You are on page 1of 548

Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/p2eusebiuswerke02euse

DIE GRIECHISCHEN

CHRISTLICHEN SCHRIFTSTELLER
DER

ERSTEN DREI JAHRHUNDERTE
HERAUSGEGEBEN VON DER KIRCHENVÄTER-COMMISSION

DER KÖNIGL. PREUSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN

EÜSEBIÜS
ZWEITER BAND, ZWEITER TEIL

LEIPZIG
J. C.

HINRICHS'SCHE
1908

BUCHHANDLUNG

Di

DER EEIHENFOLGE DES ERSCHEINENS BAND

9

2

Druck von Augnst Pries

in Leipzig.

Hermann und Elise geb. Heckmann Wentzel-Stiftüng

EUSEBIUS WEEKE
ZWEITER BAND

DIE KIROHENGESCHICHTE
HERAUSGEGEBEN
IM

AUFTRAGE DER KIRCHENVÄTER-COMMISSION

DER KÖNIGL. PREOSSISCHEN AKADEMIE DER WISSENSCHAFTEN VON

Dr

EDUARD SCHWARTZ

TROFESSOR AN I>ER UNIVERSITÄT GÜTTINGEN

DIE LATEINISCHE ÜBERSETZUNG DES RÜFINUS
BEARBEITET IM GLEICHEN AUFTRAGE

VON

Dr.

THEODOR MOMMSEN
ZWEITER TEIL
DIE BÜCHER VI BIS X

PROFESSOR AN DER UNIVERSITÄT BERLIN

ÜBER DIE :\IÄRTYRER IN PALÄSTINA

LEIPZIG
J.

C.

HINRICHS'SCHE

BUCHHANDLUNG

1908

TORONTO

5,

».

,

DEC -91S31
5 370

INHALT VON EUSEBIUS BAND

II

2

Kirchengeschichte Buch

VI— X

S.
S.

509-904
907

Eusebius, Über die Märtyrer in Palästina
Rufinus Vorrede und Einlage über Gregorius Thaumaturgus Rufinus
. .
.

S.
S.

— 950 951 — 956

Buch

X— XI

957—1040

Vorbemerkungen zum zweiten

Teile

Während
war,
ist

die

zweite Abteilung

der Kircliengeschichte im Druck

Th. Mommsen durch den Tod von der Arbeit abgerufen. Ich habe nach dem bis zum Schluß fertig vorliegenden Manuscript des Textes und des Apparats die Correctur besorgt, auch die Collation des Palatinus 822, die G. Mercati mit unermüdlichem und stets hilfreichem Fleiß in die Druckbogen eintrug, nach den von Mommsen aufgestellten Grundsätzen dem Apparat einverleibt. Die ßibelstellen sowie die Entlehnungen der griechischen Kirchenhistoriker aus Rufin X. XI sind von mir nachgewiesen. Außer den zu Beginn von Buch I aufgeführten Handschriften hat Mommsen für den Text von Rufins Buch X und XI benutzt:

L

= Lucca

Capitularbibliothek 490.

Im Apparat bedeuten L" und L^ Lesung erster Hand vor und und nach der Correctur, L^ und L^ Lesung erster und zweiter Hand.
Die
aus der
ist

griechische Übersetzung,

Buches nach Mommsens
von De Boor an Näheres w^erden
selbst

großen Partien des elften Anordnung unter den Text gesetzt ist, stammt
die

zu

zweiten Recension

der Chronik des
mitgeteilt.

Georgios Monachos und

Mommsen
die

Mommsen

fertig

Prolegomena bringen, deren Manuscript von gestellt ist. Der ursprüngliche Plan war, die

Prolegomena dem ersten, die Indices dem zweiten Bande beizugeben. Er wurde aufgegeben, weil auf diese Weise die beiden Textbände unförmlich angeschwollen wären; auch ist es bequemer die Indices zu benutzen, wenn sie separat gebunden sind, So ist beschlossen, aus den Prolegomena und den Indices einen dritten Teil zu bieten, der bestimmt
1908 erscheinen wird.

Göttingen, November 1907
E. Schwartz.

Eusebius IL

32^3

toi"
N/oi-^^j.

x(u

^
^

?. ^ : .^. ^- . .
)]

.TeQit'ytt

10

h

\

\4?..
15

/
/^

:3

\)jioöcov

^
ER

. . . . :\
v-armt^.l
|

. ^
cov
\

/.

^. .

::.

rrancOOBcor.

:).
löjcovöaxtL.

& (.
8
1

AAinTBDM(;ER)2'arm

rö»•
7

)'/8
9
kavrdv

BD
BD
|

(( .
13

BD
BD
10 am Schluss
2'arm^"'arm
t

1

5

BD
-f-

'
la-

Schluss

-\-

16 den

Titel

">
6

,

so

dass die folgenden Zahlen

niedriger werden

|

10 am Schluss

+

& ^•
BD
|

18

BD

^ ^ •}
y'()a<fibv

BD

|

17

AAd^T

-

um

1

BDER

^ arm

arm

t

LIBER

VI

Haec continet sextus über Eusebii Caesariensis storiae de Graeco in Latinum versae.
Incipiunt capitula de libro sexto:
5
I

ecclesiasticae

hi-

II

III

De De De

persecutione Severi.

Origenis a puero institutione.
eo

IUI
10

quod a puero verbum dei praedicabat. Quanti per ipsum edocti martyres facti sunt.
Potamiena.

V De
VI
VII
VIII
Villi

X
15

XI
XII
XIII
XIIII

XV
20

XVI

De demente Alexandrino. De Inda tractatore. De bis quae erga semet ipsum gessit Origenes. De Narcissi mirabilibus. De episcopis Hierusolymorum. De Alexandro. De Serapione et libris eins. De libris Clementis. De Heracia. Quantum studii fuerit Origeni erga scripturas divinas. De Symmacho interprete.

POF
1/2

haec

versae]
incipit

om.

OF

\

4 incipiunt ....
|

sexto]
delet

incipiunt

capitula libri sexti

über sextus

F

9

c.

F

hoc loco

inserens

post

e.

VII

rubr. de potamiena
\

0^, corrigens ita ruhricas Eusehianas secundum
omisit in textu Rufinus
\

textum Rufini

10/11

c.

VI VII

12 origenus P«

32 bis*

512

IH

^Oooi

5

KB

10

,

\
1

.. ^. J &/ . ... ^, ^ ^ .
Eusebins. Kirchengeschichte VI

Uegl

\4.
]^^.

Üoa .()

'S2Qr/tvovc

(ftQovxai

rovooe trrloxorroi

Oöa

Irrrro/.VTOv

S^Qiytvovc

.eh

1)110.2

^.

-

./

.

^/.

::.

AB
20

. . ^
'2 \(^. :. .. 1:: ^.

'^

^

\
4

^ .
um
8
|

'. ^. ^.
BD

dass die folgenden Zahlen

Kd KE Kc
ota^bKDv

,
1

|

2/3 die Titel
]

">
|

,
D
9
t

so

3 niedriger

werden

3

<•
Zahlen

B^D

S— 10
werden
arm

die Titel
\

.
I

so dass die folgenden

um
|

6 niedriger


10
driger
corr.
üijer

BD

10 11

die Titel
}

Kc und

KZ

umgestellt

Am

arm

Zarm^armt

BD

werden
I

Philippos,

'
|
|

H
AB

16

am
y.al

Schluss

+
um

-

17 den

Titel

>> A, =0 dass die folgenden Zahlen

am

Schluss

+
t

TM
2^
i

BD AAm
|

]

19

(fi'unnov

mit
|

dem Vorhergehenden verbunden
arm 2* arm
t

^ arm

2"

arm

.
\
t

7 nie-

durch Rasur

BD und
|

20

Zann Varmt
22

21

BD
t
|

> MER
1

^Y

2" arm 2" arm
|

23

2" arm 2" arm

24

^armXarmt BD

^

-

ÄH

Rufinus VI

513

XVll De Ambrosio.

XVni De
XVIIII
5

episcopis, qui

tempore Origenis fuerunt.

De Hippolyti libris. XX Qaomodo Origenes presbyter factus est. XXI Quomodo Heraclas apud Alexandriam susceperit sacerdotium» XXII De persecutione Maximini. XXIII De ordinatione Fabiani episcopi et mirabilibus, quae in ea
gesta sunt.

XXllIl
10

Quanti discipuli fuerint Origenis.
Africano.
Beryllo.

XXV De
XXVI De
XXVII De XXVIIl De
XXV^IIII De

Philippo.

Dionysio episcopo.

Arabum
Decio.

discessione.

15

XXX De
XXXI De

haeresi Helcesaitarum.

POF
i origenis
9 origines P^^
elcesaitarum
Eusebius
I

quomodo] quando
birillo
i

P^^

\

7

episcopi fabiani
|

Pi

11

14:

araborum

15 helcesaitarum]

OF

II.

514
IJtni

Kusebius, Kirchen geschichte

VI

M.l

MB

^^. ?]). ^ :, - ?] '. ] . ^,

\ . . .
Jiovvöico
Ire

^^ ^.

-

ziiovvotov.

1

2'arm2'armt

[

BD
|

|

2

Zarm^armt

D
2;'aim2;'armt

13
j

: arm rannt
6 3/i^

>
|

:\[

1

>
ER
Mc

14 MB
\

— arm^'ann

t

JlovvoIov]

7
\

^arm2'annt ^arm Varm t

]

ER

|

8 den Titel

>

MJ ME

Rufinus VI

5J5

XXXII De

passionibiis Dionysii.

XXXIII De martyribus, qui apud Alexanclriam passi sunt. XXXIIII De bis, quae scripsit Dionysius. XXXV De Novato. XXXVI De Serapione. XXX VII De bis, quae ad Novatum scripsit Dionysius.

NPOi
3
scribit

\

6

scribit

F
33^

516

ER

'.
=


/

[

[

[
[
/

^

)., . ^ . . — [— —' ?. . . ^)
^

— — [— ' / ^ ^. [ ^ '^ 7. [ ,
Rj
r/(j

[

^'' [ . . . ^. . . } . ^ ^.
neoityei
)

Kusebius, Kirchengeschichte

VI

Text

)

R]

[die

Zahl

R]

,

> Rj =

Text

Rj

RJ

• ^?.

[ %?.
ER]

R]

'i2c

-

R]
R]

,

\4?.
R]

'^.
?..

R] "Ort

Rj

^

=

Text

Rj

'2

}

Rj

[
[Kc,

Rj

Rj

" 2
2

Rj

iv

R

,. ^^
/.^ *
Text

',.

-

[ [

Rj

'^

?.•.

Rj

[

Rj

=

R

/

[
[ACj

Rj

Rj

R].

Eusebius, Kirchengeschichte

AH

[ —^ [—
Rj

[AH

RJ

R]

^^ =
R]

[ [— '^ —[ '^ = ^— ^. [
[MB
R]

. —
\4vtlo/Jüjv

Vi

Text

R]

Text

R]

R]

. ^. .
likEgavOQeojv

^.

517

NÄ—NZ [N—Ni

R]

=

M-Mc;

Text

5 IS

Eusebius, Kirchengeschiclite VI

1

. ::
iJj ot xcu

87/(>02
evo^ßtiag

10

. 1.

:
4
14r

^ ' ^ ^ : . ' ^ ^. ' . ?^'
fjr'
.

\

d*

y.cA

.^ & \: . {> .^/. aaJti ^^ ,^, ^?} 7 ^ : . ?/ . ' ] :
vjtio

^

^

Im

, ^ ^^ ^ ' ~
I'/avel.

1

tOjtoi^

.

.?/.

02

2

1

\

:qva

eivai

.

^

-

*•^

ATKRBDMZarin^/i 2 ('.(^, TBDM2'arm

(^
ER1

Xarin

-' • — &
|

^•
|

AER TEREDM^arm

uelut in

quoddam Stadium
|

j^ietatis afhlefae {de-

ducebatitiir

\

6
oiv

^ Brarm
18
Ö20, 3

|

H

chor ABDM

TERc

Ri
]

!

>
]

»
ER

+

ATERM
TERBDM^'arm ,),
520, 22

BD
\

15

>
2^arm
7

16 17

-

Mcm

1S

8

11

BD

2'arm

520,

BD
ER

520, S ^l

und

veggescllnitten
|

ER ATiBDMZann^
Vannyl
a.

zum Vorhergehenden gezogen ATERBD
'

durch Rasur,

|

18/19

7'^

TERBDM

Rufinus

VI

1

2,

2

519

[I]

At cum Severus quoque persecutione
tarüen

agitaret

ecclesias,

praeclara

1

a militibus Christi pro pietate certamina martjrii gerebantur, praecipue

apud Alexandriam, quo ex omni Aegypto ac Thebaide
pietatis

veliit in

quoddam stadium
[11]

athletae

deducebantur, qui pro suppliciorum
|

5

mortisque
quibiis
et

patientia

consequebantur a deo immortalitatis Coronas.

in

Leonides Origenis pater pro martyrio Christi capite plexus

tenerae adhiic aetatis supra dictum

puerum

dereliquit.

quique qualibus
erit

animis ex eo erga divinae legis studia viguerit, non
paucis exponere, praecipue
10 celeberrima peiTulgata
est.

importunum
opinio de eo

quia et apud
et
si

quam plurimos
velit quis

quidem

omnem

yitam

2

1

huius litterarum tradere monumentis, certum est quia tanta sunt de eo

15

quae proprium et opus requirant et otium. nos tamen in praesenti quanta possumus brevitate inseremus huic operi etiam quae ad ipsum spectant, pauca de multis, quae vel ex ipsius epistulis ad nos usque servatis vel ex aliorum historiis iudicata cognovimus.
ac
talia,

Cuius gesta.

si

res pateretur, etiam ex ipsis incunabulis digna

mihi

^

videntur posteritatis memoria,

decimum namque

imperii agebat Severus

POF
1 persecutione] scripsi, persecutiones O'^F persecutionibus PO"^
tyris
[
\

9

et owe.

«

2 mar-

1

14

uel om.

Pa

9

520

Xsictc

10

, ^ ^'.^' ' , . ^,/ ^. ^^ . ^ (},
Eusebius, Kirchengeschichte

'

2,

3

^.

/jeiTo oi

XaijrTjc

Aiyvrrrov

vjttiX/jffei.

3

aff&e

oooji'

jrciooQ

,

^

15

. . ,^ . ,
^

cLto

^

20

^ <.
7]

arfo6ov

d*

,

2

, .
.
7

?

tcov

(. ,

, , > 7 ^ ', ,
,

-

-

6

Iutoj

tcov

,
1
| |

' 1

7

8

ATERBDMrann^
8

ABDM
Dl,
corr.


De
] 1

TERBD.M
|

12

17

TER ATrBDM
|

13

' TcER

^
| |

12/13
|

|

16 18

TrR
22

ABDM
24 7

ATER

TcEc

2

^oiov.atVoi•

^
d'

TER
20
\

ATrm^aim

24

^
|

|

2

BD

27

«(>;^4

T^, corr.

TcTr

)

~

^ ERBDM > ^ + Tc
T^ES
corr.

T'ERBD

Rufinus VI

2,

3—9

521

annum. Alexandriae vero per idem tempus omnique Aegypto praesidebat Laetiis, episcopatum in ea post lulianum Demetrius susceperat, cum 3 supra modiim accenso persecutionis incendio et multis ea tempestate martyrio coronatis in tantum ardorem capessendi martyrii puerulns
tunc adlnic Origenes exarserat, ut sponte se periculis ingereret et
in certamine positis praeceps
in
aliis

mortem
nisi

et rapere velle

medium rueret, ita ut insectari ipsam videretur, quam et adipisci omnimodis potuisset,
servatus per
impedivit.

4

quod dispensatione domini ad utilitatem multorum putatur pro
ecclesiae

totius

aedificatione
eins

sollicitudinem

matris,

quae
ille

10 gloriosae

mortis

desideriis

quae cum primo maternis 5
redderetur,

obsecrationibus supplicaret, ut sibi consuleret, ut parceret matri, et

ex bis precibus inflammatior ad

amorem

martyrii

maxime

ex eo, quod patrem iam teneri cognovisset in vinculis et ipse propere
socius effici vinculorum eins ac martyrii festinaret, arte
15 affectus

quadam materni
et

inbibetur.

etenim

cum maturare eum

velle

antelucanum

prorumpere ad agonum certamina praesensisset, noctu cubiculum filii dormientis ingressa omnia indumenta, in quibus procedi ad publicum poterat, furata subtraxit, ut per hoc domi residere necessitate cogeretur.
ille

maternis inpeditus dolis,

cum

nihil aliud

agere posset

nee tamen 6

20

mens quiescere pateretur, audet aliquid supra aetatem. epistulam scribit ad patrem se quidem maternis artibus detineri, sed illum teuere debere quod coepit. et addit etiam hoc: >vide, pater, ne propter nos aliud aliquid
Yelis<.

haec sunt prima puerilia Origenis rudimenta, hie ludus eius haec a tenero religionis
et pietatis indicia, talis in eo

in-

fantiae,

erga

deum
7

25 coalevit affectus.

hinc iam lectioni se coepit divinorum voluminum man-

cipare et in eruditionibus fidei divinae semet
cere,

ipsum haud segniter exer-

quoniam quidem iam

et

a parente in bis inbui coeperat, qui ei

sensim inter saeculares libros, quibus in prima aetate erudiebatur, etiam nostrarum scripturarum nonnulla Interim legenda subiciebat. tum deinde 8 30 paulatim etiam praeferre haec scholaribus studiis conmonebat. iam
inde etiam lectiones exigere per dies singulos et memoriae conmendare
i)

X
25

[recUt 13

in patrem)

POF
passmi
\

origenis

PF

et sie

6 medium]
eius ind.

medio

PF^
\

medios

F"^

9 matris] m. suae Pcoaleuit]

NP^F

[17 indumenta] coaluit P^O

PF

20 super

PF

Ö

10

15

20

2

30

^, ^ ^ ^ .^ ) \ ^,[ ^ ^,,3 .
^,
,

, -. . . ?, ( :}^6 . ,^ , ' ^, . ' ^' ( }. ^ ^/. ( ', /), ^
^:
rrf(>i

522

Kusebius, Kirchengeschichte VI

2,

10

— 14

jtovovvTi,

t^ccQxslv

tvTtv^eig,

jr/,tov

^-

txtivov

JovJraovv

.^,

^^

xcu

(/

vJr

^'

]

10

(/€.

(/.

.
,
|

))^-

11

)

1*2

13

\

^

(]

14r

,

7],

.

cL•

?]
BD

ATERBDMZaim^
2
d'

hl

AM

3

BD
1

ATER

ABDM

^

T^EBD
!

AT^RM
D
1

7

AHDiM
\

:' >
4

1

&
BDM
14

TER

|

9
dJ' /^r

10
16

11/12 tvoov
|

-

>
>
BD
|

eioo

'

23

TERBDM

|

TER
24 tV
|

'
BD
29

BD
|

ATER
26 27
]
|

27

TERBDM/4

30

oJ \

-

corr.

Ec

vjo Ti'

Rufinus VI

2,

10—14

523

puerum non invitum, immo
contentus,

potius erga liaec discenda promptiorem co-

gebat, quippe C|ui legens haec nee solo simplici intellectu videretur esse

sed

negotia

patri

de

scriptiirae

sensibus

ac

quaestionibus

commoveret, inquirens ab eo, quid sibi videretur, quod per spiritum sanctum scriptura dicitur inspirata, vel quid divini consilii tegat simplicitas ista verborum. at ille simulabat quidem increpare se eum et 10 A'etare ultra aetatem aliquid quaerere, apud semet ipsura tarnen incredibiliter exultabat,

omnipotenti deo gratias referens, qui

ei

talis

subolis
re- 11

esse donaverit patrem.
l'i

denique frequenter dicitur dormienti puero

ligiosus et sollicitus superveniens pater

operimentum pectoris

detraxisse,

et velut dei spiritu intus incluso, pectus eins tamquam templum quoddam yeneratus et demulcens osculis abscessisse, beatum semet ipsum a

deo effectum pro tantae prolis
similia in puerili aetate
15 eius

felicitate gratulatus.

haec

et

multa

bis

Origenis extitisse memorantur.
est,

ut vero

pater 12

martyrio consummatus

parvulis fratribus

cum matre \adua septimum decimum agens aetatis annum
puer ipse

et sex aliis

in

summa

facultatum penuria derelictus
vel
ei

maximus

fuerat, fisco

est, quoniam quidem census paternus, qui IB per proscriptionem sociatus est. nee tamen

ob insigne namque vel litterarum 20 vel religionis Studium a quadam nobili et locupletissima femina perfamiliariter foveri eoepit. quae tamen Paulum quendam Antiochiae
defuit omnipotentis dei Providentia,

25

ortum antiquae haereseos famosissimum seetatorem adoptivum domui suae illo in tempore babebat. in quo adulescentulus Origenes, cum necessitatem liaberet apud praedictam feminam una degere, doeumentum iam inde a puero fidelissimae et eatholicae suae mentis ostendit. nam cum ad supradictum virum velut ad magistrum et summi nominis doctorem per dies singulos inmensae multitudines convenirent, non solum baereticorum, verum et ex nostris multorum, pro eo quod eruditionis ei summa ab omnibus cederetur, nullo tamen pacto vel pro honoris
vel

l-t

30 gratia

etiam

pro

necessitate

coniunetionis
ita ei a

fleeti

potuit

Origenes

cum

eo saltim in oratione consistere.

prima aetate eeelesiasticae

regulae observantia honorabilis fuit et baereticorum societas exeerabilis,
sicut ipse in

quodam

loco operis sui

ait,

quia baereticorum execranda

NPOF
2 nee]

PO

ne

F

\

simplice
i\^
|

\

9 donauit
|

[13
.
.

felicitus

15 puer

ipse]

pueri spes

18 subscriptionem
. .

sociatus]

scriptus

P"

!

22 ad Optimum

\

22/23 domui (domi 0)

adulescentulus om.

27 multitudinis

NP

10

1

20

2

'^^ , : . . . ,.?^ , . € : . . ) }^,. ^ ', ^ . (( - . \4 > ^/ \4. . €7] . ^. ^ .. ^
524
Eusebius. Kirchengeschichte
\'I 2,

15

3,

5

i.Ti

' :^. .^ \^
atQtoecoi'

rrQoir/t}^Hg

ivro

.T(:r(>Ow

tr

tou

1•^

[xcä]

LytöovQ

coc

roi'ro/j

,L~rl

rro/.c

JTCCTQog

oL•

er

\

3

1

vrro

^'

cLto

-

&eicp

.

affOV.

.

\

^

'

3

7)-

.

.

^

^^ ^
1

.,
^
] |

^ ^ ^- -, , ^
'
2
ycal

ATERBDMZaim^
zCov

streicht

Schw

4

TiBDM:^arm^
in
corr.
[

AToER
vor töjl

|

5 fiTroofi

ATrBDM
8

^
t,

Tr

7

+
|

Tr

;

auf Rasur De
j

avaxivoiutvov

TER

10 /fyort^cit

16

TOI.

corr.

Ti

1

BDM
T«m

>
\

>

]

13

,?/or

>

AT^ER
AT^
der Accent radirt

Tr

18

BD
'

22 ^avcToj T^ 23


27

{^,
28

durch Rasur,
über

ERM
zweiten

dem

TERBDMJTarm^

>

26

ATERDr
impetiis in

.

BD
fieret

er uar nahe daran durch sie xu sterben J^arm

ewn

.

BD

1

>

B^

+

Bern

Rutinus VI

2,

1—

3,

525
litteras

doctrioa

est.

nee tarnen deerat

ei

erga

communes
pafcris.

Studium, in 15

quibus pater

eum erudiendum
post

tradiderat, sed exercebatur et in bis
in

multo

adtentius etiam

consummationem

arte

naraque grani-

[IIIJ

docendum plene sufficeret et ex boc ei, quae ad necessitatem transigendae domus videbantur necessaria, pararentur. verum cum praeesset auditorio et grammaticam doceret, sicut ipse in quibusdam seriptis suis refert, et cum ecclesiae apud Alexandriam magisterii deesset officium cumque omnes deturbati
matica
ita

fuerat instructus, ut et ad

'^

1

persecutorum
10

minis

et

ferocitatibus

aufugissent,

aliquanti

gentilium

conveniebant ad Origenem tunc adhuc grammaticam docentem, audire

ab

eo

yerbum de nostra

fide

ac religione cupientäs.

quos

ille

non

15

solum ad fidem de perfidia convertebat, verum etiam perfectae vitae institutionibus informabat. quorum primus extitit Pliitarchus, qui per 2 ipsum conversus ad fidem nostram non solum perfectae vitae instituta servavit, verum etiam, quae est summa beatitudinis, martyrii consecutus est palmam. secundus cum boc fuit Heraclas, et natura Plutarchi frater
et

meritis,

qui

cum ab

eo in fide nostra atque scientia,

sed et vitae

purioris

institutionibus

ad

perfectum fuisset instructus,

Alexandrinae

20

25

Demetrium subrogatus est. sed ea tempestate, S qua Aquila Alexandriae atque Aegypto praesidente persecutionum rabies increscebat, octavum decimum Origenes agebat aetatis annum. quo in tempore perfamosissimum apud omnes vel incredulos vel fideles domi forisque nomen eins efiectum est, praecipue per id, quod sanctos omnes 4 in confessionis vinculis positos non solum sermone et cobortatione perfectae et spiritalis doctrinae ad martyrium roborabat, verum etiam multis
ecclesiae praeesse post

vinculorum poenis et squalore carceris sublevabat. saepe denique etiam ante tribunalia iudicum et in ipsis eorum cruciatibus aderat, adversum profanas interrogationes iudicum afifectu
suis officiis ac ministeriis e
eis

ac mente conpatiens, vultuque et nutibus,

si

dici potest,

velut

fir-

30 miores eis responsiones subicere gestiens.
pissent, eadera fiducia utebatur,

sed et

cum

sententiam susceinserens nee treosculis

omnibus

se periculis

pidans persecutoribus
salutare, ita ut

intuentibus

extremis

quoque

martyres

35

nonnumquam pro bis etiam impetus in eum gentilium fieret, sed divina dextera cum admiratione omnium protectus evaderet. verum nee enumerari facile nee referri potest quotiens et quam crebro, immo per singulos paene dies de quantis eum et qualibus periculis,

5

NFOF
28 aduersus 34 euadet X

PO

\

33

salutare]

OF

saluare N' saepissime salutare

9

5 :T//Jifo-:

10

-', :/ ,. , .. , . . ? ,' ^ ,, ^ , , - ^,^{ ', , . ),
52h
Eusebius, Kirchengeschicbte

VI

3,

Ü

.Tfoi

Tor

rrooDvuiaj:

tvBxev

ö

)-

07

^^

<>

jräöav

15

20

^'.

^

, 2

, ^, ^ , ,, ^ . ^ , ^ ,, , ,
(^

^.

7

ffcovov

,, 7)
&

7

7].

-

8

^,

)

?

ovö'

(), ^ ^.
T^
|

-

ATERBDM^-arm^
2 havTOv Ti,
7

itrbs

' ^ ^)
corr.

('

j

3

\
11

corr.

ft

r//v

ATERMi'arm
\

BD
1

tota

maxima Ahxandria

T^,

durch Rasur

corr.

i)

>
i

10

ABDM
|

TER
! |

^l

1

12

»D
in

13

TERBDM
aus
]

corv.

,

corr.

D

,

28 fV Tom

>

+

TcTr

|

[ausradirt^,

ER

Tr
|

^; ]

11/12

^

21

-

|

25

Schw
|

ARBD]\I

27

-

TiTi'BDMrarui

2)

ATERDc

BD

Rufinus VT

3,

G— 9
et

527

dum
illa

erga
divina

praedicationem verbi
dextera conservavit,

dei

impiger
in

promptus

est,

eadeDi

quotiens

insidiis

positis,

qui

eum

clam interimerent, effngit. et in tantum adversum se, dum in opus dei 6 promptus est, infidelium concitavit insaniam, ut turmae militum dis5 positae domum, in qua conmanere videbatur, obsederint, nee tamen

eum

capere aut teuere

potuerint

divina

protectione

servatum.

tanta

10

eum mentes hominum incesserat pro hoc solo, quod plurimos per eum videbant ad fidem nostram ab incredulitate converti. et in tantum cottidie adversum eum persecutio cumulabatur, ut tota urbs maxima Alexandria eum tegere non posset, sed de domo ad domum transiret et tamen undique fugaretur, cum viderent per loca singula multitudines plurimas per eum ad fidem dei sociari. obtinebat autem
rabies contra

15

non solum in verbo erat ei perfecta doctrina, verum etiam in opere consummatae disciplinae praebebat exempla et dicebatur, sicut aiunt, de eo, quia hie est, qui quäle habet verbum, talem habet vitam, et qualem habet vitam, tale habet verbum, quoniam quae docet, agit et quae agit, haec docet. manifeste autem et evidenter aderat ei divina gratia, per quam innumeros ad Imitation em sui in fidem dei provocabat. unde et videns Demetrius episcopus, quod ad ipsum praecipuae dochaec, quia

7

8

20 trinae gratia et praedicationis verbi dei multitudines
larent, catechizandi ei, id est docendi magisterium
in

plurimae
ecclesia

convotribuit.
-

quod primus post apostolos apud Alexandriam Pantaenus, secundus per
ordinem Clemens,
mentis.
25 libros
tertius administravit Origenes,

qui Clemens in opere

describebat, in prooemiis designavit, ad finem imperii

),
sibi

6

ipsius discipnlus Cle-

ubi etiam tempora, quibus

Commodi
^^
<

pertendit.

unde eertum
in raanibus,

est,

habemus
et ipse

continebat.

quod Severi tempora haec ipsa, quae nunc qua tempestate etiam ludas quidani
quae in Danihelo referuntur,
disseruit, qui

alius scriptor de septimanis,

deciraum Severi imperatoris annum regni commemorat. is etiam 30 divulgatam Antichristi praesentiam iam iamque aestimans imminere ex

perseeutionum nimietate, multorum ex nostris fidelium animos perturbavit.
officio,

igitur

Origenes,

iniuncto

a Demetrio

episcopo

magisterii

ferens.

grammaticam scholam neglegere coepit, magis se verbo dei conutitur sane etiam consilio non puerili. bibliothecara gentilium 3 9

yPOF
5 domum]
aduersus
d. eius
\

PO10
|

\

obsiderent

PF^
\

obsederent

F^

19
cum
j

aduersum]

NPF
et

possit

NPF
om.
stromatreo
fidelibus

11 cum]
\

1
ad

uerbum]

ueibum

17

et

18

NOF Me PF
\

postea

21 magisterio
\

'
et

24 stromateo
!

stronmatheo

NF

25

libris

ad]

30 iam om.

X

1

31

y2S
i.Ti

Kusebius, Kiixhengeschichte VI

.
5

10

15

20

25 Tcöv

,. ^^ ,. . ', . ^ \ ^ . . :: ^. € /.^. :)^ €^\&' ^ :), ,^' /. . ^
«.

^ . ,,- ^ ^ - : .^ , .
eivci

Tovöcjfuj^

oi(:

u.tovÖFj^

jtSQi

:: . *
3,

10

4,

2

tjroieiTO'

rc-•

10

öeiv

xQjjOd^ai

xcTCiTQißtO&af
ilvyei

H

tr

cuKf^

error

./.,

(fova

:\

12

:].

'
ljc\

:cL•

1

SjU

(fOv.
(f

aJciöTcov Id^vcov

^
rto

,
?].
<3,

avTCJV

/ 4

1

J)

.
|

vjto

2

2.3

Matth. 10, 10

3,1

Matth.

34

Kor. 11, 27

22

524, 10. 11

ATERBDMJTarm^

Tr

^^
ER
] 1

2

ehai

BDM

6 hieoßa'ü.ovonz

'>
corr.,
|

^, Ri

D,

9

BDM

durch

-

ABDM

ATER Ras. corr., ER TER 17
524, 7
corr.

22

J AZann

2

^& ^>
|

ATER 17
corr.,

3

M^
|

10

^
BD

BDM

& ^ \
TcBDM ooovö ATcER
BOIirarm
14/15

TcER

Tr

|

ABDM

'

\

15

R

]

19

BD D
23

16

1

20

<^•

524, 14

524,6

1

+

Tc

Rufinus VI

3,

10—13

529
eo quattuor sibi obolos
scilicet

librorum tradit cuidam
ex eius
pretio

fideli

amico. pactiis

cum

per dies singulos inferri,
victus

quo

nee gravis esse

cuiquam in sustentanda domi reservare videretur.
ö exigens vita,

necessitate

nee congregatam pecuniam

igitur in talibus institutis

plurimum temporis

moribus, exercitiis per omnia Christianus filosophus habeet

batur.

eum

pro iuvenilibus cupiditatibus reprimendis et pro sapien-

tiae profeetibus capessendis die

stringeret

frenis

et

noctuque artioribus se abstinentiae conindesinenter divinorum librorum meditationibus

inhaereret in abstinentia plurima, in ieiuniis indesinentibus, in vigiliis
10
ita ut, si quando parum aliquid somni necessitas naturalis hanc ille non supra Stratum, quo omnino nullo utebatur. sed supra nudi soli dependeret superfi eiern, ante omnia vero praecepta 10 euangeliea et voees salvatoris summo amore et studio implendas esse

paene ingibus,
exigeret,

censebat, quibus praecipitur duas tunicas

non liabendum neque
ille

ealcia-

mentis utendum neque de crastino cogitandum, quae

singula

summa

eum

diligentia et fide eontendebat explere, et supra vires atque aetatem 11

suam seeundum
desudabat.

apostoli monita in frigore et nuditate agones patientiae

ita cunetis auditoribus suis

renuntiandi omnibus, quae possierat igitur per haec

debant, et beatae paupertatis praebebat exempla.
20 carus

omnibus

et

acceptus. in hoe uno tristes

quam plurimos
propriis

reddens,
aliquid

nonnullos
sibi

oiFendens,

quod eupientes de facultatibus

saltim victus gratia ministrare pro districta eontinentiae disciplina

refutabat,

cum

utique pro labore, quo in verbo dei desudabat, non solum

25

seeundum apostolum, sed et multiplici honore dignus ab omnibus dueeretur. sed ille honorem sibi summum in continentia deputabat. denique et per multos annos traditur absque omni ealciamento nudis 12 incessisse vestigiis, vini quoque usum et ceterorum similium, nisi ea sola, quae vitae necessitas deposcebat, nullum penitus habuisse, usque quo ineommodo stomachi, immo iam paene periculo cogeretur. talibus 18
duplici
eos,

30 igitur vitae atque instituti sui exemplis informans
vita
et

quos a gentili
sapientiamque

stulta

filosophia

ad veram

Christi

filosophiam

converterat, non solum in intimis animae areanis fidem habere docuit

per hoc, quod geri ab eo videbant
23/24
I

quae docebantur, verum etiam ad

Tim.

5,

17

NPOF
2 esse] esset 0i

|

5 uitam

P'^OF

\

14 habendum] iVO^P habendas
\

14 neque] nee
Graecis, cmi.

\

18 abrenuntiandi
|

20

tristes qu. pl. reddens]

PO"^

cum
27

NO^F
\

21 nonnullos oftendens
\

libri:

videntur pro glossa
1

adscripta esse ad ea quae praecedunt
,

25

sed] sed et
\

P^

26
34

per] post /'

et cet.] cet.
II.

28 habuit :SO^F

30

instituti sui] institutis uix

Eusebius

10

-, . , -. , ., ^.
530
Eusebius, Kirchengeschichte \l
4,

jrvQog

. .

.? '^, Joo ..&. ^ ?^ , . &.
3
5,

3

/}

.?.?]8

jriuTsmq

:()8

3

tjtl

£"5

1

15

20

^ , ^^. .
/jv

/[
BD
|

} )^-.^ , '
(
(}
6

({}•),

2

^
ojv

ATERBDM^-arm.^
1

>
9
Ef-Ri

^/
i

3

/7^ arm Heros

\

5

BDM
\

TERM

+

Tc

TERBD^-arm

^
ATER
|

BD
Hera
durch Ras.,
\

7

8

BD £ ArarmBM

ARBDM

»]&
2,'arm

^ ;
rfg

R
|

">
j

ER
| |

durch

Rasur
\

corr.

>

ATERMZaim

>

'
BD

Tcm
Tc

ausradirt
|

) ^ /.
|

&\

TERBDM
ARcBD
12

^& ^ -BDM
|

10

11

aus

^

ATERM^'aim
corr.

BD

T^Tr

|

12/13
1


TERBDM
Ti'ERBDM

13

14

2^^ inartyrio
1

\

ATER ATER
De
|

15

BDM

'
17
vor

corr.

|

16
2" arm
\

BD
tiel

crudelissimis gladiatoribus uel

20

im•
T^,

jmdicissimis lenonihus

18

BDM
Tr
|

+

Tc,

nach

+

^^-

ATER
BD

i

>

Rufinus VI

4,

1

5,

3

531

martyrii eos

amorem
ex

per ea, quibus cottidiano roborabantur exercitio,
et

provocabat.

quibus

multi conprehensi iu persecutione

palmam

martyrii consecuti sunt.
[IUI]

In bis primus erat Plutarchus, de quo paulo superius memoravimus. J 4 1

5

quem cum

vidisset

populus ad mortem duci

et

adsistere ei Origenem,

qui hortatu suo ad magnanimitatem animos eius erigeret, velat mortis
eius auctorem discerpere
et

eum paene

et interficere

vulgus inruerat,

nisi

tunc ope

divinae providentiae e furentum manibus fuisset ereptus.

post Plutarchi martyrium secundus ex Origenis discipulis martyr efficitur 2
10 Serenus.
tertius

ex eius nihilominus

auditoribus Heraclides

martyrio 3

15

nam superior Serenus adbuc cateconsummatus est. quintus eiusdem scholae martyr efficitur chumenus alius nomine Serenus, qui post multa supplicia pro Christo etiam capite plexus traditur, sed et mulieres plurimae, in quibus Hera quaedam catechumena, de qua ipse in quodam loco ait, quod ignis baptisma concoronatur, quartus Heros neofytus.

secuta
[VJ

sit.

feminarum et martyrum et ipse etenim in nostram usque memoriam ab ineius carnifex Basilides. quod incolis loci perennis virtutum Potamienae fama celebratur, 20 mensos et innumeros agones primo pro virginitate et pudicitia desuSed
et

Potamiena famosissima

5

1

daverit,
pertulerit
suppliciis

deinde etiam pro martyrio exquisita atque inaudita tormenta

atque ad ultimum una cum venerabili matre Marcella ignis consummata sit. tradunt igitur Aquilam, hoc enim erat tyrannici iudicis nomen, posteaquam crudelibus eam suppliciis laceraverit, ad 25 ultimum ob iniariam et nobilitatis eius et castitatis comminatum esse Potamienae, quod eam vel crudelissimis gladiatoribus vel inpudicissimis
lenonibus traderet, at illam,
protulisse

2

cum

ab ea quid mallet vel quid eligeret,

adversum tyrannum vocem liberam, quae ob quaereretur, superstitionem Romani ritus sacrilega videretur, et ideo sine mora in 3 cumque Basilides, unus ex his, quibus 30 eam latam esse sententiam.

