Migne. Patrologiae cursus completus : Series latina. 1800. Volume 146.

If

:;.

.-:;;v4i'n:,

vi|;^;K!;;b5':^v

;'CH'
o;.:

/.;!

"

'^i

^i

'!

*

>;;'':/^.;^;i)'i;-^';.S'^1^^&;i,-;:;-i';^>!'
t:..t

:.V'''.

I'

'.'.;

4v!^:^ h r.V^A
Lik-

1
W

'V'^*
:r'::'-.'f:'

!!'t{'>-i:p 'i(':''H^i:^4'

i:i''<,.

!:;iii:;v'>

',,1'

<.

:>4w
\'l<i'Ji]

.iHi

f m
K'
'.*

•'1,';^

'i'^iM
,f7.'
' j

.t

>l

w

.'

I,'.

V-':';*': vjj..i:'y;i{

%.

'i'A'.r.\'\ r-ii(j,-;

h'.i
i''i^;i'

;.;

'W

,
:':(>:

;!;,-*;!;''{:<

A.y,'.''

*^^'tfk':''''['i''''.
..

(.''•'^'!f:V:

;:':

'

%

'

;

,,'(-rr:'i',;:j'f'.f:'.;.:':

:

iff;'''-

r,''<;'.,

-;

;>•!

Digitized by the Internet Archive
in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/patrologiaecur146niign

PATllOLOGIif:
CURSUS C031PLETUS
SEU BIBLIOTHECA IJNIVEUSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COiMMODA, OECONOMICA,

OMi\ll)MSS.PATRUM,D0CTOIlllMSCRiPTORlH0DEECCLES!miMM,
SIVK LATINOnUM, SIVIC GR.ECORUM,

QUI AB ^VO APOSTOUCO AD TEMPORA INNOCENTII HI {ANNO 121G) PflO LATIONIS ET CONCILII FLOHENTINl {ANNE 1439) PRO GRA£CIS FLORUERUNT
:

RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUM
QTT.E

EXSTITERE MONUMENTOUUM CATIIOLIG/E TUADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA ECCLESI^ S.ECULA,
;

l

JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS INTER SE CUMQUE NONNULLIS GODIGIDUS MANUSGRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA DISSERTATIONIBUS, COMMENTARI IS. VARIISQUE LECTIONIBUS GONTINENTER ILLUSTRATA; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QU^ TRIBUS NOVISSIMIS S.CGULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTIS, AUCTA INDIGIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SI VE AUGTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DON\Ta; CAPITULIS INTRA IPSUM TE.KTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFIGANTIBUS, ADORNATA; OPERIBUS CU.M DUBIIS, TU.M APOGRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM EGGLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFIGATA DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDIGIBUS AUGTORUM SIGUT ET OPERUM, ALPH ABETICIS, CHRONOLOGICUS, STATI3TICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELniONIS PUNCTUM, DOGMATIGUM, MORAI.E. LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLIN ARE, HISTORICUM, ET GUNCIA ALIASINE ULLA EXCEPTIONE SED PR/ESERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RKRUM, QUO CONSULTO, QUIQUID NON SOLU.M TALIS TALISVE PATER, VERUM ETI AM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO, IN QUODLIBET TIIK.MA SGRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ALTERO SCRIPTUR^^i} SACR/E, EX QUO LEGTORI GO.MPERIRE SIT OBVIUM QUINAM P ATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUOBUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM S. SGRIPTUR.E VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOGALYPSIS, COMMENtATI SINT. EDITIO ACCURATIS91MA, C.ETER1SQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PEHPENDANTUR CHARACTERU.M NITIDITAS CHART.E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORU.M TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI.B DECURSU GONSTANTEH SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PR/ESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODIGA ET ClIltONOL 3GICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSGULORUMQUE HACTENUS HIG ILLIG SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA.EX OPERIBUS ET MSS. AD MNES /ETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS COADUNATORU.M.
;
;

;

;

SERIES
IN

LATINA,

QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORKS SCRIPTORESQUE ECCLESI.E LATIN.E TERTULLIANO AD INNOCENTIUM lll:

AGGURANTECURSUUM COMPI.ETORUM

J.-P.

MIGNE,
RAMOS EDITORE.

BIBLIOTIIECyE CLERI U.MVERSJE,
SIVE
IN SINGUI.OS SCIKNTI.E ECCLESIASTIC.-E

PATROLOGIvE LATLNA TOMUS CXLVL
OTHLO MONACHUS S. EMMERAMMI, ADAMUS CANONIGUS BREMENSIS, S. JOANNES GUALBERTUS ADBAS VALLUMBROSANUS, rVGUNDECHARUS EISGHTETTENSIS EPISCOPUS, LAMBEHTUS IIERSFELDENSIS, PETRUS MALLEACKNSIS MONAGHUS ALEXANDER II, HUGO I TRECENSIS EPISGOPUS, DE0DUINU3 LEODIENSIS EPISCOPUS LIETBERTUS CAMES. RACENSIS EPISCOPUS, ROGERIUS JC. ITALUS, GUIDO AMBIANENSIS EPISCOPUS.
; ,

TOMUS UNIGUS.
PARISIIS

APUD GARNIER FH.\TKES, ElJlTOHES ET J.-P. MIGNE SUGGESSORES, IN VIA DICTA: AVENUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSEE DU MAINE, 127.
1884

Clichy.

Ev

lypis

PAUL DUPONT,

via dicta

Bac-d'Asniercs, 12.-105.8.84.

Ihl

INSTITUTE OF MEDIAEV/*?. STUDIES
JO

ELMSLEV PLACE
5,

TORONTO

CAfMDA,

DEG »51931
5
144,

S.*:CULUM \\

OTHLONl
MONACHI
S.

EMMERAMMI,

OPEBA

OKlfflA
EMENDATA.

aD FIUEM EDITIOUM MELIORIS NGT.E RECOGMTA EXPRESSA ET
jVCCEDUNT

ADAMI GANONICI

BREDiENSIS.

GUNDECHARI EISCHTETTENSIS EPISCOPI

LAMBERTl OERSFELDENSIS, PETRI MALLEA<;ENSIS.
ANNALES ET CHRONLCA.
INTERUI3CENTUR

ALEXANDRI II PAPyE, S. JOANNIS GUALBERTI ABBATIS VALLUMBROSANI, S. LIETBERTI CAMERACEXSIS, HUGONIS I TRECEXSIS/DEODUIM LEODIENSIS GUIDONIS
AMBIANENSIS,

OPUSGDLA DIPLOMATA EPISTOLJE
ACCURANTE J.-P. MIGNE, dibliothec.t: cleri laivers^,
SIVE

CURSUUM

COMPLETORLM

IN

SINGULOS

SCIE.NTI.E

ECCLESIASTIC.E

RAMOa

EDITORE

TOMUS UNICUS

PARISIIS
.\PUD
IN VIA DICTA:

GARXIER FRATRES, EDITORES ET J.-I'. MIGXE SUGCES30RES, AVE.YUE DU MAINE, 189, OLIM CHAUSSEE DU MAINE. 1-27
1884

ELENCnUS
AUCTORUM ET OPERUM
QUI IN

HOC VOLUMINE CXLVI CONTINENTUR

OTHLONUS MONACIIUS
Libelliis (lo siiis tcntationilnis, varia fortuna

S.

E.MMKRAMMI.
Col.
t'.i

et scriplis.

Dialonns do

tribiis (iiuostionijjus,

61

Epislola (Jc poiniissionis jjonoruni et malorum causis. Liber de cursu spirituali. Narralio Othloni de niiraculo quod nuper accidit cuidam laico. Libor de adnionitionc clericorum el laicorum. Dc doclrina spirituali liijer melricus. Liber provorbioruni
in natab apostolorum. Liber visionum. Fragmentum rclalionis de translatione S. Dionysii e Francia in Germaniam ad monasterium S. Emmerammi.

Sermo

137 139 242 243 263 299 337
341

Vita S. Wolfi<anf;i. Vita S. Boniiacii.' Precatio Theodisca

387 389

427 427

ADAMUS CANONICUS BREMENSiS.
Gesta Hammaburgonsis Ecclesise ponlificum.
Descriptio insularum Aquilonis.
S.
.

451

619 969 979

JOANNES GUALBERTUS.

Preces
Epistol;e ad Iratres.

GUNDECHARUS EISCHTETTENSIS EPISCOPUS.
Liber pontificalis Eischteltensis.

985

LAMBERTUS HERSFELDENSIS.
Annales.

1053

PETRUS MALLEACENSIS MONACHUS.
De
coenobio iMalleacensis insulse.

1249

ALEXANDER H PAPA.
Epistolae et decrcta.

1279

HUGO

I

TREGENSIS EPISCOPUS.
1435

Epistola Hugonis ad Bartholomaeum archiepiscopum Turon.

DEODUINUS LEODIENSIS EPISCOPUS.
Epistol» et privilegia.
S.

1439

LIETBERTUS CAMERACENSIS EPISCOPUS.
in ecclesia S. Autberti.

Charla de constituendis canonicis regularibus

1484

ROGERIUS JURISCONSULTUS ITALUS.
De
diversis praescriptionibus. Dialogus dc pra;scriptionibus.

1485 1495

GUIDO AMBIANENSIS EPISCOPUS.
Epis'tolae et chartae.

Versus de Anoelranno abbale Centulensi.

1587 1509

s»-®-<s

:

ANNO DOMINH MLXXIII

OTHLONUS
PRESBYTER ET MONACHUS COENOBII
S.

EMMERAMMI RATISBONENSIS.

Dli:

VITA ET SGHIPTIS OIHLONI

DISQUISITIO.
(Apud R.
P.

Bernardum Pczium,

Disscrlnlio isagoyica in toin. III Thesauri Anecd., pag. x.)

Res Olhloni wl Olhlohi apud plerosque recen- A Broweruni pulanius, Oudinum. Pinium, Mabillonium aliosquo, quotquot ejus mentionem injecerunt, ohscurissimse sunt, licet eas ipse Olhlonus atnplissimecandidissimeque perscriptas ad posteros transmiscrit. Paucis omnia compleclimur ille ipse Anonymus Ratisponensis, cujus Ubellumde suis tentationibus, vuria forluiia et scnptis ^onnncs Mabilloliore3,
:

«
(I

«
«

antesolitumtempus discendi.sine jussumagistri, artera discere scribendi. Furtivo enim et insolito modo, nec non sine docente nisus sura eamdem
artcin scribendi apprehcndere.

Qua derecontigit
usu
retinere

«
«

ut pennaju ad scribendum inrecto

«
«

consuesccrem, nec postea ab ullo docente super hoc corrigi valerem. Nimius namque usus prohibuit mc emendare. Quod cum viderent plures,
dixerunt

in tomo Analectolucem exlulit, hicnosler Othlorum nu9, monachus et Decanus imperialis monasterii S. Emmerammi luil. Idem conjecit quidem acutissimus Mabillonius in Admonitione praivia ad dictum Anonymum, nihil tamen cerli pronuntiare ausus est, non visis omnibus, quae a se edita fuisse coramemorat Anonymus,opuscuIis, praesertim Dialogode B Iribus quxstionibus in quo personam et suam et Uenrici monachi Augiensis patefecisse se scribit. Sed omne, si quod esse potuit, dubiuiu sustulere duo insignes umnuexarati codices, ambo quingentorum annorum,quorum unuiu in bibliotheca Lam-

nius ex codice

Eiumerammensi

«
«
«

omnes nunquain me bene
gratia
Dei,

scripluriim.

a pag. 404 in

Sed

aliter evenit ex

sicut

plurimis

est. Nam cum in pueritia ipsoque tempore quo tabula mihi data est cum aliis pueris, ad « discendam scripturam viderer aliquid scribere « nosse.rairaculum non parvum praebui videntibus. « Deinde vero non post longura tempus tam bene « scribere coupi, tantumque affectum ad hoc habui, « ut et in loco illo, quo talia didici, id est in coe« nobio Tegernsee dicto, muUos libros scripsissem « et in Franciam {Orientalem seu Franconiam) « translatus adhuc puer, ibique in tantum multa « scribendo laborassem, ut inde rediens pene visu

notum

«

bacensi in-i", alterum in

Sanct-Crucensi

in-fulio

«

privatus fuibsem.
«

— Qiiai idco,

»

subjungit Olhlo-

reperimus, in quibus ille Dialogus, expressis intorlocutorum nominibus, Henrici videlicet et Othloni, consorvatus est. L't adco nihil corlius esse possit quam Anonymum illum Ratisponcnsem De lentutionibus. varia fortuna
et

nus,
«
«

aliquos incitarem ad similem alfectum laborandi, graliamque Dei,quaB tanta mihi benelicia prffibuil, aliis narrans, eos

proferre decrevi, ut

« «

ad magnificandam
trahaui.
»

eamdem

gratiain Dei

mecum

scriplis

suis

a

Mabillonio

Et profecto tot volumina juvenis dili-

gentissimus conscripsit, ut, nisi ipse sub finem cievulgatuni,unum eumdemque esse atqueOthlonum tali libri singula rccenseret, nemo tacile ut credat nionachum Emmerammcnscm. Itaquequi ejiis vitae animum posset inducere. Quajdam ipsi in bibliohistoriam noise cupit, citatum tomum 4AnaIectotheca Tcgernseensi et Lmmerammensi spectavimua ruin Mabillonii evolvat. Ne tamen quibus Analecta ad manum ncn sunt, nihil dc Othloni viia dedisse C in manus et litterarum elogantiara et accuratissivideamur, en ejus velutiepitomen. Editus in lucem mam conforinationem dclixi. Cieterum Othlonus e fuit Othlonus circa annum 1013, in dicecesi FrisinFrancia revcrsus pauio post liberaliuiu artium disgensi, ut ex variis scriptorura ejus locisinteliigitur.
ciplinis se

Ingeniura docile ac facile nactus a prima pueritia
singularis diligentia? spccimina aedit, artcm litteras

proBbuit, adeo annuentibus Wusis ut contentionislaude omnes so-

imbuendum

magistris

dales facile antciret.
testatur,

Poeticis

prajcipue,

ut

ipse
profi-

eleganter pingondi sine magistri ope ac institutione
discerc aggressus.

dfilectabatur,

ardobatque

tanto

Rem

ipse

Olhlonus

in

libro

De

ciendi 2estu, ul
«

Dcum

constanter

rogaret

ut sibi
libro-

ientationihus el scriplis suis in
«

hunc raodum enarrat

Cum

parvus scholari disciplinae traditus fuisscm,
didicissem, coepi etiam longe

locum praestarct, in quo copiam rum. » Inde e scholis egressus
ascriptus est, patre
filium

haberet

cloricali militiffl

« litterasque celeriter

opulcnto

cuidam sa-

r

i'AT!;o;..

CXLYI.

;

II

OTIILONUS MONACIIUS
u

S.

EMMERAMMI.
quibus scriberc
» H.j;c

12
crepi, ad scri-

cordolio (levovcnto, Sed Dtliloniis
ter studiosos

lihontius
clcricos
«

in-

A

"

illorurn potitiono,

quosquc
vcrsari
conailia

ct doctiorcs

quann
Quae

«

bcnduin.

ipsc Othlonus, qui quid 8ibi,dum

inter

villanos

sajpe

dcsiderabat.

quemdam
pucrorum

discipulorum acriuscastigasset^evenerit,
rnagiglrig lorrori esse pOKsit, qui

dcsideria ct

ut
ci

quantociua cxplerct ac
addidit perrnoleata
"

in libro Fisionum, visione tertia, describit,

exaequerctur stitnulos
dann

qu.T!-

quod iis nullum

cum Werinhario
ipse in
lihro

archiprcsbytcrio,
»

in

cpi-

in punicnrlis

scopatu I^risingensipraestantissimo,

controvcraia,
.'5,

sueverunt. Girca

oorumdcm erratis modurn servarecon. annum 1055dccaniam Emmeram-

quam

late ac Visiomm, visione aperte denarrat. A qua ut se expediret, « relictis, « ait, ad lempus mcis omnibus, pcrrexi ad Ratispo« « «
«

mensis monasteriiadministravit inqua« abbatcReginhardo non juxta rcgulie sanctae instituta, sed sccundurii cpiscopi pncceptum, vcl juniorum quo•<
'<

nam

civitateni, ibique

Burchardum vencrandum
pro mei suscescili-

«

abbatem
cet

coenobii S.

Emmcrammi

ptione rogans, cito impetravi rogata, pro eo
sibi fore arbitrabantur

quod coenobii ejusdem monachi prolectuosum

rumdamalfcctum plurimailluc disponente, Othlonusjugiter, quantum potuit, praeccptis hujusmodi " consentire noluit. Qua de re inter ipsum etabba« tem discordia magna exorta est, cum neque ille
«

«

meum

scire in

scribendo

sua, nec ego [vcrba Othloni sunt ex Libro
«

Vision.,

«

vel in

docendocanonicosquoslibet. «Prapfuit BurJJivitis

chardus, ex raonasterio Augiae

ad abbatiam

B

visione 4),

mea

vota mutare vellem. Interea vero

« saepe
«
«

per menietipsum, saepe per alios illum ro-

assumptus, ab anno 1030 usque ad 1037 sub quo omnium loci ccnsuum et rediluum descriptio facta est anno 1031, Arnoldo seu Arnolpho,ex comite monacho etpraeposito singulat/wquirente, quam integram habes hujusce Thesauri tom. I, part. iii, col. 07. Sub eodem Burchardo studia pietatis et litterarum egregie in monasterio Emmerammensi floruisse mox memoratus Arnoldus gravissimus testis est, qui eum « tali loco destinatum esse ait, in quo hactenus ipso, donante et sanctissima Virgine Maria adjuvante, abundant Patres et fratres sive apud Deum, sive apud saeculum valde nobiles. » Ipse Othlonus in lib. De lenlationibus suis testatur, « in eo loco, quo {an?io 1032) monachus fa« tus est, cum plurimos diversae qualitatishomines C
«

Emmerammensem

gans, ut quiamores mei sibiomnino displicerent,

me a decania commissa absolveret, nec hoc per tempora multa obtinere vaiui. Unde factum est ut « quia nulla apud eum impetrare potui, zelo plus « justo ductus aspera incautaque dicta quacdam ita « contra eum prolerrein,ut me quoque inelediclione « connecterem. » Quem impetum animi qua ratione luerit lege citatam Visionem quartam, quae gravi«

tate

sua omnes viros suorum praefectorum

religiosos permoveat, ut vitia

ferocius et impotentius ne fe-

rant. Porro et pcenis sibi divinitus inQictis

emer-

gens anno 1062Fuldamseces3it.«Cum enimj/iinquit in lib. De tent., pag. 441, « monasterium nostrum,
« in «
«

urbe Ratisbona constitutum, varia episcopo,persecutione destrui viderem, ibique per tri-

rum

invenisset,

quosdam

libros

quidem gentiles,quos-

ginta annos meliora sperans subsisterem, occulto

«

dam

vero sacram Scripturam legentes, se coepisse

«

Dei judicio ionge aliter

quem sperorem
evenerit,

evenit.

quos videbatdivinae insi« stere lectioni. » Quibus sacris studiis dum se totum Othlonus immergit, incredibile est in quantas, machinante malo daemone, tentationes et animi cruciatus inciderit. Exstat deiis singularis liber, utsupra jam diximus, aMabillonio editus. Eamdem calamitatum suarum historiam totidem fere verbis pertexit in libro De cursu spirituali, a cap. 21, usque ad 26, et in libro metrico. De doctrina spirituali, a cap. 14 ad IQ.Othlonum scholis Emmerammensibus praefectum fuisse discimus ex lib. De lentationibus
M illos

solummodo

imitari,

« Qualiter
«

aatem destructio

quia nec

breviter prolerri valet, nec ineptias tantas hic ex-

«
«

ponere

libet, aliis

proferenda relinquo, hoc solum-

modo
stri

enarrtins quia

cum
;

exteriora mouasterii no-

« haec nil « «
«
M

«

suis, pag. 449,
«
« « «

ubi postquam narrasset, se
habitu,

«

mox

a
T\

«

cornmoda penitus destrui sensissem.et contra praevaluissem quin imo a fratribus quibusdam juvenibus, quibus dispLcebam, apudepiscopum accusatus,varias mihiminasab illo illiusque familiaribus agi saepius audissem, tunc petita ababbatelicentia, admonasteriumFuldense quasi cito reversurus perrexi. Verumtamen non dubito quin tantam destructionem nemo in nos agere posDei judicio peccatisque nostris exi;

suscepto monastico

quorumdam

prece

« set, nisi justc «
«

pulsHtum, tanto iterum scribendi studio fuisse occupatum, ut raro nisi in festivis diebus aut in aliis

gentibus permissua

quod

scilicet

exinde palam

horisincompelentibusab hocoperecessaret,))Subjungit, « intereasuccessisse et alium laborem.Nam
«

«

datur intelligiquia inipso disccssionis meae anno qui erat ab incarnatione Domini 1062 miserando

pro eo,

ait,

quod

saepius legere, aut scribere,aut

«semperquelugendo ignecombustumestccEnobium « nostrum. » Jam vero quo anno Ilatisponam revernuUibi sat clare explicat Othlonus. Si ratio habeatur opusculorum et variorum ejus diverticusus
sit,

« «

dictare videbar, scholasticorum cura mihi
;

com-

«

missa est ex quibus nimirum omnibus ita per gratiam Dei conslringebar, ut saepe corpus quieti ne-

lorum quae
in accessu

in

eodem De

tentationibus suis libro

tam

« cessariaenon permitterertradere.
«

Cumquedictandi studium inesset,ad hocsaepissime nonhabui tem-

quam

recessu Fuldensi fecisse se scribit,

anteannumlOBSjisreditusvixcontigerit.Peraequein-

« pus, nisi in festivis diebus, aut noctibus, constri<<

ctus videlicet et

puerorum cura ad docendumj

et

certumestadquemChristiannumvitamproduxerit vero tamen simillimum est eum.intra annum 1083 vita

13

DE VITA ET SCRIPTIS OTIILONI.
A. "

14

defunclum fuissc.Ejus nullaminmonasterio Eramerammensi memoriam supcresse novimus, praitcr solos ab eo relictos libros, quorum tamon major pars nomine auctoris destituta esl, nec id adco facilesciripotuisset,nisiAnonymiisMabillonianus qui
sit,

« libet lcctor
«

ponere.quae quiavidus, licct indigno stylo edita,gcnerosa3 lamen matcri;r dignitatem retinenlia, pro-

quasiad

mcnsam convescenlium

«

« tia

dnpibuslaulis potuisset gustare.Nam quiescntcnlautior et suavior valet csse quam de gratia

jam ante ex

deleclo a nobis Olhloni diaiogo

Dc

« Dei,et «
« «

cur credenda dicendaque

sit

gratia;judicia
:

Doprehendinus aunomen Uthloni etiam in ejusdem libro tem postea
tribusquxsliotubm^cowsidlssei,

metrico De doclrina spirituali discrte sic exprimi in
fine prologi
:

«

quoque quam vera justaquc ct necessaria sint sed ctquanlam bcne agendi facultatem a nobis concessam habeamus, nisibua totis inquirere atque pluribus testimoniis approbare?Ha;cquippe
per trium qua;stionum
protuli,

« tria

solutiones

in 'libro,

Lector ad exlreuiumprecor hoc

quam maxime Bolum,

« «
«

QuHtenus Olliloni niiandoque velis niemorari, Qui licet iudoclus lia-o snui componere uisus.

quem

in tcrtio locavi ordinc, stylo

quo potui per
et

dialogum

numero

scilicct

ordine

tali

desiderans sanctam Trinitatem quia in
tcrtia

venerari.

Sed

Qui versus

si

vel

a Mabillonio vel ab

Anselmo

« et in
«

hoc camdera Trinitatera vencrari studebam
quffislione,

Grabnero.qui Anonymum De ientationibus suis cum illo coramunicavit,animadversi fuissent,niillumcui-

B

quam

velut

fercula

«
«

quffidam prjEcipuu ritu sagaci contexta et allala
in extrerao

quam dubium
Othlonum.

reliquissent illum
et

Anonymum
quas

essc
li-

ad lectionis cocnam considentibus apet

Nam

easdem tentationes Otblo

in
in

« posui,

de ipsa sancta Trinilate mea; vircs, brevi

Unitate, juxta

bro metrico De

doclrina spiriluali canit,

li-

« intclligcntiaB «

et

aperta probata-

bro De tenlationibus suis soluta oratione

Anonymus

Rotisponensisexponit;etutrumqueopusuno eodemque codice membraneo in-8", quem aulographum essc dubitari non potcsI,continetur.Sed jam Opera Olhloni recenrieamus, non co quidem ordine quo Olhlonus in libro De tentationibussuis ea retulit,sed quo hic a nobis publicata sunt, strenue nos adjuvantibus ven.P Leopoldo Wydemanno,R.P.Casparo Altlehner,qui maxiraa sedulitate Othloniana pleraque prelo paravit, et R. P. Reinero Reither, conturbernaii nostro, cui etiam brevi longe maximum Gerhohi prcEpositi Reicherspergensis opus De Antickristo et schismate, e membranis ejusdem manu exscriptum, debebunt eruditi. 'I. Dialogum OtlUoni de tribus quvestionibus ex codicibus Sanct-Crucensi ordinisCisterciensiset

« tione disserui.
« «

et argumentis raSpcro eCiam me in eodem libello omnibus tara in saeculari quara in spirituali vita positisaliqna aedificationis verba protulisse, per

que, ut spero, variis exemplis

« quac quilibet
«t

esurienles et sitientes justitam re-

tici

possunt. Haec quidem de libri extremi ordine
cui titulum imposui De tribus qusestio-

« sint dicta,

« nibuSfkl est:
«

de divinac pietatis agnitione judiclo-

rumque divinorum

«
« «

diversitate, nec non de varia bene agendi facultate. Deinde vero subjungiraus qua causa fueritscriptus.Quidam namque monachus de Augiensi cccnobio,nobilissima Aleraanno-

«
D

rum

« «

stirpe ortus,nomine Heinricus,cum abJerusalem reverteretur,apud nos aliquandiu hospitatus est. Hic ergo quia in sacra Scriptura satis
fuit,

Lam-

studiosus

me

bacensi ordinis S. Bencdicti nos edere cxsupradictis facile

« adiit, suppliciter

frequcnter quasi doctorem rogans pro quibusdam sacrae

dissimus optimus,

et perillustris

omnes cognoscunt. Illum nobis reverendominus Gerardus, praesul
propterea Vindobonae conveniraus,

« Scripturae sentenliis, ut « «

quem
,

ex bibliotheca sua.prajstantibus mss.codicibus ad-

«
«

eas sibi exponerem. Ego autem, humilitatera atque iraportunitatem pejitionis ejus attendens, prout polui ad quaeque rogata respondi. Curaque h;ec collatio saepius inter

huc
stris

referta

hunc vero revercndissimus et perilludomiaus abbas Maximilianus 6 cp'.Xo|jLaOeTtaTo?
prae

nos habitasibi placcret, postremo illuddesposceut

« coepit
« «

eamdem

collationem

litteris

exciperera.

iitendum benignissime praebuit.Operis sui sane

Quod

licet

diu tam pro desidia

quam

pro ignoranscribens

stantiset sacra eruditione pleni occasionem etratio-

tia differrem

aggressus

sum

tandein,

nem ipseOthlonusin

libro i)e tentationibussuis, aT^ud
:

«
rv

Mabillonium pag.4'i3,his verbis exponit « Tertium « vero libelhim,quem ante annos xv, ut reor,scripsi « cum inextremoordine posuerim,primodicendura; • deinde qua causa scriptus fuerit, subnectendum. « Qui enim multorum accuratis epulis coenantium « mos est ut in prima et secunda vice vilioraquae« que fercula (quai non ideO viliora dicimus, quasi
«

«

quidem per dialogum, sed sine titulo auctoriset absque personarum notarum litteris, ne facile
pateret cujus opus esset. Inter hacc

«
«
«

vero

ille

ad

monasterium suum vocatus proriciscitur,ct post non multum tempus ad nos iterum revertitur.

«
«
«

Tunc videns

quae scribere
petiit ut
ct

coepi,
et

qualiterque ea

adumbravi, unice

causam scribendi

illustrarcm Prologo,

utriusque personae, mei

sint vilia.sed

quod

sint inferiora,) in

extrema vero

« videlicet «

ac Bui,meinoriara patefacereui in dialogo

lautiora, et aliqua arte praecipua cocta sibi appo-

«
«

nere jubeant, cupicntes in hoc non tam suaegulae

«

quod mox, ut poteram, scribens implere studebam. Hc-cc igitur causa Dialogum me scrfbere fe;

quam aliorum

qui forle

invitati

sunt ad convi:

« cit

quam

idcirco reseravi,ne videar frustra scri-

« viura,
«
»

delectationi et honori deservire

ego econ-

« plis alia « «

tra simile aliquid inoliler volui in extrerao aliqua

addere scripta, utque cognita charitate qua impellebar ad scribendum, quilibet, in quo-

lautioris sententiae

verbulaante faciera legentium,

rum manus

iste

liber

venerit,

eadem

charitate

8a
310

;

n
« iiicifiiriLiir

OTIILONIJS MONAflHUS
ad
Ingiiinluiii.
.-

S.

EMMEUAMMI
S.

16

liuciisqiir;

do Ditiloyo

A

f^

(•nclo.n)

coflifc arljnnxirDus /^v/jrw^n/um P,elationi»
hionijsit

triuni (jumslioiiuni ipsc ()lhifjnu.s,fiuiljUH (|ui'lfiuiiin

de trunsldlione rorporis

e

Franriu

in

supcraddcre supcrvucancum
2. Epislola (le

fuerit.

permissionis
cpislolas
iis iiuo.'

bonorum

ci

mulorum

(iermaniam ad monnslerium S. Emmerammi, de quo argumenlo plura dicemus, ab cruditis viris haud
8perncnda,post intcgram Olhlonianorum opurculorum reccnsionom.
5.

causis.

OLhlonum

quasdam
in

el

scripsisse consLal cx

libro

scrmoncs Ue lentatio-

nibus
«
i)

et sc)i])lis suis prodidit. « InLer hajc,inquit,et

Libcr de admoniliofte clericorum
illo

et

laicorum.
appellavit
laicorurn,

sermones quosdam nccnonepistolaspro communi uLilitate scripsi : quas si quis forte legercvoluepotcrit. » Ex his non uisi « rit, apud nus invcnirc unicam, ipsius Otliloni munu exaratam in hanc codice membranco iu-'i" reperimus, in qua doctrinam in pra?cedenti Dialogo traditam veluti compendio jam senex repetit
3.

-— Hic cst

libellus

Olhloni,

quem

Manualem pro ammonitione

clrricoruni el

ab eo adhucFuldffi posiloscriptus cl editus.ut ipse testatur in libro De lenlalionibus et scriplis suis. In
eo salnberrima sanctioris
vitaj

documenla

e divinis

el inculcat.

Liber de ru)-su spiriluali.

— Librum
ila

liunc Oth-

Scripturis dcpromit OlhIonus,modumque tradit in omni vit;je conditionisque gcnere probi ac perfecti Christiani officia excolcndi. Prodit cx autographo

lonus collegitpostquam Fulda
allia

reversus pluscula
ipse loquitur in

g Emmerammcnsi

codice in-i".

opuscula edidisset. De eo

libro
«
«
«

De toUaiionibus el scriplis suis : « Post haic autem cum viderem simul et audirem undique Christiana3 religionis desLructionem, rectorum et

Ue G. Liber metricus de doctrina spirituali. hujus opusculi scribendi occasione nemo accuratius disseruerit quam ipse Othlonus cujus in liboo De
tentationibus et soiplis suis hajc meinoria et consi-

principum negligentiam

in

subdito9,tam in spiri-

deratione dignissima verbasunt
« «

« tuali « ter «

quam

Sc«culari vita

positos,dolcremque jugi-

pro talibus,cogilare,ccepi ut quia nullus digna-

retur

me

audire

communi sermone loquentem,

«
«
«

«
« «
«
«

pro miseraque tanta condolentem, vel scribendo oliqua sacrae SiripLurae verba proferrem unde
aliquos a^dilicare

Primura libellum, metrice prolatum, cui imposui titulum De spiriluali doctiina,scv\bcie hujusmodi erat causa. Cum enini quondam, cx infirmitate raaximaconvalesceus,ad monasticae professions vitam venis:

«

sem.tunc in brevi,plus quam credibile sit,factu8

possera.Hac igiturcausa scripsi
spii-iluali. la

«
«
«

sum

sospes.

Ex qua sospitate

veritus ne aliquod

librum mei quoqueoperis novissimum,cuititulum

damnum

spirituale mihi oriretur perce

Domiuum
positum

imposui De cursu

quo

videlicet libro

intima rogavi ne
inutili

mein

tanta

sospitate

«

quantum
bendo

per sacrac Scripturee,

maximeque per
repelit in prolo-

« otio
«

torpescere, sed aliqua

tentatione,

« Psallerii et

Evangelii,campuin currere potui,scri-

quara mihi congruere
et ecce varise

sciret, pulsari permitteret.

a

proluli.» Quce leie
libri,eruti ex

erdem

«
((

Post hancorationemnonmultuintemporis fluxit

autographo codice in-^^ quem adhuc bibliothecaEramerammensis possidet. Aliud ejusdem operis exeraplum in codice Tegernseensi in-S'' viiiimus ub ipto etiam Othlono exaratum, et grati animi causa Tegernseensibus cum Proverbiorum libro, etc, donatum.
go praesentis
Narratio quodam miraculo etc. ha2C in eodem codice unde librum De cursu spi)'ituali accepimus, exsLat, et quidem una eademque manu, id estOLhloni, perscripta. Haec etsi brevis sit, quffidam tamon conLinetquee veteris disciplinae consueLudines egregie iliusLret. Primo cnim luculentum hic habes esemplum homines de crimine suspectos judicio aquae probandi. Alterum est, ho4.

tentionum molestiae

accedentes in

« « "
«

tantum me circumdederunt, ut et incaute me orasse et magis ad interitum quam ad proventum
exauditura esse aliquando vererer.Sed seepiusretractans illud
apostolicura
:

Fidelis

Deus qui non
sed fasusti-

Narratio de

«

putielur vos lentari supra id quod possilis

« ciet
«

cum

lenlalione

provodutn,

ul

potestis

ne)'c,

laboravi non

« fragilitate «

mea

permittente, ipsoque

quantum debui,sed quantum Domino adconspectu
in

juvante, potui, ne in
quae eo

adversariorum
tanta

«

meorum corruerem. Ideoque

molestia

« tentationis,
«

magis imminebat, quomajor

sospitas corporalisinerat,oainimodo tractare coep
quali studio qualique labore corpus spiritui sub-

«

minein

licet ejus

criminis,cujus causajudicio aquae

D

«

jicerem.

Nam

ea quae

communiter cuni
sed

cseteris
et
illa

commissus

fueral,

purum

ac iunocentem,

tamen

«

fratribus in ccenobio agere docebar,

crimen.quod necdum poenitentia eluissel; atque adeo judicium illud aquae ferventis vel frigidaj ad convincendum de certo quopiam et controverso crimine reum, nequaquam fuisse ejusmodi, ut innocens damnari non posset nisi is non soium ab eo delicto de quo suspicicerat
succubuisse,ob aliud
scilicet

« quffi speciali
« «

devotione scriLend(j aut legendo,seu

«
«

etiam jejunando sponte subii, non satis aifligere corpus videbantur. Cumque diu tractarem quo polissimum sLudio memeL in tantis periculis constiLulum aptissimc jugiterque constringorGm,oc-

« «
«

sed et ab omnibus prorsus etiam alius generis pec-

immunis esset. Postremo ex hac hisLoria discere licet undecimo saeculo hiicis barbam radere, clericis veroeamdemnutrire nefas fuisso.cujus rei
catis

« «
«

exerapla forte alibi plura occurrunt.Narrationi huic

animo ut in dictaiiine me occuparem aliquo quod et saepe cxpertus sum raentem lascivam cujuslibet scholasLice instrucli in nuUo posse magis consLringi quam sLudio dicLandi. Hujusmodi igitur occasione accepLa, libellum primum scribere ccepi metrico scilicet stj-lo quo maxime
currit
;

;

17
«

DE VITA LT SCRIPTIS OTHLONI.
positus

18

in saeculari vita

me

exercobam, ponens

A

medii xvi, recentissime edita, ad
1502, a pag. 450. Ubi

annum

Christi

« in
«

60 varias spiritualis doctrinae sententias, qui-

bus

me solummodo

contra tentationes imminen-

tamen monendus est vir antiquitatum studiosus ejusdem Henrici Elegiam de
diversitate

« tes

instrucns rcboravi, aut pravitatis meaj quan-

fortuux
loi^O,

et

philosophve coiisolatione,

jam

« titatem,

in

quam cum Cccteris clericis comrauniter mundo exercebam, pertinaciaraque, quam
litteris

circa

annum

atque adeo maximo

ante Daufuisse, cu-

mium

terapore, integram typis
in-'io

excusam

« «

specialiter prae multis

altenderem, atque
etiamlibello
lo

ibidem retinebam, magis exposilam majori pa^niin

jusmodi exemplar

hisce oculis in bibliotheca

« tentia

diluendam asrnoscerem. Inserui

eodem

«
<<

sermonemquemdara lamentabilistyeditum, prius quidem disputans de diversa cle-

Tegernseensi vidimus. Addiraus pruiterea in opere Leyseri magnam vim mcdii acvi poctarum desiderari,quam nobis nostra collectanea suggerunt. Imo
si

«

«

ricorum negligentia nec non avaritia; deinde narrans dc miserabili improbitalis meaj vindicla,

nobis otium esset, facillimum foret Leyserianam Historiam duplo vel amplius aucliorem rcddere.

« «
«

«
"

Laudandus taraen vir egregius qund vastissimum tam spirituaiiterquam corporaliter patrata. Ignoargumentum adeo loculento specimine illustrare rabam enim tunc si quo loco proferenda forent saltem aggressus sit. Sed hasc iucidenter dicta hujusmodi dicta, quae licet in modo sint posita, g sunto ad Othloui opera revertamur. Othlonum serpost cactera tamen, cu n me aliquid perspicaciori 8. Sermo in Natali apostotorum.
:

intuitu agnoscere coepissera, a rae constant cdits,

mones

scripsisse salis ex dictis pra;oedente
nisi

« iiuia metricis
«

prolatus est verbis, quae

puris et

constare potest. Ex his tamen non

numero hunc uni-

intrantibus ad discendas litteras a multis primitus « exhiberi solent. Imprirais quoque ponere decrevi
«

cum in autographo codice in-4° postcris bibliotheca Emmerammensis servavit. Forte in aliis Bavariae
bibliothecis plures supersunt,

ut ex hoc quilibet ad verilatis

«
«
«

mat quasi prandium conversionis

viam conversus susuae congruum,

quos ob Othlonianae
aliis discer-

manus

elegantiam et rotunditatem ab

sicque leviori cibo refectus ad lauliores dapes sa-

nere nobis non
9, Lil)er

admodum

difficile foret.

cne doctrinai capiendas aplior accedat. » Ilunc libellum excodice autographo in-8°, in bibliotheca

visionum.

— Hunc

insignem librum, ex
s.-cculi xi

quo multa egregia, historiam
nec
ullibi

spectantia,

Emmerammensi|servato,edidimus,

adjecti varii ar-

alias

obvia intelligimus, Othlonus post

guraenti sacris odis, epigraramatis et poematis, qute omnia manu Olhloni exarata in laudato codice sparsim habebantur.
7. LH>ri Proverbiorum non nisi paucissimis in libro De lentationibus et scriptis suis Othlonus meminit. « Item libellum Proverbiorum, inquiens, in eo-

librum De

spirituali doctrina et

dialogum De

tribus

quaeslionibus,

FuMae agens composuit. Qua

de re ita

ipse in libro De tentationibus et scriptis suis disserit
«

«

" « « «
«

monasteiio Fuldensi positus, scribere ccDpi.» Et sub linera ait, pneter alia « multis dedisse se aut misisse aliquando sermones aut proverbia, seu ali«

dem

Librum vero Visionum, licet post duos scripserim, in ordine tamen secundum ideo posui,ut illa doctrina,quaein priori WheWo (De trihus qusestionibus) variis prolata est sententiis, in hoc quoque variis
corroboraretur exemplis
;

eaque tenacius praetesti-

missa amico inhaereant verba, quae majori

qua aedilicationis scripta.» Proverbia haec sine dubio, diversis temporiiiusedita, po.^t ipse in hoc,quod hic vides, corpus collogit redegitque, ex quo a.Iolescentuli «
«

monio tam

pietatis

quam

severitatis di vinae in sub-

«
it

sequentibus commendantur, in morem videlicet lautioris cibi, qui primo aqua pura coctus, deinde
etiam piperisadjectioneaccuratius Sola enim lenitatis verba in docendo

possent apte instrul post leclionem Psalterii.
in prologo,
«

« aliiiuaaceti vel « praeparatur.
«

Sunt enim,» ut alfirmat auctor

multo

« brevioris et planioris scntentiae • "

quam

illa

fabulosa

prolata, quasi

quidam

cibi in sola

aqua excocti

Aviani dicta,se.J et ulilioraquam quaedam Catonis verba; qua; utraquc omncs pene ma^^i^tri legere

«
«

possunt intelligi.Sed cumdehincaliquaseveritalis

ad prinia pueroi-um documenta, non atten« dentes quia tam parvulis quam sen'oribns Christi
« solent
« fidelibus
«

sacra potius

quam

gentilia

rudimcnta

jj

exempla admisceiitur, velut aniar(j acoti scu pipeadditamento condita fercula, nt suaviora eifiApparet « ciantur, non incongrue intrllignntur. «igilurquia sicut cibus tam aniaris quam suavibus
« ris
« « « «

primitussintexhibenda, ut

in bis

aliquutenus in

« structi,

postea saeculares litteras arli Grammaticaj congruas securius discant,» elc.Opus hoc extulimus ex autographo Emraerammensi in- i°. Exstat et
aliud

condimentiscoctus avidius suniitur,itaetdoctrina blandimentisquidem inchoata,sed deindealicujus
severitatiscommista exp.mplis studioi^ius auditur. Undft et Apostolus doctorem qucmlibot instruens
Aryue, obsccra,incre{ja,
iti

autographum

in

biblruthccaTegernscensi,seJ

« ait:

ebt,blandimentaterip;itur

principio mulilum. Porro in

bibliotheca

eadem Tegernseensi reperituretiam alius codex membraneus
:

«

roribus admisce. — In Ful.lensi

monasterio

« positus, et optatff! tranquillitatis
"
«

atque cbaritatis

in-8o,sub finem sacculi xn exaratus, continpns cu-

jusdam

Henrici proverbia caitum, hoc init Pax sit Henrico Dti amico, etc; qui Henricus non videtur diyersus ab illo Henrico Septimellensi, de quo erudite agit

"
«

dono ibidem potitus, frequcntcr tractavi qualiter pro ejusdem tranquillitatis gralia Deo, a quo mihi data est, grates rererrem.Magnucri quippe
Tiiihi

tunc videbatur in eodem monasterio pacifico

Polycarpus Leyserus

in Hisloria

Poetarum

«

incessupossedeambulare. Quapropteranimumad

,

19
«

OTHLONUS MONACHUS

S.

EMMERAMMI

20

deferendas Dco gralias ornnimodo convcrtens,

cl A. Patres, ut

« si «

«

qua diclandi matcria aptc occurrfrit, diutius exquircns, rcpcri tandcni quarndam didanfli occasionem, vmones videlicot.quas ct cgo quondam
ab
aliis

ca aliaque ornnia S. Wolfangi

« vidi.et
«

pcr locadiversa profectus audivi.

ab erudito quodam coenobita Lunaelacensi miracula idiomate Lalino ccnscribantur, hoc non alio, rnodo 'n amplissimum opus de Aclis Sanctorurn inscrenda. 11. Passim in bibliothecis GermanifE occurrit
Vita
.S.

« utiie

Has namque ad multorum nntitiam dcfcrre idco esse arbitraljur, quia credo ad omnes homines pertinere, quoties quilibel visitatur a Deo aut
per castigationem, aut per consolationem, sicut Evangclio dicit
:

Nicolai ep. Myrrhensls auctore

Joanne diasingulis

cono, qui se in prologo servum S. Januarii vocat.

« «

Ac

ha3C Vita duplicis generis est.Una

enim

« et ipse in «

Quod uni

dico,

omni-

lemmata primum hujusmodi est
capitibus metrica
:

prajfixa habet,

quorum

bus dico. Incitabar ctiam ex hoc ad scribendum,

«

quiacumolim

libellosduos ediderim,tertium pro

Hic liber ingenui Vitara narrat Nicolai, Graecia quein novit, iJomini nec gratia sprevit.

« sanctae Trinitatis

honore,

si

ipsa Trinitas digna-

Altera his lemmatibus carel,
prior,

eodemque raodo quo
:

« retur inspirare, sscpius optavi «

addore.Tali itaque
lot»

causa incitatus librum Fisioniim, dc quo jam
cutus sum, scriberc studui.
»

nempe

his verbis incipit

Gloriosa

quvLcm

acta sanctorum, quibus ab ortu nalivitatis, etc.

«

HucusqucOthlonus

Quam
est.

harum Othlonus emendaverit incertum
Conjicere
in

nobis

de isthoc suo opere, quo ex conevo et forte etiam autographo codice Emmerammensi in-4". R. P. Ludovicus Moidings, solertissimus et in his studiis, quoad ei per sacraj obedientiae munia,quae cum laude
obit, licet, studiosissimus sodalis noster exscripsit.

tamen vel ex versibus licet priorem esse quacxornanda saum Othlonus studium collocaverit. Forte etiam non nisi arbitrio scribarum genuinus Othloni prologus, in quo suam emendalio-

nem
fuit.

intimari

ait,

praetermissus

in
est.

scriptis

libris

Dolendum

sane, codicem a principio, nesi;imus qua

Sed haec conjectura lantum
editam
fuisse,

Caeterum etiara
Historiam

causa, mutiiatum

uno

foiio destitui. Si

libri

mss.

a Rcinoldo episcopo Eystetensi

quamdam

monasterii Pruelensis prope Ratisponam,qui anno

de

S. Nicolao

jam

in Itinere

nostro

1547 ibidem exstiterunt, adhuc habentur, ex eorum quopiam nostra editio aliquando resarciri poterit.
Inter illos
fuisse,

Bavar-ico

monuimus, quod

vide.
S. Altonis

12. Scripsit

etiam Othlonus Vitam

enim librum Visionwh

una
per-

Olhloni recensitos

discimus ex eorumdem Catalogo, praedicto anno satis accurate confecto. Ea vero recensio sic
habet
:« Sententiae divinae

cum quibusdam carminibus ad eumdem sanctum
tinentihus,

dcTrinitate et substantia

Trinitatis et alia hujusmodi. Item sententia^ divinae

quarum et sic sciendum est {ita cod.), quod Deus C hominem formatum, et in eodem quaedam de Rhetorica. Cronica Bonitonis, et in eodem liber sancti
Ambrosii De vita episcoporum.Constitutio Gelasii,
qualis debeat esse

quod ipsius testirnonium est in lib. De tentat. et script. siiis. Porro autem ubi haec Vita delitescat nos nondum comperimus. Forte Vita Altonis, a Bollandianis ad diem 9 Februarii et a MabillonioSaec. Bened.
ta,
III, p. ii,

a pag. 217, edita et illustraest,

ab opereOthloni distincta non

praesertim

cum

fine,

quem

varia carmina consequi potuerunt, trun-

cata
S.

pastor Ecclesiac. Exceptum de
in laude sanctse
cod.; leg. Hildeberti]

Vita solitariorum.
Mariffi.

Sermo cujusdam
[sic

Liber Holdeberti

de Maria jflgyptiaca, et alia quaedam. Liber Bedae De natura rerum. Idera de diversis fructibus. Patherius. Duo Abecedarii. Libellus de Petro puero.
Liber Visionum,
10.
» etc.

sit, et ejus initium eodem fere modo, quo Vitae Wolfgangi principium, concinnatura sit. Nec quemquam moveat quod auctor editae Altcnis Vitae aperte se monachura Altomonasteriensem fuisse et saeculo undecimo ingrediente (apud Mabillonium ty-

pographorum

vitio

saeculum ixpro xi excusum
aetate

est)
sit.

floruisse innuat,

quod ab

Othloni alienum

Nam

more suo Othlonus ejusmodi Vitarum non

Vitam sancti Nicolai, nec non sancti JVolfangi emendans, sicut in ulriusque Vilx prologo infimatur,
scrifjsi

primus auctor, sed interpolator duntaxat fuit, qui stylum emendasse, aut aliqua dempsisse vel addi-

disse contentus reliqua omnia dissimulavit, ut ut a monasterium FulDe tentat. et scriptis suo tempore ac loco abhorrentia. Illustre hujus suis. Harum altera edita est apud Mabillonium Sae- D exemplum, ne longius abeamus, nobis suppetit Vita cul. Benedictini V, a pag. 812, sine Othloni tamen S. Wolfgangi in Actis SS. Benedict. Saec. V, pag. 81 1 edita, quarn genuinum Othloni fetum esse supra •prxjatione, quam hiccumanaleclis quibusdam,quodemonstravimus, licet advertente Mabillonio, ejus rum auctor nos Iatet,ex codice Meilicensi exhibeauctor multa ab ore ejus, sancti scilicet Wolfgangi, mus. Praeterea in graliam eruditissimorum Patrum

antequam

proficiscerer ad

dense, inquit ipse Othlonus lib.

Bollandianorum notamus diversas egregias et accuratas collectiones Miraculorum S. Wolfgangi tum mss. tum typis editas in monasterio Lunaelacensi seu Monseensi haberi, ex quibus ea prsstat quae
Pataviac vernacula

accepisse sc testetur, quod Othlono,

iingua apud Georgium
spisso voliimine

Holer

anno 1655

in-8'' sat

prodiit auc-

tore revcrendissimo
nasterii abbate.

domino Simone, ejusdem moSed optabunt vicispim doctissimi

S. Wolfgango posteriori, doctovisum fuit. Sed ea veteris auctoris verba retinuit Othlonus, operis emendator tantum et interpolator, non primus conditor. Sed quid sus Minervam ? IS.Postquam Fulda Othlonus rediit, scripsit praeterea Vitam S. Magni, « compulsus fratrum duorum

annis

centum fere convenire non posse

viro

81

DE VITA ET SCRIPTIS OTHLONI.
A. " « «
» inqiiit

22

precibus intimis et assiduis, Wilhclmi scilicet ex
« congregfttione nostra,
et

in libro

De

tentat

scnptissuis,

» ot

alterius, qui ad

nosdisccndicausa

agerentur ibidooi. Qua de ro ad monasterium Amerbach dictumperrexi, cupicns illic expectare quousque certus fierem demonasterii {Emmeramqualitate.

«

ex monastcrio S.

Magni

venit,

Adalham

dictus,

« >»r??5is)
« «

Cumque abcjusdcm

raonasterii

in sancta; Afra) coenobio abbas est »Opusadhuclatet alicubi. Nam libri constitutus. duo de Vita S.Magni auctore quodam Pseudo-Theodoro eremita, ab Ermenrico Elewangcnsi monacho

quique nunc

abbate susccptus omni humanitate
inter nos

et pietate reti-

(

nerer, et de sacra; Scriptura; quaestionibus multis

«

« ei «

Sccpissime

sermo assiduus ageretur, placuissetque rcsponsio mca, accidit utjuxta

emandati

et distincti a

Goldasto dicuntur, qui eos

Paschalia festa dixissetad
vobis

me

:

Credite milii, quod

lucem protulit tom. I, part. ii, rerum Alamannicarum. Creterum ex citato Othloni loco supplendi suntabbatum S.Udalrici et.\fra3 Augusta; Vind. catalogi, in quibus tolo undecimo sKculo

primum

in

« si «

prxcipere uliquid possem. absque

dubio

prseciperemutinhac solemnilate proximasermonem
ad populum.
Cui ego respondi
dicens
:

« faceretis

«
«

Cur

talia dicilis

ad me, qui nihit hvjus

rei scio, qui

nullus
14.

.4(fa//irtm

occurrit.

Omniura Olholonianorum hactenus recensitorum operum praestantissimum est De Vita S. Boni- n
facii episcopi

«

nunquam consuevipopulum alloqui vero eadem repetcnte, cocpi mox
rae dicens
:

in publico ? IIIo

cogitare intra

« «

Quid facerem,

si

aliquis, cujus jussa

Moguntini
lib.

et

marlyris cuius hancnobis
:

transgredinonprffisumerem

talia

mihi praeciperet?

historiam texit in
« igitur
«
«

Detent. etscript. suis

«

Cum

«

persecutionem quam in monasterio nostro passus eram fugiens ad Fuldense monasterium venirem, ibique per annos quatuor cum tranquil-

Undehujusmodiopusassumendumestmihisponte «priusquamab aliquocompellar potente,ut sic pro-

« «
«

bem
pto

quid facturus essem.Continuoque stylo accescribere coopi in

modum

sermonis, sumens
:

« litate «
f

magna commoratus

viderer, dictandi scri-

t

«

«
«

bcndique studium frequentari postulabar a quibusdam ejusdem monasterii fratribus, ut S. Bonifacii Vitam, difficili stylo editam, aliquid facilius ederem. Quam petitionem licet diu denegarem, postremo tamen compuisus importunis precibus, ut potui, quod petitus eram implevi. Causa ergo

u «

Dominus de coelo p7'otpicit super filioshominum. Qui nimirum dicta, quanlum potui, similitudinum argumentis roboexordiura de Psalmistae dictis

« ravi,
«

credens per hccc aliquos «dificari. Cui videlicetoperi titulum imposui Quomodo legendum sit
:

« inrebusvisibilibus. M

Gum autemin eodemloco unum

« tali

librum sancti Bonifacii promptus scripsi. » Opus hoc, in duoslibellosabipsoOtholono divisum, quosjunctim /jtrum hic vocat, ab Henrico Canisio,
Gretsero, BoUandianis,
et

« terio

pene annummanerera,vencrunt nuntii ex monasnostro missi, cumquibus exinde ad patriam

reversus sum, » etc. Ex dictis Othloni habemus opusculum hoc in modum sermonis contextum fuispostremo a Mabillonio ^ se. Forte id adhuc in Franconico monasterio Amor«
Ilf,

editum
II,

est in ActisSS. or. S. Bened. Saec.
si

parte
hacte-

bacensi, cujus bibliotheca egregia esse fcrtur, ad-

a pag. 28, cujus vel sola prajfatio

cum

huc asservatur.
17.

nus de Olhlono relatis conferatur, evidentissime ac
planissime demonstrat illud nullius alterius Othloni
esse posse

Ex

toties citato

libro

De
«

tentat. et script. suis,

pariter patet
confessione

Othlonum etiam
subitanea raors

scripsisse librum De

quam Emmerammensis,

Fuldce hospitis,

actuum suorum.

At

si

qua, inquit, in-

et S. Bonifacii,

Fuldensiura patroni, aliquot annis

« firmitas vel
« diret

me in

extremis impe-

alumni.
15.

a debita confessione, saltera per scriptapa-

Browerus

in Sideribus illustrium et

sanctorum
Pijrminii

« «

tefacerem, qui ex memetipso, qui ex Dei gratia

virorum, qui 3ermaniam, prxsertim
rebus gestis

maqnam, olim
S.

essem.

»

Hunc librum nondum reperimus,

nisi

ornarunt,

etiam

Vitam

« forte is ipsc sit « suis

chorepiscopi publicavit,

pra;nxo Othloni coenobitae

quem De tentationibus conscriptum Mabillonius edidit.
tomi nostri
I

et scriptis

FuIdensisnomine.VerumearalucubrationemOthloni essenon posse, sed Warmanni exmonacho Augiensi
episcopi Constantiensis,jam erudite acsolide osten-

18. In

parte

i

publicavimus oratioidioraate Latino et

nem

seu precatlonem Othloni

ditMabilloniusSa^c. Bened.III, part.

ii,

a pag. 136.

D

Theodisco scriptam, qua? sine dubio illse dux orationes sunt de quibus in libro De tentat. et script. suis
ita loquitur
«
:

Et vero quis credat ipsum Othlonum in libro De suis, ubi minutissima quaeque tentat. et script. opuscula persequitur, VitamS. Pirminii solam silentio praetermissurum fuisse, si re vora quid ejusmodi olim condidisset? Igitur.aut conjectura, aut pseudoepigraphus codex Browero imposuit.

«

Adhuc

proferre libet

duarum

oratio-

nura verba. Attendens enira sacpius quia plurimos exemplis pravis seduxi, talia orationis verba scri« bcre studui, in quibus unusquisque satis doceri « potest quomodo pro se et pro aliis orare debeat.

« Qua; scilicet orationes
« «
«

cum

a

quibusdam jam ha-

Certum autem Quomodo legendum sit
16.

aliud est
in

opusculum Othloni rebusvisibilibus, quod tamen

beantur, in hoc

opusculo describere nolui. Hae

anobis hactenus nullibi repertum cst. Idhis verbis describit Othlonus in lib. De tcnt. et script. suis : « Ad monasterium nostrum prius pervenire nolui
«

quam iQdiciis aliquibusexplorarem quallterumnia

autem orationes, aliaque superius de dictandi dono prolata, tanto magis pietati divinae constant refe« renda, quanto amplius notum est me vitiis pluri« rais quondara deditum nihil horum meruisse. » Orationes praedictas eruimus cx codice autograpbo

^
Emmerammcnsi,
19.

OTHLONU.S MONACnUS
cui simiilimiim cliaiu
iii

S.

EMMERAMMI

24

l)ii)Iio-

A

theca Tegprnsoensi conspoximuR.

Nullus igilur ulius litulus nominatim S. Dionyaii nierita implorandi Othlono erat, quam flrma persuasio de ejusdem corporis in monasterio Einme-

De

libro Otholoni
siiis

Dc lcnlationibux, varia

for-

tunn

et srriplis

saiis

hnrtoniis prfndicavimns.

rammensi

prffisentia.
in
fol.

Idern

Bpcct;it

codex aliuB

20. PromisimussupriiafliiuartiimOlhloni opuscu-

mernbraneus

bibliothecic

Emmerummensis,
in

lum nos

hicfle

magni

mcmanW fr.i(jmc7ilo

retalionis

qui opera S. Dionysio vulgo altribula complectens

de translatione corporis S. Dicrnjsii in

Germaniam ad

nianu Othloni exaralus
fine versiculi
:

est, ut

probant sequentes

monasterium.

.S.

Emmerammi

aciuros. Quouirca pri-

nium omnium virlc notulam nostram ad cam laciniam, unde constat cliclum fragmcntum aulOlhlono
multo antiquius, aiit salfcm certissime Othlono coaevum vpI ipsius omnino Othloni esse, id quod
quid
in celcbri illa

En

efjo taDlillu.s Olliloh vulf^o vocltatus

(Juamvis oinnigenis corniptuB sioi nialefactif», feat lanien istud opus scribeudo tuum tibi promiitus Siincle Uionifii marlyr celeherrime Ctirisli. Unde iiiei qucftso prefibu.s sacria memor cMo. Vo8 quoqiic qui lcf^ilis, veniKm mihi posco ijelali8.

dn translatione corporis

S.

Dio-

monasterium Emmerammeuse controversia momenti afferat, nemo ignorat, qui pra^cipuum Mabillonii argumentum, a silentio Arnulphi seu Arnolphi comitis in dialogo De miraculis S. Emmerammi, etc. pelilumrecte unqviam expendit. Verum
nysii ad

Ubi vides Bionyslam celeberrimum martyrem diciab
Othlono, quod de ejus corporis possessione ac re-

centissima inventione, quaj circa 10G3 contigerit,

g omnis

id

argumentum hoc fragmento nimium quantum

intirmatur.
lect..,

Cumenim

ipse Mabilloniustom.

pag. 403, fateatur,

IVAnaOlhlonum Arnolpho iEqua-

lem

exstitisse,

quid traditioni

Emmerammensium

obsit silentium Arnolfiideprffisentia corporis S. Dionysii,

late Bajoaria gloriaretur. Nec videtur OthloOpera Dionysii alio animo exarasse quam ut nus recentem tutelaris sui gloriam et vencrationem, ostensa ejusdem doctrina et eruditione, apud suos augeret et confirmaret, quamvis ipse circa haec tempora Ratisbona abesset. Sed etante inventionera corporis S. Dionysii Eramerammenses idem sen-

quam Arnolpho
si

synchronus, pietateque ac
certe par

sisse constat ex alio

codice

membraneo

in-4o, qui

Othlonus adeo aperte prsedicat? Et profccto Othlono, corpus S. Dionysii in suo monasterio Emmerammensi adesse praesens.pnrsuasissimum fuisse, ex monumentisab eo relictis nullo negotio confici potest. In Paraphrasl
Latino orationis Theodiscffi rogat
Viti et Pancratii, Georgii et
Casluli,
ritii et

doctrina

non major,

libros quatuor
net,

Dialogorum S. Gregorii papae ad quorum calcem hos versuslegas
:

conti-

Deum ut

sibi suc-

currat per SS. martyrum Stephaui atque Laurentii,

Voti cepta mei calamo currente peregi. Spoudet Udalrico mibi Suevo meta laboris PrEemia fixa polis, non lubrica dona favoris. Emoieramme, Dyonisi, Wolfgange, Gregori, Vebtro scriptori, dum mors premet, este patroui. Spes Lion confundet, quamquam rea vita repugaet.. Pax sit Berngero, sub quo Patre vivere quaero.

Emmerammi,
;

Quirini

et

Sehastiani

et

Vincentii,

nec non per Mau-

Quocirca observandum duos Peringeros diversis temporibusregimea'Eramerammensi3 abbatiae gessisse. Pi-ior

Dionysii, etc, mcrila

ubi nullo alio titulp

Dionysium nominat quam quod ejus corpusin Ecclesia

Emmerammensi
Othloni,

asservari

minime cum

sodaliin-

ab anno circiter 1046 usque ad 1049. alter ab anno 1187 usque ad 1201 monasterio praefuit. Itaque cum characterum quibus codex perscriptus estforma sfficulum unde.:iraum innuat,is circa annum 1047 atque adeo plusculis ante praedictam

bus suis dubitet. Nec opponi potest conscqui ex
vocalione
quiescere,

etiam

ccrpora SS.

Stephani,

Laurentii, Viti, etc, in monaslerio S.

Einmerammi
ratio

inventionem
sii

annis

exarari

debuit.

Qu® autem,
opemS.Diony-

quod certo falsum
in iis locis in

sit.

Nam

cur

qua'SO, scribcB alia ratio esse patui,
uti et SS.

alios sanctos invocaverit Olhlonus, facile ista reddi

Emmerammi

atque ^^'olfgangi implo-

potest

quod

quibus illorum sanctorum
sibi

randi, nisi certa persuasio de possessione corporis

aut celebris veneratio aut reliquiiE fuerint, aliquandiu vitam exegerit,

ejusdera divi? Nihil itaque agunt qui unius Ar-

atque adeo eorum

cultum

familiarem

fecerit,

quod cx

libro ejus

De
S.

tentatio-

nolphi de S. Dionysii reliquis, e Gallia ad raonasterium EramerararaensetransIatis,silentiuraEmrae-

nibus suis confirmatur.
riim
sibi

Verum hoc de

Dionysio

dici Iiaud posse constat ex

recensione monasterioaut cutn quibus

D

omnium, ad

qusB se adiisse,

amicitiam singularem intercessisse in citato libro testatur, in quoiuni nullo prcecipuus S. Dionysio cultus exhibetur, saltem quod nos sciamus.

alii Arnoldo seu Arnon desintqui \eterum illorum nolpho coeevi testes traditionem corroborent. Sed ad hanc universam rem accurate pertractandam non tumultaria quasdam observatio, sed vix integrum volumen satis

rammensibus opponunt, cum

fuerit.

95

DK VITA KT SCRIPTIS OTHLONI.

26

DE VITA ET SGRIPTIS OTHLONI
1N()T[TIA
(Apud
Pertz,

ALTEHA.
proocmio ad Vitam
S.

Monumenia Germanuv

hislorica, IVScript., 521, in

Volfkangi.

Othlonus
Frisingensi

(1),

a pan^ntibus lihpris el honestis natns,

prinQis saBcnlixiannisin episcopatu A. alque explicandis versabatur (12) semper voro eodem litterarum studio infatigabili e.xcellelial. Quo
;

jum puer litleris ediscemlis tum in Tegernseensi (2) tuin
bio (31, iibi anns 1024

dostinalus

est

;

quas

factum est ut

ci

« licet
»

immaturo

doctori invisa
(13).

in Horsfeldensi copno(4},

puororum disciplina

committerelur

Circa

morabatur

doctus est

annum

1055 decanns constitutus est

(-14).

Primura

Magna enim

discendi fatilitate prafditusetsingulari
(5) in disciplinis libora-

studiorum amore repletus
libus celcriter proCecit

liberumin monasterio ut variastentationes oirugeret se dictasse, id estcomposuisseipse dicit (15);postoa
vero

(0), ct

jam adolescens non

tum ab

aliis

rogalus,

tum

proprio instinctu

vulgaremsibiconciliavitramam.
«

scribendicausa

»

Meginhardo invitatus \Virzburgum venit(7);
sed

Nama

motus,

variis conscribendis operibus incubuit.

Cum

dortis viris sui tempuris
fuisse vidotur.Eli.im

postea in patria

vixit,

cum

archipre?bytoro

qnam plurimis conjunctus Viotorem papametHumbcrtum
Rastibonai
prresentes vi-

Werinhario inimicitiis conflatis, Hali.sbonam concessit, ubi a Burchardo S. Lmmerammi abbato
libonter susceptus,
fuerat,

cardinalem

anno

lOof)

dit (16). Sod cuu)

monasterium ab episcopis GebeRitisbonam reliquit et quatuor annoscomBonifacii Vitam et Visionum
1062

postquam

bis

morbo dopre^sus
(9)
;

hardo

(17) et

Otlone depressum seque Oltoni odio

nnno

1U:^2 (8)

monachum

profcssus ost

esse videret,

anno

id quod,j.'tin

puer voverat, sed patris procibus ce(10).

dens distulorat

Scriptoribus sscularibus, qui(11), rojecfis,

B

Fuldam

seccssit (18). Ubi per

bus antea dolectatus erat

jam

in

pacra

moratus, prater S. librum (19) alia plura scripsit. Post a fratribus nt
iu

Scriptura atque auctoribus

ccclesiasticis legendis

monastcrium reverleretur invitalus

est, scd inte-

(1) Sic pleruraque ita tn dialofjo de tribiis

Pezni,p.

x)

;

scripsisse videtnr, nam qttxslionibus occunit (v. genitivus Othloni Pcz III, ti. p. 4'3,

nomen

vocativus 0//!/o«e ib., p 147. MOlhloh in inscriptione quadaiii ab ipso exarata (Poz III, p. xix) et in cod. Windbcrg. Vilce S. Woltkangi legitur. De vita et rebus suo tempore gestis tam in Visiontim W)ro (Pez, Thes. 111. ii, p. 547-613; quam in altera libri quem De tcntationibus scripsit parte (Mabillon. Anal. ed. 2, p. 110-119) multa notatu digna tra-

NauQ porscrutari cupiens subtilia quseque. Lotitiani ninUos geslire vitletiani, (Jlian.s ul, ia inundo necuou [jriBStaulior essem, Oiune liicnuu slaliii geulilibu.'^ iissociaii, Cuin quihLis est niajor studiis liljeiulilxis ardor. Qiiiil uiilii tunc Soci-ates vel Hlato Aristotiiesque, Tull us ipse rhelor, inuLddUce uoKiu;itis uuctor?.. Quos si nou le^i, per tetnpora luulta cupivi Atfectuque ipso disceudi adii ioca qiiaidam. Qaoi pro mundanis mihi cultiljus optiiua duxi...

Qnonini

;

Illa Iripertiiia

Aiaronis et inclyta verba,

didit.
(2)
(3)
(4)

muxime tunc adamavi, Et cui jani uiiper, divina? legis aduller
I.ectio

Lucuni, (luuin

Deient., p.
Visio 5.

119.

Postca

quoque hoc mona-

sterium

saejiius adiit.
tenl., p. 119.

Visio 8, 9.

r

Sic intentiis erain, ijuox vix agerem reli([iiiiin i^uid... (Jnam veniiC cinisam (lualemqiie iliibant medicinam, Cum nec si^na crucis [lOtuissem ponere frouti ?

De

Cum Kranciam
:

dioit,

Hors-

De Lucano
kangi
(12)
c. 7.

cf. vis. 3.

Juvenalem
:

airert Vilae

Woll-

feldense monasteriuni intelligit. Qut ujitur ille etat, qucm tu (.5) De tent., p. 111 fde ipso Othlono sermo est) unice pro discendi
fa^ilitate invocasti
; 110: }\o<jnsli elium lihi p. talem prxstari locum, in quo copiam habeves lihro-


;

chus

De lcnl., p. 108 In eo aulem loc.o quo monafiictusest cutit pluriinos diuers/l-qualilulis hr^mines

invenisset,

quosdum

iibros

quidem

geittiles,

quosdam

rum.
cf. ibid. p. 111. Visio l.pap;. (6) De tent. p. 1:9 552, V. 2, pag. .5.55. (7) Visio 6. (8) Post triginta annos a. 1062 Uatisbonam rcliquit. De tent. p. 117. cf De doctrina spirituali, c. 14. (9) Visio 3 (0) L. I., De doctrina spirit. c. 15, De cursu spirit., c. 21. Tunc etiam invitis paronlibus vota solvit; De tent. p. 112 Arbitraris namque intcrdum, eamdem professionem te frustra assecutum es.se pro eo scilicet quia lianc el sinc consilio omnium afftnium parentumque tuorum et ahsque cnnsideralione fragilis ac lubricse xtatis immaturseque ad tantum sludium aggressus fueris. (11) De doclrina spirituali, c. 1 i
;

vero sacram Scripturam legenles, ipse ccenit illos solummodo imilari quos cidebut divinip insislere lectioni ; cf. De trihus qwestionibus prol. Mufor enim curii mihi esl legcndo vel scribendo seqiti snnrtorum dicla qtiam Platonis vel Aristotelis ipsitisque etiam lioelii dogmata. Hunc jam vituperat, quod Lucanum gentilem fauiiliarem suuin dixerat. (13) Visio 3 De tent., p. 119. (14) Visio i, ante dccennium, quod scripsit inter
:

:

annos 1062-1066. (15) De tent., p. Ul.
6) Visio 15. (17) Cf. vis. 10. (18 De tent., p. 117. (I9J Etiam in hoc opere Bonifacii epistolis usus est, vis. 18, 19. Praeterea ex Beda; Hist. eccles.
(

"

j.

:

multa hausit

19 seqq.

«27

OTHLONI MONAGHI
annum
in

S.

EMMliUAMMI

gruni

Amorbucensi cocnobio

vixit, "

quo;

A

per scripta patefacerera qni ex meraet ipeo, quis

iisque cnrlus fierct de monastcrii siii qualilate » quo finilo, anuntiiscvocalus Uali8bonamrcrliit(20); id quod anno iOOl vcl 1008 ffiolum fit oporlct. Ibi

ex Dci gratia essem. Opcra ab Olholono confecta

et

ab ipso indicata

quam
in S.

brevissime recenscbo. Paulo postannum 1032

reliqnuui

vil;p

lcrnpus in libris (Irscrlbcndis (21) cl
exegit.

lOmmorammi monasterio
;

scripsit

:

De

spiritali

componendis

Dcnique vcro

<<

scneclus, in-

quil (22), ct infirmitas

me

prohibuit,

maximcque
ct

inquietudo diulurna,

qu.-c

mihi cx variis curis
»

doctrina iibrum hexametris (28) compositura (Pez, Thes. III, ir, p. 431-475) ibidcm inter annos 10321002 VitS.Nicolai(28), Aitonis (29), Wolfkangi,
:

mo^rorc pro monastcrii nostri destruclionc cxorta
per tcmpora inovclit multa.
ctus (23) quo

Senectute confe-

anno mortuus

sit

non constat,
animi, morbis variis

Othlonus
delectatus

vir fuit pii etsevcri

librum De tribus qu;esti'jnibus (Pez p. 143-2.56), fortasse etiam librumDe confessione actuum meorum (prima pars operis De tentalione esse videtur, MaP^uldm interannosl062BiLLO.v, ^l«a/., p. 108-110)
;

debililalus, sed acri litterarum
;

amore recreatus

et

10G6:VitamS.
Vision-is (Pez,
p.

Bonifacii (Mon.

SS.

II,

p.

.3-57),

religiositati,

imo

superstitioni, nimiae

547-613),

libellum

quem
et

dicit

se dedit, somniis faligatus ubique visiones et dia-

manualem
t>

de ammonitione

clericorum

laicorum

bolicas tentationes conspicere sibi visus

est (24)

;

neque tamen vita? officia neglexit, sed docendo, scribendo, monendo,castigando numquam destitit.

Quamvis plerosque
chos scientia
et

ejus temporis clericos

etmona-

Proverbiorum librum (Pez, p. 485-536); anno 1067 in Amerbacensi monasterio sermonem cui titulus Quomodo legendum sit in rebus visibilibus ; post annum 1067, cum iterum
(Pez,
p,

403-428),

:

:

doctrina u se superari ben6 sciret,

Ratisbonae constitutus esset

:

Vitam

S.

Magni (Acta

neque

alios haec celare studeret,

modeslum tamen
se extollit glo-

ostendit

animum

et

nusquam vana
Augustinum

SS. Sept. II, p. 701), De cursu spirituali (Pez, p. 2.59398, orationes et sermones varios Latino et Theotisco

ria (25), Cogitationes et res
fuit voluptali, itaut,

suas proferre Olhlono
fortasse imitatus,
«

quoque sermone scriptos (Pez I, i, p. 417-426), quaedevita et scriptis suis libro De tentatione

libris suis

saepius

confessiones ederel,
vel subitanea

ut, in-

quit (26),

si

qua innrmitas

mors me

(Confessione) adjecit (Mabillon, p. 116 119), epistolam ad amicum (Pez, p. 253 256) et alia fortasse

in extremis impediret a debita confessione, saltem
(20)

minora

(30).

De

tent., p, 118.

(21) Libros a se scriptos variisque donatos ipse recenset, De tent. p. 119 cf. Pez III, p. x-xix, qui plures in Tegernseensi etS. Emmerammi monaste;

vet propfer revelationis ipsius rusticitatem haec parviquocunque impolito sermone a mt, pendaf, sed prolata fuerint.

(26)

De

tent., p. 119.

riis se

vidisse testatur. (22) 1. L, p. 119.
:

C

475-482 (27) Forlasse etiam versus quos Pez p. edidit in hoc tempore collocandi sunt.
(28) Cf. (29)

ad amicum ap. Pez L 1., p. 253 mese advesperascit et inclinata est jam dies, qiiam in scribendi alque dictandi notitia cx Dei g''atia quondam habui. Pene per omne tempus, quo extra (24) Vis 3 monasterium convalescendi gratiam pra;stolabar, visione varia in iomniis inquietabar ; cf. De doctr. spirit. c. 14-18, iibrum De tent., de cursu spirit., ubi c. 21-25 primam libri De tent. partem reddunt. (25) Cf. praifationes Vita^ S. Bonifacii et Wolfkangi De tribus quxstion. c. 49 Non pro nullu verhorum rusticitute vel viea vilitate respuantur Vision. praef. Ne quis vel propter vilitatem meam
(23) Cf. epist.
selati

Pez in,
illa

p. XVI.

Quoniam

diversa quae edila est Mabill. Act. III. ijuod II, p. 217, nisi cum Pezio (III, p, xvii) dicas, Othlonus eodem modo quo in Wolfkangi Vita

Ab

:

Minus recte auctoris antiquioris verba retinuerit. Vitam S. Pirminii, quam edidit, Othlono Brower Mab. 1. L, p. 136. tribuit
;

;

:

(30)Exempligratia,narratiodemiraculoquodam. Pez p. 398. Quod ibidem p. 399 legitur fragmentum de translatione corporis S. Dionysii nescio an recte Othlonotribuatur.Multominushistoriaquamedidit J :B.Krausdetransl.S. Dionysii, p. 169 illi ascnbi
potest.

;

OTHXiO^I
LIBELLUS

DE SUIS TENTATIONIBUS, VARIA FORTUNA ET SCRIPTIS
(Apud Macill. Analect. nov.
edit., p. 107.)

(31)

MONITUM.
In subjecto libello auctor,

monachus utique Ratisponensis ad
:

S.

Emmerammum,
describit.
libellus

suppresso nomine
istud dividi
tentationibus,

proprio, varias tentationes suas spirituales variamque fortunam
(31) Titulus

suam

Opusculum

apud Mabillonium

Anonymi monachi Ratisponensis

de

ipsius

varia

fortuna

ct scriptis,

29

LIB.

DE TEISTATlOViBUS SUIS ET SCRIPTIS.

— PARS

I.

30

suas.in posteriori scnpta sua conaraemorat fn potest in duas partes.quarum in priori varias tentationes acii emendasse dicit. Sed et Vitam S. nonita his Vitam S. \icolai, itemque S. Woirstangi. ot S. Magni se reddidit rogatu fratrum cx Hildensi monasterio.in qu o(i episcopiet mRrtyvis.difftnli shito editam, taciliori unico oi.usculo (nam aliaroperirc non potuiprocella nescio qua exa-ilatus spcessorut anno iOtV>. Ex hoc donayit amplificavitquo. Nam et mus) coniicere licet hunc esse Othlonum qui aota.S. Bonifacii novo stylo alio grese OTat.Unde mira ur se hac de re tempusrecto conpruit.et Olhlonus ipse non ex Fuldensi.sed ex inter vos, ait Fuldenses ipsos alloquens, quam a Fuldensibus fuisse interpel!atum/o< Patrihu^ peritis tam njmisquam fidentor inh.-e/lurusf/ue rclirtis Quo minus tamen huic sentontue circumquaniwcommorantilms S. Ronifacu facilwrt tantum itam ream, illud occurrit quod monachus ille, quisquis cst, Ratispononsis \ in duosHbros vero epistolis.actis conciliorum,aliisque multum eam au.xit,alque

monachue ad S. Kmmerammum, cx nempe quod acla S. hmmoranimi ccenobio suo in Saxoniam abirc coactus est. fratrum suorum invidi.-n, conversionem non clericus sed comes non virtedepravata emendare vellet. codendum ratus. Sed is, ante religiosus vir Anselmus Grabnerus tur esse auctor sequentis libelli, cujus exemplum nobis flagitantibus praelerl, nobis humanissime transmisit. Votus codex hunc titulum jam supra laudatus a se descriptum
,

stylo donaverit,Othlonu3 Willibiildi nnicum distinxit. Lectoris erit hac do referre .judicium. Eodcm tempore quo sequentis liboUi scriptor, Arnolfus excomitc

^

..

Incipit liber

de tentatione cujusdata monachi.

PARS PRIMA.
quidam clericus vitiis multis modis deditus, quicum saepiusaDomino commoneretur pro emendatione sua,conversus tandem venit ad monasticam professionem,nullis suorum amicorum scienlibus. In eo autem loco quo monachus factus ost, cum plurimos diversae qualitatis homines invenisset, quosdam libros quidem gentiles, quosdam vero sacram Scripturam legentes, ipse cccpitillum solumFuit

A

efTectura,Deigratiaresiptente,non potuisset tentator

nequissimus in me obtinere,ad maj oris excitatus est pugnamnequitiae.Namartesolita ad desperationem mepertrahere studuit, inspirans scilicct incassum,
talem voUe reverti, qui tantis criminibus sum implicatus ut non solum principibus,sed etiam mul-

me

titudini caeterae,ipsisque simul parentibus et cogna-

modo

imitari,quos videbat

divin.ne insisierelectioni

Quanto autem frequentior erat in hujusmodi loclione.tanto magis molestias diabolicae tentationis sentiebat sibi inolescere sed ille in Dominoconfidens gratiaeque Dei se jugitcr committens,eo animo quo
;

exosus essem.Putasne, inquit.ut tara sceleratus homo apud Deum judicem districtissimum veniam possit promereri ? quandoquidem, sicut scriptum
tis

non sunt cupienda,sed potius ad ea laboristui studium converte quoc amodo possis obtinero. Si cnim ita,
est
:

Vix juslus salvabitur.

Ne cupias ergo

quae

ca:pit, in

sacra lectione perseverare studuit.

Cumerat

ut tu studiossime ;estimas,omnibus concessa foret

quepost multum temporis abhacimpugnationeeriperetur, cogit.ins qualiter per ea quae passus

hujusmodi fHCultas, ut sciiicet ad regna ccelestia tam perversus quam .juslus homo pertingere posset,

tam ipse quam alii acdincari possent, scripsit non solum illatas tentationis molestias,sed etiam sacraj
Scripturae verba.quae ex divina inspiratione sibi pro-

nequaquam Apostolus
diceret
dicit:
:

ille

excellentissimus Paulus

!\'on

enim

est

omninm fides.Et itcrum idem
;

^onomnes obediunt Evangelio
dedit

ipseque

Sal-

venerant,exquibus interea fraudi diabohcaj respon-

vator et vcracissimus auctor haec

rudimenta suis

dendo utebatur pro clypeo.Sic quippe
bere de tentationum suarum molestia
tuli.quaslicet universas

incipit scri:

mundoque

omni

:

Qui potest capere capiat. In

DelusionesSatanajvariasvigilansacdormiens per-

qua procul dubio sententia innotuit.quod non omnisbona possit. Cum ego delusionibus torquerer
talibus,quis putasetiara tunc erat animus?nilaliud
certe lunc prscvalui nisi flcre, eljuxta Psalmistara

nequeam promere,

aliquas

tamen memoriac insitas,prout possum,volo referre: et reor hoc primum de fraudibus his perhibendum quod et ante monachalis vitae profes3ionem,et postea diu perpessus sum, quod scilicet satis stolida improvidaque etiam inesset voluntas conversionis quia contra Scripturam quae dicit Omnia fac cum
;
:

fuerunt lacrjimx

mirum

panes die ac nocte. Fateor niex intirao corde quod nullus, nisi per gratalia potest vincere.

mex

tiam Domini solam,

Postquam autera

insidiator calidissimus

me

ad

desperationis illat;EConsensum nequivitpertrahere,

con5t7io,sine consilio

parentumet amicorum quampositus

conatus est per alia fraudis

sut-c

argumenta ad justi-

que

in

maximo

juventutis fervore

subito

C

ti;e

vellem adire,nimisque foret inconsultum ut hujus-

modi homo quisquam tam periculosum votum ideoque multo melius csset ut
;

susciperet
praestolans

blaspheraiam rae deflectere, non deterrendo et improperando, sed quasi condolendo et compatiendo afdictioni rae.o, suggerens videlicet
divinaj

cordirap.ohujusraodicogitationcs.Oquaramiserande

usque ad

aetatis

maturioris perfectionem, tunc tan-

juvenis.cujusdolorem nullushominuradignatur

at-

dem cum

se virtus ingesserit omnis,sponte pro de-

Biderata tractem conversione. Uaicergo et his simi-

tenderelQuis autem hominura vcl excogitare potcst tanta te.jara depressura affiictione? Unde nec illis-

liaimprimis etiam quasi compatiendo do intulit illusio diabolica.

et

consulensuae

debes imputare

;

quiaquod nequcunt

scire,

in

eo

Deinde vero

cum

talia

ad plenum voluntatis

non possunt subvenire. Novit enira Dominus solus omnia. Ideoque illi soli constat imputandum,quid-

31
qiiid vidotur incplura
8<'iat ot
fil

OTIILONI M(jNACIII
imrrlinalurn.

S.

ICM.MEHAMMI
oifmiurn constringerer
debilitale
:

33
sicque

Cum
tf!

ergo
prius

A brorum
nircm.

possit

omniu.quurc non adjiivut

in Irilju-

ad cccieBiarn rnutanti et difficiliimo greBsu perve-

lationctna, qni pro ojuH
Sfficniuiii ct

amorc

reliquisti et

jam diu

inffi.stimabilcm austines cruciadistriclionis,qu.'i;

tuin

!

Qwp

rogo ista orit ratio
cris

ad

Proferenda est adhuc tentatio et delueio una quam tanto difficilins intimare queo.quanto minua

omnibus cruciat modis ? Fac dcpone supervacuas preces et luctns, (|uia illc iii hac so.veritate, in qua hactenus eral, amodo etiam pcrscverat. Nam nimis stullum est ea procibus attcnlarc,qua! lescias non possc imsc jugilor (:l;unan[cs

unqiiam

ali([uid

hujiismodi ]>',gebam aut audiebani

quod facturus

;

ab ullo.I^ostquam enim suprascriplis etaliis raultis
tcnlationibus (quarura
ria

quasdam

nirnine in

memotaedio,

habco, quasdam vero, ne legontibus sim

hic proforre nolo,)

sum impulsus,
ooBlostis
tali

sed per Dei gra-

pctrare.

Vcrumtamen
enirn posset

noli tiraero, quia

numquam
perdere.

tiam a

fide

ot

spe

auxilii

nequaquam

unius potontis injustitiaomnes permittit

evulsuSjtunc irnpugnatione

diutius torqueri

Quomodo
retur

me

ficri

ut

homo quisdam mere.sine

sentiebam, per

quam

et

deScripturie sacrae bcientia

scmpnr

affligi ? vel

qui morlaliura

pec-

et ipsius Dci esseiitia

prorsusdubitare compellebar,

cato valet esse ab initio usque ad finern vitae ? aut

In aliarum quidcra

tentationum discriraine aliquid

parvuli innocentiaqualiter acqniripotestin senecta?
sirut Christus docet
:

retrigerii intervallum, aliquid spei prasstabatur re-

Nisi, inquiens,

conversi fuere-

fugium

;

in istis vero

riiis ct ctfiriainini sicut

parvuli, non intrahiiis in
te

fero solatii

gnum m7(;/7/m.Nunquid et hoc Ezechiel propheta comminatur
morietur, proCecto nullus

per horas continuas oranis privabar cognitione. In aliis per sacrae

non movet quod
;

documenta ScriptunB aliquatenusroboralus.contra
illata

dicens

Anima qux
eiit,

mortis jacula

(idei

speique armis

decertavi

;

peccnveril, ipsa morietur?^i eniin

omnis qui peccat
salvus

in ista

homo

quia

peccato inveniri potest.Nonne similimirabilem sententiam.quam paulo post idem propheta dicit,tua mens attendit ? Ait ergo:S?
ter et illani
averieril se justus a justitia nia
et

nemo absque

autem omni dubitatione et mentis caecitate circumseptus,si aut uUain Scripturis sacris veritas sit ac profectus, aut si Deus ornnipotens CDnstet
prorsus dubitavi. In aliis.inquam, tolerabilis aliquo modo et temperata fuit impugnationis causa;inista

fecerii

iniqvitaes,t

autem taliserumpebat
lito

iem, omnesjustilix ejus erunt in o bliv ionem. Uinc

tuales, sed etiam corporales

quod
tiae

ille

Judas proditor DGmini, cura
est.

hoc

unum
duo

non solum spirimei sensus vigore sodestituerentur.Videbatur enim mibi interdum,
violentia ut
nil

traditionis crimen admisisset.post multiraoda justi-

utquasi obvelato visu etauditu
litas videre

juxta vires

so-

opera damnatus

Attende adhuc

et alia

aut audire possem. Interim ego

quasi

cujusdam mecum colloquentis et ore etiara apposito et defiiiiri potesl omnis nostra sententia. Legitur C verbameis auribus susurrandoimmittentisaudirern enim iii Exodi libro, quia di.Kcrit Dominus ad Moydicentisque Cur labore casso tandiu fatigaris?ubi sen Miserehor cui volncro, et clcmcns ero in qnem estillaspes tua quam usquemodo retinebas inScri: :

maxima hujus

rationis e.xempla, in quibus probari

milii

placuerit;ruvsumqiie in Evangclio scriptum est
quocuyique ze?'zs,repulsus est ab
:

ptura

?

Nonne, omniura mortalium stultissime.caScriptura-

quia volens quidam discipulus ejus fieri,ac dicens:

sibus propriis poteris probare, quia et

Scquar

te

eodem Do-

rum

testificatio; et totius creaturae

imaginatio abs-

mino dicenle Vulpes foveas liahent,et votucres cceli 7iidos, Filius aufem hominis non hahct ubi caput suum reclinet. indiscreta severitas o miseranda fflquilas !qua3 tantummodo voluntatis suae arbitrium
!

que ratione constat et sine rectore? nunquid experiraento non cognoscis quia aliud librorum relatio
divinoruui et aliud vita m.oresque

probanlur esse

sequitur,el ad seconFugientes susciporc dedignatur.
Intolerabilis certe talis est disciplina nullique
rito placitura.

hominuin ? Putasne tot miliahominum errare,qui, ut ipse quoque hactenus cernebas, nec observare
seu nec suscipere curant

meHujusmodi quoque delusiones diu
satis

documentalibrorum?Cum
corde tractarem
saepius,

que super his moestus

in

perturbaverunt cogitationes meas, in quibus
probari valet quantis periculis
ceret.

mons mea subja-

quasi interrogaadoetobjiciendo;Siita est.inquieus, cur tanta convenientia est in omnibus fere Scripluj) ris

divinitusinspiratis, ut ratione pari et de condi-

Ad easdein delusiones
sequenter volo referre.

videtur pertinere quod subSa^-pe

tore

namque

contigit

ut

rent?Visum

quia raatutinis horis ad signum primum, sicutregula sanctadocet, volui exsurgere, pbantasmatico aliquosigno longe ante tempus surgendi excitatus,
ad oratorium venircm festinus. Hoc etiam tandiu credidi opus esse divinum, quousque ex tempestivi
soporis

mandatorura ipsius observantia enaret hujusmodi verba iterum quasi respondendo mihi inspirari: Ideo utique, o insensate, Scriptura in qua confidis de Dei persona et de religionemultiplici verba profert quomodo homines

Deo

et de

qui Scripturae ejusdemauctoresolimexstiterunt, eodem modoquo etiam intempore praesenti vivunt,
illi

impediraento

coactura
et

me

sentirem

ad

ipsi

tunc vixerunt.Modusautem vivendi

in

tempcre
ho-

intempcstivum. Patiebar

hoc per aliquot annos admodum sanus in in nocturnis horis, ut licet lectulo dormiens jacerera,cum ad matutinas laudes

prffisenti, sicut tu

quoque

scis, constat talis^ut

neste
alitor

quidem

et religiose satis

vero longe sint

homines loquantur, actus eorum, eicut Ecilicet
permittit.

surgere debercm, quasi

compede quodara mem-

expedit et fragilitas

humana

Nonne ergo

33
bae(; ila

LIB.

DE TENTATlUNlBUb SUIS ET
Unde
piitoset

SCIIII'TIS.

PABS

I.

34

essequotidie polcs probare ?

A

'«'stis

adjulorii instrumenta ex lcclionf^ pari ogno;

auctores scripluraruni anliquarum religiosa quidem honestaque dicta coniposuissc, sed non sccundum eorumdem dictorum qualilatem vixi??e. Igiturse-

scens

aut

quam
qiKisi

cst,

me victoriam adcptain, (]u;c mca nunmihimet deputasse arbitrclur; scu eliam,
in

mihi dcfuissct protectio divina
tcnt.itionibus

mcis, in

cundum
intellige

talem moduin omnes logis divinco iibros
conscriptos, ul videlicet religiositatis et
superficiera

virtulis

quamdam

exterius habeant,

idcm sibi vonlurum voreatur.Cui puspicioni nullum dans locum, fateorme contra diaboli insidiag omni modo per gratiam divisuis pariter

inlerius vero rationem aliam el inlelli^ctum exquirant. Sicut in plurimis

nam

instructum, seu desidia lasoiviaqiic aniini

lor-

maximeque

in divinis codi-

cibus facile reporiuntur sententia;, aliam in littera,

pentem nulln unquani cortamino debito, aul vigiliarum, autjejunii, seu cujuscunquc cnntinentim pro
viribus dalis pugnasse.

aliam in intelligenlia ralionem retinentes. Ecoc au-

Nam

ut pr.-eteream collala

tem omnia
scnsus
sloli

ita essc

uno Pauli tcstimonio approbo
satis apcrte per
si

:

scientia^^liberalis doiia (luaicircumspoclionis inslru-

Lillera eiiim, in<iuit, cccitlit. spiritus aulem, id
vivifical.

cst

Nonnc

haic

Apoes-

verba doceris quia,
pericula patieris

libroruni dicla sequeris,

menta constant maxima, mcmini me frequontor, et maxime cumprimum dostratumco in matutinis exsurgerem horis, mox a quodam quasi mecum surgente,

maxima

?

Idem quoque de Dei
si

mecumque simul

gradiente, por incffahilem

senlia intelligendum est. Alioquin

aliqua persona
tanla

n

modum nunc increpari,
tione

interdumlenilor admmeri,

aut virtus Dei omnipotentis esset,

nequaquam

crobro etiam humillimo nisu obsecrariproomcnila-

confusio atque diversitas in rebus cunctis appareret.

morum

ot vitiorum,

eorum quidem imprimis

Scd neque

tibi

d scrimina tanta contingerent,
pateris,

quae hestcrno

forsilan dic ignoranter
;

talisque dubitatio,

quam modo

minime imcredi-

pro nihilo duxi
tione,

coinmittens deindo voro pro ooruin cmenda-

mineret.

qure

in

quocunque tempore admisi, aut
:

Cumquebujusmodi delusionibusplusquam
bile
sit

inepte ridcndo, autincautc loquendo,sou etiam inulilia

impugnarer, et propter inauditam ipsius impugnalionis qualitatein uUi Iratrum aperte indicare vererer (nullum enim talia posse credere aut
audire arbitrabar)
;

cogitando

libct vitii,

postremo pro emendatione cujusquod longe jam antoa porpetratum vix

memini.

amaritudine suspiria longa
qui
es,

tunc solo prostratus, et prae trahcns et vires animi

Cniuquc hujuatnudi inspiraliune et insLinctu cumvenlusecclesiam intrass^m, et ad orationis

cir-

stu-

colligens, cmisi talem labiis et peclore

vocem

:

si

diuiu mesupplicitcr inclinassem aut prostravissem,

Dous scit quod non meutior, videbanlur mihi p quod aliquid a me deposcercL codem studio orandi, cstende quis sis et quid possis, eripicns ciliusme SicuLi igitur tibi gratum Ot^t ut a me rodicons a periculis imminentibus nam sufTerre magis negata consequaris, ita quoque mihi prctiosum consicut et in libris legi soepissime multis,

Omnipotens,

et

si

sis

undiquc prtes^ns,

jam precor

:

;

que*discrirainatanta. Nulla dehinc
est per Dei gratiara

mora

:

et ablala

slal, si lu

precibus obedias mcis.
ut ne
in illis

Nonne ergo
illud

tu,

non solum omnis illa dubitationis supradicta; ncbula, aed etiam scicntiie lux lauta
in corde

quem
gerae,

siPpe rogavi,

hoc aut

vitiurr.

adhuc

meo emicuit

ut

et

nunquam postmodum
intelligere coepis-

hnc

iu Lc residcnt

persevcras ? nunquid non adcarnalium rerum desideria, ser-

tales dubitationis
et ea quce

mortirerae lenebras suttinercm,

vituLis divinae uegiigentia, jactantiae ct arrogantiaB,

minus antea cognovi

sem. Cujus etiam intelligentiaegratia iu tantam per idem tempus milii augebalur, ul non eam facile

possem occultare. Inatinctu cnim quod;im
el fervore insolito

incffabili

nec non vestiLus superflui sLudiuin, iUius hominis odium, quem scis a te non csoe odieniluin, dicente Scriptura Omnis qui odil fratrera snum, homiciUa est. Si enim ille te frusLra persequens iniquus est,
:

succonsus, aliquain laudis divinae

quid ad

te pertinct uL
:

cuin similiter pcrdcquaris?

operam pro gratiacollataassumereincitabar. Cumqae eamdem
cere
intelligentiaj gratiain nec

prorsus

ta-

nec

convenienli

ratione

possem perhibcre.

Nonnc scis scriptuin Mikivindiclam, ego rclribuam, dicil Dominusl Si vero lalis est uL oum convertere posais, cur hoc negligis ? nonne ad hoc unicuique

tractare ccepi, quia forsitan
fervor insitus licerel

dictando et scribcndo

D ingenium
tummodo

libcralisque scicntia a

Dco

pr;nst;itur,

proferri.

Hoc itaquc modo

ul alios aidilicare moliatur ? in alios
in

An

arbitrar.s ut te tantolorare, el

occasionem scribendi sumens, et ea quaj superius deillusionc diabolica proferebam,etqu.e adhucproferre volo, de divin» iuspiralionis colloquio scripsi, ila

peccantcm velim
te
? (juin

non

similiter alios

delinquentes usque ad poenipotius alleiide, quia sicut

lentiam oxspecLarc

incipiens.
igilur delusiones diabolicaspeccatorum

Quoniam

oujnium unum paLicntiaj cL palcrniLaLis habeo affectum vos autem hoinines hoc dccct oiTmimodo
;

meorum causa

exorlas atque contra

me

suscilatas

providere ut tanta pielatis mcae devotio vobis valeat
prodesse. Ubi ergo nuncest pationtia
ot

aliquanlulum protuli.consequens profecto el ralionabile videtur, uL eliam divin;i) inspiraLionis modos, quibus raens mea ad repugnandum insLruebaLur,
scribendo aperiam, ne forte aliquis delusiones eas-

constantia,
si

nec non
illc te

illa

perfeclio

quam
?

sa'pe

Dco promisisli,

eripiens a periculis immincnlibuo constilue-

ret in

habilu

ruonfibterio
;

dem

hic

tantummodo

scriptas, et

non protinua

coe-

meas

tua saepe rogavit

tu

Ea Deus efTecit quod quoque quare luura tar-

35
locum,
in

OTIILONI MONAGlii
in

S.

KMMKIlAMMi

30

daspersoivcrc voLumVRogaslicliain
stari

libl talcrn pra)- A, nicnlis

gruvibus, aut iulionesta mernbrorurn amis-

quo copiarn haberes librorum. Eccc

audilus es, eccc libros rctinos flivorsum
fercnles,

dogma

sione vix praisentern vitnm rcdimere meruerunt, seu ctiarn (quod miserabiiiuscst) aut g]adiis,aut bestiis,

quibua ajternam potcris cognosccrc vitam. Cur rebus variis mcntcm pcr inania spargis
et

aut igne, sive aquis consumpti
subierunt. Quae

mortcm repentinam

omnia

licet

midtis criminibus saepe

minus oplatum

fcstinas

sumcrc

domum ? Ad

etiam rogare studuisti, ut quia te ad toleranda adversa pra-paratum et promptum existihffic

meruisses, non solum pietate divina protectus evaverum etiam ingentia dona, quae rnortaiibus sisti
;

pormitlcrem vcnirc molcsliarn tentationis, per quam meruisscs aliquatenus expurgari a peccatis. Ecce et hoc ita exaudivi, ut non secundum nequissimi tentatoris vota, sed potius juxta vircs tibi concessas ab eo fatigaretis et tamen curn ab hujusmodi cornpugnanmasti, aliquam

supcr

te

plurimis sunt negata, tu velut ex meritis aliquiiius acquisita, ab annis puerilibus usqueinprajsens tem-

pus semper

tenuisti.

Nonne ergo

haec tanta recor-

datione sunt digna? nunquid ullam in
justa; querimoniae

Deum

habes

:

causam ? Scio utique te eo majorcm pro tribulatione quacunque recenti qucrimoniam habere, quo minus in tempore praecedenti adflagella peccatis tuis abolendis

tia

attingeris,

mox

velut

ignarus

vel

inermis

versa solitus eras ullasustinere. Ideoque contra Do-

victus abibis? Constat incptus

homo,qui

se scit sub-

mini

dere neutro, nec paci vidclicet nec bello. Paci quidem, quia cum nulla aderit pugna, se tanquam va-

B

nimis necessaria

tanto magis

modo rnurmurare
ille

soles,

quantomajore

clementia patientiaque

hactenus iniquitates tuas

promptum sponte offert ad pugnandum, bello autera, quia quam primum insonucrit clangor pugn<e, mox depositis armis fugit ad solatia pacis.
lidum
et

sustinuit omnes. Sed haec estinjustissima

hominum

recompensatio utcum a pueritia usque ad senectutcm omnigenis peccatorum sordibus involuti mira
Dei pietatesustineantur.et postea ne aeternis deputentur suppliciis, pro

Quem

ergo sanctorum Patrum in Veteri aut in Novo

Testamento degentium tam graLura mihi tamquo pretiosum esse unquara legisti, ut eura in tribulationisaiicujusfornacenoluissem probari?Inquibuscunque igitur libris divins legis placeat hoc quod jam dixi exquirere, et invenies procul dubio mihi non in sua voluntale delicatos, sed rnagis, in tribulatione ac persecutione probatos semper placuisse

ecrumdem peccatorum
;

ablu-

tione aliquatenus affligantur

nullus

ei

grates stu-

deant impendere, autpro exhibitacompassione, aut pro eraendatione. Noli ergo mirari, quia mihi placet omnes probari nam nec sibi,nec aliis cogniti forent,
:

nisieostentamentaaliquacertosacprobatosfacerent.

Quis enim miles nullum
in pace inutili
nutriti,

praelii

periculum expertus,
fortes se esse crefugae

Unde

in Evangelio dicitur

:

Bcati qui persecutionem

prceliandi socius eritcertus? ideoque multiin otioet

patiuntur propter justitiam, qiwniam ipsorum est re-

quamvis

gnum
illud.

coelorum. Id ilem evangelica verba testantur:
patitur,
in
et

C

dant, quando venerint ad bellum, continuo

Regnum celorum vim
gusta est

violenti
:

rapiunt

quaerunt praesidium. Sic etiam tu arbitratus es temet
ante tentationis tempus validum ad omnia
:

Itcm scriptumest

Arduaet anvitam. Hinc etiam Paulus via qux ducit ad
Evangelio
:

et ecce

quam
Certe
si

infirmus

sis

ex

tentatione apparet illata.

apostolus dicit
certaverit.

Ncmo

coronabilur nisi qui legitime
et his similia

multa in Scripluris sacris scis esse scripta, quare tu, si aliquam vitae perenniscoronam vis percipere,niltribulationis
Gura ergo haec
autmolestiffi procrirainibus saltemcoraraissiscupis

nescis quanturn sitnoscere quid sis. necdumtentatioaliqua fortiorem,tui tamen te fecit certiorem, quia prius te (quod non eras) credebas validum nunc veritatem proprie fragili;

Nunquid adhuc

tatis

expertus, agnoscis te infirmum. Haec est
illius
:

namDeo

Attende itaque diligenter ad ea qu^ jara dicere volo, quoniara legisti talia crebro. Plurimi namque sanctorum non tantum pro eraendatione
sustinere
?

que
dicit

agnitio

infirmitatis

de qua Apostolus

Virtus

in infirmitale perficilur. Igitur

seu correctione peccatorum,

quantum propter

pro-

bationem aut perpetuse felicitatis corapensationem tormenta in hoc raundo pertulerunt, sicut sancLi in Novo Job, Daniel, Isaias, Jeremias in Veteri autera Testamento omnes pene martyrum chori leguntur ideo magis passi, ut velut aurumin fornace
;

quamvis invitum, te fecit jam tibi conscium consideraque simul, quia tanto majore devotione ac fide
gratias age, quia,

notum

et proprie fragilitatis

:

regimini divino debes
r,

pluribus experimentis
tuta esse.
Sufficere

amodo obtemperare, quanto jam probasti omnia in Deo namque tibi pro fide et spe

probatum puriores
quie,

effecti, aeterna

perfruerentur re-

retinenda deberet, quod saepe in Psalmista legis et audis ; Quomodo miseretur pater filiorum, misertus
est

quam

ut pro sceleribuspuniri reatum persol-

Dominus timentibus

se,

quoniam
:

ipse cognovil fig-

verent illatatribulatione.

Tu

vero nihil

horum me-

mentum nostrum.
omnibus verbis
suis.
se,
:

rito tibi vindicare potes, ut scilicet magis ad probationem quara ad peccatorum absolutionem amodo alfligaris sed ad hoc tribulationes omnimodas tibi opus est tolerare, ne pro reatibus tuis aeternas
;

Itemque multaque his similia

Dominus in suis, et sanctus in omnibus operibus Custodit Dominus omnes diligentes
Et iterum
Fidelis
et in

psalmis et in

aliis co-

dicibus invcniuntur scripta, ut in Isaia propheta,

poenas cogaris subire. Hoc quoque oportet ut jugiter recorderis, quia plurimi pro peccatis raulto le-

qui ex Doraini persona dicit
et sutvis

:

Convertimini ad me,

eritis,

omnes
:

fines terrse.

Et iterum idem
et

vioribus

quam

tua sint, justo Dei judicio aut tor-

propheta

dicit

Derelinquat impius viam suam,

37

LIB.

DE TENTATIONIBUS SUIS ET SCRIPTIS.
ad Domi-

— PARS

I.

38

vtrtiiiqtius cogilationes saas, el rcvertatiir

X

Nun(^uul pro munereparvo, autsinccausadatam

num, niam

et

miserebitur ejvs

;

et

ad

Deum

nostrum, quo-

multtis est ad ignoscendum. In Ezechiele
: :

quo-

que inveniessimilia verba scribit enim Vivo ego, dicit Dominus Deus, noto morfem impii, sed ut convertetur
quffi licetjustis,

litterarumscicntiam existimas?0 quanti prctii pensarentur ista apud multosquic tupronihilo deputas. Proindcveroquia nonsolum supra mcmorata
tibi

scionti;u libcralis gratia, sed

etiam ca qu<e ex ingcvitfe

Et paulo post profert sententiam, ne de se aliquiil pra^sumant, pavoremingerat, injustostamen verbis omnemhumancc ciementiaj usum excedentibus consolatur dicens:
et vivat.

nio naturali ipsoque usu

communis

velut cer-

tissima de Deo priussertiebas, nunc in oblivionem
et in

errorcm ducto

tibi

minimc suppelimt, proreilialui

tincnda inter tentationis

molcstiaslidei spei-

Etiamsi
lia

jtislo

dixero

:

Vila vivat, et confisus in jusli-

quc constantia, libet
expertus es

illa
;

refcrre Dci beneficia, qua;

sua fecerit iniquitatem, omnes justitix ejus
tradentur.
et

obli-

in pueritia

ut

dum

hoc quod modo,
in cntate

vione

Si

aulem

dixero

impio

:

Morte
fece-

licetphirimisdocumcnlisinstructus, utpote in rotate
maturiori conslitutus ignoras, te olim
rili

morieris,

egerit pcvnitcntiam a peccato suo,
juslitiam, vita vivet
et

puecor

ritque judicium et
rietur. In aliis

non mo-

satis

msse

probavcro, aut sic confusus ad

etiam prophetis invenitur scriptum,
.-

quanta Dei gratia sit super omnes qui invocant illum. Joel quoque propheta dicit: Convertimini ad Domintim Deuin veslrum, quia benignus etmisericors est, et prsestabitis super malitid.ltem Amos propheta
dicit
:

nunredeas, et quam diffidas,quolibct modo afflictus videaris, qua licunque tentalione impugncris. Diabolo enim juslo Doi judicio fatigare te ad tempus permittitur sed
de Dei misericordia patientiaquc
;

sollicitudo tua nisibus

omnimodis hoc debet perpentu

Quxrite Dominum,
fidei

et

vivite.

Non minorem

dere, nc
igitur

illc

delusione sua te valeat subvcrtere. Quia

atque spei doctrinam in Jona propheta invenies, in quo commemoratur benignitas Dei immeasa circa Ninivitas delinquentes. Eadem itaque

quoque

ille

crat,

quem

quondam cum nuper ad

scholam proliltcris discendis traditusesses, etsa'pe
intercosevulosacscholasticosresidens neverberibus
ullis castigareris timuisses,
litato invocasti et

rudiraenta ac solatia in omnibus sacraj Scriptura;
libris reperiuntur, sicutet

unice prodiscendi

faci-

apostolusPaulus testalur

dicens
rtrf

:

Omnis scriptura

divinitus inspi>-ata utilis est

crcdideras tam
plagis

docendum. Item Paulus inter innumera Epistolarumsuarumdocumentaspecialiterqualiclementia

exaudivit te ? Quem, qu.ieso tunc pium ut teparvulum a virgularum defenderet, tamque potentem utcapacitalem

Deus

in tribulntione aut tentalione positos tueatur,
:

sensus nec non ampliorem scientiae facullatemconccdere tibi posset? Nonne Deum solum creatorem
et

profert dicens

Fidelis Deus:

qui non patietur vos

provisorem universorum

?

nunquid non

tuis tunc

tentari sup)'a id quod poteslis, sed facitt
tione proventum, ul possitis sustinere
:

cum

tenta
scilicet

sastisfactum precibus, quamvis tu nccdumadprofe-

illud

C rendas

orationes sinceras existeres gnarus? Certe

proventum vocans,quod variistentationibusfatigati
sed ad

temetipso consentiente, nisi forte oblivionis aut moeroris causa impediaris,testor, quia

Dominum clamanteslibcratidiscimusquanta
sit

non solum

prae-

nequitia

diaboli nos impugnanlis,

quantaque Dei

monslratas a doctore, sed etiam
lectiones et cantica

nondum

reseratas

gratia nos exinde liberantis.

Sed

si

de omnibus documcntis quoejam ex Scri-

pturissancti3prolatasuntaliquiddiflideres,aut quia
ex legis umbra, seu quia ex puris hominibus sunt
dicta
;

tam capaci celerique effectu didiceras, ut non parvum miraculum caeteris simul disccntibusexhiberes. Quoniam igituradhuc parvulus, etin scholis

positus,tantaraDoo gratiam potcn-

saltem ea

quae
et

dicta sunt a

Domino Jesu
credere de:

Christo, qui

Deus

homo

est, firmiter

buisses. Dicit enim, Matlhaiu evangelista narrante

tiamque experlus es, cur etiam modo, cum viriles annos retinercvidearis^cum per donascientia;plura, nec non per experimenta mulla pietatis divinae notitia potiaris, dissimilia

Non
et

veni vocare justos, sed peccatores.
:

Itemeodem,

deDeo
!

credis ?

qualis vir,

narrante
onerati

Venite, inquit,
estis, et

ego vos reficiam.

ad meomnes qui laboraris Luca enim perhi-

qui aliquantulum proficiens in pucrili, ad nihilum
tendit fungens «tate
virili

cum

congruentior ordo

bente, discipulos suos pro

quadam

ratione increpat

humani

profectus

sit

dc puerili in virilcm
essem parvulus,

animum

dicens

:

Nescitis cujus

spiritus estis. Filius

hominis

n

proficore, de
et

magnis ad majora conscenderc, sicut
;

non

v^init

animas

perdere, sed salvare. Item per
ait
:

eumsuper

Apostolus dicit

Cum

cogilabam

dem

evangelistam

Majus gaudium

erit

in calo

ut parvulus,

sapiebam

super uno peccalore pcenitenliam agente,

quam

factus

sum

vir,

parvutus ; quando autem vtl cvacuavi quve erant parvuli. Attende

monaginta novem

juslis qui

non indigent

puenitentia.
:

Joanne quoque perhibente ^lixit discipulis suis Amen, amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam xternam, et in judicium meum non venit, sed transit a morte in vitam.

ergo quanta pietatis divina; experimenta teneas, sed reet a fidei speique constantia deficere noli
;

cordare jugiter quia scriplum est
vivit.

:

Juslus

ex
et

fide
il:

Et

:

Omnia

possibilia sunt credenli.

Sed

lud quod beatus Petrus apostolus admonet dicens Sobrii estote etvigilate, quiaadversariusveslerdiabolus

Quia igitur tibi datum est nosse legendo et meditando hujusmodi documenta,cur quceso non sutficiunt, libi pro fidei et spei salutiferee

tanquam

leo

rugiens circuit quxrens quem devoret,

cui resislite fortes in fide.

Quare autem adhucdubitas
et

constantia?

de ineffabili Dei clementia,

de praecavenda dia-

39

OTHLONI MONAr;ilI

S.

EMMF.RAMMF
;

40

bolicJB Iruudis aslulia '/llusUsuaiiiquc latiLi iubiiJiaa

A

ali(|ua
et in

nullalenus vales evadcre, nisi firrniler credas quia
uiiiil

promcrc cupio. Conailium namque in bono malo potest fieri aed cum fit in bono, boc
animae aeu corporiB, otnni:

impos9il)iie est
in

omncs spcranles

apud Dcum, cum.

el

quoniam

salvat

cst propter ulilitatem

Iluic vcro fideilicct Lcnaoissima diaboli invidia le

modo anjplcctendum est ubi vero in malo, boc est proptcr carnalia solummodo vota implenda, aut

impcdiat inhucrcrc,suggerens videlicet cordi tuoobtinendae rcmissionis aulsalutisdirficultatem nec non tu tamendupradicta sajudicii divini auctoritatem
:

commoda

hujusvit;R noxia acquirenda, non Bulum
est. Unde Psalpostquam dixit:

fugiendum, sed etiam detestandum
niisla utriusque qualitateinsinuans

cr.ie

Scripturaj

monla ab omni diabolica liberaberis delusione. Diabolus enim nullo modo magis convincitur et coufunditur,
sub tcnaci
;

documenla ac pictatis divinae experimemoria ropone et procul dubio

autem cogiiationes pcpulorum, et reprobat consilia principum, statimsubjunxit dicens Consilium aulem Doreprobal
:

Dominus

dissipal consilia

genlium,

quam cum

ei

a lidclibus Scriptura sacra ohjicitur,

mini manet in .r.ternum. Item de beno in Parabolis Salomonis Sapientia fatur: Eijo habito in consilio,

quod etiam ex JesuChristi tcsLimonio manircstissime comprobatur. Nam quamvissibimet maximavcrboruinscienliainessetjtentatoritamen
nisi quae ex

Rursum

in

eodem Salomonis
:

libro de consilii

boni

qualitate dicitur

cum

nullisaliis,

sacra pagina protulit, rcsponderevoluit
esl
:

B mox

nam.
fecto,

Cum enim
subjungitur,

praemittitur:
et suscipe

Audi consilium,etsuscipe discipliAudi consilium, ac
disciptinam, patet pro-

dicens:

Scnptum

Non

tentabis

Dominum Deum
quoniam pro

tuum.
Intc", haec vero scire te convcnit,

quia hoc est verum rectumque consilium, suscipere disciplinam. Sed ut vulgari etiam more de
consilii qualitate

dispulemus, nunquid tu semper
consilia quaesiisti,
?

causis variis tcntationes diaboli

perferre proderit,

amicorum autparentum

quando

Primo

ut illius inaestimabilis malitiaet versutia de:

aliqua flagitia perpetrare voluisli

Veritusne ergo
sit te

tegatur

deinde ut uniiis-ujusque hominis tentati

es tunc ideo Deumoffendere, quia taliasineconsilio

fragilitas et constantia agnosctitur, ac
lis

perhoc

fragi-

solcbas facere

?

Ecce vides

quam superfluum
:

quidem

et

lapsus

cum

conversus

fuerit, aliis in

ex hoc arbitrari
silio

tentatione et fragilitate

quacunque adhuc
fragilitate

positis

condolere compatique
gitur, quia idcirco in

sciat, sicut

peccatum
et

de beato Pelro lepropria
tenla-

urgente cecidit, ut
cisset.

aliis

peccantibus misereri didiperfectus ideo in
in

Gonstans autem,

tione probatur, ut
et

adhuc stanLibus

exemplum,

Deum offendisse, quod sine conamicorum utilitatem tractares animaB quandoquidem pro explendacarnis nugacitale nullum consilium requirens, minus ofTendere putasti. Quod autem propterea animo saepius nutanti incedis, quia in fervore juvenili immatutaque adhucaetate positus, tam diff^cilem monasticae vitae religiorem,
laboris tanti difficultateassumpsisti
;

cadenlibus in venerationem assumatur, sicut et
pro Domino,

C quasi inconsiderata

beati Job perfectio atque constantia cunctisest imi-

scias procul

dubio nihil
;

aliud

esse nisi

tanda nec non veneranda. Hic enim
et propriae carnis ulcera

ita

gravissima, etfiliorum in-

causam illusionis diabolics omnibus ad me conversis, et
diabolus juste permitlitur
te

quia

sicut expedit

ut tu

quoque rogasti
si-

visam mortem universaequesubstantiae pcrditionem sustinuit, uxoris quoque convieta, ncc non amicorum opprobria invectionesque plurimas contempsit,
ut in nullo

tentando fatigare,

quidem tam
et

in juvenili

quam

in provectiore state

debereet posse ad viam melioremconverti,testantur
Dicit

Deum

ofTenderet, sicut de eo Scriptura
:

commemorat
labiis suis,

dicens

In omnibus

his

no^i

peccavit

exempla multorum et librorum scripta sacrorum. enim Ecclesiastes Memento Creatoris tui in
:

cutus

est.

tentatio,

nequc siultum aliguid contra Deum loNonne ergo utilis exstitit tanta bcati Job inquaet ipsius constantia, et diversa Sa-

dicbus juventutis tuae. Item in libro Jesu
legitur
:

filii

Sirach

tanae reserata est malitia?

Eadem
fuit,

utilitatis

cau3a,ea-

dem
per

pietatis

cura semper
tentari

omnes quos

etsemper erit Oeosupermittit, quamvis vos ho-

Dominum, et ne differas de die in diem. lu eodem quoque libro scriptum invenitur Quse injuventute tua non congregasti quomodo invenies ea in senectute tual Hinc et propheta dicit Puer aut prophsta centum annorum
tardes
converti ad
:

Non

:

mines, efficientediaboliinvidiainfidelitateet desperatione obcaecati, inutilia et impia de Deo arbitremini.
et ad susceptam monastic;c rehgionis fide moribusquecongruis temet praepara professionem. Arbitrarisnamque interdum eamdem professionemte frnstra assecutumessoproeoscilicelquiahancetsineconsilioomnium affiniumparenturaque tuorum,et absqueconsideratione fragilisac lubricffi fEtatis immaturaBque ad tanliimstudium aggressus fucris.Sed quamfacile

n

maledictus

erit.

