.
Nam in

(I

Cor. xm).

Necessaria scilicet aniaetas

mae

et

corpori.

seplima,quaemortuorum
operandi locus.

cuntur. Vel veteris legis eloquia, quae piebem

intetligitur, scilicet nullus erit

sa,

nalem tanquam carne alebat pei verba dirinitus misquasi per volatilia. Unde et vespere datur, quia

sabbati, etc. Audiendo bene vivendo et aliis mi" sericordiam praestaudo. Quod reponebatur pro sabcuncta carnaliter illis concessa iinem erant babitubato non corrumpebatur, quia bona pro futura rera. Manifesto autem lumine lidei datur manno, quod

Vers.

23-32.

Requies

veibum Dei

et faciendo, vel

est Christus,

panis scilicet

vivus qui dc

ccelo

descen-

quie facta, in futura vita manent intcgra.
ebulliebant vermes et computrescebat

Alioquiu
serva-

dit (Joan.

vi),
:

qui

per nubes

evangelicas univeret tentati

quod

so orbi pluitur

non jam murnmranti
In

Sytcr-

batur

:

qui enim propter praesentem vitam et amo-

nagogae, sed credenti
Vers.
14.

et speranti Ecclesiae.

rem

saeculi thesuurizant, illis ebullit

vermis qui noa
etc.

similitudinem pruinse supcr
:

morietur.
Veus.
33,
34.

ram. Pruiua Christum significat

manna enim DoChristus Dominica

Et repone

coram,

(Aug.

minica die

primum datum

est, et

quxst. 01 in Exod.) Quaeri potest ubi Aaron
ret ante

repone-

die resurrexit.

Tusum. Id est muudissimum. Sicut enim frumentum, vel milium, vel uliud tale in mortariolo pilo
teritur et
folliculis

fuit,

Dominum, quando neculium tabernatulurn uec arca testamenti jam fuerat constilula. An forte de futuro, ideo dixit rcponc, ut intelligatur

exuitur, sic corpus
et

Christi

per

tuuc ante
arca erat?

Dominum
An
potius

posse ante

reponi,

quando futura

tribulationem

pussionis

pilo

crucis

exutum
tur.

est.

Vel

minutum mauna

subtililas

doctrinai, quae pilo tundilur ut litteralis

dictum est, C quod fit ipsa devotione ollerendi, in quocunque loco poneretur? Ubi enim non est Deus? Sed quod ad sensus exuacoelestis

mortalitate

Dominum

jungit

Vers.
cap. 7.)

Man hu. Quid per manua
1;>.

(Greg..
iiliis

lib.

Israel

xxvn Moral., desuper datum,

scrvandum, priorem magis sensum

nisi adrniratio supernae
cis

dulcedinis designatur? Dul-

enim cibus, qui de supernis accipitur; man hu voquod intcrpretatur Quid cst /?oc ? quod dicimus quando cernimus quod nescientes admiramur. Supernum igilur mauna anima percipit, cum per vocatur,

tabemaculum ad reasserit. IIoc enim modo Scriptura dixit per prolepsim, quod post fa ctuin est cum esse ccepit tabernaculum testimonii Vers. 3o, 30 Filii autcm Israel comcdcrunt
:

Et

reposuit

Aaron

ante

manna quadraginta
Alia litterra
:

annis etc. (Aug

,

ibid., quxst.

02

Filii

autem

draginta annis, etc,

manna qua usque ad noverat enim Deus qui
Israel ederunt

cem compunctionis

elevata

novam speciem

seternse

desiderarent et ex quo genere carnis satiaret eos

refectionis obstupescit,

ut divina dulcedine

repleta

hocl quia dum ab inlirma cogitatione suspenditur, ea quae de supcrnis conspicit et insolite miratur. Etcumperhanc vocem torporis nostri surdilas rumpitur, vetustae vitae usus
jure respondeat Quid
cst

Comcdcrunt manna quadraginta annis. Corpus Chr Vcrbum Dei, quod percipimus nunc i aenigmate, tunc aulem facie ad faciem (l Cor. 13.)
sti, scilicet

Doncc vcnirent in tcrram habitabilem,
quxst. in Exod., tom.
III.)

etc.
:

Alia littera

(Aug Quousqm

mutatur, ut anima, superno spiritu afllata, et in supremis appctat quod contempserat, et coutemnat in imtirmis quod appelebat. Juxta numerum animarum vcstraVers. iO, 17. rum, etc. (Aus., lucutio 78.) Saepe Scriptura hominon facile aunes animas appellat, a parte totum sicut tem carnes pro hominibus, sed carnem psal. lv N071 timcbo quid faciat caro ; quod apertius in psalmo eodem ait, quid faciat mihi homo. Non

Per repetitionem expoetc, usque ad mul tarum enim terrarum, locorum, lluminum et urbiuro nomina certis causis mutavit antiquitas.
nit

venirent inpartcm Phainicis.

quam terram

dixit habitari,

CAPUT
Vehs. 1,2.

XVII.

:

Igitur profecta
Iiobi.

onmis multitudo
in

fi-

;

:

autem rum,

diceret,

sicnt

secundum numerum carniurn vestrasecundum numcrum animarum dixit,

Exod.) Omnes qui volunt pie vivere in Christo persecutionem patiuntur, ab hostibus impugnantur agensque iter hujus vitae semper debet esse paralus et stare in
Is)'acl,

liorum

etc (Orig.,

11

:

vestrarum. Vers. 18, 19.

— Juxta

id

Quia in praesenti

vita quilibet

quod cdcrc poterant, etc. debet discere quan-

Unde profecta est omnis synagoga liliorum secundum castra sua per verbum Dei. Est una quidem Synagoga Domini, sed iu
castris.

Israel de deserto Sin

quatuor

castris dividitur, qui describuntur in

Nume

GLOSSA ORDINAIUA.
circa
iin

LIB.

E\OD.
:

242

tabernaculum Domiuo posita. Armatus ergo

A

Domini militans ne implices te saeculariIbus negotiis, et in castris Domini semper excubias ,agas, utde te dicatur quia profectus es per verbum Domini de deserto Sin, et venis in Raphidim. Sin autem tentatio interpretatur Raphidim sanitas jucastris
;

tra Moysen ideo jubet Deus ut ostendat eis petram exquabibant. Si quis autem legens Moysen mur-

murat adversus eum,

et

displicet

ei

littera

legis,

ostendit ei Moyses petram, quae est Christus, et ducit

ad ipsam, unde bibat et sitim reticiat. Antecede populum, etc. Vers. o.

Non solum

iicii

:

qui bene exit de tentatione, venit ad sanitatem

judicii. In die

enim
ei

judicii sanus erit.

Unde Apoc.
est in

n:

Qui

vicerit,

dabo

de ligno

vitae

quod

paradiso

Moyses ducit populum ad aquas, sed et seniores populi. Non enim sola lex Christum annuntiat, sed et prophetae 'et patriaichac et omnes majores natu.
Et virgam, etc. (Aug., qusest. 64 in Exod.) Aaron, nonMoysen, legitur tlumen virga percussisse. Moyses enim eadem virga mare divisit, non flumen. Quid
ergo
sibi

Deimei. Venit ergo ad sanitatem judicii qui bene disponit sermones suos in judicio.
Sin. Hic specialiter
his

Sin

una mansio

accipitur ex

usque ad quas Josephus nominatim describit. Generaliter enim omne desertum illud Sin vocatur sicut et Raphidim.
quae

quinque

fuerunt a mari Rubro

vult

:

Accipe virgam

in

qua

percussisti

montem

Sina,

flumen?

mare appellavit flumen? et quaerendum est exemplum hujuslocutionis ? An quod Aaron fecit, Moysi potius attributum est, qnia per Moyforte
:

An

Castrametati sunt
\Hebr.,

in Raphidim.

(Hieron.

tom.

I!I

)

Est
est

locus in

deserto juxta

de Loc montem

sen jubebat Deus quae faceret Aaron, et in hoc auErit tibi ad ctoritas, in illo ministerium ? Unde

|Horeb.

Sciendum

autem quod omnis eremus us-

populum,
Vers.

tu

autem

illi

in his quse

ad Deum.
qui
vir-

que ad
icia

montem

Sinai Sin vocatur, et ex tota provin-

6, 7.

Percutiesque pctram. Christum,

etiam locus unius mansionis

nomen

accepit,

sic-

in cruce a Judaeis

percussus

est

:

cui

accessit

ut et

Moab tam urbis quam provincias nomen

est.

ga, id est,

lignum passionis, ut
8.

fidelibus

remaneret
(Strab.)

In hac solitudine

jeremus Sin,
de eremo.
et

quinque sunt mansiones, Zuph, et Alus, Depheca, Raphidim. Unde bene
omnis multitudo filiorum IsSin per mansiones suas juxta os Domiin

aqua.
Vers.


:

Venit aatem

Amalec,
Saraceni.

etc.

dicitur quia profecta cst
vrael
\ni,

Amalec

fuit

filius

Ismael, a quo
ipsi

Amalecitae,

qui et

Ismaelilae

sunt

sunt

Interpretatur
et

venerunt

•siones

unius regionis
3, 4.

Raphidim. Unde patet plures manvocabulo demonstrari.
ibi

autem

bibens

vel

lambens

sanguinem,
^Egypto

signiflcat

diabolum, qui sanctos de
et

Vers.

— Sitivit ergo
:

populus, etc.

(Orig.,

terram promissionis tendentes,

et ad semper impugnat,

exeuntes,

\ubi supra). Alia littera
\ct

SiUvit, inquit, populus
Suffecit

aquam
super-

animarum sanguinem bibere
Orig., hom.

desiderat.

murmurabat adversus Moysen.
quid opus fuit addere
adjectio.

dicere quia
est

n in

Exod.)