NPOF
11 coronatus
|

14 hera]
|

NF

heracla
\

PO:

Graeci

\

10

soci

19 20 immensum

27 leonibus

illam] illa libri

34*

7

10

15

. 2
]
25
0)2

^. ' . . .^ , . ^^ ^ ' ? , ^. . / ^^ ^^^ . '
. /rr/y-:

^,-, .^^^ ?] :^ ' ^^ :
532
Kusebius, Kircheiigeschichte \l
3,

4

.

cv OTni.Tticij: avcitfeQoiitvcov
f'3-•

.

arrayti

m:Qa?.aßcov

Ijr)

{^a-

Ö8 t6

:j).7}{)^oq

trreiociTo.

avelQyev

,]

/jv

..&
y.ia

ffi/.avO^Qcojriav

?}

. .

^

*

, ^.
'-

arro-

-t

-'

5

^.

\

/' ' ^
/.^

() ), ^
3

67],

<>

?.7'/•.

^,^

^

-

7

&

ATEM


1

ATERBLMZarm^
;,)• :\
1

2

BDM
7
;

BDM
,

)—)
\


27

BDM TERBDM^arm^ BD
|


|

4

]

ATER

11
|

^

16

^.
ATER
]

3

RBD
|

^, durch Rasur

corr.
|

10

^
ATER
>-

^

|

corr.

Tc

13

16
^Taim
|

19

20

auf Rasur B^

23

TERBDM

'

1

26
iJ-eZov

BDM

).
R
('Itn'sti

Zarm

17

^iti

|

21

ATER
2' arm

Worte

28

•) BD

Rufinus VI

5,

4—7

533

inplere speculatoris officium

plicium

ac

multitudo

susceptam eam duceret ad supimpudicorum pariter et irapiorum Potamienae

mos

est,

verbis et iniuriis conaretur inludere,

Basilides abigere inpudentius inat illa

ruentes ac deturbare coepit humanitatis et miseratiouis obtentu.
viri

propositum humanitatis amplexa: >certus 5 religiosum esto<, inquit. >quod cum abiero ad dominum meum, sine mora boni huius tibi remunerationem parabo<. post haec autem verba constanter suscepit 4
se et

votum erga

statuta supplicia picis calidae
et

paulatim per artus ac
migravit ad caelum.

membra

diffusae

non multis autem 5 10 post diebus Basilides cum inter collegas suos ob causam quandam iuramentum posceretur, ait sibi non licere omnino iurare pro eo quod esset Christianus et hoc publice fatebatur, ioco aestimatus est primo dicere, tum deinde, cum constantius adfirmaret, pertrahitur ad tribunal,
e terris

hoc modo beata virgo

ubi

cum

perseverasset in confessione, vinculis traditur.

tum vero

visi-

(>

causam subitae ac laudabilis huius permutaquod Potamiena, post diem tertium martyrii sui noctu adsistens, coronam capiti suo inposuerit, dicens deprecatam se pro ipso dominum et inpetrasse, ut secundum quod scriptum est, quia qui recipit martyrem, mercedem martyris consequa20 tur. quibus auditis confestim fratres signum ei dominicum tradunt et die postera ob domini martyrium capite punitur. sed et aliis pluribus per illud tempas apud Alexandriam condiscipulis suis, cum quibus verbo dei in Origenis schola operam dederat Potamiena, simile munas traditur praestitisse, adsistens eis per visum et Coronas martyrii inpe26 tratas a domino deferens. sed de bis ista sufficiant.
15 tantibus

eum

nostris

et

tionis inquirentibus dixisse traditur,

7

19,20 Matth.

10,

41

NPOF
1 Pci qui
officio

X
I

1

est]

erat

P\

|

12 primum
\

^
|

19 quia

qui]

quia

PbF

recepit

NF

21 martyrio

25 domino] deo

10

: ". \, ^ : :>: < , . >
^'
IjcI

, \( . / ^\6 ^ :, , ,. ' .' , -^ , '
534
Eusebius, Kirchengeschichte VI G

8,

2

öl•

y.i'.T/fX/juecjj:

tic

ty.tli'o

ror

:(:

^.
?]
,

^

c

6

cog

yevtod^c.t

.{)^-

('.(

Jta

7

?

8

1

\

2<j

, .^ . ^
^.
Clem. Strom.
1,

. ^^
^
10,
|

, ,
|

-

2

3-6

144

17 18 Matth.

12

ATERBI)M:ranTi^
1
c

A2fannBDM

^
vgl.

BDM

'
'

ER

Pamphilos Apologie Phot.

..
6/7
|

bibl.

bezeugt 2" arm

|

4

>
^I

- '
|

2

>

D

3

^

ipsius discipidus Clementis

^
[527, 23]

118

p. 92lj

28

Trm [Tcm

ausradirtl.

ER

BDM

|

4;
R

auf Rasur Tc
|


6/7
|

>^+^
8

6

ATER /6 tieolATiBDM
|

TcER
corr.

AZarmBDM
|

ER

TS

TcTr

' ^'
|

)

>
|

[527, 28]
|

12

-'
ATER

BDM BDM

ATER
|
;

>
//
2^ arm
|

1^
1

DM
ATER
Ti:RBDM
oaojG
R'•

14 16

AVannBDM BD >

15
aber

!

AMc
1

JTam

TER

>
\

>
)
|

TD

durch Rasur,

20

21

^

17

AT^RiDi,

corr.

Rufinus VI

8,

1.

2

535

[VI]

tempus cum docendi officio apud Alexandriam praeesset Origenes, gestum quid ab eo traditur, quod iuvenilis fortasse et minus perfecti sensus videatur, sed perfectae fidei ac nimiae castitatis indicium continens. illudnamque, quod scriptum est in euangelio: quia sunt 2 5 eunuchi, qui se ipsos castraverunt propter regnum dei, etiam secundum historiam implendum credidit, non solum castitatis obtentu. verum quoniam persecutionis tempore tarn in publico quam in occulto ac secreto et tam yiris quam feminis verbum dei praedicabat, videlicet quo omnem occasionem turpis maledicti gratia infidelibus videretur 10 excludere, dominicam vocem re atque opere in semet ipso adgressus est adimplere. cumque id pro eo, ne ab hominibus laudem quaereret, sed a deo mercedem speraret, in occulto esse voluisset, tamen latere non 3
Igitur

per idem

Hol

NPOF
12] deo] domino

10

15 J€aga

2)

& , ^ ^ , :^ '. ^ . . ^ .. , ^' ^ ^. ,.- /
536
Eusebius, Kirchengeschichte VI
S,

3—7

.^. - ^, . /,^. :. ^: ^. 2 :^.:67 7: ^? ^/M&tlr ff(torTiöag.
tTjj:

öe

3

6

.?]?],

«Tf

jrgoeOTcog.

TOC

/ Jo&vav

^

jräoiv

irrioy.orroi

cUiov

6*

/..

rraioi

6

^ 7]'

25

^
5

^
ffOLTcöoiv

^. .
tovtco

/.^,

. \,
10

oJc

^-

7

27/28 10—12

- ^ ,^ » &'/ ^
ATERBDMrarm^
R
BDM^'arm
1

das zweite getilgt,

ATERM2;avm

'6tl

TcTiERBDM BD 14
16

T^BD

18

ATER BD ATER
25/26

'

/- (' ,
21

ATERMZann

>
D

ATcmTrmERM BD 19/20
|

|

Mcm
corr.,
|

[aus

corr. Dt]

|

|

/1
|

>

BDM

24

/

D

ER 127

25

^,

ATERD^
corr.

22

\

durch Ras.

TERBDM

Rufinus VI
potuit, sed rei gestae indicium

S,

3—7

537

ad Demetrium episcopum pervenit. isque

ingenti primo stupore admiratus est audacis animi virtutem,

tum deinde

conlaudans

fidei eins

magnitudinem
ait

vel calorem et tarn

grande inopere dei

propositum: >nimc nunc maxime<,
et praedicationis insiste,

cohortans eum, >coepto operi doctrinae

quando adversariis nulla obtrectandi suspicio derelicta est<. sed tunc quidem talis erat Demetrii sententia, cum nihil 4 animos incesserat, quod recti iudicii regulam in partem alteram declinaret.
et

postea vero

cum

vidisset adulescentis

famam

satis fieri

claram

magno eum domi

forisque

praeconio

extolli,

humanae

infirmitatis

quod ipse prius cum ingenti admiratione laudaverat, infamare postmodum coepit. nam cum apud Palaestinam praecipui et eminentes inter episcopos viri, id est Hierusolymorum Alexander et Theoctistus Caesareae, videntes divinum opus eins in verbo dei, ordinassent eum presbyterum ac summo eum sacerdotio iam iamque dignum 15 probarent, idque dignissime factum ab omnibus laudaretur et ne sie 5 quidem dignus honor sapientia eins ac virtutibus in eum conlatus diceretur, vehementissime momordit hie sermo Demetrium et non inveniens in eum causam alterius criminis, hoc quod aliquando puer adhuc ille egerat et episcopus iam iste laudaverat, postmodum criminis 20 loco protulit et iam in illos culpam, qui eum ordinaverant, conatur inflectere. sed haec postmodum gesta sunt, tunc porro Origenes apud ^> Alexandriam doctor ecclesiae valde clarus habebatur, omnibus, quos fama eius ad audiendum eum convenire provocabat, verbum dei praedicans, sicut apostolus dicit, opportune importune, per diem per noctem, 25 publice et privatim, velut abscisis omnibus inpedimentis, liber prorsus et cum omni fiducia rem gerebat. Cum vero decem et octo annis Severus tenuisset imperium, Antoninus 7 ei filius succedit. quo in tempore quam plurimi erant, qui in confessioni[VII] bus gloriam quaesierant, dei tamen Providentia fuerant reservati. in quibus 30 Alexander quidam, de quo paulo ante memoravimus, confessionis titulo
10 aliquid passus opus,

23— 2

II

Tim.

4,

2.

Act. 20, 31. 20.

28, 31

4 nunc nunc]

P^F

nunc P^XO"^ tunc 0'
1

j

cohortans

eum (cum N)]
\

NO

07)1.

PF
j

I

12 inminentes iV
sapientiae
fuerat

14 iam

07)i.

X
\
\

\

iamque om.

16 honore
puer erat huc
pore

PO'^F
\

sapienti 0^

18/19 puer adhuc]

PO

X

huc

F
\

20 conatus PF~
dei

28
\

in tempore] tem-

. PF

N^

1

qui om.

X

29

tamen

pr. dei

30 quidam]

XO

7

. ^^ . , '^, , :^ , \
53S
OJ:

5

.-

10

Ij

20

25

,/' , .
,
?)

, ,& ,, . ^ ^, , , , ,
,

^&' /.

, ^ ., :&
Kusebius, Kircbengeschicbte

VI

9,

1

rtjz

2
sjti-

jTQOTeQOQ, rteQiovTO^

jtoX?m
ev

sraQaöoöero^

^. ,

jräv

::^

-

?)

, ^
?]

:. .

3

4

,

-'

.

5

,

^
\

^,
A^-arm 536, 24

^ .
3

6

7

ATERBDMi;ann^
1

T^BDM-Zarm

\
TERBDM
9

corr.

Tc
|

2

BD
(>

2

ER
|

5

, corr.

TcTr

|

TERBDM2'arm^

ATER
Rasur T^

BDM
1

\

TcERBDM
|

AT»

|

10

^
] |

ATcmER

auf
\

>
26

]6
ERBDM
BD
|

|

13
aus

772" arm
corr.

>

28

)
|

14

19

|

Tcm

AT'
29

E^m

R

|

Rufinus VI

9,

1—7

539

satis clarus,

Hierusolymorum
Narcissi

ecclesiae subrogatur episcopus,
inibi

cum

super-

esset

adhuc Xarcissus, qui prius

functus

est pontificatus officio.
adtulit, con-

Verum quoniam gruum mihi videtur

memoriam sermo progredieus

9

1

aliquid de eius gestis insignibus memorare, de

quo

ab incolis quidem loci perplurima memoriae traduntur. nos vero unum opus eius memorabiraus, ex quo ceteris, quae de eo narrantur, merito
fides

possit

adhiberi.

aceidit

aliquando

in

die

sollemni

vigiliarum 2

paschae oleum deesse luminaribus, cumque id per ministros innotuisset,

maeror plebi maximus
10 haurire

fuit.

sed Narcissus fide fidens ministris imperat

aquam

sibique deferre.

cumque

detulissent, oravit et benedixit 3

aquam

et infundi

luminaribus praecepit.

tum repente miro

et saeculis

inaudito genere virtutis natura aquae in olei pinguedinem versa splendorem luminum etiam solito reddidit clariorem. ad fidem autem rei a plurimis religiosorum fratrum ex eodem oleo, quod versum de aqua 15 fuerat, reservatum est, ita ut ad nos usque miraculi huius indicium perveniret. et in hoc quidem fidei eius ac meriti habeatur exemplum, 4 animi vero virtus quanta in eo fuerit, alio nihilominus uno ex eius gestis opere declarabitur. is namque cum inter cetera virtutum suarum bona esset valde constantis animi et iusti rectique indeclinabiliter tenax, 20 quidam homunculi nequam male sibi conscii, metuentes, ne criminum suorum, si arguerentur, non possent eifugere vindictam, praeveniunt factionibus et circumvenire parant eum, cuius iudicium verebantur. concinnant igitur adversum eum infame satis et noxium crimen, conveniunt auditores, testes ex semet ipsis producunt, qui sub sacramento iura- 5

quae obiciebantur, confirmarent, quorum unus testis ita, non igni consumeretur, vera se dicere testabatur, alius ita, ne regio morbo corrumperetur, tertius ita, ne luminibus orbaretur. et quamvis ne iuramentis quidem istis quisquam fidelium et deum timentium crederet, eo quod vita Narcissi et institutio ac pudicitia ab omnibus nosceretur, ipse 6 30 tamen eorum, quae' mota sunt, indignitatem ac molestiam non ferens, simul et secretam ac philosophicam vitam semper habere desiderans,
25 menti,

subterfugit ecclesiae multitudinem, in desertis locis atque agellis secretioribus delitescit annis

quam

plurimis.

at

non

ille

magnus

divinae pro-

7

{deficit 17

in uirtus)
I

POF
ministris
|

8

id] his
1

NF^

(?)

|

9 ministros
|

|

16 habebatur

Ol

20 quidem

21 non om.

F

32

in] et in

PF

540
Ol"

utTtjti

öt

y.iu

10

1

20

.

,:, ' ^ ~ : ^(
^ \4 ^
,'
asraoiv

€ ' / .., /,
,

'

^.' . . : (? ' ,
Eu8ebius, Kirchengescbichte

^

9,

8

— 11,

2

,
coc

oix/j^

/'t'/a.:

'.& ^

:: ,?, :€
/)
LtI

^

n:äOLV (:

::

{)^

^, *

' ,-. ' :) ,
bji\

//otfitc,

au

tjnoQxovvTtq
OjrivB^Fj-

-

8

.

-

10

,

^-

^

7}

: -

.

2

{^. ?),
22
53G.
27ft-.

'

^. ^]>
,
'

, ,
, -BD
11
\

11
1

,-

-

^,.^ ^
1

ATERBDMZanu,!

Q

ARBM

,
21

corr.

TcTr

AZann
I

)^
^
\

EcR
SI9

D^

BDc

TERBmi
D^

TEBDr

/^
j

9

AR

1

D
|

Hess nicht ah 2* arm 2)erdurat

',

corr.
|

TcTr

12 /

AZarm

18

ABDM
|

H BD
I

Ö42,6>I 24 /J5ER
Di, con\

23
|

BD

> TIM + TcTr
Tr

Dr

getilgt

)

28

TiBDM^

^
538,2

^>

BD 24 " TER
Ti

|

15

>
1

[

+ TcTr
1

25

> T^ + Tc,
ATcmERrarm R^arm

BDM

1

Rufinus VI

9,

8

— 11,
in

2

54
ipsa,
ille

videntiae ociilus quiescit in longum,

secl

impios ultionem per ea

quae
testis,

sibi in periuriis statuerant maledicta, molitur.

primus namque
alius

parva ignis

scintilla noctis

tempore domo sua succensa, cum omni
conflagravit.
re-

genere suo omnique

familia flammis nltricibns

pente ab imis pedibus usque ad

summum

capitis verticem

morbo

regio,

quo fuerat imprecatus, repletur atque consumitur. tertius autem priorum exitum videns et oculum divinum non se latuisse perspiciens prorumpit in medium et audientibus cunctis sera paenitentia Universum concinnati tantis autem lacrimis immanis commissi sceleris ordinem pandit. 10 facinus deflet et in tantum die noctuque perdurat in fletibus, usque quo
luminibus orbaretur.
[\IIY
ii

8

igitur figmenti sui
ita

huiuscemodi poenas dederunt.
locis

Narcissus itaque
ribus abdidisset,
ut,

cum

desertum petisset ac

semet secretio-

I

10

ubinam

degeret, nullus agnosceret, necessarium

visum

est episcopis ecclesiarum

vicinarum, ut alium pro ipso ordinarent, cui

15

nomen
cedit

erat Dius, cuique,
et

Germanio

cum parvo tempore praefuisset ecclesiae, sucGermanioni Gordius, cum ecce subito velut redivivus
multo enim vehementius erga eum

caeloque redditus ex inproviso apparuit Narcissus et rursum a fratribus

ad praesidendum rogatur ecclesiae.
20 cessit vel

Villi]

25

amor omnium fuerat incitatus, vel pro eo quod criminosis innocens quod secretam et philosopbicam vitam dilexit, et quod in eo complevit dominus dicens: mihi vindictam, et ego retribuam, dicit dominus, verum cum ipse iam senio fessus pontificatus ministerio lÄ 11 sufficere non posset, Alexandrum, de quo superius memoravimus, qui iam esset episcopus alterius loci, divina dispensatio in adiutorium Narcissi senis evidentissimis revelationibus evocavit. is namque Alexander 2
ex gente Cappadocum, ubi erat praeclarae urbis episcopus, Hierusolyma
et

1

sanctorum locorum videndi gratia properaverat. incolae, mentes eorum instigante deo, cum omni amore et
adorandi
30

quem

loci

officiositate

suscipiunt ac vi caritatis et dilectionis nexibus vinctum redire

non sinunt

domum.

ostendebatur enim evidenter a domino non solum ipsi beato

viro Narcisso, sed et aliis plurimis per revelationes in plebe, ut
in loco sancto episcopum detinerent.

magis terrificum

fuit,

eo die,

ipsum quod supra cetera omnia quo ingressurus urbem Alexander nunpraeterea,

21/22 Rom.

12,

19

POF
12 itaque]
uero

OF
rursus
\

\

14 ecclesiarum uicinarum]
\

cum

Graecis, om.

OF
dett.
I

I

17 rursum]
et

F

PO

21 complevit] uerbum suum complevit

om.

PF

26 hierusolymam

PO

542

Eusebius. Kirchengeschichte VI 11, 3

G

10

>o/r

' , >. ^ >. /
,'

^: . ^ , . .
nav aJtoxa/.vUiv
xc:t

avroL• vvxtcoq ocfiheloav
tx

oacfSjtqo-

örrovöatoig xQfjOctoav

^

vjroot'Sao&ci'

7], ?]

IjtLöxojtmv,

7)

1

2

, , >/ <. , > . , . >
>

<, , . .,
yöo

.
.
7}
.

3

4

-

5

^.

>

6

,
1

\
16

18 Philem.

ATERBDMZarm^
9

hundert iindneiinxehn JTarm

^
AM
|

BD
|

\

11

TERBD
BD^r
22

|

18
1

ATER

20

6\

24

BDM BDMZarm^

' ^ ^
|

12

ER

|

13

ER

[

19

ATER ATER

26

>

-h TC

R

^

Rufinus VI 11,
tiatus est et multitudo

3—6

543

fratrum plurima extra portas in occursuin eius

vox caelitus manifestissime omnibus audientibus facta est dicens: >suscipite episcopum, qui vobis a deo destinatus est<. cumque ex bis omnibus evidenter apud cunctos fuisset dei dispensatio declarata, episcopi urbiiim vicinarum compertis omnibus, quibus de eo res geri
egressa
est,

dei iudicio docebatur,

residere inibi

eum

necessario compulerunt.

ipse 3

ergo Alexander' in epistulis suis ad Antinoitas scriptis, quae usque ad

praesens servantur apud nos, meminit Narcissi

tamquam

socii et con-

sortis in episcopatu, bis ipsis verbis de eo scribens:

10

>Salutat

vos Narcissus, qui ante

me episcopatum

huius ecclesiae

>regere coepit quique

mecum

positus orationibus vestris centum

iam

et

>sexdecim annos vitae suae
>catur esse concordes<.

gerit,

qui et ipse vos

mecum

pariter depre-

1

apud Antiochiam vero defuncto Serapione 1 episcopo Asclepiades loci illius suscepit sedem, qui et ipse unus ex praeclaro confessorum numero fuit. meminit etiam huius ordinationis supra dictus Alexander. Antiocbenis scribens hoc modo:

Et de

bis

quidem

talia.

•>

>est

Alexander servus apud Antiochiam,
>

et

vinctus

lesu Christi

beatae

ecclesiae,

quae

20

>mea

et

carceris

>sanctae ecclesiae
>suscepisse<.

domino salutem. Relevavit dominus vincula huius mei dilatavit angustias, ex eo quod comperi vestrae Asclepiadem virum dignissimum sacerdotium
in

Hanc autem epistulam
siae

indicat se per

dementem Antiochenae
fine epistulae

eccle- 6

presbyterum transmisisse, scribens in

hoc modo:

25

>Haec autem vobis, domini fratres. scripta transmisi per dementem >beatum presbyterum, viriim in omnibus virtutibus probatissimum^ quem

POF
7

antinoita

1

19 reuelauit PO^

|

20 ex

eo]

om.

OF

544

Kusebius, Kircbengeschichte YI 12,

>.(:
>T/]r

>ov iöTt xcl viteL• xiu tmyi^'CDöeöd^e'
xcu icTiöxo.-ifjv

^
10
15

8<.
.(>

20

^,, >& , ' . >.-. ^ >. > ,, ^> > > ^ /. , '?. ) > .. ., >.
,

:( ' ^'
:o(fö
2 3
vgl. Act.

^ : ^/.

^^

^ \

,
oj:

1

xcu tvd^aos jtcqcov
ejteöTf]ni^ti>

xcd tjv^/joer

, .
7€

:(:, .
kjrl
.

jrf()l

12

1

/j

^.
.
41

.^.

Jaa)ö&a
ovtco

^ ,
cjv

, :::
-/,-

/2

^

:&?}
-t

&^ -

^

,

AT^

1/16

vgl. Matth. 10,

40

ATERBDM^'arm^
3
4 IB

ATERM Hieronym. AM 042, 13 2" arm BD
durch Rasur
|

de

uir.

ill.

38 domini oder dei
i

HSS yv BD^ann
Ti Ös
41
|

4 /J

TcERBDM
Hieronym. de
1

6

corr.,

domnine ^ann

(;/7

ABDM
13

>

TER
BD

i

|

RandbeinerkuDg der Genfer Ausgabe von
|

16

17/18

^,
'/.evev

durch Ras.

]&
8

ERBDM^
R
1

uir.

ill.

10

11

vif

|

12
1612"
|

19

/
///^-

corr.

|

22

TERBM
b

D

nach falscher Conjectur, Serapion schrieb wohl

/?.8
R

23/24

> Zarm

|

24

o46, 1

Rufinus VI 12,
>nostis

1—
cuius

545
praesentia

etiam

vos

et

eo

amplius cognoscetis.
et

apud

>nos per dei providentiain procurata
>domini<.

confirmavit et auxit ecclesiam

[X]

Igitur

Serapionis

episcopi

eruditi

viri

puto
illa

opuscula apud alios haberi, ad nos autem

clidem etiam alia IB 12 tantummodo venerunt,

1

tempore persecutionis a fide Christi recedens ad superstitionem ludaicam declinavit et ea, quae ad Pontium et Caricum ecclesiasticos viros scribit. et aliae nihilominus eius sunt ad alios epistulae. sed et ille liber venit ad nos, quem scribit 2
scribit, qui in

quae ad

Domnum quendam

10 de euangelio Petri, ubi arguit

quaedam falsa in eo conscripta, emendare cupiens fratres, qui erant apud Rossum, qui per occasionem scripturae ipsius in haeresim declinabant. dignum tarnen mihi videtur pauca quae-

dam

de eius libello inserere, ex quibus innotescat, quae fuerit eius de
scribit ergo in

ipsa scriptura sententia.

quodam

loco

ita:

>Nos enim, fratres, et Petrum et alios apostolos recipimus sie ut >Christum. quae autem sub eorum nomine falso ab aliis conscripta sunt, >Yelut gnari eorum sensus ac sententiae declinamus, scientes quod talia >nobis non sunt tradita. ego enim cum essem apud yos. putabam omnes 4 >rectae fidei esse inter vos et non decurso libello, qui mihi offerebatur, 20 >in quo nomine Petri conscriptum euangelium ferebatur, dixi: »si hoc est >solum, quod inter vos simultatem videtur inferre, legatur codex«, nunc >autem comperto, quod hi, qui codicem illum legi debere adserunt, pro>spectu cuiusdam occultae haereseos hoc
fieri

1

poposcerunt.

sicut
cito,

mihi
nos 5

>dictum

est,

festinabo iterum venire ad vos et expectate
fratres, cuius

me

2

>enim novimus,

haereseos fuerit Marcianus, qui etiam sibi

POF
3 domini] 11 rossum]
dei

OF
02

\

tarn
|

modo P*
falsa
\

|

7

superstitutionem
est

\

PO^F rhodum
me
cito]
II.

16

23/24 dictum

mihi

\

24

et expectate

PO^ cum

Graecis, om.

O^F
35

Eusebius

5

10

. )^ > ><,

,' , >£ \. > ),^ ^> ^ >. ' , ? ),
546
Eusebius, Kirchen geschichte

VI

12, 6

— 13,

4

>, >
>6

{oQ^

xccl

tavrw

>, }

' £\

tXicXei,

})^'/0^

{

.<

7],

?)$,

>

"/-

15

20

? ,
13/U
1

)

,

\

^'
>

'-

^

,
3,

-

, -. '
iv
^l
\ |

< 4

3

'^

Zahn, Forsch.

64

ATERBDM^'arm.i
qtn etiam
welcher Z'arm
1

;/«t

\

:8^
15/10
OL

BDM^arm^ ^/« ATER TERBDM TKR 9 ABDM TER
|

]
1

2

vor Euseb falsch zugesetzt

AT^ERBD^'armzi

|

ABDM
TcER
|

» ER
18

^
|

.
2" arm

\\

0:\1
14
Tr

6

7
1

ABDM

ER 12 ATrBD > T^ERM
15

ARBDM
TcM
1

>
/1

1

|

16

] ATiBDM
|

-

ATERBD
2" arm
]

eme kurze Lehre
19

>
et

»

+
\

Mc
22

ATERM
BD
aus

BD
20
corr.

|

ATERM
ist

> BD^arm

alius

ATERM
\

^

/7

und
1

23

^>

geschrieben 2" arm

item alius

BD

Rufinus VI 12,

6—13,

4

547

>ipsi contrarius extitit,

non intellegens quae loqueretur, quae etiam vos
illis,

>discetis ex his,

quae scripta sunt vobis, investigata per nos ab
illius

qui 6

>hoc ipsum euangelium secundum
>cessores extiterunt scientiae
eius,

traditionem didicerant, et suc-

quos nos

vocamus, quia in

5 >liac ipsa doctrina illorum sunt

quam

plurimi sensus et ab ipsis mutuati.

>nam certum

est,

quod plurima secundum recti rationem sentiunt de
quae
et subiecimus<.

>salvatore, alia vero aliter,

Haec Serapion
[XI]

scribit.
libri

habentur plurimi, apud nos tamen bi sunt, qui 10 inveniri potuerunt: Stromatum libri octo, quos hoc modo praetitulavit: >Titi Flavii Clementis de vera philosophia commentarii scientiae
Clementis vero

13

1

<.
varie

€-

autem nos possumus
sunt et
alii

intellegere

tamquam opus
libri octo,

2

contextum.

eiusdem

quos

nos
15

possumus informationum vel dispositionum nominare, in quibus nominatim Pantaeni meminit tamquam proprii magistri et expositiones
ipsius plurimas scribit et traditiones eius

operi

suo

inserit.

est

etiam 3
diYes?<

über eius ad gentiles exhortatorius
est et alius libellus

et

alius

über,

qui dicitur Paedafieri

gogus, et alius, qui superscribitur >Quis est qui possit salvas

de pascha et disputatio de ieiunio et de obtrecta-

20 tione et alius exhortatorius ad patientiam et alius ad neofytos, sed et

qui superscribitur >Canon ecclesiasticus<. item alius de his, qui Judaicum sensum in scripturis sequuntur, quem ad Alexandrum supra dictum episcopum scribit. in Stromatibus autem non solum ea, quae ex 4 divinis scripturis sumpserat, sternit, sed et ea, quae apud Graecos auc25 tores habentur. utile namque ei visum est in illo opere comparare ac
ille,

POF
3
didicerunt
\

4

scientiae]

sententiae
\

\

AOKHTAC
cum
Graecis
stro-

AOKNTAC
mutati

F
\

5

mutuati]

PW^F^
\

P^O'^F^
(sie

7

subicimus
-thea

subiciemus

0^
\

11/12 stromatis
intellegere]

mateas

-tea
|

P^
13

F
\

-ta

P^)

libri

12

dicere

uel

intellegere

YlTOyilCüCeCON F
14 dispositionum]

YnOTYDCOCeon
1C>

OF

disputationum
\

eius op.]

PF^

ipsius op.

OF^
35*

5

10

1.')

20

2

,^ ^, ^
:\)^.
'

^.- ^, ^ . ^ ,^^ /. . ^ ] ^. [ ^ ^'', ' ^^::, ^ ,^ })^
54S
Eusebius, Kirchengeschichte

"

13,

— 14.

1

(iVToL• tinijöihai
Tii

.

fii'fjuortvei

Tl•

rrana

/\•

rrok/.oL•

\

^

5

aiQtöiatjxcov
e^eoiv t]ulv

Te

s§aji?.ol.

vjro-

Jtaioeiaz.

ajraöiv xcra-

y.ai

(fiXooo(fojv

\0&08

:::.

-

r^

6

)

7]

?]^

ajto

^.

J:b

7

.

/

3

Evjro-

'

(

8

-

*

9

^!».
ström.
11
1,

,
1,

?] &.
7],
12 13 ström.
3,
1,

[153


Zahn,

1

14

1

1011 Clem.

101

72. 150. 147. 141.

16-18

Strom.
3,,

— —
24

18 10 ström.

Forschungen

32

S.

,
xcc/

9.

4, 3.

6,

168
3,


6o

19—23

1

Zahn, Forschungen

ATERBDMXarm.l
1

4

>

'
!

>
|

12

Tc auf Rasur,

ERBDM
|

9
|

11

\

>

10

£ ATiRBD
12
|

TcE

>
+
i

14
;

18

(row)

einem anderen
1

>

RA

\

13 nach

Mc

BD

15
]

BDM
ATrR,
|

ATER
übergeschrieben,

17

20
arm

23
1

MZ'ann

2

R

27

> >

1

24

/

,

28

TiEB'DM BD 46, 21

Rufinus VI 13,

— 14,

1

549

conferre sibi invicem dogmata

vel ea,

quae divinitus sancita sunt, vel
5

quae a sapientibiis Graecorum inventa vel etiam quae ceteris barbaris Visa sunt, arguit etiam haereticorum errores, historiam quoque inibi plurimam texit et ex omnibus materiam nobis eruditionis perfectae appellavit, id est lacomposuit. unde merito libros suos
ciniosa

quadam

et

varia

diversitate

contextos.

utitur

sane

exemplis

<>

etiam ex bis
latur

libris,

qui a nonnullis minime recipiendi videntur, id est

ex Sapientia quae dicitur Salomonis, et ex Sapientia Sirac. qui appelEcclesiasticus

apud Latinos.

sed

et

de Barnabae

et

Clementis
<"

10 epistula ponit exempla.

utitur etiam de epistula ludae.

meminit praequi
loseppi ac De-

terea et scriptorum antiquorum, Tatiani

cuiusdam

et Cassiani velut
et

Chronica scripserint, Phiionis quoque
metrii et

et Aristoboli

Eupolemi ludaeorum scriptorum. conferens etiam antiquissimis Graecorum Mosea nostrum et ludaeorum genus antiquius esse comprobat, multaque alia instrumenta optimarum institutionum in illo opere contexuit. et inter cetera hoc in primo libello indicat, quod ipse non longe post apostolos fuerit, promittitque commentarios se in Genesim
scripturam.
in libello autem,

8

quem

scribit de pascha, confitetur extor-

i)

queri sibi a fratribus, ut ea quae a presbyteris. id est a successoribus
20 apostolorum voce sibi sola tradita sunt, describeret in libris ac posteris
traderet.

meminit

inibi Melitonis et Irenaei

ceterorumque, quorum etiam

quasdam narrationes
In libris vero
2ö bus explanayit.

'^,

inseruit.

id

est

informationum, ut breviter Id 14

1

dicam, universam pariter scripturam divinam compendiosis dissertioniin

quibus ne ea quidem quae apocryfa a quibusdam

POF
5 stromatheas
sapientia om.
\

PF

stromataeas
|

|

7

a ow?.

\

8 quae
\

die,

.

sirach

18

sciibit]

PF

sciipsit

22

TyncocecüN
F
,25
quidem]

.

et

ex

om.

OF

10 >G 0^.0 c

^> > < , , , , , ^, ^ . , >
xlu
jxqoq

' '. >
>

. , ^7}
50
ytyQa(fi^ai öl
///)

Eusebius, Kirchengeschicbte

EßQidox'^

txöovvai

^^ }"
VI
14,

2—8

öt

iivai 2

(].
öt

61

,

<.

^

^<.

:6 }
'^.

3

^

, >( ) >// >

?

>

15

20

2

30

. .^..' , . ^ ^. ^ , ^ . ^, .. , ,
^(.

^

6<.

& ^ -, . ,
^]
,
toL•

5•

6

6?^

'

-

7

ort

.

^

.?}
>

([

3
71

:>^
|

\^72

8•

1

— 11:

Zahn, Forschungen

3,

15—28

Zahn, Forschungen

3,

' )^
1 Je
i

ATERBDMrann^

>
Schw

Ti -f TcTr

1

1

17
vgl. 140, 11
\

\

22 20

&)
\

|

13

-R
\

24

|

^,
29

corr. TcTi"

28

ARBDM

Ic

ER

ABDcM

m

corr.,

ER

Rufinus VI

14,

2—8
de
epistula vero ad

551

habentur,

praeteriit,

ut

est

Petri

revelatio.

5

quod manifeste Pauli sit apostoli, scripta sit Hebraeo sermone tamquam Hebraeis. a Luca vero, qui erat Pauli disunde et stilus eins magis similis cipulus, interpretata in Graecum, quod 3 videatur libello illi, quem Lucas de apostolorum actibus scripsit. autem superscriptionem solitam inibi non habet, id est Paulus apostolus, hoc esse rationis ostendit, quod praeiudicatum Hebraeis erat
braeos
ita disserit,

He- 2 autem

de Pauli nomine, ne eins dicta susciperent, et idcirco prudenter declinasse,

ne statim in principio Pauli nomine inspecto lectio eins repupost pauca vero addit etiam haec:

10 diaretur.

*

>Et sicut^, inquit, >beatus presbyter dicebat, quia dominus apostolus

>omnipotentis dicitur missus ad Hebraeos, pro humilitate ergo Paulus,

15

semet ipsum Hebraeorum >apostolum, vel propter honorem domini, qui se missum dixerat ad oves >Israhel. vel quia gentium videbatur apostolus<.
>qui ad gentes fuerat destinatus,

non

scripsit

Exponit praeterea idem Clemens in
geliorura

ipsis

libellis

de

ordine
et

euan- 5
dicit

traditionem
illa

sibi

a

senioribus

presbyteris

traditam

priora esse posita
est

euangelia,

quae de generationibus continent, id
fuisse euangelii
(>

20

secundum Marcum huiusmodi: cum Petrus Romae publice praedicasset verbum dei et in spiritu exposuisset euangelium, auditores rogasse Marcum, qui olim iam
Matthaei
et

Lucae.

causam vero

sectator ipsius fuisset, conscribere ea, quae sciebat ab apostolo praedicata.
id factum Petrus postmodum cognovisset, licet fieri ipse non 7 tämen factum non prohibuerit. lohannem vero postmodum dicit, 25 cum vidisset, quod ea magis, quae secundum carnem sunt, in euangeliis haberentur, deprecatum a discipulis scripsisse etiam, quae ad spiritum pertinent. unde et repletus spiritu euangelium spiritale conscripserit. haec Clemens. Alexander vero, de quo superius memoravimus, Clementis S simul et Pantaeni ad Origenem scribens meminit, velut qui sibi etiam 30 in corpore noti fuerint. scribit autem hoc modo:
iusserit,

cumque

POF
1/2

hebraeos .... autem om.
\

\

11 dominus]

P^O^F^ cum
OF^
|

Graeeis
et

domini P'^O-F'^
relicto spatio

apostolus]
litt.

PO^
|

cu7n Graeeis apostolis
esse] eis
j

17

om.

uacuo

oeto

18

de generationibus]
\

(sj9.

tiac.)
\

sitionibus

Pi de genera
24
iusserat

i?i

spat. uae. add. P"^

10

lucae]

PO
Pi

marci
|

F

21
om.

auditores] om. in spat. uae.
I

pi

add.

P^

j

rogare

P-

rogari

23

ipse

552

Eusebius, Kirchengeschicht^ VI 14, 9

>(»

^/,/
criXia
iitvi]

>. .-' >.

>yovojv

> >
10

>?/^

]

:6

(ff)Ocva

. :
/,

.

, ^, , ^
{^eov.

ojq

,

— 16,

1
jtqo/j

1

öe

7],

15

> -

(^ .
L

'{
^?]
€0

'<. .
fov

:-

ßsßat9

'.

20

:^^^ ^. :. ^ . ^Jtov

/ 7:

, >$ \4. , .
'<

). ^^ /.7] )

10

11

cfo

^.

'

15

],
26
S.

25

ATERBDMZ'avra, Ve
2

TcER ATER
22/23

. ^^ . ^ — ) .^ ]
'^
|

:,

:: ^,

hju

^' -

^^

.
5
|

:7]-

Ic,

16

1

— 4, 18
BDM
,

Suid.

[von 20 an],

ATER

>

T^

+

'i'^

1

y.cd

> " arm
|

|

g

^3 TERBDM ATERM
(1

^
i

BD

;

9 JZ
|

ER

BDM tv ATER

BDM

BD

'^
jto/.vv

TcER

12

AM
ER

bezeugen Xaira/i

BD

16 IE A^-aim 9
i^f'

BD

22

16 IH

arm ^

> BDM

!

20

,

corr.

•>
|

17

,

durch Ras.

corr.

|

26

/<;

2; arm BDM

ER

.