Ad
aetas

haec etiam rogo, cui

validior et praestanlior

Relinque igitur varium opinionis errorem,

magis congruit servire ? Deo, an diabolo ? nunquid priusquam vires defecerint corporis, nullushomo viam debet arripere perfectionis? Esl et alia causa super molestia passionum tuarum tractanda, quam decetut menteperpendasintima.Nam quanto majoribus beneficiis ditatus, et longiori patientia

hactenus a

me

es supportaLus, tantodiffici-

liorem conversionis viam sustinere debes. Scio

nam-

dubitatifinun talem evadere valcas oportet utattendas. Et

primo quidemdeconsilio,dehiiic decceteris

que in juventutedirficiiliniamessecujuslibetconversionem.Sed elte convenit scire quam difficile,quam laborioaum mihi quodam modo erat per illoruni

41

LIB.

DE TENTATIONIBUS SUIS ET SCRIPTIS.
:

— PAHS
:

I.

42

scandalaqui per te depravati sunt quod tu plurimis in utroque homine laureatus beneiiciis, pene omne tempus praitcritum consumpsisli in flagitiis.
Finitis

A

Petri aposloli Icgitur
tibus

Deus, inquit, angclis peccan;

non

ptpercit. Et in cpistola Judie

Ancjelos qui

iion scrvavcrunl
suu)ii,

sunm principatum,

ned 7-eliiiucrunt

igitur flagitiis,

finitis

igilur solutionibus,

doniiciliura in

quibus dubitando laborabas, protuli nunquid adhuc.o amator dubitationis tolius, aliquid certum et delinitum proba-

quas pro rebus quibusdara,
;

in

vinculisreservauit.

judicium diei inugni, aHernis Nota quoque ct iliud, quia si
probati

iideni angeli in exordio creationis suae ita

uUa accepisti ? An ignoras quoniam documenta tanta, quacunque ratione aut meditatioue
tione

non essent, licet natura prajclarissima potircntur, persctamen ali({uid posse cxistimantes, tanto nequius quandoquesuperbicndo caderent,quantojam
diutius se viribus propriis stetisse crederent
in
:

concepta,
in

nequaquam adeptus es frustra ? Ideoque eorumdem documentorum cognitionc stabilem
inb^-ntionem,
et

et

hujusmodi dilatione non tantum

angelicae,

scd

hoc pra^para animum tuura ad tentationcm.Nam quanto majore inspirationis divinae gratia jam prajmcnitus instruclusque es, tanto «alidiorem tentationis molestiam
mentis retine
per

etiam human;u

damna

cvcnirent natura^, quia cura
profocto superbia impuni-

districtio divina angclis superbicntibus in initiomi-

nime

resisteret,

humana

patieris.Iterumatque iterum eadem repetensadmoneo, ne forte inter eos depuleris qui,
est,

ut

scriptum

B

causa magis ao magis Deum contemncns, graviori demum supplicio prosternenda cadcret.
tatis tantae

ad tempus credunt,
si

et in

tempore tentationis
ve-

recedunt.
Mirari itaque noli

quid passurus es novi

:

rumtamen prajscioquantainfirmilateetambiguitate
inter novas tentationis molestias dissoivaris,

arbi-

tratus scilicet
esse, et

me ipsum Deum omnipotentem non hsc omniaquue de me perccpisti apud te quasi somnia videri. i^ecede ergo, miser, ab hac
dementia ;quia,sicut saepissimetibi patefactura
est,

delusione circumvaliaris diabolica.Attende,
ptive,

o ca-

Quara ob rera quid aut angelica,aut humana natura per se possit, mox in utriusque initio apparere oportuit, ut eorum casus non tam sibi cueterisque videretur delrimentum quam doctrina) exemplum et eo fortius postmodum starcnt mihique tenacius inhaererent quo majori expcriracnto perseraet nihil posse didicissent. Caiterum hi angeli, qui arbitrii libertatc dala probati, aconsortio subjectionis meae spontc discesserunt, ideo veniaj rcraedium non meruerunt, quoniam extrinsecus nulla rerum neccssitate, nulia intrinsecus naturae suoe ad hoc
coacti sunt
irabecillitate,

ne tu

sis iile de.
:

sipiens in corde suo

quo dicit Psalmisla:Z)zx-zi t?tNon est Dcus. Diabolus quippe

sed

vitio

tantummodo
suaj

superbiae ex ipsa libertalis
cellentia inflati,
sistere.

claritatisquc

exre-

satisagnoscens universosconfugientesadmeveniam

potcntiae

meae

praesuraebant

promereri posse, omnigenis delusionibus retrahit
eos ab ipsius aditu veniae,hoc est alide, immittens
videlicet fraude solita

Homo autemprimus

licet sapientia

multi-

C

plici et

conditione spirituali ita esset adiirnatus ut
et dia-

hujusmodi cogitationes,

ut

diceretur ad imagineiuct similitudinem Dei factus;

autindignummihivideatursceleratosquosquejustificare seu austeritatem tantam mihi inesse quam
;

quia tamen compositus erat ex carne iutea,
boli pr.Lventus seductione atque astutia,

praecepti
ra-

nullus

homo

peccator, etiamsi pro poenitentiasem-

mci transgressione vcniam meruit, ca tamen
tione ut ejectus de paradiso voluptatis

per castigetur, valcat minorare; sive ut

de justo-

operaretur

rum

retributione perpetuaet de

impiorum perenni

dubitent pcena aut etiara judicia blasphemare au-

quasumptus esset,in sudore vesceretur pane. Quod scilicct et juxta litteram de corpoterram, de
rali,ut ea quac in

deant

mea

;seii

ut Scripturae sacra; dicta intentione
:

Siibvertant sinistra

quoque modo
slantiae

ad cxtrcnum vero ut, sicutut delusus privaris, de certissima sub-

sariacura excolcret varia,
liberi arbitrii

hoc exsilio corpori essont neceset de spirituali pane,
;

id estChristo.potest intelligi

ut cui priusfacillimo

meae priventur agnitione.

nisu inhaerere,et in quo

omnia habere
arbitrii in-

Sed quia insipientiara anirai tui huo usque praj mortalibusraultissustinuiadraoncndoetinstruendo cur etiam talia permittain contingere aliquatenus te
volo instruere.

posset, ad

eum postmodum lapsus cumsudoremaatqueejusdem

ximo

pcenitcnliai rediret

geniique viree, quas ante transgfcssionem absque

Nunquid ignoras angelos etarchan- n sensus torpore ad cuncta bonilatis jura retinuerat gelos omnesque coelicolas, qui longe sublimioris postea carnis fragilitale pra^pediente cum labore natura constant humana,in eo voluntatis suaj argravi obtincret. Cum ergo hac ratiocinatione agnobitrio relictos, ut sive mccum, sive cum principe scas non solura eumdem primum horainem singudiabolo vellent, permanerent ?Sic quoque oportuit lari conditionis humanae primatusapientiaque laueos probari, ut et quid in me et quid in se essent reatum, sed etiam omnes coclicolas, quorum excelposset denudari.Undecum quitiam probati sinerae lentiajcreatura nulla comparatur,absquc probatione nihil esse,alii vero in se aliquidesse ct posse crecongrua non posse mibi lirmiter inha;rere nec non derent :hi qui in rae suum tanlummodoessedecersui meique differentiam pcrvidere quem deinceps
:

nebant, electionc et felicitate perpetua
digui;
illi

videbantur

hominum

cajterorum a primi hominis prudentia

in-

autem qui

se viribus propriis

commenda-

sitaaliquiddislantiumarbitrarisessetamperfectum,
ut sine tentalione meis magnificontiae suujque fragilitatis

bant, ut patefieret quid sine
diabili judicio

me

posscnt, irreme-

sunt puniti, sicut in Epistola beati

certum capere possit experiraentum

I

Patrol. XLVI.

A:i

OTHLONI MONACHI
si

S.

EMMEIUMMI
sunt diHcrimina, quanto non jam

44
pr.i^sentia

(Juod

lcnUilionis insolil.T moieslias Huprir lo

ir- A. piiHsi

ruisse cau8ari8,uU(!iifiu

quoqucquia

Lu pcricinKclilo
alii

moregratiamrnearri hucusquemagisquam

plu-

lantumrnodofuturaet a;terna desiderabarit pr.-Emia.Illi namque qui ante legem aut Bub lege
iilla,8ed

rcsadcplus sis.Nonnc
lia

tibi

insolilurn videlur,apucri-

rcligiose

vixerunt,

licet

jusli

s.inctiqne

essent,

usquoin pr;j38orisoniniriiodis le Bcclerihusirriplicatum, non hoIuiu pounas condignas evasissc, sed etiam quasi vice versa ha;c qua? multis dencgata sunt rc!igiosis,et (quod non absque admiratione

niagis

bulationcs siistinucrunt;
est verus justitia; Sol, id

tamcn ab aliisqucrn a Bpmctipsis illatas triisti autem quibusexortus
est Christus,

qui dixit

:

Sifjuisvuttpost rne venire,
toltut

ahnefjel semetipsum,
;

et

magna

pensari valot)curTi laborcmagno exquircnti-

meaj ingentia bus,ea nisu lacillimo perccpissc?llecordare,qua;so,quidtu absque labore
pietatis

dona

crucem suamct setjuutur rne et iterum Qui amat anitnam suam, perdet eam hujusrnodi rudimentis incitati semetipsos offerebant tortoribus ;et
: ;

mei expcrnrcntur augusliarum.priusquam pacem quiem uliam,nondico lutur-ai sed praesentis
solito

beneliciorum,etquid

caiteri plures

electi
et revita;,

si

lortor alius defuisset,sese

cum

vitiis et

concupi-

scentiis

obtinerent,quamvis nonnulli inter beneficia sibimet
collataalfiictioncs variasperlerrent.Iitut ha;c aperTj

semper crucifigebant. ideoque non facile terrenam sortiti sunt dignitalem, sed jugiter intendebant adspiritualem: ut videlicetipsisemetcontra
diabolicas tentationes
fortiter

rnunirent, aliosque

anirno,quosdam qui hujusinodi vitam ducebantjtam in Veteri quara in Novo Testamento per nomina recitare cupio. Scisne quantos
tius tuo innotescant

exemplis suis erudirent. Verumtarnen

priusquam

passionum propriarura

victoria et pace fruerentur,

aut aliquibus regendis praeponerentur,plurima pertulerunt pericula, multa transierunt tempora. Qui-

labores et tribulationes Jacob patriarcha pertulerit, priusquam ullam benedictionisperceptae a patre suo
Isaac gratiam promereri potuerit?

dam

etiara in

spirituali

dignitate

jam

constituti,

nam,ut Genesis
ideoque, matre

prseter afflictiones spontancas,flegritudinis aut per-

libertestatur,oderal
dictione

semperEsau Jacob pro beneei

secutionis varia; flagella obhumilitatiscustodiam a

qua benedixerat

pater

;

suadente,idemJacobpropterfratrismetumprofectus est in exsilium,ubi avunculo suo 14 annos serviens, ignobilis personae sortitus est negotiura. Postea vero

ad finem vitae proesentis sunt passi.Quamvisergo hujusmodiviros innumerabiles, ut supradictum est, in Testamento Novo possis invenire.aliquos tamen exempli gratia nominare
volo ut,

me transrnissa,usque

cum

rediret ad patriam, in

tantum adhuc
nuntios
et

fratris

cum hos intestimonium

surapsero.facilius

expavit iram,ut pro

reconciliatione

prae-

mittens,non solum jam IVatrem, seJ
:

dominum

agnoseas qualitatera caeterorurn. In primis itaque apostolos Domini Jesu Christi attende quid labora-

Sic loquimini domino meo Esau appellaretjdicens Exc dicit fraicr luus : Mitlo nunc legationem ad do- C minum meum,ut inveniam ijratiam in conspectu tuo. Cum autem advenientem fratrem procul vidisset,prae timore in terramcadensseptiesadoravitdonecappro pinquaret.Videsne ergo quantas afflictiones ille tantus vir sustinucril,anlequam gaudia aliqua bcnedic-

antequam aliquera laboris antequam sublimitatis percipiendae gradura.non dico in futura,sed in praesenti tantum
verint, quid pertulerint

sui fructum,

vita, ubi Ecclesiae universae prajferendi erant,

pos-

sederint. Dicit enira,ut evangelica verba

testantur

ipse primus apostolorum

Simon Petrus ad Jesutu:

tionispromissajgustaverit? At

si

gustavit,

magnus
filio

suo Joseph proferri possunt;quera cumsomniapatefacta fratres sui magnum quemdam sibique prspotimorhfecsuperavit.

Eadem quoque de

et secuti sumns te, quid Quid autem in his verbis, ubi beatus Petrus se suosque coapostolos omnia reliquisse dicit, intelligendum putas,nisi (quod maxirae diffi-

Ecce nos religuimus omnia,
ergo erit nobis
'/

cultatis est)parentes,propinquos, dulcia

matrimonii

neudum

arbitrarentur,

mox

obliti totius fraternita-

jura, filios, praedia, domos,

posti-emo voluntatem

tis,contra

cum omniraoda

succensi sunt

invidia,

adeo ut vix ab
venundai-ent

illius interfectione sese

cohibentes

eum

Ismaelitis
ibi

:

a quibus translatus

in^gyptum,tantam
sustinuit, ut sicut

pressuramque de eo Psalmista coramemorat,
contritionera
ejus,

j)

ferrum pertransiret animam

donec veniret ver-

bum

ejus {Psat. giv,18), id est,

proBsdestinatam et

antequam perciperet revelatam potestatem^quam non

omniaque carnis desideria?Quam obrem licetapostoli,relictis oranibus suis,Dominum Jesum corailarenturjugiter et mente fideli,manifesturaest tamen eosdem pro rerura suarum diraissione, nec nonprohumanae fragilitatis occasione diutiusadiabolo tentari et fatigari, maxime cum etipse Dominus tentationes ejus voluerit pati.Unde ad eosdem
propriara
apostolos dicit
tentationibus
:

Vos

estis

qui pennansistis meciim in

solumsuper

oraniyi^gypto, sed etiam supercunctis

fratribus suis ad se proinopia confugientibus possessurus erat.Sirailia etiam invenire vales de pra;-

cipuo viro Moyse, et dc famulo meo David, et de sancto Daniele quiomnes,licetdisparibus modis, ante et post susceptam dignitatem tribulationes
:

?Hm. Praeterea tribulatione premebantur maxima, cura ipsum Dominum,in quo omnem spem suarn poncbant, comprehendi ab hominibus pessimis, et flagellari mortoque turpissima condemnari videbant.Huic autem tribulationi successit et allera,quia scilicet propter inusitatam si-

periculaque

maxima
viri

pertulerunt.

Tales etiam

multi inveniuntur in Veteri,sed

bique invisain tanti Magistri passionem, licet argumentis multispatelactam,vix ejus credebant resurreclionem.Inter
hific

pnulto plures in

Testamento Novo,qui tanto majora

quoque nihilominus persecu*

45

LIB.

DE TENTATIONIBUS SUIS ET SCRIPTIS.
A.


tibi

PAKS

I.

46
quanlomagia
vi-

lioneac mptu JudcTorum afficiebanlur.Tantis igitur tribulalionibus aposloli sunt alflicli ncc non probati,

quorumtanlo

faeilius polcsrecordari,

ex lectionc assidua

sunt noti. Illornm ergo

priusquain

in illo

quo ponendi eranl

totius Ecclesiaa

tam

legens, cito potes cognoscere quantara uterque

fundamento collocarentur, priusquara ullumlaboris 9ui fructum uut potestatcm in animabus lucrandis
meruissent adipisci.

pcrtulerit alllictionem proDei amore,

quamdevote,
astatis,

inprimis cura adhuc juvenilis essent

mun-

dana roliqucrunt Oinnia

Sed bis generaliter de apostolis omnibus prolatis,
nuiiclibet de aliquo illorum cicteroruraque

Palrum

specialiter, exempli gratia, mentioncm tacere, quid uniuscujusque eornra tribulationis et angustia) ante

quantas deinde diaboli sustinucrint msidias et tcnlamenta. Unus naraque eorum, id estbeatus Antonius, a quo etiara omnis fere exorta est eremitarum et ccenobitarura institu;

tio,

tanta conversationis sanctitate pollereccepit, ut

aut post perceptam spiritualis gratiae sublimitatem
pertuierit
;

ex hoc anliquus iioslis invidia3 iacibus

omnimodis

ut cuui

lam pra;cipuos Patrcs innumcris

acccnsus non

solura spiritualibus et invisibilibus

Iribulationibus allIic'os agnoveris, insolitam magis

gratiam quam molestiam ullius tentationis hactenus esse tibi collatam probare possis. Attende ergo ad sanclum Paulum et considera quot perpessus luerit genera persecutionem. Nam sicut in libro

B

eum irapugnaret insidiis, veruni etiam corporalibus atque apcrtis al'liceret plagis. Sed et altor nihilominus Uci gralia repletus, raaxinia sanctitatis suae monimenta tam scriptis quam nioribus rcliquit. Quid multa? Quiquid afflictionis, quidquid constat laboris in
vigiliis

Acluum

apostolorura et in ipsius Epistolis vaiet

et

in jejuniis,

aut

agnosci, postquam Christo Jesu vocante ad

conver-

in solitudinis iiorrore, et in pretiosi vestimenti

ab-

sionem venit, nunquara fere sine adversantium porsequentiumqae periculis exstitit. Ejusquoque collegam in persecutionum duntaxat numerositate Atha-

jcctiono, seu in desiderioruni carnalium devincenda

passione, aut in omnigenis invidia) diabolicse dolis

superandis, eosdem invenies diu tolerasse, ante-

nasium Alexandrinae Ecclesiocprcesulcmaccipe,
sicut iu llistoria
ecclesiastica
lcgitur,

qui,

quam

ad arcem pcriccLionis qua plurimis praefc-

mox

post

rendi erant, pervenirent.
Uaec igitur, quaiso, diligenter adverto, ot tantas

susceptam preesulatus dignitatem, pro catholicae tidei defensione laborans immensis ha;reticorum persequentium insidiis pene usque ad vitte suse linem alliciebalur. Sic quippe de eo sacraScriptura
relert
:

Hujus, inquit, tanti in Ecclcsia pro

fidei in-

agones fuerunt ut etiara de hocdictumesse videatur, quod scriptum est Ego cnirn ostendam ei
tegritate
:

quas interdum iasolitas arbitraris, conter tribulationes et tunc procui dubio cognosces quia parvi sunt quos modo aut unquam pertulisli dolores, quantumvis iidem Patres nullatenus, sicuL tu, pro eriminura capitalium pccnilcntia mererenlur alfligi.
atflictiones ad tuas,

Patrum prienominatorum
:

tu

nomine meo. In hujus C Pra^tcrea tibi illis humani persecutionem universus conjuravit orbis namque
quanla oporleaL
puti pro
et

eum

in tetate
soiatii

primieva niulto niajora

quam

adjumenta; niultoque plura

commoti sunt principes

terrae,

gentes,

regna,

quam
latia
;

eum. Ille autem divinum illud conferebat eioquium dicens Si consistanl adversum me castra, non liiiubil cor meum,
exercitus conveaerunt adversus
:

impcnsa sunt a me exteriorishoniinis soquibus jure incitatus, fide alque devotione raagna properaredebuisscs ad obLinendam intcrioris
illis

horainis puritatera, qua3

nonnisipcrmagnamcarnis
illi

si

exsurgut prxlium, in hoc ego sperabo.
Isti igitur

acquiritur alflictionem. Si enim
perse-

beneflciis parvis

duo

viri in

exemplum humauK

adjuti ita sunt inOamuiati, ut labores

maximos pro

tionis sufticiant tibi. ut
nihil inauditura te

non solura nihil insolitum, aliquando ab homine quoquam

pertulisse arbitreris, sed ncc particulam
alii

minimam

consequenda vitai spiritalispuritalcsustincrcnt,cur tibi, qui parvus adhuc dona adeptus es ingcntia, videturgrave tribulationem saltemaliquampro purilate

pertulerunt te pasearum persecutionum quas sura esse noveris. Tu enim pro eo quod aliquan-

eadem

tolerare

.''

Dic,

rogo, quis

tibi videris,

lulum adversilatis

et

persecutionis prius in Sieculo

constitutus pertulisti, et nunc in monasterio poaitus parvissimis tentatiouum stiraulis, quibus etiam
r.

utnec pro subsidiis prajsentiiius, ncc pro futura et perenni merccde raolestiara ullam pcrlerre velis ? Quid ergo olira, cum in schola positus esses, pro
capacitate

magna

discendi laborasti:''

Quod deinde

Christianus omnis probandus
ribus

erit, latigaris

;

majo

insaecuIariviLapositushabuististudiura, utejusina-

quam

alii

persecutiouum lentationumque pe;

nem noxiumque

evadcres luxura? Quid etiara nunc

riculis alflictum te frequenter arbitraris

sed haec
si veri-

cura ad monasterium venires,jejunando,vigilando,

longe aliter
violentia

quam

tibi

videanlur invenies,
In
aliis

orando, seu in qualicunque disciplina regulari insistondo plus aliis laboras, ut et pro pru3tcritis cri-

tatem considercs.
perluleris,

Nara quod

persecutiouibus
pluribus
est exemplis.
aliis in

humana illalis nii siraile jam satis deraonstratum

minibus consequaris veniara et de luturis habeas cautelam ? Denique qui proeterita rite emendare, et
futura mala cupit devitare,necesse est ut in
jejuniis etorationibus nec
vigiliis,

Deinde vero oportet considerare quantum
alflictione carnis et in

omni contemptu vita hujus sponte laborantibus succumbas. Attcnde ita([ue in
duos venerandos Patres et spiriLualis vitaj doclores, sanctum videlicet Antonium acbeatum Benedictum,

non in aliis bouis operibus carncm studcat edomare. Sed tamen quuntum
conversionis novitaset laboris tui perraitLit exiguitas,

curam assiduam

tibi

ioesse pro bia

omnibu^

47

OTHLONI MONAClll

S.

EMMERAMMI
ot

lalis

asscquendis non dencgo. Unde et ego eadem picmeaj Ijenoficia, (|ii;i; haclenus tibimel cxhi-

A

ritaLisconslantia sicut prncul C8 efTcctus, ita etiam

corum laborem
cxpcrtus.

impugnationem nunquam iueraa
et

bui,

amodo nou aurcram
et

a

lc

;

tu

tantum

virililer

age,

confortetur cor

tuuni,

ct

sustine

Dominum

Quam
laborc,

ob rem quia perfcctorum

in

castitate

[Vsal. XXVI, i\).

perseverantiura

omnimodo
«i

discrepas raeritis alque
videris, tribula-

Adhuc

rcatat alHiclio ct lcntalio una, id est passio

videamuR

aut eorurn.quorum impudicitiae

concupiscentia; carnalis diuturna, in
speciaiitor

qua quia

te

ct irrdigiositati

minus diacrepare

vexatum esse credis, ideoque in hac assumenda sunt aliquorum Patrum exempla ut in caetcris. Sed hoc in primis pensandum est quia is qui nunquam, et qui sajpius carnis corruptionem expertus est, nullapossunt ooUuctationecoajquari. Quamvisenimutcrqueimpugnationegraviaffligatur, istamen qui hujusmodi virofragilitatehumana devictus
saepe succubuit, tanto longiora et graviora passio-

tioniet irapucrnationi, quara pro poenitentia

agenda

pertulerunt aliquatenus assiraileris. Legitur quippe
in

supradicta Vita Fatrum quia fucrit quidam vir

vitamturpissimamsupcromnesvicinossuosduccns,
utopinatissimus in flagitiis haberctur. Hic aliquando Dei rniserationecompunctus ad pcenitenliam
ita

convertitur, ct inlra sepulcrum

quoddam

se conclu-

dcns, priorum sceierum

pollutiones

lacrymarum

num
jecit.

cardinalium certamina sustinebit, quanto
..
.

fre,

^
rJ

quentius eisdempassionibusconsentiensscmetsub-

j

.,

.-

.

fontibus diluebat. Gumque in his posito hebdomada .„ _i ,j . .„ j transisset, nocte veniunt ad cum dceraones in sepul.

.

..

I

Hac igitur re considerata, aliquos jam utriusque qualitatis homines ex Scriptura sacra probatos ad exeraplum assume, ut perspecta aliorum tentationeatque labore facilius impugnationis etlaboris tui quantitatem agnoscas. Et primum quidem illi
qui pro castitatis intimae perseverantia, deinde vero
hi qui procorruptionisIuxuriossequevitaepcBnitentia

cro clamantes et dicentcs « Quid est quod agis, o impurissirneetflagitiosissirae?Postquamomnispur:

citia satiatus es,

nunc a nobis castus
Nolis,
velis,

et rcligiosus

effugere cupis
eris. »
ille

?

amodo unus ex nobis

Haec et hujusmodi plura exprobrantibus eis

jacebat immobilis, ne audilura quidera

suum

agenda certaverunt, proponantur. Sicut ergo Dialogorum liber narrat, sanctus Equitius cum in juventutis su» tempore nimio carnalium desideriorura
certaraine fuissetfatigatus,ipsissuaB tentationis
gustiis ad orationis
ari-

convertensad eos, nec ullopcnitusserraone respondens. Guraque illi saepius eadem repeterent, nec ille omnino moveretur,tunc in furorera comraoti daeraones, verberibuseumalfliseruntmultisquecruciatum
suppiiciis

semivivum reiiquerunt.

llle

que hac

in re ab

studium solertior est factus.Guraomnipotente Deo remedium conti-

cruciatibus nec moveri potuit a loco in

tamen tot quo oratiodaemones

nis causa jacuerat. Sequenti vero nocle

iterum venientes gravioribus eum verberibus cruEccequantuinsanctusiste C ciabant sed nec tunc quidemmoveri valuit a loco. laboravit, qui quanto magis impugnabatur, tanto melius essedicensraortem subire quamultrodaemostudiosius oravit nevinceretur. Incollationibusquonibus obedire. Nihilominus tertia nocte multitudo que Patrum de quodam abbate eximio, qui dictus daemonum convenit, et absque ulla miseratione in
nuis prascibusquffireret, noctequadamassistenteangelo, eunuchizarisevidit.
;

cumpro interna corporis etaniraaecastitatenocturnisdiurnisqueprecibus,jeest Serenus, legitur quia,

eum

irruentes,

omnibus

poenis cruciatibusque affi-

ciunt.

Gumque jam corpus

defecissetin suppliciis,

juniis, etiam ac vigiliis infatigabiliterinsisteret, ad-

veniens ad

eum

in visione

nocturna angelus Domini

ejusque velut aperiens uteruin,

quamdam

ignitam

carnis strumara de ejus visceribus avellens atque projiciens, suisque omnia, ut fuerant, locis intestina restituens
:

extremus tamen spiritus obsistebalimperio doemonum. Quod ubi viderunt, exclamantes voce magna Vicisti, inquiunt, vicisti Quid ergo libiin hujusmodi impugnatione videtur ? Nunquid quiatesupra mul:
!

tos occultis etmanifestistribulationibus

oppressum

«

Ecce, inquit,

incentiva carnis

esse saepiussestimabas, tale aliquid

unquam passus

tuae abscissa, etobtinuisse te noveris

hodierna die
et
iste ladiffi-

eras

?

Quinimo longe minoribus su bj acebas tentatio-

perpetuam corporis puritatem quam fideliterpoposciti. «

nibus.

Ecce vides quantos

sit

passus

bores. Quapropter ut

nemoexcusationem aut

n

dentiam habeat ea qua; fideliler puscit impetrare non posse, quod uterque constanter petiit assequi
meruit.

Et ut hujusmodi exempla non sulum in fortiori, sed etiam in sexu habeas infirmiori, in vitaPatrum narratur quoniam abbatissa quaedam sancta, no-

licet exemolo satis hoc sis victus ab uno, pro tamen quod in occultis et spiritalibus tentationibus maximo te vexatum arbitraris, aliud in quo spiritalis tantum impugnatio decIaratur,proferre libet exemplum. Legitur naraque de Maria .-Egyptiaca, quoniam inter caetera quae Zozimo abbati de vitae

Sed

eo

conversionisque

suee

qualilate referebat,

dixit:

mine Sara, 13 annis fortiter a fornicationis daemone sitimpugnata, et nunquara rogaverit ut discederet ab ea hujusmodi pugna, sed hoc solumdixerit «Da
:

« Grede mihi, abba, septemdecim annis terisetirrationibilibusluctabar desidcriis. » Et post pauca
;

«

Gogilationcs autem quae ad fornicationem ilerura
tibi enarrare possum? corpusmeumnimiussuccendemc per omnia exurebat, et ad desiderium

compellebant
bat et

me quomodo

mihi fortitudinem, Deus. » Ecce fides qualis etquantusamor pietatis ;ecce quid uterque sexus laboraVeritpro virtute castitatis. De quorum oranium pu-

Iguis interim inielix

commistionis trahebat.

Dum

erga talis accenderet

: :

49

LIB.

DE TENTATIONIBUS SUIS ET SGRIPTIS.
me
in terrrnm. ef

— PARS
me
est

I.

30

cogitatio prosternpbiim

lacrymis

A

narrat,cuni ante perceptam regni diRnitatem
lis

eam infundens ipsam mihi v«^raciteradstare sperabam qua) me fide.jusserat.id est sanctissimam Dei
Genitricem
:

humimihique esset acceptus. postea vero eadem direpulsus. Ipse

gnitate superhiens a

eliam

et sic

perseptomdecim annos poriculis

multis; ut dixi luctahar.» Ecce vidos

quantumnon

solum
et

virilis.sed etiam femineus sexus labnraverit pro inteRritalis constantia.et pro corruptionis poc-

regum eximius et pietati mea? placitus tamen quam ad regni elevaretur fastigia majori se contrinxit religionis cura.Nam antea hona pro maIis,postea vero mala reddidit pro honis
David,
licet

esset, prius

nitcntia.Numquidergoseptemdecimannis.jamlahorasti pupnas contra cngitationos dosiderinrum carnaiium ? Quid autem tot annos dico, qui ncc uno passus estanta annointegro?Nondum igiturlahoris viam cccpisti et tamen velut ex labore nimio ,|am fatigatum defecisti.Sed et si quas tentationis et adversitatis

immemor in contesimo primo psalmo gemehundus ad me ait Quia elevans alUsisti me acsi apertediceret: Quanto sublimiore me dignitate elevasti. tanto majoribus peccatisme
ideoque iniquitatissuse non
:

:

implicari permisisti.Praeterea quantae ruinae is.qui
pr.ne c.Titeris

olcvatur, pateat,

liber

Paralipomenon

indicat. De Joas namque rege Juda refert, quia numquid propterea patientiae et spei solatia deponere dehes ? Nonne et post mortem Joiadae sace.rdotis,quieum ad regnum exsupracommcmoratissanctorumPatrumexemplis D provexit, in tantam elationem venerit ut, relicto cx aliis Scriptura? sacrae sententiis agnoscere potes, cultu Dei, a suis se permiserit adorari.Pro quo su-

molestias perfcrres,

utileesseacnecpssarium perferre tentationes?Petru9

perbia? flagitio

quod
:

regi

eidem evenerit Scriptura
volutus
csst^t

namque

apostolus dicit

:

Charissimi nolite peregrivobis
stt,

subjungit,

dicens

Cumquc

annus,

tiari in fervore,

qui ad tentalionem

quasi

asccndit contra
et

enm

rex Sijrix, venitque in

Judam

aliquid novi vobis conlinqat; sed communicantes Christi

Jerusalcm,

et interfecit

cunclos principes populi, et

passionibus gaudelc. Jacohus etiam apostolus do:

cet dicens

Omne gaudium

cvisfimate,

fralres mei,

universam prsedam miserunt regi Damascum. In Joas quoque ignominiosa exercuerunt judicia et abeuntes
dimiseruut

cum

in

lentaliones

varias incideritis scienlcs

quod
inte-

eum

in languoribus

magnis.
aut

Ex quibus
virtutis

probatio fidci vestra; patientiam

operatur, patientia
perfecti et

omnibus
supcrhiae

sentiri valet, quia

nomo

au*

atUem opus perfectum habet ut
gri, in nullo deficicntes.

sitis

dignitatis alicujusexcellentiasublimatus.mortiferae

Item apostolus idem dicit
viix,

ruinam absque magna contritione evadet.
virtutibus sibi concessis sub.jungit,di-

Beatus vir qui suffert tentationcm, quoniam,cumprobatus fuerit, accipiet

Sed
cens

et

heatus Paulus hoc attestatur, qui patefactis
Et

coronam

quam

repromisit

quibusdam
:

Deus diligentibus

se. Ilinc et Paulus apostolus ait Gloriamur in tribulationibus,scientes qitod tribxdatio

ne maqnitndo

revelationum

extollat

me,

dalus
ut

est

mihi stimulas carnis

mex

angelus Satanae

patientiam operatur, patieniia
probatio vero spem, spes

autem probationem. aidem non confundit.llu]usn?odi ergo documenta et inNovo et in VeteriTestamento inveniuntur multa quibussi.jugiterintendis non solum tentationes quaslibet advenientes facilius devincis, sed et majoris intelligentiaj dona conse:

me colaphizet. Si enim tantus vir stimulis ideo premebatur carnalihus, ne pro concessis extolleretur virtutibus, putasne tibi opus est aliqua adversitate fatigari, ne de

perceptis

beneficiis

prae-

sumas

gloriari ?

queris. Vir enim,\it scriptum csi, in multis expertus
cofjitabit

multa

;

et

qui multa didicil,nnrrabit inlell-

ob rem perpende, quaeso, tentationis tuae ordinem, exordium et finem, ut agnoscere possis,cui postremo amariori quam primitus

Quam

causam
et illa,

et

rfHm.Cujus videlicet reiindicium in temetipso probare vales, quia.nisi varia tentationum molestiaet
cura exercitatus esscs,

quam

tu insolitam vocasti tentalionem, ve-

xatus fueris. In primis
litisque

namque
fatigari

ideo levioribus sotentationihus, ut

nequam

tanta Scriptura-

permissus es

rum documenta

aut testimonia tractare studuisses

quasi per gradus
viorihus. Sed

quosdam ad
in

altiora paulatim as-

Plura quippe prius incognita jam indagationi tuae sunt reserata.
Illud
si

cenderes et disceres congredi

quandoquecum
ea quae

gra-

cum

tam

levi et

temperata impuin te

quoque summopere notandum
et tribulatione

tihi est

quia,

gnatione aliquantulum
£) gr^^itia

proficiens,

absque tentatione

aliqua diutius

mea

operahatur,

magis
;

ac

magis viribus
te

remaneres,gravius periculosiusquedebeneficiorum meorum largitate superbiendo caderes,quam cum

mcritisque tuis attribueres

in

talcm
cu.jus

sceleribusomnimodisquondamdedituscsses.Quantoenimexcellentioribus quisquedotatur donis.tanto magis pulsatur vitio elationis.Undc et ille praestantissims angelorum non sustinens dignitara suae do-

permisi tentationem tionis magnitudine depressus, agnosceres cui insincurrere,

tandem impugna-

num,
mior

eo gravius

superhicndo

cccidit

quo subli-

tantem dcfectum, et cui printcritum omnemque laac per horis tui profectum debuisses impularo hoc tanto certior de gratiae meae beneficiis existeres, quanto minus de meritis tuis praesumeres.
:

caeteris exstitit,

Saul quoquc, ut liberRegum

.M

OTIILONI MONACIIl

S.

EMMl':ilAMMI

82

PARS SECUNDA.
IToc

ideo

clericns

Hupr.-iflicliis

ideo srripsit,

uf A.

his qui in convorsionis

inilio

sacrarn Hrriptiirarn
qualiter

gcndo, sou etiam j^^junando sponte suhii, non salis affligere corpus videbantur. Cumque diu tractarem

legerc

cupiunt,

ostendcret

diabolicc fraudis astutiam,

immensam qua omnes eamdem
inspiralionis

quo potissimum studio memet

in tantis

periculis

constitutum aptissirne jugiterque

conBtringcrcm,

Scripturarn lcgcnlos impugnare solct, agnoscercct
pr.ncavero, quuliteniuc ctiam divina)

occurritanimo|utindictamine meoccuparem aliquo: quod ctsaRpe expertus surn mentem lascivam cujuslibet scholastice

gratiam agnoscere

et

invocare debeant. Scripsit et

instructi

in

nullo

posse magis

idem clcricus multa alia,qua6dam quidem dictando, qusRdam autem alio modo, quse scilicet utraque
subsequcntcr pandcrc volo
haec
;

constringi quain studio dictandi.

Ilujusmodi igitur occasioneaccepta.Iibollurn pri-

scd dictala [irius, post

murn

scribere coepi metrico scilicet styIo,quo maxi-

quoque cactera pandam.Sic ergo incipit scribere de librorum dictamine.Quia igitur alternis uti delectabile
e.st,

me in sajculari vita positus meexcercebam jponens ineo varias spiritualis doctrina? sententias, quibus me solummodo
quam cum

non solum ob depellendam tredii molestiam,sed ctiam ob recreandas animsc et corporis vires studui

contra tentationes imrninentes in;

struens roboravi

aut pravitatis mese quantitatem,

quondam d icta diversae qualitatis

scribere,

caeteris clericis

communiter

in

mundo

sed nuncreserarelibetqusescripserim.Tres
libellos diverso

namque

exercebam, pertinaciamque

quam

specialiter pra?

tempore diversoque stylo edidi in prirais.quos volui in unum volumen,quasi ad unam convescentium mensam colligere, instar videlicet trium pulmentorum,quae nobis sanctus Pater Benedictus coenantibuslargiri jubet in regula,ut qui ex

multis ibidem retinebam, magis attenderem atque

litterisexpositammajoripocnitentiadiluendamagnoscerem. Inserui in eodem etiam libello

sermonem

quemdam

lamentabili stylo editum, prius quidem

disputans de diversaclericorumnegligentianec non
avaritia :deinde narrans de miserabiii improbitatis

uno nequiverit refici.ex alio reflciatur. Confido itaque in Domino,quiaomni spirituali cibo delectatus in aliquo illorum inveniat, per quod spiritualiter refici valeat. Sed hsec de omnibus genoraliter sint
dicta.

meae vindicta tam spiritualiter
patrata.

quam
si

corporaliter

Ignorabam enim tunc,

quo loco profelicet

renda forent hujusmodi dicta, quas
sint posita,post caetera

in

modo

Nunc

vero reserare cupio qua^ causa fuerit

tamen,cum me aliquidper-

singulos scribere, ut lector aliquatenus exinde instructus noverit

spicaciori intuituagnoscereccepissem,ame constant

me nequaquam

frustra in talibus

edita
et

desudasse.
ergo libellum metrice pro!atum,cui imposui titulum:/)e Spiritali doctrina, scribere hujus
tate

quia metricis prolatus estverbis quae pueris intrantibus ad discendas litteras a multis primi;

Primum

lus exhiberr solent.In primis
vi ut

quoqueponere decreconversus

ex hoc quilibet ad veritatis viam

modi erat causa. Cum enim quondam ex infirmi- C sumat quasi prandium conversioni sua; congruum maximaconvalescens ad monasticae professiosicque leviori ciborefectus adlautioresdapes sacraj nis vitam venissem,tunc in brevi, plusquam credidoctrinae capiendas aptior accedat.Librum vero vibile sit,factus sum sospes ex qua sospitate veritus sionum,Iicet post duos scripserim, in ordine tamen ne aliquod damnum spirituale mihi oriretur,prece secundum ideo posui,ut illa doctrina,quae in priori Dominum intima rogavi ne me in tanta sospitate libello variis prolata est sententiis, in hoc quoque
:

positum otio inutili torpescere, sed aliqua tentatione,quam mihi congruere sciret, pulsari permitteret. Post hanc orationem non multum temporis fluxit et ecce varia? tentationum molestiae accedentes in tantum me circumdederunt,ut et incaute meorasseet magisad interitumquamad proventum exauditum esse aliquando vererer. Sed sspius retractans illud apostolicum Fidelis Deus,qui non
:

:

exemplis eaque tenacius praeanimo inhaereant verba,quae majori testimomissa nio tam pietatis quam severitatis divina^ in subsequentibus commendantur, in morem videlicet lautioris cibi, qui primo aqua puracoctus, deinde aliqua aceti vel etiam piperis adjectione accuratius praeparatur. Sola enim lenitatis verba in docendo prolata,quasi quidam cibi in sola aqua cxcocti posvariis corroboretur
;

patietur vos tentari supra id qiiod potestis, scd faciet cum tcntatione proventum ut possitis sustinere ; laboravr

sunt
t\

intelligi

;

sed

cum dehinc

aliqua severitatis
aceti seu piperis

exempla admiscentur,vclut amaro

non quantum debui, sed quantum
permittente, ipsoque

fragilitate

mea

Domino adjuvante, potui

neinconspectu adversariorum meorum corrucrem. Ideoque in tanta molestia tentationis, quae eo magis imminebat,quo major sospitas corporalis inerat,

additamento condita fercula ut suaviora efficiantur, non incongrue intelliguntur. Apparet igitur quia, sicut cibus tam amaris quam suavibus condimentis

coctus avidius sumitur,

ita et

doctrina

blandi-

omnimodo

tractare cocpi, quali studio,qualiqne la-

bcre corpus spiritui subjicerera.Nam ca qunj communiter cumcajteris fratribusin cainobioagprcdocebar,sed ct
illa

mentis quidem inchoata, sed deinde alicujus severitatis commista exemplis studiosius auditur.Unde et apostolus doclorem quemlibet instruens ait
:

ArQue, obsecra, increpa, id est blandimenta terrori-

quae speciali devotione scribendo aut le-

bus admisce.

53

LIB.

DE TENTATIONIBUS SUIS ET SCRIPTIS.

- PAllS

II.

54
ponere, quao

His igitur prrelibatis de secundi ordine libelli, jam vero subjungere volo ubi et qua ocoasione scri-

A

tiuni, quasi ad

mensam convescentium

quilibct lector avidus, licet indigno stylo edita. ge-

ptumfuerit.

Cum ergo monasterium nostrumin urbc

nerosse

tamen materife dignitatem
laiitis

retinentia, pro

Ratisbona consitutum varia episcoporum persecutione destrui viderem, ibiquc pcr trijiinta annos meliora sperans subsislerem, occulto Doi judicio longe

dapibus

potuisset gustare.

Nam qure
;

sententia
et

lautior et

suaviorvaletessequam de gratia Dei,

aliterquam sperarem evenit. Qualitor autcm ctio tanta evenerit, quia nec breviter proferri valct, nec ineptias tantas hic exponerc liliet, aliis proCerendarelinquo: hocsolummodoenarrans, quiacum
destruexteriora et interiora monasterii
nostri

cur credenda dicendaque sit gratia Judicia quoquo quam vera justaque et necessaria sint sed et quan tam bene agendi facultatem a Deo concessam ha;

beamus nisibus

inquirere atque pluribus testimoniis approbare? H.Tec quippe tria per trium
totis

commoda
nil praBva-

quaestionum solutionesin

illo libro,

quem

in tertio

penitus destrui sensissem,et contra hoec

luissem, quin imo a fratribus quibusdam juvcnibus quibus displicebam apud episcopum accusatus, va-

locavi ordine, stylo quo potui per dialogum protuli, numero scilicet et ordinc tali desiderans sanctam

mihi minas ab illo iiliusque familiaribus agi saepius audissem ;tunc, petita ababbate licentia, ad
rias

jg

Trinitatcm venerari. Sed etin hoc eamdem Trlnitatem venerari studebam, quia in tertia quaestione, quam velut fercula qu.nedam pr.-ccipua ritu sagaci
conlexta, et allata in extremo ad lectionis cocnam

monasterium Fuldense quasi cito reversurus perrexi, Verumtamen non dubito quin tantam destructionem nemo in nos agere posset,
nisi justo Dei
:

considentibus apposui
ta

;

dc ipsa sancta Trinitateet

UnitatR,.juxtaintelligenti?emeac vires, brevi et aper-

judicio peccatisque nostris exigentibus permissus

quod

scilicet

exinde pdlam datur

intelligi,

quia in

probataque (ut spero) variis txemplis et argumentis ratione disserui. Spero etiam me in eodem
libello

ipso discessionis meie anno, qui erat ab incarnatione Domini 10G2, miserando
In Fuldensi igitur

omnibus tam

in saeculari

quam

spirituali vita

scmperque lugendo

positis aliquaaediricationisverbaprotulisse,perqu3e

igne combustuni est coenobium nostrum.

quilibct esurientes et sitientes justitiam refici pos-

monasterio positus, et optataj tranquillitatis atque charitatis dono ibidem potitus,
frequenter tractavi, qualiler pro ejusdem tranquillitatis

sunt. Haec

quidem de
:

libri

extremi ordine sint dicta,
trihus quxstionibus, id est

cui titulum imposui

De

dc

divin.-B pietatis

agnitione judiciorumque divinofaoulfuerit

gratia Deo, a

quo mihi data

est,

grates refer-

rum
tate.

diversitate, nec

rem.

Magnum quippe mihi tunc videbatur in eodem monaslerio pacifico incessu posse deambulare. Quapropter

non de varia bene agendi Deinde vero subjungimus qua causa

scriptus.

animum ad
si

convertens, et

defcrendas Deo gratias omnino qua dictandi materia apte occur-

Quidam namqueraonachus de Augiensi
Ci

ccenobio.

reret diutius exquirens, reperi

tandem quamdam

dictandi occasionem, visiones videlicet, quas et ego

nobilissimaAlpmannorumstirpeortus,nomineHenricus, cum ab Jerusalem reverteretur, apud nos aliquandiu hospitatus est. Hic ergo quia in sacra
Scriptura satis studiosus
fuil,

quondam
audivi.

vidi et

ab

aliis

per loca diversa profectus
notitiaro deferrc

me

frequenter quasi

Has namque ad multorum
arbitrabar,

doctorem

adiit,

suppliciter rogans pro

quibusdam

ideo utile esse

quia

credo ad
visitatur

omnes
aDeo,

homines pertinere quoties quilibet
et ipse io

aut per castigationem aut per consolationem, sicut

Quod imi dico, omnibus dica. Incitabar etiam ex hoc ad scribendum, quia, cum olim libellos duos ediderim, tertium pro sanctce
Evangelio dicit
:

exponerem. importunitatem petiEgo autem humilitatem atque tionis ejus attendens, prout potui,ad quacque rogata respondi. Cumque Iutc collalio saepius inter nos
sacrae Scripturae sententiis ut eas sibi

habita sibi placeret, postremo illud deposcere cocpit,
ut

eamdem

collationem
desidia

litteris

Trinitatis honore,

si

ipsa Trinitas dignarctur inspi-

licot diu

tam pro

rare, saepius optavi addore. Tali itaquc

causa inci-

ferrem, aggressus

quam sum tandem,
titulo

exciperem. Quod pro ignorantia difscribens

quidem

tatus,

librum visionum,"de quo jam locutus sum,

per dialogum, s^d sine

auctoris et absque

scribere studui.

Tcrtium vero libellum, quem ante annos IG, ut reor,scripsi, cur in extremo ordine posuerim primo dicendura, deinde qua causa scriptus fueritsubncctendum. Quia enim multorum accuratisepulis ccenantium mos est, utin primact sccunda vicc viliora quajque fercula (quji non ideo viliora dicimus, quasi sint vilia, sed quod sint optirais inferiora) ia exlremavero lantiora, etaliqua arte praecipua cocta sibi apponere jubcant, cupicntcs in hoc non tam suae gulae, quam aliorum, qui forte invitati sunt ad
-,

j)

personarum notarum litteris, ne facile pateret cujus opus essct. Inter h.-ec vero ille ad monasterium suura vocatus proficiscitur, et post non multum

tempus ad nos iterum
scribere
crcpi, petiit ut et

revertitur.

Tunc vidcns

quae

qualiterque

causam

ea adurabravi, unice scribcndi illustrarem prologo,

et

utriusquc personae, mci videlicet ac sui,
:

memo-

riam palefacerem in dialogo quod mox, utpoteram, scribens implere studebam. Ha;c igitur causa Dialo-

gum me

scribere fccit

:

quam

idcirco

reseravi, ne
,

vidcar frustra scriptis alia addere scripta
coprnila charitate

utque

convivium, delectationi

et

honori dcscrvirc

:

epo
ali-

qua impellebar ad scribendum,
iste liber venerit,

econtrasimile aliquid inoliter volui in extremo

quilibct in

quorum manus

eadem

qua

lautioris sententiae verbula ante faciem legen-

charitate incitentur ad legendum. Ha;c sint dicta de

: :

5K
suprarlictis libris,

OTHLONI MONACHI
quos
in

S.

EMMERAMMI

56

unum

cornponere voiui.

A. 'ogo

Nunc

nliaii)

lil)ctpandero qua cauHa studuerim alioH

liLclios

scribcrc.
igilur persocutioncm

Cum

quam

in nionasterio

nostro (ut supradictum cst) passus eram, fugiens

intimatur, Bcripsi antequam proficiscerer ad monaslcrium Fuldense. Scd et Vitarn sancti Altonis, una cum quiljusdarn carminibus ad eurndem sanctum pertinentibus. Postquarn vero redii, Vitam sancti Magni scripsi, cornpulsus fratrum duorum

ad Fuldcnse monastcrium venirem, ihiqiic per an-

prccibuH intimis et assiduis, Wilhelrni sciiicet ex

nos qualuorcum
vidercr
;

traiiquillitate

magna coinmoratus
fralri-

dictandi scribendique studium frequentare

congregatione nostra, ct alterius qui ad nos discendi causa ex monasterio sancti Magni venit, Adalham
diclus, quique
est constitutus.

postulabar a quibusdam ejusdem monasterii
bus, ut sancti Bonifacii Vilain
aliquid facilius cdercin.
difficili

nunc

in Banctae Afraj ccjenobio

abbas

stylo editam,

Quam

pctitionem, licet diu

denegarem, postrerao tamen compulsus importunis precibus, utpotui, quod petitus eram implevi.Causaergo tali librumsanctiBonifacii promptusscripsi alium quoque libcllum qucni appeilavi JManualem, pro admonilione clericorum et laicorum scriptum ibidem positus edidi. Item libellum Proverbiorum

Post ha^c autem curn viderum simul et audirem undique Christiana; religionis dcstructionem, reclorum etprincipum negligentiam in subdilos, tara id
spirituali

quam

saeculari vita

positos, dolcrcrnque

jugiter pro talibus, cogitareccr;pi, utquia nullusdigTj

eodem monasterio posilus scribere cojpi. Cum autem assiduis epistolis per rnonasterii noslri fratres
in

quosdam revocatus ad patriam nollem
bar, petitionem

cito reverti

propter illorum fratrum, inter quas tunc commora-

narcturmcaudirccornrnunisermoneloquentem.pro miseriaque tanta condolentem, vel scribendo aliqua sacra3 Scripturas verba proferrem, unde aliquos aedificare possem. Hac igitur causa scripsi Jibrum mei quoque operis novissirnum, cui tituluin imposui De cursu spiriluali. In quo videlicet libro
:

(omnimodis enim precibus ut

illos
illis

quantum per

sacraj

Scripturje,

maximeque per

non desererem efflagitabant), vix tandein ab remeandi licentiam obtinui.
venire nolui,

Psalterii et Evangelii

campum

currere potui, scri-

Verumtamen ad monasterium nostrum prius perquam indiciis aliquibus explorarem qualiter omnia agerentur ibidem. Qua de re ad ino-

nasterium Amerbach dictum perrexi, cupiens '.llic exspectare quousque certus fierem de inonasterii vel subitanea mors me in extremis impediret a nostri qualitate. Gumque ad ejusdem monasterii debila confessione, saltem per scripta patefaceabbate susceptus omni humanitate et pietate retinerem quis ex memetipso, quis ex Dei gratia essem. rer, etdesacra? Scripturaj quastionibus multisinter C Adhuc proferre libet duarura orationum verba. Attendens enim saepius, quia plurimos exeraplis nossermoassiduusageretur, placuissetqueei saepissime responsio mea, accidit ut juxta paschalia festa pravis seduxi, talia orationis verba scribere studui, in quibus unusquibque satis doceri potest quomndo dixisset ad me Gredite mihi quod si vobis praecipro se et pro aliis orare debeat pere aliquid possem, absque dubio preeciperem ut quae scilicet orationes cum a quibusdara jam habeantur,in hoc opuin hac solemnitate proxima sermonem faceretis ad sculo describere nolui.Hag autem orationes aliaque populum. Cui ego respondi dicens Cur talia dicitis superius de dictandi dono prolata, tanto magis piead me, qui nihil hujus rei scio, qui nunquam consuevi populum alloqui in publico? lllo vero eadem tati divinas constant referenda, quanto araplius no:
:

bendo protuli. Inter haec et sermones quosdam nec uon epistolas pro communi utilitate scripsi quas si quis forte legere voluerit, apud nos invenire poterit. Scripsi etiam ante plures annos librum De confeasione actuutn mcorum, ut si qua infirmitas
:

:

repetente, ccepi raox cogitare intra

medicens

:

Quid
prse-

facerem,

si

aliquis, cujus jussa

transgredinon

sumerem, talia mihi praeciperet? Unde hujusmodi opus assumendum est mihi sponte, priusquam ab aliquo compellar poteate, ut sic probem quid facturus essem. Continuoque stylo accepto scribere coepi
in raoduraserraonis,
dicitis
:

tum est me vitiis plurimis quondam deditura nihil horum mernisse. Ideo autera hasc protuli, ut juxta hoc quod ipse Dominus in Evangelio cuidara dasmoniaco a

mnm
q

Vade in donarra quanta fecerit tibi Deus, ego quoque narrarem quanta mihi beneficia Deus exhi:

se liberato praecepit dicens
et

tuam,

sumensexordiumde

Psalmistae

buerit.

Dominus decodo

prospicit snper filios

homi-

Unde adhuc libet enarrare, quanta

scientia

quan-

num

quae nirairum dicta, quantum potui, similitudinum argumentis roboravi, credensper hasc aliquos
:

taque facultas scribendi mihi data fuerit a Domino in priracEva aetate. Gum igitur parvus scholari disciplinae traditus

aediiicari

:

cui

videlicet

operi

tituluin

imposui

fuissem litterasque celeriter didi-

Quomodo legendum sit in rcbus visibilibus. Gum autem in eodem loco unura pene annum manerem,
venerunt nuntii ex raonasterio nostro missi, quibus exinde ad patriam reversus sura.
ilis igitur dictis,

cissem,

ccjepi

etiara longe ante solitura

tempus

di-

scendi, sine jussu magistri, artem discere scribendi.

cum
cse,-

Furlivo enim etinsolito modo, nec non sine docente
nisus sura earadera artem scribendi apprehendcre.

dicam quoque qua de causa

Qua de

re conligit ut

pennam ad scribendum

in-

teros scripscrim libellos.Ex petitione

namque

Ira-

recto usu retinere consuescerem, nec postea ab ullo

trum nostrorura, Vitara sancti Nicolai nec non sancti Wolfgangi emcndans, sicut in utriusque vitae pro-

docente super hoc corrigi valerem. Nimius

namque
yiderent

usus prohibuit

me emendare. Quod cum

67
plures,

LIB.

DE TENTATinN'BUS SUIS ET SCRIPTIS.
A. et

— PARS

II.

58
;

dixeruntomnes nunquam mebene scripturum. Sed aliter evenit ex gratia Dei, sicut plurimis notum est, Nara cum in pueritia, ipsoque tempore quo tabula mihi data est ciim aliis pueris ad discendam scripturam vidercr alicjuid scribere nosse, miraculum non parvum pra;bui videntibus deinde vero non post longum tempus tam bene scribere
:

quinque in aliis lociscommorantibus tres quoque libros Evangeliorum, et duos cum Epistolis et
Evangeliis, qui Lectionarii vocantur.

Ad

h;cc ctiam

scripsi quatiior niatutinalps libros. Postea soncctus
et inlirraitas

varia

me

prohibuit,

maximeque

in-

quietudo diuturna,qua5 mihi ex variis curis et mcerore pro monasterii nostri dcstructione exorto per

coepi,

tantuinque affeclum

ad hoc habui ut et in

tempora

inolevit muita. Ei

aulem qui omno bonum
insit

loco

illo

quo

taiia didici, id est in cocnobio Tegernaee

prn?stut, et solus

cuncta gubernat, quique milii
sit

dicto, raultos

libros scripsissem

translatus adhuc puer, ibiqae in bendolaborassem.ut inde redienspenevisu privatus

Franciam tantum muita scri;

et

in

digno concessit plurima dona,

laus acterna,

honor per saecula cuncta.
Libet eliam proferre,

quantum reminisci

valeo,

fuissem. Hajc ergo ideo proterre decrevi ut aliquos
;

quot libros quibusdam derim.Et primo quidem fratresFuldenses nominare incitaremad simiiem alTeclum laborandi giatiamquc-e tanta mihi beneficia praebuit, uliis narvolo, quia pro eo quod apud eos maxime laboravi, que Dei, rans eos ad magnificandam eamdem gratiam Dei n scribens libros multos, quos monasterio nostrotramecum traham. Et, ut hoc ampliusfaciam, proTerre debam ideo apud nos quoqu'"- scripsi libros, quos ipsi non halicbant. Tradidi namque eis sicut melibet quantum laboraverim scribendo postea, cum reversus fuissem de Francia ibi quippe fueram mini, vii libellos.IIerveldensibus autemduos libros. quando obiit Caesar Henricus, et factus est rex Cumque ex parlibus illis remeassem, et ad AmarConradus. ba h venissem, tradidi ejnsdom loci abbali unum
ccenobiis aut amicis tradi;

:

sancliEnmierammicGenobium ad conversionem veni.mox quorunadam prece puligitur in

Postquam

librum. Postoa vcio
profectus, dodi
ei

cum

fratre nostro
libros, inter
:

Wilhclmo
quos orat
librum

quatuor

satus, tanto iterum scribendi studio occupabar, ut

Missalis liber satis pretiosus

Abbati de Lawesheim

raro,nisi in festivis diebus aut in aliis horis incom-

unum

librum

;

abbati dc Ehersperg
in

unum

;

petentibus, ab hoc opere cessarem. Intereasuccessit
et alius labor.

Nam

pro eo quod saepius legere, aut

scribere, aut dictare videbar scholasticorum cura

quatuor libros; amico cuidam in Patavia posito unum librum ad raonasterium Tegernsee duos libros ad Pryelense

amicis quibusdam

Bocmia

positis

;

;

mihi commissaest :ex quibus nimirum omnibusita

coenobiiim prope nos positum vokimen

unum,

in

pergratiam Dei constringebar,ut saepc corpusquieti quo tres libri erant. Scd ct lilio sororis meae ibidem necessarias non permitterer tradere. Cumque dicposito unum librum, variasque epislolas dedi. Ad tandi studium inesset, ad hoc saepissime nonhabui C Ruperius {Ohermiinsler) quoque raonasterium tres tempus, nisi in festivis diebus, aut noctibus, conslibros ad Inferius (^'idernmunster) monasterium trictus videlicet et puerorum cura ad docendum, et unum librum dcdi. Pr;cterea multis aliis dedi aut illorum petitione, quibus scribere coepi, ad scrirnisi aliquando serraones aut proverbia, sou aliqua bendum. Ergo praeter Ilbellos a me dictatos, quos aedificationis scripta. Talia autera laboris moi indi;

tam sponte quam
dandosscripsi
;

petitus pro aliorum aedificatione

cia hic ideo protuIi,ut aliquos

monachos

otiositati

unominusxxlibrosMissalesscripsi, decemquidem abbatibusautfratribus inmonasterio
nostropositis quatuorautem fratribusFuldensibus,
;

deditos converterem, et ad aliquod opus monasticae
vita;

congruum

incitarera. Si enira

tam magna nc-

queunt, faciliora agere possunt.

»0

OTllLUiNI

MUNACHI

S.

EMMEIIAMMI

60

VENERABILIS OTHE.OnfI
MONACm SANCT-EMMERAMMENSIS

DIALOrTUS
De

1)1]

TUIBUS QU^STIONIBUS,
Id est
:

divinae pietatis agnitione,

judieiorumque divinorwn diversitate, agendi facuUate.

et

de varia bene

Prodit nunc primiim in lucem ex codd. mss. inclytorum monasteriorum S. Crucis ord. Cisl. el Lamhacensis ord. S. Bened. in Austria, opera et studio Ven. l). P. Leopoldi Wydemanni, Carlhusiani et bibliothecarii Gemnicensis.

(Apud R.

P.

Bernardum Pezium,

'Ihesaurus Anecd.,

III, ii,

pag. 141.)

INCIPIT

DIALOGUS

M

TlilBUS

QU^STIONIBUS

PROLOGUS LIBELLI HUJUS.
Appetis, Heinrice, raihimet specialis amice, ut
illam confabulationis nostrae ratiunculam,

A

inepte vel inique prolatum agnoverint, quod etiara
sanctis Patribus legitur evenisse, imperitia?

quam

de

magis

pietate divina rebusquealiis fecimus quondam,litteris

quam

malitiaa

meoe deputent, ideoque

more dialogiinter nos
:

habiti

exponam.Quam
prae
;

resecent ut utilia

noxia non condemnenl. Scio enim quia
sic

petitionem ex parte devotus, et ex parte studeo implere invitus

devotus quidem,ideo quia

mor-

tam sanctam tamque arduam materiam nullo stylo aut sermone congruo promere potui verumtamen
;

talibus multis charitati tuas gestio parere

invitus

ideo,

utcunque proferre studui, ut a
in melius.

peritis aliqui-

autem, quia, sicut a me accepisli ipseque legendo probasti, eamdem rationem sine preemio, sine auctoris tilulo volui proferre, ut, si forte quispiam
invidicc vel detractionis peste

bus proferretur
Peritos

captus, dicta hujus-

autem dico magis illos qui in sacra Scripturaquam quiin dialecticasuntinstructi.Nam dialecticosquosdamitasimplicesinveni ut omnia sacrae
Scripturae dicta, juxta dialectica? auctoritatem, con-

modi rugosa, ut
S. Criic, acie]

solet, fronte

torvaque facie [cod.

legendo adiret, nesciens

quem

operis

stringenda esse decernerent magisque Boetio quara
sanctis scriptoribus inplurimisdictiscrederent.

hujus auctorem persequeretur invidendo vel detrahendoleviusinsaniret.Invidisnamqueetsuperbis pene erit inevitabile [cod. Lamb. pcena erit inevitabilis|, ut

Un-

de

cnjusquam

notse vilisque personae scripta

B

et eumdem Boetium secuti me reprehendebant quod personae nomen alicui, nisi substantiae ratio-

nali ascriberem. Quae reprehensio si justa est, jus-

absque irrisione possit agnoscere. Unde precor ut, quia votis tuis obtemperans per alternantesdialogipersonasnominismeiiiientionem cogor facere, tu quoque digneris hoc omnino providere ne parvitatis mese vorbula, ad gediflcationem humilium solummodo prolata invidorum et supervel dicta

tum

est etiam ut alia

nomina

et

verba, quae in

lit-

teris sacris inveniuntur aliter posita quam dialectica doceat, reprehcndantur,ut substantia, species,

genus, sentire, et habere, aliaque plura. Haec igitur omnia, secundum dialecticam,singulas

solummodo

interpretationis habent

;

sed, juxta sa:

borum

fiant ludibria.

Haec igitur dixi propter

quorumdam
vel

insolentiam.

Si quid vero in his desipui, ignoscant, quaeso, mihi.

modis ponuntur nunc quidem, ut in dialectica interdum vero, aliter. Unde et sanctus Augustinus, tam in divinis quam
crae Scripturae

usum,

variis

;

Deinde omnes, qui hfBC legere
tur, obsecro

audire dignan-

in sa^cularibus litteris doctissimus, in libro Retrac-

unice ut,

si

quid hic sapientiaB sale

conditum reperiant, Deo gratias referant, qui, quando vult, brutis quoque animalibus loquelam

tationum non erubuit confiteri se errasse in hoc quod, juxta quosdam, sensibilia solummodo de
corporalibus accipienda
inquit, sensus et mentis.

quondam

scripsisset. Est,

congruam mihique, qui nil ex me, sed ex ejus dono hac protuli, hoc beneficii munusimpen- C
prsestat
:

Cum

ergo reprehensores mei ha3C omnia, quaa

dant ut pro peccatis meis intercedant. At

si

quid

dixi, in sacra

Scriptura emendaverint, tuncet illara

61
rusticitatem,
tuli,

DIALOG. DE TniBUS QU^STIONIBUS.
quam
in personaB dicto scribens pro- A.
haec,
qu.neso,

62

Nam

sacra Scriptura

nomen

et

personam idem

ei-

simul corrigant. Ad

dignentur

gnificare perhibet,

cum

pro tribus pcrsonis, Patris,

attendere quia Deus omnipotens, sicut dialectiros
ct grammaticos ad agnitionis suce graliam traherc

et Filii, et Spiritus sancti,
tria

nomina interdum

ponit, ut

quas sicpissime legimus, Euntes docete om:

solet, ita

anr.borum dicta vel scripta accipere diveritatem fidemque sacram obsi

nes gentes, baptizantes eos in nomine Patris,
et

et Filii,

gnatur,

dummodo

Spiritus sancti {Mattli. xvin).

Quibus verbis

colli-

servare studeant. Sed

forte

sajcularium littera-

gitur quia, et

nomen,

et

porsona communionc quarebus ascribitur, per-

non crcdidcrint, contenderintque Deum elegantia sermonis sui .magis
eloquenlia
inflati hicc

rum

darn jungunlur.
nitur,

Cum

enini nonien pro persona povariis

nomen autem

delectari

quam

ruslicilale nostr', aftendant, precor,
:

quod Apostolus dicit
titia

Sapjentia hujtis
iii); ct
(/
:

apud Deum

(/

Cor.

mundi stulIntinna mundi elei).

git Deus, ut

confundat (ortia

Cor.

sona quoque variis rebus ascribi valet. S;cculares vero littersD, quas etiam plurimi spiritales viri sequuntur, simile quid tradunt. Cum in grammaticae pronomini et verbo tres personas ascribunt,ut:ego,lu,ille;et:lego,legis,legit.Quarura

Inter

hwc quoque pensandum

est quia

uomina

et

verba quccdam, nunc quidem abusive, nunc vcro proprie ponuntur. Ut in Psalmis vcrbum persequor.
In

prima

uno enim loco dicitur

:

Inquire pacem

et

perse-

B

tiae

secunda persona proprie ralionali substanconveniunt, quia nemo polest dicerc Ego;
ot
:

nemo

potest intelligerc

:

Tu,

nisi rationalis. Tertia

quere

eam
:

{Psal. xxxiii). Alibi vero alio

sensu poninecesse

vero persona, quaj dicitur
libet irrationalem valet, ut
:

ille, illa, illud,

ad

quamdici

tur, ut

Detrahcntem secrelo proximo suo hunc perc).

et insensibilem

creaturam,

sequebar {Psal.

Quorum

videlicet

unum

illc

fons, illa aqua, illud aequor fluit.

est abusive, aliud vero
forte,

proprie positum dici, nisi
qua^rcntes, vel ho-

Haec igitur

omnia

dialectici,
si,

quaaso, attendant

pro eo quod, vel pacem
Iredcre

mihique non imputent
dialectica

in opusculis meis, aliud

minem

enim persequentes significat), utrumque sequendo agimus, utrumque etiam uno eodemque verbo prolerre possimus.Quod si ita est, idcm de persona datur intelligi. Nam et Latinum nnmen est et ejus origo, juxta grammaticae regulam, facile potest agnosci. De verbo enim persono personas derivatur nomen quod est persona,
volcntes (hoc

invenerint. Major quid quara enitn cura mihi est legendo, vel scribendo, sequi

doceat

sanctorum dicta quam Platonis, vel siusque etiam Boetii dogmata. Qui,

Aristotelis iplicet in

dictis

plurimis orator fuerit excellentissimus, in quibusdara tamen errasse invenitur. Inter quae illud est quod, ex persona philosophia?. loquens, Lucanura

dicens Et familiaris meus Lucanus. Quod enira bum persono non proplcrea dicitur quod aliquam C nulli convoniat dicere gentilem aliquem verf^ phirem, vel substantiam proprie, sed indifterenter sophiffi, id cst divinae sapiontiae familiarom esse, quamlibet rem personet, sive nominet, ita et perfidelis quilibet advertere valet. sona pro cujuslibet rei agnomine, vel deraonstraVcnerandus est ergo Deus omniaque simul ditione dici potest. vina laudanda sunt pro capite et post hffic possunt
:
;

penultima syllaba, discretionis causa, producta, ne imperativus esse putetur persona. Unde, sicut ver-

gentilem

et infidelera

familiarem

suum

appellat,

Quod,

nisi fallor,

tam

Sacrae Scripturae

quam

saj-

laudari oaetera qusque.
Explicit prologus.

cularium litterarum tradilione invenitur

ita esse.

INCIPIT

DIALOGUS DE TRIBUS QU/ESTIONIBUS,
ID

EST

:

De divime

pietatis agnitione,

judiciorumquc divinorum diversitate, nec non de varia bene ayendi facultate.

Quam

pius et justus Dominus, vel quanfa facultas existat, bona uiti discere nisus, IIuc humilis veuiat, et cuncta legeus sibi discat (32).

Omuibus

CAPUT PRIMUM.
/n divinis Scrinturis

A
scitu

homo abunde docetur qux

et

aa salutem necessaria sunt. Heinr. Cur non, Othlone,

Non ita, sed quoniam continuis tontationum perturbationura molestiis adeo afficior ut quid ad salutem nostram pertineat providcre interdum
//.

cum convenimus,

apte

prorsus ignorem.

de salute nostra aliquid tractamus?
Othl.

Quasi cuiquam aliud gerendum

sit dicis.

quacumqiic inimici circumventione inferuntur, omnigenis tam Vetcris quam Novi
0. Molestiis, quac

(32) In codice Crucensi hi versus prologo praemiltuntur.

b

63
Teslamenti rudimcnlis
tia ut nihil fJootrinae

OTHLONI MONACUI
ila rJivina sit

S.

EMMEIIAMMI

64

jam

BtiBfocit gra- A.

Kt ul cognoscas

nobis

opu8 addere nihilqne
lc-

litudinem

quam firmiter hanc teneam, sirai* quamdam rationi huic aptam subjungo.
ila

aliud
Ctionr.
//.

tractare, nisi

quw

ex

eorum cdocemur
et

Crcdo narnque quia, aicut irnpossibile est maris

abundantiam

exhauriri

ut

quidquam videalur

Provorbii

cnjusdam rcminiscor, cujus
//.

tc

minui,

ita

etiam divinitatis supern;p majeslas ab

mecum
sciiiiiet

reminisci precor. 0. Gujus, quceso?

Quia

omnos pene doctores
ista

indoctis quiljusliijct

aut ignorant, seu dndignantiir compati.

Quoniam ignorantise meaj molestiis nihil addendum essc dixisti, nisi ul ea quaj jam scripta sunt legere conarer, quasi amodo
0.

Cur

inquis?

//.

nulius, nisi antea discussi erroris, oriri valeat causa, vel

usque ad punctum, nequeat exponi. Mare enim juxta hauricntis vires hauriri quidem vyjet, sed post haustum nuiia prorsus diininutionis signa pra?bet. Haud aliter quoque de Deo aliquantulum potest disputari; sed profunditas et magnitudo sapienti» ejus disputatione nulla ita valet comprehendi ut
qiiidquam
patiatur
exhauriri.

humana

ratione, juxta dignitatem, vel

enucleare per

me possim

universa

sacrse

Lcce

credulitas,

Unde precor inscitiae meaj paulisper condescendas et, si qua indiscussa, vel ignota
Scripturfie dicta.

quam
•^

de Deo per similitudinem prolatam indubi-

tanter retinere

me

scias

:

unde
«

prec' r

mihi aliqua-

exquisiero, reserare studeas.

tenus ea

qu;x2

superius expetii operias, qualiter vi-

Miror quid de his quae duntaxat discutienda "et requirenda [cod. Cruc. exquirenda] sunt exquirere cupias,quid non exquisitum atque di-scussum
0.

delicet, juxta

Psalmistam,
:

Misericordia Domini

plena

sit

terra

>>

cum

tanta afflictionum miseria-

rumque, nec non
nis pene
0.

fragilitatis

humanae molestia om-

alicubi reperire valeas? Sed cur moraris proferre

mundus

laboret.
licet

quid velis?

De hac quaestione,
delectari incipio,
sentio. Sec sicut

primum

exhorruerira,

CAPUT

11.

Quomodo misericordia plena diratur
Heinr.

terra,

cum

tot

jam tum

cum

te tanta fide

praemuni-

tu, ut apertius

intimares te

malis affligantur homines.

fide sancta

imbutum, assumpsisti
ita

similitudinis ar-

nanda similitudine indiget aliqua. Igitur instar scholae, in qua sapientia omnimoda terra {Psal. xxxii), et per eam vivere et esse nos exstat discenda, praesens a superno summoque Macredamus, multis tamen molestiis et miseriis in hoc gistro constituta est vita. Sicut autem in schola nesseculo, ab initio usque ad finem vitae, gravamur. p cesse est esse varia disciplinae genera, non ob hoc Verum namque esse non ambigo quod exqiiiro. ul, vel quisquam per haec afflictus intereat, vel omSed, quomodo verum sit quod in tanta diversitate nes pariter, sed ut, proul aetas aut meritum cujusversatur, ignorans si quidquam exinde praeter fique postulat, exhibeantur; ita in hac vita, quae dem ratiocinari liceat, intimari posco Multa enim schola maxima est, plurimis opus erit disciplinae legi, sed nusquam hujusmodi quaestionem resoluinstrumentis, nulli ad interitum, sed ad profectum lam invenire potui. praeparatis. Qua de re haec est prima pietatis di0. Rem a me exigis, quam lingua et mens pro-

Quod igitur paulo ante dixisti divinam gratiam in omnibus rudimentis satisfecisse nobis, ita esse fateor. Movet autem me aliquantum, quia,

quoque, quia tanta quaestio non, exponi valet, me eadem facturum patienter audi. Res enim obscura explanisi per similitudines,

gumentum,

cum

scriptum

sit

:

Misericordia

Domini plena

est

testari nequit ulla.

vinae dispensatio ut, quia fragilitas
objicis, qui

H. Cur

hoc modo
fideli

prius, quasi nil

nullatenus valet subsistere,
lius

humana per se nutanti omnimoda ocenim me-

cuiquam

quaestionis

amodo movendae remacom-

currat, aut lenitate, vel asperitate; multo

neret, loquebaris? suscipe igitur interrogata

patienti animo, et quae hinc scienda censes edicito.

clementiusque est ad praecipitia properantem aliquo modo impedire quam consentire,

Neque enim gratiam divinam, qua terra plena esse describitur quaque etiam ccelestis patria constare
creditur,

CAPUT

III.

incircumscriptam esse arbitror ut nulli sermonem, nulli saltem ratiocinationem hinc
ita

Deus singulari quadam pietate permisit ut homo in bono et gratia non esset stabilis.

D

Heinr.

Cur ergo Deus, cum

sit

omnipotens om-

agitare liceat.

niaque, ut scriptum est, quae voluit fecerit {Psal.

absque fiubio omnibus, prout possibile est, optima quajque de Deo ratiocinari et investigare, Psalmista ex persona Domini attestante Vacate et videte quoniam ego sum Deus {Psal. xlv).
0. Licet
:

.Quia igitur charitas est Deus, gratia
;

autem Dei charitas Dei gratia ergo Deus est. Quam ob rem cum vacare et videre prsecipiamur quod Deus sit, inquirere profecto prajcipimur gratiam Dei.

Verumtamen

•pmnia divina
Ilac

sic

inquirenda sunt ut digne ac perfide arbitror

fecte a nullo dici vel percipi posse credantur.
//.

nimirum

me

eatis

imbutum.

non adeo stabilem ac robustum hominem condidit ut absque hac, quam dicis, necessaria disciplinffi molestia stare posset? videtur enim aliquod impotentiffi hoc esse indicium. 0. Non omnia, ita ut videntur, sunt pensanda. Deus namque, sicut omnipotens, ita et justus simul et bonus cst, ideoque, quoniam voluntas ejus nuUa, nisi justa et bona, amplectitur, merito omnia, qu« Deus vult, facere dicitur. Cum ergo dictum sit quomodo omnia, quae Deus velit, facere possit con6id«randum est quse in homin» voluerit, •aqua
cxiii),

65

DIALOG. DE TIUBUS QU/ESTIOiNIBUS.
A.

80'

justissima et optiraa ?unt diccnria.LcgitLir nanique

tivo

quia Deus omnipotons, oninibus creaturis imperuFiat tantum verbo conditis, ita ipso dicente
:

humililas sino superbia.charitaa sino odio,rastitas sine luxuria,abstinentia sine gula, lenilas sine crudelitate.pationtia sine injuria, veritas sinc falsitate cffiterajque virtutessinevitiis contrariis vel agnosci
vel aliquid raeriti

{Gen.

i)

hoc

et

illud;

liomincm autcm facturus,

quasi coosulcndo et tractando cjus excelienliam,
praeveniens dixcrit
:

Fiiciumus hominem ad imagi'

nem

et

similiUidincm tioslram. Et posl pauca, Scri:

habcre potuissent? Si cnim nulla rerum conlrarietas vel diversitas cssct, nec se quisquam e.\crcere,nec cujuslibet meritum probari
potuissct.
et

Deus liomincmad imaginem siiam [Ibid.). Quic nimiruni dicta omnimodo sunt pensanda, quia ex his colligitur quanta Deus hominem condilionis dignitate e.\tulerit quoptura refert

Et

r/-eai'/f,inquiens,

Ad ha3cetiam
8i

victoria.

vero

nulla pugoa, nuila esset nulla victoria, nulhi quoque
si

sperandaessetgloriahis quibus est cortandum.Sed nec luciferi diei clarilas sine tenobrosae noctis oppositione grata, vel prctiosa csset.
allori

que modo eum vivere voloerit. Sed ut omnigenarum virtutum, quas profecto imagini divin;e,ij est homini insitas esse credimus,
scientiam facultatemque prteterujittamus, de arbitrii libertate

Nam nihil gratum,vcl pretiosum habetur, nisi quod coniparatum
excellenlius
in

videtur.

Sed quia con)paratio
simul
et pretiositas

non minus quam
j.

duobusagitur,ubicomparandae

solummodo aliqua dicamus, quam

alteritatis copia deerit, gratia

accepissecreditur

cum

cateris virtutibus. Alioquin

deHcit. Quia ergo per
vel

hujusmodi comparatioiiem.

Dei, qui libero arbitrio

utique perlruitur, minime
talia

exprimeret imaginem. Attestatur etiam hoc Scriptura,

oppositionem gralia Dei etiam considerunda est; angelicae naturae dignitatem ejusque ruinam oxistia-

cum

de Deo praicipiente refert
;

:

Ex

omrn, inquit, ligno paradisi comede
scientias boni et

de

liijno

aulem

bilem, in qua Dei judiciura primura apparuit; nec non prirai horainis lapsum venial)ilem,in quo etiam
in horaines lacta
et

mali ne comcdas [Gen. ii). Cum enim homini condilo quiedam conceduntur,quiedam vcro interdicuntur, patet profecto quia libero praeditus fuerit arbitrio. Liber autem factus ejus jussa implere debuvt,a

prima Dei gratia apparuit; sed multimodas Dei miscrationes, poslea oranibus [cod. Lamb. hominibus] exhibitas, invicem confelens animo, quantuin possibile est, pertracta.Gumque hitc anirao revolveris et quibuslibet culpis

quo

et libcrtatcm

accepit.Hoc igitur

cum juslum essct, volunlas Deifuitad implcndum. Unde satis claret quia quod non est impleta hujusmodi voluntas non ad
praecepti divini
H.

poenarura mcrita objeceris, fateberis procul dubio « inisericordia Domini plenam esse terram. »

libertatis

Datorem, sed ad

referendum

est transgressorem.

Quamvis enira plurimassaeculi generationcs,culpi3 exigenlibus, judicio Dei justissimo sint damnatae,
idem tamcu judiciura evenisse creditur pro aliorum

Gum verborum luorum
miror.

seriem attendo, quor-

sum tendant
0.

C

rogabas

Ut interrogationibus tuis satisfaciam. Internamque in primis quare Deus alflicLiones

salule, sicut et salus gentiura daranatione evenit Judaiorura. Nara tantae scholae disciplina non sine aliquorum lieri potost ruina, sicut nec granum

tantas in

mundo

permiserit; deinde, cur

homincm

tam fragilem condiderit.Quae utraquequia ex primi hominis conditione orta esse videnlur, ejuodem quoque hominis originem replicare libuit, ut.dum
in ortu
tio

absque palearum exculilur tritura, quamvis quosdam, quos in liac vita damnatos videmus, in futura salvandos esse speremus.
11.

Jain satis declarasti quia flagella divina sint

causa

lierel cognita, niilia

deinceps quees-

necessaria
plicio

ageretur superllua.

tur, quid, quaeso,

H, Esto ut ista quaestio, quasi supcrflua, abjiciadivina; graetiae, qua plena esse

quem
tu

quodque gratiaj magis quara sint supdeputanda. Sed et prirai homiuis lapsum, imperitorum vulgus rcfert ad Gonditorem,
docuisti ad cjusdem

quidem apertissime

homi-

terra describitur, in

cjusdem primi hominis condi-

nis

referendum esse inobedientiam.

tione deputatur?
0.

GAPUT
qualitas, nisi per anlicimena, id

IV.

NuUa rerum

est contraria,valet agnosci.

Ideoque

si

gratiam Dei

cupis agnoscere,ejusdem gratia^ oppositum,velcon-

n

In damnatione angelorum, apostatarum juslum Dei judicium; in reparatione hominis lapsi dioina pietas upparct.
lieinr.

trarium quid

sit

prius debes attendere. Necesse est
rei

Nunc ergo precor
pietatis divinae

enim

cujuslibet

agnitionem esse.Agnitio autem

maximam
collatione

ut, quia paulo superius dispensationem humano

hujusmodi esse videtur distantia,vel diversitas,qua3
inter quaelibet inter

generi exhibitam in angelictc el humanaj naturaa
scntiri
post--e

opposita et conlraria reperitur, ut

dixisti,

de his etiam

ali-

album et nigrum. Album eniin in albo, vel nigrum in nigro piclum facile agnosci nequit sed utrumque per oppositum, vel diversum coiorem
;

quid planius disputare coneris.
0. Ubscura sunt valde quae quieris et eo ad proferenduni dilficiliora quo in quaesstione ranora.Sed quia, ut Apostolus dicit Invisibiliu Dei a creatura
:

agnoscitur. Ita et gratia divina consideranda est per
ejus oppositum,

quod

est

divinum judicium.
collatis,

Ilis

namque duobus
inlelligitur.Sic
vitii

utrumque etiam bonura mali,virtusque omnis
oppositis, vel

mundi per ea quie facla sunt intellecta conspiciunlur (Rom. i), aggrediamur aliqua, qua3 vel Dei gratia,
de qualoquiraur,vel fides sancta suggerit,hinc propalare. In quibus tamen, ne quis

contrarii oppositione clarescit.

Quomodo

ergo

nos terneritatii

G7
possit argucre,
si

OTIILONI MONACIII
quid ineple vel inccrie [cod.Cruc.
tiifjiora srjnticnti

S.

EMMFJIAMMI

6g

\

inreclc] prolorimus.ornni honiini

ad cnitjidunduin nos Hul)jicirnu3. Vidctur
divin.T) gratiai rnerito

namquc

non quac sit inassa, 6ed qualis sit artircx, cx ea quid facturus.altcndenlcH rrcdite quia majoris polciitiai est ex rcbus infimis maxirna quarn ex rnagnis facere magna. Sic ct majoris est clementia;

relurendum quidquid pietalis excogitaripotestactumcrga genus humanum.Quidquid autcin scvcritatis ct districtionis Judirio Deus
in

rnundo statucrit.non ut

in

hoc dclcntctur quasi
potentia appareal,

rnagnam quam parvam iapso dirnittere culpam. Ad h.'/!c ptiam perpondite quia necesse est in aliquo probari argurnento quid dc suis meritis sit

crudelis, sed ut ejus gratia

el

homo

et quid

de gratiai divinaj dono.

statutum credo, quia judicii sine oppositione, ut supra dictum e;-:!, nulla gratia valet apparere. Ut crgo ct nos gratiam judiciumque Dci possimus aiii|uatenus attendere, conleramus utrumque in angelica et humana conditione. Si jgitur ad angolicam respicias, quid ea in creatura praiclarius? et tamcn post trangressionem, ncc vtniam habcre

CAPUT
In peccato orifjinali facto

V.

hominis meritum; in di-

misso divinx pietalis

donum

probalur.

meruit ncc quidquam boni, vel velle potuit, attestante sancto Augustino qui,io libro xiv De civilate Propter meritum, inquit, primoe Dei, ita scribit malse voluntatis suje ita damnatum alque obduratus
:

peccatum cou3\.al[f. leg. monstrat] originale,quoniam in hoc uno eoden.que probatur utrurnque in /acto quidem horninis merilum in dimisso autem p-jr baplismum,divinae pietatis donum. Haec est igitur causa originalis culpae merito reputanda pro antidoto contra omnes mortale
: ;

Argumentum autem

bos supcrbife qua;, vel ex natur.T3 excellentia, sicut
et angeJis contigit, vel ex

natorum profectu bominil

est angelus malus ut jam voluntatem bonam ulterius haberet. Rursum si humanae conditionis jura

nibus

oriri

posset,

quia supcrbiam latentem

magis comprimit quam culpa patens.

post transgressionem imposita attendas, quid ea vilius excogitare potes ? Veruintamen post culpam,
et

veniam

et eligendi

boni arbitrium habere meruit.
si

Quae utriusque naturae conditio

summopere

con-

Quod si superbia, vel infideiitate aliqua obcaecaminus patet ex supradicto argumento velut obscuro,quia in una eademque re, et poena probatur, et gratia inesse,addam aliud argumentum planius.
tis

feratur, altera ab altera declaratur.Nam in angelis peccantibus,quam tremendum horrendumtjuejudicium Dei sit valet agnosci. In hominis vero culpa,

Multi denique vestrum,

dum

servos, vel quoslibet

sibi coinraissos a nequitiis suis nullc pielatis

mode-

ramine cohibere possunt, dolentes eos perirepeni-

quamvis pojna gravis

et

metuenda
si

sentiatur,

ma-

ximatamen

gratiae

argumenta,

judicio angelicae

naturae conferantur, inesse videntur.

Multo enim

membri detruncatione ab incceptis reprimunt. Curaque haec fecerint, a cunctis sapientibus plus eorum salutisquarn perditus,aut CKcitate, aut alicujus

clementius est ab infimis,ubi spes omnis est veniae, C tionis causa iecisse creduntur attendentibus, quia juxta evangelica verba, melius est ad vilam ingredi ad summa quemlibet provehi quam in summis pcEnitenlias, ad debilem vel claudum, quam duas manus vel duospedes constitutum, ubi locus nuilus est
intima dejici.
Haec igitur utraque maximanobis pensandasunt humilitate et pro continua divinae pietatis conferenda admonitione, ac si ipsis rebus collatis Deus

habenlem mitti

in ignern

geiernum [Matth.

xviii).

Si

ergo talia unius forsitanhominis utilitaticonsulens

homo
ad

primo,sapientia
totius

homines admonens loqueretur, dicens
quae peccando meruistis et

:

Attendite

non me in homine me imbuto et ob hoc inobedientiae praesumptionem cootra me elevatu,
novit agere, quare etiam

omnimoda

a

quantum poslea gratiam

pensare nequitis.angelici reatus ultionem recordamini, quia quidquid huic dissimiie pro peccatis vestris est factum, gratiae solammodo mcae constat deputandum. Illis namque post lapsum, nec venia, nec boni eligendi
exhibui vobis
;

et si haec alias

humani generis salutem portendere arbitramini,dum ejus dignitatis portem quamdam in ipso mox initio elationis tantopere abscindendam decrevi? Ut enim hominis est delicta solummodo
omnipotentis est futura, ne eveniant mala, occasione omnigena, praecavere.
praeterita punire, sic Dei

facultas ulla relicta est. Vobis auteui
haic reliqui
;

non solum
cffilestia, j^

sed

et,

ut vos de terrenis ad

undciidem maligni angeli depulsi sunt, transferrem, humanitatis vestrae carnem assumpsi. In qua
etiam, ut ostenderem quanta mihi obedientia deberet homo subdi, ego honiinibus omnimodo subjectus exempia
praebui.Scio deniquequia cunctis ho-

macula pensantes, sentite, ut scriptum est, de Domino in bonitale [Sap. i). Recordamini quoque quod Psalmista dicat Quomodo miserctur pater fili07'um, misertus est Dominus timentibus se, quoniam ipse cognovit
Haec igitur, o mortales, de originali
:

/igmentum nostrum [Psal. cii); et iterum Fidelis Dominus iu ommbus verbis suis {Psal. cxliv).
:

minibus esset incredibile quid homo deberet Deo, nisi ipse tali probarem exemplo. Proinde si quid vos moveat quod ex lam fragili massa origo humana procedat, considerate in primis hoc inodo csse punitam protoplasti inobedientiam
ceptis
;

Et ut

nemo

suspicetur quia pro crudelitate aliqua

diabolum permiserim in multis dominari, attendite quod ad Job me dixisse scriptum est Non quasi
:

crudelis suscitabo

eum

[Job xli), subintellige

diabo-

dum enim

prae-

meis noluit obedire, merilo aliquam carnis eontumeliam debuit jnevitabiliter sentire, Deinde

lum. Inter hazc etiam libet memorare quiade judiciorum meorum austeritatemultisolent murmurare.

Sed eadem austeritas

quam

necessaria

sit

mundg

69
et

DIALOG. DE THIBUS QUtESTIONIBUS.

70

hoc rnaximo probare potestis quia, cum phirimos, ut et ipsi perpessis, et alii auditis fljigeilis convertuntur, attligam, nihilominus tamen in nequitia sua perseverant. Quod si eadem judiciorum

A

meorum
tis,

austeritas penilus cessaret, quanta, puta-

pra!Sumptio quanlusque exitiabilis conllictus inter homines StBviret ? Hoc autem habeant argu-

ranrlamquft promissionem. Sicqne confercnsel pcrmiscens utraque timere simul et sperare in Domino doceris. Dcindo considorans famem.quatn pra-dixilJoseph in /Kgypto, prossuramciue liliorum Isracl ab /Egyptiis illatam, nec non plagas /ligyptiorum et eorum demcrsionem in mari Rubro factam, haec omnia
potentiae divin;e

mentum

qui dislrictioni

me» derogare CAPUT V[.

conantur.

signa fore scito

;

attestante Scri-

ptura,quae

Deum narratad Pharaonem
le,

dixissequia

Divina pittas el scveritas sunl duo retia quibus Dcus saivandos ad se trahere consueviL.

ad hoc ijisum excitavi

ul

ostendam

in te vittulem

meam,

et

annuntiatur nomen
;

meum

in universa terra

Hujusmodi
his

igitur dicta,

utcunque prolata, ideo

[Exod. IX

personiEdivincerationiassimilandastatui.quiasuper

cnim de quibusdano hffic Dei verba taceantur, credondu sunt tainon. Quibus
I\om.
ix).

Licot

potentia; et judicii signis si mox contVras tritici plurima imperitorum turba, indignatione nunc copiam, quaefactaest antefamempr;ediclam, Israetacita, nunc eliam prolata eum incusare studet. Sunt praeterea alia innumerabilia tam districtionis „ litici populi ereptionem,Ninivilarumque conversio iiem, necessariam iterum facis collationeni.quaj le etpotentia? quam gratifeejus indicia, quorum quaj

dam

in

sacrs Scriptura?

libris,

qusdam

in quoti-

docet timere pariter

et

sperare in Domino.
et

dianis inveniuntur experimentis.

Ex quorum oin-

Iterum

si

attendas Esau

Saulis regis abjectio-

nium collatione aliquatenus inspici valet quia, quasi quibusdam retibus, eos quos Ueus salvandos esse praevidet, ad se trahere solet. Unde et in Evangelio voce Domini nostri dicitur Nemo potest venire ad me, nisi Pater meus traxerit eum [Joan. vi). Si ergo
:

nem, Core, Dathan et Abiron, Holofernis et Aman hostis Judfflorum mirabilom oxstinctionem, et gontium illaruin, quas tilii Israel deleverunt, internecionem, et haic omnia divinae tantum dislrictionis
judicia esse credens,

mox

adhibes Job

et Eliae

san-

qusris quomodoad salutem traharis, intuerc, juxta Apostolum, pietatem simul et severitatem Dei easque procui dubio retia salutis lu.-e esse scito, Nam si soluramodo severitatem Dei attenderis. nil ab eo praemii pro labore tuo sperans accepturum,
pavidus, velut a facie ignis cera, liquescis. Si vero

ctitatem, David rcgis electionem, Moysis, et
et

Aaron

Josue dignitatem, (iliorum Israel in terram promissionis introductionem, Aod, Gedeon et Samson,

Judith quoque viutoriam, Ksther reginae contra hostes

Judaiorum defensionem,

magnam

nihilominus

judicii graliaeque divinoE!

facis collationem,

qua ad

de sola pietateejus
sceleribus
rearis,

ita

prsesumpseris, ut pro nullis

timoris amorisque divini accenderis delcctationem,

perpetratis districtc

judicandum

te

ve-

C dicens cum Psalmista:

/n via

testimoniorum tuorum,

eodem modo

reraissus deficis.

Haec igitur utraque conferanda simul et ample-

ctenda esse Psalmistaconsiderans psallebat, dicens Misericordiam et judicium cantabo tibi, Dumine
{Psal. c).

Domine, delectalus sum, sicut in omnibus diviliis {Psal. cxviii). Oransque simul cura eo Conftge limoretuocatnes meas,ajudiciis enim tuis limui{Jbid.).
:

CAPUT
/u Veieri

VIII.

Hinc iterum

dicit

:

Virga tua

et

baculus

luus

ipsa

me

consolata sunl {Psal. xxii).

eum
tari

virga flagellari,

Sed quia baculo autera inniti et susten-

Testanienlo Dei judicium, in Novo gratia, ejusdem pietas speciali qxiodam modo inteLligilw-.

Hkc quidemsupradictain
tinentiir. In

Veteri Testamento con-

solemus, congrue pervirgam Domiai, ejus severitatem per baculum vero divinam pietatem de;

signavit.eaque conjungcns,neutrum sine altenjsibi
sufficere

consideravit, ac

si

aperte diceret

:

Seve-

Juda^ aposlalaj Simoquoque cailerorumque haerelicorum perfidiam, Judaicoe plebis, ncc non genlium illarum, quaj adliuc paganismi ritu detisi

Novo autcin
;

nisque Magi interilum

.\rii

ritas et pietas tua,

simul

collata;, salutis

meae exi-

nentur, infidelitatem conferas ad latronis et centurionis evangelici fidem et

stunt causa.

CAPUT VH.
A/Jeruntur ex
Veteri
severitalis

Christi nece
et J)

Testamenio divinse pietatis, exempla.

Sed hujusmodi collationem hoc modo in libris sparsim scrutare.Memorareinprimisprimi parentis maledictionem et diluvii generalis horrendam inundationem, nec non urbium SodpmsB et Gomorrhae

sanctorum infantium pro occisonim dignitatem et ad gentiura pluriraarum religionem magnain, profecto ex eis concipies timoris et amoris divini compunctioncm. Sed ut brevissimam efficacissimamque omnium,
qua;
in

sacra Scriptura conlinenlur, collationem

tremendam subversionem,
vel districtionis divinc-e

illaque

omnia

judicii,

signa fore crede. Quaj quia per se nihil operantur, nisi pavorem vel desperatio-

Testamentum Vetusconfer adNovuni, in Veteri quidem judicium,in Novo autcm gratiam intelligens. Quamvis enim in utroque utraque inveniantur, nullatenus tamen coaiquari possunt, quia in
facias,

Veteri habes Latorem legis de gravitate judiciorum
Si, quis, raaxime dictantem, eo videlicet modo inquit, illud vel illud focerit, morte moriatur. In
:

nem,attende

mox

divinae pietatis indicia,id est ejus-

dem

protoplasti redemptionera, licet serara,

Enoch

translationem.Noe filioruraqueejusconversationem,

Novo autem inetfabilem Domini
gratiam, dicentis
:

nostri Jesu Christi

pec non Abrahae, Isaac et Jacob raemorandara vene-

Venile ad

me omnes

qui laboratif

71
et

0'J'IIL()NI
onerull cslis,
rl cijo

MONACin
Oo

S.
'Ji^'"

EMMKIIAMMI
'^^

72
vcnationibus solerlia, catperiliara, vari

rcficiam vos

(Maltk. xi).

A

iiiiiltipliccin in

quaniminim

ooilalionein JoannisEvangoliodicitur:
est, (jratia et

tarum

circa
et

mures capiendos

ani-

Lex pcr Moyscn data

verilas per Jcsum

Chrishtm fucla est (Jouri. i). Curii igilur audis gratiam ct Ifigom, scilo (luia lex gralio; cst opposita i<leoquc pro judicio posita.
liinc ct

Apostoius dicft
:

:

Peccatum in vohis non
sub lege, sed suh
(jratia

dominahitur [liom. vi). Hinc

nonenim

estis

sona

dicit

:

et Ezcchiel prophetaex Uornini perDabe eis prxcepla non bona ; cl junicia

mca, non in quibusvivent (Ezech. xx),legis videlicet prfocepta volcns intelligi, quae quamvis sancta et mandatura sanctum et bonum, in comparatione

bestiarum utilitates, dulcerr. melUs liriuorom, incomparabilem vini saporem, aliaque potionum conrcctarurn gcnera, mirarn aromalurn variorum fragrantiam, auri et argenti gernrnarurnque decorem, c;ftteraque rnetalli supplementa neccssaria, structurai lapideaj munirnenta aliaque pcrplura terrenae felicitatis commoda. Sicque ex utrisque, coUatione facta, intelligere potes quid severitas, quidque sit pietas divina. Agenda est etiam unicuique collatio inter se et
quoslibetalios,attendendo videlicetjugiterquantum
spiritualis seu corporalis gratiae
illis,

malium

tamen
legis

gratias
et gratiae

non

bona, attestante Apostolo, qui
dicit
:

gloriam conferens

Nam

nec

a

Domino

acceperit. Nullus

minus, vel majus enim semetipsura
consideret, et

Qlorificatum est quod claruit proptcr excellentem gloriam [11 Cor. iii). Omnis enim gloria, et bonilas et

B

satis

metiri praevalet, nisi alterum

in ejus qualitate discat quid vel sibi desit, vel quae

virtusin comparatione majoris minus claret. Unde etiam in cornparatione Dei nemo bonus, sicut scri-

ptum

est

:

Nemo

bonus, nisi sotus Dcus {Luc. xviii).

Multa quoque his similia inveniri possunt de collatione Yeteris NoviqueTestamenli.Quae si diligenter
ad se invicem conferantur,
gratia Dei circa

dona jam sufficienter habeat. Unde necesse est ut, cum videmur nobis tam mente quara corpore pauperes et infirmi, servitio nimio depressi, vel quacunque miseria implicati, mox revocemus ad me-

moriam plurimos

in

utroque horaine pauperiores,

quam
IX.

inaestimabilis sit

infirmiores, servitute et raiseria majori gravatcs.

homines consideratur.

GAPUT
E.X quotidiana
consistit.
rilatis pietalisque

eliam vita ostcnditurmira divinxseveconjunclio, qua hominis salus

Curaque ita miserias alienas, coUatas nostris, majores senserimus, facile quia nobiscum sit gratia Dei major quam cum illis scire poteriraus. Similiter cum superbia nostrahoc suggesserit ut
credaraus nos sanctos, sapientes, perfectos, recorderaur,

His igitur de Scriptura praelibatis, libet etiam alivitas

mox multorum Patrum tam
;

praesentiura

quam absentium in quorura comparatione invequantisper declarare quomodo in quotidianis niemur stolidissimi. Sicque fit ut ab bujusraodi hujus experiraentis justitiae pietatisque divinae col' lationera valeas facere, ut per haec dicas quia Mise- C collatione humiliemur, et de judicii pietatisque divinae consilio minus causeraur. Nam quod non baricordia Domini plena est terra [Psal. xxxii), quandoquidem tam sistit humana.
districtione

quam

pietatesalus con-

bemus, justo judicio Dei quod vero haberaus, tati solummodo divinae referendum est.
;

pie-

Attende ergo aeris intemperiem,famera, pestilentiara, raortalitatemtamanimaliuraquarahorainum, incursionemhostiura, venenosas mortiferasque herbarura vires, rapacitatem luporura caeterarumque bestiarum, morsus serpentum, draconum, scorpionura, muscarura, aranearum, edacitatem vermiura

GAPUT
In

X.

xterms damnatorum suppliciis et bealorum gaudiis eadem Dei severitas et pietas retucet. Potest adhuc agi magna collatio, quae videtur

etiam

omnium

conclusio,

si

inferni scilicet aeterna

supplicia, et regni

ccelestis

beatitudo sempiterna
sicut praesentis vitae

minutorum,nobis jugiter adheerentiura,seu exnobis nascentium,incertam et difficilem piscium capturam, locorum prsecipitia, multarum demersionem navium,ignisexustionem,aquaruminundantiumirrupiionem,infinita paupertatis,et infirmitatis et fra-

conferantur. Quae utraque sine fine idcirco pariter

permansura esse credo,
sic etiara futurae

ut,

dona, collatione prfesentium judiciorum pcnsantur,

perennisque

vitae

gaudia, damnaet

tionis aeternae judicio coUataj quae
rj

quanta

sint,

gilitatishumanaedamna,necnonprincipum pravitatem; ha2C,inquara,omniaattende,etin his judicii di viniseveritatemobpcccatorumnostrorummeritademonstranda et compescenda intonantera,cognosce,
sicut scriplum est : Pugnabit orbis terrarum contra in-

attendantur. Quibus verbis
libro

beatus Gregorius in
:

omnes aeterno sed tamen ad

Dialogorum quarto concordat, dicens Iniqui supplicio sua iniquitate puniuntur;
aliquid ardebunt, scilicet, ut justi

oranes et in Deo videant gaudia, quae percipiunt,
et in illis respiciant supplicia, quae

sensatos (Sap.

v).

Et rursura
et

:

fievelatur ira Deisuper

evaserunt.

omnem impietalem Quorum terrore

injustiliam

hominum

(liom.

i).

Neutrum
sine
alteri

enira, id

est,

nec malura nec

bonum

quia ad timorem Dei,qui est ini-

altero

declaratur, et
illo

tiumsalutisnostrae,soIummodo inslruimur, necesse est ut etiara ea attendas quibus ad amorem Dei trahiraur, id est,aeris lemperiem,frugura copiara,corporum sanitatem, pacis gaudium, plurima salula-

famulatur. In

utrumque miro modo namque malo bonura ser-

viebat, qui, juxta evangelica verba, abiit in regio-

nem longinquam,
et

et ibi luxuriose vivens dissipavit

substaniiam suam. Guraque consummasset omnia,
egestate laboraret

jrjumherbarum medjcamenta,canura

vigilen) custo-

raultimoda, in se reversug

73
dixit
:

DIALOG. DE TRIBUS OUTlilSTlONIBUS.

74
et illud

Quanli mercenarii in domo palris mci abundant panibus cijo aittem liic famc parco ? Surgam, et ibo adpatrem meum {Luc. xv). Qui nimirum, nc

X

slruxisti, spe

magna acccndor

a tc oxqui-

rerc

:

qualilor

uno hominc peccantc gcnus omne

humanum
:

damnationis sententiam meruerit, sicut

consumeretur malis,respectus est spe paterna) piebono in beato Paulo tatis. Ecoalra vcro malum
apostolo,
e.vtollat

sa^pissimc sacra Scriptura prodit, ut est illud ApoSicut pcr unius delictum omncs homincs in stoli

qui

dicit

:

.Y^*

itHujiiitudo

revelationum

comlemnationcm,

etc. {liom, v),

Non enim ambigo

me

datux esl

mihi slimulus carnis mex, ancolaphix,ct
{II

gelus Satanx, ut

me

Cor.

xii).

Qui

de justo Dei judicio in nobis facto,sed valde miror quomodo per unum peccantemomnes meruerimus

nihilominus ne
stimulo

extolleretur in

bonis,depressu3 est
ergo

damnalionem. Unde

precor

ut,

sicut

superius
ita

pravilatis.

Ulrumque

famuiamen

obscura reserasti pe argumenta plura,
quiistionis hujus mystcrium,si

ctiam

quoddam

dico, et hoc,
,•

desperaret

et illud,

quod egens rolcctus est, ne quo abundans depressus est,
in

non
et

alias valcat

dear-

nudari, argumento aliquo studeas reserare.
0.

ne se extolleret.

Quod

qucTcris,

tam

magnum

obscurura
vel

Cumquehajcethissimiiiu

tuocontuleris animo,

duumque

cst ut vcrear in eo

quidquam
:

mediilla

perpcndens videlicet quam potens et dislrictus sit Deus in exercendisjudiciis^quai ideo mala videntur stolidis.quia aspeaa sentiuntur et amara,nihil enim

tando immorari. Scriptum cst enim
scrutalus (ueris

Altiora te ne

B

;

sed

quse prxcepit

tibi

Deus,

cogita

semper
Fatcor

,

et in
iii).

pluribus operibus ejus ne fueris

malum.scd abusive pro poena dicitur,co utique genere loquendi quo flagella solent mala vocari quamque benignus et promptus in exhibenbagratia nulla prajteritorum criminum, quaj confessione et
est
;

curiosjts {Eccli.
//.

ita

esse ut dicis.
:

Sed quia

e contra-

rio

scriptum est
ix)
;

(Marc.

et

Omnia possibilia mnt credenti rursum Virtus Dei est in salutem
:

panilentia diluuntur, indignatione retractus,nulla

personarum
lus {Psal.iu}
;

acceptione
et juxta

impeditus,

confileberis
est sa-

procul dubio.juxta Psalmistam,quia Domini

omni credenli{l\om. i), egoque credo te posse per inspirationem divinam animariad hujusmodi quaestioncm solvandam precor ut ea qua; exquiro,
:

Apostolum,quia non
miscrentis
vult,
cst

volentis

neque currentis,
vult miseretur
; et

sed

Dei

;

cujusque
ix).

quantum possis, intimare coneris. 0. Quacunquc fide quasras, magna sunt mihique
difficilia

quem

indurat {Hom.
est

Ubi notandum

est quia

hoc

Dei

misereri,

absolvere qua; rogas. Sed verbi, illiusmemor, quod dicitur a Domino cuidam credenti -.Ma; fiat

quemlibct castigatione,

vel

inspiratione aliqua a

(jna est fides tua

tibi

;

sicut vis {Matth. xv), ac-

malis operibus convertere; hoc autcm ejus judicarc

quemlibet innequitiissuisderelinquere.Omnisenim

cepta hinc fiducia aggredior exquisita, magis fidei tua; quara scientiae meoe viribus roboratus. Et hoc

homo,tam doctus quam indoctus,tandiu quasi quidam aegrotus jacet,donec eum
vel

id infimis,

C imprimis dicoquia prius opus

gratia su-

rum instrumentis.ut
tanto

est tibi multis verboper hasc ad tantae quaestionis

perne exinde aliqua occasione elevCt.Sed qus ratio lingua de pietate et severitate divina explicare
nulla.

sublimitatem agnoscendam gradatim ascendens, aptiordemum, quanto magis instructus in-

potest condigna ? prorsus

Unde

et ea

quK

troducaris.

sunt dicta, habeo pro debitae rationis scintilla. H. Cum audio talia, et expavesco, et gaudeo.

CAPUT
Deus severitute improbos nilatc humiles in spem
ribus exemplis.
et

XII.

Expavesco quidem, quia de imme;isa Dei potentia gaudeo autem vilia et superflua unquam cogitavi quia tanta pietatis divina; beneficia nosjugitercircumdare agnosco.Si enim omnia qua; tu protulisti de Dei gratia, rationi nebitaj comparata,sunt quasi
;

erigit.

superbos compescit ; leOstenditur id plu-

Judex igitur etrector providus quodcunque
doctrina
erit.

agit.

Nam

ne aliquibus praesumptionis,vel
in judicio

scintilla,

quid putas perfecta

crit scientid ?

superbinc occasionem lenitas ipsius pariat, severus
et districtus

altitudo divttiarum sapientjx et sdcntice Dei
,

Cujus rei notitiam nt apertissime etcitissime comprehendas, recordare quid Apostolus dicat:0 .•,. ,,•, . n ,-^ ^
0.
I

intcrdum

suo
tali,

exstat,

non

utique delectatus in
prospiciens
T\

districtione

sed

saluti

,

incomprehensibiliaet innumeraoiha suntjudiciaejus,
et invesligabiles

•,•,•

,

....

.,
,

!

Quam

communi,
,

qua3 sine distnclione aliqua >.a.i]uci
.

^ nequit

.^

vix

illius

!

{Rom.
XI.

xi.)

CaPUT

provideri.llursum, ne aliquiseveritatis eius ,\ n n.mie atem plus justo ormident seseque sub ejus potcntia salvari posse desperent, misericordia inopinata refovet et consolalur, non tanlum illorum
,
.

t^

Quomodo nnius hominis culpa tolum genus humanum
perierit. Difficultas qwdistionis.

specialem quantum consolationem attendcns generalcm.

Heinr. yolo tein his ampliuB immorari,quia satis declaratum est nihil posse Deo dignum dici.Restant

Gum
rint,

ergo hacc multi mortales

noverint et
in

ege-

quid,puta3,Arbiter omnipotens

unoquoque

autem

alia,

quje ex

occasione

praecedentium

ad

quajstionem
protulisti, ei

meum
quam

cominovent
variis

animum.Nam cum
nec non

recolo quarn plura utilia dc originalis culpaj causa
collationibus,

Denique non solum verbis,3ed etiam operibus omi.es in.struit nunc quidcm delcrrens, nanc aulcm demulcens sic, verbi gratia, in Nabuchodonosor rcgis suiquc ducis Holofcrnis clulicompresgerit ?
:

argumentis ad

gratia; divinai

agnitionem

me

in-

sione,

omnes

elatoa principes

edocet comprimen-

Pathol. CXLVI.

:

7?)

OTIILONI MONACHI
exalta-

S.

EMMERAMMI
eum
et in

70
Pentateucho legentibua plana

dos, ct nihilominus in David regis immilis
tioiK!,

^

rr.aximc

oinncB humilcs nniitiiit suhlcvandos ;nt, in inurmurantiuinac impaticnliuni liliorum [Hraclcontritione, omncs impaticntes indicat contercndos et iterum in sancti Jobet Joseph patientium corona, oinncs paticnles denuntiat, coronandos ut, in Sodomitarum ct Gomorrhajorum lascivientiurn subversione, omnes in eodcm crimine perdurantcs, licet in hoc sfficulo minime, in futuro tamcn ostendit puniendos.
;
;

Hint, i)iotatis

Bolurnodo fjns aliqua hic documenta

poncns.llfflc igitur

quanta

in illo (uerit ibi

dignosci

potcrit,cum sibi in monte

constitulo Dominusfiiio-

rum

Israel

delicta

nuntiaret

dicens

:

Descende

:

pecravU popuhis

luiis,oAc.

{Exod. xxxn),

illic

quippe

primo objiciens,qua8i quidam Cur, Domine, irascilur tuus contra populum tuum quem eduxisti de Jnror
se districtioni divinae

defensor respondit, diccnB

:

/Egyplo in forlitudine

magna
:

et

in

manu

robusta
eos,

?

Similitcr in
filios

Ileli

sacerdotis nogligentis casu, qui
urgi.it. Et

Nc, quxso dicant Aigyptii
[Ibid.
)

Callide cduxit

etc.

pcccantcs non quanta debuit invectionc cor-

ripuit,

omnes simul pastores ncgligentes

econtra omnes zelo divino ferventes in laudato Phinees zclo,quem,ut in libro Numeri Iegitur,in
explevit fornicantium, collaudat.
c;jede

Eodcm modo
imitatur,

in

r>

Deinde paulo post eadem fecit. Tertio quoiidem filii Israel murmurassent contraipsum et Aaron dicentes Ultnam mortui essemus in JErjypto et non in hac vasta soliludine, etc. {Num. xiv).Ubi videlicetapparuit gloria Domini videntibu8
que,

cum

:

Salomonis regis sapientissimi apostasia admonet
ne
quis
prudentiae suu3 confidens
sit,

sed

semper suspectus
dere permittatur.

ne in errorem aliquem ca-

cunctis filiis Israel, et dixit Dominus ad eumdem Moysen Usquequo detrahet mihi populus iste?(Ibid.) Mira ac placabili oratione iram Domini mitigavit
:

Quae omnia,

licet exterius et

juxta litteram, Moysi

In Absaloncnihilominus et

duorumjudicum con-

traSusannam falsumtestimonium proferentiumdamnatione,omnes filiosetjudices terribilitcrinstruit. Filiosquidem,nequam malitiam,vel injuriam in parentes perpetrare prajsumant ;judicesvero,ne quod falsitatis crimen excogitare in subditos impune sibi licere credant. Sed et in eadem Suzanna divinum
auxilium invocante citiusque obtinente,et generaliter omnibusinvoeantibus eum in veritate sese adfuturum promittit, et spnoialiter conjugibus cunctis
fidem castitatemque debitam conjugii servantibus ^ magnam spem baata^ remunerationis ingerit.
In utroquc etiam Tobia,

deputentur clementife,intimatamen fidead pietatis divinse dipensationem referenda sunt, ut in his

pastoresdiscantquantum subditismisereridebeant.

Adhucetiam res alias satis memoranda in Moyse videturpensenda.Nam quamviseum Dominusmiraculis et signispree mortalibuscunctis magnificaret,

ipsique inter ceetera
Invenisti gratiam

familiaritatis verba dixisset

mine

coram me, et te ipsum novi ex noomne bonum ostendam iibi (Exod, xxxiii) ; raultaqee hujusmodi, tamen absque peccato non ast inventus coram eo, ut Scriptura tcstatur de illo
et

et

Aaron. Quia, inquit

,

non

credidistis mihi,ut san-

ctificaretis

patre

scilicet

et fllio,

me coram

filiis

Israel,

magna documenta
ipse fllium
instruxit, ita

Scccularibus cunctis in conjugio

hos populos in terram

quam dabo
:

positis exhibet. In patre

quidem docens

ut, sicut

impleretur quod scriptum est

non introducetis (Num. xx), ut Quia non justificaeis
;

suum summcipere

prasccptis divinis

bitur in conspectu ejus omnis vivens {Psal. cxlii)

et

deant

;

in

omnes patres flliossuos instruere stufilio autem promittens quia, sicut ipse
ad destinatam profectionem

iterum

:

Non

est

bonum
tur
:

et

non peccet [Eccle.wi): Deoque

homo justus super terram,qui faciat soli anamaraptaretur, ut de eo legifecit

patris sui monita sancta implere satagens,angelico

teton, id est,

mpeccanim

comitatu, non solum
edoceri, postremo

Qui peccatum non
(/

nec

inventus est dolus

duci, sed etiam ad ipsius conjugii jura

peragcnda

quoque cum plurimis diviliis ditatus, ad patrem meruit sospes renuptialibus ducijita omnes filii justis parentum suorum admonitionibus obcdientes, et praesenti vitte subsidia,et
ffiterna

autemin his moveatur, cum scriptum sit •.Quia cceli nonsuntmundi inconspectu ejus {Job xv) sed attendat aliquam merito
in ore ejus

Pcfr.ii^.Nerao

;

esse difTerentiam inter

Deum

et

horainem.

CAPUT

XIII.

ptiis

gaudia angelico ductumereantur adipisci.In Eadem doctrina Novi Testamenti exemplis tur. Qvomodo daemonum tentationibus quo simul et illud intimatur ne quis iegitimis nu- D dum, etc.
detrahat,qua3 sic angelico consilio peragicon-

confirma-' resisten^

siderat.