Describitur bellum

cum

tsitivit,

aquam! Non

Amalecitis factum.
coelo,

Iflua

Sunt

ergo diversae

sites, et

quisque

Antequam manducaret panem de etbiberet aquam de petra, non dicitur pu;

habet propriam. Qui boni sunt, esuriunt etsitiuntju-

gnasse populus
gnabit pro

sed

dicitur
vos

ad

eum

:

quoque dicunt Sitivit anima mea ad te, Deus (Psal. xli). Qui vero sunt peccatores patiuntur non sitim aquae, non famem panis, sed audiendi verbum Dei. Sitivit ergo populus aquam, qui debuit sitire juslitiam. Sed Deus erudislitiam (Matth. v
).

Alii

:

vobis et

taccbitis.

Est ergo

Dominus puquando
sinit

Dominus pugmit pro
forlem venire
tentationis suae

nobis, nec permittit tentari su-

pra id quod possumus, nec impares viribus

ad

congressum.

Job

quoque
;

certamen

tor infantium,

magisler

insipientium,

corrigit

cul-

cum

coeperis

jam perfectus implevit et tu ergo manducare manna, panem ccelestem

pas et

emendat

errores, dicens

ad Moyscn ut

sumat
Vult

verbi Dei, etbibere

aquam de

petra,

cumque ad

in-

virgam, et percutiat

petram,et educat aquas.

teriora doctrinee spiritualis

accesserit,

exspecta pu-

enim eos jam de petra bibere
teriora

etproflcere, et ad inmysteria vcnire. Murmuraverunt enim adversus Moysen, ideo jubet Dominus ut ostendat eis pe-

gnam, praeparate ad bellum.
Vers.
9,

iO.


est

Dixitque Moyses
:

Orig., ibid.) Alia littcra
Elige tibi viros, etc.

Dixit Moyses

tram dequabibant. Siquisenim est quilegens Moysen, murmurat adversns eum, et displicet ei lex secundum
litteram, quia in

Hucusque
mentio.
dixit
ei
:

ad Josuc, etc. ad Jesum beati nominis Jesu
:

nunquam

faota

Hic

primum

vocavit
ipsi,

multis non videtur habere
ei

conse-

Moyses Jesum,
sibi

et

Elige

viros tibi

quentiam, ostendit
stus, ut

Moyses petram, quae

est

Chri-

Moyses vocat Jesum, lex invocat Christum, ut
viros

eligat

inde bibat et sitim reiiciat Sed heec petra non

potenles de plebe
solus Jesus,

:

dat aquas nisi percussa, percussa vero fontes producit:

eligere, sed

qni

ait

uon poterat Moyses Joan. xv: Non vos
xu)
Ipse
est

percussus enim Christus, et in cruce mactatus, Novi Testamenti fontes produxit. Unde Zach. viii Percu:

me

elegistis,

sed ego
et

vos

elegi (Matth.

lectorum dux

potentium princeps. Ipse

confligit
fortis

tiam pastorem,
fuisset

et

dispergentur oves gregis.

Nisi

enim

cum Amalec.
Ego

Ipse

enim

intrat in

domum

et

percussus, et exisset sanguis et aqua de latere
sitim verbi
spiritali,

alligat fortem, et vasa ejus diripit.

ejus,

omnes

Dei

pateremur.

Unde:B?':

stabo in
inquit,

vertice

collis.

(Orig.,)

ubi

supra.

bebant autem de
tra

consequente eos petra

pe-

Ascendit,

Moyses non in
collis.

verticem

montis,
ei

autem

erat Christus (\Cor. x).

sed in verticem

Servabatur enim

tunc

(Isid.) Sitiens

populus pro aqua murmuravit con-

ascendere in

verticem montis

cum

ascensurus erat

;

:

243
Jesu3,
et

WALAFRIIH STRABl FULD. MON. OPP. PARS
cum
ipso

I.

TllEOLOGlCA.
hostium.
sonitu.
altare,
etc.

Moyses

et JElias,

et

ibi

trans-

A memoriam
Periit

spiritualium

Unde

psal.

xix

formandus
rificatur

in gloria.

Nunc ergo

velut

nondum

glo-

memoria eorum cum

verticem montis, sed in verticem

de transformatione Jesu, non ascendit in collis. Et cum eles-

Vers. 12, 16.

JHdificavitque Moyses
in

Omnes
rant.

diaboli

victores

cordibus
spirituales

^uis

debent

varet Moyses manus, superabat Israel.
;

Moyses elevat manus, non extendit Jesus, qui totum mundum, exaltatus in cruce, complexus est, dicit Extendi manus adpopidum non credentem {Isa. lxv). Elcvare manus, hoc est aclus levare ad Deum, ut non habeat actus dejectos et hutni jacentes, sed Deo placitos at ad
:

aras lidei aedilicare, in qua

hoslias otfe-

CAPUT
Vers. 1-4.

XVIIT.
Jethro,
etc.

Cumque

audisset

Quod

coelum erectos. Elevat ergo
in coelo.

manus
ibi
:

qui thesaurizat
oculus, ibi

Unde enim thesaurus,

nus.

Elevat

manus

qui

dicit

Elevatio
cxl).
:

mamanuum
Si

Moyses liberaturus tilios Israel dimisit uxorem et filios, quos postea in deserto recepit, siguiticat quia praedicatores cum mittuntur ai opus praedicationis,
debent se a sollicitudine iemporali
exonustare
:

cum

mearum
xxxv
:

saeri/icium vespertinum

(Psal.

ergo
Isa-

vero postea ad episcopatum vel ad aliam

diguitatem

eleventnr actus nostri,

vincitur
et

Amalec

unde
crigitc.

assumuntur,
bent.

tunc

pro

sibi subjectis

sollicitudinem

Remissas manus

genua debilia
servat legem,

Si

tara in spiritualibus

quam

temporalibus gerere deJethro,
:

servat populus legem, elevat

Moyses manus,

et ad-

versarius vincitur. Si

non

invalescit

Vers.

5-11.

Venit

ergo

etc.

(Orig.
vcnit
cxiit

Amalec. Quia igitur nobis pugna est adversus principes et potestates mundi hujus rectores tenebrarum, si vis vincere, eleva manus, id est, actus, conversatio tua
tu

hom.

II.

in Exod.) Alia littera
et

Post

haec

montem Dei Moyses,

Jethro sibi

occurrenti

non

sit

in terris, sed in

coelis.

Eleva et

manus
:

in

coelum

ad

Deum, imple mandatum
(I

Apostoli
fiet

Sine intc?*missione orate

Thess. v)

;

et

tunc

obviam de castris, nec duxit eum ad montem Dei, sed ad tabernaculum suum. Non enim poterat sacerdos Madian ascendere in montem Dei, sed nec in .Egyptum descendere, nec uxor Moysi, sed nunc
ad

quod scriptum est, quia sicut abliugit vitulus in campis herbam virentem, ita ablinget populus hic populum qui super terram est ubi inducitur quia populus Dei non tam manu et armis quam voce et lingua
;

eum

venit

cum

iiliis.

Non enim
et

potefat descen-

dere in

/Egyptum,

et

subire agones

JEgyptiorum,
contendens
et poet

nisi alhlela probabiiis,

qui in agone

ab omnibus se abstinet.
tens atbleta,

Moyses, quia magnus
in
et

pugnabat,
cst,

et

oratione

inimicos prosternebat. Eleva
:

descendit
;

/Egyptum ad agones
Jacob quoque,
in

ergo actus,

insta oratione

haec

Christiani

pugna C

exercitia virtutum

quae superat inimicum.

Puto autem per hanc

ipso

Abrabam nomine athleta est, cum
est

qui

descendisset
cceli

.Egy-

tiguram duos populos
gentibus elevat
alius vero, id

signiticari,

quorum unus ex
tollit

ptum, factus
Aliis in

sicut

stellae

in

multitudine.

manus
est,

Moysi, et in sublime

ea

contrarium cedit descendisse in /Egyptum.

quae scripsil et intelligentiam eorum, ut sic

vincat
elevat

Judaicus

populus,

non

manus Moysi a
blime
citur.

terra,

nec
et

altum
sic

aliquid

nec suvin-

Hieroboam fugientem a Salomone descendisse in /Egyptum, et scidisse et corrupisse populum Dei; quia descendens in .-Egyptum accepit a Susachim
Scio

in

eo

intelligit,

ab

adversariis

rege uxorera
Locutionibus,

Tethimenem uxoris

ejus sororem.
etc.

Vers. 12-15.
(Acg.,

— Obtulit
85.)
etc.
est,

ergo

Jethro,

(Alc. in
socer

llabcns virgam Dei, etc.

quxst.
dicta

G5.)
est

Nunc
qui

locut.

Et

sumpsit

Jethr»

virga Dei

dicitur,

quae

primum

Aaron,

Moysi holocausta,

Sumpsit pro

obtulit,

posuit

uon locutio, ut ea sumpsisse inquamvis Moyses non legatur saet est Spiritus Dei, cujus particeps Elias dicitur criticasse, nec Aaron, nec quisquam Hebraeorum qui ignorantes Dei Dei justilia, quae nostra est. Unde sed tamen superius educli sunt de terra /Egypti volentes suam statuere (Rom. x), id est, d justitia, dictum est quod altare constituit Moyses. Jethro autanquam a se sibi preeparatam. tem legimus sacerdotem fuisse Madian, id est gen Cumque lcvarct Moyses manus, etc. Vers. II. ejus adventum tis Madiun. Mirum est autem si ad (Strab.) Quia cum lex mystice iutolligitur, passio ccepit sacrilicare Moyses, et non potius ipse qui sapostca dicitur Moysi. Sicut dicitur spiritus
Eliae

au forte seusus

telligatur obtulisse

;

;

:

:

Christi

spiritualiter

pensatur,

diabolus vincitur et
id
est,

fugatur.

Cum autem

cerdos erat.

remittuntur manus,
studiose exercentur,

Veneruntque,
Vencrunt,

elc. (Orig.,

ubi supra.)

Alia

littera

:

praecepta legis minus
victor insequitur.

hostis

inquit,

presbyteri Aaron, et omnis

Israel
De\

Vers.