27

ATER^'-^Tarm^ ;«'

BDM

Rufinus VI

14,

9

— 16,

1

553
iit

>Hoc enim

et voluntatis dei fuit, sicut ipse nosti,

amicitiae,
et

quae

>mihi a patribus fuerunt. inviolatae durarent,
>ac robustius augerentur.

immo

vero

ardentius

patres

autem novimus beatos

illos,

qui nos

5)

>praecesserunt, ad quos paulo post etiam nos abibimus, Pantaeniim dico
5

>dommum meum vere beatum et sanctum dominum meum dementem. >qui me in multis instruxerunt, sed et si qui alii tales sunt, per quos
>etiam te cognovi, virum cuncta egregium et

dominum mihi

et fratrem.

Haec quidem

ita

se

habent.

nomen
Yoti

Origeni,

cum

per illud
venit,
sicut

Adamantius autem, erat enim et hoc 10 tempus Zefjrinus Romanae ecclesiae
ipse in

10 praesideret,
sibi

Romam

fuisse,

ut antiquissimam

qnodam loco Romanorum videret
docendi
tunc
sollicitudine

scripsit

dicens

ecclesiam.

ubi

non multo tempore peracto
driam
gioso
redire
festinat

ad

iniunctum

officium
et

Alexanreli- 11

ibique

cum omni

studio

susceptum opus explebat, Demetrio

episcopo

non solum
fra-

15 cohortante se et confovente,

verum etiam prae

se ferente,

quatenus

[XII]

tribus divinae eruditionis non deesset instructio. Interea cum videret Origenes non se sufficere ad omnia,

id est vel

IE 15

in profundioribus et divinioribus pertractandis vel in sanctae scripturae

explan ationibus disserendis vel etiam in eorum qui cottidie fidei adde20 bantur instructionibus
vel institutionibus
ei

adimplendis

,

ex quibus Om-

nibus
batur,

ne respirare quidem

unius saltim horae liberum tempus da-

dum semper

ex

aliis

in alia vocaretur, ita ut a

ad profundam vesperam
dentibus, aliis vero

numquam

prima luce usque cessaret auditorium suum, aliis accedei dulcedine colligati

non discedentibus, dum verbi
et

25 sunt, utilius esse ratus est segregare incipientium turbas et uni ex discipulis suis plene

iam
erat

optime instructo viro atque in omnibus

vir-

tutibus

sibi

probato Heraclae tradere participemque

eum

officii sui

ac

laboris adsumere.

enim et in sermone disertissimus et in omnibus philosophicis eruditionibus apprime institutus. huic ergo tradendi prima
sibi

30 elementa incipientibus delegat officium,

vero perfectorum instruc-

tiones reservat.
[XIII]

quoque eruditionum suarum studia ne illud quidem omisit Origenes perscrutari et addiscere etiam Hebraeae linguae virtutem,
Inter

cetera

I<^

16

1

POF
7

cuncta]

PO^ per cuncta O^F
|

|

8 enim

077i.

Pb
|

\

9 zeferinus P>^F
uel]

zeferimus


q. (ei

10

scribit
s.

i

11 uidisset
sp. uac.

17

uelut

21 ne

r.

om.) u.

horae om. in

Pi

add.

P-

^
554
ffct^

Eusebius, Kirchengeschichtc VI 16, 2

(feoofitvac

5

10

1

20

. . ^^ , '^ , . ^ ^ /., ] . ' \4
Tojcop'

\
..,
tcov
S. ).

. ^ &
11—13
1

. ) \\ \ >(: ^ ' 7]?]07].
jrctAai

y.Tfjua

rroniöaod^aL avr/vtvocd rt

^ . .
— 17
:ti>coTOTVjrovg

^ :6€ ] £(,
avrou

^^ : y.ci

'^

cjv

,

JTfjo?]-

2

3

\

•\ ^/

Im

rrix^oj

\

Im

4

Eßicovaiov 12 IT

Vgl. Studi e Testi

,

29

ATi]RBDM2'anTi:^e.4


6

(feooßivaa
|

ATcERM
T^E^M
HSS Zonar
i

T^
ATi",

BD
E^
corr.,

2

/
Tr

3

R

[]D
[III p.

ezsocor

3,

109, 11]
j

Suid

4

nach

+
j

/^

BDM
Ve^
Hieronym.
praef.

ATER Suid

8

bv TBD2^anii

ARM
hom. Orig. de

8/9
499]

?
land
Tr,

Actio litore

Studi e Testi

,

29

|

cant. cantic.

TcM

[vgl. Ps.

Theodoret. in Aristeas ed.

Wend-

p. 104, 13]

,
an
eine?)/

Di"

(co auf Rasur•
]

Rc

und

auf Rasuiv, nicht übersetzt ^e^i'arm

9
. . .

)
15
18

ARM
Tr

TER


Zarm
^•ann

BDM

BD
T^E
1

anderen Platx

^eXami

in aliis
]

hcis

12

BD
D
3,

13/14


j

14

Suid

ATER

|

13

Je

ABDM

Suid

ATERM
16/17

Te^'aTin Suid

Suid [Zonar.
|

109, 20]

17

TERBDM
9

Suid

;

TERBD
nicht übersetzt
\

2

56,

BD

18

' ER

^

^

Ruiinus VI 16, 2

— 17
litteris

555
leguntur, qualia
interpretati

ut aguosceret vel
sint,

ea,

quae a ludaeis Hebraeicis
interpretum
,

vel

ceterorum

qui

praeter

septuaginta

fuerant,

quanta esset editionum diversitas,
latentes,
in

ita ut praeter istas,

quae in

usu sunt, Aquilae vel Symmachi
in absconditis ac secretis

vel Theodotionis, inveniret etiam alias

quibus ne nomina quidem inter2

,

[1]

pretum repperit scripta, hoc autem solum dicit de eis, quod aliam quidem in Actio litore apud Nicopolim, aliam in Hiericho atque in unde et illos famosissimos Codices primus aliis alias reppererit locis. quibus per singulas columellas separatim opus interipse composuit, in 10 pretis uniuscuiusque descripsit, ita ut primo omnium ipsa Hebraea verba Hebraeicis litteris poneret, secundo in loco per ordinem Graecis litteris e regione Hebraea verba describeret, tertiam Aquilae editionem subiungeret, quartam Symmachi, quintam septuaginta interpretum, quae nostra est, sextam Theodotionis conlocaret. et propter huiuscemodi composiIf) tionem id est sextiplici ordine exemplaria ipsa nominavit scripta, in psalterio autem et aliis nonnullis interserit aliqua etiam de ceteris istis editionibus, quas, quoniam sine nomine auctorum reppererat, sextam et septimam editionem nominavit. Sciendum tamen est, quod ex istis ipsis interpretibus Symmachus 20 Ebionaeus fuerit, quae est haeresis adserens Christum de loseph et Maria natum hominem purum fuisse et legem ritu ludaico esse ser-

4

,

3

IZ 17

POF
1

hebraeicis]
1

O^F
10

ebraicis

PO^
I

\

2 sunt

O^F

\

9 separatim

PO^F
\

e regione 0^

describit
\

H

14 sexta

PF

\

15 exemplatim

2.]
OF
\

hebraeicis]

O^F

hebraicis PO"^

PO GXAITAA F
ipsis istis

sextiplici] scripsi sexsimplici

ex simpb'ci

19

566
Tcoy

loioaixcoTtnov
OtVf^'

5

10

13

^ -'. , '
;*
vjto

.

20

«?

25

,, &^ , . , , , ' :> -' ^ , '& .
vjfo

'. ( . ?.•, ^. *) ^ ?] ,
(fi).ciTTeii>
,

:' ^ • ,
Kusebius. Kirchengeschichte VI IS,
1

— 19,

1

£

avd^Qcojtov

vrreiÄ/jffOTCJl•'

tccu

xlu vjrouvt'iucna

.^

^
XQfji-ai

tx

jtqo-

6

// 18

1

|

^,

jt

Jtai- 2

6:>

$

30
2 3 254, 24
ff.

, ,
3•)[]
ABDM

tcöv

4

19

1

ATERBDM^arm, 2• :— 8],
4

)
Ti2'e2'ann
auf Rasur

\

>

TER
]

j

7

^/
ER
|

ATcTi•

BDM/1

D
18

-,W
corr.

|

9

]

11

]^
|

AIJarmM 28 BD 9
14

10

^,
ATER2'arm

^
|

ER

in Ixavoj-

>
12

R

/
23

BD 16 ATi^R^ '/.'/. BDMJS'arm
15
LOuocCov
:

>
|

BDM

j

22
1

R
26

2

streicht
1

Schw
28

1

560, 18 2:arm 562, 22

TcTrERBDM BD

ER

Rufinus VT 18, 1

— 19,

1

557

vandam, sicut iam et superiiis memoraviraiis. sed et commentarios quosdam Symmaclius ipse conscripsit, in quibiis conatur de euangelio se-

cundum Matthaenm auctoritatem suae haereseos confirmare. haec ipse Origenes cum interpretatione ipsius Symmachi scribit, se apiid lulianam quandam reperisse, qnae se diceret hos libros ab ipso Symmacbo siiscepisse.

pV] cum
licae

In bis

et

Ambrosius quidam,
convictus

vir

et

genere et
veri

litteris satis clarus.

IH 18

1

Valentin! dogmatis sectator existeret, secundum veritatem cathofidei

ab Origene

et

tamquam

luminis

splendore

10 radiatus relictis

errorum tenebris ad ecclesiae
et alii

se catholicae

lucem splen-

15

plures eruditi doremque convertit. sed rarum admodum nobiles, cum de Origene gloriosissima per omnem locum celebraretur opinio, certatim confluebant ad eum vel ob certamina commovenda vel, quibus rectior inerat mentis sententia, ad audiendam tenendamque veritatem. innumeri etiam ab haereticis venientes convicti per eum et paenitentes ab errore cessabant. philosophorum quoque opinatissimi quique et qui in summo nomine habebantur tarn in nostris eum quam in suis magistrum incomparabilera fatebantur. erat namque ei mos iste. nt, si quos nostrorum adulescentulorum inge- 3
satis

viri et in scientia litte- 2

20 niosos videret et lectioni

deditos,

traderet eis

etiam

ea,

quibus
est

philosophi velut primis elementis discentes imbuere solent,

id
alia

vel
in-

geometriae partes vel arithmeticae disciplinae
structionem pertinent disputandi.
disciplina
si

et

si

qua

ad

quando

igitur necessitas poposcisset,

ut aliqua de libris pbilosopbicis explan aret, etiam ab ipsis eruditissimis
25 in
illa

viris

cum

tanta admiratione audiebatur,
illis

ut

summus

apud

illos et

quasi unus ex veteribus et primis

auctoribus philo-

sophus haberetur.
hortabatur,
dicens

multos etiam idiotas
aut in liberalibus

et imperitos

ad discendum co- 4

non parum ad intellegentiam scripturarum emolusi

menti
partes

eis

conferri,

litteris

aut etiam in pbilosopbicis

30 exercerentur.
illa

dicebat enim banc nostram veram esse philosophiam, cuius
est pbilosophia praecepisset.

Graecorum quae vera non

non

ergo aiebat idcirco debere partes suas omittere veritatem, quia eas sibi
praeveniens falsitas vindicasset.

Denique existunt
35 sophos,

testes

studiorum eins plurimi etiam apud philo-

19

1

quorum nonnulli

libros suos ad

ipsum scribebant,

alii

iudicio

POF
4/5 iulianum

quendam

reperisse (recepisse

P) qui PO'^F

\

27/28 horta-

batur

pi
I

31 praecepisset]

P^F

prae***** P' praecessisset

58

10

1

20

^ , .. ^&, > > > ^^ ^ ^ >
.^(:.
>/^

,, ., :^ : '' .. ^ &. - , , ,
-:
u'.VTcjl•'

^(
£•

avaffiQoVTcov

, :^

Eusebius, Kirchengeschichte VI 19,

.'-:.

IIoQffVQio^

tcu

) .-• , ' ^
2—6

(

iL• tJitxQtöir

/

6

?)

ovvijd

-,

Xoycov

)

/],

-

3

([:

1

>

^^,

>
2

,, > >
>

> cfo ><.

)

^
)

>
BD

toL•

^
6
|

-oj,

£^,

.)
odv

(>

23-20

Suid.

ATERBDM^-arm^
1
!

BD
5/6

\

2
|

AT», corr. Tc

ABDM^'arm
10

^arm

.

^
gV

ATER

BDM
rie

,
|

corr.

Tc
|

TcER
|

17

)
ABDM
BD
'


8/9

TERM

>
|

TER
24

[ ^ ^
|

ATERMZarm ABD 7
1

dl•^

-

]—

TER

|

13

BD
]\

rniratiir

Suid

26

>

R

Rufinus VI 19,

2—6

559

comprobandos deferebant. deniqoe etiam ille, qui apud Siciliam 2 adversum nos libros conscripsit Porfyrius, quibiis divina volumina criminatur. cum ad explanatores eorum venisset nee inveniret aliquid in commentariis Origenis, cui culpam posset adscribere, ad convicia et maledicta se vertit et maculas ei infigit omni apud nos laude di- 3 gnissimas, in quibusdam quidem vere dicendo, in quibusdam auteni more suo falsa fingendo. et nunc quidem eum tamquam tilosofum audi denique quibus 4 miratur, nunc vero tamquam Christianum notat.
eins

de eo verbis prosequitur:

10

ludaicarum >scripturarum, in quibus cum absolutio vel explanatio nulla sit, ad >quasdam se narrationes incongruas inconvenientesque convertunt, quae
>Adhaerent<,
inquit

de

Christianis

loquens,

>ineptiis

15

quae obscura sunt, quam laudem plau>sumque disserentibus conferant. nam ea, quae Moyses agresti et sim>plici sermone conscripsit, divioitus sancita et figuris atque aenigmatibus >obtecta confirmant atque ingentibus repleta mysteriis inflati mente ac >tumidi obturbato in semet ipsis rationis humanae iudicio sacramenta >putant, in quibus inperitus et agrestis scriptor explicare se non valet<.
>non tam explanationi sint
bis,

Et post aliquanta iterum
20

dicit:

5

>Huius autem absurdae expositionis initium processit a viro,
>etiam ego, adhuc
>tionis

quem

cum essem

valde parvulus, vidi arcem totius erudi-

tenentem, sicut etiam ex bis quae posteritatis memoriae tradidit

>voluminibus conprobatur.

Origenes hie
hie

est,

cuius ingens gloria inter

>eorum magistros habetur,
25

namque

auditor

Ammonii

fuit,

qui sum- 6

>mam

inter filosophos praecessores nostros tenuit.

sed Origenes quantum

>quidem ad eruditionem pertinet litterarum, totum paene in semet ipsum >transfudit magistrum, quantum vero ad vitae rectae lineam et sanum

(redi't

3 in minatur)
libri
\

POF
14:
|

4 possit

moyses agresti

(-ta ^^2)]

mos

erat gestus

\

23

gloria

inter] gloriantur

27 ad

uitae] audite

10

15

>^ , >^ > >
>rf

>^

^^ , \4 * ,^ , '^ ' > , ^, ^ > > ^ "^
560
Eusebius, Kirchengeschichte VI 19, 7

— 10
,Msr

>Ltiooöir Ir (fiAooocpia

.

fu*

/)

Xoycov

>:Jretiar //• ooi^fji'

>

JtaQc.

i^iov

>:?].

.

>.6

^

7

>

.^\

><.

20

2

^ ',
3

^ ,& ^^, }?;)'
^^.
'

.

1

^.

\

,^
.

8

' -

^ ^ ., & ^ \
\

) {

9

,
fi".
|

,|

10

18-23

Suid.

24

520, 22

ATERBDM^'arm^
4

>^
TER
|

10

TcEBDM

>
21

ATiTrR

]

12

rf2

ABDM

>
|

keinenfalls der Neuplato-

niker,

vielleicht
\

verschrieben

15

RißD,

corr.

Rc

20
22

nach
Suid

BDM
corr.

ATER
Tc

25

TED

)
;

+

TrR

Suid
1

23

ATER ATERM
Tr
]

BD

^
| |

TERM

ABD
T^
corr.

\

TcTr

|

BDM
|

Suid
aus

^ARBM

24

26

TrM

27

Rufinus VI

19,

7—10

561

>propositura spectat,

doetori contrarium iter abiit.

Ammoniiis, quippe

7

>cuni Christianiis fuisset a parvulo et Cbristianis parentibus genitus, post-

>quam ad aetatem sapiendi ventum
>cum
esset

est

et

filosofiae

ianuam

contigit,

>continuo ad legitimum vitae se contulit cursum.

Origenes e contrario,

10

paganus et gentilibus, id est Graecorum studiis eruditus, ad barbarum declinavit, quo se conferens omne illud prae>clarum ingenium filosoficis litteris expolitum vitiavit atque corrupit, >dum vitam quidem tarnquam Christianus et impius agit, doctrinae vero >et eruditionis Graecorum praefulgidum lumen ineptis et fabulosis narra>tionibus occupavit. adsecutus quippe fuerat omnia Platonis secreta, in- 8
>rituni religionis

>stitutus

fuerat in libris

Numenii

et Cronii et Apollofanis ac Longini,

>sed et Moderati atque Nicomachi.

in Pytbagoricis vero
adtigit etiam

summorum

vi-

>rorum non eum latuere commentarii.
>et

Chaeremonis
et

stoici

Cornuti volumina.

ex quibus omnibus secreta quaecumque et mystica

15

>apud

Graecos habentur,

adsumens

ritui

barbaro

superstitionibus
et pere-

>Iudaicis coaptavit ac filosoforum gloriam

ad dogmata externa

>grina convertit<.

adversum Christianos libro scribit, in uno 9 Vera, in altero falsa commemorans. nam de studiis et ingenii potentia 20 supra dicti viri haud procul, quam se habet veritas, rettulit. quod vero de superstitione gentili ad Christianorum cultum eum commemorat esse
in tertio

Haec Porfyrius

translatum et
manifestissime

Ammonium
fefellit.

a Christianis ad errores

paganorum delapsum,

Origeni quippe fides et disciplina Christi ab avis 10

atque atavis servabatur,
25

nam

de

patre martyre paulo ante rettulimus.

Ammonius

vero iidem Christi quod etiam inter filosofica studia integram

inlibatamque servaverit, quoad usque ultimos vitae spiritus exhalaret, testes sunt libri eins, qui etiam nunc habentur, luculentissime de nostra

JNPOF
11 numenii] neumenii PF"^
\

croni

chronii
j

POF

\

appolofanes
|

14
timus

secreta om.

Pa
|

16 coabtabat

^

22 dilapsum

libri

26

ul-

Eusebius

II.

^"^ ^ . ^. siana

'
562

Eusebius, Kircheugeschichte VI 19, 11

— 15
oöoi

.//^

YQauiu'i'oj^

7]^

tou

t7jj:

'''

.

^^^. ^. 07]

10

15

20

, ^ . 7] ,>^ , > '^ > > \ ^^ >7] & >
> >7 > >
>

, ^€

,

, ,
7)
. ,

-

11

12

13

'

>

>

<.
^

25

7]

' ?
3—12. 21 '22
Suid.

'^ \4
7),
AT^RM

|

^7']

14

15

^/
TS
1

ATERBDMrarm^
1

TERBDM
3

TcEBD

>
9

-

Tc, dann getilcrt

ATERBD ATERMc Suid
12
Tr

BD
BDM»
verdorben, etwa

>

EBDM

14

1

16

(
| |

1

4

10

&&
11
ausradirt,
\

Suid

>
|

AT^R, Tc

Tr

|

13
]

Tr

17

ATER

> BDM

18
|

'

BDM
AT1BDM

ATER

|

TcTrER

|

22

^

ATERBD

19

ER

1

Rufinus VI

19,

11—15
illucl,

563

religione conscripti

et

praecipue volumen

quod de Moysei atque
eius

lesu

consonantia

scripsit,

sed et multa alia praeclara

opuscula.
1

quae

ab studiosis quibnsque permagnifica habentur.

haec autem diximus

etiam inimiconim testimoDÜs probare ciipientes, 5 ipsos babita sit Origenis eruditio vel doctrina.

quam mira
ipse

et

apud
ita

vero de se re-

spondens qnibusdam, qui
scribit
:

ei

pro huiuscemodi studiis obtrectabant,

>Cum
10

vero ad verbi dei

me

studia convertissem

et

fama de nobis

1*2

>celebrior baberetur atque ob id nonnulli filosoforum vel ad percontan-

>dum

obsistendum adire nos et congredi convenirent, baereti>corum quoque quam plurimi ad inpugnandos nos excitarentur, visum >mihi est vel filosoforum vel haereticorum dogmata diligentius perscruvel ad
>tari,

ne ad convincendos eos,

si

ignorarem quae apud ipsos sunt,
studiis et

in-

>paratior invenirer.

hoc autem fecimus, exemplum sequentes prioris nostri 13
qui in Graecorum
effloruit,

15 >apostolici viri Pantaeni,

filosofiae erudi-

>tionibus

quam maxime
repperi

sed

et

Heraclae, qui nunc apud Ale-

>xandriam cathedram presbyterii adornat,
>filosoforum
illis

quem ego apud magistrum

studiis

aliquot

>priusquam ego omnino vel inciperem. 20 >supra dicto viro obtrectationis exortum est, ut etiam communem habitum. -quem prius gesserat, deponens, filosofica adsumeret indumenta, quibus
>usque ad praesens uti non
>in bis exerceri
destitit.

iam annis operam dantem, in tantum autem nihil ex hoc 14

libros

quoque filosoforum legere

et

pro viribus

numquam

cessat<.

Haec ipse pro se querulis quibusdam respondens scribit. per idem 25 vero tempus cum apud Alexandriam in verbi dei studiis exerceretur, adest repente vir quidam militaris, epistulas ei et Demetrio episcopo, sed et praefecto tunc Aegypti a duce Arabiae deferens, cum omni velo-

15

NPOF
1

moysei]

mosei

NPF

moysi
\

\

7

scribit]

PF

scripsit

NO
PF

'

•21/22

quibus

usque]

quibusque

26 adest repente]

adest]

re-

pente

36*

5

. \, &, ^ . ' *^
j()4

.
/.

Eusebius, Kirchengeschicbte VI 19, IG

'

^

/^ a(fixvHTai

.

..^ , ,^

— IS

jQaß'iaV
Isri

elc

.

Ijtav-

IG

acf

13

>0
2(j

ATERBDM2'arm^
1

u?id ginf/en 2" arm

BDM
harn

ATER imd
Xarm

ARBD
9

uas schrieb) an Demetrios J^arm in epistula Alexandri rescribeniis Denietrio

multum tempms haec
12

AERBDMTarm ,1
ATEM2~^aim
(Jg

, ^ (. , , , > ^ > .-, . ^? / ^ ^ ? ^ , '
>• >
> >?/
\
^?/

:' ^ ^ a(f ^. ?/' ?/ -«2^

17

7-

?•

1S

^'

-

<.

^€.
^

cov

TcERBD

^

|

7:•£
]

ATcmTrmER
\

sie schickten ihn

quihiis exoratiis abiit

3

KE ER

4

y.al

?.&'
und

icollte

überhaupt nicht
ipse

rjehen

in irgenduelche
secessit

Theile Aef/i/ptens
\

aliiis alio,

ad Palaestinae partes
1

5

TERM

T^

(wie es

BDM > ATER scheint), BDM
Oh
\

1

7

ATcER
">
]

{aus

dem

jjost

ipsa culpanti

10

y.al

^arm^

auf Rasur Tr addidisfi

|

13

vvv

\

corr.

T^Tr

|

14

Tr

2" arm

|

18

'

Tc iv
|

tv

T<m

|

19 df^
(zum

y.al

R

>

BD

20

AcBDM^'arm
]

vorhergehenden Satz gezogen)

BD

',

A^TER

ohne

/.
|

>>

ATERM

2?arm

Rufinus VI
citate et instantia

19,

IG

-18
sibi

56)
de
fiele

Origenen

illo

usque orantis emitti, ut

Christi,

quam

per

eum

clarissime praedicari frequens nuntiabat fama,
rediit.

dissereret.

a quibus

exoratus abiit, edocuit, crediderunt,

post Iß

aliquantiim 5
alio,

apud Alexandriam bello civili exorto alius ipse ad Palaestinae partes secessit et apud Caesaream morabatur.
vero tempus
ei
al)

ubi et disputandi in ecclesia atque explanandi scripturas divinas
episcopis iniimgebatur officium,
et

quidem necdum presbyteri
ipsa culpanti.

sibi or-

dinatione conlata, sicut relatum invenimus in epistula Alexandri rescri- 17
bentis Demetrio post
10

multum tempus haec

scribit

autem

hoc modo:

>Quod autem
>aliquando factum
>suetudo haec
15 >ecclesia
et

addidisti in litteris tuis, quia
sit,

numquam auditum
volueris,

nee
con-

ut praesentibus episcopis laici disputent, nescio. 18

>quam ob causam tam apertum mendacium adserere
sit,

cum

ut,

sicubi inveniantur, qui possint fratres instruere in

semper a sanctis epi>scopis invitentur, sicuti Euelpius a fratre nostro Neone apud Larandos >et Paulinus a Celso apud Iconium et apud Synnada Theodorus ab >Attico. non autem dubium est, quod et alii plurimi in aliis locis, si >qui sunt qui possint opus dei in verbo et doctrina conpetenter explere, 20 >ad hoc ipsum a sanctis episcopis invitentur<.
ad tractandum

consolari populum,

NPOF
1
redit
I

origenen]
7

XF

crigenem

PO
|

\

3 exoratus]

quidem] quibus

i\'

14 possent

"

POF\

exortatus

XF^
laudros

16 larando

2\'

!

17 synnadam

NPO

synnadan

F

;,C(3

Eusebius, Kircbeugeschichte VI 19, 19

10

2\

25

^ .^ , ^ .^' ,. ^ ^. "^ , , .' ^ , & ^ ^ , !) . ^
62,

^ .. . ? , ?. ' '
t.Tave/Ahiv eL•
ojrovoa^.

.. \}:'^
Tur

'^ 6( ^^ ,
— 21,
öia
2

av&u

19

-

20

1

^. ~^
.
.

«j

,

?]/,?.

Im

^ . :
Jtov
'

7']&.

-

2

.-

-

^

'

. '^ \
Lt

/.

\ ^ ^

21 1

.

2

ATERBDMrann^
1

' ^
BDM
5
ii

AT^EBDM
|

Ti'R

2
8

BD
|

|

3

^
]

/./.

&
BD
| ]

\

TIER
_^

rarm 02.

564, 3

, Tc
9

ausradiit

BD

BD

^
ARBD:i:anii TW

^
26

{
]

BD 560, ATER
13/14

26

5

Ä^ ER

BDM
clarch Ras.,

8

r//V

11
|

ERM

ABD

Yisi&ui•

TrE^, Tc

ausradirt
]

20 24

ATERMZaim
sieljxehn

BD
arm
|

/Mf.^'ATBDMZ'arm./i ;/ci^'ER

\

21

/
]
\
i

Ib
|

17

22

Zarm

AM

'^
1

ATERMXarm
16

6

>

10

22

ER

ABDM
\ \

TER
sieben
^rm'

Rufinus VI 19, 19

— 21,

2

567

tunc vero rursum Demetrius 19 Sed haec postmodum gesta sunt, litteras misit ad eum per electos viros diaconos ecclesiae Alexandriam
redire et consueto operi insistere

omni cum

affectione deposcens.

[XVI]
viri,

Florebant autem per idem tempus plurimi disertissimi in ecclesiis

20

1

quorum

epistulas,

quas ad se invicem dabant, repperimus

in

Hie-

rusolymorum bibliotheca ad nos usque servatas, quam construxerat vir eraditissimus, de quo superius memoravimus, Alexander loci ipsius episcopus, unde et nos, ut fateamur quod verum est, totius huius operis erat ergo inter 2 nostri et historiae conscribendae materiam sumpsimus.
lu ceteros et Beryllus scriptorum praecipuus, qui et ipse diversa opuscula
dereliquit.

episcopus hie fuit apud Bostram Arabiae urbem
venit ad nos etiam Gai

maximam.

erat nihilominus et Hippolytus, qui et ipse aliquanta scripta dereliquit,

15

cuiusdam disertissimi viri disputatio 3 adversum Proculum Catafrygam habita in urbe Roma praesente episcopo Zefyrino. qui cum argueret Catafrygam, quod novas sibi quasdam scripepiscopus.
turas praesumeret, ipse inter
cetera

Pauli apostoli tredecim esse epi-

stulas adserit, eam, quae ad Hebraeos scripta est, non commemorans, quae etiam nunc apud Latinos putatur non esse apostoli Pauli.

20

Verum Antonino Septem annis et sex mensibus imperio consummato KA 21 Macrinus succedit. qui cum post annum fuisset defunctus, alius Antoninus regni Romani suscepit principatum. cuius primo imperii anno episcopus urbis Romae Zefyrinus diem obiit, decem et octo annis sacerdotali functus officio, post hunc Callistus sacerdotium ^suscepit. quo 2 quinque annis administrato post suum finem sedem dereliquit Vrbano.
Antoninum vero Romanum imperium, quod
ipse quattuor solis annis

1

25 post

NPOF
10
bvrillus

PbF

byrillos

Ö

'^ . ^ '^ ^ .. \/ ^. .'.
568
Eusebius. Kirchengescbichte VI 21, 3

— 23,
IjtI

2

^^^

Tt^v

£.

^,
ojc

^' ^ . . ^€ ^ ^

10

'

(/:

35

20

25

^ "^^.. ,. € '. ^ &, . \4 ^ ^ '. ^ ^ ^ ^
6€ \

^^ ,. . ' , , ^ )
'

3

?].

:*

\4

^ ^ €2

a^ioj-

?}

^
-

4

22

^.
.

'

^

^,
,

^,.
\

^E^

23

1

2

22 — S.

7 Suid.

ATERBDMZarm^
1

BD

|

ER

i

7y

'.

//) BDM

TER

laiim ivurde ein so gottesfiirchyrvt^

ti^/es

Weib

fjefunden nie diese 2" arm

/.

^arm

[

10

/

',
Tr

de raris reUgiosa femina
[

&13

8

|

11

übergeschrieben
|

|

AMXarm
16 17

566, 22

06, 10

,

/^• BDM
|

D

[

auf Ras/, 13

2 ER

16

BD

ATEU

'

10

;

9

()6

> >

2" arm

20

>
i

|

22

13

BD

23

BDM^arm^
23 24

ovv

BD

TER

Suid

luicli

Rasur

corr..

ERM
24

Suid

ovv

AT'

Acm

R

'^.

BD

|

2
|

BDM

Suid >-

ATEBD Suid ATER

^-

Rufinus VI 21, 3

— 23,

2

509

tenuerat, Alexander

suscepit.

tunc etiam Asclepiade apud Antiochiam

defuncto Filetus in

episcopatum succedit.

Alexandri vero imperatoris

ii

mater

Mamaea nomine

de raris religiosa femina,
ita ut

cum

de Origene fama

magnifica ubique et celeberrima haberetur,
lateret aures, conperta opinione viri

ne principum quidem

summo

nisu gestire coepit, quatenus

10

sibi eius praesentia fieret, ut in litteris in sermone in fide in prudentia omnique doctrina, quam cunctis in admiratione esse cernebat, per semet ipsam sumeret documenta. igitur Antiochiam, ubi per idem tempus ^ degebat, missis militaribus A'iris cum omni honore et subplicatione ad se tamquam vere divini verbi interpretem famulumque dei orat venire. quo cum venisset et quantum oportebat operis explesset ac temporis, Omnibus rite peractis, quae ad verbum dei et gloriam domini spectant

stabilesque ac firmos in fide

SVII] 15

quos instruxerat derelinquens, praesentia quam fama longe clarior factus ad proprias scholas Alexandriam rediit. In illis diebus Hippolytus, de quo paulo ante memoravimus, inter
cetera scripta sua libellum de pascha scriptum edidit.
in

KB

22

quo cum de'

scriptionem

quandam temporum
tempora intra
alii

faceret

de

sedecim annorum circulo,

qui in paschae ratione observari solet. nescio
cutus

universa

quam supputationem seprimum Alexandri imperatoris annum
pervenerunt ad nos, id est in Hexae-

20 concludit.

sed et
in ea,

libelli eius

meron
cionem
inveniri
25

et
et

quae post Hexaemeron scripta sunt, et contra Marin Cantica Canticorum et in partem quandam Ezechielis prosed et alia apud alios opuscula eius
1
est.

phetae et contra omnes haereses.

certum
illo

commentarios in KT' 23 scripturas sanctas initium sumit, conpellente se Ambrosio et multa vi precum obsecrationumque cogente. quique Ambrosius tantum 2
tempore
etiam

Ex

Origenes

conscribendi

XPOF
1
asclepiade]

PX
PF

asclepiadi
et pr.

OF

.
\

2 defuncto om. iV
|

|

5 gestare

6 in prudentia]

et in pr.

"

l-i redit

\

20/21 aexeme-

rum

exaemerum P^ aemerum Pa
1

(li)exameiOn

OF

\

22

in cantica] cantico

X

hiezechihelis

\

25 sumpsit

3

10

15

: ,' ' ^ ,,. ] "^ . ', ^ ' ^^ ' , , ^ ^ . ^,& ^
570
Eusebius, Kirchengeschichte VI 23, 3

— 24.

1

.^).
//

L

agtiiiiov jrcQr/öav

.

Lt)

ötovöav

acfd^ovov

^
^

-

?]-

)

•*

1

KJ 24
1

,

'

20

,
,
2

^

-

'
7

1S

— 20

Origenes

in

loann.

IS

S.

572, 19 vgl. Suid. iQot-

ATERBDMZarm^
5

TcTrER
21

^ Sozom.
7,

>

BD
29

1

16') ^-^ ER 910 ^^

R

^
uir.
ill.

BD

hanenos

Zarm

ER ER

\ebenno xebhenno
1

xehinno
1

Hieron. de

BD

12
"SI
|

13

1

14

17

BDM

1

18

AM

13 ^-arm

^-

Tc•

BD TiBDMrann fausradirt;, ER
568, 22

' ^
AT
BD
18
| !

^

6

7

,
vgl.

corr.

Georg. Synk. 676, 4
3, 128, 21]
I

'Zonar

64 vgl. 584, 6 7

10

AB

ATER

ATER osol ATißDM

20/21


horail.

"
ürig.

Suid

trif/vita

duo

Hieronym. praef.
spicil.

in Luc.

[VII 245.

II
f.

648]
bist.

und im Katalog
Tbeol. 1851, 76];
2,

Titra

Solesm. 3, 315
ist

Rededer er-

penning Zeitschr.

das 32. Buch

das

letzte

haltenen [Orig. in loann. ed. Brooke

148^. 210^3]

Rufinus VI 23, 2

— 24,

1

571
essent
necessaria,

studii

adhibuit,

ut

omnia,

quae in hoc opus
notarios
sibi

ad-

fatim

atque

affluenter

praeberet.

incessabiliter

adstarent

quique

Septem adhibuit, qui ei invicem illo paene indesinenter

dictante

succederent;

adprime eruditas in

quoque alios tantos, sed et puellas scribendo totidem numero in hoc ipsum vacare fecit.
scriptores
necessariis abundantissime ministratis cottidei violentus et religiosus conpulsor exige-

Omnibus quoque extrinsecus dianum de illo opus verbi

bat, sed et ipse ex se ingens

studium in eruditione verbi dei adhibebat.

unde maxime dignus videbatur, cui istud inpenderetur officii et cui 10 quidquid arcanum et absconditum in sacris litteris tectum est, pandereinterea Vrbanus episcopus in urbe Roma octo annis administrato [XVIII] tur. post Filetum autem apud Ansacerdotio Pontiano sedem dereliquit. tiochiam Zebennus ecclesiam suscepit. quo in tempore Origenes rogatus est ab ecclesiis, quae sunt apud Achaiam, ut illo usque pro convinquo cum 15 cendis haereticis, qui inibi liberius convaluerant perveniret. pergeret et iter necessario ageret per Palaestinam, presbyter apud Caesaream ab illius provinciae episcopis ordinatur. pro hoc autem quae adversum eum inhumanus livor accenderit et rursum pro defensione eins quae gesserint hi, qui ecclesiis praesidebant, quantaque alia pro 20 eo quod in praedicatione verbi dei satis clare effloruerat, mota sint, propriam quidem singula quaeque historiam requirunt. tamen et nos in secundo libro ex parte quaedam perstrinximus, unde
,

facilius

agnoscere potest qui scire desiderat.
1

^
13

Interea iugi et continuato labore in explanatione divinorum volu- K/] 24
23

minum

persistebat

sive

Alexandriae

sive

apud

Caesaream

positus,

XPOF
9 inpenderet
zebenus
logias
]

dereliquit]
\

PO
22

reliquit

NF
tes

113

zebennus]

PO^F
apoapolo-

NO^
23

\

18 accederet

TNC
apologias)

tes tes

NP THC AHGAOFGIAC
I

[superscr.

gias

F

scire] se scire

572
Tutioi'

Kusebius, Kirchengeschichte VI 24, 3

— 25,

2

Tc

:(
.

10

1

. , ^ ., ^ > ,& >
.TiVrf

. €2 ,

,^.
ov

de

tvarov
xcu

.
tlg

7/,

rorj

^,
'
.

xcu jcov

. ?]^ \'
]
Jt6
[dmöey.c.

d*

-

\l).e^av-

'

Im

^-.

.

)

7]

7]
-

3

25

1

>

(^//

<.

20

>^. >*
1

> >
13— S.

,. ", ^ <' ^. -, ^' .
'.{^

2

'

<'

576, 2 Origenes

528 Del. (XI 377 Lomm.)

ATERBDM,

^ ^
rf*

]

^

von 10
1

an;,

rarm.i JIZ arm Suid
2,

XIV Hieronym.
ov

Katalog

HS

tredecim
[I

Citat des Katalogs bei Rufin apolog.

20

[11

646] vgl. Hieronym. epist. 36

165]

>

TER

4- Tr
I

2

ov
[

ABDM

T^ ov durch Rasur ge-

tilgt

TcTr ov

5

->

BD^
!

ER rtodo T^ durch Rasur corr. TERBD^I D durch Rasui* ER 10 ^^ AZarm 13 570, 7 BD 10
]

^
]

.
!

3

TERBDM
14

Suid

|

11/12 /'/

• ^ ^ ^- ' ^ ^• -^ )^
|

AT,

durch Rasur,

RM

Suid

^^
ATER
D
Tr

E^BD

-^'>
17
|

18

1

ATERM
RB

|BD

^

BD

^

1

1)

1) 20

-,:•

^

]

Suid

BD

RM

zmavöth

^'anu

|

1

20

rilarea Z'ann

RBD

Rufiims VI

2,

1.

2

573

sicut ex ipsis eins commentariis indicatur.

mum

(lesignat

etiam ipse, qui

sit

exponens sane primum psalcanon veteris testamenti, hoc modo

KE

25

1

scribens:

>Non
>veteris

est

ignorandum<, inquit, >viginti

et

duo esse

libros in canone
scilicet

testamenti, sicut Hebraei tradunt,

secundum numerum

>elementorum, qiiae apud ipsos habentur<.

Et paulo post addit haec: autem viginti et duo libri: Genesis, Exodus, Leviticus, >Numeri, Deuteronomium, lesus Nave, ludicum, Regnorum primus et >secundus unus liber est apud illos, quem nominant Samuhel. item >tertius et quartus unus est apud ipsos, quem appellant Regnum David,
>Sunt

2

10

NPOF
4 duos
11

PO^F

I

8

libri]

libri hi

NF

|

9 ihu

]

10 unus om.

ipsos] illos

10 >EjriöT

^' ?,6 »^^' ^' . , » -^ >' , ^' ^,, " >&' , > '' , ' %. '^' ( .'^, ,
574
Kusebius, Kirchengeschichte VI 25, 2

JeveQO}^6or,

>(^'

'

, ' '

Jcoooveßtvpovv ' mtn*
.