Neque enim propter superfluos

et illicitos

hominum
est,

appetitus instutio divina reprohendenda

In

Moysc quoque pluriraa exhibetdocumenta,hupietalisque immensa;. Humilis

mililatis scilicet et sapientia3,justi zeli et providentia3,

namque nimis

Hujusmodiitaqueexemplis de Veteri Testamento jam vero de Novo proferaraus aliqua, ubi imprimis eos qui etiam primitiae sanctorum vocantur,videlicet sanctos infantesab Herode trucidatos, ponere volumus in quibus nimirum hoc videtur Christus nos docere, ut credamus quoniam, sicut
prolatis,
;

exstitit,quando-Jethro csnsilium dante super rebus

quibusdam,ipsc quamvis cum Dco jugiter loqueretur,

iidem infantes,nec scientia nec meritis ullis sufTulti, sed sola Dei gratia digni effecti sunt pro ejus no-

mox

conscnsit.Quoties vero sapienliaj ccetera-

mine

pati, ita

omnes,

in

ipso

regenerandi
aut

sunt.

rumquevirtuLum prjenominatarumindiciain coclaruerint,qui breviter memorari nequeunt,pra:lereo,

vel credituri,licet aetatis parvitate

morum
si

sim-

plicitate nil videantur mereri,

tamen

parvuli,id

77
est

DIALOG. DE TIHBUS QU^STIONIBUS.
humiles esse student, quod est pueritice verae

78
eis

A

instruit, ut nil

nisijustum videatur quidquid ab

indicium, divina gratia efficiantur digni, vel in pace, vel martyrii palnia ccelesti rcgno associari. Quia ergo in his infantibus omnes in ae credentes
piissimus Arbiter ita, ut dictum est, consolari creditur, referamus aliquod in quo nihilominus om-

iniqua inlcnlione profertur, non attcnilcnlibus ideo se hac falsitato deludi,quia nequam illum ocuium,

de quo Dominus in Evangelio
(Mattti. vi), retinent,

dicit

:

Si oculus tuus

nequani fuerit, totum [corpns tuum tenebrosum erit

nes perfidos arguere videatur. Sed quid apertius ad hoc reperire valeamus quam quod de Herode super Christo fraudulenter inquirente et Judseis respondentibus legimus? illi namque, quia dolose Christum investigare studuerunt,

Nequam

profecto est oculus illa prava intentio,

qua quilibet aliena appotens omni modo laborat tam scriptis quam vulgaribus judiciis, qualiter
pauperes etsimplices supplantans, antiqua sancto-

rum Patrum
minatur,
(Isai. x).
et

decreta dissipans desiderata obtineat,

non solum eum minime invencrunt, sed etiam ad tantam, perfidiee su» causa, nequitiam perducti
3unt ut
et ipse Herodes, fantium praedictorum innumerabilia agmina neca-

non attendens quod Dominus per prophetam comdicens
:

Vie qui
:

condunt

leges iniquas

pro Christo plectendo, in-

Et iterum

Vx

qui dicunt bonum malum,
et lu-

malum bonum,
in tenebras
sacrae

ponentes tenebras in lucem

cem ret, et Judffii in Christi quandoque necem conspiB qui rarent. Quo sane actu omnes,qui Christum duplici
corde sequuntur, increpari videntur.
Qualiter etiam tentationibus diabolicis resisterc

(Isai. v).

Lucem

in tenebras ponit

Scripturae verba perversc intelligens in

erroris

sui

supplementum sumit,

sicut haeretici

multi fecisse leguntur.
quia, pro dolor

debeamus, Christus nos edocet,qui tentatori.quamvis sibi omnia nuda et aperta esscnt (Hebr. iv), ta-

men

nullis, nisi sacrae Scripturse verbis,
:

respondere

voluit dicens

Scriplum

est

:

Non

in solo

pane

vivet

homo, sed in omui verbo quod procedit de ore Dei Scriptum est Non tentabis (Matth. iv). Et iterum Dominum Deum tttum. Et rursum Scriptum est :
: : :

autem ideo aliquid solito prolixius edidi, agnosco nunc pene omnes rectores, tam clericos quam laicos, nil magis studere quam aliena rapere. Verumtamen clericos ab hujusmodi morbo nuUa cura plus quam Scripturae sacroe lectio san.Tret, si eam studio tantum agnoscenda^ veritatis suaeque emendationis causa summa humiHaec
!

litate frequentarent, Deum jugiter pro intellectu Dorninum Deum tnujn adorabis et illi soli servies puro exorantes. Nam qui alia intentione legere soQuibus verbisomnes fideles instruuntur, ut (Ibid.). lent nullam aedificationem exinde percipere merenin tentatione positi sacram semper paginam inspitur, sed fit in eis quod scriptum csi: Oculos habent, ciant, sacrae Scripturae verba scmper attendant. et non videbunt ; aures habent, el non audient (Psal. DemonstravitetiamnobisDominus in sua tentatione quanta calliditate diaboius sacram Scripturam ad C cxiii)

pravitatis suaj

intentioneni fleclere conetur.

Cum

Eadem vero
[sic

caecitas,
;

quae

clericis ex libralis

supra pinnaculum tempH statuto suggereMitte tedeorsum (Ibid.), moxPsalmista; ret, dicens dicta.quasi adidquod suggerebat olim praenuntiata

cnim

illi

utergue cod.

forte leg. liberalis]

scientiae eve-

:

nit abusione, laicis
tiae

nascitur ex saecularis

sapiendi-

praesumptione.

Cum enim

tantam peritiam

fuissenl,

subjunxit

:

Scriptum

est,

inquiens,

(juia

cendi

quaelibct et defendendi

haboant, ut in eis
sa-

angelis suis mandavit de le ut in

manibus tollant te, ne unquam offendas ad lapidem pedem tuum (Ibid.). Hujusmodi igiturdiabolicaversutianequaquam credenda est frustra prolata, sed exinde edocemur quanta cura nobis sit contra eamdem versutiam vigilandum. Agit enim in nobis quotidie, quae semel
ia

ipsum Tullium disputantera putares, tantaeque
pientice

talentum ex Deo acciperent causa defendendi simplices et pauperes, illi econtra, o nefas
!

avaritiae facibus
cfficati,

inflammati, et ob hoc prorsus obfelici-

quorumquo bona possunt devorant, ven-

Domino praesumpsit

agere, tentans videlicet nos

trem pro Deo, temporalia lucra pro aeterna tate amantes.

fraudulenta sacr* Scripturae illatione in errorem

aliquem inducere.
T\

CAPUT XV.
Divinx
pietatis est

virtutum

et

vitiorum exemplis

CAPUT

XIV.
et

recta docere.

Contra pravam divinas Scriplurx interpretationem, avaritiam rapacitatemque clerirorum.

Nec mirum,

si

Satanas sacram Scripturam simu-

Item ne de promissionibus suis unquam desperemus, exemplis quibusdam docuit nos Dominus. Promisit denique discipulis suis simulque cunctis
in

lata qualibet justa ratione

ad suam nequitiam verlucis transfigurat.Scd

se credentibus,

dicens

:

Ubi sunt duo,

vel tres

tere valeat,qui se in

angelum

congregati in nomine meo, ibi
(Matth. xvin).
liter

quanto majori calliditate suam nequitiam contegere novit, tanto plus praccavenda est a cunctis
fidelibus,

sum in inedio eorum Quod quia semper impleat spiritavoluit

aliquando

maxime

a saeculi judicibus et rectoribus.

Nam cum

demonstrare corporaliter discipulis suis ad castellum quoddam

Illosdeniquesiavaritiasolummodocorruperitjtantis
vel sacrae fc*criplurae testimoniis, vel saeculari lacun-

euntibus et de se colloquentibus, ipse Christus, repcnte apparens, ibat cum illis sicquc eorum con;

dia ad ea quae injuste obtiqere gestiunt, obtinenda

viator effectus, licet ab eis dubitantibus imprimia

79

OTIILONI MONACHI
flo

S.

EMMERAMMI
CAPUT
XVI.

80

non csset ugnitus, ornnibus, qum
Scripluris inslruxit.

ipso orunt,

A
Qrediendum
Ileinr.
esse.

quodam cxemplo non dcinJudicio.Num cum quumdam muliereni in udultorio dcprfihonsam Judaji ante illum deduccrent, ct pro hujusmodi crimincjudicium ipsius exquirerent, non statim pro exqui&ito
Docuit ctium
pr.tjlatos

Dstenditur cxemplo Chrisli per fuciliora et pluniora ail dif ficiliorum et otiscurioium cognilionem ,pro-

bere prajcipitcs csse

Quamvis

sint sancta et

necessaria

vita;,

qucc jarn
lutionis,
iioc

protulisti,

documcnta, ardore lamen so-

quam

cxquiro, videntur taediosa.

Unde

et

respondit judicio, sed inclinans se aliquandiu in
terra, scribcbat digito {Joan. viii),
licet

admoncns

vide-

vitia

omncs lidcles hoc faclo proximorum conspiciunt,
hajc

ut,

cum

quaclibct

mihi qua;so rcserari cur in his velis tam diu immorari, quasi illa, quai petii, qujestionis propositae dicla prorsus omittens?
0. Ipsius

vel

audiunt, non

reprehendcndo judiccnt [uterque cod. judicare] quam ad conscientiam suam humiliter
ante
reversi discretionis digito
et in ea

spondeo
//.

:

Domini nostri Jesu Christi verbis reQuod facio, tu nescis modo, scies autem
sed quo

postea {Joan. xin).

eam

diligonter sculpant

Sanctissima quidem verba audio

;

quid

Conditori placcat, quidve displiceat

tendant, ignoro.

sedula examinatione,'discutiant. Per inclinationem denique Jesu humilitas, per digitum discretionis

B

0.

Dicam. Ubicunque igitur obscura,

vel ignota,

vel difficiliasimplicioribus etidiotissunt

terram vero cor humanum, quod vel bonarum, vel malaruro actionum solct redderc frusubtilitas, per

prius aliqua

tradenda, plana et cognita constant edocenda,

ut, in his assuefacti,

ad incognita
in

et

obscura

faci-

ctus, exprimitur.

lius

capesscnda quandoque

instituantur.

Hunc

Similiter^quoque^vere poenilentibus et instanter
orantibus Christus exempladedit
;

namque morem Dominus tam
li,

operibus

quam

pocnitentes qui-

verbis suis observans et ea, quae nuperrime protuet alia infinita edidit dicta.

Maria Magdalena, instanter autem in muliere Chananeea instrucns. Hocc igiorantes tur utraque exempla cunctis novitcr conversis

dem

in beata

Et ut

ita esse

perspicacius intueri valeas, verbi

propositi sententiam in

medium proferamus.
dicente Ghristo
: :

Petro

Quod ego autem postea {Joan. xiii). Cumque nil plus de hujus solutione verbi suorum po^nitentiam et orationis instantiam ad impugnat. Unde et addcret, sed lavansdiscipulorumpedes opere verba Dominum confugere perspicit, plures conversi tantae impugnationis moiestia gra- p incognita exposuisset, tunc demum quid verba, quid opera talia significarent intimavit, dicens vati, desperantesque hanc in Domino posse supeScitis quid fecerim vobis ? Vos vocalis me, Magister rari, ad vitiorum consuetudinem, quasi canis refideles

maxime attendenda quamvis in omnes

sunt, quia nequitia diabolica,

itaque interrogante
lavas pedes
?

et

Tu mihi

amplius tamen eos,

impugnando desaeviat, quos per veram peccatorum

respondit ipse et dixit
niodo,
scies

facio,

tu

nescis

:

versus

ad vomitum suum

{II

Petr.

ii),

redierunt.

et

Domine,
vestros

et

bene

dicitis,

sum

etenim. Si ergo ego

Simone etiam Mago, qui pro co quod spicon>parare nisus est ritalia dona cum pecunia {Act. viii), nam lcgitur id non perfecisse sed tantummodo niti, non solum veniam nullam pro huIn

lavi
betis

pedes Dominus et Magister, et vos delavare pedes. Exemptum enim quemadmodum ego feci vobis, ita et {Ibid.). Quibus nimirum verbis aperte

alter alterius

dedi vobis, ut
vos faciatis

jusmodi culpa
iit.

obtinuit, sed etiam malitia

maxima
eccle-

obceecatus seternaque maledictione percussus interIn

demonstratur quia si ignota praecepta absque exemplis factorum, vel verborum proferret, fragilitas

hoc, inquam,

Simone Deus omnes

humana nequaquam

caperet.

siastici ordinis viros instruit ne, spiritalis

regimi-

nis monarchiam pretio terreno comparare prassu-

mentes, similia patiantur. Semel enim, ut scriptum est, loquitur Deus ct secundo non repetit idipsum {Job. xxxiii). Ideoque, qua: semel per beatum Petrum apostolum in Simone damnavit, in cunctis simul perpetuo damnat, dicens ad omnem hominem Simonis ejusdem sectatorem Pecunia tua te:

Sicutigiturhicdocumentasuapraemissisfactorum argumentisDominusnosterJesusChristusexpressit, ita etiam alibi saspissime verbis argumentosis ostendit. Sicut, cum Judaeorum novissima prioribus pejora demonstraturus esset, prius de

immundo

spi-

D

ritu

ab homine exeunte et iterum cum aliis spiritibusnequioribus revertente.quoddam similitudinis
;

argumentum sumpsit sicque postea
Sic erit et generationi huic

intulit,dicens:

cum

sil in

perditione {Act.

viii).

Haec igitur omnia aliaque his similia, quse reperiri possunt tam in Veteris quam in Novi Tcsta-

pessimx {Matth. xii). Item, quandointimare voluitquomodounusquisque fratri suo ea quae contra eum commississet dimittere deberet,

menti historia,
et in his
sit

valet

omnium fidelium sunt documcnta; admodum considerari quanta Dei
quorumdam
factis

argumentum
;

similitudinis

quoddam de
:

rege,

qui voluit rationem poncre
misit
ter

cum

servis suis, prae-

benignitas circa homines, quibus, quid vel sibi
dig-

sicque

demum

subjunxit, dicens

Sic

ct

Pa-

meus

cwlestis faciet voliis, si

non remiseritis

unu.s-

placeat, vei displiceat, in
jiatur jugiter intimare.

quisquc fratri suo de cordibus vestris (Matth. xviii).

Item, quando explanare voluit quale gaudium in
ocelo sit

super unoquoquc peccatore pcBnitentianj

!

81
agente, similitudinem

DIALOG. DE TRIBUS QU^STIONIBUS.

82

quamdam

de ove perdiia
:

et

A

inventa prcemisit

;

sicque postea intulit dicens
ccclo

Ita

gaudium

eril

in

super uno peccalore pccniten-

nam

ageiife {Luc. xv).

Cum

ergo Doniinum nostrum, qui

in

omnibus,

prout possibilitas permittit, imitandus 'est, audias obscuris planioratotiesprajmisisse.nemiroris, cura

omnia Justa et nessaria sunt, tamen quredam justa, quncdam vero nocessaria quajdam justa simul et necessaria.quoedam etiam occulta dicantur. Eaque omnia in quatuor specics distinguentes, dc singulis, quantum Deus largiri dignatur,dicamus, ponentes in prima spccie
qu;i;E

generaliter

specialiter

justa,insecundanecessaria, in tertiajusta simul

et

me

audieris qutestionis obscurissimcc solutionem
te

necessuria, quaj etiarn omniaexistunt manifesta, in

differentem, facilioribus

prius instruere docu-

quarta autem specie, occulta.lGi-eteraea, quae manifesta

mentis.

Ad

haec etiam denuntio quia,nisi illaverba
et

dicimus judicia, judiciis quibusdam valent

judiciaque Domini, quac utcunque sentiri
possunt, diligenter
auscultas,

promi

agnosci ;justaquidem ex prascedentibus,necessaria

attendens videlicet

autem ex subsequentibus. Iliaverodicimus occulta
qufe ncc ex prfeccdentibus nec subsequentibus causisprobarevalent quae sint et quomodosint, sed

quam

justa et vera,
in

facillime

his

quamque necessaria oxistant, qus obscuritatis conteguntur net»

bula, infidelitate, vel dubitatione delinques aliqua.

tantummodo credenda sunt
quia,

justa, ideo videlicet

Neque enim
gnoscuntur,

sicut corporalia, quae solo intuitu diut, sol, ignis, terra,

cum Deo

futura quasi prselerita sint nota,

aqua aliaque his similia, ita spiritulia atquc divina comprchenduntur. Sed et hoc jugiter attendendum intimaque fide retinendumquiagratia divinaomnia excedat merita

juste de utrisquc potest judicari.

Interhcecquoquesummopere intuendum

est

quod

humanarum

virtutum.

vel necessarium dicatur. Neque enimDeocdiud genus loqeuaj novimus prajbere, nisi quod scientia humanasolethabere, quia et 'ille

morehumano justum,

CAPUT

XVII.

quoties nobis aliquid innuit, cloquii

nostri

more

Proponitur quoestio de qualuor speciebus divinorum judiciorum.
Heinr. Mira sunt quae audio, quia, velut incantationibus quibusdam, ita me attonitum efficiuut ut,
prius animoimpatienti quajstionis cujusdam solutionem a te exigerem, nunc, cogar eam relinquere et alia quaedam obscura proposita ardore simili investigare.

promit,

H. Licet sint obscura quae dicis, dulcia tamen moraliaque videntur convenientia sermonis. |Unde
quodca2pisti,prosequcre, quoadusquevaleam intelligcre.

cum

Jam diximus quodomnejustum,etiamverum, omneque verumjustum sit, et quodomnc verum et
0.

Atque utinam ex hujusmodi inveinduci
in

justum necessarium
judicia Dei diirerant,

sit, et,

quot speciebus omnia

stigatione ad superiora priusque exquisita

merear
Othl.

C

Fiet profecto

quod optas,

si

tamen

istis

quoque modo singulaprobenhumana loquela deDeo loqui novimus,nuncvideamusquidapudhomine3 justum,
tur. Et

quia non

nisi

quae prius dicenda suntstudiosusdiiigensque audilor existas.
//.

vel

neccssarium dicatur, ut perjustitiam

humanam

judicia divina agnoscere valeumus sicque singulas

Grates omni

modo

tibi

propler tanta rependo.

Munc igitur,cum tantam curamhabeasnostri,
Dei justa. quac necessaria, qua^ etiam ita
culta, ut

solve quaj nuperrimeprposuisti :quaesintvidelicetjudiciu
sint oc-

judiciorum divinorum species propositas exemplis additis approbemus.

CAPUT
Qux
inter

XVIII.
et

homines sint justa

necessaria,

occulta,

0.

nuUo modo agnosci valeant. Faciam ergo quantum ipse annuit qui omnia
itaque audieris, vel legeris quia judicia Dei

vel itianifesta, etc. Quse in Deo.

bona

tribuit.

Cum

Justitianamquehumanaestutunusquisquejudez, vel rector ea qua; iniqua sunt sub jure suo,aliquo, quatenusemendentur,manifestopra)moneatjudicio,
ut, sifortetransgrcssio qufelibet postea factafuerit,

justa et vera

nessariaque sint, attcndc imprimis quid justum verumque ac necessarium usibus hu-

nullus

se

dc ignorantia valeat excusare in subse-

manis sentiatur. Neque enim Deushominem, quem quenti judicio, eoque licentius et justius puniendi ad imaginem sum plasmavit, ila inscnsibilem re- D habeat potestatem, quo punicuda etdevitandapra:liquit ut haec aliquantuluminvestigareet intelligcre monebat. Justilia quoque humana est ut dominis
possit.Cumquesinguladiscusseris et inveneris Deo ita redde ut possimura invenlio docet esse.
iion

servi parentibus filiiobedientes sint ct subditi,caB-

Sed ut dc omne justum etiam verum est omneque verum justum. Justumquoquc et omne verum necessarium constat. In hoctamen
his latius aliquid disseramus,"
distant, quia

Namsupranosse

nihil exigit arbiter a te.

teraquemulta, quaememorarinequeunt. Quas tamen omnia idoo probantur justa, quia tam humanitus quam divinitus instituta sunt atque prcTcepta. Necessaria autcm dicuntur Dominicaj incarnationis,passionis,resurrectioniset

omnejustum

et

verumsolummodo ad
;

mundo,

vel verbis, vel
;

omnium, quaeinhoc operibusDominus exhibuit,
tempcries, solis splendor,

Deum, necessarium autem ad creaturam referendumest.Nullo enimindigetDcus Deoautem omnis
creatura indiget.
nis ergos prolatis aspiciamus qualiter judiciaDei.

dispensatio

sed

et aeris

ignis calor, victualium rerumsubstantia, rcctorum potentia,pauperum cura,servitutis impensio,nuptia-

rum

copula, totius disciplin3estudia,etqua3cunquo

M
inlirinilus, vol fragililas

OTHLOM MONA^HI
humanu

S.

hMMKIlAMMI

94

exigil: acA ot por- A. cordia

seculionP3,tontalioneHipHU(|uo soanflulu nocessaria
sunL,

Domino diconte:

Nea-xse esl ul venianl

sran-

dala (Matth. xvii). Inter quaj

omnia muxime consit

non convetiit dicere justese eamdem misericordiam percepisse, sed necessario, vel gratuitojudicisdono. Ne forte, si misericordiamadeptamjustitico meritoque buo deputaverit, judicis pietati derogare videatur

stant necessaria contempiatio divina, quae ila pro-

ponitur ounctis utde oa, quusi ipsa sola
saria,

nocea-

dioalura Domino

:

Porro

unum

est

necessarium

Idemde Dei gratia sentiendum est. Qui enimscriptum est: Omnes peccaverunt, et efjenl rjloria Dei,
justificati

{Ltir. x)

gratis per

gratiam

ipsius [Fiom.

iii).

Ideo

nimirum cuncta, quianon Deo, sed hominiVerumtamen, orania a Deo pro nol)is ordinata justa sunt, quia justa sunt ergo omnia praedicta necessaria. Ex eo quidem ju3ta,quia a Dco ordinata ex hoc vero neQuae

nullus debet dicere, vel credere
se promeruisse. Alioquin
fuisset debita.

eamdem gratiam
gratia,
si

Dei
ulli

bus

sint necessaria, luce olarius est.

non esset

;

cessaria,

quia

sinc

his subsistere nequit conditio

Quia igitur satis est dictum quid justum sit, vel nccessarium ex justitia humana.nunc consideremus qua3 sit divlna. Nam denecessitatibushumanisnulla
erit
-, 1»

humana.
Quascunque etiamsolatia,velprae?idiamundo per •j j:..jj: u-u £ j i judicia divina cxhibentur, ideo dicendasunt neces sariaquianon itaper humana contingunt meritaut
• •

similitudo ad divina, Justitia
voiui
.1

autem humana
u:-l

superius est aliquatenus memorata, sed hoc iterum
commemorare

volo].

possint nostra apartedicijusta [Cod. Cruc. ut postsvnt

non apte

dici justa], id est, juste et
;

ex debito

comDenique supradictum estjustitiam huraanam hujusmodi esse ut omnis judex et rectorea crimina quae lege aliqua praemonuit ne fierent, perpetrata
[ccd.

r-.j

o S.

Cruc, hie

/>

it.

nobis ooncessa

sed sola Dei providentiaatque cle-

licenter punire possit.Quae scilicet.justitia
liter

si

subti-

mentia necessitati humanae proevidentur profutura Omne enim justum ex Deo super homines factum,
ex aliquo merito, vel debito eorum praeoedenti accidit. Necessarium vero dicendum est quod nuUis
praecedentibus meritis,sedsola Deigratia,'obtinetur.

pensatur, in

reperitur.
scientia

omnium sapientium conscientia Quamobrem cum nullius sapientis conde hac dubitet justitia, necesse est eamdem
ut, sicut

nos scire divino reddendam esse judicio,

homo

praepotens iniquitatem contra praecepta sua
quolibet
judioio
solet punire, ita et

Justum quoqueomne, pro eo quod Deus et justus et bonus est, bonum necessarium vero, quia tam ex malo quam bono accedit, non solumbonum, sed etiam malum dici potest. Nam mendaoium, quod
;

perpetratam

Omnipotens

nequitiam contra legem suam, quae vel ex naturali ingenio, vel qualicunque indicio indita est homini, effectam justo judicio, prout
vult, valeat

omnem

absquedubiomalumest,inveniturs3epissirae neoessarium. Omnis quoque culpa per se constat mala
;

emendare.

H. Hinc sapiens

quisquam dubitare minua

valet

sed ad
saria,

bonum inhominefaciendumtunc erit necescum quis elatus,velproprisefragilitati3 ignaeam
corruens, et inde quid
sit

unquam.

CAPUT XIX
Exempla primas
speciei

rus

in

dicens ad

divinorum judiciorum, qux

meliora conversusfuerit. Sicutdesancto.Petro multisque aliis legitur, quiideodispositionedivina perOtlil.

dicuntur jusla.

Cum

ergojuxtarationem praedictam justitia
te instigante poUioitus

missi sunt graviter delinquere,utetipsi perfragilitatis sua3

Dei

aliquatenus queat inspici, libet modo, prout

experimentadiscerentquid essent et aliis peccantibuscompatiscirent. Hocigiturmodomalum
constat esse necessarium.

possum, ea quae
diciis

sum

de ju-

divinis declarare,

quae

videlicet specialiter

justa, quae specialiter necessaria, quae justa simul

et necessaria quae occultaetiam dicantur quibusque quidem quod estmalum, indehumanaepraevariindiciis haec singula agnoscantur. Sed quoniam cacationis insinuat meritum ex quaautem sitnecesdem judicia in quatuorspecics distinota promisimus sarium, inde divina^ pitetatis constat argumentum exomplis probare singula, in primis prinae quoque Unde et omnia gratice divina; dona,quffi tantasunt speciei dicamus exempla. Scriptum igitur nosti quia ut ea nullus valeat promereri, quamvis indisposi- D &odomoruraet Gomorrhaeorumurbessubversae sunt tione divina dicantur justa, ubijustum est omne judicio divino? pium,piumqueomnejustum,necessariapotiusquam H. Scriptum profeclo novi quia subversae sunt

Verumtamen omne malumnobisnecessarium,ex
;

eo

justa a nobis sunt dicenda.

judicio Dei.
0. Potes
fuerit
//.

Sed ut hoo aperdiusclarescat, assumendasunt ex judiciis humanis exempla.Quotiescunqueigitur judex quilibet reum quemlibet districte pro nequitia sua puniri fecerit, tara a punito reo quam a pu-

autem justum
;'

scire

quomodo idem judicium

Minime,nisiin hoc quod judicium Dei semper
Alitert

justum esse credo.

namquequomodo,

vel in

nientejudicejustumjudiciumfactumessc dici valet. Gum vero ouiquam realumdimittonsmisereri judicaverit, ipsequidem judexaliiquedicere valent quia juste idem, pro pielatis sua? justitia,misertusfuisset et pepercisset reo. Cui

hac subversionne, vel ubi justum sit, ignoro, unde precor ut tu, qui ha;c proponeba3,denudare studeas
0.

Nonne subversionem urbium praedictarum
?

re-

perire potes aliqua divinae pietatis admonitione pr«e-

autem

facta est miseri-

ventam esse

85

DIALOG. DE TRIBUS QU^STIONIBUS.

86

H. Nequaquam,ut reor. Nam nulliis divinre legis monitor, vel praedicator, illuc pracmissus luisse legitur, scd pridie quam subvcKerentur,duo angcli
venisse dicuntur.ita reterente Scriptiira
inquit, duo angcli
:

A

Venerunt,

quos prajscivit incorrigibilcs, in paucis probavit omnes. //. Quid mihi dubictatis super hac sentontia inha-sit, aperta ratio dissolvit. Videntur enim mihi
audis,

Nam

Sodomam

vespere sedente Lotli in

foribus civitatis {Gen. xix).

modo omnia, quae de justo Dei judicio in prasdiclarum urbium subversione facto dixisli,lam lucida ut
mircr quod non egomet pcr mc ex circumstantia Scriptura? eadem sentirem. Jure igitur legitur, jurc Justtis es, Domine, et rcctum judicium cantatur
:

sequuntur, et invenies foribidem completa sunt.praemositan judicia Dei^qui-e nitione aliqua denuntiata, ideoque vera et justa. Neque enim a memoria tua debet evelli quid supra
0.

Lege

caetera, quaj

diclum

sit

essejustum causaquejusti.

Quamobrem

tuum {Psal. cxviu). Et illud Re.v sxculorum {Dan. iii).

:

Justx

et verss

vix lux

diligentius Soripturae memoratic sequentia inluere,
et reperies cognitione aliqua quara justa fuerintjudicia Dei in urbibus supradictis facta.
//.

0. Sentisme et hoc, an ex praecedentibus, vel subsequentibus causis dicatur justum praedictum

Dei judicium ?

0uo9

me

jubes reperire nequeo

:

ideoque tu

profer. quaeso.

g
:

Nonne, post ea quse prnemisisti Scripturje verba, scriptum est Egressus itaque Loth locutus est ad generos suos, qui accepturi erant filias ejus, et
0. dixit
:

Sentiojam planc quia,juxtasentontiam tuam, unumquodque judicium manifcstum ex praicedentibus probari valet justum.
H.

CAPUT XX.
Deiis in

quibusdam manifestis judiciis ostendit quam
in occultis juste judicet.

Surgite,

egredimini de loco

isto,

quia delebit
Olhl.

Dominus civitalem hanc. Et visus est eis,quasi ludens
loqui
? {Ibid.)

H.

Scriptum

profecto

ita

esse recolo

:

sed

Visne aliud exemplum propaJari, ex quo judicia Dei similiter valeant probari? H. Volo omnimodisque deposeo, quia quanto
apertius prasterita dcclarasti,tanto avidiorem

quomodo per
ient justa ?

ha;c verba judicia divina probari va-

me ad

futura prffiparasti.Condelector
//.

O. Possunt plane.

Quomodo

? 0.

Ex hoc utique
illo

stionibus ac solutionibus, ut illam,

namque in hisquaequam summovelis patienter

quia
set,

cum

Lot

quosdam egredi de
hajc dicta

loco

prffimo-

pero

expetii, libeas,

quoad usque

nuisaet et delendam civitatem esse ipsam prsdixis-

praestolari.

omnes, qui

Lot audierunt, admoniti

sunl ut judiciaDei intimata evaderent.Sed quoniam praedictam imminentemque subversionem noluerunt
credere.patet profeclo eos flagitia sua nec pojnitere
velle.

Prosequere ergo inchoata, quia plura proposuisti explananda. 0. Potesne attendere illud Dei judicium, quodin

^

Qua2 de coliigitur et probatur justum verum-

que esse Dei judicium, quod non ante, sed post monita neglecta delevit loca praedicta.
H.

Jam

pleuius agnosco quid sentiendum

sit

de

justo judicio.
obsistere in

Verumtamen huic videtur quiddam eadem subversione. Nam omnes ibi omnes vero, excenequaquam sunt praemoniti
;

ptis

his qui

cum

Lot

exibant,

leguntur fuisse

damnati.
0.

Judicium divinum non,ut
moneat,
si

humanum

plerumsit

que, errat. Quamvis enim Deus, priusquam quemlibet

mari Rubro circa Pharaonem omnemqueejus exercitum legitur factum, quomodo sit justum? H. Ut arbilror, possum alioquin indagatio praeterita incassum videretur facta. 0. Unde, rogo, maximc patetjustum. //. Ex multimodis prodigiis, et signis plagisque praecedentibus. Sedet si quid justissimum plus valet quam justum, juslissimum illud dico judicium, quod tanta praecesserunt monita signorum. 0. Optime dixisti. Nam quo plus fuerat justum, tanto districtius perculit ^lilgyptum. In hujusmodi eliam judicium quandoque casuros scito,quicunque infirmitate, vel qualibet correptione a Deo praimo;

cujus monitis obtemperaturus

niti,
//.

a vitiis suis nolunt converti.
in

praesciat,

quosdam tamen

perituros ideo ad poeni-

tentiam praemonet.velut ignarus.ut in ipsaadmonitione cassata
judiciis, quae

Justissimum prorsus judicium videtur,quod eos, qui pietatis monita spernunt, cxercetur.

hominibus ostendat quia in caeteris non ostendit, minime errat. Probavit namqne in his, qui moniti non sunt conversi, quia etsi omnes admonerentur eadem essent facturi. Quod nimirum ita esse aliter eiiam probatur.Nam priusquam duo angeli Sodomam venissent, cum

D

Duobus

igitur excmplis prolatis

addamus

et ter-

tium, ut evidenter agnoscas quoraodo judicia divina comprobentur justa. Ad quod congregatio
Core, Dathan et Abiron, sed et orancs filii Israel, qui egrcssi de .Egypto perierunt in descrto, depu-

Abraham

colloqui ipsique

Sodomorum

et

Gomor-

tentur.Qui simul oranes justojudicio Dei probantur daranati, quia leguntur orani modo correpti et
pra^moniti.
Inter haec etiam
et

rhaeorura peccata denuntiare dicuntur. Pro quibus

cum Dominura

unice suppliciterque

diu exoraret,
:

magnopere pensandum estquia
inlelligi

pot plura orationis verba intulit, dicens
invenli fuerint inter illos

Quid

si

hoc justum Dei judicium

decem justi
delebo

?

Cui rcspon-

libct,

valet,cum quivel naturali ingenio, vel scicntia quaccunque
qui in

dens Dominus,

ait

:

Non

proptcr

decem
forct

divinaj lcgis prffiraonili,sed
tur,

{Gen. xviii). Eoce Dei verbis quid

venturum

sicut

illi

non ronversi, damnanprima mundi cetatc diluvio

87
pcrierunt. Hi

nTIlLONl MONACHI
enim omnea,
llnrle

S.

EMMEMAMMI
modo
non solum pater fratresquc

88
pietas divinaper Joseph
ejus, scd

qiioniain iiccflum pro-

A

videritur utjiiisi hoc

lata est lox ulla, naturali

tantummodo cx
:

scicntia

providerct,

damnati sunt.
quit,
i7-a

ct

Aposlolus

llevelulur, in-

cliam

.^"]gyptu8 tota perirct.

Dci super

omnem

impiclatem hominuyn,
est

0. H.-nc

omnia

igitur, quajso,

ex prrficodentibus

guia, quod

nolum
illis

est Dei,

manifeslum

in

illis.

an suhscquentibus indiciis pensari valent?

Deus cnim

manifestavit. Invisibilia

enim

ipsius

a creatura mundi per ea qux facla
conspiciunlur [liom.
i).

suril inlcllcrta

Quod

scilicct ita csse alibi

idem Apostohis apcrtius dcclarat,dicens de

quiljus-

dam

naturaliter sapientibus

:

Cutn

cnim, inquit,

Nullum sane meritum Joseph ex Scriptura rcperio talc quod providentiam tantam potuisset obtinere. De fratruin vero rneritis hoc evenisse incongruumcst vel autumare,cum Scriptura narret his valde contraria. Refert enim quia post mortem
//.

gentes,

qux leqcm non
ii).

habent,

naturaliler

qux

legis

patris venerint

ad Joseph fratres
:

ejus,

et

proni in
ille

sunt faciunt, ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis (Hom.

lerram dixerint
spondit
:

Servi tui sumus.

Quihus

re-

Nolite timere.

Num

Dei possumus resistere

Hujusmodi etiam ratione

illud

ultiraum tremen-

voluntali'/ Vos de
illud in

me
ut

cogilatis

malum,

et

Deus

vertit

dumque
et

Dei judicium probatur justum,quia variis

bonum

:

salvos faceret poputos

multos

correptionibus et monitis constat pra^dictum.

Unde
{Psal.

[Cen. L.)

Psalmista dicit

:

Deus manifeste veniet

B

0.

Cum

ergo tam neceBsaria divins pietatis ju-

Quidquid autem manifestum fit fecto variis probatur proenuntiatum.
XLix).

indiciis pro-

dicia ex nullis praecedentibus meritis, vel indiciis

probare queamus, quid, nisi ex subsequente vel
diffe-

Nonne ergo per

ha5c

omnia perpendis quia
illa

apparente Dei gratia, probanda sensemus
//.

?

rentia congrua appellantur, H.

judicia justa,

qu»

Merito, ut dicis, pietatis divinae providentiae

preecedit admonitio, vel correptio aliqua?

Ex quo super

his disserere cropisti, jugiter

eamdem

differentiam, licet hucusque inauditam,

solummodo esl deputandura quod nulla provisio praeeessit hominum. Sed et hoc video notandum quia Deus omnipotens tam ex malis quam ex bonis
operatur sua beneficia.
0.

tantam reputavi ut eam sacra^ Scriptura^ necessariam esse dicam.Quid enim per hoc pensari potcst quod in Scriptura sacra toties dicatur, judicia Dei justa nisi ut subaudiatur aliqua differentiae causa? Sensus non est omnino reprobandus.

Gaudeo

quia nequaquam in

superioribus

frustra laboravi.

Audio enim

citius te

modo

sentire

positis alia

quibus indiciis judicia prohentur diviua, unde proaddamus exempla.
H.

CAPUT
De secunda
Othl. Talis

xxr.

Deo

gratias,

quia haec omnia

ita valent de-

specie

divinorum judiciorum, quse
necessaria.

raonstrari exemplisque comprobari.

dicuntur

C

O. In Daniele igitur huic simile invenimus.

Nam

sensus non est omnino reprobandus.

cum eum Nabuchodonosor rex una cum
sam somnii

sociis suis

Proinde quia exemplis sufficientibus jam constat declaratum quomodo agnoscantur Judicia justa, studeamus etiam declarare quae sint necessaria,sub specie secunda, distincta. Sed primum roganduses si quidquam absque nutu et providentia Dei credas
geri?
//.

cunctisque sapientibus Babylonis propter indiscusinterpretationera perdere decrevisset, tunc ipse sociique ejus, Ananias videlicet, Misael atque Azarias gratiara divinara invocabant, ut sacramento somnii revelato non perirent. Grantibus

ergo
Nihil

simul, Danieli, qui inter ipsos Deo raaxime

omnino

;

quia, sicut a sancto
visibiliter

Augustino, nihil

fit

edocemur ac sensibiliter quod

non de imhihWi

3Li(iaeinie\\ig\hi\\[sic uterque cod.j

6ummi
tatur.

imperatoris aula aut jubeatur, aut permitergo hcec attende ea quae de

Quo panon solum ipse cura sociis, sed et omnes, qui pro eadem reinterfici jubebantur.mortisdecreta evaserunt. Per eumdem quoque Danielem multa his sirailia operatus est Deus judicia, constituens eum
placebat, revelatum est somnii mysterium.
tcfacto,

0.

Cum

Joseph

quasi raurura suis et terrorem alienis.

patriarcha leguntur,qualiter scilicetsuorum malitia

Quaj nimirum omnia, quia nulla providentia humana, sed sola Dei clementia,necessitatibus humafratrum ita contra eum invaluerit ut, vix a morte D nis consulens inasstimabiliter providit, merito non ereptus, venundarctur, sicque in .Egyptum duceretur.

Gumque
animo

hajc et alia, quaj de eo Scriptura

ex praecedentibus, sed subsequentibus causis pro
bari dicuntur. Sicut

narrat,
rias et

revolveris

afflictiones videlicet va-

quomodo

post interpretationem

somniorum

enim nemo, nisi solus Deus, hujusmodi necessitates praevidit,itahanc mortalium

ob prasdictie famis metum obtinuerit totius yEgypti principatum,et deinde fratres,ob imminentis faniis refugiura ad se venientes, frumento consolatus fucrit,qualiterque ad extremura patrem progeniemquo

nullus providere potuit.

Unde necesse

est ut

hu-

jusmodi judicia ex solo necessitatis adjutorio,quod a solo Dco procuratur, subsequente clarescant.
Apertissime igitur haec superiori sententiae conveniunt, quibus probatur quanta Deus provideat sapientia,non solum suorura,sed etiam alienorum,
//.

simul omnera ad se venientera a farais interitu liberaverit, quid aliud quara necessaria hujusmodi judicia Dci confiteberis
?

id

est,

infidelium

salutem

Quia crgo saopius in

H.

Ita

profecto necessaria

htec

omnia mihi

Scriptura

sacra reperitnr,

quantum

gratia divina

89
per
fideles

DIALOG. DE TRIBUS QUyESTIONIBUS.
suos infidelibus ir.isereatur, nunquid
reperiri, si per infideles

90

A

potest

usquam

fidelibus

quidcm dc primo parcntc ponamus exemplum. Ipsi namque a Deo prajceptum fuerat
^A primuiii

aliqua beneficia dignetur largiri ?

ut sc a ligni

vetiti

osu abstineret. Ulc vero
alia

cum

CAPUT
Labor infidelium
Ottd.

XXII.

huic priTcccpto

non obcdiret, inter

damnationis

lidtiilnis proficit cl prodcst.

Maxima utique dona Dei inveniuntur ab

genera, qua; pro tanti priecepti transgressionc mcruit, peccatum originalc gencrando cunctis suis
posteris attulit. Tale ergo

infideiium pravorumque labore lidclibus conccssa,

supplicium sortitus est

sidiligenterfuerintexquisita.Gmnisnamque septem libcralium artium scientia, qua nihil in rebus hu-

primus homo per justum Dei judicium.
Ecce audisti justum Dci judicium. Quod ideo probatur justum, quia non ante, scd post pncco-

manis praistantius est, per infideles dicitur primitus prolata. IIoc autcm ideo divinic pietatis dispensatione factum esse credo ut pro scientic-e tantff! investigalione non opus esset fidelibus, in divino cultu laborantibus, nimis laborarc, sed

ptum Domini ncglectum,
factum
sit

constat illatum.

Nunc

au-

tem diligenter attendas quomodo idem judicium
nccessarium.
est
est

quantum necesse esquia superflua multa sunt in ea, haberent quid pro Dei amore tam respucrent
tantummodo de
investigata,
set, percipere, aut,

Ejusdem namquc primi parentis postcri, id omne genus humanum, quod ad vitam aeternam

g

praedestinatum, agnoscens se in iniquitatibus con-

ceptum etprocrcatum omnimodaque

fragilitate cir-

quam

cligerent.

cumdatum,
senlentiffi

etiam carnalis vario
tione et

Non solum enim philosophia spiritualis, scd modo necessaria consistit.
oppositione, spiritualis clarior potiorquo

conditorem, postulans ab eo hujus absolulionem. At ille, omnia juxta
fugit

ad

Primo quidem, ut ex ejusdem carnalis consideracsse probetur. Secundo, ut prudentes quippe ha-

beant quod Dei pro amore contemnant. Tertio, ut
stulti quique habeant quo quid sint ostendant. Deo enim placuit hoc omnimodo providere ut tam stulti

congruam tcmporum scriem hominumque qualitatem disponens, primo quidemperlegaliapraecepta, deinde per varia prophetarum documcnta salutis humauix jura instituit. Cumquc per hc-ec multis prffistaret dona salutis, novissime Filium suum sibi
coajternum, in carnis peccatricis similitudine ex Virgine procreatum, pro omnium rcstauratione

quam

sapicntes haberent in quo,

suam qualitatem

mortalium dignatus

est mittcre. Qui scilicet veniens
vita;

ostendentes, et aliis et sibi noti fierent.

omnes ad
gonerandi
'-'

se confugientes suscepit,

prjBceptis

Sed his omissis ad proposita revertamur dicta, duobus praedictis tertium adjungentes exemplum, in quo Esther reginam vencrabilem assumere volo Sicut enim Joseph in yEgyptum et Danicl in Babyloniam ductus, uterque a Domino praedestinatus est aalvator multorum, ita et haec, assumpta in

instruxit, et incorruptibilem

modum

statuens,

honcstissimumque renon solum in maturiori

aetato positos

suieque doctrina; capaccs, sed etiam in
Dci vocaret
et,

infantia constitutos vivendique prorsus ignaroshac

regeneratione adeo extulit ut

filios

post temporalcm, vitam aeternam promitteret.

matrimonium

regis

Assueri, salutcm obtinuit Ju-

Sicque factum est ut judicium Dei, quod ex praecedenti transgressione protoplasti infercbatur ju-

daici populi contra

Aman, crudeiissimum hostem

Judaeorum. //. Quanta concordia hoec superioribus respondeant, et per Dei gratiam, Scripturae verbis agnosco et tua attestatione approbo. Jam enim magis ac magis attendo quia illa judicia censes dici specialiter necessaria, quae non solum, nullis praecedentibus meritis huraanis, sed etiam e

stum, subsequente gratia Dci, fieret necessarium, quia videlicet deprcssi et humiliati sunt per hoc homines ne, vcl naturali dignitatc, vel peccandi
impunitate sese extollentes, instar angelicae natu-

aeternum perirent. Prebavit namque Deus in angelis peccantibus quia sicut ipsi, timorc nullo
rae,

in

contrario ex
Illa

malis orta, in

bonum

converluntur Dei gratia.

vero specialiter justa, quae admonitione aliqua puniendos pra^cedentia, sed non aedificantia, ultionem
inferunt dignam.
0. Ita profecto, ut asseris, ccnseo.

damnationem perpetuam superbiendo meruerunt, itaet homo, si timorealiquo non constringeretur, eamdcm mereretur. Undo constringendus erattimore tali quo et gratia Dci semperegere
constricti,

D

ostenderetur ct ad
retur.

cam

fugere jugiter compelle-

Nam

ut dissi-

militer debeant appellari, differentiae ipsius ratio edocet.

Timoris autem tanti causa nulla potuit esse
nisi

alia,

pcena aliqua. Neque enim quidquam aliud
;

quam
vel

CAPUT
Quse

XXIII.

pcna timetur
tate dcprimi.

poena vero est culpa

infici,

fragili-

quam

sitd illa

Dcijudicia, quae justa simul ct necessaria dicunlur ?
et neces-

Quapropter quod Deus homincm,

originali, vel quolibct peccato pcrmisit implicari,
nihil aliud

Sed quia differentiam, quae inter justa

saria Dei judicia videtur csse, exemplis sufficienti-

sentiendum constat nisi ut eum hoc modo humiliaretet salvaret.Non enim homo salvatur,
nisi

bus monstravimus videamus eliam qua? illa sint quae justa simul et necessaria dicuntur. Quae videlicct sub tertia specie distinximus, eaque nihilo-

humilietur. Ilumiliari aulnm nequit, nisi aliud

vereatur. Vereri

ctiam non polcsl, nisi sc scntiat jamincIusum,vclcitoposseincludi. aIiquapoena,vcI
Haec igitur

minus exemplis subjunctis approbemus.

omnia videntur

ita

connexa ut

praece-

91
deritia

OTHLONI MONACHI
subscquentium
sint cuusa. Nisi cnirn puiiiu

S.

EMMEKAMMI
fiiiia

92

A

«ariurn voro,
prolos

prfficedat,

Limor rion scfpitur. Sirnilitor nisi tirnor prfficedat, humilitas non scquitur. Sic etiam nisi humilitas pra^cedat, salutis joteruffi gloria non sequitur. llndc et nonnulli,quunlo plus .suporbirc solent, tanto gravioribus culpis, ut humilientur, implicari indigont. Pcr

humana

sinoeodern labore et dolore nulla nutriri valot. Sed ne ornnis rnulior

hac HO legc constriotam quereretur, apposita sunt praeconia virginitatis et conlinentia}, dicente Apostolo Qui rnutrimonio junyit virginem suam, bene fucit ; et qui non junrjit, melius facit (I Cor. vii).
:

humilitatem ergo redeundurn csthomini ad patriam,unde discessitpersuperbi/im.
//. Quam ratio dulcis et ad omnia verba fidelis Experior ccrtc tam prajclara ratione quod Dens,
!

ICst etiarn

aliud in hac dispensatione

notandum

quia,

cum

ex mulieris primce peccato taata fuisset

orta subjectio,nulla deinceps mulieribus relicta est

mala permittendo quam bona prajstando, mentissima semper ergo omnes in se credentes
tani

cle-

uta-

querimoni» occasio, quasi injuste fuissent viris subjectaj. Sed ex unius peccantis merito argurnentatur omnes idem meruisse. Et sicut Deus, in ea-

tur intentione. Hasc itaque Psalmista attendit,
dixit
:

cum

dem

rnulieris primsj culpa tanta subjectionis et hu-

Fidelis

sanclus in
et

locum dedit eidem muiierij quasi de suis meritis Apostolus cadem attestatur, dicens Conclusit p tot bona provenirent, ita in omnibus hominibus ...o 7..1.-..1. ..A .1 1 na„r ^^^,;„ in / , heus omnia i^ incredulitate, ut omnium misererelur per quos judicia sua exercet, agere solet, hoc sem{Rom. xi). Quis ergo imperitorum tantam sperare per providens, per bona quae operatur in illis, ut potest Dei clementiam ut tam in infimis quam in nemo de suis meritis gloriari possit.
:
.•

.

Dominus in omnibus verbis suis ; et omnibus operibus suii {Psalm. cxliv). Sed

militatisbona operatus necessaria, nullum gloriandi

,

optimis rebus ostendat illam ? 0. Gaudeo quia tam efficaciter prolata sentis ut etiam aliorum his similium reminiscaris. Ideoque
nihil hic

H. Quantse auctoritatis videantur ista, quaj etiara

modo

protulisti,

nuUo possum sermonis
scntio in his
latitare.

indicio

propalare.

Magnum enim quiddam

et notitiae

com-

immorantes ultra progrediamur.

muni neccssarium
rasti, el

Caeterum

CAPUT XXIV.
Evas exemplo data doctrina confirmatur.
Supcriori itaque sententiee
loco,

quia simillima quaestionis meae verba

jam memo-

proximam

et

sensu

modo in exemplum ponere volo, Evam scilicet omnium mortaliura matrem. Quae, cum prior praecepta Dei sprevit et continuo idem facere viro suo suggessit, priori quoque et graviori punita estsupplicio, ut ex hoc etiam quam justus judex sit Deus
sentiatur judicio. Dictum

dum videlicet ex unius peccantis mulieris meritoomnesdixisti mulieres subjectionem meruisse,precor ut ad hujusmodi quaestionera solvendam
studeas properare.
O. Patienter praestolare, quia citius

audies

me

inde dicturum
prsstare.

quantum mihi Dominus dignatur

namque

p

est ei
;

:

Multipli-

CAPUT XXV.
Exemplo Judx
proditoris idem roboratur et declaratur.

cabo Berumnas tuas
ries filios, et

et

conceplus tuos

in dolore pa-

dominabitur tui {Gen. iii). Sic ergo punita est mulier prima, quoniam prior prsecepta contempsit divina.
el ipse

sub viri potestate eris,

Quod nimirum quam justum fuerit ut scilicet praesumptio major, eo enim major quo prior, majori quoque subjaceret supplicio in omnium cordibus sapientium scriptum. Proinde cum sit notum quo-

modo ex praecedenti culpa in Evam illatum sit justum Dei judicium, attende, precor, ex subsequentibus quomodo idem judiciuin fuerit necessarium.
Ubi rogo, plures, vel saltem duo homines simul commorantes, pacifici possunt esse unquam, nisi alter alteri subdatur ?
H.

Nusquam omnino

Duobusenimjamdictis, tertium restat exemplum de judiciis,quae dicuntur justasimul et necessaria, Nec non, quae sint occulta Dei judicia, prius est dicendum; quae in specie quarta proposuimus distinguenda. Sed quod prior ordo exigit, prius quoque dicamus, exemplum videlicet propositum ad quod explanandum, treraendum de Juda apostata ponamjudicium.Hoc namque duobus modis justum dici valet. Uno quidem, quia cum caeteris apostolis in omnibus bonis edoctus, postea in tantam malitiam cecidit ut ipsum auctorem vitae morti tradere D praesumeret alter vero modus ex ipsis Domini
; ;

0. Unde erat necesse ut homines, etiam primi, redderentur paciflciet suhjiceretur alter alteri. Sed

verbis, quae ad
valet.

eumdem Judam dicta sunt, pensari Quantum autem necessarium fuerit idem ju:

hujus subjectionis materia, gravior mulieris exstitit culpa. IUa enim plus debuit subdi, qus plus
egit peccati.

liter

dicium hominibus cunctis, pro quibus est mirabiordinatum, et nemo dicere valet et tamen

Quamobrem

satis patet

quiajustum

judicium Dei

in illaniillatum constat necessarium.

Neque enim primi homines aut

scirent, aut forsitan

vellent hac ut invicem subjecLionis concordia, nisi

omnibus patet. Quae duo contraria de uno eodemque judicio ideo protuli quia tam magnum est ut nemo dicere sufficiat et tamraanifestum utnulli opus sit dicendum.
Quapropter nihilinde plus referendura videtur
forte pro excitanda
//.

aliqua divinas dispensationiscompellerentur causa.
Similiter in dolore et labore puerperae

nisi

mul acnecessarium

Dei judiciuminspicitur.
et laborare

justum Justum

si-

memoria

velis aliqua.

Licet hujusraodi historiam ex Evangelio sciam,

quidem, ideo quia dolore

meruit: neces-

desidero tamen ex te audire, quia dulcissimum est

93

DIALOG. PK THIBUS QUiESTIONIBUS.

94
ila sint

hoc repeterequod fidolibuscunctis pra;stat semper
vivere.

A

reprobalos quidem indicat. Sed cur
telligantur daranati,

parum
cacci-

agnoscitur. Quamvis enim ex nece Jesu Chrisli in-

O.Coenantibus

namque

discipulis ait Jesus •.Amen

tamen quare

in

tantam

dico vobis quia vestnim
xxvi).

unus me tradilurus est{Matth.
illis et
:

tatem,vel perfidiam inciderint ut talia perpetrarent
nescitur. Similiter ex occulto Dei judicio contigit

Mox

contristatis

interrogantibus quis

esset, respondit eis dicens

num

in paropside, hic

profecto verbis in

Qui intingit mecum mame tradet, etc. (/6id.).Quibus eodem Juda judicium Domini

quod plurimffi adhucgentes in infidelilate,detinenturquodque multi,proh dolor! fidelium subitanea
morte, vel aliquo exiliabili casu tam animae
corporis praecipitantur.
Terrae

quam

justum manifestatur, quia, dum ejus malitia praedicitur, arguendo praemonetur. H. Praemissa Domini verba longo aliler a plerisque sentiuntur. Videtur enim, quia idem infelix Judas ex supradictis verbis ita sit astrictus ut nullatenus aliter

quoque atque hominum sterilitas, varisB mulierum gravidarum abortiones, insolitae tempestates, polentia impiorum, nativitas monstruosa quorumdam et hominum et animalium,hostium incursio,pestilentice,fame9 ignisque dcpopulatio alia-

quam

Veritas praidixit agere posset.

0. Quaestio heec, si

non

in aliis

Scripturte sacra^

locis soluta fuisset,raovere aliquos

merito potuisset.

^

que his similia eveniunt ex occulto Dci judicio. Ex quibus omnibus colligitur quia per justa qui-

hujusmodi verba, Ezechiel propheta indicat ex ipsius Domini persona dicens Vivo ego, dicit Dominus Deus, nolo mortem
Qualiternamque
sint intelligenda
:

dem
rari,

et occulta Dei judicia

Deum
;

timcre, ac vene-

eique

omnimodo subdi
pietatis

per necessaria vero.
indicia sunl,

quae maximae

divina?
et

Deum

impii,
xxxiii).

sed ut convertatur a via sua et vivat {Eiech.

amare, spemque
instruimur.
H.

omnem

fidem in ipso ponere

Et paulo post apertius subjungit dicens
dixero inipio
:

:

Etiam

si

morte morieris;

et

egerit

paenilenliam, vitu vivet et non morietur {Ibid.) Quaj

Jam satis instructus sum de judiciorum divinorum qualitate in quadripartita distincta varietate;
ideoque perge, quaeso, ad ea quae diu promisisti. 0. Instanter pergo sed tu quoque proximus esto, scilicet attendens jam dicla animoque revolvens,si quid in his forsitan laleat quod te ignarum adhuc
;

nimirura dicta in Ezechia rege Juda, et in Achab rege Israel, maxiraeque in Ninivitis leguntur impleta,

ubi sententiae divince constat immutatis facta.
salis declaratur
;

quiaverba divina mortem inferant nulli sed nequitia huraana ila per infidelitatem meretur deludi ut Deus videatur sibi nolle

Unde

raoveat.

misereri.

duntaxat quae discutiendo sunt prolata, quoniara raultimodis sain his

H. Nil prorsus

me movet

crae Scripturae testimoniis constant approbata. H. Utiliter igitur opinionem quorumdam intuli, 0. Si ergo ideo quidquara restat ignotum, quia quia.dum eam aperta rationedestruxisti,rae simul C sine discussione est prolatum, cur non in medium docuisti. Unde rogo ne hic amplius imraoreris,sed ad proposita revertaris. Quia enim revelante Deo, prompsisti ad discutiendum? Profer igitur quid

ut credo, satis reserasti qua; sint judicia Dei manifesta

sit, si

forsitan ante propositae quaestionis

solutio-

sub tripartita specie distincta,
probasli.

id

est,

justa,

nem
Qua

solvi possit.

necessaria,justa siraul et necessaria,eaque singula
ternis exemplis

Nunc tempus

CAPUT

XXVII.

exigit et

ordo ut

quffl

sint occulta prorsus et ignota studeas

ratione et quot modis gratia Dei excedat.

hmnana merita

enucleare.

Heinr. Superius itaque,

CAPUT XXVI.
De quarta specie 'divinorum judiciorum, quae dicunlur occulla.

cum

de divinis judiciis

disserere ccspisli, hoc simul protulisti quia gratia
scilicet divina,orania

excedatvirtutum

humanarum

merita.

Quod quamvis certissime noverim,quiata-

Videntur itaque merito vocari illa Dei judicia occulta quae, ut superius dixi, nullis praecedenOlhl.

raen interdum tentatione et illusione diabolica adeo constringor ut id,quod certum et notissimum raihi

tibus, vel Bubsequentibus indiciis, cur

facta sint

mon8trantur.Ut,verbi gratia.immutatio regnorum,
quae in Danielis et

D

prius erat, tunc vix agnoscere valeam, precor, ut aliqua doctrincC verba a te audire merear, quorum

Regum

libro multipliciter facta

legitur, et reprobatio
:

quorumdam,

velut Esau, de
;

quo dicitur Esau odio habui {Rom. ix) et illius de quo in Evangelio scriptum est quia accesseritad
Jesum,dicens Sequar le quocunque ieris{Matth.viu). Sed reprobatus est a Domino dicente Vulpes foveas
:
:

tempore tentationis roboratus minusa vera flde notitiaque recedam. O.Exquiritur et agnoscitur raerito unde subsistit omnis homo. Gratia namque Dei cunctis est causa manendi. Quae, licet ineirabiliter omne raeritum
in

memoria

excedat
tur

habent,

autem hominis non habet ubi caput suum reclinet {Ibid.) Sicut et illorum de quibus in Actibus apostolorum logitur quia prohibiti sunt apostoli eis verba salutis denuntiare {Acl. xvi). Utque est perfidia Judaeorum, quos tam quotidiana ex perientia quam Scriptura
et

volucres cieli nidos; Filius

humanum,sex tamen modispraecipue videexcedere. Et primo quidem excedit, cum homiullis praecedentibus nicritis per

nera, originali culpa justo Dei judicio inclusum,

absque

baptismuin

absolvit;

sccundo.cum homini aliinenta innumera-

bilia ex variis fructibus

producta tribuit ejusque servituti cuncla visibilia subjicit; tertio, cum ho-

98

OTHLONI MONACHI

S.

EMMERAMMI

96

mini, in fiiiorunquo, virluLuni profoolu posito, (|uo-

A

tamcn lal)criti cL cou/iicnti vcniam promilLil; quarlo,cum instrumcnta.et incitamenta omnemquc occasioncm bene agcndi tam ignaro quam conscio homini salvanrlo proviricL ct disponit; quinto, cum
tidic

Corlc si non in supcrioribus difJicisBcm verljorum tuorum ulililatem, vorba laiia jjro nihilo c(»mputarem. Unde rogo, proler in medium quid portendat h.x'C circumventio quffistionum, ut bIc me, vel scire, vcl

ncscirc interrogata possim conjicere.

liberat a pluribus Lcntalionibus

cL

periculis,

qu.-c

O.Quaistio

communis judicii

plus valetquarn spe-

nullatenus prajcaveri, vcl prcEvideri ab hominibus possunt; sexto, cum tam magna et sublimia, non

cialis.Unde et Nathan propheta, David

decommuni

judicio interrogans, justiseimam quajstionissenten-

solum
gnatur

in futuro, sed
largiri,

etiam

in

hoc s;cculo dona

di-

quae nullatcnus meritis

humanis

tiam citius ab co extorsit, et quasi ad hoc incantando cocgit, ut ncc sibi specialius judicando parceret,cum communis judicii decrelaprotulisset. Sic
et

valeant compensari.Quomodfienim quispossit promereri illam virtutum miraculorumque operatio-

cgo necdum volo pandere quid specialiter desiquffistio, ut

utuntur ut ciclo, ipsique inlerno imperare vidcantur?
ila
sit virtus

nem, qua multi

terra?,

mari,

gnet prolata
Nescio

eo verius generale judi-

cium proferas quo
//.

in eo nihil speciale inesse scias.

His igitur sex modis colligitur quia quantacunque

comparatione taroen diviucc justitiee et pietatis apparet nulla.Nam,si quid erit hominis merilo tribuendum,non ita constat intelligendum ut per se quidquam possit mereri, sed ex
in

humana,

p

Dei gralia evenire, ut ejus meritum aliquod possit
Quicl enim habes quod non accepisti? il Cor. iv.) Ideoque omnia divina beneficia, non ex meritis humanis, sed ex Dci gratia evenire credenda sunt,omnique homini cum
:

esse.Sicut Apostolus dicit

Apostolo dicendum est
{I

:

GratiaDeisvmidquodsum

Cor. xv).

Ecce

et hoc,

quod nuperrime quaerebas, omni

devotione amplectendum. Nil jam plus quaeras,donec aliquid super diu desiderata quasstionis tuaj
solutione proferamus.

huic, tamen exprimo verbum. Videtur namque mihi idcirco fore iustum judicium certamen singulare, quia ab utriusque partis principibus communiter est decretum et statutum. 0. Recte etiam hoc protulisti. Omne namque judicium ideo constat justum quia comrauniter est decretiim et probatum.Unde est illud probatissimum judicium Quod tibi no7i vis fieri, alteri ne feceris {Tob. xvi). Uoc igitur, quia omnibus aequaliter prospicit, eequaliter dividit, ab omnibus jure probatur justumque vocatur. Videamus ergo et nos quid de singulis sit confectum, et sic probemus judicium rectum.Dictum namqucest in primisquiacertamen singulare sit judicium; deinde cur idem judicium
si
:

verum par

sit

statutum pro aequitatis

scilicet parte

discernen-

GAPUT

X.XVIII

da; ad extremum vero, judicium ipsum ideo fore

Resolvitur quasstio de universali hominum interitu, capite 11 proposita.

Sed prius oremus ut

rite

loqui

^ justum,quiacommuni voto est decretum.Ex quibus omnibus coUigiturquianecesseestjustumjudicium esse,quod pro aequitatis parte discernendacommuhinc mereamur.
niter est statutum, vel decretum.

Deus

ceterne, cujus vis regnat
nil,

ubique, da mihi
[Psal.

Ad

haec etiam si

de tanta re dicere
H. Impleat
xix).

nsi recta.
petitiones tuas

omne judicium
erit

juris est judicium, certamen
agitur.

autem

Dominus omnes

singulare pro juris indicio

Justum ergo

judicium

in

certamine singulari statutum.

0.

Gertamcn singulare unquamne

vidisti, vel

au-

disti?
//.

Nunquam

vidi,

sed audivi tantum et
et Goliath

legi, in

Hujusmodi autem judicium in certamine singulari expressum ideo protuli, quia argumentum videtur judicii illius esse quod factum est in primo parente.
Hic enim.cum ad imaginem Dei condilus esset et omnium virtutum armatura indu tus totius humanas
posteritatis parens foret praedestinatus, electus est

libro scilicet
si

Regum,ubi David
sive
//.

congres-

sunt.
0. Esto lectum,

auditum,
Scio.
0.

vel

visum;
sit

scis

hoc judicium fore?

Et cur

statu-

etiam pro oranium
singulare,ul in
illo

hominum

parte

ad certamen

uno tam validotamque prudente //. Ut arbilror, et hoc haud ignoro. Pro dissi- D omnis fortitudo ot prudentia probaretur humana. dentium namque partium aequitate discernenda, Verumtamen quia primum Dei mandatum,diaboIo quasi quoddam examen vcrissimum est statutum suadente, contempsit, ad primam certaminis conut duobus singulariter concertantibus, qui vicerit, gressionem victus cecidit, sicque inillo uno omnis omnes sua3 partis victores, qui autem victus fuemerito lapsus est homo atque satis probatum est rit suae omnes pariter vicLos osLendat. ineo omnem humanae justitiae prsesumptionem,Deo 0. Recte quidem super hoc existimas. Sed cum congressam, nihil esse. nihil valere. Hoc autem ita, ut arbitraris, pro judicio et examine justo staideo justura probatumque esse dico, quia in omni tutum et inventum sit, dic eliam, quffiso,undeprosingulari ccrtamine justum probatur, ut qui fuerit bari possit hujusmodi judicium justumesse?Quod victus omnes suae partis ostendat simul victos. enim dicitur justum, cur sit justum simul est di//. quam robustum argumentum, per quod cendum. tantum probatur judicium Videtur namque mihi //. Ncscio quid dicam, quia vcrbi nescio causara. idem judicium tam verum ut a cunctis sapientibus
;

tum?

!

97

DIALOG. DE TRIBUS QU^STIONIBUS.

98

probari possit justura, et tam subtile ut ejus intima juvix aliquis valeat sentire. Dic tamen, quaiso, si

\

ad imnginem

primo factum est, singularis certaminis cxprimit typum, quis congressor est ejus? denique certan.en auUum valct esse
dicium ipsum, quod
in parciitc

el similitudincm nostram {Gen. i), om niaquc providentur et deccrnunlur.lla;c quidem de utriusquc partis principibus sit dicta.

debeo,

Ouid autcm do conccrtatoruin qualitate diccre cum eorum cognitio sit in aperto ? Dc unius
id est, raandali divini potentia et fortitudicit
:

per

unum.
Congressor
igitur, vel

namque,
concertator, sivc, ut a
dici solet, adversarius,

0.

dine Isaias prophcta cx Domini persona

Quo-

quibusdam

de quo

interro-

modo desccndit imbcr

ct

nix de
sic

coelo, ct
erit

illuc ultra

adgas, mandatum Domini intelligitur. Quod ideo negotio pcrversarii nomineexprimitur, quia omni in verso, quod homo studet, adversatur. Unde et

verbum meum, (juod egredietur de ore meo. Non revertettir ad me vacuum ; sed facict (jiuccunque volui, et prosperabitur
non revertitur, etc, usquf^,
in
liis

Evangelio Dominus dicit
rio tuo cito,

:

F.sto

conscnticns adversaco [Mattk. v).

ad quK misi illud
ct

{[sai. lv).

dum

es in via

cum

Verbum autcm

mandatum
si

in Scriptura sacra

Porro si dubitas quia adversarius hoc in loco raandatum Domini debeat inteliigi, lege sanctos expositores, et ita

sajpissime pro uno sensu positum fuisse nullum reor litteratum dubilare. Sed
stola sua

quis fortc dubitat, exem-

procul dubio invenies.

Cum

erg(>

duos

pla a beato Joanne dicta audiat. Dicit
:

concerlatorcsjvel adversarios habeas,pro utriusque
partis, id

Qui dicit se nossc Deum,

est Dei

et hoffiinis, ajquilate

singulare
parte

non

custodit,
in

mendax

est.

enim in Epi mandala ejus Qui antem servat verbum
et
est.

certamen ineuntes, cerlavit ab altero, id est raandato Domini, persuasionem diabolicara victum audias, nonne potes intelligere qualiter in

unumque, qui pro nostra

cjus, vere

co charitas Dci perfecta
est

El post

pauca

:

Mandatum, inquit, vetus
ii).

audistis {I Joan.

omnes homines merito etiam omnes sustinent pocnam peccati?
uno homine
victo
//.

una eademque

re

verbum quod vcrbum pro positum probatur quod in vicem
Eccc

mandatum

et

concertatoris ex parto Dei eligebatur.
Alter vero, qui ex nostra clectus (uit parte, licct

Plane jara intelligo, sed fateor

:

quia nisi
sentirera.

pra?misisscs

argumenta

et

similitudines quibus ad

supra cxpressum

sit

qualis fuerit,

addendum
et

cst ta-

hanc intelligentiam attrahcror,

nunquara

men
eo
:

hic aliquid. Dicit

namque
ct

Scriptura sacra de

tanta: et 0, quanta et qualis Dei gralia, qufe tibi talia inspiravit documenta, quibus me pedetentira a

Deus ereavit de terra hominem,
fecit

secundum imase vestivit vir-

gincm suam

iUum,

itcrum convertit illum in

minoribus ad

majora attraheres, quousque ad
!

ipsam [cod. Cruc.
tute {Eccli. xvii).

ipsa] et

secundum

surama scientia^ divinaj arcana perduceres Summa enim mihi videtur cognitio quoestionis tantae solutio.

CAPUT XXX ^ ^^ ^^
C
qi^stio

Nunc ergo

sentire

ineipio cur ^^^'^^^^ ^^^^
:

num

hominrsupyetat}acultas superandidiff,
••

instillabasdudum illaDominica verba tu nescis modo ; scics autem postea {Joan.

(/itorf

/«C20,

cuUatem bene agendi

et

-

quomodo illaobiineatur.

xiii).

G.\PUT XXIX.
Expediunlur reliqua, qux ad quxstionem prxmissam penitus dissolvendam faciunt.
Othl. Quid, si

Ileinr. De his inopinataet aperta ratione salisfactum mihi essc videtur undiquc. Proinde quaiso ut,

quia
diret

homo

liberi arbitrii

omniumque virtutum
;

ex-

cellentia ita pra;ditus fuit ut, si praecepto Dei obe-

adhucin hujus mysterio
?

judicii la-

omnia bona

sine difficultate posset
hostis

sed sugeffcctus,

teat
//,

mirum

aliquod quod ignoras

gestione
nil

fraudulenti

inobediens

scire,

me Quare hoc objicis, cum etiam postquam tantum mysterium contigit audenique
in

videatur

dire?

adhuc pensandum qui

hoc singulari certamine restat sint utriusque partis principes, vel judices inlelligcndi, a quibus judicium tale potuerit decerni ? alioquin non est undique
0. lilud

omnia quidem mala facile, bona autem uila diflicile obtinet, si qua facultas ei sit tantis malis resistere et bona ulla faciio promercri, pandas. Querimonia itaque maxima cst dignum non posse resurgere post lapsum et quod casu scmcl male
contigit,
0.
si

non

in

melius rcparari possit.

probatum
//.

argumcnti exemplum. ad multa notanda videris. Mihi namque sufficerent praDmissa, sed, quia tibi aliter placet, audire quidquid adhuc inde dixeris
praedicti

Quccstor subtilis

Quamvis ha^c sententia in multis reperiatur D libris, quia tamen a me exigis, eamdem, quibus possum, explanabo vcrbis. Sicut igitur ad Dei et hominis distantiam declarandam judicio justissiino apparuit delictum, itii Dco placuit ut immensas bonitatis
suffi

libet.

divilias in dclinquentis
:

0. Utriusque ergo partis jiKlices, vel principes, a quibuscertaminis memorati judiciumest statutura, Trinitatis summa personai sunt intelligendtc. Qua-

ret remedio, juxta illud Apostoli

hominis oslendeLex subintravit,

ut abundaret delictum; ubi autefn abundavit delictum,

superabundavit gratia,

ut, sicut

rcgnavit peccatum in

rum etiam eommunione

ct

unanimitate, qu.e utique

mortem,

ita

et

gralia Dei regnet per pislitiam in vi-

de universis judicibus justis credonda est, quasi ex unitate, quia in Trinitate suraraa consistit unitas et
in unitate

tam xternam {fiom. v). Neque enim vel agnosci posset
ejus prajccderent indicia
dicia
;

gratia, nisi aliqua
[cod.

surama

Trinitas, primi hominis conditio
:

;

indicium

Cruc. jo-

provisa eat et decreta, dicendo

Faciamus liominem

judicium] vero

gratioe est districtio legis et

;

99
jusliticc sicut

OTIILONI MONACIH
supra muitimoda ostcnsum cst ralioct protoplasti

S.

EMMERAMMF
Alioquin
si

iOO

A. dicndi.

tione.

Quamobrcm

inobodientia mnrue-

rit ut omnis via virluturn itor liuijcat angustum, tamen, quia eadcm ratio libcri arbilrii, et cognitio boni atquc mali, ncc non spes veniae remansit omnimodo adnitendum est intentione ut, non co, quo facilior et latior vitiorum, sed quo difficilior et angustior cursus cst virtulum, transeamus, pensantes quia omne latum facileque cito vilescit, et appeti;

homo, conversus et in Dei gratia confidcna nequaquam vitiis potuisset eo niBU resistorc quo oisdcm deditus Htudueratobedire, nec liberi arbitrii nec ullius compos csset meriti,

GAPUT XXXI.
Quid
sit

hom''nis meritum. Homo tot modis bene potest agere quot modis mate.

Meritum autem hominis hoc esse reor: 8i,cum liberam habuerit facultatom male agendi vel cogitationibus, vel verbis, vel factis, pro Dei solummodo
amore, aut timore etulta frangat vota, ut sequatur meliora. Qui enim ideo mala devitat, quia facere non pracvfjlet, nil ex hoc bravii inereri crcdendus est. Unde dc unoquoque homine bona rite promerente dicitur Qui potuit transgredi, et non est transgressus ; facere mala, et non fecit; ideo stahitita sunt bona illius in Domino {Eccli. xxxi). Cura ergo omnis virtus omneque meritum bene agendi pendeat, ut dictum est, ex facultate male agendi, claret omnino quia quot modis unusquisque potest male agere tot quoque possibile sibi est bene agere. Nam, verbi gratia,3i victualem substantiam
:

tores suos fragilcs negligentesque reddit

;

angustum

vero ac laboriosum omne, quo penetraturdifficilius,
eo
fit

gratius sectatoresque suos cautos et sollicitos

efficit.

Quibus diligenter considcralis, omnis virtutum adipiscendarum difficultas, non solum arcta et prnnalis ob praedictam proloplasti inobedientiam, sed etiam necessaria prorsus.et utilis invenietur,in:imensaque Dei sapientia exinde tam miranda quam laudanda probabitur. Quae dona sua cl bcneficia efficit sic

B

pretiosa et grata ut

tamen nulla

[cod. Cruc.

nulli] videantur vilia vel ingrata.

bene agendi difficultatem esse necessariam, itaque dispositam cognosce, ut per illam probetur quo quis ad Deum accedat corde, voto perseverantiae an inconstantiae. Nam inconstans, conversationis sancttB^viam cunctis pene noviter conversis difficilem initiatus et conversationis ejusdem cursum provectiorem initio
Haec igitur attendens,
fieri

omnem

retinens histrionibus aliisque saecularibus viris
gare. Item
cere. Si

eam

vales expendere, potes et Christi pauperibus erosi

vales maledicere, potens es etbenedi-

autem praecisus es lingua, ut loqui nequeas, mala nec bona. Similiter si visu cuiquam nocere
poteris, potes
et

prodesse. Si vero

ita

orbatus es

sano corpore uteris ad explenda desideria carnis, tempore tentationis recedens {Liic. viii). Constcins C maxima simul exinde vales praemia promereri, si autem ordinem rerum considerans ita a Deo instieisdem desideriis pro Dei amore decreveris reniti. At si abscisus es genitalibu3,vel in lali senio positus tutum ut omnis tam spiritualis quam carnalis vitse
in

leviorem minime arbitratus, cito in incoeptis lassescit, ad tempus, ut scriptum est, credens, et

oculis ut non possis peccare visu, impotens es etiam videndo bona aliqua perpetrare. Eodem modo, si

disciplina inchoata

quidem
:

sit

amara

et difficilis,

ut nullas
ris, scias

jam

carnis tentationes et illecebras patia-

processu vero temporis ipsoque usu suavior fiat Labor improbus omnia atque facilior juxta illud vincit, dura et aspera sustinet cum patientia creQui seminant in dens, quia, juxta Psalmistam
:

lacrymis, in exsullatione melent (Psal. cxxv)

;

reco-

absque dubio nullum te promereri posse bravium,quod pro hujusmodi passionibusdevincendis constat promissum. Sicut scriptum est Beatus vir qui suffert tentationem, guoniam cum probalus fuerit, accipiet coronam vitae {Jac. i). Quibus verbis
:

lens etiam

illud

apostolicum

:

Nemo
ii).

coronabitur,

cum

promittitur tentationem sufferenti corona, deei

nisi qui legitime certaverit {II Tim.

negatur
H. His

qui non suffert. Haec quoque de cunctis
dictis

Initium autem legitime certandi vitia timor est Domini. Qui cum mentem possederit, ab omni vitiorum captivitate liberat et in amoris divini libertatem collocat. Ex quo jam bene agendi facultatem
quasi pro munere accipiens gustat
est

carnalibus accipe membris.

quidem

aperte

declaratur quanta

male, vel bene agendi facultas in exterioribus
bris habeatur.

mem-

Dominus

»

et

quam

«

suave

quam « sit jugum

suavis
ejus
»

D

Sed cum deinterioribus longe aliter sit sentiendum, quia nihil ibi carnaliter est abscindendum, quomodo supra dicta facultas ibi possit
esse cupio agnoscere.

nihilque magis desiderat
tione divina consistat.

quam

ut in contempla-

Quae omnia quia inconstans et infidelis ignorat

CAPUT XXXII. De interiori hominis bene maleve agendi
de circumcisione cordis.

facultate, et

perexperientiam, merito ignoratur et merito obcaecatus laborat. Nullus ergo his, quasi pro conjectura

mca, dictis diffidat, sed attendcns ipsum Dominum dicentem Omnia possibilia sunt credenti {Marc. ix) et Si quis diligit me, sermonem meum servabit, {Joan. xiv), credat quia in cujuscunque mente amor Dei habitaverit, tantam sibi facultatem vitiis resi:

Othl. Interioris hominis facultas ad omnia tanto estmajor quanto natura ejus pra;stantior. Ille enim plura vitia, id est, superbiam, cenodoxiam, iram,

:

tristitiam, invidiam et virtutes, id

e.st,

humilitatem,

patientiam,tranquiIlitatem,benignitatem,continen-

tiam sua solummodo ratione sine exterioris actione

Btendi [forej

quantam amor

saeculi

olim tribuit obe-

interdum complet. Exterior vero nulla

vitia, vel

101

DIALOG. DE TRIBUS QUiESTIONIBUS.
l^

10B

virtutes contingitactione, nisi quaa interior concepit

jora pro hac quiiibet fidelis mercri vulct lidei pr»''

ratione, excepto,
tiouis capax, vel

cum necdum, sicut intantes, racum peccatis exigentibus insaniae
in interioris ratione

mia.
ria

ctiam omnis Testamenti Veteris histopertinct, quai carnaliter gcsta ita denuntiul ut
h.-ec

Ad

morbo

laborat. Ideoque

omnis

in eis spiritualis vitaj intelligentiam

exquirendam

exterioris pendet actio.

edoceat. Qua-" quia sunl tanta ut et peritissimi qui-

Abscisionem quoque, vel circumcisionera pati potest homo interior numerosiorcm, quam cxtcrior. Sed in hoc utriusquc circumcisio distat quia exterior quo plus fuerit circumcisus, eo magis ad bona
et

que vix ad

hcec discutienda sutficiant et Sffipissime

a Patribus sanctis repcriantur discussa, univcrsa sine discussione prstcrimus.

mala explenda redditur inlirmus.

Interioris vcro

circumcisio ad vitia quidem utrumquc
reddit
et illa

hominem inHrmum, ad virlutes autem validum. Unde omnino est exercenda quae vitia solummodo
autem
non soium Veteri Testamento jubetur,
nutrit, quaeque
:

abscidit, virtutes
in

Novo, sed etiam in attestante Jeremia propheta, qui dicit

quoque et in rebus quibuslibet vita; praesentis, nec non in consecrationibus, maxima mysteria inveniuntur. Eiementa audiem dico, qua;cunque sub corporali, vel invisibili substantia humanis usibus deserviunt. Unde eliam elemcnta, quasi elevamenta, id est supplemcnta dicuntur pro eo quod humanee fragilitati pro supplemento conceIn elementis

Circtimcidi-

mini Domino,
{Jer. IV.

et

auferte prxputia cordium vestronim

B raque hujusmodi. Non

duntur, ut

sol,

luna,

stellffi,

animalia, besti.n CcHte-

Si

autem

quaeris

quomodo

cordis circumcisio

agatur, audi.Quotiescunque igitur eTeros animi im-

petus delectationesque perversas represseris, toties
in corde agitur circumcisio ubi
et

eorum

fit

repressio,

et Domini sanctam et catholicam Ecciesiam mystice designant, quoniam, sicut luna, ita et sancta Ecclesia, nunc incrementa, nunc detrimenta sui patitur. Et sicut luna apparente claritate solis minimo lucet, occidente aulem

sol

eeternam Dei

nostri Jesu Christi claritatem, luna

unde

cceperit

eorum

egressio. In corde quippe

mox

lucere solet, ita et Ecclesia, divince perfectio-

oriuntur et de corde egrediuntur, sicut Salvator
uoster in Evangelio dicit
furla, faisa teslimonia,
:

nis claritati

comparata, nullam
Stella;

justitiae

lucem hasanctos

De corde enim exeunt coxv).

bel; per se vero, id est inter mortales, virtutibus

gitationes malse, homicidia, adulteria, fornicationes,

plurimis luccl.
Cor.

singulos quosque

blasphemix (Matth.

denotant, quia sicut stella differt a stella rlaritate
(/
.iv),

Qua de re colligitur quia, cum interior homo non secus parvum membrorum corporalium numerum,
sed juxta vitiorum

ita et

sanctus quilibet ab allerius san-

ctitate.

circumcidi, innumeris

Animalia vero illud mystice designant, ut sicut muititudinem infinitam valeat etiam modis potest bene ipsa usibus variis hominum subjecta nihii renitunagcre se circumcidendo, vel male non circumci- C tur, sed usquc ad mortem patiuntur, ita et homo poteslati divinae per omnia studeat subditus esse. dendo. Nara quotiescunque incitaris ad iram, vel vel ad rependendam contumeliam,veI ad iuxuriam, Unde Psalmista dicit Ut jumentum factus suni ad avaritiam, vel ad infidelitatem, vel ad quaelibet apud te [P.ml. lxxii), ac si aperte diceret Sicut mihi jumentum meum in omnibus est subjecvilia, si haec constanti animo respueris et pro his respuendis Domini auxiliura quajsieris, toties bene tum, ita et ego tibi subesse volo. Quod autem jufacis et coronam vita; perennis promereri conaris. menta tam occisa quam viva ad usus hominis Quoties autera ha;c non respucris et in eorum delequoslibet cfficiunt, hoc designare videtur quod ctatione et perpetratione immoratus fueris, toties scriptum est quia sive vivimus, sive morimur, Domale agis et inferni supplicia promereris. mini sumus {Hom. xiv). Sicut enim in potestate hominis est animal suum vel vivum, vel occisum ad CAPUT XXXIII. quemiibet usum aptare, ita et potestas Dei est nos Deus in hac vita idcirco quxdam nobis obscura, difficilia et adversa relinc^uit ut nobis occasio sil fidcm, in hac vita et in fulura posilos loco, quo vult, desspem et charitatem probandi. tinare.
:
: :

Inter haec etiam

pensandum

est quia divinae pie-

Bestiae significant leroces et instabiles

quorum•

tatis dispensatio idcirco in
ria, et difficilia et

hac vita quaedam myste- n
in eis

dam animos,

adversa reliquit, ut

expe-

disciplina cohibentur, sed
voluntatis, vel

quia -•>•-•••

sicut bestiae

nulla ratione vcl

quocumque
et
{cod.

eas impetus
praecipitcs

riatur cujuslibet fides, spes atque charitas, qua;
nisi per

non dura et aspera probari possunt, et ut per haec unusquisque habeat facultatem atque occasionem bene agendi, nec non promerendi prsemia aeterna, credens raysteriis quidem virtutem divi-

casus

impulerit, illuc

fcruntur, ita

et

indisciplinali

inquieti

laxata

raente, ubi volunt,

vagantur

Cruc, ubi ubi

vagantur].
Haec igitur pauca de elementorum mysteriis dixiraus, relinquentes raajora raajoribus, sed

nam velari, difficilia veroetadversaper Deum

posse

cum

his

superan. Sed ad mysteria pertinet omnis Dominicaj incarnationis, passionis, resurrectionis dispensatio, quia
in eis

tamen excitantes quosdam negligentes ad inquirenda hujusmodi arcana, qua; et lidem roborant et

mcntem ab
Sirailia

infimis elevant.
raysteria inveniri

humanae

salutis causa ita est velata ut

non

quoque

queunt

in rebus.

nisiavidaet fidelissima inquisilione percipi valeat. Quanto magis autem mystice est velata, tanto ma-

Res autcra reor aliquo

modo

posse dici orania, qiiaj
ele-

non per substantiam propriam existunt, ut

103

OTHLONI MONACni
A.

S.

EMMKHAMMI

104

vel artu

menla, sed alicui subslanliaj accidentia inlcllectu, solo capiunlur, ut numcrus, dies ct nox
talia.

laiiguor ct mcdioinu, copia et i)cnuria c.«tcra(jue

Qu;b

nimirum omnia

licet

juxla

dialcctica:!

omnipolentcm in csflc perfeclum atquc simplicem utipsomulto indigcat,sine ipsonulla autcmcreatura cxistcrc valcat. Dcindc cum idem Deus omnipotcns, et unus, ct trinus; unus quidern in substantia,

artis sublilitatcm distingucre nequeam, non enim merui iliius habore notiliam, si lamcn sententia

trinus vero in peraonis; Palcr videlicet, et Fi-

lius, ot Spiritus,

atque Dcus P;iter de nullo, Filius

juxtd morcrn sacr;c Soriptur» aliquatenus profcratur, pcto nc j)roptcr rusticitatem sermonis rcspuatur,

vero Deua de Patrc sine passionc, vel diminutione

cum

constet plurimos ecclesiasticos scriptores

parum
illam.

excoluisse

dialecticam,

ctiamsi

novcrint

Malucrunt namque plano quam obscuro sermonc spiritualia prorcrrc. Unde ct sanctus Ilicronymus dicit Sint alii diserti, laudentur ut vo:

omnc factum Spiritus quoque sanctus non de Patrc et Filio genitus, sed procedens dicatur, profercndum cst etsi minus digne (quis cnim ineffabilia valeat condignc fari?)tamen utcunque qualiter, hicc omnia per numcrum vagcnitus, ct per ipsum
;

lunt, et iilfiatis buccis

spumantia verba trulincnt;

Quod ergo per unitatem per se subsislentem Deus unus per se etiam subsistens
Icant

designari.

mihi sufQcit sic loqui ut inlelligar, ct ut de Scripturis disputans Scripturarum imitcr simplicitatem. Idem quoque alibi, Deus, inquit, scnsus

designetur,

jam prolatum

est.

B

Qualiter vero

unus idcraque Deus trinus
:

intelli-

gatur, per hoc exprimi videtur quia primus dicitur, sicut

magis quam verba
tuli,

rcquirit. Hasc

ut

si

quis forte

autem ideo inme reprchendat rem solum-

scriptum est de ipso dicentc
novissimus {Apoc.
i).

Ego sum

primus

modo

pro

accidcntibus posuistc,

quam

plurimi

nunc pro substantia, nunc pro accidentibus ponunt, noverit

me

verborura
sciat

subtilitatem

sensus simplicitatem plus quam exponere velle simulque
auctoribus
ita,

Primus enim non rainus quam inter tres dici valet. Ast quamvis de pluribus dici liceat, valde tamen incongruum exstat, ut cum Deum dicimus primum, hoc solummodo ad creaturae ordinem et non potius ad
et
,

quia

in aliquibus

ut a

me

oetcrnffi

Trinitatis personas referamus, praesertim

dictum

est, invenitur.

His ergo prasmissis,

jam ad
dicere

cum omnia

rclativa quae de divina proprie dicun-

noviter propositorum mysteria discutienda acce-

tur substantia, nulla extra se substantia ad

suam

dens, in
volo.

primis quid numerus significet

indigeant relationem, ut Pater,
tus sanctus.

et Filius, et Spiri-

GAPUT XXXIV.
De
tnysteriis
rii;

Haec itaque tria substantiae divinae relationi conet

numerorum, in primis unitatis quomodo sanctissimx Trinitatis et

ternaUnitatis

gruerent, etiam

si

nulla angelorum, vel

hominum

cognitionem deducant.

Numerus enim cum maximus
delator, insinuans

sit divinaj scientise

substantia existeret. Neque enim pro eo quod anC gelus et homo, Deum laudans, aliquando defuit summae aeternaeque Trinitatis persons; relationis
suae

nobis
ct

per

se

quomodo Deus

convenientia

unquam

carebant,
ibi

sicut

nec

cuncta sub mensura

pondere atque ordine certo

aqua, in terra.inhabitabili fluens, ideo ad haurien-

quanto efficacius omnia comprehendit, tanto prsestantiora mysteria gerit. Quorum ego imperitus vel aliqua ideo exponere gestio
habeat {Sap.
xi),

dura est inepta quod nerao
venitur.

exinde hauriens in-

ut

illis,

qui scientia varia instructi, in multiplica-

tione et divisionc

numeri sese juxta litteram

so-

lummodo

per in se babuit unde primus dici potuisset, in personis scilicet tribus. Claret ergo quia, cum tamenta spiritualis exercitii pra^beam, aut excusaDeum omnipotentem primum fatemur, trinum etiam tionem negligentiae auferara. Mihi namque, qui exinde fateri edocemur. plus vulgaritcr quam scholasticae artis hujus notiSed summopere observandum ut, sicut Deum tiam parvam suscepi, amplum esset, ut credo, excusationis refugium, etiam si nullum exinde ex- n Patrera aeternura dicentes, Filiura quoque ejus sibi coaeternura ex ipsa Patris aeterni persona credere quirerem spiritale studium. solemus, ita etiam, cum Deum Patrem in personis Unde si aliquid aedificationis de numeri mysterio priraum aliasque dehinc personas juxta ordinem tam imperitus protulero, tanto evidentius gratis dicimus, nullam earum,ut inter homines fleri solet, divinae erit donum quanto minus ab homine accepi temporis antiquitate priorem, sed totas tres perhujusmodi documentum. sonas, Patris et Filii et Spiritus sancti, sub uno Caeterum quia oranis numerus ex unitate descendit et unitas, per se subsistens, tolius nuraeri aeternae Trinitatis primatu existentes credamus. Nesemen causaquc existit, de ejusdem unilatis mysque enim ex eo quod nobis impossibilc est verbis
terio

excrcent magnumque putant, si quemlibet in sola numcrandi peritia prcecellant, aut inci-

Quod cum ita sit, de primo, quod utique relativum nomen est, nec minus quam de tribus valet dici idem datur intelligi. Xam sicut Deus, priusquam ab uUo diceretur Deus, erat, ita etiara sem-

aliqua

opitulante

Deo

in

primis

proferre

gestio.

Quod
est,

igitur unitas totius

numeri causa, utdictum

per se quidera subsistit, nullus autem numcrus
valet, significat

simul edere personas Patris et Filii et Spiritus sancti,dc Trinitatis hujus ffiternitate debemus dubitare, sed quod labiis simul nequit proferri, mente et spiritu fideli valet utcunque contineri, et quam

absque ea subsistere

unum Deum

congrua

divinae dispensationis sententia, ut

Deus,

103
qui spiritus
sapientia.
est,

DIALOG. DE TRIBUS QU^STIONIBUS
non
nisi spirituali intelligi

lOG

valent A. solcmus quaelibet,ut easciamu3,non utdissimilitudincm aliquain in eis dcsignemus,ila etiam divinae
Trinitatis porsona; idco nuraero sunt distinctie, ut
efiicientia! qu<Te

Prolata itaque, ut

potui, unitatis

et

Trinitatis

divinserationeraystica,aggrediar et hoc aliquatenus

per eas designantur, nobis semper

ffiterni

promere qualiter, per numeri mysterium, Patris Verbum,per quod omnia facta sunt (Joan.i), ab ipso absque ipsius passiono vel diminutione genitum, Spiritus quoque sanctus quare non genitus, sed procedens,juxta fidem catholicam intclligatur.

sinlnotaeutquepersonaruraordinera debitum tenea-

mus, non ut

ullara inccqualitatera in essentia cre-

danius divina, Quamvis enim unurasit omne quod in divina essentia constat, nobis tamen, qui ab
unilate procul secernimur, opus est ut Deus unus
variis personis, variis

modis,

variis

differentiis

fxde yossit Quomodo, ex percipi quod Deus Pater sit ingenilus, Deus vero Filius genitus, et quod pcr hunc omnia facta sint.

CAPUT XXXV. mmero primo et secundo,

variisquo argumentis pronuntietur sicut et infirrao

cuiquc ut solidus et perfectus cibus

in varias alio-

rum

ciborura species efiiciatur, vel

sicut infanti

opus est ut plena ac perfecla verba
ptac vocis ct inconditffi

in varios abru-

Scimus namque omnes quia, cura ab unitate numerus quiiibet creari decernitur, per eum qui P creatur. id est secundum, sibi proximus est,

modos formentur.
stagnum,
;

Et ut apertius aliquid et escellentius dicara,sicut
dicere soleraus
et
:

Ille fons,ille rivus. illud

Secundum autem,
in

qui, prseter personam, nihil ab

tamen unuraaqua) eleraentura significamus
Filii

ita

unitate discrepat, idcirco

dicendum personaFiliiDei,neforte,si binarium,quiduabus
arbitror esse

etiam de Dei Patriset
rivus

etSpiritussancti unitate
ut

credi oportet. Licet enira in personis,

fons

et

unitatibus constat, nominari censeo, eequalitatera
Patris et Filii,juxta

stagnumque

differant,in

unatamen substantia

denegare videar,
respuo,

Si

mysticam numeri rationem, cui vero aliter placeat, non
aequalitatem
ita

instaraquaepurissimaeconveniunt.UndeetDominus
noster, qui unius substantia3 est cura Patre, velut

dummodo
in

ostendat

in

rivus cura fonte,dicit

:

Qui videt
est

me

videt et

Patrem

numero, ut
Filio.

Deo Patre credenda est ejusque

meum

{Joan. xiv).
igitur eo

Cum
si

quo dictura

modo Verbi superni

Quod

eliamab aliquocavillatore sententia talis

personara in secundo ab

unitate liceat designare,

dicamus quia,sicut per eumdem secundum unitaa ideoimpugnatur quia secundus quilibet primo infeomnera nuraeruraabsque passionis suaeet diminurior apud homines dicitur,attendat in primis quia tionis vestigio creat, ita etiam Pater omnipotens licet Unigenitus Dei,personam Filii, instar homiuis per Verbum suum impassibiliter et indefective cujuslibet patre procul dubio suo junioris sortiatur coaeternum coaequalemque Deo G omnia creavit serael, si tamen semel recipit ffiternon tamen idcirco Patri credere desistimus.Deinde, quod missusquinitas. Et ineffabiliter hoc disponendo prffidestinanlibet mittente inferior apud nos dicitur, et tamen doque agens per Verbum, quod nobis saepius, et ipse Dominus noster Jesus Christus, qui Deo Patri temporaliter numerantibus unitas facit per secunsecundum divinitatem coajqualis est, de seipso in dum. Neque enim, licet saipius repetatur, unitas dicit: Quem Pater sancLificavit et misit in Evangelio est nisi una.Orania ergo,ut dixi,per Verbum Patria tnundum {Joan. x). Et alibi Vado ad eiim qui me facta sunt, sicut omes numcri ab uno per secunUbivenit misit [Joan. xvi), Apostolus quoque dicit dum creantur. pleniludo temporis misit Deus Filium suum {Gal. iv). Ubi satis aperte probari videtur quia Pater sicut Quibus nimirum dictio datur intelligi quia, sicut unus gcneranSjFilius vero sicut alius genitus,et non Verbum Patris aeterni et Filius et missus dicitur, solum genitus sed etiam unigenitus dicendus est. nec lamen apaternjBgloriaeajternitatedestitutuscreQuia cum ab uno non nisi aequalis sibi,id estunus ditur, itaetiara secundusin numeri mysteriopotest generatur,merito ipse unigenitus vocatur,Pluralitas dici sine controversia catholicaj fidei.Quaravis huic verOjid esl numerus, cujus principium est binarius rationi satis astipuleturquod,cumquoslibet numeab uno sicut dictum est, per aliura, vel, si melius rare voluerimus,dicentes: Ille primus,illesecundus, n dicitur,a duabus unitatibus quoe nihilominus desiille sit tertius non per hoc dignitatem vel aetatem gnant Patrem ct Filium,creata invieera se generat, primi majorem quam secundi vel tertii semper desiet gencratur per multiplicationem,tantoque longius gnamus, sed quia pro usu habemus,imo pro difTeab unitate discrepat quanto plus in varias numerentia indigemus ut post priraura, raox secundura rorum species derivatur. numerando dicamus" Si enim numerantes semNam ut terrenae divina;qu£e generationis distantia per dicamus:Ille unus,ille unus-, illeunus ;exhujusexprimatur, numeri quidem cujuslibet generatio modi indifferentia nullum instruimus quera vel non minus quam per binas species multiplicando primo, vel secundo, vel terlio, vcl deinceps dixeagitur,ut quatuor per duos binarios,utque sex per rimus. Omnis autem homo indiget instrui tam de se duos ternarios,unitatis autem generatio per unam, quam de alio. id est per semet fit solummodo ut semel unum. Quo cum Deus nonindigeat,numerus nulus cadit Hoc enim ita esse notissimum est abacistis, qui, in illum, sed in nos. Qui sicut nostra numerare cum multipltcare voluerint unitatem,dicunt aemel
:

:

;

Patuol. CXLVI.

;;

107

OTIILONI MONACHI
ita possil rimari,

S.

EMMEIIAMMI
nuUam

108

unum. Gumque

unum

c

duobus a

A.

unum

conveniunt, sicut ct in stagno fons et rivus
inter se difTerentiam habentee.
tibi

nullo esse idcoque ingenilum, altcrum vero ab allcro

confluunt

esse ideoquc genitum, sicquc per hoc

quoque valet pcrcipi, genitus, Dcus vero Filius gonitus,
ari
;

fide

numcros crequia Deus l*atcr inct ([uia.

Scd ne impossibile vel incredibile

videatur

quod

in

Doo

I*alre ct Filio ejus tanta

unitas et chari-

pcripsum

tas sit,altcndoquiade unitatcetcharitatcmultorum

omnia, ut scriptum

est, facta suni, et sine ipso faci).

fidelinm scriptum est
cor

:

Multitudinis credentium erat

tum

est nihil [Joan.

CAPUT XXXVI.
Sicut numerus
tertius

a primo

et

sccundo

est, ita

Spiritus sanctus a Patre et Filio non generatur, scd procedit.

anima una (Act. iv). Si igitur in multitudinehominurn,quibu3 unilas accidentalis est,potuitfieri unitas,cur non potius credenda eat semper esse in Deo Patre ejusquc Filio, quibus coessentialis
et

unum

[cod. Crtic. coaeternalis] et

consubstantialis est?

Non

Deinde, ut appareant personsc tres, quod est perfecta Trinitas,

dicamus

a

primo tertium, non terna-

enim Deo sicut homini virtutes ullae ex accidenti dono veniunt, sed in illa una substantia omnes sirnui
virtutes speciales esscntialiter
ibi
-n

rium, in persona Spiritus sancti. Qui ideo, sicut a
tanto numeri mysterio instituimur [cod. Cruc. instruimur], non genitus, scd procedens dicitur, quia
si

consistuntomnesque

unum

sunt. Nulla ibi juatitia sine pietate, nulla

pietas sine justitia.

Cumque

his

duobus virtutibus,
pariter,

genitus diceretur, non solum Patris, sed ct

Filii

id est justitiae et pietati,

omnes concordcnt

genitus dictus videretur.

Quod quam absurdum

et

merito virtutum

omnium
est,

concordia, quae in Deo

incongruum sit divinee generationis quaiitati, ex humana3 generationis ratione valet pensari. Quis enim

Patre Filioque ejus

unitas dicitur ipsaque, quia

homo duorum genitorum

fllius

competcnter

dici

ab utroque procedit Spiritus sanctus. Notandum quoque quia unitas Patris

et Filii ipsa

posset? aut quis se duorum patrum filium a quoquam dictum ad injuriam non reputaret ? Quapropter, quia quidquid Spiritus sanctus est

hoc de Patre et Filio esse habet, sicut et tertius a primo et secundo est, verius et aptius ab utroque procedens quam genitus dicitur Spiritus sanctus.
Spiritus sancti

personarum distincLione declaratur. Si enim tres unitates pro sanctae Trinitatis specie ponamus, duasque cx eis pro Patris et Filii dualitate, quia duo sunt,colligamus, ipsaquae restat tertia, non dualitas, sed unitas appellatur. Quia vero eadem unitas non
ad se sed ad dualitatem referenda
est,
:

necesse est
et

namque
et

proprietas est Patris et

Filii

enim ut

alicujus et in aliquo sit unitas

non ma-

ab utroque asqualiter procedere sicut et tertiusaequaliter a primo et secundo procedit. Spiritum esse,

gnum

est si

unus unum

sit,

sed

mirum

et ineffabile

Sed

dum

Patris et Filii Spiritus dicitur, per
nisi

hanc

quod duo penitus unum sint, mihi videtur satis declarari per tertiam personam, quae Spiritus sancti

personam

nihil aliud

unitas et charitas, vel
dici
ait

C

est,

qui a Patre

et Filio procedit, sicut et tertia

uni-

quidquid hujusmodi

relative

potest innuitur.
:

tas, a

Unde

et

Dominus

in Evangelio

Ego
:

et

Pater

unum sumus

{Joan. x), quasi diceret

ego et Paler
ni-

in unitate, id est in Spiritu sancto

sumus. Qui

mirum sensus, nisi rum reperitur, ubi
colligi.

fallor,in

dicitur

:

exituorationum multaQui tecum vivit et relicet

duabus unitatibus Patris et Filii unitas, quasi eaedem duae unitates Filii et Patris dicant Ego et Pater unum sumus [Joan. x) illud scilicet unum quod persona tertia, id est unitas, de nobis testatur. Dualitas namque duos esse, sed eosdem duos unitas unum esse significat. Omnes quoque qui ad hanc
: ;

gnat Deus in unitate Spiritus sancli. Quod ita
Si

unitatem spirituali dilectione confugiunt,
ciuntur. Ergo
erit in

unum

effi-

quod

dilectio sancta accidentaliter

enim omne quod Deus est substantia dici poipsum ergo test, Pater autem et Filius unum sunt ideoque, duabus personis Paunum substantia est tris et Filii commemoratis, tertiae personae memoria in unitate commendatur.
;

multis hominibus, aptans eos in

unum, hoc

Spiritus sancti persona substantialiter et asternaliter

ad Patris et Filii personas constat. Exprimit ergo utriusque communionem et divinae substantiae unitatem, quae utique tanta est ut in
nullo extrinsecus indigeat, sed

Sive ergo

unum,

sive unitas vel charitas dicatur

omnia

in

se conti-

de Deo, non solum ad Trinitatem in unitate consistentem,sed etiam ad personamSpiritus sancti spequia cum non minus quam cialiter referendum est inter duos unitas et dilectio esse possit, hique duo
:

n

neat. Ideoque

cum

Patris et Filii persona dicitur

meritoque utriusque unitas, id est Spiritus sanctus, simul semper consubstantialis manens, simul etiam

in personis duabus, Patris et Filii, sint intelligendi

semper personaliter commemoratur. que nil magis quam unitas convenit

Deitati
ascribi.

nam-

unus quidem
dilectus, id

diligens, id est

Deus Pater,

alter vero

Deus Fiiius, patet profecto ipsam dilectionem, qua unum sunt, quaeque ex utroque pariter procedit, accipiendam esse pro Spiritus sancti
est

CAPUT XXXVII. Exempla quibus docetur quomodo trinitas in unitate
et

uniias in trinilale

sit

inlelligenda.

Ut autem haec unitas
fiat, libet

et trinitas

quam de

invisi-

persona, in sancta Trinitate,
nis, in

tertia.

Quamvis cnim

bilidivinitatissubstantiadicoapertiorcredibiliorque

alia persona sit diligentis, alia dilecti, alia dilectio.

aliqua de visibilibus rebus ponere

exem-

eadem tamen

dilcctionc quae tertia persona

pla

quomodo

unitas in substanlia et Irinitas in per-

est, et qui diligit et (lui diligitur

unum

sunt

et in

sonisexistat.Sed primo hujus mysterii similitudi-

109

DIALOG. DE TRIBUS QUiliSTIONlBUS.
ifidificiis,

110
toties di-

nemin

dein in altera (luacramus materia.

A

Credo naraque quia providentia divina, sicut per plurimas similitudines ccelestis vita; notitiam nobis tradidit, ita etiam multa unitatis et trinitatis suaj argumenta reliquit.Unde ex multisduo hic inserere
volo, ut per
tuae
hi-ec

pro ojusdem persona; typo, ne idcm ctum vidcatur ticdiosum.
ti'co

Nonnc ergo
et

haec utraque, de ffidificio

videlicet

candcla, dicta constant satis mira atque divina

tam

brevitati

quam

;cdificationi

consulam.

agnosccnda [cod. Cnic. cognoscendaj sacra; fidci rudimenta/ ibi namque potest carnalibus eliam oculis comprehendi quomodo in
aptissiniaque ad

itaque scructura lignorum vel lapidum, quamvis undique in parietibus peracta sit vel quuntoscunque parietes in se babeat.nequaquam domus potest existere sine tecto. Si autem in duobus saitem parietibuscoajqualis et perlectistectum super-

Omnis

personis tribus subslantia una habeatur,qualitcrque

personaruni trium nulla absque aliisquidquam operctur, sed

onmes simul opus suum

ef'ficiant,quam-

vis singulis

aliquod epccialius conveniat.

Protegi

namque iadorao

et illuminari a candelse incendio

mox domus dici valct pro co scilicet quia omnia.quae his Iribus pcructis restant agenda,sunt quasi principalium adjectiva et ex iliis dimetienda. Duo autem parietes et tectum personas tres, sed „ unum substantiam significant,quia nec parietes nec
ponatur,

specialitcr convenit personaj tertia;, quia et

tectum

indo dicitur quod sub eo commorantes ab aeris in-

temperie pluviarumqueinundatione tegendo protegat
;

et

lumen, quod illuminet

Quae scilicet utraque satis conveniunt personae
Spiritus sancti. Ipse quippe in trinitate

tectum per se,sed hanc

tria rite

conjuncta unius do-

summa

per-

mussubstantiam

pariter efficiunt.Cum ergo haic ita

sonam
citur.

tertiam continens,

protector

consolando

sint, cujus.rogo, personae

de Iribus pr^dictis typus
id est

maerentes et illuminator edocendo insensibiles di-

unitatem hujus substantiae,
ostendit?

domus maxime

Unde Dominus noster ad
sanctus,

discipulos suos de

Quod

si

interrogaveris quomodovel quare,

ejusdem Spiritus sancti missione loquens dicit:Paracletus SpvHtus

ita collige.

queni miltel Pater in no-

construenda est domus quaelibet et peracti fuerint duo parietes, duos personas exprimente3,unus quidemproeo quod initium operis est, quasi non ab alio sed a se et in semet incipiens
igitur
:

Cum

mine meo,

ille

vos docebit omnia {Joan. xiv).

Ial.cr ha3C

etiam illud merito pensandum videtur
similitudinc, aedificii scilicet
et

quod

in

utraquc

alter vero,

cum

priori

omnino

in latitudine,

altitu-

dine et longitudine ajqualis esse debeat quasi ab ipso exorlus et emanans,necdum ad unitatem substantioe suae

domus

aidificanda pervenil.Cum

autem

persona,quam unitatera personarura dixi, addenda est desuper et superna respicit semper, velut in domo tectum et in candela incendium. Nun ergo sine causa sacramenti magni aestimo fore talia.
candela;,tertia

duarum exprimere

tectura tertiam

personam exprimens supponitur, C

Arbitror

tunc

demum

unitas substantialis

domus

efficitur.

aliquo labore

namque homo
:

illud designare

quod,

cum
{I

in

Dei cooperator et adjutor esse

Idcirco

vero tectum personam tertiam
eis procedit, ita

exprimit

possit,juxla illud
iii),

Dei cnim siimus adjutores

Cor.

quia,sicut primo et secundo numeratis tertius

mox

unitalis

tamen donum,quod

summum
provecturus

est boest,

numerandus ab

etiam duobus pa-

num,
est
:

rietibus in constructione praecedentibus tectum de-

de supernasolummodogratiadescendat;sicutscriptum

({uo quis ad perfectionem

inde construendum sequitur; neque enim sinepa-

Omne dalum oplimum,

et

omne

doniini perfe-

rietum construclione tectum quodlibet ad habitacu-

lum

construitur.

ctum desursum est, descendcns a Patre luminum [Jac. i). Quod enim ex terra ortum vel in terra positum datur, initium quidem vel particula aliqua boni operis potest cssc, sed ad substantiam perfeclionis et

Potest

eliam hac ratione

colligi

quam

congrue-

Deus domus [cod Lamb. Dei domus^ vel templum non solum ob praedictam sanclaj Trinitatis figuram, sed etiam ideo quia omnia quce in templo quolibet pro pace et 3ecuritate,pro umbraculo et rcfugio temporaliter habentur,in Deo sola aeternaliter possidentur.Cujus nimirum templi porta et ostium
dicatur,

unitatis

non

perlingit.

Unde
esset,

et

idem

Spritus sanctus
prius, a
j)

cum

apostolos

ad unitatis divinae

culmen erccturus

et instructurus

non ut
de coelo

Domino

in terra posito datur, sed

supra cos missus

legitur.
illa trinitate

Christus intelligitur.

tium [Joan.
dicta.

x).

Unde ipse dicit Ego sumosHaec quidem de structura sufficiant
:

Hajc autem dico, non ut in

surama

personam uUam superiorem vel inferiorera credam, sed utostendam quia,sicut ejusdemtrinitatis figura
in nulla substantia corporali vel visibili sinc aliquo

In accensa
reor, similia.

quoque candela

inveniri

possunt, ut

Nam cum

ardens "elementis constet

supcrexcellente potcst exprimi clemento, ita etiam
in nobis nil

tribus, id est stupa, cera, luce,

personarum trium
tertia,id
terlia, id est

boni valeat fieriabsque

gratiffi

supernae

figuram tenet. Sed sicut
est

in

domo persona

supplemento.
Ipsa
id cst

tectum,

ita el in

ardente candcla,

lux,

operalur unitalem substantialem. In neutro
et

namquc,cum nos quasi subpersonisduabus. anima ct corpore, bonum aliquod in terra in-

igitur, id est in aedificio

candela

nulla habetur

ulilitas, nulla substantiaj unitas.nisi tertia

persona,

trinitate,

choantes, divinum auxilium pro perfectione, id est invocamus, semper erit in nobis quasi
tcrtia, oriens scilicet

tectum scjlicetet lux,additafuerit.Personam autem

persona

ex

alto, et

coaptana

ill

OTHLONI MONACHJ
di-

S.

EMMEIIAMMI.
crucis

112

utraque, id obI animio ct corporis opora divorna
vin<K unltati ct trinitali

A

I'^ccc

dum
commemorandum

cur et

signum quam Bacrum,quam veneranadorari licitum sit mente fideli. Si

Sed

et

hoc detrinitate sancla

puto quia, cum Spiritus sancli persona, Patris et Filii, ut supra dictum cst, unitatcm et .'cqualitalcm

dilectionemque commendet, congrue

lii

qui,

hanc

personam imitanles, de
virtutum omnium

sacrae fidei

unitate vel de

pacifica Dei et hominis charitatc, scu
varielatc
rite

dc consona

scribunt

aut lo-

quuntur,Spiritu3 sancti gratia repleti dicuntur.Ejus

cnim trinilas et unitas divina est adoranda, crucis aulcm signum trinitatis ct unitatis divina; conslat sf)cculum. Crucisergo signum pro trinitatiset unitatis divin.fi speculo cst adorandum, ea videlicet locutionis specie quia per id quod continet,id quod continclur, significamus. Nam sicut in altari, non ipsam altaris structuram, sed sanctorum reliquias in eo repositas, et quod rnajus est, per easdem requibus ante Deum creduntur vivere veneramur ct adoramus, ita etiam in sancta cruce, non qualiscunque ejus visibilis maliquias, illorum virtutes
teria, sed invisibilis Dei virtus, quae

enim dono
pertinet

totius unitatis

donum
non a
se,

etad lucis oculorum, licet illuminata acies
fit

ratio, sicut

ipsa lux

sed aliunde procedit.

CAPUT
Sanclse crucis signum in
et

XXXVIII.

per passionera

summa

Trinilate repcritur et

Domini
sistit,

nostri Jesu Christi refulsit, quceque ibi in

quomodo.

•n sanctffi Trinitatis et unitatis

specie
et

jam

dicta con-

Potest etiam sanctae crucis
unitate

summa

inveniri. Si

signum in trinitate et enim in modum trian-

semper

est

veneranda

adoranda.
signo

Est et aliud mysterium in sanctae crucis locuturus proferam. Adhuc
sancta Trinitate

guli tresunitateSjduasquidem quasiperlineac normam oequaliter stantes, tertiam vero superius in

expressum quod postmodumdenumeroquaternario

qu^dam

subtilia
:

de

medio duarum, ponas, quod etiam triangulo omni
convenit,ut scilicet in dualitate consistat,in unitate

scio dicenda

mysteria

sed quia

nulla ratione congruahaec promere valeo, ideo ipsa

autem

respiciat

Cumque

ita

hoc modo 1 1 1 1 triangulum posueris,
:

penitus prsetermittere,et aliqua de mystico numeri
qualitate

jam

dicere volo, incipiens a binario.

CAPUT XXXVX.
si

unitatem

quartam medise

signum sancta^ habebis. Ubi juxta Qdem sacram magnopere crucis pensandum quem cuique personae debeas assignare
inferius opposueris,

De mystico numeri

binarii,

ternarii,

quaternarii

et

quinarii sujnificalu.

Hic enim quanto vicinior est unitati, tanto plenior est virtute mysterii.Significat

debet

namque congrue angulum,nevel dualitatem constantem vel unitatem maxime appropinquamus eminentem incongrue discernas. Quod, ut reor, ita q virtutera illam qua Deo quia sicut binariusduabus uniid est charitatem discerni.
:

Quia enira aequalis dualitas in patre
tas vero in

et Filio,uni-

tatibus, itaet charitas bina dilectione Dei scilicet
et

Spiritu sancto

intelligenda, est, ascri-

bendae quidem sunt duae,quae aiqualiter consistunt,
unitates Patri et Filio tertia autera in medio earum desuper posila et velut .-ib utroque [cod. Cruc. utra;

proximi consistit. Prseterea, sicutidem binarius origo, ita etiam omnium virtutum radix constat charitas, ut plurima sacrs Scripturs pro-

numeriest

que] procedens, Spiritui sancto.

Hujusmodi

igitur ratio,nisi fallor,convenit trian-

bant te.stimonia, ex quibus unum sancti Gregorii Ut enim multi arboris rami ex una raproferam dice prodeunt, sic mults virtutes ex una charitate
:

guli mysterio,in

quo etiam reor

salis instrui

posse

generanturj

de sanctae Trinitatis fidei omnes fideles. Deinde, quia in Trinitate unitas et veneranda, unitas, quae inferius posita restat, ascribenda est trinitatis unitati, sicque fit ut ex trinitate et unitate invicem se
sequaliter conspicienle et

eodem binario primus significari homo. Sicut enim ex binario omnes oriuntur numeri, ita et ex primo horaine omnes exorti sunt
Potest etiam in

homines. Sed

mediante signura sanctae

sententia,pro eo scilicet quod priraus

crucis efficiatur, proprietate distincta docet

ut haec flugura personarura pro:

incongrua forte videatur haec homo ad Dei unitate existentem similitudinem in trinitate et
si alicui

D

creatus est, quara binarius nullo

modo

recipit, at-

tendat
N^^"

quomodo
Dei,
id

priraus

homo,postquam ad

simili-

tudinem
o^^
cn

est ad Trinitatem factus est, per

\
a

inobedientiae

culpam perdidit ejusdem

Trinitatis
in duali;

^C^.

figuram

et substitit [cod. Cruc. subsistit]

\
litas

tate, quae est in

personis animae et corporis

tertia

persona, id est unitate, qua Deo
'^'»

adunari

et assi-

<^^

%.
1

milari deberet,

jam

perdita.

1

Patris

aequa

%

et

Filii

P

a

speciem in paipsiusculpam negetesse corruptam, rente primoper legat sanctura Gregorium in homilia quadam ita Quia imago exprimitur in drachraa; dicentem
Si quis vero similitudinis divinae
:

mulier drachraam perdidit quando homo, qui coa-

113
ditus ad

WALOG. DE TRIBUS QU.ESTIONIBUS.
imaginem Dei
fuerat,

114
{Matth.

peccando similituin se tres

A

codem quinario numcro comprehendunlur
xxv)
;

dine Conditoris sui recessit.

ego tamen, quia

omnem numerum

infra de-

Ue tcrnarii vcro mysterio, pro eo quod
unitates habeat,

magnum quoddam senlio. Ipsum namque Dominum et Salvatorem nostrum in hoc

exprimi credo, quia, sicut ille in duahus naturis, Dei videlicet et hominis, atque in una pcrsona, ita
et

duabus partibus, homini Dcoquc satis convientibus, et in unias numeri vocabulo consistit, Binarius enim et unitas cjus sunt partes, quarum quidcm binarius homini, unitas vero deitati omnimodo convenit.Sed et hoc non minus congruit quia, sicut primus Adam terrenus,secundu3 autem ccelestis dicitur, ita et binarius, quem primum hominem, ipsum scilicet Adam significari
ternarius
in
:

narium positum aliqua spccialis mysterii virtutc insignitum credo, hunc etiam aliquid boni specialiter exprimere scstimo. Nam, qnia idem quinarius dimidia pars cst denarii omnigcna perfectione prasclari, et omne dimidium divisumque in seipso impcrfectum consistit, potest convenienter ipsam imperfectionis qualitatem, quae in cunctis mortahbus
quantavis
care.

sanctitate

praeditis

invenitur,

signifi-

Si cui

dictum hoc placeat,
ut dixi, credo

mecum

sentiat

;

cui

vero displicet, dicat melius, ut et [hoc credamus.