12,

13.


in

Sumentes igitur lapidem,
Evang.)

etc.

manducarc panem cum socero Moysi in conspectu Non omnes manducant panem in conspectu Dei,
qui presbyteri
sunt, qui seniores, id est,
fecti sunt, in meritis

sed

(Greg., homil.
pide, etc,

33

usque ad quos etiam

Moyses sedit in lajuste illa damnat,

qui perergo
:

probati,

qui

sive

manducant,

ipse misericorditer liberat.

sive

bibunt,

ad

gloriam Dei

faciunt.

Omne

Vers.
gnificat
significat

14.

Delebo enim, etc. (Rab.) In
Christo pronuntiat)

hoc

si-

quod faciunt
vit,

sancti, in

conspectu Dei faciunt

pec-

quod

omnipotens Deus per legem (quam
deleat

cator a conspectu Dei fugit.
fugit a

Adam postquam
et

peccare-

Moyses, et de

conspectu

Domini,

interrogatus

CLOSSA OliDINAUIA.
spoadit: Audivi, Bomine, vocem tuam,
quia eram nudus (Gcn. m).
et

LIB.

EXOD.

246

abscondime,
a facie Do-

A

quagenarii qui preesunt minoribus judiciis, quee ad
singulos pertinent dirimentes.
in futuro seeculo

Cain exivit

Quam

figuram etiam
:

mini, quia indignus erat conspectu Domini. Propterea qui pleniorem scientiam Dei accipiunt,
faciunt,
si
:

servandam puto. Unde Matth. xix
hominis super thronum
etc.

malum

Cum
suae,

sederit filius

majestatis

coram Deo

faciunt.

Unde

psal.

i

Tibi soli

sedebitis et vos super sedes duodecim,

Vides

peccavi, etc.

Qui malum coram Deo facit, continuo pcenilet, et dicit, Peccavi. Qui discedit a conspectu Dei, nescit converti et peccatum poenitendo purgare.

ergo quia non solum Dominus judicat,

cui

omne

Hoe ergo

interest inter

malum coram Deo

fa-

judicium dedit Pater (Joan. v), sed constituit principes qui judicent de minoribus causis verbum autem quod gravius fuerit, referant ad ipsum. Ideo dicit
;

cere, et a
(Orig.)

conspectu Dei discedere.

Dominus de quodam, Matth. v
nec
cilii ;

:

Quia reus
:

erit

con-

Non
;

frustra venit Jethro ad Moysen,

de alio autem, Matth. xu

frustra

conspectu Dei

manducavit panem cum senioribus populi in dat Moysi consilium probabile et utile,
populi

ignis.

Sed

et

gehennx de omni verbo otioso dicuntur reddere
Reus
erit

rationem. Et ideo non dixit quia Deo prsestabimus
rationem, sicut de perjurio. Reddes auiem Domino

ut eligat viros, et constituat principes

Deum

superbiam. Tales enim oporlet esse qui superbi non sinl, et superbiam oderint id est, ut non solum ipsi absque vitio sint,
colentes, potentes et odientes
;

juramenta tua.
surget in judicio

Matth.

xn

:

Regina quoque
judicii,

austri

cum

viris generationis hujus, et con-

demnabit eam. Ecce ahud genus

Matth.

xm

:

sed in malis oderint vitia
vitia,

:

non homines

dico,

sed

Qui habet aures audiendi, audiat : heec enim omnia umbra sunt coelestium et imago futurorum.
(Idem.) Sicut

Coram Deo, etc. (Aug., qusest. 66.) Quaeritur ubi, quandoquidem nec tabernaculum fuit, nec arca testamenti, quee postea sunt instituta? neque hoc
de futuro dictum accipere possumus, sicut dictum
cst
rco.

scriptum est Eccle.

i

:

Non

satiabi-

tur oculus visu, nec auris auditu, nec nos satiari pos-

sumus considerando quee
eedificet,

scripta sunt,

quibus nos
concui Deus

quantis nos modis instruat.

Cum enim

de manua, quod positum est in vase, scilicet au-

spicio
facie

quod Moyses propheta Deo plenus,

Ergo id ante
in

quod

Deum debemus accipere factum, honorem Domini factum est.
16-18.

Vers.

quaest. 67.)

Queeri potest

Ostendam prxcepta, etc. quomodo hic Moyses

(Id.,

ad faciem loquebatur (Exod. xxxm), consilium socero sacerdote Madian, admiratione nimia obstupesco. Audivit enim Moyses voaccepit a Jethro

dixit,

etc, usque ad juste judicare
Vers. 19, 20.
quaest. 68.)

non

posset.
etc.
(Id.,

cem soceri sui, etfecit queecunque dixit ei. Non dixit, Quia Deus mihi loquitur quid agere debeam, quoC modo ab homine consilium accipiam, et ab homine gentili, alieno a populo Dei? et non quis dicat, sed
quid dicatur auscultat. Nos ergo
si

Sed audi verba mea,
queestio est
fit

Prima

cur Deus

famulum

suum, etc, usque ad quo
superua
Lsto tu populo,
etc.

tanto ^plenior quanto in

invenimus

ali-

et eeterna liberius extenditur.
(Id.,

quaest.

69.)

Quod vero

quid sapienter a gentilibus dictum, non cum auctoris nomine spernamus et dicta; nec quia legem
Dei tenemus,
convenit
nobis
;

adjungit, etc, usque ad sed
sit

unde hoc probari posetc.

tumere superbia

et

ignoro.
Vers. 21-23.

— Provide autem,
consilio

Ad custodiam
qui tot ar-

humilitatis ab alienigena instruitur, ne,

omnia probantes, quod bonum est teneamus. Qui autem hodie populis preesunt, non dico si jam eis aliqua a Deo revelata
spernere prudentium verba
sed

cana Dei ab ipso Deo discebat, extolleretur, et putaret se

non egere. Preefigurabatur etiam quod doctrina gcntium Judeeorurn scientiam
et

humauo

sunt sed si in scientia legis aliquid meriti habent, consilium dedignantur inferioris, etiam sacerdotis,
:

nedum
pti
p.

laici,

nedum

gentilis

:

sed Moyses, qui erat
xn),

superbiam superaret;

et quee in

lege deerant,

ii-

mansuetus super omnes homines (Num.

acce-

complenda suggererent, et spiritualem intellectum ad legem Dei afferrent. Sciebat quoque Moyses quia hunc populum lex audiret, et faceret queecunque diceret, legis quoque diminutio
deles ex gentibus

consilium inferioris, ut principibus daret forhumilitatis, et signaret

mam

imaginem

futuri sacra-

menti. Sciebat quandoque futurum ut gentiles bo-

suggerente Evangelio

fieret.

num consilium proferrent, apud Moysen bonum et spiritualem intellectum afferentes ad legem, et audiret eos lex faciens

Et constitue, etc (Orig., hom.

11.)

Ordinabis, in-

omnia

fquee

dicerent.

Non enim
se-

quit, eos tribunos et centuriones, et

indicabunt pofuerit

potest facere lex sicut

Judeei dicunt,

quia infirma-

pulum omni hora, verumtamen, quod gravius
teri plebis,

tur lex in carne, id est in littera, et nihil potest

referent ad te. Audient principes populi et presby-

qui debent omni hora populum judicare, semper et sine intermissione sedere in judicio, dirimere lites, et reconciliare dissidentes, in gratiam revocare discordes. Discat unusquisque ex Scripturis sanctis ofticium suum. Moyses, inquit, ut sit in his quee ad Deum sunt, et verbum Dei edisserat populis. Ceeteri vero principes, quos appellavit tribunos, quia tribni preesunt, vel ceuturiones, vel quin-

enim ad perfectum adduxit lex (Hebr. vu). Secundum hoc autem consilium quod nos afferimus ad legem, possunt omnia spiritualiter fieri, et sacrificia offerri, quee modo carnaliter non

cundum

litteram. Nihil

possunt; potest lex lepree spiritualiter servari. Sicut ergo intelligimus, sentimus et consilium damus, omnia facit lex : secundum litteram vero non omnia,
sed pauca.

Vers. 24.

Moijses fecit

omnia qux

ille

sugges-

WALAFRIDl STRABI FULD. MON. OIT. PARS
s

I.

THEOLOGICA.
iutimis

24*

erat,

etc.

Vir Deo familiaris, sapientissimus

non A duorum Tesfamentorum, quae nos ab
lestia portant.

ad

coe-

erubescens a minori et gentili doceri, formam doctoribus praebuit, ne a quibuslibet erubescant erudiri.

Vers. 6.

— Eritis milii in

regnum saccrdotale,

etc.

Vers. 26, 27.
(Aug.j
loc.


:

Quidquid
:

aukm

gravius erat,

etc.

Membra scilicet summi rum venturi.
Vers.

sacerdotis in

regnum
etc.

ccelo-

88.) Alii

bant supcr Moysen

Verbum autem grave referesic enim babet Grcecus sermo,

7-9. Exposuit omnes sermoncs,
lex

(Greg.)

Notandum quod
geritur
:

non

incautis vel nescientibus in-

quod

ad Moyscn. Illa sane qua dictum est supcr Moyscn, velut onus significatur et impositum, Verbum autem grave dictum est pro qusestione gravi.
Latini interpretati sunt,

sed expositis prsemiis quae

debentur ser-

locutione ipsa etiam cura iiguratur,

vantibus, et beneticiis practeritis, quae
sunt, et mirabilibus

jam

experti

cum

sponte se legi servandae
:

devoveant, lex petentibus datur

ut

secundum proviolaverint, ju-

CAPUT
Vbrs.
tera
:

missionem suam, quasi
XIX.
etc. (Orig.) Alia
lit-

voti rei, qui

dicentur, nec de violentia sibi illata causentur.

I.

2.

Mense

tertio,

Vers. 10.
scende
et

Vade ad populum,
et

etc.

(Orig.)

Dehodie

Mcnsis autem
:

tertii exitus filiorum Israel
et

de terra

protestare populum,

purifica illum

JEgypti
cti

hac die vcncrunt in eremum Sina,
et

profect

et cras, et

lavent vestimenta sua, et sint parati

sunt ex Raphidim,

venerunt in ercmum Sina,

tcrtium, etc.