><'

' '

,

.
,

,

, 7],
^
,

^Pot'if,

jrccQ^

»

,

<'

?}//£-

^ßof/O-oj:«'

>),

{

Jaocu,

}

,

1

D r"Tp£D-X

^
ATR

TERM
amspahodim 2'aim
|

EM
BD
""--^"-'^

t'i-.mbbii

&

aleldaherim 2" arm

) ?.
|
|

D

>D
von

.R
ö >•

2
nicht notirt

'^

\

2/3

Schw mit Benutzung

A'alois

—'•> reZarm
BD
D

R
|

"^::£•;< ^e naeos phatim Xarm

3

/.

?.'/
1 |

4

ATER

— Jcrf/ti >
RB

/. /. /.
ATER
|

BD

3—5 AT ERBD
R

*
-

]

|

D

x\TERB

|

5

ATER
2:arm
Rasur,
7

]

6

DM

^/. ^?.
spharthalim
verlangt

ERD

2*6

man

RB

;?& rbrrp
26
2" arm

^
D
arm

]

\

*/.,
]

TERB t/f/w^ TED
8

^ -^ - ^
D

"

','^'^^^'

:&
|

anachadpriamen
durch
2'ann)
[

^
\

ATER

^^'^
D

Ze (=
2'e

// ARBM "•2
>>
|

2*6
|

^

8 9

>—

übersetzt

^
et

9
'

D

z"- '^D

"
1

^
est

• «(>
mlath 2; arm

n^^lsr.

ISO

ATE

^

nicht

2e [= ^arm]
,

|

nach ean-

iica

canticorwn

+ sed

duodecim proplietarum Über unus

dem Sinne nach
haben auslassen
isaiea 2" arm, ver-

richtig,

da weder Origenes noch Euseb das
|

können

fjoata
\

|

ATERM
9 10

BD ^'^' Te
10
5<"••:-<5<

dorben aus

RBD
10/576, 1 die hebräischen

2e aniramia

2 arm

[

Namen

oxytonirt 77

Rufinus VI

2,

2

575

>et

Pavalipomeni primus

et

secundus in
et

>Sermones dierum. Esdras primus >Psalmorum, Salomonis Proverbia,
>dem, Cantica canticorum.
>et

uno habentur. quem dicunt secundus in uno est. item liber
et tertius eius-

et alius Ecclesiastes,

sed et duodecim prophetarum liber unus est
in bis

Esaias propheta, Hieremias, Ezechiel, Danihel. lob et Hester.

NPOF
1

paralipomenon
\

liber
et

pr.

OF

\

unum

\

2/3

psalm.

lib.

5 hiezechihel

om.

576

Eusebius, Karchengeschichte

VI

25,

3—7

>' ^^.
>£jri

10

>, >7]
1

>

^ : ^. ^, > >^ ^^ ^ > , ^] .
»^
.

:^

-. 8<

\
,

\

,
lar

^/

eiotvai

, ' ,
.

ajteQ

^

de

>

> Jtov

-cjto

^,

>^

> >
>
310

ffaoy.ov

^
,

,

]

^'

cräoiv

^<.

a:ro

:,(7]

^

'
,
13

-

jtou)-

6

-

>:

>
2,

^:, ,, ^ >. ? 3. .
7—17
15,16 Rom.
Origenes
2, 16.

.^ :

?]

7

. ,

14 15
Petr.

^,

Brooke

440 Del.

JH

1

Lomm.)
S.

II II

Tim.
Kor.

2,

8
G

20/21

3,

— —

20

78, 10 Origenes

in loann. ed.

21 22 Rom. 1, 19

ATERBDMZ'eVarm^

^
2

aaoßjtO• eaßavate).

}^^

alvai

BDM

|

/
|

-*-" N:zr

srbhdh
|

sabiiaiel

^^^
|

^
\
|

BD^e^arm

5

«•«

>

D', corr. D^
!

15

tö2> D
|

20

23

ATcERM

« T^BD

9•

9

BDM ATERM

^
4
ciVi'vcfi

>

&RBD
|

-

ATERM

ATERi'e^'arm
14

ATER BD

Rufinus VI 25,

3—7

577

>concludunt canonem voluminum divinorum.
>extrinseciis habent<.

Machabaeorum vero

libros

De

novi autem testamenti canone in primo libro commentariorum

«^

euangelii

secundum Mattliaeum hoc modo

scribit:

5

>Ex traditiirne<, inqiiit, >didici de quattuor euangeliis, quia haec ^ >sola absque ulla contradictione suscipi debent in omnibus quae sub >caelo sunt ecclesiis dei. ita etenim tradiderunt patres, quia primo om>nium scriptum
sit

euangelium a Matthaeo, qui aliquando fuerat publi>canus, Hebraeicis litteris et traditum bis, qui ex circumcisione credi10 >derant, secundum vero scriptum esse a Marco iuxta ea, quae sibi
>tradiderat Petrus, de

quo

et in epistula

sua commemorat, dicens:

»sa-

>lutat vos filius
>scriptum. super

meus Marcus«,

tertium esse secundum Lucam, quod 6
bis,

>Paulus apostolus conlaudat

tamquam

qui ex gentibus crediderant,

omnia vero euangelium

esse Iohannis<.

15

De

apostolicis

quoque

litteris ita dicit:

>Is vero,

qui idoneus factus est minister novi testamenti,

non

lit-

euangelium ab Hierusalem >in circuitu usque ad Illyricum, nee ad omnes ecclesias, quas docuerat, >scripsit, sed quattuordecim solas epistolas et in ipsis plures brevissimas
>terae,

sed spiritus,

Paulum

dico, qui replevit

NPOF
6
I

in]

POF

ab iV

|

7

quia]

PF

quos

N^

om.
\

NW^
fil.

|

8

sit

om.

NO^
ins.

hebraeicis]
ipse petrus
esse]

O^F

hebraeis

haebraicis PO"^
|

11 post commemorat

de eo ipse sanctus petrus

12 marcas
\

meus
37

1

14 euang.

iV esse euang. P^OF"^ euang.
II.

P^F^

19

ipsas

NF

Eusebius

5

10

15

20

>

>,
>
II
7

, ^, \. > :, ^ . : >' ' .> ^ 3, ,> > - . >: ^ ^
578
Eusebiiis, Kirchengeschichte

VI

25,

S

— 13

> ^ 62 >•\

>, > :2.
>.TV/.irz

>£.Tiörf/xfi•.

IltTooj ot\

i(f

;/

öh

(

emOToX/jv

^^
,

/«.

^,
/

.-

8

jteQl ^

Oicorrfjocti

:ravv

>:

Jtv

10

6<.

36

tijz

11

>

>\

,

'^
.
]

:

6

>

12

:

,

^

G'

:
580, 8

/,3
?]

?)

^
21,

13

.
2

1/2 Matth. 16, 18
10,


— S.

3/4 loann. 13,

2.

20

4

13

Origenes IV 69S Del.

;6 loann. 2L 2 (V . 301 Lomm.)

— —

1415

Kor. 11,

ATERBDMZeZarm^
ABD
^e^arm
8/9

'
;>

Ti

corr.
1

TcTr
4

|

3

TKR
T^BD
|

im

,
ADM
22

^
ist

ABD BD

TER]\1
1

5 ^v

ATcTrERM
\

zu

zu ergänzen

TER
] |

|

9
C01T.

Rc
Tc

j

17
1

19

>

>

1

Rufinus VI

2, 8—14

579

>scribit.

quamvis
pro
se

et

nonnulli de

ea,

quae ad Hebraeos scripta
in

est,

dubi-

1

>taverint,

eo

quod non videatur

ea servari eins

illa sententia,

>quam de
>ego
dico,
est,
si

ipse pronuntiat,

dicens se inperitum esse sermone.
est,

sed 13

sicut
et

mihi a maioribus traditum
nostri

quia

manifestissime

>Pauli
>perunt.
>certo

omnes maiores

vero requiras a

eam ut Pauli epistulam susceme, per quem sit eius sermo conpositus, pro 14

10

quidem deus viderit, opinio tamen, quae ad nos usque pervenit, >huiusmodi est: a quibusdam dicebatur, quod Clemens apostolorum dis>cipulus et episcopus urbis Romae Graeco eam sermone, non tamen >sensibus expoliverit, alii quod Lucas, qui euangelium scripserit et Actus
>apostolorura.

Petrus vero, super
epistulas scribit,
e

quem

Christi fundatur ecclesia, duas 8

>tantummodo
>bitatur.

quibus a nonnullis et de secunda du-

lohannes quoque, qui supra pectus
scribit
et

domini
scripsit

recubuit,

post 9
est,

>euangelium

Apocalypsin, in qua tamen reticere iussus

1

>quid Septem tonitruorum locutae sunt voces.
>epistulas, in

autem

et

tres 10

quibus duae perbreves, de quibus et apud quosdam dubia

>sentntiae est<.

NPOF
5 omnes] semper omnes antiqui
ita

PF
]

semper antiqui omnes
\

\

eam]
\

eam

PF

om.
1

|

9 graeco] qui greco
om.

tamen] tam
\

10

ex-

poliauerit

12

et

Pa

15

sint

PF

scribit

0^ 37*

5S0
>TiPO^

Eusebius, Kircheugeschicbte VI 25, 14.

> ^. >£7^
aJtouToXixii
vjto
>eixfj

10

1

> :7. >• , >, > ' \4 '^ ., .'
?
fjtb

.

ojöjreQ
tl

' ^^,
txxXfjöia

JiöoJo

. .
20. 27

8

tlvo^

^-

im

?)

da

?^',

öl

öh

14

,
^
a:t
'

^<.

/, ^
"^.

20

, ^. ^ ., ? ^
d'

Jl

25

.
1

,
> >
|

'^ :
^
,

^ \ ,
-

Kc 26

27

> {^ -

ATERBDM, 2•(— 9
XLVo;

),

\

^
|
|

TERB, D durch Rasur
3

>

BD
j

2

ATcER

avTf'i

4
Excerpt
(aus

>
ist

BD
vor

6/7


|

KZ CO IT.)
zum

dem Satzschluss abgebrochen TERßDM^'armyi A, 2'annBDM dem
bei Hieronym.
gestellt
|

7,
15

^
|

D
10 Kc

stehen in der Luft, das

^e^arm

öojoaxaTOv

die Über-

siedelung des Origenes nach Caesarea wird in
des Eus.
13.,

armenischen Text der Chronik
11.)

zum
11

10.

(cod.

A, nach anderen zum
|

Jahr
*

Severus

Dim
19

TERBDM
23

^^ /
1

Alexanders

>>

D
1

>

RM

16

KZ

Zarin BDM

>

AE ER
|

18

•'
|

Tr

BD
Mc

|

im ATERM hi BD
tH^/lich

22

Z'arm omne paene uüae suae tempus

>

+

Riifinus

VI

26.

27

5!^

De
X Villi]

his

quidem
clecimus

talia.

annus supra dicti principis Romanorum, in quo Origenes Alexandria profugus Caesaream venerat, Heraclae uni ex discipulis probatissimo, de quo superius dixi, catecheseos auditorinm
Interea
erat

26

5 derelinquens.
est,

non multo autem post
et tribus

et

Demetrius episcopus defunctus

quadraginta

annis episcopatu illius ecclesiae ministrato,
episcopis magnificus Firmilianus Cappahie

cui succedit supra dictus Heraclas.

Per idem tempus erat

in

KZ

27

docum

gentis, urbis Caesareae.

tantum venerationis erga Origenen

10 scientiae et doctrinae gratia habebat, ut indesinenter constringeret

eum
et

secum morari.
utebatur

sed et ipse derelicta ecclesia

ad ipsum properabat

religiosa

quadam
illo

vicissitudine,

dummodo ipsum ad
noctibus
adsideret.

instruc-

tionem suae ecclesiae

evocaret,
ei

modo
ac

ipse sui profectus gratia ad

ipsum pergeret
15

et

docenti

diebus

sed

et

Alexander,
vitae

quem Hierusolymorum

ecclesiae praeesse

supra edocuimus,

et Theoctistus, qui

apud Caesaream gubernabat ecclesiam, omne paene suae tempus ad audiendum eum mancipabant atque ipsi soli in
sciipturis
et

divinis

ecclesiastica

doctrina

summam

magisterii

con-

cedebant.

8 firmillianus P'^F uir milianus

Is

|

11 ipsa
\

|

12 dum ipsum modo
magisteri

PF

I

14 docendi

\

15 quem om.

18

magisteriij

NOF

10

1

20

^ ^ , .^ ^ ^ €^ & \

.,^ ) ,
i:noo

&)

,, ' ^ ^ , 37),' , ' . ^ ' 5s2
Eusebius, Kirchengeschichte

VI 28

— 29,

3

Tor

tifjV

avToxQciTOQa \i)J^avOQov tqioIv bju

KH

28

hTtötr

jtquc

\-

,

^

?]

^. '^

29

1

-

2

'^^,

/.&.
.

3

}.

11 12

fehlt in

den Ausgaben

ATERBDMVarm^
Tt/v

^
1

KH

A^-armBD 2
3

1

ER

\

1/2
/v

ATER
|

^ ^,

BD
TcE^Ri

durch Rasur,
\

ATERMZ'arra
11 (5
6

>

^ & ^ ^' ^ ^ ^ >
BD
1

>

16

^ ER
Schw

BD TOiTovi ABD BD

>^\ •
^
1

RcBD
|

>
|

(^ /
ER)
|

10
|

TERM

13

/^^
1
|

ER

AT,
|

R

durch Rasur,

14

A2'ärmBD 17
und
öfter

Zonai•
|

3,

128, 27

17

()
|

15

vor

|

18

BD

2' arm

|

19

i

21

,^
24

corr.,

ERB^M

B^

corr.,

TiBDMZann

D ATcmER

T^

|

22

+

Tc

AERMZann ^' T^BD

j)r

Tr,

Tc unlesbar

Rufinus

VI 28

— 29,

3

5S3

[XX]

Alexandro vero imperatori post tredecim annos principatus sui defuncto Maximiniis Caesar succedit. qui dum odio fertur adversum decessoris sui Alexandri domum, persecutiones commovit ecclesiis, ita
tarnen, ut eos

KH

28

iuberet, velut

tantummodo qui causam

,

qui populis praeerant et doctrinae,

puniri

ceteris

buiuscemodi persuasionis praeberent.

tunc Origenes librum

de martyrio ad

Ambrosium

scribit.

qui

cum ad
stabiliti

plurimos pervenisset,
sponte se

tamquam

nervis

quibusdam validissimis

ad confessionem Christi nominis offerebant. ex quo et maximus numerus extitit confessorum tribus annis a Maximino persecu10 tione

commota,

in quibus finem et persecutionis fecit et vitae.

quem Gordianus imperium suscepit. Pontiano vero sex annis episcopatu urbis Romae functo succedit Antherus, qui, cum mensem unum
Post
[XXI]

Ä>9

29

1

non amplius ministrasset, Fabiano sacerdotium dereliquit. tradunt autem Fabianum Anthero defuncto, cum de agro reverteretur una cum amicis
|

-

lo suis

et

universus ecclesiae populus

pro episcopo
obtineret,

deligendo in

unum

3

coisset

atque alius de alio, ut
vulgi sententia
certi

fieri

solet in talibus,

conclamaret nee
etiam ipsum
per dei
subito

tarnen
inter

aliquid

adstitisse
et

ceteros scire cupientem,

qui rei exitus foret

pro\ddentiam columbam caelitus lapsam figuram ferentem

illius,

quae

NPOF
6
scripsit
|

14 cum om.

5S4

-TTßöar

.^: ?]&, :^ ^/'
T?jg
eJt)

ßotjOai

10

15

-

J

, & ^ ^ , ^.,. ^^ " : : , ,^. ^' ^ ,, ^ , ^' , ,
Eusebius. Kircheugeschichte VI 29, 4

— 31,

1

ijrixaO^so&fjVcu

}

}} 7]
rraötj

,-.

?.7])

Ijtl

, } c^JöJ
v(p

/^

-

.-

76: -

'^ 7]
^

-

ijrl

/

^

^^

.

.
•2

\

?]

^
1,

^
3

ATERBDMrann^
2 4

BDM^

2" arm vgl. 570,9/10

^&— . ^ '
:\Iatth. 3,

^. ^
16 Marc.

6

-^ ^ ^. 11—20
Suid

31

1

1,

10 Luc.

3,

22 loann.

32

'^
j

^

corr.

TcTr

|

3

ATER.1

>
|

BDM^'aim
6/7

TERBDM

oiwot

|

6

AH ER
129, 12]

'^^
benems

'

durch Rasur [Zonar

|

8 9

7)?{?

TERBDMZarm

//

10
11

^
'13

AM
Suid

7

rarm 21 BD 11
^rt

BDM

BD

g

''-))
j

/.
corr.

Tc
|

ER

?' ^^
3,

ER

^
|

inl

|

|

6"

BD

|

12

, TER
|

]

15

Suid

TcERM
|

>

16
586, 14

BDM > ATER
BD
21

Suid

17
1

TeERBDM Suid BDM ATER
21 22 6

^
23

21

AM^arm
war ein
?iobilis

ER
^arm
et-at
.

^—
63 nicht
j

helcannter Schriftsteller

.

.

uir inter scriptores eccleuir. ill.

siastieos

die

erwähnt auch Hieron. de

TERBDM

Rufinus VI 29,4

— 31,

1

5§5

lesum descenderat apud lordanen, supra Caput adstitisse Fabiaui. ad quod spectaculum ora cunctorum oculosque 4 conversos et omnes velut uno spiritu commotos hunc esse episcopatu dignum per dei iudicium decrevisse eumque continuo cathedrae inpoö situm et legitimo sacerdotio confirmatum. quod alii super huius, alii super Zephyrini nomine gestum tradunt. tunc etiam apud Antiochiam {XXII] episcopo Zebenno defuncto Babylas ecclesiae suscepit principatum. apud Alexandriam \^ero, cum Heraclas Demetrio successisset, auditorium catecheseos, quod ab Origene susceptum tenuerat, Dionysio tradidit, eo 10 quod et ipse unus ex discipulis esset Origenis. Ipse autem cum apud Caesaream moraretur, innumeri ad eum non solum regionis ipsius viri, sed et e provinciis procul positis concurrebant et derelicta patria ac parentibus sequebantur eum viam dei docentem. in quibus fuit et vir famosissimus Theodorus ipse, qui non longe a 15 nostra memoria nobilissimus in episcopis apud Pontum Grregorius nominatur, fide et virtutibus atque scientia per omnia apostolicus, sed et
in sancti Spiritus imagine super
|

30

eins

frater

Athenodorus,

quos

Origenes

adulescentulos

de

auditorio

studia communium litterarum in divinam suasit philosophiam commutare quique apud eum per quinquennii tempus verbo 20 dei operam dantes in tantum profectum divinae eruditionis atque scientiae pervenerunt tantumque vitae merito et morum cultu enituerunt, ut ab scbolis eins immatura adhuc aetate ad episcopatus Ponti prorhetoris retractos

vinciae sacerdotium uterque raperetur.
[XXIJI]

25

Per idem tempus erat etiam Africanus vir inter scriptores ecclesiasticos nobilis. huius epistula fertur ad Origenen scripta obicientis ei vel proponentis, quod historia Susannae, quae in Danihelo scripta est,
ficta

31

1

videatur et aliena ab scriptura prophetica.

cui Origenes magnifiet frau-

centissime rescribens adserit

nequaquam ludaeorum commentis

NPOF
4 cathedrae] cathedra
susceperat
\

et

\

7

babyllas
|

NP

\

9 susceptum tenuerat]
\

13
|

patria] parata

14 et om.
scripta]

19 uerbum

\

20

profecto

21 meritum Pa

\

25

IsO^F

scripta est

PO2

\i)

^ -. & / ' ^. , .- ^ ~. '€ \4, --.
586
Eusebius, Kircheiigeschichte VI 31, 2

— 32,

3

2Lovöari^av

'

rrgo^

//i•

.UfQixarov

xlCl

~

&7]

'.

tjrl

3

^.
1

., /^?

^ ,
'

' -,
\4'7},
Suid 'OQiyhi]G

^^

32
1

-

'^,

.

J5

, .
7

. ^ %•,
-.
12

:>

^^
14—19

, ' , ;

16 17

2

-, les. 30,

3

580,

1 —

54, 6

ff.

6

ATERBDMrarm^

>

>
d.

<
3
:^arm

|

6

|

9
|

durch Rasur,
10/11
|

ATERM ATE^RM BD
58S, 4

'.
|

Graecorum
10 15

?.)
j

]

BDM
|

ATER
I

14

AB

AM^'ann
19

BD 14 3IÄ ER
17/18

\

Ml Suid -f Mc

TERBDMSuid
1

Katalog
auf Rasur

Hieron. [vgl. zu 570, 20 21]

25
27

>

BD

|

^

D

ATcER.-l

T^M

BDrarm

BD

ATER

Rufinus VI 31, 2

— 32,

3

587
scripturis

dibus ausciiltandum
divinis,

,

sed

hoc solum pro vero

quod septuaginta interpretes
confirmatum.
et

habendum in transtulissent, quoniam

id

esset

aiictoritate apostolica

venerunt ad nos etiam

alia

supra 2

5

maxime chronica valde diligenter studioseque conposita, in quibus commemorat se Alexandriam properare Heraclae opinione celeberrima provocatum. quem et in divinis et in
dicti scriptoris Africani opuscula

omni Graecorum doctrina instructissimum fama loqueretur queraque inibi episcopatus officium suscepisse superius memoravimus. idem quoque Africanus scribit ad Aristiden quendam de ea
filosophicis studiis atque

3

10 quae

videtur

euangeliorum dissonantia
sicut

et

cur Matthaei

et

Lucae in

generatione Christi feratur diversa conscriptio,

ubi ostendit evidentislibro

simam utriusque consonantiam,
docuimus.

iam in primo

huius operis
1

Per idem tempus Origenes triginta commentariorum libris in partem AB 32 15 quandam Esaihae prophetae editis, in Hiezechihelem viginti et quinque Athenas proficiscens consummare se memorat, ubi et quinque libros 2 primos in Cantica canticorum scribit. alios autem Cjuinque regressus Caesaream consummavit. sed nunc non opus est opuscula eins enu- 3 merare, quae paene innumerabilia sunt, cum id in eo opere fecerimus, 20 ubi beati Pamphili vitam descripsimus, referentes, quanta ab eo scriptorum antiquorum volumina et praecipue Origenis bibliothecae Cae*

sariensi,

quam

ipse praecipuo et nobili studio conposuit, consecrata sunt.

NPOF
3 auctoritate
ap.

confirmatum]
\

NO^

solum quod

auct. ap.

confirmatum
\

sit

PO^F
cuimus

I

6 celeberrime
I

9 aristiden]

P^F

aristidem

P^NO
\ 1

13 edo19
perfi-

16 memorat]
|

PF

memorans
|

'

commemorat
22

ceremus

20/21

ant. scr.

21/22 caesariense

sint

10

1

^ &. ^^ ) 3 ,^ . . ^. ^^ ^^.
6
sjriöxojtoj:.

, , ^ ^. . 7)^
5SS
Eusebius, Kirchengeschichte

^-',
T^c

t^ cov

JtaQEöTiv tPTeXtOTCcTa

elg

?]
-

20

2

" ,
4

, , &. ' &. , ' , ) ^, ^.
Ja(fbev
xcä
).t.

^),

&. :
\
/jv.

^

33,

1

— 34

^^giytrov^

öl•

:
al'k

33

1

-

7?]•

?

3

?]

/

*2/

)"

^

-t

•^

,

$

"^
|

.
2'arm

25
de

AJ 34

4 566, 10-14

ATERBDM^-arm^ 3 /]

MB ER
12
>>

7

^
TrR
13
|
|

^
[9
ntgl

corr.

Tf
|

4

ABDM
BDM
/J

+ Mc

'
2

BD TER

f

TER
dtber dies

{er überredete)

ihn mit scharfsinnige^i Gründen und vielen Beispielen

Dogma 2" arm BDMZaira 20 ci >
I

ABDMJS-ann^
25/26

(—

^[ [ .
14
Tr
|

Ti

+

TcTr
j

|

19
|

ATER
23

22

TER

2

Ä^

26

590, 10

BD

2

Rc]

]

BD

^•

ER TcER
|

|

26

>

2" arm

Rufinus VI 33, 1

— 34
historiae nobis

589
nostras

f

si

qiiis

ergo nosse vult, quanta Origenis Volumina in manus

venerint, inde

sumat indiculum.
est.

nunc autem ad

ordinem

properandum
[XXIIII]

Beryllus, de quo paulo ante

5 episcopus

ecclesiasticam
et

memoravimus. Bostrenae urbis Arabiae docendi regulam violare conatus peregrina
adserens

-^

33

1

quaedam
deitatis

aliena a veritate docere coepit,

dominum

et sal-

vatorem nostrum neque
habitaret.
10 eo
est

extitisse ante carnis nativitatem

neque propriam

habere substantiam, sed hoc solum, quod paterna in eo deitas

pro quo

quam

plurimi episcopi congregati disceptationes
inter ceteros Origenes

cum

2

non minimas habuere. sed
venire in conflictum
viri.

magnopere exoratus

primo sensim cum eo disputans quo conperto continuo, quid absurdi inesset huiuscemodi sensibus et quid impietatis talia adserentem consequeretur, ostendens abicere ac respuere male conceptum suasit ] errorem et redire ad fidem veram sanamque doctrinam. quodque paene in causis talibus inauditum est, ita errorem ab ecclesia depulit, ut emendaret, non perderet erroris auctorem. denique fertur etiamnunc 3 descripta ipsa disputatio Origenis et Berylli, quae per semet ipsam praeclari operis eius indicio est. sed et multa alia eins similia ad nos 4 20 gesta dictaque satis clara et magnifica pervenerunt, quae nos vel litteris
isque

quid

sentiret, diligentius perscrutatur.

ipsius vel

maiorum

relatione

conperta nunc interim pro historiae bre-

vitate praeterimus

quae tarnen agnosci possunt ex

a sancto Pamfilo martyre, apologia pro ipso

quae scripta est una mecum, quam ob cohiea,

bendos querulos invicem nos iuvantes communi studio ac labore conscri25 psimus.

[XXV]

At Gordiano, cum per sex annos Romanum gubernasset imperium, /1 34
Filippus

una cum Filippo

filio

succedit.

de hoc traditum nobis

est,

yPOF
4
fraterna
I

byrillus
|

\

bostranae
Pi)
|

\

8 subsistentiam
redire]
|

PF

\

hoc om.

10 exortatus
\

15

et

{del.

Pb) redire autem fecit
\

16 ergorem
\

18

byrilli

20 uenerunt NO^

23
\

rnart.

pamph.

26 gordiano] P<^O^F gordianus NO- gordianum Pb

roma-

norum

5

10

1

20

, . . . )^ ^
\
ßaoüJa

^ ^ :&. . ^' ', . ^^ & .' ., . )^ ^, ^2 , ^ '/. , - ^ ). . ., . ' 590

^
.

Eusebius, Kirchengeschichte VI 35

— 36,

4

Jov

,

fj.u^QCi

jiao/a

.

JiXijd^ei

^-

'/}.
.
{^'

Jto7]Oava.

jtqo-

ös

35

.

^

,

-

-

^,

6

1

,

^

^^
-

2

3

^.
1

?]

4

ATERBDMZ'ann^
ie^/)i]^oiM
4

\

2

^
\

\

\,
|

5 rt

>^+
\

'J^^>

<1^" wieder

getilgt

d

AM 592, ARDM
13

BD 10 iZ
Zarm Ac

^arm
j

TcER 7^/J R 13
18

|

10

|

TEB2'armyl
|

11

BD BD
|

sexto

^
j

/>
(5//

592,13

corr.

Tc

|

ER [19

1

15

>

BD

!

17
\

20
1

|

>
BDM
ATr

ATBDM
27

>

ER

(Tc getilgt)

^
ER

23 AT^^TiErRiDcM

|

24

25
Rf

^

BD
Rc

ATER^

T^BD

Rufinus VI 35

— 36,

4
id

591
est

quod Christianus
esse permissus,

fuerit et in die paschae,

in

ipsis vigiliis,

cum

interesse voluisset et

communicare
sibi

mysteriis, ab episcopo loci

non prius
staret,

nisi confiteretur

peccata sua et inter paenitentes
nisi prius

ncc uUo
libenter
sibi

modo copiam
quae

mysteriorum futuram,

per paenitenferunt igitur

tiam culpas,

de eo ferebantur plurimae,

diluisset.

eum quod a sacerdote inperatum fuerat suscepisse, divinum inesse metum et fidem religionis plenissimam rebus atque operibus

conprobans.
[XXVI]

35 anno Heraclas apud Alexandriam sexto anno 10 episcopatus sui diem obiit locumque sacerdotii Dionysius suscepit. Quo tempore sexagensimum agens Origenes aetatis annum, postea- A^ 36 quam et usu et periculis et laboribus plurimum fiduciae in verbo dei acceperat, permisisse fertur ea, quae ex tempore in ecclesiis disserebat, a notariis excipi nee ante umquam dedisse hanc copiam, nisi cum id 15 sibi et vitae gravitas et aetatis maturitas et multae experientiae concessit auctoritas. tunc adversum quendam Celsum Epicureum philo- 2 sofum, qui contra nos libros conscripserat, octo voluminibus respondit. tunc et in euangelium secundum Matthaeum viginti quinque commentariorum libros edidit et in duodecim prophetas quam plurima commen20 tatus est, ex quibus ad nos usque viginti tantum et quinque Volumina sunt eins et ad imperatorem Filippum epistulae et ad 3 pervenerunt. uxorem eins Severam absque ullo adulationis fuco scriptae, scribit et 4 ad Fabianum urbis Romae episcopum et ad alios quam plurimos eccle> siarum principes de catholica fide sua. de quo evidentius in sexto sunt et aliae 25 apologiae nostrae pro ipso volumine conprehendimus. eius epistulae ad diversos scriptae, quarum nos interim centum numero invenire potuimus atque in libros digestas memoriae tradere.

Huius

tertio imperii

NPOF
5 fuerunt
|

16 epicurum

NO^F

\

27 digesta

592

Eusebius, Kircheugeschichte VI 37. 3S

^^
]

a:T00eUeig ev tXTCj

5

10

1

20

2

^^^^, .^. .^ & ^. 7^\ & . ^ . ^ ^ .^^ :. ^ , /. ^, :€ >^ ^ : ^ >.:(: . . ^'^. >^ , ? : :^. >, ^ , :. . > '/ ' &
jregi
'

.' (^$,
jtSQl

tTtQoic

.//^

\4

'

7]

jraXiv

kjcX

JO

)

?]

fJ

jTß/./i•

^
:6 ^.
1
ed.

:.-

37

i-jrl

?)

38

im

6

Im

Im

>.

-

>v?'jöaö&ai

>

.

17

S.

594, 2 Orig.

Comment,

.

Huet

ATERBDMrarm^
3
2" arm

|

auf Rasur

D

]

4

AM

Ac

AZ

594. 3

BD 4
10

ER

]

^ > am
;

Zeilenende
|

D

|

8 9 ara-

\

|

11

BD

12

Dl

corr.,

T^ERiDi
rf^

1

13
1

AH XU ÄZ
1819

^rm

AH

13

^Z ER

I

ABM

|

1
alte

TERD ABD > TERM
|

TERBDM
aS

-—
20
is
]


1

18

>
Wendland
1

|

23
siw

Synk

2" arm 682, 18 der uelcher ?i-ciss

in

corde

A,
;

Verschreibung,

>

-

594, 15

ATrRcß,

-

BD

qui fixus

est

ERBDM
682, 20

AT

Synk

23 24
2, 7

25

BDM

Synk

Theodoret. haer. fab.

ATER

Rufinus VI 37. 38

593

[XXVII]

Ea tempestate in Arabiae partibus extiterunt quidam adsertores dogmatum perversorum, dicentes animas hominum per mortem cum
pariter et corrumpi, rursum vero iu tempore redenuo cum corporibus suscitari. ad quem morbum ab ecclesia depellendum cum ingens episcoporum concilium convenisset, iterum Origenes rogatur ab omnibus interesse et facere sermonem. cumque coram omni sacerdotum concilio disputaret, tarn magnifica fuit eins oratio, utomnes eos, quos novi dogmatis error involverat, ad fidem rectam et sensum catholicum revocaret. Extitit etiam alia haeresis per illud tempus, quae dicitur Hclcesaitarum, quam ille statim, ut visa est apparuisse, restinxit. facit autem eins mentionem, cum de octogensimo et secundo psalmo in ecclesia disputaret, hoc modo dicens:

37

corporibus

interire

surrectionis

5

lVIII] 10

AH

33

>Venit
15 >ceteros

quidam

in

bis

diebus,

qui

sibi

magnum

aliquid et supra
et

sapere

videretur,

adserere

volens

quaedam impia

absurda,
est.

>defendens haeresim

quandam Helcesaitarum, quae nuper
isti

exorta

et

>tamen quae
>refutant
et

sint,

quae ipsa haeresis adserat, indicabo vobis, ne cui forte
ergo

>vestrum subripiatur ignaro.

quaedam

de

scripturis

sanctis

20

rursum utuntur testimoniis de novo et veteri testamento, >quibus yolunt. apostolum tamen Paulum ex integro respuunt et >adserunt, quod in persecutionibus, si qui negaverit, nihil criminis habeat, >pro eo quod is, qui fixus est in corde suo, etiamsi ore negaverit pro >necessitate, corde tamen in fide permanet. haec adserunt et librum >quendam circumferunt, quem dicunt de caelo lapsum, cuius verba si

¥
1 ea] ex
I 1

'

|

4 denuo om.

PF
qui]

\

ingens] in genere

i\'

j

10 hereses
\

10/11 helchisaitarum

el cesaitarum
|

iVOP
quig
\

et sie

fere deinceps
\

11

illi

16 quendam Pi
negat Pi
I

21

PP2
,

om.
Eusebius

|

24 quaedam

KQ-^F^ qua 0^ de] e P2 om. pi
3S

22 quod

II.

594

>
^
5

-jtiöTbvovTa

10^

^',
1
jror/ypoi;

. ,^ . . ^ ) ,
7/

., 7/ 7] ',^
, .
,

^ \

Eusebius, Kirchengeschichte VI 39,

'/^

?^>

<.

, ^
1

' ^, ^
\4-

39

2

?) -

3

4
5

20 Tc5;

25

.
15
132, 27.

-^ , , ,
7]
Georg. Synk. 68.

-

— 8.590,4

1 — G86,
2
|

^ ,
6
10

ATERBDM^-arm^ 1 tCov > ER Synk 682, 21 ÄH :rarm 596, 5 BD 3 MH ER
tUiSe

1

'

MZ'arm Christus

\

^

AM
Zonar
3,

TiBDM^^arm j

yMt

,
|

Tcm

(später getilgt),
|

ER
1

|

5

139, 4

6

ER

9
vgl.

BD
Tt/v

I

i2
|

ATERM2"arm^ ^HSS 14 ^•//«^' TERBDM
Zonar
3. 3,

'.
1>

und

TER
iSynk

|

23

2

^ )
HSS
3,

142, 29
1

vgl.

BD»

corr.


1

21

|

22

M^arm ATER

) )
|

Fahianus

133, 10

zu 600,

614, 16

|

1#

ER

TERBDMi^arm
Synk

ARcBDM

- arm

BD

\

>

^

24 man erwartet

-

|

Synk

Rufinus VI 39,

1-

\)
aliam
praeter
illam,

>qui

andient,

remissionem
dedit<.

accipiat

peccatorum

>quam Christus
[XXVllII]

Interea Filippo Septem annis principatu administrato Decius succedit.

39

1

qui quod infestus esset Filippo, persecutionem ecclesiis suscitat, in qua

Fabianus
pro

in

urbe

Roma

martyrio
iudiciis

coronatus

sedem

sui

episcopatus

Cornelio dereliquit.
confessione

in Hierusolymis vero
sistitur

Alexander episcopus rursum 2
et

Christi

vinculis

carceris

traditur.

quique
10 de

cum longaevae

aetatis

veneranda canitie praefulgeret, posteaquam

frequenter passionibus suis et cruciatibus glorificaverat dominum,
vinculis

dum

3

ad tribunal
sibi

et

a tribunalibus

revocatur ad vincula, inter
defecit.

ipsa

vicissim

succedentia

tormenta

huic

in

sacerdotio ^

15

Mazabanes succedit. apud Antiochiam vero similem per omnia Babylas Alexandro post confessionem gloriosae vitae finem sortitur in vinculis. post quem Fabianus episcopatus officium suscepit. sed in hac persecu- 5 tione quanta adversum Origenen gesta sint quibusque contra eum
pessimus daemon artibus
Christi

cum

universo exercitu suo et quanta conten-

omnes ceteros, qui per illud tempus pro nomine tenebantur, novas cruces, nova poenarum genera ac saeculis omnibus inaudita tormenta pertulerit utque pro eo, quod in 20 doctrina fidei et veritatis opinatissimus videbatur, omnia adversus eum daemonici furoris arma commota sint et ignibus intentatis, ita ut mille mortibus vexatus sit nee tamen una ei quam exoptabat acciderit, quique exitus eum susceperit persecutore summo studio id gereute, ut
tione pugnaverit utque super

NPOF
1 accipiet
i

\

4

qui]

NO^F
\

qui pro eo

om. 0^
vel

\

7

sistitur] stitur

P'

12 mazabanes]
I

Pi» vel

P-O"^ mazabannes

P' mazabennas
|

mazabbanes
at-

O^F
que Ol

14 postquam NO^
I

15 origenem
\

17 utque] ut qui

19 ut qui
I

ut

quam 0^
|

21

ita ut mille]

0^ ita caute mille

PNF

{sie)

22

nee] ne

accideret

38*

4

. :
596

\
5

10

1

20

> , , ^ ., > , && >. > . , ^ >, >. ^ >•. , / <' ,
>]
>'

^
ffa.
ob
,

öt^tvei

.

Kusebius, Kircliengeschiclite VI 40, 1

toc

g:i/.ordy,co^

77)

,'.
.

,^

,
'

-^
"^^

^

1

>

^ , ^ ?/-

2

>

>6

,

-

>.

>> ^ 2> >
>,
8
S.

,

, <.
Georg. Synk. 686,

^

'/
10

,

^& ^,
L
20

^-

— 8, 2

20— 63S,

8 9 Gal.

ATERBDMZarm^
3

>
BD

R

!