Ego interim,

perfectionem, qua

supra diximus, prior est ternario secundum

Adam „

designare.De hac
dicit
:

nemo in namque imperfectione Psalmista
:

quinarium illam imhac vita positus caret,

Omnes

etiara Christi vestigia sequentes tcrnarii
vitiis dediti

Imperfectum meum viderunt oculi tui {Psal. tu, qui solus perfectus es, cxxxviii), quasi diceret
his oculis

speciem recipere merentur, qui prius
binario fuerunt assimilati.

quibusomnia

vides, imperfectionem fra-

Ad quam nimirum

re-

gihtatemque
tu qui

meam maxime

consideras

;

vel alitcr:

ceptionem et conversionem, ita Dei et Domini nostri Jcsu Ghristi gratiam proximam habent, sicut unitas et ternarius binarium cirf umdantes cidem
proximi agnoscuntur.
Si quis vero subtiliorarimari solitus velit,

omnia

nosti, scis quia

coram

tc perfectus

esse nequeo. Haec quidera de quinario.

CAPUT

XL.

Quid mijstice numeri a senario usque ad denarium

in ternarii mysterio exquirere

ethoc quodChristus Jesus,
sit,

significent.

De senario autera hoc
Deus
in sex

sentio quia, cura sit solus

non ut

caeteri

homines ex conjugio, sed ex Virgine
ha-

infra denariura insuispartibusperfectus

sancti Spiritus virtutc impra?gnata gcnitus

diebus perfecerit, sanctorura

omniaque quoque

bet in ternario quaestionis
sit

campum.Currat, si possolvere propositum. Ego enim, etiamsi aliquid

perfectionem significet. Sed ne contrarium videatur

ex hoc sentiam, tamen, ut aliis tanta? solutionis triumphum relinquam, hinc nil dicere volo.

quod quinarium iraperfectionem, senarium vero perfectionem sanctorum designarc dicens, imperfeC ctum simul ct perfectum posui, opus est explanare

Per
illae

eumdem quoque ternarium

possunt

intelligi

quomodo

saiicti

quilibctinhacvita,imperfecti simul

tresprfecipuae necessariaequeomnibus Christia-

et perfecti sint.Ipsa

nempe

Veritas

cum

in

quodara
:

nis virtutes, quas Apostolus
Niinc aulem manent,
{I

fides,

commemorat, dicens spes, charitas, tria hxc
:

Evangelii loco universaliter negaret, dicens
bonus, nisi solus Deus [Luc.
xviii),

Nemo
:

alibi econtrarlo

Cor. xiii).

aliquera horainera

bonum

esse testatur, dicens

Quaternarius deinde proximus satis magno refulget mysterio, quia quadrifariam sanctae crucis
figurara exprimit. In
crucis et in basi, nec

Bonus homo de bono thesauro, etc. {Matth. xii). Quid igiturhac verborura repugnantia edoceraur,
nisi

summitate quippe ejusdem non in gerainis brachiis quaternarius numerus invenitur. Haec quidem ita esse
ipso visu corporali possunt probari. Sed,
si spiritiia-

ut

hominem

imperfectura siraul et perfectura

Hter altiora penetrare velimus,

maximum

in ejus-

dem

sanctaecrucis quadrifaria figura

reperiemus, quod sciiicet

sacramentum etsuperius hic dicendum
j)

fateamur? ideo quidem imperfectura, quod Deo comparatus perfectioncm nullam habeat; ideo autem perfectum, si imperfectionis et fragilitatis suffi quantitatem jugiter attendat. Hinc etiam Salomon dicit: Septies justus radit ct resurget {Prov,
possc
fieri

xxiv).

Cum

ergo

longe a sc discrepare videantur

promisimus.

Nam

inferiora,utraque vero brachia totius

sumraitas ejus supcrna, basis mundi ambisignificant.

justus et cadens,id est pcccans,quomodo idem qui
septies peccat perhibetur justus, nisi quia hoc est

tum eam

continere

Unde nullus

locus

a virtute sanct<e crucis vacuus esse credendus est.

maxima justi justitiasuam injustitiamjugiter corde simul et ore Domino fateri, atquc crcdere per hoc
veniampcccatorumconscqui ? UndeetPsalmistaait: Confitebor adversum me justitiam meam Domino, et iu remisisti impieiatem pcccatt mei {Psal. xxxi). De hajusmodi perfectione et iraperfectione idem Psalmistaalias apertius loquitur.Cum cnira orasset, dicens Ab occultis meis mundn me, Domine, et ab
:

Possunt etiam per eumdem quaternarium quatuor Evangelia, nec non quatuor virtutes, id cst justitia, prudentia, temperantia, fortitudo congrue
designari.

Quinarius

licet in

geminam
electorum

significationcm re-

flecti possit, vel ob proborum hoc quia tam mala quam bona qiiinque sensibus corporis efficiuntur, seu pro eo quod fatuae simul et

scilicet et

alienis parceserro luo,

mox

subjungit, Si, inquiens,
alieni: vel, ut in aliis

non fuerint dominati subaudis

prudentesvirgines,3icutevangelicaverbatestantur.

codicibus invenitur, dominata,subinteIligi3,delicta,

h

115
irmc immaciiliiUis ero {Psal.
pcnitus carebo
(lelictis,

UTHLONI MONACm
xxviii).
si

S.

EMMKHAMMI
in

110
duplicitate et
in

Non

dixit, sl A.

sanctus nou carnalilju» honiinibus
rniiltiplicatione sui

sod,

mci non fuorint doSi

gaudentibus.sed spiritualibus

minata, tunc iinmaculatus ero.

autcm

(luispiani

siinplicitate ctunitate divina constantibus, inspira-

immaculatus dicilur, potest etiam dici pcrlcctus. Ut autcm aliquid adhuc altius de praelato utriusque numeri mysterio loquar, Ibrsitan et hoc rion
sine causa cst quia quinarium,

tionis suae

gratiam creditur infundere. Et

si

fas est

dici Spiriturn

sanctum generare,nihil
per

aliud intelligi

debet nisi quemlibet
strijere ct
tus,

inpirationem

suam

in-

quem

imperfectio-

ad desideria sancta acccndere,quia
viii).

.s/»m-

nem, senarius, qucm perfectionem designare dixi, non omnino post sc,nec longe ante se,sed juxta sed pra?positura habeat. Quasi idem senarius diceret qui mysterii velit perfectionem consequi, scmper fragilitatis suiB mcmor, ante se quid sit statuat, dicens cum Psalmista Quoniam iniquitalem meam
: :

ubivult spirat(Joan.

nuit ecclesiasticus, ut hi

Undeetiarn mosobtiqui alios ad vitam spiri-

ego cognosco, etpeccalum
{Psal. L).

meum coram me

est

semper

tualem instruunt, patres dicantur {Eccli. viii. Ha;c igitur de septcnarii mysterio in honoresancti Spiritus utcunque prolata, si ejusdem sancti Spiritus gratia congregans dispersa,vivificans cuncta, dignetur aspirare, spero sacrjE fidei non discrepare.

His dictis de senario, progrediamur ad septena-

^

rium.Qui
Fateor

scilicet

quid mysteriigerat quanto clarius

Octonarius item perfectionem significat.sed eam solummodo qua? post septimanas hujus vitaj promittitur. Sed et hoc satis

est, tanto clariori ct faciliori ratione proferri valet.

cengruum. Sicut enim

quia superiora qua?dam difficulter Sed Deo gratias, quia jam ad memoranda sancti Spiritus dona perveni seplena.Haec enim septenarius significat numerus.Haec autem donaquoniam sunt inaxime nota, dicamus alia. Potestnamque per se muliiplicatus etrequiem reprotuli.

namque

septenarium, qui requiem significat,
octonarius, ita et
ille

mox

sequitur

qui in hac vita ob operibus

malis vacat et requiescit perfectionem beatitudinis Betern.3e consequi merebitur. Unde et Dominus in
Evangelio octo beatitudines se sequentibus promisit,

per has scilicet significans aeternae

vilae

perfe-

missionemque designare. Si enim dicas septies septem addita unitate fiunt quinquaginta qui nimirum numerus et vitae praesentis et ceternBe requiem significat. Unde et remissio vel requies, qus a Pascha usque ad Pentecoston ubique in sancta Ecclesia celebratur,sub eodem numero quinquagesimo conti;

ctionera.

arithmetca instructus est disciplina multo plura hinc edere volet mysteria, quia iliic,utaudivi, octonarius nuraerus vocatur cubus. Quod vo-

Qui

in

vel cur sic sit dictum nescio mysterium. Cujuscunque enira non netur. Et quam congrue per septenarium perveni habetur massa, vel materia nulla prosus ex ea eftur ad quinquagesimum, quia per sancti Spiritus C flcitur figura [cod Lamb. causa]. gratiam unusquisque incipit requiescere, et ad veJam vero pertingens ad novenariura,dicara, prout ram requiem tendere. ingenii tenuitas perraittit, et ejus raysterium. Hic Est et aliud ejusdem septenarii mysterium.Omnes itaque,ul mihi videtur,quanto majori circumdatus est utriusque numeri, octonarii videlice,et denarii, itaque nuraeri infra denarium positi aut generant aut generantur invicem,excepto septenario. Et ut perfectione, tanto excellentioris mysterii refulget dignitate.Significat namque angelicos ordines,quia, hoc ita esse agnoscas, incipe a binario nuraerare, qui priraus est numerus.Hic namque a duabus uniut Scriptura sacra prodit,novera ordines angelorum tatibus creatus per se ductus generat quaternarium sunt quorura quidam, angeli, alii archangeli, alii Deinde hi duo binarius videlicet et quaternarius, principatus quidam potestates, quidam virtutes, invicem ducti octonarium [ulcrque cod. octogenanonnulli dominationes, nonnuUi throni, plerique rium] generant. Idem binarius per ternarium ducherubin, plerique seraphin dicuntur.Et notandum ctus senarium ternarius quoque per se ductus proquanta consonantia sit numeri ad mysterium hujuscreat novenarium. Quinarius vero in raedio corum raodi. Quicunque enim octonariam perfectionem posituSjSi ducatur per binariura,generat denarium; consequuntur, noverario id est angelico ordini cosicque fit ut, sicut dixi, nullus absque septenario n aequantur,Domino attestante,qui in Evangelio dicit: nuraerusinfra denarium reperiatur qui non aliquem Uli qui digni habehuntur sxculo futuro et resurrecgeneret, aut generatur. ciione cx mortuis, neqne ducent, neque ducent uxorcs Quid igitur ex tanto dicere possura mystcrio? nequCultra mori polerunt. ^quales enim sunt ange-

cabulum igaorans,unde
ejus

pariter

;

;

;

Magnum quidem
sed ita videtur

et speciale

quiddam credo esse

;

lis,

et

filii

sunt Dei,

cum

sint

filii

resurrectionis

profundum

ut virtutis suae penitiis
est geni-

{Luc. xx).

abscondat radium,nisi forte hoc quod non

tus significet quia Spiritus sanctus, cujus dona per

eumdem
Filio

septenarium designantur, a Deo Patro et non gcnitus, sed procedcns dicitur; quod vero nullum generet,hoc designet quia,cum numerus in multiplicationem tcndat,multiplicatio autcmnumeri carnalcm significet generationem, merito Spiritus

hoc novenarius venerandus est, quia, cum oranis numerus per se multiplicans alium,ejus quasi parens,qui autem per hanc multiplicationem

Sed

et in

procrcatus fuerit

illius

proles dici possit;novenarius

congrue tcrnarii proles exstat, qui sanctam Trini* Si enira dicas ter trini, quod est pcr seipsum facta multiplicatio numeri,no?enarius
tatem significat.

H7
procreatur.
geli et

DIALOG. DE TRIBUS QU.ESTIONIBUS.

118

Qua do re colligitur quia ct sancti an- A sint unum, sicut et nos sumus unitm (Joan.xvu). Huomne angelicam vitam secuti convenientcr jusinodi igitur unitatem,quam electi quiquc collefilii

dicuntur

Dei,

cum

sint sanctce Trinalis

filii.

ctione virtutum, quasi unitatum, adipisci possunt,

CAPUT

XLI.

denarius, ut dictum est.congrue significaf.Sed
tantffi

cum

De numero denario episqiie mijstico significatu. Divisio numerorum in eos qui ad se dicuntur, et in
eos qui relative ad alterius numcri consonantiam dicunlur juxta musicam.

perfeclionis excellentiamexprimat,patet pro-

fecto quia

ncmo

in

exstat ut ad
est

eum

hac vita positus ita perfectus oblinendum sufficiat.Credendum

autem

et

Tempus

et

ordo

jam

postulat ut

e.\

denarii
In

rio aliquid parvitas

nostra profcrat.

mysquo sane

tincri possit

sperandum de Dei misericordia ut obin futura vita, quando videlicct Paterconvcntionem factam,
addiderit.
infra
in vinea

familias, juxta

sua

reor hoc primo considerandum quia,sicut ex collectione constat unitatum, ita eliam coadunationem

laborantibus
Ilis igitur

eum

utcumque prolatis de numerorum

atque copiam significet

omnium

virtutum, deinde

quod imitetur quodamraodo ipsam unitatem.Sicut enim unitatescollectaj perficiunt denarium itaejus-

denariumconstitutorum mysteriis,jamultraspecialem numerum aliquem rationemystica comprehendere facultas non est, tam ex facundiffi quam con-

dem denarii collectip repetita numerum. quanta dignitas

tendit in

infinitum

denarii,qui

tam per-

B

scientia!

inopiu.

Verumtamen

ut his qui de spiri-

tualia plus

quam

carnalis prudentise cibi refici desi-

spicue assimilatur unitali,imitans illam coadunata

derant aliquod gratum praebeam ferculum voluntas
est mihi
in

numurorum collectione,quia nequit naturali unitatis perlectione! Naturalis namque perfectio unitalisest per se posse subsistere; quod quianumerus nullus
per naturam valet, solus denarius, imitatione illa quara dixi, id est collectione coadunala omnium

omnes numeros in duas partes dividere unam quidem illos,qui ita in arithmctica dispo;

nuntur, ut nulla proportione harmonica copulentur,
sed ad se

tantummodo

dicantur, ut duo,

quinque,

numerorum implet.Hoc autem nonsine causa
sed unitatisilliusperfectionera, quaeinelectis
potest, credo significarc. Ipsa

esse,
fieri

septem vel tres, septem, decem, vel quilibet alii ejusdem dissonantiae; in alteraravero eos qui relative ad alterius numeri consonantiam dicuntur
juxta musicam, ut tres, quatuor, sex, octo, duodecim.

denique,quantacum-

ad minimum sesquitertiam, maximuavero ad mediumsesquialteramjitemquemaximus ad minimum tari posse aliqua uuitatis participatione.Unde et Dorelatus duplam reddant proportionem, quia tales minus noster Patrem,cum quo unum est, pro electis C specialiter harmonicE deserviunt consonantiae, hic ovibus [cod. Cruc. omnibus] orans dicit Pater sanutiquc de ejusdem consonantiae mysteriis locutucte, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi, ut rus, opus habeo exempli gratia coram ponere.
eget externa coUectionCj sed et aliis tribuit se imi:

que virtutum collectione videatur consistere, nihil est per se; sed a vera unitate Domini habet esse. Haec ergo sola vera unitas est, quia non solum non

Quos nimirum numeros

ita

dispositos.utmedius

quarum scilicet partium duarum ratione designata tanta mysterii virtus inesse videtur.ut ctiam
In

D

vus

est, satis

speculatur qua; consonantia

sit in di-

versitate corporalium

artium

;

ct qua?
;

in

diversis

sanctorum Patrum peritissimus aliquis ad hanc pleniter reserandum vixsufficeret.In primis eniminvi-

opibus vel fructibus provinciarum
et saccularis vitoe horaines;

et quae in varia

dispositione virtutura; quae etiam inter coenobialis

cem

oppositis vel

collatis

utrisque valet inspici,

quanta distantia sit inter carnalcs et spirituales homines tum ablata illius parte numeri.qui ad se dicitur,namita superfluus est in ratione, sicut et
illi

nantia

sit

nec non quanta consoin Vcteris ac novi Testamenti collatione,

vel qua5
sit

aliarum rerum consonantiae.Postremo quid coelestis harmonia, reor hinc posse agnosci.

quos

significat in

compassione.In aItero,qui

relati-

Hacc igitur

omnia quanta

sit difficultas vel

mente

119
vel rationc

OTIlLOiM iMONAC.ni

S.

KMMKHAMMI

m
Deo ordinantc convenit
in ornni creatura.
;

intf^lligere.

comprehcnderc, prudcns quisqiie vaiet A Sed dum niliil ex his possini, ut docct, aliquid tamen ulcunqun prf)fcrre licet.Et prirno fjuidem,quod ctin primis propositum cst,quid utriquc numeri, ille scilicct qui ad se dicitur, et qui ad alterius consonantiam pertinet, oppositi significent. Deinde istius, qui consonantiae solummodo deservit, mysterium rescrarc cupio illud aliquatcnus ostendere satagcns, quanta consonantia a Deo sint
:

similium convenientia.Proindesiin qualibet convenicntia est consonanlia; omnisaulem creatura,licet
dissimilis
sit

invicern,

consonantia ergo habetur

igiturillud primo considcrandumestjquod consonantiarum mysticarumordineprimo posui quae scilicet consonantia sit in cujusiibet corporis humani membris. Ibi namque cum unumquodque membrum famuet in
:

Nunc

facta

omnia tam

mo

solus

terrestria quam eamdem consonantiam

ccelestia, licetho-

latur alteri,omnia

membra consistunt

invicern con-

jugiter

cum

vitiis

grua. Visus quippe et Muditus, gustus, odoratus et
tactus

suis impugnet.

GAPUT

XLII.
?

officiis

Quid mijslice significent numeri qui ad se dicuntur Quid ii qui ad aliucl referuntur?

ris

non solum sibi,sed etiarn aliis corporalibus famulantur. Quapropter dum omnes corposensus ad se invicem conveniunt famulando,

consonantia utique in corporeis sensibus, velut in
sit in

Omnia
tinens,

itaque

numerus qui,ad

nullam

efficit

numero, efficitur. solummodo perB Videamus etiam quanta consonantia consonantiam, hominem conse
sitate
ille

diver-

gruesignificatcarnalem.Illeenim solaquaesibi sunt grata, id est temporalia, visibilia, carnalia diligitNulla sibi,nisi qucc concuspiscentia et voluntas propria suggesserit, placenl.
sive

corporalium artium.

Cum

igitur hic aurifex,

ferrarius faber^iste caementarius; hio

lignorum

artifex.ille scriptor,iste pictor; hic in liberali scientia

Omnia

quae aliis consona
nihil aliud se

imbutus,
rebus,

ille

mercator,iste piscator; hic in belsutor,

congrua sunt, displicent.Ad

na-

licis

ille

in agricultura doctus; hic texturae
ille
ille
ille

tum arbitratur esse, nisi ut desideriis suis omnimodo famuletur imitans illum divitem, qui, ut in
:

operarius,iIle medicus,

sculptor, iste
pistor; aller

auceps,

ille

venator; hic coquus,

Evangelio perhibetur,
tribuere curaret.

ita

sibimet soli
alteri

micas de mensa sua prolapsas
ti

vixit, ut nec egeno poscen-

alterius sit artis, quaj specialiter

memorari nequit:

nuUaque
sit
;

ars praedicta sine alterius ope peragi pos-

quid aliud

quam

consonantia quaedam quasi

discrepantium vocum in omnibus hujusmodi artibus erit? [cod. Lamb. exit.) damna seu lucra deputat ut sua; moribus alienis Consideremus deinde qualiter consonent opes vel semel conformat et aptat, illud jugiter recolens fructus diversi provinciarum.Ubi magnam facundias Alter alterius onera porlate {Gal. vi). Et Nemo quod C inopiam patior pro eo quod nec provinciarum, nec
: :

At numerus qui ad alium refertur, spiritualsm significathominem; quia spiritualis quilibet aliena

suum
[l

est,

Cor.

x).

tantummodo quserat, sed quod alterius Unde et Paulus apostolus non sibi soli,
aliis

quamplurimarum vocabulaagnosco.Sedremquam-

dam

profero,quae pro rae satis loquatur cunctorum

prodesse desiderans dixit: Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem {I Cor. ix). Dominus etiam et Salvator noster,cum non pro se,
sed pro nostra salute incarnari ac pati dignatus
esset, relativus fore voluit.

sed etiam

judicio.

Omnibus etenim notam

est

quia negotia-

tores quique in regiones ac provincias plures procul

positassaepius proficiscuntur,ut opes quasdam,quffi
in
illis

aut raro aut

nusquam habentur,

illuc affe-

rant; et alias opes,quas in suis locis raras et pre
tiosas esse sciunt. inde nihilominus revehant.

CAPUT
Quam
tum

XLIII.

Cur
mi-

num

mirifica sit in corporis membris, in artibus liberalibus tum mechanicis, deniaue in regioproventibus, ipsisque diversis, virtutibus har-

ergo haec faciunt, nisi quia unaquae regio et provincia npes vel fructus illos habet quos altera

monial
His igitur per utriusque partis praedictae oppositionem breviter prselibatis, nunc vero, quia in harmonicis instrumentis aliquoties lusi, libenterque
totius melodiae suavitatem audivi,libet etiam,prout

nime possidet? Quamvis et hoc pro argumento maximo sufficiat quoniam mercatores nostros scimus aurum, pallia serica, nec non ignotas eximiasque bestiarum pelliculas ad nos detulisse; quae omnia

n

fatentur aut

cum

aere,

seu

cum

vestiraentis vulga-

Dominus
ctuali
tiae

dederit, in

harmonia

spirituali et intelle-

ludere:explanando

scilicet

quantaconsonan-

domesticorum animalium pelliquibusdam provinciis comparasse. Undc aperte intelligitur quia et in hujusmodi diversitate
ribus, vel vilibus
in

bus

mysticae suavitas in

omnibus supradictis habca-

invicem

tur rebus.Sed priusquam dc hujusmodiconsonantia

Dum

congrua consonantia magna habetur. enim unusquisque alterius indiget opibus,

eadem consonantia,plenius agnoscas.Quia enim non solum in sonis proportione numerorum rclativa coaptatis, verum
aliquid audias,oportet ut,quid sit
etiara in

rebus quibuslibet

rite ordinatis

consonanconstat,
:

tia efficitur;

omneque quod ordinatum conveniens profecto et congruum efficitur
nantia) hujus dcfinitio videtur posse dici

consonans profecto compellitur esse alteri. Veniamus et ad variam virtutum dispositionem, qnantamque inter se consonantiam habeant, aliquantulum proferamus. Alii namque, ut Apostolus dicit, datur sermo sapientix, alii sermo scientix, alteri fides,alii gratia sanitatum,alii operatio virtutum,

consodis-

rerum

id est

miraculorum,

alii prophetia, alii discretio spt'

:

121

DIALOG. nE TRIBUS QUiESTIONlBUS.
alii iiiterpretalio scr- A.

m
pertinct ordinata ani;

rituum, alii genera linguarum,

Ad eamdem consonantiam
mffi

monum

(/

Cor. \\\).

Ad

ha^c eliam nos subjunginius

ct corporis

compago

viri et

mulieris propler

quia alius eminet in humilitate. alius in charitate, alter in castitate, alter in oratione, alter in discretione, alius in vigiliis, aiius in jejunis, alterin elee-

necessaria utriusque subsidia multa conjunctio legi-

tima

;

patrum

et filiorum,

divitum et pauperum,

mosynarum

largitate, aiter in

iniirmorum

vel ho-

spitum recreatione, alter in patientia, alter in alia virtute. Sed nullus profecto in qualibet virtute prajdicta invenitur ita perfectus, ut non ope egeat alterius. Cur hoc, nisi quia invicem sunt omnes virtutcs referendfe, et plectro discretionis in consonantiam alternam coramutandaj? hujus namqueconsonantiae
plectrum, discretio est virtutum.

dominorum et servorum, magislrorum et discipulorum conjugum quoque et virginum mirifica convenientia quamvisenim virginitas longe superior
;
:

sit

conjugio, nihil tamen resonat sine ipso
valet sine
illo.

;

quia nec

esse
licet

Sicut et tonorura integritas,

comparationem nullara teneal ad semitonium, atquo ipso taraen nullum sonum, qui juxta musicaj
artis auctores proprie

CAPUT XLIV.
Qualis

consonantia vocetur, efficit. Sive enim diatessaron, sive diapente consonantiam dicere velis, sine semitonio nequis,de diapason vero

quanta reperiatur karmonin inter vitam monasticam et sxcularcm, Vetus et Novum Testamentum, corpus et animam, diversorumque homiet

superduum
•n

est dicere quia, constat ex utroque.

Qua

de re

intelligi

nantiae necessarium est in melodia

daturquia, sicut semitonium consoita conjugalium
;

num

staius ?
et ultra,

suppleraenta necessaria sunt dicentesquae consonantia

in spiritali vita.

Progrediamur

Notandura vero

in his, qnia, etsi

non orania ad

sitintercoenobialis

et saecularis vitae

homines.Igitur

relativam consonantiam,

ad probationem tamen
excellentioresque in

neminem

in ccenobiali vita

positum reor ignorare

omnia conveniunt.
Praelati
Sfficulo,

quia multipliciter egeat saecularium
minigtratione.

hominum

ad-

namque

quilibet,

Quomodo enim vel victura vel vestitum seu ipsum habitaculum sibi aptum posset
habere,
nisi

ut domini, patres, magistri, divites per

subditos sibi et pauperiores jugiter

probantur

:

ex

saecularium

aliquorum labore
sibi,

?

quanta videlicet eis cura
et

prffisint

;

quali flde nutriant

Unde omnimodo pensandum
biali

est cunctis in cceno-

succurranl. Subditi vero, qualiter pra^latis obe;

proposito constitutis quia non solum
illis

sed

diant

et

pauperes, qualiter sufTerant paupertatem,

etiam

qui hujusmodi supplementa praebent,

cum

divites

omni modo

fulciri perspexerint.

referenda est
Sirailiter

eorum

spiritualis conversatio.

Idem

inter conjuges

et

virgines

agitur.

Magna

homines cuncti

in sajcularibus negotiis

positi, jugiter

pensare debent quantum indigeaut
:

naraque probatio erit in utrisque. In conjugibus quidem, si se congruis temporibus rite contineant

spiritalium virorum oratione

ne, inter delicias vol

C cum

et

virgines

eadem

fragilitate

circumdatos,

curas vel pericula innumera praesentis vitae dcpressi,
aeternae salutis gloria priventur.

eisdem passionibus tentatos perpetuam habere casti-

moniam agnoscant.In virginibus autem,si, propositi
sui^excellentiam jugiter attendentes,curent ne retro

Curaque ab utriusque hajc necessitas pensatur.et
pro Dei araore

ab aliis adjuvantur, quasi alternantes soni invicem suaviter resonant unus quidcm
alii
:

cadant

:

quandoquidem multos
est,

licito

matrimonio

copulatos, aut sub continentia debita vivere (quae

sonus superius,
inferius, id
est

id

est

spiritualiter

;

alter

vero
fit

Deo tanto acceptior

quanto liberius relaxari

sajculariter.

Neque enim

ulia

potest) vel prorsus, vita sa^culari relicta, pro

amore

consonantia, nisi ex aliqua suimet distantia.

Dei desideria carnis cuncta respuissc audiunt.

consonantia, Veteris ac Novi Testamenti convenientia. Nisi enim in Veteri
dici potest

Magna etiam

Probantur
quidera

et

aliter virgines
si

atque conjuges. Eo

modo

virgines,

attendant quantas gra-

praedicta

fuisset gratia Novi,
;

nemo

per fidera

in

tiarum actiones Deo pro hoc debcant quod, eos ad

Novo potuisset salvari quia omnia fidei argumenta ab antccedentibus rebus sunt assumenda. Et, ut
sanctus Gregorius dicit, sequentium rerum cerlitudo preeteritarum est exhibitio.Utrumque igitur ad
aliud relatum factum
est

sublimissimum
tionis
saeculi

virginitatis

gradum per

inspira-

suae

gratiam

eligens, ab

innumeris huju8
sit,

raiseriis

periculisque eripere dignatus

Q cum

nimis consonum

;

quia

Non solum autem

plurimos in eisdem miseriis positos reliqucrit. virgines, sed etiam omnes qui,

omnia

quae

in

Novo per adventum Doraini

nostri

in quacunqueffitate positi,

vel mysticas

Jesu Christi sunt impleta, in Veteri per prophetas rerum species fuerant praedicta. Ibi

ad sublimioris propositi arcem perveniunt, eodem modo probantur. Conjuges

vero,

omnesque
vitae

in sajculari vita constituti, si attensit

namque
rectio
et

ejus incarnatio,ibi ejus passio.illius resur. etiam omnia quaj ab Incarnaascencio
:

dant quanta gratia
temporalis
sic uti,

quod

vel aliquibus deliciis

ulla pietatisdivinae licentia valeant

tione

Domini usque ad praesens,

et quae in futuro

ut tamen ab aeternae beatitudinis participa;

saeculo, eveniunt,

typice praefigurata. Sed

leguntur aut aperte prtedicta vel cum consideratur quanta
;

cum plurimis videatur non cxcludantur si cum contcmptn rerum saecularium, maximum,
tione

consonantia
fidelis.

sit in praedictis et irapletis
fiat, facile

qua; quo-

cum

contritione

et

affiictione

carnis ac spiritus

que in futuris

potest credere quisquis

oranigena postremo

cum

saevissima raorte, regn

coelestis participes fieri

mereantur.

:

i23
Afl h.-pc

OTIILONI MONACHI
ctiam nullusin
fiui

S.

EMMEIIAMMI
CAPUT XLVr.
dirersis
diei
ct

lU
noctis mysteriis et significationibus.

netatc intclligibili positus
sibi col-

A
f)e

relinquitur,
lata;, vel

non secundum qu;ilitatom

in

scicnlia seu sospitule, vcl potcntiu a

agere vcl

Deo probetur quid pro [cod. Lamb. inj cjus amore pati velit. Et quanta consonantia, qua unus quisque peralium probatur si cst intciligcns
aut requirens

Ilucusque de numeri myslcrio disserens, jarn ad

eorum quae deinde proposita
noctis, languoris
ct

sunt, id est, diei ac
et

medicin.-c, copia;

penuri»
illa

Deum?
;

mysteria explananda transire cupio. Sed
volatilia,
in

supe-

Sol quoque, luna et fructus terrae

ncc

non univcrsa animalia quaj
versantur,

in

aquis vel

tcrra

dum nullatenus ad sc scu proptcr se, scd ad humanos tantummodo usus condita subsistunt
consonantiae profecto velut numeri relativi deserviunt.

cst dies ac nox, pro significatione varia ponuntur. Dies namque Jesum Christum aliquando significat, ut ibi Nonne duodecim horx sunl diei? {.Joan. ii). El nox diabolum, ut Noctem iliam teriora, id
: :

nebrosus

turbo possideat [Job.
;

iii).

Intcrdum vero

Ex quibus

valet probari quia, sicut scriptum
fit

dies fidem vel justitiam

nox

infidelitatera et iniq^ui-

est, nihil in torra

sine causa, sed

totum sub

ali-

tatem. Ut

:

Nox

prxcessit, dies
:

autem appropinqua-

qua ordinatum

est consonantia.

vit [liom. xiii).

Et iterum

Eratis aliquando tenebrx,

GAPUT XLV.
Be harmonia, quse in Adhuc de unius, harmoniae
litate, quee

B
qua-

beatis obiinei.
ccelestis scilicct,

tanto difficilior est ad profercndum,

quanto minus habet ullum corporale vel visibile instrumentum, dicere, prout fides exinde capienda
suggesserit, libet. Nihil

nunc autem lux in Domino (Ephes. v). Interdum etiam dies pro tranquilitate, et nox ponitur -pro tentatione vel tribulatione. Ut In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte canticum ejus (Psal. xu). Ac si aperte dicatur In tran:

:

quillita^emisericordiaedivinBcnotitiacommendatur,
sed in tribulatione ejusdem
batur. Invenitur
carnali
notitiae

capere valet,

enim aiiud inde cuiquam dicere

quod fides licet. Sed quia
nisi
xi)

profectus pro-

quoque

dies pro
:

spiritali, et
est dies,

nox pro
et
:

scriptum est

:

Fides sperandarum subslantia est re;

homine

dicta, ut

Tuus
si

Domine,

rum, argumenlum non apparentium [Hebr.

et

tua est nox (Psat. lxxiii).

Ac

apertius diceretur

Dominus

et

Salvator noster, ut in Evangelio legitur,
coilestia

Tua

gratia,

Domine,

spiritualis

homo

efficitur, et

tuo

plurima mysteria

per
:

aliqua terrenarum

judicio carnalis esse permittitur.

Gum ergo hac tam
adhuc
ali-

rerum explanavit argumenta
structus arbitror, et credo
niae esse

hinc etiam ego inccelestis

varie ponantur, intelligi datur quia et

quam significationem habere possint. Quam etiam ex meo addens, precor, ne dedigneris audire. hujus vitae consonantiis, et quae usquam exsrcentur in Nox igitur, ut mihi videtur, non incongrue Vetus musica arte instrumenta. Sicut enim in organis vel C Testamentum, et dies significat Novum sed et teneram hominis infantiam vel conversionem nox, in monochordo, quae videlicet praecipua sunt in humagna
harmoargumenta, omnia qua; etiam
dixi de
;

jusmodi
libet

disciplina, varia discriraina

sonorum, quoregno esse

dies

autem maturos hominis annos
:

et

mores. Quae

modo
:

se praecedant vel subsequantur, per:

scilicetetin hoc valde concordant, quia sicut
stolus dicit

Apo-

diapason coadunantur
credo

ita

in

ccelesti

ut,licet ibi pro meritis diversis alter

quidem

animale
carnale
;

{I

sanctus ad alterum quasi sesquioctavus, id est tonus
integer, alter vero, ut sesquialter, id est diapente
et alius ut sesquitertius, id est
;

Non prius quod spiritale est, sed quod omnibus praecedit animale et sequitur autem quod est spirituale. Sicut
Cor. v). In

enim nox,carnalem utique vitam significans,divina
institutione
:

diatessaron ad alium
rcsonent,

jam

praecedit diem, quae designat spiri-

referatur

:

tamen omnes

sancti per charitatis con-

cordiam,quasi per diapason,
sapiant
;

unum

unum
tam

tualem ita et Vetus Testamentum, nec non teneritudo annorum simul et morum carnaliter conversantia
[ita

sitque
et

eorum

laus et gratiarum actio

uterque cod.] praecedunt sequunturautem
;

pro Dei

nec non pro

hominis (quia Deus homo factus est) omnium saeculorum et elementorum atque rerum consonantia, quam pro gaudiorum suorum remuneratione,sempiterna quasi quaedam harmonia habens varias differentias sanctitatis pro variis discrepantium vocum modis habens etiam sanctiores quosque dispositos pro intensione infe;
;

Novum

intelligentiam sortitae.

j)

matura, spiritualem erat nox in mundo, cum nulla pene nisi temporalia et carnalia bona homines amabant. Magna nihilominus noxin homine, quandiu nullam habet vim rationis et bonse
et aitas et conversatio

Magna ergo

conversationis.

Unde
:

his

omnibus

satis

congruit

oratio illa Zachariae
tenebris et in

Illuminai-e Domine, his qui in

riores vero pro remissione.
Hffic

autem

ita

essc non affirmo, sed, ut dixi,
:

credo, sciens scriptuin
facie ad faciem

Videmus nunc per speculum
Et itcrum

in senigmate, tunc autem, id est, in futuro sajculo,
(/

umhra mortis sedent [Luc. i). Sed et illa verba quaj in hymnis nocturnis orando canimus Tu, Christe, somnum disjice tu, rumpe noctis vintu, solve peccatum vetus, novumque lumen cula
:
;

;

Cor.

xiii).

:

Per fidem

ingere.

snim nunc ambulamus, et non per speciem [U Cor. v). Rursumque Quod oculus non vidit, nec auris
:

audivit, nec in cor hominis ascendit,

qux prxparavit

Ut autem hanc significationem a nobis prolatam latius replicemus et conferamus, sicut in primo noctis tempore homines somno gravi, tam ex necessitate naturali

Deus diligentibus se

(l

Cor.

ii).

quam

aliquo labore diurno, solent de-

125

DIALOG. DE TlllBUS QUvflSTIONIBUS.

1S6

primi, nullo galli cantu aut familiaris curae strepitu

A

eo qui prosperatur in via sua, in
injustilias. {Psnl. xxxvi).

homine

facicnte

prima mundiretate omnes peno temporaliumbonorumcarnaliumquevoluptatum tor
excitati
,

ita et

in

Disciplinam Domini, filli mi, ne abjicias, nec deficias cum ab eo argueris.

pore jacebant depressi, nuUospiritali gallo vel cura perennis
vitoe

Quem enim
quasi
pater

diligit,

Dominus

corripit {Hebr. xi), et
sibi.

ab hoc

lethali

somno

revocati.

Quod
in

in

filio

oomplacet

Quodcunquo
;

scilicet ita csse

apertissime Scripturasacra testante

manus
ro3,

tua potest facere, instanter opcrare
ratio,

(juia

probatur

;

qua;, exceptis octo

hominibus,omnes

nec opus, nec

nec scientia erunt apud infetui in die-

tempore

illo,

diluvio inundante narrat
setate

exstinctos.

quo tu proporas. Memento Creatoris
tuac {Eccle. xii), ct
{Eccli. v).

In tenera etiam

vel

conversione hominis,

bus juventutis
ad

ne tardes converti
iua

necdum capacitasrationis.necdum vigilat amor vit;v! spirilualis; sed imminetadhuc somnus quidem nimiaB fragilitatis et affectus sa^cularis. Deindc, sicut

dominum

Quae enim ajuventute

nocte media appropinquante galli cantus aliquos excitat
et

ad
ita

negotia hujus

vitcc

provocat,

etiam in

aetatis

necessaria agenda mundana; processu.
t>

patriarchce sancti praeceptis divinis instructi, pluri-

non congregas, quomodo invenis ea in senectute tua? Fili mi, accedens ad servitulem Dei, sta intimore et justitia, et para animam tuam ad tentationem {Eccli ii). » Item pluribus dicendum, « Gustate et videte quoniam suavis est Dominus. Beatus vir qui [sperat in
eo
{Psal, xxxiii).

mos mortalesmore gallorum cceperunt
servationesque
varias instituere, quae

excitare', ob-

Nolite pueri effici sensibus, scd

tam anima;

malitia parvuli cstote. Sicutcnim exhibuisLis

memini-

quam

corpori fuerant necessaria .Similia dc homi-

bra vestra servircimmunditia;

et iniquilati

ad

nisffitatevelconversioneproficiente
ligenda.

conslant intel-

quitatem
justitiac

;

itanunc exhibete

membra vestra servire

Tunc enim

rationali [co(L Cruc. rationabili]

in

sanctificationem. Nolite prudentes esse

et spirituali

sensu,quasi quodara gallicantu excita-

tus, incipit inter

bonum

et

malum

disccrnere, ct in

quavis discipiina proGccre.
Post haec vero aurorapropinquante magis magissaepius

apud vosmelipsos, nulli malum pro malo reddcntcs (liom. xn), et carniscuram ne feceritis in dcsideriis. Stabiles estote et immobiles, abundantes in opere Domini semper, scientes quia labor vesler non est
inanis in
lide
;

que galliorum cantus solet perstrepere,et excussis pemis adeo insolescere, ut, sijuxtaeos positi adhuc forsitan quiescere velint, vix eximportunis illorum cantibus possint. Sicnimirum,sicadventu Salvatoris nostri,
solis videlicet aeterni,

Domino

(/

Cor. xv). Vigilate,

et

state

in

viriliter agitc, et
(/

confortamini

:

omnia vestra

in charitato fiant

Cor. xvi). Humiliamini sub po-

tenti

ap-

nis

:

manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitalioomnem sollicitudinem vestram projicientes in

propinquante, plurima prophetarum praeconia ac eum, quoniam ipsi cura est de vobis (/ Pelr. v). documenta perstrepebant, et omnes secum conver- C Gum ergo his et hujusmodi verbis doctor quilibet santes ad exsurgendum emendatione morum excistudiosus auditores suos frequenter admonet, quid tantes, venturum totius pietatis et justitiae diem nisi galli officium implet, annuntians eis viam veripraenuntiabant. Quorum unus dixit Paratc viam talis et lumen gratia; spiritualis ?Nam quanto plus
:

Domini, rectas facitc scmitas Dei nostri
bitur gloria

:

quia revela:

eos ad virtutum studia excitat, tanto propiussancti
Spiritus gratiam

Domini {Isa. xl). Et post pauca idem Ecce, inquit, Dominus Deus noster in fortitiuline veniel et brachium ejus dominabilur{lbid.). Idem qui supra Egredietur virga de ratice Jesse, et flos de
:

omni die clariorem sibi adventuram denuntiat. Ad extremum vero, sicutorto sole, omnis mundus illuminatur, et umbra omnis effugatur, ita advcnicns in carne Dominus omnesumbrosas Mosaicae legis Cffiremonias
tiones] ad spiritualis vitae
[cod. Cruc. supersti-

germine eius ascendet
dixit
:

{Isa. xi).

Ast alter Propheta
vex,
et

Ecce dies venient, dicit Dominus, et suscitabo
:

lucem

convertit,

omnes

David germen justum
erit,et faciet

et regnabit,

sapiens

idololatriaj superstitiones

judicium
:

et

justitiam in terra (Jcr xxiu).
venerit, inquit, sanctus
»

annullavit.omniaqueinsc credentium corda doctrina) sua) radiis illustravit.
intelligitur evenire in

Et

alius propheta

«

Cum

Idem quoque
dentibus

humanae
si

aetatis

sanctorum, cessabit unctio.

Eodem modo

caeteri
j)

vel profectus plenitudine.
galli

Tunc namque

praece-

prophetae vaticinantes diem verum, id est, Salvato-

cantibus, id est admonitionibus ct

rem nostrum praenuntiabant Similia etiam quoda modo

esse venturum.
in

doctrinis 3piritualibus,rite cst excitatus homo,tanta
vel

hominis

aetate
ei

sancti Spiritus gratia,

quam

pro exorto die poni-

profectu maturiori evenirevidentur,

dum

tamex

mus,

in

ejus corde refulget, ut,

omncs carnaiium

humanainstitutionequamdivinainspirationcomnis disciplina exhibetur. Magnus"enim et frequens dici potest gaili cantus varia admonitio etcorreptio, qua indiget adolescens et neophytus sed hujus admo;

effectuumtcnebrasomniaquemundanaiprospcritalis
gaudia contemncns, sola Dei praeccpta tota virtute diligat, et cumApostoIo dicat '.Cum essem parvulus, loquebar ut parvulus, cogitabam utparvulus : quando

nitionis

verba hic

dicere volo aliqua, ul quis

sit

enim fuctns sum

vir,

evacuavi

quse

erant

jmrvuli.

spiritalis galli

cantus agnoscatur aliquatenus.
est cuilibet auditori

Haec igitur vcrba apostolica, quia

tam

spiritualiter

Dicendum namque
spirituali
:

«

Deciina

a malo, et
et ora

adoctore fac bonum. Subin

quam

carnaliter possunt intelligi, et
aetatis,

mundana;

et

humanae

nec non conversionis personaeapte

ditus

esto

Domino,

eum. Noli aemulari

conveniunt.

:

127

OTHLONI MONACHI
CAPUTXLVII.

S.

EMMEnAMMI

128

A

Quid scnsu

innuant lamjuor cl rnedicina corporalis, quid copia el penuria rcrum, otc. ?
mii.<;lixo

vina in nornine I^atris et Filli et Spiritus sancti mcrH^alur in fontem, nullum ib iregenerationis agilur mystcrium, nulla ibi percipitur romissiopeccain

Quid autem mysterii gcrat languor vel mcflicina corporalis, clarcl satis. Innuit nainquclangor quia, sicut corpiis langiiiflum ad omnia natunc officia neccssariaeritinvalidum,sicanimapoccatorummolc depressa ad nuUos virtutum fructusexplendos constat valida. Econtra vero, sicut corpus varia mcdicinae corporalis in:pensione curatur,

lorum. Quapropter, ut fiatmysterium rogenerandi aqua,agendaest sanctae Trinitatis invocatio praenominata.
Similitcr in celcbratione

missarum, ubi corporis sanguinis Dominici mysteria in panis et vini sacrificio sunt tractanda, nisi illa Domini nostri Jesu
et

itactiam anima

Christi verba, quse

cum

discipulisin

spiritualibus remediis, id cst oralione, vigiliis,con-

tinentia cajterisque virtutibus curata sanitati redditur.

Ideoque qui crcdit quod corpus possit languidum curari, sciat etiam aliquo modo animam peccatricem posse sanari, si pro salute sua subsidium
fldeliter et diligenter imploret.
T^

bens, panemquc et calicem eis quidem Accipite, inquit, et comedile ex hoc Iloc esl enim corpus meum; calicem autem Bibile, ait, ex hoc omnes : Uic cst enim calix sanguinis mei, qui
;

coma recumporrigens panem
:
:

:

pro multis e/fundetur

in remissionem

peccatorum
nisi in

;

divinum

hujusmodi,

inquam, verba Domini

conse-

Gopia quoqueetpenuria rerum victualium, eadem
mysteria gerit.
nuit

crandis panis et vinisacriliciisasacerdotedicantur,

Nam

sicut copia substantiss corpora-

lis Isetitiam vitaj pr.-csentis
;

auget, sollicitudinem mi-

rerum incrcmenta perennis vitae praestant gaudia. Et sicut penuria rerum earumdem moerorem menti ingerit multiplicem, ita,
itaet spiritualium
spiritualis vitee

eadem panis et vini sacrificiaincorporis et sanguinis Domini mysteria vivifica transfigurari minime sunt credenda. Alia enim verba, qua? antea vel postea sacerdos missas celebrans dicit,
vel laudes sive orationes

benedictiones

damna

ajterna damnationis praefigu-

rant lamenta.
Hsec et de

aulem pra;missa Domini nostri dicta (quibus corpus et sanguinis sui mysteria, in pane et vino designata, per
vocantur
;

sola

rerum mysteriis pro exemplo diximus,
exquiras
raysteria
in caeteris rebus,

se

commendavit ac

in

sui

commemoratione

fieri

ut

similiter

prascepit)

transfigurationem et vivificationem

eo-

sentiasque quanta bene agendi facultas sit in elementorum simul et rerum figuris mysticis inquirendis et credendis

rumdemmysteriorum,inhostiam veram, perfectam et immaculatam per sacerdotis cujuslibet officium
invisibiliter operantur.

CAPUT

XLVIII.

Sed ut

nulli incredibile videatur

quod per verba
:

Elemenla rerum,qux per divini nominis invocationem consecrantur, non soliim mijstica, sed et sancta et salutaria suni. Hacad altaris mysterium congrue ac apte assumpta simt, etc.

divina eademmysteriaefficiantur vitalia, recolatip-

^ sum Uominura discipulissuis dicentem Verba quse locutus sum vobis, spiritus et vita sunt. Cvim evgo verba Dominica spiritus sint et vita, quid mirum si
quaelibet elemenla in

Adhuc quoque dicendum restat qiiale in consecrationibus raysterium existat: cujus exeraplum
habetur in omnibus quae rite consecrantur asacerdotibus,ut oleum, sal et aqua, fons batptismatis ipsaquB elementa hostiae salutaris.
//.

mysterium assumpta per ea?Ubi notandum omnia per divini nospiritualia quidem dici
consecrentur et

dem

efficiantur spiritualiaetvitalia
est quia mysteria

summopere

minis invocationem facta,
possint, pro eo

quod

spiritualiter
;

Cur, quaeso, hasc non

cum superioribus admi-

fide sola percipiantur
nisi sola

nullavero vitalia vel vivifica

scenda decernis? si quidemjuxta rationem tuam, oleum, sal et aqua, panisque et vinum, qua3 sunt
hostia3divinaeaptanda,mihividenturinterelementa;
consecratio vero inter res deputanda.
0. Virtus

Nam

Dominici corporis et sanguinis mysteria. quanta inter verum corpus etumbram ejus

imaginariam constat distantia, tanta creditur esse
inter illacasteraque mysteria.

Cujusreiargumentum

consecrationis separat h;ec a caeteris.
et elementis
vitae

exinde potes caperemaximum,quia,cumcaetera salutis

In cunctis

namque rebus

hujus

mysteria sumentibus velhabentibuseasolum-

mysterium aliquod quasi naturale inest, per quod D modo sint remedia, istudveromysterium singulare unusquisque ad vitara futurara instrui potest. non solum celebrantibus, et gustantibus, sed et Quaecunque autem elementa per divinam invocacunctisfidelibus tam defunctisquemvivisadeo protionem consecrantur, non solummystica, sed etiam ficit, ut et vivi infirmitate vel tribulatione positi, salutaria et sancta esse creduntur, Unde jure sunt quamvis procul existant, ex hoc levamen sentiant seorsum ponenda qua^ tanta secernit differentia. et defuncti, sicut sacra Scriptura testatur, pro se Quia vero eadem solummododiscernit consecratio, offerri ejusdem mysterii hostiam pervisiones apperite sub ejusdem consecrationis ponuntur mytant. Et merito, quoniam, sicut unusquisque per
sterio.

baptismum
sit

in Christo renascitur, ita et per corpo-

Sed ut mystica salutiferaque
nis,

consecratio

om-

ris

ac sanguinis suisacramentareficitur,ne deficiat

semper agenda est per divini nominis invocationem,et per sacram verborum divinorumcommemorationem. Nara, nisi baptizandus juxtaverbadi-

in via,

quandiu peregrinatur a patria
ac
sit.

;

et ut inuni-

tate corporis

sanguinis sui fide et perceptione
:

unum

Sicutipse dixit

Qtii

manducal

meam

129
carnem,
et bibit

DIALOG. DE TRIBUS QU^STIONIBUS.
meum
sanguinem,
in

180

me manet,

et

A

ego tn eo.
Inter haec etiam

considorandum

est

quam

con-

grua elementa ad sanctissinuc oblationis mysteria aint assumpta. Sicut enim panis corporalis exterio-

autem probatio maxime per mysleria divina agitur, quia eorum virtutem fides sola argumcntatur, Per difficilia quoquc uniuscujusque lidcs probatur, sicut Abrahic. Qui cum rem diniciicni sibi a

Domino proini?pam
credidit,

aiuliret,

mox

alisque diilidentia

rem hominom maxime confortat.et vinum lictilicat, ita etiam cadem verborum divinornm virlute sanctificata

aptissime

illius

liguram exprimunt, qui,
:

non considerans ut Apostolus dicit, corpus suum emortuum, cum fere centum esset annorum, et emortnam vulvam Sar;v. Sed confortatus esl in fide,
dans gloriam Deo, plenissimequc scieus quin quiccunque promisit Deus, potens
est et

interiorem

hominem
in

confortans, dixit
(juis

Ego siim Ego

panis vivus, qui de cwlo descendi. Si

ex hoc pane
:

facere; ideoque rcpuiv).

manducaverit, vivet

xternum. Et iterum

tatum

esl illi

ad justitiam [fiom.

sum

vilis vera.

fortat, dicens

onerati
sitit,

estis,

Quia omnes ad se confugientos conyenile ad vie omnes qui laboratis et Si quis et ego reficiam vos. Itemque
: :

Eadem etiam promcruit, cum Isaacfilium suum, super quo sibi scminis multiplicandi facta est promissio jussus oirerre,non distulit propter promissaj
posteritatis effectum, nec propler ipsius rei diffi-

venial ad me,

et bibal.

Et, ut vulgariter loquar,

cujuscunque

eleitienti

refectione

exterior

homo n cultatem;

sed tantum quod jubebatur studuit im-

maxime confortatur et lietificatur, ejusdem vocabulum Christus interiorem hominem confortans et
reficiens apertissime sortitur.

plere, credens filium

moriturum possc

resuscitari,

ut in eo implerctur seminis multiplicandi promissio.
dicit

Itaque meruit audire. Per memetipsum juravi,

Sed cum de mysteriorum ciplestium virtute loquimur, convenit etiam aliquatenus explanare cur aqua cum sacrai obiationis vino miscenda sit in calice. Hujus ergo causam admistionis paucis expono verbis. Quia igitur Christi de latere perfosso in cruce manavit pariter sanguis el aqua, sanctorum Patrum decrevit sententia vinum semper aqua misceri in mysteriis Chrisli, ut quae simul cum sanguine Christi fluxit, in ejus etiam sanguinis
mysterio misceretur.

Dominus, quia
luo

fecisti

rcm hanc,

et

non perpe-

cisii fitio
et

unigenilo propter me, benedicam tibi;

benedicentur in semine tuo omnes tribu^ ternB,

quia obedisti voci

mex

[Gen. xxii).

Hkc

quia sunt nota, breviter

perstrinximus ipsa.

Idem quoque fidei meritum obtincre videntur quicunquevoluntatem propriamproDeiamore frangunt, vel varia vitiorum incentiva per Dei gratiam so superaturos credunt. Quanto enim haic sunl difficiliora, tanto prajmia merentur majora. Quomodo autem fides cujuslibet probelur per adversa, plurima sanctorum martyrum testantur certamina. Fidc

CAPUT
Exponit
jungit.

XLIX.

namque

ita

fuerunt muniti ut nuUis
afnictionibus possent
fidetn vicerunt

nenda delatus

Othlonus qua ratione ad hxc laiius exposit, pluraque de fidei efficacia sub-

^ pcenarum
rcgna, etc.

vel adversitatum

vinci, sicut

scriptum cst
{llebr. xii).

:

Sanctiper

His itaque de mysteriorum

qualitate

proiatis,

Ecce audisti quanta bona
inter alias virtutes

precor

ut, si fidei sacrjc

conlraria

minime videan-

fides operetur, et quid mixta mereatur. Audi eliam
fides,

tur, pro

nuUa verborum

rusticitate vel

mea

vilitate

nunc quia plerumquc eadem
cultas aliarum
lestia, sicut

cum

desit fa-

respuantur. Si vero, quod absit! reperiantur errore
aliquo involuta,corrigantur,quaeso, intentione pura.

virtutum, sola meretur regna cce-

Verumtamen
traditus

spero
errori,

sum
:

nequaquam cum tam sancta et
quia
protuli;

multiplici

boni aliud
vita3

quam

dc latrone legitur. Ilinc enim.cum nihil credere potuisset, per ipsam fipotuit,

praecipua

dem, quam Deo exhibere

maxima perennis
Iluic

de mysteriis divinis credenda

quia scri-

praemia proraeruit [Luc.

xxiii).

simile

ptum

est

Nemo

potest dicere

Dominus

Jesus, nisi in

quid in vila Patrum invenitur.
Erat namque, sicut
ibi legitur,

Spiritu sanrlo.

meretrix quaidam

causa dicendi ha;c fuit hujusmodi. Cum enim superius de facultate bene agendi varia ratio ageretur, probare volebam quanta et jam facultas esset bene agendi in virtute fidei. Nam quanto latior et perspicacior est ad arcana quailibet capienda fides, tanto ampliores bene agendi habet
et

Porro intentio

multos homines trahens

in perditionis

foveam. Quae

dum a monacho quodam,
^
fratri

fratre scilicet

suo corripe-

retur ct ad pocnitentiam provocarctur,

mox obcdiens

Cumque
:

suo rcliquit cunctas soliti oflicinas pcccati. egrederentur pariter frater et soror,videns

vires

;

sed tamen non

ita vires

suas exercet, ut nulla

patiatur oppositavel contrarii. Perfidia

namque om.
fidelis quis-

nisque error

ei

oppositus scntitur,

dum

monachos quosdam sibi obviare, dixit frater sorori chara' Secede paululum de via, doncc turba pertranseat ista, ne nos incongrue commeantes scandalum patiantur videntes. Quo facto post pusillum
revocata est ad illum [cod. Cruc. per illum]. Ea-

que varias erroris spinas tam in se quam extra se ortas patitur. Juxta se quidem, per subtiles infidelitatis cogitationes

rcs.

extra se vero per aliquos seductoSicque fit ut unusquisque, per aliquas fidei probalus contrarietates,quot modis potest errando male
;

agere, tot

modis valeat credendo bene agere. Hsec

mus, inquit, precor, in viam nostram, soror. Illa autem non respondente,qua;ren3 invenit eam obiisse. Tunc nimis contristatus retulit rem sanctis Patribus. Quibus pro ea orantibus, revelatum est cuidam ccelitus quia pro fide tantum et devotiono

P

!

131
exhibila dimiserit

OTHLONI MONACHI

S.

EMMEKAMMI

132

oi Deus omiiia dolicta, el post hano vitam requiem ait udepta percnncm. Qui crgo capit Christum imituri, habet undifjuc exompla bcnc vivendi; habot ctiaiii cx alifpia parte facultatem bcne agciidi. Cajlcruni oniiiino crrat qui per pacem cl otium se assequi triumphum

A

cat

Uene docens cl male vivens virtutes, quas praedimoribuH infamat. Bellum optimum agitur, cum spiritus carni adJJrevitas vitoe praBsentis

vcrsatur.

pensanda est ab universis.
ni-

Cito in crimina
hilo ducit.

majora corruit qui parva pro

putat.

Quam variis plena dapibus constat tua mensa)! Nam cum pcrpaucis recreari postulo verbis. Mox mihi diversa doctrina; das alimenta.
//,

Curam in rebus niinime tum est grande.
studet facere,

necessariis agere pecca-

Caput cst discordiae qui ex communibus propria

Hanc igitur cocnam coelesti dogmate plenam Qui bona cuncla creat solila pietate rependat.
L.

Deo

nihil mali est

ipso malo utitur ad
Difficile corrigitur

imputandum, quandoquidem bonum,
nequitia

Moralia, metra el sententix.

quam

concipit quis

Ante Dei vultum Aut quis sponte sua mala punit,
nil pravi

constat inultum,
sive coactus?

in pueritia.

g

De peccato in peccatum corruunt qui

Deum

ti-

Bellator fortis, qui se poterit superarc.

Bestia crudelis est cor pravae mulieris,

mere et amare negligunt. Eleemosynam iliam Deus exsecratur, quae ex rapina praebetur.
Errat facillime qui non curat quo rectius pergat.

Communis morbus communiter
Corrige te

est abigendus,

primum, qui

rector sis Cilioium.

Doctor perfectus qua3
Divitise veras

rite

docet prius implet.

Ex alieno periculo sapiens
dat.

se corrigit et

emen-

sunt virtutum bona quaeque.

Eloquium sanctum pretiosum fit super aurum. Est quasi vas vacuum, cui cura deest animarura.
Fructibus ex propriis arbor cognoscitur omnis.
Finis pra3cepti constat dilectio Christi.

Frustra pro salute corporis laboratur, nisi simul animae salus obtineatur.
Fallitur

omnimodo

qui

spem suam ponit

in ho-

mine

vel in

hoc saeculo,
qui non optimis, sed

Grande scelus grandi studio debet superari.
Gratia sola Dei quos vult facit alta mereri.

Facile offendit

pessimis

placere cupit.
Gulae
et

Uorrida bella gerit qui pacis foedera spernit. Uaerentes terrse nequeunt subdi theorioc.

luxuriae deditus

comparatur jumentis

insipientibus.

Impia quaeque studens nequit
Invidiae

in Christo fore pru-

p

plenus super omnes exstat egenus.

[dens.

Charos nemo suos Christo praeponere debet. Lux asterna piis, tenebrae sunt semper iniquis. Lumbos praecingit qui carnis vota restringit. Magna quies animi vitare negotia mundi.

Grave est peccatum unde aliquis peccandi sumit exemplum. Gratis a Deo data gratis etiam sunt ab hominibus
danda.

Hoc studio converti quisque debet ad bona quo
operatus est mala.

Mars mala vincetur,

si

jugiter ante timetur.

Humilibus
tent
;

et fidelibus divinse legis

mysteria paest reli-

Non poterit dici quam multa sit ars inimici. Ne tardare velis, si quem convertere possis. quantis curis mens indiget omnibus horis Orandum semper, ne seducamur ab hoste.

superbos autem et infideles latent. Homines plus quam Deum timere non

!

gionis Christianae.

Haeres et propinquus est spiritualis araicus.
Ignis concupiscentiae carnalis quanto diutius ar-

Peccans quotidie studeat se mox reparare. Praeceps ad risum praeceps quoque fertur ad iram, Quam tenebrosus amor, quo lucis spernitur Auctor Quantum plus valeas tantum submittere Christo. Rara fides homini tribuenda est, pro dolor omni. Rex pius et justus studet hoc quod dicitur esse.
!

dere permittitur, tanto difficilius exstinguitur.
Infirmitas

carnis

si

patienter

sustineatur, est

quasi purgatorius ignis.

D

Juveni nil magis noxiura invenitur luntatem propriam sequatur.
Injuriara

quam

ut vo-

Si vis salvari, nil

huic [cod. Cruc. hinc] praepone
[saluti.

magnara Creatori

facit

qu; creaturara

Saepe

bonum cupimus quod mox nos nolle probamus,
crede,

ullam plus quam illum diligit. Laudis humanae avidus divinae retributionis respuit

Terrenis inhians vix spiritualia credit.

Te laesum

cum

cernis

quemque
sit

dolere,

munus. Longo usu discendum

est

quando cuiquam loqui
non

Utilitatis araor cito suadet

quid

agendum.

vel tacere conveniat.

Ut lapis omnis homo, nisi mollis agalur ab alto. Vis ingens animi nullius laude moveri. Arrogantia, quae divites in opibus extollit, ipsa

Licet multis vita tua placeat, tibi placere
debet.

Latentem superbiam
culpa patens.

nil

magis comprimit quam

quoque divites in verbis saepissime subvertit. Ardua scientiiedonahumilitate indigent maxima. Amor saeculi contemptus est Dei.

Mores

et

studia rectorum, ex qualitate conspi-

ciuntur subditorum.

133

DIALOG. DE TRIBUS OU.Ii:ST10NlBUS.
et dissolutus

134

MoUis
cendus.

non

vir,

sed mulier est di- j^

Salus cst divitum subvenire necessitatibus pau-

perum.

Mulier dans opora virtuti vir potest dici. Militis cujuslibet fortitudo non agnoscitur nisi in
bello.

Summi
dcndi.

Principis ministri imprimis sunt provi-

Nescit pene quid labor

sit

qui

nunquam

contra

Superbia sola corrumpit omnia bona. Scriptur;e sacr» meditutio mentem retrahit a
cogitalu noxio.

spirituales nequitias certare studuit.

peccantem dum quod multitudinem imitetur peccantium. Nullum constat malum quo Deus non utatur ad
se

Nemo

credat ideo minus punien-

Tcnax

vel

prodigus nimium,

ambo

in

unuin niest

mietatis confluunt vitium.

Temperatum omne tam Deo quam hominibus
acceptabile.

aliquod bonum.

Negligentia et

otiositas

hominem

ad inleritum

Tepidc viventes Christiani

diflicilius

corriguntur

ducunt.

quam
dies velut ultimus tractandus est.
vitia.

pagani.
et loqui.

Omnis

Tacere qui nescit, nescit
Viator
t)

Oratione continua superantur

ille

stultus esl qui in itincre,

amocna prata
pcccali.

Oculi petulantes, cordis luxuriosi sunt proditotores.

conspiciens, obliviscitur quo tendere disponcbut nu: „^„ cst »:„,^„ Dci, ;u; ,.„ i: Ubi non „^f timor r\„; ibi

rcgnum

Opere melius
laudatur.
Positi in

quam

verbis Deus

praedicatur

et

Victus ab uno quolibet vitio ciLo labitur iu

alia.

deliciis

attendere nequeunt quanta

sit

Volens relinere sanitatem nullius irrideat mitatem.
Ultra

infir-

pcena perennis.

modum

sunt delicati qui nulla adversavo-

Parentes in

tantum

diligendi sunt ct honorandi

lunt pati.

quantum

illi

subjecti sunt

summo

Patri.

Peccatum peccato adjicitur, cum id quod nequiter gestum est nequiter etiam defenditur. Plurimi infamiam, pauci vero reatus verentur
conscientiam.

EPILOGUS OPERIS.
Isthic

conscripta

legenles suppliciter posco ne
alicubi for-

solummodo superficiem verborum.qure
intima sententiarura, scrutantes
periri possit ajdificatio

sitan prolata sunt incongrue, sed potius altendant
didicit

Qui

nunquam

subesse,

nulli potest rite

proeesse.

si qua in eis animarum. Quid enim

reilla

Quousque homini non

displicent

mala a

se facta,

prodest

lectio, in

qua legens

nihil aliud studet, ni-

hit investigat, nisi ut scriptorem vel dictatorem regnant in eo vitia. Quae quisque velit metere prius debet seminare. C reprehendat, quasi ipse tantae sit scientiae ut omnia possit reprehendere? hujusmodi igitur lector Quantum quis in humilitate profecerit et castilate,

tantum Dco appropinquabit.

quo plus
ipse

aliis

parat reprehensionis foveam, co citiua
in

Ratio

humana quot

perversis cogitationibus re-

incidit

illam, raptus videlicet subito in

nititur, tot

coronas coelestes promeretur.
vitiis in

reprobum sensum quo seductus aut
hac
ra-

Resurrectio prima est resurgere a
vita.

secreto aut eliam publice aliquod commiltat peccatum. Unde

omni
rerum
ipsi

crranti prius compassio

quam
:

reprehensio est

Raptores alienarum
pientur ad interitum.

quandoque

adhibenda, juxta illud Apostoli
cgo

Quis infirmatur^et

non

infirmor?

{II

Cor.

x.)

Et

itcrum

:

Aller

Reprobi in hoc sajculo fatigantur desideriis
futuro tormentis.

et in

alterius onera portate, el sic adimplebitis legem Chrisii [Gal. vi).

OTHLONl SUMMA DICTOllUM DE MYSTERIIS NUMEIU TERNARII.
Quanta bona
in trinitate consistnnt ?

Agnoscens omne bonum in trinilate consistere, studui explanare, quo modo tantum bonum agnosci possit.Sed imprimis dicendum quod etiam primum
est.et

J)

diu ad Christum

minime convcrsi fuerimus. Tres quoquc diversilates in onmi creatura consistunt. Aut enim est rationalis, ut angeli et homo vcl ani;

summum cunctisque fidejibus maxime attenIn tribus

dendum.
iii,

namque
incipit.

personis, Patris, et Fi-

lur

malis,utomnia qua3 flalu vitali sine ratione potiunaut neutrum habens, ut lapides et arbores.
;

et Spiritus sancti, Trinitas

suinma

consistit; et
alia

exinde

omne bonum

Deinde vero

cupio

Itemtres sunt gradussanctitatis.Primus quidera, qui ct maximus, constans in vita virginali secun;

proferre, in quibus trinitas aliqua simul invenitur.

dus, in viduali

;

lertius, in conjugali.

In ternario quippe

numero ad imaginem Dei reformamur, qui per primi parcntis peccatum lupsi sumus in binarium in quo tam diu inhaeremus quan;

Item tres sunt qualitates hominem qure per numerum distinguuntur. Quarum primaconsistit in co

numero qui

dividitur

solummodo

in

ternarium ut

135

OTHLONI MONACIII
angeli- A.
significat; aiia in senario.qui

S.

KMMEIIAMMI
fldes, apes,
:

136
cha-

novem, quiquetam angeloH quam homines

cam vilam sequentes
quoquo
aliis([uo

ritas

^unt etiam Ires virtules, id est in quibus omnis spiritualis
tendit.

vita et incipit.et

et (lualitalem et trinilatom recipit, in vitiis
;

maxime ad perfectionem

Per charitatem

diu jacentes, scd tandcm convcrsos

tcrtia binario

enim omno honum perdcitur.
Hajc igitur ac his similia spiritualis intelligentia?

numeris dualitatem tantum recipicntibus, per quos in malo pcrseverantes significantur. Sunt etiam tria gcnora opposilorum, in quibus quanta misericordia Uomini sit in homines valet
satis agnosci.

meis inveniri possunt scripta, cum multos prudentiffis.ncularibug amatorcscernerem occupatosin
dicta, qua; in libris
et investigare et scribere sludui,
spiierfe ct horologii ct astrolabii labore,

Quorum

scilicet

unum
et

in

diaboloso-

nec non in

ciisque ejus semel peccantibus

damnatis consistit^aliud vero
aut nulla salutis
scientes
ffiternae

in

tamen sempor hominibus quibus

varia stellarum contempiatione. Quae scilicet
vis et
illis

quam-

cognitio data est, vel qui

non ita a Domino coiriguntur ut veniam mereantur tertium est in jumentis quibus nulla
:

ego dicere possem, pro eo tamen quod in laborantes inspexi deficerein via Dei, id est in dilectione Dei et proximi, in humilitate aliisque virtutibus,

animum meum ab
jam

eis averti.
sae-

rationalis scientia dataest sicut nobis.Si igiturhaec

opponimus nobis, qui licet quotidie peccemiis, venia tamen nobis est promissa si p(Bnitentiam agamus, tunc merito dicemus quoniam misericordia
tria
;

Et ut hoc melius credatur quod de prudentiae
J)

cularis amatoribus

dixi,

exemplum referam de

quodam homine prai multis prudentiam sajcularem sequente, mihiquenotissimo.Huncnamquelicetper
multos annos docuerim bene scribere, recte juxta
{.'rammaticam legere,
ptallere,
rite

Doniini plena est terra (Psal. xxxii).

Item

tria

argumenta inveniuntur,

i;i

quibus cunet

cta Dei flagella, in hoc ssculo iacta,

bona

juxtaBoetii

pia

monochordum
etiam tanta
facile enar-

esse probantur.

Unum quidem
vel

tuntur ad scholam
est in his

est in his qui mitad quamlibet artem discen;

sa^pissimequeeum monuerim prajcaverene
licet

a prudentia saeculari deciperetur,
sibi beneficia rari
;

dam, quam nemo sine

flagellis discere valet

aliud

exhibuerim, ut nequeant
in eo

inveni

quibus pro infirmitate superandaamaritudo medicinae exhibetur magna tertium vero est in his qui ad tantam stultitiam prorumpunt, ut nequeant aliter ad debita jura subdi nisi variis modis
;

tamen

quoddam genus

sapientiae

rint ab

afflicti. Hujusmodi igitur flagella cum fuehominibus gesta, nemo peritorum culpare solet illa. Unde et divina flagella tanto minus sunt cuIpanda,quanto magis Deus est bonus;quia sicut C

quod et dictu et auditu constat miserabile. Ideo autem hoc genus sapientiae appello, quia ipse pro sapientia fecit et adhuc facit, ut scilicet mihi malum pro bono reddat.

fuerint

Postquam
dixi,

igitur illum instruxi,

sieut

superius

tunc

ipse,

juxta ritum prudentiae saecularis

scriptum est Nerno bonus, nisi solus Deus. Sunt et triatempora, id est preeteritum, praesens
:

q^® ^go illi de communi re gula monochordi dixeram, sed etiam hoc quod quidam Patres scribendo proferunt contempsit, et
^^^^"'' "<^" ^°^""i ^^

etfuturum:in quibus omne quod fuit, et e&t,quodque fiet, retinetur quasi collectum. Tribus quoque modis Deus ad nos loquitur in Scriptura sacra, pronuntiando videlicet, et admonendo, atque increpando.Ibienimpronuntiaturomnibus, quae bona vel mala sint, et qucB gloria bono-

potenter in carminibus antiquis, aliter
aliquid reminisci

rectum videreturemendavit. Tunc ego putans
exhibui, saepius illum

quam mihi eum

quantam benignitatem sibimet admonui tam scriptis quam
Atille,

dictis ut attendere dignaretur quia

tam insolitaetimperita emendatio.

non conveniret admoni-

rum vel

pcDena

malorum
:

repositasit infuturosaeculo.
et

tionis raeae verba pro nihilo deputans, in sententia

Ut in Evangelio
salvus erit
;

Qui crediderit,

baptizatus fuerit,

quiautemnon crediderit,condemnabitur. Et in psalmo Custodit Dominus omnes diligentes se, et omnes peccatorcs disperdet. Ibi etiam omnes admonentur ut fugiant a malo, faciantque bonum. Ut in Evangelio Vigilate omni tempore, ut digni
; :

sua permansit. Gumque super hac re quaererer, sibique querela raea a quibusdara suis atque raeis
denuntiata fuisset loquebatur ita de me quasi nesciret quis essera, vel quid veliem. Tantam
amicis
igiturnegligentiara aprudentissimoamico raeomihi

factam ideohic patefaci,ut, j^]'^''^'^'^^''^'^'',''''^^

juxta hoc quod
:

Dominus

habeamini fugere qux ventura sunt. Et in propheta eamini fuqere qui Quxrile Dominiim, dum invcniri potest, etc. Eodem
:

Si peccaverit in te "^ Hivangeiio aa monet, dicens fi'ater tuus, vade et corripe eum inter teipsum solum ;

modo

increpantur

ibi

oranes peccatores curin manUt quid diligi:

usque
cus
el

si

Ecclesiam non audierit,

sit tibi sicut

elhni-

datis Doraini sint nimis negligentes.Gujusnimirum

publicanus, ego etiam Ecclesiae dicerem quid

increpationis verba proferuntur ita
tis

:

vanitatem, et quxrilis

mendacium? Et iterum
el

Usque judicatis iniquitatem,
mitis ? Talibus

facies peccatorum su-

erga rae fecisset frater raeus, ipsaque judicaret quid inter nos agendura foret. Nara quod de secreta adraonitione faciendura praeceptum est a Do-

utitur

autem verborura modis ideo nunc Deus,ut post hanc vitara nemo possit habere

mino,

satis

me

fecisse spero.
;

Praeraia fer digna scriptoris, virgo benigna

excusationem aliquam ignorantiae.

Airararaum cognosce tuum, veniam

sibi posce.

137

EPISTOLA AD AMICUM.

138

VENERABILIS OTBLONI
MONACHI EMMERAMMENSIS

EPISTOLA
DE PERMISSIONIS BONORUM ET MALORUM
Ex
cod. ms. inclyti monaiteiii S.

CAUSIS.

Emmerammi
Bemardo

a P.

Ratisbon. in lucem protracta Pe%io,

{Thesaurus Anecdot. noviss.

III, ii, p.

251.)

INCIPIT

EPISTOLA OTHLONI AD AMIGUM SUUM,
Cur Dens bona
et

mala hominibus accedere permittat.

Quoniam aetati meae advesperascit et inclinata est jam dies, quam in scribendi atque dictandi notitia
ex Dei gratia
talia

A

{Psal. xxxii, 5) misericordia

Domini plenam esse
aliter

agnoscere valeamus.
a nobis prorsus agnosci nisi per contraria et opposita sibi mala. Si enim dives, vel sanus existens nunquam
te inopia

quondam

habui, nequeo proh dolor

Bona

igitur quaelibet

nequeunt

modo

proferre verba, quae vel sapientiee, vel

dignitati vestrae sint congrua.

Verumtamen pro

eo

quod charitas vestra humiliter appetiit parvitatis meae litteras, aggredior aliquomodo vobis parere,

vel infirmitate

aliqua opprimi verearis,
sint divitiae et

minime

attendis,

quantum bonum

eamdem

videlicet charitatem cupiens exhibere obeet

sanita3,nec Deo gratias agere pro hujusmodi donis

diendo.quam

vos exhibuistis petendo. Quid enim

studes. Si vero his infirmitatem paupertatemque

dulcius vel delectabilus esse valetcharitate,quae in

tantum laudatur,ut ipse Deus charitas esse dicatur?
(/yoan.iv,16.)Unde precor placeat vobis

me.quantum
et

possira,de charitate eadem hicloqui,etjuxtaPsalmi-

stam

:

Magnificate
ejus in

Dominum mecum,
{Psal. xxxiii,4).

ejcaltemus

nomen

idipsum

Meritoigitur
et

multorum opponens gratiam simulet judicium Dei attenderis, dona profecto illius agnoscere poteris. Dona quippe Dei per hoc maxime dona esse agnoscunlur quod interdum auferetur, quodque oppositorum qualitate distinguuntur. Unde satis patet tamadversa quae dicuntur mala,quam prosperaquae

a nobis est

omnino magnificandus qui nos

ad

si-

_

dici solent

bona, pietati et charitati divinae depu-

militudinem suam creavit,et cunctis rebus visibilibus praeposuit.Non minus etiam constat diligendus; quia po3tquam in hominis primi reatu peccaviraus,

tanda, et pro his diligendum esse
aolet.

Deum, qui

sicut

perprosperaconsolari,ita per adversa corrigere nos

Sicutet beatum Paulum apostolum, ne se in
Cor. xn, 7). Denique multo clementius

non secundum potentiam suam meritaque nostra
nos damnavit, sed secundum gratiam quasi pater filiis condolens coaeternum

virtutibusplurimisquashabuitextolleretjcolaphizari

suam
sibi

nobis

permisit
fuit

(//

Unige-

illum per adversa oppressum salvari,

quam

in

nitum pro rcparatione nostra misit,uteju3doctrina salutifera instructi et pcEnitentiam ageremus pro commissis et beatitudinem ponsequeremur vitae perennis. His itaque pro eo quod sunt notissima pietatis divinae beneficia breviter prolatis, nunc ea, quffi aliquantum obscuriora et quibusdara incognita sunt, prolixius comraemorare libet quoraodo scilicet in his, quae videntur mala et saluti nostrae penitus contraria, charitatem sapientiamque divinam
:

prosperis permissum.etobhoc

in superbiam delap-

sum

pro crimine tanto damnari. Hiac ergo datur

intelligi,

quia adversitas qua, tantus vir eguit, hoest necessaria.

minibus cunctis
Bonilotem,
et

Quod nimirum

ita
:

esse Psalmista intellexit,cum suplex oravit,dicens

disciplinam,

et

scienliam doceme, Do-

mine

(Psal. cxviii, 66). Ipse
sibi profuisset

iterum sentiens quan-

tum
C

hujusmorli disciplina, collau-

dans Deum,
liasti

dixit

;

Bonummihi Domine,quia humi-

inesse,

omnemque

terram, ut Psalmista testatur,

me

{Ibid., 71).

Patrol. CXLVI.

;

139

OTHLONI MONACHI

R.

EMMEflAMMI

140

bonarum malarumqucrcrurn nimis pensanda.Quia enim homini liberum arbilrium gralia divinaconlulit, ut unu3(juis(iuc probafclur utrum bonis an
malis rebus scmet implicarovellet, necesse erat ut

Est et allera charilatis divinoo causa in divcrsilale X. nis primi pracvaricationem in nos factum innuunt canes vcro et oves, ca;tcraquc animalia hominibus

ad subsidium concessa, virtutumquc omniurn quag accipimus dona, infrabilorn divina? pictatis, nos
jugiter procurantis dispensationem ostendunt. Sic-

mala coram eo ponerentur, in quibus experimentumquc qualitatis SU03 capcrc, et ut quasrimoniam nullam contra Deum habere posset in hoc quod bene agendi facultas sibi data non fuisset. Tanta ergo charitas et sapientia Dei semper est attendenda, semper ve«eranda ct dilgenda,mirandumque semper quod in omui creatura nil existat sine causa. Aut enim ideo
et

bona

et

que

fit

ut nihil

fiat in terra

quod non cvenial aut ex

sibimetipsi notus fleret

primff!

prcevacicationis

pccna aut divinae pietatis

causa.Quorum^juidem unurnDeum timere;aiterum vcro eum amare nos docet. Qui velit ergo evadere pccnam aiternam, fugiat nunc ad Dei gratiam, disccns in primis eum timerc, deinde vero amare. Ilajc igitur omnia Psalmista considerans cum admiratione dixit
hinc iterum
:

Quam
dicit

rnagnificata
:

sunl opera tua,

diversitas est in creaturis,ul, sicut

jam

dixi,invicem

alias

Mirabilia opera tua, do-

oppositis melius agnoscentes bona, pro his gratias

mine

et

anima maca cognoscit nimis {Psal.cxxxwui,

Deo ageremus, nobisque ab eo data penitus agnosceremus aut idco ut in arbitrio positi bene vcl male agendi copiam haberemus. Est etiam adhuc latens divinoe sapientiae et charitatis causa jugiter in creaturis, rebusque diversis
;

B

Dominc! omnia in sapienlia fccisli [P sal. cxxxiWtik). ITfflc etiam mirabilia opera oportet nosjugiterconsiderare, simulque aliis quibus opus est, quique
dignantur, audire,
quippe,

debemus

intimare. Charitatera

pensanda, quae

liceat aliquatenus

ad supradicta rein se gestat, Dico

spiciat, speciale

tamen quiddam
et

namque sapientiam

charitatem

maximam

esse,

quam Deus nobis exhibuit corda nostra illuslrando,mundi contemptum inspirando.nos quoque aliis exhibere debemus, admonendo eos, ut, cum tempus miserendi sit, fugiant a ventura ira
qusrant Dominum, dum inveniri potest, invocent Deum durn prope est [Isa. lv, 6). Nam modo cum promittiturveniaconversis,propeestDominusomnibus invocantibus eum in veritate [Psal. cxliv, 18). Tunc vero cum judex districtus apparuerit, longe a
peccatoribus
exaudit.
existit,

quodDeusetjudiciumjustumquohominemprobans
permisit cadere, etgratiam,qua dignatus est illum
reparare,

utrumque

in creaturis

rebusquc sibimet

oppositis ideo quotidie agit, quotidieque pandit,ut

omnis homo, agnoscens judicium quod meretur,ad oblatam sibi gratiam fugiat et a malis operibus convertatur. Cujus rei explanada? gratia dicimus exempla.

quia peccatoris nullius preces

Omnis namque creatura

quoe nobis adversatur

ut leo, lupus et mures, vilitasque omnis qua carnaliter

tualiter

circumdamur, nec non vitia qufe nobis spiridominantur,justum Dei judicium per homi-

Judicium tantum cunctis est nunc fugiendum, Cum tempus veniee concessum creditur esse. Haec ego mortales attendere deprecor omnes.
Explicit.

VENIiRiliBII.ES

OTHLONI

MONACHII EMMERAMMENSIS

LIBER DE GURSU SPIRITUALI.
In lucem editus ex cod. ms. imperialis monasterii sanct-Emmerammensis Ratisbon. R. D. P. Casparo Altlechner Renedictino Mellicensi.

(Apud R. B, Bernardum Pezium, Thesauri Anecdotorum novissimi

III, ii,

257.)

PROLOGUS
Audiens simul
et

LIBRI HUJUS.
D principesrectoresquehujusmundi videretfacientes)
cogitare coepi quid ad
haec facere

videns longe lateque detineri

illa

erroris et afflicfionis

signa,quae in Evangelio nec

possem. Dolor

non

in aliis libris praedicta sunt de novissimis

hujus

namque,qui pro negligentia tanta mihi inerat.nun-

saeculi teniporibus,

sed pene nulli valens prodesse

quam me

consilio vel

exemplo (unusquisque enim,
nisi

quem
quod

sine cura permiserat. Et quomodo possem,vel sinecura vel sine maxima admiratione esse

admonere praesumpsi, dicebat

se necessario sequi

cura peritissimos

quosdam

clericos

audirem optima

aliorum gesta, nec aliud posse facere

quaeque

aliis

pro2dicare,sed

mox

post praedicationis

141

LIB.
ct

DE CURSU SPIRITUALl.

142

horam pessimajubere
nullam judicii
libet

perpetrare? Quid enim
subjectis rclinquere, res

^

ct

pejus potest csse.quam judiciaquieque subvertere,
veri

pcccatis cxigcntibus pcnuria

admoncnda. Quia enim pcr multos jam anaos frugum laborabant ho-

spem

alienas jugiter concupiscere.easquo occasione qua-

cipata destruere? Quibus

auferre.monasteria Deo sanctisque ejus mansi vel unus ager ad corum
sibi

proprietatem pertinens auferretur.seu a censu
placito rainueretur,

maximam

sibi injustitiam fac-

mincs.opus est rectoribus hoc providere quid agensit pro ejusdem penuriae plaga mitiganda.Multiplex namque doctrinatam in Veteri quam in Novo Tcstamcnto invenitur hoc instruens.utquotiescumquc plaga aliqua supcrveniat.mox homines pro peccatis suis pccnitentiam agentes, seque emendantcs,

dum

lam quererentur. Nec tamen scire valent quantam ipsi injuriam Deo in locis sibi commissis faciant. Tantam igitur miscriam s.cpius attendens, nec emendare valens, tractavi vel scribere aliqua de Scripturis sanctis exhortatoria dicta,ut qui sermone

communiter invocent Deum pronecessitatibus
Sic quippeNinivitffi convcrsi mitigaverunt
{Joan.

suis.

m). De

filiis

quoque

Israel saepc lcgitur:

iram Dei Quia
de ne-

clamaverunl ad
cessitatibus
stris

Dominum cum Iribularentur ,et

communi dedignantur

corripi, lcctione saitem

sacra corrigantur.

Unde prccor omnes

(qui ha^c le-

gcre dignantur) ut, et propria et aliena pericula
altendentes, studeant se aliquatenus emendare, et

B

eorum liberavit eo5(Psfl/.cvi,6-28).Sub nosffipius homines plagis multis af.lictos audivimus; sed postquam pro peccatis suis confessionem ac poenitentiam agentes seemendaverunt, raox fiagella Dei cessaverunt. Hoc igitur,
etiam temporibus
qua;so,rectore3 pensantes provideant,qualiter innu-

quoscunque possint admonere, ne quis credat se peccantem ideo minus puniendum quod muititudinem imitutur peccantium. Est etiam res alia, in tempore instanti pensenda-

merabilis vanitas sub modernis temporibus exorta

emendetur,ut Deus placatus populo suo misereatur.

INCIPIT LIBEU
CAPUT PRIMUM.
Quid
sit

DE CURSU SPIRITUALI.
sui concordia

unum

sunt, perseverans,

unus idem-

stadium

et

cursus spiritualis.

Vox
dicens

apostolica, fratres charissimi,
:

admonet nos

Nescitis

quod hi qui instadio currunt,onines
accipit bravium'1 Sic cur-

que esse contendit? Quid vero per illos omnes qui simul curruntjSed ad bravii meritanon perveniunt, nisi hos qui ad fidem quidem sacram venientes,et

quidem currunt, sed unus
rite,

bonorum operum

initia arripientes,ad

tempus

cre-

ut

comprehendatis

(/

Cor. ix, 24).

IIa;c

igitur

dunt,sod in tcmpore tentationis recedentes,in bonis
persistere negligunt? llaec igitur,fratres charissimi,
-,

verbajuxta litteram et carnalem intelligentiam referunthoc quod apud gentiles quondam agebatur,et adhuc apud quosdam agitur. In loco namque spatioso et ad currendum apto convenientes, bravium aliquod ad signum juxta mensuram sibi piacitam procul statuerunt, quod ille unus qui caeteros proquo facto, qui inter eos curreret accepturus erat strenui et agiliores videri cupiebant, quot vicibus placuit,certatim currcbant. Alii vcro ad hujusmodi
:

attendentes, sic currite, ut magis connumerari valeatis inter
et, in

paucos elcctos qui

unum

esse cupiunt,

co usque ad finem vitre perseverantes,
felicitatis aiternas

bra-

vium

percipere mercntur,

quam
sic

inter infinitam

reproborum multitudinera, qui
in aliquo

a sollicitudinibus et divitiis atque voluptatibus vita?

hujus suffocantur, ne

operc bono quod

cocperunt, pcrseverare valcant.

spectaculum visendi tantummodogratia conlluentes
stabant.

Unde

etiara

a stando, vcl, ut

quibusdam

Pensalc etiam quanta distanlia sit interejus stadii quod ab hominibusstatuitur,ctinter illiusquo a

placct, a slatu ipsius

cursus idem locus vocabatur.

Dco statutum est cursum.Fbi quippe cunctis simul
currentibus una mensura et bravii
posita,
et

Nuper quoque legi sladium Gracc, spatium Latine dici.Sed nos undecunque vocatus sit ille locus parvipendentes, attendamus magis quid per eumdem cursum Apostolus nos intruere velit. Mysterium
quippe
Sic

currendi pro-

nuUis

nisi velocissimis et

sanissimis datur
et claudi,senes el

spes cursura talem aggrediendi; in hoc autem stadio

quod Deus statuit,tam debiles

magnum
ut

in eo agnovit

esse,

cum
modo

dixit

:

infirmi,nec non paupcres

quam

juvenc3,ct sani at-

currile,
illi

comprehendalis.

Quasi

diccret

:

D que

divites currere possunt. Servulus

namque

ille

Sicut
ut

qui in stadio currunt omni

student

paralyticus,de quo in Dialogorura libro sanctus narrat Gregorius,

unusquisque alium currendo

priTecedat; ita el vos

cum

aliis in

hujusmodi stadio cur-

studete qualiter alios in virtutibus,et in

omni opcre bono prsecedatis.Talis enim cursus cunctis cst semper agendus. Sed et hoc sumraopere pensandum est, quod dicitur Omnes quidem currunt, sed unus
:

reotibus satis celeriter
possibilia erant

cucurrit,

cum

ca qua3 sibi

accipit bravium.

telligere

Quid itaqiie per illum unum indcbemus, nisi quemlibet elcctum, qui ct
fidei, et in caeteris

in unitate

virtutibus, quaj pro

promptissime peregit. Vidua quoque illa pauperrima,de qua in Evangelio legltur.una cum divitibus cucurrit,cum illam quam potuit oblationemminimamad templumdctulit^LuL.xxi).Nonne orgo pcr hacc atquc his similia cxempla considcrare potestis quanlum dilforant huraana adivini8,quan-

M

143
tuquc vanitas
felicilati

OTHLONI MONACHI
sil res transitorias el fallacos

S.

EMMERAMMI
videiicct qui,

144
sit sfficulariuno.

«tcrnaj

A

Dcindo diccndum qualis cursus

procponore? Sufficorc

namquc

noljis

dcbc-

eorum
posili,

quamvis

in saicularibus curis

ret in paucis

argumcntari, quanta vanitas et pau-

sperant tamen in Domino,et, quantum pras-

pertas socculi, quantaeque divitiaj sint pietatis divinffi.

valent, inter

Nunc, licct omnis crcatura in nos clamet alicujus argumenti modis, nos tamen, proh dolor velut surdi, nullumquc sensum spiritualem liaben!

mundana meditantur divina. Pcnsare quippedebent quia sicut in cujuslibet magni principis

domo aurea

vcl

argenlea vasa habentur,

ita

etiam lignea

et fictilia,

quodque nuUus

recte valet

tes,audimus quidem prsecepta Dei, laudamuseliam aliquando sapientiam pietatcmque cjus, sed post modicum tempus ea quae verbis iaudavimus operi-

dici dorainus, nisi cui aliquis sit

servus. Praiterea

bus pravis reprehendimus, ita ut videamur nescire vel quanta poena male facientibus,vel quanta merces bene facientibus post hanc vitarn sit reposita.

Hanc

igitur ncgligentiam in cordibus, quajso, ves;

eam emcndetis mulque aures audiendi ad ea exhibete quac de
tris dolentes tractate qualitcr
dii divini

si-

sta-

cursu adhuc proferre cupio.Maxima ete

nim

res exinde valet intelligi,

quam

juxta scicntiaj

meae parvitatem cupio vobis aliquatenus denudare, ut postraodum intentione majori eam valeatis
perscrutari.

notandum quiasicutDeus multiformie estingratia ct virtute, ita et in servitute. Placent enim ei maxime optima.grata sunt etiam illi bona minora, quae si non essent, nequaquam diceret de Maria Optimam partem elegU,quse non auferetur ab ea{Luc. X, 42). Optima denique pars dici nequit, nisi inter boni minoris partes. Sed et hoc, quod dicit /n domo Patris mei mansiones multx sunt {Joan.xiw, 2), meritorum diversitates ostendit. Ex quibus colligitur quia non solura spiritualium hominum, qui per aurea et argentea vasa, optimamque partem,
:
:

sed
lia,

etiara

saecularium,

qui
sancta

per lignea et

ficti-

GAPUT
Quot sint currentium species,

minorisque boni partes significantur,
Ecclesia, quae

serest

II.

vitus necessaria sit in

et

quo modo cuilibet

currendum

summi

principis

sit, si

recte currat.

domus. Haec autem,fratres charis-

simi, ideo dixi,ut his qui in saeculari vita rite con-

Sed ut facilius ea quae inde dicturus sum in memoria teneatis,primoquidem quis sit cursus cujuslibet specialis, deinde vero quis generalis, dicere aggrediar. Aliter namque currere debent, qui ad
monasticge
vitse

versantur ostendam aliquomodo posse
ritualibus
rere,
et viris

cum
Si

spi-

in

legis

divinae

stadio

concur-

coelestia

gaudia

promereri.

enim

juxta substantias suae modura pauperes recreare
studeant,si
tant,

professionera confugiunt, aliter qui

fraudem nuliam

in agricultura

commil-

in saeculari vita consistunt,aliter pastores et judiccs
Ecclesiae, aliter qui litteris imbuti
:

Scripturam sacram legere solent quidam vero cursus est talis, C contineant,et liciti matrimonii copulam sequentes, ut simul conveniat omnibus. in Quadragesima,et in aliis jejuniis antiquitus staQui in vita monastica commorantur attendere tutis, nec non in festivis temporibus a conjugibus debent quia hoc quod Psalmista ex persona Doraini abstineant, si filios ad timorem amoreraque Dei dicit Vacate, et videte quoniam ego sum Deus {Psal. instruant, si turpia et inhonestaludicra devitent, XLV,H),illis specialiter dictum est. Ipsi enim tanto si fideliter his quibus subditi sunt servire studeant, plus caeteris vacare et videre debent quid sitDeus, si illas incongruae rasurae et monstruosi vestitus quanto minus saecularibus curis premuntur, et nugas,quae noviter a quibusdam stultissimis homiquando certiorem victumetvestitura aliaque necesnibus inventae vel allatae sunt huc,abjiciant (peccasaria ex irapensione communi statuta habent.Vacatum namque raagnum est turpi et insolita rasura re autem et videre qua3 sint divina, nihil aliud intelvel vestitu incedere),si ritus gentiles auguriandi in ligimus,nisi contemplativae vitas perfectionem, quse rebus variis prorsus contemnentes, universalera ficonsistit in vigiliis,in castitate, in jejuniis, in cha:
:

terminos antiquos transgredientes, si rerum suarum decimas tribuant si se a meretricibus

ritate,in

contemptu

saecularis curae, in patientia, in

dei sinceritatera,

quantum

possibile est illitteratis,
tota virtute

humilitate, in obedientia, in benignitate etin caete
ris virtutibus, quae

corde teneant

:

si,

Deum
Deum

diligentes,

frequenter in Scriptura sacra
spirituales

n

cunctis

qu« possident prsponant, celerem cursum
aliis

commemorantur. Pensare etiam debent
viri et

agunt cura

ad

currentibus. Dico etiam

feminae,quia sicut lapides pretiosi pro totius

fabricae praecipue ornatu

ponuntur,

ita et ipsi

pro

cunctorura in sancta Ecclesia degentium speculo positi sunt, ut in eorum aliquatenus inspiciatur
sanctitate quid de divina

adhuc aliquid amplioris gratiae, non ex mea praesumptione, sed ex divinae pietatis consolatione. Si quid in his omnibus, quae jam diximus, fragilitate humana devicti peccaverint, et continuo pcenitentiam agentes Deo sacerdotique suo confiteri curaverint, venia promissa est illis, attestante ac dicente
propheta
:

Nam
quam

in
sit

nimio solis imraensa oranipotentis Dei charitas
i,

credendum sit puritate. splendore possumus discere
:

In-

Si impius egerit pocnitentiam ab

omnibus

visibilia Dei

per ea quse facta sunt intellecta conspi20).

peccatis suis,

qux
:

operatus

est, et fecerit

judicium, et
xviii, 24).

ciunlur {Rom.

Hujusmodi

igitur studiis quae

jtistitiam, vita vivet,et

non morietur {Ezech.

jam

dixiraus jugiter inhaerere et vacare,cursus ho-

Et Psalmista

Confilemini Domino, quoniam bonus,
ejus{P.sal,cx\u,l),

minum

spiritualium est.

quoniam in sxculum misericordia

445
Si

LIB.

DE CURSU SPIRITUALI.

146
:

ergo tantam gratiam sequentes saeculares viri cum operibus bonis in hujus vitaj stadio currant,
in

A jnxla

Psalmistam dicentem

fac honilatem [Psal. xxxvi, 3)

;

Spera in Domino et et iterum Viriliter
:

domo

Patris

summi cum

cfieteris

Cbristi tidelibus

age, et confortetur cor tuum, et sustine
[Psal. XXVI, 14),

mansiones obtinebunt. Qualis etiam cursus specialiter agendus sit pastoribus et rectoribus Ecclesiaj, jam volumus dicere. Ad ipsos quippe dictum est Dili(jite justitiam, qui
aeternas
:

Dominum Dominum, nec audierit daemones circumvenientcs et increpantes eum ut taceat, stat Jesus et dicit ei, sicut et quondam
clamaverit ad
caeco
illi

de quo in Evangelio dicitur

:

Quid

tibi vis

juiiicatis

terram {Sap.

i,

1).

Et

:

Qiuvrite judicium,

subvenite oppresso, judicatepupillo, defendile viduam,
et
Illi

venite et arguite

me,

dicit

Dominus

[]sa.

i,

17).

faciam? (Luc. xvni, 41.) Quamvis cnim non audiamus vocem Domini, sicut ille cfccus audivit, crederc tamen debcmus camdem gratiam nobis praestari,
quae et ipsi praestita est,
petiit, id est,
si

deaique,

cum non solum

pro suis, sed etiam
delictis reddituri
dici possit indi-

pro cunctorum sibi commissorum
sint

ut videamus

(Ibid.).

hoc petimus quod ipse Sed quia per hoc
intelligere

Deo rationem, amplius

quam

visibile

lumen,quod
id

ille petiit,

debemus

gent ut, jugiter attendentes quia cui plus comraitJudicium titur, plus ab eo exigitur, sed et illud durissimum in his qui prsesunt, fiet {Sap. vi, 6), et
:

invisibile,

est spiritualem

scientiam,

eamdem

semper appetere debemus, ut hac

instructi contra

n

spirituales et invisibiles hostes certare
Ipsi

cujus

rei

vocabulum gerant
in

[pastor

enim apascendo,

denique tandiu resistunt

et

valeamus increpant nos mul-

«t rector a regendo dictus est, pascant et regant sibi

timodis tentationibus, quandiu arbitrantur nos vanitate aliqua seduci posse. Vanitas
otiositas

commissos

veritate, prout

cuique agnoverint
et reli-

autem omnis

et

opus esse, elatos impios reprimant, humiies

nuUo modo
;

facilius

superatur

quam

sacrae

giosos,pauperessimpiicesquedefendendoextollant. Recolentes quoque, quia qui in vice Christi sunt

lectionis studio

quia

dum

ibi inspicitur quae

pec-

cata

animam tantum

polluant, ut

munita

et inevi-

Christum debent imitari, lum pravis exemplis corrumpant
positi,

ita

vivant ut nul-

tabilia,

vel per elationem

quae principibus facillime subrepit, vel per vestium

de quibus scriptum est : In mullis offendimus omnes {Jac. iii, 2) ; quae etiam penitus eam perditioni tradant, ut capitalia crimina, quibusque

praecipuarum superfluitatem

quae a plurimis nec

modis eadem curentur, timor Dei in legentis animo
nascitur, et diabolus fugatur^

credituresse peccatum,non attendentibus quod in

Evangelio legant illum divitem, hic purpura et bysso

indutum, in inferno sepultum (Liic.\i) vel perfamiliarium pravorum consilia, seu per avaritiam quas
;

Sed et illud ibi discitur quod utique necessarium est omnibus, vel se vel alios regere volentibus
;

quia non solum pro peccatis nostris diabolicse ten-

quam tationis molestias patimur, sed etiara ideo utomnimunera super inno- C bus easdem molestias patientibus compati et concentes accipiant causamque justitiae non requirant, dolere sciamus. Pro qua re et sanctus Petrus aposed omnia habeant venalia secundum speranda stolus priusquara sanctse Ecclesiai praeferretur, pecuniae dona. Talia igitur sequentes non solum permissus est graviter delinquere. Unde audivit a ipsi minime ad ccelestia currunt, sed et alios exemEt tu aliquando conversus, confirma fraDomino
in tantumpiurimosrectorestamecclesiasticos

saeculares obcaecare solet, ut

:

plis suis

impediunt. Quicunque vero rectorum ea

trcs tuos {Luc.

xxn,

32).

Cumque

haec atque his si-

susceptum regimea pertinent, agere studuerint, non mihi opus estdicere quam salubrem curgum faciant, quid in hoc mereantur. Ipsi namque
quae ad

milia in Scriptura sacra legens se
duerit, tunc aperientur ei
et intelligens quae

emendare

stu-

hominis

interioris oculi,

nunquam

optime sciunt nam futuram,
eooperantur in

et
et

bonorum

praemia, et

malorum

poe-

quoniam diligentibus Deum omnia bonum {Rom. viii, 28). Sed satis hinc

dictum.

Scripturis quara in aliis surdus atque cajcus hactenus fuerit, ideoque magis ac magis in lectione sacra proficiens, qui prius timens ne puniretur, pro hac solummodo causa legit,

antea intellexit, tam in rebus, miratur quod tam

CAPUT
Quomodo cursum suum

III.

instituant qui sacraruni litierarum scientiam consecuti suttt.

D

qualiter pro vitiis perpetratis veniam consequeretur, tunc amare incipiens ob hoc etiam lectitat, ut sapientiae pietatisque divins miracula agnoscat, gu-

Curramus nunc aliorsum, dicentes

qualiter bene

stansque
ut

quam

suavis est

Dominus

{Psal. xxxiii, 9),
i,

currere valeant qui Scripturam sacram legendo frequentant. In primis itaque convenit eis attendere

in lege ejus

meditatur die ac nocte {Psal.
in historia et superficie

2), ita

non solum

verborum

ira-

quibuscunque vitiis se reprehensibiles exinde cognoverint emendare studeant.-Si enim pro hujusmodi intentione se ad legendum praeparant, primo quidem varias tentationis molestias tam in corpore quam in mente sustinebunt quia videlicet nequis«imus hostis quanto magis perspexerit quemquam
ut in
;

moretur, sed etiam
reperiuntur. Ibi

mystica rerum

sacramenta

scrutetur,quce maxirae inVeterisTestamenti lectione

namque omnia,

quae in Christo et

in Ecclesia sancta

completa sunt, quibusdam arguprc-cdicta leguntur. Ibi
et passio, et resurrectio,

mentis vel rebus my.sticis

Domini nostri incarnatio,

a peccatis abstinere, tanto acrioribus insidiis eum per3equitur,immitten3 ei etcorporales.et spirituales
molestias. Sed
si

aliaque quae gessit, et pro nobis pertulit, aliquo-

modo

prffifigurata

noscuntur. Ibi etiam providentiae

in

Domino spem suam ponens

divinae immensitas. qua

mundum

regit

universum,

; ; :

147

OTIILONl MONACIII
iti

S.

KMMI':itAMM
curratis

148

tanta discrelionc prolata continetur, uL

(itiibus-

A

bonorum, nunc vero deterrens per lapsum malorum,
sic in

dam omnes

salvandos instrucns ad se

traliat, in
;

pr<e.sentis vilaj stadio

quatenus ad

quibusdam vero omncs perituros incrcpans cum se tam subtili ratione corrcptos ncc attcndore curaverintjnecemendaverintjusledamnandos prajnuntiet.

ajtcrna) felicitatis

bravium pervenire

valeatis.

CAPIJT

IV.

deinde considcromus
etobedientia

Sed prius salvandorum aliqua ponamus exempla, aiia. In AbrahtTR narnquc fide

Quot el quarn efficacia hcne currendi documenta et excmpla in havide cjunque 1'saUerio reperianlur. Jam diximus pauca de profectuoso cursu, qui in Vetcris Tcstamenti lcctionc potest agi. Sed quia

omnes

fideles et obedientes suis pra;ceet

ptis instruit. In

Joseph

Susanns

castitate,

omnes

adhuc aliqua exinde libet proferre, curramus nunc ad sanctum psalmistam David, in quo Deus locutus
est tanta mysteria, tanta beneficia tantaque salutis
illo uno cuncti fideles sufficientem doctrinam habere possint. Nam prajter illa, quaj de

castos. In Job paticntia,omnes patientes.In plurimis

virtitutibus ct documentis Moysi populo suo prajlati

djocumenla, ut in
co in

omncs

utroquc Tobia, patre scilicet et filio, in patre quidem optime docente filium, in filio autem obediente per omnia patri omncs patres, et
pra^latos. In
filios

Rcgum

libro referuntur, ubi et lapsi in scele-

ribus mullimodis ad ostinendam veniam confortanT.

per hujusmodi doctrinam et obedientiam admonet. In talium igitur virorum virtutibus omnes adhuc stantes ad se trahens Dominus admonet ct promittit ut si in eisdem virtutibus permanserint, non solum in hoc sseculo gratiam, sed etiam in futuro praemia ffiterna percipiant. In eis autem, qui pro
negligentia vel superbia,
vitiis puniti

tur, ct stantes

bonis perseverent
cet,

quadam argumentosa ratione maxime incitantur, per hoc
;

ut in
scili-

quia Deus pcccatoribus conversis tantam gra-

seu

pro quibuscunque

leguntur in Veteri Testamento, omnes simul negligentes et superbi aliisque vitiis dediti

nunc corripiuntur ct prsemonentur, ut si se non emendaverint, justo Dei judicio feternaliter se puniendos sciant. In Heli namque
sacerdotis negligentis casu

multo magis his miseretur, Domini perseverant quis enarrare sufficiat ea documenta, quae inPsalterioreperiri possunt? In qualectione,quaeso, invenitur major sedificatio, quam in psalmis, ubi multimodae et orandi et docendi sententiae habentur, ubi modis variis persona Domini non arguentis vel consolantis infertur, ubi humiles et pauperes spiritu
tiam conferre dignatur
qui se continentes immaculati in via
;

recreantur, ubi pravi rectores et judices a

negligentes

Dominus

arguit.

omnes simul pastores In murmurantium

increpantur, ubi conversis et poenitentibus
tibus

Domino maxima

spes veniae promittitur, impiis autem et negligen-

impatientium filiorum Israel contritione omnes impatientes admonet ut convertantur, ne
ac
similia patiantur. In

mors sterna denuntiatur? Quorum etiam pluriraa tam aperte breviterque proferuntur, ut
Et ut haec ita esse probemus, aliqua de praefatis

Nabuchodonosor

regis Holofer-

C

nulla excusatio ignorantiae litteratis relinquatur.

nique

compressione omnes superbos principes judicat comprimendos. In Sodo-

sui ducis superbissimi

sententiis

exempla hic ponamus. Quem ergo pro

mitarum

Gomorrheeorum pessime fornicantium subversione omnes in eodem crimine perdurantes oset

peccatis suis intimas preces proferre delectat, nus-

quam
tuam

aptiora ad hoc verba invenit
Et

tendit puniendos. In Salomonis regis sapientissimi

Miserere mei, Deus, secundum
{Psal. lx, 1).
:

quam haec sunt magnam misericordiam
Et
:

apostasiaad omnes clamat, ne quis prudentiae suse confidens vel aliqua dona divina meritis suis deputans in errorem similem cadere permittatur. In Ab-

Dclicta juventutis mese, et

ignorantias meas ne memineris {Psal. xxiv, 7).

Adjutor

meus

eslo

,

Domine

;

ne

derelinquas

me,

salom

maximam

patri injuriam machinantis, et in

duorum judicum contraSusannam falsum testimonium proferentium damnatione, cunctis filiis et judicibus terrlbiliter indicat, quia
si

9).

neque despicias me, Deus, salularis meus {Psal. xxvi, Hujusmodi autem orationem, quam unusquisqe
pro se ipso efTundere potest, psalmi plures continent. Si vero pro aliorum salute

similia in parenles,

communiter orare

velinsubditosgerantjSimilemquoquedamnationem, nisi pocnitentia condigna emendaverint, incurrant. Talia ergo non propter illos solummodo, qui tunc damnati sunt, evenerunt; sed etiam propter illcrum correctionem,qui in tempore praesenti commorantur, gicut et Apostolus de quorumdam antiquorum inHxc omnia iit figura contingebaut teritu locutus ait illis ; scripta sunt autem ad correclionem nostrani, in quos fines sxculorum dcvenerunt {I Cor. x, 11). Hinc etiam alias dicit Quxcunque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt {Rom. xv, 4). Unde, fratres charissimi, rogo vos omnes, qui hsc ita scripta esse non ignoratis, ut, atlendentes quae jam diximus vobis, quam variis scilicet modis Dominus nos admoneat, nunc quidem cxhorlans per exempla
:
:

volup.rimus, verba nihilominus ad hoc aptissima in
eis
j)

invenimus, ut

:

Salvum fac populum tuum, Doet

tnine, et benedic ligereditati tuse, etc. (Psal. xxvii, 8).

Et

:

Convertere, Domine, usquequo,

cleprecabilis

csto super servos tuos {Psal. lxxxix, 13).

Et

:

Domine,

misericordia tua in sivculum {Psal. cxxxvii, 10). Et

Opera
et

mauuum tuarum
:

ne

despicias

{Ibid.).

Sed

pro sacerdotibus agenda oratio invenitur in psalSacerdotes iui, Dominc, induu.ntur juslitia,
sancti lui cxsultent {Psul. cxxxi, 9). Profert etiam
quffi

mis, ut
et

sanctus Psalmista verba,
positis Bunt dicenda, ut
noster,
:

nobis in tribulatione

Adjuva nos, Deus, salutaris

etc,

usque
:

:

propter

nomen tuum

{Psal.

LxxviiT, 9).
et

Et

Converte nos, Deus, salutaris nostcr,
nobis {Psal. lxxxiv, 5}. Et

uverle iratn

tuam a

149

LIB.

DE CURSU SPIRITUALT.

m
9).

Ostende nobis, Domine, misericordiam luam,et salutare

A

tuum da
dicta,

nobis {Ibid.).

minus anima

{Psal. xxxiii,

Qucerite

Dominum

ei vivct

vestra {Psal. lxviii, 33).
{Psal. civ, 3).
et

Laetetur cor quaeren-

Inter haec

summopere pensanda suntet
quibus

illa

Psal-

tium Dominum
illuminamini
reret
Iste
,

Accedite

ad Deum,

et

edocemur nihil de meritis mistcC nostris prsesumere, sed totum Deo deputare,si qua virtus vel scientia in nobis reperitur. Talis autem
Domini cst doctrina agnoscitur per haec verba Domini est assumptio nostra saliis {Psal. III, 9). Et
:

facies

vestrx non confundentur

[Psal. xxxiii, 0).

Moxque,velut aliquis ab eo exquisignifi-

qua

fiducia talia promitteret,subjunxit,dicens:

pauper (per quod videlicet semetipsum

:

cat) clamavit et
7).

Dominus
diceret
:

e.vaudivit

eum

{Psal.xxxiu,

{Psal.

Lxxxviii, 49).

Et

:

Scilole
et

quoniam Dominus
non
ipsi nos {Psal.
re, di-

ipse est

Deus

:

ipse fecit

nos,

Sicut ego peccator poenitentiam agens pro peccatis mcis clamavi ad Domisi

Ac

aperte

xcix, 3). Docet

quoque nos orare pro eadcm

nura
tur

et exaudivit

me,

ita et

vos exaudiet,

si

pceni-

cens
{Psal.

:

Lxvu, 2Gj.

Confirma hoc, Deus, quod operatus es in nobis Horum quippe verborum doctriquis citius credendo apprehenderit,
deficit merilis propriis
l^

tentiam cgeritis.IIujusmodi igiturverbis admonen-

omnes adhuc
vitaj

carnales,et variis illecebris dediti

nam quanto

ad melioris

conversationem.

tanto plu3 in cunctarum virtutum studiis proficit; et

Cum

vero aliquis per Dei gratiam conversus fre-

quandocunque ab hac Ode

deputansprofectumsuum,continuo,veiaperte in aliquod peccatum seu periculum corruensconfunditur, vel secreto graviores solito molestias tentatio-

quentare voluerit psalmos, quos ideo disponente Deo,ut creditur.pueri instruendi et primitus discere

nis patientur.

perpetrato faciendum

Sed quid super hac elatione vel pro qualibet vilio sit nobis, admonet nos item
in

VsAlmxsidiAic&Ti^-.ConfiteminiDomino^quoniambonus,

quoniam

ssculum misericordia

ejiis

{Psal. c\vu,i),
ulli

Post lapsum enim nihil prius gerendum est

quara confiteri Doraino, qui fragilitatera sciens hu-

manam semper

paratus est ad veniam.Et ut effica-

cius ostenderet omnibus, qui per confessionem pu-

ram obtinere possint peccatorum veniam, hanc gratiam.quam ipseexpertus est a Domino,aliis intimare studet, dicens Delictum meum cogniium tibi, veriiate tua.Laetetur cor meum ut timeat nomen tuum DominQ, feci, et injustitias meas non abscondi. Dixi : C {Psal. lxxxv, 11). Gressus meos dirige secundum Confxtebor adversum me injustitiam meam Domino, eloquium tuum, et non dominetur mei omnis injuet lu remisisti impietalem peccati mei {Psal. xxxi,5). stitia {Psal. cxviii, 133). Faciem tuam illumina Cum enim post confessionem peractam subjungit, super servum tuum, et doce me justificationes tuas dicens Et tu remisti impietatem peccali mei, hor(/tzrf,,13o). Verba igitur orationis tantae, licet omni tatur omnes ad confessionem.ut et ipsi consequanhomini gratiam divinam invocanti satis conveniant, tur remissionem.Moxque juxta illud quod Apostolus illi tamen qui novi ter conversus fuerit aliquid speciadixit Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies lius convenire videntur,quia pro eo quod viam adsalutis {II Cor. vi, 2), et propheta ex Domini perhuc sibi incognitam difficilemque in multis agressus
:
:

etmemoriterretinerejubentur,uteorum verbissalutiferis aliquando compuncti ad meliora trahantur sciat hos versiculos oratione continua maxime sibi' esse notandos Domine ad te eonfugi, doce me facere veluntatem tuam, quia Deus meus es tu. Nqtam. fac mihi viam tn qua ambulem,quia ad te levavi animam meam {Psal. cxlii, 8,9). lllumina oculos meos,newtbuam obdormiam in morte {Psal. xii,4). Perfice greS' sus meos in semitistuis,ut non moveantur vestigia mea {Psal. XVI, 5). Vias tuas, Domine, demonstra mihi, et semitas luas doce me. Dinge me in veritate tua, et doce me, quia tu es Deus Salvator meus {Psal. xxiv, 4, 5). Deduc me, Domine, in via tua, et ingrediar in
;
:

:

sona

dicit

:

In tempore placito

exaudivi

te

{Isa.
:

cst,

maxime

indiget hac oratione

quaDeum

jugiter

XLix, 8), pronuntiat

tempus confessionis dicens
te

petat se docere, et dirigere et illuminare.

Pro hac (subaudi
est,

re,

quia tu, Domine,remittis pec-

Sed quia

et

hoc indiget ut

in qualibet Scriptura

cata per confessionem) orabit ad

omnis sanctus,id

sacra sese occupet, psalmos cantans invenit in his

ad vitam aeternam praedestinatus, in tempore
id est, in

orationem, qua pro sacra; lectionis intellectu obti-

temporc prae6), senti.ltem exhortans omnesadpoenitentiam et conversionem,cerlissimam peccatorum suorum veniam eis a Domino promittit, dicens Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigil omnes elisos {Psal. cxLiv, 1 i). Et Apud Dominum misericordia, et copiosa apud eum redemptio {Psal. cxxix, 7). Et Prope est Dominus omnibus invocantibus eum in veopportuno {Psal. xxxi,
: : :

mendo

specialiter

Deum

invocare potest:quse videli:

D

cet oratio in his versibus continetur

Revela oculos
;

meos,et considerabo mirabilia de lege tua

et

:

Legem

pone mihi, Domine, viam justificationum tuorum, et exquiram eam semper. Da mihi inlellectum,et scrutahor legem tuam
et

custodiam illam in

toio

corde

meo

{Psal. cxviii, 18, 33, 34).

tur,

ideoque qui legera, id

Lex enim a legendo diciest, sacram lectionem

ritate {Psal. cxliv, 18).

legens ad ejus intellectum pervenire desiderat,prae-

Sed quia optime noverat variis admonitionibus opus esse his qui, in saeculari vita positi soUicitudinibus, et divitiia,

missa orationis verba saepius orando repetat jugitcrque attendat.

retrabuntur a spiritualibuSjSaepius eosdem adraonetet confortat,
:

et voluptatibus,

Ad
tias

haec etiam cuilibet converso

altendendum

est

ut sc preeparet ad bcllum contra spirituales nequi-

dicens

Gustate

et

videte

quoniam

siiavis est

Do-

agendum, quo,

licetin conversiones initio,

cum

181

OTHLONI MONAGHI

S.

EMMERAMMI
nos, dicens
:

152
Viriliter agite, etc onfortetur

unusquisque fragilitate adhuc nimia dctinetur, pic taB divina non permittat quemquamsupra vires deprimi.in profectu

A admonet
l/i^.Item

cor vestrum,

tamen

longiori positus Bcire debet

omnes qui sperati$ in Domino (Psat xxvi, docens unumqueraque qualiter orarecon:

quia eodem tentationis igne quo non solum electi quique probanlur, sed etiam ipse Dominus noster
probari voluit,probandus

tra spirituales nequtias debeat, dicit

Deus, in ad-

jutorium

meum

inlende

;

Domine, ad adjuvandum

me

nus no8ter,ut

in

est. Idem namqueDomiomnibus exemplum nobis praeberet,
:

festina (Psal. lxix, 1), etc,

usque

ad finem psalrai,
psalrai:
;

tentari se permisit a diabolo dicente
es, die ut lapides isli

Si Filius Dei
iv, 3).

Ad eamdera rera congrue adhiberi possunthi Judica, Domine, nocentes me (Psal. xxv)
Domine, speravi (Psal. xxx)
;

In

te,

panes fiant (Matth.