Jn diem Qui vult venire ad verbum Dei, audiat
Dominus
xxn
: :

applicuit ibi Israel contra montem.
dit in

Et Moyses ascenet

quod

praecipit

Sanctificatus venire debet
attuleris vestimenta,

montcm
:

Dei, et vocavit
dices

eum Dominus de monte
iiuntiabis
et
et
filiis
:

et lotis vestibus. Si

enimsordida

diccns
Israel,

Hxc
etc.

domui Jacob,
post
illos

dicetur tibi Matth.
sti

Amice, quomodo huc intra?

Et

paulo

Descende
et cras,

contestare
lavent ve-

non habens vestem nuptialem

Nemo
:

ergo potest
iugressurus

popnlo, et purificabis

hodie

audire verbum Dei, nisiprius sanctiticatus, idestsanctus corpore et spiritu et lotis vestibus
e?t

stimenta sua,

et

sint parati in

enim die descendet Dominus in

diem tcrtiam. Tertia montem Sina coram
lex, quse

omni populo. Hoc die reperitur dari
bulis lapideis scripta est digito Dei,

in ta-

sicut

sequentia

docent. Dies

autem
est,

iste tertius

apparet
;

tertii

mensis

ab exitu tiliorum Israel de .-Egypto
fecerunt, id

ex

quo die pascba
et

agnum immolaverunt

ederunt,

qui fuit quartus decimus primi mensis, usque

ad

manducaturus de carnibus agni, et potaturus poculum salutis. Nemo intrat ad caenam hanc sordidis vestibus uude Eccle. ix In omni tempore sint vestimenta tuamunda. Lota sunt enim semel vestimenta tua gratia baptismatis. II Cor. vn Purificatus es corpore, mundaC tus ab omni inquinamento carnis et spiritus. Act. xi
nuptialem,
;
: :

enim post ad coenam

:

istum quo lex datur, dies quinquaginta numerantur, septem decim scilicet primi mensis, reliqui ab ipso quarto decimo. Deinde omnes triginta secundi mcnsis,

Quse ergo

Deus mundavit,

tu
:

immunda ne

fcceris.

qui fiunt quadraginta 'septem et tertius tertii mensis qui a solemnitate occisi agni quinquagesimus est; ac per hoc in ista umbra futuri secundum quia quinquagesimo agni immolati diem festum
;

Audi sanctificationis genus ne accesseris, inquit, ad mulierum hodie et crastino, ut die tertio audias verbum Dei hoc est quod ait Apostolus I Cor. vn Bonum cst [homini mulierem non tangere, salvo tamen intirmis remedio nuptiali. I Cor. vn Sed quia
;
:
:

tcmpus brcve

est, supc?*est

ut

qui habcnt uxores, sint

die lex data est, scripta digito Dei. Ita
tate

in ipsa veri-

tanquam non habcntes.
Sanctifica
illos, etc.

Novi Testamenti a festivitate immolati Agni Jesu Christi quinquaginta dies numerantur, ubi Spiritus sanctus de altissimis datus sit, qui est digitus Dei.
In dichac, etc.

(Rab.) Quia ad conspectum Dei

desiderat venire, sanctificet se fide et conversatione,
et lavet vestimeuta,

id est

opera hodie et cras, in
ut ad gloriam resur-

Quadragesima

scilicet

septima die
die,
scili-

praesenti scilicet et in futuro,
rectionis perveniat,

postquam
cet Junii,
actis

egressi sunt de /Egypto,

prima

pervenerunt ad

montem

quam

tertius dies insinuat.
tertia,
etc.

Sina, ibique pertertio,
et

id

duobus diebus quibus sanctificati sunt, est quinquagesimo, legem acccperunt
:

D

Vers. II.

— In die enim

Hac die data
Dei, hic
|Israel

haec

est lex in tabulis lapideis scripta digito

est

est Pentecostes.

tertius dies tertii
fuit,

mensis ab exitu tiliorum

de

(Rab.) Iu Sina una mansio

sed inter

omnes

.Egypto. A die ergo quo pascbafecerunt, id est quarto

enim lex accepta, tabernaculum erectum. Ibi Exodus et maxima pars Levitici omnesque libri legis pene conscripti sunt. Moyscs autem, etc. (GREG.,'lib. vi MoVers. 3.

maxima.

Ibi

decimo primi mensis, usquequo lex data est, quinquaginta dies numerantur, decem et septem scilicet primi mensis, reliqui a quarto decimo, et omnes triginta secundi, qui sunt quadraginta septem, et
tertius tertii mensis, qui est

ral, cap. 27.) Alia littera

:

Moyses autem ascendit

in

ab occisione agni quin-

Dominus descendit ad cum. Mons contemplationis est, in quem ascendimus, ut ad ea quac ultra intirmitatem nostram snnt intuendo sublevemur. Sed Dominus descendit, quia, sanctis mulmontem,
ct

altitudo

quagesimus
digitus

:

sicut a passione Christi,

usquequo da-

tur Spiritus sanctus, quinquaginta dies numerantur.

enim Dei Spiritum sanctum
in

significat.

(Ism., Quaest.

Exod.,

cap.

28,

tom. V.) Quin-

tum

proficientibus,

parvum

aliquid de se aperit.

Vers.

1,5.

Ahis

aquilarum.

Vocat doctrinas

qaagesimo die post pascha lex Movsi data est etc, usquc ad vel quia veritatem legis infidelibus per ca-

fc9

GLOSSA ORDINARIA.
dixit,

LIB.

EXOD.
inanu,
et

230

[iginem

ut

vidcntcs

non vidcnt,

et

audicntcs

A

in pedibus, virgam teneas in

non intelligant
Vers. 12.

(Isa. vi).

— Cavcte,

etc (Rab.) Prius prohibet po:

amaritudine comedas. Sed nec iu nec in secunda, nec in tertia, nec
tibi

azyma cum prima mansione,

cum

transieris
et

pulum in montem ascendere, mortemque minatur nunc jubet ut clangente buccina ascendant in montem, bumanam scilicet compescens audaciam, et ad obediendum inivitans quia ad preedicationis vocem debemus nos ad superna erigere, nec sacramento:

mare Rubrum, etiamsi ad mare veneris,

fuerit

amaritudo in dulcedinem versa, nec in Elira, ubi erant duodecim fontes aquarum et septuaginta arbores palrnarum, etiamsi Raphidim prseterieris eeeterosque profectus ascenderis, nondum idoneus
judicaris,

rum

investigatione sponte preesumere, sed Dei voca-

tionem sequi.
Vers.
13.

Buccina.

Quasi

vocina

:

a

voce, vel

a vocando, vel a bucca.

Vix sed cum veneris ad montem Sina. ergo mereberis aliquando suscipere preecepta libertuus, qui tatis, et audire : Ego sum Dominus Deus eduxi te de terra Mgypti, de domo servitutis. Hic ta-

Vers. 14-17.

Cumque

lavissent

vestimenta sua,

men non
B

est

sermo mandati, sed quis

sit
:

qui

man-

ad virtutem contemplationis emundare opera poenitentise lacrymis, nisi sequatur castietc Non
suflicit

dat ostendit.
tibi dii alii

Primum mandatum

ergo est

Nonerunt

praeter me.

tas

mentis et corporis. Unde

Mattb. v

:

corde,

etc Et Sap.

i

:

ln

malevolam

mundo animam non
Beati

(Acg. quaest in Exod.)

Queeritur

quomodo decem
alii prseter

praecepta legis dividenda sint ? etc, usque nisi ad id

introibit sapientia.

Vers. 18, 19.
etc.

quod dictum
Totus autem mons Sinai fumabat,
Moral., cap.
27.)
(Isid.)

est

:

Non

erunt tibi dii

me

?

Dat Deus Moysi legcm innocentise nostrae,
quee
in

(Greg.

lib. vi

Legem daturus

et agnitionis suee,

decem verbis
Tria

consistit,

Dominus in igne fumoque descendit, etc, usque ad vincuut quod sunt.
(Id.,
lib.

scripta in tabulis lapideis digito Dei.

sunt

qua?,

pertinent ad

dilectionem et cognitionem Trinitatis,

n Moral.,

cap.

2.)

Sacra

eloquia in

exordio narrationum qualitales exprimunt, ternhnos

que causarum aliquando a positione
a

loci,

aliquaudoaeris,

positione corporis,

aliquando a qualitate

septem ad dilectionem proximi, quibus humana societas non laeditur. Primum pertinet ad Deum PaDominus Deus tuus Deus unus est, ut boc autrem diens unum Deum colas Patrem, et in multos iictos
:

etc,

usque

venisse

ad punituri autem Sodomam vespere memorantur.
20-25.

deos fornicationem

etc (Id., id cst, Moyses ascendit, etc, usque C Hum, quia omnis creatura vanitati subjecta est, sed ad eum aliquatenus balbutiendo resonamus eequalem Patri, Deum de Deo, lumen de lumine. Vers. 3. — Non habebit deos alienos, etc (Orig., CAPUT XX. Primum rnandatum est Non erunt tibi dii alii prseNon facics tibi idolum, neque Vers. 2. Ego sum Dominus Deus tuus. (Orig., et sequitur tcr me hom. 8 in Exod.) Qui contemnit prsesens sseculum, utlam similitudinem, etc Heec omnia quidam simul iEgyptum, et per verbum Dei translatus scilicet putant esse unum mandatum qnod si ita computeVers.
ib.

lium

:

Descenditque Dominus,

non effundas. Secundum ad FiNon assumes nomen Domini Dei tui in vanum; non putes creaturam esse Cbristum Dei Fi-

v Moral., cap. 26.)