3/

AM
Tcm
|

JTarin

^i 600, 2
otl

ERBDMi^ann yo

U'svoouca

(getilgt)

TERBDM
|

/
|

Synk
interpolirt

ER BD 5 oi• AT Synk ATER Synk
,

'

|

8

ei

i)

|

13/14
]

TER
16
1

'

BDM SynkZarm
|

18

|

21 Rc

23

TERBDM Synk ABDM

-

arm

TER Synk

24

Rufinus VI 40, 1

597

nec

interifcus

praestaretur nee poena

cessaret, et quales

postmodum de

his ipsis epistulas scripserit,

quam omni

miseratione et lacrimis plenas,

ex ipsis

manifestius

quae scripta sunt integram qui agnoscere cupit

horum notitiam sumet.
[XXX]

Dionysius vero Alexandrinus episcopus per illud tempus, sicut ex
ipsius
satis

40

1

epistulis

verissime
et

conperimus, in multis
pro

saepe confessionibus
diversitate

clarus

efficitur

passionura

tormentorumque

NPOF

9

10

15

^, >&
>iji\

> >.'
>

& ^[ 7]6 /. ^ :^. >& ^ . , &^ >^ ' ,^, > ? ,?) . >, ,
xal
tiix^'

598

Eusebius, Kirchengescliichte VI 40, 5

tTtQa

(ft}öiv

&

>xca

.;
.,

>alr]&7j

>, ^?). >.
>vjto

>> dt

/.^

xcu

,

,

(J*

ot

^

-)

-

7]

>0^

60€

>^?'/,

^

\

,

-

7

20

>.^:> >
>,
><.

2

, > , > . ^ >
.
.

. ^,

\
8

\

.)
'

-

ER
|

-

)

ATERBDMraim^
ERBDM Synk sur], ERDM Synk
6 iv

& - - ^)
-f
j

2

>^

Kim

ATBDM Synk
\

3

*

Tc Synk
tCol
|

|

* [über
]\

Ra-

>>

D

14

'> ^l

\

zcüo

R

8

TBDM
|

AR TcERBDM
|

Tc

(getilgt)
\

9

ASjnk

^

sur corr.

;,
corr.

Tc

^' TEBDM Synk
|

AR

|

16
Ri
|

Interpolation

ATiRBD Synk , TcEM corr., D Synk 17 täv BDM Synk ATER

^

oder
'^
\

T^

]

19
de

)
13

-

D^

durch Ra-

AR^BM

voreusebianische
1

1

21

>

BD

1

22,23

TERBDM

Synk

Rufinus VI 40, 8

599

quibusdam respondisse: >quid insectando laboratis? caput meum, pro quo magnopere fatigamini, >avulsum cervicibus sumite et douum magnum ad tyrannum referte<.
magnificus.

denique refertur insectantibus

se

8

NPOF

600

Eusebius, Kircbengeschiebte

:
'

,tr

Jtxiov

?^''
rij

^. ./'

jrno^

Ir

lOTOQil TOV TQOjTOV

\
,
'
VI
41,

1— ö

^
,

emöxojiov,

\

41

1

10

15

, &^ ?] ^ > ', . > .^ >. ^ /, , >,. 7]^.?.&. >. , ^ > . >7] >
arro

>

6

>fjOiciTO,

>Tfj

>.] - ]

}]

.

\ ([^
.

7)

Id^vojv

-

>^}]

xad^

-

>

20

>^6 >
1-4
689,

>\

>•?
vgl.

, ^

|

4

.

'

(\.
— 689,
1

^,
,

^^ ,
AM
ERBD

-

5

Georg. Synk. 6SS, 21

— S.

612, ll^ Georg.

Synk.

1—696,

ATERBDMrarm^

4
Tcm

1

De
1

1

BD

]

2

2'ann

808, 2
getilgt,

BD

ABDM

>

TER

]

Ti unleserlich (faßTvov
avzioyioyv

1011
Interpolation,

^//

>

Zarm
Dr
1

^
BD^

"
|

BD 5 iVß AT^ERBDM Synk
|

9

strich Valois

^
T^
|

Tr auf Rasur,

Synk

arm ^ vgl. zu ö94,

14. 614, 16

TERBDM Synk
Tr voreusebianische
|

11


D^

corr.

De
yl
|

|

12

T^BDM, Tc
corr.

getilgt,

AERSynk
corr.
|

Synk

15

Tc

TERBDM
ATcERBD
1

TERBDM Synk
SynkJ
|

16
17 de

^
BD Synk
|
|

-

BD
22

ATERM
De

20

BD^

^//

'
ABD Synk

\

TcER

^

>

Zarm

Rufinus VI 41,

1—5

ßQl

[XXXI]

Sed
de
bis,

idem ipse ad Fabianum Antiochenum episcopum scribens qui sub Decio apud Alexandriam agones martyrii desudaverant,
et

MA

41

1

boc modo

refert:

>Non ex

praecepto-, inqnil", >imperatoris

apud nos persecutio sumpsit

>exordium, sed anno integro principalia praevenit edicta minister dae-

>monum, qui dicebatur
>nos

in civitate nostra divinus, superstitiosum contra

10

vulgum. a quo multitudo succensa nihil aliud quam 2 >piorum sanguinem sitiebat. primo ergo religiosum quendam senem 3 >Metranum nomine corripientes iubent impia verba proferre. quod ille >cum facere recusaret, omne corpus eins membratim fustibus conliserunt >vultumque et oculos acutis calamis terebrantes extra urbem cum
exagitans
>cruciatibus
>eiecerunt.

quod in eo supererat Spiritus, lapidibus post haec mulierem quandam nobilem Cointham nomine ad 4
eiecerunt

ibique

>idola perducentes adorare cogebant, recusantem,
15 >vincula

immo

potius execrantem
civitatis

pedibus innectentes

et

per plateas totius

trahentes

>foedo horrendoque supplicii genere discerpunt.

dehinc omnes simul in- 5
evertentes atque hostili
si

>ruerunt per

domus servorum

dei

diripientes,

>crudelitate cuncta foedantes,

ita

ut pretiosioribus quibusque direptis,

NPOF
1

antiochensem
I

\

7
\

uulgum]

P^NF

uulgus
]

P~0

|

9 compiente

P^

10 conciserunt P^

12 superaret Pi

14 recusantes

NF^

\

17 domos

10

1

2

>
>. >
>^.

, ,.^ ^ > . ^ > .^ ' \4 >,^ ' >, : ^ > .. .>, , ,, ^ - , > ^ . >
G()2

Eusebius. Kirchengeschichte

41,

6—9

-rt

xiu

oitjQ.TaZor.

idr

>(:^ ^. >. >.
>\

>\

^^
,

y,cu

cf(n

>.
>.

övvrfcovoev

>. ,

^^ . / 6€ &.
ajravTac

^ ,

:

) -

G

7

hji))-

>

7

.

.

BD
|

\

^
AT ER
Synk

, ^ •^
,

8

9

-

4-6

Hebr. 10, 34

ATERBDM^-arm^
2

>

T^Sjnk, Tc getilgb

AR Sjnk

und verbrannten
4

>
10

T^
8

&
TER]
]

sie

D* Synk,
|

Synk

ABDM Synk
1

12
1,

) . 1:
|

2/3

Xarm

i/jni

cremarent
|

TcmERM
Syiik

corr.

D U^B^W,

7

T^, durch Rasur corr.

coit.

i)

TrER, Tc

getilgt

1

11

BD
Synk
1

1213

BDM

T^Synk,

coit.

Tc
|

|

17
d'

>

|

18

ATcERBD

T^M

Synk

|

19

ABDM

TER

j

BcD

^',
^
^arm

]vgl. zu

ATER
nach
-\-

Synk
610, 6
I

aber uiederum sagte er dass

20 ^

TERBD^M
D
durch Rasur
?/

Synk
|

22

ATERM

Synk

BD

Rufinus VI

-11,

G— 9

003

congregata igni in plateis cremarent. >nostri tarnen direptionem hanc bonorum suorum, sicut apostolus de illis sed et admirandam virginem >dixit antiquis, cum gaudio susceperunt.
>qua
illa viliora

reppererant, in

unum

7

>longaevae aetatis Apolloniam nomine
5 >ei

cum

corripuissent,

dentes primo

omnes

eiFoderunt,

congestis

deinde lignis extruxerunt

rogum com-

>minantes vivam se
>proferret.
at
illa

ut

eam incensuros, nisi cum ipsis pariter impia \^erba rogum vidit esse succensum, paululum quid in
repente

>semet ipsa

molitur,

vero

se

e

manibus proripuit impiorum
ita ut perterrerentur

>atque in ignem,

quem minabantur,

sponte prosiluit,

10 >etiam ipsi crudelitatis auctores,

15

quod promptior inventa est ad mortem >femina quam persecutor ad poenam. Serapionem quoque domi suae >repertum crudelissimis adfecere suppliciis, ita ut omnes ei iuncturas >membrorum prius solventes de superioribus eum praecipitarent. nullum >nostris iter erat pervium, nullius plateae transitus indulgebatur neque >die neque noctu procedendi usquam libera erat facultas, ut enim quis
>nostrorum apparuisset in publico, statim clamor vulgi
et seditio

8

nasceba-

>tur, ut

vel pedibus traheretur qui visus

esset

vel igni succenderetur.
\)

>verum cum haec mala per dies singulos augerentur, subito inter ipsos
>persecutores rabies

quaedam

belli civilis exarsit, et

dum

inter se sedi-

NPOF
1
illa]

alia edd.
\

|

6/7 impia uerba proferret]
proripit

PO'^F cum Graecis blasphe|

masset deum NO'^

8 proripuit]

NOF
\

11 sarapionem P«
|

12

afficerem

\

13 eum]

PF

om.

NO

15 nocte

\

18 augentur .¥

>r.TO

10

> ,.^ . . . -, & . -, ^ . ^,^ >. . >? > ^- (>()4

Kusebiu?, Kirchengeschichte VI 41,

10—15

>d'to}^

ot

T/]^

r^aötXeiag txiirfj^

]
,

,

xctl

l(f^

. >6. >'
>•€'

jraorjv

rfoßaov
,

.€,

10

vjto

.\):> -^
dl

11

\

"

15

20

>.6

25

>•3 >
>.
3

, ,, >^,^^. ] >7 .. >^ ^ > ,^, > ,^, ' ,^ . ,'
,

>

^,: ->.^ ^^. >^ >
öcfayia
vjto

>, :

mrf'ö^)^a

^'
]

12

,-

>&

.

Ijil

,
,

J:-

13

-

-

14

:(

1•

6

'

7]•'

4 Matth.

24,

24 vgl. 24,

8—10

16 Matth.

19, 23.

Marc.

10, 23.

Luc. 18, 24

ATERBDMZarmyl
y.al
or]

TERBDM Synk

ABDM Synk
getilgt
I

7

ATcERBDM
!

Synk

^
y.fu

y.cu


|

Synk

Synk

1

4

TcERBDrarm

ER

— OL oh>U
I

'8

^ 1

Synk
Synk
\

|

>

ATi

|

5/6

T^ an übergeschrieben Tc, später

TiR
j

|

uevol T^

Tr

9
A^
|

Ti corr. Tc

10
Tc

oii

übergeschrieben

12

ERM

A^TiBD
I

i-'ynk

2'ann

+
iV

19/20
|

2

TrSynk

^
\

xccl interpolirt

|

' BD
BD
|
|

18

^>
corr.,

T^

corr.,

T^Synk
-|-

22

sv

> Di

Dim

Rufinus VI 41,

10—15

605

>tionibus proeliisque clecertant,

interim nobis paululiim licuit respirare.

>sed

non in lougum venia

fuit,

continuo

namque

crudelissima princi- 10

5

>pum mittuntur edicta, quibus tanta in nos ferebatur inmanitas, ut secun>dum quod praedictum est adomino, si fieri potest, scandalizarentur >etiam electi. ex quo perterritis paene omnibus quidam ex istis nobi>libus statim se sponte impiis actibus ingesserimt.
alii

H

conventi tantumet

>modo,

nonnulli

a

domesticis proditi ad sacrificia execranda

ad in-

10

>mimdas hostias properabant. aliqui ex bis pallentes et trementes, ut >magis immolari ipsi quam immolare idolis viderentur, ita ut etiam ab >inspectante vulgo riderentur, eo quod et ad moriendum et ad sacrifi>candum iuxta meticulosi videbantur. alii sane tam inpudenter ad aras 12
>prosiliebant, ut et adfirmare niterentur se
>hi erant.

numquam

Christianos fuisse.

de quibus praedixerat dominus, quoniam
ceteri vero aut istos

pecunias habentes

>difficile salvabuntur.
15 >aut certe vertebantur in

sequebantur in praeceps
fidera,

fugam.

ex quibus nonnulli conprehensi et in 1^

>carcerem missi,
>aliquanti

alii

ad primam statim iudicis faciem negaverunt
toleratis

paululum suppliciis
effeeti

ad ultimum deciderunt.
fortissimae
virtute

Li vero, 14

>qui

beati

sunt,

tamquam columnae
fidei

domini ipsius

>spiritu

confirmati

pro

suae

merito

a

domino percepta

20 >admiranda deo et angelis martyrii sui spectacula praebuerunt.

quorum 15
offertur.

>primus venerabilis lulianus podagra constrictus, ita ut neque incedere

>neque stare posset,

cum

bis,

qui

eum

in

sellula

portabant,

>quorum unus quidem statim

negavit,

alius

vero nomine

Eunus cum

NPOF
3
1

in]

NO

aduersum

PF
\

\

5 paene om.
PiJ'^F om.
\

K^

\

9
\

ipsi q.

immolare om.
om.
\

10 inspectanti
om.

NF
l'i
\x\\

eo]

NO^
\

15

certe

16

alii

NO^

\

20 deo om.

22

possit lihri

5

10

1

20

allem
BI>

> . .^ > \6 ^. . >, ,- ^, , ^ ^. >^ ] ' /
>jroXf:(oj:.

>.^ ^ / \, &, .> .^ . -] ^. > ^ , \^?/ , > >/
»o
.T(<6t»,:?iT//-:
.

'^ ?) ^'' >'
006
Kusebius. Kircheiigeschichte

VT

41,

IG— IS
jrccöijc

^
16

lort,

ijroyoi\ueiOi

/ieTtcoQOi

,

cioßtOTo:).

>lffv}nunvöiv

6

>£(^.

-

17

>.

\

{)^,

\

18

> ?^ >. ?'
>i.T/
>7/

>.

.
,

)

\ -

?6.
10

avj'ivvTOV

8/9

:klatth.

ATERBDMZarmyi
2

^

con•.

Tc

|

|

3

BDM

TER Synk
JTann

isie

tcurden verbrannt) mit Feiier vor
\

l'oU:

[iidfentur)
iiitae
1

populo inspectante ilaniari)

4

iisqite

quo finem
|

in ipsis nerheribtis ponerent

ATER^I
\

SynkZarm

(j^

6 ^ü

ABDM
|

Synk Zarm ^- TER domini
1

>

MXarm^

SynkZ'ann^

vgl. zu

1<)

,}('• BD
BD
AT'
19
!

^& ^ &
^
'

7

BD

10

11

nro/././^r

BD

j

ATER ATER Synk ivt1

BDM
3

12

]

D

13 De

> Schw.
Synk 2'arm ^4

ovzüj

j

14

JZSynkZ'arni falsch,

man

erwiirtet

,

in quilnis rlurch

BM

ein vierter

'S. <30S, 1]

^
i

17

D'm D

ATER Synk
]

17

— 19

a\

^& Conjectur
!

Name muss

vor Eus auscrefallen sein,
et

nach /jiovvoia ergänzt, 17

missdeutend,

alia

Ammonnria

18

«

13DM Synk
Synk
j

TcER

D

^

corr.

Tcm

Rufinus VI 41,

16—18

607
quique iubenet flagris

>Iiiliano

sene in domini lesu Christi confessione perdurat.
inpositi

>tur

camelis

per

omnem
sed

circumduci civitatem
laniari,

hiuc
vitae

>inde

verberantibus

populo spectante
vir

usque

quo finem

>in ipsis
>et

verberibus ponerent.

qnidam

militaris

cum

adsisteret 10

quosdam volentes etiam mortuis inludere cadaveribus prohiberet, >clamor repente adversum eum totius vulgi extollitur. offertur iudici >fortissimus miles iam domini et nusquam se inferior factus in confessione alius quidam vir nominis sui >persistens capite pro pietate damnatur. >Macarius gente Libycus cum multis verbis a iudice ad negandum suade10 >retur et eo maiore constantia fidem suam profiteretur, vivus ad ultimum >iubetur exuri. Epimachus quoque atque Alexander cum multo tempore
>et in vinculis
>sis

17

et in cruciatibus

carceris, torti

etiam frequenter

et diver-

suppliciis confecti, perdurassent in fide, ignibus ad

postremum con18

>sumi iubentur.
inmensis

sed et mulieres

15 >naria sancta virgo,
>et

cum ipsis quattuor, in quibus Ammoadversum quam summa contentione iudice persistente
exquisitis

eam

atque

cruciatibus

adfligente,

eo

maxime

>quod eius sententiam vincere cupiebat,
>nihil

quam

laudabili voce decreverat

se

prorsus

eorum,

quae

sibi

contra fas imperabantur, acturam,

>statuti

sui tenax ad

ultimum

capite punitur.
et

secunda vero
filiis,

fuit virgo

20 >Mercuria

nomine anus
Christo

venerabilis,

fecundissima in

sed quos

>non praetulit
>utuntur

Dionysia

et

alia
ille

Ammonaria; quae dum nimia
vinci erubescit a feminis, in-

constantia apud iudicem et

NPOF
3
spectante]

8 quidam]
c.

NF id spectante P'^0 insectante P' 6 quidem NOF 9 magarius ^ 13 confesti
|

aduersus
\

PO

\

\

|

15 summa
adfligent

iudice persistente]

iudex

s.

c.

utebatur
statuti]

]

16

adfligente]

affli gente

F

afligebat

|

19

NO^F

stati

0^ quaeque statuti

GOS

Eusebius, Kircliengeschichte

5

10

\h

2 >"?/

25

^, ^ , > ,> >, >, ,, > > ,,. > >^ )
>
o^ao
7)

> >,

> >
>'
>?.aßovöaf
oh

> > ^'
)

Tct^

vjiIq
l^r/}()

^:'

^^/ > , ,, > ^\
>4' \; >, )

. (^ >, , '
tovtovj:

:, .
:6

^ ^ :! . ^
41,

19—23

avtotötxro.

^ ,

6^>' ^ (:?](
^.

19

20

^-

21

,

22

>asv

\

-

Z/jvcov

>

?]

2

ATERBDMlTann^
1

Synk
boten

(ohne

TERBDM Synk
in
corr.

)^ ^
4

DMSjnk2'arm^

'
|

|

^
TcER
7

BD
haue sich
darr/e\

2

> Ml + Mc
|

^ ^] '/
JlZarm
]

Synk Arsinus
|

5

ATERM
BD
ATERZarmyl

[
]

R]

BD
j

Synk
12

De

|

10/11

Synk
13/1-1

|

13

Synk 2'arm
zOjv

ATER
Synk

'/
1

[/^
|

TcER Synk]

^

BDM Synk
KTYiR

BD

14

16
21

ABDM Synk

>/ >
22
|

BDM Synk ^arm
|

^
Zarm
20

TER

18
|

De Synk

>
>
2'arm

1

>

BD

Synk

21
A^

TEBD

ARM

25

\

corr.

Rufinus VI 41,
>auditis

19—23

609

tormentorum generibus toleratis finem omnium ferro caedente Heron quoqiie et Arsinus et Isidorus Aegyptii cum puerulo 19 >annorum quindecim Dioscoro iudici offeruntur et primo omnium >puerulum Dioscorum tamquam pro aetate facilem flecti ante verbis,
>siiscipiunt.

5 >post

etiam

>ferocius

>dilanians
>iubet,

quem cum in nullo sibi cedere videret, eum cruciare contendit. tum deinde ceteros variis tormentis 20 cum pari modo constantia fidei videret armatos, tradi ignibus
verberibus
agit.

Dioscorum vero puerum, quod
respondisset,

sibi

constanter et sapienter in

>oranibus
10 >aetate

admiratus
gesturum.

diiferri

praecepit,

sperans

eum pro

quod non tam tyranni miseratione >quam domini Providentia gestum est. nunc enim nobiscum est Dios>corus a deo nobis concessus ad consolationem et firmamentum populi >sui. Nemesius quoque etiam ipse Aegyptius primo per calumniam 21 >quasi latro delatus est, quo crimine abluto post haec, quod Chripaenitudinem
in

lo >stianus esset, defertur.

hoc vero nulla a iudice moderatio reservatur,
excruciatum

>sed

geminatis

suppliciis

cum

latronibus

iussit

incendi,

>ignorans,
>detulit,

quod

crudelitate sua optimo martyri salvatoris similitudinem
salute

20

humani generis una cum latronibus pertulit >crucem. turma autem quaedam in unum convenerat militum, inter quos 22 >Ammon et Zenon et Ptolemaeus et Ingenuus et grandaevus Theopbilus. >qui tribunalibus adstantes, cum quidam Christianus a iudice torqueretur >et iam paene ad negandum declinaret, dirumpebantur intra semet ipsos
qui pro
>et vultu,

oculis ac nutibus velut erigere conabantur illum, qui in sup-

>pliciis

positus trepidabat.

interdum etiam manus protendere ac totius

25 >corporis
>santis

motibus et habitu diverse inclinati tamquam sublevare lapanimos gestiebant. conversi vero ad eos omnes et quid de semet 23
ex eorum motibus agnoscentes prius paene
insiliret, ipsi

>ipsis profiterentur,

quam

in

>eos

vulgus clamoribus

in

medium

prorurapunt ac sese

NPOF
8 constanter] et
c.

^
NO
t.

]

11 gestum
|

NO
\

ita

gestum

PF

\

20 ptolomeus
i.

NO^F
om. Pi

ptholomeus
I

tolomeus 0^
reliqui

22 dirumpebatur (— banturP2)
28 prorumpent
39

s.

ipsos

24
II.

totius]

PF

Eusebius

10

1

20

& ^^ . , ,7] > ^.> ^, & > > ,& .^ ; > > >. , ^..,, > >- . , ^, > > > -,
()1()

Eusebius, Kircheugeschichte VI 42,

1

>oj^

>

>

Tt

xcl

ovvtÖQovg

^, . -^ ^
-

>jtevöav

>^

^'

>.•?],

MB

42

1

^.

^2

d^vöat,
,

>

.

,

^ >
>
7]

3

1

>

>^.

>
2

* <.

, ' ,
,
\

>
1

> >
4/5 II Kor.
2,

^
14
|

5

,
Synk
2

26—28

Apoc. 20, 4 vgl.

{^
6

ATERBDMZarm^
3

TERBDM
Zarm
18
7

Kor.
6,

2

RBDM Synk

D

Synk Zarm
|

MB kM
17

15

BD
R

602,19
|

Ml
|

iVT

|

9

15

>

16
T^

BDM Synk
\

ATER
T^BDM
|

^
Synk,

corr.

19
, corr.

ATcER2'arm

Synk
]

\

20
R Synk

TcERM^'arm
1

>

ATiBDSynk
corr.

21
|

R
28

|

BDM

22

Tc

Rufinus VI 42,

1—5

Q[[

>Chnstianos esse testantur.

timc vero versa vice ex eorum confidentia
constantia animi adcrescit,

>persecutonbus

terror,

nostris

dum

hi,

qui

>per tormenta vinci putabantur, sponte se cruciatibus offerunt et ab bis

>quod

illi

pro terroribus inferebant, velut pro

quadam

specie voluptatis

>expetitur, deo ita

triumphante per sanctos

suos<.
is

>Sed nee Lscyriouis opus memorabile fas est silentio praeterire.

MB

42

1

10

>namque cum rem cuiusdam potentis sub mercede procuraret, iubetur >ab eo idolis immolare, recusans cogebatur iniuriis, persistens rursum cum vero utrumque contemneret, praeacuta >blanditiis mulcebatur. quid >sude validissima transverberatus per media viscera neci traditur.
>vero

2

memorem,
siti,

quantae multitudines in desertis et montibus oberrantes
lauguore,
electos

>fame,
>qui

frigore,

latronibus

bestiisque consumptae

sunt?

omnes
et

imitati

dei prophetas gloria martyrii coronati sunt.

Chaeremon, episcopus hie erat urbis 3 15 >Aegypti, quae dicitur Nilopolis, cum ad Arabicum montem una cum >grandaeva coniuge discessisset, nulli ultra apparuit, et cum ad per>quirendum eum plurimi fratrum frequentissime processissent, perscrutatis >omnibus locis neque ipsos ultra quisquam neque corpora eorum potuit
>denique

venerandus

senex

>invenire.

haec
scias,

20 >sed

ut

non frustra commemoravi, frater carissime. 4 quanta apud nos a sanctis martyribus ad dei gloriam
autem

>gesta sint.<

[XXXII]

Et post pauca addit etiam haec dicens:
>Isti igitur divini

martyres,

qui

cum

Christo in caelestibus sedent

>et

regni

eins

participes

sunt

atque

iudicii,

qui

cum

ipso de lapsis

NPOF
6
P<^
I

iscyrionis]

squirionis 0^ schyrionis
|

PF
\

schirionis 02

|

8 cogitabatur
|

9 praeacute
\

11 merorem
|

montibus] in m. Pt*

14 thae-

remon

15 nolopo^^s P«

17 eura]

cum
39*

5 >ovvfjya'/ov

10

1

20

] ^ >. ^ ^ ,; ^ ,^ ^ > ^, ' 3^ ^ ^, ^ : ,^ , -& , ^ 7] ^ , ( /' ?
012
Eusebius, Kirchengeschichte VI 42,

— 43,

2

>Ta'«j

vjr6i&vyoi\:

toU

^ ^^

7]

>
>Tf

xad^oXov

>\7].

7ßilv,

JQ\

6

>

rroaxTtov;

>
>t\T

;<

^7/6
]

-

.

43

1

^, &?
^

^
3,

)

2.

,

,

ATERBDMrarm^
1/2 8,9
zfji

8

9

(Wilj

&^ (^ ^ ^ ^ / ER
y^v
I

^ ^
T//V

34

vgl.

.

18, 23.

33, 11.

II

Petr.

9

r//V


BD, Dion.
|

>
schrieb

Zarm
|

BD

Sjnk

durch Rasur, ERc
1 |

/^
Tijv

durch Rasur,

ER

durch Rasur, d

10/11

17

ER
|

10

durch Rasur,

Zarm

H
|

durch Rasur,

ER

AT^M Synk BD
13

2'armyl

R

-

TcE

'

1

12

BDM MB Tarm
13

MF

13

'/

12

R

12/13

|

|

BD

^

(fvoiv

1

17/18

Tr [Tc getilgt]

|

20

>

BD

1

21

ATERZarm

>

\

23

ATEM

BD^

DcR

Rufinus VI 42, 6

— 43,

2

613
et

>fratribus

iudicant,

isti,

inc|uam,

susceperunt lapsos

paenitentiam

>conversionemque
>cuius ipsi

non respuerunt scientes, quod deus noster, erant martyres, non vult omnino mortem morientis, sed con-

eorum

>versionem eins et paenitentiam quaerit.

si

ergo

isti

receperunt quoset

5 >dam

et in ecclesia statuerunt, in oratione

quoque

eis

in cibo

com-

(>

>municaverunt,
>putatis?

quid nos

facere

vultis,

fratres?

quid

nobis

agendum

nonne sequi nos eorum sententias et iudicium convenit atque >erga eos, quos illi miserati sunt, non existere crudeles et truces? non eorum in irritum revocare, >puto, quod expediat nobis sententias 10 >miserationes infringere, bene facta turbare et recte religioseque in>stituta violare<.

XXXIIIj

sermonem. quo tempore Novatus Romanae ecclesiae presbyter elatione quadam tumidus spem penitus eis salutis adimebat, etiamsi digne paenituissent. ex quo et princeps haere15 seos extitit Novatianorum, qui ab ecclesia separati superbo nomine semet ipsos catharos, id est mundos appellarunt. ob quam rem concilium 2 sacerdotale celeberrimum in urbe Roma congregatum est episcoporum quidem sexaginta numero, presbyterorum quoque totidem cum diaconis plurimis. praeterea etiam per singulas quasque provincias de hac re 20 magna deliberatione habita decretis significatur, quid facto opus esset. statuitur ergo Novatum quidem cum bis, qui eum mentis elatione tumidum sequerentur quique ad inhumanam istam et nihil fraternae
lapsis faciens

Haec Dionysius de

43

l

NPOF
1

susceperunt

NO

ipsi

susc.

PF

|

21 eum] cum

\

22 ad

liu-

manam

14

.. )
tr
5

10

?]6
« '.

1

^
>

. . ^, . ./ \ . .?} . , 7] ^ ^Tfjg

Kusebiu^, Kircbengeschichte VI 43.

3—6

^ ^^
*

7/8&.

oh

]

d^tgajtevetv

.-

^

Jr

\

\

$,

JJcaovov

jroirjöaoO^ai

Jöo

^^ . ,,
(]

-

4:

,
--

^

20

>. > >, 2

> >^ ^. >
7—11
697,

>
1

,. ^ -'
.

6

das Schreiben
8

ist

Dicht erhalten

18

S.

622, 15 Georg.

Synk

— 701,
2

ATERBDMrarm^
4- Tc

*

AT1DM

) ] /^
;

ABDM
vgl. zu

TER^'arm
594,
[

|

3

>

T\Tr

4 Fabiano
7

14
/iV

|

5

BDM^
1

ATER

Varm

|

BD
|

8

T^BDM^'arin

ATcmKR
13

>

D1

+

De
1

14

/ /
D
R^BD
Synk
1

9

BDM
|

13/14
|

ATER ARBDMrarm
16 Fahianum

D
20

^Zann
|

vgl.

zu 594, 14

TERc
19

18 im-

D'

corr.

Dr

|

i

Synk

]

23
Synk
er-

Tc ERB Synk

2

ATERM

duldet hatte

Zarm

BD

Rufinus

'

43,

3—6

615
ecclesia, eos

caritatis

servantem sententiam declinarent, alieniim esse ab
lapsi

vero,

qui

in certamine fuerant,

fraterna miseratione curandos et

fomentis paenitentiae medicandos.

scribit de

hac re

et

Cornelius urbis 3
eins

Romae
5 episcopo,

episcopus

ad ecclesiam Antiochenam,

indicans Fabiano

quid statuerit in urbe
magnificentissime

Roma

concilium

congregatum, quid
sit.

etiam

Italis,

Afris ceterisque Occidentalibus visum

Cyprianus vero

de bis librum

scriptum

edidit,

in

quo

et lapsos

ad

paenitentiam cobortandos et contradicentes alienos esse a Christi visceri-

bus

statuit.

extat

autem
scripta,

et

alia epistula Cornelii

ad Fabianum Anti- 4
de Novato,
ecclesia

10 ochiae

episcopum
in

edocens singula quaeque
et

quis 5
decli-

qualisque fuerit vel vita vel moribus,
naverit.

quomodo ab

qua

refert

latenter gerebat,
elatus sit,
15 sibi

in haec

quod episcopatus cupiditate, quam intra se omnia mala deciderit, ex eo autem maxime
viros optimos inter ipsa initia
in

quod quosdam de confessoribus
adsumpserit.

socios

quibus

fuit

Maximus quidam presbyter 6
in confessoribus

Romanae
eo

ecclesiae et Urbanus,

qui secundo confessores extiterant, sed
clari

et Sidonius et Celerinus,

qui valde

habebantur,

quod omnia tormentorum genera superaverant.
>Sed
isti<,

inquit,

>cum

diligentius perspexissent agere

eum

cuncta

20 >fraudibus et dolis, mendaciis atque periuriis et quia

bonitatem ad hoc

>solum simularet, ut deciperet ignorantes, relicto eo vel potius execrato

NPOF
9 corneli
|

11

ecclesia]

PF

e.

christi

NO

\

17 sidonus

dionisius

F

I

18

eo]

PF

pro eo

NO

>
10

>... >
t)16

>öanxo^

> >

., 7]
\
,

Eusebius, Kirchengeschichte VI 43,

7.

xcu

,
S
. .

1

^ .. ^^ > ^. ^ >: >.'
>/]
.

^, >
>f£^

/, ^ >.,
/^
xcu
Ijnoxorrojv

).vxo(f

:7]\)^

^

\ /^^

7/

aJtff^•öav<.

^
\

:6 '
7

>

>' >
>/.
>\

20

>:. ^ >.'
1

^: >:.
ATERBDMZarmJ

,:. , ^ ^.- , :; ^
Ijt

'^

alcfvioiov i^rlüxojcog

7]

6 8

^^ ^:: . :707]. :7]
|

ojirivixa

-


|

^
[

-

',
-{-

Tann
3

:?.
/.Cov

ovuo

BD
|

Dr
6

ATEM Synk
|

'/
dl

^
corr.
rijv

AM Synk
| !

BD

ATER

Tc

22

ATrBDMSynk

^^ ^
R
|

RBD

£v >>
|

D

13

TERBD TERBD
16 17

12

Synk

>

Synk

6

::^^
BDM
j |

:2
y.al

>^

TcTi"

Synk

1

3 4

RBDM Synk
|

>> Synk

8

Rc
1

|

1-1

\

17

-

Synk

18/19

19

ABDM Synk
1

TER

Synk

,

20

ABDM Synk
Synk

TER

R {- auf Rasur), ^2'arm

BD

|

23

T^ER

Rufinus VI 43,

7.

S

617
et

>ad

ecclesiam

cum magna
fraudes

satisfactione

reverterunt

praesentibus

>episcopis ac presbyteris, sed et laicis viris

primo quidem errorem suum,

>tum deinde

et illius

ac fallacias confitentur<.

Addit praeterea etiam haec in
>iurare solitus sit
>viso velut

episcopatum se

quod >cum semper fratribus omnino non cupere, subito ex inproepistula,

7

novum plasma
tribus

episcopus apparuit, scilicet qui disciplinam et 8

>instituta ecclesiastica vindicabat, episcopatum,
>rat,

quem non

a deo accepe-

praesumebat.

namque

episcopis simplicissimis hominibus et

>omnium

ignaris de remota Italiae parte adhibitis,

immo

potius subtili

NPOF
1
reuerterunt] reuersi sunt 02
]

2

ac] et
|

|

5 ex]

NP-0
\

et

ex

P^F
ris d. r.

16 plasme
i.

\

discipulinam
o??^.

7

instituta] statuta

9 igna-

p,

a.

i.

potius

6lS

* 7]•

> >.
>JtQ\
5 >tvTo

jraöa

ejtiöxosrou

,

10

1

20

^, , > , , ^^ ^' > >& > ^ ^& , , >
,,

>& \.'> >:, , >^ > , >^ ^ , ' . >. > , , ; >,

:'

, , >
•^

, '/ ] ,
Kusebius, Kirchengeschiclite VI 43,

9—13

xal

- ,, ^
?]:
ovv

\

.^^ Jovöov
^]'
yeyovvla
ycai
,

tri'

9

)],

10

11

\

> >

>&
>
,
Rasur,

?)

12

25

^ > ^.
<.
5
|

1^

^Synk
|

ATERBDM2'ann^

&
ER

1

7

8/9

BD

BDM Synk TERM
BD

?. [11 Synk '>)^
\ [

\ /.d//

^
R
]
|

T^BDM Sj^nk Zarm
Synk

8

/,10
15/16

^

arm

sla


ABD

^ &
,
TER

durcli

1G/17

— •>1^
|

\

|

>
|

^arm

17
|

^^

25

ATER Synk ' BD

2'arm

>

+

Tc

Rufinus VI 43,

9—14

619

>ab
>eis

eo circumventione deceptis imaginariam magis

quam legitimam

ab 9

extorquet

manus

inpositionem.

ex quibus tarnen unus continuo ad 10

>ecclesiam redit confessus peccatum

suum

et in
est.

communionem laicam
in

>populo etiam pro hoc interveniente susceptus

locum vero

relialii

>quorum duorum, qui Novato manus inposuerant, ordinati sunt
>episcopi et missi.
>clesia catliolica
is

11

ergo,

qui euangelium vindicabat, nesciebat in ecesse debere, ubi videbat esse presby-

unum episcopum
exorcistas

>teros quadraginta et sex, diaconos Septem, subdiaconos septem, acoluthos 12

>quadraginta et duos,
10 >et duos,
>alit in

et lectores

cum

ostiariis

quinquaginta

viduas

cum

indigentibus mille quingentas,

quos omnes deus

ecclesia sua<.

Addit
spiritu

autem etiam inmundo vexatus

hoc,
sit

et

quod idem ipse Novatus in iuventute cum tempus aliquantum consumpsisset
ita

13, 14

apud

exorcistas,

aegritudinem incurrerit grayem,

ut desperaretur,

NPOF
7/8 esse pr.] ipse pr.


\

esse ipse pr.

P^

\

8 acoluthos] ^^2 acolutos
|

N^

acholitos

acoUtos

OF

13

in

mundum

14 incurreret

incurrit

F

5 >oj

10

15

20

, ^ > > , . ^, > > > - ^ •' >
>\
?]
/./*
(foirijUaz

> .. % ^ ^ >'; ' >. ] >^^ , ] ], >. & . ,, , ' > <;
(>20

Eusebius, Kirchengeschichte VI 43, 14

— 17

'([0^

vjtsQ

avrtjq

-

\

14

ßo^J^^ovuvo

\0

]

>

,

15

>.

10

>

>, &?]7]

^7

-,
,

>

> 2
>}]

>- , .^> - ^ --/
,
-,
ATERBDM^'arm^
1
1

,

<.

17

D

|

8

/

ATER
Tc
|

y-ann g

£

Synk

BDM
<

|

4

BD
^

1

5
|

Synk

corr.

- '
10

Synk

6

TERBDM Synk
entweder

BD,

Cornelius schrieb

oder

\

15 iV
16

getilgt

?.^ Synk

Synk

16/17
i

>

BD

18

^+—•

1

BD

]

>
auf Rasur

"BD
|

\

16

]
D^

21

- ^
>
T^MSynk

7

BD

«

+

',

1

17

corr.

Di

|

24

BD Synk

Rufinus VI 43,

15-17

621

quod iacens in lecto pro necessitate perfusns sit nee reliqua in eo, 15 quae baptismum subsequi solent, sollemniter adimpleta sint nee signaculo chrismatis consummatus sit, imde nee spiritum sanctum umquam
et

potuerit promereri.

5

>Denique<, inquit, >cum privata
>et vellet

quadam
lieere

gratia diligeretur ab episcopo 17

eum

ordinäre presbyteriim, clerus vero omnis et

quam

plurimi

>ex

laicis

prohiberent dieentes
positus
in

non

clerieum

>necessitate

lecto

gratiam

conseeutus
sibi

>omnibus specialem gratiam poposcisse, ut
10 >cederetur<.

eum, qui in episcopum ab hoc de isto uno confieri
sit,

Seribit etiam de ipso,

quod persecutionis tempore, cum
moris
est,

in cellula 10

quadam
menis

lateret et a diaconis, ut
,

subvenire in exitu cateehuse

rogaretur

timens

procedere

denegavit

esse

presbyterum

NPOF
2 solet
clerus

1

6

uelit

NPF

\

ordinari

\

clerus] clero

cum

,

622
>8^or

Eusebius, Kirchengeschichte VI 43,

>' >*7]<.
f]i'

Tur tv

xXirt]

i'ooov jrSQiyvd^tVTa, ojOjtsq

ysvtud^ai,

^^

18—21

10

1

^ - ^^ >,' <. ] > > ^ > ,^ >
^ )'
?/

>, >^: , > >
>7,
/.•^ <,

.?}.