Et

miserere mei Deus, se-

iterum

:

Si Filius Dei es, milte te deorsum {lbid.fi).
:

De electorum vero tentatione dicitur Tanquam aurum in fornace probavit eleclos Dominus {Sap. iii, Fili, accedensad servitutem Dei, sta 6). Et rursum in justitia el timore,etprsepara animam tuam ad tentationem {Eccli. ii,l). Quae scilicet omnia praecipuus
:

cundum,eic. (Psal.h); Deus,innominetuo(PsaLLiu); Eripe me de inimicis meis, Deus m^us (Psat. lviii)
;

Domine, exaudi orationem meam,
[Psal. ci).

et

clamor meus, elc.
:

Hinc

et

Apostolus adraonet nos dicens
Dei,

Accipite

armaturam

ut potsitis

stare adversus

insidias diaboli (Ephes. vi, 13).

vitae spiritualis

doctor Psalmista consideran8,diceet

^

Interhaec quoque sciendura neminera flagitiosura

bat

:

Dominus interrogat justum

impium ;

qui au-

repente posse ita a consuetis permutari sceleribus
ut,licet ferventissimo

tem diligit iniquitatem odit animamsuam (Psal.x,6). Quasi diceret Dominus tentari permittitjustumet
:

ardore hosti antiquo reluctari
victoriara obtiet

studeat,

non absque vulnere aliquo

irapium,sed justus

resistit tentatori

suisque suasio-

neat.Sed Deus sciens et nostrara fragilitatera
cit,

ho-

impius autem aut incredulus permanet,aut ad tempus credens,sed in tempore tentationis recedens (Lmc.v iii), plus appetit carnalia et transitoria quara coelestia asternaque gaudia adipisci.Qui ergo iniquitatemodire etanimam suamdiligeredecernil,
nibus
;

stiura fortitudineranequaquamnosvictoscito despi-

dummodo curemus

ut nos iterum renovemus.

Cum

ergo conversus quilibet in certamine

magno

positus vel pro vulnere alicujus reatus vel pro tristitia passionis insolitaa

conturbari coeperit.non diffidat

necesse est ut per tentationem interrogetur utrum
in

hujusmodi odio

et

dilectione persistere velit.

Seepe

namque accidit ut bona,quae coepimus nisuque

de Dei adjutorio, sed suam ignaviara increpans dicat Quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me ? Spera in Deo quoniam adhuc confitebor illi (Psal.
:

XLiii. 5). Jacta super Dominum curam tuam, et ipse te enutriet (Psal. liv, 23). Qui propitiatur omnibu^ tempus, vel quod est nequius omnino iniquilatibus tuis, qui sanat omnes in/irmitates tuas. postponamus.Quomodo autem iapsum tantum agno scerepotuissemu9,nisiinterrogati?Unde oraniraodo C Quiredimit de interitu vitam tuam, aui coronat te in pensandura est quamjustus,quam providus sitDomisericordia et miserationibus. Qui replet in bonis minus, qui nos dispositione tali interrogat quid sidesiderium tuum, renovabitur ut aquilse juventus tua mi|s, quidque pro ejus amore facere veliraus ? Sic (Psal. cii, 3-5). Convenit etiam his coQsolatoriis etiam Job interrogatus est, quando plurimas tentaverbis adjungi illa orationis verba quae tam pro spitionis molestias a diabolo immissas pertulit.Sed ille rituali quam corporali infirmitate sunt dicenda : interrogationi huic fortiter respondit, cum penitus Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum : sana deliberavit multo melius esse orania adversa pati, me, Domine, quoniam conturbata sunt ossa mea. omnia bona quae in hoc saeculo possedit, perdere, Converte, Domine, et eripe animam meam ; selvum quara iniquitatera tara ab uxore quaraabamicis sibi me fac p?'opter misericordiam tuam (Psal. vi, 3-5). suggestam contra Deum perpetrare.Ita et nos facere Conjunguntur et ista Non derelinquas me, Domine deberaus in tentatione positi. Cura enim diabolus Deus meus, ne discesseris a me. Intende in adjutonobis sugesserit superbiara, inspirans videlicet rium meum, Domine, Deus salutis meae (Psa/.xxxvii, cordi nostro multo melius esse super alios exaltari 22, 23). Deus ne clongeris a me ; Deus meus, in au-

toto perficere decrevimus, adveniente aliqua tentatione, aut ad

:

quam cuiquam

subjugari,nos continuo attendentes

xilium

meum

respice

{Psrl. lxx, 12).

Intret in con-

i\\a.\erh3.Dom\nica.:Omnisquissee.valtat, humiliahitur {Luc. xiv,H),aIiaque plurimdhumilitatis

n

speclu tuo, Domine, oratio mea. Inclina

aurem tuam

exem-

ad precem meam,
vita

guia repleta est malis anima

mea

et

pIa,toto mentis nisu suggestioni diabolicae resistere

mea inferno appropincuavit

{Psal. lxxxvii,3, 4),

debemus.

Intende ad deprecationem meam,quia humiliatus

sum

CAPUT

V.

nimis. Libera
tati

Alia documentu et medicamenta pro diversis morbis, et vitiis animi ex psalmis depromenda.

me a persequentibus me, quia me (Psal. cxli, 7). Ecce audistis, fratres charissimi, quam
sunt super

confor-

intimae

Eodera quoque
ctatione capimur,

modo

caetera vitia,

quorum

delesacrae

consolationis et orationis verba proferri fecit Dorai-

respuentes, attendamus

nus per sanctum Psalmistara, quas tara

facilia

sunt

Scripturae verba quae saepissime de

singulis vitiis
sectatores nar-

omnibus

litteratis

dispiUans nunc i9tius,nunc

illius vitii

ciliora inveniri

ad intelligendum ut nusquam fapossint.Undedatur intelligi quoniam
fuerit,

rat ita supplantatos a diabolo ut aut vix aut nullate-

maxima cura Domino

ut

omnes tam

planis

nus converterentur. Unde doctor noster Psalraista

Psalmistae verbis instruensad se traberet.Nam sicut

453

LIB. I:E

CURSU SPIRITUALl.

154

aliquis piinceps charissimis amicis suis ad se ve-

\

immaculatum
Deus,
et

in justificatiombus tuis, ut
:

nientibus convivium praeparans ponit
diversfP qualitatis

mensam cum

dar {Psal. cxvni, 80). Et
Psal. L, 12). Ubi rat cor

Cor

mundum

non confuncrea in me,

dapibus

et

potibus replctara, ut

spiriium rectum innova in visceribus meis

tam ex diversitate quam ex copia ciborum delectabile omnibus faciat convivium ila et Deus omnibus ad se confugientibus mensam omnimodo spiritualis
;

notandum quia dum
in

prius implo-

mundum

so creari, et deinde spiritum

vitae

doctrina repletam apponit; nunc quidem prosibi

nuntians tantum quae
Btanda
foret, quBs

placeantvel displiceant,
vel malis pro

rectum in se postulat innovari, intimare videtur aliter nos non posse Spiritus sancti gratiam obtinere, nisi prius cordis munditiam obtineamus. Sed
diabolus, quanto

quantae pratis3 novitas dc Christo nascituro prne-

majorem fiduciam

et

gratian:

ctiam bonis

merito-

rum
tur

qualitate futura sint, ut per hoc

omnes proben-

utrum
;

celeriter an tarde illius verbis credentes

apud Deum eos omni modo impugnat. Scit enim scriptum Beali mundo corde, quoniam ipsi Deutn videbunt
{Matth. V, 8).

habituros novit castos, tanto diutius
:

obediant nunc vero quoslibet hegligentes et pigros,

pronuntiata sunt attendant jam postremo autem eos qui nec pronuntiatione nec admonitione conversi suntverbisasperiout ad ea quac
sibi

nis

Unde jugiter orandum et contra carimmunditiam Deo supplicandum supradictis

admonens

;

Psalmista? verbis.

P

ribus increpans. His igitur tribus modis loqucndi,

admonitione et increpatione, omnes homines Psalmista alloquens, interdum sub Dei Patris, nunc in Filii, saepe etiam ex persona sui, ut ad Deum convertit aut justissimo judiciojdamnandos praecidit. Duobus vero modis, id est oraid est pronuntiatione,

Sed et caeterarum virtutum suffragia contra tantum hostem sunt appetenda, id est charitatis et humilitatis, patientiaj et obedientiae, nec non taciturnitatis.

De quibus omnibus appetendis multifa-

ria exhortatio in Scripturasacra reperitur. Sanctus

tione et confessione, docet

omnes confugientes ad Deum ipsum alloqui.Quae nimirum omnia nunc quidem breviter protuli, sed postmodum, prout

etiam Psalmista de his non tacet qui, ut alios in id ipsum traheret, de charitate et pace quam habuit refert dicens Cum his qui oderunt pacem eram pa:

cifictis

{Psal. cxix, 7).

Quam
:

humilis vero exstiterit

Deus concesserit.exemplissufficientibus explanabo, ut conversis aliquatenus ostendam quam delectabile convivium doctrinae Dominus sectatoribus suis
in sacra Scriptura
ravit,

Uumiliatus sum usquequaque, Domine {Psal. cxviii, 107). Et iterum Domine, non
alibi enarrat,

dicens

:

cxaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei, etc. {Psal. cxxx, 1). Item laudans Dominum pro eo
est

maximeque

in

psalmis praepa-

quod

sc variis

flagellis

humiliasset, dicit

:

Bonum

ut et eo studiosius se a malis abstineant, quo

mihi, Domine, quia humiliasti me, ut discam justifi-

certius

adfuturam sibi gratiam Dei agnoscunt. cationes tuas {Psal. cxviii,71). Quibus verbis innuiAttendant igitur, precor, quantacoronapromissa C tur quia flagella Dei sunt appetenda, ut per haec sit his qui legitime certant contra diabolum, juxta correcti et humiliati divinis praeceptis mereamur illud Beatus virqui suffert tentatiouem,quoniam ciim subdi. Quantum autem patiens fuerit sanctus Psal:

probatus fuerit accipiet coronam vitge {Jac.

i,

12).

Hujusmodi autem certamen quanto
stat, tanto

difficilius

con-

majori cura

agendum

est. In nullo

nam-

que tempore otiosus debet esse bella Dei gerens.

Unde doctor noster Psalmista unumquemque alloquens dicit Labores manuum tuarum quia mandu:

mista ex hoc potest intelligi quod dicit Si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis (Psal.vn, 5). Docet nos nihilominusde Subdilus esto obedientia Deo exhibenda, dicens Domino et ora eum {Psal. xxxvi, 7). Hinc etiam de
:

:

se

ipso

refert,

dicens
ipso

:

Nonne Deo subjecta

erit

cabis, beatus

es

et

bene tibi erit {Psal. cxxvii,
est beatus in opere

2).

anima mea? ab

Dupliciter quippe

aliquo

utili

mea
ori

{Psal. lxi, 1, 6).

enim salutare meum et patientia Implorat quoque pro tacitur:

occupatus; habet enim
servituti subjicitur,

inde aliquod subsidium
lasciva deprimi-

nitate obtinenda, dicens

Pone, Domine, custodiam
quae pro

corporale; habet etiam spirituale,quia,dum corpus

m£0,

et

oslium circumstantix labiis meis {Psal.

mens quoque

cxL, 3).

Moxque omnem excusationem,
:

tur et ne in quaelibet desideria noxia defluat, refrenatur.

nequitiis perpetratis committi solet, a se auferri
j)

Unde alias de otiosis dicit Psalmista In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabun:

postulat, dicens
malitiae,
4).

Non

declines cor

meum

in

verba

tur. Idco ienuit eos superbia, operti sunt iniquitate
6). Contra eamdem snperbiam alibi orans alios orare docet, dicens Non veniat mihi pes superbiae {Psal. xxxv, 12). Qu3e
et

His igitur atque

ud excusandas excusationes in peccatis {Ibid. aliis virtutibus suffultus contra

impietate sua (Psal. lxxii, 5,

incentiva carnis fortiter pugnare valet.

:

videlicet oratio, licet breviter sit prolata, insinuat

hujusmodi certamine aliquandiu laborans minime senserit tentationis molestiam minorari, non ideo hac tribulatione perterritus certare deSi vero in

tamen copiose vires superbiae. Nam in quocunque dominatur, quasi pede quodam proterente eum in ima dejicit, ne se sursum erigere possit.
Orare etiam docetcontraincentiva carnis, dicens: Proba me, Domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum {Psal. xxv, 2). Et iterum Fiat cor meum
:

sinat autdeadjutorioDei diffidat; sed attendat Psal-

mistam dicentem
lato sunt

:

Juxla
et

est

Dowinus

his qui Iribu-

corde, ct

humiles spirilu salvabit. Multx

tribulationes justorum,

de omnibus

his liberabit eos

Dominus{Psal. xxxiii, 10,20). Perpendat

idem Psalmista

alibi

et hoc quod magniflcans Deum, quod se in

m
tribulationc dilatassct, dixit
disti
:

OTHLONI MONACin
Cum
si

S.

EMMERAMMI

m
et tactu,

invocarem, cxuu-

A

me, Deus; in

t^nhulatiotie dilatasti

me

[Psal. iv,

2),Tribul!itio

cnim diuturna,
;

cum

patientia et spo

se labiis ct corde fateantur, non solum ob peccatapra:terita,8edctiamob iraminentiaquajdam, in quibusquotidie inevitabiliterdelinquimus,id est,
in visu, auditu,
illicito

tamen

divini audilorii sustinctur,duplicem sustincnti confert

gu3tu,odoratu
cliarii in

nec non in

coronam

a pcccatis

namquc

prajtcritis

cum

cogilatu. Sajpc

verbis

lam scienter

tanquam aurum in fornace purgabit ignis, et quasi granum frumenli, quod in terra projectum pro seminc multiplicatum fuorit, sic illc multiplicatur et dilatalur in omnibus bonis. Ilinc ct Apostolus dicit
:

quam
dicit
:

ignoranterpeccamus.IIujusmodiigiturdelicta eciens Psalmista a nonnullis pro nihilo computari
Delicla quis intcllirjit'l(Psal. xviii, 13.)

Cumquc

hccc quasi interrogans protulisscl et

Tribiilatio

patientiam opcratur, paticnlia autem procluiritas Dci diffusa est in cordibus nostris
v,

dum delicta intclligere sciret, mox
meis

paucos admoquid ipse sentiat,
:

bationem, pjvbalio autem spcm, spes vero non confundit, rjuia

subjungit,orans et dicens ad Dominurn Ab occullis munda mc, Domine, et ab alienis parce servo tuo

pcr Spiritum sunctum, qui datus est nobis {liom.
3-6).

{Ibid., i).

Ac

si

apertc diceret

:

Multi quidem, Do-

De hac charitatis infusione et Spiritus sancli consolatione Psalmista salis gustavit, cum ad Deom dixisset Secundum multiludinem dotorum mcoruin
:

mine,
pro
T.

ita

negligentes sunt ut non curent te invocare
ct

in corde

mco consolationcs tux, Domitie, Ixlificaverunt animam 7ncam [Psal. xciii, 19). Quod est aperte
dicere
:

apertorum criminum remissione sed ego sciens te nimis districtum conlra tales.precor ut non solum ab apertis, sed etiam ab occultis delictis meis me emundes quaj eniin me
;

maximorum

;

Si

mulliplices tribulationes in corde

meo
tuas,

latent,

tibi

pro

certo

patent. Occulta

etiam

et

pertuli,multiplicesetiamconsolationes pietatis

Domine,susccpi.Nam post tribulalioncm magnam, qua me propter peccata mea diu afflixisti, consolationes tuae
ita

me

laetificaverunt, ut

tribulatio

praeterita videretur

mihi minima.
declarat,cum subjungit,
tihi sedes

a parentibus baptismate nobis dimittantur, tamcn sipostmodum eadem opere vel votis sequimur, iterum etiam eorumdem reatu constringimur. Unde Psalmista alias dicit Peccavimus cum

aliena delicta possunt ha^c dici quae

contraximus, qu;e,

licet in

:

Eumdemquoquesensum
dicens
:

patribus 7iostris {Psal. cv,

6). Peccdire

namque cum

Nunquid adhgerct

iniquilatis, qui

fingis laborem in

praecepto {Psal. xciii, 20.) Fingere

namque aliquomodo potest dici,cum rem quamlibet
aliter foris

patribus est eorum, ut diximus, peccatis aclu vel consensu associari. Item occulta et aliena delicta dicere possumus quae in alios committimus. Quis

ostendimus

quam

in

mente teneamus,
magistri disci-

enim
ut

ita

cautus et religiosus esse valet ut nullum

sicut scilicet patres sapientes

filiis,

peccatis suis depravet? Ideoque

pulis saepe aspera fingunt in verbis et in

omni ha-

cum

Psalmista oremus. dicentes

omnes indigemus, Ab occultis
:

bitu exteriori, ut hac asperitate constricti in lasci-

C

nostris

munda

nos,

Domine,

et

ab alienis parce

viam nullam prorumpant.Sedquamvislaboremdistrictionis tantae eos sustinere

servis tuis {Psal. xviii).

permittentes parvi-

CAPUT

VI.

pendere exterius fingant, intus tamen ita diligunt ut ne lev' virgula illos frustra contingi velint. Sicut
igitur in

hujusmodi disciplina patres

et magistri

De mysteriis incarnationis, resurrectionis, ascensionis, etc, Domini nostri Jesti Christi a Davide in psalmis prgenuntiatis.

exterius laborem fingunt et dilectionem interius

gerunt, ita et

Dominus

noster in electis suis agit,
in

laborem

videlicet in primis fingens

praecepto

religionis; sed

postmodum, cum viderit laboriosa quaeque pro amore suo magis velle pati quam prodeservire voluntati, tunc
illis

Hactenus igitur per ama3na et lata psalmorum pratacurrens atque exeisfloresquosdamsatis utiles omnibus conversis decerpens, prout potui, qualiter ad caput nostrum, id est Christum, pervenire debeant, admonui.
et illis intimare

Nunc

vero cupio exinde decerpere,

priffi

quasi pater

filiis

ejusdem Domini nostri incarna-

sub disciplina sufficienti nutritis ostendet amoris sui dulcedinem. De hac nirairum dulcedine in primis quidem absconsa, sed postmodum, ut dixi,
manifestata, alibi

tionem, aliaque quae superius promisimus,qualiter scilicet pietas divina jugiter pro nobis laboret pro-

Psalmista

apertius

testatur et

D

admiratur, dicens? Quammaijna multitudo dulcedinis
tuae,

nuntiando in primis qus nobis sint credenda et facienda; deinde pro eisdem admonendo etincrepando. Ex quibus colligi potest, quia quanto plus pro
nobis Dominus laborat per supradictos tres locutionis modos, tanto districtius judicat omnes qui

Domine, quam abscondisli timentibus te! {Psal. XXX, 20), Cum ergo idem Psalmista Dominum talia
per

fingere

experimentum

didicisset,

alloquitur

tantum ejus laborem pro

nihilo computant, arbi-

eum, quasi interrogando, si propter hoc quod talia fingat iniquitas apud eum maneat. Hoc autem non quasi nescius interrogat; scit enim eum justum Quoniam justus Dominus, esse; unde et alibi dicit
:

Irantes eum esse solummodo pium et non districtum contraomnes perseverantes in malo.Curramus ergo in eo, quo coepimus, psalmorum stadio, quaerentes faciem ejus semper {Psal. civ, 4), qui pro nobis na-

et justitias ditc.vit

{Psal.x, 8); sed ut nobis pietatis

divinae secreta pandat.

tus et passus est, pro nobis resurrexit et ascendit in coelum. Quid enim delectabilius esse potest quam

haecquoqueconversosadmoneoutquantumcunque in timore et amore Dei proficiant, peccatores
Inter

illum quaerere, illum sitire,in quo nobis datur vivere? Sed ut tantgs sanctitatis verba melius proferre

137

LIB.
cst

DE CURSU SPIRITUALI.
:

188

po3sim,dicendum mihi
labia

mea
{Psal.

aperies et os
i,

cum meum

Psalraista

annunliabil laudem

Domine, A. misericordiadixijlibenter audite; scd etsanctissima Psalmista) vcrba tam supradictaquam adhuc dicen-

simulque invocandus est Spirieumdem Psalmistam ad tam sancta et veneranda dicta proferenda illustravit, me quoque aliqua exmdo decerpere cupientem dignetur illustrare. Sancta quippe sunt omnia quffi de Domino nostro perprophetassanctospronuntiatasunt; scdqujRdam Psalraista3 verba tanto sacratiora mihi videntur, quanto magis eadem noraina eamdemque sententiam quam Christus ore suo protulit,et ipse prophetando praenuntiavit.Dominus namque nostcr, ut in Evangelio legitur, de se dixit Ego sum veritus {Joan. XIV, 6); et Ego sum Itix muncli [Joan. viii,

luam

17)

:

tus sanclus, ut

qui

da tota mentis intentione suscipilc. Jam onim ad ea proferendaquicdeChristopronuntiavit,rcdirecupio. Incarnationemdenique siinul etascensionem ejus
pronuntiavil ita diccns
:

.1

summo

Ccelo egressio ejus,

el occursus ejus usque ad summum ejus {Psal. xviii, Elevata est 7). Itera de sola ascensione ejus dicit
:

magnifwentia iua super
dicit
visii

ccelos,

Deus

{Psal. viii, 2).

De rcsurrectionc quoque Doraini ex
:

ipsius persona

Domine,probasti me,et cognovistime; tu cogno-

sessionem
2).

meam

et

resurreciioncm

meam

{Psal.

cxxxvni,

Quod autein maximc pro
:

salute gen-

:

:

12).Eisdem quoque norainibus Psalmista illura appellavit, cura eum nasciturum, quasi pra^tcrita narrans praenuntiasset, dicens Yeritas de ierra orta
:

Tj

tium mittendus esset ita pronuntiat, refcrens eura dixisse de Patre Dominus dixit ad me : Filius meus es fw, ego hodie genui te; posiula a me et dabo tibi
gentes hxreditutem tuam,etpossessionem

luam termi-

nos lerrx {Psal.

ii,

7, 8).

Eumdcm quoquc sensum
quam
in aliis.quanto

est

{Psal. LX.XXIV, 12).

Et

:

Exortum

est in

tenebris
et

tanto apertius in psalino lxxi

lumen redis

{Psal. cxi, 4).

Ecce eadem nomina,

per tempus futurum pronuntiat, dicens: Etbenedicenlur in ipso omnes Iribus ierrx; omnes gentes
gnificabunt

Psalmista praenuntians ante terapora multa Dominici adventus dixit, et quibus ipse Christus adveniens se appellavit. Dicamus sententiasab utroque pene similiter prolatas.Psalmista namque in psal-

maquo etiam psalmo paulo superius de incarnationc ejus, nec non de sanctissima doctrina ejus commeraorat, di-

eum

(Psa/.LXxi,17).In

mo

x\i, qui totus personas Christi
:

convenit,de ipso

cens

:

Descendei sicut pluvia
siillantia

in vellus, et sicut stil-

dicit

Deiis,

reliquisli?
tiat ita

Deus meus, respice in me ; quare medeItom in psalrao xxx, Christum pra;nundicturura In manus tuas,Domine,commendo
:

licidia

super terrani.

Orieiur
etc.

in

diebus
6,
7).

ejus justitia et abundantia pacis,

{Ibid.,

Quod

dicit

:

Descendit sicut pluvia in vellus, ita est
:

Sicut enim pluvia in vellus descenpene a Christo in cruce posito dens nulla illud divisione rumpit, et iterum ab eo prolata, sicut Psalmista praenuntiavit. Quis, rogo, recedens asuaintegritate non minuit; ita et Dorainon mirandara, non venerandam censeat tantam C nus nostermatrem suara nec conceptus, nec natus Psalraistffi sanctitatem, qui ipsum Dominum noulla corruptione divisit. strum tolius sanctitatis auctorem habere meruit Quod autera Judaios omnesque se perscquenles verborum suorura imitatorem? Quis etiam non obsub pedibus calcalurus esset.in psalmo cix pronunstupescat tantam ejusdem Domini nostri bonitatem tiatur,PsaImistaitadicente Dixit Dominus Domino et clementiam,qfiara in Psalmista eodem agnovimus meo : Sede a dextris meis,donec ponum inimicos iuos factam? Certe satis raagna pietas Dei esset, si ab scabellum pedum iuorum : qui scilicet psalmus de
scilicet

spirilum

meum.Quas

utrasque sententiasin

intelligendum

Evangelia legimus

ita

:

homine

in nullo capitali crimine prolapso praedice-

Christo scribitur totus.Cui simile quid in
lato orania continentur qu;e

psalmo

retur incarnatio Christi caeteraquc per illura gesta. Quod autem aliquis insceleribus plurimisprolapsus

cxvii invenilur, ubi in brevi versiculo mystice proin

Christo completa

post hujusmodi ruinam ad dignitatem tantara pervenire potuit, et sacraraentorum divinorum proditor et divinae pietatis lator

sunt. Sic

enim

dicitur

:

Lapidem, cjuem reprobaveest in

runt xdificantes, hic factus

caput ««g-u/i.Undc

eligeretur,quantam putamushancesseDeipietatem?InaestimabiIisnamque
et inenarrabilis tanta

autem Christus
batus
sit

lapis sit dictus,

ctquomodo

repro-

Dei pietas merito vocatur. Hsec igitur sanctura Psalmistara prius quidera peccatorera,deinde vero conversura ideo fecil talem,ut

j)

ab sdificantibus factusque sit in caput anguli, quia in locis plurimis invenitur expositum, nos hic sinc cxpositionc relinqucntcs tendarnus
aliorum
taediosa.
:

verba

namque

sujpius

prolata videntur

per eura ad omnes peccatorcs clamaret, dicens {Zach. 3): Convertimini ad me^omnes qui peccatis
I

Dicaraus ergo

illa,

qurn dictu sunt rara.

gravati estis, et faciam in vobis quam in hoc servo meo David-ad
abjeci

eamdem gratiam me convcrso feci.

de non de Deo Patre ad Christum Jesum Ioquente,nec
In

psalmo

igitur Lxxxvni.multa pronuntiantur

eodem Christo Jesu ad
Patris verba incipiunt ita
tente, et e.xallavi

Patrcin
:

dicente, ubi

Dei

Nunquid propter multitudinera iniquitatura suarum

Posui adjutorium in po-

nem

nec vos abjiciam, si ejus conversiosequentes ad rae venitis in terapore opportuno.
in diluvio

eum? sic

Nam

servum meum,
perfecla
{v.

electum de plebe mea. Inveni David olco sancto meo uuxicum, etc.,usque
et

aquarum multarum {Psal. xxxi, 6', id est in conventu periculoso multorum populorum, quod est dies judicii, ad me non appropinquabitis.

in

.eternum,

ieslis

in

ccelo

fidelis

Quae vero sequunlur usque ad finem psalmi, Christo ad Patrem loquenti congrue pos-

20

30).

Haec ergo, fratres charissimi, quae de

immensa Dei

sunt aptari.ln quo nimirum psalmohoc

mirandum

489

OTHLONI MONACHI
coilo-

S.
ct

EMMERAMMI
cl

160
exsurrexi. Et in xxi
el
:

Bimuletvenerandum vidotur.quod hujusmodi

X

soporatus surn,

Diviserunt

quium

Doi Patris et

Filii

ipse psalmista David sub

sibi vcstimenta

mea

super veslem

meam

miserunt

persona sua meruit proferre.De quo igitur lule aiiquid legitur.utChiristi Filii Dei mysterium eub persoaa propria
in

sorlem.

Sed

et

illud

improperium, quod Judasi
:

Christo insultantes dixerunt

Confidit in Deo, lihe-

se transfcrrc praesumeret? Profcrl

persona Dei Patris quasi secum colloquentis illam in.-nstimabilem gratiam,quam ipse per Christum operaturus erat in sanctae Ecclesiae filiis
et ex
;

namque

ret eum nunc si vult [Matth. xxvii, 43j. Bene eisdem verbis Psalmista illic pronuntiat, dicens Speravit in Domino, eripiat eum, salvum facial eum, quoniam vult eum [Psal. xxi, 9). Item illud quod
:

et

rursnm

Christi

personam

in se trahens, quasi

Dominus ad Mariam
el dic eis

dixit

:

Vade ad fratres meos,

respondendo superioribus

dictis

profert
:

ea quae

Christus pro nobis passurus erat, dicens

Tu

vero,

Pater, qui mihi nuperrime promisisti ut et me primogenitum excelsumque pras regibus terra3 poneres,et si filii mei in aliquo delinquentes mandata tua non custodirent, in iniquitates eorum visitares, post hujusmodi promissa me Christum tuum,in quo

: Ascendo ad Palrem meum, etc. [Joan. xx, eodem psalmo pronuntiatur ita JSarrabo nomen tuum frafribus meis (Psal. xxi, 23). Qui ni-

17). In

:

mirum
In

fratres discipuli

telligendi.

Uoc quidem

in

Domini utrobique Eunt psalmo xxi.
inveniuntur
:

in-

Lxviii

autem

similiter

quae

Christo specialiter conveniunt, ut
qui persecuti sunt

Confortali sunt

omnes
tate

salvare disposuisti, cito repulisti et a dignidejecisti. Hsec

me

inimici

mei

injuste;

qux non
Christus

mea

autem omnia despectionis

rapui, tunc exsolveham.

Quomodo autem

verba sub persona Christi dicta in paucis completa videntur dictis quae Christusin cruce positusdixit:
Deus, Deus tneus, ut quid dereliquisiime? [Psal.L^n,
2.)

non rapiebat, Isaias propheta aperte pronuntiat,dicens Omnes nos guasi oves erravimus; unusqnisque a via sua declinavit et Dominus posuit in
solveret quae
:

Ecce

quam

sacer dialogus Dei Patris et

Filii in

eo iniquitatem

omnium nostrum

(ha.

liii,

6;.

Et

uno eodemque psalmo est factus,in quo et dignitas Domini nostri secundum divinitatem,et injuria atque despectio, quam secundum humanitatem pro

mundi

salute sustinuit,pronuntiatur. Merito itaque

huic psalmo,in quo tantas misericordiae
ratio agitur, initium tale

commemo-

quomodoChristus solvit quaenon rapuit? Passus est enim non pro suis, sed pro nostris peccatis. Itera In siti mea potaverunt meaceto. in eodem psalmo In II nihilominus psalmo pronuntiatur de Juda^is aliisque Christum persequentibus Astiterunt reges
:
:

Psalmista imposuit, diin

terrse et principes

convenerunt in

unum

adversus Do:

minum, et adversus Christum ejus, (subaudi diDisrumpamus vincula eorum et projiciamus a simi,canticum tale.et benedicite Dominum in omni nobis jugum ipsorum. Quod dicit, eorum, referri tempore; semper laus ejus sit in ore vestro {Psal. C potest et ad praemissas personas Domini Christique xxxiii, 2), qui et ante tempora multa misericorejus, et ad illius discipulos, quos a se projicientes diam tantam praenuntiavit et eam in nobis jugiter ad gentes transire compulerunt. De Juda etiam traditore tam ex Christi quam implere satagit.Quid enim delectabilius esse potest Psalmistae persona qusedam commemorantur. Ex ea laude, eo cantico quod cantamus Domino? Talis quibus illud est, quod ex persona Domini dicitur autem laus et talecantioum,quia nusquam inveniQui edebat panes meos magnificavit super me suptur amplius quam in psalmis,ideo redeamus ad eos planlati07iem [Psal. xl, 10). Ex Psalmists autem et, ut possumus, exquiramus in his divinae cantica persona dici videtur Constitue super eum peccatolaudis; quidquid enim pro ejus amore gerimus vel loquendo, vel legendo, vel scribendo, seu etiam rem; diabolus stet a dextris ejus; usque sicut %ona, qua semper prsecingitur (Psal. cviii, 6-19). Quod si utilia quaelibet meditando,hoc ad laudem suam recens
:

Misericordias

Domini

eeternum canlabo

[Psal. Lxxxxiii, 2).

Cantate et vos, fratres charis-

cenies)

:

:

fertur.

alicui videantur haec

verba melius Christi

quam
:

CAPUT

VII.

Psalmistae

personae convenire, non

contradico

De mysteriis passionis Dominicse in psalmis prsemonstratis et de mutatione personarum in uno eodemque psalmo loquentium.

n

quia forsitan utrique personae psssunt congruere. Ipsa etiam malediclionis verba quae de Juda traditore sunt dicta congruunt Judaico populo. Nam

Jam diximus
sanctae Ecclesiae

de sanctissimo Dei Patris
tanto

et Filii

quod
fiili

dicitur in illo versu

:

Nutantes transferantur

dialogo qui legitur in psalmo lxxxviii, qui cunctis
filiis

ejus et

mendicent; ejiciantur de habitationibtis

magis

est

venerandus,

suis (Ibid. 10), et juxta litteram

videmus quotidie

agnodicamus quia plures psalmi inveniuntur sub sola persona Christi ad Patrem clamantis pro ereptione sua,in quibus et nos docemur orare qualiter spirituales nequitias possimus
quanto specialius
in eo illorum praenuntiata

scitur salus.Nunc vero

eodem populo.Sed et hoc Psalmista non tacuit quod caro Christi in sepulcro posita corruptionem non pertulit, dicens ex ipsius persona in psalmo xv Non dabis sanctum tuum, Domine,viimpleri in
:

dere corruptionem.
Inter haec

Buperare.

Quorum
iii,

videlicet
et

psalmorum sunt
in

praeci-

etiam summopere

pensandum

est

quibus praeter orationem praedictam alia quoque ad Christum sopui tres
isti,

xxi

lxviii,

lum

pertinentia inveniuntur,ut in

iii

:

Egodormivi,

psalmorum intelligentiam pertingere cupientibus quanta personarum mutatio sit in quibusdam psalD3i8,quorum videlicet initium et
cunctis ad intimam

161
iinetn personee Psalmiatoe

UB. DE CURSU SPIRITUALI.
invenimus dandum; quoe
A.

162
licet

iidem tres modi,
dicens

ordine dissimili. In primis
pronuntiat,

vero in raedio sunt nunc quidem Dei Patris et Filii, nunc vero absolute Dei personre conveniunt. Ob

namque Psalmista ex persona sua
:

Deus

stetit

in synagoga deorum; in medio

cujus rei notitiam capiendam trium hic psalmorum verba subjungimus, hoc est ii, xlix el lxxxi. In secundo onim psalmo, cujus initium est Quare fre:

autem deos

imiertmt gentes, in primis Psalmistainterrogans vel

admirans unde Judaeorum aliorumque Christi persecutorum impietas tanta evenerit ex persona sua Quare fremuerunt gentes, etc, loquitur, dicens et in furore suo conturbabil eos. Quae sequunusque tur verba sunt Christi usque Dominus dixit ad me.
:

Ut videlicet terapus pra^teriponens indicat, quia Deus tum in synagoga deorum, id est reclorum ct judicum, quos sacra Scriptura saepe deos nominat, consistens seraper prospiciat quid agant et quotiescunque
dijudical.
stetit pro prajsenti

inique judicaverint, ipse in medioeorura stans eos

pro

tali

culpa dijudicet. Moxque ex persona Dei
:

eosdera rectores etjudices increpat dicens
milis? Quffi

Usque-

quo judicatis iniquilatem, et facies peccatoriini su-

Post haBC loqui incipit Pater ad Filium, insinuans

nimirum

divinae

increpationis

verba

per

eum

gentes ad salutem reparandas esse
locutio
fit

;

quce

superioribus dictis conjuncta hunc sensum habere

usque tanquam vas figuli conDeinde vero usque ad finem psalrai verfringes eos. ba sunt Psalmistae admonentis reclores quoslibet

nimirum

videntur

:

Cum

sciatis, o rectores

et judices,

me

semper B cunque
ctores

in raedio

vestrum esse

et prospicere quae-

agatis, cur saepius inique judicanles destru-

ut attendentes
dicta

quae supcrius sunt a Patre et Filio

cum

timore et amore sibi serviant, apprehen-

(juara rectorcs Ecclesiaj estis? Post hanc vero increpationem continuo quasi compa-

magis

dantque disciplinam in hoc saeculo, ne pereant in iuturo. Ecce quam diversas sententiae et personae secundi psalmi In psalrao autem quadragesimo nono, cujus initium est Deus deorum Dominus loculus est, inveniuntur illi tres iocutionis modi,
!
:

tiens praeteritae iniquitati

eorum admonet eosdera,
humilem
:

ut vel postmodura se eraendent rectiusque judicent, dicens
:

Judicate egeno et pupillo,

et

quos supra

de pronuntiatione, de admonitione et increpatione. In primis namque Psalmista loquitur ex persona sua pronuntians nobis extremi
dixi

pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate. Quasi diceret Adjuvate illos raaxirae qui pauperes et contemptibiles sunt

pauperem

justificatc. Eripitc

judicii

tempus, quo ccelum et terram, id est coelicolas et terrigeuas pariter convocandos esse praedicit quo etiam ipsum Dominum manifeste venturum
;

quique ideo ab aliis opprirauntur quia nullos defensores habere videntur. Finita autem hac admonitione iterum Dorainus, quasi praescius maliin plebe,
tiae

et duritiae

eoruradem judicum, quodque admo-

indicat. Ideo autera manifeste

venturum

dicit,

quia

nilionem suam contempturi magis diligant munera quam Dei praecepta, non ut prius praesentes, sed

quotidie ad nos claraat, nunc quidera scriptis, nunc
vero vulgaribus dictis, interdura etiam

C quasi absentes
intellexcrunt ;

alloquitur, dicens
in
tenebris

:

Nescierunt neque

bilium argumentis, per quae
Dei per ea

rerum visiedocemur invisibilia
:

ambulant; movebuntur

quaelibet agnoscere, sicut scriptum est

Invisibilia

qux

facta sunt

intellecta

conspiciuntur

{Rom.
ejus,

I,

20).

Per haec ergo omnia Deus nobis jugi-

omnia fundamenta terrx. In qua nimirum sententia, si temporura diversilatem sequimur, magnam difficultatem intelligentiae patimur. Inprimisenimponiturterapuspraeteritum,
ut

ter manifestatur et loquitur, ut scientes justitiam

annuntiemus oranibus quoniara justus judex est. Curaque Psalmista pronuntiasset talia ex persona sua, subjunxit admonitionem ex persona Dei faclam, dicens Audi, populus meus, etc, usque et
:

ut

deinde praesens, ambulanl; ad extreraum vero futurum, ut movebuntur omnia fundamenta terrx.Qmdi ergo in his faciendum est nobis, nisi hoc quod in
:

nescierunt, neque inlellexerunt
in tenebris
:

;

:

caeteris prophetiae verbis agitur? Saepe

namque et

in

honorificabis me. Ubi videlicet unuraquemque pri-

psalmis et in

aliis

prophetarum

libris

prajleritum

mitus admonet, ut se ipsum plusquam alia quae-

praesensque tempus pro futuro, saepe etiam futurum

Deo immolet; deinde vero eadem persona Dei loquitur, dicens Quare tu enarras justitias meas et assumis testamentum meum, etc, n usque statuam contra faciem tuam. Ubi nihilominus increpat quemlibet doctorem verbis tanturalibet sacrificia
:

pro praesenti vel pro praeterito ponitur.Quod scilicet
Spiritu sancto dictante credo, aut ideo agi, quia

cum

modo

proecepta Dei intimantem, cur aliis enarrare

omnia tempora sive praeterita, sive praesentia, seu iuturacoramDeoquasi praesentiasint.tempusquodlibet rem sibi placitam pronuntiantibus inspirat, aut pro eo quod interdura prophetse narrant illa
quae et in praeterito gesta sunt et in praesenti jugiter

illas Dei justitias, quas ipse operando non sequitur. Post hanc vero increpationem iterura Psalmista ex persona sua loquens et dicens intelligite hacc, etc, usque in linem psalmi, admonet

prassumat

tempore gerenda sunt^ sicut psalmi proxime dicta probat. Juet res in sententia
geruntur
dices
et in futuro

enim iniqui

et

ab initio saeculi fuerant et in
futuro tempore fient, ideoque
:

orcnes ut altendenteset admonitionera in increpa-

prssenti sunt

et in

tionem Dei ad illum convertantur, ne forte praeoccupati die mortis quajrant spatium pcenitenticB et
invenire non possint.
In paalmo etiam octogesimo

Nescierunl illis omnibus congruit haec sententia neque intellexerunt; in tenebris ambulant; movebuRtur omnia fundamenta terrx. Idera etiara sensus est:
nescierunt, neque intellexerunt, et in tenebris

primo inveniuntur

am-

m
uliquc
bulant,

OTHLONI MONACin

S.

EMMERAMMI

m
omnes
omnibus malig.
aliis

bulunlclmovebunturomniafundamcntalerrac.Qui enim ncsciunt ncjuc intclligunt bona, in lcnebris
ambulant. Similitcr qui
inovcbunlur
utique
fJc

A

ctores, de nobis miscris curat; tu qui super

doniinaris, maxirnequo pauperes et egenos tucri di-

in

tcncbris

am-

gnaris, oxsurge ct redirne nos ab

fundamentis pro
ct judices uniI']cclc3i.'c,

GAPUT

Vilf.

quibus positi sunt.
versi positi

Pr;r;lati

quippc

Juidem mutalio personarum in codem psalmo

sunt a Dco pro fiindamcntis cxcmplis corum instructi supcrponantur. Undc sanctus Psalmista alibi dicit Fundamcnta ejus in montihus sanclis, Oomini scilicet, qui diligil
ut
cffiteri
:

exemplis oslenditur, iloceturtjue quarn hxc doclrina ad psalmos recte intellujendos necessaria sit; quam vera et justa sint Dei judicia secundum psalmi
xviii, V. 10.

Adhuc quiddam
in

dicere libet dc psalmis duobus,

portaa Sion super omnia

tabernacula Jacob [Psal.

Lxxxvi,2). Idcirco

autemDominus fundamcnta sua

quibus personarum mutatio continetur, id est de decimo quarto et de trigesimo prirno, et post ha2c
aliquandiu currerecupio in caeterorurn psalrnorurn
stadio, deccrpens inde quoslibet flores ad explanan-

posuit in montibus sanctis, quia hos, quos in sanctaj Ecclesia3 ffidificio prajfecit, virtutibus omnigenis

sublimatos
ta, qua3

et instructos esse jussit.

ille in

Sed fundamcnmontibus sanctis posuit, tunc comhi qui aliis pro ffidiflcatione spirij^

dos

plcnius tres supradictos locutionis

modos.

moventur,
tuali

cum

prselati

sunt a perfectionis

et veritatis

stalu

corruentes non solum semetipsos, sed etiam subjectos quoslibet in perditionis foveam trahunt.

Magnarn denique intelligentiam prasbet cantantibus si altcndantcui personaj unaquajque sententia dcputanda sit, Dei an Psalmista; vel aliorum, et qua intentione quajlibet sententia prolata sit, an
psalmos,
pronuntiando, an admonendo vel increpando; ipsaque psalmorum verba, quaj orando proferuntur,

Unde illis aptissime congruit quod PsRlmista alibi Corrupti sunt, et abominabiles facli sunt in dicit
:

qnantam vim humilitatis habeant

in se

ad placanet

studiis suis.

Sepulcrum patens

est

guttur eorum, lin3), quffi

guis snis dolose agehant, etc. {Psal. xin, 1,

dum Deum. Si ergo hoec omnia mus, tunc demum psalmos rite

attendere volueri-

cantare

ad poe-

sequuntur penc usque in finem psalmi. Haec igitur omnia maxime conveniunt pravis judicibus, quia
quanto
tanto
cseteris

nitentiam peccatorum nostrorum excitari poteri-

sublimiores consistunt ex potestate,
exercere.

mus. Pensandum quoque est, quae sententiae indigeant subauditionem qualisque sit ipsa subauditio,
et quae particulariter vel universaliter sint intelli-

majorem nequitiam possunt
pietas divina

gendffl. De his igitur omnibus, prout possumus, tam variis modis judices eosdem aliqua dicere volumus. Sed prius de psalmis duobus alloquitur, nunc quidem increpando, nunc admosupradictis dicamus. nendo, nunc quasi prassentes, interdum vero quasi Eorum namque prior, cujus initium est Domine, absentes, nunc nequitiam eorum, interdum vero C quis habitahit in tabernaculo tuo ? personas duas beneficia sua commemorando. Quanto enim eos ducontinet, Psalmistffi videlicet et Dei. In primis enim

Verumtamen

non sine causa credo esse factum

quod

:

magis duriipsorum mitigare studuit. Unde postquam eos tiam increpavit, et admonuit quasi prsesentes, postquam etiam de eorum quasi absentium errore condoluit,
riores ad correctionem praevidit, tanto

Psalmista

Dominum

interrogat,

dicens

:

Domine,
a Do-

quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requieseet

in 7nonte sancto tuo? [Psal. xiv, 1.) Cui

mox
in

mmo

respondetur

ita

dicente

:

Qui ingreditur sine

morat quantam gratiam
ventura
sit

iterum convertens se quasi ad prajsentes commeeis prse cfeteris mortalibus
dicens

macula
satis

et operatur justitiam, etc,

usque

finem

psalmi. Hujus autem responsionis verba, quoniara
tres dilectissimi,

contulerit,quantaqueruinasuperillorumsuperbiam
:

Ego

clixi

:

Dii estis ct

filii

Excelsi

plana sunt ad intelligendum, precamur, frauteadcm attendentes aliquatenus
:

omnes; vos auteni sicut homines moriemini et sicut unus de principibus cadetis (Psal. lxxxi, 6, 7) ac si Ego quidem vos ad hoc elegi ut in vice diceret judices in mundo essetis, et aliis bece vivendi mea
:
:

enim nobis prodest legere, cantare sacra verba, nisi pariter animo tractemus
implere curetis
nihil

qualiter exinde aedificemur.

exemplum
quique
et

preeberetis

;

vos autem sicut carnales
adjicientes,
et,
j)

imperiti spiritualem vitam

omnemque commissorum curam
quod adhuc pejus
principibus
est, sicut

negligentes

diabolus qui unus ex

coelicolis erat, vos in

elationem contra

me

erigentes damnatione perpetua peribitis. Hsgc

igitur

omnia

divinna increpationis, et admonitionis

dicta Psalmista spiritualitcr audiens, et

quam

incor-

rigibiles sint judices iniqui prffinoscens, postulat

Dominum,

ut ipse solita pietate et aequitate
:

regat, dicens

homines Surge, Dcus, judica terram, quoniam

Secundusetiampsalmus.dequonuperrimepromisimus disputare,cujus initium est Beati quorum, etc. (P^a/. xxxi,),sub duarum personarum,Psalmistoe et Dei, loquela prolatus est. In prima namque parte usque a ci?'CU7nda7itihus rne, Psalmista loquitur; in secunda vero Deus usque in quibus non est intellectus. Deinde iterum Psalmista usque in finem psalmi loquitur. Hujus autem psalmi dicta non solum ob personarum mutationem explanandam, sed etiam propter supradictos tres locutionis modos hic commemoravi. Idem quippe tres modi in tribus conti:

nuis versibus prolati inveniuntur in
videlicet
:

illo;

quorum
:

tu hxredilabis in omnibus gcntibus {Psal. hxxxi, 8).

primus

est

:

Inlelleclum tibi dabo; secun-

Quasi diceret

:

Quoniam, Domine, nuUus pene hoet re-

fninum, qui super nos constituti sunt iudices

dus Nolite fieri sicid equus et mulus ; tertius In chamo et freno. In primo itaque Deus dicit Inteh
;

m
lectiimtibi dabo, ct instniam te in
dieris
;

LIB.

DE CURSU SPIRITUALI,
A
tio.

166
ro,

via liac qiia gra-

quam

dc ipsa

undc diccre
in sacris

gcslio, id cst, do

firmabo supcr teoculos meos.Qinhus

nimirum

divin;o pictatis

clamorc

Scripturis

facto.

verbis a Oeo pronuntiatur unicuique homini, qualiter illura

prsecaeterisanimalibus rationis capacem

Nunc elium, prout vaieo, clamoris modo, utexinde
audirc discat
Et
afTatiis.

profcrrc dcsidoro ipsius
aliquis incitatus divinos

faciensinstruat ad rationabilia qoelibct ct spiritualia studia,

Et ut in

quibusinvia vita; hujusgradiendum cst. hac viacautiusgradiatur,ocuiossuossuper

ponere intimat. In sccundo autem adjnonet omnes fideles ut hoec qu.-c insuperiori vcrsu jam dicta sunt attendentes, non sicut cquusetmulus, quibus non est intellectus, sed ut rationabiles

eum jugiter

primuni quidcm cx psalmis scntcntiam quamdam profcrrc cupio, (lujc mihi prasstuntior multis videtur, hoc cst JuUiria Domini vera justificata in
:

scmetipsa,

(lesiderabilin

super

aurum

et

lapidem
et

prctiosum

mullum,

et

dulciora

super mel

favum
Psal-

{Psal. xviu, 10, 11). Ilanc igitur

sentcntiam

et ju.xta intelligentiam sibi

datam

vivant. In tertio
:

raistaproferens pronuntiando (narahic raoduslocutionis divina)

autem versu, qui subjungitur a Psalmistadiccnte In chamo et freno maxillas eorum constringc, qui non approximant ad te, idcm Psalmistapostulat Dominum, ut quicunque prffldictac intelligentia) dona,
admonitionis beneficia spernentes irrationabiliter vivunt, hos flagcllis aliquibus constringat et ad se venire compellat. Talis autom compulsio
tantffique
licet

primus cstquocuilibct pronuntiatur,

quid scirc vcl facerc dcbcat) insinual nobis
vcra,

quam

quam

dcsiderabiHa

ct

dulcia sint judicia Do-

mini, ut omnis homo haec dicta audiens et intclliB gcnssecura tractet qualitcrexindesedificetur. In pri-

cum

a Psalmista petatur, dicivaletincropatio quia pcrversus quilibet a Domino flagellatur per idem
;

nagellumincrepatur. Qua; sequuntur in hoc psalmo ad Psalraisttc personamreferenda sunt. Ecco quam
varia personarura
invenitur.

mutatio in psalrais supradictis
in

Eadem quoquc
misi continetur
;

psalmis plurimis quos prajter-

mis videlicet discuticndo quid verum, quid dcsiderabilo, quidve sit dulcc. Dcindc vero diligenter pcnsandoulrumsibivideantur desiderabiliaetdulcia judicia Domini.Judiciuranamquc Domini potest dici non solura illaexlremaidiei examinatio quapravia bonis discornuntur sed ctiam omnc quod in hac vita dispositione divina geritur. Cujus vidclicct dispositionisjudicia, si juxta hoc,quod horo.ini possibile est attendantur quamvcrasintqualiterquc inscmctipsis
;

justificcntur, desiderabilia pro certo super aurum non enim peritiamihiest tanta ut pretiososque lapides, et dulciora supcr oranem melomnes eodem modo percurrere possem, in quo et lis suavitatera senticntur. peritissimi quique satis laborare habent, VerurataSed ut melius eadcm pcnsare possimus, judiciomen quod ego de talibus locutionum modis creterum humanorum falsitatcm illis opponamus IIurisque rebus explanandis superius proraisi, adhuc ingenioli mei parvilas perraittit, proferrecu- C raana cnim judicia, aut per gratiam aut perodium prout alicujus, seu per malitiam vel ignorantiam,veI nepio.In quovo3,fratresCharissimi,me adjuvare apud gligcntiam sajpissirae ita depravantur, ut nec vera Deuradeposco,ut,sicut in psalmoproxime jam dicto /«promittit unicuique ad se confugienti, diccns esse nec in semclipsis justificari valeant undo fit tellectum tibidabo, et instruamte inviahac,quagraut et falsitati subjaceant, el contrariain semetipsis dignetur intelleclum, et inexistant. Nam cujuslibetavaritia alterius avaritiam dieris, mihi concedere impugnat, decertando scilicct, quis majora rapiat. struat me in via hac explanationis quam aggredi Eodcm quoquc modo luxuriosi contra alios luxuriocupio. Ideo autem de ribus locutionum modis aliqua
:

:

cxplanare

magnus mihi
Dei pietatem

affectus advenit ut, quia

sos, superbi conlra alios

supcrbos

ita

sajpius

in-

immensam

cum

sacrisliterisadom-

surgunt, ut non aliter
possint.
potcst.

quam morte eorum

placari

nes fideles litteraseasdem scientes jugiter claraare

Eadem

contrarietas docunctisvitiis referri

aliquomodo expertus sum, illud panderem, quam variis mihi videatur ad nos clamarc. Non enim frustra in Evangelio saipius legitur Qui habetaures
:

Sed longe aliter dc virtutibus sentiendum constat. Unaquasquc enim virlus aliamsicut proprii
corporis

membrum

adjuvat.

Nam

copia virlutura

audiendi audint{Matth. xi,wii

:

Marc.iv Luc.\u,xiv).

constat corpus velut unum,ita ut qui humilitatem

Et\n A^ocSilyps):Quihabetauremaudiat,qnid spiritus

q

adipiscistuducrint, alitcr nequeant nisisimulchari-

{Apoc u, vertimini ad me, et salvi
dicat
Ecclesiis

7),

Et in prophetis

:

Conin
incli1).

tatem obtinere studeant
humilitatis

:

cumquc

charitatis ncc

non

eritis {Isa. xlv, 22).

Et
;

posscssores

fucrint, cito velut infirmi

Psalmis

:

Attendite, popule

meus legem meam

viatores in via Dei lassescunt, nisi etiamcastitatcm

nate aiirem vestram in verba oris mei {Psal. lx.xvh

Multaque his similia
per quae innuitur

in sacris Scripturis leguntur,

magnum quiddam

esse, pro
rc,

quo
quia

tantopere ad nos
illud

Dominus clamat. Qua de magnuranon temporale, scd aeternum

constat,

adjutorium sumant. Ilanc autcm, quia obtinere nequeunt, nisi cum multarum virtutum suplemento aut easdem virtutes simul otinebunt aut castimonia perfecta carebunt. Idem de caiteris virtutibus sentiondum est. Omnes cnim in unum ita convein

oportet ut verba Dei, quibus ad nos jugitcr clamat,

niunt, ut alia.aliam fovoat, augeat, justificet,

pro-

omni modoattendcntes,vitampotiusa3ternam quam mortem aeternam obtineamus.Hajc ergo dixi tam de causa, unde mihi suborta est quaedam dicendi devo-

bando videlicet justam et bonam esse. Exquibus omnibus coIligitur,judicia Domini,quae
nihil aliud sunt nisi virtuteSjVera et justificata essQ

167
in semclipsis
:

OTHLONI MONACHI
quia ncc per gratiam, ncc odium
ali-

S.

EMMERAMMI
si

168
aliquis

^

Sed
crederc

forsitan

dicat

se libenter velle
esse,

cujus, ncc pcr malitiam, nec per ignorantiam.nec

judicia

Domini vera
satis

sed
:

nescire

per negligcnliama vcritatia

etjustitian statu flectun-

unde hanc fidem
breviter

possit concipere

dicam

tur,sedomniain una eadomquc dispositione convcnientia perseverant. Quaj igitur pia sunt testimonium prafibent Deo.quia semper,dum tempus miserendi est, paratus sit adignoscendumcunctisad se
conversis. Dequomiserenditemporelsaias propheta

aliqua ejus judicia unde facilius agnosci
caetera.

possint
die actu

Omnes namque scimua

et quoti-

probamus, qiiia liberum arbitrium a Deo datum habemus, ut aive bona, aive mala velimus agere, posaimus. IIoc autem non aufficit nobis
sit

admonet nos, dicens
niri potest, invocate

:

Qcerite

Dominum dum
:

inve-

eum, dum prope est {Isa. lv, 6). Hinc et doctor noster Psalmista dlcit Confitemini Domino, quoniam bonus ; quoniam in sxculum misericordia ejus {Psal. cxvii, 1). Quse nimirum verba

solummodo scire.nisietiamtractemuscur nobia data libertaa tanta vel male vel bene aengdi. Non

enim

cceli etterrae Creator, rerumque omnium gubernator credendua est tanta nobis praestitisae sine

hujusmodi sensum habere videntur
agite,
et

:

Poenitentiam

convertimini ad

Deum
.•

in hoc sasculo, in

modo attendendum quia ideo homini, quem ad sirailitudinem suam fecit, etliberum arbitrium et facultatem male vel bene agendi
causa.

Sed omni

quo tantummodo bonus est omnibus invocantibus eum. Quod autem dicitur Confitemini Domino quoniam bonus quoniam in xternum misericordia ejus,
;

P

nae
tis

dedit,uthaberetundepromereri posset aliqua aeterbeatitudinispraemia.Quis deniqueimpo3sibilita«
vinculo
constrictus

probare posset quid agere
?

de perennis vitae misericordia soliselectisexhibenda intelligi potest.Admonitionesergo tantse pietatis hoc omni modo testantur quia Deus non vult mortem
,

vellet ? aut

quod praemiumiIliforetdandum,quiiiil

potuit facere, nisi

bonam

Hancigiturinconvenien-

peccatoris,
xxxiii,).

sed

ut

convertatur

et

vivat

{E%eh.

tiam quicunque saepius attendit, citius agnoscit multo convenientius esse. Quia, sicut Deus statuit,
arbitrium habens et bene et male agere valet, ut etille, qui mala pro amore Dei contemnit, mercedem promissam, et ille qui bona ne-

Severa autem judicia ubicunque leguntur vel audiuntur facta, hoc nihilominus testantur quod Deu9 superbis resistat {Jac. iv. 6), quodque
juxtaPsalmistamterribilissit inconsiliissuperfilios

homo liberum

hominum
soient
;

{Psal. lxv. 5)

(subandi,pravorum) qui
et

ni-

hil aliud nisi

humana tantum
filii

carnalia

diligere

quorumscilicet

vocantur imitatores eo-

rum

:

cujus enim quisque facit opera, ejus vocatur

gligitpcenampronuntiatam consequatur.Ecce quam congrua et vera divini judicii dispositio. nullius gratiae,vel odiiinstarjudiciorum humanorum falsitate corrupta sedquasiinlatissimo stadio omnibus currendi spatium praebens, ante omnium oculos
;

filius.

ponens bona

et

mala,aspera

et

mollia.areta et lata,

CAPUT

IX.

G

ut per hsec
vel

omnium

affectus probeturquid diligere

Amplius divinorum judiciorum quorumcunque veritas et justitia probaiur. Adhortatio ad diligentem divinarum Scripturarum leclionem, etc.
Inter haec

respuere, quid

concupiscere vel contemnere

velit.

pensandum

severa Dei judicia. Plurimi

nec admonitione ulla

quam necessaria sint namque qui nec lectione, hominum a pravitate sua flecti
et

possunt, per flagella Dei convertuntur ad

ipsum.

Nonne per

haec pensari valet quia,

dum

pia Dei ju-

Nonne ergo latissimum stadium merito dicitur, quo tam variis modis unusquisque currere potest ? Quot modis enim unicuique datur facultas male agendi, tot modis etiam datur facultas beneagendi Quia bene agendi occasionem praebent mala, cum
ea videntes, aut audientes, seu ad
rantes,

dicia conveniunt severis et severa piis,

omnia ejus
?

horam

deside-

judicia sunt vera et justificata in semetipsa
xviii 10.) Sive

{Psal.

ergo sint pia sive severa, ideo Deus

operatur

ea ut hos, qui salvandi sunt, quasi quiretibus ad aeternam salutem trahat.

Et qui tanta possumus contemnere, quanta concupiscere, ex ipso contemptu tot coronas per Dei gratiam promereri pos-

mox contemnimus.

busdam

Unde

et Psalmista, qui et severitatem et

pietatem Dei in

semetipso expertus cognovit utramque necessariam esse, postquam dicit Judicia Domini vera,Justificata
:

sumus,quot mala contempsimus.Ecce satis evidens exemplum, in quo probari potest verissimum Dei judicium.Judicium quoque verum dici potest,quod

D

fit

in his qui

negligenter

vitam

suam

ducentes,

in semetipsa
lia

;

statim subjunxit, dicens
et et

:

Desiderabiet

nihilque magis

quam

aliis

praeponi
;

desiderantes,

super

aurum

lapidem pratiosum multum,

dulciora

favum. Quas nimirum verba multiquidem dicere valent sed quam desiderabilia
super mel
;

permittunturtandemobtlnere cumquein regimine optato praepositi sascularia magis quam spiritualia
studuerint, timere et

amare Deum neglexerint,

in

nec non

quam

dulcia sint

nemo

sentire valet, nisi

deliciis velut ille dives

qui fide ex opere pro agnitione

eorum
;

laborantes,

qui induebatur purpura et bysso,
tidie

de quo in Evangelio legitur et epulabatur quo19),

intima eorum aliquantulum gustare merentur. Et quam felices qui talia nosse laborant ut cum Psal-

splendide {Luc.

xvi.

Dominus {Psal. xxxiii, 9), et quam fidelis et sanctus in omnibus operibus suis {Psal. cxLiv,17j ,judicia Domini vera esse
mista gustantes

quam

suavis est

tuno Dominus aut eos patitur perdurare usque ad finem vitae, postea vero cuin supradicto divite delicioso ad inferna deputari ;aut
aliquandiu superbire in potestateet postea deponi

omnimodo vixerint, in eodem regimine

toto corde credant

I

cum magna

inbon^state, ut humilitati in bac vita

!

169
pocnitenliam gerunt
constat
citate
;

MH. DE CUnSU SPmiTUALI.
quod lanien
;

170
leclio

inulta

rclicius
fcli-

A

quam

cfEterum

quia nihil est infclioius

de diversis scriptura) sucrje librisadcedificalioncmaudienliuniexcerpta.noc non
nli''!"*^

ad missas

peccantium.Quodlibct orgoliornm Deus ficri judicaveritjudicium vcrum dici poterit quia scienOmnis qui se cxalUil humiUabilur tes scriptum Dfus sui)erbis resisiil liumHibus {Luc. XIV, II). Et
;
: : ;

suncti Evangclii doctrina. Pro hoc Psaliuorum liber
qui, sancto Spiritu dictante,quasi
l)us
iii

autem

dat gratiam{I

Pt'//

.v,5;,multaque hujusmodi.

quidam sol omniambulantibus verbis sapientia) divinsB lucet pcr diurnas atque pcr nocturnas horas partitus cantatur.Quodet ipse Psalmisla prophetica^ &pivia Dei

Sed h.tc omnia contemncntes mercnlur ad horam quidem divitiis vel dignitate extolli, sed postca dcjici tam in hoc sa;culo quam in futuro.De talibus
el

plcnus personamquc sanctas Ecclesiae in se gerens praevidit, dicens Septies in die laudem dixi
ritu
:

tibi {Psal. cxviii,

i()i);

et

:

Mcdia nocte surcjcbam ad
; :

03 et iterum In maDomine, quia fuisli adjutor meus {Psal. iaii, 8). Ilanc igitur laudem, quam gel capila inimicorum suoruni,vcriicem capilli peramsancta Ecclcsia ubique tam in nocte quam in die Deo hulantiutn in delictis suis [i'std. lxvii, 22). Et capita dicit,nierito Psalmisla se dixisse rctulit quia a suis inimicorum Dei,et vcrtcxcapiili perambulantium in delictis suis, quia una et repetita sententia est, dici „ diclis profcrendam praiscivit, prateritum ponens pro futuro. Pro hac etiam admonitionepueri litleris possunt hi qui caiteros peccatores nequitiissuis ex
Psalmista dicit
:

Dejeeisti cos,
;

Domine,
:

dum

alle-

confitendum
tutinis

tibi [Psal. cxviii,
te,

varenlur {Psul. lxxii, 18)

et

iterum

Dcus confrin-

mcditabor in

;

cellunt, et ideo extolli cupiunt, ut cx

hoc majorem
est,

instruendi inprimis

psalmorum

lectione introdu-

peccandi licentiam habeant.

cuntur, atque inemoriter retinere usu ecclesiastico

Sed

et

illud

judicium Dei verum dicendum

jubentur,ut in

littcris sacris cnutriti,postea

cum

ad

cum

congregationi vel plebi cuilibetsine disciplina
pastores atque rectodicit

ajtatem inlelligibilem pervenerint, facilius eas recolant et exindc in aliis Scripturas sacra; litteris
ditari valcant. Pro

et religione viventi irreligiosi

me-

res pra?ponuntur,ut per tales reclorcs iraDeiappareal quaj diu latcbat.

hac plurima sanctorum Patrum

Unde Scriptura sacra

:

scriptura
tur, ul

tam

in Ecclesiis

quam

in aliis locis legi-

Propter peccala poptili recjnarc

critam
rcnlur

{Job. xxxiv, 10).
:

rius dicit
:

(lccullcV et

{'acit Dominus hijpoHinc etiam sanctus Gregojugiter perpelrata' culjiie me-

nemo

litterarum scientia imbulus de legis

divina) ignoranlia se

excusare possit. Nonne
et

talis

consuotudo, qxnB sine dubio ex dispositionc divina
processit, dicenda est iidolis

uL regcs pasloresque

pcrversi

constiluanlur.

vcra

?

Nonne Deus

admonitionem omnes hanc legentes et audientes ad compulsi coram Deo poenitentiam gerant pro a}ternam salutcm trahcre conatur ? Sed,proh doior commissis, eumque invocantes pro necessitatibus C paucissimi invcniuntur, qui aures audicndi ita hasuis se emcndarc studeant.iraitantes videlicct filios beant ut attendere curent quid evangelistaj quid
nili et
,

Quodtamen judicium non pro subjectoruin damnatione evenit, sed ut sub hac peccati pcena commo-

merito dicendus cst fidelisqui per tantam librorum

Israel

qui,

ut

in

libro

Deum

oCfendentes traditi

Judicum legitur, quoties sunt in manusinimicorum
;

prophetaj,quid Psalmista vel quid
siic

alii

sanctaj Eccle-

doctorcs nos

admoneant.Verumtamcn non ideo

suorum,

pcjcnilentiam egerunt

deindevero clama-

verba Dci incassum profcruntur.Aut enira corrigunt
legcntesct audientes ea,aut in teslimonium
tionis in die judicii
Ilis

verunt ad

Dominum,

et

de necessitatibus eorum

damnafralres

liberavit eos {Psal. cvi, 13). Quaj

mista sojpius repctens
ubi
filiorum Israel

in

verba eliam Psalpsalmo ccntosimo sexto,

coram

eis proferenlur.

igitur cxcmplis

prolatis,

peto

vos,

varias ofFensiones et tribulationes

eorumdem

charissimi,ut attendcntcs pictatcm severitatemque

commemorat, dat

fidelibus cunctis

Dei studealis litteras sacras non solum legere et
audirc,

exemplum quid sibi pro oflensionibus ut Iribulationibus suis sit agendum. Dicamus adhuc et aliud exemplum unde judicia
Domini, qucein rebus plurimis incomprehensibilia sunt, nimisque profunda,sicut et Psalmista testatur
diccns; Judicia tua,Dominc,ahiissus mutta{Psal.LU\,

sed etiam operibus aliquatenus implere.

Vcrbo quoque doctrinfc,qua3pro ajdificalione vestra de psalmis protuli, ct adhuc proforre cupio, tanto
majori inlcnliono, precor, suscipito, quanto districtiora esse judicia Dei ex supradictis Psalmistae ver-

n

bis

jam

audistis.ldcirco

cnim sententiam tam piam
ad au-

aliquaDtulum agnosci,sicque in his, quaj aliquatenus agnoscere possumu.^^quam congrua et vera atque fidclia sinf, instructi, credamus etiam similia esse orania illa qure sentire nequimus. In librisnamque sacris tam Veterisquam Novi Testamenti quotidic omne»instruimur ut mala
(),

vcl alicubi possint

taraque terribilem intcrca^tera sermonis mci verba
protuli, ut vos sollicitos et intenios faccrcm

dienda

legis divinae prascepta.

Sed nec

aliter judicia

Domini desidcrabilia

et dulcia videntur, nisi tota

intcnliono legantur vcl audiantur.

Quamobrcm

au-

relinquentes bona faciamus.
dispositione
facla est, et quotidie agitur
vel negligentia

Hoec igitur instructio

divina et anto tempora multa jugiter
;

ut

si

qua igncrantia

seu oblivione per diabolicas insidias

a lege divina fuerimus relracti,raox

admoneamur ad meliora reverti.Pro hujusraodi admonitione legitur
Patiioi

diamus quid loquitur nobis Dominus per sanctum Psalmistam.per quem variis modis ad nos clamat, nuncpronuntiandoea quaescienda vel faciendasunt, nunc admonendo pro eisdcm; interdum vero increpando pro ncgligcntia nostra. Qui ergo tam variis modis ad vos loquiiur, maximam curam nostri habere probatur.

CXLVI.

6

171

OTIILONI MONACiri

S.
oinrii

K.MMKMAMMI

172

CAPUT
Varia moralia documenta ex

X.

A
psnlmorum

diversoruin versihus coUecta.

Dilvjcs
esl

i)usdiligendumacveneraiidum,ut8criptume8l: Domiiium Deum tuum ex tolo corde tuo ; hoc
el

maximum

primum manaatum

(Mallh.xxu, 37).

Sed quia superius dc pronunlialionc cnrjpimus loqui, nuno ilerum indc lo(|uuinur.Psal:niHLa nam-

Jsim diximus,

proul polnimus, do Capitis nostri

qualilale.Nunc vero dicamus

quomodo ipsum Caput

que pronuntians
vatoris nostri,
consilio

noljis sanctitatem
:

Domini ac
non
i,

Sal-

dicit
el

lieatus

vir

qui non abiil in
stetit, et

impiorum,

in via pcrcalorum

nos instruat per Psalmistatn. Sicut enim Dominus noster dives et potens est ad salvandos omnes qui invooant eum iii veritate.ita eliam mulliplex et latus
ost in

in calhedra pesfilcntix non sedit (l*sal.

1).

Qua;
nisi

mandatorum suorum pronuntiatione,semper-

videlicet sanctitatis verba,quia nulli
soli ait

hominum
{liom.
iii,

Christo congruunt, omnes enim peccaverunt, ut

Apostolus,

et

egcnt (jlorla
:

Dei

23)

;

In multis oljendimus omitemque Scriptura dicit nes [Jac. iii, 2) de Christo autemdicitur Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus II, 22), ipse credimus quem Psalmisla (7 Petr. ita heatum virum dicit ut nec abiret in oonsilio im piorum, nec in vita peccatorum stetisset, nec in cathedra pestilentiaj sedisset. Abire cnim solum;
:

que prospiciens quig in hujus vitaj stadio prje c!p.teris ad eum currat ejus praecepla sequendo. Quod scilicet Psalmista agnoscens pronuntial nobis, dicens Dominus de cceIo prospicil super filios liomi:

num,

ut videai

si est intellirjeus,

aut requirens

Deum

quibus verbis hoc imprimis est notandum quod Deus qui omnia, antequam fiant nnvit, non ideo nos inspicere dicitur ut ex habitu
[Psal. XIII, 2). In
vol

motu nostro quid
;

in

nobis

sit

quasi nesciusdi-

scat

sed ut nos discamus et

admoneamur attendere

impiorum minimum quoddam pecquam clementer atque subtiliterhoc Deus jugiter in catum est quod vel illicite cogitando, vel incaute nobis exploret,quid circa salutem nostram nostraloquendo,vel in aliquo quinque sensuum lapsu perctemus quantaraque sollieitudinem non solum pro praesentis vitaj subsidiis impetrandis,sed etiam pro petratur stare autem in via peccatorum est in quo ffiterna vita obtinenda habearaus.Hujusmodi quippe aliquandiu quis moratus alios etiam peccare facit, intentio primitus, ut dixi, in Psalmistae verbis jam sicut, cum quosdam homines prava agentes aliprolatis constat retinenda. quando propter amicitiam laudantes ex hoc deteDeinde altius considerandum quomodo id pro quo riores facimus,vel cum aliquod leve peccatum tam Deusnos prospicit aliquatenus implere possumus,id in nobis quam in aliis pro nihilo ducimus sedere est ut intelligamus et requiramus Deum. Quidquid autem in cathedra pestilentia^ et pessima quaeque enim intelligendumetrequirendumestde Deo, intenon solum facerero, sed etiam ducere,benefacientes rioris hominis studio constat agendum, quia, cum irridere et odire. Quia igitur ab his et ab omnibus C uterque sit invisibilis, et Deus scilicet et noster in iniquitatibus immunis erat Christus, ideo a Psal-

modo in

consilio
;

;

;

mista merito dictus est heatus vir. Sed tauta beatitudo.licet minime conveniatnobis, qui in delictis nascimur et quotidie peccatis poUuirnur, ad hoc tamen prodesse polest ut per oppositionem jugiter attendentes,quanta distantia sit inter nos et eumdem Dominum nostrum, poscamus, ut
misereatur nosiri
et henedicat nohis, illuminet

teriorhomo,utpote quia ad Dei similitudinemfactus est, uterque etiam invisibiliter sentit quae de aitero
sentiendaet acquirendasunt,quamvis Deus incomparabiliter excedat.llle naraque per

seipsum omnia

novit

;

horao autem nec a semetipso.nec sine addi-

taraento aliquo scire quidquaravalet.Additamentum

vultum

vero dico
Dei per ea

omnia

visibilia.per quae

instruimur ad in:

suum super

nos, et opera

manuuni nostrarum dirigat
viri

visibiliaintelligenda, sicut scriptum est

Invisibilia

[Psal. Lxvi, 2). Si ergo tanti

beatitudinem re-

qux

facta

sunt inteliecta conspiciuntur

colentes simul etvenerantes quaeramus faciem ejus semper, non secundum peccata nostra faciet nobis

neque secundum miquitates nostras retribuet nobis ; quoniam secundum altiiudinem coeli a terra corroboravit

Item additamentum esse dico illa indona quse in nobismetipsisexDei gratia jugiter retinemus ex quibus est illud Quod iibi
[Rom.
I,

20).

telligentise

:

:

nnn

vis fieri,

alii

misericordiam suam super timentes
sic

se,et

quomodo
se, ])

alii nibil

horum

ne feceris [Tob. iv, 16), Nam si quae nobis fieri nolumus agere de-

miseretur pater filiorum,

miseretur timentibus

quoniam

ipse

cognovit figmentum nostrum (Psal. cii
et

10-13). Haec

his similia Psalmistac dicta,

quae

utique Spiritu sancto iuspirante prolata sunt,quem

non excitare possunt ad exquirendam Dei gratiam? Non homo, sed durus lapis est hic jure vocandus, qui non exquirit tantam Domini pietatem. Inter ha;c quoque pensandum est quam congrue in capite libri psalmorura Psalmista loquitur deCapitis nostri, Doraini videlicet

bemus, raala autem nulla nobis agi omnimodo vomala etiam nulla alii agenda esse apertissirac scimus. Tertium quoque nhditaraenti genus per quod instruiraiir intelligere ac requirere Deum, in omnibus sacraeScripturae litteris habetur.In his ergo tribus additamentis omne genus humanum quod ad intelligibilem duntaxat aetatem pervenerit, probatur quid de Deo intelligat et quomodo illum
luraus,
requirat. Talia igitur Psalmistae dicta,quibus nobia

Jesu Christi, beatitu-

dinc et sanctitato,ut per hoc cunctis sancta; Ecclesiae niiis,

pronuntiatur quia Deus super nos prospiciat ut videat si in nobis sit iatelligens aut requirens Deum,
jugiter pcnsare debemus.

qui

membra

ejus esse debent, insinuaret
et prae

jpsum semper imprimis esse invocandum,

Pensandum

est etiam quid

idem Psalmista de

473

LIB.

DE CUHSU SPIRITUALT.

174

verbi divini praedicatoribus pronuntiet, diccns:6'<i?/t

A

mortuos

;

ilios

autcm qui
:

in Ghristo

jam

vivunt,vite,

cnarranl(jlorium Dei,et opera

manuum
In

ejus auminliat

ventes appoliot, dicens
Doniine, netjuc

.Vom

mortui laudahunt

firmamentum

quibus proiccto verbis intimatur quia gloriam operaquc Dei ncmo, nisi c(eli,'\d est ccelestis et spiritualis vitae amatores, enarrare possint. Unde apostoliis Paulus,qui gloriae
{Psal.
xviii,
2).

omnes qui descewlunt in inlernum; sed nos, qui vivimus, benedicimus Domino ex lioc nunc et ustjue in sxculum{Psal. cxiii, 17, 18). Quamobrem, si Deum laudare velimus, tales fieri studeamus, ut
sibi placeat ipsius laudis servitus.

diviniB

ma.\imus praedicator
dicit
:

erat,

de sc
in

aliisque
ca'lis

apostolis
(Philip.

JSostra

conversatio

esl

G.i^PUT

.\I.

iii,

20).

Talium ergo prjKdicatoruin
exivil, et in fines
6).

sonus,

Quam

ut in ejusdem psalmi dictis subsequentibus reperitur, in

omnem terram
eorum
[Psal.

orbis

lerrx

uberes in psalmis sentenlix occurrant qux tribulalis solatio sint, quamque Psaltes divinus omnibus omnia faclus jueril.

verba
fuit

xviii,

quantus propheta

His igitur prolatis de
tes

Psalmi3ta,qui pene oninia qux» de Christi gloria

illa puritatequam laudanDominura debenl amare,videamus quoque quid

erant futura,

renda, quasi

qusque in sancta Ecclesia crant gejam prceterita pronuntiare potuit! Ideoque.quajde prcBdicatoribusGhrisli pnndixit jam
:

aliundo clamet ad nos

quasi pr«terita enarravit,dicen3

In

omnem terram

exivit sonus eorum,et in fines orbis terrse verba eoruni.

Audislis itaqiio, fratres charissimi, quales esse

debeant qui gloriam Dei enarrare desiderant. Audite etiam quid sanctus Psalmista dicat de his qui ad peragenda divina; laudisofficiaconsfituti sunt in Ecclesia. Pronuntiat namque de his, dicens .Yo/t
:

Dominus per Psalmistam.lnnumerabiles namque sunt ejus senlenti.-c ad varias personas pro variis doctrinis prolat», quas ego universas nequeo proferre.Sed aliquas exinde libet decerpere,quae et penc omnibus litleratis sunt planre et maxirac videnlur necessariflc tara ad piorum consolationem, quatn ad irapiorum terrorera. Sed
prius consolationis dicta proferaraus.
Dulcis et rectus Dominus: propter
lioc

legem dabit
in judicio,

delinquentibus in via. Dirigct mansuetos
ilocebil mites vias

vwrtui laudabuni
inus

te,

Domine, neque omnes qui deusque in sxculwn {Psal.
his

suas.iniversa' vix

Domini miseri-

scendunt in infernum. Sed nos, qui vivimus,benedici-

cordia et veritas requirenlibus testamentum ejus et

Domino ex hoc nunc

et

testimonia ejus.

Firmamentum
l'i).

est

Dominus timentiillis

cxiu, 17). Ubi imprimis
vel

notandum quos mortuos
quos vulgaris

bus eum, et testamentum ipsius ut manifestetur
{Psal. xxiv, 8,
ris,

quos vivos appeUet.Si enim de

No72 in finem oblivio erit paupe-

pauperum non peribit in finem{Psat.ix, Lex Domini immaculala convertens animas, tequam rationabilem sententiam proferre videretur 19). quod de viro tali minime oportet credi. Sed hoc stimonium Domini fidete sapientiam prxstans parvumagis credendum est de illo qui spiritualiter vivens C lis : Justitix Domini reclx Ixti/icantes corda, prxspiritualiter otiam loqucbatur,hos videlicet vocans ceptum Domini lucidum illuminans oculos {Psal. mortuos qui.vitiis et carnalibus desideriistantuinxvui, 8, 9). Qui non accepit in vano animam suam modo deservientes.nullam curam de animarura sanec juravit in dolo proximo suo, hic accipiel, benelute retinent; hos autem vivos qui,secundum Apodictionem a Domino {Psal. xxiii, 5). Dominus stolum, carnem suara crucifigentes cura vitiis et virlutem populo suo dabil, Dominus benedicet populo
ususappellal mortuostaliadixisset,ridicuiuramagis
;

patientia

-'i,

concupiscentiis {Oal. v, 24), Ghristo qui vera vita
est vivere student ejus praeceptis

suo in pace {Psal. x.\wiu, 11).
tudo dulcedinis

Quam
quam

Tnagna mulliabscondisti ti-

obediendo.De hu-

lux, Domine,

jusmodi raortuis et vivis Scriptura sacra sa3pe loquilur.Demortuisquidem in Evangelio Dorainus ad

mcntibus
tuo

te!

Abscondes eos in abscondito faciei

tuxa

conturbatione hominum. Proteges eos in tabernaculo

qucmdam
{Matlh.
dicit
(/
:

dicit

:

Sine mortuos sepelirc viortuos suos
ix,

viii,

22; Luc.

GO).

Hinc

ct

A;)oslolus

tinguarum {Psal. xxx, 20 21). Beati quorum remissx sunt iniquilates, et quorum
conlradictione

a

Vidua,

qux

in deliciis est, vivens

mortua

esl

fecla sunt peccatu.

Beatus

vir,

cui

non impulabit

Tim. V, 6).Et Psalmista in psnlrao
:

quodam

lcsta-

tur, dicens {Psal.

Universa vanitas omnis homo vivens

x.xxi,

Dominus peecatum, nec est in spiritu ejus dolus{Psal. I, 2). Hectum cst verbum Domini et omiiia
opera cjus in
fide. Diligit

subaudi mundo. De his autem qui morlui sunt mundo, sed vivunt in Ghristo per prophetam dicitur Vivenl mortui lui, Domine {Isui. XXVI, 19). Et Apostolus Si comp[antati,\riqml,facti sumus similitudini mortis Christi, simul el resurrexxxviii, 6),
:

q

misericordiam
est terra

et

judicium,
xxxii, 4,

misericordia Domini plena
5).

{Psal.

Beatu gens, cujus

cst

Dominus Deus

ejus: popu-

:

lus,

quem

elegit in hsereditatem sibi {Ibid., 12).
et in eis,

Ecce

oculi

Domini super metuenles cum,
et alat

qui spe-

ctionis eritnus [liom. vi,

.5);

ct

iierum

:

Si

mortui

rant super misericordia ejus; nt eruat a morle ani-

swHus cum

Christo, credimus qulu simul etiam vive:

mas eorum,

eos in

fame

{Ibid., 18 19).

Imet

mus cum

Christo {Rom. vi, 5); et itcrum

Si ^norlui

mitlit angelus

Domini

in circuilu
8).

timentium eum,
esl

Evangelio unicuique, quanliscunque peccatis fuerit deditus, si in eura credens ea deserit, promittitdicens Qui credit in me, etiamsi mortuus,fuerit, vivet
:

eri^det eos {Psal. xxxiii,

/1/0:/«

Dominus

his

qut

tribuluto sunt corde, et liumiles spirilu salvabit.

[Jon. XI, 25),

Ex

qiiibus

omnibus

colligitur quia

Multx tribulationes juslorum, et de omnibus his liberahit eos Dominus. Cuslodit Dominus omnia ossa
eorum,

Psalraistaeosquivitiisadhucomnimododeserviunt,

unum

ex his non conterelur

{[bid., 19, 21).

-

175
Melius esl

OTIJUJNI MONACIll
modicum
in
cl

S.

KMMKUAMMI

176

jtislo

mullus. Novil Dorninus dies immaculalorurn,
redilas

supcr divilias peccatorum A. dinem dierum {Psul. xcii, ."j;. Lux orta est justo et el luerectis corde Ixtitia (Psul. xcvi, li). Dominus in Sion
crit.

eorum

xlernum

Non confundclur

in

magnun
2;.

et

excelsus super

omnes

jiopulos {Psal. \cw\\\,
i/;ter-

temporc malo,

in diehus fumis saturubunlur, tjuia

Misericordia Dornini uh ;j:lerno et usque in

peccalores perihunt.
diriijentur, ct

Apud Dominuin yressus hominis
cjus volet. Cuni cecideril

num

super timentcs eum,

et justitia

illius

in

filios

viam

non col-

filiorum his qui sercunt testamenlum ejus, et mernorcs sunt

lidelur, quia Doniinus supponil

XXXVI, 10, 24). Bealus
spes ejus,
et

vir,

niunum suarn {I'sal. cujus cst nomen Domini
in
vatiilates el insanias

mandatorum
Beati,

ipsius ad facicndurn

ea {Psal
[Psul.

cii,I7, iH). Liiitclur cor
(;iv,

qmrrcntium Dominum
ct

non respexit

3).

qui custodiunt judicium,

fuciurd

falsas {Psal. xxxix, 5). Quae scilicet
cialiter dicta

sententia spe-

conlra cos qui, juxta morern ethnico-

omni tempore {Psal. cv, 3;. Magna opera Domini exquisitu in omnes voluntates ejus. Confessio
juslitiam in
et

rum, auguriandi vcl lurpitcr ludendi utuntur vanitate, cammeniorat eum beatum esse qui hujusmodi vanitates respuit. Dominus virtulum nobiscum, subaudi est, susceptor noster Deus Jacob
intelligit
[f^sal.

magnificentia opus ejus,

et justilia

ejus rnanet

in

sui, virtutem

sxculum sxcuU. Memor erit in sxculum teslamenli operum suorum annunliabil populo suo,
iliis

ut det
jy

hxreditatem gentium, opera

manuum ejus
eju^,
et

xlv,

-12).

Beatns, qui

veritas

el

judicium. Fidelia omnia mandula
in

super egenum

et

pauperem, in die mala
xl, 2).

confirmalu in sxculum sxculi, faclu

veritule

liberabit

eum Dominus
et

{Psal.

Haec

autem

xquitate (Psal. cx, 2-8). Beatus vir qui timel Domi-

sententia particulariter est intelligenda quia, sicut

num,
Ilaec

in mandatis ejus volet nimis

{Psal.

cxi,

1).

non omnes egeni

pauperes beali sunt,sed solumita

sentenlia universaliter est inteiligenda,
vir qui

quia

modo pauperes
ille

spiritu beati existunt;

quoque
est.

omnis

timet

Dominum

et in

mandatis ejus

qui super eosdem ita

intelligi, ut illismiserea-

vivere cupit beatns pro certo est.

tur, beatus

solummodo
et

in

hoc facto dicendus

Potens in terra, subaudi vivorum, erit semen ejus,

mons Sion, judicia tua, Domine
Laetetur
tiee

exsultent fdix Judse propter

{Psal. xlvii, 12).
:

Gujus scnten-

sensus est

iste

gloriam tuam, Domine,specu'
confitentes laetenlur in te.

lantes et

nomen tuum

memoria xlernaerit justus, ab audilione mala non timebit {Ibid., 2-7). Auditio mala quam justus non timebit signiticat illam terribilem sententiam, quas in judicio extremo digeneratio rectorum lenedicetur.In

Sacrificium Deo spirilus contribulatus, cor conirithm
et

cenda
celsus

est reprobis a

Domino

:

Discedite a me,male-

humiliatum, Deus, non desjncies{Psal. l,19). Uea-

dicti, in

luft,

quem

elegisti et assumpsisti,

Domine, inhabilabit

iynem xternum, etc. {Matth. xxv, M). Exsuper omnes gentes Dominus et super copIos
a terra inopem
ut
et

in atriis tuis {Psal. lxiv, 5). Dominus dabit verbum evangelirMntibus virtute 7nulta {Psal. xlvii, 12). Deus
noster, Deus,

gloria ejus; qui in altis habitat et humilia respicit in

C

ccelo ct in terro, suscitans

de sterprinci-

subaudi

est,

salvos faciendi, et

Domini

core erigens

pauperem,

coUocet
4, 8).

eum

Domini exitus mortis {Ibid., 21).Quce sententia,quia obscura videtur, opus est ut explanetur. Sic enim intelligendam esse arbitramur Deus, quem nos
;

pibus populi std {Psal. cxii,

Preliosa in con{Psal.

spectu Domini mors sanciorum ejus

cxv,

5).

Vox exsultulionis

ct satutis in

tabernaculis juslorum
in

Christiani colimus,
cere, et in

ille solus potens est salvos fasua potestate est quemlibet a mortis pe-

{Psal. xcvii, 15). Beati

immaculati

via, qui

am-

bulant in lege Domini. Beati, qui scrutantur testimo

riculo liberare.

nia ejus, in
i, 2).

toto

corde e.vquirunt

eum

{Psal.

cxviii,

Quam

bonus Israel Deus his qui recto sunt corde

{Psal. Lxxii, 1). Beati qui habitant in dorno tua, Do-

mine,in sascula sxculorum latidabunt
5).
et

lc

{PsaLLxxsm,

Misericordiam

ct

veritatem diligit Deus; gratiam

gloriam dubit Dominus.

Non

privabis bonis eos

Pax mulla diligenlibus legem tuam, Domine, non est illis scandalum {Ibid., 1G5). Qui confidunt in Domino, sicut mons Sioti; non commovebitur in ieternum, qui habitat in Jerusalem. Bcnefac, Domine, honis et rectis corde (Psal. cxxiv, 4). Qui
et

qui ambulant in innoccniia.

Domine virtutum, beatus
Deus, qui gloct

homo, qui speral

in te {Ibid., 12, 13)

scminant in lacrymis, in exsultatione melent. Euntes ibant, et flcbanl, mittentes semina sua. Venientes au-

rificatur in consilio sanctorum,

magnus

terribilis

Q

tem venient cum exaltutione,portantes munipulos suos
(Psal. cxxv, 5, G).

super omnes qui in circuitu ejus sunt {Psal. lxxxviii,

Cum dederit dilectis
2).

sins

somnum,
hic

tam ad piorum consolalionem quam ad impiorum terrorem intelligi potest. Qui
8). IIa3C

sententia

eccc hxreditas Domini {Psal. cxxvi,

Somnus

habitat in adjutorio Altimissi in protectione Dei cocli

vocatur mors sanctorum quffi,dum venerit mox hcereditas, id est merces magna a Domino promissa,
aderit.

commo}'obitur (Psal. xc,i).Qu<B sententia sic est intel-

ligenda: qui in adjutorio Dei quasi habitans jugiter
confidit,talisvir
bebit. Justus ul

Deum
palma
et

certissimumprotectorem haflorebit, sicut

cedrus Libani

multiplicabitur {Psal. xci, 13). Beatushomo,quemtu
erudieris,

Domine,

de legc tua docueris

eum

{Psal.

Dominum, qui ambulant in viis cjus {Psal. cxxvn, 1). Apud Dominum misericordia et copiosa apud cum redemptio. Speret Israel in Domino ex hoc nunc et usque in sxculum {Psal. cxxix, G, 7). Quia igitur Israel vir videns Deum, inBeali omnes qui timent
terpretatur, hac sententia fidelis quilibet, qui Do-

xciu, 12). Testimonia tua, Domine, crcdibilia facla

Sunt nimis;

domum tuam

decet sanctitudo in longitu-

minum

merito videre dicitur, ad hpc incitatur ut

;

177

LIB.
in

DE CUHSU
9).

SPiniT(TALl.

178

spem suam
allidet

Doinino ponat

:

liculus qui ienchil

d A quando
dcro
;

parvulos

sms

«</

petram {Psal. cxxxvi,
iste
:

Cu

Dominic;c incarnationis, passionis rcsurreclionis et ascensionis ejus mystcria sludet pan-

jus sententiie sensusest nes malas,

Beatus qui cogitatio-

nunc divinorum judiciorum subtilitatem
pronuntiat
;

et

mox cum

oriri cccpcrint et adliuc parva?

verilatcm

interdum judiccs iniquos

sunt, confiteturChristo, qui petra est dictus, rogans

eum

ut ipse eas prius a se expellat

quam

ad majoris

admonet etincrepat; nunc divin.T! pietatis suavitatem omnes gustare exhortatur nunc sapientiae
;

nequitiae effectum perveniant. Suavis
versis ct miserationcs ejus
Fidelif

Dominus unisuper omnia opera ejus.

divinaj

inmensitatem admiratur
fideles

;

sa^pissime ad lau;

dandum Deum

omnes

invitat

interdum vero
indicat
;

Dominu^ in omnibus vcrhis suis, ct sanetus in omnihus operibus suis. Allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos, subaudi ad se eonversos. Prope est Dominus omnibus invocantibus eum
in veritale.

quales esse dcbcant laudantcs

Deum

uli-

quando ctiam hoc pandit quod Dcus jugiter super
nos respiciat, ut videat quis ex nobis
studeat
;

eum

requircre

saepe

omnes ad Deuin confugientes conso-

Voluntatem timcnlium
ct

sc fuciel, et deprc-

latur tain separatis

quam

oppositis sentcntiis maloprotuli
;

calionem eorum e.vaudiet
spes ejus
in

salvos faciel cos {Psal.

cxLiv, 9, 10). licatus, cujus

Deus Jacoh adjulor

cjus,
r.

rum rum

et

bonorum,quorumalterumjam

alte-

vcro adhuc annuentc Deo proferam.

Domino Deo ipsius, qni fecit c(vlum et terram, mare et omnia qux in eis sunt. Dominns solvit compeditos, Dominus illuminat ctecos. Dominus erigit clisos {Psal. cxLv, 5, 8), subaudi 5; ad eum converiantur. BeneplacitHm est Domino super timentes eum et in
eis

CAPUT
Quibus psalmorum

XII.

scntcntiis percatores

tcrreantur.

Cum
ceret

igitur

tam

variis

modis roboraret atque dorecordatus est etiam in

omnes

in fide stabiles,

psalmo septuagesimo secundo eorum qui adhuc velut infirmi in fide scandalizantur facilc de judiciis

qui sperant supcr misericordia

ejiis

{Psal. cxlvi,

11). tahit

Beneplacitum

est

Domino

in populo suo, et exali).

divinis.

Postquam enim
:

dixit

ex persona firmiter

mansuctos in salutem {Psal. cxLix,

Haec igi-

credentium
sunt corde
!

tur orania ideo disponente Deo pronuntiata sunt a

Quam bonus Israel Dcus his qui recto mox ex eorum persona qui adhuc infir:

Psalmista, ut
tioncm.

omnes

fidcles in

hujusmodi

dictis ha-

mantur

in fide subjungit, diccna

Mei autem pene
videns, etc, his

berent consolationem contra universam pcrturba-

moti sunl pedcs, penc cffusi sunt gressiis mei, quia %elavi supcr iniquos,

pacem pcccalorum Psalmistam
talia

Quibus et illa congruc possunt adjungi qua; in quadragesimo lertio psalmo proferunturex persona martyrum et omnium qui persecutioncm patiuntur propter justitiam. Quoniam proptcr te mortificamur tota die,xstimali sumus sieut oves occisionis. Exsurge, C
quare obdormis, Domine, exsurge,
ct

similia qua; in

eodem psalmo inveniuntur.

Si vero

aliquis contendat

verba magis ex super hoc

propria

quam
:

ex aliorum dixisse persona, attendat

qualiter alibi

unumquemque admonens

ne repellas in

finem, et caitera his similia quse in

eodem psalmo
:

continentur. Ejusdem quoque sensus dicla invc-

niuntur in psalmo septuagesimo nono, ubi dicilur

Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris, et ini-

mici noslri suhsannaverunl nos. Deus, converle nos,
etc.

Noverat enim Psalmista elcctos Dci

sic

ab ea

consolari, ut

tamen aliquando

illos

permitteret aut

ISoli xmulari in eo qui prosperatur in homine faciente injustitias {Psal. xxxvi, 7) et Qui matignantur cxterminahuntur ; sxntinentes autem Dominuni ipsi hxreditabunt terram {Ibid., 9). Multaquoquehis similiain psalmisinveniri possunt. Sed et in hoc satis excusatur abhujusmodi insipientia quod in loco quodam sc perhibet devitare otiosa verba, dicens ad Dominum Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas ; ut non

errore dicat

via sua, in
:

:

publicis pcrsecutionibus aut occultis tentationibus

loquatur os

meum
multa,

opera

hominum

(Psal. xvi,

.3,

4),

Ideoque utrumque pronuntiavit, consolationcs scilicet et perturbaliones eorum. In quodam etiam versu utrumque comprehendit, dicens Mull.v
fatigari.
:

subaudi pravorum scu quorumlihel hominum, quo-

rum opera

licet sint neccssaria,

non tamen

convenit de eis turpiter loqui, nc forte aliqui irrationabilia verba

trihulationes justorum, et
eos Dominxis

de omnibus his liherabit
mirac
sanclitatis

audicntcs

scandalizentur

;

quod

{Psal. xxxiii, 20).

virum

et

cunctis fidelibus vencrandum, qui

tanta

j)

prajnoscere et pronuntiare meruit!
stolus Paulus dc semetipso dixit
factus
:

Nam quod
{I

apo-

Omnibus omnia
Cor. ix, 22),

ut enim turpe adhuc aliud tcstimonium infcram ad cxcusandum Psalmistam, lcgamus scripta Apostoli qui, licet in omni sanctitate vixerit, ex peccatorum tamen perest facere, turpc
est et dicere. Et

sum,

ul

omnes lucrifaccrcm

sona dixit

:

Infelix ego
?

liomo, quis

mc

liherabit de

de isto quoque viro potest aptissime dici qui ut

corpore moriis hujus

Gratia Dei per Jesum Christum

omnibus divina? pietatis divitias", quas ipsc experimento didicit, pronuntiaret, nunc quidem docct eos orare tam pro se quam pro aliis, profercns ad hoc talia verba qu^c peritissimi quique possunt plus mirari quam dictu imitari nunc confitendo et poenitendo peccatorum veniam a Deo quaererc nunc pro qualibet virtute obtinenda, interdum vero pro
; ;

{liom. vii, 2'i,25). Ex quibus omnibus colligitur quia Psalmista nullo modo credendus est a fide moveri, cum impios ac sceleratos quosque in hoc saiculo vidissct prosperari.

Dominum nostrum

Jam
tur

satis

dictum

ost

quomodo Psalmista
et sitiunt

consolc-

omnes qui esuriunt

justitam, dicamus

quibuslibet

viliis

depellendls

Deum

invocare

;

ali-

etiamqualitcrdctcrreatomnes iniquos,nuncquidcm pronuntiando quanta sibi mala futura sint, si per-

f-JO

(nill.OM .MONACIII S
in

KMMKIIA.MMI
scnsum talcm vidcntur
haljcre

180

niunouni

pcccalis

inU'nlum

etiani

minc oiundo ut
;

auloiii incri'|)uiifl()
vcl

t;o;i

;

\

auul, ijuia rioalcr houdniis cal? Ilbid., 5.) QufC vorba
sui)crbi;i;
:

vindictmii dcljitain

1'criliam

recipiant, vel contralidelcs nequitiam suan-i implcrc

nequcant. Scd de iniquorum
Antichri.sto

omnium

capite, id est

imprimis (licamus, f|iii licct in tcmporibu8 novissimis vcnturus sil, Psalmista tamen more suo futura quasi pr.iitcrita. narrans dc illo in psalmo nono, loquilur (|uasl jam vcnisset, dicens inter caetera
:

tantam cx labore nostro acquieivimus, utetdia pupossimus respondere. Dicentes enim Quis noatcr Domivus est, ostendunt se dubitarc de
tationi (Jivina;
:

immensaDci

virtute. Talia autern in corde, cl corde

loquuntur, non attendentes quia scrutans estcorda et renes Deus {Psat. vii, 10). Sed viri dolosi non dimidiabunt dies suos iPsat. mv). Et sagitlx parvulorum
farA.x sunt

Non

esl

Dcus in

ocnspectu

ejus,

inqtiinalx

sunt vix illius in omni lempore. Auferuntur judicia

tua,Domine, a

facie ejus,

omnium inimicorum suorum

plagx eorum iPsat. lxiii, 8) quia in tanta arrogantia et superbia posili saepe ante maturarn
;

dominabitur. Dixit enim in corde suo, non movcbor a
generalione in (/eneralionem sine malo. Cujus maledictionc os

aitatem subitanea morte rapiuntur, et tunc omnis

eorum

disputatio,

quam

invincibiiem credebant, ad

plenum

est et

amaritudine

et dolo,

suh lin-

nihilum velut infantium aut insipientium garrulitas

gua ejus labor
[Psal. X,

eumdem

redacta in damnationem eorum vertitur, sicque Item in persona Doog 5, 7). Idumaei persequentis sc Psalmista n compietur in eis quod Psalmistaalibi detalibus teGludium evaginaverunl peccatores, Antichristum quasi pra^sentem alloquitur, statur, dicens
et

dolor.

:

dicens in quinquagesimo primo psalmo
injustiliam cogitavit lingua tua (Psat.

:

Quid
'!

glo-

intenderunt arcum suuin, ut decipiant pauperem

et

riaris in malitia, qui potens es in iniquitale

Tota die

inopem, ul trucident rectos corde. Gladius eorum intret

li, 3, 4). Ilic

iK

corda

ipsorum, arcus

eorum confringatur

igiturin

rus

sit,

quantam malitiam etsuperbiam prolapsutam ex supra dictis Psalmistas verljis quam
:

{Psal. xxxvi, 14, 15).

Haec igitur

quoniam

dicta sunt de his,

quorum

exPauIi apostoli scriptis agnosci valet, in quibus de ipso ita legitur Qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus aut quod colitur, ita ut in
templo Dei sedeat, ostendens
(//

lingua est quasi gladius acutus, quique alios dolosis

verborum jaculis confundere
subjungit, dicens
divitias
licet
:

solent,

Melius est

moxPsalmista modicum justo super
:

se

tanquam

sit

Deus

Thess.

II, 4).

Hsec ergo sint dicta de iniquorum

peccatorum multas {Ibid., 16) per hoc videinsinuans parvam spiritualis sapientiae notitiam

meliorem esse quam multiplicem saecularis prudentiae versutiam, quae pro divitiis maximis diligitur a pluribus. Ideo autem hujusmodi homines appellat membra sunt deterreantur et, cum tempus sit misepeccatores, quia maxime peccant qui prudentiam C carnis, quae secundum Apostolum mors est, plus rendi, ad Ghristum convertantur. Jam diximus de iniquorum omnium capite, dicaquam necesse sit amant. Tanta namque superbia mus nunc de ejus membris, quomodo Psaimistae eis exinde oritur, ut cuncta legis divinae statuta aut terreantur verbis blasphemare, aut pro nihilo computare praesumant, Non resurgunt i?npii in judicio. quasi non sint tantae sapientiae, tantaeque perfeneque peccalores in consilio justorum {Psal. i, 5). Filii hominum, usguequo gravicorde, ut quid diligitis ctionis ut merito debeant observari. Pro qua nimivanitatem et quxritis mendacium? {Psal. iv, 3). Deus rum superbia idem saepe quidem peccatores ; interjudex justus, fortis et putiens, nisi conversi fueritis, dum vero viri sanguinum et dolosi appellantur a gladium suum vibravit, arcum suum tetendit, et paPsalmista. Apostolus quoque similia de ejusdem Quia cum cognovissent ravit illum (Psal. vii, 12, 13). Virum sanguinum et prudentibus relert, dicens dolosum abominabitur Dominus {Psal. v, 7). DisperDeum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias dat Dominus universa labia dolosa, linguam magniloegerunt {Rom. i, 21). etc. In circuitu impii ambulant quam {Psal. xi, 4). Viri sanguinum et dolosi non di{Psal. XI, 9). midiabunt dies suos {Psal. liv, 24). Filii hominum Qua sententia arguuntur non solum hi qui per dentes eorum arma ct sagitta, et lingna eorum gladius oca plura vagantes in temporalium rerum varietate acutus {Psal. lvi, 5). Sagittx parvulorum factge sunt j) undique quaerunt, quomodo voluptati suae satisfaplagge eorum et infirmalx sunt contra eos linguae ciant sed etiam hi qui in uno loco otiosi existunt, eorum {Psut. lxiii,8). Quibus sententiis iicet generanihilque aliud nisi circuire et visere aliorum opera liter omnes iniqua loquentes corripiantur, specialistudent. Inveniatur nianus tua, Domine, omnibus inimicis tuis. Dcxtera tua invemat omnes qui te odeter tamen si qui dolis versutae rationis utuntur ad runt {Psat. xx, 9). Confundantur omnes iniqua agentes decipiendos simplices quoque, ut dialectici, nec non supervacue {Psal. xxiv, 3). Qui loquuntur pacem cum prudentiffi saecularis gnari. Utrique enim in tantum pro.vimo suo, mala autem in cordibus eorum; da illis, saepe inflantur magnac verbositatis scientia ut divinac rationis subtilitati credant se posse contradiDomine, secundum opera ipsorum, et secundum necapite, non, ut ipsum credamus ullo modo deterrendum aut in melius convertendum, sed ut illi qui adhuc in malitia sua perseverantes ejus
: :

omnium

;

cere.Unde etiamPsalmista postquam

dixit Dispcrdat
:

(jhitiam

adinventionum ipsorum
et

{Psal. xxvii, 3.)

Eru-

Dominus universa

labia dolosa, linguam.

magniloquam
nostra a nobis

bescant impii,
labia
dolosa,

dedticantur in infernum, viuta fianl

(Psal. XI, 4), statim sul)junxit, dicens: Qui di.rcrunt:

qux

loquuntur adversus justum iniquiet

Linguam nostram magnificahimus, labia

tatem in superbia

in abusione {Psal, xxx, 18).

;

181

I.IB.

Dl-:

CUHSU
A

SPIlllTl^ALI.

1K2

Ecce

quam

saepe loquitur Psalmistacontra dolosos,

nuiic dcterrendo,

nunc

orando. Orat eliam ne ipse
:

tantic nequitia3 laqueis conslringatur, dicens

Do-

properiorum luorum, corum qux ab insipiente sun Ne obliviscaris voces inimiiorum tuorum, superbia eorum qui te odcrunt, ascendil sempcr [Psal.
tota die.

mine, libera

animnm meum
;

a lahiis iuiquis
:

et

a lin-

Lxxiii, 22, 23). Inimici

Domini menliii sunt

ei, et eril

gtia dolosa {Psal. cxix, 2)

et

Son

declines cor

meum
:

tempus eorum in sxcula [Psal. lxxx,

Unde, quaeso, fratres charissimi, abstinete ab hujusmodi pravitate num mnrs cl vita in manibus lingiui' [Prov. xviii,21). Et
in verba matitix [Psal. cxl, 4).
si in

mini dicunlur qui
bolo et

16). Inimici Dobaptismo abrenuntiantes diapompis ejus postea mcntiuntur, ct nullam

in

pro hoo poenitentiam gerunt,

quorum

/m/)Mse;-/Y in

vobis

sit

aliquis in dialectica

peritus, utatur

sxcula, quia dicitur eis in judicio.

Ite in

iijnem xter-

ea sicut milites boni gladiis solent uti.Quamvis

enim

num

{Matth. xxv, 41). Onines principcs corum, qui
:

secum
non
lici

Jugiter portent gladium, norunt tamen

eum

di.verunt

Uxreditate possidcamus sanctuarium Dei

nisi

in subtili ct

contra hostes extcndendum. Sic et dialecargumentosa rationc facere debcnt
id

{Psal. Lxxxii, 13), id est

destruamus

vel

perscquaDei. Deus

mur homines
meus, pone

sanclos, qui sunt

templum

nullum domesticum,
sed
sacrcTC

est fidelem et simplicem»

illos ut

rotam, hoc est permitte illos in
et

fidei

hostes, hoc est, ha^reticos

solumt>

maiitia et in instabilitatc sua perdurare,
vitate sua moti facile rapiantur ad

sirut

modo

gladiis verborum subtilium petentes, sicut

stipulam anfe faciem vcnti {Ibid., li); ut scilicet le

sancti Patres fecisse leguntur.

malum.

Ecce ini-

Dominus
cogilatione.'!

dissipat consilia

populorum,

ct

gentium ; reprobat autem reprobat consilia principum

mici

tui,

Domine, peribunt,

et

dispergentur omnes,

qui opcrantur iniquitatem {Psal. xci, 10).

(Psal. XXXII, 10). Consiperat peccator jusluvi, et
rit

qux-

Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccalores
gloriabuntur? {Psal.
et iniqui, ita ut

eum. Dominus autem non derelinquet eum in manibus ejus, nec damnabit eum cum judicahitur illi {Psal. xxxvi, 32). U^iiversa vanitas omnis liomo vivens {Psal. xxxviii,0), subintellige mundo. Ilomo cum in lionorc esset, non intellexit, comparatus est
morlificare

xciii,

3).

Dcficiant peccatores
3.5).

non

sint {Psal. ciii,

Confundan-

tur omnes, qui adorant sculptilia, qui gloriantur in

simulacris suis (Psal. oxvi,

7).

Peccaior videbit su-

baudi cornu
subintelligc

justi exaltari, ut in superiori

versu ditahescet,

jumenlis insipicnlibus,
XLViii, 13, 14).

el

similis facfus est
est

illis

{Psal.

citur, et irascetur; dcutibus suts fremet cl

Hxc

via illorum, id

ha;c actio

prx

dolorc perenni, ubi est flelus et stri-

illorum.quacomparati sunt jiimentis insipicntibus, scandalum, id est, ruina et damnatio est ipsis, et
postea in ore suo complacebunt {Ibid., 14), id est in-

dor dentium, desiderium peccatorum pcribit {Psal. cxi, 10); quia malum quod semper desiderabant,
vel contra

bonos certando,veI_semet maculando, in eorum pccnam vertetur. Longe a peccatoribus salus terdum ore suo benedicunt, sed corde Deo maledi cunt. Sicut oves in inferno positi sunt, mors depascet C quia juslificaliones tuas non exquisierunt{Psal. cxvm, eos. Et dominabuntur eorum justi in matutino {Ibid., 1.5.5). Dominus justus concidet cerviccs peccatorum, confundanfur et convertanlur 7'elrorsum omnes qui 15), id est in extrema praesentis vitae die, cum cccperit clarescere qualitas bonorum et maIorum,vel oderunt Sion {Psal. cxxviii, 4). Vir linguosus non cum illuminantur abscondita rerum et manifestandirigctur in terra, virum injustum mata capient in tur consilia cordium; tunc justi dominabuntur suinterilu {Psal. cxxxix, 12). llomo vanitati similis facper injustos, autjudicantes eos,autgaudentes quod tus est, dies ejus sicut umbra prxtereunt (Psal. cxliii, pcenas eorum evaserunt Et auxilium eorum vete4). Talia igitur verba terroris, quae ad deterrendos rascet in inferno a gloria eorum {Ibid.). Deus dissialiquos jam protuli, idco a Psalmista credo per dipavit ossa eorum qui kominibus placent, confusi sunt, vinac pietatis dispcnsationem esse pronuntiala, ut quoniam Deus sprevit eos {Psal. lii, 6). Alienati sunt pervcrsi quilibet contemnentes, ut solcnt, dicta
:

peccatores a vidva, erraverunt
Jalsa {Psal. lvii, 4).

ah

utcro locuti sunt
ct
:

consolatoria, qua; supcrius dixi, saltem pcr hajc
terribilia

Mienali sunt a vulva,
est,

erra-

vcrbaad salutiferam compuuctionem moti

verunt ab utero,

unum idemque
:

sed

duplici-

ad Christum convcrtantur.

ter intelligi potcst

peccare cnim potest unusquissuae, id est

CAPUT
j)

XIII.

que ab utero matris
sia?, id

ab

initio vita; sua;;
sanctffi Eccle-

peccare nihilominus potest ab utero
est

uit^ina justitia et elementia ex oppositornm nalura ostenditur, ct selcctis psalmor^iim senlentiis eadem

ab eo tempore quo ccepit credere, vel errando a fide, vel deserendo opera quaj professus est in baptismate.
Furor
aspidis
illis

doclrina confirmalur.

secundum similitudinem
et

serpcntis^ sicut

surdx

obdurantis aures suas. Deus contcret

Deinde vero colligere cupio sententias, in quibus per oppositionem consolationis etterroris dicla pariter continentur; ut pcrhoc disputandi genus.quod cfficacissimum conslat, adeo ut(|uasi in medio vita
et

dcntes

eorum in ore ipsorum,7nolas leonum confringct Dominus (Ibid.). Exsurgat Deus et dissipenlur inimici ejus,
ct

morte posita Icgcntes et audicntes quodammodo compellat vitam, hoc cst meliora, cligere aliqui
:

fugiant qui oderunt

eum

a facie ejus,

sicut deficit
ignis, sic

fumus

deficiant, sicut fluit cera a facie
2).

altendentes clenientiam sevcritalemque Dei simul prolalam eligant potins clernnntia Dei salvari,quam

pereant peccatores a fucie Dei{Psal. lxvii,

scvcritatecjuspuniri.TanlceenimcIemcntiffiCstDcus
ut

Exsurge, Deus, judica causam tuam,

memor

esto

im-

omnem

sevcritatem suam,

ijuae

interdum more

ih;

((TIII.OM
coulra

iM(iN.\(,lll

S.

KMMICIIAMMI

184

oloiiuii rio.stri ira Doi flicilur idoo

(]ulii)qu(;n-

A

denjiis ila cs.se; scd quia alius alio

magis minusve
velit

tcs in

hoc s.touIo cxcrc^jat, (luatciius ci« a pravitalc

pcccal,

iii

potestate Dci cst (juem velit rnagis, velit
peccalis suis punire;

sua correctis iii ruluro nusercri valcaL. Undc el Psalmista dicit SHtujuid obliviscetur misereri Deus,
:

minus pro
Ipse
19).

quem

humi-

liarc vel exaltare;

quem
:

velil eligere vel

reprobare.

aut conlincbit in ira
Lxxvi, 10).

stia

miserirordias suas

?

{Psal.
affir-

enim

dicil

:

Misercbor cui voluero (Exod. xxxiii,
A'on
est,

Ouam

niinirum senlcnliain non

Et Apostolus

inquit, potestas, nisi
:

a

mando, scd denegando prolulit, quia non obliviscctur misercri Dcus, ncquc conlincbit in ira sua miscricordiani, id cst, non doscrii miserieordiam
propter iram,scd polius intcrscvcrilalcm suam,qua!

Deo; qux autem sunt a Deo ordinatx sunt
qui
resistit poleslati

itarjue

Dei ordinaiioni resistit
ila

[liorn.

xiu,

i.~).

Cumquc
:

h;('c

ornnia

cpscperpcnderint, nihil

in dispositionc divina

reprehendant, scd

cum

Psal-

abusivc ira ejus dicitur, miscretur his qui invocant

mibta dicant
et

Quoniam
et

rectus Dorhinus Deus noster,
:

eum

in veritate [Psal. cxliv, 18). Ut

autem dispu-

non

est iniquitas in eo {Psat. xci, 16); et

tandi genus per oppositas sentcnlias factum appro-

.Juslus es,

Domine,

iterum ixclum judicium tuurn [Pial.
necess-iria oppositionis spe-

bemus, intueamur qualitcr oinnipolons Dcus non solum homines atque animalia, sed etiam ipsum

cxviii,

137).Ecce

quam

cies est, in
^i

qua aliquatenus agnoscere possumus
ejiis

mundi statum per
die disponat.

aliquas oppositas species quoti-

judicia Doraini esse vera,et quia non juslificabilur
in ronspectu

omnis vivens (Psal. cxui,
si

2).

Et

primumquidemde hoininibusdicamus.Nonne

Pcr cjusdem quoquc opposilionis speciern omnes
virtutes clarescuni,
sita3.

ergo spiritus et caro, unde subsislit homo, in tauta oppositione sibi invicem adversantes laborant ut

luerint vitiis contrariis opposaiis agnosci

Quid multa?Nulla prorsus bona

non
et

nisi difficillima ratione
ait

convcnire valeant? Cflro

possuut, nisi pcr opposita ei coniraria sibi mala

enim, ut

Apostolus, concupiseit advcrsus spiritum,
adversus carnem {Gal. v. 17). Sed hujus-

spiritus

autenim viIcscunt,autpro nihilocomputantur bona, nisi opponaniur mala. Sic etiam pietas Dei in equis,
in bobus, in ovibus, et in

modi oppositio non ad damnum, sed ad profectum nostrum judicio divino decreta est ut, cum ex nobis nequeamus coadunari, quaeramus auxilium Domini sicque discamus quia nihil boni sine illo facere possumus. Sed et vir et mulier si ita fuerint oppositi ut attendatur quia Deus nequaquam fruslra mulierem
viro infirmiorem creavit viroque

canibus cffiterisque animalibus necessariis considcraiur, si leonum, lunorum aliarumque bestiarum ferocitas in nos jugiter
propter peccata nosira deseeviens opponaiur. Similiter

lux per tenebrarum oppositionem non solum

tempora diurna per nocturna, sic aestiva per hiemalia, sic calida per subditam esse defrigida temperata efilciuntur grata. Sic aurum omcrevit, sed utprobaret utrumque in alio; virum quidem, si riie praeesse mulierem vero, si rite subesse C neque pretiosum metallum per vilioris metalli spevellet;vel si vir graies ullas Deo pro prioratu tanto ciem quale sit declaratur. Est etiam in hoc inaestimabilis gratia Dei consideranda, quod supradicia agere, vel mulier pro culpa suggestionis illius, qua quajdamoppositisvariata utrinque efficiantur delecvirum decepii, vellet se humiliare, si, inquam, talis tabiliora. Unde Scripiura dicit Altertiis uti delectaoppositio inter virum et mulierem a Deo facta probilc est {II Mach. xv, 40). Cum crgo ex his omnibus bationis causa creditur, magnus utique profectus
clarior, sed et graiior videtur. Sic
;
:

exinde oritur. Ejusdem oppositionis specie omnes
praelati et subdiii,

quffi

jam

vobis, fratres charissimi, diximus,

satis

sani et infirmi,

omnes domini ct servi, omnes omnes divites et pauperes quoiidie
qualiter praesint quantasque

pateat

magnam

vim habere oppositionem rerum,

attendentes, quaeso, quia
tione verborum, audite

eadem

vis est in opposi-

probantur;
cessa, ast

isti scilicet

Psalmistae verba quae Sa-

grates Deo referant pro sanitate vel abundantia conalii

pientia miscuil divina, dans ex
lida, ex altera vero

una parte quasi cavini

qualiter sini subditi et

si

quid peccatis
invi-

quasi frigida, ut cui non con-

suis infirmitatem vel paupertatem

imminentem desi

gruit

merum vinum, quia calix in manu Domini

putent!