:

;

:

:

non invenitur quia ad futurum sseculum festinet, de Ego sum Dominus Deus tuus, etc eo dicit Deus Non ad illos tantum qui de JEgjpio profecti sunt, sed ad eos qui ultra jEgyptiis non serviunt, de
:

non complebitur numerus decem mandatorum. Est ergo primum mandatum Non erunt tibi dii alii prseter rne, etc Secundum, Non facies tibi idolum,
tur,
:

neque ullam similitudinem,

etc

Incipiamus

ergo a

JEgjpio
Negotia
sicut

educti
seeculi,

de

domo

servitutis

(Psal.

lxxx).
:

primo mandato
Si

:

Non

erunt tibi dii ulii prxter me.

actus carnis,

relinquere ssecularia,

vere,

domus

libertatis est.

domus servitutis est secundum Deum viUnde Joan. vm: Si peret

dixisset,

sed quia dicit,

Non sunt, absolutior sermo Non erunt, non negavit
I

videretur

;

quia

sint,

manseritis

in sermone
.

meo,

agnoscetis

veritatem, et

D

sed ne

illi

sint,

cui heec prsecepta dantur,
Col.

inbibuit.

Hinc Paulum sumpisse puto
sunt qui dicunturdii sive in

vm

:

Si

quidem

veritas liberabit vos
vitutis
;

Ergo /Egyptus est domus ser-

coelo,

sivein tcrra. In aliis:

Judsea et Hierusalem,
:

domus
Israel

liberalitatis.

Unde

Gal. iv

Quae sursum est Hicrusalem,
iiliis

libera est.

Sicut ergo terrena /Egyptus
tur servitulis ad

domus
et

dici-

comparationem Judeeee

Hierusa-

que locis invenies deos nominari sicut ibi Rex magnus super omnes deos, et Deus Dco locutus est Sive throni. etc De dominis idem Apostolus dicit etc {Col. i.) Dominationes vero sive dominationes,
:

lem, qnse eis est

domus

hbertatis

:

ita

tionem
tis,

ccelestis

Hierusalem, quee
et quee in eo

est

ad comparamater liberta-

totus

mundus
:

sunt,

domus

dicitur

aliud sunt quam ordo quidam dominorum et multitudo. In quo videtur sensum legis aperire ApoLicet sint domini multi, qui aliis ac si dicat stolus

non

;

:

servitutis

et

quia de paradiso

libertatis

per pecca-

gentibus dominentur, et

dii

multi qui ab
est

aliis

colanest

tumventum
decalogi de

ad servitutem mundi, primus sermo est Ego sum Dominus Deus tuus qui eduxite de terra JEgypti, etc hancvocemin
est

libertate

:

tur: sed tamen unus Deus Dominus. Unde Deut. xxxn
:

nobis,

et

unus

Cum

clivideret

Excelsus
terminos

;

gentes

et

scparabat

filius

Adam,

statuit

^Egypto audire non poteris.
facias

Et

si

tibi

injungatur ut
saudalia

gentium
ergo,

pascha,

accingas

Jumbos,

accipias

secundum numerum angelorum Dci. Angelos quibus geutes commisit Excelsus, domino.;

:

251
vel
et

WALAFRIDI STRABl ITLD. MON. OPP. PARS
deos appellat Scriptura
:

I.

THEOLOGICA.
aliis,

deos quasi a Deo datos,
sortitos.

A num,

hoc
et

est

bellum denuntiare omnibus
et

qui-

dorninos a

Domiuo potestatem
:
:

dicitur psal. lxxxi
celsi

omnes. Vos

Eqo dixi Dii estis et autem sicut homines moriemini,
;

Unde eis filii Exet

bus in baptismo renuntiasti, solum

Deum

conlitens

Patrem

Filium
tota

Spiritum sanctum. Sed hoc condiligamus
tota

fitentes nisi

toto corde

Dominum Deum
ei

sicut

wius de principibus cadetis imitantes scilicet diabolum, qui priuceps omnium factus est ad rui-

nostrum,

anima,

virtute

adhaerentes

nam. Unde constat quod exsecrabiles fecit eos praevaricatio, non natura. Tibi ergo, o Israel, qui pars
Dei et funiculus ejus
alii

non sumus effecti pars Domini, sed in continio positi illos patimur offensos quos fugimus, et ad quem fugimus, propitium non efQcimus. Quibus propheta
dicit
:

es,

non erunt, inquit,
est

tibi

dd
et

Vx duplici animo

(Eccli.

n). Et
(III

iterum

:

prxter

me

:

quia vere Deus, unus

Deus,

Usquequo claudicatis

utroque pede?

Rcg. xvui.)

vere Dominus,
ipso
creatis
gratia.

unus

est

Dominus

;

coeteris vero

ab

Ab

illis

ergo quasi fugaces caedimur,

contulit

boc

nomen

non

natura,

stro quasi instabiles

et a Domino nonon defendimur, unde Jer. iv
:

tantum dicuntur ad Israel secundum carnem, imo ad te qui Israel effectus es mente Deum videndo, et circumcisus corde, non carne si tamen ita agas ut dignus sis esse pars
sed
heec
;

Nou

Amatorcs tui inimici facti sunt amatores, capti decore ejus,
cata
est,

tibi.

Multi suut animae

cum quibus
n)
:

meretri-

dicens.

Post

amatores

meos ibo qui dant
hos
offendit reiide

mihi vinum

meum,
tuo,

etc. (Ose.

Dei, et infuniculo

haereditatis ejus metiri

:

alioquin

versa ad virum priorem. Nisi ergo tota

perraa-

exemplo

tibi sint

qui ad hoc vocati
peccatis

fuerant ut essent
dispersi

neas

cum

viro
;

pro

sceleribus qua? commisisti
tuos,

pars Dei, et exigentibus

sunt per

suspectus es

omnes motus

aspectus et incesnihil
dis-

omnes

gentes, et educti de

domo

servitutis

jam non
Qu(

sus notat; nil ultra in te

lascivum videre,

/Egyptiis solis, sed

omnibus gentibus

serviuut.

cnim peccat, servus est peccati (Joan. v). Vlrs. 4. Non facies, etc. (Orig.)

tibi ipsi

iclolum,

Aliud sunt idola,
stolus, ICor. viii

:

Xon facies neque omnem similitudinem, etc. aliud dii. De diis enim dicit ApoSi quidem sunt dii multi, et dommi
vero,

solutum vel prodigum potest. Si ergo acceptam gratiam negligis, et implicas te saecularibus negotiis, coutinuo immundus spiritus redit cum septem nepossit, quioribus (Matth. xu), ne iterum expelli
ettiunt novissima pejora prioribus. Nnlla ergo societas

multi,

etc.
;

De

idolis

quia

nil est

idolum in

mundo
ncque

de similitudinibus autem non

addidit, quia

templo Dei cum idolis. Si Dei sumus, tales esse in quibus habitet et inambulet Deus unde Isa.Lii: Qui portatis vasa Domini, exite et immun-

debemus

;

nil sunt. Hic

autem

dicitur

simiiitudinem

dum Non facies tibi idolum, omnem. Aliud e>t ergo facere C ergo
:

nolite
:

tangcre,

et

ego recipiam
alii

vos,

etc.

Dicit

Xon

erunt tibi dii

prxter

m'e.

idolum, aliud similitudinem. Verbi causa, si quis in auro et argento, ligno vel lapide, faciat speciem quadrupedis, vel serpentis, vel avis,
et

Veus.

5-11.

Xon

adorabis,

etc.

Aliud est co-

We,
sciat

aliud adorare.

Potest quis invitus adorare, vel

statuat adoran-

dum, non idolum sed similitudinem facit. Qui vero facit quod non est, speciem scilicet quam oculus non vidit, sed animus sibi tiugit ut si quis bumauis membris caput canis aut arietis formet, vel in uno
;

adulando regibus idoiolatris, vel tormentis victus, cum quia idolum nil est. Colere vero est toto his affectu et studio mancipari. Utrumque ergo resecat, ut nec affectu colas, nec specie adores.

Ego sum Dominus,

etc.

Vide benignitatem
fragilitatem

Dei

bominis babitu duas facies, aut bumano pectori postremas partes eqni aut piscis qui boc facit, nou similitudinem, sed idolum facit facit enim quod non
;
:

ut nos doceat et perfectos faciat,

huma-

norum affectuum non
propter nos, notis
(Orig.,
est, et

recusat

;

omnia

agit et patitur

et usitatts

nobis loquitur affectibus.
viro

est,

nec babet aliquid simile

sui.
(I

Ideo dicit Apostolus
Cor. viu).

ubi

supra.)

Omnis mulier aut sub

quia idolum nihilest in

mundo

Noo eoim

subjecta est
utitur

legibus viri (Eph.v), aut mere-

aliqua ex rebus constantibus assumitur

species, sed

trix est, et

libertate peccandi.

Qui ingreditur
et cunctis

quod mens otiosa
est

et curiosa reperit.

Similitudo voro
ccelo,

ad meretricem,

scit

quod ad prostitutam

cum

aliquid ex his quae sunt

vel in

vel in

sed non sicut de uis mari similitudinibus promptum est pronuntiare : ita etiam de coelestibus nisi quis dicat de sole, et luna, et stellis boc posse sentiri, quorum formasexprimit gentilitas. Sed Mosea ernditur omni sapientia .Egyptiorum etiam quae apud
terra, vel in aquis

formatur

:

quae in terra sunt vel in

patentem ingressus est, ideo de aliis iudignari non potest. Qui legitimo utitur matrimonio, non patitur uxorem peccare, sed accenditur zelo ad servandam
castitatem matrimonii,
ter. Sic

;

ut possit

legitimus

tieri

pa-

oranis

anima aut

prostituta est

cum

daerno-

nibus, et habet plures ainatores

ut intrent ad
avaritia,
;

eam,
post

modo

spiritus fornicationis,

raodo

illos

erant in occultis probibere

cupiebat,

sicut Hespi;

catem aliaque daemonum formas, quae Apostolus
ritualia ncquitiae in
ccxlestibus
:

buuc veniet spiritus superbiae et alii plurimi alter tamen alteri non invidet nec zelotypia movetur,
;

vocat

Epbes.

vi

de

sed sese invicem invitant

;

unde, adducit secum
elc.

alius

quibus fortc

dicitur

Inebriatus est

gladius mf.usin

scptem
lara

spiritus nequiores se,

(Luc. xi.) Sic

nul-

co?lo (Isa. xxxiv).