)

.
{

eh

18

20

2

- , > <. ^ € ^ ,
> >
6

^ > ^ 7] >
OJV

^

),

^ , ,, ^
*
,
BDM
BDr
|

,
'

-

U8

-

19

20

21

ATERBDMrarm^
1
!

SV

BDM
|

Synk

\

>^
>•

-\-

^

4
7

ATER
D^
10/11
|

|

6

^, Tc
|

getilgt

8

BD

9

< ERBDM
13 atTu)

AT^Synk
Synk

BDM
TER Synk
hei

)
>

dem

Leibe

und Blute 2'arm
|

ATERDM
Synk

|

14

iicavtjgoj
6,

Xarm
24

Nikephoros

3

72 >

R

|

25

Rufinus VI 43, 18

623

quod sacramenta dividens populis accipientium manus teneret nee 18 prius permitteret sumere quam sibi per ea, quae unusquisque tenebat in manibiLs. iuraret quod numquam se relicto ad Cornelium remearet.
et

NPOF
1 populus

Ö

10

20

>: 1 > >, ><. >
,

2

. .,, , . ^. , ^ ) 1: , . . *^ ^ , ^ ^ : ^ ,^. ,^^' . >: ,. ^. . >, : &, > ,, ; >, ^^ ^> ^, . > .^, >, > , > .
624
Eusebius, Kircbengeschichte

VI

43,

22

— 44,

22

t/j^

^^:,

7]

]

^

.

\

Wd

44

1

]

>tv

-

], €,
»

2

$,

--

3

^

,

'

,

:>.
,

&.

6

4

,

'

^,
4

5

12

.

13, 10—136, 2

ATERBDM;:rarmyi
1

'
— S. 626, 7
6

Georg. Synk. 702, 2

— 703,

3

13-S.

62G, 7 vgl. Zonar. 12

TER1B
TtanaoovvüL

9

BD 2 MJ BD 4 8 ^ ATBDcM öC 12 NE ER
|

1

rf
|

|

6

Zarm
D^ öiaiQÖiv
1

ARcDM
ER
1

R
|
j

<

11
1

1

13

suam
18/19

\

18

/^QL

BDM
|

21

^^^
,


+

Synk, corr. TcTr

24 nacb
24/25

& )

>

2" arm

/
19
|

^

RSynk

17/18 filiam

,
BD

TißMSynk

j

'ATER Synk

auf Rasur

i

ATcTrERD
Zonar

26

Rufinus VI 43, 22

— 44,

5

625

Haec

et

multa

alia

[XXX IUI] profanis eins actibus scribit.
dictum Fabiauum intexit
dicens:

huiusmodi Cornelius de vita et moribus ac 22 Dionysius vero de hoc rescribens ad supra Md 44 etiam quandam historiam dignam memoriae,

1

5

-Serapionem quendam fuisse apud Alexandriam
>lapsi

unum

ex

bis,

qui 2

eundemque saepe deprecatum, ut susciperetur nee tarnen >inpetrasse. oppressum deinde bunc esse aegritudine, ita ut triduo iam >sine voce prorsus iaceret, paululum vero quarta die respirantem vocasse 3 >ad se filiam suam et dixisse: »quousque me detinetis? quaeso vos, cito
sunt,
10 >aliquis

presbyterum roget, ut possim aliquando dimitti«. et cum haec >dixisset, rursum sine voce permansit. abiit cursu puer ad presbyterum 4

>noctis tempore, infirmabatur presbyter, venire

non

potuit;

tarnen, quia

>praeceptum fuerat a me, ut lapsis in exitu nemo reconciliationis solacia
>denegaret
et

maxime
puero,

his

quos

prius

id

rogasse

constaret,

parum

15 >eucharistiae

qui ad se venerat, dedit; quod infusum iussit seni

>praeberi.

regrediente

adhuc

puero,

antequam

ingrederetur

domum, 5

NPOF
1 multa] in multa
\

2 hoc om.

|

3 memoriae

N^P^ memoria
40

P^OF
Eusebius

.

18

profusus

. &. ^ *.^], *^ >; >. '^ ^Jßv -. ^?]7]^7] >^ \,, ?]^ >
>Yti'OfiUOi\

626

>jrcJ^

>x£ri

10

1

20

>

>&.

>.
2
6
703,

>?^
7

> . ., ^ > > >, > , - &. ^^ )^. ^. ^ . , <.' ,
, ^,
^,

: & . . : ,7 ^. . ' Kusebius, Kirchengeschicbte VI 44, 6
1

— 46,

»/}<

xcu

6

6
6

•(]

ovvf]0^?j;<

0^ 6

orrola

/.('

^

45

> >.

' 7].

,

-

46

1

vgl. Matth. 10, 32.

Luc. 12,

8.

Apoc.

3,

13—23

Georg. Synk.

4—

22 Gen.

19, 17

ATERBDMrann^
6

]

1

2 nach

Tr

1

6

^
corr.
uir.
1

6 Tr

|

nach
\

9

ME ABDM Md

^
T^

-f-

u}id er sagte

zu ihm dass 2'arm
|

|

+

er sagte

xu ihm 2'arm
]

5

Xarm
]

10
Nc;

BD

]

12

BD

ER^M
Hieron. de

^ann Xouaio,

BDMSynk D

/
ill.

Rc
69

|

>
ATER

+
14

TcTr

13

ER

|

voovauavvj

Synk
[24]

AT
TcERM^'arm

ER
\

Xeotos

aber

am Schluss

haec eadem ctiamNouatiano scripsit
]

'
|

AT Synk
^

|

16

77

BDMSynk
Synk

19

" BD.il

BD

überredest und 2'arm

T^ER
Zaim

24 3/c

ABDM

yz ER

\

xaU

>

R

I

Rufinus VI 44, 6

— 46,
tibi

1

627
»fili?

>rursOm Serapion respiciens:
>Yenire

^redisti«,

inquit,

et licet
est,

presbyter
ut possim

non

potuit, tu tarnen imple,

quod

praeceptum
,

>discedere«.

cumque

esset

conpleta sollemnitas

velut catenis quibusin-

>dam
5

vinciilisqne disruptis laetiorem

quit, >constat

iam spiritum reddidit. ex quo<, certissime huius boni auxilio nullum debere fraudaii<.

Scribit

etiam ipsi

Novato Dionysius epistulam, cuius exemplum

ME

45

inserere bis

dignum

putavi.

[XXXV]

>Dionysius Novato fratri salutem.
>ostendes in eo,
si

Si invitus, ut

ais, in

hoc

venisti,

desinas volens.

oportuerat quidem etiam pati omnia,

10 >ne scinderetur ecclesia dei, et erat

non

inferior gloria sustinere martyest illa,

>rium pro

eo,

ne scindatur ecclesia,

quam

ne idolis immoletur,

>immo secundum meam sententiam maius hoc puto esse martyrium. ibi >namque unusquisque pro sua tantum anima, in hoc vero pro omni >ecclesia martyrium sustinet. sed nunc sive tu suadere sive etiam
15 >cogere potes fratres redire ad concordiam, maius tibi erit emendationis

>meritum quam fuerat culpa commissi, quia illud iam non inputabitur,
>hoc

etiam

laude

>manserint, salvans salva
>tibi inprecor<.

dignum dacetur. si vero illi in incredulitate peranimam tuam. vale, pacem desiderans, quam

20

Haec eadem etiam Xovatiano
Iam de lapsorum
paenitentia,
in

scripsit.

dedit et ad Aegyptios epistu- Mc; 46
eis

1

qua

et regalas

statuit

paenitendi.

ypoF
5 auxilium
\

7 innere xV

|

9 offendis
\

Pa

ostendis

Pb

]

14

siue tu]

NPW^F
€f.

siue

P^F^

etiam siue tu 0^
et

20

novatiano]
|

NPb OF

nouatiana P«•

chron. min. 1 p. 75

Hieron. ad

a.

Ahr. 2269

scribit 0^

40*

1"

15

20

23

ATEilBDMZaimJ
1

45

^ ^ ^' . , /. > *. , ^ , , ' , , . ^. . ,^ ,

. \4 .' ,: , ^. , ?^ ^ ),^ ' > . 7] &] -, ^
62S

.

v.TO.-n.TTCuxOTCjy

\

.&. "^ . .-[ )
:6

Eusebius, Kirchengeschiclite VI 46,

2—5

oca-

öl

2

\

;}

:\

)

.-, \ /., .

?]

/jOoi

^

>6

?]

\

^/. \ ,

"^

5

/jiv

?)-

-

]

DM

|

2

TiBDM2'arm
3

Synk

704, 1

AT^ER

Hieron. de

uir. ill.
|

G9

1

>
|

UV Lov

BDM

ATER

ARBDM
TERBD

|

7

Tc

(getilgt)

19

23«/./;iBD>M

,

Synk

704, 5

I

10

BDM
|

ARBD > ATER

TE:M
|

1

,'

BDM.lXaim
27 28

ATER

24 //:^ oo^atV^jG
|

^

iv
|

^.^
\ 1

6

BD

-

|

8

in näOL corr.
1

11 rf
\

>
|

15

16 Fabiano

\

21

>
\

corr.

Tr

^

//.

22

dt

> ATER
\

'S!

-

ATERD

BD

Rufinus VI 4Ü,

2scripta

629
Dionysii.
scribit de 2

-sed

et

miilta
et

alia

probatissima

feruntiir

paenitentia

cohortatoriiim

libelliim

de

martyrio

ad

Origenea,

ad

Laodicenses et ad Armenios de paenitentia. ad Cornelinm quoque urbis 3

Romae episcopum plurima
tum
quod
Cappadociae
ibi

scribit,

in

quibus etiam hoc indicat invita-

se a multis episcopis, id est

ab Helen

Tarso Ciliciae

et

Firmiliano
pergat,

et Theoctisto Palaestinae, ut ad

synodum Antiochiam
et

Novati dogmata

quidam serere conarentur,

addit

quod 4

Fabiano Antiocheno episcopo defancto Demetrianus in episcopatu suc•cesserit.

sed et de Hierusolymornm episcopo bis verbis scribit:

10

>Admirabilis autem
>fine praecessit

[<, inquit, > Alexander ad dominnm<.
Dionysii epistula ad
de pace
et

in carcere positus

beato

Est
et alia

et alia ipsius

Romanos

scripta de ministeriis, 5
et

item ad ipsos

de paenitentia,

ad qiiosdam conet

fessores, qui adhiic in

urbe

Roma Novatum

sequebantur.

rursum ad
scribit.

1

eosdem, posteaquam ad ecclesiam conversi sunt, duas epistulas

sed et ad multos alios varia ac diversa scribens studiosis quibusque in-

structionum

et

doctrinae copiosissimam materiam dereliquit.

NPOF
2 origenem
theocristae 0^
ja.a
\

5 ilrmilliano
1

PF
13

\

6 theoctisto

PNO^
\

theotisto
et

F

[7

quidem

et de]

POF

et

ad] PO'^

NO^F

Taoe

?/

tßOoufj rreottxti

^,
10

.
?]

: '^ ::.
Jtxiov

. ^
^
/^c

1'/.).
tJtioy.ojiOig

rrenl

. \
jtov
15
2*3

Jiovvoiov

01

/

\4
TM
AAm
BD

'. .
xcu

.. ^ ..
^

. .
?].

^'

-

::

.
[ |

?^.
|

.
>
+
19 nach

^-

ovußavTOJV.

AAmZarmZanntBDTMyi, ohne
i
OL

Zahlen
|

3
|

2'arm

8
vor
\

BD
BD
|

9

BD

11

16

11

•)1 >
Am

Am

]

BD
Dr 22

|

+
BD

LIBER
Textus I

De

Decii et Galli male gestis rebus.

transpo-

nimtur

\

m
IUI

II

Qui fuerint sub ipsis episcopi. De Cypriano et quod statuerit haereticos rebaptizandos.

om.

Quod Dionysius contra sentiat. V De pace, quae post persecutionem VI De haerese Sabellii.

facta est.

VII
10

De

VIII
villi

quae Dionysio episcopo a domino facta est propter lectionem haereticorum librorum. De Novati scbismate.
revelatione,

De

haereticorum baptismate.
persecutione Valeriani.
bis

X De
XI De
15

quae in Dionysium vel ceteros Aegypti epiquae apud Caesar eam Palaestinae martyres

scopos gesta sunt.

XII

De

bis

facti sunt.

XIILXIIII\ XIII
20

De pace quae sub Gallieno facta est. antexvniiyxim Qui episcopi tunc nobiles fuerunt. XV De martyrio Marini. XVI Relatio de Astyrio.

-

NPOF
F sie
numeros
omittens
ordinat:

1—12. 15—18.

13. 14.
5.

19—29
6—20. 22—29, numerans eapita
[e.

sie ordinat:
11. 12 bis
c.

1—4. 5

(4.

5 Ob

4

0«).

XXV,

ponens, sub numero Xliterato duo eapita
sie est
|

13. 14) compi^ehendens,
libri

21

;

unde in praeseripto
|

:

q uiginti incipiunt capitul

septimi

2 deci

Pa

3
\

ipsi

8 herese

POF
|

here

N^
\

re

N^

\

sabello

P^
*

13 ualeriane
I

14
|

in om.

P^

\

dionysio

ceteros] in ceteros
|

aegypti om.
asterio

PaO^

16 quae] qui

19

episcopis iV

fuerint

|

21

xiu

/)

'^(Jt6oa

.
. \
jtov

Jexiov

KvjtQiavo^

.^ ^.
/
LtiOt

.

^.

10

^

15

&

\

)
2<)

.. . ^.
.7]. .
\

. ^. .
-

-

^
/9

7/

^.
BD
BD
Dr 22
|
|

?].
>
+

AAmrarm^'armtBDTMyi, ohne Zahlen
4
OL

2'arm

9 16

/.
Am
Am

TM

AAm

|

8
vor
|

|

BD
BD
|

11

17

7-4

?^. >

|

BD

|

19 nach

+
BD

LIBER VII
Textus

I

De

Decii et Galli male gestis rebus.

transpo-

II
1

nuniur

Qui fuerint sub ipsis episcopi. De Cypriano et quod statuerit haereticos rebaptizandos.

IUI
0771.

Quod Dionysius contra sentiat. \ De pace, quae post persecutionem facta est. VI De haerese Sabellii. VII De revelatione, quae Dionysio episcopo a domino
facta est propter lectionem haereticorum librorum.

10

VIII
villi

De Novati schismate. De haereticorum baptismate. X De persecutione Valeriani. XI De bis quae in Dionysium vel
scopos gesta sunt.

ceteros Aegypti epi-

15

XII

De

bis

quae apud Caesar eam Palaestinae martyres
Galli eno facta est.

facti sunt.

XIILXIIII\ XIII De pace quae sub
anteXVIIII [Xmi
20

-

Qui episcopi tunc nobiles fuerunt.

XV
XVI

De

martyrio Marini.

Relatio de Astyrio.

NPOF
F sie
numeros
omittens
ordinat: 1—12. 15—18. 13. 14.

19—29
6

sie ordinal'. 1
11. 12 bis
c.


3
\

4.

5

(4.

5 0&

5.

4

0«),

— 20.
POF
]

22

— 29,

numerans capita
(c.

XXV,

ponens, sub numero Xliterato duo cajnta
sie est:
\

13. 14)

comprehendens,
libri

21;

unde in praescripto
\

q uiginti incipiunt capitul
here N"^ re
\

septimi

2 deci
I

Pa

ipsi

8 herese

N^

\

sabello


*

13 ualeriane
aegypti om.
asterio

14
\

in om.

P^

\

dionysio

ceteros] in ceteros
|

I

PaO^

16 quae] qui

19

episcopis iV

fuerint

1

21

632

/Z

//£()/

1

1

' ^.

IJeni

jraü'/a xavov'iZht.

\
.

10

/
^

\

15

20

.
1
2*311111

, ^... . . . . . \4 .^ . .
Ucreaoa

& ^ ^.
Jiovvoiov
ajroxa

Eusebius, Kirchen geschichte VII

:;

-

Ivd-a

\

/..

^ /^

-

|

2 nach

dem

Titel
]

haben

IH
]

AAm

3

AAm

TM^Zarm

AAm

oa\poJ
BD
15

Titel

— /
vor

\

i
1

AAm
\

|

6

AAm
|

;
|

.

den Titel
|

+

I

ra

BD BD
[

irelche icar in

ÄhxandHen 2'arm^armt
10

^

KZ AAm
AAm
| [

ZE AAm
Tc
\

|

BD
\

11

Ä'cj

]
> Am
8
eni-

12

KZ AAm

>

\

Xarmt

,

[=

AAm] hat


AAm
|

13

corr.
|

14:

KH AAm
AAmTM2'arm

BD

]

TBDM

-

/,
[==
|

AAm

nach dem

Am
19 vor

16

^
-f

^TAm
ÄÄ
\

17 nach dem Titel

18

4 AAm 0
]
hat

20

BD

-

Rufinus VII
Textus

633

XVII De
XVIII XVIIII
om.

signis,

quae virtute salvatoiis apiid Paneadam

fiebant.

XX
XXI
XXII
XXIII XXIIII

10

XXV
XXVI
XXVII

De throno lacobi. Quomodo Dionysius de pascha statuit. De bis quae apud Alexandriam acciderunt. De morbis qui acciderunt. De Gallieni regno. De Nepote et schismate eius. De apocalypsi lohannis. De epistulis Dionysii. De Paulo Samosateo et de haeresi eius. De episcopis qui per illud tempus nobiles
bantur.
haeresi

habe-

15

XXVIII De XX Villi De

Maniebaeorum tunc
viris nobilibus,

exorta.

quorum aliquanti etiam usque ad nostram memoriam perdurarunt.
ecclesiasticis

NPOF
1
lipsios

apud] ac
iV
1

P« ad P^

[

paniadam

|

8 scismata

\

9

apoca-

11 samosatih^eo

samosateno

F

|

1-1

tunc]

PF

tunc

nuper iVO

634

Eusebius, Kirchengeschichte VII

ER


^
=

[
=
Text

[

-

'^'

=
/

. .
Text Text

.

, '^ [
^
R]

-

//

— -^ =
Text

.

^-

(fotov.

=

Text

=

.

Text

"
AB

^

[ .
R]

R]

\

''

/ , .
.

^

hv

AT
Äd

=

Eusebius, Kirchengescliichte VII

Text
xaS^

^ *

* ^ .. ^^ .

^35

).

v^jJV

(536

Eusebius, Kirchengeschichte VII

1.

2

10

1

^, . > <.
> >
>'

>6

> >,

^' -, : . '. . , ^ ,
Toi^

^

6

Tjuiv

•'

sjziöxoJtog

iöicaz

-:;

^

^

1

?]

,

-

^^

ßaöi-

-

-

,

20

^
10-16
1

,
AT

'
-12

,
,

2

Georg. Synk. 706,

11/12

vgl.

Matth.

21, 44.

Luc. 20, IS

ATERBDM^-arm^


ER
septimum
|


auf Decius
BDJS-arm
1
|


de
|

BD
im
15
7
1

— lihruyn
4
1

folgte Gallus, aber

Xarin

Ä ERM
9

TEBDM

8

14 //?^
|

> —

16

BDM

Synk
19
rf'

18

>

ATER BD

17

>

^
+

siebenten

Buch

>

AR
|

Bern
|

Rufinus

1.

3

637

[]

Septimum nobis

ecclesiasticae

historiae librum scriptorum
et clarus in episcopis

suorum
qui

cudat elogiis nobilissimus patrum

Dionysius.

5

duobus annis principatu Romani apicis ministrato cum filiis pariter interemptiis est et Gallus suscepit imperium, quo tempore etiam Origenes septuagensimo aetatis anno non ad integrum expleto defunctus est, scribens Hermammoni cuidam de Gallo haec refert:

posteaquam Decius non

totis

>At ne Gallus<, inquit, >malum Decii aut videre potuit aut cavere,
>sed in

eundem lapidem
ei

offensionis inpegit.

cuius

cum regnum
qui
est,

floreret

10 >initio et cuncta >regni
eins

ex sententia cederent, sanctos viros,
supplicabant,

pro

pace
et

deo

summo

persecutus

cum quibus

>prosperitatem

suam

pariter fugavit et pacem<.

[II]

15

In urbe vero Roma Cornelio episcopatum regente et apud Carthaginem Cypriano, ambobus fide virtute pietate praestantibus, quaestio exorta est in Africae magis partibus, si oporteret haereticos rebaptizari, cumque id a Cypriano et ceteris paene omnibus per Africam sacerdoti-

3

NPOF
2 cudat]

O^F

caudat

cludat 0^ curat P:

avv

Graeciis

63S
ÄtvTcor

Eusebius, Kirchengeschichte VII 3

—,

2

5

10

1

20

25

^, €, . '& / , ,^> , ,^ ' > , ,, >, > ^ >
.()
i^a.TTiouaTog
öeot $,

.^^:

^, ., ^ ) ^^ ^ ,
7]\

}.

oelv

]^
,

)} ?] ^ ^. /^ 7} ?] ' 7]. ?/

3

4

?]'

7] £ 5
1
,

>\ >3 > >
>i'(jt^/

,

?/

}'^ , \4^
,
,

• 2

>

> ',
?)

,.

.

,ABDM

15

S.

040,2 Georg. Sjnk. 70S, 3—16

ATERBDMZarm^
1 ToitLO

iTtiGToevavTaa

10

TER J AMZarmER 040,

15
corr,,

donniente in pace Alexandra zu Maxahanes in Hierosohjmis gestellt
jectur; voreusebianische Interpolation
|

'
.1

TERBDM
|

oij

6
3

AM
|

1

Zarm 15 BD 4 ER

BD
HSS

11

640, 3 :^arm 640, 8

BD 14
|

beides

20

Synk

>

mit für Dionys richtiger Conjectur)

TER
j

|

25

DM

ATERBD^lZarm

^
21
]

• \ AZarm
|

4

I

>
TcTrERM
JJ-Tarm Synk

AT^BD

|

19

TS durch Rasur
nach Con712" arm

24 //
Synk
1

ABDM Synk
Synk

Rufinus VII

2.

4

—,

2

639

bus oportere fieri decerneretur, Cornelius et ceteri omnes per Italiam sacerdotes huiusmodi decretum manente sacerdotali concordia refutarunt, statuentes antiquitns a patribus super hoc traditam regulam debere servari, quae continebat post abiectionera pravi et confessionem recti 5 dogmatis sola eos manus inpositione purgandos. [III] Sed post Cornelii consummationem, qui tribus circiter annis sacerdotio functus est, episcopatus sedem Lucius suscepit, cui octo solis

"l

mensibus sacerdotio administrato Stephanus succedit quique similem Cornelio de non rebaptizando sententiam tulit. ad quem Dionysius 10 multa et saepe scripta direxit de multis ecclesiasticis disserens causis. in quibus inter cetera etiam hoc indicat, quod omnes ecclesiae abiecta Novati praesumptione pacem inter se invicem servent. scribit ergo et
de hoc bis verbis:
>Scito autem,
frater,

z/

4

omnes
in

ecclesias in Oriente,
et

15 >turbabantur,

nunc

redisse

concordiam

quae prius conomnes sibi unanimiter

ö

l

>cohaerere gaudentes et exultantes de pace,
>reddita est, id est

quae ultra spem ecclesiae

Demetrianus apud Antiochiam et Theoctistus apud Mazabanes in Hierusolymis, dormiente in pace Alexandro >Caesaream, >Marinus apud Tyrum, Heliodorus apud Laodiceam, Helenus in Tarso, 20 >Firmilianus in Cappadocia. verum ne sermo epistulae longior fieret, >nobilium tantummodo urbium tibi episcopos indicavi, ut etiam ceteros >cum ipsis pariter unum sentire non dubites per universam Syriam vel >Arabiam; sed et hi, quibus nunc scripsistis, Mesopotamiae episcopi >idem sapiunt, Pontus quoque et Bithynia, omnes pariter unanimes

2

NPOF
18 raazabannes
millianus

NP
bis

mazabbanes
1

OF

\

19 laodiciam

NPO

\

20

fir-

PF

\

23

24 unianimes

P^F

>

> :
640
rraire^

Eusebius, Kirchengescliichte VII

, 3—6

vvöio>;

10

1

20

> ^ ^ .^ > > , , :. > ^>7. , ^, > ^^&^. >^& ^ >, . € > , ><.
Jtl
aJto

' '. , : .! , :2 , ^ >:
t?j

^'<.

/..

^

6

-

3

4

&. ^
-

5

ijtiöy,ojicov

3

ajtb

>:

:<.

^^

?]

6

>

]7]'
8—22
Georg. Synk. 709,

18

15

Kor.

,

7

ATERBDMZarm^
3

ER
TcERB
|

BD
5

^ ^ ' •
DMZarm

BDM

^ov

ATERBD Synk TERBDM Synk Zarin

!

>
|

.
1 1

4
9

AT'

ATER

BD

\

10

11

13

>
ATERZarm

13
21

U

>

+

Tcm

15

BDM Synk
;

BDM Synk ATERM Synk Zarm ^^ BD

ATER
BD

20

[

23

D ATERMravm

Rufinus VII,

, 3—6
caritate

641
conexi glorificant

-et

con Cordes

et

multa

sibi

invicem

deum

>nostrum<.

[IUI]

Haec Dionysius
dotio

scribit.

|

Stefano vero duobus annis impleto sacer- 3

Romae Xystus

succedit.

ad quem

scribit nihilominus

Dionysius
4

de

commemorans, quod Stefanus quidem decessor suus scribens ad Firmilianum et Helenum ceterosque illarum partium episcobaptismate

pos statuerit nee
considerari

communicandum
rei,

esse

bis qui rebaptizant,

sed debere 5

10

non quicumque, sed permagni et nobiles in episcopis viri sint, quibus hoc visum sit. dicit etiam, quod 6 super hoc scripserit plenius ad Dionysium et Filemonem presbyteros urbis Romae.
quia

magnitudinem

NPOF
4
sixtus

I

decursor

|

6

firmillianum
|

8
Eusebius

considerari]
II.

PF

considerare

NO

10

et]

PF ac PF

\

7

statuerunt

41

3

642

1

20

^, ^. .€ :6 . 7], .) > >,^ > , -. >-, ,^ > >^^ » ^ >,
>.Tf()l

> /^. >, ^^

>& >

, -' >
fog

' ,, .
tv

Kusebius. Kirchengeschichte VII

6.

7.

1


c

6

>:6

>jn(H

rvr

-^

(f?]öiv

/]

:(5 ^,

&:

\

Jrvvao,

, ^^ . 1

^

<.

^\

>

>

.

^

2

.

3

3-11

Georg. Synk. 709, 19

— 710,

8

7

Kol.

1,

15

15

S. 644,

22

Georg. Synk. 710,

1 — 712,
640, 23

1

ATERBDM^'arm^
1
c

Ararm
Sv

MBDER
D

|

ATERM^
1

en avzj)

BD

|

ATERM
ATcER
1

6

TER

^
\

4

TcERZarm TER Synk /./>•

^

ABDMrann
.4

ATERBD
|

Varm

y,al

ATER Synk
!

>

— /" >
xü)v

Synk 2:arm

ERBDM
15

AT^Zarm
15
1

EM
TER

y.ai

>>!)

^&

>

19
|

>
21

DSynk

1

20

ATiß

Synk, Tc getilgt

^^
| 1

y.ai
\

T^TiBOMSynk AT^TrHSynk^l

&

BD
7

|

ABDM Synk

>

/1

5
\

1

BDM

9 nrooypciw^cirwr

durch Rasur,

Synk

\

12

A2'armRBD
17

16

TcERDM Synk 2'arm
22

-

'

|

>

Rufinus

'

6. 7,

1—3

643
haerese, quae temporibus

Indicavit
ipsius exorta

autem
sit,

pariter etiam de Sabellii

6

scribens haec:

[V]

>Quid autem dicam de ea doctrina. qiiae apud Ptolemaidam Peiita>poleos civitatem nuper exorta
est,

plena blasphemiis in
vere

5

>iii

dominum nostrum lesum Christum, negans
nee

esse
et

deum patrem et eum filium
sancti spiritus

>patris

primogenitum
fratribus

omnis
quae

creaturae,

simul

>auferens intellectum.
>et

pro quibus
dedit

cum

utraeque partes ad

me

venissent
,

praesentibus

commota

fuerant discussissem

etiam
scripsi,

>litteris,

prout

deus

parvitati

meae, prosecutus
tibi

sum

et

10 >singula
>misi<.

quaeque diligenter exponens, quorum

exemplaria trans-

Sed et in tertio libro de baptismo, quem scribit presbyterum urbis Romae, etiam haec commemorat.

ad Filemonem

7

1

[VI]

^Ego<, inquit,

>et tractatus

haereticorum lego

et traditiones

15 >perscrutor, etiamsi videar

ad horam verbis eorum pollui.
fratribus

eorum sed multum
ne 2

>mihi confert hoc ipsum,

quod ex ipsorum verbis arguere eos possum.
conpresbyteris

>denique

cum

aliquis

ex

prohiberet me,
visio

>haeretica lectione

tamquam

caeni alicuius fetore polluerer,

mihi

20

>quaedam a deo ostenditur, quae me confirmaret, et sermo ad me factus 3 >est, haec mihi evidenter proloquens: »lege omnia quaecumque in manus >tuas venerint, quia probare singula quaeque et discernere potes, quando-

NPOF
1
sabelli
\

3 ptolemaidam]

F

pt(h)olomaidam

NPO
41*

\

13 comme-

morans P«

644
-fic

^ >

^ : , >
X^ioa^

Kusebius, Kirchengeschichte VII

^'

10

, > ., >? > - , ?]^ >,
?]

15

20

> ^, , > <. . > , >,& , ' ^ , ' ,
tcov
,

^

<. ]
7,

4

./ ^,

,

4

,

,

&\
.

.^'

-

-

>> >, >
>^ >,

/.
<.

\4 )

ffovav

?],

//
(;

?],
+
ev

4 Resch, Lotion 43 (TU

,

116

ff.)

21/22 Deut.

19,

14

ATERBDMZarm^
6

ATERBD Synk
Synk
'

]
3

oiv;

Wendland

|

|

4
]

>> B^

Bti"
j

^V
|

Mc
16
|

11 12

( RB)

17

D

19

Synk

2'arm

DM
TER Synk
646, 3
|

22

^ ^>
|

ATERBD
|

18 nach

20

]

20,21
|

R
Tc

23
|

^
//

+

"

ATERSynk

ABD
646, 5

-

BD

AR

^'armEM
:M

1

am Zeilenende T^ ATr Tc getilgt] ER

>

+

24

T^BD

Rufinus VII

7,

4—

645

>quidem
>visionem,

et

ex

initio

haec

tibi

fuit

causa credendi«.

amplexus sum

quia et

apostolicae sententiae concordabat dicenti:

omnia

>legite,

quae bona sunt tenete<.

In ipso quoque libello
5 haereticis rebaptizandis

commemorat non tunc primum
et

in Africa de 5

ab episcopis esse decretum, sed

antea iam in
aliis

nonnullis ecclesiis et conciliis episcoporum
locis,

velut in Iconio atque

de hoc fuisse tractatum.

[VII]

adhuc et in quarto de baptismate libro ad Dionysium urbis Romae presbyterum plurima de Novati impietate commemorans.
Scribit

6

2/3

I

Thess.

,

21

NPOF
2 quia
et]

NPbF

quae

et (et

om.

PaQ

|

5 sed

et]

sed

PF^

646
iiax{}üv

Eusebius, Kiichengescbichte Vll 6

& >?] . Im 1 >\ ,^ >,
5

( ^-öl

xcu

tJtiöxojtfjv

15

20

25

: , ^ <. ^ , ,^ ' ,, >. ^3 , > ^. , , > ' ^ ^) > > . ,' > > '/ ^, > >
^
>öavTi

>
>

>:
T7jv

\'()

Jiovvuiov

.'

U,

txeioe

^' ^
S

/)

~^),

>övy.O(f(iVTOvvTi.

sräöi

/^
?/?]

8

>'

&.
.

, )

'^^

-

9

1

>
>

,

\

2

\

)

) ,^
4

-

xoivojviav

,

'

3

S.

G48, 19

Georg. Synk. 712, S

— 714,

ATERBDMrarm^/i BD 1

TERBDM
;

&
P]R
1

|

2 avxöa
|

ATERD

5

Xcolos

13

ARBDM
18 21

>
AR
26

16 ZarmE '•

)2 >

\

/ ^
Zarm
r/
i

^
|

14

BD Synk

7

>
'

BD

>

BD

vJv
19

Synk

, '^

Synk
corr.

|

12
1

>
16

^
\

1

25

BDM
]

TEBDM Synk AR Synk
]

corr. T^

|

rt

>

BD

27

ATc

ERDM

>

TiBZarm

Rufinus VII

9,

1—3

647

In quinto vero libro
et

ad Xystum urbis

Romae episcopum

scribens

9 1

adversum supra dictam haeresim quaedam disserens etiam

tale aliquid

accidisse

commemorat

bis verbis:

>Vere autem,
>quid
[VIII]

frater, consilium<, inquit, >peto et

requiro sententiam,
exorta
est.

tibi

videatur

in

ea

causa,

quae
|

in

ecclesia nostra

>vereor enim, ne forte fallar
>fidelis

in aliquo.

erat

apud nos

frater

quidam 2

antiquitus,

ante etiam

>ante

quam
et

decessor

quam ego episcopus ordinärer, immo et mens Heraclas. is cum interesset bis qui baptizanad pedes meos
confiteri

>tur et audiret vel quid interrogentur vel quid respondeant, flens accessit

10 >ad

me

procidens

coepit se baptisma ab

>haereticis aliter suscepisse,

quod tarnen secundum ea, quae nunc videret >a nobis ministrari, nee baptisma duceret, eo quod esset repleta blas>phemiis omnis illa confessio. simul et hoc addebat se in tantum pro >hoc errore stimulari, ut ne oculos quidem ad deum änderet erigere.

NPOF
1 sixtum

I

4 inquit

ow^.

, ^ .] > >7
64S

Kusebius, Kirchengeschichte VII

>. >
>^.;
>\
10

.()

^^

9,

4

10,

2

aJio

> >7(^^

,

(fijoaq

?]
-

^

, >^ >

> >
^

' ^ . <.
,

5

20

25

><.
25

' , ' ^, 7). , "^ . ^>, ^^ »^
7/

. ,
7j

],

.

?,
1

,
|

' ^

D Synk
|

7 10
2

1

S. 652,

25 Georg. Synk. 718, 7—720, 9

25 -S.

650, 1 Apoc. 13, 5

ATERBDMZarmyi
5 8

9

BD
16

BD

TERBDM Synk ^arm
TcTi•

21/22

) )
^
corr. Tr,

} ?.
BDM^^arm
14
\
|

lv

yv

ATER Synk
10

ATERM Synk
|

Tc getilgt
B^

20
22
1

A^-armRBD 21
corr.,

DM

^

R

|

26

TcER AT BD

1

23

>

24 ror

>

) ^
corr.

^
\

ME

ABDM

+

Tr

|

TcTiERMSynk

hlasphemias

>

2'arm

Rufinus Vll

9,

4

— 10,

2

649

>piOpter quoci exorabat mundari se et purificari ecclesiastico baptismate,

5

quod ego facere ausus 4 >non fui, sed dixi posse ei sufficere tarn multi temporis communionem, -quam in ecclesia consecutus est per hoc, quod a nobis eucharistiae >suscipiens donum responderet amen, ex quo et per singula potuisset cohortabar igitur eum debere >ipsa sacramentorum virtute purgari. >confidere fidei suae et conscientiae iam purgatae et ante omnia, quod >tamdiu in sacramentis nobis iam particeps fuerit. sed ille neque a luctu 5 >cessat et lacrimis neque ultra ad mensam dominicam audet accedere,
>ut et

gratiam consequi posset Spiritus sancti.

10 >ita ut vix a nobis cohortatus et conpulsus orationi audeat interesse<.

Haec

et

multa

alia

de huiuscemodi quaestionibus per diversos libros 6

suos Dionvsius

scribit.

[Villi]

Gallus vero non integris

duobus annis imperio detento rebus huVaierianus
scribens

1

10

manis exemptus
15 principatum.

est.

post

quem

cum

filio

Gallieno suscepit

de

quo

Dionysius

iterum

ad

Hermammonem

•2

hoc modo

refert:

>Sed
>inquit,

et

lohanni similiter revelatum

est,

ut diceret: et
et

datum

est,
ei

ei

os

loquens magna

et

blasphemias

data est

NPOF
2 posset]
possit
t

PF

\

4 per hoc]

NPF

per hac 0^

pro eo

0"^

6 debere]

et
|

debere

15 hermammonem]
|

PO hermammonam F

hermammo-

niam

16 hoc modo om. Pi

18 loquens] NPO"^ loqui

O^F

^

5

1U >«.'

1

^ ^ ,, . ^ - ^ ^,> ^ >^ , > , > > & ^, ^ > > >
Ö50
Kusebius, Kirchengeschichte Vll 10, 8
j

>to6d^tj

^.

>TeQ(x

hm

>:
>/)r

>

>.

>J >•'
tr

^,
,

-'

/j

Joööaa

6

4

{ -

>'^),

>,
1

7]<.

20

,
j

5

ATERBDM^'arm^
Apoc
| |

ein Jahr

und zwei Monate ^arm
schlecht ausgehoben
ist

12
|

jetzt ohne Beziehung, da das Excerpt

rann

|

ATERD Synk
==

TER
in

>

2

BM

ATERM Synk ABD Synk 2'avm 3
\

D

an ihm

=
eojo
|

voecv corr. Tr

R, Dionysios schrieb

()
land
7

TiERBDMSynk^
Synk
|

8
|

^

Synk

>
1

BD
9
-f-

und

BD
oder

^
aocto7'em

>
]

, durch Ras. corr.

>> Bi^farm
dgl.,

Bcm^ ohne Zusatz unmöglich, Dionys schrieb

& Tr
|

(

Stroth falsch

()
\

,)

|


Wend-

Dittograpliie zu

ATERM

RM Synk
BD
)

)
15

pessimum magistrimt
j

nach Conjectur

]

10/11
]

BD
1

13/14

14

>

18

«
AERMZarm

|

[getilgt],

ERBDM
T^BD

AT^Synk
Tr Synk
sein

19

nach guter Conjectur, aber das Excerpt kann schlecht abgeschnitten

20

>

BD

Rufinus

10, 3.

4

651

5

>potestas per menses quadraginta et duos. utraque autem con- 3 vere enim mirandum est, quomodo supra ceteros >plentur in Valeriano. >qui ante se fuerimt. hie et humanus et benignus extitit erga famulos >dei, ita ut in initiis multo etiam illis benignior videretur, qui nomine in tantum yenerabatur servos domini et >saltini Christiani dicebantur. >omnis domus eins erat ecclesia dei. depravatus autem est et a veri- 4 >tate deiectus per quendam doctorem pessimum magistrum et principem >Aegyptiorum magorum. ut iustos et sanctos \^iros persequi et interimi
>iuberet,

tamquam

qui

adversarentur

magicis

artibus,

quibus se ipse

10 >subdiderat.

erant enim re vera et sunt etiam nunc, qui possint virtute

>meritorum suorum restinguere fallacias daemonum.
>puros
ritus
et

nam

ille

ut im-

execranda mysteria ac sacra incesta conficeret, pueros
fibras,

>inyestes iugulari iubebat et orbari liberis patres atque in teneris visceri-

>bus

humanas rimari per piaculum

et

vocem

illic

quaerebat, ubi

15 >fugaverat yitam<.