Omnes namque jam
opponantur,
alii

proenominati,
viri, alii

cem
lieris

rite

quidem

vcro

muj)

personam gestare videntur. Et sicui mulier virum seducens meruit subdi, ita omnes qui infirmiores vel pauperiores aliis in Ecclesia existuni, credendi sunt hoc meruisse ui caeleris subderentur,
vel infirmitate vel paupertate gravareniur.

meri pknus misto {Psal. lxiv, 9), id est qui negligii bibere de sincerissiraa Dei graiia uiriusque Tesiarnenti doctrinis mista, bibat feces, id est, de ira Dei,

Sed

si

forte aliquibus hffic videantur incrcdibiiia

et inepta pro eo videlicet

quod mulier,

sicut legiiur,

unde bibent omnes peccalores terrx {Ibid.). Fecis autem nomine nequaquam proprie appellatur ira Dci, sed abusive, eo quod omnibus videaiur amara. Sed de oppositorum qualitate satis dictum est; dicamus nunc ipsas senlentias per oppositionem prolatas. Novit Dominus viam juslonim, et itcr impiorum
peribit {Psul.
niiiiiruin
i,

pro suggcstioneiniqnamerucrit
iiihil lalc

virosubjici,ilIi vcro

(i),

subaudi

nisi converianlur.

Qus

couimiscrint, altcndant,qu;eso,(iuia in hoc

similia merueruni,

quod unus(iuisque pcr carnis

succ concupiscentiam
siciit

aliquando seduxit spiritum, mulier virum.Quod si Iiuic rci objicitur omncs

mortales in codcra criminc prolapsos esse, rcspon-

subaudiiioaddendaest in omnibusscntenquibus de peccatorum inleritu disputatur, ut anima, qux peccaverit, ipsa morietur {E%cch. xviii, 20), subaudi ?»'.s? pcr panitcntiam convertatur. Et si quis forte haic dcnegare voluerit, legat
tiis,
:

in

185
in Ezechiele ipsius Doniini

LIB
verba dicenlis
:

:UI5SU SPIUITUALI.
.S?

I8G
sine misericordia exhibenli-s non

rf/.rpro

A

vero .judicium

impio
cuto
et

:

Morle morieris,

el egerit et

p(f)nieiUiiim a pec-

approbo

;

tibi

autem, Domine,

soli,

qui

utrumque
disponis,

siio,

feceritque judicium

juslitiam, vita vivet
1'j,

exhibere studes, sed tamen misericordiam prius et

71011

morielur {Exech.
sententia?

xxxiii,

15).

ejusdcm
sententiis

opposilum, quod in

Moxque omnibus

deindo judicium exhibcns,
merito laudem dico.

omnia

rile

de consolatione Justorum dictis subau-

CAPUT

.\IV.

diendum

subjungam. Lcgitur namque in eodem E/.echieie quia ante promissa consolationis verba Dominus justos, ne de se aliquis pracsumant, deest,
:

Sentcnlix pf^almorum, quihus omnes generatim fidcles ad studia sanclilatis incitentur.
llt arbitror, jam satis dixi quanlum profectum unusquisque possit acquirerc in collationc etopposilione tam rerum quam sententiarum vel in psalmis vel in aliis libris positarum nunc autem consideremus illa Psalmist.no verba, qua? spocialiter admonendo vcl exhorlando protulit. Haec aulcm maxime ad secundam personam dicta inveniunlur, quia sicut nobismetipsis minime solemus imperarc, ita eliam usus non est nosmetipsos admoncrc, nisi forte ad nosmetipsos quasi ad alios admonondos, admonitionis dicla pcr secundam personam vertamus, sicut et Psalmista semetipsum admonens in luco quodam dicit Converlere, anima mea, in reqnicm tuam, qiiia Dominus bcnefccil iibi {Psal. cxiv, 7).
;
:

terreat, diceus
et

Eliamsi di.rero justo quod

vita vivat,

confisus in justilia sua fecerit iniquitatem,

ju.^tilix ejas ohlivioni Iradentirrilbid., 13).

terribilis

omnes Ecce quam sententia consolatoria a Domino opponi-

unde omnia dicta terroris et consolationis separatim posita exponuntur! Populum humilem satvum facies, Domine, et ocutur,
los

superhorum humiliahis {Psal.

xvii,

28).

Multa

flagella pcccaloris,

ricordia

sperantem aulem in Domino misecircumdahit {Psal. xxxi, 10). Divites cgue-

lunt

ct esurierunt: inquirenles autem Dominum non minnentur omni bono {Psal. xxxiii, 11). Oculi Domini super justos, et aurcs ejus in preces eorum ;

vultus

aulem Domini super facientes mala ; ut perdat de lerra memoriam eorum {Ihid., 1(3, 17). Injust^ punicnlur et semen impiorum perHiif justi aulcm
,•

Dicamus ergo ea
protuiit
:

quce ad fidelcs

Servite

Domino

in timore et exsullate ei

omnes admonendo cum
ii,

tremore. Apprehenditc disciplinam ncquando irascatur

hxreditabunt terram,
saeculi

ct

inhahitabunt

in

sieculum

Domiuus

et

percoti^ de via justa (Psal.
et

11, 12).

supcr

eam

{Psal. xxxvi, 28, 29). Brachia pccca-

Sacrificale sacrificium justitix
{Psal. IV, G).
Altollite

sperate in

Domino
et

torum lonterentur; confirmat aulem
{Ihid., 17). Injusfi

justos

Dominus

porfas, principes,
el

vestras

disperilnmt simul, reliquix impio-

elevamini, portx xternales,
<,}).

introibit

rex glorix

(Psal. xxiii, 7, Hccc vox est coelestium Virtutum corum in lempore trihulationis {Ibid.,^38, Ecclesiaruin principes,qui civitatisDei port« dicun39). Omnes Dei gentium dxmonia ; Dominus autem ^ lur admonenlium, ut tam se quam sibi subjectos ad ca-los fecit {Psal. xcv, 5). Custodivit Dominus suscipiendam Dominica; incarnationis gloriam viromnes diligentes se et omnes peccatores disperdct {Psal. tutibus congruis praeparent. Exspecta Dominum, vicxLiv, 20). Suscipiens 7nansuetos Dominus, Inuniriliter age, et conforletur cor tuum, et sudine Domilians autem peccatores usque ad terram {Psal. cxlvi, num {Psal. xxvi, 14). Afferte Domino, filii Dei,

rum

interibunt; salus autcm justornm a Domino, et

prolector

Ecce audistis, fratres charissimi, quam fortes sunt oppositae sententice, quas Psalmista, more medicorum, amara et dulcia pocula offerentium omni6),

afferte

Domino

filios

arielum {Psal. xxvii,

1).

Hcec

verba ad apostolos vel

cffiteros sancta) Ecclesiae

pa-

storcs dicta intelligi possunt, ul eos quos pcr Evan-

bus protulit, ut cui

unum

rainime convenit, alterum

accipiat, et qui de sententiis vel de severitate vel de pietate Dei absolute dictis corrigi nolunt, saltem

gclium genuerunt ad Christum offcrant. Psallite Domino sancti ejus et confitemini memorix sanclitatis ejus {Psal. xxix,
5). Diligite

talibus, qua; In

utrumque proferunt, corrigantur. tantum autem collationem vel oppositionem
et

omnes sancti

cjus,

minus, et relribuet
Viriliter agite, et

sevcritatis

pietatis
;

divinae

prolectuosam esse

quoniam veritatem abundanter facientibus superhiam. confortelur cor vestrum, omnes qni
(Psal. xxx, 24, 25). Nolite fieri
est intellcctus (Psai.
:

Dominum, rcquirct Do-

Psalmista sensit
tuus tpsa

ut ipse fateatur
:

quanlum exinde

sqeratis

in

Domino
ct

profecisset, dicens

me

gam
Dei
;

Virga iua, Domine, el baciilus comolata sunt {Psal. xxii, 4), per vir-

D

iicid cquus

mulus, quiljus non
in

XXXI, 9).

Exsultalc, justi,
1).

Domino

rectos decet

videlicet

cum qua

flagellamur, severilatem

laudatio {Psal. xxxii,

Magnificatc

Dominum me-

per baculum vero, in quo inniti et sustentari solemus, pietatem Dei significari volens, ac si aporte
:

cum,

ct

ad eum

exaltemus nomen ejus in idipsum. Acccdife et illuminamini, et facies vestrse non confunet

diceret

Quandiu,

vel

in

sola severitate tua, Do-

dentur. Gustute

vidcte

quoniam suavis

est

Domiaudite

mine, vel in sola pietate
feci
;

me
in

posui, paru«i pro-

nus. Dealus vir, qui sperat in eo. Venite,

filii,

cum autem utramquc
tc

cordc

meo

conferens

timere simul et amarc
proficere et

tunc tandem mc consolationem perleclam adesse sen«i.
coupi,
alibi dicit
:

Hinc autem
canlaho
Alios
tibi,

Misericordiam

Domine

{Psal. c, 1).

et juUicium Quasi dicerct
:

me, timorem tuum a malo ct labia tua ne loqiantur dulum. Divcrle a malo et fac bonum, iuqui>c pacem el persequerc eam {Psul. xxxiii, 4-15). ^pcra in Domino et fac honitalem
;

Domini docebo vos.

Prohibe linguain

inhabita terram

el pa.iceris in

divitiis ejus.

quidem misericordiam sine judicio

;

quosdam

Deleclare in

Domino

cl

datnl tihi petitioncs cordis tui.

Jh7
Revela Domino viam tuarn,
faciet. Noti xmulariin eo
et

OTHLOiNI MOXAf.HI
spera in

MMEUAMMI
oris

188

eum,

et

ipse

A

meus, legem. meam. Inclinate aurem vestram in verba

(jui

prosperatur in via sua,
et ilcre-

mei

{Psal. lxxvii,

1).

Exsultate Deo adjutori no{Psal.

in homine facientc injustitias. Dcsiiie ab ira

stro, jubilate

Deo Jacoh.

ixxx, 2). Judicate
Eritiijc-

linque furorrm. Noli armulari, ul mulifjneris. Dcdina

egenn etpupillo, hunutem
pite pauperem, et rate {Psal.

et

pauperem justificate.
peccatoris

a malo,

cl

fac

honum,
el

et

inkabila in sxcutura

siX'culi.

egenum de manu
4).

Exspecla Dominuui
te,

custodi

viam
:

ejus, et exaltabit

lxxxi, 3,

Intelligite,

insipientes
xciii,

in
8).

ut hxrcditaie cajiias terram

cum

perierint pec-

populo, et stuiti, aliquando sapite {Psal.
Venile, e.Ksultemus
nostro,

catores vidcbis. Cuslodi innocentiam et vide iFrjuitafcm,

quoniam sunt
3-37). Audi,
ohtivisccre

reliquiie

homini
et

pacifico [Psal. xx.wi,

Domino, jufjitemus Deo satuiari prxoccupemus facicrn ejus in confessione, et
ei

fxtia, et

vide, et inclina

aurem tuam,

et

in

psalmis juhilemus

{Psal. xciv, 1, 2).

Canlate
ter-

populum tuum

domum

palris tui {Psal.

Domino canticum novum,
ra. Cantate Dom-.no, et

cantate

Domino omnis
nomini ejus
;

unamquanique fidelenn admonendo, ut inclinans aures audiendi ad Dei summi Patris monita obliviscatur pristinam conversationem et pompasdiaboli patris
xLiv, 11). H.-EC sentenlia ad

benedicite

an-

animam

dicitur

nuntiate
1, 2).

de die in diem satutare ejus {Psal. xcv,

Qui diligitis Dominum odite malum, custodit Dominus animas sanctorum suorum, de manu pccca-

omnium
Venite

infidelium.
et videie

opera Domini,

qux

B
posuit prodigia
infidelitatis,

torum

liberabit

eos.

Lietamini justi in Domino,

et

confitemini

super terram, auferens bella, subaudi

10, 12). Cantate

memorix sanctificationis ejus {Psal. cxvi, Domino canlicum novum, quia miravox est Psalmista?
;

quadiabo]usuniversumirapugnabatmundum,MS7Me ad fines tcrrx [Psat. xlv, 9). Omnes qentes, plaudite
manibus, jubilate Dco in voce exsuKalionis {Psal.
XLvi, 2). Haec vox est exhortantis

bitia fecit {Psal. xcvii, 1). Hajc

adhortantis
aliquis

omnes fideles ad laudem Oei et ouasi Psalmistam interrogaret qu.-B mirabilia Dei

omnes

geates, quas

significaret,

mox

addit, dicens

:

Salvabit sibi dexteejus.

jam crediderunt vel
nibus
et jubilent

credilurae sunt, ut plaudant
in
et

ma-

ram

ejus et

brachium sunctum
{Ibid., 2).

Notum

fecit

Deo

voce exsultationis,

id est

Dominus salutare suum ;
vitjustitiam

in conspectu

gentium revela-

concordent operibus
habitatis

lingua in Christi laude.

suam

Per dexleram brachium-

Audite h3ec, omnes gentes, auribus percipitc, omnes qui

orbem

{Psal. xlviii, 2). Heec

vox est exhoret rectori-

tantis

nmnes

qui habitant in terra, ut, audientes

que Dei Jesus Christus intelligitur, quem Pater omnipotens tunc salvavit, cum eum in mundum mittens a cunctis mundanis periculis eripuit, et quod mirabiiius est,

homines sine peccato vivere bus iniquis, quomodo scilicet propter honorem sibi feoit. Ipse etiam salutare Dei,quod notum fecit, ipse tributum et vanae gloriee appetitum comparati sunt justitia, quam in conspectu gentium revelavit, dicijumentis insipientibus, caveant ne illis eadem con- ^ tur. In quibusdam libris habetur Salvavit eum dex tingant. Immolat Deo sacrificium laudis et redde Altera ejus : quod scilicet si apud nos diceretur ita, ego quoque eadera sequerer verba sed, ut mihi tissimo vota tua {Psal. xlix, li), id est iramola Deo videtur, quodlibet horum dicatur non erratur. sacrificium quod sibi est gratissimum, vota scilicet
quse in hoc

psalmo dicuntur de divitibus

soium

inter

:

;

tua, ut

abncgans temetipsum sequaris Christum. Hinc et in alio psalmo dicitur In me sunt, Deus, vota tua, qux reddam laudaliones tibi (Psal. lv, 12), quasi diceretur Licet extrinsecus non habeam sacrificium tibi, Domine, oflerendum, in me tamen habeo quod tibi pro laudis sacrificio offerre valeo Invoca me in die tribulationis, et eruam te, et hono:

Exaltate

Dominum Deum nostrum,
ejus,

et

adorate in

monte sancto
noster
{Psal.

xcviii,

quoniam sanctus Dominus Deus 9). Jubilate Domino, omnis
in laeiitia {Psal. xcix, 1). Benevirtutes ejus, ministri ejus, qui
cii, 20).
;

:

terra; servite
dicite
facitis

Domino Domino, omnes
et

:

voluntatem ejus {Psal.
invocate

Confitemini

Domino
nia

nomen

ejus

annimtiate inter

rificabis

me

{Psal. xlix, 15). Jacta super
et ipse te

Dominum

gentes opera ejus. Cantate ei, et psallite, narrate

om-

curam tuam

enutriet

;

non dabit

tn geternum

mirahibilia ejns. Quaerite

Dominum,

et

confirma-

fluctuationem justo {Psal. liv, 23).

Si vere ulique justitiam loquimini, recte judicate,
filii

mini, quxrite faciem ejus semper {Psal. civ, 1-4). Confitemini Domino quoniam bonus, quoniarn in ssR-

hominum
scitis et
;

{Psal. lvii, 2),

hoc

est, si

veram

justi- J) cula misericordia ejus {Psal. cv, 1). Laudate, pueri

tiam

loquimini, facite etiara judicium rec-

Dominim, laudate nomen Domini

{Psal.

cxii,

1).

tum

nisi se

bene enira loqui et male facere nihil est aliud ipsum damnare. Nolite sperare in iniquitate et
lxi,
11).

rapinas nolite concupiscere ; divitix si affluant, nolile
cor apponere {Psal.
terra,

Jubilate Deo,

omnis
no8).

Laudate eum, omnes gentes, laudate eum, omnes populi, quoniam confirmata est super nos misericordia ejus, et veritas Domini manet in xternum {Psal. cxvi, 1). Rogate qux ad pacem sunt Jerusalem, sub-

psalmum
et

dicite

nomini

ejtis,

date gloriam laiidi

audi

ccelestis,

qux xdificatur
cxxi, 3,

ut civitas terrena variis
6).

ejus {Psal. Lxv, 1,2). Benedicite, gentes,

Deum
{Ibid.,

suraptibus {Psal.

Laudaie Dominum,

strum
ei

auditam faciie vocem laudis ejus Cantate Deo, psalmum dicite nomini ejus,
et reddile

iter facite

qui ascendit super occasum {Psal. lxvii, 5). Vovete

quoniam bonus Dominus ; psallite nomini ejus, quoniam suave (Psal. cxxxiv, 3). Nolite confidere in principibus, in filiis hominum, in quibus non csi salus
{Psal.

affertis

Domino vestro omnes qui in circuitu ejus munera {Psal. lxxv, 12). Attendite, popule

cxLV,

3,

4).

Lauda,

Jerusalem,

Dominunif

lauda

Deum

tuum,

Sion {Psal. cxlvii, 1). Juvenes et

:

ts9
virgineSfSeues cuin

L1M. P!"

rUHSU Sl'HUTUALl.

lUO

jnmoribus laudeul nomcn Domini,

A
Qua:
la
sit

C.^PUT XV.
ronfessio pwnitenlix,
e.v

quia exallatum esl
12, 13).

nomen

ejus solius (Psal.

cxlviii,

Sed

et

omnis spiriius laudet Dominum^Psal.

moralia

tihris

qux laudisf DocumenSalomonis, Job, haix, Jercrecolo,

miu\ etc
lllud vero,

CL,6).

Ouac dc Iribus modis loculionis divina;, id est, de

quod necdum me dixisse

jam

pronuntiatione.de admonilione.do increpationc explanare promisi,

profero; quia confessio iu Scriptura sacra duas species

jam

satis, ut reor, iraplevi, iicet

pauca de increpationc ipsaque juxtaordinem propositum minime dicta sint. IIoc autem ideo factum est, quia cum idem modus inveniatur rarius quam coeteris, locutionis ejusdem ordinem observare nequivi
;

habere perhibetur:una quidem est po^nitentia;, quam conHlendo peccata nostracoram Deo gerimus; altera vcro laudis.Sed utraque saepius invenilur in pbalmis.Undc est illa sententia ad pa^nitentiam pertinens
:

Confessio et pulchritudo in

conspectu eius

sed quovis ordine,

dummodo

satis

apertc

[Psal. xcv, 6); ut intelligatur

quia

non

nisi

per

sint dicta, precor, fratres charissimi, ut attendatis

confessionem

et

pccnitentiam oblinerc valeamus
ct
:

quid pereademdictaDominusnobisinnuat.Magnum

pulchritudinem Deo placitam;

Confitemini Do-

quippe est quod tam variis modis insinuatur, quod
ego,
..

quantum
O

valeo, vobis refero.
*

Cum
I 1

igitur

Deus

t^

mino, quoniam bonus; quoniam in sxculum misericordia ejus (Psal. cxvii, 1). De confessione vero laudis dicitur
cjna, in

per sacram Scripturam nobis quajhbet pronuntiat,
. .

_.

i_______

\'

_i

___._. _i*_i

J*_ J*— ri

:

/^ — /. 1^1..^.. A ^ J T\ A «^ M TP n« Confitebor tibi, Domine, in Ecclesia
.

.

t..

1 A*

.

« >i

/i/\

.

» /1 / y»

i-f

•* n ma\

sive consolando, sive deterrendo,

nam

per has gc:

populo gravi laudabo
coeli

te

{Psal. xxxiv, 18)
tua,

;

et:

minas species omnis divina pronuntiatio agitur unde in Evangelio Dominus, utramque proferens
dicit
:

Confitebuntur
LXXXVIII, 6).

mirabilia

Domine

{Psal.

Qxii credidcrit et baptix^atus fuerit, salvuseril:

His igitur omnibus prolatis adhuc quiddam dicere
cu{.io,

qui vcro non crediderit condemnahilur (H/a/r.xvi,16)

quod

licet

alicui

reprchcnsibile videatur
divina; laudis

:

auferl a nobis

omnem

ignorantia; excusationem,ne

spero tamen quia plurimis placeat.Perpendens nam-

quis nostrum merito possit dicere, quia nemo nos conduxit [Matth. xx, 7). Cum autem nos pro his,

que quara multiplex doctrina
inesse, quibus

et to-

lius utilitatis essctin psalmis; intcllexi et illaverba

jam pronuntiata sunt,admonet,paternum affectum ostendit, sciens quia humanum est etmaxiquae

saluberrimum

est uti in

cujuslibet

studii vel operis

licili initio,et

quibus utendum est

mum

accidens

negligentibus oblivisci. Adraonet
ut et

etiam propterea
simiiiter

nos illis,quos vel spontesus-

ad orationem intimam in congregatione positis, quaeque conveniant dicere ad bencdicendum quem-

cepimus,vel ab aliiscommissi sunt ad instruendum,

piam.Ad initiumquippecujuslibetoperis bonis salu:

faciamusadmonenteseossajpius ut intimaberrimum est dicere Adjutoritim noslrum, subaudi ^ sit, in nomine Domini, qui fecit ccelum ct terram lam sibi doctrinam attendant. Deinde vero cum viderit nos parum profecisse ex assidua lenique ad{Psal. cxxviii, 8). Quod scilicet et Apostolus obsermonitione, non idcirco nos deserit; sed adhuc nos vandum praecipiens dicit Omne quodcunque jacitis sustinens quasi pater pius addit increpationes,nunc in verbo aut in opcre, omnia in nomine Domini Jesu verbis, ut est illud Ut quid diligitis vanitatem, et yratias agentes Deo Patri per ipsum {Coloss. iii, 17). qucVritis mendacium [Psal. iv, 3); aliquando flagelCum verohi qui in congregatione positi sunt,pro lis.juxta quod ipse dicit Ego, quos amo, arguo et necessitatibus suis preces intimas agere voluerint, castigo [\poc. iii, 19). nusquam, ut reor, verba ad hoc apliora inveniunt, Haec igitur tria omnipotens Deus cunctis hominiquam hi psalmi sunt Deus misereaturnostri{Psal. bus non solum ad exempium exhibet.utnemo alios Lxi, 1). Ad te levavi ocnlos meos {Psal. cxxii, 1). cito deserat.vel despiciat,3eu condemnet; sed etiam Ecce quam bonum et quam jucundum.{Psal. cxxvii, 1 ). ad testimonium extremi judicii,ut qui hic per tam Gum precibus istis Propilius csto peccalis noslris variam institutionem nullatenus corrigere et eraen{Psal. Lxxviii, 9). Memento nostri, Domine, in benedare se volunt, illic merito se damnandos sciant.Et placito populi lui {Psal. cv, 4). Esto nobis, Domine, ne quis ex conjectura propria hsec mc dixisse arbiturris fortitudinis {Psal. lx, A). Da nobis, Domine,
:

:

:

:

:

tretur,audiatquid ipsc Dominus in Evangelio dicat

:

J)

Qui spernit me,
judicet

et

non

accipit ve.rba

mea, habet qui
ille

auxilium de tribulatione{Psal. lix, 13). E,tsurge,Domine, adjuva nos (Psal. xliii, 26). Quse ergo supradictis

eum; sermo quem

locutus

sum

judicabit

psalmis

et

precibus verba aptiora ad invoinveniri his duntaxat qui in

eum

in novissimo dic {Joan. \u, 8;.Talia ergo atten-

candum Deum possunt
loco

dentes jugiter, qua?so,vobiscum tractatc; quianula excusatio, nullumque restat -refugium evadendi judicium divinum his qui modo contemnunt ip-

sum. Ha2C itaque ideo

dixi,

ut

modos causamque
saepius vobis insi-

uno positi unanimes in Dei servitio consistere student?Oh hocetiam psalmumapposui tertium, in quo Psalrnista fratres unanimes laudat, dicens Ecce quam lonum, et quam jucundum habitare fra:

divinae locutionis co magis,

quo

tres in

unum

{Psal. c.xxxii,

1).

l"l

cx hoc cantantes

nuarem. Spero etiam me satis dixisse de illis duobus modis, quibus nos ad Deum loquimur, hoc est, de oratione ct confessione, quos cum caeteris
explanandis superius explanare promisi.

aliquid admoniti studeantimilari ambulantes indomo Dei cum consensu, ne fortc pro discordiaj ncquitia, si sit in

medio eorum,
in

venfat

mors super
{Psal.

illos, et

descendanl

infernum

vivenies

liv,

16),

;

101

OTHLOiNM MONACIII

S.

KMMlillAMM!

192

siibaudi peccalis, (mlerjuam alxqua pn-nilenlia morli- A. ibi jjarvulis adhiic infirmis lac pcr simplicia dictu ficentur : illi cni;ii ([uasi vivonlc.s in inrernurn rlccxhil)(!tur; ibi inansuoti atquc humiles, studiosi et

scenduiit

(jui

nullatenus hic pcr

paenitcnLi.iij] uior-

lificanlur ante([uain moriantur.

timentes.italaudanturuteos possit magis delectari optima quar;quc sectari. Econtra vero suporbi
et arrogantes,oliosi et ncgligentes talibus verbis ibi

Deum

Ad bonedicendnm autnm ((uomlibet aptissimus
invcnitur hic psalmus
:

Levari oculos meos,

cum
:

increpantur,

sumptiB sunt ex psalmis Salvum fac servum tuum, Domine [Psal. lxxxv, 2).
islis,

precibus

(juaj

flagcllarc videantur.

corda eorum stimulare et ex eis fiores sentenliariim aliquos dccerpere interdum vellem circumut etiam

Cumque

Nihil iiroficiat inimicus

in

eo

(Psal.

lxx.xviii,

23).

spiccremque ubi polissimum hoc facere possem,
muititudino corum ffiquali docore rutilantium impediebar, nesciens quae magis carpcndae fopra;

Exuudial

le

Dominus

ir dic iributationis,
1).

mitlal iihi
te

mox

auxilium de suneto (Psal. xix,

liemdicat

Do-

minus ex Sion,qui
3).Quis igitur
hffic

fecil

coelum

et

lerrram (Psal.xcn],

rcnt.

Unde

vos, fratres charissinni. quilitteras opti-

supradicta orationis vel bencdic-

tionisverba, atquehissimilia qua3 plurima in psalmis inveniuntur, secum jugiter ruminans et attendens ad eedificationem non trahitur? Quis autem ea
:J.._ i-i .._!_. Jl-i .1 intelligcns jugiter cantat vel audit, et

scitis,admoneo ut eosdern Salomonislibros,nec non Jesu filii Sirach librum sapientia plenum, sffl-

me

t)

:„i„1l;

.•

non attendit

.

,

,

,-.

"

ut aedificetur,nisi qui perditioni asternaj
tus est?

quia

ei

jam deputaNon autem ideo illuc quisquam deputatur, modo pulsanti non aperiatur sed sicut om;

maxirae necessaria magisque desiderabilia videantur ,• T T _ Jam vero ad sancti Job 1-1 librum currere cupio,non ut cx hoc sententias aliquas, sicut de psalmis decerpsi,capiara,sed ut hoc soluramodo coraraemorera
eligatis

pius legentes cxinde
_

quce vobis

1

.

T

qualiter ejus mirabilis patientia cunctis fidelibus,

nis qui petit accipit, et qui quffirit invenit, et pul-

non petit, non accipit; qui non queerit non invenit.et non pulsanti non aperietur, exceptis his qui necdura ad intelligibilem
santi aperietur; ita nullus qui

raaximeque dolentibus denda,quodque necesse

et affTictis jugiler sit attensit ut

attendentesquia earadiabo-

dem

versutiam

eamdemque nequitiamquam
in nos

lus in illum exercuit,

setatem pervenientes, nec petere, nec quaerere, nec pulsare noverunt. Unde, fratres charissimi, quibus
notitia litterarum concessa est, cantantes psalmos,

homines exercere studeat si praeveniamus ejus dolos tam sacra

quoque et in omnes tantum permittatur,
lectione

quam

precor, attendite quid cantetis,
vel terribilia sint

quam

consolatoria

continua profectus nostri meditatione. Sicut enim illum nunc per substantiam perditam, nunc per
interemptos, interdum vero per amicorum uxorisque consilium perversum tentavit ita oranes homines, quantum a Deo permittitur, per rerum
filios
;

qucedam psalraorum verba. Attendite etiam quanta pietatis divinae dispensatio sit in hoc quod per illum hominem talia dicta profecta voluit, qui quanto majora crimina perpetravit,tanto magis divitias supernos gratiae post conversionem experiri potuit,juxta illad Apostoli Ubi
:

'-'

damna, per prava amicorum

consilia tentare

non

cessat.Et sicutille in tentatione tanta

ratus a Deo coronari meruit in hac vita per

minime supeduplam

abundavit iniquitas, superabundet gratia {Rom. v, 20), ut nulla excusatio possit esse his qui non cre-

omniura rerum suarum, quas amisit, recompensationem-, ita

omnes qui

fortiter tentationibus diabo-

dunt tant«

pietati.

Quanto enira quis raajoraperi-

licis resistunt,

cula vel beneficia in se expertus fuerit, tanto certius de utrisque aliis enarrare poterit

quam

duicis

duplicem coronara vel in aniraa et corpore, vel in hac vita et futura recipient. Hanc ergo adraonitionem licet breviter de sancti Job libro factam dignanter, quaeso, suscipite.
in eis

Dorainus, qui

tam

varia ratione Psalmistam sanc-

tum

decreverat erudiendum, ut pariter cuncti va-

leant exinde doceri.

Hucusque per aiiKEna lataque Psalmorum prata cucurri, tara admirando investigabilera sapientia? divinae latitudinera,qua3 in
eis-

dem

psalmis continetur,

quam decerpendo

exinde

flores quosdam studiosis moribus utiles,ita ut nullum ex centum quinquaginta psalmis relinquerem,

Deinde vero ad prophetarum libros currens, hoc quara maxime considerandum existimo quod omnia verba, quae vel ad filios Israel, vel ad Chaldffios, vel ad quaslibet gentes prophetando, seu admonendo dixerunt, ad nos simul et ad omnes fideles eisdem vitiis deditos dicta esse, credenda sunt.
ita esse firmiter sciatis,

J)

Et ut haec

audite

quasdam
:

de quo non aliquos flosculos rationi nientes decerperem.

illatae

conve-

dite, cceli, et
li-

Jam

vero

cursum

libet

tendere aliorum, ad

prophetarum sententias. Isaias namque dicit Auauribus percipe, terra, quoniam Dominus locutus est [Isai. i, 2) subaudi quae ego loquor
vobis.

bros videlicet Salomonis, in quibus, quia tanta est multitudo proverbiorum quibuslibet personis congruentium, ut in his pene tanquam in psalmis recreari possint

Cura ergo

dicit

:

Audite,

cceli, et

auribus per-

cipe, terra,

non

specialiter

quoslibet populos, sed

omnes

esurientes et sitientes justi-

per ccelos spiritualiter viventes, per terram vero carnaliter conversantes significans utrosque ad-

tiam, praetermisi aliqua deccrpere. Ibi enim eloquentissimi quiqiie unde sufficienter satiantur, ibi
et simplices

monet

;

illos

quidem, ut
estote,

in ci^lesti vita

perraaneant
recedant.

istos vero,

ut a carnali

conversatione

unde recreari possint, inveniunt; ibi sapicntissimis per argumentos averbaquasi mensa
exquisitis deliciosisque dapibus plena praeparatur,

Lavamini, mundi

auferte

malum

cogitationum

vestrarum ab oculis meis, quiescile agere perverse,
discite benefacere, quxrite

^udicium, suhvenite op-

193
presso,
et

LIB.

DE CURSU SPIRITUALI.
^justus
vivcf!
a justitia sua, et feceril

194
iniquUntcm secundum
impius,

judicnte pupillo, defendite viduam, et venite
dicit

arguite me,

Dominus

{Isai.

i,

10-18). F;p, qui

nbominationcs, quns opcrari sotet

nunquim

snpienles estis in oculis ccstris, etcoram vobismetipsis

Omnes

justiticc cjus,

prudcntes
ct

Vx,qui condunt legesiniquas scribentes injustitiam scripserunt, tit opprimcrcnt
!

{Isai. v, 21.)

dabuntur

{Eiecli.

quas fcccrat, non rccor2i). Convertimini cl ngitc p<enitcnvestris, et

tiam ab omnibuspcccati^

tn judicio
ct

paupcres

!

{)uid fucietis in die visitationis

rninam
tiones

iniquilas. Projicitea vobis
vestras,

non erit vohis in omncs pnevaricaestis, et facite

calamitatis de

lomje

venientis?

{Isai.

\,

1,3,)

in

quibus pr.vvaricnti
ct

hcce dies Domini venit crudelis

et indiijnationis pleet

vobis

cor

novum

spiritum

novum

{Ibid.,

xx\,5).

nus nd ponendum terram
estis

in

solitudinem

pcccatores

ejus conleremlos de ea {Isai xiii, 9).

Vx

qtii

profundi

Taliaigitur verba, quaj detribus prienominalis prophetis jam protuii, cxmiiltis diiVicilibus pro cunclo-

corde

;

ut a

Domino abscondatis consitium, quo! [Isai.

rum

sunt in tenebris opera
!

xxix, 15,) V^e, qui
? et
1.)

rum admonitione fidoliiira (looorp.iro studui, existimans paucis prodessc, si quu difficiliaexoisstuderem
proferre.
et

proedaris

nonne

et ipse

prmlaberis

qui spernis,
Confortate

nonne

ipse sperneritl {Isni. xxxiii,
dissolutas
:

Sed

per

hisloriam,
est,

quoj

in

libro Danielis

manus

et

genua

debilia roborate. Dicite
;

propheta;

scripta
si

onincs

fidelos

admoneri
trcs

pusillanimis

Confortnmini, nolite limere

Deus ipse

veniet etsalvabit vos {Isai.

xxxv, 5,
et

4).

Convertimini

B

possunt,

altciiderc sludeanl quiasicuL illos

pueros, licet in
essent,

captivitate

ct

in

peregrindtione

ad me,
cstis

dicit

Dominus,
{Isai.

salvi eritis,

omnes

fines

lerne [Isai.

xlx, 22). Audite medurocorde, qui longe
xlvi.
12),

a justitia

dum

inveniri potest, invocate

Quoerite Dominum eum dum prope esl.

nuUatenus tamen vel per minas V(;l per Nabuchodonosor amoverc potcrat a cultu Dei ita etiam ipsi debcnt nulia pravorum hominum suasione a lege divinaamoveri. Non enim
supplicia rex
;

Derelinquat impius viam suam,
tiones suas,
ejus,
et
et

et vir

iniquus cogita-

sine causa

Dominus olim

fieri

permisit talia,sed ut

revertatur ad Dominum,etmiserebitur

proesentid tomporis
cia
et

homines
in

ad

Deum noslrum quoniam multus
{Isai. 0, 7).

cst

ad

contemptus
plus

quibus Craus, fallaDci, noc non omnis iniquitas
in

ignoscendum
Israel, vel

Haec ilaque Isaiae propheta;
vel

regnat

quam

temporum

pr.-pcedentiuiu
:

verba, nunquid specialiter dicta sunt

ad

filios

ad alios quoslibetpopulos? Nonne magis dicta sunt ad omnes (ideles,ut exindeadmonili efficiantur meliores
?
:

hominibus, juxta Apostolum dicentem In novissimis diebus erunt periculosa tcmpora, cterunthomines
semetipsos

amantes {IITim.

iii.

1),

admoneret ut

Jeremias quoque propheta admonet nos dicens
IIxc dicit

fidem,quam sancti martyres tam in Veteri quam in Novo Testamcnto pcsiti inter supplicia horrenda

constantcr retinebant, ipsi vel in pace Dominus ; Pion glorictur sapiens in sapiensancta; ^m 5Wfl, et non glorietur jortis in forliludine sua, et C Ecclesi;c studeant retinere. Quae scilicet admonitio non soluni in libro Danielis, scd etiam in cunctis non glorietur dives in diviliis suis ; sed in hoc gloricsanctorum martyrum passionibus inveniri poiest. tur, qui glorialur scire et nosse me, quia ego sumDoDe aliis quoque prophetarum libris sententias mintis, qui facio misericordiam et judicium, et justialiqiias vobis profcrrcm, nisi quod nimis difficiles liam in terra, hcec enim placent mihi, ait Dominus sunt tain ad inlelligendum quamad proferendum: (Jer. IX, 2.5,24). Maledictus vir, qui confnlit in hoquod cnim coram multis refertur debet esse aut ponit cametn brachium suum, ct a Domino mine, el
recedit cor ejus. Benedictus vir, qui confidit

in
3,

Do7).

planum aut

facili

ratione

explanandum. Verumta-

mino,eteril Dominus fiducia ejus
lliec dicit
:

{Jer.

xvu,

tem

et

illud.

Dominus liepente loquar adversum genadversus regnum ; tU deslniam et disperdam Si pcenitetiliam egerit gens illa a malo suo,
et

men pauca vcrba profcram de propheta Sophonia, quK etsatis plana etcunctorum noliticc sunt neicssaria.

Nam cunctis est necessarium ut credant tremendum ultimumqucDei.judicium, et ut se praiparentadipsum.DequodjudicioSophoniasita scribit; Vox diei Domini amara, fribulabitur ibi fortis. Dies

quod loculus sum adversw^ eam, agam
tentium
super

ego

poeni-

malo quod

cogitavi, ut facerem ei. Et

subito loquar dc gente et regno, ut oedificem et

plantit

irce.

dies illa, dies
et

tribulationis

et

augustice,
lo).

dies

tem

illud. Si fecerit

malum

in oculis

meis

;

tion

n

ctdamitatis

miserice

(Soph.
:

i,

11.

Et post

nudiat vocem

menm, pcenitentiam agam super bono,

quod locutus sum, tit faccrem ei {Jer. xviii, G 10). Quis rogo per hacc verba Dei non dcterretur ? quis etiam non consolatur, si tamen crcdit ad omnes
fideles esse dicta''

pauca subjungit, dicens Antequam venicnt,quixrile Domintim, omncs mansucli lerr.v, qui jndicium cjus esiis operati. Quoiritc justum si qiiomodo nbscondamini in die furoris Domini (Soph. ii, 2, 5). Ilaic de
prophetis brevitor commemoravi, ne
tatis libroa in
tant.-c

sancti-

Audite quoquequid perEzechielem prophetam ad

Scriptune sacnn cursu penitus pra;-

no3 dicat Dominus
morietur.

:

//nima,

qttcc

peccaverit, ipsa
erit,
et

terisse vidcar.

Jtistitia justi

super

eum

impietas

CAPUT

XVI.

impii supcr eumerit. Si autem impius egent pceniten-

tiam ab
morietur

omnibus

peccatis

stiis,

qunc operatus

est, et

Doctimenta moralia, wl rccle currendum necessaria ex diclis et gestis Christi in qnutuor Eoangcliis
relatis, e.xcerpta et e.cplicata.

cusiodierit

universa prcecepta

mea,
Si

vita vivet et

non

{Ex,ech, xviii, 20,21}.

autem averteritse

Nunc

igitur

licet

gressu

claudicante ad totiug

:

:

19.1

OTflLONI MONACFII

S.

EMMKKAMMI

498

ScripLur.n sacraj arcem, id est Evangoliiim currere A. dorot. Himilis doctrina in Kvangeiio eodom invenitur, ubi Dornino loquentc ad turbas, dixit ei quilibet, quod quia instar montis excelsiinter CJEtcr.i-

riun sublimitatiun scri|jtuninim

it.'i

Huporcminct,

iit

dam
Qux
ter

:

lu:i-e

maler

tua, ci fralres tui foris stant rjux-

ad suminitatcm oju3porvcnircnoqiicam,tum meritis (]iiam 9ciontia(|uasi utroquepedc,proh dolorlclaudus,

rrntes te {Malth. xu, 47). (>u;
est

Dominus respondit
sunt fratres mei
:

mater mia,

et

qui

!

lit

magnum

mihi

videtur,

si

saltem ad radices
ibi flosculos

exendens

manum

in discipulos suot dixit

Ecce

ma-

ejusdcmmontisperveniens, aliquos
pere potero.

ca-

mea

ct

fratret mei, (juicunque

enim

fecerit volun-

lalem Patris mei, qui in cvtis
et

est, ip.se
'58-150).

meus

fruler,

Hoc autcin imprimis inde carpendum videtur. quod Dominus et Salvator noster, cujus ibi gestaet
miracula veneranda leguntur, Deus et homo verus credendus est. Quod cnim Dcus est, iilasanctissima Joannis verba declarant In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat
esse
:

soror,

et

mater

est

{Ibid.,

piissima

Domini nDstri Jesu Christi, qui ideo voluit a matre cognatisque carnalibus tunc qu.3F;ri, ut congrue nos instucre posset quanta differentia
diapensatio
sit int^.r

carnales et

spirituales fratres,

quodque

omnes voluntatem
et

Dei facientes dici possintfratrea

Verbum {Joan.
illa

i,

1).

Quod autem
probant
in
:

factus est

homo
n
Item

matres, atque sorores ejus.

nihilominus dicta
est,

Et Verbum caro
i-\).

Ejusdem
puli
lui

doctrina; causainvenitur ibi,ubi Scribis

fadum

et

hahilavit

nobis (Ihid.,

et Pharisseis

ad

Dominum

dicentibus

:

Quare

disci-

utrumque sanctus Matthoeus teslatur, narrans de Domino, quia esuriret et tentatus csset a diabolo ut homo, quodque ei angeli ministrnroni ut Deo. Multa etiam his similia tam verbis quam operibus
declarata testimoniain Evangeliisinveniuntur
;

ncn enim lavant manus suas, cum panem manducant [Matth. XV, 2). Ipse respondens eis, in primis quiIransgrediuntur
traditiones seniorum,

dnm

quae

ideo inprimis ex historia evangelica protuli, quia

ad fidem sacrampertinent,quce totius religionisdi-

exemplis convenientibus increpavit eorumhyposteavero discipulis inquirentibus explanavit, quomodo magis coinquinet hominem sordida mentis conscientia, verbaque prava quam
pocrysin
;

fundamentumconstat.In quocunque enim homine hujusmodi fides et scientia solidatur, facilius
vinifi

manus

illatae,

dicens

:

Homicidia, adulteria, falsa

testimonia,

blasphemiae, haec sunt, quce coinquinant

omnia

inteliigit qua3 scriptura Veteris et novi

Tes-

dum

tamenti de Christo testatur.Ad haec etiam pensanest in Evangeliis, quia a quibuscunquevel bomalis
Christus
interrogabatur,

hominem ; non lotis autem manibus manducare, non coinquinat hominem {Ibid., 19-20). Disposuit pius Dominus et causam, undedoceret quam necessaria
sit fides,

in Chananaea muab eo tamsilentio quam verbis contaliprodereturveritas doctrinaeperresponsaChristi. C tumeliosis contempla et indigna ejus miseratione videretur, non tamen destitit a precibus, donec ipse Nisi enim prjpcederent interrogationes aliquorum,

nis vel

communi

constantiaque orandi

salutis

humana^ causa factum

est ut dispositione

iere quae, licet

non poterat omnibus responderi, non poterat quorumdam malitia apte increpari, non poterat quorumdamignorantiacongrueedoceri.Sed ut haec qure dicimus apertius innotescant, exempla proferemus.
In EvangelionamqneMatthseilegitur
:

coUaudans ejus fidem,constantiamque orandi diceret Magna est fides tua, fiat tibi sicus vis {Ibid., 28). Hujus igitur mulieris fide et constantia omnes
:

fideles instruuntur, ut inprecibus suis sint stabiles
et

Quiadiscurapublica-

in

divina

bente Jesu in ejusdem Matthsei
nis
et

domo cum

Domini
recte in
clesifc

pietas in

peccatoribus,

Pharisaei

de tanta pietate
ejus: Quare mandurat Magister
ait

Providit

confidentes eadem namque omnes ad se clamantes constat, etiam Dominus causam qua doceremur
pietate
:

scandalizati

dicebant
ct

ad discipulos
11-) Haec

eum

credere,quaque pasloribus sanct.-eEcsolvendi
daretur.

cum
Non
bus
:

publicanis
"i

peccatoribus
ix,

potestas ligandi atque
in loco vel

vesler

{Malth.

Jesus audicns,
;

Nam cum
suos,
rent,

quodam

interrogasset discipulos

est

opus valentibus medicus

sed

male habentised peccatores

quem

homines

caeteri, vel ipsi

eum
:

dice-

non enim veni

vocare justos,

{Ibid., 12).
trinffi

Nonne atiendere

valetis: quiatantoe doc-

tantae pietatis responsio a Christo prolata

non

£)

respondens Petrus pro omnibus dixit Tu es Chrislus filius Dei vivi {Matth. xvi, 16), Qui mox pro tantae fidei confessione beatus a Domino respondente dictus, claves regui coeloruni et postestatem
ligandi atque solvendi

maligna Pharisaeorum praecedcret ? Ejusdem quoque doctrinaecausa interrogatus Jesus a discipulis Joannis ; quare discipuli
esset, nisi interrogatio licet

ejus

noncum
filii

aliisjejunarent, respondit Jesus

:

Non

possunl

sponsi

lugere,

quandiu cum

illis est

sponsus {Ibid., 15)- Quibus verbis magnasanctaeEcclesiae consoiatio traditur in eo

quod etse sponsum
sponsi vocare

tam in ccElis quam in terris Unde et cunctis sanctae Ecclesiae pastoribus eadem potestas ligandi atque solvendi tradita creditur. Notandum quoque quia cum aliarurn rerumnotitiaper interrogationes tam malorum quam bonorum a Domino tradatur, praecipua fidei
accipere meruit.
sanctae confessio

Dominus,
dignatus

et discipulos
est,

suos

filios

per solam Dominicae interroga-

concerdans videlicetaliis qui
appellaresolcbant.

oum

eo-

tionis

dem nomine

Verumtamen tantae consolationis verba Dominusrespondcndonon proferret, nisi interrogatio jam commeraorata praece-

quod
de

ipse

causam panditur. Cui rei pene simile est Dominus assumens quosdam discipulos,

duxit cos in

montem cxcelsum,
Ilic

ubi vox audita est

nube,

dicens:

est Filius

meus

dileclus

in

:

197

LIB. DIC

CUKSU SPIRITUALI.
A
diniitti.

m
provideant
licita

quo mihi complacui, ipsum attdite [Mattli. xvii, 5). Qua? scilicet verba, quia spccialiter divinitatem Do-

ncc nobis debita nostra, id est peccata, a Domino

mini nostri testantur, qua nihil excellentius est, congruum fuit ut, sicut superius sancts fldci confessio a beato Petro apostolo prolata est ex Dominica3
interrogationis causa, ita etiam
quffi

Ilem
si

si

quis rectorum,quibus cura ecclesiastica
est, ut

cominissa

matrimonia;

vel

quis illorum qiiibus iixores acciporecongruit, tra-

verborum illorum, de supernis divinitatem Domini nostri tcsta-

ctare volueiit optimi conjugii

causam, interroget

Dominus audila sunt eadem ducens illuc discipulos quo verba. Mcrito enim ea, quaa inferiora sunt, ex inlerioribus causis; quae autem superiora sunt, ex
bantur, nulla efficientia alia esset nisi ipse

si ipse nescit, Dominum,qui postvcrbaqiia^damde conjugii institutione

per aliquos iitteras scientes,

prolata in Evangelio sic concliisit sontentiairi

di-

cens

:

Quod Deus

conjuu.rit liomo
:

non separet {Matth.
sentcntia videroctc

XIX, G; Murc. x, 9)

qu.x!

videlicet
vcl

superioribus quoquc causis efficiuntur.
subtilis adnotatio

II;bc

ergo

tur panderc
vol recle

causam quomodo
sit

retincnda

enim conjugiuin, quod Deus conjunxit, non est ab homine scparanmini nulli, quseso videatur inepla. Justum namque dum, patet profecto quia quod ipse nequaquam est ut juxta vires nostras pensemus et veneremur Salvatoris nostri gesta.Quje nescimus, vene- „ conjungit separari liccat. Nullum quippo conjuj^ium omnia ideo jungit ul illiu.'; vola atque pr;ccopla popt[Hinanremur;qua3 autem aliquid inLelligimus, cum timore tur.sicut verbi gratiaille postponitqui continciitiam et amore proferamus. Nam quid alii credant vel Deo vovens postca matrimonio et negotiis siccularisentiant de evangelicis dictis ignoro ego quidem bus se conjungit. IIoc itaque conjugium, quoniam credo quia nulla dicta vel gesta in eis scripta caDpus non conjunxit, hoiiio scparet. Conjugium aureant mysteriis maxime utilitatis, adco ut cunctotem, quod Deus staluit, arbitror, hoc est ut pro firum cogitationibus in eis respondeatur. liorum procreatione et pro utriusque viri scilicet et Et ut hffic ita esse probemus, dicamus aliquem
verborum, simul etgestorum Dodimitlenda
uxor. Si
;

cogitare quid facere debeat de parentibus vel fratribus, seu quibuslibet amicis perversis
licet

mulieris adjulorio uxor ducatur ab

illo

duntaxat

cum

eis

maneat an

illos

deserat,

utrum sciquos ita in: ;

qui ncc sc ipsum vovit, nec a parcnlibus suis.cum
essct parvulus.ad spirituaiis vitaj obscrvantiam da-

corrigibiles esse sentit ut nullatenus eos cedificare

tu8 est. Similiter intelligendum esse videtur
:

quod

possit? Quisquis igitur
litteras scit, in

ille est

qui talia cogitat

sj

eisdem
Ille

litteris

consilium quajrerc
Si

paulo post Dominus subjungit, dicens Quicunquc dimiserit uxorem suam. nisi ob fornicalionem, et aliam
du.xe''it,

debet a Domino.

vero inquisitus pro causa talj
:

mxchatur
si

[Mallh.

xix, 9)

;

quibus verbis

respondet in Evangelio, dicens
pes tuus scandali'<et
te,

manus

tua, vel

colligitur quia

aliquis dimittens ex

quacunque

abscide

eum

et projice

abs te;

C causa uxorem,

nisi

ob fornicationem mocchatur,

bonum tibi esl ad vilam ingredi debilem vel claudum, quam duas manus, vel duos pedes habentem mitli in ignem xternum {Matth. xviii, 8). Ecce quomodo Dominus per verba evangelica respondet omnibus
super
re

apparet utique quia qui solummodo pro fornicationis causa uxorem dimiserit, sicut videlicet is qui

uxore accepta postmodum in adulterii, homicidii,
latrocinii et in alia his similia scelera cadit,et

deinde

jam supra

dicta

interrogantibus

:

i\Ianus

pro fornicationibus tantis congruam

pccnitenliam

enim vel pes noster scandalizans nos est aliquis amicus qui pravitate sua nos a via Dei cupit avertere,

quem

videlicet abscidere et projicere, id est,

separare a nobis prcecipimur, no forte proptcr ejus

amiciliam, vel aliquod temporole subsidium sibi

agerecupiens.uxoreoranibusquc mundialibus ncgotiis relictis, ad monasterium confugit qui ergo pro hujusmodi fornicationeuxorem dimiserit, non mcechatur. Alioquin si semel susccpta in conjugium mulier qu.nelibet postea nullatenus dimitli liceret,
;

damnationem perpetuam simul veniamus. Nonne hujusmodi responsum in Evangelio continetur aptissimum? Similia quoque responsa iliic inveniuntur de recohcErentes in

quomodo illaDomini sententia intelligendaesset,per quam etiam vitae aeternae pra^mia relinquenti uxorem
repromittit, dicens
fratres, aul sorores,

Omnis qui rclinquil domum,vel autpatrem, aut malrem, aut uxo:

bus

hoc quaerimus quid facere ei n rem, aut filios, aut agros proptcr nomen meum, cendebeamus, qui mala nobis multa faciendo noster luplum ar.cipiet, et vitam xlernam possidebit? [Matth.
aliis.
si

Nam

et

quodammodo

debitor est, ut pro his puniatur, sed
postulat, promitlens sc

XIX, 29).

Ex hac

igitur scntentia colligitur quia huic,

veniam omni modo
spondet Dominus
rutiouem ponere
23). In

emcn-

dare, nec ulterios contra nos talia perpetrare? Rein Evangelio per parabolam illam Simile est regnum ccelorum homini regi, qui voluil

solummodo amon; ct non propler odium aliquod irrationabile uxorem rcliquerit, licet contra fas eam susceperit, vitae perennis merccs rcpromitqui pro Dei
titur. Fornicatio
illiciti

quoque congruc

dici potest

omnis

cum

servis

suis,

elc. {Malth. xviii,

conjugii

causa, qua; in canonibus aliisque

qua nimirum parabola pariter intimantur et responsum divinum quid super inimico veniam petente facere debeamus, ct poena, si hoc minime fecerimu?. Dicitur enim quia si nos debitoribus nostris veniam petentibus dimlttere noluerimus,

libris scripta continetur.

Talibus itaque verbis re-

sponderi potest ct

illi

qui pro justissima conjugii

causa
ter

uxorem ducere et qui cupit eaui licenrelinquorc. Si autem tanta cura agenda est,
quffirit

quomodo uxor

vel

legitime ducatur vel

licenter

VM)
relini|iialur,
r|iii(l

OTIILONI MONACHI
sil

S.

EMMKMAMMI
in

200
verbum
Domini

dc

illis

qui, sc oonciibinis ol

\

gitur, indigne Iftrebanl gentibus prajdicari

mcretriciljiis

plurirnis .jugilcr polluonlcs, nil cuSPfJ

Dci prius r|uam ipi«i8,qui longc antca

Icgc

rant qiialilcr honcste vivunl,

lanlurn niorc pevitce su.t;

convcrsantos, quasi in vinca laborabant. Potcst ct

cudum

irrationaljilium

omno tcmpus

pcr-

agunt? Has crgn sentontias dc Evangolio decorpsisse

hoc ad rnurmurationis verba referri quod plurimi in cordibus suis sajpius admiranlcs judicium Dei dicunt
illos
:

me

nulli, qiifeso, displiceat, scd atlendat

quia qure

Gur Deus quosdim noviter converfjos prius ex

Dominus dignatus cst loqui ct doccre nohis otiam
licct proforre.

hac vita subtractos ad cadcstia regna ducat

quam

qui a pucritia usque ad senectutcrn surnmopore

GAPUT

XVII.
e.x

certaverunt sibi servire? Gui ctiarn numerationi sasacrosandis
tis

Alia ejusdem generis documenta
Evangeliis.

convenit quoi paterfamilias ud quemdarn mur:

Item

si

aliquis in

corde suo tacitus quaerat utrum

erjo

murantium dixit An honus sum? [Matlh.

oculus tuus

nequam

est
:

quia

xx, L5.) Quasi diccret

Nun-

homincs tam ab initio mundi quam a pueritia sua ad Dei cultum veniant sponte et suis meritis, an vocatione Dei. Legat illam parabolam a Domino dictam Simile est regnum cwlorum homini patrifamilias, (jui exiitprimo mane conducere operarios in vincam suam (Matth.xx, 1). Quod enim dicit patremfamilias primo mane exisse, ut conduceret operartos in vineam suam, significat quia Dominus et in initio mundi et in prima cujuslibet hominis ajtate quos vult ad gratifB sufe notitiam eh'gil. Quod autem circa horam tertiam exiit significat quia in lertia mundi, ncc non in tertia hominis ffitate quosdam ad se eligere nititur. Simile mysterium sexta et nona hora continet. Quod vero circa undecimam dicitur exisse et quosdam, quos otiosos invenit, sicut et prius, in vineam suam conduxit significat quia Deus et in line mundi et in senectute sua homines multos a bono opcre diu
:

quid intenlio tua ideo perversa est quia ego piuset misericors sum,et quibus volo prius quam tibi pra;-

.^

dabo? His igitur verbis possunt omnes edoceri,quia nemo, nisi gratia Dei ductus, in cullu piae actionis laborat; sed nec nullus judicium Dei reprehendere debet cur aliura sero, aliurn autem
ffitcrna

mia

citius perennis vitaj pncraiis

remuneret.

Cunctis etiam pa§toribus Ecclesiie, qui tantum-

modo

laborant semet prceferre aliis fastu superbiae, non fcona actione, in Evangelio pronuntiatur qualiter se prasfcrre debeant, ita

Dornino dicente
fieri, sit vester

:

(j^ui-

cunque volueril
ster, et

inter vos

major

mini-

qui voluerit inter vos primus esse, erii vester
sicul filius

servus

:

hominis non venit ministrari, sed

ministrara [Mallh. xx, 26, 27).

Omnes naraque,

qui

a Domino cupimus coronari, debemtis prius ejus mandata atque exempla imitari, quoniara et nos a
nostris amicis atque subditis

vacantes ad salutis a^ternse gratiam vocaturus est. Quod tempore vespertino adveniente palerfamilias
incipiens a novissimis usque ad priraos, significat

hoc exigimus

ut, si

aliqua a nobis praemia vel

commoda

voluerint obira-

procuratorisuojussitutoperariis mercedem tribuat, C tinere, ipsi prius voluntatem nostram studeant
plere.

quia Dominus in cujuslibct fine hominis in vinea Domini, id estin Ecclesia sanctalaboranlis, angelos
suos mittit ad suscipiendam illius animam, maxime tamen eorum animas qui sub illo tempore quo Christus in hunc mundum venit, hoc est in fine sseculorum, credere coeperunt. Reccperunt enim quodammodo mercedem circa undecimam horam venientes prius quam antea veniontes, quando
apostoli
,

Et ne quis propter aliqua opera bona humanae
laudis appetitu impulsus superetur, attendat illam

parabolam

regnum ccelorum thesauro xm, 44). Nisi enim actio bona interdum ab hominibus abscondatur, a malignis spiritibus velut a latronibus pecunia male
:

Simil^j

cst

abscondito in agro, etc. (Maith.

prodita aufertur.

His simul qui saepius Deo promittunt benefacere,
sed non faciunt, respondetur in Evangelio quia neillis qui non promittunt, sed tamen aliquando bona faciunt quse non promiserunt. Hoc

martyres, confessores,
post

virgines

atque

omnes
ab

sancti

adventum

Christi eirecli

magis
illi

quiores sunt

in Ecclesia sancta venerari cocperunt
initio

quam

qui

namque Dominus indicat per illam parabolam,quam ad Pharisaeos dixit Homo quidam habuit duos filios, cati sunt. Est et aliud quo novissimi prius quam primi mercedem accepisse credi possunt, quia non n et accedens ad primum dixit : Fili, vade hodie opemundi usqne ad
Chrtsti

adventum

sanctifi-

:

solum

apostolis, sed etiam cunctis Ecclesiarum pa-

storibus data est a

Domino nostro

potestas ligandi

rare in vinea men; ille autem respondens ait : Nclo, Podca autem p<Enitenlia motus ahiit. Ad altcrum vero
similiter dixit;

atque solvendi.Haec autcin potestas illis sauctis qui ante adventum Christi fuerant minime legitur con-

qui respondens ait

:

Eo, dominc,
?

et

non
cunt

ivit.
illi
:

Quis

e.v

duobus

fecit
illis

voluntatem pairis
:

Di-

Quod vero dicuntur hi qui prius in vineam Domini venientes laborabant et post novissimos mercedem acceperant adversum patremfamilias murccssa.

Primus. Dicit

Jesus

Amen

dico vobis,

quia publicani etmeretrices prxceduntvos in

regnum

Dei {Matth.xxi,28-'3i). Hac igitur parabola admonen-

murasse, juxta litteram nequit accipi quia nuila

murmuratio inter quoslibet electos aeterna; beatitudinis merccdem adeptos accidit,sed mystice possunt intelligi murmurasse hi, qui ex Judffiis crcdentibus
inprimitivaEccJesia, ut in Actibus apostolorum
le-

Deo legis prascepta scrvare non impleverunt, gentes autem, qua3 non promiserunt, conversi ad Christura, ejustur
Judaei, qui promittentes

non solum

dera legis praecepta implcverunt, sed etiara
sticee

mona-

professionis homines, qui saepius Deo promit-

I

201

LIBER DE CURSU SPIHITUALI.

202

tuntspiritualem vitamsectari.saeculariarclinquerc; scd.proh dolor plurimi nonfaciunt.SaJcularesvero
!

A

neulra parte fuisset vel tactua. Dixit cnim el CiBsari qUc-G sua lorcnt, ct quse Dei forent Deo rcddonda. In quibus verbis

viri, licet nihil tale

Deo promiserunt, operantur

ta-

duo pensanda sunt

:

quorum

men

sajpius ea quae ad spiritualcm vitam pertinent, ideoque, sicut Judieos publicani et merctrices, sic

unum jam diximus, quia obstructum cst os loquentium contra Dominum alterum vero est, quia ille
;

monachos negligentes praecedunt
lares viri.

in

regnoDci saecu-

qui super omnes, et per omnia, et in omnibus do-

Notandum quoque quanta
dam,

sit pietatis divince di-

spensatio in eo quod documenta salutis nostrs qua3qu;e, nullis accidentibus causis, per inlerroga-

tiones aliquorum vel per gesta

miraculorum suorum
et similitu-

proferendaesse
nosse cupiat
si

pr.Tividit,

per parabolas

dines a se excogitatas protulit. Si quis vero dubius

quid

humana

versutia et sapientia

minatur dignatusest decernereterreno principi vel ulla commoda dari. Merito itaque sapientiam simul et clementiam Domini jugiter veneramur, dicentes cum Psalmista Magnus Dominus noster, et magna virtus ejus, cl sapientix ejus non est numerus {Psal. cxLVi, 5), Et itcrum Universie vix Domini misericordia et veritas, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejiis {Psal. xxiv, 10}. Hacc igitur verba
:
:

valeat contra divinam, legat hoc

quod scriptum

est
j.

sapientiae et pietatis divinae, quae de evangelicae lectionis expositione, nec
protuli, dolosos

in Evangelio, quia scilicet abeuntes Pharisxi consi-

lium inierunt ut caperent Jesum in sermone {Matth
XXII, 15).

Qui

licet

eum
sic

dolosis verbis primilus lau-

dantes extollerent, cunctisque hominibus perfectio-

rem

dicerent, et

demum

post tantam laudem

non de psalmis nuperrime quosque precor attendere, ne forte, obcaecati pro temeritate sui, similes efficiantur Pharisaeis, qui foris quidem hypocrisis moribus dealbati, intus autem crant pleni spurcitia omni.

tentantes interrogarent,aestimanleseum,ut ccEteros

CAPUT
jubeamur,

XVIII.

homines, laudatum

facilius posse decipi, ille

tamen,

In quibus Evangeliorum locis perpetuo vigilare, fraudulentis cogitationibus resistere, semper proficere et quid prosit baptizatis parvulis fides

priusquam aliquid ad interrogata responderet, eo-

rum nequitiam
sare

potenter increpavit,dicens:
quia, nisi

Quidme
cito ver-

tentatis, hypocritity {Ibid.,i8).ln

quibusverbis penessct,

offerentium.

possumus

Dcus

tam

Et ut aliquid studiosius vigilent ad melioris
quoslibet

vitae

sutiam tantam nosse nequiret. Sed et hoc potest omnis intelligensetrequircnsDeum ineisdemverbis perpendere quia nemo alium, non solum Dcum, sed
nec homines, tentare et invadere debet per vcrba
dolosa.

conversationem, audiant quid Dominus in Evangelio

admonendo

dicat

:

Vigilate,
sit

quia nescitis
{Matth. xxiv,

qua hora Dominus vester venturus
42).

Dominus quippe ad unumquemque
;

venit

cum

Postquam autem Dominus Pharisaeorum ne

obitus sui hora appropinquaverit

ad cujus adven-

quitiam increpavit, jussit eos ostendere sibi dena- C tum vigilat qui se bonis operibus ad obitum suum rium, ut per denarii ostensionem congrue posset prsparat cujus etiam adventui similitudinem brerespondere ad interrogata interrogabant enim, si vera et notissimam adjungit, ut unusquisque se eo
;
;

censum dare
risaeos
lllis

Ca^sari licet.

Cumque denarium obDominus eosdemPha-

magis

tulissent, interrogavit et ipse

de denarii

inscriptione,

quam

aspiciebat.

illuc praeparet, quo certior factus est exinda adjuncta similitudine. Haec est autem similitudo quam Dominus subjungit, dicens lllticlautem

cum

:

vero respondentibus quia Caesariis esset imago

scitote,

quoniam,

si sciret

paterfamilias qua hora fur

inscripta, tunc

tandem

protulit sententiam, pro
:

qua

veniret, vigilaret utique tt

non

sineret perfodi

domum

interrogatus erat, dicens

Ptcddite

ergo quae sunt

suam {Ibid.

Cgpsaris Cxsari, et quic sunt Dei, Deo {Ibid., 21).

pennalorum ! {Prov. I, 17). quam frustra Deo opponuntur subtilium jacula verborum sicut enim putverem projifrustra jacilur rete ante oculos
!

quam

43). Qua similitudine omnes tanto magis admoneri possunt, quanto sibi constat maxime nota. Si enim scirent qua hora fur veniret, vigilarent utique et non sinerent perfodi domum suam sic etiam si mortis suae horam, quae per furem signifi, :

cit

venlus a facie terrx{Psal.

i,

4),sicutPharisaeorum

catur, pracscirent, bonis utique operibus, etsi

non

versutia projecta, et redacta esl ad nihilum a Do-

antea, in proximo

tamen

se ad

hanc praepararent.
in

mini sententia. Ipsi denique insidiantes illi, ponentesque sub una sententia duo retia, in quorum alterutro non dubitabant eum capi, dixerunt Licet censum dare CcCsari, an non ? {Malth. xxii, 17). Ut si
:

n Sed

si

omnipotens Deus, qui omnia

sapientia

fecit, et

cujus misericordia plena est terra, sciret

ille

decerneret censum Cajsari tribuendum, caperent
in

eum

hoc quod contra

legis .proecepta statueret

Judaeos cultui divino deditos vel cuiquam homini

censum
Ceesari

dare. Si vero diceret non esse fas

censum

tribuendum,

sarent pro eo quod sibi debitum tributum denegasset
tia, in

tribuendum. Haec igitur Pharisaeorum erant rcquibus non dubitabant Dominum implicari.
ille

Sed

per

I

"

mox cum apud

Coesarem accu-

omnibus utile esse mortis suaj horam prajnoscere, notam procul dubio faceret illis. Fortassis enim plurimi ex hac notitia omne tempus vita^ suae in flagitiis peragerent usque ad proximam obitus sui horam. Unde colligitur multo melius esse ut, incerti de obitus nostri temporc, semper solliciti simus, semper in bonis operibus vigilemus. Adjungit etiam Dominus qua^dam verba, pronuntiando quanta sit Beatus ille mcrces iilius qui bene vigilat, dicens
:

servus quem,

cum

venerit

dominus
sit

ejus,

invenerit

medium eorum

ita secessit illsesus, ut

vigilanlem {Ibid., 4G).

Qua

autem

retributio bene

203
vigilantis servi,

nTHLONI MONACIII
cum Dominus omnipoLens
:

S.

EMMICIJAMMI

204

eum A avcrtimus. Semen germinat, ct crescit, cum nos veneril, in plurimis intimatur libris, ex quibus unam ncscimus, quia semcl concepta virtus per gratiam
ad
Apostoli profcro senlentiam, dicentis
viditf

Oculus non

Uoi intra nos jugiter augetur et ad
tur. Ultro terra fructificat

ncc auris audivil, nec in cor hominii ascendil,

provectum duciprimurn hcrbam, dcinde

qux prjoparavil Deiis diUgenlihus se (/ Cor. u, 0). Quoniam multaj sunt hominum cogitationes hoc solummodo attendentes qualiter se excusent pro quolibet vitio quod vel contraDominnm vcl contra proximum commiltunt, Dominus, hujusmodi stullitiam prajvidens, scit enim cogitaliones hominum quoniam vanx sunt (Psal. xciii, 11), omnimoda admonitionc occurrit, ut eos
corrigat.
dicit
:

spicam, dcinde plcnum frumentum in spica, cum,

mena nostra sponle ad fructum boni operis assurgit primum quidem producens opcra rccta, scd tcneritudinc quadam cir-.
prajveniente nos gratia Dei,
;

a cogitationibus perversis

et adhuc conlra cujusHbet tentationis impetus infirma deindc vero virtutem cujusque operis boni tantam, utsit valida conlra quajque tentamenta. Plenum autem frumentum tunc terra
;

cumdata

Unde

in

Evangelio quoslibet admonens,
fuerilis, remetietur
:

fructificat,cum in
perfectionis

omni opere bonoproficimus

et

ad

In qua

mensura mensi
;

vobis {Mattk. vii, 2)

quasi diceret

«

Nolite frustra

laborare hoc cogitando quod vel occulta vel apcrta

crimina vestra

Deum
;

lateant, ut exinde
scit

judicium

maturitalem soiidamur. Cumque eo messisque advenerit tempus, statim homo mittit falcem et desecat mossem quia omnipotensDeu3,cum unumquemqe

modum

se produxerit fructus,

;

ejus evadere possitis

ipsum quod cogitatis, qualiter unumquodque vitium non pcenitendo sed excusando possitis coram eo occuitare. Sed quia hoc non solum nihll prodest, sed etiam multum nocet, mentes vestras corrigite pcenitcndo et confitendo peccata vestra, faciendo quoque aliis

enim

et id

ad opera perfecta perduxerit, ejus temporalem vitam per emissam sententiam incidit, ut granum suum ad coelestia horrea perducat. Hsec itaque,
fratres charissimi, attendentes, supplicate
si

Deo

ut,

quae vultis illos facere vobis. Si cui aliqua fecistis

damna, omnimodo laborate ut restituantur ablata, aut^ si hoc paupertas impedit, tam a Deo quam ab
illo

berba pusillae fidei, vel tenerce devotionis ad studium bonffi actionis adhuc estis, ille vobis concedere dignetur tale incrementum, talemque spiritus maturitatem, quatenus ad plenum fructum
in
vitse mereamini pervenire. Sunt etiam multi qui arbitrantur ex diabolica fieri potestatequaecunque noxiaetadversainmundo contingunt quibus respondetur in Evangelio per

perennis

cui

damna

sunt facta precibus intimis indul-

gentia petatur. Si ergo in hac

mensura mensi fueritis aliis, remetietur profecto vobis eadem mensura illum quemDominus curavit,expellens ab eo dasmoa Domino. » Eamdem quoque sententiam confirmans Dominus subjungit, dicens Qui enim habet, nes legionis nomen habentes. lidem nacqque daemodabitur illi ; et qui non habet, etiam quod videlur C nes, cum se expellendos esse ab homine agnoscerent,
: :

habere auferetur ab eo {Matth. xxv, 29). Quae nimi-

nisibus totis deprecabantur

Dominum

dicentes

:

rum verba,

ut credimus, ita sunt intelligenda

:

Qui

Mitte nos in porcos, ul in eos introeamus {Matth. v,

habet curam hanc ut dona jam accepta bene
buat, dabitur

distri-

illi ut alias etiam virtutes accipiat. Qui autem curam hujusmodi non habet, ipse etiam

statimque a Jesu accepta licentia exeuntes introierunt in porcos, et magno impetu grex porco12),

rum

praecipitatus est in mare. In

cognitio salutis seternae,

quam

a gratia Dei datam

omnes possunt edoceri

quia,

si

quo nimirum facto diabolus non ha-

habuit, auferetur ab eo, ita ut,in

reprobum sensum

buit potestatem laedere porcos, qui sunt animalia

cadens, faciat ea quae non conveniunt.
libet

Deinde vero quasi aliquis quaereret cui rei quodopus bonum in initio, et in longiori profectu et in perfectione simul foret, addit similitudinem
quaestio talis absolvi possit, dicens
:

unde

«

Sic est

regnum Dei, quemadmodum si homo jaciat semen in terra, et dormiat, et exsurgat nocte ac die, et semen
germinet, et crescat
terra fructificat,

multominus laedere praevalet quemquam hominem, animalibus cunctis excellentiorem, nisi a Deo accipiat potestatem. Gum enim homines magis diabolo quam Deo servire studuerint, tunc dabitur ei potestas a Domino, ut eosdem, qui sibi servire student, affligens, faciat sentire qualis sit dominus ille cui decreverunt servire, quavilissima, nisi permissus,
j)

dum

nescit

ille

:

ultro

enim

primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum in spica et cum se pro;

duxerit fructus,statim mittit falcem,quoniam adest

messis. » Cujus videlicet parabola) sensus est iste

:

Regnum Dei est quodlibet opus bonum, quod nimirum opus quasi semen in terra jactamus, cum intentionem bonam cordi nostro inserimus. Semen
enim in terra mittere, est desideria bona concipere. Postquam vero semen in terra jactaverimus, dormimus, quia jam in spe boni operis requiescimus.
Nocte ac die interea surgimus, si nec per adversa, nec per prospera a timore et amore Dei animum

afflicti cogantur Domino vero submitti. Pensandum nihilominus est quod ei qui sanatus fuerat, a Domino praecipitur ut, in domum suam vadens, annuntiet vicinis suis quantam sibi gratiam Dominus fecerit, et quomodo sui misertus fuerit quod scilicet geminam habere potest intelligentiam. Una quippe docet nos spiritualiter ut, ad domum conscientise nostrae reversi, emendemus in melius

tenus vel

:

quod ignoranter peccavimus, sicque per melioris vitae conversationem annuntiemus virtutem Domini
in nobis factam. Alia vero intelligentia, licet carnalia
sit,

i

potest

tamen

a;dificare aliquos,
fecit corporaliter

docens ut grasanos, annun*

1

tiam Dei, quoe nos

205

LlBEIl

DE CUHSU SPIHITUALI.
Deum A
qui paralyticum onerebant, dixit ad

206

tiemus vicinis nostris,ut nobiscum laudantes
discant sperare in misericordia ejus.

eumdem

para-

lylicum
20)
;

:

Homo, remittuntur

tibi

peccata tua{Lur. v,

Kespondelur quoque

in

Evangelio his qui pulant

ita

magna divilum numera Dco chariora esse quara parva pauperum munuscula. Hoc autem Marcus
evangelistanarrans scribit
gaiophylacium,
ces

offerunt. Inspiccre

credo agi per eos qui,parvulos ad baptisma namque credo Dominum ad
:

oilerenlium fidem,et dicere
tur vobis peccata vestra. »

«

parvuli,remittun-

ita

:

Sedens

Jestis

contra

aspiciebat

quomodo turba jactarct

in

multa.

gawpkylacium. Et muUi divites jactabant Cum venisset autem unavidua pauper, misit
est
:

Non solum autem in hoc Evangelio, sed et alibi legitur quantum valeat Qdes pro aliis laborantium
Orare quippe pro
aliis est

quasi
filia,

Deo
sicut

ofTerre

eo9, ar-

duo ininata,quod
pulos suos ait
illis

quadrans.

Et convocans disci-

sicut mulier Chanana;a pro

Jairus

Ainen dico vobis, quoniam vidua
misif,
c.v

chisynagogus pro

filia,

sicut

centurio

pro servo

hxc pauper plus omnibus gazophylacium : omnes enim

qui

miserunt in

rogantes.exaudiri meruerunt in his
Matthaei, Marci et

quos

Domino

eo

quod abundabat

curando obtulerunt.Item scriptum est inEvangeliis
Luca?, quia
illos.

illis, miserunt :hxc vcro de penuria sua, omnia qwx habuit, misit totumviclumsuum {Marc. xii, 41-44).

quidam offerebant

Jesu parvulos ut tangeret

Cumque

discipnli
ait:

Ecce audistisqualiter eadem viduamagislaudabatur a Domino pro oblatione parvissima,quam illi divites pro muneribus raagnis. Qua de re cunctis fidelibus
scire datur

^

talia

prohibere vellent, increpavit eos Jesus, et

Sinite parvulos venire

ad me

:

talium enim regnum

ccclorum {Matth. x, 14).

quam

discretus

sit

judex supernus,

quam
tam

deratione.

piusin retributione, quam subtilis in consiHunc ergodecet timere et venerari, qui

subtiler cuncta potest intinueri.

MultaJ sunt cogitationes hominum,qua3 si purafiderectaque intentione rerum spiritualium veritatem qUcTrunt.nequaquam permitluntur diu errare. Aut

Ex quibus omnibus colliquo discipuli baptizare jubentur.memoria nuUa offerentium parvulos habeatur, credcndum est tamen et subandiendum adesse debere, simulque eorum fldem baptizandis raultum prodesse. Hujusmodi namque
gitur quia,quamvis, in Evangelio illo

subauditio in multis sacrae Scripturaelocisinferenda
est,

alioquin ea quae scripta sunt sacrae fidei pleaptari. Haec igitur propter quos-

quod requirunt manifestatur,sicut supra ostendimus,aut mysticeper alicujus operis figuram insinuatur, ut modo volumus aperire ex

enim aperte

eis

rumque nequeunt

dam

simplices et

litterae solius,

gentiae spiritualis,

amicos

dixi,

non autem intelliut hunc loquendi
exercent

Evangelica lectione.Quaeri itaque poteslquid prosint
parvulis nihil scientibus oITerenleseos ad baptisma,

morem quem
(saepe

ipsi in

serraone

communi

pro eo scilicet quod,

ibi

ubi discipuli jubentur ba-

eorum- C dem offerentium utilitate,sed nec de eorum adventu quidquam commemoratur, quasi credendum sit
ptizare fideies quoslibet,nonsolum nihil de

enim ita loquntur ut, nisi aliqua verba subaudiantur, irrationabiliter loqui videantur), agnoscant etiam litteratoriae insertum eloquentiac.

CAPUT
E.vhortatio ad divites,

XIX.
incurios,

rerum divinarnm

imet

prodesse parvulis offerentium labor. Sed, ut mihividetur, multum prodest parvulis baptizandis
nihil

prudentes Ecelesiarum pastores, divivse vocationis contemptores.

intemperantes

moxque subjungo unde illud probari credo. Nam in quodam Lucae Evangelio legitur quia viri quidam, portantes hominem qui
ofTerentium fides
;

LibetetiamillaEvangelicaclectionisverbaproferre
in

erat paralyticus, quaerebant

eum

inferre et ponere

quibus specialiter admoneniur hi qui spemsuam ponunt in divitiis et voluptatibus vitae praesentis, quique verbo Dei ad tempus credunt, sed in tempore
tentationis recedunt {Luc. viii.
13), ut,

ante Jesum, et non invenientes qua

parte

illum

attendentea
nolite

inferrent,prae turba, ascenderuut supra tectum, et pertegulas submiseruntillum cum lecto in medium

quod Psalmista

dicit

:

Nolite sperarein iniquitate,et
;

rapinas nolite concupiscere

divitix

si affltiant,

ante Jesum.

Quorum fidem
tibi

ut vidit, dixit
[Matth.
ix,

:

Homo,
Ecce

cor apponere {Psal. vi,ll),discant

remittuntur

peccata tua

2).

quam

in diviliis confldere.

Domino Tales ergo Dominusper
magis
in

quod insinuatur parabolamadmonens,dicit:£x«((;Mismtna^5mt«rtrc spirilualelSed prius mysterium lectuli in quo infir- n senien suum; et, dum seminat, aliud cecidit secus viam
et corporale, per

opus apertum

mus portabatur,
tulus

deinde caetera consideremus. Lecet

et

concullatum

est,et volucres coeli
et

comederunt

illud.

namque ad portandum quemlibet aptus.quafides

Et aliud cecidit supra petram,

natum

aruit,

quia

tuor columnellis compositus subsistit. Sic
catholica, quae Deura

omnipotentem in Trinitatc et Untiate venerandum docet, in quatuor Evangeliis, vel,si hoc magisplacet,in tribus personis et unitate
sanctae Trinitatis existere

non habebat humorem. Et alitid cecidit inter spinas, et simul exortx spinx suffocaveruut ilhid. Et aliud cecidit in terram bonum ,et ortum fecit fructtim centuQui hahet aures auplum. llxc dicens clamabat
:

probatur.

Quam

fidem

diendi audiat{Luc.

viii, 5, 8).

Quod

igitur in seraine

quisquis

alii

tradit,docens eura quod sine ipsasal-

cujuslibet grani visibiliter contingant orania, sicut

vari nequeatjhic illum quasi in lecto

positum ante

Jesum portat. Haec itaque dicta sint de lecti mysterio. Nunc vero, ut proraisimus, caetera consideremus. Sicut igitur Dominus,viden3 eorumfidem

Dominus disseruit in parabola,notum est omnibus ideoque ex his quse noviraus deberaus pensare incognita,id est 3piritualia,quae significantur per nota
et visibilia.

Unde etDominu3,postquam parabolam

207

OTIILONI MONACHI
:

S.

EMMEUAMMI

208

protulit, slatim clamavit diccns

Qui nos

habcl

aures A.

Quod vero neceasarium
.stanliarn

audiendi audiat

;

pcr boc vidclicet

admoncns

sit cunctis fidelibussubtfrrcnampossidentibusajlernajfaudiamer-

ut dc carnalibus spiritualia,devisibiHbus invisibiiia

cari cl oxquirerc curn

lemporalibus bonis^satis indiquia in fine lectio-

attendere studeamus.

Non cnim

iile

aures audicndi
audita

catur per parabolam illam: Ilomo quidam eraldivesqui halieOat vitlicum{Luc. xvi,l)
:

habet,qui nec attendere nec implere curat

Audiamus

ergo,fratres charissimi, Dominicaj

admo-

nisejus.cur illarn protulerit Dominus manifestat.diccns

nitionis verba

non solum corporis,sed etiam cordis

aure,ut ille nos pro necessitatibus nostris ad cum clamantes dignetur audire. Nam quod tantopere admonuit ut omnis aures audiendi habens sua dicta

amicos de mammona iniquilatis. eic, {Ibid., 0). In qua ctiam parabola Dominus, argumenturn acontrario sumensde villico fraudem facionte,innuit nobis quia tam a contrariis quama
:

Facite vohis

audiret,nontantum pertinet ad prajmissa parabola;
verba,sed etiarn ad ea quae cxponendo subjunxlt,
dicens
:

consequentibns rebus possint exempla ogdificationis
proponi.
fidei,et

Frausenimomnis contraria
licet nulli.

est Christianae
ali-

Semen

est

verbum Dei. Quodsecus viam
;

ca-

ideohanc facere

Sed tamen

dit, significat eos

qui audiunt

deinde vevit diabolus
salui

quomodo possumus exinde
•p utilitati

aedificari,

attendentes
suae

et tollit

verbum de corde eorum, ne credentes
qid,
et

scilicetquia,si aliquis sjficulariumper

fraudem

fiant.Quod vero suprapetram,hi sunt
dierinl

cum auhi

prospexit in futurum,multo magis nos de-

cum

gaudio, suscipiunt verbum,

radices
ten-

bemus pereleemosynamjusteacquisitam
quoe nobis in futuravita

providere

non habent,quia ad tempus credunl,et in tempore
tationis recedunt, etc. {Luc.
ii,

expediunt. Cui

nimirum

13).

exemplo simiie
retricem orani

est, si aliquis religiosus,videns rne-

Haec igitur expositionis Dominicae verba,quamvis

cunctis fidelibus pensandasint, aliquid tamen

am-

pliuspensaredebentnegligentesquique.Inillisenim omnia inveniuntur quae de frucluosa terra dicuntur. Ipsi

modo ornatam araatoribus suis,mox optetdicens:utinamego ita studerem placereChristo sicut isla meretrix studet placere mundo vel si
!

quis spiritualis doctor discipulos suos admoneat disicut multistudiosi sunt ad obtinendamprucens dentiam carnis,ita etvos studeteutspiritualemprudentiam obtineatis;cum perversa sit et meretrix et prudentiasaecularis.Ex quibus colligitur quia pessima quaeque ad aediflcationem assumi possunt.
:

quippe audiunt verbum Dei,sed deindeveniente diabolo ita obliviscuntur ejusdem verbi,quasi nunquam audierint.Ipsi sunt petra supra quam semen cadens non fructificatur,quia,licet cum gaudio
suscipiant

verbum

Dei,in radice

tamen cordisillud
forte possessiones
et

minimefigentes,ad<mpM5 credunt,et intemporetentationis recedunt. Ipsi etiam,
si

Omnibus etiam pastoribus
cretione

ecclesiasticis,qui dis-

maximaindigent ad procurandos quoslibet
illa

magnas
ptalibus

retinent, a sollicitudinibus,et divitiis
vitse

volufru-

lapsos,attendenda est

parabola

quam Dominus

hujus suffocantur,ut non referant

C

ctum{Ibid., 14), nulla

non

visibilia et

carnalia at-

tendentes. Sed ideo

maxime

efficiuntur negligentes

Hierusalem in Jeriin latrone3,et ab eis vulneracho descendens,incidit tusrelinquitur semivivus.Cumque a prffitercuntibus
protulit de illo

homine

qui, ad

quia,timorcmamoremque Deispernentes,creduntse temporalia eteeterna bona uno dilectionis genere adipisci posse,sive proptereaquoniam,cum pro certo
sciant utraque discernenda esse in dilectione,

pro-

quibusdam minime visitaretur,Samaritanus quidam iter faciens suscepit eum sanandum, infundensque oleum et vinum, reddidit sanum (Lmc.v,30-35). Infusio enim olei et vini necessariam pietatis et severitatiscomraixtionem significat,sinequanulluspec-

ponunt sibi longum vitae praesentis spatium divinamque pietatem,quae cunctis ad se licet sero conversis veniam promittit et hac promissione abutentes, credendo scilicet quia quandocunque voluerint cito converti possint (quasi conversionis tempusin po;

catorum vulneribus plenus sanaripoterit.Hinc ergo
doctores universi possunt satis
instrui

quia nec

pietas sine severitate,nec severitas sine pietate in

peccatoribus curandis tenenda est.

testate sua habeant!), interim toto nisu terrenis so-

Similiterne concessis et

licitis

rebus intemperanliceat
:

lummodo

curis etvoluptatibus occupantur.Cumque

ter utaraur, seu in eis plus

quam

dedie in diem,de raense in mensem, de anno in annumconversionistempus diflerunt,autvixdemum
convertuntur,aut,quasi catenatia consuetudine pes-

attendenda est jugiterilla parabola

innitamur Homo quidam
{Luc.
xiv,

Q

fecit

ccenam magnam,

et

vocavit multos

sima, sine conversione moriuntur.Nam ex peccati pCEna,quam in longa conversionis dilatione promeruerunt,videbitur eisquandoque
difflcile

quod quon-

16). Quod enim ibi dicitur coena magnafacta et vocati multi, sed quidam propter villaB emptae, quidam propterboum emptorum probationem,quidam vero propter uxorem noviter ductam se excusantes

Ad expellendam ergo tam tremendam negligentiam satis periculosamtamque juvat si parabola jam commemorata ejusque exposi-

dam visum

fuerat facile.

venire noluerunt(/6irf., 18-20), significat

maximam

quidem multitudinem fidelium ad superna gaudia
sed,dura plurirai nimiae possessionum obtinendarum ambitioni,quidam autem conjugio liinvitatara
;

tio saepius et intente legatur, si

curaoratioquejugis, ut vinorum verborum lectionem

tamen simul adsit expellatur. Ipsam enim diet

intentionem
a

ni-

mium

formidans, diabolus

iugit

legentibus et

intemperanter dediti inveniuntur, pauci sunt qui vocationi divinae obedientes ad regna ccelorum perveniant.Verumtamen eoplusmeluenda esthujus
cito

meditantibus divina.

parabolae septentia,quo

minua a multis tiinetur,qui

209
quotidie non solum ob
pretio

LIBEa DE CURSU SPIRITUALI.
nimiam villarum atque boum A omnia antequam fiant.lnter eosdem quoque
et

310
hajretl-

condigo acquirendorum ambitionem propter intemperatum uxoris amorem, sed etiam, quod muito nequius est, ob eos agros quos fraude
aliqua acquirere vel auferre studentde locis sanclis
seu pauperibus,et propter meretricis inductionem, se conanturexcusare a vocatione divina.Si enim hi qui rebus juste acquisitis et Deo concessis intem-

cos falsorum Ghristianorum multitudoconvenienter

potestconnumerari,quia,dumunusquisqucvitiorum amori ita sc conjungit ut divini amoris cultum deserat,

uxorem profecto talem duxit propter quara
vitae

venire nequeat ad
sapientia,
vel

perennis ccenam.Sicut ergo

omnes

virtutes generans, sapientis

uxor

peranter utuntur.a regno ccelesti excluduntur,quid credendum est de iilis qui per vim et fraudem ali-

amica vocatur, ita etiam stultitia, per quam omnia nutriuntur vitia, stulti uxor vocari potest,
Post hajc vero mittitur servus in plateas
et vicos

quam

aliena rapientes, et meretricibus semeljun-

civitatis,

ut pauperes ac debiles, caecos et claudos
Cor.
27).

gentes, in his usque ad finem vitae perseverant?
Hacc itaque juxta litteram dicta sint.

introducat ad coenam,quia infirma mundi elegit Deus,
ut
isti

confundat fortia

(/

i,

Pauperes enim

Deinde, juxta spiritualem intelligentiam,considerare libet qui signiGcentur per illos tres excusantes
se a coena ad
:

humiles possunt

intelligi;

per debiles autem et

caecosetclaudossignificanturhi qui,varia debilitate

Primus namquo n ac caecitate mentisoppressi,claudicaverunt a semitis divina3 legis sed, postquam agnoverunt gratiam Villam emi, cl nccesse habco exire el videre dixit Dei tantam esse circa peccatores, nisibus totis ad illam; rogo tc, habe meexcusatum. Alter dixit : Juga Dominum sunt conversi.Per illos vero qui compelbonum emi quinque,et eo probare illa ; rogo te,habe me lebantur intrare ad coenam, intelligere possumus excusatum, Tertius eodem modo excusavit se dicens sceleratos quoslibet ad Deum conversos,qui, pro eo non possum venire (Ibid.) In Uxorem duxi, et ideo quod peccatis nimiis pressi fiduciam nullam in suis istis ergo tribus se excusantibus existimo intelligi meritis habebant, quasi compulsi ad Dei gratiam posse tria genera hominum, gentilium videlicet, et festinabant.Possunt et hi in eadem compulsione inJudaeorum atque haereticorum. Ex quibus gentiles, telligi qui in tantam corporis infirmitatem seu periquia.amplissimas possessiones in hoc mundo reti-

quam

invitati erant.

;

:

nentes
emi,

nil

cogitabant qualiter

vitae

perennis partici:

cula veniunt, ut pro reparatione vitae compellantur

pes fierent.significantur per illum,qui dixit
et

Villam

emendationes
est valde

morum

Deo promittere. Sed

terribile

necesse habeo exire et videre illam, etc, qu<B

scilicetetexcusationis verbatotiesincorde suo unus-

quod post compulsionem talem subjungitur a Domino, dicente Dico autem vobis quod nemo
:

quisque

dicit quoties

temporalia bona seternisgauquis aliquid emere cupit,

virorum illorum qui vocati

sunt gustabit ccenam

diis prffiponit.

Cumenim

meam

{Luc. xvi, 2i). Si igitur

nemo virorum

illo-

unum

pro altero reddit. Ita etilleagit quiliberum

C rumqui

vocati sunt gustabit

arbitrium habens ut faciat bona vel mala,spiritualia
vel carnalia, spiritualia quasi
et carnalia

salvus fieri?

coenam Dei,quis potest Non enim praeter illos quos ipe vocabit
illi

vendens a se

abjicit,

aliquis est salvandus,sed

tantummodo salvantur

invitabat

emendo recipit. Ille autem servus qui omnes intelligi potest vel naturale inge-

qui ab co vocantur. Quaeramus ergo, et opitulante

Deo, invenimus qualiter haec terribilis sententia
abs(iuescandalofidei salutisque nostra^intelligi pos-

quaecunque scientia boni ct mali a Deo tributa, ut sciat unusquisque declinare a malo et
vel

nium

sit.Nam

si

superiora hujus Evangelii dicta attendi-

facere

bonum.Sed hujusmodi servus nuntiavit haec domino suo, quia uniuscujusque conscientiaet coPer

mus,ubi scilicetlegitur quiaquidam vocati ad cocnam
venire noluerunt, tunc utique

camdem

senlentiam

gitatio patet Deo.

eum

vero qui dixit

:

Juga

ad
tiae

illos specialitcr

boum emi quinqne,elc., Judaeos in perfidia sua permanentes intelligo,qui,dum in quinque libris Moysi
fiduciam

ita esse apertius

dictam esse agnoscimus. Et, ut clarescat,dicamus ejusdem sentenquod nemo virorum

verba

:

Dico autem vobis

maximam

habentes,

nil

curant de caeteris
doctrina pleniter qui

illorum qui vocati sunt, gustabit

Scripturae sacrae libris,

quorum

cum
n
est

dicitur

corrigi possent.quasi excusantes dicentesque:7uj/a

satis patet

amam meam. Ubi Nemovirorum illorum quivocatisunt, quia solummodo de illis intelligendum
:

boum emi quinque,
sibi traditae.

in

corde suo respondent

ei

se invitat, naturaii ingenio, cuilibet scicntia; a Deo

duxi,

et ideo

Per tertium autem qui dixit Uxorem non possutn venire, h«reticos intolligi
:

proxime vocati sunt qui propter superbiam et conteraptum Dei ironice dicuntur i;i>2, sicutetalias justi, dicente Domino Non veni vocare justos, sed peccatores {Marc. ii, 17), hoc est, non veni vocare
:

posse credo.Nam

dum

tractant qualiter in haeresi

eos qui,

suam justitiam

volentes
3),

constituerc, justitix

Buscepta permaneant,eamquc magis quam sacram et universalem fidem diligant, quasi dicentes in
corde suo
:

Dei non sunt subjecti {Rom. x,

sed humiles,

qui

gralia Dei credunt se magis salvari

posse quam,

Uxorcm duxi,

et

ideo

non possum venire,
patrisfamilias

ex meritis propriis.
Potest etiam

respondent ei,qui se invitat, •ervo, de quo supra dictum
carnaliavel delectabilia

summi
est.

eadem

sententia aliter intelligi.Quia

Quaecunque enim
praeferre satagit,

homo Deo

pro his excusationes multiplices in corde suo gerit, quara excusatio aliqua Deum fallero po9sit,quiDOvit

enim vocare Dei est unicuique notitiam et intelligentiam benefaciendi dare, nemo virorum illorum qui tantummodo vocati sunt,et non simul tracti divina inspiratione ut esuriant et sitiant justitiam,

211
vcl

OTHLONI MONACHI
compulsi aliqua infirmitate seu advcrsitate ut

S.

EMMERAMMT
;

212
ct

A

exaltat, kumiliulnlur

qui se humiliat,exaltahitur-

timorem amoremque Dei concipiant, gustabit ccr.nam Dei. Undectalibi Dominusdicit Nemo potest
:

Itcm.nc de promissionibus suis
misit
se

unquam

despere-

mus.exernplis quibusdam docuit nos Dominus.Pro-

ad me venire,

nisi Pater

meus, qui misit me, traxerit

namque

diocipulis sui8,8imulque

omnibus

in

omnia Dominus ct Salvator noster prajnoscens, etvel aliquos dc dam-

eum

{Joan. vi, 44). Haec igitur

credentibus,

dicens

:

Ubi sunt duo vel tres con-

gregali in

nomine meo,

nandis salvare volens,deterrendo profert sententiam
dlcens
:

(Matlh. xviii, 20j.

ihi sum in medio eorum Quod quia semper impleat spiri-

Mulli sunt vocati; pauci vero electi (Matth.
si

tualiter,aIiquando voluit demonstrare corporaliter.

XX, 16), ac

diceret

:

multi quidem^sciunt benefa-

Nam

discipulis suis ad castellum

quoddam
sicque,

eunti-

bcnc faciant. Quicunquc ergo, hanc terribilem sententiam attendentes formidant ne et ipsi propter delicta sua computentur
cere, sed pauci sunt qui

bus, et dc se colloquentibus, ipse Jesus Christus,

repente apparens, ibat

cum

illis;

eorum
se ipso

conviator effectus, licet ab eis dubitantibus in pri-

in

numero multorum reproborum.moxque seemendare decernunt, hi profecto, eadem hora qua talia

mis non esset agnitus, omnibus quae de
erant prolatas instruxit Scripturis.

in corde suo penitus deliberant inspiratione divina
tracti, in

Legitur in Evangelio Joannis

:

Quianuptiae

factae

putantur.

numero paucorum electorum a Deo com- p sunt in Cana Galiiese (Joan. n, 1), ad quas vocatus est Dominus, et Mater et discipuli ejus. Hoc igitur GAPUT XX. quod superius dixi de Domino,quia scilicet ipsediAdversus splendidas mensas et vestes, rapinam, sponeret omnes causas unde illius doctrina et mirasuperbiam, pusillanimitatem,
etc.

cula proderentur, in hujus etiam Evangelii verbis

Si quis vero arbitretur

peccatum non esse nimio
uti, et cibis

pensari potest. Ut enim probaret quia bonae sunt

pretiosarum vestium ornatu
divite et

deliciosis

non solum
sibi

spirituales nuptiae, ubi sancta Ecclesia
fidelis

jugiter epulari,attendat illaverba quae

paupere

protulit.

Dominus de Narrat namque de divite

conjuncta est,vel unaquaeque
sibi,
:

animacoest,

pulatur
dicens
15),

qui se
possunt

sponsum vocare dignatus
filii
:

quia,pro eo quod inductus est purpura et bysso.et

Non

sponsi lugere IMatth. ix,

epulatur quotidie splendide, quodque de substantia

et

sua nec micas mendicanti Lazaro dare voluit,in inferno sepultus sit. Sed et hoc pensandum est
cunctis quia dives idem,

sponsus

est (Joan. iii, 29),

de quo Joannes dixit Qui habet sponsam sed etiam carnales, quae

non pro eo quod

alicui

ob propagandos humanae naturae fllios aDeo statuts sunt, ipse non dedignatus est ad has venire.ut eas

sua auferret, sed quod propria aliis non erogaret, et visibili miraculo.et, quod multo majus est,inviad infernum ductus esse legitur (Luc. xvi, 19-22). sibili sanctificaret.Nam quod ex aqua vinum fecit, Unde,si pro minori peccato ipse punitus est,multo C licet sit magnum mirandumque nimis miraculum, magis puniendi sunt qui peccata majora faciunt, id tamen quantum distat ortus ab occidente, tantum distat inter spiritualem Novi Testamenti intelligenest qui aliena rapiunt.Nemo igitur de rapinse licentia sibi blandiatur, sed argumento minoris culpae, tiam, et inter carnalem Veteris scientiam, quam id est tenacitatis, ad considerandam rapinam,quae ipse potentia sua velut aquam in vinum convertit, Tnajor est culpa, instruatur, sciens pro certo quia cum omnem creaturam spiritualiter intelligendam esse docuit, ut sol et luna, panis et petra intelligi argurnentis, per quae meliora vel majora quaelibet possunt. Sol enim, super omnem terram Iucens,ipagnoscere possumus, omnes a Deo probamur. Adhuc quiddam de ratione inccepta libet dicere. sum Dominum nostrum ubiquemajestate sualucentem significat; luna vero,nunc incrementa sui nunc Suntetenim multiitapeccatis exigentibus obcaecati, autem detrimenta sui sustinens,sanctam Ecclesiam ut nec oredant pcenam esse infernalem. Quod quia quae per filios suos interdumcrescit interdum vero Dominus.quiomnes homines salvare vult,pr8escivit, ideo forsitan talia de divite ad infernum ducto,ibidecrescit. Panis, qui cor hominis confirmat {Psal. que tam pro se quam pro aliis poscente et non imcxii, 17), ipsum Dominum confirmantem oranes qni petrante, disseruit ut omnes qui vel de poenis insperant super misericordiaejus ne inter hujusvitae petra etiam, quae solida est ad fernalibus dubitant,vel suos propinquossalvari de- j) pericula deficiant quodlibetffidificiumsuperponendum,itemDominum siderant, eos potius in hac vita quam in inferno nostrum qui solidus est omnibus super eum eedifipositos pro salute sua tractare admoneant.
;

Superbiam quoque,qu« omnes virtutes destruere docftt nos Dominus fugere, proferens in Evangelio similitudines duas, quarum una est:Duo homines ascenderunt in templum ut orarent; unus
riititur,

Evangelio, dicens

cantibus significat;sicut et ipse testatur in Omnis qui venit ad me
:

quodam
et

audit

Pharisaeus

et altcr

puhlicanus [Luc. xviii,
:

10).

Alia

sermones meos, et facit eos, ostendam vohis cui similis sit. Similis est homini xdificanti domum,qui fodit in altum, el posuil fundamenta supra petram (Luc.
VI, 47,

vero est

:

Cum

inviiatus fueris ad nuptias
[Luc.
xiv,
8).

recumbe

48)

;

in novissimo loco

Ex utraque ergo

gnificavit.
al) illo

possumus edoceri quanta ruina et confusio superbiam soleat sequi. Utraque etiam una eademque
sententia terminatur
:

in

per quam videlicet petram se ipsum siEodem modo,cum non solum parabolas Evangelio mystice proiata, verum etiam
vitae officia

omnia humanae
tiae

ad spiritualis intelligen-

quia scilicet Omnis qui se

usum

aptari posse tradidisset,

aquam

profecto

ai3
convertit in vinum.
facit,

LIBER DE CURSU SPIRITUALI.
Hoo quoquo miraculum
tolies

214

A

ciet,

quoties

quemquam

a carnali vita ad spirituanos, fratres clarissimi,

quoniam
posse

prosperabuntur {Psal. i, 2, 3). Verumtamen et ipse aliquautulum expertus sum, et ab
quolibet studio nulluin cito
ficri

lem

convertit. Ideoque et

aliis saspius audivi, in

miraculioperaloremdcprccemur ut, ad nos veniens, nuptiasque in nobis faciens tales per quas ipse quidem sponsus, anima vero nostra etficiatur sponsa, aquam carnalis vitae, quam vel pro necessitate mortalis naturEe vel pro mala consuetudine hucusque bibimus, in vinum spiritualis vitsB

Dominum nostrum tanti

pcrfectum, scd a parvis rebusomniain-

postquam ex semine in terram projccto ortum fuerit, priraum quidem in herbam, deinde in spicara, postreraum vero in plenum frumentum crescendo vertitur. Quo
cipere, instar cujuslibot grani, quod,
videlicet significatur

omnes ad

alta tendentes per

dignetur convertere.

tcntatioaes multas probandos essc prius
perfectionis fructum perveniant.

quam

ad

Docuit etiam Dominus in Evangelio praelatos et
judices non debere praecipites essein judicio.

Nam
Narrat auctor qitx
sionis et nerint.

GAPUT
curstis

XXI.
et

cum quamdam mulierem

deprehensam Jud«Bi ante illum statuerent, et pro hujusmodi crimine judicium ipsius exquirerent, non statim pro
in adulterio

tentationes
sui

facta
initio

spiritualis

in conversibi ohve-

exquisito respondit judicio,

sed inclinans se ali;

quandiu
licet

in terra scribebat digito
fideles

admonens

vide-

omnes

hoc facto

ut,

cum

quaelibet proxi-

morum vitiaconspiciuntvel

audiunt, nonantehaec

respondendo judicare [judicent], quam ad conscientiam propriam reversi discretionis digito eam diligenter sculpant, et, in ea, quid Conditori placeat quidve displiceat sedula examinatione discutiant. Per inclinationem denique Jesu humilitas, per digitum discretionis subtilitas, per terram vero cor

Libethicscriptacujusdam fidelis mihique notissimi fratris inserere, qui, ad conversionem veniens, et Scripturam sacram lcgendo frequentans (habebat enim spem magnam in haclectione), nimiadiuturnaque hostis antiqui impugnatione fatigabatur in eadcm sacra Scriptura. Quanto namque studiosius ille legebat, tanto magis tentationis molestia, ut sibi videbatur, crescebat. Cumque per Dei gratiam post multum temporis ab hac impugnatione eriperetur,
cogitans qualiter, per ea quae passuserat,

tam

ipse
illa-

humanum, quod

vel

bonarum

vel

malarum

actio-

quam

alii aedificari

possent, scripsit non solum

num

polet reddere fructus, exprimitur.
sit

tastentationis molestias, sed etiam sacrae Scripturae

Saepecontingit ut inter multos peritos aliquis
tardioris ingenii
;

verba, nec non quaecunque ex divina inspiratione

quod scilicetDominus non tantum
fieri

propter ejus imperitiam vel diffidentiam
mittit, sed

per-

provenerant, quibus interea respondendo utebatur pro clypeo, et qui sibi erant charissimi spirisibi

tam futuriquam praesentis tualesque amici, ostendit. Hsc igitur, quiaetmihi temporis homines eadem imperitia laborantes cor- C poscenti saepius legenda dedit, cogitare coepiuthis rigantur et instruantur. Nimis enim providus est qui in Scriptura sacra sc exercere student aliquoDominus, et nulli vel bene vel male contingere permodo panderem quatenus, per eamdem impugnaetiam ut
alii
;

mittit propter se

solum

;

sed ut simul

alii

corrigan-

tur aut consolentur per illum. Cujus nimirum providentiffi causa sanctum Thomam apostolum inter
alios apostolos credentes permisit ad

tionem quam ipse passus erat, illi cautiores fortioresque contra diabolum efficerentur. Sic quippe incipit scribere de tentationum suarum molestia.
Delusiones Satanae varias vigilans ac dormiens

tare de resurrectione sua, ut cuncti in
loco vel

tempus dubiquocunque

tempore

positi per

ejus dubitationem in-

struerentur ad fidem. De qua dubitatione sanctus Gregorius in homilia quadam disserens ait ISun:

quid, fratres charissimi, casu gestum creditis ut electus discipuhis de resurrectione dubiiaret,
Tpalparet,

dubitans

palpans crederet
ut

dispositione gestum est. Egit

vina clementia

:

Non hoc casu, sed divina namque miro modo didiscipulus dubitans, dum in Ma?

quas licet universas nequam dinumerando promere, aliquas tamen memoriee insitas, prout possum, volo referre. Et reor hoc primum de fraudibus his perhibendura, quod et ante monachilis vitac professionem, et postea diu perpessus sum quia scilicet satis stolida iraprovidaque mihi inesset voluntas conversionis, quam, contra Scripturam
pertuli,
;

sacrara, quae dicit
t\

gistro suo vulnera palparet carnis,
sanai^et infidelitatis
litas

in nobis vulnera

Thomae iiifide; plus enim nobis ad fidem, quam credentium discipulorum fides

profuit.

diu per amoena et lata sacrae Scripturae prata utcunque digrediens, et flores qui videbantur optimi exinde decerpens, cis quibus ex scientia sufficienti facultas

Jam

xxku, 4), sine et amicorum, quaraque, inmaximo,juventutisfervorepositus,subi nimisque foret inconsultum ut ito vellem adire hujusmodi horao quisquam tara periculosum suHciperet votum ideoque multo melius esse ut, praestolans usque ad aetatis maturioris perfectionem, tunc tandem, cura se virtus ingesserit omnissponte, pro
;
:

Omnia fac cum consilio parentum
:

consilio [Eccli.

desiderata tractem conversionc.

Ilaec

quidera ct his

est

pluriraa scripta quasi trans-

similia in primis mihi quasi compatiendo et consu-

iliendo percurrere,

viam deraonstravi

in

qua jugiter

meditando, conservando spiritualiter currcre possint. Et quam dulcis cursus ejus qui in lege Domini meditatur die ac nocie Quia quaecunque fa!

lendo intulitillusio diabolica; deinde vero, cum talia ad plenum voluntatis suae efTectum, Dei gratia resistenle,non potuissettentatornequissimusin

memet

obtinere, ad majorisexcitatusestpugnamnequitiffi.

215

OTHLONl MONACIII S.EMMEIIAMMI
arte solita, ad dcperutionern

216

Nam

studuit, inspirans vidclicet incassurn
reverti, qui tantis criminibus

mc mc

pcrtrahero

A

talem vellc

xviii, .'5). Numquid et hoc te movet, quod ?^zechiel prophcta cornminatur; dicens Aniraa qum jteccave:

sim implieatus, ut nonsolumprincipihuH,sodctiummultitudini Cfjetcra; ipsisquc simul parcntihus ct cognatis exosus csscm. «Putasne,inquit,uttumscelcrulushomoupudDcum judicem districtissimum veniam possit promercri, quandoquidem, sicut scriptum est Vix justus salvahitur ? (/ Pelr, iv,18.) Ne cupias ergo quae non sunt cupienda sed potius ad eu luboris tui studium converte quae amodo possis obtinere. Si enim ita,
:

rit,

ipsa morietur ? [Ezech. xviii, 20.) Si

enim omniB,

qui pcccat, morti subjacebit, profecto nullus

homo

sulvus erit
tcst.

;

quiu nerno ubsque peccato inveniri posimiliteret illum mirabilem sentenliarn,
dicit,

Nonnc
ait

quam

paulo post idem Propheta
ergo
:

tua

mens

at-

tendit?

Hi averteril se justus ajustitia sua,

et fecerit inifjuitatem,

;

ut tu stolidissime aestimas, omnibus concessa foret

hujusmodi facultas ut

scilicet

ad regna ccelestia

tam perversus quam justus homo pertingere posset, nequaquam apostolus ille excellentissimus Paulus diceret iVo?^ enim est omnium fides {II T/im. iii, 2). Et iterum idem dicit: Non omnes obediunt Evan:

-n

gelio {Rom. x, 16). Ipseque Salvator et veracissimus

auctor haec rudimenta suis
:

mundoque simul

dedit

omni Qui potest capere, capiat {Matth. xix, 12). In qua procul dubio sententia praescius innotuit quod
nonomnisbonapossit. «Cum igitur delusionibustorquerer talibus, quis, putas, mihi tunc erat animus ?
Nil aliud certe tunc praevalui nisi
flere,
et,

omnes justitix ejus erunt in ohlivionem {Ihid., 24). llinc est quod ille Judas traditor Domini, cum hoc unum traditionis crimen admisisset, post rnultimoda justitiae opera damnatus esl. Attendeadhucetaliaduo maximahujusrationis exempla, in quibus probari et definiri potest omnis nostra sententia. Legitur enim in Exodi libro, quia dixeritDominus ad Moysen: il/wereftorcMi vo/uero, e< clemens ero in quem mihi placuerit {Exod. xxxiii, 19). Rursumque in Evangelio scriptum est quia volens quidum discipulus ejus fieri, ac dicens Sequar te, quocunque ieris {Matth. vin, 19), repulsus est ab
:

eodem Domino
ubi caput
veritas
!

dicente
;

:

Vulpes foveas hahent, etvo-

lucres cxli nidos

filius

autem hominis non

habet,

suum

reclinet {Ibid., 20).

indiscreta se-

juxta

Psalmistam, fuerunt mihi lacrymae meae panes die
ac nocte {Psal. xli,
talia potest vincere.
4).

miseranda aequitas, quae tantummodo voluntatis suae arbitrium sequitur, et ad se confugientes suscipere dedignatur
lis est
!

Fateor nimirum ex intimo
insidiator cane-

Intolerabilis certe ta-

corde, quia nullus nisi per gratiam Domini solam

disciplina, nullique merito placitura. »

Postquam autem

lidissimus
fraudis

me ad desperationis illatae consensum

Hujusmodi quoque delusiones diu perturbaverunt meas cogitationes, in quibus satis probari valet
quantis periculis

quit pertrahere,

conatus est etiam per alia suae

mens mea

subjaceret.

argumenta ad justitiae divinae blasphemium non deterrendo vel improperando, sedquasicondolendoetcompatiendo afflictionimeae, suggerens videlicet cordi meo hujusmodi cogitationes « quam miserande juvenis, cujus dolorem nullus hominum dignatur uttendere Quis autem

Ad easdem delusiones

videtur pertinere quod sub-

me

deflectere,

sequenter volo referre. Saepeigitur contigit ut, quia matutinis horis ad signum primum, sicat regula
sancta docet, volui exsurgere, phantasmatico aliquo longe ante tempus surgendi excitatus oratiorum venirem festinus. Hoc etiam tandiu credidi opus esse

:

!

hominum vel excogitare potest tanta le jam depressum afflictione? Unde nec illis debes imputare quia
;

quod nequeunt scire, in eo non possunt subvenire. Novit enim Dominus et praevaletomnia solus.Ideoque illi soli constut imputundum quidquid videtur ineptum et inordinutum. Cum ergo sciat et possit omnia, quare non adjuvut le in tribulatione tua, qui pro ejus amore reliquisti et prius ssculum, et modo
diutius inaestimabilem sustines cruciatum ? Quae,

divinum, quousque ex tempestivi soporis impedimento coactum me sentirem ad intempestivum. Patiebar et hoc per aliquot annos in nocturnis horis, ut,licet admodum sanus in lectulo dormiens jacerem, cum ad matutinas laudes surgere deberem, quasi

compedequodam membrorum omnium

constringe-

rer debilitate, sicque ad ecclesiam nutanti et difficil-

limo gressu pervenirem. Proferenda est adhuc tentatio et delusio una, quam tanto difficilius intimare
queo, quanto
J)

rogo, ista erit ratio districtionis, quae ad sejugiter

clamantes omnibus cruciat modis ? Fac quod fucturuseris depone supervucuas preces et luctus; quia
;

vel

hujusmodi legebam audiebam ab ullo.Postquam enim suprascriptis
aliquid

nunquam

et aUis multis tentationibus,

ille in

huc severitate
:

in

qua hactenus

erut,

amodo

etiam perseverat

nam
te

nimis stultum est ea preci-

nime in bus sint
sed,

quarum quasdam miquasdam vero, ne legentimemoria habeo,
taedio, hic

prolerre nolo,

sum impulsus,

bus attentare quae

scias

non posse impetrare.

per Dei gratiam, afldeetspe ccelestis auxilii
;

Verumtamen

noli timere, quia

numquam unius

po-

nequaquamevulsus
torqueri

tuncimpugnationetali diutius

tentisinjustitiaomnespermittiturperdere.Quomodo

me

sentiebam, per

quam

et de Scripturae

enimpossetfieriuthomo quisquam mereretur semper
alfligi ? vel

sanctae scientia st ipsius Dei essentiaprorsus dubi-

quis mortalis sine peccato valet esse
vitse ?

ab

initio

usque ad finem

Aut parvuli innocen

-

tarecompellabar.In aliarum quidem tsntationum discriminealiquod refrigeriiintervallum, aliquod spei
preestabatur refugium
;

tia qualiter acquiri potest in

senecia? sicutChristus

in istius vero
solatii

passione per

docet

:

Nisi inquiens, conversi fuerilis, etefficiamini

horas continuas omnis fere
tione. In aliis^per |sacrae

privabar cogniali-

iicutparvuli,non intrabilisinregnumc(£lorum{Matth.

documenta Scriptur»

217

LIBER DE CURSU SPIRITUALI.

Si8

quatenus roboratus, oontraillata mortisjaculafide speique armis decertavi in ista autem.orani dubitatione et mentis caecitate circamseptus, si vel ulla
:

A

esset
in

nequaquam tanta confusio atque diversitas rebus cunctis appareret; sed neque tibi discri-

raina tanta contingerent, talisque dubitatio

quam

in Scripturis sacris

veritas sit ac

profectus, vel

si

modo

pateris

minime immineret.
sit

»

Deus omnipotens constct.prorsus dubitavi. In aliis, inquam, tolerabilis aliquomodo et temperata fuit impugnationis causa in ista autem talis erumpebat violentia, ut non solum spirituales, sed etiam corporales mei sensus vigore solito destituerentur.Videbatur enim mihi interdum ut.quasi obvelato visu
;

Cumigiturhujusmodi delusionibusdiuturnis plua

quam crodibile

impugnarer,et propter inauditara

ipsius impugnationis qualitatom ulli fratrum aperte

indicare vererer (nullum

enim

talia

posse credere
et vires

vel audire arbitrabar),tunc solo prostratus, et prae

amaritudinc suspiria longa trahens,
colligens.emisi talem labiis et pectore

animi
:

et auditu, nil

juxta vires solitas videre aut audirc

vocem

«

si

possem, interimque quasi cujusdam mecum colloquentis, et ore eliam apposito verba meis auribus susurrando immittentis audirem.dicentisque « Cur
:

labore cassato
pretiosa

tam diu

fatigaris ?

Ubi est

illa

spes
Tt

quam usque modo retinebasin Scriptura ? Nonne,omnium mortalium stultissime,casibus propriis poteris

probare quia

et

Scripturarum

testifi-

undique Parens,sicut jam, precor, oset in libris legi soepissime multis tende quis sit et quid quoque possis, eripiens citiusmeapericulis imminentibus; nam sufferre magis nequeo discrimina tanta. » NuIIadehinc mora; et ablata est per Dei gratiam non solum omnis illa dubilationis supradictae nebula, sed etiam scientias
quis es Omnipotens, et
si sis
!

absque ratione constat et sine rectore? Nunquid experimento non cognoscis quoniam aliud librorum relatio divinorum, et aliud vita moresque probantur esse hominum ? Putasne tot millia hominum errare, qui, ut ipse quoque hactenus cernebas, nec observare, sed nec suscipere curant documenta librorum ? » Cumque super his moestus in corde meo memoracatio et totius creaturoe imaginatio

luxtanta in corde

meo

emicuit.ut et

nunquam

post-

modum

tales dubitationis mortiferae tenebras su-

stinerem,et ea quan

minus antea cognovi

intelligere

coepissem. Cujus ctiam intelligentia? gratia in tan-

tum peridem tempus mihi augebatur,
facile

ut non eam possem occultare. Instinctu enim quodam
et

ineffabili

fervore insolito

auccensus, aliquam

laudis divinae

remsaepins quasi interrogandoetobjiciiendo: «Siita est, inquiens.cur tanta convenientia est in omnibus
fere Scripturis divinitus inspiratis ut ratione pari et

assumere incitabar. Cumque eamdem intelligentiae gratiam nec prorsus tacere nec convenienti ratione possem

operam pro

gratia collata

perhibere, tractare coepi, quia forsitan diclando et

de conditore Deo et de mandatorum ipsius observantia enarrent?»Visum esthujusmodi verba iterum quasi respondendo mihi inspirari « Ideo utique, o
:

scribendo fervor insitus liceret proferri.