His enim

formis

et

similitudinibus

iuvocabant daemonia ad repellenda vel vitanda mala.

zelotypiam amatorum suorum patitur anima quae conjuncta fuerit si vero dajraonibus est prostituta
;

Sciendum tamen quia cum decreveris hoc serv.ue inandatum, et habere unum tantum Deum et Domi-

viro legitimo, id est Christo,
rit

etiamsi aliquando fue-

poccatrix.

ultra

eam

pcccare

non

patitur,

nec

;

;

253 ferrepotest ut alludat adulteris
;

GLOSSA ORDINARIA.
excitatur super
;

LIB.

EXOD.
;

254

cam A

latur pro peccato

zelus ejus, et defendit coDJugii castitatem
viderit

si

autem
occasio-

eam temerantem
peccandi,
:

conjugii jura,

et

omaia enim ei servantur in fuQuid venisti ante tempuf turum, unde (Matth. vm) torquere 7iost Redduutur autem peccala in filios
:

nem
unde

quserere
Isa. l

dat ei

libellum repudii

Proptcr iniquitates vestras dimisit ma;

quos genuit per peccatum, qui in carne positi tlagellantur. Non vult Deus mortem peccatoris, sed ut
magis
convertatur
et

trem vcstram

liaec

qui loquitur et zelans est
Est etiam

et zelo

vicat

(Ezech.

xxxm).

Miseri-

commotus hoc
bonitatis ejus,

dicit.

novum genus hoc

cors ergo reddit peccata

patrum

in filios,

quia dia-

ut

etiam post adulterium reverten-

tem et toto corde poenitentiam suscipiat. Unde^: Nunquid mulier si exicrit a viro, et dormierit cum alio Et viro, revertens revertetur ad virum suum ? etc. alibi Et postquam fornicata cs in his omnibus, Revertere, etc. (Jer. m.) Hic ergo Deus zelans dixit
: :

bolus et angeli ejus, qui etiam peccati patres efticiuntur, indigni sunt quod iu preesenti corripiantur:
filii

eorum,
sunt,

et qui

per ipsos ad societatem peccati
in

ascili
ut,

recipiunt

prsesenti

purgati, diabolo in pcena socii
lxxxviii
:

quod gesserunt, non efliciantur.
iniquitates

Unde psalmo
eorum,
etc,
eis.

Visitabo

in virga

si si

requirit et desiderat

animam tuam
tibi

sibi

adhoorere,

misericordiam

autem
est,

servat, corripit et indignatur, velut zelotypia

qua-

ram ab
sibi

Deus enim zelans

meam non aufeet animam quam

dam
ejus,

erga

te

usus,

spem
:

esse salutis

agnosce.

Si vero

correptionem contemnis, discedit a te zelus Propterea disccdit zelas meus Jsecundum illud
(Ezcch.
;

despondet iu fide non vult in contaminatione peccati permanere, sed cito purgari. Si aulem noluerit purgari, in interitu

eorum

ridebit,

dicens eis
in

a

te, etc.

xvi.)

Vide misericordiam
dicit

et

piedicit
fla-

Matth.

xxv

:

Discedite

a me,

maiedicti,

ignem

tatem Dei

quando

vult misereri, Indignari se
:

xternum,

et irasci, sicut

per Jeremiam

Dolore

et

gello castigaberis, Ilierusalem,

anima mea a te (Jer. vi.) 'ElagelluK enimomncm filium quem recipit (Hebr. xn.) Hoc autem terribile, boc extremum, si non corripimur pro peccati» cum enim modurn peccandi excedimus, auferetur a nobis etiam
ut non abscedat
:

Sciamus ergo nos in preesenti corripi, Cum castigamur, ut in futuro quiescamus. Unde a Domino corripimur, ne cum hoc mundo damneetc.
:

mur.
lare,

zelus Dei, nec ultra irascitur.
Visitans iniquitatem, etc.
(Orig.)
heeretici

patrum in Dei sermo
cat
plecti

filios, etc.
sit,
;

Aiunt

Reddens peccata quod non boni

In hoc sermone solent nos heeretici suggilquod non sit boni Dei sermo, qui pro peccatis alterius alium judicat. Sed qui Deum legis mandantem heec dicent non bonum, justum tamen dicunt nec ipsi quidem possunt ostendere quomodo
(Id.)
:

juslitiae

videatur convenire

si

alio

peccante alius pu-

qui pro peccatis alterius alterum dilegis

niatur.
(Isid.)

Deum tamen

possunt osteudere
alio

quomodo

injustus

justum dicunt, nec sit, si alium

Primum mundatum
; ;

prohibet subrnptionem

;

peccante punit. Sed interior

homo

noster aut

dicitur habere
vivit
;

Deum Patrem,
si

aut diabolum,
viii
:

secundum Deum voluntatem illius facit unde
si
;

Vos de patre diabolo estis, et desideria patris vestri facere vultis. Sicut ergo semen Dei in
Joan.

nobis

est,

cum verbum
illud
I

Dei servantes, non peccaJoan.
iii,

mus, secundum
diabolo

Qui
eo
;

ex

Deo

est,

non peccat, quia semen Dei manet in

ita

cum

a

suademur ad peccandum, semen ejus suscipimus cum facimus quod sundet, jam genuit nos, nascimur enim ejus filii per peccatum. Sed quia fere sine adjutorio non peccamus, sicut adulterium,
;

secundum, errorem tertium' interficit seeeuli amorem quartum, impietatem quintum, crudelitatem septimum, rapacitatem fornicationem sextum, octavum perimil falsitatem nonum, mundi cupiditatem decimum, adulterii cogitationem. Et notandum quod sicut decem plagis percutiuntur .-Egyptii, sic decem preeceptis scribuntur tabulee, quibus populus Dei regatur et deemones occidantur. In duabus enim tabulis scripta est lex propter duo Testamenta vel quia sunt prsecepta duo (dilectionis significanda
;
;

;

;

;

:

Dei et proximi, in quibus tota lex pcndet

et

proplietae

(Math.

xvn).

In una enim tria preeeepta, quee
;

ad

dilectionem Dei pertinent
quee ad societatem
tabulee, quia cor

in

altera

vcro septem,

nemo
vel

solus
fieri,

committit,
et si

necesse est adulteram conplures, necesse est aliquem
sceleris adjungi
:

proximi.

Lapideae vero fuerunt

sortem
velut

non

aliquam ministerio

qui omnes,
ordi-

unus ex

altero,

secundum persuasionis
;

Judeeorum erat lapideum et insenAuunde Ezech. xxvi sibile, durum et stolidum feram cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Et Apo; :

in traditione
et

nem, generati, ex diabolo progeniem ducunt Domini diabolus intravit in cor

velut
Judee,

stolus ait

(II

Cor.

m)

:

Non

in tabuiis lapideis,
scilicet

sed
et

in tabulis cordis carnalibus, quee sentiant

primum

filium peccati genuit, qui
;

solus hoc faet

intelligant.

cere

non potuit
;

abiit

ergo ad Scribas

Phariseeos

et pontifices
•et

nascitur ergo ex Juda generatio tertia,

quarta peccati. Videamus ergo quomodo pcccata patrum reddit Deus in filios in tertiam et quartam progeniem, et non iu ipso. De patribus enim nihil
dicitur.

Honora patrem, etc. Hoc est primum Vers. 12. septem mandatorum quee pertinent ad proximum. Bene autem septem sunt. Septenaritis enim ex ternario constat et quaternario. Ternarius vero animee
congruit, quse est irascibilis, concupiscilibis et rationalis.

Diabolus ergo, quia jam peccandi

modum

Quaternarius corpori.

excessit,

tanquam vestimentum concretum in sanguine non erit mundus in hoc saeculo non flagel;

Vers. f3.

— Non occides,
;

etc.

(Adg.,

quxst.

6f

in

Exod.) Et quod dictum est

non occides, non putan-

203

WALAFRIDl STRABI FULD. MON. PARS
est iieri

THEOLOGICA.

2aG

dum
cidit,
facit,

hoc prseceptum quod lex oc- A hoc accipiendum est intelligere, cum sibi loqui vel occidi aliquem Deus jubet ille enim Deum timeant ne moriantur, non satis elucet. qui jubet quod ministrum negare non liVers. 20. Nolite timere, etc (Greg., quxst. 74.
corttra
:

cet.

Vers. 14.

— Non mcechaberis.
dilferat
:

Sic
(Isid.)

illi

cohibendi erant a

peccatis,

timendo

scilice*

Quaeritur quo-

que quomodo

paulo post dicitur

non m&chaberis ab eo quod Non concupisces uxorem proximi tuil In eo enim quod dictum est, non miechaberis, poterat et illud inlelligi nisi forte iu illis duobus proeceptis non moecbandi, et non furandi, ipsa opera
;

ne poenas sensibiles paterentur; quia nondum poterant amare justitiam, et tentabantur a Domino, ut appareret cujusmodi essent non ut Deo noti fierent qualescunque essent, quem non latebat, sed
;

ut inter se et sibimetipsis.

Vers.
homil.

21, 22.

Stetitque

populus, etc

(Greg.,

notata sint, in bis vero extrernis concupiscentia ipsa
concupiscit

:

quse tantum differunt, ut aliquando moecbetur qui non

uxorem proximi, cum aliqua
:

alia

causa

Aliquando vero concupiscat, nec ei misceatur poenam timens et hoc fortasse lex ostendere voluit, quod utraque pecoata suut. (Id.) Item quarisoletutrum nomine moechiae etiam
ipsi miscetur.

fornicatio teneatur, etc, usque

ad atque illorum

mem-

quibusdam locis Scripturae historia servanda est, etc, usque ad Moses accessit ad caliginem, in qua erat Deus. Non facietis deos, etc (Auc, quaest. 76.) Reperitur quod in primo praecepto dictum est et per argentea et aurea, omnia simulacra intelliguntur, sicut in psalmo cxm Simulacra gentium argcntum et aurum, opera manuum hominum.
6.)