KPOF
4 multo]
possent

^>^
|

multo tempore
inuestes]

PaO^

\

10 enim] autem P«

|

possint]

POF

13

NPOF

imberbes

vel infantes interpolaii

J

,^, > ,,.' «« .
>xovOiv<'

10

>\ > ^
>

>ovoua<.

' ]^ , ' ^} ^ > ^ •6 >7] , ?) >. ^^ ^ )^, ^
> >'
(352

Eusebius, Kirchengeschichte VII 10,

G— 9

jiqOtsqov

77] \

?.6

]

Jigo-

Jc6

\

\)^6

^€

Jc

Jtäotv.

.

> > >,
>^'
20

\

^

([

>, > >
> > >
>
4-,
1

-.

vjüo

^^,
^.

^

-^
,

7

> /. 2
Ezech. 13, 3

^
les. 66, 3.

. 7] ,
, ^

-

8

<.
21—23

-,
20,

^

14—18

4

Exod.

ATERBDMrarm^
ATi]RB^M
durch Rasur,

[
7

R]

ATERSynk
1

BDM
3
T^Sj'nk

\

2 da

getilgt T, wiederhergestellt Ti"

>
-i-Tr,

+

Tc, dann getilgt

10

D^ Tc
getilgt
1
!

corr.

D^

|

13

>
Synk

17

ATißDMSynk
T^Tr, iv getilgt Tc
iv

. /
D Synk
i
\

1/2

>

Synk

+

|

Tr

TrRc

\

8

*

>
j

R
15

Tr [Tc

getilgt],

ER

19
\

a•

vaoJ

|

20 Dionysios
|

schrieb

21

T^

corr.
|

Tc

24

BD
Tr Synk

?/•

ATER^'arm

|

vUcov

BD

25

Rufinus VII 10

653

Sed
addifc

et

multa

alia

huiuscemodi

de Valeriani piaculis

memorans
filios

etiam hoc, quod ipse a barbaris captus et luminibus orbatus

sceleris et impuritatis suae reliquerit successores.

NPOF

5

654
xai

Eusebius, Kirchengeschichte VI! 11,

Jt^m

:.
/.
>:
10 »>1

tTtQoiJ:

1

20

>

, . >. , '^ > » «.^. >. : >7 , >. >' > , ^, >: ^^^ - . > &.^. ^
^'

> >.,
09

} ..uei'

.
08

rprovcu

>

>

^' ,
!
:>/]
,

'^ - -^ .^ ,
1

6

11

1

oXcov

* Jov2 3

avcuöd

.

4

im

Jov

Jrl

Jtl

^

?
>U

7

vgl. II Kor. 11, 17

9—11

Tob.

12, 7

ATERBDM^-arm./i
2 Li A2'armBDR 1

uEiov
'

^'^^^ LvoJvER
\

8

9

BDM

^^ ^
ATER

^

\

^ -^] )
\

^

]

9/10
[l

[lAER]
1

- &

20/21 Act.

,
29
\ \

5

\

^

)-

T>^1

1

B^, durch R?is. corv.

ßaadeoJG

]

DM

/
BD^I

ATEM
arm
|

.

13

TER^Tarm

(
|

BD RBD

10
11

&

ATER:\[2'arm

ATERM ^- BD
\

1

12

>

^

ATER
[

|

15

— 17
RBD
|

BD BD
/// //

AT'RMZarm
1

19

/

[Rasur von 2 Buchst.]

22

durch Rasur,

ERBDM

TiTr

^,)

Tr ^Tc

getilgt]

[Tc getilgt]

' MJTarm
'

ATcERBrarm

^'

getilgt

BDM

|

15
1

— crtuoi > ]\
EBD
1

18

18/19

^-

20
1

BDMrarm

/,-

ATER

Tr
\

^

^

TcERBDM

Rufinus VlI

11,

1

655

[X]

Ipse vero Dionysius quanta in eius persecutione pertulerit et qiiibus
adfectus
sit

/.4

11

l

cruciatibus

propter

nomen

dei,

scribens ad quendara Gerrefert,

manum
et

episcopum, qui quasi obtrectator eius esse videbatur,
confessionis

ubi

acta

suae

inseruit

apud Aemilianum praesidem

gesta.

NPOF

056

Kusebius, Kirchengescliicbte Yll 11,

>,
>?
10

>.' >^

.Tort
jtXt]uiov

.
xcCi

1

20

25

^' ^ &^^ >, 7<. ' >, . , ^, > ,, ^^. >^ > ^ ^ ^, ^ ^ >; > ' & «. ^ > >
>^
öitJtwv

>^ > 7]
>
Jjri

öitXtxthjv

>, >:

cfh'Oiv.

J6

>tötö0^ai

^ ^^ ;
/]
, ,

^
tjil

G— 10

. ^],

aJtsX-

6

7)

)-

7

kjtÜM^^lud^aL

>

>^

»

8

,

>,
>
>

,

^,

»/

9

>^.

^

*.
>{}^ >'
1

\

?]

,
9

>6

\^

\
[

ATERBDMZarm^
ehüL
|

D ATER ATERZarm

7
|

(^ , Tc

|

H

getilgt

18 avzüjv
21

26;/;>> >R

1

^ • ^ & [ ^) ^
2 Jf

ATER BD " R^M corr. Rc ATißD — > ER
\

4

M2'arm

]

5

|

8

TcTrERM

|

BDM BDM

]

[>] ^

14

TERBDM

A^'arm

]

15

Zarm

|

TERB, D
|

auf Ras. De],

«'

in

corr.

2

corr.

\

27

^^
|

Tr

28

D', corr.

Rufinus VII 11,

6—13

557

in

quibiis

cum Dionysius unum solnm deum,
castrum quoddam
deserti,

qui caelum fecisset et

6—13

terram, diceret adorandum, ceteros autem neque esse deos neque adorari

quod Cefro appellatur, in exiliiim traditur, ob hoc praecipue electum, quod loci incolae gentiles erant et idolorum superstitionibus satis dediti quique exulem Dionysium primo hostili animo et satis aversa mente suscipiunt, postmodum vero cum paulatim per domini gratiam verbum dei bis Seminare coepisset, pars
debere,
in

maxima

trucis

ac

barbari populi relictis idolis conversa est ad

deum

NPOF
6 aduersa
8
ac] et
\

postmodum] >10 post

PF

\

7

dei]

domini
\

Eusebius

II.

42

> ^.
10

> >^,
>//

> >,
>ovvcuV,

>. >
1

>
>

>^

20

2 '-

> >. > . ^ > ,
>^'

>^^7}Oovov

>

>^
^,
,

. ^ , , ,, , 07] ^ .-, ., . > ^
>/y

()5S

Eusebius. Kirchengeschichte VII 11, 11

>

övi'6ooi\:

TU

]
-

JTOitiöt^ai

?y

7] .
lo

^?],

)

, 'ojtov

11

;<

^?]7]

7^

-

12

^ ^.7]^,
7)

,, ,
Ol

13

7)

7)

14

. -.

11/12

Kor.

,

3

— U

7] ^. .
.

. 7] 1
|

-

-

4,

3

ATERBDM^'aiin^ 2 ?) ATER
corr.
1

>U
ATERM

\

>
BD
1

R

3

7

TER
12

) ^
und


11

^

|

10
elnov

— ^^^^^^
|

TrERBDM
TrR

]
18 19
|

TEDMZarm

\\1 ATERM

BD

,
|

[21

verdorben durch Ausfall des Gegensatzes zu

[] —
widersprechen sich
|

BD

24
1

2

Rc

26

»

|

corr.,

R

]
18

^
^

Wil

|

Wil. aber
corr. TcTi"

22

23

-

^

AT BD

Rufinus VI! 11,

14—17

659

verum Christoque subiecta. quo conperto rursus eum ad alium locum, 14—17 vicinum quidem Alexandriae, sed incolis desertum ac paene habitatori-

NPOF
A2

10 >//

15

20

2

Wil

ATERBD
Rasur,

> ^. > & >> , , ^, ^ ,, 7) , 7] , > > ,;,, , > > > &^ ^ ^
?/

>

>. >
>Tt\ht]v

>^//

^ > >
660
>6jroi

>

^

.TOTE

, ^ 7] 7] } . > ^, ?]
)^
,

{^
^

Eusebius, Kiichengeschiclite VIl 11, IG

— 19

ovTOQ töTii\

]

7?]

?]' ?)
0J

.' 7]),
ajii^LV

^,

^ötl•-

16

17

>^
\

?]6

7]

,
'

^,
<.

-

18

>)
>\

xad^

-^,

>: >
26
2

^/. ?],

,

-

19

<.

vgl. II Kor. 11, 17

ATERBDM2'armyl
3

^arm
]

corr.

Tc

]

]

6

|

8

i

9

]

1

Schw
10

T^BD

LvLJ

durch

EM

ARc

ist 7iah

^arm
|

|

rj]

al

D

]

TcER

ABD

10/11

> ^ +
14

Bern

13

16

ABDM

ABDMrarm TER

>

BD TER

|

\

|

18

^]

rot

\

^]

Wil

|

19

25

vor Euseb verdorben

Rufinus VIT 11,

14—17

661

bus vacLium

traustulerunt.
et

sed et ibi

cum

pro

iirbis vicinitate nostro-

rum populi frequentarent

tamquam odore

pastoris recepto grex lae-

NPOF
2 frequentarent]
lihri

eum

fr.

edd.

()62

Eusebius, Kirchengesckichte VII 11,

20—24
20

1

20

^. )
>
9
>

/ ^ ^ , , ?]. > > > ,,), > >•, >.,
oV

>> > >]•
>cfavrjvai

. >^'
\
)

^ ]. > ,
> >6
(f\

6

xal Iv

&

jrgog

\
Jroßv,

?///.
jräv

JikijV

?]

>•
>.

001*.

?]. ?] , , , 7] && jraoa
6
xad•^

7),

]

.

,\
21

^ffag

22

)

. ,
vgl.

) ) 7] ) ?]€ )

)

*-3

7]<.

7']

11 12
les. 49,

'

-*

Sirach

2,

5

8

=

II

Kor.

6,

2

ATERBDMrann^
8

16
i

2

>]

>

TER

'

12
19,20

',
|

corr.

\

4

]

viv
1

^

|

7

nothwendig

8/9
6

TERBD
13

BD

|

14

,
^-^

> BD
j

MZarm

?.•
17
2'arm

/.^

BD
|

20
|

^
| |

«/^ BDM
BDM
BDM

[
|


ATER

/^ ABDM
19

?.
D

ATER

TER

/.• ?. 1

ATER
BD
]

23

-

Rufinus VII

11,

22—24

663

tior

et

constantior agonibus redderetar, rursum missis
viris

cum
et

centurione 22. 23

Petrum catenis constrictos et diversis cruciatibus afflictos in desertum quoddam Libyae pertraxerunt ibique eos in loco squalidissimo et omni usu humilitaribus
et

ipsum Dionysium

cum

eo

Gaium

manitatis carente a Paraetonio trium dierum itinere in desertum protento

nexos yinculis reliquerunt.
et

haec in diversis suis epistulis supra 24

dictus vir scripta dereliquit.

byterum

memorat etiam Maximum presDioscorum Demetriumque et Lucium nee non et Faustinum
In quibus

NPOF

:8^ ^ >: ^^^ >: ^ > ^ 77]
664
Eusebius, Kirchengeschichte VII 11, 25
>(/t

jrZavoi'TGi'

> >
>

if.

>
10

>. >]

>€ 7}

raL•

(fvaa

1
-

20

2

> . , -. . ,^ , ,. ^ ^ -' / ^ . : ^ 7]& . . ^,,
?],

::, ,
]

— 12

Evotßiog,

, ^^ :
^ 7<.
?]

}-

25

26

.

^,.

Jiovvoiov

.

^Jc

?)

ajto-

12

^^

'

.

6

4

vgl.

Tim.

1,

12

19 Gen. 2, 8 und

öfter

' ^
ATERBDM^'arm/i
2

TERBD

>
|

|

AZ^rm
^arm
corr. Tr,
|

\

2/3
|

i

3

>
13
|

10

( BD
j

11

12

TERBDM^'arm

^
BD

Tc getilgt

ds

> BD

|

14

R^

BD
I

|

nach hurxer Zeit .Tarm ov

ATER
>>

>
19

,
auf Rasur Tc

BDM^^'arm Rem
1

ATE
]

16

!

18
|

BD

22 IB

AZarmERM 20 BD
]

22 23

TERBDM^'arm

26

D

|

>

Rufinus VII

11,

2 — 12

665
sed

atque Aquilam satis claros et insignes titulo confessionis effectos.
et

ex

diaconis

qiiosdam in insula post poenas confessionis esse deex his Faustum et Eusebium.

functos,
refert

superfuisse yero
fiduciae
et

quibus etiam
iit

tantiim

magnanimitatis per dei gratiam datum,
fratres

cum
tatis

ad eos, qni in carcere tenebantur,
et ministerii

nemo
isti

prorsus humani-

causa permitteretur accedere,
et

tarnen indesinenter

et reviserent et necessaria ministrarent.
sidis furor cresceret

cum
et

per dies singulos prae- 25
squalore

iugulando

alios, alios suppliciis adfligendo,

carceris et
10 ne

catenarum ponderibus enecando
et

super omnia praecipiendo,
dictis diaconis

quis

ad eos prorsus accederet, ut

inedia quasi aliud tormenti

genus adhiberetur, concessit tamen deus supra
confessoribus suis providens, ut invitis omnibus

gratiam

15

20

tamen non negaretur ingressus. sciendum tamen est, quod bic Eusebius, quem diaconum 26 supra diximus, postmodum episcopus apud Laodiceam Syriae ordinatus est, Maximus vero, quem presbyterum memoravimus, ipsi Dionysio apud Alexandriam successit in episcopatu. Faustus autem, qui cum ipsis tunc confessor enituit, usque ad persecutionem, quae nostris temporibus facta est, grandaevus et plenus dierum perdurans perfecto martyrio obtruncatione capitis consummatus est. baec a Dionysio certissima fide memorantur.
istis

[XI]

Igitur

in

Valeriani

persecutionibus

apud

Caesaream

Palaestinae IB 12

multa a diversis martyria consummata sunt, in quibus tres quidam admirandi adulescentes, quorum unus Priscus, alius Maicbus, tertius Alexander vocabatur, cum suburbanum agellum supra dictae urbis ha25 bitarent,

divino

fidei

calore

succensi coeperunt semet ipsos segnitiae

NPOF
2 in insula] iv
0^ in suppliciis
et]

^

voaco Graecus, uhi
et diuersis
\

legit

Rufinus

\

8 suppliciis]
\

suppliciis

cruciatuum generibus PO'^F

10

ut

P0i^2

et ut

Mi

F^

22 martyrio

5

10

1

20

> >.
>'

> }):> ^. > >.
,

. ^' ^ . ^. ( >. >. > ^/ > ^ . ?,. ^
6ß6
iüj

^ .-

Eusebius, Kiichengeschicbte Vll 13

xai gai^vuovj:

^,
^.

.o(5fd////^rot'

, (, ,^, : ^ .
tou

?]

-

'^

.

.

''

.

-

13

-.

^

'2

^.
2

\

.
|

<. .
3
>>
[

,
ARBD
|

>i,uün'

ATERBDMZarm^

. ^
10 W/V

il•o ATiBDMZarm TrRc BD
6

^
;

TcER

^+

TERM Am

BDM

)^ ATER
BD
19

10 11

17

TcERBDM^'arm

^ &
!

-

ATiERiM^^ann
|

-

BD

|

9

corr.

25

^
TcTr

(^ ^

12

|

|

20
26

ABDMZaim
BDM^"»!!!!

TER

|

ATiRBD2'aim

22

AR

> BDM

Rufinus

12

667

atque ignaviae incusare, quod,
rentur coronae,

cum

caelestes in urbe marfcyrii propone,

non raperent, cumque dominus ipsi non desiderarent regnum caelorum violenter diripi debere testatus sit, ipsi et salvator bis igitur semet ipsos adinglorios et desides animos humi gererent. loquiis incitantes urbem petunt et adorto iudice truculento, cur tantum
sanguinem piorum desaeviret, incusant. ille continuo nobiles animos iuvenum quam dignis remuneratur adfatibus: >devorandi<, inquit, >bestiis >subrigantur, quibus non placet piorum sanguinem fundi<. sed et mulier quaedam supra dictorum iuvenum secuta fertur audaciae et magnanimitatis exemplum similemque sortitur exitum poenae, quam tamen de
in

10

Marcionis schola fuisse loquebantur.

2/3 Matth. 11, 12

NPOF
4r

inglorios]

NP^F

ingloriosos

P^

ingloriosi

5

10

15

20

25

^ ,,^ \4 ^ ' ,- ,^. . &' . , - ^.^,, , ^ . .^ : :^. . , ', &. ^ , ,,, , . &^ , ^ ^ ?] { ^ , . ,. , ^
(>68

Eusebius, Kirchengeschichte Vll 14

— 15,

4

Ev

öe

*

/

^-

Id 14

kjt

km

Im

,

*

.

.

im

?/

^^ ^}

^-

15

1

?/

?/

2

/)

^

^,

i
3

,

HSS

,

' "
003
|

(

?))

4

ATERBDM2:arm^ 1 /J AZarmMERSBD
2/3

[

>R
TcEM

2

eV

>
|

|

wfT«>Ai4-Am
3

ABDM^2'ann

>
1

TER
7

AT^RBD
9

und xahannen
10
Tr,

^ corr. Tr [Tcm getilgt] mxhanos Z'arm = ci:-t^;
|

^^
6

TcERBDMi'arm
de
!

>

AT^

maxahannen

BD
16

11

^ AZarmME
1

|

14

R

670, 10
1

ATiTrBDM D [B fehlt]
TcB^
1

TcER
12
|

durch Rasur

\
21 22

13
|

1

).
|

BD

D
|

20
i'arm

Tißi

corr.

R
|

22

26

27

[]

corr.

25

^'arm

Rufinus VII 1,

1—4

ßßg

[XII]

et

Marinum quoque virum militarem Hierusolymorum civem honore divitiis darum cum in supra dicta urbe inter collegas suos per or-

15
2

1

5

dinem gradus sui honor quidam contingeret militaris, ut fieri solet, insequentem collegam suum subit invidia et exclamat non posse Marinum adipisci superiorem gradum, quod esset Christianus, interrogatur a iu- 3
dice Marinus,
si

ita se res baberet.

ille ita

esse et vere se esse Cbri-

stianum clarissima voce testatur.
a iudice,
stianus

tres ei deliberandi

borae decernuntur

ut eligat,

utrum

velit

immolare

diis et

imperatori an Cbri-

interimi.

cumque
fide

a tribunalibus fuisset egressus,

Tbeotecnus 4
al-

10 episcopus loci

apprebensa
in

manu

eins perducit

eum ad

ecclesiam ibique

multis
taris

verbis

confirmans ad ultimum in interiora perducit

gladiumque suum, quo praecinctus erat, ostendens ei et rursum oiferens euangelium, quid e duobus mallet, interrogat. Marinus vero

NPOF
2
suos om.

PF

\

6

se

res
|

NP

sese res

0^ sese 0^ res

F
\

|

8 et
alt.

imperatori]
perd.

NPO^F
|

et uiuere 0^

9 theotegnus

NO et sie passim

11/12

12 rursus

572
ToL•

.

To

\4*

10

^ ^ ^ & . €]
^.
?]
.

. ,^
ijteiö/j
,

,^^ -,

Eusebius, Kirchengeschichte

u?joevoJ:

( ' ^.
IS, 1

.
'/.

1

20

^ . ^ ^ . ^ &,
.
\
,

, ,
— 24
,

, .. ^ . ?] :> ^
p.

^.
*
tJjz

& ' -^
— 19
:rsnl

.

18

1

\}7]8,

hm 7]

^ .

2

7]

^
3 4

19
3

-:>
S,

!> ^.

— 16
9,

3

citirt

von loann. Dam. de imag. 3

369 Le Quien

exff.

cerpirt in der Lucascatene

Mai Nova

bibl. patr. 14. 167

5

Matth.

20

Marc,

2öff.

Luc.

43

ff*.

ATERb,
2
670, 17

[von 20

an",

DM^arm^
AT^bD
\ |

/, /.
AM
3
6


8

14

^

bD

- ^ ?. & - TcERM
|

3 IZ JTannR 24

BD
Ti

i]v

ATcERbD^ loann Tc ER loann

>

|

^

corr.

T^

|

9

loann

AbDM loann

> ATER Cat
16
08

TcE ATiRbDM^i'arm loann Sozomenos , 21 ATER^Tarm bD Cat ATERM loann
\

1

bDM loann ATER ein Bild
loann
|

unseres Erlösers 2'arm

19 nach

, durch

Ras. corr.

17
|

/. TER
bDM
]

Cat

bDM
j

loann
Cat

^ '
j
R]

loann

TERbD:M
|

wiederholt

22

Cat

24

^armMER

674, 7

BD

Rufinus VII

IS, 1

— 19

673

potuit

reparari.

ita

unius Christiani prece tantorum
suis

saeculorum de1

[XIIII]

daemonibus dissoluta est. Verum quia urbis huius fecimus mentiouem, iustum videtur com- IZ 18 memorare etiam illud in ea, quod historia dignum duximus. mulierem, quam sanguinis profluvio laborantem a salvatore curatam euangelia tradiderunt, huius urbis civem constat fuisse domusque eins in ea etiam
ceptionis

machina cum auctoribus

nunc

ostenditur.

pro foribus

A^ero

domus

ipsius basis

quaedam

in loco 2

editiore conlocata monstratur, in

qua mulieris

ipsius velut genibus pro-

palmasque suppliciter tendentis iniago aere videtur expressa. 10 adstat vero alia aere nihilominus fusa statua habitu viri stola compte circumdati et dexteram mulieri porrigentis. huius ad pedem statuae e basi herba quaedam nova specie nascitur, quae cum exorta fuerit, excrescere usque ad stolae illius aerei indumenti fimbriam solet; quam cum summo vertice crescens herba contigerit, vires inde ad depellendos 15 omnes morbos languoresque conquirit, ita ut, quaecumque illa fuerit
volutae
infirmitas corporis, haustu exiguo madefacti salutaris graminis depella-

20

antequam aereae fimbriae summitatem crescendo contigerit, decerpatur. hanc statuam ad similitudinem 3 vultus lesu formatam tradebant, quae permansit ad nostra usque tempora, sicut ipsi oculis nostris inspeximus. et nihil mirum, si hi qui ex 4
tur,

nihil

omnino virium gerens,

si

gentibus crediderant, pro beneficiis, quae a salvatore fuerant consecuti,

huiusmodi velut munus videbantur offerre, cum videamus etiam nunc et apostolorum Petri vel Pauli et ipsius salvatoris imagines designari tabulasque depingi. sed et antiquas ipsorum imagines a quibusdam 25 conservatas nos vidimus, quod mihi videtur ex gentili consuetudine indifferenter observatum, quod ita soleant honorare, quos honore dignos duxerint. insignia etenim veterum reservari ad posterorum memoriam,
[XV] illorum
honoris,

horum vero amoris indicium

est.

|

denique

et lacobi

19

NPOF
4
historiae
I

\

8 genibus] genibus saluatoris inferpolat.

\

11 dextram

PO

16 hausto
II.

Eusebius

43

5

10

15

20

2

>6 ,

, ^ >
1

^^ ^ ,. , ^. ^ ^. , . . . . , , ^, . , , ., . 7^
(j74

Eusebius, Kirchengeschichte

20

— 21,

2

7^

^

?](:^

Tt,v

L-riOxoJTfjV

vjrooe^afitvov,

Jevajräoiv

öacfcoc

]'

7]2

.

6

Jiovvöiog

20

?/-

-

'

/.

^21
1

,

'
\

-

2

BD
20

/ «/
9

ATERBDMZaim^
TiQÖo

TERBDMVarm

^
ERB ATERMZarm
|

-

9

^ ^
^/

^ann
|

^ ^/
.

kA >

\

2

j

4

^

|

6

oi

D BD

> + Tcm

]
|

|

2/3

/,
ATiMZarm
|

^'^

[getilgt]

7

|

8

/

Mc

]

10
|

— /} >
1

2'armMER

680, 8
]

R

12
\

-

BD

13

>
BD
22

2" arm
j

15

JTannER

/ 14

6S2. 17

17

BD
BDr
|

19
xCov

>
TER
>>

23

>^+ —

17

TcTr

BDM


xCov

(an
j

.

.

.)

(ie7i

Bischof
]

{tvelcher

war danach),

26

BD

27

Rufinus VII 13.

14.

21

675

cathedra, qui primus in terris episcopus ab ipso salvatore et ab apostolis
in Hierusolymis
est

electus

quemque fratrem

Christi

volumina divina

designant,

usque in hodiernum inibi conservatur atque in ea sedent omnes, qui usque ad praesens tempus sedis illius sacerdotium sortiuntur. servatur ergo cum ingenti studio velut a maioribus tradita meet

moria sanctitatis
[XVI]

cum magna

veneratione habetur vel vetustatis vel

primi sacerdotii sanctificationis obtentu.
Gallienus

sed de bis ista sufficiant.

vero Valeriani

iilius

posteaquam rerum

summam

solus

13

obtinuit, lenius ac moderatius erga nostros agere instituit datisque de10 cretis inhiberi supplicia persecutionesque cessare, et

quo quisque putat

[XVII]

more exorare quod divinum est sinit. Per idem tempus cum Romano adhac sacerdotio Xystus praeesset IJ 14 et apud Antiochiam Demetrianus Firmilianusque adhuc Caesareae Cappadociae superesset, Ponti ecclesias Gregorius, qui prius Theodorus dictus

Athenodoro suscepit gubernandas. apad Caesaream vero Palaestinae post Theoctistum Domnus episcopatum sortitus et brevi defunctus Theotecno iam nostrae memoriae viro sedem tradidit, qui et ipse Origenis auditor fuisse dicebatur. in Hierusolymis vero post Mazabanen sacerdotium suscepit Hymenaeus. 20 et ii omnes in pace ecclesias gubernabant. [XVIII] Sed apud Alexandriam, etiamsi nulla extrinsecus mali causa sit, ipso quod genus hominum ferox, seditiosum et semper inquietum est, civiles inter se motus et bella non virtutis merito neque ob defensionem, sed ob necem atque interitum civium commovebant. de quibus
.

15 est, ex Origenis discipulis

cum

fratre

21

25 Dionysius in

epistulis

suis

commemorans
illa,

refert ita

a propriis civibus

esse vastatam deletamque urbem, ut

quae constipatione populorum vix soleret digredientibus incedendi spatium dare, nunc eo usque per-

NPOF
3 hodiernum]
h.

diem

|

6 uel

uet.]
\

NPb

vel

P^O^F
sixtus

uelut uet.


P2

vel
|

PW^
13

1

7

sufficiat

sufficient

F

12

systus

firmillianus
1

F

|

19 post mazabbanen P^O post zabbanen
|

^^
43*

Pi

xistus
|

20 hü

NP

22

ipso] eo ipso

27/677,1 peruenerit] conuenerit

>
^76

>\: ?,
>ajtoQov;
jTQog

^ ^..^ ^^?] > .^ ^ >
Eusebius, Kirchengeschichte VII 21, 3

7

uot

rtj

iöia Uvyjj

10

> > >&
>ffava.

()

>.

im

15

> > > >€
>\
'

20

>&^ 2 >/00; >
j]

> . >. \ >\ >. >. & > >
(fovcov

>
Exod. 1, 4
7,

^3 ^ &
orrcog

?] ^'

3

/.?], 8^?.rsregoglav,

:^.
?)

,

6

:. . &'
'
'

^ ' 1:
aJc'

^, '

?]

4

-?].

^.
11—13
5

6

^, > ,
;

,

9/10 Exod.

^ 7] .
14,

7

&-

2 Philem.

12.

20


2,

8 Num.
20.

14,

23

29


<*^

14— 17 Num.
25 2, Gen.

1—11

16 17 Exod. 1, 11

21/22 Exod.

20. 21

10. 13

ATERBDM2'arm..i . X X^ 11 i/ JA ., i" .1
JL>

23

}
T^R
-f-

/
\

/D
7

R

]

3

/.
>iat
I

ATER
|

M^'ann

/ |

rz/c^

>

BD

|

imit für Dionvs richtiger Conjectur), durch Ras. corr.

Tr,

Tc getilgt

i

11 )•

interpolirt

TERBDM

^-

durch Rasur,

^

R ATER
TrR

|

19
1

22

|

26

^
13

^

TEBDM

> AR
j |

^

9 ?]^

BD
21

16

/' BDM

>

T^

17

BD

DM
23
(':?.

]

R

-

Rufinus VII 21

677
sit,

yenerit, ut conspicere in plateis

hominem

valde rarum

madere omnes

civiiim sanguine, vias cadaveribus obtegi et ne ad sepeliendum quidern
siifficere

qui supersimt, unde et post belli rabiem ferrique vastationem
si

corrupti aeris ex fetore cadaverum pestilentia increverit, ita ut,
ferro superfuerat, id

quid

morbus absumeret.

NPOF
1 ut conspicere]

POF

et conspicere A^

10

1

20

25

> ^ <. , > ^ , , ^^^ ^ , > ,.^^, ^ ,-^ >
^,
>

^; ^, ^ . ^ >\> ^ -,^ > ^ > > €, ^ >/ ^ ^,^ ^ . > .
GTS
Eusebius, Kirchengeschichte VII 21, S

— 22,

3

>6^ >6
>aJTOJrÄirat

Xvd^tjov;

//

vjrb

8

//

^:

>y.a\

7]
,

^/,

--

>(:

.

?.0^,

>^ >)

>. >

^'

]

^.
.

-

.

?]10

22

1

> >
>.
1

>

ATERBDM^-arm./i

>

^ ^
TER^BD
fcV
1

*2

'

^^ ^) ^^ )
\
Dionysios
|

?].

3

ARcM
8

ABD

ATER

(
21

>

^
[
|

^/. TER
>
13/11:
Tr,

2

/)

{)
1

4

•]
|

]

3

y.al


11

10 19
[

Tr

|

'
ABM,

BDM^"»™! Zarm
|

15

6S4, 21

BD
1

,
\

1

TER
corr.

De

{

TcTr

24

?)

auf Rasur)

TER

}
|

^

corr.

^

|

Ri durch Rasur

KÄ XarmMER KB ABDM 20
|

(zum Folgenden gezogen) T^

TERBDM2'ann

'

Rufinus VII 22,

1—3

679

[ Villi]

Scribit

autem de

his

idem Diouysius

in

epistula paschali,

quae

22

1

sollemniter per annos singulos scribi solet, his verbis:

>Aliis

fortassis

>sollemnitatis,
>plateis

hominibus non videatur tempus hoc tempus esse 2 quoniam quidem luctus ubique et acerba lamentatio in
circumstrepit,

ciincta

gemitus vero inest
sicut

et

mugitus

in

domi-

>bus

propter

multitudinem morientium.

enim de primogenitis 3

NPOF

7

,

6S0
>*.J/vr.T r/cor

Eusebius, Eärchengescliichte VII 22, 4

5

>' ^ >€
töTiv
>o(fiX6v

>

, .

yi'/QarrTai,

>•

>6
>

>
>6
>\

10

1

> >, > >, , >
COV

>

^
^?/<.

^^

^. &^ ^
vvv

/^^?]

Jr

/y

JtoXXa

TOJtog

€?],

, ^7] 7)
,

\

' ^, ^
~
6

xcu
^

^^.
,

, }'
]

7]

,

^.
,

6

>^

.

,

,

"*

L'u

25

>*

>., > ,^ > ,>
>

,
|

,,
^-

>.
2

1/2 Exod. 12, 30

16/17 Thukyd.

ATERBDMZarm^

S. 6S2,

14


TcEM

da
7

BD
i

ATER>BDM

TERBDM

^,
]
|

9

^ ]
2,

64, 1

>

:raim
)

3


\

Tto/lä Turnebus
|

ATiTrR

^h•

> M^ + M^m
^l

4

\

^

ytyoj-e

> T' + Tc
14
|

rfs

>

BDi

+

D^

I

|

12
\

[

R]

ATER
Rasur, RBD 21 '2
\
]

BDM

^
24

,

durch
'S!

^
|

1

15

\

1617

>

^

corr.

TcTr

26

oLJV EM

Rufinus VII 22,

4—7

681

>quondam Aegyptiorum

refertur,

ita

etiam nunc ingens ubique clamor

>attollitur. non enim est domus, sicut scriptum est, in qua non sit >in ea mortuus. primo namque ipsi manibus suis partem maximam et 4

>meliorem populi ceciderunt persequendo sanctos, partem alteram bella
5 >intestina

rapuerunt, partem vero quae superfuerat pestilens nunc aegrised

>tudo

consumit.

nos nee in persecutionibus nee

cum iugularemur.

a

>festivitate

cessavimus

umquam

nobis potest sollemnitas inpediri,

omnis igitur nobis locus, >quicumque a tyrannis eligebatur ad poenam, sive ager ille seu de>quibus praecipitur in tribulatione
gaudere.
10 >sertum
>potuit.
fuit

sive

insulae sive carcer, sollemnitatem nobis inpedire

non
beati

laetissimam

vero

super

omnes habuere sollemnitatem
|

[XX] >martyres, qui

cum

sanctis angelis in caelo pascha curarunt.

post baec 5

>persecutores
>sic

nostri in semet

ipsos

manus

ac tela verterunt,

sed ne

1

quidem nostrornm festa turbata sunt, >morbus et plaga terribilis, sed illis multo
>nec spes erigit futurorum.
>virtutis et fidei

insecutus est bic pestilens
terribilior et gravior.

quos

nobis vero haec omnia exercitia

quaedam

probamenta ducuntur.

>paganos magis

quam

nostros
est<.

morbus

quamvis enim densior saeviorque invaserit, tamen ne a nostris

>quidem penitus abscessum
20

Et post pauca addit
>Multi
>ulla

dicens:

7

namque ex

fratribus nostris pro nimia caritate,

dum absque

cunctatione infirmos visitare non desinunt et non solum visitare,
et ministrare et

>sed

exbibere officia quae dominus praecepit, serpente
illis

>morbi contagione
25 >bant,

affectu

cum quodam

pariter,

quibus ministrare voluerant, interiattracti et

dilectionis

velut participare dolores

8,9

I

Kor.

7,

4.

S, 2.

I

Thess.

1,

6

NPOF
10
siue (seu Pi) insulae]

Graecus

\

20

addidit

PF

10 >orrf•'

15

20

2

^ , .^ . ' , > . > , ' . ',
tcov
ajro
or
,

/ ^ .<. ^, ? > ., >, ^ *. >. ,, >. ^ , > , :>. >.' /^ - >. , ^ >
(5S2

Eusebius, Kirchengeschichte VIl

-.2,

S

— 23,

1

>(:

>

avToi.

tavrov^

\
8

(»^.

-

9

> >.9^(>
>)^
,

).

10

<.

7\

.(]
7^

^ cfa

11

12

23

1

3 vgl. Phot.

i

ATERBDMZarm^

2
[vgl.

BD
Kor.
4, 13]

|

3
|

6

TERBDM
AR,
durch Rasur,

'^
>
]\
[

D
|

B^

• >
20
22

corr.

'^
£n:o.aa-wr

12
|

ABD
|

14

'1

TER
19

>
]

13

'
|

avrüjv

TERBDM/1
-1-

\

>» D^

]

9

-/,
|

D^

|

10
Tc

^
|

corr.

7
j
|

^^-

6>

:\

4-

' BDM
\

16

J)

|

18
!

>
[

^+^
D

TERBD:\r

^/ ATER
2'arm
690, 9

>>

TER uiederum andere ZarmM 684, 1 .ffT ER 24'2 BD

2

^

).
BD

TER
j

23

TERBDM

Rufinus VII 22, S

— 23,
se

2

-

OS

>cum dolentibus cupientes
>ferebant,
et
effecti

alienas

in

niortes

haud segniter

eorum, ut >denique plurimi nostrorum praecipui >byteri nonnulli et diaconi multique
sunt
>ardentissima
fide,

dicit

apostoli sermo,

7].

trans-

et electi viri, inter qiios et pres- 8
alii

de plebe, constantissima et

tamquam

si

martyrii tempus instaret, miserando in-

>firmos semet ipsos huiuscemodi mortibus inserebant, misericordiae ex

>hoc martyrium capere praesumentes.

et

dum

curandis aegris, defunctis >

>exportandis

humandisque

corporibus

operam

navant,

insequebantur

>paene eos, quos suis umeris ad sepulchra devexerant.
10 >contrario suos, continuo ut aegrotare coeperant,

pagani vero

e

10

deserebant, parentes

>caros liberos,

uxorem coniunx
vidissent et

filiique

nihilominus parentes, statim ut
pallere,

>tremere

membra

morbo ora

domo propulsos

in

>plateas semineces eiciebant ibique insepulta

eorum cadavera relinquentes

>vim morbi,
15 >rebant,

quam

per haec se eflPugere opinabantur, dupliciter incur-

dum

ad pestilentiae rabiem etiam foetor insepultorum cadave-

>rum iungeretur<.

[XXI]

Refert idem Dionysius de Gallieni temporibus, quod eo regnante
ecclesiae dei in pace durarunt et

KB

12

quod mediis

eius temporibus Macria-

23 2

2

I

Kor.

4,

13

NPOF
2 peripsima

PO^

I

NPOF 6 inserebant] NP
PO
\

\

3/4 et presbyteri] presbyteri

NO^

\

4 diacoues
\

inferebant

OF

\

7

capere] se capere

8 nauant]

NF

dabant

15 rabiem] labern Gacciari

gS4

>
b

10

>^ >.^ > ,€ >, , , >, , > > - )> . <.
>,
»«

>})^ > >

^,
H'xeli'OJ:

. - :3 )• ^ , /]
ovi^
,

Eusebius, Kirchengeschicbte VII 23, 2

— 24,

jrQOQQiCog

1

20

^ >, , ^/
^ > >, > '^,
^*
/6
1
les. 42, 9.

^ &
43, 19

^. 7]
,

, ^ , ,
1
,

2

I

3

^^

11
|

. ,& <. ,
,
>
2' arm

4

i

|

24
1

• BD
2

ATERBDM2'arm^

2" arm

.
9
4-

D
4
|

|

3

--vgl. Ps. 36, 36

1/2

1 kav-

^

,
|

durch Rasur,

ER

ABD

6

TcE

7

ATER

BDM
^)
\

|

TER AT^TrRBDM BD
\

TERBDM

/.
|

|

10
11 nach

ATERM
2'arm

12

TERDM
|

12/13

RcD
|

|

14

15

Dr

17
2'arm
|

AR

ABDM
corr.,
]

BD TER
Ti'ErR

|

YJ

,

22

MER
D

700, 13

BD

BD

ATER

}^
>
\

])
21
2'arm
1

D^

20

AT^BD

|

KJ

22

durch Rasur

ERD^M

dieser reden ihm 2'arm

Rufinus

VIT. 23,

4

— 24,

1

685

nus velut nubes quaedam tenebrosa et atra subito regni eius obscuquo rursum ad vicem aestivae nubis abolito Gallienus raverit lucem.