C
Vndeacguomodo

CAPUT

XXII.

insensate, Scriptura, in qua confidis, de Dei persona, et de religione multiplici verba profert quo;

niam homines
praesenti

qui Scripturae ejusdem auctores olim exstiterunt,eodem modo quo etiam in tempore
illi

quasque- consoLaliones in animo perceperit nas inspirationes fervenle tentatione.

incitatus ad scribendum fuerit Ohtlo, et divi-

Hoc itaque modo occasionem scribendi sumens,
ea qua3 superius de illusione diabolica proferebam,
et quas

homines vivunt,
talis

ipsi

tunc vixerunt.Modus

autem vivendi
scis, constat

in temporepraesenti.sicut tu

quoque

adhuc proferre

volo, de inspirationis divinae
:

ut honeste

quidem

et religiose

colloquio scripsi,ita incipiens

Quoniam

igitur de-

satis

homines Ioquantur,aIitervero longesint actus corum, sicut scilicet expedit, et fragilitas humana

lusiones diabolicas peccatorum

permittit.Non ha;c ita esse quotidie potes probare? Unde patet et auctores scripturarum antiquarum
religiosa

meorum causa exortasatquecontra mesuscitatasaliquantulum protuli, consequens profecto et rationabilc videtur ut ctiam

quidem honestaque dictacomposuisse.sed non secundum eorumdem dictorum qualitatem vixisse. Igitur secundum talem modum omnes legis
divinae libros intellige conscriptos, ut videlicet religiositatis et virtutis superficiem

divinaeinspirationis modos, quibus mensmeaadrepugnanduminstruebatur,scribendoaperiam,neforte

aIiquis,delusiones
et

easdem hictantummodo scriptas
adjutorii instrumenta ex

non prolinus

ccclestis

D

lectione pari agnoscen3,aut

quamdam

exterius

quae

mea nunquam

est,

me victoriam adeptum, mihimet deputasse arbitre-

habeant,interiu3 vero rationem aliamet intellectum exquirant sicut in plurimis maximeque in divinis
;

seu etiam,quia mihi defuisset protectio divina in meiSjin suis pariter tentationibus idem sibi eventur
;

codicibus facile reperiuntur sententi.T, aliaminlittera,aliam in intelligentia rationem retinentes.Haec

turum vereatur.Cui suspicioni nullum dans locum,
fateor

me

contra diaboli insidias orani

modo per

autem omnia itaesse,uno Pauliapostoli testimonio
approbo
:

Liltera enim, inquit, occidit

;

spirilun
6.)

au-

gratiamdivinaminstructum,sed,desidiala3civiaque animi torpentem, nullo umquam certamine debito
vel vigiliarum,veljejunii,seucujnscunque continentiae

tem, id est

sensus, vivifical

{II

Cor.

iii,

Nonne

satis aperte per

haec Apostoli verba doceris quia,si

librorum dicta sequeris.maxima pericula patieris?

pro viribus datis pugnasse.Nam, ut praeteream collatascientiaeliberalis dona.quae circumspectionis

Idem quoque deDei essentia intelligendum
quin
61

est.AIio-

aliqua p«r6ona v«l virtus Dei omnipotentis

instrumentaconstant maxima,meinini me frequenter,et maxirae cum primum de stratu meo in matu-

;

219
linis

OTHLONI MONACHI
exsurgerem horis,
surgente

S.

EMMERAMMI
ignarus

220
et inermis,

cum

mox a quodam quasi memocumquc simul gradiente per inef-

\

vel aliquid attcntari8,mox,vclut

victus abibis! Constat incptus hf>mo,qui se scit sub-

modum nunc increpari, intcrdum leniler admoneri, crebro ctiam humillimo nisu obsecrari pro emedatione morum et vitiorum,corum quidem in primis qufu heslerno forsitan die ignoranter
fabilem

dcre ncutro,nec paci videlicct nec bcllo

:

paci,quia,

cuni nulla aderit pugna, se tanquam validum et

promptumspontc affertadpugnandum;belloautcm,
quia

cum primum

insonucrit clangor

pugn.-fi,

mox
ergo

commiLtcns pro nihilo duxi tum vero pro eorum qu86 in quocunque tempore admisi aut inepte riden;

depositis armis fugit ad soiatia pacis.

Quem

dOjVel incaute loquendo,seu jactando,vel adulando,
sive dctrahendo, scu etiam inutilia cogitando
;

sanctorum Patrum in Veteri aut in Novo Testamento dcgentium tam gratummihitamque pretio-

po-

sum

csse

unquam

legisti,ut

eum

in tribulationis ali? In

jam antea perpetratum

stremo pro emendatione cujuslibet vitii quod longe vix memini.

cujus fornace noluissem probari

quibuscunque

igitur librisdivinae legis placeat,hoc,quod

jam

dixi,

Cumque hujusmodi
dium me
Deus
scit

inspiratione et instinctu cirstu-

exquire, et invenies procul dubio mihi non in sua

cumventus ecclesiam intrassem,et ad orationis

voluntate homines delicatos, sed magis in tribulatione ac persecutione probatos,
in

suppliciter inclinassem vel prostravissem,

semper

placuisse.

quod non mentior,videbatur mihi quasi ali- n Unde

Evangelio dicitur

:

Beati qui persecutionem

quis etiam
sequaris, ita

me

deposceret

eodem studio orandi
est ut a

:

patiuniur propter justitiam, quoniam ipsorum estre-

« Sicut,inquiens,tibi

gratum

me

rogata con-

gnum

ccelorum [Matth. v, 10). Et iterum evangelica
:

quoque mihi preliosum constat si tu precibus obedias meis. Nonne ergo tu, quem saepe
rogavi ne hoc vel illud vitium geras, adhuc in aliis perseveras?Nunquid non adhuc in te resident carnalinm rerum desideria,servitutis diviuoe negligentia,
janctantiee ct arrogantise nec nonvestitus superflui

verba testantur

Regnum coelorum vim

patitur, et

violenti rapiunt illud [Matlh. xi, 12).
:

Item scriptum

Arcta et anguslia via e$t quge ducit ad est de eodem vitam (Matth. vii, 14). Hinc etiam Paulus apostolus
dicit
:

Nemo

coronabitur, nisi qui legitime certavent

{II Tirn. ii, 5).

hominis odium quem scis a te non esse odiendum dicente Scriptura Omnis qui odit
studium,
illius
'*

«

Cum

ergo haec et his similia multa in Scripturis
vis percipere, in tribulationisaut

:

sacris scias scripta,quare tu,si aliquam vitae peren-

fratrem suiim, homicida
tinet,ut

est {I

Joan.

iii,

15). Si

enim

nis

coronam

mo-

ille,tefrustrapersequens,iniquuisest,quidad te per-

eum

similiter persequaris ?
et

Nonne
ut

scis scri-

ptum
niis

:

Mihi vindictam,
xii,

ego rttrihmm,dicit Domitalis est
?

lestiae pro crimidibus saltem commissis cupis sustinere? Attende itaque diligenter ad ea quae jam dicere voIo,quoniam legisti talia crebro,PIurimi nam-

{Rom.

10)? Si vero

eum

conuni-

vertere possis, cur hoc negligis

Nonne adhoc

C

cuique ingenium liberalisque scientia a Deo prsstatur,ut alios aedificare moliatur ? An arbitraris ut te

que sanctorum non tantum pro peccatorum emendatione seu correctione,quantum propter probationem velperpetuaefelicitatiscompensationem tormenta in
hoc

mundo

pertulerunt, sicut sanctus Job, Daniel,

tantummodo

peccantem velim tolerare, et non similiter alios in te delinquentes usque ad poenitentiam expectare ? Quin potius attende quia, sicut omnium Creator Paterque sum mortalium, ita erga omnes unum patientiae et paternitatis habeo affectum. Nos autem homines hoc decet omnimodo
in alios

Jeremias in Veteri, in Novo autem Testamento omnes pene martyrum chori leguntur ideo magis passi, ut velut aurum in formace probatum,
Isaias,

puriores effecti aeterna perfruereutur requie,

quam

ut pro sceleribus puniti reatum persolverent illata tribuIatione.Tu vero nihil horum tibi merito vindicare potes, ut scilicet magis ad probationem

videre, ut tanta pietatis meae devotio vobis valeat

quam

prodesse.Ubi ergo nunc est patientia et constantia, nec non illa perfectio,quam saepe Deo promisisti,si
ille

teeripiens a periculisimminentibus constitueret

ad pecratorum absolutionem amodo affligaris. Sed ad hoc tribulationes omnimodas tibi opus est tolerare, ne pro reatibus tuis aeternas poenas cogaria
subire.

in habitu

tua ssepe rogavit
solvere

monachico? En Deus effecit quod mens ut quoque quaretuum tardas per:

votum? Rogasti etiam

tibi

talem praestari

j)

Hoc quoque oportet ut jugiter recorderis, quia plurimi,propeccatis multolevioribusquamtua sint,
«

locum

quo copiam haberes librorum.Ecce exauditus es. Ecce libroe retines diversum dogma ferentes, in quibus aeternam poteris cogaoscere vitam. Currebusvariismentem perinaniaspargis,et minus optatum festinas sumere donum ? Ad haec etiam roin

justo Dei judicio,auttormentis gravibusvel inhonesta

membrorum

amissione vix praesentem vitam

re-

dimere meruerunt, seu etiam, quod miserabilius
est,

aut gladiis, aut bestiis, vel igne, sive aquis consumpti mortem repentinam subierunt. Quae

gare studuisti ut,quia te ad toleranda adversa praeparatum et promptum existimasti.aliquam super te

permitterem venire molestiam tentationis,per quam meruisses aliquatenus expurgari a peccatis.Ecce et hoc ita exaudivi,ut non secus nequissimi tentatoris
Yota.sed potius juxta vires tibi concessas ab eo fatigareri3,et

multimodis criminibus saepe meruisses, non solum pietate divina protectus evasisti verum etiam interim dona utriusque hominis inomnia,
licet

gentia, quae mortalibus

plurimis

sunt denegata,
tenuisti.

tu.veiut ex meritis aliquibus acquisita,ab annis puerilibus

usque in praesens semper

tamen,cum ab hujusmodi compugnantia

ergo haec tanta recordatione Bunt digna ?

Nonne Nunquid

;

:

m
ullum
in

LIBER DE CURSU SPIRITUALI.
Deum habes
justae quffirimonipc causam? majorem pro tribulatione quaquerimoniam habere, quo minus in

222

A

ingerat, injustos

tamen verbis
justo
:

omnem humanoe
vivat,
et

cle:

Scio utique te eo

mentiaj

usum
si

excedentibus consolatur,
Vita

dicens

cunque recenti tempore prajcedenti adversa solitus eras ulla sustinere. Ideoque contra Domini flagella, peccatis tuis abolendis nimis necessaria, tanto magis modo murmurare soles, quanto majori clementia patientiaque ille hactenus iniquitates tuas sustinuit omncs. Sed
hjec est injustissima

Etiam
in

dixero

contisus
justi:

justitia

sua fecerit
et egerit

iniquitatem,

omnes

tix ejus oblivioni tradenlur. Si

autem dixero impio
vita
vivnt, ct

Morte morieris,
morietur

pcenitentiam a peccato suo,

leccritque judicium el justitiam,
(Ibid., 13, 14).

non
in-

In

aliis

etiam prophetis

hominum

recompensatio,

ut,

venitur scriptum quanla Dei gratia
qui invocant illum. Joel

cum

usque ad sencctutem omnigenis peccatorum sordibus involuti mira Dei pietato sustineantur, et postea, ne a;ternis deputentur suppliciis, pro eorumdem peccatorum ablutione aliquatenus affligantur, nullas ci grates studeant impendere,vel pro exhibita compassione, vel pro emendationc. Noli ergo mirari quia mihi placet omncs homines probari nam nec sibi, nec aliis satis cogniti forent, nisi eos tentamenta aliqua certos ac probatos facerent. Quis enim miles, nullum prffilii periculum expertus, praeliandi socius erit certus ? Ideoque multi, in otio et in pace inutili nutriti, quamvis fortes
a pueritia
:

Convcrtimini ab

sit super omnes namque propheta dicit Dominum Deum vestrum, quia beni:

gnus
{Joel.

et

misericors
13).

est, et

prxstabilis

super malitia
dicit
:

Quaerite prophcta Dominum, ct vivite {Amos v, 5). Non minorem quoque fidei atquo spei doctrinam in Jona propheta
II,

Et

Amos

ti

invenies, in quo

mensa

circa Ninivitas delinquentes.

rudimenta ac

commemoratur benignitas Dei imEadem itaque solatia in omnibus sacraj Scripturse
ct

libris reperiuntur, sicut
:

Apostolus testatur, di-

Omnis scriptura divinilus inspirala utilis est cens ad docendum. Item Paulus, inter innumera Epistolarura

se esse credant,

cum

venerint ad bellum, continuo
arbitratus

suarum documenta,specialiter
:

quali clementia

fugae quaerunt prresidium. Sic etiam tu

Deus

in tribulatione vel tentatione positos tueatur
Fidelis Deus, qui
;

es temet ante tentationis
et ecce
illata.

tempus validum ad omnia,
sis

profert, dicens

non patietur vos

quam

infirmus

ex tenlatione apparet

teniari supra id quod potestis

sed faciet

cum

tenta-

QUiD sis? Certe

Numquid adhuc nescis quantum sit noscere si necdum tentatio aliqua te fortio;

tione proventum, ut possitis sustinere, illud scilicet

proventum vocans, quod,

variis tentationibus fati-

tamen te fecit certiorem quia prius te, quod non eras, credidisti validum nunc, veritatem
rem,
tui
;

gati,sedadDeumclamantesliberati,discimusquanta nequitia sit diaboli nos impugnantis, quantaque Dei
gratia nos exinde liberantis.

proprie fragilitatis expertus, agnoscis teinfirmum. Haec est namque illius agnitio infirmitatis, de qua
:

« Sed si de his omnibus documentis, quae jam ex Apostolus dicit Virtus in infirmitate perficiiur C Scripturis sanctis prolata sunt, aliquid diffideres, {U Cor. XII, 9). Igitur Deo gratias age quia, quamvis vel quia ex legis urabra, seu quia ex puris hominiinvitum, te fecit jam tibi notum, et propriae fragilibu3 sunt dicta, saltem ea quae dicta sunt a Doraino tatis conscium. Jesu Christo, qui Deus et horao est, firmiter credere
;

Consideraque simul, quia tanto majori devotione amodo obtemperare, quanto pluribus experimentis jara probasti omnia
«

debuisses.Dicit enim,Matth3eo evangelista narrante

ac fide regimini divino debes
in

Nonveni vocare justos, sed peccatores
Item,

{Matth. ix, 13).

eodem narrante

:

Venite, inquit, ad

me, omnes

Deo tuta esse

;

sufficere

namque tibi pro fide atque
qua3
saepe in

gui laboratis et onerati

estis, et

ego faciem requiescei-e

spe retinenda deberet,
legis et audis
:

Psalmista

vos {Matih. XI, 28). Lucaetiara perhibente, discipulos suos pro

misertus est

Quomodo miseretur pater filiorum, Dominus timentibus se, quoniam ipse
cii,

quadam

ratione immiti increpat,dicen3
;

Nesdlis
venit

cujus

spiritus esi is

Filius hominis

cognovit figmentum nostrum (Psal.

13)

;

et

ite-

rum

Dominus in omnibus verbis suis, et sandus in omnibus operibus suis [Psal. cxliv, 13) itemque Custodit Dominus omnes diligentes se (Psal. cxLiv, 20). Multaque his similia et in aliis
:

Fidelis

:

J)

animas perdere, sed salvare {Luc. ix, 56). evangelistam ait Gaudium erit in ccelo super uno pecatore pcenitentiam agente, quam supra nonaginta novem justis, qui non indigent pcenitentia {Luc. XV, 10). Joanne quoque perhibente, dixit
per

non Item

eumdem

:

codicibus inveniuntur scripta, ut in Isaia propheta, qui ex Domini persona dicit Convertimini ad me,
:

discipulis

suis

:

Amen amen
in judicium

dico vobis, quia qui

verbum

meum

audit, et credit ei qui misit me, habet
et

et

salvi eritis omnes fxnes terrx [Isa. xlv, 22) et iterum idem propheta dicit Derelinquatimpius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, et reverlatur ad
;
:

non venit, sed transit a morte in vitam {Joan. v, 24). Quia ergo tibi datum est nosse legendo ct mcditando hujusmodi docuvitam aeternam,

Doniinum,

quoniam multas
scribit

et ad Deum nostrum, ad ignoscendum (Isa. lv, 7). In Ezechiele quoque propheta invcnies similia verba;
et

miserebitur ejus,
est

menta, cur, quaeso, non sufficiunt
spei salutiferae constantia ?

tibi

pro

fidei et

Nunquid pro munere
libi litlerarura

parvo, vel sine causa datara

scien-

enim

:

Vivo ego, dicil

Dominus Deus,

nolo

tiam existimas

?

quanti pretii pensarentur ista
!

rfiortem impii, sed

ut

convertalur, el vivat (Ezech.

xxxni, 11)

;

licet justig,

paulo post profert sententiam, quae, ne de se aliquid prsesuraant, pavorem
et

apud multos, quae tu pro nihiio deputas Proinde vero, quia non solum supra raemorata scientiae liberalis gratia, sed etiam ea quae ex ingenio naturali

323
ipsoque usu communis
ducto
tibi
vitaj

OTHLONJ MONACHI
velut cerlissima dc Ueo

S.
V, H,

E.MMERAMMI
'.)).

224

A

Qui adhuc dubitas de ineffabili Dci cletanti insidias nullatenus potes eva-

prius sentiebas, nunc in oblivionem et in crrorem

mcntia, et de praecavenda diabolicjc fraudis astutia?
Hostis

minime suppetunt pro retinenda

inter

namque

tentationis illatm molestias fidci spciquc constanlia,
libet illa

dere, nisi firmiter crcdas quia nihil imposBibile est

mcmorarc
:

Dei beneficia qufc expertus es hoc, quod,

in pueritia

ut,

dum

modo

licet

plurimis

apud Deum, et quoniam salvat omnes sperantes in eum. Iluio vero fidei licet tcnacissima diaboli invidia te impediat inhaerere, suggerens videlicet cordi

documentis instructus (utpote in

aetate

maturiori

constitutus) ignoras, te olim in aBtate puerili satis

tuo obtinendce remissionis vel salutis difficuitatem,

nosse probavero, vel sic confusus ad cor redeas, et Dei misericordiae potentiaeque nunquam diffidas,
quolibet

nec non judicii divini austeritatem
dicta Scripturaj sacrac

;

tu

tamen supra

documenta ac

pietatis divinac

modo

afflictus

videaris,qualicunque tenta-

tione diabolica impugneris.Diabolus

enim justo Dei
;

judicio fatigare

te

citudo tua nisibus

ad tempus permittitur sed solliomnimodis hoc debet perpendere,
te valeat

experimenta sub tenaci memoria repone, et procul dubio omni diabolica liberaberis delusione. Diaboius enim nullo modo magis confunditur et convincitur, citur.

quam cum

ei

a fidelibus Scriptura sacra obji-

ne

ille

delusione sua

subvertere.

»

CAPUT XXIU.
Plures
fuit.

ccelestes

ad vincendas
«

doclringe , quibus auctor tolerandasve ientationes excitatus

Quod etiam ex Jesu Christi testimonio maniNam, quamvis sibimet maxima B verborum scientia inesset, tentatori tamen cum imbutus
festissime probatur.
nullis aliis, nisi quae ex sacra pagina protulit, re-

Quis igitur

ille

erat

quem

tu

quondam, cum nu-

per ad scholam pro
et saepe, inter

litteris

discendis traditus esses,

spondere voluit dicens Scriptum est : Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo, quod procedit de ore BH (Matth. iv, 4) Scriptum est : et iterum
:
;

:

cosevulos

ac scholasticos residens,

Non

tentabis

Dominum Deum tuum
te

{Ibid., 1).

ne verberibus

diris castigareris timuisses, unice

pro

« luter haec vero scire

convenit quoniam pro
malitia et versutia

discendi facilitate invocasti, etexaudivit te?
quaeso, tunc credideras

tam pium ut te a virgularum plagis defenderet, tamque potentem ut capacitatem etiam sensus nec non ampliorem scientiae facultatem concedere tibi posset? Nonne

Quem, parvulum

causis variis tentationes diaboli perferre proderit.

Primo, ut detegatur
fragilis
aliis

illius inaestimabilis
;

deinde, ut uniuscujusque hominis ten-

tati fragilitas vel

constantia agnoscatur
et

;

ac per hoc,

quidem

lapsus,

cum

conversus fuerit,

Deum solum, creatorem et provisorem rum ? Nunquid non tuis tunc satisfecit
ras
existeres gnarus ?
Certe, temetipso

universoprecibus,

in tentatione vel fragilitate

quacunque adhuc
de beato

positis condolere

compatique

sciat, sicut

sincePetro legitur quia idcirco in peccatum fragilitate consen- C propria urgente cecidisset, ut aliis peccantibus tiente, nisi forte oblivionis aut maeroris causa immisereri didicisset. Constans autem et perfectus pediaris, testor quia non solum praemonstratas a ideo in tentatione probatur, ut caeteris adhuc stantidoctore, sed etiam nondum reseratas lectiones et bus in exemplum, et cadentibus in venerationem

quamvis tu necdum ad proferendas orationes

cantica tarn capaci celerique effectu didiceras, ut

non parvum miraculura
exhiberes.
«

caeteris

simul discentibus

fectio

igitur, adhuc parvulus ot in scholis tantam Dei gratiam potentiamque eaepe expertus es, cur etiam modo, cum viriles annos retinere videaris, cum per dona scientiae plura nec non per experimenta multa pietatis divinae notitia potiaris, dissimilia de Deo credis ? qualis vir, qui, aliquantulum proficiens in puerili, ad nihilum tendit fungens aetate virili cum congruentior humani pro-

Quoniam

positus,

reparationemque assumatur, sicut et beati Job peratque constantia cunctis est imitanda nec non veneranda. Ille enim ita pro Domino et propriae carnis ulcera gravissima, et filiorum invisam mortem, universaique substantiae perditionem sustinuit, uxoris quoque convicia, nec non amicorum opprobria invectionesque plurimas contempsit, ut in nuUo

Deum
rat,
suis,

offenderet, sicut de eo Scriptura
:

commemolabiis

dicens

In omnibus his

non peccavil Job

neque stultum aliquid contra
I,

Deum

locutus est

!

(Job.
j)

22).

Nonne ergo

utilis

exstitit tanti

beati

fectus ordo sitdepuerili in virilem

animum
;

proficere,

de parvis ad majoraconscendere sicut etApostolus dicit Cum essem parviilns, cogitabam ut parvulus,
:

Job tentatio, in qua et ipsius constantia et diversa Satanae reserataestmaiitia? Eadem utilitatis causa, eadem pietatis cura semper fuit et semper erit Deo
super omnes quos tentari permittit, quamvis vos,

sapiebam ut parvulus

quando autem factus sum vir, evacuavi qux erant parvuli {I Cor. xiii, 11). Attende ergo quanta pietatis divinae experimenta teneas,et a
;

homines,

efficiente

diaboli invidia, infldelitate

et

fidei

speique constaiitia deficere noli
:

;

sed recordare

desperatione obcaecati inutilia et impia de Deo arbitremini. Relinque igitur varium opinionis er-

jugiter quia scriptum est
I,

Justus ex fide vivit{Rom.

17)

;

et
;

:

omnia
:

possibilia sunt credenti [Marc.

rorem, et ad susceptam monasticae religionis fide moribusquecongruis temet prapara professionem.
«

IX,

22)

sed et iliud, quod beatus Petrus apostolus
Sobrii estote
et vigilate,

Arbitraris

namque interdum eamdem

professio-

admonet, dicens

quia ad-

nem
et

te frustra assequi,

pro eo scilicet quia hanc et

versarius vester diabolus

tanquam

leo

rugiens circuit,

sineconsilioomniumalfiniumparentumquetuorum,
absque consideratione
fragilis

quxrens quem devoret,

resistite fortes in fide (/ Petr.

ao lubricee setatis

:

:

2-25

LIBER DE CURSU SPIRITUALI.
fueris;

236

immaturaequead tantumsludinraaggressus
sed

A

longiof' Pf^^icntia hactenus a

me

cs supportalus,

quam

facile dubitationem lalem evadere valeas

tanto difficiliorcm conversionisviamsustineredebes

oportet ut attendas. Et primo

quidem de consilio, dehic de cseteris aliqua promere cupio. Consilium namque in bono et in maio potest lieri sed ubi fit
;

Scio

namque

in

juventute difficillimamessccujusli-

bet conversionem.
difficile,

quam

Sed et te convenit scire quam laboriosum mihi quodammodo erat

in bono,

hoc est propter utilitatem anim;e seu cor-

per illorum scundala qui per

poris.omni

modo

est

amplectendum

;

ubi vero in

malo, hoc estpropter carnalia solummodo vota implendavelcommodahujusvitanoxia acquirenda.non

lc depravati sunt quodtu,pIurimis in utroquo hominelaurealus beneficiis, pene omne tempus praeteritum consumpsisti

in

flagitiis. Finitis

igitur

solutionibus quas, pro

solum fugiendum, sed ctiam dctestandum est.Undc
Psalmista utriusque quaIitateminsinuans,postquam dixi t Dom intis dissipal eonsiliu geiUium, reprobal au-

robus quibusdam in quiljus dubitando laborabas,
protuii,

nunquid adhuc,oamatordubitationis

totius

aliquid certum
pisti ?

et definitura probatione ulla acce-

tem cogitationes populorum,

et

reprobat consilia prin:

ci/)um, statimsubjunxit,dicens Consiliuni auteviDomini manet in selernum {Psal. \xxu, 10,11). Itemde

An ignoras quoniam documcnta tanta quacuni|uerationcveImeditationeconcepta,nequaquara adeptuses frustra? ideoque in corumdemdocumen-

bonoinParaboIisSalomonissapientia fatur :£^o
bitoin consilio

/ja- ti

[Proiwm, [2). Rursum

in

eodemSalo:

torum cognitione stabilem mentis retine intcnlionem. et per haec praepara animum tuum ad tentationem,
gratia

monis

libro de consilii boni qualitate dicitur

Audi

Nam

quanto majori inspirationis divinae

considum,et suscipe disciplinam{Prov. xix, 20).Cum

jam

prsiraonitus inslructusque eris, tanto

enim prcemittitur
gitur
:

:

audi consilium, ac
patet

mos

subjunquia

suscipe

disciplinam,

profecto

hoc est verum reclumquc consilium sufciperedisciplinam. Sed ut vulgari etiam more de consilii qualitate disputemus, nunquid tu semper amicorum
vel

validiorem tentationis molestiara patieris. Iterum atque iterum cadera repetens adraonco, ne forte inter cos deputeris qui, ut scriptura est, ad tempus
credunt,
ct

in tempore tenlationis recedunt {Luc,

viii,

parentum

consilia qusesivisti^quando aliqua fla-

gitia

perpetrare

voluisti? Veritusne ergo es tunc

quid passurus sis novi, 15). verumtaracn prajscio quanta infirinitateet arabiguitate inter novas tentationis raolestias dissolvaris,
Mirari itaque noli
si

ideo

Deum

offendere, quia talia sine consilio sole-

arbitratus scilicet

me

ipsura, Deura omnipotentera,

bas facere?Ecce vide

quam superfluum
oCfendisse

sit

te ex-

hoc arbitrari

Deum

quod sine

consilio

omnino non esse, et hjec omnia, qua; de mepercepisti, apud te quasi somnia videri. Recede ergo,
recede, miser, ab hac dementia, quia, sicut saepissirae tibi patefactura est, delusione circumvallaris

amicorum

utilitatem tractares anima?, quandoqui-

dem
«

pro explenda carnis nugacitate nullum con-

silium requirens minus offendere putasti.

C

diabolica. Attende, o captive, ne tu sis
dicit

ille,
:

dequo

Quod autcmpropterea animosffipius nutantiin cedis, quia, fervore juvenili immaturaque adhuc
aetate

positu3,tam difficilem monasticaj
quasi inconsiderata laboris
tanti

vitaj religio-

nem

difficultate

assumpsisti, scias procul dubio

nil aliud esse

nisi

causam delusionis diabolicae. Quia sicut expedit omnibus ad me conversis, et,ut tu quoque rogasti,
diabolus juste permittitur te tentando
fatigare, si
ajtate

Nonest {Psal. xi, 1). Diabolus quippe, satis agnoscens Deus universos confugientes ad me veniam promereri posse, omnigenis delusionibus retrahit eos ab ipsius aditu venia", hoc est a fide, immittens videlicet fraude solida hujusmodi cogitationes ut aut indignum mihiv idcatur sceleratos quosque justificare seu austeritatem tantam mihi inesse quam nullus
:

Psalmista

Dixitinsipiensin cordesuo

:

;

quidem tam
debere
el

in juvenili

quam
et

in provectiori

homo

peccator.etiamsi pro pocnitentia sempercasti:

posse ad viam meliorem converti testan-

getur, valeat minorare

sive ut de

justorum

retri-

tur et exerapla

multorum

librorum paginoe sa:

butione perpetua et de impiorura perenni dubitent
pcena
;

crorum. Dicit enira Ecclesiastes
ris

iVemcn^o

6Vt'a/o-

vel

etiam judicia blaspheraare audeant mea;

tuiin diebus juventutis tuse {Eccle. xu,
filii

1).

Item
con-

seu ut Scripturffi sacreae dicta intentionesubvertant
sinistra

in libro Jesu
verti

Sirach legitur
et

:

Non

tardes

ad Dominum,
;

ne differas de die in diem {Eclibro

D modo

ad extremum vero, ut, sicut tu quoque delusus privaris, de certissima substantiao
;

cli, V, 8)

in

eodem quoque

scriptum inveni-

raeae priventur agnitione. »

tur

:

Qux
:

in juventute tua

non congregasti, quomodo
Cur Deus
miserit,
el

CAPUT XXIV.
omnem creuturam
quanta

invenies ea in senectute tual {Eccli. xxx, 5.) Hinc et

Propheta
diclus

Puer velpeccalor centum annorum male{Isa.

tum

Veleris,

rationalem tenlari pertum Novi TestU'

erit

lxv, 20j.

Ad

hiec etiam, rogo, cui

menti patres pertulerint, antequam in arcem perfeclionis evaderent.

validior praestantiorque aetas magis

congruit

ser-

vire,Deoan diabolo ? Nunquid, priusquam viresdefecerint corpuris, nullus homo viam debet arripere
perfectionis?

Sed quiainsipientiam animi tui huc usque pra mortalibusmultis sustinui admonendoetinstruendo cur etiain talia permiltam contingere.aliquatenus ta
«

rum

causasuper molestiapassionun tuaquam decet ut mente perpendas intima.Nam quanto majoribus beueficiis ditatus,et
« Est et alia

volo instruere.

tractanda,

gelos

Nunquid ignoras angelos et archanomnesque ccclicolas, qui longe sublimiores natura constant humana, in eovoIuntati3«u« arbi«

33?
Irio reliclo3, ut sive

OTHLONI MONACHI
mecum,
sive

S.

EMMERAMMI

'22»

cum

principe dia-

Al

bolo velicnt, permancrent? Sic quippeoporluiteos
probari, ut et quid in
set dcnudari. Unde,

"Cum igiturhuc ratiocinationeagnoscasnon solum cumdem primum hominem singulari conditionis
human.eprimatu sapientiaque laurcatum,8ed ctiam omncs coBlicolas,quorum excellcntiae creatura nulla coinparatur, absque prohationc congrua non posse mihimct firmitor inhaerere, nec non sui mcique

me et quid in se ossent poscum probati quidam sine me
csse decer-

nihil essc, alii vcro in scaliquid essc ct possccredcrent, hi, qui in

me suum tantummodo

lelicitate perpelua videbantur autem, qui sc viribus propriis commendabant.ut paleficret quid sine me possent, irremediabili judicio sunt puniti, sicut in Epistola beati Petri apostoli legitur Deus inquit, angelis peccantihus non pepercit (// Pelr. ii, 'i), Et in Epistola

nebant, eleclione et
digni
;

illi

quem deinceps hominum caetcrorum,aprimihomini8 prudentiainsita aliquid
dilfercntiam pervidere:

distantium, arbitraris esse tam perfectum, ut, sine tentatione, meae magnificentiae suaeque fragilitatis

:

ccrtum capere posit experimentum
'I

?

Quod

si

tentationis insolit» molestias super te

Judae

:

Angelos qui non servaverunt

suum

principa-

irruisse causaris, altende
insolito

tum, sed reliquerunt suum domicilium, in judicium
diei

quoque quia tu pene more gratiam meamhucusque magis quam

alii plures adeptus sis.Nonne tibi insolitum videtur, magni xternis vinculis reservahit [Jud. vi). «Nota quoque et illud ,quia,si iidem angeli in exor- n a pueritia usque in prajsens omnimodis tesceleribus implicatum, non solum pcenas condignas evasisse dio creationis suae ita probati non essent, licet na-

tura praeclarissima poUerent, per se tamen aliquid posse existimantes.tanto nequius quandoque super-

sed etiam,quasi vice versa,haec quae multis denegata sunt religiosis, et (quod non absque admiratione

biendo caderent, quanto jam diutus
priis stetisse crederent; et in

sf,

viribus pro-

rnagna pensari valet)cum laborc
bu3,

magno

exquirenti-

non tantum

angelica^,

hujusmodi dilatione sed etiam humanae damna

ea nisu facillimo dona pietatis meae ingentia
?

percepisse

evenirent natur£e.Quia,cumdistrictio divinaangelis

bore

superbientibus in initio minime resisteret, humana profecto superbia,impunitatistantae causa magis ac

Recordare, quaeso, quid tu absque lahactenus beneficiorum, et quid caeteri plures mei electi experirentur angustiarum, priussolito

quam paccm
sed praesentis

vel
vitae

requiem

uUam non

dico futurae

magis Deum contemnens, graviori

demum

judicio

prosternenda caderet. Quamobrem quid vel angelicavel humana natura per se possit mox in utriusque initio apparere oportuit, ut eorum casus non

obtinerent,quamvis nonnuUiinler benefieia demum sibimet collata afflictiones varias perferrent.

tam

sibi cseterisque videretur

detrimcntum quam

Et ut haec apertius tuo innotescant animo,quosdam qui hujusmodi vitam ducebant, tam in Veteri
«

doctrinee

exemplum

;

et

eo fortius

postmodum

sta-

quam in NovoTestamento,per nomina recitarecupio
C
Scisne quantos labores et tribulationes

rent mihique tenacius inhaererent, quo majori expe-

Jacob pa-

rimento per semet
sortio

nil

posse didiscissent Caeterum

triarcha pertulerit, priusquam ullam benedictionis
perceptae a patre suo Isaac gratiam promereri po-

hi angeli, qui, arbitrii libetrate data probati,a con-

subjectionis meae sponte discesserunt, ideo

tuerit?

veniae

remedium non meruerunt,quoniam

extrinse-

cus nullarerum necessitate,nulla intrinsccus naturae suae ad hoc coacti sunt imbeciliitate, sed vitio tan-

Nam,ut Genesis libertestatur,oderat semper Esau Jacob pro benedictione qua benedixerat ei pater ideoque, matre suadente,idem Jacob propter
fratris

metum

profectus est in exsilium, ubi avun-

tummodo superbis

ex ipsa libertatis

claritatisque

culo suo quatuordecin annosserviensignobilis personae sortitus est negotium.Postea vero,
ret
ut,

suae excellentia inflati, potentiae mess

praesumebant

cum

redi-

resistere.Homo autem primus,licet sapientia multiplici et conditione spirituali ita esset adornatus ut
diceretur ad

ad patriam,in tantum adhuc fratris expavit iram pro reconciliatione nuntios praemittens, non soet

imaginem

et

similitudinem Dei factus,

lum jam fratrem, sed
cens
:

dominum

appellaret,di-

quia tamen compositus erat ex carne lutea, et diaboli praeventus seductione atque astutia,propraecepti

mei transgressione veniam meruit
est,et in

:

ea

tamen
rv

ratione ut.ejectus de paradiso voluptatis,operaretur

terram de qua sumptus

pane. Quod scilicct ct juxta litteram

sudore vesceretur de corporali,
id est

domino meo Esau. Hxc dicit Mitto nunc legationem ad dominum frater tuus meum, ut inveniam gratiam in conspectu tuo [Gen. xxxii, 4). Cum autem advenientem fratrem procul vidis3et,prae timore in terram cadens, septies adoravit donec appropinquaret- Videsne ergo quantas
Sic loquimini
:

ut ea quae in hoc exsilio corpori essent necessaria,

cura excoleret varia

;

et

de spirituali pane,

tantus vir sustinuerit, antequam gaudia aliqua benedictionis promissae gustaverit ?
afflictiones ille

Christo, potest intelligi, ut cui prius facillimo liberi
arbitrii nisu inhaerere,et in

Ac

si

gustavit

magnus timor

haec superavit,
licet,

quo omnia habere pos-

quoque de

filio

suo Joseph proferri

Eadem quem cum

set,ad

eum postmodum

lapsus

cum sudore maximo

per somniapatefacta fratres sui
tius fraternitatis, contra

magnum quemdam
succensi
sese

atque ejusdem arbitrii ingenii, que vires,quasantetransgre3sionem absque sensus torpore ad cuncta bonitatis jura retinuerat, postea,
pcpnitentiae rediret,

sibique praeponendum arbitrarentur,mox,obIiti to-

eum omnimodo eum
Ismaelitis
:

sunt invidia, adeo ut,vix ab
cohibentes, venundarent

illius interfectione

carnis fragilitate praepediente, cumlaboregravi obtineret.

a quibus

translatus in /Egyptum,tantam ibidemcontritionem

229

LIBER DE GURSU SPIRITUALI.
A.

230

pressuramquesustinuit, ut, sicut de eo Psalmista

commemorat,
nec veniret

ferruin pcrlransiret

unimum

ejus, do-

milarentur jugiter corpore ac montc (iileli, manifestum est tamcn eosdem pro rerum suarum dimissione, nec

verhum

ejus (Psal. cix, 18), id est, anle-

non pro humana^

fragilitatis

occasione

quam

perciperet pripdestinalam et rcvelatam po-

diutius a diabolo tentari ac faligari,
et ipse

maxime cum
qui pcrnian-

testatem,quam non solum superomni /Egypto.sed etiam super cunctisfratribus suis ad sc pro inopia
confugientibus possessurus erat. «Similia etiam invenire vales de
illo

Dominus
in

tcntationes ejus voluerit pati.Unde
dicit
:

ad eosdem aposlolos
sislis

Vos eslis

mccum

tcnlationibus meis [Luc. xxii, 28).

prfficipuo viro

Prffiterea tribulatione

Moyse, et famulo meo David, et de sancto Daniele, qui omnes, licet disparibus modis, ante et post susceptam digoitatem tribulalioncs periculaque maxima pertulerunt.Tales etiam viri multi inveniuntur
in Veteri.sed raulto plures in Testamento

prcmebantur maxima, cum ipsum Dominum , in quo omnem spem suam ponebant, comprebendi ab hominibus pravissimis, et (lagellari morteque turpissima condcmnari videbant. Huic autem tribulationi successit et altcra,
quia
propter inusitatam sibique invisam tanti Magisiri passionem, licet argumentis multis
scilicet

Novo qui tanto majora passi sunt discrimina,quanto non jam prcesentia ulla, sed tantummodo futura et ajterna desidcrabant prsemia. IUi namque qui ante legem
sub lege religiose vixerunt,licet justi sanctique essent,magis tamen ab aliis quam a semetipsis illatas tribulationes sustinuerunt. Isti autem quibus
vel

patefactam,

vix

ejus

credebant resurrectionem.

^

Inter haec

exortus est verus justitiaj
dixit
:

sol, id est

Christus, qui

5i quis vult post
et tollal
;

me

venire,
et

abnegct semet-

ipsum,
XVI, 24)

crucem suam,
:

sequatur

me

(Matth.

et

iterum

Qui amat animam suam,perdet
incitati
et,si tortor alius

eam

(Joan. xii, 25),

hujusmodi rudimentis
;

quoque nihilominus persecutioneac metu Judajorum afficiebantur. Tantis igilur tribulationibus apostoli sunt afflicti nec non probati,priusquam in illo, quo ponendi erant, tolius Ecclesia) fundamenlo collocarentur, priusquam ullum laboris sui fructumvel potestatem in animabus lucrandis meruissent adipisci. Sed his generaliter de apostolis omnibus prolatis,nunc libet de aliquo illorum asiterorumque Patrum spocialiter exempli gratia mentioncm facere,quidunusquisqueeorum tribulationis
et

semetipsos offerebant tortoribus
defuisset, sese

cum

vitiis et

concupiscentis semper

angustiae ante vel post

perceptain

spiritualis
prajci-

crucifigebant.

Ideoque non facile terrenam sortiti 5unt dignitatem,sedjugiter intendebantadspiritua-

gratiae

sublimitatem pertulerit,aut

cum tam

iem;videlicet[ut]ipsisemetcontradiabolicastentatio-

veris, insolitam

puosPatresinnumeristribulationibusaffliotos agnomagis gratiam quam molestiam
ullius

nes fortiter munirent,aliosque exemplis suis erudirent. Verumtamen,priusquam passionum propria-

tentationis bactenus esse tibi collatam pro-

bare possis.
(

rum

vicloria et pace fruerenturvel aliquibus regen-

plurima pertulerunt pericula, multa transierunt tempora.Quidam etiam,in spiridis prseponerentur,

Attende ergo ad sanctum Paulum apostolum, et considera quot perpessus fuerit genera persecutio-

num. Nam.sicut

in libro

Actuumapostolorumet

in

tuali

dignitate

jam

constituti,

praeter afflictiones
fla-

ipsiusEpistolis valetagnosci,postquamChristo Jesu

spontaneas, a^gritudinis vel persecutionis varife

vocante ad conversionem venit,

nunquam

fcre sine

gellaob humilitatis custodiama metransmissa usque adfinemvitseproesentis suntpassi.Quamvis ergo

hujusmodi virosinnumerabiles,ut supradictum est, in Testamento Novo possis invenire, aliquos tamen exempli gratia nominare volo,ut, cum hos in testi-

adversantium persequentiumque periculis exstitit, Ejus quoque coUegam in persecutionum duntaxat numerositate Athanasium, Alexandrina^ Ecclesia3
prffisulem,accipe.Qui,sicutin Historia ecclesiastica legitur,mox post susceptam praesulatus dignitatem

monium assumpsero,
ca;terorum.
»

facilius

agnoscas qualitatem

pro catholicae
vita? suae

fidei

defensiono laborans immensis

haereticorum persequentium insidiis pene usquead

In primis itaque apostolos

Domini Jesu

Christi

finemafficiebatur.Sic quippede eoHistoria
:

attende quid laboraverunt, quid pertulerint ante-

ecclesiastica refert

Hujus,inqmt, tanti in Ecclesia
agones fuerunt, ut etiam de hoc
est
: «

quam aliquem

fructum,antequam sublimitatis percipiendae gradum,non dico infutura,sed n in praesenti tantum vita,ubi Ecclesiae universae praeferendi erant,pos3ederint. Dicit enim,ut evangelica verba lestantur, ipse primus apostolorum Simon Petrus ad Jesum Ecce nos reliquimus omnia et secuti sumus te,quid ergo erit nobis? (Matth. xix, 27.) Quid autem in his verbis,ubi beatus Petrus se suosque coapostolos omnia reliquisse dicit intelligendum putas, nisi, quod maximae difficultatis est,parentes, propinquos, dulcia matrimonii jura, filios, praedia, domos.postremo voluntatem propriam omlaboris sui
:

pro

fidei integritate

dictum esse videatur quodscriptum

ostendam

ei
ix,

quanta
IG).
»

eum
In

oporteat pali pro

Ego enim nomine

meo

(Acl.

hujus namqne persecutione
et

universus conjuravit orbis,
terrse
;

commoti sunt principes

gentes, regna, exercitus convenerunt adversus

eum.
bit

Itle
:

dicens

«

autem divinum illud conservebat eloquium. Si consistunt adversum me castru, non timesi

cor

meum ;

insurgat prxlium,

in hoc ego spe-

rabo (P5a/.xxvi,3).))Isti igitur duo viri in

humana} persecutionis
nihil

sufficiant tibi,
te

exemplum utnonsolum

insolitum, nihil inauditum

aliquando ab
alii

niaque carnis desideria
apostoli relictis

?

omnibus

suis

Quamobrem licet iidem Dominum Jesum co-

homine quoquam
ticulam

pertulisse arbitreris,sed necpar-

minimam earum persecutionum quas

231

OTHLONI MONACHI
Tu cnim pro
nunc
in

S.

KMMEKAMMI

232
vitoe

pcrlulorunt tc passum essc novcris.
prius in 8<ccuio
constilutus

A

flammati ut laborcs maximis pro conscqucnda
spirituaiis puritate sustinerent, cur tibi,qui

eo quod aliquantulum adversitatis ct persocutionis
pertulisti, et

parvus

adhuc dona adeptus

monasterio positus parvissimis tcntutionum stimulis,(juibus ctiam Christianus omnis proljandus crit,
fatigaris.majoribus

quam

alii

persecutionum tenta-

tionumque
traris.

pericuiis
hflec

afflictum te frequenter arbi-

es ingentia, videtur grave tribulationem saltcm aliquam propuritate eademtolerare? Dic, rogo, quis tibi videris ut ncc pro subsidiis prajsenlibus, nec pro futura et perenni rnercede molestiam ullam perferre velis?Quid ergo

Sed

longe aliter

quam

tibi

videantur
in per-

invcnicSjSi veritatem consideres.Nam

quod

eum in schola posilus esses, pro capacitate magna disccndi laborasti ? Quod deinde,in saeculari
olim,

secutionibus violentia
aliis

pluribus

humana illatis nil simile pcrtuleris, jam satis demonstratum

est exemplis.

studium, ut ejus inanem noxiumque evaderes luxum ? Quid etiam nunc, cum ad monasterium venires,jcjunando, vigilando,orando,
vita positus, habuisti

Deinde vero oportet considerare quantum aliis in afflictione carnis et in omni contemptu vita; hujus sponte laborantibus succumbas. Attende ita«

seu in qualicunque disciplina regulari insistendo,
plus
aliis

laboras, ut et pro

praeteritis

criminibus

que

in

doctores,

duos venerandos Patres et spiritualis vitac sanctum videlicet Antonium ac bealum

n

consequari3veniam,et de futuris habeas cautelam? Denique qui prajterita rite emendare etfutura mala cupit devitare, necesse cstut in vigiliis, jejuniis et
orationibus,nec non in
aliis

Benedictum,quorum tanto facilius potes recordari, quanto magis ex lectione assidua tibi sunt noti. Illorum ergo Vitam legens cito potes cognoscere quantam uterque pertulerit afflictionem pro Dei amore; quam devote in primis,cum adhuc juvenilis
essent
aetatis,

bonis operibus carnem

studeat edomare. Sed tamen,quantum conversionis
novitas et laboris tui permittet exiguitas,

curam

cv.isiduam tibi inesse pro his ornnibus assequendis

non denego.Unde
ficia,quae

mundana

reliquerint omnia;quantas

et ego eadem pietatis meae benehactenus tibimet exhibui,amodo non au;

deinde diaboli sustinuerint insidias et tentamenta. Unus namque eorum, id est beatus Antonius,a quo
etiam omnis fere exorta est eremitarum et coenobitarum institutio, tunta conversationis sanctitate pollicere ccepit ut ex hocantiquus hostis, invidiae facibus omnimodis accensus, non solum spiritualibus et invisibilibus eum impugnaret insidiis.verum etiam corporalibus atque apertis afficeret plagis. Sed et aIter,nihiIominusDeigratiarepletus, maxima
sanctitatis suae

feram a
«

te

tu

tantum

viriliter age,

el

confortelur

cor tuum, et sustine

Dominum
afflictio

{Psal. xvi, 14).

Adhuc

restat

et tentatio

una, id est

passio

concupiscentiae

carnalis diuturna, in

qua

quia

te specialiter

vexatum esse

credis, ideoque in

in caeteris.Sedhoc in primis

hacassumenda sunt aliquorum Patrum exempla,ut pensandum est,quiais
expertus est,nulla possunt coUuctatione, coaequari,

qui nunquam,et[ille qui saepius carniscorruptionem

C

ribus reliquit.

monimenta tam scriptis quam moQuid multa? Quidquid afflictionis,

Quamvis enim utrique impugnatione gravi affligantur,istamen qui hujusmodi vitio,fragiIitatehumana
devictusjsaepe succubuit,tanto longiora et graviora

quidquid constat laboris in vigiliis et in jejuniis, velinsolitudinis horroreetin vestimentiabjectione, seu in desiderium carnalium devincenda passione, vel in

omnigenis

insidife diobolicaj dolis su-

perandis, eosdem invenies diu tolerasse,

antequam
praeferendi

ad arcem

perfectionis,

qua plurimis
igitur,

passionum carnalium certamina jure sustinebit, quanto frequentius eisdem passionibus consentiens semet subjecit. Hac igitur re considerala aliquos jam utriusque qualitatis homines ex Scriptura sacra probatos ad exemplum assume, ut, perspecta alio-

erant, pervenirent. Haec

quceso, diligenter

rum
el

tentatione atque labore,facilius impugnationis

animadverte,
afflictiones

et

tantas Patrum proenominatorum

laboris tui quantitatem
illi

agnoscas. Et

primum

ad tuas, quas tu interdum insolitas ar;

quidem

qui pro castitatis intimae perseverantia,

bitraris, confer tribulationes

et

tunc procul dubio

deinde vero hi qui
vitae poenitentia

pro corruptionis luxuriosaeque

cognosces quia parvi fiunt quos
sicut tu,pro

modo

vel

unquam

pertuIistidoIores,quamvis iidem Patresnullatenus,

criminum capitalium

poenitentia mere-

n

agenda certaverunt proponantur. Dialogorum liber narrat, sanctus EquiSicut ergo tius,cum in juventutis suae tempore nimio carnalium
desideriorum certamine fuisset faligatus, ipsis suae tentatione angustiis ad orationis studium solertior est factus. Cumque hac in re ab omnipotente Deo

rentur affligi.»

CAPUT XXV.
Varia tentatorum, praesertim a spirilii luxurise, exempla. Quanta humiliandi nos necessitatas sit, etc.
«

remedium continuis precibus

quaereret, nocte qua-

Praeterea tibi in aetate primseva multo majora
illis

dam

assistente

adjumenta, multoque plura quam illis impensa sunt a me exterioris hominis soiatia, quibus jure incitatus, fide atque devotione magna properare debuissesad obtinendam hominis interioris puritatem, quae non nisi per
solatii

quam

humani

quantum sanctus
('

angelo eunuchizari se vidit. Ecce iste laboravit, qui quanto magis

impugnabatur,tanto studiosiusoravitne vinceretur. In collationibus quoque Patrum de quodam abbate eximio, nomine Sereno, legiturquia, cum pro
interna corporis et animae castitate nocturnis diurnisque precibus, jejuniis etiam ac vigiliis infatigabiliter

magnam
illi,

carnis acquiritur alfliclionem. Si enim,

beneficiis parvis primitus adjuti, ita sunt ip-

insisteret, adveniens

ad

eum

in visione no-»

,

233

LIB.

DK CUHSU SPHUTUALl.

tiU

cturna angelus Domini ejusque velut aperiens uterum, quamdam ignitam carnis strumam de ejus visceribus avellensatqueprojiciens suisque omnia,
ut fuerant, locis intestina restituens
:

A

liif ?

Quid ergo tibi in hujusmodi impugnatione videNunquid, quia te supra multos occultis ac ma-

Ecce, inquit,

incentiva carnis tuat abscissa sunt, et obtinuisse te noveris hodiernadicperpetuam corporis puritatem,

quam
passus

fideliter
et iste

poposcisti. Ecce

vides quantos sit

labores. Quapropter ut iiemo exculiabeat ea qacc fideliter

sationem vel diffidentiam
poscit impetrare non posse,
ter pclicrunt assequi

quod utriquc constan-

septem annis feris et irrationabilibus luctabar desideriis. Etpost pauca: Cogitationes autem, quas ad fornicationem iterum annis fortiter a fornicationis daeraone sit impugnata, et nunquam rogaverit ut discederet ab ea „ compellebant mc, quomodo tibi enarrare possum ? Ignis intus infelix oorpus meum nimius succendehujusmodi pugna, sed hoc solum dixerit Da mihi bat, et mc per omnia exurebat et ad desiderium fortitudinem, Deus. Ecce fides qualis et quantus commistionis Irahebat. Dum ergo talis ascenderet amor pietatis Ecce quid uterque sexus laboraverit cogitatio, prosternebam me in terram, et lacrymie pro virtute castitatis Dc quorum omnium puritaeam infunden3,ipsam mihi veraciter astare speratis constantia sicut procul cs effectus^ita etiam eobam, quae me fide jusserat, id est sanctissimam Dei rum laborem et impugnationem nunquam fueras Genitricem, et sic per decem et septem annorum expertus. Quamobrem, quia perfectorum, et in cascurriculum periculis, ut dixi, luctabar. Ecce vides tilale perseverantium omni modo discrepas raeritis quantiim non solum virilis,sed etiam fomineusseatque labori, videamus si vel eorum, quorum impuxus laboraverit et pro integritatis constantiaet pro dicitia? et irreligiositatis minus discrepare vidcris, corruptionis pccnitentia. Nunquid ergo decem et tribulationi quoque et impugnationi,quam propoeseptem annis jam laborasti, pugnans contra coginitentiaagendapertulerunt,aiiquntenusassimileris. tationes desideriorum carnalium? Quid autem tot Legiiur quippe in supra dicta Vita Patrum quia annos dico, qui nec uno passus es tanta anno intefuerit quidam vir vitam turpissimam super omnes gro? Nondum ergo laboris viam coepisti et tamen vicinos suosducons,ita ut opinatissimus in flagitiis haberetur. Hic aliquandoDei miseratione compun- C velut ex labore fatigatus jam defecisti. « Sed etsi quas tentationis, et adversitatis moleclus ad poenitentiam convertitur, et intra sepulcrum quoddam se concludens priorum scelerum pollutiostias perferres, nunquid propterca patientia? etspei nes lacrymarum fontibus diluebat. Cumquc in his solatia deponere debes ? Nonne et ex supra commeposito ei hebdomada transisset, noctu veniunt ad moratissanclorum Fatrum exemplis etex Scriptur<e eum dsmones in sepulcro clamantes et dicentes sacrse sententiis agnoscere potes utile esse ac necesQuid estquod agis, o impurissimeet flagitiosissime? sarium perferre tentationes? Petrus namque apostoet
:

meruerunt. Et ut hujusmodi exempla non solum in fortiori, sed etiam in se.\u habeas inferiori, in Vita Patrum narratur quoniam abbatissa quaedam sanclu, nominc Sara, tredecim

oppressum esso saepius ajstimabas, taln aliquid unquam passus crus ? Quinimo longe minoribua subjacebas tentationibus.Scd licet exemplo satis hoc sis victus ab uno, pro eo tamen quod in occultis et spiritualibus tentationibus maximo te vexatum arbitraris, aliud, in quo spiritualis tantum impugnatio declaratur, proferre libetexemplum. Legitur namquede sancta Maria /Egyptiaca quoniam inter ceetera, quae Zosimse abbati de vitae
nifostis tribulationibus

conversionisque

suje

qualitate referebat,

dixit

:

Crede mihi, abba, decem

!

!

<<

:

Postquam omni
castus
et

spurcitia satiatus es,

nunc

a nobis

lus dicit

:

Charimmi,
;

nolite peregrinari in fervore,
fit

religiosus

effugere cupis ? Nolis, velis,
eris. Hcec et

qui ad tenlalionem vobis contingat

quasi aliquid novi vobis
Chrisli passionibus
etiain apostolus

amodo unus ex nobis
exprobrantibus
eis,

hujusmodi plura

sed communicantes
iv,

illejacebat imraobilis, ne audieos, nec

gaudete

(/

Pelr.
:

12, 13).

Jacobus

tum quidem suum convcrtens ad

lussermone respondens. Cumque illi cum in tentationes vurias incideritis, scientes quod repeterent nec ille omnino moveretur, tunc in furo•probatio fxdei veslrx patienliam operatur ; patientia rem commoti daemones verberibus eum afflixerunt autem opus perfectum habet, ut sitis perfecli et intemultisquc cruciatum suppliciis semivivum relique- n gri in nullo deficientes {Jac. i, 2.3). Item idem aporunt. Ille tamen tot cruciatibus nec moveri potuit a stolus dicit Ueatus vir qui suffert tentationem, quoloco, in quo orationis causa jacuerat. Sequenti vero niam cum probalus juerit, accipiet coronam viiai, nocte daemones iterum venienles gravioribus eum quam repromisit Deus diligentibus se [Ibid., 12).llinc
:

uUo penis^Epius eadem

docet dicens

Umne gaudium cxistimate,

fratres mei,

verberibus cruciabant
valuit a
loco,

sed nec tunc quidem moveri melius esse dicens mortem subire
;

quam

ultro d.-pmonibus obedire. Nihilominus tertia

Paulus apostolusait Gloriamurin tribulalionibus scientes quod tribulatio palientium operatur patientia aulem probationem, probatio spem, spes autem non
et
:

,

nocte multitudo

miseratione in

tibusque
perio

daemonum convenit, et absque ulla eum irruentesomnibuspcEniscruciaaftlciunt. Cumque jam corpus defecisset in

confundit [Hom.s, 3-5). Hujusmodi ergo
et in

documenta

Novo

et

in
si

Veteri Testaraento

inveniuntur,

multa, quibns

jugiter intendis.non solura tenta-

extremus tamen spiritus obsistebat imdaemonum. Quod ubi impii viderunt, exclamantes voce magna Vicisti, inquiunt, vicisti.
suppliciis,
:

tiones quasliLnt advenientcs facilius devincis, sed et

majoris intcliigcntia; dona consequeris. Vix enimin multis, ut scriptum est, expertus cogitabit multa ; et

Patbol. CXLYl.

235
qiii

OTflLONI MONAGIII
multa
(lidicil

S.

EMMEIIAMMI

236

narrabil inlcllcclum [Ecdi. xxxiv,
rei

A

pcr gradusquosdam ad altiora paulatim ascendens,
disccres

9).

Cujus vidclicct

indicium

in

lornetipso pro-

quandoque congredi gravioribus. Sed cum
ternpcrata impugnatione aliquantu-

baro vales, quiu nisi varia tcntalionuin niolc.stia et

in tarn lcni ct

cura exercitatus
scs.

cs.ses,

noquaquain lanta Scriptu-

lurn proHciens ea.quaj in tc gratia

mea

opcrabatur,

rarurn documentu vel testimonia tractare studuis-

rnugis ac niagis vifibusmerilisque tuis attribueres,
in talern to lanflfin pfrrnisi

IMura quippc prius incognita Jarn indagationi

tcntationem incurrcre,

lua) reserata.
« Illud
si

cujus impugnationis rnagnitudine depreasus agnosceres, cui

quoque summopere notandum tibiest quia, absque tentationc ct tribulatione aliqua diutius
largitate suporbiendo caderes

inslantem defectum et cui praeteritum
laboris tui prolectum debuisses depu-

omnemque
tare, ac per
ficiis

remaneres,gravius periculosiusque de beneficiorum

meorum

quam cum

existeres,

hoc tanto certior de grati.-fi me.i3 benequanto minus de meritis tuis prae-

sceleribusomnimodisquondamdeditusesses.Quanto enim excelientioribusquisque ditatur donis tanto magis pulsatur vitio elationis. Unde et ille praestantissimus angelorum, non sustinens dignitalis su.-b donum, eo gravius superbiendo cecidit quo sublimior cseteris exstitit. Saul quoque, ut liber Regum narrat, cum ante perceptam regni dignitatem humilis mihique esset acceptus, postea vero ex eadem
dignitate superbiens a

sumeres.

» Ha;c igitur ex supradicti fratris scriptis

excerpta hic intuli,ut hi3,qui in conversionis initio

sacram
qualiler
p.

Scripturam

legere

cupiunt,
legentes

ostenderem

immensam diabolicae omnes eamdem Scripturam
solet,

fraudis astutiom, qua

impugnare

agnoscere

et

praecavere, qualiterque etiam

divinaj inspirationis gratiam agnoacere et invocare

debeant.

me est

repulsus. Ipse etiam

CAPUT XXVI.
Quid omnibus universim hominibus necessarium ad hoc, ut rccte ad patriam currant.
sit

regum eximius et pietati meae placidus, primus tamen quam ad regni elevaretur fastigia.maDavid, licet
jori se constrixit

religionis cura.

Nam

antea bona

pro malis, postea vero mala reddidit pro bonis. Ideoque iniquitatis suae non immemor in centesimo

primo psalmo gemebundus ad
ailisisti

me

ait

:

Quia elcvans

me.Ac

si

aperte diceret :Quanto sublimiori

Deinde vero opitulante Deo reserare libet quis sit cursus generalis omnium tam laicorum quara clericorum,virorum ac mulierum ad supernam patriam pervenire cupientium. Ubi in primis arbitror dicendum, quod et in primisest omnibus studendum, ut
videlicet discant in

me dignitate elevasti tanto majoribus peccatis me implicari permisisti. Preeterea quantaeruinae is,qui prae
caeteris elevatur pateat

Deum

credere

:

fides

enim

est

totius boni operis

fundamentum,
si

totius dlvinae reli-

conjungantur spes et charitas, est scala qua scanditur ad coelum. cat. mortem Joiadse sacerdotis,qui eumad regnum pro- C Quam ob rem omnibus ad ccelestia gaudia pervenire cupientibuspiimus et communiscursus essedebet, vexit, in tantam elationem venerit ut relictis cultu ut in his tribus praenominatis virtutibus se exerDei a suis se permiserit adorari. Pro quo superbiae ceant, credendo scilicet, et sperando in Deo acdiliflagitio quid regi eidem evenerit scriptum subjungendo eum.Aliterenimad notitiamsummae sanctaeCumqiie volulus esset annus, ascendit git, dicens que Trinitatis, quae Deus est, pertingere nequimus, contra eum rex Syrise, venitque in Jiidam et Hierusaliber
:

Paralipomenon indinamque rege Juda refert quia post De Joas

gionis initium. Fidei quoque,

lcm,

et interfecit

cunctos principes populi, atque uni-

niversamprxdam miserunt regiDamascum {IlParalip. XXIV, 23). In Joas quoque ignominiosaexercuere judicia, et

abeuntes dimiserunl

eum

in languoribus

quadam omni modo distudeamus qualiter harum trium virtutum trinitatem agnoscentes, eam, quantum fragilitas humana permittit, moribus condignis impleamus.
nisi prius quasi in schola

scere

;

magnis. Ex quibus omnibus

sentiri valet, quia

nemo

Nam

sicut in Trinitate

summa
;

individua est omnis

vel virtutum, vel dignilatis alicujus excellentia su-

personarum trium operatio
et charitate

sic

etiam in fide
nisi
;

et

spe

blimatusmortiferac superbiae ruinam absque

magna

individua operatio agitur.Nemo quippe

contritione evadet. Sed et beatusPaulus hoc attesta-

firmiter credere potest in

Deum,

ab

illo

speret

tur qui patefactis quibusdam virtutibus sibi concessis subjungit, dicens
:

Et ne magnitudo revelatio-

j)

numextollatme, datus

est

mihi stimulus mege,angelus
Cor, xii, 7). Si

Satanx, ut me colaphizet

(11

enim tan-

tus virstimulis ideopremebatur carnalibus, ne pro

concessis extolleretur virtutibus, putasne tibi opus est aliqua adversitate fatigari, ne de perceptis be-

praemium nec quisquam recte sperat in Domino, nisi illum credat ubique regnantem,ubique praesentem,cuncta continentem, cuncta regentem. Sed neque perfecte potest illum diligere, nisi fidei et spei integritatem supradictam in corde suo jugiter teneat. Quia ergo fldes et spe9
aliquod
sibi

praestare

recta

nunquam

potest esse sine
diligi,

altera,

et

sine

praesumas gloriari ? « Quamobrem perpende, quaeso; tentationis tuae causam et ordinem, exordium et finem, ut agnoscere possis cur postremo amariori quam primitus
neficiis et illa,

utraque Deus nequit
ritas vero

merito fldes et spes,
;

quasi Pater et Filius in personis prascedunt

cha-

quasi Spiritus sanctus ex Patre et Filio

quam

tu insolitam vocasti, tentatione vexa-

tus fueris? In primis

namque

ideo lenioribus soli-

procedens et fide et spe pura procedit. Sed et hoc satis convenit quia sicut omnia operatur unus alque idem Spiritus (/ Cor. xii, 11), et
:

tisque permigsus es fatigari tentationibus, ut quasi

nemo

potest dicere

Dominus Jesus,

nisi

ii^

gpiriti^

237
sancto
(767rf., 3); ita

LIB.

DE CURSU SPIRITUALI.
A
mortein pro ainore Christi passos

238
fuisse. IVIajorem

etiam in charitate omniii bona
ut
(liliyatis

consistunt, attestanle Domino, qui in Evangelio dicit
:

Hoc

est

prxccptum lueum,

mricem

namquo et efficaciorcm pocnitentiam agere non valemus, quam si injuriam quamlibet vel pcrsccutionom pro nomine Christi toleremus; quia ipse
dixit
.•

{Joan. XV, 12), per

unum

videlicet dilcctionis pras-

ceptum omnes quoque eadem
dilcctio

virtutes intelligi voiens. Apostolus
testatur, dicens
10). In his
:

Beali qui

perseculionem

patiuniur propter

Plenitudo legis

est

justitiam (Matth. v, 10).

{Rom.

xiii,

igitur tribus virtuti-

Per quoslibet peccantes tentamur. In primis qui-

bus, id est in fide et spe et charitate, quse cunctis

hominibus communes esse debent, ct sine quibus nemo placere Deo potest, quantum quisque proficit, tantum ei caelerarum virtutum notitia simul et facultas bene agendi a Deo exhibetur. Crederc namque debet omnis homo omnia a Deo regi, ct nihil frustra vel ex casu iii nuindo fieri, sed aut ipso
concedente aut permittente cuncta ordinc
concedi, ut ejus appareat gratia
et

autem jam similiter lapsi sumus, vel adhuc labi possumus, condoleamus illis. Deindc vero si ita discreti in eorum correcvelimus, ut neque ultra modum severi, tionc esse neque nimis remissi in illos simus, sed vinum cum
dcm,
si

attendentes, quia nos

oleo,

hoc est severitatem

cum

pietate miscentes,

juxta sanclorum Patrum regulam juxtaque ipsorum
poenitentiam, etut negligentes quique corrigantur,

certo

moderari. Quae bona quidem sunt et prospera ideo
;

quas

autem mala

adversa sunt ideo permitti, ut

et in iilos, a qui-

temperemus omnia. Per infirmitalem et tribulatiotentamur. Unus quidem est, utrum eas pro peccatis nostris a Deo immissas

nem duobus modis

bus inferuntur, ejus appareat patientia; et ut ipsi, quibus eveniunt eadcm mala et adversa, si boni sint, probentur vel coronentur; si vero mali, corrigantur vel damnentur. Talia igitur de Deo credere, est in hujus vitaj stadio celeriter currere, atque ad
aeternam patriam festinare.

credentes palienter sustineamus, sicut Job aliique

plurimi sustinuerunt. Alter vero
videlicet sperantes
in

modus

est,

utrum
in-

raisericordia Dei

eum

voceraus ut nos eripiat ab eadem infirmilate et
tribulatione.
vinae

Per

sanilatem,

perque

pietatis

dona tentamur,

omnia diutrum ea raagis

hoc unicuique credendum quod in omnibus rebus tam malis quam bonis qua; sibi eveniunt tentatur, quid de se, vel quid de Deo sentiat, etquali-

Sed

et

ter illum diligat.

Unde Scriptura sacra

dicit

:

Mili-

tia vel tentatio est vita
1).

hominis siiper terram

(Job. vii,

eidem divinae pietati quam nostris meritis deputemus. Per ea vero dona quae alios habere cognovimus tentamur utrum earadein gratiam, quam nobis a Deo praestari optamus, fratribus quoque nostris praestitam non invideamus. Nam facile
subrepit invidia, et quasi devastans fur serpit in

Hujusmodi autem tentatio tam tur ut ab homine nullo pleniter

variis raodis agi-

intima nostra, cum quoslibet nobis sapientiores explicari valeat. Sed nos aliqua hic proferemus. Per omnia enim C esse agnoverimus. Per preces nostras minime exauquaj videmus aut audimus, lacimus vel patimur, ditas tentamur, utrum providentiam Dei talem cretcntamur; tentamur etiam laudati vel vituperati dainus quae, orania praenoscens, hoc quoque sciat tentamur per inlirmitatem et tribulationem, qualiquando nobis prosit exaudiri. Si enim juxta volun-

cunque causa nobis evenerint. Tentamur nihilominus per sanitatem, per omniaque divina beneficia nobis collata. Tentamur quoque per ea dona qua; aliis per graliam Dei concessa agnovimus. Moxque
qualiter pracfatae, aliseque simul tentationes
fiant,

tatem nostram jugiter exaudiremur, maxima salutis nostrae darana saepe pateremur. Per inhonesta quaelibet tentamur, si atlendamus quia, sicut orania
corporis nostri inhonesta opcrimento vel secretiori
loco conteguntur, ita etiam honestioribus verbis,
si

juxta intelligenti^ nostrae vires aperiemus. Per ea

qua necessitas postulat de

eis loqui,

sunt conte-

namque
sunt vel

quoe

videmus aut audimus, quia vel bona mala, duobus modis tentamur. Cum enim

genda. Per qualitatera horainum in errore infidelitatis

bona viderimus aut audierimus, mox per ea tentamur, si quid tractemus, qualiter ex eis aedificemur,
qualiterque ea imitemur.
aut audierimus,
si

pietati

adhuc pcrseverantium tentaraur, si divinaf? pro hoc gratias agere velimus, quod nos tam

per fideles parentes
doctores ab

quam

per alios

sacrai

fidei

Cum

vero mala viderimus

eadem

infidelitate retraxit.

Per quali-

mox nihilominus per ea tentamur, n tatem parentum pravorum tentamur, si attendere ab his nos mente et corpore avertamus, omni veliraus, quanta Dei gratia sit quod sacro baptimodo caventes ne similia faciamus. Tentamur in smate abluli ab omnibus eorumdera parentumvitiis
hia quae facere et pati

possumus,

si

prompti scimus,

tam pro fratrum nostrorum quam pro nostra
iutriusque permittit.Nonenim

salute ea operari et pati, prout facultas cl convenientia

omnibusunum idemque opus convenit. Laudati et vituperati tentamur laudati quidem,si nobismetipsis plus de nostra qua;

litate

credere

velimus,quam

aliis

nos minus agno-

scentibus; vituperati autem,3i peccatis nostris vel uUam injuriam ab aliis illatam tolerare velimus,

cum plurimos sciamus tormenta maxima ipsamque

erimus absoluti, dummodo nosmetipsos in eadem vitia minime implicemus. Per irremediabilem lapsum quoruradara angelorum tentamur, utrum atlendamus quanla Dei gratia sit homini quotidie peccanti veniam quaesitam pro reatu concedere, quandoquidcm iidem angeli, semet superbiendo lapsi, non solum nullam veniara raerucrunt adipisci, sed nec voluntatem veniam impetrandi. Item pcr eosdem reprobos angelos tentamur, si videlicet attendamus, quia sicut ipsi per superbiam ita lapsi

23!)

OTIILONI MONACHI S

KMMEHAMMI

240

coram Deo ultra stare non possent, sic eliann A si pro hoc Deo gratias agamus quod nos minirne omncs hominos contra.Dcum sc crigcntes quandiu pormisit gravari debilitatc et paupertate tali. Item in hac elationc pcrsistunl, nii boni agerc, sed ncc por eosdcm tonlamur, utrum miseri.-c eorum consunt, ut
testes sunt plurimi, qui, proh dolorl

ullam sui n)ulitiam agnosccrc possunt. Cujus superbia
durati nullo

rei

dolentes aliquarn rnisericordiam

iilis

exhibere cure-

in-

modo ad meliora
vel

valent

flecti.

Per injustitiam

adulationcm amicorum

alio-

rumque hominum, cum quibus versamur, omnes tentamur, si Deum magis quam illos diligentes per
eorum gratiam vel consilium a veritate ct justitia non declinemus. Per eos ctiam qui improbc a nobis exigunt aliquam rem, quam aut non habemus
non debemus, tantamur, si improbitatem eorum modesta ratione compescentes, cum alia non sint eis danda, charitatis saltem
vel habentes sibi dare

mus. Per medicinam carnalem tentamur, utrum per hanc credere velimus quia sicut corpus carnali, ita et anima spirituali medicina reparatur. Eodem modo per omnia visibilia ncgotia tentamur, utrum
hoc investigare velimus quai mysteria rerum invisibilium gerant et quid nobis de divino cultu inin eis

nuant, sicut videlicet per scholam quo pueri gralia disccndicongregatinulriunturspiritualisvitseschola designatur, qua? in hoc sjecuIo cunctis hominibus
salvandis statuta est, ut illis, quasi parvuli pro vitae perennis notitia capienda ad tempus correcti vel flat» gellati,

demus respo nsa,implentesilludquodscripturaest: im Verbum bonum super datum optirnum {Eccli. xviii,
Per res quaslibet perditas tentaraur, utrum, sperantes quia opitulante Deo aut easdem inveniamus vel alias cito acquiramus,ab orani maledictionis et furoris strepitu quiescamus. Per res etiam ab aiiis perditas, sed a nobis inventas tentamur, si
17).

postmodum de

ejus participatione

mereanlieali

tur

laetificari, sicut
flelis,

ipse

Dominus

dicit

:

gui

nunc

Eodera raodo per diversa studia et operautilia tentamur, utrum hoc attendamusquod ideo dispositione divina sunt
vi, 21).

quia ridebilis {Luc.

tradita, ut
sibi

omnis homo juxta
in eis

vires

scientiamque
sit

datam

occupatus

nunquam

otiosus.

tantum

diiectionis

erga proximos habeamus

ut ea

Notandum autem quod nuUum daretur praemiura
his qui utilibus et spiritualibus studiis occupantur,

quse sunt sua sibi reddamus. Per acceptam potestatem tentamur, utrum judicia iniqua, moresque per-

versos, pro quibus alios rectores frequenter reprehendimus, in nobis emendemus sicque appareat
qualis intentio cordis nostri
sit

erga

Deum
:

et

ho-

mines. Per hoc quoque quod scriptum est Quod. tibi non vis fieri, alii ne feceris (Tob. iv, 16), omnes jugiter tentamur, si forte eamdem fidem et
obedientiam, nec non humilitatem,

simul essent inutilia atque carnalia, in quibus tentati copiam haberent eligendi necessaria aut superflua. bona aut mala. Ideoque quibus datura est liberum arbitrium currere quocunque velint, datus est etiam locus spatiosus in quo currere possint.
nisi

quam

nobis a

1

subditis nostris exhiberi volumus, deinde cunctis, qui nobis praesunt, exhibere studeamus. Per rectores religiosos tentamur, si Deo gratias agerevelimus pro hoc quod tales nobis dein

primis Deo,

Locus autem satis spatiosus est facultas bene et male agendi. Quod enira meritum esset, si quis vel malevel bene agere non posset? Unde ut utriusque rei copiam haberet omnis homo, Deus permisit fieri plurimos diversae qualitatis homines, id est saecularis et spiritualis

sapientiae

pauperes, superbos et
ut

amatores, divites et humiles, sanos et infirmos,

nos bene vivendi exemplis instruant et viam patriee coelestis ostendant. Per irreligiosos vero tentamur, si peccata nostra, quibus
dit rectores qui

omnes inter se certantes quis celerius, hoc est melius, curreret probarentur, probati coronarentur.

Nam cum

in

una parte

positi

sint

sapientiae
;

meruimus subdi talibus, attendentes et poenitentiam pro his agere et rogare Deum studeamus, ut non secundum peccata nostra faciat nos errore
pastorura
seduci,

spiritualis amatores, pauperes, humiles, infirmi
alia vero

in

sibimet contrariis, nullus ad intelligibilem duntaxat ffitatem perveniens relinquitur qui

sed

secundum misericordiam

non per oppositum suum probatus aut coronetur,
aut damnetur'. Electus quippe coronatur, quia vi-

suam eripiat a potentia tali. Per famulamina servorum aliorumque nobis subditorum tentamur, utrum
per hoc Deo gratias agere velimus quod illo disponente hi nobis deserviunt qui conditione et natura nobis aequales existunt. Per cujuslibet hominis no-

audiens undique mala a malis gesta continuit se ab eis; reprobus vero ideo damnatur, quia

dens

et

n

videns et audiens ubique bona a bonis gesta noluit
imitari
illa,

sicut et Judaei a

Domino

nostro refe-

biscum conversantis negligentiam tentamur,
quffi ille iu

si

ea

qualicunque re negligenter agit qua;que nos ex peritia et licentia meliorare valeamus in melius quoque aptemus. Per temporum pacem, aeris temperiem, nec non
per rerura abundantiam tentamur, utrura pro his Deogratias agere et in ejus servitio proraptiores esse velimus. Aliter quoque in eisdem tentamur,

runtur ideo esse damnandi quia scientes Ninivitas parva Jona; praedicatione conversos, ipsi nec per maxima signa voluerunt converti. Hujusmodi igitur
diversitate tentat nos jugiter

Dominus admonens,

ut sollicite pensantes quanta subtilitatc diversitas

eadera facta sil ad comprobandam omnium qualitatem fugiamus a ventura ira, cum terapus habca-

mus

fugiendi.

utrum ad necessaria
gis

victus et vestitus subsidia

ma-

Si quis vero plus quaerat

quomodo nos Dominus

quam ad

superfluura

usum
et

luxuriae vel super-

jugiter admoneat, sciat quia, quotiescunque cogi-

bi» his utamur. Per dcbiles

pauperes tentamur,

tamus

vel

audimus quam

terribilia sint judicia Dei.

241
toties

DE QUODAM MIIIACULO.
admoneraur fugere
illa.

243
non ideo immituntur
intcrrogando
discat

Per visibilea quoque

A
a

Has

igitur tentationes.quae

creaturas tentamur, sicut videlicet in sole.qui licet

Domino

ut ipseper eas nos

crcatura sit,ejus tamen splendorem dilatari scimus

cum tantum creaturi« splendorem sciamus, tentamur utique a Deo, si eju3,qui Creator est universorum, invieibilem pra3sentiam et polentiam superomnia dilTusam credamus. Sed et in aqua tentamnr, utrum attendamus quia, si corporaliter sordidi in aqua possunt ablui, multo magis omnes sordibus spiritualibus, id cst peccatis inquinati possunt in gratia Dei pleniter lavari, si ad eam accedentes spiritualiter se lavare studeant, id est pcEnitentiam gerant emendationemque promittant. Multo enim majorem facultatem habetgratia Dei ad lavandasanimasquam aqua quffilibet ad lavanda corpora.Quodcum omnes sciamus,quotidietentamur qualiter idem attendentes cum fide et poenitentia condigna ad Deum accedamus.Similiter por apiumstudia tentamur, si attendere velimus quia, sicut eaedem apes ex variis floribus mellis liquorem coUigere solent, ita et nos
per universum orbem.Unde

quid in nobis lateat, sed ut nos agnoscamus cujua mcriti et qualitatis simus,utquc appareat quid de

Deo

vel

quid dc nobis scntiaraus.jugitcr attcndere

generalisest cursus omniura adsupernagaudiapro-

peranlium.Absquchujusmodinamquetentationibus nemo potest fieri sua qualilatis cerlus,sed nec divinaj pictatis ct sapientiaj ulla vaiet intelligere

se-

creta,nisi per earumdem tentationum Sunt etenim quasi quidam campus spatiosus,in quo fidelis quilibet currens,dicit qualitor currerc va-

rudimenta,

lcat in timore et

amorc

Dei. Et ut haec in

una

re

probemu3,quis,rogo,se patientem esse scirevaleat, nisi per injuriara illatam probetur?Idem de cseteris
_.

sentiendura
ritus

est.

Sicut enira corporisvis,ita et spi-

non autem probatio,qua horao
aliter

quara laborando probatur.
ct

Talis

suam qualitatem agnotentationem, quoniam
vilx
(Jac.
i,

scere et prajmia aeterna mereri valet,sicut scriptum
est
:

liealur

vir

qui

suffert

cum. probalus fuerit, accipiet coronam
12),

debcmus, non solum ab hominibus, sed etiam ab animalibus imitando ea. Pro qua imitatione admonet nos Dominus dicens Estotc prudcntes sicut serpentes, et simpUces sicul columbx [Maltli. x, 19). Haec Psalmista imivirtutes quaslibet colligere
:

quid aliud est dicenda, nisi sapientia et pietas

divina ?Sapientia quidera,quia tara rairanda providet;pietas autem, ideo quia provideutia tali digna-

tur

quemquara instruere
:

ct

ad se trahere
10).

?

Unde

Psalmista raerito dicit

Vniversx vix Domini miie^
Veritas autem Magnus quoque et

te,

dixit Ul jumentum factus sum apud Domine (Psal. lxxii, 23). Eamdem imitationem Salomon unumquemque admonet considerarc dicens Vade ad formicam, o pigcr, et considera vias ejwi,etdisce sapientiam (Prov. \i, 6). Eodem quoque modo per omnes visibiles creaturas tentati C admonemur,ut in eis quaeramus quid nos doceant.

tatus est,

cum

:

ricordia et verilas (Psal. xxiv,
et sapientia divina idera sunt.

communis

est cursus attendere jugiter et recordari

:

quantautriusquc hominis beneficia unquam a Deo acceperimus in quolibet vitae nostrae tempore vel in

quocunque

loco, in patria vel in

exsilio,
;

in

terra

vel in aquis,et

pro his ipsi gratias agere
veniara

quaecunprecari.

Cujus nimirum tentationis modus et notitia tantum unicuique a Deo reseratur quantum illum timere et

que autem contra ejus prsecepta fecerimus, haec
jugiter pceniteri,pro his

seraper

amare

nititur.

Verumtaraen ex supra

dictis potest
cae-

Ad

talem cursum cuncti properate,Qdeles, pro quo
talis

aliquantura discere qualitcr investigarc debeat tera quaeque.

non vobis munuscula vilia dantur, sed raerces
quae credilur esse perennis.

NARRATIO OTHLONl
DE MIRACULO, QUOD NUPER ACCIDIT GUIDAM LAIGO.
Ouia mundu3 multiplicivanitate et iniquitatecorruptusin tempore imminenti indicia plura, quaj
praedicta sunt in novissimis diebus futura fore,jara
J)

vanitate solita retraham,cupio referre
in occiduis partibuscontingit

quodque

raihi

quod nuper quidam
referens,

clericus religiosus,

apud

se hospitanti

demonstrat,opu8 est cunctis fidelibus ut et se cireumspectione maxima ab insidiis diaboli custodiant tt quoscunque possint idera facereadmoneant. Per hoc enim quod nunc quam raaxirae quoslibet tam peritoa quam imperitos decipit etad vanitatera raajorem quam priorum temporum homines pertrahit, solutus esse a vinculis,quibu3 hucusque constrictus
erat,videtur,sicut in libro Apocalypsis Joannis apottoli

se etiam adesse ubi contigerat dixit.

Retulitnamque quod quidam illustrisvir diffamatus esset pro cujusdamcqui rapina.Tunc comesrcgionis illius hujusmodi inlaraiam audiens potenter e.xegit ab eodera viro ut equum ablatum redderet
autjusto pretio persolveret. Qua exactione compult^us promisit comiti ut quocunque judicio ille

vcUctse

ai)

hac suspicionc purgaret.Moxque corae3

praedictum legitur.

Quamobrem

ut

aliquos

a

decrevit ut,pluribus testibus congregatis,se expur-

243

OTHLONI MONACHl
A.

S.

EMMEIIAMMI
lc

244
talia

garelpcr solilurn aqure ju(liciurn.Cuin(|uc una curn mullis aliis ad slalutum aqujjc judicium venissel,
peracla examinalione omni quas
in
ibi eoiet agi.cecidit

tasquc Deo
h;jec

arnodo

dcvitatururn.

vir rnox

votum
si

vovit Deo,

dicens

:

Audiens Ecce Deo

promitto quia

me

liberaverit a reatusjudicio, in

reatum por idem judicium.Quo facto vir majstissimus efficitur,omni qucrimonia repletur non tan-

tum pro
tolerabili

cqui rocornpensationc, scd etiam

pro

in-

quod modo incidi, rasorium nunquam veniet in barbam rneam. Quibus dictis oranes redeunt ad aquam,cupienteB
agnoscere
si

comilistimore.quem sibi cognovitminime a praedicto non absolveretur crimine. Convocansergo omnes ciericos ibidem manenles in unum,fiua;rit ab cis consilium quomodo reatum evadcre posset, in quem nulla sua conscientia inciparcere,
si

quid

prodesset

reatus

confessio

et

quailibet noxia vitandi promissio.

Cumque

itera-

retur judicium,ita securus factus est ut

tam de

ejus

innocentia quarn de justitid revelata, quod scilicet

nemo laicorum radcre barbam
est

debeat,

omnes

illic

dissei.

manentes Deo laudem dicerent. Sicque liberatus

Ad

hsec

cum unusquisque,

prout sibi videbatur,

responderet, quidam

ex eis cojpit illum

monere ut
ille

homo et de infesti sibimet comitispotestate, et de eorum violcntiaqui illumcogebantequum ablatum
persolvere.
oblitus

aliquid attentius peccatasuarecolens etconfessione

proderet et emendationem Deo promitteret. Cui
in

n

Post aliquantum vero temporis idem vir
divinae pietatis^qua;

respondit dicens; Hcec omniaita jamfeci ut nullum

eum

absolverat, parvipendens-

memoria mea remaneat peccatum, quod vobis non confessus fuerim et pro quo emendationem Deo non promiserim.Tunc ille clericus Quomodo, inquit,hoc potest verum esse, cum peccatum ma:

que rem
dicens

quam Deo

promiserat, super barba

non

radenda, jussit sibi
:

novacula barbam radere, ego quidem Deo promisi quia rasorium in

cum

barbam meam immitterem nunquam, pro novacula
vero nonpromisi,ideoque volo hac uti sicuthomines
caeteri.

gnuni in
didisti,

cum

te videam,quod nec confitendo nobis pronec peccatum esse credis ? Laicusnamque sis et, juxta morem laicorum, barba minime

Sec ultio divina talem

cito secuta est

prffi-

sumptionem.

Nam

post breve tempus ab

inimicis

rasa incedere deberes,tu econtradivinae legis contemptor quasi clericus barbam tuam rasisti.Peccatum quippe tale, licet tu pro nihilo habeas, ego

suis captus effossis oculis visu est
igitur ego audiens a clerico

privatus.
aliis

Haec

quodam

referre

studui,ut aliquos hoc exemplo territos ad emenda-

credo tantum esseut nullatenus a crimine, in quod
incidisti,absolvaris, nisi pcenitentiam agas,promit-

tionem

morum

traherem.

EJUSDEM OTHLONI
LIBER

DE ADMONITIONE CLERICORUM ET LAICORUM
Nunc primum ex aulographo,
in imperiali monasterio Sanct-Emmerammensi asservato, D. P. Casparo Altlechner, Benedictino Millicensi.

vulgatus,

a R.

(Apud R. P. Bernardum Pezium, Thesaurus Anec. novissimus, tom.

III,

parte

ii,

pag. 402.)

INCIPtT
Sanctse Ecclesiee
piens, sed in

PR^FATIO OTHLONI.

munusculum aliquod offerrecu- C conspiciuntur (/}om.i,20).Cuju3 studii oblatio precor manu mea nihil reperiens praeter ne cui indigna videatur;quia ut legitur ad templum
Dominiquondaminterinsigniaetpretiosissimadona offerebanturetiam vilespili capraruraetduorainuta viduae pauperculae oblata Dei ipsius Domini nostri Jesu Christi testimonio approbantur.Precor et illud ut si quisquam in hisquae dicam,vel melius sentiat vel aptius eadera proferat non idcirco rusticitatie meae verbula cito reprehendat quia ut quidam sapidns dicit Non omnia possumus omnes. Nam si ille eamdem sententiam juxta ingenii sui vires melius
; :

parvam dictandi atque scribendi notitiam, hanc ipsam in ejus servitiura volo coaptare quantum
Dominusdignaturadjuvare.Scribereenimgestiopro admonitione cunctorum fidelium,admonitioneduntaxat indigentium, dividens eos in

duas personas clericorum etlaicorum,assumensqueadhocutrique
personte congrua raonita,per quaead carnalibus ad

spiritualia,avisibilibusadinvi3ibiliapos&intanimum
dicit '.Invisihilia

supendcre etsuperna conspicere,siculet Aposlolus Deiper ea qu--e factn sunt inteltecta

quara ego proferre posset, forsitan

et alter aliquis

:

245
illo

LIB.
sapientior excellentius

DE ADMONIT. CLERIC. ET LAIC:

246
dicta

proferre nosset. Unus-

A

Deo magis placent rustica humilium

quam

quisque ergo in suo sensu abundet, tanto majores

Deo gratias agens, quanto e.vceilentioris scientioB talentum ab eo accepit, sumulque attendat quod

eximia verbo sitas arrogantium, ot in saecularislitteraturae pompa gloriantium,

LIBELLUS MANUALIS

De admonitione
CAPUT
Maxima
I.

clericorum

et

laicorum.
fundata
ct

poris praeteriti Patribus bcne

suffulta

necessitas et causa homines officii commonendi neglectus rcligionis, persecntio EcclesiiC, devastatio tnonasteriorum, etc.

penitus dcstruatur sub lemporibus nostris, inqui-

bus mille annis pene cxpletis juxta prophetiam in
Apocalypsi prasdictam Satanas solutus csse vidctur

Substantiaigiturquaepersesine ullius adminiculo
subsistere valet,

non enim solummodo occultis ut antea insidiis quos-

quedecipit,sed eliam aperte prorumpitporitissimos Deus solummodo est. Illa autem B subvertens el ad pessima quacque instigans. Quid substantia,cuju3 totum esse in alterius consistit porogopejus esso poteritquam monasteriaad laudem testate, creatura profecto esse probatur. Sed sicut Dei sanctorumque suorum venerandam memoriam divina substantia intribus constat personis Patris,
et Filii, et Spiritus sancti, ita et

creatura in tribus

distat difrerentiis..\ut

enim

est rationalis,ut angelici

ab antiquis principibus constructa,nunc ob inexplebilem quorumdam avaritiam deslruere? Quis nam-

spiritus et

homo

;

aut animahs,ut omnia quae statu

vitalisineratione potiuntur; aut neutrumest,habens

tantummodo

unde omesse,ut arbores et iapides nino patet quia omnis creatura Deo, a quo omne quod est habet, se quoque subdere debet; cujus
:

que fldelium religiosorum attendens quanta modo, cum omnia divina praecepta et miracula sanctorumque Patrum documenta sint plurimis notissima, cocnobiorumdestructiofiatnon solum alaicisdepraedantibus et rapientibus procdia eorum.sed etiam a
clericis ipsisque

omnis ratio et observantia ad solam rationalem creaturam pertinet, id est ad angelos et homincs. Sicut enim hi soli caeteris creatusubjectionis

nimirum

abbatibus ultro ofTerentibus^quasi

risexcellentioressuntconditi;
ctionis stud^o

ita

etiam ab his solis

quaedam venalia sibimetcommissa bona, unde alendi forent non solum monachi,scd etiam familia commissa, nec non pauperes et peregrini advenientes,
nonpossitconjicercdestructionem sancta) Ecclesiae? Non statim doleat quod hostis antiquus tantam

exigitur subjectio et cultura Dei, et aut pro subje-

remunerantur, aut pro repugnantia C malitiam ct persecutionem potuerit exercere in atque superbia puniuntur. Sed quia hujusmodi juChristianoSjper alios Christianos,ct per eos maxime dicium in angelicis spiritibus jam factum est(nam qui constituti sunt pastoresEcclesiffi? Nam si talis meritis ita beatiquidam eorum pro obedientiae sua^ destructio locorum sanctorum a barbaris ageretur, tudini sempiternae sunt deputati.ut nihil aliud quam

bonum

quidam vero pro superbia in aeternas pcenas projecti ad nuUa nisi ad mala rationem datam flectere queunt)soli homines adhuc revelle possint;

Christianorum bello essent reprimendi, si aliter nequircnt corrigi; sed, proh dolor! tanta pax et concordia in hujusmodi habetur nequitia, ut, paucissimis exceptis, non

concessam rationis et arbitrii facultatem ad utrumque divertere valeant.Unde et ipsi solumstant qui

inveniantur qui de tantae
miseria,

persecutionis

curent

quasi

Christianae

modo

instruendi et admonendi sunt ut sibi jugiter
scilicet et

proponentes utrosque bonos
tus, eligant potius

malos

spiri-

bonorum merila sequi prajceptis divinis obediendo, quam malorum poenis associari ei resistendo, sine quo nemo potest salvari. Hoc igitur sit primum quod omnes homineshortamurintentionemaximaconsiderare.Sanaenamque menti integraequeralioniipsum solum sufflcere posset, etiamsi nulla alia tremendi judicii cxempla nosset. Sed quia adversarius ncJster diabolus leo
rugiens circuit quaerens

tanquam hoc, quod monasteria sanctorumque honcre constructa cuncta pro Christi fuerint, obliti. Quod dico miserabile quidem est
religionis ignati,et

dictu, sed

multa miserabilius actu, cum

hi qui ad

y.

hoc specialiter vacare desiderant, ut in coenobiis sub religione disciplinaquc spirituali viventes Deo
servirent, et pro

eorum

salute, qui

a saecularibus

pompis

adhuc continere nequcunt, jugiter intersubstantia,qua ad quotidianum victum et cederent, vcstitum indigcrent, privantur. Quanto cnim quis
se

quem devorct (/ Pelr.v, 8), pluresque inter tot millia hominum, proh dolor! fragiles, quam fortcs contra eumdcm adversarium modo inveniuntur, opus cst cunctis lidelibus ut.et
ipsi

possessiones proprias pro Dei amore contempserit, tantomagis ex communi statu cccnobiiquoconfugeneccssaria quacque sibimct dari indigct; quia quandiu in prffisenli vila subsislit.nullus homo victu
rit,

circumeuntes

quairentesque
se

qualiter

tanto
in-

ct vcstitu carere

poterit.Undo qui ccenobitis aufert
scrvitii et

resistant adversario, invicem

struant et

modis admoneant ne Ecclesia sancta sub temvariis

praedia,

quibus sunt procurandi.et divini

totius monasticae religionis destructor esse convin-

247
oitur.

OTHLONI MONACHI
Ad
ha?c ctiam

S.

EMMERAMMI
quam
in

248
firmamcnto
coeli

reus cfflcilur, quia
et

iiljgtujil A.

rota «luippe illius

scraper

unde paupercB, peregrini

hospitcs sancla loca

visitantes rccrcandi forent juxta sancti lienedicti

statutum, imo juxta ipsius Domini nostri prajcep-

posilam novimus, personarn Patris; in splendore Filii, quia et Apostolus de Ghristo Dei Filio dicit Qui cum sil sptendor glorix, etc.
vero personam
:

tum
in

dicentis

:

Datc eleemosynam,

el

omnia munda

[llchr.

I,

3);

in

calore

autera

personara Spiritus

sunt w/n'5(L?t(".xi,^i1).lpsc quoque his qui

nunceum
cxtremo

sanctisigniflcari credo:

moxqueetiamilludsubjungo

paupcribus

et hospitibus suscipiunt, in
:

unde

talia credo. Sicut enira rotara solis

nunquam

judicio dicturus est

Ilospes fui et suscepistis,

me

vidiraus vel audivimus de coelo in terrara dimissam,

[Mattk. XXV, 35). Ilajc igitur

de

illo

solo

pcccato,

sed splendorem, qui in ipso cst, et ab ipso semper
ortus emittitursuperomnem terram; calorera etiam

quod in destructione coenobiorum commemoravi.

agitur, breviter

qui

lam ab

ipsa solis rota

quam
et

a splcndore ejus

Si quis vero diligentcr considerarcvoluerit cajtera

procedit.licet in

omni loco

tempore non jequaliter

Christianae religionis statuta,inveniet ex eis plurima

sentiamus, ab utroque tamen aequaliter procedentein in

pari Ghristianorum pcrsecutionc

destructa.

Quis

enim locus

est

modo

sinc rapina aut bello ? Ubi sunt

quibusdam provinciis majus, in quibusdam vcro minus fervere propteraliquam occultam divini
scimus
:

jura Christianas lcgis et protectio metuendi regis ? Ubi sunt,qua!so, pastores et defensorcs Ecclesiarum
qui resistantdevastatoribus

judicii dispositioncm

ita et

de personis

pauperum

ct

viduarum?

Quinimo qui dicuntur pastores et defensores, quique animam suam dare deberent pro coramissis
ovibus,
facti

sunt persecutores, nulii parcentes,

sanctffi Trinitatis credo. De Deo Patre quidem, quia nunquam missus venerit in terram. sed splendorem ejus, id est, Filium ad quoslibet illuminandos mittat. De Deo autem Dei Filio quod sicut splendor solis in quaecunque corporalia mitta-

singulis

dummodo
Nonne
dia?

ipsi in deliciis vivant divitiisque afdant.

tur visibilis

fiat,

ita

et

ipse incarnatus visibilis

haec atque his similia persecutionis suntstu-

apparuerit, et super

omnem

terram doclrinse ejus
:

Quam

videlicetmiserandara persecutionem ego

claritas illuxerit, ut de eo legitur

Exortum

est

in

infimus jugiter audiens et dolens,
aliquos sermone
scriptis eos

cum non possem

tenebris

lumen

rectis {Psal.iu, 4).

De

Spiritu sancto

communi
clerici

corrigere, tractavi vel

etiam, quod sicut terra a splendore solis illustrata

admonere

talibus,

tam

laici

quam

possint agnoscere.

quorum sententiam Nonne

solemaliaqueelementaaliquo sensucaperepossunt, et quid officii gerant omnes simul agnoscunt? Ipse profecto corporali visu privatus nequit se excusarea solis agnitione.Si enim non illius splendorem, certe vel illius calorem sentire valet.Pr^terea cum aliquos exterius audit de splendoris solaris immensitate
loquentes, potest

tantum, non autem calore ejus penetrata nullum fructum dare solet, ita et unusquisque, licet divini Verbi notitia illuminatus sit,cunctaque Dei miracula vel legendo vel audiendo agnoverit,tamen nisi calolorem, id est, amorem bene agend.i, ab ipsius dono C percipiat, frustra totius scientiae lumine perfruatur.

Quod

profecto ita esse non solum fide percipi, sed etiam experimento ipse potest probari.Nam nonuullos sapientes et in lege divina

utique advertere interiori visu

simul et auditu. Ipse cnim ab homine nullo poterit evelli,dummodo hujusmodi aciem etauditum malitia nulla impediat. Unde et Doniinus noster auditores suos

frequenter videmus, in

omnimodo instructos quorum actione, si quam
habeant, vel
credant,
si

divinte scientiag notitiam
aeternis

quid de

gaudiis et suppliciis

parumper

admonet, dicens
iv,

:

Qui habet aurcs audiendi
:

audiat {Marc.

9).

Et Joannes in Apocalypsi

agnoscere valemus. Quid igitur de talibus existimandum est, nisi quia splendore, id est, Verbo Do-

Qui

habet, inquit, aurcs, audiat
iii,

quid spiritus dicat

Eccle&iis {Apoc.

22).

more

prologi prsemittimus

Sed hujusmodi verba ideo ut quia de carnalibus
:

mini nostri satis quidem illuminati sint, sed Spiritussancti calorem minime senserunt? Si enim cum splendore calor pariter spiritualis advenisset, ne-

spiritualia,

de visibilibus invisibilia colligere scribendo voIumus,Iectorum simul et auditorum aures spirituales ad attendenda eadem aliquantulum excitemus.
j)

quaquam

ita

tepidos et negligentes illos reliquisset.

Ut autem caloris tanti mysterium non solum ex
conjectura propria, verum etiam sacrae Scripturas testimonio approbem.nonne Spiritussanctusin igne

Quomodo

in

solis

GAPUT IL imagine sacratissimx miistenum reluceat.

super apostolos venisse,eosque tanto fervore accenTrinitalis

disse legitur ut nullam sBecuIi potentiam,nullahu-

manae

ssevitia;

torraenla formidarent?

De eodem
lynem veni

Primo igitur dicendum,quod et in primis et prys omnibus nosse debemus, in quo scilicet elemento ipsius sanctaj Trinitatis et unitatis mysterium
contemplari possimus. Denique ut mihi videtur, in
nulla scriptura apertius quara in sole edoccri possuraug, qualiler saaclo) Trinitatis lideui aUendere
_

calore et igne credo

Dominum

dixisse

:

mittere in tcrram, et quid volo nisi ut ardeal? {Luc,

debeumus.ln sole namque tria inseparabiliainesse scinuis, hoc est ipsum corpus in modum rotaj constans, et splendorem atque calorem ipsius. In

Sed et hoc, quod Dominus dicit Ecce sto ad osiium, et pulso, etc. {Apoc. in, 20) in quolibel hominc solis splendore circumdato mystice intueri valcmus.Sicut enim splendur solis omnem ad lucis sua; radioa venientem nou repeliit sed illustrat: ita et Salvator noster omncs ad se venientes clementer suscipil. Unde et eos ad se venire hortatur,dicens :
xii, 40).
:

349

LIB.

DE ADMONIT. CLERIC. ET
estis, et

LAIC,

250

Venile ad me, omnes qui laboratis et onerali

A

ego refxciam vos {Malih. xi, 28^.Item sicut splendor
solis exteriores cujuslibet

sentimus ut vix

apparet tantum calorem ab ulroquc proccdentom cum sustineamus. Quapropter quia

doinus parieles undique
in eos

tantus calor, longe prius

quam

ipse sol splendor-

lustrans nequitin eosquiinterius sunt clausi lucem

suam immittere,
suffl

ostio

autom aperto mox

effundit, ita etiam

Dominus noster per

divinitatis

potentiam jugiter respicienssuper filioshomiut videatei e8tintelligen9,autrequirens
.3),

num

Deum

{Psal. Lii,

qu.ierit
:

quasi pulsans, qui

ei

januam

que ejus appareat,sentitur, prajcedere cum dicipoab illo nunquam recedat. Eadem dearomatum quorumlibet cdorifera suavitate sentirivalent. Ubicunque enim incenditur thus, vel myrrha vel aliahujusinodispecieseorumquac procul absunt nares priusquam visum dulci odore contingit, nec
te^t, licet

janua autem cordls est mens. Ubi ergo Dominus januam clausam,id est,mentem infidelem et indevotam ad totius religionis studium invenit, dolens inde recedit. Dolcns videlicet per humanitatem susceptam sicutet in Evangelio legitur, quia cum appropinquaret Hierusalom fllevit super
cordis aperiat
illam.

tamen ab incensus
pra^cedentes

sui substantia

recedit. Si ergo

tanta vis est utriusquecaloris videlicet etodoris,ut

advcntum eorum a quibus procedunt, demulcentesque sensum eorum quibus ingeruntur, substantiam propriamnonrelinquunt,curnonmulto
magis credenda est virtusSpiritus sancti quoslibet illustrare et praeccdendoeorumcordaadventui divino prajparare nunquam tamen ab essentia propria recedens ? Qui enim totus est ubique, locus esse nequit,ubi desit,nisi quo tenebris malitiae et insapientiac fugatur, sicut scriptum est : Sanctus enim
spiritus disciplinx fugietfictum etauferretse a cogita-

Nam

divinitati

nuUus dolor

acciJit. Ubi

au-

tem januam apertam, mentem scilicet, fidelem et devotam ad implenda divina) institutionis pra?cepta
invenit,mox intrat,etcum hospitii ipsius habitatore
ccenat, infundens
cti
ei

B

per inspirationem Spiritus san-

compunclionem atquepcenitenliam peccatorum suorum, seu ei reserans sacras Scripturae arcana,
vel etiam.quia ejus cibus est, ut faciat

tionibus

Patris sui.CGenat

cum eo

faoiens ilhim
vit<R

cuncta caduca
dia.

et

solaperennis

voluntatem contemnere dcsiderarc gau-

qux sunt sine intellectu, etc. [Sap, i, 5.) Ubi autem idem Spiritus requiescat, Dominus per prophetam indicat, dicens Super quem requiescit
:

Spiritus

meus

nisi super hiimitcm

et

quietum,

et tre-

Hujusmodi ergo convivium

agit

Dominus nointrare ad cor

biscum, qi:ando nostrum.

eum permittimus

mentem sermones meos ? [Isa. lxvi, Libet adhuc per propositum
ascendere, et
illa

2.)

solis

mysterium
:

evangelica

verba considerare
erat

Potest etiam per idem solismysterium illud ali-

In principio erat Verbum,et
et

Verbum

apud Deum

Deus erat Verbum (.foan. i, 1). Omnes namque serenam aciem habentes intueri aliquomodo,quanexun, et ad eum veniemus et mansionem apud eum C tum reverberatus visu permittit, posunt quia ipse faciemus (yoart.xiv.22).Ubicunque enim solis splensolis splendor quitotamterramambit nunquam sodor apparet, sol pariter cum eo lucens manet,quia lem relinquit, sed in illo semper est lumen de luindividua est utriusque operatio. Ad haec etiam si mine micans. Si tanta facultas in creatura oculis calor ex utroqueprocedens sinecujus adventu frucorporalibus videri potest.multo magis in creatore stra quilibet illuminatur.simuladessesentitur,tunc et omnipotente Deo inesse credenda est.Sicutenim ibi tria pariter in una operatione habentur solis splendor seinperin eodemsoleest, et quorsum quod nimirum in praedictis Domini verbis non dissimilimicando tendat, semper apud eum perseverat ita ter posseintelligi credo.Si enim duae personae insemper inprincipio, id est, in Patre erat Verbum, telliguntur.in Patre et Filio qui adveniunt tertia etVerbumeratapudDeum,semperscilicetDei Filius pereona, ut mihi videtur in illius,qui diligit coopein Patre manens, semper Deus de Deo, semper luratore,et ad hoc ut diligeret quasi praevioincentore men de lumine splendens. .Sed nec ipsa rotunda potest intelligi.Denique in mullia sacrae Scripturse species solis a mysterio vacare videtur: omne enim locis hoc iaveniturquod bona aliqua non solumnon rotundum nec finem habet nec initium.Item deDeo facere, sed nec verbum bonum proferre possimus omnipotente credere edocemur.Quia dum illo nihil absque Spiritua sancti dono,ut est illud Nemo posuperius,nihil inferius,nihil latius invenitur, nullo
:

quatenus inspici, quodDominus dicit: Si quis diligit me,sennonem meum servabit et Pater meus diliget

;

:

p

test dieere
(/

Dominus Jesus, misi in Spiritu sancto Cor. xii,3). Et Omnia operatur unus atque idem
:

termino concluditur. Prolato itaque illo, quod in sole tantummodoreperitur,sancta3 Trinitatismysterio, libet

spiritiu,

dividmtsiugulis proul vult

[Ibid. 11).

adhuc duo

proferre, ut hi

qui

subtilia

CAPUT

III.

Idem nrgumcnturn uherius pertrdctatur pluresque e
creatis (igurx Trinilali^i afferuntur

quaeque de sanctae Trinitatis fide dicta vel scripta nequeunt intelligere, doceanturin quibusdam ele-

mentis

Ut autem tanti raysterii
lelligatur, libet

profunditas facilius in-

fidem investigare. In aqua igitur quam tribus personis appellare
:

eamdem

adbuc in sole illius similitudinem quaerere. Scimus namque oranes, quoniam in aestate quando calor solis maximus terram occupare solet, sapissime non 3olumindie,qua sol pariterque ejus gpUndor videtur, ssd etiam in nocte, cum neuter

IUe fons, ille rivus, illud stasolemus, dicentes gnuin Trinitas,6eduniuselementisubstantia inesse

comprobantur.Licet enim
differant
;

in

personis fona et rivuB

inuna tamen substantia atque stagnum conveniunt ubi quoddam quod et de sole dixipo;

251
test inveniri.

OTHLONI MONACHI
NuUus denique
si

S.

EMMERAMMI

252

rivus absque fontis

A

quioribusspiritibus judiciodivlno perrnittunlur im-

sui subslantia deOuil,

quousque fons cbulliendo

Bubsistit.Caeterum

fons exsisccatur, et fontis pe-

sona privatur.Sed

stagnum satisconvenit pcrsonae Spiritus sancti quoniam sicut fons ct rivus confluentcs in stagnum unius elementi substantiam
ct
:

namque diaboli.ut (Habac, i). Quo significatur quia ctos quosque maxime impugnans
pugnari. Escu
tiec suffi

lcgitur, electaest

peritos

et

san-

eos ventre mali-

nititur devorare.

Hujusmodi autem impu-

gnatio jugiter praeoccupanda est lectione librorum

habent,

ita et

Pater et Filius in

unitate

Spiritus

illorum in quibus detegantur fraudes

sancti convenientcs

unum

sunt, et

unam

substanpotest, ut

ximeque Evangeiii, ubi a
propter ex
evangelica

maDomino unumquodque
inimici

tiam
reor,

officiunt.

vitium vel virtus prienuntiatur per parabolas.Quainveniri lectione

In accensa

quoque candela

commonitorium

idem

sanctae Trinitatis mysterium.

Nam cum

breve hic facere volo ut in promptu habeantur quae
cujuslibet vitio

ardens elementis constet tribus, id est stuppa,cera igne. personarum trium figuram tenet, sed unam

Cum
lam
:

igitur

opponenda sit lectio. in animo doctoris assidua

divince in-

substantiam
ita

;

et sicut

nulla

candelffi

utilitas

in

stitutionis negligentiasenliatur,legat parabolamil-

stuppae et ceraj confectione absque incensione

erit,

etiam

illi

qui in Patrem

et

Filium credens Spi-

j. xiii, 3).

pitus sancti

ignem ab

eis sejoarat, nil proderit

hu-

jusmodi

fides.

semen suum (Matlh. Quia in eodem ipso Domino disserente, et per hoc etiam omnes doctores caeterarum parabolarum solutionem instruente memorantur omnia,
Exiit gui seminat seminare

His igitur exemplis de sancta Trinitate
quse, ut arbitror,
alia

prolatis

omnibus plana sunt, jam cupio exempla ad moralem sensum pertinentiasparsimcoUigere.Primoquidem deparabolisquibusdam quaein Evangelio ipsius Domini nostri ore leguntur
prolatee; per

quorum e2"ectu divini verbi negligentia oritur. Quod enim plurimi homines ad tempus credunt,
et in

tempore tentationis recedunt, quodquea
el

sollici-

tudinibus et divitiis

voluplatibus vitae hujus suffo-

cantur [Luc.
tur,

has scilicet clericos specialiter admoillecebris et

xiii, 14), seu quolibet modo impediunne divini verbi referant fructum, hoc maxime

nens ut

tantae doctrinse verbalegentes,velaudiente3

mentem aliquatenus ab

pompis

saecula-

ribus retrahant.Deinde vero ex variis rebus quae in

qua timorem amoremque Dei spernentes credunt se temporalia et caetera bona uno dilectionis genere posse adipisci seu quia.cura
ex
illa

negligentia venit

hocsaeculopervisum velauditum tamalaicis,quam
clericis sentiri possunt, ut
riis locis;

pro certo sciant discernenda esse in dilectione,pro-

apium

defloratio in va-

ut immensus solis splendor;ut ornatus et pulchritudo facturaeipsaqueutilitas, quae in natura

ponunt sibi longum vitae praesentis spatium divinaraque pietatem,quae cunctis ad se,licet seroconversis, veniam promittit et hac promissione ab-

humana
in

consistit; ut facultasetdifficultas

operandi

C utente3,credendoscilicetquiaquandocunque
rintcltoconverti possint,quasi conversiouis

volue-

quibusdam temporibus, utnecessitas quntidiani
;

tempus

esus

ut abundantia etpenuriasubstantiae victualis

in potestate habeant.interim toto nisu terrenis so-

Ex

his ergo omnibuslaicosspecialiter
;

admonendos
re-

lummodo

curis et voluptatibus occupantur

,

cum

esse decerno

quia st semel

eis

quid significent

seratur, postea

coram Deo nullam habent excusa;

que de die in diem, de mense in mensem,de anno in annum conversionistempus din"erunt,autvixde-

tionem pro ignorantta litterarum dum quotidie ab his quae possident et cum quibus versantur ad
Creatoris notitiam instruantur.

mum

convertuntur, aut quasi catenati a consuetudine pessima sine conversione moriuntur. Nam ex peccati poena, quam in longa conversionis dilatio-

CAPUT
Proponuntur
paretur.
clericis

IV.

ne meruerunt videbitur

eis

quandoqueirapossibile

guarum meditatione

diversa; evangelicde parabolx diversis eorum vitiis medicina

Sed his interimomissis adclericos quos per Scri-

quod quondam visum fuerat facile.Ad expellendam ergo tam periculosam tamque tremsndara negligentiam satisjuvat.si parabola jam commemorataejusque expositio saepius intenteque legatur, si tamen
adsit simul curaoratioque jugis.ut expellatur
;

pturam sanctissimam

evangelicae lectionisinstruere

ip-

statui,qriusadmonendosaggredior.Apostolus naraque dicit Quascunque scripla sunt, ad nostram doctrinam scripta sum [Rom. xv, 4). Quae nimirum verba ad eos specialiter pertinent, qui litterarum
;

D sam enim divinorum verborumlectionera

et inten-

notitiam habentes in

eis jugiter agnoscere possunt qualiter se et commissos regere debeant. Unde etiam clericis opus est, ut suramopere atten:

tionem nimiura forraidans diabolus fugit a legentibus et meditantibus divina. Item si quisex superflua tenacitate nimioque pretiosarum vestium vel ciborum appetitu laborare se senserit attendat jugiter parabolam de divite, qui
pro eo quod indutus est purpura et bysso,et epula-

dentes quod scriptum est Cui plus commitlitur, plus ab eo exigitur, studeant perceptffi scientiae ta-

lentum non

in terrafodere,hoc est,in terrenis curis expendere, sed in ejus servitium a quo sibimet constat tributuii. Recolant nihilominus et illud
,

batur quotidiesplendidequodque desubstantiasua nec mendicanti Lazaro darevoluit in inferno sepulet procul dubio ab hoc tus est [Luc. XVI, 19-22)
;

vitio

aliquantum abstinens

efficitur.

Ut autem quibuslibet lapsis compatiens

et

super
possit

quia quanto majori scientia sunt

ditati,

tanto ne-

corum emendatione doctor

disoretua

esse

I

253
attendat parabolam de

LIB.

DE ADMONIT. CLERIC. ET LAIC.

254

salem
eis

in Jericho

lllo prolatam, qul ab Hierudescendens incidit in latrones et ab

^

nititur,
illae

Superbia quoque, quas omnes virtutes destruere ne in quolibet dominetur, attendenda3 sunt
duae similitudines,

vulneratus reiinquitur

semivivus

;

cumque

a

quarum quidem una
in

cst

:

quibusdam rainimc visitaretur, Samaritanus quidam itor faciens suscepit eum sanandum infundensque oleum et vinum reddidit sanum (Luc. X, 30-35). Infusio enim olei et vini necessapraetereuntibus

Duo homines asccnderunt
XVIII, 10). Altera

templum ut orarent {Luc.
invitatus fucris ad nu-

vero

:

Cum

ptias,

riam

pietatis et severitatis

significatcommistionem.

recumbe in novissimo loco {Luc. xiv, 10). Ex utraque ergo possunt omnes edoceri quantaconfusio vel ruina superbiam soleat sequi. Utraque etiam

Hinc ergo doctores universi possunt satis instrui, quia nec pietas sine severitate, nec severitas sine
pietate in peccatoribus curandis tcnenda est.

una eademque sententia tcrminatur, quia sciiicet omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur.