In

;

:

brorum non legitimus usus prohibitus debet intelligi. Vers. 15. Non furtum facies, etc. (Auc, quaest. 71 in Exod.) Sed rursum quaeritur quomodo dilferat, non furtum facias, ab co quod paulo post dicitur de non concupiscendis rebus proximi ? Non quod omnis qui concupiscit rem proximi, furatur sed omnis qui furatur, rem proximi concupiscit. Poterat illa generalitate, ubi de non concupiscenda re proximi praecipitur, etiam illud quod ad furtuin perlinet con-

Vers. 24.
interdictis

Altare de

terra,

etc Ostendit ideo,
terrena
in

simulacris,

altare
et

de

raateria

concedi, ut uni Deo hostia
rantur.

sacrificia

eo

offe-

;

(Greg., lib. iii Moral, cap. Deo facere, est incarnationem enim a Deo nostrum munus
altari nostra humilitas, id est

20.)

Altare

de

terra

Christi sperare.
accipitur,

Tunc
hoc

cum

in

super Dominicce incaraclus no-

nationis fidem posuerit quidquid operatur. In altari

tineri.

.

proximum, etc. (Auc, ubi supra.) In eo etiam quod dictum est, etc, C usque ad et hujusmodi. Vers. 18. Cunctus autcm populus videbat voccs, etc (Aug., qusest. 72 in Exod.) Solet quseri quomodo populus videbat vocem, cum vox non ad visum, sed ad auditumpertinere videatur, etc, usque ad audi quid luceat, uon solemus dicere. Vers. 1!). Loquere tu nobis, etc (Auc, quwst. 73.) Significatur ad vetus testamentum timorem potius pertinere, sicut ad novum dilectionem quamvis in veteri novum lateat, et in novo vetus pateat. Quomodo autem tali populo tribuatur videre vocem Dei, si
Vers. 16, 17.
loqucris contra

ergo de terra oblatum

munus ponimus,
sectis

si

Non

stros Dominicoe incarnationis fide solidamus.

Vers. 2o, 26.

De

lapidibus.

(Isid.)

Secti

lapides sunt qui unitatem scindunt,

et seipsos divi-

dunt

a societate

fratrum

:

hos in corpore suo non

recipit Christus, cujus corporis

figuram

altaris

con-

structio significat. Lapides

non
I

secti ex [quibus altare
soli-

construi jubetur, sunt qui per fidem in unitate

dantur

;

de quibus dicitur

Petri

n

:

Vos

cstis lapides

vivi, cosedificati in domos spirituales. His non est injectum ferrum, quia incorrupti sunt, et jacula ma-

;

ligni [ignila

non receperunt

:

omnes unum

altare
a
.

faciunt in unitate fidei et ooncordia charitatis

a In prseceptis decalogi enumerandis Origenes et Angustinus in testimouiis Glossee initio capitis al-

in

duabus

potius

illis concupiscentia subjugandis, videtur expetisse duo distincta praecepta, cum sint

latis

videntur contrarias sequi seutenlias.
nisi

Nam

Orini;in-

genes existimat non posse computari decem
data
licet

D tamen

secundum

sit

:

Non
etc

facics

tibi

idolum
atileui,

ncque ullam
illam
aliani

similitudincm,

Augustinus

Origenis enumerationem non rejiciat, tamen diversam judicat aptiorem, ut prolutionem de idolis ac simulacris adorationis cattsa
faciendis, existimet

nem

:

et

deinde duo

esse primi prsecepti explicatioprsecepta statuit ad vctita dcsi-

deria cohibenda,
alicnse,

unum quo concupiscentia uxoris alterum quo concupiscentia omnium aliaruin rerum quse proximi sunt, refrenetur. Origcnem sequuntur Athanasius in Synopsi Scripturarum Gregorius Nazianzenus in carmine quo dccem prsecepta enumerat Chrysostomus in secunda expositione Mattltsei, hom. 49 Hieronymus et Ambrosius cap vi Epistoloe ad Ephesios. Augustini autem enumerationem eo sensu sequuntur doctores scholastici, quo
;
:

;

ipsernet A.ngustinus, ita scilicet eam priori prseferentes, ut tamen priorem non reputent ineongruam. El revera repugnantia quam invenit pravus affectus

qui concupiscant uxorem alterius, et dedignantur divitias aut mancipia alterius conctipiscere, at nemo est veri Dei cultor qui difliet vice versa cultatem patiatur in idolis spernendis. Cseterom haec non diversitas enumerandii in re ipsa nulla est enim ponitur aliquodprseceptum ab Augustino quod negatur ab Origene, aut vice versa sed uiius prseoepta ratione cujusdatn subordinationis conjungit, qnse alter ratione verbalis connexionis separat, et e converso. Nam conjungit Augustinus prseceptum non faciendi idola praecepto non colendi nisi untim Deura, qui illud huic subordittatur et est explicatior ejus etiam ad cseremonias gentilium vetandas exlensio Origenes autem ea in duo prsecepta dispertitur, quia contextu ipso sermonis discerni videntur, sim' ulla nota connezionis, siout csetera sequentia Non facics tibi Non habebis deos alicnos sculptilc Non assumes, etc. Rursus illas duas concupiscentise duplicis prohibitiones in unum prseceptum conjicit Origenes, propter consequentiam contcxtus, quia videntur ad unam perlinere sententiam,
:

:

;

:

:

;

;

257

GLOSSA ORDINARIA.
CAPLIT XXI.

LIB. EXOI).
restituat,

258

A tiam
(Aug.,
loc.

Vers.

I.

0.

Heec swit judicia, etc

secundum Evangelii ministerium necesse habebit. Si autem ip 3 a anima per errorem necata, post prolatum abortivum, hoc est opus mortiferum, in infidelitate perseveraverit, siue dubio se-

91 in Exod.)

Distinctius
;

amodo

explicantur

ea quee

ad

proximum pertinent notanda locutio cum dictum sit Moysi Hxc sunt judicia quse propones eis ceetera ad populum dicuntur.
:

ductor
reus

illius,

quasi verus

homicida,

a-terua

morte

;

erit.

Siemeris servwn
in Exod.)
suis,
(I

Hebrseum,
hic

etc.

(Aui.,

quaest.

11

Ne
ne

Christiani

ilagitarent

a

dominis
subditos

apostolus jubet

dominis

servos

esse

(Auc, quxst. 80 in Exod). Qnod non formatum puerperium noluit ad homicidium pertinere, etc, usque ad et ideo nondum sensibus preedita. tORic, hom. 10 in Exod.) Quod si litigabunt duo
viri, et percusserint

nomen Domini et doctrina blaspheenim inde constat in mysterio esse prseceptum, quia pertundi subula ejus aurem ad
Petr. n),
:

mulierem prsegnantem,

ct

exierit

metur

illud

infans cjus

nondum

formatus, detrimentum patielur,

postem preeeepit Deus, qui libertatem recusasset. (Greg., hom.Z in Ezech., tom. II.) Sciendum quia
cuin activa et contemplativa vita ex

quantum indixerit vir midieris, ct dubit pro anima Quod si formatus fuerit, dabit animum pro anima, oculum pro oculo, etc Primum videatnus de eo
sua.

Dei gratia

sint,

B

qui

etc, usque ad quia
videtur.

illa

quies

intima in oenigmate
eetatibus

nondum formatus exierit, quomodo jubetur damno pecuniee percuti unus ex litigantibus, cum
duo dicantur. Quid etiam hoc quod
vir mulieris

imdare
vin-

Sex annis.
rabimur,

(Isid.)

In

sex

hujus
liberi

seeculi

ponit

ei, et
si

non

eis

;

et dabit, et

non potius dabunt-

servientes, septimo die, id est eeterno sabbalo,
si

hbein

Quod

infans

jam formatus
intelligimus

exierit,
:

animam
scilicet

tamen voluerimus

esse

dum

pro anima facile
dicetur peccatum.

morte

hoc seeculo servimus peccato. Si autem noluerimus, perforabitur auricula in testimonium inobedientia?,
et
tati, id est

cum uxore et filiis nostris, quos preetulimus libercum carne et operibus ejus, peccato ser7-12.

viemus in eeternum.
Vers.

Si

quis

vendiderit

filiam,

etc.

autem seqwmtur, operee pretium est explicare. Nec enim videtur etiam infans formatus calce litigantis percussus, oculum in ventre perdidisse, dentes vero omnino non habuit. Si enim hoc ad matrem referamus, quomodo abortieus mulier oculum perdit, aut dentes dolet?
Quae

(Aug., qusest. 78 in Exod.)
ancillae,

Non

abibit ita ut recedunt

etc, usque ad intelligitur

quod cum eo graest insidiatus, etc.

tis exibit,

non a marito

separata.

Vers. 13-17.

Qui autem non
II.)

(Rab., inExod., tom.

Homicidis non spontaneis,
erit.

Sed esto aut in oculo aut in denle percussa abortivit, livorem vel vulnus accepit, quid etiam combusturam dicimus pro combustura ? Nunquid litigantibus viris assistens mulier comburi potuit, ut combustura pro combustura solvatur? In Deuteronomio
ris

etc, usque ad Christi posuerit, salvus
(Aug.,

quxst.

79

in

Exod.) Si autem nolens, sed

quoque heec facile explicari non queunt. In Scriptutamen iisdem vocabulis et officiis membra animee
nominantur, quibus utuntur vel appellantur membra Vides festucam in oculo corporis. Unde Matth. vn fratris tui, et trabem qux in oculo tuo est non vides.
:

Deus tradiderit in manus ejus,
Vers. 18
est, si

etc

Ita

hoc

dicitur,

etc, usque ad et Judas ideo juste tradidit.

— Si
et

rixati

fuerint,

etc

(Rab.)

Idem

quis

cum proximo contendens
spernendo
ille

duritia

mentis,
fervore

Et Malth.

xm

:

Qui habet

aures audiendi audiat.

Et

vel parcitate,

scilicet vel

non consulendo,
a

exasperavit

;

infirmatus

tristitia,

Rom. x: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem 1 Ne nos ergo vocabulorum similitudo conturbet. Sunt
ergo duo litigantes, duo disputantes et dogmatibus
.

dilectionis languerit, reus
poenitentiee et

per confessionem, operam
in

impensam promissse emendationis
doctores,

vel queestionibus legis,

medicos, id est
baculo

impendat,

qui infirmum

pugnas
dere

consolationis, erigant, et
dilectionis

fomentis preedicastatun?
restituant.

verborum unde Apostolus, II Tim. n Nolite contenverbis, etc Etibidem Quxstiones legis devita,
et rixantes

circa
:

;

:

tionum in pristinum

D

sciens

quod generant

lites.

Qui ergo

istis

in

queestio-

In correctione necessaria est discretio, ne qui corrigere debet, occidat, vel in desperationem vel
mittat.

nibus litigant ad subversionem audientium, percutiunt

odium
ali-

Vers. 22-28. cujus

— Si

rixati fucrint.

(Id.)

Si

quis

mulierem preegnantem, et ejiciunt infantem formatum vel adhuc informem. Mulier praegnans dicitur anima, quee nuper concepit verbum Dei;unde:

animam, post conceptum verbi, per incuriam vel fraudem leeserit, ut vitale germen boni operis sanum proferre non possit etiam si ipsa adhuc in fide
:

A

timore tuo, Domine, ut utero concepimus
(Isa.

et

pepestatim
viri
die,

rimus

xxvi).

Qui ergo

concipiunt,

et

pariunt,
perfecti
;

vivens perstiterit, ut

damnum

illatum per pceniten-

non mulieres existimandee sunt, sed unde alibi Si pepcrit terra in una
:

et
et

Non

concupisces domum proximi tui, nec desiderabis uxorem ejus, neque, etc Augustinus autem eas in duo preecepta divisit, quia, ut dixi, preeceptum de

proinde diversis legibus prohibeantur.
:

uxore non concupiscenda non subordinatur divitiis non concupiscendis, sicut nec ipsa concupiscentia vetitee voluptatis ordinatur ad concupiscentiam possessionum, sed diversi generis vitia procreant, quee

heec diversitas in re ipsa consentit lege, sive duabus distinctis prohibeantur aliqua, idem est modo fatearis iisdem verbis esse eadem prohibita, licet ambigas faciaut ne verba illa unam an duas leges.

Quare tota sive enim una

259

|WALAFRIDI STRABI
(Isa.

FULL).

MON. OPP. PARS
ergo
Gal

I.


alibi

TIIEOLOGICA.
et dividit.
:

260

nutaest ytns die una simul
et nascitur. P.iriunt
iv
:

lxvi.) Ista est

A

verbi

comminuit
m).
Et

Proptcr hoe enim fortasse
pcccatorum
contrivisti

generatio perfectorum, quee in die

autem

viri

eadem secundum

concipitur
illius

de
(Psl.

Domino

dicitur
:

Dentcs

Molas

leonum confringct

Domiloodi

quos iterum parturio, donec formctur in vobis Christus. Perfecti ergo et viristatim pariunt,
Filioli me>,

nus (Psal.

lvii.) Sic

ergo per

membra

dicitur
et

anima

et percuti.

Manum quoque

pro manu,

pedem
et for-

id est,

conceptum fidei verbum in opera perducunt anima autem quoe concipit, et in ventre retinet et non parit, mulier dicitur. Unde Isa. xxxvn Dulores
:

pro pede deposcit. Manus animoe, virtus qua tenere
aliquid et cor stringere potest, ut actus ejus
titudo
;

:

partus advenerunt

ei

:

et

virtus pariendi non est in ca.

quo incedit ad bona vel ad mala. Quia ergo scandalizata anima non solum in tide sed etiam
et pes

Heec ergo inter se

duobus

litigantibus

et
:

scandala

in actibus

proferentibus, percutitur et scandalizatur

verbum iidei quod tenuiter conceperat nondura formalum abjiciat. Est enim in aliquibus formatum vetbum, in aliquibus non formatum unde Doncc formetur in voChristus enim est verbum Dei bis Christus (Gal. iv)
ut
;
:

dejicitur, qui per mauus significantur, manus auferuntur illius, quibus non bene operatur, et pedes, quibus non bene incedit. Recipiet etiam

combusturam, quia corabussit et gehennoe tradidit animam. Per singula baec ostenditur, ut percussor, truncatis omnibus membris, a corpore Ecclesiae exciDamnurn ergo patietur, qui excussit. De damnis ergo B datur, ut caeteri videntes timorem babeant, et non similiter faciant. Ideo Apostolus cum doctorem dedoctorem dicit Apostolus I Cor. iii Si cujus opus arscribit Ecclesioe, inter caetera proecipit, non pcrcusserit damnum patietur, etc. Et ipse Dominus in Evansorcm (l Tim. m) ne perculiens proegnantes mulieQuid prodest] homini si universum gelio, Mattb. xvi res, id est animas insipientes, ponat animam pro mundum lucretur, animam autem suam perdat? Unde anima, oculum pro oculo, dentem pro dente, etc. videtur ostendi quod qneedam peccata ad damnuin De qualibus dicitur Matth. xxiv Vse prsegnantibus ct pertinent, non tamen ad interitura, quia qni damnutrientibus in illis diebus, in quibus scandalizabunnum passus fuerit, salvari dicitur, licet per ignem tur, si fieri potest, eliam electi. Sciendum tamen quod unde Joannes dicit queedam peccata esse ad mortem, non est perfectorum scandalizari, sed mulierum aut quaedam non (I Joan. v). Quae autem sint ad mortem, parvulorum unde Mattb. xvm Si quis scandalizanon facile discerni potest, \Delicta cnim quis intclliverit unum de pusillis istis, elc. git? (Psal. xvm.) Sed cum referuntur super quinque Quod si bos cornupcta, elc. (Rah.) Vebs. 29-36. muas acquisitee aliae quinque, et supcr duas duoe Hoc est, si superbum motum animi dominus, id est (Luc. xix), qui mercedem bujus acqcusitionis perdit, damuo dicitur percuti, sicut qui causam scandali in- ^ spiritus, non constringit, ct animabus interitum, vel corporibus ingerit incommodum, reatus redtindat in lirmiori et muliebri aniraae prcebuit. Dabit autcm custodem. Unde Proverbiorum decimo sexto capisecundum quod indixerit vir ejus, et dabit cum hotulo Cor hominis crudiet os ejus, et labiis illius adnore animae discentis. Vir magister est Cbristus, vel
; :

:

:

:

:

;

:

:

qui pro Christo

animarum doctor

est.

Patietur ergo

dct gratiam.

damnum qui contendit ad subversionem audientiura, pro anima quae nondum habuit infantem formatura: quod potest de scandalo; catechumeni accipi. Polest
etiam
lieri

Triginta

siclos.

Hoc

est

secundum
quo

legis

mandata,

per fidem et spem et charitatcm emendabit.
Argcnti. Nitcrem divini verbi,
tis

in fide Trinita-

ut qui

laesit,

instruat

et

reparet

anima

et

scientia decalogi instructi erant,

compensaxvn
Moral.,

cum modestia scilicet, cum mansuetudine, non cum lite, sicut cum scandalum intulit. Sed cnm formatus infarts fuerit, dabit animam pro anima. Formatus infans potest videri
quoe perdidit, et

cum

honore,

bit.

Si quis

apcruerit,

etc.

(Gueg.,

lib.

cap. 13.) Cisternam aperire cst valido intellectu Scripturae sacroe arcana penetrare, etc, usquc ad inde
infirmitas

sermo Dei
suscepit.

in corde

animoe quoe suscepit graliam baclarius

solo bove a parte enim Reddet ergo qui percussit, animam pro D servanduin est, sed in omni pecore totum intelligitur. Scd hoc de carnibus occisi pecoanima in die judicii, scilicet apud eum judicem qui ris tieri non potest, quo non vescuntur. potest animam et corpus perdere in gehennam. Vel ut qui sibi conscius fuerit tanti scandali, ponat aniCAPUT XXII. mam suam pro anima scandalizati, et usque ad morVers. I. Si quis furatus fuerit, etc. (Strab.) tem det operam quomodo ad fidem restituatur. PoSecundum littcram quinque boves pro uno bove, et oculum animoe loesit, id si nat oculum pro oculo quia bos qualuor oves pro uno bove redduntur est, intellectum ejus turbavit, auferatur oculus ejus quinque utilitates habet, ovis quatuor. Bos enim imab eo qui praeest Ecclcsiae, id est intellectus. Si denmolatur, arat, pascit, lactat, et corium diversis usitem laesit, qui suscipiens cibum verbi Dei commibus ministrat ovis vero immolatur, et pascit, lac nuere vel molaribus terere solebat, ut subtilcm ad

ptismatis, vel qui evidentius et

verbum Dei

Si bos alicnus, etc.

auditorum ad ima dilabatur. (Aug.) Non hoc in
;

:

:

;

ventrem animae transmitteret sensum si hunc dentem ille vexaverit et evulserit, ut contrilione ejus non possit anima subtiliter et spiritualiter suscipere verbum Dei, aufcretur dens ejus, qui non bene cibos
:

et

lanam

tribuit. Allegorice vero

per bovem Judaeus

quilibet intelligitur,

quem

si

quis Judaeus vendiderit,

poraoe. legis subjacebit,
libris

quoe

continetur in qui

Moysi.

Per ovem Christianus,

quinque Christum

261
imitattir,

GLOSSA ORDINARIA.
de quo dicitur
liii).
:

LIB. EXOI).

202

Sicut ovis

ad occisionem A dicatores Evangelii monet ne
tant, sed
sint,
tis

ductus est (Isa.

Si

quis

hanc vendiderit, qua-

superiluitatem appehabentes victura et vestitum, his conteuti
illud

tuor oves

reddat,

id

est

secundum institutiouem

secundum

Matth.x

:

Gratis

acccpistis, gra-

quatuor Evangeliorum poenitentiam agat.
Vers. 2-5.
fodiens, etc.

date.

Si effringens fur

domum,

sive suf-

Vers. 26,27.

— Si

pignus, etc.
sic

(Aug.,

loc.

99.)

(Auc, quxst. 84 in Exod.) Si perfodiens inventus fuerit fur et percussus mortuus fuerit, etc, usque ad jam enim plus est quam fur.
Vers. 6-13.

Genus pro