Quod vero necessarium
stantiam

sit

cunctis fidolibus sub-

terrenam possidentibus .-eterna gaudia cum temporalibus bonis, satis indicatur per parabolam illam Homo quidam
mercari et exquirere
dives
in
fine
:

Item ne concessis et utamur, seu in eis plus

licitis

rebus intemperanter
liceat
:

quam

innitamur,

at-

tendenda
fecit

est jugiter illa parabola

Homo quidam
;

cmnam magnnm et
ibi

vocavit multos {Luc. xiv, 16)

eral

qui

kabehat

villicum

{Liic.

xvi,

1), jy

quid enim
multi, sed

dicitur cosna

magna

facta et vocati

qui

lectionis

ejus

cur illam
:

protulerit
vobis

Dominus
cos

manifestat,

dicens

Furite
etc.

amiIn

de

mammona

iniquitatis,

{Ibid.,

9).

quidam propter villae emptae, quidam propter agrorum emptorum probationem, quidam vero propter uxorem noviter ductam se excusantes
venire noluerunt {Ibid., 18-20), significat

qua etiam parabola Dominus argumentum a contrario sumens de villico fraudem facicnte, innuit nobis quia tam a contrariis quam a consequentibus rebus possint exempla a;dificationis proponi fraus enim omnis contraria est Christiana; fidei et ideo hanc facore licet nulli. Sed tamen aliquo modo pos;

maximam

quidem multitudinem fidelium ad superna gaudia a Domino invitatam, sed dum plurimi nimi;e possessionum obtinendarum ambitioni, multi autem conjugio
licito

intemperanter dediti inveniuntur, pauci

sunt qui vocationi divinae obedientes ad regna coj-

sumus exinde

aidificari,

attendentes scilicet quia

si

aliquis sfecularium per

fraudem suae utilitati proepicit in futurum, multo magis nos debemus per eleemosynam justo acquisitam providere, qum nobis in futura vita expediunt. Gui nimirum exemplo simile est si aliquis religiosus videns meretricem omnimodo ornatam amatoribus suis mox optet, dicens Utinam ego ita studerem placere Christo sicut
:

lorum perveniunt. Verumtamen eo plus metuenda est hujus parabolae sententia quo minus a multis timetur, qui quotidie non solum ob nimiam villarum et agrorum pretio condigno acquirendorum ambitionem, et propter intemperatum uxoris amorem, sed etiam, quod multo nequius est, ob eos agros C quos fraude aliqua acquirere et auferre student de
pauperibus et propter meretricis conantur cxcusare a vocatione divina. Si enim hi qui rebus juste acquisitis et a Deo concessis intemperanter utuntur a regno ccelesti excludunlur, quid credendum est de illis qui per vim et fraudem aliquam aliena rapientes et meretricibus se jugentes in his usque ad finem vitae perseverant? Hinc credat quisque quod velit;
locis sanctis seu

:

ista

meretrix studet placere

mundo

;

vel si quls spi:

inductionem,

se

ritualis doctor discipulos

suos admoneat, dicens

Sicut multi studiosi sunt ad obtinendam prudentiam
carnis, ita et vos studete ut spiritualem

prudentiam

saecularis.

obtineatis.cum perversa sitet meretrix et prudentia Ex quibus colligitur quia pessima queeque

ad ffidificationem assumi possunt.

CAPUT
Alix parabolae,
et

V.

ego credo quia coelum et terra transibunt, verba autem divina non transibunt {Marc. xiii, 31), nisi
ut impleantur sicut prajdicta sunt. Ha3C igitur pauca

documenta proferuntur ex ^ovi Veterisque Testamenti libris, quibus clerici ad persananda vitia tum in se, tum in aliis utantur.

exhortationis verba ad

clerum dicta idco ex sanest,

ctissimo Evangeliorum iibro proferre curavi, quia
talis liber

clericis

pene omnibus notissimus
eis.

Rursum ne
parabolam
condito in
:

propter aliqua bona opera humanae
est

n

utpote qui saepius legitur et auditur ab
varia scriptura

laudis appetitu impulsus superetur, attendat iilam Simite
agro,

etc.

regnum coelorum thesauro abs{Slatth. xiir, U). Nisi enim

actio bona interdum abscondatur a malignis spiritibus, velut a latronibus pecun\a ostensa, aufertur. Item ne durus et immitis sit erga eos qui in eum

Possunt etiam studiosi quilibet clericorum ex tam Veteris quam Novi Testamenti satis instrui, et non solum ex bonis scd etiam ex malis a;dificari. Si enim attendere studuerint Abel
justitiam, Job Isaac et Jacob

patientiam, venerandam Abraha;,

aliquo

modo peccant

attendat illam parabolam
rec/i,

:

Si-

mile esl regnum cozlorum homini

qui voluit ratio-

nem ponere cum
satis aperte

servis suis (Matth. xviii, 23). In

qua
cle-

benediclionem a Deo sibi factam, David humilitatem, Daniclis et trium puerorum constantiam, Susannae castilalem, utriusque Tobiae, patris scilicet et filii religionem alioruraque

monstratur qualiter debeamus esse
si

mentes erga debitores nostros, Deo relaxari debita nostra.

volumus nobis a

Patrum in Veteri Testamento perfectionem, si inquam, attendere voluerint taliurn virorum exempIa,aedificariomnimodi3pos3unt.Rursum3iecontra

;

S65
replicare voluerint,

OTIILONI
quantam
egcrit, pro

MONAGHl

S.

EMMKHAMMI
quantum permiltitur obataculo
rei
;

256
ternje vet
ali-

inalilium Gain in frapeccutis Sodomit;fi

A

derc
cujus

trem suum

qiiibus

Creatoris vero splendor est incompreinvisibilis

subversi sint, qualiter Nabuchodonosor, Holofer-

hensibilis ct

ejus intuitus,

quo omnia
creatu-

nisque superl)ia contriLa

siL,

quam

variis rnodis

pnRterita, pniesentia et fulura

omnemque

murmurantes
cordotis
lilii

lilii

Israel aniicli sint, quid Hcli sa-

ram simul quasi uno
etiam
inlellirjens

ictu oculi

comprehendit, quo
si est

peccanLes pertulerint,

mon

sapientissimus ceciderit,

quomodo Saloquantamque ruinam

respicil super filios

horninum ut videal

aul requirens

Deum

(Psal. xiii, 2).

Qui
in

Absalon etduo judices contraSusannam Insaniontes mcruerint,

scilicet

spiendor non nisi toto cordis atfectu credi

Judaeorum dolus in Christum insanierit, quanta malitiaSimon Magus obcaecatus perierit. Quid aliud per tanta maia innuitur, nisi ut audientes timeant ct timenles caveant ne in similia cadant? PJurimi namque nisi
frustra Herodis et

quam

vel agnosci potest,

ejusque capax

erit

quanto

fide et dilectione Dei profecerit,

ipsiusque justitice

esuriet atque sitis

eum

accenderit.
dicit
;

Unde de
ix,

his
:

tribus in Evangelio

Dominus
:

de fide quidem
22)

Omnia, inquit, possibilia sunt credenti [Marc.
de dilectione autem Qui meo, et ego diligum eam
t,

timore compellerentur, nullo modo ad salutem traherentur. Patet igitur quia tam per mala quam per

diligit
et

me diligetur
ei
siti

a Patre

manifestabo

me
:

ip-

bona

possumus, si ea ita ut a Domino ordinantur pensamus. Nam ut Deum amemus, per bona trahimur sed ut eum timearaus, per mala aliqua compellimur. Unde, queeso, ut ea quae jam
asdificari
;

sum

(Joan. xiv, 21)

;

de esurie vero ac

Beali

qui esuriunt et sitiunt justitiam,

quoniam

ipsi saturor

buntur [Matth.

v, 6).

protuli, et

alia his similia in libris sacris scripta

intentione

summa
ex

legantur et
lectione

facienda
ciantur.

eorum

quai nobis sunt aliquatemus inspi-

Huic etiam simile quid quotidianis experimentis coUigere potestis. Quis enim agricola agriculturam exerceat, nisi aliquatenus profectuosum sibi fore speret et credat? aut quomodo aliquod studium
potest exerceri, nisi cceperit amari?

aut quis sine

CAPUT
Docenlur clerici quse
laicts

VI.

taedio

ipsum victum corporalem cunctis viventibus

prxdicent, ul frugi sint.

Deinde exhortans

et

laicos,
illis

non eos ad

illius

Scripturae lectionem, quia

ignota est, adduco,

sed ut a clericis qusedam pro quotidianis experi-

necessarium percipere valet, nisi aliqua esurie ac siti ad hoc incitetur. Sed nec ipse somnus nisi cum delectamento aliquo percipitur. Cum ergo baec omnia ita corporaliter esse sciatis, petite intima intentione a

mentis cognitae similitudines aperiantur obsecro. Dicatur itaque eis ne pro eo quod litteras nescitis

excusationem aliquam coram Deo vos habere credatis, intimamus vobis quaedam, in quibus velut ia ^ jugiter teneatis esuriem et sitim divini Verbi, sine libris quotidie legendo agnoscere potestis, quid qua nemo ullam justitiam potesL amare qui autem
; ;

Domino ut ea spiritualiter imitari valeatis. quidem ut in eum recte credatis deinde ut Primo eum tota virtute tota mente diligatis postremo ut
;

agere debeatis. Sicut igitur apes in variis locis et
in variis floribus mellis
ita et

non amat justitiam animae
fastidium patitur.
licet

illius salus

desperatur,
carnalis

liquorem colligere solent,
est humilitas,

sicut etiam corporis ejus salus qui cibi

vos colligere debetis cujuslibet virtutis dulce-

Nam

de utroque spirituali videdicit
:

dinem.

Ab
ab

alio

enim colligenda
alio fides,

ab

et corporali cibo vivit

Dominus

Non

in solo

alio charitas,

ab

ab alio eleemosynarum studia pauperumque cura, ab alio alia quaelibet virtus. Quae scilicet virtutes, dum sic coUectae in unius hominis mentem veniunt, quasi
alio castitas,
alio discretio,

largitas,

ab ab

alio patientia,

ab

alio

pane

ore Dei (Matth. iv, 4).

homo, sed in omni verbo, quod procedit de Si igitur imitantes esuriem
a bona voluntate vocabitis, colli-

sitimque corporalem, spiritualem quoque obtinueritis,

nunquam
mel

gentes instar apium undique alicujus virtutis et
sapientiae

in

unum

alvearium ex variis floribus excerpta mella

sicut et de

immenso

solis splendore,

congeruntur.
a quibuslibet creaturis, quas quotidie vel videtis vel
auditis, et de rebus

Non solum autem ex hominibus, sed etiam
quas nliquo modo
sentitis

de quo interim disputantes divinae praesentiae immensitatem colligendam esse diximus. Ergo quotiescunque eumdem solis splendorem tam immenJ)

virtutum colligere debetis.

Nam

mella fidem, quae funda-

sum

inspexeritis, inox reminiscentes divinae
et
scientiae

prae-

sentiffi

toto

mentis affectu invocate
vestris infun-

virtutum omnium, primo coUigere et ponere debetis in alvearium cordis vestri, credentes

inentum

est

Dominum,
unus
flos

ut aliquod

lumen cordibus

dere dignetur. His igitur dictis de sole, qui licet
videatur, variarum

sciliceiDeum omnipotentem ubique esse praesentem
et

tamen virtutum mella
deflorare debeatis

omnium,

quae a nobis geruntur vel etiam cogi-

inde colligenda esse jam audistis. Audite etiam,
qualiter aliunde

tantur, inspectorem.

Hanc autem fidem hoc modo
solem, qui
splendore suo circumdans

eadem mella

;

coUigere debetis
illustret,

:

attendite igitur in

cum universum mundum

neque enim unquam desunt illa prata, illi flores, unde possint colligi hujusmodi mella, si tantum-

tamen quia creatura est et omnis creatura nimis inferior est creatore, exinde instructi facile potestis credere solcm longe minus splendere quam
creatorem.

modo

sint qui coUigant.

Nam sol

duntaxat tantum potest splen-

257

Lin.

DE ADMONIT. CLERIC. RT LAIC.

^88

CAPUT vn.
Qiia ralione laici a clencis
c.v

A
luijus

titiiversi

ornatu

ptura indicat quanta corona per tentationis pugnam provenial diccns: Ueatus vir qui sufferl lenlatiouem,

ad Lreatoris amorein provocandi sunt.
Atlendite ergo nunc generaliter in totius

quoniam cum probatus

fueril

accipiet

coronam vitx

mundi
ct

{Jac.

I,

12). Si igitur haec

duo, quae

jam diximus,

ornatum quomodo omnia invicem conveniant
tempora diurna nocturnis,
sestiva

temperentur, calida scilicet frigidis, frigida calidis,
hiemalibus. Deet

hinc specialiter in singula quseque, hoc est in orna-

de pulchritudine tcmporalium visibiliumque rernm intelligenda, qualiter sciiicet per cam considerare debeamusaeternorum bonorum qualitatem quodquo per eamdem tentandi siraus utrum Deum plus

tum

cceli et terrae. Cceli
;

quidem per soiem,

lunam

quam

spcciosa quaeqiin carnalia diligamus,

si

in-

et stellas

terrce

vero pcr varios flores amcenos et

herbas, atque arbores et fructus, unde genus

huma_

quam, haec utraque sednlo rccolitis ct tructatis, magnamvariarum virtutum dulcedinem omni corporali

num

alimenta suscipit, pulchritudinem quoque pre.
varias

melle suaviorem colligere poteritis.

tiosorum lapidum, picturas quam in cseteris pretiosis pannis delectabiliter

tam

in palliis

CAPUT
Docendi n
clericis laici,

VIII.

in-

unde

texlas variosque colores, quibus conficiuntur, dul-

atque organorum, _ Ad hajc etiam sciendum et pro spirituali melle nitorem auri et argenti, caeterique metalli^ameenos in vascula cordium vestrorum recondendum quia sunttamad nadecursus aquarum, qui necessarii quciecunque in creaturis adversitas vel in ipsa huves deferendas quam ad molaspraeparandas, miram mana natura habetur vilitas, ex hominum primofragrantiam, postremo etiam decoros aromatum

cem cantilenam chordarum

quomodo Deus has accidere permittat nis commoduin, etc.

origo advcrsitatum, et in homi-

hominum quorumdam vultus. Cumque haec omnia miro quodam et ineffabiii ornalu composita exterius perspexeritis, attendite etiam
interius, id

rum

quantum ornatum
habeant
et

est spiritualiter perspecta

quid nospersignificationem admoneant. Significant enira prscipua quaedam, unde vos magnae virtutis
et sapientiae

praevaricationc accidit. ['ostquam cnim illi pra3ceptum divinum contempserunt, mox et in semetipsis et in omni creatura sibimet contraria habere racruerunt; in semetipsis quidem, quia illa honestissima heatas immortalit&tis gloria, inquaet
ipsi conditi

sunt

etquam omnes

electi

quandoque

mella colligere valetis. Deniqueomnis

ornatus

et

pulchritudo creaturae, quae in praesenti

inhonesta quaedam verecundse carnis indicia in se senserunt, unde et nudos se esse
receplui-i sunt, exuti,

vita nobis famulatur,

hoc nos

instruit, hic

nos ad-

erubuerunt(Gg«.
quot
ips;e

monet ut attendamus, quiasi temporaliabona tam
delectabilia visu vel auditu consistunt, multodelectabiliora et puichriora et eeterna esse probantur.

iii), in creaturis vero tot adversa sunt creaturae. Nulla quippe invenitur

C

creatura quae peccanti homini per aliqua nequeat obsistere adversa. Sed haec orania Deus oranipotens
in

Est

chritudine

quod in temporalium bonorum puldebemus advertere quoniam enim omnis homo probandus est in hac vita utrum Deum magis
et aliud
;

aliquam utilitatem convertit
ut

;

aut enim

castigat per haec homines,

a pravitatibus suis converlantur, sicut saepe agitur pcr aeris intemet famem, nec non per occasionem dat unicuique

diiigat

quam creaturam decorum,

vel aeterna potius

periem, per pestilentiam
alia flagella; aut in his

quam

temporaiia bona, opponitur et jugiter aliqua
vel

species decora et delectabilis

mulierum,

vel

ut habeat

unde qualitas ejus probatur,

sicut sajpe

veslium, vel metallorum, seu aliarum rerum,utin
eis tentatus

contingit per hos, qui divitiis et
tur, seu
in

potcntia abutunferocitatc dein

experimenlum

sui capiat quaiiler scili-

quarumdam bestiarum
ut

cet

Deum

timeat et diligat.
sit, nisi in

Nemo
rei

quippe certus
notis-

monslrat diaboli raalitiam,

leone ct lupo.

esse v&let qualis

hujusmodi tentatione

Nonne

in cunctis adversitatibus

jam

coraraeraorautile

probatus

fuerit.

Cujus nimirum
milile

exemplum

tis utilitas

raagna habetur? Nunquid
Ecclesiae

non

erit

simum
Militis

in

unoquoque

potestis agnoscere.

quod lalentes

namque

cujuslibet peritia et fortitudo non

hostes idso accepta poteperrnittuntur dorainari ut et hoc appareat state

agnoscitur nisi in bello.
egerit, se

quales ipsi sint et alios persecutione sua, velut Ibi enim si omnia caute ipsum muniens, adversarios vero caedens, fornacc, probatos efficiant? Nunquid p aurum in tunc demum merito laudatur fortisque miles praediutile non eritquod hostis invisibilis ferocitas ct macatur. Bellum quoque non incongrue vocatur ille litia per aliquas bestias feroces demonstratur?
conflictus

quem

jugiter agere

bolum
sat nos

salutis nostrae invidum. Ipse

debemus contra enim non

diaces-

sicut enira leo et lupus

visibiliter insidiantur ani-

malium gregibus,
voret (/ Pelr. v, 8)

ita et diabolus

quxrens quem detrahat, in-

ad hoc

magis quam
in

tentando ut temporalia bona aeterna diligamus, et ut spem noslrara
illicere

et

ad

perditionem

visibiliter insidiatur cunctis fidelibus.

Et

quomodo

caducis

solummodo rcbus ponamus. Sed nos
ad

vos, qui libros nescitis, aliter
visibilis
visibilii

malitiam diaboli inaliqua creatura
?

memores
ct invitati

aeternaj vitaj,

quam

conditi, redempti

agnoscere possetis,

nisi in

aumus, debemus resistere illecebriset concupiscentiis, quas in corda nostra mittit, attendentes quod scriptum est Post concupiscentias
:

vobisque cognita docereraini

Talia ergo de clcmentorum cunctorum adversitate credentes, sentile de Domino,

ut scriptura est,

tua$

nm

eas [Eccli.

xxm,

30). Et

iterum alia Scri-

in bonilate {Sap.

i,

1),

qui

tam adverea quam pro-

239
spcra cuncLa pro alicujus posiUone decernit fiori
accidit in

OTIILONI MONAGIII
ulililalia vcl pietalis disin

S.

EMMEKAMMl

260

A

esl

mundo.

Qiinrjcunfiue

quod vel parcntes primos peccare permisit vel nos por corum praevaricationem vilitate aliqua cir-

vero viiitas humanac naturae ex parentibus primis

tantum bonum versa est a Domino ut omnis superbiffi morbus, qui hominibus instar angelicffi naturffi posset oriri, ex hac comprimeretur. Denique opus omne prajcedens insinuat factori suo quo modo facere debeat sequens. Sic et Deo omnipotenti angelicae dignitatis faclura,

hoc totum pro salutis nostra; causa fecredendus est. Et licet in hoc divinic sapientiaj profunditas nequeat penitus investigari, quaerenda sunttamen aliquavisibilium rerum argumenta, quibus eidem divin.-R sapienliae intellectus noster docuriidedit,
ci9.se

ex

patre per

superbiam lapsa et per hoc quasi quoddam figuli vas in terram cadens fracta, ostendit alio modo aliud vas esse flngendum, non quasi ignaro tantse
fracturoe, sed ut nobis nota fierent quae facta sunt

ceatur concordare, unde ct ea, quae jam diximus devilissimogeneremedendijinargumentumsumpsimus hujus rei. Si ergo cx medicina vili potest acquiri uila sanitas corporalis, credenda est etiam eo-

dem modo

proveniresanitasspiritualis.Omnisnamfacile

que decor carnalis

humana corda

allicit

ad

ipse quippe praenoscens omnia,

antequam

fiant, in-

elationem, sed vilitasreprimitadhumilitatem. Ideo-

sinuat nobis ex praecedentibus qualiter futurapen-

debeamus quantumque necesse esset mutari B cum perirent prima. Quod enim vel angelos quosdam, vel homines primos cadere permisit,
sare

sequentia,

ad cautelam nostri
nihil de nobis

fecit,

ut per hoc nos instructi

prssumamus. Fecit ergo Deus in homine lapso sicut aliquis peritissimus medicus facere solet in homine aegroto. Si
enim languoris ejus qualitatem agnoscens sperat

eum

posse sanari, suscipiteum sanandum. Tunc

si

infirmitas exigit, imponit ei emplastra, materia qua-

que placuit Deo uthominem quiinmaximumsuperbiae languorem ex conditionis suae decore incurrit, imposita sibi causa remedii aliquo vilitate perduceret ad humilitatis sanitatem. Sanitas quippe epiritualis non nisi remedio acquiritur humilitatis humilitas autem humananonobtineturnisicontritione aliqua. Exquibusomnibusapertepotestisintelligere quia, ut scriptum est Fidelis Dominus in omnibus verbis suis, et sandus in omnibus operibus suis (Psal. cxLiv, 13), quia talibus remediis superbiam humanam praevidit esse reprimendam quippe remedia
; :

dam vilissimainterdum confecta, adeo utanimaJium
avium stercore misceantur, carnibus quoque canum, vel vulnerum, seu serpentium agantur. Praeterea si opus est, adustionem medicus addit. Tale autem medicamen quamvis ad sanitatem carnis,
vel

spiritualia, quae multis sunt incognita, et corpora-

iibus figuris et exemplis, quae nota, docet esse quaerenda.

omnibus pene sunt

CAPUT
Quid boni spiritualis temporum, copia
vel
;

IX.

laicos

docere

possit varieias
etc.

sicut qui experti sunt testantur, utilissimum sentiatuTj

penuria rerum.

causa tamen

fetoris et vilitatis suaj contegitur.

C

Quo etiam nos mystice instruimur
quia non omnia
igitur
utilia

ut

omnem

vili-

tatem, qua circumdati sumus, similiter contegamus

Sed satis hinc dictura jamprogrediamur et ultra ad ea scilicet quae post hfec proxime dicenda proposuimus. Illud enim propositus ordo exigitutjam

constant honesta. Utrumque

medicamen

corporale, emplastri videlicet et

adustionis quamvis vilissimum videatur,

magnum

tameninsehabetargumentumspiritualismedicinae, unde necessariaimitandomoralitatis mella colligere potestis nikil enim, ut ait Scriptura, in terris fit
;

sine causa {Job. v, 6), et quae naturaliter videntur

dicamus vobis quid significet varietas temporum, quae aliquandocongrua sunt ad quaelibet operanda, ut ver, aestas, autumnus nunc vero incongrua, ut hiems. Tria namquepriorain quibusfaciliusoperari possumus, significat praesentis vitae tempus ad obtinendam veniam concessum, de quo et Apostolus dicit: Ecce nunc tempiis acceptabile, e.cce nunc dies
\

Nam si per fetidum medicamen corpora sanantur, nec qualitas medicaminis, sed sanitas exinde procedens pensatur, cur mirum vel incongruum videavilia,

constantet significatione pretiosa.
vel

saluiis {II Cor. vi, 2).

sordidum

inepta est ad

Hiems autem, quae maxime operandum significat extrimi judicii

Deus omnipotens, prajscius omnium futuro. rum, medicus et salvator omnium in secredentium, n (Ma?^/t. xxiv, 20), quasi diceret Estote semper simile aliquid in aegrotis animabus fecit, sanans solliciti, ne concessum tempus veniae perdentes eas vel potius praeveniens earum languorem, ut tunc, cum nullus locus est veniae, eam frustra qusquidam sapientes medici agunt cum aliquo ignoratis. Eumdem quoquesensumalibiapertiusprofert Quod tamen nos decet contegere, bili antidoto? Vigilate ergo omni tempore orantes, ut digni dicens sicut et primi parentes leguntur fecisse, quando habeamini fu,gere qude ventura sunt vobis (Luc. xxi, ne nobis confusionem, se nudos esse erubuerunt 36). Pro ejusdem temporis cura adhibenda Isaias vel conditori nostro, qui per hujusmodi vilitatem Quserite Dominum dum propheta admonet dicens humiliare nos decrevit, videamur injuriam facere, inveniri potest, invocate eum dum prope est {Isa. et secreta cogitatione eum per hoc incusare quod Lv, 6). Quasi enim procul aberit, cum nullius peccanos potentia sua magis quam ex justitia tam viles toris preces exaudiet. Sabbatum autem, quod addifieri permiserit. Talia autem de Deo cogitare est alitumesthiemi, quia apud Judaeos feslivus est dies, guatenuscontraeumsuperbire, quidquidenimillud quo homines quam ma^ime gaudere solent, signitur, si
:
:

tempus, quo nulla fructuosaspoenitentiaeoperaexerpossunt;unde et DominusinEvangelioadmonet dicens Orate ne fuga vestra fiat hieme vel Sabbalo
ceri

:

;

:

261
ficat

LIB.

DE ADMONIT. CLERIC. ET

LAIG.

26^

otium quodlibet inutile vcl tempus incongruaB laetitia; vel quia Sabbati dies extrcraa est in hebdomada.per hoc admonemurne in extremis solummodo.sed prius mala nostra fugiamus.Ouamobrem quod Dominus admonuitnein Sabbato fuga nostra
;

A

primisnemquc diximus vobis quc-raodo studia apium imitari debealis, colligentes ex variis homiIn

nibusvel rebus.velut ex floribus.dulcedinem virtutum deindc quid imraensus solis splcndor signi•,

ficct.

fiat/iocet ne

in priBsentis vitce dcliciis positi

futura

gaudia postponamus. Quia igitur audistia per hiemem quibusdam laboribus incongruam extremi judicii tempus praesignari, attendite quid modo fa-

Deinde diximtis de trifaria intelligentia in rebus visibilibus retinenda: prima quidem est, quaeex temporalium bonorum pulchritudine docet nos
considerare

quam

spociosa sint a^terna bona

;

se-

vobi9,dum bene possitis et vita? lumen habetis, neque enim vobis excusatio restat ulia pro litterarum ignorantia, cum in hieme notissima le-

ciendum

sit

gere valeatis qua; sunt vobis facienda.

Deinde vero dicendum quid quotidiani esus necesagendum undique enim illos flores habetis, ex quibus alicujus aedificationis mel colligere valetis.Quod ergo cogimur corpus quotidie
sitas vobis innuat
;

B

cunda insinuat cx eadcm pulchritudine probandos esse homines,utrum Deum diligant plus quam terrena quffilibet tertia indicat quod creaturae totius adversitas ipsaque humanae naturae vilitasex horainum priraorum praevaricalione evenerit, sed eamdera adversitatem et vilitatem Deus in aliquam utilitatera hominis convertit deinde etiam, quid hiemale tcmpus ad opera quaedam ineptum,et quid
;

;

quotidiani esus necessitas,quidque copia et penuria
corporalis substantiae significent, protulimus. Quae
nirairura omnia, quia ex quotidianis

simus ad quajque corporalia 3tudia,3ignificat nobis quotidie opus esse refici cibo
rcficere, ut robustiores

spirituali, id est doctrina ccelesti, ne

deficiamus in

experimentis possuntvobisesse notissima,attendite jugiterquan.-cdificationera

labore,quem jugiter sustinere debemus et pro servitute divina et pro peccatorum noslrorum indulgentia. Nisi enim Deus omnipotens cum refectione
carnali spiritualem vellet significari,decrevisset uti-

tam

exinde possitis capere.iraitantes
in collectione

scilicet

opus apium

virtutum.

Jam

enim nulla excusatio remanetvobis pro litterarum
ignorantia,

quandoquidem inhis rebus quas

quoti-

que
ibi

in praescuti vita

idem

fore

quod

et in

futura

;

die videtis vel auditis vel aliquo
vinae

modo
laicos

sentitis, di-

namque

invenitur nullus qui corporalis cibi rerestat quid copia

religionis

notitiam velut in libris agnoscere
spccialiter

feclione pascatur.

valetis.
et

Haec

quidem monita ad

Adhuc dicendum
raagna
et

penuria

dicta sint.

substantiae corporalis

innuat

;

nam

per utramque

Deinde vero tam clericos
quae

quam

laicos

admonens
per annos

necessaria cunctis doctrina monstratur.
vitae

precor ut attendentes continuam aeris tempericm,
pcccatis
nostris cxigentibus,
ita

Et copia quidem edocet quia,sicut ipsa laetitiam
tuales divitiae,id est virtutes animaj

praesentis auget,sollicitudinem minuit, ita et spiri-

omnem

futurae

calamitatisetmiseri.B soUicitudinem
indicat, quia sicut ipsa patientibus

minuunt

ater-

C jam multos imminebat ut aut immensum frigus,aut immensa pluvia, vel inlcmperata siccilas frustus terrae corrumpens famen miserandam efficeret,
atque formidantes ne corrupta iniquitate terra necessaria alimenta penitus deneget vel aliquos homines absorbeat,sicut in quibusdam Ioci8,proh dolor
a solita avaritia et rapina,
1

nscque beatitudinisaugent gaudia.Penuria vero hoc

eam maerorem

ingerit multiplicem, utpote qui ignorant

victum
tualis

quffirant sine

viti-e

unde sibi quo vivere nequeunt,ita spiridamna aeternae damnationis praefigurant
igitur vobis,
sit

noviter evenisse dicitur, abstineant se aliquatenus

nec non lascivia raulti-

laraenta.
variis

Cum

o fratres charissimi,

plicibusque nugis,quas stolidissimi quidam ab exteris

modisdictum

qualiter sine litteris religio-

nationibus in has regiones per insolitam rasuet

tramitem exquirere et in ea incedere valeatis,attendite.jugiterad singulaquaejam diximus, et ea in cordibus vestris sedula tractale cura. Ut
sae vitae

ram

monstruosum vestitum

detulerunt. Nisi ergo

hujusraodi stultitia rclinquatur, non solura in eos
qui faciunt, sed
vindicatur.

etiam qui consentiunt, divinitus

autem ea

facilius recolatis

et

tenacius inhaereant

cordibus vestris, libet ipsa breviter repetere.

;

;

263

OTHLONI MONACHI

S.

EMMRHAMMI

!264

EJUSBEM (^THLONI DE DOGTRINA SPIRITUALI
LIBER ME TRICUS
CUM ALHS DIVERSI GENERIS CaRMINIBUS.
Erutus ex cod. ms. inclyti
et

imperialis monasterii S. Emmerammi lialisbonensis R. D. P. liegnero Reilhcr Uenediclino Mellicensi.
noviss.,

(Apud R.

P.

Bernardum Pezium, Thesaurus Anecd.

tom.

III,

parte

ii,

pag. 430.)

INCIPIT

PROLOGUS LIBELLI HUJUS
salutis

Quod

vel versificando aliquid

fruor arle priore,

quicuncunque cupis cognoscere dicta

Et sermone brevi vis ad divina moiien, Aures tam mentis quam corporishuc precoraptes,

Nam
Si

tali

studio doctrinae verbula

promo

magno non absque timore. Sed quia non aliter sensum modo promere possum Atque opus est variis memet constringere curis, Ne male torpentem seducant otia mentem.
Hoc, fateor, faciam
Si
Id

Ut quae per varios deberes quEerere libros,

mora quserendi minuat

tibi

vota legendi,

quid erit pravura sacra verba retexere metro Deus, ut spero, sub culpa fert leviori

:

Si

qua vel obscurae sententia longa figurae Te minus intentum conducat ad ipsa legendum, Haec sub succincta, nec non plana ratione Isthic inventa citius capias documenta, Atque per hos ritus, velut infans lacte nutritus Sicubi repereris, majora capessere possis.
Hic, rogo, ne quaeras vel continentia dicta

Quin raagis ex toto quo dimittet precor ipsum. At te suppliciter posco, qui legeris ista,
Si

quam
sit

reperias hic esse superfluitatem,

Quae

seu metro vel in ullo crimine facta,

Hanc

propriae causa mercedis rectius aptes.

Saepe magis sensus
Dector, ad

quam

metri jura secutus

Sive

modos metri majus quam dogmata
licet

verbi,

Legem syllabicam paulisper discutiebam. extremum precor hoc quam maxime
[solum Othoni quandoque velis meraorari

Quse

urbanis possem decorare camenis,

Absit ut hoc studium, quo credo Deo famulari,

B Quatenus

Moliar humanse ritu sustollere pompee.

Qui, licet indoctus, haec sura coraponere nisus.

Nam

si

quaeretur cur versibus hsso copulentur,
I.

INCIPIUNT CAPITULA.
Prsefatiuncula. Quae sint
fide sanctae Trinitatis

Quamvis pro verbi faciam causa breviandi, Nec non propterea cognoscens studiosos Quosque magis metri quam prosae intendere,dictis
Tale quid illorum studiis aptare volebam,

potissimum docenda.
et Dorainicae

II.

De

incarna-

tionis.
III.

Quia deberaus credere,Deo dignura aliquid nee
nec excogitari posse.

Per quod utrique homini posset doctrina adhiberi. Haec est surama tamen, quoniara metricam hacte[nus artem

dici

Plus

quam prosaicam

dictandi

more

colebara,

Nec mutare stylura properantem quivi aliorsum. Porro quod inferdura subjungo consona verba, Quse nunc multorura nimius desiderat usus, Hoc quoque verborura plus ordine convenienti
Insuper antiqua de consuetudine
feci,

Cum me decrevi ertare scholaribus orsis Quam cuicunque velim per talia dicta placerc.
Irao per hoc

Cur Deus,cum sit incorporeus atqne ineffabiiis, rerum corporalium designelur vocabulis. V. Quod fides sine operibus mortua sit. VI. De fide ccelesti. VII. De dilectione Dei et proximi. VIII. De humilitate. IX. De patientia. X. De orationis modo. XI. De libris gentilium vitandis et de studio sacrae
IV.
lectionis.

majus studco

fore mitis et aptus.

Quod, cum nosse prober pretioso famine fungi,
Disco tamen subdi divinae rusticitati,
Quae

De spirituali Scriptura; sacrae intelligentia. XIII. Admonitionis sermc» ad clericos prius quidem
XII.
;

ad

illos,

qui in pastorali consistunt regimine

;

minus assequitur generosa. Unde utinam prosae studium tantummodo scirem,
fata
!

mundi

deinde vero ad eos,quistudio tantummodoadhaerent saecularis scientias.

Ne quis me metris extollere veile putarct Quandoquidem noviter mundanarelinquere discens

XIV. De casuum meoruni reIatione,quam hic adjeci|

ad compescendam pertinaciam

cleri.

:

;

;

263 XV. Qualiterpost

DK DOCTUINA SPllUTUALl.
segriludinis variaj llagella ad

266

mo-

A

Par

sit

majeslas, par

numen

et

una

potestas,

nasticseprofessionis redii vota.

Personis trinus, Deus in dccitate sed unus.
sed ctiam

XVI. Quianon solum palam professus,
quivis occuitc

mundo

abrenuntians.illicite repctat

mundana
XVII.Quanta pericula tcntationis in
conversionis.
XVIII.
a
initio

pertulerim
alitcr

Hoc quoquo credendum, puraque fido retinendum, Quod Verbum Patris, Salvator scilicet orbis .\c Dominus nostcr, pcr quem sunt cuncta creata, Cum foret ajternus, ante omnia saecula natus
/Equalisque Patri pro majcstalc percnni,

Quod

ha3C cuncta ad

clerum dicta non
sint prolata.

Temporis

in fino

missus

(lenitoris ab arce,

me

nisi corapatienlis

amore

Ut nos dc tenebris revocaret perditionis,
Garnis onus veraj suscepcrit ex muliore
sit,
;

Admonitio etiara tacta ad laicos. X.\. Quia nihil ajternK saluli proponcndum .\XI. De cibi potusque pareitato servanda. X.\II. De somni quicto tomperanda.
.\I.\.

Quffi

tamen intacla pcrmansit ct inviolata, Gaudiahabcns matris cum stemmnte virginitatis
Post h;cc in lcrris degcns sub imagine carnis

;

XXIII.

Dc abjiciendo

pretiosae vestis cultu.

XXIV. Dc vana gloria fugienda. X.W. De obdientia. X.WI. Quod pro rebiis dubiis, ([uas nil prodest scire, non sit quoBstio facienda, XXVII. Quia facilc in rc notissimaet aperta erretur,
nisi

jy

Absque dolo vitam solus transegerit istam Et quo perficeret cujus causa adveniebat, Pro mundiculpa passus discrimina multa
Mortc sua prima? destruxit jura ruinre; Atque resurgendo dederit vestigia mundo, Ne quis desperst quandoque resurgere scmet Quod rcdiens coclis sedet ad dextram Genitoris,
Inde revcrtenti

bonis operibus veritatis scientia confirmetur

.\.\VIII.

De concupiscentia: carnalis tcntatione su-

cum

sccptro judiciali

peranda.

XXIX. De honoris et primatus ambitione fugienda. XX.X. Quod licet homines potentia abutantur, potestates tamen a Domino juste dantur.
X.XXI. Qualiter ad potestatcni quisque
et

Reddcre dc factis rationem debeat omnis, Promeritisque vicemcapiattuncquisquepcrennem,

CAPITULUM

III.

Quia dcheamus credere, Deo ditjnum aliquid nec dici
nec excotjitari posse.
liinc igitur

promoveri,

cur iterum eadem debeat relinqui. XXXII. Quali cura sese et commissos rector unus-

nequeo

tibi

multum pandere

verbo,

Nec satis amplccti datur hoc nostrae rationi

quisque debeat custodire.

De quo

vix aliquid perfecta scientio sentit.

Dn discretonis virtute. XXXIV. De eo quod nullus, quantalibet sapientia
.\.\.\in.

Vis etenim tanta manet in virtute superna
Ut, quovis valeat

hominis procedere sensus,

vel virtutibus ditetur, se in

praesenti vita secu-

C Et quota

sit

lingua divinis laudibus apta,
:

rura perfectumque arbitretur.

Nil nisi scintiliam vix

XXXV. De

orationis

instantia et quia

nemo

diffi-

dere debeat de Dei mipericordia. XXXVI. Quod conversationis sancta) initium
difficile,

sit

promere possit et illam Quid persona Dei, quid sit substantia summi, Quidquid id est, quid quisque potest isthinc recitare, Immo etiam quantum possitmundus simul omnis,
Collatum Domino ratiuncula jure vocatur.

scd juvante Christo labor levigetur per-

severantiiE.

.XXXVII. Quia nulii debeat incongruum vel
videri

mirum

quod tantus labor agatur pro vitaperenni. XXXVIII. Ut divinum opus cum spe retributionis
aeterna; fideliter
.\.\XI.\.

Unde reor primum pro credulitate sciendum De Domino nullum nos digne posse loquelam Sed nec mente capi dignum quid principe tali. Cum longe melius animo quam voce feratur
Jus
fidei Ycra;

agendum

sit.

compcllit nos perhiberc.

Exhortatio generalis pro labore regni coe-

Nam

lestis.

CAPITULUM PRIMUM.
Incipit libellus de

quoties justum metuendum, sivc benignum, Aut aliquid tale perhibcmus ab Omnipotente Non tamen hunc ideo cxplanare valcmus
;

dodrina spiriluali
:

Sicut

ait

Paulus divinalege probatus

£)
;

Spiritus est vita,

mors carnis Philosophia Hinc satis irabuti fugiamus dogmata mundi, Et juxta vires Christi documenta sequentes,
Quilibet, o lector,

Quantum causa petit, virtus et tanta meretur Scd qnia perfecte nulla capitur ratione Sufficit hoc sibimet, qnid nostra valentia praebet,
;

Sicut clementi. non

tanquam

ullius cgcnti

;

quem

spiritus excitat ardor,
ille

Incedamus

iter

quod nos docet

magister

;

Ejus quippe sitis nostras fit causa salutis Qua nos wterno vult secum ducere regno, No3,quibus arbitrium confert in utroque tenendum

Sed quiacredulitas totius
Isthaec est merito nostris

summa

tenetur

Aut praecepta
Cui

sui, vel vota attendere nostri.

Et quasi principium divinte legis habetur

CAPITULUMIV.
Deus,

sermonis origo.
II.

cum

sit

incorporeus

atque ineffabilis,

CAPITULUM

De fide sanctx Trinitatis et Dominicse incarnationis Ecce fide sancta debes exquiiere cuncta,

Quod

Pater, el Natus, nec

non

et Spiritus

almu

rerum co7-pora lium designetur vocabulis, Nil ibi corporeum, nihil humanum fore scito, Sed sic immensum tam mira lege coaptum Ut superexcellat vim lingufle, mentis et omnem.

Patkoi..

CXLVI.

:

:

:

2G7
Porro quod

OTHLONI MONAGHI
humana
signatur secpe figura,
dicitur
esse,

S.

EMMEKAMMI

268

A

Et quod nostraptc
IIoc

commotus

Seu cum placatus mutaijilis insinuatur,

quodam

noslran pcrhifjctur

morc

loquclffi.

llac etiam causa veniet lenlatio tanta Ut blasphemctur clementia Spiritus almi, Et non essR Dcus tractetur apud Bceleratos Ante procul dubio quarn dcstituaris ab illo,

Nam quia per proprios erit irinarabilis usus, Cui non est ira, cui perturbatio nulla,
Nil cui contingit, sed

Qui Paler omnipotcns,
Arbitrio proprio
tibi

ijui

spcs est unica
proposuisti,

vita?.

mortem

semper idem tenet

esse,

Unde

libena gusta quae sint suavissima gesta,
divini discipulatus

At

nos mortalcs variis erroriiius acti

Ac quis proveclus

In certis rebus

studium conferre solemus, Usibus humanis dat signa suae pietatis, In quibus assumens nostra? speciem rationia Ad cognoscendum nobis utcunque feretur.

Mox

virtutis ojjus

spem perpetuam

tibi prjestat

Et vivens Ghrislo stas confidenter in ipso.

CAPITULUM VH.
De dileciione Dei
Esto Dei cultor, sed
et ejus el "proximi.

DeniquequishominumpossetcognoscereSummum, Qui supercxcedit humanse vim rationis, Ni specie rerum manifestari voluisset?
Idcirco his rebus ita nostrapte figurat

verus amator

Hunc nimis
_
Sit tibi

intente

cum

tota dilige

mente
omnis.

Scilicet ut labiis concordet spiritus

summus amor,

totis

ex viribus ardor,

Geu Pater ad natos fandi mutaverit usus.

Dum
Nam

blandilureis aliquo

motu

lcvitatis.
;

Ut per signa sciant quae non possunt ratione
velut infanti, nisi signis verba gerantur,
Nil sentire datur; sic

omnes, Totus ubique raanens, totum sub jure recondens. Non aliasulli laudandus adest rationi,

Qualiter hunc laudes, qui judex est super

Mens

nisi

devota studeat praeponere nulla

nos quoniam

peregrinis,

sumus, infantibus assimilamur, nisi per speculum sentire superna valemus. Non Jam si linguarum laus consonet omnigenarum Non colitur recte nisi pura credulitate. Quem fateor mente supra quod dicitur csse Sola fides recipit, quod nullus sermo valebit.

Donec

in orbe

Servitio tali, quod debeat Omnipotenti. Hic timor est Domini servaudus amore perenni, Et viaculturaj, quam lex docet atque prophetae

-

GAPITULUM
Quod
fides sine

V.

operibus

moHua

sit.

Haec ita confessus raorum potes addere gressus, Per quos rite sapis quae sit doclrina suavis.

primum, nunc auribus adde secundum, Quod par huic fertur similique tenore jubc tur Diligito fratrem, sicut te diligis, omnem. At si quaesieris, quem dicara nomine fratris? En fidei socius trater tuus atque propinquus, Unius Ecclesiaj quia fonte renatus uterque. Quod tibi vis fieri tribuas aequaliter ommni. Hostem per Dominum sed et in se dilige charum.
Audisti
:

Nam
Ac

tit

vana

fides,
si

ex hac
credita

si

gesta recides

;

C Nam
Si

delicla tibi, si tu dimiseris hosti
ista facis,

frustra credis,

non operaris

non

non servas

foedera pacis.
VIII.

Verum

daemoniis ex hoc studio similaris, Qui facienda sciunt, sed in omni more resistunt.
Propterea,
fili,

GAPITULUM

quae profero cautius audi
te

Qui

tibi

dat totum, de

Scilicet ut

primum

fidei

capias

quoque quajrit idipsum, documentum,

Exin jungaris sibi convenientibus actis. Nil opus absque fide, nec credulitas sine facto. His igitur dictis breviter licet esto fidelis, Atque dehinc audi sensu, precor, interiori, Quae lex virtutum, quod sit fidei quoque scutum. Nam super his etiam sermone brevi tibi dicam Sed quoniam fidei spes proxima debet haberi, Hinc aliquod verbum reor esse prius referendum, Gujus ab indiciis sentire sequentia possis, per quod et edoctus capias exordia majus.
rj

De humilitale. Quantumcunque queas mansuetus inomnibus esto Et tecum tracta mentis cervice subacta Quid queat ullius impune superbia carnis. Quandoperhanclapsus archangelus estreprobatus. Ecce quod hic cecidit qui tali lumine fulsit Ut divini operis praecellentissimus esset Hoc sit ad exemplum seraper satis omnibus unum Infelix causa, quae tantum mersit in ima Gur igitur, pulvis, aequali more superbis ? Ferreputasnelutum.quodnecpotuitquoqueferrum? Disce,mist,r disce quid possit gloria terrae,

Gum

virlus coeli, delapsa statu deitatis,
;

Viribus et propriis confidens stare nequivit

GAPITULUM
De spe

VI.

cxlesli.

Sed rebus quantis pateat sententia talis. Haec raansuetudo nec degustatur ab ullo,
Ni labor assiduus carnales atterat aestus.
Vis
fieri raitis ?

Gum necdum
Ne detrahas

sapias, nihil impossibile dicas.

illi cui cuncLa facillima constant, Et qui denihilo totum plasmavit in ipso,

desiderium fuge carnis

:

Non

alius ergo poteris fore pectore prono.

Quique dabit cuncLis ut

in ipso vivere possint.

CAPITULUM

IX.

Extra se ergo locus vivendi non erit uUus, Nam tibi, quisquis eris, qui tecum sic meditaris Ut Deus aut nequeat cuiquam vel parcere nolit,

De patienlia Rebus in adversis ne motus destituaris, Sod semper crede te cuncta pati meruisse.
Aptus enira
vitae talis

De

bonitate sui liducia nulla videtur,

decernitur esse,

Vivendi curas quia desperando recusas.

Qui constans patitur quae reg adversa

minatur.

209
Et uullus
Nil

UK D0CTI{1NA
vere poteril sua debita ilorc,
aliia iilala

.SPlltlTUAIJ.
Soctari negligit, precis ejus spes vacualur.

'210

A

Ni prius ex

libcns patiatur.

Ergo

liic rilc

potit qui dictis orat ct actis.

At

si

quoniam patimur quod non aliquando meremur. quis patitur quod se non jure fatetur,
tcstalur iniquum,

Sic et apostolici completur jussio vcrbi,

Qua precibus
De libns

sacris

nunquam

cessare doccmur.
XI.
et

Hoc diccndo nefas Dominum Qui constat solus judex supcr oniniajustus Denique nil justum,nisi quod pcrhibetur ad ipsum.

CAPITULUM
genlilium vitandis
lectionis.

dc

sludio sacrx

CAPITULUM
De
orationis

X.

Libros devita qui dant carnalia scita,

modo

Ut scntirc quas librorum dicta sacrorum

:

Sis vigii in precibus et ad liassemper studiosus. Nam nulli sola poscendi sufticit hora,

Nam

simul hishcerens nescis meliora probare. Utpote depressus carnalis pondere sensus.
vix

Sed magis incassum fuerit motus labiorum, Ni quoque cura precis firinctur moribus aptis. Omnis enim poscens par est ut, si ipse petatur, Quantum vis praistat, alii tribuendo rependat.

Quod

namque

sapis, si totus in

hoc adhiberis,
?

Quomodo

dispcrsus illud scntiro valebis
vilis forc lectio

Nunquid tam

sancta probatur

Hisque raodis certua possit sperare petenda. Non ignota loquor,quoniam morale tenetur, Ut quera quisquc petit,ejusquoque vota sequatur Ecce quis ignorat qaia cunctoruni moderator,
Arbiter£Bternus,cum sit Omnigenis precibus incessanter rogat omnes, Ut vitiis spretis jam convertamur ad ipsum.
nullius egenus,

Ut merito libris sitpostponenda profanis? Aut est tam facilis quo nec sit digna labore,

Hanc

quia, philosophi, sludio postponitis
si

omni

?

Denique

i'acilis,cur ilUim dcspicietis,
sit judicii

Quandoquidem longo

gravioris

Spernere doctrinam divinae legis apertam? At si difficilem contra perhibetis eamdem,
Et minus idcirco vcstraj patet agnitioni, Cur ad discendum reprobatis dicta piorum,

Sed precibus tantis si non intendimus a^que, Quomodo quaj pctimus unquam sperare valemus? Si pauper socio, si quisquc probatus amico, E.xhibitis rcbus, curant impendere fccdus, Ut vice votorum certi sint ad rogitandum
Cordis scrutator,cui raateriae similatur,

Cum
Ac

dimittcntes patriam pariterque parentes,

satis impigri loca per diversa

vagantcs

Nisibus omnimodis mundi perplexa petatis? En ad utrumque nihil excusandi rctinetis.

Et Deus iramensus.quid posse vel esse putatur,

Quod, vclutexceptus rationis ab ordine solus, Ostensu quodam reputatur ritc rogari? Ah qualis ratio proh quam prajposterus ordo,
!

Hoc superest solum, deponere sueta malorum, Et pro commissis veniam deposcere scmpcr. Ad quod enim fertur,quod lectio sancta profatur
Psalmistae verbis nos
tali

voce monentis

:

C

vos,terrigenaj,studiosa

Quando

creatura3

Dominus postponitur omni

!

Atque videte

mente vacate, ipsum,quoniam Deus omnipotens sum
sit,

Tractas hunc certe velut excoptum ratione

Quodque nefas dictu,ceu postremum

colis actu,

Gentibus et terris nimis exaltatus ubique. Quo ergo Deus jussit credentes cernere quid

poscens hominera precis impendis sibi legcm, Quara minus impendi decreveris Omnipotenti

Cua

Sub qualique schola

valet esse vacatio tanta ?

Forsitan ex aliquo qu;crenda ha;c

norma profano,

Cum modo
3i nihil in

quandoque severo quoque nostri Plus simulatores videamur quam deprecantes,
Ejus judicio quid
fit

convicti ratione oris

rebus

Dominum

rogitare velimus,

quod lingua sonat, alitcr vox intima promat ? Unde putat nemo Dominum poscens,simulando Aut exaudiri, vel quidquam posso mereri.
Et

Ut sunt: Horatius, Tercntius et Juvenalis. Ac plures alii quos sectatur schola mundi, Pro studio carnis carnalia dicta ferentes, Ut per eos nobis pandatur lex pietatis, Instinctu Satan^e qui promunt pessima queeque
Ha?c ita nonnulli porverso

?

more

fatontur.

Nonne satis dignum cunctis mortalibus exstat Quod praeter legis,necnon prajconia vatum, Per proprium Natum dignatus visore mumdum, Dum quosdam docuit, aliis exempla reliquit ? Nonne per hajc semper velutoransadmonet omnes Ut vel adhuc miseri fugiamus noxia mundi Ac de praeteritis veniam dc corde rogcmus ? Quod vix speratur, hoc poscitut ille.petatur,
Et non cessetur,donec spes certa probetur.

j)

Ast equidem dico,cognoscens exprimento, Hoslis ab anliqui stimulis hos exagitari, Qui sludio vanam recolentes philosophiam Avertunt sensum de libris catholicorum,

Nam

quia nil justi propria vi ferre queamus, Hoc quoque declarat quod ncc nobis bona spes Ni precibus nostris hauc Christi gratia raittat. At cum spes erit, mens ipsa probat dubitantis

mores ex illecebris venientes, Quo9 nimis oblique gentilia verba retexunt, Tanto majofi libitu in se commoveantur Quanto plusdictu vel ab auditu rcpelantur, Et sic constricti conlemnat dogmata Christi, Aut velut ignari peccare minus videantur, Si documenta Dei corani se raro legantur,
Scilicct ut

est

cnum nostcr niniium versutus Dum per dogma Dei mctuit quosdam
Hostis

in

omnes
ipsum
culti

revocari,

;

Ingerit histaedium, nc velcupiant legere

Nam

qui vota Dei, quaj sunt iinplenda petenti,

Hinc quoque quod multidivino dogmate

Haec fragilis vita

quantum permittat agenda.

Causa doctriuK

coelestig

composuere.

:

:

271
Iloc

OTIILOrSI

MONACHI

S.

EMMKIIAMMI
pascitur

272
escis

modo

quarri plurcs.carnalitcr

hcu

!

sapicntes,

A

nic,quia cadestis, paribusquoque
Taii

El Ghristi nomcn vcrbolcnus uccipicnlcs, Audilu Lanlum deccrnunt cssc legendum,

namqucinodo, nec non
vel

simili ratione

Visa
:

audita eapiens pr.esentia cuncta,

Non

attendentes quia Paulus dicat ad omncs

Legis non audiLorcs,scd

eam

facientcs,

Hi potiusjusti censcntur ab Omnipotcnte.

benc jam 8enti8,quibus etcarnaliter haeres, Semper id adverte quid spiritualiter cdant Sic ctiam sacr;c Scripturaa amigmata quazque.
Quffi

Quosinfrunitos

nunquam

sLudeas imitari.

Quin haec sola

sibi sit

Ut facicnda scias ct Ne quod scirc datur

causa legendi, uL ha3C opcrando revisas.
tibi,

Quamvis corporcas in cis det littera formas Et sub terrenis maneant expressa figuris,

Ad

creli

regnuiii,quod spiritualc probatur,

judicium statualur.
XII.

CAPITULUM

IVansformanda manent in spiritus agnitione. Garnis cnim sensus sicut terrestria sentit,
Sic intellectus divinaluce refectus

De spirituali Scripturge sacrx iutelligeniia. Undiquc falluntur, etiam nil scire probantur
Qui prisccc legis vel dicLa sacroi novitatis
Garnali tantum sensu perpendere qua;runt.

Atque
Nil

fides

quoniam
in

pura sapiunt cojlestia jura in ccclis substantivum retinetur,
;

Gujus
Tv

hoc

mundo speculum non

sit vel

imago,

Omnis Scriptura quia coslitus insinuata, Quamvis pmnegenus assumat ab exteriori.
Ut per carnale doecat nos spiritualc, Ad speciem nostri solum daLur intcrioris, Qui renovatus homo Dominiest plasmantisimago, Atqueper hunc cunctadecernimus exteriora Nam coeli regnum,cum terraj sit similatum,
;

Et de consimiIi,quod non possit speculari
Inter carnalis aenigmata conditionis,

Quamvis perpigri nos simus ad hoc speculandum. Sed ne quod refero dubitari possit ab ullo, Quoddam prospeculo genus exempli perhibebo

Perquodjam meiius cognosci
Scis

caetera

possunt

Dominum
et

terrae

merito a propriis venerari,
Patris a;quiparati,

Et prsescns vita venturaj

sit

quasi forma,
;

Haud secus

patrem matremque suis venerandos?

Mystice signatur quidquid

Tam

nota librorum

mundo famulatur quam cuncta creatio rerum,

Qui tamen, ad

summi nutum

Nec quo carnalis aspectus tendere quibit
Interior visus illuc

tantummodo debet;

Debeat a propriis sator a factis venerari, quod planius efficiaLur Si fixa raentis acie novisse probaraur Exemplum quoddam satis enarrabileponam C Quod factura sibi sic alterutrum veneranda est Ecce vides nasci paleas cum germine grani Hoc, licet exterius in factis dissimulemus, Attamen unius pressura aliud moderatur. Interius certe nobis notum fit aperte, Nunquid cum paleis coracdi frumenta parabis ? Si lamen esse Deum cognoscimus atque fatemur. Hinc est quod Dominus, coelestiadans rudimenta, Quod patet atteritur,ut quod latet hinc renovetur. Sic,quirper paleas carnalis vita notatur, Proposuit cuncta per formas parabolarum Et grani titulis signatur spiritualis. Scilicet ut notis exponeret alta figuris Spiritus ergo intrapatulse latet abdita carnis Hoc simul asnigma dictavit per sua signa, Quolibet ut granum sub visceribus palearum. Qua3 sic exterius mirando fecerat usu, Ni caro terrena, vitiis natalibus orta Ut tamen interius ferrent aliam rationem, Qua vclut in speculo studiosus quisque videbit Quae per Adaj culpam cunctis mortalibus hserent,

Sed pcr historiam semper notet allegoriam. Nunc quid praesentis sit significatio mundi Et quid Scripturo3 species haec intima sacrae,

nisi quoddam Omnibus appositum, cunctis in corde statutum. Nunquid nesciraus, nunquid sentire nequiraus, Qua ratione Deus coeli terraeque Greator, Omnia complectens et totum numine replens,

Nil aliud sane constaut

speculum

De qua sermo

agiLur,

:

;

;

Instar aristarum pressurara

jam

patiatur

Quomodo

ventura; praesens vita assimiletur,

Et desideriis carnalibus hic moriatur, Ad spem mandendi venient minus intima grani, Hoc esL,ad requiera flatus nequit ire perenncm, Qua cibus est Domini, quisquis pervenerit illuc.
Quaj loquor, attende
;

Inde etiam vatum quamplurima dicta piorum Mysterium cceli depromunt parabolatim.

Hinc
Fj

eL

Paulus

ait

:

Speculo nunc cernimusilla
saeclura

Qua^ facie ad faciem quandoque videre raereraur,

qua; testificor^memorare
niteris

:

Cur simul cxortas secernere

herbas

?

Nam,quod ait speculum, praesens intelligo Quod velutimpresso similatur cera sigillo,
Ut supra
dixi,

Jam cibus ergo tuus, tritura purificandus, Quamplana specie demonstrat significando
Te, qui peccatis conceptus natus haberis

regno confertur olyrapi

:

Et Christi regnum, quod constat vita perenni,

Et posthac forsan delapsus es ad mala multa,
Quae non natura victus,sed sponte gerebas,

Ad coenam Domini
Si

pariter debere parari,

tamcn

illius

mcnsa^ cupisassociari.

Ut lapidis firmum seraper durare sigillum. Sed nec in inferno substantivum quid habetur Gujus in hacvita sit non aliquatenus umbra. Nara cernens umbrara dubitas fore corporis illam Sic quoque pra^sentem noli diffidere mundum
Et vitae et mortis forraara gestare perennis. Hic utriusque schola discendi,et nunc erit hora
In

Nam

ceu tu laulas quaeris ferventius escas,

Sic cor contritum

Deus

exigit in

holocaustum.

Tu,quia terrenus, carnales

diligis esus,

qua quisque legat quod se semper

velit esse.

i

273
Libera
colla

DE DOCTIUNA SPIRITUALI.
manent,

ii7-i

quodcunque magis placet
[omni,
haerere profanis.
vitae,

A Cum

Sive vacare sacris vel adhuc

honorom, Par est Jumentis et consimilismanct illis. Nos igiturbrutum genus hoc sumus et resoluti
Carnalis
fuerit sortitus

homo

Unde magis

disee qu«B sit sapientia

Altius edocti sacra

modcramina

Icgis,

Ut quae sunt sursum sapias por mystica rerum, Atque scias ciare Scriptune arcana probare. Nam studium carnis nihii est nisi formula mortis

Qui,

cum

prjelati

maneamus

in artelibrali,

Ut pcne vivendi rcliquis cxempla daremus,
Et,si res pcterct, occasio sancta veniret,

Verum cum

recolo

quorumdam

pectora CKca,

Pro

fidei sociis

semet in arto iibrali Jactantes tantum, rainus hanc factis imitantur, Inde dolens et compatiens plus dicere cogor Sim licet inculli, nec non sermonis inepti, Ast utcunquc queo vel paucula profero verba.
Scilicet illorum qui,

Labimur

in

etiam mortem pateremur, primis congressibus impietatis
contra vires inimici
;

Tanquam

nil nisi

Et quod adhuc gravius miserabiliusque videtur, Non solum fugimus quo prsecipimur fore murus

Et fortasse juvat,

cum

de libris perhibemus,

Ac
Si

Qui prosint cunctis in lege sacra studiosis, qui in his typicus doceat nos quserere sensus,

Scd commissa etiam lacerantes, more luporum, Quccdam vastamus, quicdam male dcstituemus, Nam quibus, ut patrcs, debercmus dare victum,

Si vis ulla loci vel casus posceret anni,

mox

lectores aliquo

sermoncs monemus,

L't, qui sint, discant, et ab illicitis resipiscant. Denique nunc multi diverso errore gravamur Idcirco et variis instare libet monimentis, Ut qui non uno, saltem ex alio ajdificetur.
;

His ut raptores crudeliter advcnientes, IUa asportamus, quod erit miserabile dictu,
Quffi pietas alieua

dedit pro

nomine

Chrisli

:

Cum

Ad nos pro

peccatores malefacta sui metuentes venia? causa fugient capienda^,

CAPITULUM XIH.
Admonitionis scnno ad clericos priiis quidem ad illos qui in pastorali degunt regiminc ; deinde vero ad eos qui studio adhxrenl sxcularis tantummodo
:

His aut terribiles, plus

quam

resposeat et usus,

clementes inveniemur. super his decernere quidquam Vel designantes

Seu plusquam

liceat

scienlix.

Nostri cautela, tantum committimus illis Quos sceleratorum socios existcre scimus.

qui confidens in muitiplici ratione

Temet nosse putas pro falsis vera probare, Aul idcirco magis imbutum te medilaris Quatenus ad studium peccandi liberior sis, Seu Domino majus impune resistere possis,
Aut hujuscemodi vitio quocunque tumescis Designate Deo sub cleri conditione,
^'

Nos, quia constricti sub sollicitudine mundi Officioque ducis jungentes aut vice regis,

Commissse plebis curam pensare nequimus Indignumque foret tam claros tamque .potentes
:

Degeneri turbaj nos ipsos suppeditare. Sunt alii plures, quis conveniat labor ille,

Jam
Cur

liceat paucis ad te pertingere verbis.

rationalis hoc tale malum medilaris, Ut per dona Dei, qus contulerat tibi sponte,
aliis

Ut vulgus doceantet ut exemplis bene praesint Nos mundi proccres, nos constat ad otia natos, Utque canum, voluroum sectemur ludicra tantum, Seu, quaecunque placent, his deliciis potiamur
:

PIus

demens hinc

extollarisin

ipsum?

Ad mentem
Ac

revoca Judseac plebis olivam,

Quae Patribus sanctis quamvis exculta fuisset
legis sanctas

Nam vitae hujus opes illos quajrunt seniores, Qui supra dictis studeant insistere ludis, Nec fuerit luxus quod mundi postulat usus.
Hffic, si

meruisset dona tenere,

non

dictu,

tamen affirmantur
cleri

in actu,

Ilinc licetet Christus juxta

carnem

foret ortus,

Cum

se stare suis vellet confidere ramis,
legis traditione,

Atque superbiret de

Sicut et ipse Est et al)duc vitium reliquis compar refcrendum Ejusenim crimen qui speratur quid habere

probat mos

quotidianus.

Contemnens subdi

doctrina; spirituali,

Mox
Si

priEcisa suis ccepit marcescere ramis,

Deus ergo comae nec naturalis oliva; Parcere decrevit, dum conlra illum male s^vit, Ncc tibi, qui gratis miserante Deo repararis,

j)

Et velut abjecto plantatus es ex oleastro, Si simul insanis, parcet manus Omnipotentis.

Ne

sis ingratus

Quae tibi

tam miranda? pietali, sponte dedit quod jam hatura
pro
facili

Causa manet nobis ejusdem rcbus abuti. Tunc raptis rebus miserum non corrigit ullus, Ut pro commissis aliquatenus hic reparatus Possit perpetua3 flammas evadere poinffl. Sed quis tam doctus percurrerc singula posset In quibus auotores scclerum convincimur esse, Nos, qui plus aliis divina negotia scimus ? Dummodo noster honor celebris habcatur in orbe
Et variis porapis rutilantes efficiaraur
Nil raanet illoesum per nos

negavit.

Heu genus hochominum sublimius attitulatum

Tam
Ah

cito

vitiorum turbine

pclli

1

genus hoc ct ad infima pronum, Tanto se velle Domino magis esse rebellem Quanto plus aliis prsfertur honoribus almis Est enemin verum quod sermo dat Ecclesiarum. Quod quoque prsedixit psalmorum carmine David
sceleri solitum

utcunque patratum Aut male poscendo seu, quod pcjus, rapiendo. Qui complcrc ncquil damnum, vcl mcnle parabit, Sic fuga doctorum necis exstat causa sequentum,

Nec gravior

pestis,

Nam

nimis audacter

cum pastor crit gregis hostis. dum clerus abutitur orbc,
aliter meditari,

:

Quid tunc indocti possunt

:

!

i
275

OTHLONI MONACHI

S.

EMMKRAMMI
mundi pretiosos sit moderatum,
;

270

Ni paritcr cunclis pcrversa licorcreanlur

A

Qui Bcnsu pravo dialectica verba frequentas,
Vcl quoHCunquc libros studio
Attendis tantum quid sub
te

Jam

merito flcmusqui laliacorfla tcnemus.

Imo dies venicnt, ai non purgamur in islis, Quamvis nunc risus nos occupet immoderatus,

Cum
Quos

dolor ffiternus circumvallat cruciandos.
l)cnc vcl Pharis.-nis,
foris ull)atos legirnus, scd pectorc ffiidos?

Quid plus Judajis agimus

Quot spcciale decus hominissubstantia gestet, Cujus facturaj collatio sit minor ad te Magnum quippe tibi brutis praeslare videtur
Et reliquis rf^bus, quaj consistunt sine sensu, Non utin his quaeras cur sit distantia talis
tc, si tanlum sis minor uUo, Sed quo sublimis Deus in medio videaris

Dum

tanlum lingua volumus complere statuta Ut mihi fertanimus, pejores, heu sumus illis.
!

Inter eas et

Maxime

si

quidquam

praster legalia scirent,

Hi fortasse minus tam triste nefas sequerentur.

Atque per hoc valeas tanto securior
IUicitis

esse,

At nas in libris non solum crimen eorum, Sed quoque multorum cernentcs gesta aliorum, Quajdam compisita pro vindicta reproborum, Pro bravio quoedam sperando dicta piorum, Scire quidem transacta velut praesentia quimus, Nec tamen a paribus vitiis cessare timemus Hos exsecramur, quod tam perversa studebant, Non attendentesquia nos idcm tenet error, Qui prajcepta Dei labiis tantum veneramur.
Ipsi

rebus tantoque licentius
praeccllis

uti

Quanto
Haec cst

hsc omnia

vi rationis

namque

tufc conflictio philosophiaa.

labor hcu qualis,
,.

quem

fert intentio talis

!

Quam

tenebrosus amor, quo lucis spernitur

Au

[ctor

nempe Deum, tanquam

nos, ore colebant

Ecce tuum studium coram te stat recitatum, Ac cujus causa moliris discere multa, Quam minus agnosci tractans fortasse putasti Verum fnr captus et legis more coactus
Prodere quippe valet
furti socios,

Attestante Deo per Isaiae dicta prophetae.

sed et artem,

Qua) pariter Christus Judffiis postea dicit
Haec plebs
Saepe

:

Ncc cujusque

doli plus

quisquam noveritusus

me

labiis colit ct corde est procul

ame

Quam

qui per similis machinas interfuit artis,

quidem loquimur de cognitione superna

cum magnificis perhibemus coclica verbis, Pondera ponentes gravia in humeros aliorum, Quae nec cum digito volumus contingere nostro Haec mea dictalegis, testata tuae decus artis, Ceu Domino cura non sit pro talibus ulla Judice te, testor quia me tuus haud latet error, Ac nos peccantes solita non arguat ira. Seu recolendo ipsum vel cognoscendo aliunde. Eligit ergo locum, quo conveniatis in unum Vos quibus est licitum, nec non concessa potestas C Multa licet referas, ne quo tendas videatur, Quod simulas scitur, quo tendis et id sapietur. Sub pastorali cura convertere mundum, Nec labor hic magnus vere fit simplicitati, Ut cum sit tempus veniae, mores renovemus, Ut circumduct^ variam paradigma loquelae, Ac sicut per nos primum frigescere coepit, In qua spes omnis mundanae ponitur artis Sic nunc a nobis recalescat amor pietatis Nam varios casus, quos perfert hicmodo mundus, Cum defferre loqui facundia summa putatur,
Et
;

Quamvis ad mores convertatur meliores. Saepe etiam vitium, quod non cognovimus actu Alterius dictis aut moribus experiemur. Sic qui mundanae recolens figmenta sophiae

Arbitror ex nostris prorsus contingere culpis.
Sic igitur totus corrumpitur undique

mundus,

Mentis perspicua possit dignoscere luce. Sed qui verborum conflictu credis in ullo

.''

Cum

cleri officium sectatur

opus laicorum

Certe per proprios citius cognosceris actus,

Et pariter laici statuuntur in ordine cleri. Sed dispar longe peccatum constat utrumque. Denique plus peccant, qui plura sciendo proba[bant;

Quamvis

tot linguas posses retinere quot artus Fructibus ergo suis arbor cognoscitur omnis,

;

Non miramur enim de versuta

ratione.
?

Cuique datur multum, quaerctur ab hoc quoque
[raultum.

Quis ullum crimen poterit vix ferre stuporem Nam quo cognoscas nos ignaros minus esse,

Ac non mirari
j)

qnae sit versutia

mundi.

Qui genus

et

speciem, proprium,

commune

doce[ris,

Quam

tu carnalis appellas philosophiam,
est

En mundi proprium

duplicem sensum retinere:
;

A rationali qui scis difTerre animale

Unum

voce feras, alium sub pcctore volvas

Ex Ne

adjectivo, qui

summa
te

nosse laboras,

Quo, rogo, subvertit

tanta cupido sciendi,

siraul attendas hsec

tcmet cuncta monere

Quatenus agnoscas quid sit Deus ct quidhomullus. Numlibet ad lapides vel ad ulla animalia fatnr Ut coliatatibi tcstantur tc vencrandum? Tc magis alloquitur quidquid mundo retinetur, Cui suntcuncta etiam mirando subdita nutu Ut studio simili sis subditus ipse datori. ViB autem dici quo mens tua pra5cipitetur,

Optima voce quidem, Pro bonitate malum, Dissimulare quod es, Et quodcunque geras

sed pectore pessima nisus;

pro vero reddere falsum

;

sed quod non es simularc

;

stolidum

te

nolle videri.

Jam

prolata tibi breviter sapientia

mundi

:

Si placet, eslo

comes, sin autem, linque quod hor[res,

Libcr adhuc exstas quo vis tua vota remittas.

Sed si contendas terrestria discere tanlum, Ut tibi sub coelo valeat compar fore nemo,

!

;

277
In vanutn vivis,
si

DE UllCTlUNA
non divina
requiris.
A.

SPllllTUALl.
Atque lidcm
rectis nullatonus

i>(8

exhibuissem,

Nam

capite abscisso ceu

nil vita potictur,

Maximc quod

plurcs

mundi

vidi csse

scquaces

absque Deo remanemus morlis imago. Nos adjeclivum, Deus est monarchia rerum. Ergo edoctus ad hoc, ut verba arcana resolvas, Discute quid maneat adjectivum sinc summa, Non sensu carnis, verum moderamine rnentis. Da summam Domino, reliquam partem tibi serva,
Sic nos

llos et pnucipuc qui doclores perhibentur, Qui curas animae jam suscepisso videntur; Ac mirans primo super hoc errorc profundo

Ut tauti capitis membrum fieri merearis. An, credens aliquem salvari posse scicndo,
Vis tantum nosse quid dicatur Deus csse, Nec simul ut factis ejus praecepta sequaris?

Quaie duces populi perversa magis sequercntur Mox siniul illcctus cum )ion solum reputarem Hos inrecta sequi, sed et in sacris documentis Esse aliquid scriptum quod juro foret reproban[dum,
Gui non dcberct toto quis credore corde,

Primus

hic, o jector, qui te subverterit error,

Jani cfficatus eris,

jam

nulla scientia cordis,

Cum quidquam

tale

meditaris in Omnipotente,

Sed carnis sola satis essent exteriora Ah, ah, quam stolidus! cum sajpius hsec meditarer Diffidensque sacris Scripturarum documcntis, His quoniam paucos factis ha^rere videbam
;

Ut secreta sui perquiras more rapaci. HcEC audis surdus, et cernis ad omnia ccecus, Ni simul in lectis sit tota intentio mentis.
Carnis enim sensus sine spiritus errat ubique.

Et toto nisu convcrsus ad ethnica soripta

Ne dispar reliquis postponerer undique doctis OrequidemChristum,sedamarempectoremundum, Et, ceu dignus eram, tutus nusquum rcmanerem,
Sed magis atque magis diversa cladc subactus

Nonnc Deum
Ut quid

tentas,

cum

sic

accedis ad illum,

sit discas, et

Non poterit falli Verum dico tibi, dictum contemnere noli Quo plus mundaniE dilexeris alta sophia^,

quid jubeat minus addas? judex tam cautus in omni,
:

Jamque loco quodam noviter veniens habitarera, Ex improviso cum quadam noctc jacerem Somno depressus nimio, per somnia vidi

Ethnica verba legens vel in ipsis moribus haercns,

Quemdam praevalido conanime me ferientem; Tamque diu mira scio me sentire flagella
Ut jam dissolvi csdis gravitate viderer; Atque hajc interea, vclut est visum, meditabar Ex Domini jussu nullatenus hunc fore missum, Qui me tam longe cruciaret tamque severe; Denique si Domini, sciret mihi plus misereri

Tam

magis insipiens, nec non indignus, haberis
divina3 simplicitatis.

Coram mysteriis

CAPITULUN

XIV.

De casuum meorum relaiione, quam hic adjcci ad compescendam pertinaciam cleri. Nunc etiam memorans, quod non utinam ipse pro Nam qui caedebat vindict;c signa gercbat, C Verbere utrumque latus tanquam discerpcre nisus [barem Nullum tam durae cervicis in omnibus esse NuUas dansque moras inter studium feriendi Quam qui divinis imbutus erit documentis, Ut super objectis saltem mutire valerem; Si quid in errorem vitiis cogentibus actus Multa etenim fericns objecit crimina nota Mentis luxatae conceperit improbitate, Sed velut ex nimia commotus id annuit ira Tunquam Judaji de catholico ordine lapsi Nunquam velle mihi vel parcere vel misereri. Ut quoque sunt cuncti, falso pia scita secuti, quam prolixa mihimet nox visa erat ipsa Quorum duritiam reor illis aequiparandam quam districtus qui tales ingcrit ictus Propterca monitis subjungo exempla relatis, En, itcrum fateor,quod pcr Dominum quoque testor, Ut qui nequaquam per verba velit renovari Tam graviter ca^sum, sicut constat mihi visum, Discat vel casus trepidare mei miserandos. Ut, dum sensissem me primo dehinc vigilantem, Nosco equidem, nosco commenta tuac rationis Tam me, quam lecli stramenta quibus rccubavi, Et conjecturam, qua le praecellere credis, Sauguinis ex nimio fluxu mudefacta putarcm. Qui spe mundana dispexeris ha'.c documenta, Ast, dum corporeo non sensi talia visu, Utpote qui tecum quondam nitcbar id ipsum. Hajrebam dubius quid circa me foret actum Nam perscrutari cupiens sultilia qua;que U An carne oxutus vel adhuc sim corpore functus? Quorum notitiam multos gestirc vidcbam, Necdum namque Dci tuntani novi bonilatem Charus ut in mundo nec non praestantior essem, Ut dignaretur me vel qucmquam sccleratum Omne lucrum statui gentilibus associari, Visu hujusmodi prosternere, sivc monere, Cum quibus est major studiis liberalibus ardor. Quamvis sffipe prius per somnia mira monerer, Sed Domini mira pietate interveniente Et qamvis etiam pridcm tempus memorarer Multimodi generis obstacula tanta subibant Quod de Ilieronymo i\arrat scriptura bcalo Ut quo plus cupercm prajdicta negotia niti Scd credcns illura meritis ad ccelica raptum Tatn magis ex aliquo casu dcpeliercr inde Nil mihi perverso par eveni.sse sciebam, Nec lamen advertens quid causa ha;c significaCui nihil cst visum, nisi tantum verbera passum.
! ;
!

:

:

:

;

[ret,

Mane

igitur lacto, cura vitai cci'tior essera

Caecatus

vitiis

volui desistere cceptis

:

Insolilusque tremor, constringeret

omniamembra,

Tunc cum

converti nullius

dogmate vellem

Vestibus exutis quajrebain stigmata carnis

279
Qufo

OTHLONI MONACHI
cum
vidisaem, sed ct cx alio dirticisscm,
A.

R.

ExMMKIlAMMI
cum

280

Sed

perplures, quae pasaus sim referentes,

Clam per id accito signum monstrarc doloris, Tum (icmum certus, quid perfcrret quoque flatus, Nec tamen ausus eram ciliua Iiajc dicere cuiquam.
Post haec confestim vario languore gravatus,
Et,

Et quofl non frustra ficrct correptio tanta,

Ne monachilc jugum suaderent ad subeundam, Re supcr hac dubius cepit prajcordia acnsus.

Cumque

diea pauci post haec essent revoluti,

quod cunctigenis

est plus miserabile raorbis,

Et iterum subito

Ut defcrtur ab his quorum me cura revisit, Nunc quasi phreneticus vix a multis religatus, Mox velut exanimis desperatusque jacebam. Haec tamen ipse scio, quod per Dominum quoque
[tcstor,

tati languore gravabar Ut verrucarum tumor ingens insolitusque,

Horrendo vullum circumdans stigmate cunctum, Orbibus obductis oculos quoque contenebraret.
Prjcterea corpus

totum capitur paralysi,

Saepe ita me pressum conventu daemoniorum, Ut nec pro venia, qua jam moribundus egebam, CatholiCcB fldei tenuissem scita vel ulla. Interea crebro visu rapiebar amaro, Quo nimis horrendas potui cognoscere pajnas. Hoc quoties fuerat mihi visum est esse perenne. Tunc tendum sensi quid jam mereantur iniqui, Et memini dictum Deus inspicit omne secretum, Qui, hic cuncta mei denudans intima cordis, Judicio justo dedit me semper inesse, Quee olim cum reliquis credere posse putabam. Nam nihil injustum me jam proferre querebar; Verum mirabar divinas vim pietatis Tempore sub tanto stolidum memet patientis. Quid mihi tunc Socrates, vel Plato Aristotelesque, Tullius ipse rhetor, mundanae dogmatis auctor? Dic quid enim misero mihi tunc prodesse valebant? Quos si non legi, per tempora multa cupivi Affectuque ipso discendi adii loca quasdam, Quse pro mundanis mihi cultibus optima duxi. Sed me praeveniens Domini clementia ubique,
:

Exccplo hngua), sed ct officio labiorum, Quo quffl proferrem fari tantummodo possem.
Interea tali

cum comprimerer

cruciatu,

Tunc memorans tandem
-n

quaj sim passus
[

quoque

pridem,

Quod contra stimulum sitcuique resistere durum, Quodque supervacue mundo servire studerem,
Christo proraisi rnc ferre jugo monachili.
IIoc cura vovissem, raelius

mihi

In tantura, ut fruerer incessu

mox fore ccepit mane sequenti.
nisum

miranda Dei pietas
Qusi

et gratia Christi,
totis contraria

memet miserum
pie prostravit,

Tam

tam clementer

reparavit

CAPITULUM XV.
Qmliter post gegritudinis varix flagelia ad monasticx
professionis redii vota.

His

ita

transactis evasi vincula mortis

Et non post

rursum. Tunc quamvis vario carnalis pignore nexus Hoc totum linquens, quali mferore, Deus scit, Ut rudis athleta progressus ad altera bella,
rediit vis pristina
'-'

multum

Quae prius abjeci secreta requirere ccepi.

Quam

prius exposui, ratione retraxerat inde.

Illa trijiertita

Maronis

et inclyta verba,

Lectio Lucani, quara

maxime tunc adamavi,

Et cui jara nuper, divinae iegis adulter, Sic intentus eram quod vix agerem reliquum quid, Atque legentem ipsum cepit me haec passio priraum.
Sec necdum pocnas credens cxinde futuras, Languidus, ut poteram, legi studiosus eumdem, Donec ullius vigor exstiterat mihi sensus.

votum quod jam nuperrime feci, Olira proraisi, cum parvus adhuc puer essem Ac spe discendi poUerera more scholari, Me submissurura legi sanctae monachorum. Quod quia sic gessi nullius jure coactus, Nec sub teste palam, sed clam corapunctus amore Solius Doraini, quoniam bene discere ccepi,
praeter

Nam

i

Et quia

cum monachis primum discens retinebar, Proh dolor! hoc votum rebar pueriliter actum
levi

Quam veniae causam qualemquedabant medicinam, Cum nec signa crucis potuissem ponere fronti,
Et sine spe positus constringerer undique pronis,

Consilioque

promissum

tale neglexi,

Dum
Quam
j)

simul

et

mundus me

falleret

atque juventus.

Sed quia pvomittens solvendi debitor exstat
Et semel emissa voti sententia recti,
cito persolvi,

Quas nec

proferri facile esse reor

neque
!

credi,

Nunc invisibilis.patiens tormenla doloris, Mox ex visibili nimis afflictus cruciatu Nam, quo practeream divcrsa quibus cruciabar, Unum de multis, quod jam memini, reserabo
Scilicet in tali versabar saspe stupore

nedum quandoque

necesse

est,

:

Dum dalur hac vita fungi tanquam rediviva, Inde jugo leni sic pulsus colla subegi, Efficiorque pudens et mirans saBpius ex hoc,
Quod tam
vix adii servimina suavia Christi.

epsem, Nec carnale aliquid planc dignoscere possem, Intendens solum quo flatus agone trahebar. Sed satis hinc dictum. Properemus nunc aliorsum. Postquain mira Dei clemcntia mc reparavit,

Ut lux atque dies quid

vel sint nescius

CAPITULA XVI. non solinn palam professus, sed etiam quovis Quia
mundo renuntians iilicile mundana repetat. Quae tamen idcirco volui depromere scriptis, Ut si forte pari se voto quis liget unquam,
occullc

I

Sanus

ct ex toto factus

sum tempore

parvo.

Jam mox
Ac

eram cruciatus somnia vana, Rursus decrevi captare negotia mundi.
oblitus quos pussus

quae sunt visa reputans ut

dubio solvendum mox sciat esse. I\'on loquur hoc tantum, si coram abbate professus Induerit habitum juxta normam monachorum,
Jtirc procul

Gujus in Ecclesia

f\ierit

conversio nota;

281

DE DOGTRINA SPIRITUALI.

282
permitterel anxietale,

Sed quocunque latens sit libera vota retentans, Qui jam compunctus pompis mundi ahdicat hujus, Atque Deo gratis proprii offert intinia cordis,

A

Qui

me

sub

tali

Ccu non ipse meis peccatis hoc meruisscm, Sed magis injustc premcrer Domini austeritate
IntuUt
et

Quamvis

sit

nullo, nisi

tantum

teste

superno

;

bellum, sicul pra;dixit,
ct

amarum
:

Cum

quoque, ceu credo, nianeat distantia nulla,
vovcatur,
recurrit,

Temporibus muitis idem saivissimus hostis
Per carnis stimulos
luxus illccebrosos

Utrum quid Domino clam sivc palam Ad vomitum pergit, si post mundana

Nec non illicite fruitur carnaliter orbe. Denique nemomanum propriam mittens in aratrum, Aspiciensque retro co-li regno manet aptus, Nec poterit quoquam promissa refellero pacto, Ni reduci luctu, quod vovit, compleat aclu.

Prwterea nimiis cruciatibus et diulurnis Vix ut et esse Deum meditari priievaluissem.

Quo tamen ex stimulo

tanto plus

sum

cruciatus

Quanto jam nullum cognoscens talia passum, Et merito quoniam dubius divina colebam,
;

Cum mundi

florem tantos captare viderem.

CAPITULUM

XVII.

incredibilis varia; suggestio fraudis

Quatila pericula tcntationis in initio pertulerim conversionis.
Ista per excessum generali more locutus, Nunc iterum proprias cupio subjungerc causas Scilicet explanans, quali possum ratione,

Qua circumveniens antiquus deniquc scrpens Memet raorlifera? pervasit morc sagilta} „
Hajc nisi perferrem, vix talia credere possem.

;

Sed Domino grates, quia tantos nosco labores

Semper
Ut
licet
:

ei

gratcs, qui sic tribuit raihi vires

:

Quas post languores diversos atque frequentes Tentandi machinas fuerim perpessus ab hoste
Ut dum conversis patefit descriptio talis, Plus sint solliciti, si forte velint renovari, Ac se non frustra credant sprevissc caduca. Nam dum tanta mei nudare pericula vellem,
Qualis et interea Domini esset gratia

interdum magno ma;rore gravarer Ex tentamentis supra jam commemoratis,
Sffipius interea fultus virtute

superna,

Ac

cbrdis gremio

mea

jugiter acta revolvens,

Et quod

sffipe refert

Scriptura

Deum miserantem

His, qui sollicito quaerunt se et pectore toto,

mecum,
?

Quodque Deus justus
Et quod
ei

nil

permittit sine causa

Quid nisi comraunem fueram ratus utilitatem Atque utinam fari digno sermone valerem,
Qualiter impurus et ad infima nulla secundus

nulla res impossibilis exstat,

Non solum paterer Satanae heec suggesta libenter, Si modo tristatus, post hoc cito li-etificatus
;

Semper pro

studiis intentus

eram

vitiosis,

Sed quoque

si

gladii rabies et sanguinis actor

Et conversus ab his quantas artes inimici,

Exigerent mortem, pro Christo promplus adirem,

Quot fraudes Satana; sensi tunc primitus Interdum solitis erratibus illicientis,
Scilicet ut legerem,

in

me,

Perpetis ut poense tantum salvarer ab igne.

C Et quam suave jugum nunc

sentio Ghristicolarum.

tanquam

prius, ethnica scripta
prosilientis,

Nunc per inexperta phantasmata

quibus aegrotum nimiis et cladibus actum, Nec non jam juvenem carnis stimulos patientem, Nunquam posse pati bellum vitae hujus amarum, Sed multo melius paulisper sumere vires
Vita io praesenti famulando carnis amori,

Me

Cujus quotidie desidero jura subire, Qui vitiis crebris constans abjectio plebis Exosus pariter ipsisquc parentibus essem. Nam rcditum lapsis me quippe minus violatis Difficilem tradens hoc impossibile suasit,
Ut mihi, cui nullus
sit

pravorum aequiparandus,

A tam

districto venia; spes judice delur.

Usque juventutis dum noxia vis minuatur, Et post haec facile me sursum tendere posse,

quoties fragilem, sed et infirmum fore testans

Cum

virtus omnis se sponte subegerit aevo. Inspirabat et hoc, quo vix subsistere quivi
Scilicet

:

Compede ceu quodam constrinxil ct afficiebat, Ne mea mens stabilis ad propositum remaneret Nunc nimis immitem mihi finxerat Omnipotcntem.
Ipse magis oautus, quae sunt vitanda, relinquas.

incassum me talem velle reverti Agmen, quem tantum decreverat esse profanum, Exoptans etiam parili me more probari, Quatenus hinc aliqui discentes aedificari, Sed contra illecebras, et tentamcnta pararent, Ac monstraretur Domini clementia mira,
recipit, nullum miserando relinquit Nec dubitare queo de cujuscunque salute, Qui de commissis veniam quaerit malefactis. Plurima passus eram, miracula multa videbam, QucB nequeo verbis hic promere, nec reminiscor.

j)

Non igitur spernas quia res tibi profero gestas, Quo uiodo te monitis nunc casibus instruo nostris. Saepe per exemplum melius doctrina nolatur.
;

Nam cum me

non credis certe quandoque viJebis, Et quam districtam tunc experieris habenam. Peccantes pariter, quia quamvis hic varientur, Ac sub dissimili moderamine corripiantur,
At
si

Par
Indc

ibi pojnalis

sententia corripit

iilos

:

sibi

nullus fingat snlatia lusus.

Haec

modo

suffioiant nostris inserta ioquelis,

Ut vim mundana: cognoscas philosophi.-R,

quantum det legibus impedimentum, Obcsoans animum, ne possit cernere verum, Et m«tnopans pcenae semper causas alienae

Divinis

Aut hic conversus emendat sponte reatus, Aut invitus ibi mirando traditur igni, De quo cum recolo, quantum quoo jam memorari, Admiror semper dc nie prinuim vohementer, Quomodo quis tantum perferre queatcruciatum,
Et quae duritia teneat sic 'pectora nostra,

283
Ut
licet inferni

OTHLONI MONACni
simus de carcere
cerli,

S.

KMMEHAMMl

284

A

Ilunc tropidare parum, vel forte nihil viflcamur.

Si V08 culpa minor, laraen arcet conscius error. Scd ne falsidicus videar, cum talia scribo,

Quamvis vidissom, quamvis sim passus oumdem, Me fateor mutum, nec quidquam promere possum, Quod poenaj lali dictu queat a^quiparari, Ni ratione ali^iua componam mentc profunda
llanc ad prajscntcm

Hoc

est,

cum

laicos dignoacere dico supcrna,

En iterum exemplis hac argumenta probabo,
In quibus, ut sporo, rnultorura corda movebo.

Nostis enim solern tolum lustrare per orbem,

pomam ceu corpus GAPITULUM XVIII.

ad umljram.

Quod hxc cuncla ad clerum dicta non aliler a me niii compatientis amore sint prolata.
Wssc igitur clero statui profcrre

monendo,

Non utquemquesciam plusquam mecorripiendum,
Cui proprii mores OBterna silentia ponunt

Sed quasi compatiens variis erroribus orbis, Quos reor augeri vitiis quam maxime cleri, Atque ope consilii prodesse volens simul omni n Sic super injustos effulgens ut super ajquos. Quod me Isedebat, dum nosco aliis nociturum, Quod si dixeritis aliquera posse hoc dubitare, Ac quod profuerat, dum cunctis hoc quoque vellem, Ille creaturam, quam solem noverit esse, Promere cogebar hujuscemodi rationem. Ante Creatorem conatur ponere solem, Sic Evangslii prodit quoque lectio sancti, Majorem soli tribuens vim quam Omnipotenti. Sanato cuidam Dominum prajcepta dedisse Sic et de reliquis rebus pensare valetis, Ut divulgaret quge dona Deus sibi ferret. Si tamen illa piae pulsat vos gratia vitae. Hinc instructus ego divina charismata dico, Nunquid nescitis terrena negotia amare ? Quodque mihi illicitum propria virtute probatur, Quod prope, quod longe quoquam gratum retinetis, Hoc fraternus amor, et zeli norma ministrant. Hujus amatores in vestris cordibus estis, Audite ergo, precor, qufe vos, licet infimus, hortor, Nec quid in hoc durum censet dilectio rerura. Kt pensate minus quis sim, sed qualia dico. Hinc excusandi nulla est occasio vobis. Clerum namque monent, in quo simul ipse monebor, Quin si curatis, et amare superna queatis, Non minus idcirco laicis verbum dare curo Quod plus diligitur, hoc praepositum perhibetur.
:

Ac quocunque ilis, quasi prKsentem fore scitis, Cum tamen ut servus famuletur fructibus orbis Imperioque Dei semper sit subditus omni Nunquid sol quemquain de luce sua removebit, Aut propriaj lucis radios abscondit ab ullo ? Hinc vos, si vultis, Domini jubar inspicietii», 'juam clemens mundo, quam totus constet ubique, Dum lumen tantum vestri concedit ad usum, Cujus per tantum splendor diffunditur orbom,

peccamine tuti, Sed potius humiles huc exhibeant simul aures, Et sic communis habeatur sermo salutis.
ignari sint in

Quo Ne velut
si

forte velint, extollere se prohibentur,

CAPITULUM XX.
Quia nil seternse saluti prseponendum
Si vis salvari, nil huic prffipone saluti.
sit.

GAPITULUM

Nam

XIX.

Admonitio etiam facta ad laicos. quos vulgaris laicos cognominat usus, Vos jam convenio, vobis hsec verbula promo.

licet audaces nequiter jam vivere plures, Et nimium vanis videas insistere causis Quas pro justitia fert consuetudo maligna Tu tamen horresce vitiis in talibus esse, Ac fugito miram venturi judicis iram,
:

Nunquid enim

sola Scriplurarum

documenta

Qui tanto gravius

hominum

discusserit actus,

Legis divinae demonstrant cognitionem,

Quanto nunc patiens clementer sustinet omnes.

Ac quos contingit ignaros esse librorum,
Sciti coelestis

CAPITULUM
k dapibus
Sollicitus

XXI.

vos excusare potestis
libris

?

Nonne Creatorem
Quis velut in

De cibi potusque parcitate servanda.
?

testantur cuncta creata,

illum cognoscere quitis

lautis et potibus

immoderatis

Haec licet a reprobis indiscrete accipiantur,

templum
fervescis

custodi corporis

aptum
escis,

:

Atque sinistrorum prorumpat abusio eorum
(Per se quippe

Ne,
:

dum

semper carnalibus

Deum

perhibent concorditer

unum)

Et velut hydropicus nimii potus geris usus,

Quid prodest vobis utcunque scientibus sequum Explorare vias, quibus excusatio vestra
In conspectu

„ Jam divinus amor minus

in te sit habitator

hominum

securior inveniatur,

Vis etenim mentis languet pinguedine ventris Ac crassata caro gustat ccelestia raro.

Cum

Deus, inspector cordis renumque probator,
?
licet in

CAPITULUM

XXII.

Dissimulatores coram se vos sciat esse

Nam

nobis, qui doctores perhibemur,

Recte vivendi minus exemplum videatis, Et sceleris vestri velut auctores maneamus, Vos naturali tamen ingenio moderati,

De nimio soleas tua tradere merabra sopori. Ne Sicut enim cura somni satis est adhibenda, Ut
fragiles artus vires possint repararo
;

somni quiete temperanda.

Aut quocunquc modo divinum jus sapientes,
Si quid post

talem pietatis cognitionem

Sic frenanda caro nimii ex dulcedine somni, Ne per torporem desuescat ferre laborem, Quem pro peccatis crebris debemus habere,

Amplius

erratis,

scelerum consortia

fertis,

Et per notitiam transgressores simul estis.

Ut conregnemus qui nunc simul inde dolemus. II Nam bo8 nec comebat qui jam juga ferre recusat

I

285

DE r^CTRINA SPIUITUALI
CAPITULUM
XXIII.

286

A Nam

porversa studens nequit in Christo foro pru[dens.

De abjiriefido pretiosA' et superjlux veslis cHltu. Ecce studens pretiosis vestibus uti, Per quas praecipue datur extollentia terrsc. Sed cur hanc dico do vestitu pretiosD, Cum vitium quoddam magis exsecrdbile cernam,

CAPITULUM
Si carnalis

XXVIII.

Quod tam

pra^lati qui

coguoscunt mala raundi,

Quam
Heu

plebs ignara verrunt cura vestibus iraa?
:

plebs! heu rector! qualis vos aggravat error

De concupiscentige carnalis lentalione superanda. amor. sensus puerilis amator, To tcntando petat, ne mox orando quiescas. Ut nequcat talis mentcm perrumpcre pestis, Scilicet ad petram, qua Christus significatur, Juxta Psalmistaj doctrinara rite recurrcns,
Afier et allide quidquid teneas pucrile.

contemnentes videmus nudos et egentes Et sibi monstrantes qualis sit gloria vestra, Sub pedibus strata geritis concessa talenta?
Sic et

Cum

jam

dives Evangelio recitatus,

per idara bellum caelcste datur tibi regnum Et qui tentari, non permittit superari, Ad se duntaxat, quos omnis cura rclaxat.

Nam

Cum

se quotidie variis epulis satiaret,

GAPITULUM XXIX.
primatus ambitione fugienda. De quaeras votis mundani culmcn honoris

Nec panis micas Lazaro concessit egeno.

De honoris
tui

ct

Ad cultuoi vitaa moniti quandoque redite. B Effectuque Nam, rogo, quid prodest hodie splendescere quem[quam
Qui cras aut citius fortasse perit moriturus?

princeps existere noli.

Nam Tam

CAPITULUM XXIV.
De vaua gloria fugienda.

quo plus aliis prcelatus niteris esse, magis invisus coram Domino reputaris Et ceu prudentis liber enarrat Salomonis Judicium durum super haec est sceptra futurum.
:

Cum bona

quseque geris, nec mundi laude graveris

CAPITULUM XXX.
Quod
licet

Sed raagis esto memor, quis sit bonitalis et auctor Et cujus dono tibi sit vitalis origo. Denique ceu sine se poteras nuliatenua esse
Sic nisi divino respectu pra;veniaris,

homines potenlia abutantur, tamen a Doinino juste traduntur.

potestates

Nec sallem nosse quidquara potes ex bonitate,
lluic idcirco refer, si

quid facias sapienter.

Et quia saepe homines censent hoc laude colen-

[dum, Ante Dei nutura quod jam constat reprobatum, Laudibus huraanis qui credit, fertur inanis.

Sed licet hajc pauci curent attendere verba, Atquc praeesse prius,quam discant,quid sit habena, Prorumpanl plures carnali more tumentcs Quin (quod ridiculum vel dictu jurc videtur) Ad curas aniraae nunc infantes statuantur, Ceu non sufficiat his per quos ista parantur Perdere se solos vitoe praesentis amore
:

Ni secum socios ducant ad tartara multos.

CAPITULUM XXV.
De obedientia.
Sive patri carnis, aeu vitae spiritualis

Esse potestatem
Quae sub

quamdam tamenhaud dubitamus,
valet retineri
:

amore Dei suscepta

Cura

nisi juste

ab eo descendat, nulla poteslas,

Omni

praelato subjectus sis quasi Christo.

Nam

cura

nil juris

sine jure

fit

Oranipotentis,

Contra ipsum Dominura molitur tendere collum, Qui dedignatur cuicumque subesse magistro.

sceptrum de summo Rege statutum Erroris causam rcctorihus ingerit ullam Sed vitium plebis, necnon delicta potentis, Qui nec rite capit, nec captum jus bene ducit Judicio justo permissa merentur abuti

Non

igitur

ARTICULUM
Quod pro rebus

XXVI.

dubiis, quas nil prodesl scire, nonsit

Audiat hoc ideo, cujus mens flagrat in aequo. Qualiter ad sceptrum vel ab ipso sit veniendura.

quxslio facienda.

De rebus dubiis noli contendere verbis, Ac quffl dant nuUos animaj discentibus usus, Quomodo, cur, quando cccpissent stare vigendo,
Isthsc praeteriens quid sint exquirere noli Sufficiat cunctis normam rescire salutis Quae nos ad patriam monstrat remeare beatam

CAPITULUM

XXI.

Quomodo ad potestatem quisquepromoveri, et si iterum
eailcm debeat relinqui.
Si te

consilium ratio
tibi

et

perstans aliorura

D Pro

spe virtulis cupiat praeponere curis,
permittit posse reniti,

Res nec honesta

Nam

decet incertum jus exspectore supernum.

CAPITULUM
Quia facile in re nolissima

XXVII.

et aperta erretur, nisi bonis operibus veritatis scientia confxrmetur.

Si sic electus capies arcem dominatus, Ordine divino jus hoc descendere credo, Et reor esse nefas, si tunc contrarius cxstas Si tamcn, ut dixi, virtutis spe cupiaris.

:

Sin aliud

quidquam mundano

fingitur usu,

At quia sunt multa
Quae

fidei

ccrtissime dicta,

mens

suggestis cura delectatur iniquis

Quo jus Ecclesiae vero fraudetur honore, Sicut nunc multi ponuntur in arce regendi,
Ut vicc rectoruni sint pregsores miscrorum,

Utpote caecata nescit perpcndere vera,

Semper ab illicitis corapesce negotia mcntis Ut lumen verura tibi sit super abdita rerura, Ac bona de pravis veraciter edere psssis;

Ac

tali

specie

muundo

descrviat

omne

Quod vel subjectis aeu pauperibus detrahatur, Non solum juris electio erit fugienda.

m
Nc
pariter pruvis dare

OTHLONI MONACHI
A.

S.

EMMEKAMMI.

288

Scd quoque post arlitum, si rcs ncquit antc vidcri Nec tunc spcratur }i,i;c ad meliora patrari, Aut subjcctorum vcl cuipa pracpositorum, LJber erit reditus, ct deponenda potestas,

Kt ne plura

Nam

velis, cum fari paucula poseis sapicns verbis perstringit plurima paucis, Iloc etiam summa studeas perpendcre cura
:

Gum tempus
Tempus

fandi, vel

quando

sit

hora taccndi.

consensum

videaris.

conveniens, qua; cuncta negotia queerunt.

Sufflciat soli

Nam

prodcsse nequibis. miserum est valde lc tantum velle praeesse
aliis

quo

Eloquiis castis, rnoderata voce fruaris,

Prffilatique loco nil exercerc regendi.

Blandus mansuetis, districtus et esto superbis. Nam velut immitis das scandala multa pusillis,
Sic c diverso si vis levis esse superbo,
Ecclesia?

Ne cupias ergo judex

his associari

Sub fidei fictac, vel quavis conditione, Quos tu non poteris deflectere legibus
Sit tua

scquis.

magnum conferre studes detrimentum; Denique permittens rognare caput viliorum,
Atque per hanc causam Domino plus ipse resistis qui permissus fortassis nescius errat.

mens potius sic constans in bonitatc Ut perversorum solidatur in improbitate. His pra3libatis de fascibus accipiendis Et quos omnino fugit ecclesiasticus ordo, Nunc veniamus
eo quo

Virtuis summffi destructor cojperis esse,

Quam
T.

jam sunt

tradita sceptra,
ipsa.

Unde prius modicum tumidis clementia prodest, Qua sua colla pio doceantur subdere Christo.
Qui
velit his juste

Ut doctrina aliqua prosimus habentibus

condescendendo juvare

GAPITULUM
Quali

cum

st se el

XXXII. commissos rector unusquisque

Arguat, admoneat blanda

primum

ralione,

Melita variis Scripturarum documentis;

debeat eustodire.

Cumque

sat est verbis, gravior sententia detur,

Ergo effectus ad hoc ut judex sis aliorum, Vel quando ipse tui vigilanter vis dominari, Mox probus ac stabilis, juxta mores gravitatis, Ex omni gestu speculum moderaminis esto, Monstrans exemplo quaecunque doces bona verbo, Ne tibi dicatur quod vox divina profatur Cur oculo fratris festucam tam bene cernis Et minus inspectas quam tute trahem quoque
:
:

Quam
Donec

simul assiduae precis affectus comitetur,
clarescat,
si

tanta juvet medicina

Ut convertantur

et

mites efQciantur.
vitiosis proderit

Quod

si nil

horum
quos

actum,

A

te secernas

aedificare nequibas,

Ne gravius damnum

patiatur grex meliorum.

Discordes revoca, fautor moerentibus insta.

Naturam refovens, vitium succidere nitens. [gestas? Ne duplex animo, nec suspiciosus in ullo, Quove modo fratri poteris sic consiliari Nec sis zelotypus, nec avarus, non animosus. Frater, festucam de luce tua sine ducam, Confer opem miseris quamcunque vales et egenis. Ipse minus cernens quid contenebret tibi visum? C Christi servitio super omnia deditus esto. Aufer, quaeso, trahem prius ex proprio, simulator, Cuncta quidem nobis tunc supplementa parabis, Et tunc festucas ex fratris lumine ducas. Si non, Christe, tibi primum volumus famulari; Hoc simul attende dictum specialiter ad te Sicut et econtra succedunt prospera nulla, Quod Dominus cunctis jam prsedieat ore Davidis Si tibimet soli non conamur fore proni.
:

Cur

tu justitias aliis

perhibendo revelas

Jugiter hoc tracta, ne quii facias sine causa,

Ac quid

in ore tuo legis

documenta reponis,

Et ne laesuram per te quis perferat ullam;

Qui contempsisti doctrinam, quam retulisti ? Nam si raptorem cernebas atque latronem, Currebas pariter, et cum moechantibus alter
Factus adulterii
te

Sed magis

aedifices in cunctis

Nullus quippe palam faciet

soli sibi

moribus omnes. quidquam,

Illeque praecipue qui rex aut doctor habetur

consortem posuisti,

Diversisque dolis componens semina fraudis

Scandala, quae poteris, contra fratrem machinaris, Haec igitur sedula tecum ratione revolvens
Corrige te

Sive gerens rite reliquis dat semina vitae, Vel faciens prave muitis est causaruina;; Scilicet exemplis capiuntur utrinque sequaces.

Nam

velut atteritur effectu seu renovatur

Nam

primum, qui rector sis aliorum. domui propriae contemnens rite preeesse
sollicitus fuerit provisor alius?

Quomodo

Aut cui compatitur qui nec sibimet miseretur? Ne personarum sis acceptor variarum, Gloria quas mundi pro spe conducit inani, Sed Domini jussis quicunque subactus habetur,
Ejus opem
quffire, tali

studiosus adhsere,

Nam
IUe

qui non metuit se trahere perditioni,
forsan
vita)

tibi

suggesserit otia.

Promptus

vel facilis

ad risus scandala ne

sis,

Nccreferas dictum quod consucscat dare risum.

Corpus carnali, sic mens ex spirituali. n Et non solum ideo debes existere cautus, Quatenus evadas mortis discrimina solus, Sed simul ut nemo per te reus efficiatur. Unde monendo precor ut si fortasse, quod absit Peccandi studio constrictus tempore longo Pro minimo reputes te solum tradere morti, Saltem multarum ne sis homicida animarum, Tecum perpendens aliquid magis inde pavescas, Atque, revertenti dum spes promissa sit omni, Ipse revertaris, quo tecum cuncta reducas. Nam si solius, etiam misereberis omnis

:

Nam, ceu cujusdam

testatur vox Sapientis,

In risu stultus nimios dat voce tumultus.

^

289

DE DOCTRINA SPIRITUALI.
CAPITULUM XXXin.
De
iliscretionis virtute.
quc-e sit

290

A. Si pariter

ncqueant observari bona qujrdani,
utilior merito prcefertur

Anteriora gcras et postcriora relinquas.

Jam

decot adjungi

discretio justi,

Res namque
Quod

agenda.

Ut, quoniam nutrix eadem virtulis habetur, Hic etiam nobis comes existat rationis. Copia virtutum, quiu corpus creditur unum, Sic diversum ratio est moderanda bonorum,

CAPITULUM
niillus

.XXXIV.

se in

quanlaUbel sapientia vel virtute ditelur, prxscnti vila sccurum, perlectutmjue arhisapias, qnanta virlute nitescas,

tretur.

Ceu servare studens unius corporis artus
Singula

Et

quantum

membra

suis debcs curare stalutis,

tempus sint corporis apta per usus. Quodquod enim corpus coram nobis statuamus
Ut res et

Nunquam perfoctus sajiiensquc tibi videaris. Sed cum miles adhuc voiut invictissimus exstas
;

In fragili vita, sed et inter tanta pericla,

Ni vice diversa foveantur singula membra Unius ob damnum patiuntur cuncta periclum.
Ilaud aliter constat de spiritus integritate,

Ex aliqua causa credas te posse relabi, Ni circumspicicns, semperque futura pavescens,
Iloslis in insidias cautelaa jacula mittas.

Qui per

membrorum

species fertur variorum

;

Imo etiam cura raajori dignus habctur. Nam, licet in paucis virtutum sit decor omnis,
Nullatamen
virtus, nisi vi foveatur alius,

Omnis enim verae tendens ad gaudia vitae Non tam pra;teritis la^labitur in benefactis. B Quam pro suspectu,quo necdum scmet ad ungnem
Pcrvenissc vidct, vcl qualis
Sollicitus
sit sibi linis,

Esse potest stabilis contra phantasmata mortis.

semper hoc mente

fatotur et ore,

Hinc est quod

raulti,

cupientes alta mereri,

Lassescunt subito pietatis ob ordine cojpto,

Se Domino dignum nunquam fecisse opus ullum. Verius ergo nihil poterit quisquam meditari,

Dum
Sic

satis esse sibi

credunt aliquam bonitatem.
;

enim pedibus obstat defectio visus Sic quoque virtuti, si desit et altera virtus, Ettanquam corpus per quoedam mcmbra minutum,
Corporis officium

Quam si de toto, quantai sit religionis, Se tamen in nulia perfectum jam sciat esse, Dum vitae flatus morlali carne gravatur. Denique quid nautoe cupiendi aequor peragrare
Proderit inceptum

quoddam

coniplere nequibit;

quoquam deponere cursum,
finis,

Sic etiam virtus sic ex aliis viduata,

Et quae

felicis

prius est sibi gloria

Aut igitur nihil est, aut imperfecta tenetur. Sed quod erit membrum,cui tempuscongruatunum Semperad ejusdem rei tendens conditionem ? En specuio carnis discernimus abdita mentis Ac per corporeum jam spirituale probamus. C Nam ceu carnis opus nulla constringitur hora
Prffiterquam proprius natura3 postulat usus
Sic
;

Quara posita prora remis ad littoris ora Jam jam secura mereatur pace potiri, Quid, rogo,distat, ulrum in mcdio ajquore

vel

prope
[littus

quoque

res

eadem non semper

erit

retinenda

Virtutis causa, sed per

tempus moderata.

Naufragus occumbas, si non evaseris undas? Quam prope sit littus in corde maris labor intus, Praesignans nauta; navim transducere caule, Donec ad nptatam possit pertingere terram ; Sic et in hac vita nobis opus est vigilare.

Actio virtutum constat perfectio

morum.
;

Nam

praesens

mundus quid

erit nisi

quodlibet aequor
?

Sicut sajpe

bonum

est ut claudas ora taccndo,

tempus quo plus licet hffic aperire Haud secus est hora, qua jejunare salubre est. Interdum melius jejunia frangere constat. Scilicet in cunctis, quo tendit adoptio mentis, Aut terrena petens, vel calica commoda qua;rens,
veniet
Illuc et studium, sed et integritas meritoruni. Unde, precor, vigila, cautoque libramine pensa, Ne quid per proprium studeas attendere votum, Sed quid coramunis ratio appetat utilitatis.
Utilitatis

Mox

Flatibus immensis quod semper ct undique aditur Qui velit ergo viam cautus migrare marinam, Contra undam pelagi paret instrumeuta meandi, Ut cum tempestas solito irruit orta furore,

Jam minus adversis supcrari possit ab ullis Non cxtollatur si prospcr sit modo ventus.
Sajpe procella gravis subit otia prospcritatis.

Unde nec
T\

adversis nec rebus crede secundis.

Et ne pax jugis taciat

amor cito suadct quid agendum. At duntaxat in his haec utilitas capienda est,
Quae
vitae

studio vel

amore perennis aguntur.

Semper id observa, velut ex pietate paterna, Quo pacto cuiquara prodesse et parccre possis.
Ut qui desudas quoddam Ecclesise fore membrum, Tu pariter reliquis sis compatiens quoque membris Et tranctans animo quid poscat temporis ordo,

te plus negligentem, Sed semper cladem memorans velut advenientem Ante oculos pone, quid sis post pauca futurus Qualis defectus humanos deprimat artus, Quando quidem sancti sunt in discrimine tali. Hinc Psalmista loquens profert suspiria dicens Salva me, Domine, quia defecit quoque sanctus.
:

:

Rursus abhinc idem perhibct se deficientem Exaudi me citius, precor, o Pater alme,

Quo

res et

tempus

divinis usibus apta
alii

Jam defecit enim vigor et virtus me prorsus. Quomodo defecit qui stare tamen perhibetur ?
In se deflciens
In

Efficiantur ita, ne sint

impedimenta,

Domino tunc

vivere coepit,

Ac quid jus animce, quid carnis cura, deinde Inter utramque viam spcculator providus esto.

quo non

aliter vegetare

valebimus apte,

Ni prius in nobis moriatur nostra voluntas.

291

OTllLONI MONACllI
sursuni,

S.

EMMEilAMMI

1292

Hoc clcnim multum juvat omncs scandorc Quod provecli illud quanlavis reiigione

^

Nam

Dat subito fucilem studii tolius agonem. quia conversi dcbcmus jure probari,
vere conversio noatra requirat
succurrit gratia Christi,
:

metantur adtiuc se multis inferiores, Flelibus assiduis liinc compuncti maccrantur, Atque bonis studiis vclut a primo rcnovantur. Nam quia s.-cpo maiis vcniet compunctio talis.
Scilicet ut tractcnt,

Cum

An Dominum

Quo magis invisus impugnat nos inimicus,

Tam

citius nobis

Si stabili voto perstare

volemus

in illo,
ct egenos.

quam

multis sint nequiores,

Causantes semper nos esse reos
Quia nulli debeat incomjruum
tanlus labor

Confestim vitiis nimio fervore relictis In convertcndo pnecedunt anteriores.

CAPITULUM XXXVII.
vel

mirum

videri quod

Hoa quamvis

culpae capitalis labe carentes,

agatw pro

vita perenni.

monstratur desidiosa, Et prius extremi fiunt saepissime primi At qui sic fragiles persistunt et negligentes, Ut de criminibus, quac maxima jure vocamus, Quseque refert Paulus sermone crebro venerandus,

Quorum

relligio

Sed ne mircris quia

talis sit via coelis

Et tanta cura qujjeratur vita futura, Cum noscas etiam mundi vilissima quaeque Asque Jabore aliquo nec qutcri nec retineri.

Demonstrans omni prorsus vitanda fideli, Se non abstineant, nec caetera quaeque minuta,

Nunquid enim terra profert fructus nisi culta, Aut mare transibis nisi cum navalibus armis ?

Num

ligni

moles ultro se condit in aedes,

A

quibus immunis

fieri

non

praivalet ullus,

Emendanda

crebris decernant esse querelis,
lorp rv^^o,

Vel gratis lapides operantur semet in urbes, Aut sinevi belli capiuntur jura triumphi ? Et victus carnis sudore parabitur omnis,
Et quo quisque

Hos ego non solum peccatores

Sed pro perfidise Atque reprensuros usque ad minimium esse qua[drantern.

damnandos

impietate,

minus mundi studet addere rebus

Tam
Si

Ex
Qui

aliis

factum, quod

erit veniabile

crimen,
sc,

magis exsilis et pauper habetur in ipsis, non miraris hajc cuncta labore parari, Cum tamen ut fumus illorum defluat usus,
Quae levitas
talis,

licet avitiis capitalibus

abstineant

negligentia quae specialis

Non tamen id minimis semet reprehendere cessant; Sic et tu pavidus non cessa flere reatus,
Quos jugis confert
et inevitabilis usus.

quia quotidie multis offendimus omnes Aut ignorando peccantes sive sciendo, Verbis, auditu, sed et illicito meditatu, Summa manet virtus si displiceas tibi semper,

Nam

mentem possederit.unquam, Ut cceleste bonum, quod erit super omnia solum, Cui nuUus finis nec causa iit ulla doloris, Sedsemel acceptum nunquampatiturdetrimentum,
Decipiendo tuam

Absque labore

pari credas teiposse mereri?

Nam

si

miraris de religione perennis.

C Primitus attende
Quamvis

Nil credens

actum,dum quidquam
ei

restet

agendum

praesentis commoda vitae Quomodo qusrantur quibus et curis teneantur,
ho3C cuncta,

CAPITULUM XXXV.
De
orationis instanlia,

quia

ncmo

diffidere deheat

Ad nihilum

subito, quasi

quoquo non

sint ordine juncta,

fuerint, redigantur.

de Dei misericordia.

Haec sub corde, precor, sapiens amplectere lector,

Haec cum Quam sit suave jugum,quod perpetuum
tr.ente geris, facili

ratione doceris
dabit

usum

Etquo doctus in his etiam persistere possis, Continuis precibua pcte divinam pietatem.
Haec etenim certa credentibus est et aperta,

Regnaque quo

coeli valet

unusquisque mereri.

CAPITULUM XXXVIII.
Ut divinum opus

cum
liter

spe retribulionis aeternge fide-

jejunando labascit, Huc veniat lassus, huc quanta pericula passus Hic fons, hic panis, ne quis subsistat inanis.
Et quicunque
sitit vel

agendum

sit.

;

Rursum si credis quia per crebra gesta laboris Magna caducarum praestetur copia rerum,
Et quo quisque magis serat in carnalibus actis

Poscere ne dubites,

et

jam
te
sit

Et quodcunque scelus

mortuus exstes, commisisse fateris,
si

Hincveniam
Multis

spora,

si

confessio vera.
rv

nempe raalis ideo permittimus uri, Quatenus experti, quia nil sit adoptio mundi, Atque nihil nostris valeamus vivere votis, Saltem sic medium cogamur qusrere verum,
Qui nos ad stabiles faciat pertingere mores. Hic sicuti fictis non inveniemur ab uUis
:

Tanto plus lucrum se sperat in his habiturum Si quoque servilem passurus sponte laborem Pro spe mercedis homini vis esse fidelis, Qui quamvis largus vel quantumvis opulentus

;

Summa

pro certo nullius habebis in

illo

:

Vana salus hominis, Psalmista namque doceris. Et maledictus homo, cujus spes est in homullo Cur, modicae fidei, credis minus Omnipotenti,
Qui praeter victum
vitae

quoque semper adest vere quaerentibus illum, Debita culparum dimittens omnigenarum.
Sic

hujus quotidianum,

Quo

tibi

jam mundus

scrvit

quodammodo

totus,

CAPITULUM XXXVI.
Quod conversadonis sanctx initium
Et
licet
sit

difficile,

sed

Gaudia perpetuK quandoque dabit tibi vitae, Si pro mundanis' quibus intentus famularis,
/Equali studio submittas temet in ipso ? Credulus incertis, certissima quid reprobabis
?

juvantc Christo labor levigetur perseverantix.

inprimis

sit difficilis

labor omnis,

Res

incepta boni perstans in

amore

laboris

Et mandata Dei non posse sequi prius inquia

I

293

DE DOGTIllNA SPIUITUALI.