5

novum, ut ipse ait, ex veteri universo mundo lumen eiFulsit: simul enim atrocem tjrannum et regno deturbavit et vita. designat autem 4 etiam tempus, quod nono anno imperii Gallieni haec scriberet.

Extant
nysii

et

alia

quam plurima
utilitatis

necessaria

satis

et

admiranda Dioconferant.
inter

KT

24

1

opuscula,

quae

plurimum legentibus

quae
[XXII] modi.

scripsit etiam de repromissionibus futuris, exsistente causa huius-

episcopus quidam erat in partibus Aegypti Nepos nomine,

hie

NPOF
3
ipse] sie libri, lesaias

Graecus

|

8

scribit

\

repromissionibus]

PF

promissionibus

promissiobus

5

\{)

15

20

2

> >
>(

>, >
>.
>
17
1

', , >.
4

/ \. . ^. ' , -, , . , > € > > ^ ^, ,
' (:\\\ .^/^ ^ .-'
'/Qa(fiitg

6§6

Eusebius, Kirchengeschichte VII 24, '2—5

Tovrffj^

€7^ ,

\\

trr)

tösöO-ai

^-

7}2

2

6

3

'

^

7]

>

4

&,
)

-

>^€

> >


)
auf Rasur T^

/-. )

^^
.

^' , ^^
1096 a 16
\

^ ^.

7] -

^,

^-

5

|

Arist. Eth. Nik.

^

4

.

ATERBDMXarm^

/. '
/^

ARBDM^2'arm
AT* ED
10

2

]/.
Ti'R
]

2'arm
|

6 ö

>

7
|

|

BD
|

|

12
]

BD
15/16
corr.

14

>
>
^arm

(fü.onoviaa
|

ABD
!

TERM
16
[


|

Zanii

15

^
18
|

?)

-

T^

17

R

ATcE

>
21
\

BD
2i

BD
|

/;

>
23
|

19

BDM

;

> ^ + Tc
U

7)

y)

|27>

>

ARM^^arm
;«^

ARBDM >

Ruiinus Vll 24,

2—

6S7

ludaico
raliter

intellectu

de futuris repromissionibus sentiebat easque corpoet mille annis in
deliciis

exhibendas docebat

corporalibus in bac

terra sanctos regnaturos esse

cum

Christo,

huiuscjue sui dogmatis pro- 2

bamenta sumptis ex revelatione lohannis testimoniis conabatur adserere, de quibus etiam libellos edidit interpretationes huiusmodi continentes. igitur Dionysius de repromissionibus scribens ad hunc Nepotem stilum 3 suae intentionis obvertit et in primo statim libro suam sententiam, quae
ei

de divinis repromissionibus videbatur, exponit.
facit

in

secundo vero voluhis

mine de revelatione lohannis disserens
10 verbis:

mentionem Nepotis

>Et commentarios<, inquit, >quosdam proferunt Nepotis, quibus in- 4
>nituntur
>ostendi,

plurimum et per quos putant qualiter regnum Christi futurum
eruditione
et

ineffabili
sit

quodam sacramento
sed in
aliis

super terras.

>quidem multis etiam ego amplector
10 >vel

et diligo

Xepotem

vel pro fide sua

pro

studio scripturarum

et

praecipue pro exercitio
eins ele-

>psallendi,

quoniam quidem plurimi fratrum libenter pro hoc
est

>gere consortia.

ergo etiam mihi erga

eum multa

reverentia et inde

>magis

,

quia iam praecessit ad dominum,
et

sed revera plus omnibus et

>amanda
20 >amplecti,

praeferenda est veritas.
si

laudare oportet et absque invidia
discuti vero et discerni,
is,

quid recte dictum
est.

est,

si

quid

>minus sane scriptum
>est,

et si

quidem praesens esset

de quo sermo

sufficeret

>bantur,

dum
edita

sermone discutere, quae minus recte dicta videinterrogatione praecedente responsio subsequens in consolo

>cordiam, quod contrarium et discrepans videbatur, adduceret.
20 >scripta

ubi vero
et

sunt

et,

ut

videtur

quibusdam,

satis

suasoria,

ubi

>doctores procedunt,
>gelia

qui legem non sequantur, apostolorum

et prophetas pro nihilo ducant,

euan-

scripta despiciant, hos

-libros

atque istam doctrinam velut

magnum

aliquod et

autem solos occultum my-

NPOF
11/12 innititur
\

13

terras]

NO^F

terram

PO^ cum Graeco

22

dicta om.

6SS

Eusebius, Kircheiigeschichte VII 24, G

>rotv ci.tXovöTtQovQ

10

1

20

, ,> ,, ^ >,, &^ >€ >,, > ^ ^& ' >^ , ^ > >^.
)^

. , :^ >'/^ 7<. ? J6
> >& >&,
>Qiov

* } .^

.^
OJ

^ ,^ ^ ?)
^
^,
ojq

—S

7]
6

>\ >/,

\4,

>

>

25

>? ^\)^, -,>, > , , ^^ >, ' >,
,

^
[

^ ,
BD

-

tl

7

S

ATERBDMZann^
1
iCov

' ^^^ ^ ^ ^ ^ (
11
o'/.ojv

BD BD ATER
17

?.
1 |

nsL&ovTojv

TrERBDM
12/13

^
j

8

^
|

ATERM
\

10

BDM

7tavoJV —

>

+
|

Tcm
|

14

RM

15

BDM

ATER

16

Tf

ATEM

19

!>

RBD D
|

]

18

|

20
|

]
]
|

TrRc^

von 2'arm bezeugt

21

23

(:: vvüJ

ATrRBDM BDM ATER
|

^

BDM >> ATER
TER
|

BDM

>

|

21/22

24

ulool

EBD

^ («

durch Rasur

ATrR

25

|

j

auf Rasur Tc

Rufinus

24,

6—8

6S9

>sterium
>nihil

venerentur

ac simplices quosque fratrum nostrorum doceant
et praesentia dei

excelsum, nihil magnificum sentire de adventu

>et salvatoris nostri

lesu Cliristi neque de resurrectionis gloria et nostrae

>congregationis in ipsum ac similitudinis repromissae, sed parva quae-

>dam

et

semper mortalia
regno

et

non

alia

quam

sunt ea quae nunc videmus
re-

>sperari suadent in

dei,

necessarium videtur ad haec omnia

>spondere fratri nostro Nepoti<.

Et post aliquanta rursum subiungit haec:
>Etenim cum
>convocavi
in Arsenoite essemus, ubi
ita ut

multo iam tempore volveet discordiae fierent, et publice

10 >batur ista doctrina,

Schismata inter fratres
doctores,

presbyteros

et

qui erant in ecclesiis,

>coepi habere tractatum,
>eos

simul

et

cohortatus

sum

fratres,
illi

ut,

si

quid
7

moveret,
et

obicerent

nihil A^erentes.

tum mihi

ut scutum valisuscepi

>dissimum
15 >patienter

murum
tribus

inexjiugnabilem codicem Nepotis obiciunt,
continuis diebus

et

residens a prima luce usque ad

>vesperam
>que

cum

ipsis coepi singula eius scripta discutere et

unamquod-

quid in se

absurdi
et

haberet,

ostendere.

et

vere satis admiratus 8

>sum patientiam
20 >dissime his,

constantiam atque intellegentiam fratrum, quia conse-

>quenter et per ordinem de singulis quaestionibus proponebant et vali-

quae a nobis respondebantur, occurrentes post haec cum, >quid esset in vero, patuisset, adcommodabant nihilominus absque con>tentione consensum, iudicantes hoc,

>animo visum
>esse

fuerit,

omni

id

quod non continuo, si quid semel studio et contentione servandum est, sed

25 >raverit.

mutare sententiam, cum eam melior et rectior supeetenim cordibus suis deo audiebant verbum, cuius >probatio non ex humana persuasione neque ex eloquentiae fuco, sed
rectius tunc

patefactis

NPOF
2
praesentia]

POF
\

de

pr.

i\"

|

i)

arsenoite]
\

NPO
ea

arseniote

F

16

scripta om.

P^

24 mutare]

NOF

seruare

Eusebius

II.

44

^^. > .^ > >& , > *' :
690
Eusebius, Kirchengeschichte VII 24, 9

— 2,

3

>Toy

&801'

a.TOOei^eöi

?] ?/6 >:^(
jtavTcov

6

:>,
Jrl

]

:

^,
.
Jr6

jtavT7j

9

vjto

10

20

> 1> >7 > > >, >.
>8•

?] -^/. , ,, ^, > , > >
,

^. >^ -^. ^ ,
Eid-

vjToßa^.

\4:

0^<.

^

25

1

>

>^ .

7)^

^ ,'^

2

,^

3

^,

•?]

17— S.

692, 1

=
Bi
|

203,

10—17

ATERBDM^-arm^

?.^
schlecht
702. 1

reliqui fratres

^ )
2 YQafföw

>

+

Bern

|

5

]
|

]

AT^

6

verdorben
est

7
\

&
,
3'arm

TcERBDM
omnes
ist

BDZ'arm

sufficere

quod etTattim

ATER TERBDM
]{E
|

und

viele

andere Brüder
|

^ann
\

das Excerpt

abgeschnitten
!

^ ^ BD 12 TcERBDMZarm T^DM
\

^

8 oia^ioEL

^
|

MER

RBDM

^'

ATE
|

T^

a<foC

ATi"

15
Tc

|

17/18

T^

18

^ corr. Tc
28,

&^/, ^
11
j

corr.

14
oid'

)

18/19

19
|

TcRc

23

>

2'ann

24

& ^
>
ATcERB

,

corr.

auf Rasur

Ylasui

T^R^BD

BD

Rufinus VII 24, 9

— 2,

3

691
et ita

>ex

divinariim

scripturarum adsertione
is

veniebat.

evidens

fuit et

9

>adsertionis nostrae conprobatio, ut

qui inter eos

maximas doctor

>vitae meritis praestantior habebatur,

Coracion nomine surgens in medio

>cunctis audientibus

proclamaret

et protestaretur

neminem debere
est.

ultra

>eius doctrinae facere mentionem, sufficere quod erratum

de cetero

>non solum nihil horum tenendum vel sequendum, sed ne

commemo-

>randum qiiidem de

talibus,

siquidem tarn evidens

et

manifesta contra
reliqui fratres

>haec de scripturis divinis patuisset adsertio.

omnes vero

>gaudio et laetitia repleti corde pro emendatione sui inexplebiles domino
10 >ojratias

referebant<.

[XXIII]

Post aliquanta vero veniens ad apocalypsim lohannis haec de ea
scribit:

KJ 25

1

>Nonniüli ex praecessoribus nostris penitus libellum hunc refutan-

15

>dum a canone scripturarum atque abiciendum putarunt singula quae>que eius capitula arguentes, et dixerunt praetitulationem libri non esse
>veram, sed alienae scripturae lohannis tantum

nomen

inpositum, unde 2

>neque lohannis hunc esse librum nee revelationem videri posse, quae
>crasso

>haec,

quodam velamine quod nihil dignum

ignorantiae

contegatur.

addiderunt etiam

in ea gravitate apostolica censeatur, sed ne

20 >alicuius
>runt,

quidem ecclesiasticorum saltim virorum scripturam esse dixesed Cerinthum quendam auctorem Cerinthianae haereseos volohannis titulum praetulisse. »denique«, inquiunt, »Ce- 3
continet in terris futurum esse
et

>lentem dogmatis sui fidem apostolici nominis opinione firmare libello
>a se conscripto

>rinthi

dogma hoc
futuri

regnum

Christi,

et

25

>quoniam ipse carnis
>missionibus

libidinis

amicissimus dicebatur,

ea in repro-

regni sanctis praebenda censebat,

quae sui animi

>libido dictabat, ventris et voluptatis opera
>et

mansura, ciborum satietatem

abundantiam poculorum, nuptias et cetera, quae horum consequen>tiam servant. et reparari rursum sperat festivitates- et sacrificia lu-

NPOF
2 conprobatio]

NP^F

I

9

NO probatio PF 3 coracion] 0^ corda PF 14 a canone] et
\
|

corachion
\

P^

coration
\

c.

23/24 cherenthi

29 sperant PO^
44*

10

^ . . . > > \.- . ^ >, ^ > ^/ . ^ , > .^ > , ^,
()92
F.usebius, Kirchengesohichte VIl 2J, 4

>:
,

xai O-vöiau xal isQtiojr

öt

>«r

OJiovörjz

/%'

.

>«*

\

^

.

^

5

<.

.

Toi'Tou

^:

\L-t

15>^
>

>^ >
>'
.

jräöav

^

>^.
>.

20

. > ^ ^^, , & :> > . >
6
'

»

., ^
|

6

^\
1

d--

25

><, .
>,
>
&
14

^.

8

7]

>.
..
Apoc.

'
!

9

— 17

22,

7.

8

ATKRBDM^-arm^
1

) ^
otde^]

>'
'S!

4-

TcTr

6

ATER
16

BD
10

oJ
iv
y.al

^^
|

7

7

8

BD

1

11

BDM^
\

ATER ATER
|

' /.
|

1

14

^^^^

2
28

•^> |

BD

27

BDM

>

R

|

^^

ATER
R

>

BD

Rufinus VII

2, 4—8

693

>daica victimasque legales«,

>pertinet, spernere aut abicere scripturam

ego vero, Cjuantum ad meam sententiam 4 libri huius nullatenus audeo,

10

>maxime cum multi ex fratribus ita mecum sentiant. sed hoc magis >de eo iudico, quod excedant atque emineant quae in eo scripta sunt >humanae auditionis modum et sit in eo arcanus quidam et reconditus >atque admirandus omnibus sensus, quem et ego admiror ac veneror, >etiamsi non intellego. et ita sentio, quod divina aliqua sacramenta 5 >sermonibus contegantur humanis, non tam iudicio meo discernens quam >fide credens, et ideo non reprobo quae non intellego, sed tanto magis >admiror, quanto minus adsequor<.
Post haec vero totius
discutiens
libelli disserens

corpus

et singula

quaeque 6

atque evidenter ostendens nullo

modo

fieri

posse, ut secun-

dum

litteram dignus in eo intellectus appareat, addit etiam haec dicens:

>Consummata
15 >custodiunt.

igitur
et

omni

profetia beatos dicit profeta eos, qui haec
dicit; ait

sed

semet ipsum beatum

enim: beatus, qui
7

>servat verbum profetiae libri huius, et ego Johannes, qui >video et audio haec. vocari ergo eum lohannem et esse hanc
>scripturam lohannis non nego:
20 >hannes

sancti

namque

alicuius est et sine ulla
sit ille

>dubitatione per dei spiriturö scripta, etiamsi
iilius

non

apostolus lo-

Zebedaei frater lacobi,

cuius euangelium

secundum

lo-

>hannem scriptum

est et epistula catholica<.

NPOF
4
in eo

quae

10>>

15

20>öov.

25 >(fmv,

^ ^,^' ],, > , >^ , ->^', . ^ 7] > > ».^ ^ , ' >< , >^ , . > ^ > - ^, . > ^ € ^. > ^ >,^. .^.^.7]> > ^ ,>
>

(^94

Eusebius. Kirchengeschichte

"1

25,

10—12

\.'?.

YQaif^aj

tvd^vj;

rt kv

[]

>>AjtoxaXv\pi^

Xqiötov.

tocoxtv

6

>Tor

>

^/.

^'

\ 7]^.

10

tjV

6

>^

.

'icovä.

>
.

11

6

»
.

7]•

12

>

^

6

7/

o^

-

2—
Matth.
16,

Apoc.
17

L

1.

2


II

67

Apoc.
1

1,

4


1

10/11

loann.

1, 1


1,

12-14
9


7.

16
S

loann.

III

loann.

18—21
19, 26.

Apoc.

22—24
27
696, 1

Apoc. 22,

26 27 loann.

13, 23.

20, 2.

21, 20

— —

loann. 13, 25. 21, 2U

ATERBDMZarm^
1
7
^'f

tv

|

2
|

>» ^MJTarm

[

4
S^j
|

BD
^ccl

>
17

18
|

BD
16

8 9

|

10

Mrarm

1
ATER
2'ann

ABD

TERM

TERBDM
|

>
^lu
|

|

19 £^2

>
|

|

19/20

BDM • ARBDM
|

21

y.ul

M2'arm

,

23/24 axoiüjv

rarm

24

BDM

ARBD ATER

25

)

ATERM

BD

Rufinus VII

2, 9—11

.

695

Vtitur ergo Dionysius plurima adsertione divinitus quidem inspi- 8

ratam revelationem non esse dubitandum
sibi

et

lohannis esse, non tarnen
qui euangelium scripsit,
sese signaverit

liquido
ille

videri,

quod

illius

sit

lohannis,

quia

nusquam nominis

sui

fecerit

mentionem ac
scribsit, tertio

5 nominatim, hie autem, qui

Apocalypsim

ferme mentionem 9—11

NPOF
5
scribsit]

NO

scribit

PF

696
>Tov ovöh

Eusebius, Kirchengeschicbte

2,

13

IS

10

15

20

2

:..^ >6 ] € . ^: :(: ^: , •\ . >, . , > : > : \. \4 ' . *. >^ ^. ^ >, >:. >. & . :'/> .?/ >. ^. > : > /. ^. ^. .^ > -- . ' ^ , > <' ^, > .
>. >
tavTOv

> >.

6\ :
.
/

^irrev

-

/.' \
\
.

?] ?]^i?jöov

13

axitfj

rro/J.orc

14:

>6
>

rjro

>

,
^.

\

1

>).

><'
>

.

.

13,

oiuat

16

-at

>,
>oic

\

17

.

18

6

6

>

1 vgl. loann. 21, 2


1,
1.

^
19,

»

))

::,),1.

1/2 vgl. loann.
Act. 12,

1.

14.

3

4 Apoc.

9

— —

Apoc.

22, 7


loann.

10—12
1 1

2 —
1

13 Act.
1,

— 1— 18
loann.
1,

Act. 13, 13

23
I

loann.

23 24

loann.

1

24—26

14

27—8.698,2

ATERBDMZarm^

16

2

(Iv

]

Xarin
,

5

'
BD
|

6

ARBDM
8 9

, ^^ ATKRM
20

TrBDM

>

ABDM

^^
1

AT^ER

^>
]

10

TcmE^m

TER

27

^ ^
|

'6
9

j

7

RBD
!

|

/.]
TrR
|

BD
11

1

|

>

BD

12

|

21
2"

^

]

RDMZ
|

^->

D

26

2'anii

Rufinus VII

2,

14.

16

097

nominis

siii

facit.

sed et ex ipso scripturae stilo discretionem faciens 14. 16

dicit potuisse fieri in illis

temporibus

fiiisse et

alium aliquem lohannem

unum

ex sanctis, cui haec revelaverit deus.

NPOF
1 et om.
1

2 iohannen

10

> 1 >, >
>
20

> [& . . ?.> >^ > ^' , > >. ] , ^ >
> / :.
>t&sc:öausO-a
^coTjg

(>9S

Eusebius, Kirchengeschichte VII 25,

)\

>: >« \ *. >
7}

>

.

>;

7], ^^. :6 07].
t^Tjg

19—24

jtbqX

-

19

.

20
21

2

' >. > > > > >
. >
>0^
?)

' ^'
?]&
?)

],

6

^

'
'

?]

^ . .^, , ^ { , >^. > 5-8
2

^ , ^
rr£()l

)

0J

)
(-

22 23

7]

24

loann.

1,

2.

3


]

24/2

vgl. II Kor. 12,

1—9

ATERBDM^'arm^

]

/)
]

Zarm

4
]

Vann
Lebens

ATER
^arm
8
vgl.
7

6

BDM /)

/

ATER
^arm
|

1

5

über das
7/8

'
ERBDM
TcTr
]

BDM

Wort des

AR.
3.

verdorben aus
|

7/
|

loann. 1,

6

10
|

durch Rasur,

^ >+ >
Ti

AT^
^-arm
|

2'arm

13
!

13/14


^2

1
I

ri/v

Dionysios

16

r/i

>

T^

+

|

TcTr
|

18
|

Tr

21

22

23

20 TERM2"ann
\ |

ABDM
ABD
AT^ER
24
Tr

TER

D

'
BDM
26

BD
R
|

|

25

>

BD

-

TERBDlMZarm

>

5

10

> ,, '^' > ., , > >
>. >& . € , > ,
//er

700

Eusebius, Kirchengescbichte VII

2,

2 — 26,

3

>((].

"^

25

>

26

> >
,

15

20

25

" ^ ., ) ,?/ , , , &. , ' ^ .
Errl

'•) , :: > ^{ <.
.

'-

27

Jt

2

26

1

.. ^
.

'

, ,

[]

-

7) ?
Z'arm

6-

3

ATERBDM^'arin^
1

>
3

> BD
|

]

2

BDM
]

ATER

(vgl.

Zarm BD TcmERBDM (vgl. II Kor. 11, 6) BDM > 2'arm ATER 6 ATER Kor. 12, 8) BDM
7

BDM^'ann rarm
j

yal^

>

^
| |

?. /
ATER
]

AT
|

TER

|

BDM2'arm

ATER
dass ihm offenbart wurde
|

9

BDM ATERM
704, 4

ATER
BD
18

10

ABDM
1

13

KE

2'armMER

Kc,

KE

BD
|

16
21

D D BD
|

22

auf Rasur

" ,
|

14
]

19

"^
|

R
26

|

/)

>
BD

>
21

Schw

ATER

|

Rufinus VII 26

701

Miilta vero

et alia instructionis ecclesiasticae

monumenta nobis

in

KE

26

libris digesta beatus Dionysius dereliquit,

studiosis

quibusque

expetenda

sit.

lectio magnopere ab sed iam ad historiae ordinem re-

quorum

vertamur.

NPOF

10

15

20

25

. ^ .^ , , . .. . (^ ^^ , , ^ , &, . , .^ , &, , ^, . , ^,
702
Eusebius, Kirchengeschichte VII 27,
1

— 2S,

2

£?]

treüiv tvöexa

-

Kc,

27

1

( ?^()
aif'rxoiTo.

ohyfTc.t

tovtco

:\

-

2

77]•\

,

oV

,

28

1

.

2

TOJV

{^

.

2

S. 714,

9 Georg. Synk. 72, 19

— 734, 3

ATERBDM^-arm^ Kc, 2 MER 1 KZ

714,
]

1

BD
3

1

— ^
corr.
1


Synk

BD

Tc

]

>

TER

]

9
|

>
12

(vgl. 10)

10

D
|

13

;
zugefügt

10 ^•ann 714, 19

BD
R
18

1

RM Synk
auf Rasur Rc

|

BD

1

16

,
MER

5

ATERM ABDM
Tr
|

^]
]

D

Sardensis

\

Zarm

|

20

durch ATiE^RBMSynk AT' Synk BD

EM

|

20/21
r;^J7;i«r5f

BDMSynk^rarm :/.£
2G

ATER

]
|

Rasur,

ErD TcRXarm
21

2)

\

21 ^a•

>

BD

Rufinus VII 27,

1—28,

2

703
1

XIIIIj 5

Xysto Romanae ecclesiae per annos undecim sacerdotio procurato Kc; 27 succedit Dionysius, et Demetriano apud Antiochiam defuncto Paulus de Samosate sacerdotium suscepit. qui Paulus abiecta satis et indigna 2 de Christo sentiens traditionem doctrinae eeclesiasticae corrumpebat dicens eum commuDis naturae hominem tantum fuisse. tunc Dionysius de Alexandria rogatus venire ad concilium et senectutis impedimento et incommoditate corporis inhibetur, per epistulam tarnen praesentem se reddit et quid fidei ac venerationis erga Christum teneret, exposuit.
ceteri vero ecclesiarum pastores diversis e locis et urbibus velut adver-

10

sum latronem quendam
tiochiam.

Christi

gregibus

insidiantem conveniunt An-

In

quibus

insignes

et

ceteris

praecellentes

erant

Firmilianus

a

KZ

28

1

Caesarea Cappadociae, Gregorius et Athenodorus fratres Ponti provinciae

sacerdotes,
et

Helenas Sardensis ecclesiae episcopus
sed et

et

Nicomas ab
et

15 Iconio

Hierusolymorum praecipuus sacerdos Hymenaeus

vicinae

huic urbis Caesareae Theotecnus.

Maximus

Bostrensis episcopus

dignus eorum consortio cohaerebat, multi vero et alii, quos longum est enumerare per singulos. sed et presbyteri quam plurimi et diaconi ad supra dictam urbem causa conpescendi, immo delendi novi huius doghi igitur omnes saepius in unum coeuntes Pau- 2 ;XVJ 20 matis convenerunt. lumque Samosatenum statuentes in medio atque eins haeresim, quam ille nunc occultare, nunc etiam dissimulare conabatur, frequenti tractatu et adsiduis disputationibus denudantes arguere blasfemiam et publicare nitebantur, nee tamen uno id aut secundo tantum concilio ad
25 finem perducere potuerunt, sed et

conventum saepe

est et

absque operae

pretio discessum.

Quae apud Rufinum
hie omissae et lihris

de

Gregorio Thaumaturgo seqiiuntur historiolae,

Rufino ipso eonseriptis adieetae sunt.

NPOF
2
dimetriano
|

|

3 samosate]
firmillianus

9/10 aduersus

12

NOF NF

samosatae P^ samosathe P^
\

14 nichomas

\

urbis]

NPO-F

urbi 0^

\

20/21 paulumque] paulum

P« paulum quoque

Pi*

704

rrotovin'vcop.

5

10

15

20

2

) . . ^, ,, . . .^^\ - ^ > -^ ^ (^^ , ,:^ ^, ' . , :^ ': ^. : 7] :: , ^ ,, '
1
Tifi'

Eusebius, Kirchengeschicbte VIT 28, 3

— 30,

atQ^oti'

eu

tv

Jiovvöiog

^•'

^-:

'

{^^ ^. '
rrooc

oca

, '
'

3

4

^oJö

,'^

29

1

vjto

\6/ 77]. '^. '
JroovoJV
Ijrl

-

]€'

-

",

-

30

1

Jiovvoiov

km

Jraoag

jräoiv

\

(^
4

ATERBDMZ'arm^


2

R

|

]

T^BDMSynk
Zann
|

;Tc getilgt],
1

ER

\

ER

|

6

bezeugt

\

BDM Synk AER 1
|

' TER
702, 22 Zarin 726, 28

^
BD
|

>
|

2'arm
7/8

2'ann

8

>
15

Synk

TcE

|

11

Tr

MZann
Synk
|

|

18

^
Synk

19
ihren 2" arm
|

Synk

Tr siiam

ATERM^
25,26 inl

> BD

,

T^

.
9
j

12

AT^TrRBDM AT^ERBD
13

Synk

|

ARBDSynkyi R 21
|

ABD
,

ERM

///

Tc

23/24

|

24

BD

|

>

BD

Rufinus VII 29,

1

— 30,

1

705

apud Alexandriam quievit in pace duodecimo anno imperii Gallieni, decem et Septem annis functus sacerdotio. succeigitiir Gallienus cum per annos quindecim Rodit vero ei Maximus. manum gubernasset imperium, Claudio regni successore defunctus est. qui duobus solis annis in imperio transactis Aureliano rerum apicem
Interea Dionysius
dereliquit.

10

Huius temporibus ultimum apud Antiochiam episcoporum conci- KH 29 lium congregatur, in quo Paulus arguitur manifesteque convincitur haereticus et damnatur ab omnibus, quae sub caelo sunt, ecclesiis Christi, insistente plurimum et disceptationibus validissimis perurgente 2 Malchione presbytero Antiochenae ecclesiae, viro fidelissimo et omnibus
virtutibus adornato;
et

1

cui accedebat etiam hoc,

quod

erat

disertissimus

potens in verbo atque in omni eruditione perfectus,

denique ora-

toriam in eadem ipsa urbe docuerat.
15 concilio permittitur disputatio
ita

huic igitur ab omni episcoporum

cum

Paulo, excipientibus notariis.
est,

quae

magniiice ab eo et adcurate habita
in admiratione sit omnibus.
se

ut scripta ederetur et nunc

quoque
et
ita

solus etenim potuit dissimulantem
propriis

occultantem
gestis

Paulum confessionibus

publicare.

quibus 30

1

communi

consilio universi pariter sacerdotes scribunt episto-

20

lam ad personam Dionysii urbis Romae et Maximi Alexandriae episcopi, quae per omnes mitteretur ecclesias, per quam cunctis et suam
diligentiam conprobarent et Pauli haeresim confutatam esse atque de-

iectam in universorum notitiam pervulgarent.
25 pariter

simul etiam quae

cum

eo quaestiones habitae sint, indicant, sed et vitam ipsius intemperatam

moresque describunt.

ex

quibus

pauca aliqua inserere huic

operi

nostro dignum iudicavimus.

NPOF
in om.

NO^F

|

13

et]

Pi

ac P2

1

16

et2

om.

|

21 mitte\

rentur

\

23 peruulgarent]

edd. peruocarent

prouocarent

NOF
45

26

iii-

dicamus

NP^O^
II.

Eusebius

10

15

2<»

> >, > >.
1

, > ^, &
> >,
,
, .

^^ > ) - ' -^ > > >' - ^ , > > > ', > €' >. > ,
^ t\f*

06

Eusebius, Kirchengeschichte

^,

30,

2—

>{}^
>Jt(n'voiro
>jraoi]

.^^ // 1::^ \

rofw

2

JTQSußvTtQoiQ

>

vjro

7]

>,

-

<.

3

1

^?]^,

^

,

,

-

5

22/23 ludas 4

ATERBDMVarm^
vor

+
4/ BD BD
|
|

die fehlenden

deuten auf nachträgliche Correcturen der von Eus benutzten Ur-

kunde

I

R
8

.
>
BD
]

\

^

>
>>

14

ATEM Synk ^^arni

^-

^"^
11

] .

^—- > —
16

>
BD
Synk
rv

20

Synk 2'ann

*

^ ^
>^+
1 \

Tc, dann
|

getilgt

«t

|

9

yi

Synk

"^ >
|

14

R
|

|

Bolasus

15

>

+

Bc

19

ATERMSynk Zarm
MSynk
22 vnb

|

]
|
\

21

|

22 23
dv

\

TERBDM BDM

TcTrER

^

{^ ^ann

Q-p

24

>

RSynk

>

^ 0• BDMSynk > ATER

Rufinus VII 30,

2-5

707

[XXVI]

omnibus qui per Universum orbem sunt 2 >sacerdotibus et episcopis una cum presbyteri^ et diaconis atque omni >ecclesiae catholicae, quae sub caelo est, Helenus et Hymenaeus, Theo>iilus, Theotecnus, Maximus, Proculus, Nicomas, Aelianus, Paulus, Bo>Dionysio et
et

Maximo

>lasus,

Protogenes,
et

Hierax,

Eutychius, Theodorus, Malchion, Lucius
qui nobiscum congregati sunt ex vicinis

>presbyteri

ceteri

omnes,

>urbibus et gentibus episcopi et presbyteri et diaconi dilectissimis fra>tribus in

domino salutem<.

Et post pauca addiderunt
10
>tali

3

>Mittentes

hanc

epistulam

deprecamur

omnes,

ut

si

qui forte

doctrina infecti sunt, curentur a vobis, sicut et beatae memoriae

>viri

Dionysius Alexandrinus

et

Firmilianus ex Cappadocia iam prius
dedignati,

>scripserant ad Antiochiae plebem,
>ad

immo

potius declinantes

15

personam ipsius scribere, qui erat auctor erroris. ipse autem beatae 4 >memoriae Firmilianus, cum adhuc superesset, secundo adfuit et praesens >eum arguit ac notavit, sicut omnes novimus et testamur, qui simul >cum illo veneramus. sed repromittente eo corrigere errorem, credidit
>sperans

posse

fieri,

ut absque religionis nostiae opprobrio et dissenet ideo

>sionum nota res veniret in melius,
20 >Paulus dolo diiferret et
>ac fidem, in

dissimulaverat,

cum tamen
negaret

hominem quidem
fuerat,

falleret,

deum autem
et

qua renatus

violaret.

denique

nunc beatus 5

NPOF
2 coepiscopis
millianus
\

10 deprecamus

|

12

firmillianus

NOF
45*

\

15

fir-

NOF

^ . {^6? > • : . ]^^^, ^ >0^ . :6 > ::
70S

> ,- ^' ^ ^/ ^
>Oia^fjö£0}^cu

xai

,
utxQi ye

Eusebius, Kirchengescbichte VII 30,

6—9

f)xti\

ärt

t/^?/,

<.

ayojyiia. 6

>ojrov

10

15

20

2

,, > .
>.
3

> >
>y.cA

>, ^- ^ > &. € \ > ' >/ -,^ ,/^ >. \ >
.

> ^/^ > & >
>
\
ATERBDM^'aiin^
1

> >.

.

,

Im

\

)

, ^
21,

.-

7

^.

^, -

8

69

-

)
15

Tim.

6,

Tim.

6,

17

17 Demosth.

158

1/2

wiederholt
\

|

RB> Synk

^X)

\

^
20

11

^IA ABD Synk ^^^^ ATERM^-arm BD Synk
[Tc getilgt]

^^
^
corr.
1

B^

Synk
4
^4

|

3 nach

ER
1

|

ATEDM

6 de

Synk/lZarm yg ATcER TER BD Synk 9

|

yMl

BDM Synk
R
12

^ & & (:)
Tcm
[getilgt],

ERM

|

15

BD Synk

.
|

/.
Synk
]

^

-^
"
\

^ (
18
Tr

T^

'

BD Synk

ovtojo

22

|

22/23

>^+

TcTr
|

25 nach

+

/,/'

Synk

ATER^2'aim

BDM Synk

Ruunus VII
>Firmilianus veniebat Antiochiam, et
>nos
>est

30,

6-9

709
pervenisset et

cum Tarsnm usque
illius

omnes Antiochiae

positi

adventum

opperiremur,

nuntiatus

nobis excessisse de inundo<.

Post
5

aliquanta

vero

describentes

eius

vitam

moresque

adiciunt

etiam haec
>Postea vero

quam

a

doctrinae

regula

ad aliena se dogmata

et
7

10

15

>adulterma convertit, non opus est enumerare actus eius priores, quo>modo cum prius egens fuerit et pauperrimus et neque ex parentum >successione neque ullam quaestus occasionem habuerit lionestam, nunc >ad summas divitias pervenerit, non aliunde nisi ex sacrilegiis et ex >his quae per fraudem diripuit, concutiens fratres, vendens patrocinia >et fidem negotiis susceptorum nee accepta mercede custodiens, existi>mans secundum quod scriptum est quaestum esse pietatem. superbiam >vero eius quis ferre possit? cum se magis ducenarium quam episco>pum videri vellet. nam et iucedens per plateam tali quadam ambi>tione

8

utebatur, publice epistulas relegens atque in auditu
dictans,
et

omnium

et

>oculis

adsistentibus
constipatio

sibi in

platea notariis.

directio

quoque

>praeeuntium
>ita

insequentium

quam plurima

quaerebatur,

ut omnes, qui videbant, horrescerent et detestarentur per illius ad-

20 >rogantiam

religionem divinam.

haec in publico.
fuerat,

intra ecclesiam vero 9

>tribunal sibi

multo

altius

quam

extrui et

thronum

in excel-

>sioribus conlocari iubet,

secretarium quoque sterni et parari, sicut iu-

>dicibus

saeculi

solet.

verbum vero

faciens
inlidere,

>modum dexteram

ac

palmam femori

ad plebem iactare supra pede quoque subsultare

NPOF
1 firmillianus

NF
I

\

14 posset

NF

\

19 horrescerent

et detestarentur]

horrescerentur

24

subsaltare

P02

5

> ^ . ^^ >
>
xcu

> ^^ >

,& >
10
ßfjua

Eusebius. Kirchengeschichte

ovoua^cor
Jtoo'iv

' ^.

tou

(fo >. &^
10
.

1

20

> ?] ^ >?/ > . 7) \ >. ^ >, \ &?] &' >: \ ^ >6 >)^ .. >:€ ^}. > ^xcu
Ijtioy.ojco^

>. \4/ ::' 2 \
.

SO

> ^^ . >rfOv;
cfoßco.

-^ ^ ,^ >& > ^ >, . ' >:. , > , .
^>^(,
.

, ^
. .

: ^^ ^. .
30,

10

— 13

,

rraicoi'

tb

tij

y.ai

<^

toL•

.~

::• '
coq

)

-

10

11

'/!

\

^

1*2

:^-

>^
>^

>. ATERBDM^ann^ «•
2

Tr

TER
17

BD
26

' , -:: : 7 ^ &^ /. ^
Jo^

.

?&
]

13

BDMSynk^'arm^

ATER
\

BD

|

3

4

«/:'

\

1

XBOlf^lSynk

13

ATERM Synk 2'ann
\

, BDJ
1

^^^
|

17 18 Vre

ATER Synk
23

18

/>]( BD
1

^^

> Zai-m
Svnk

!

19

orror

BDM Synk

ATER

BDSjiik

ATERM

21
!

BD
|

RBDM
\

28

31

32

^

ATE

con: TcTr

Rufinus VII 30,

10—13
auditoribus

711
vero

>ac

scabellum

ferire

cum

sonitii.

ab

non favorem
viris.

>rieqne

plausum sperare solum, sed

theatrali

more

oraria moveri sibi

>expectabat et voces
>sed

tamquam

de caveis dari.

haec non solum a
si

etiam

a

mulieribus
et

indecenter expectabantur.

qui vero audi-

>torum

honestius

verecundius

agens a clamore nimio temperasset.
sed et antiquis et defunctis

>velnt iniuriam faciens patiebatur iniuriam.

derogans suas laudes inverecunde >inpiidenterqne iactabat, rhetorem se magis quam ecclesiae doctorem
>iam tractatoribus insultabat, et
>laudari cupiebat.
illis

psalmos vero, qui in dominum nostrum lesum Chri- 10 10 >stum dicebantur, cessare fecit velut neotericos et nuper inventos, in >semet ipsum vero conpositos diebus paschae in medio ecclesiae canere >mulieres, maxime quas ipse prius ad canendum pro more instituerat,
>faciebat, ita ut horresceret,
si

quis audiret.

nam cum

ipse filium dei 11

>negaret descendisse de caelo, sed a Maria coepisse et initium habuisse
15 >de terra,

psalmi, qui in ipsum dicebantur et quibus in populo lauda-

angelum eum dicebant descendisse de caelis. et haec ipse ad>sistens et audiens non solum dici non prohibebat, sed elato supercilio de mulieribus vero, quae cum ipso simul mane- 12 >delectabatur audire.
>batur,
>bant,

quas synisactas Antiocheni appellant,
societate et

quid opus

est

dici?

ex

20

>quarum
>bitandi
>divitias

contubernio ut sibi nulla quaestio moveretur, etiam
qui
ei

>presbyteris et diaconis suis, bis duntaxat,

morem

gerebant, ha-

mulieres secum similem licentiam dedit.
tribuit

sed et congregandi

facultatem, quo ipsi in similibus obnoxii magistro ne-

>quaquam crimen inpingerent.
25 >carissimi,

nos autem idcirco haec scribimus, fratres
debeat
esse

quia

novimus, quam sacrosanctum

episcopale IB

>sacerdotium, quod et clero et plebi esse debet exemplo.

neque enim

NPOF
1 scabillum

NP^F
\

\

6 fauens patiebantur
et]

\

8 rectorem

NP^F

re-

thorem

corr.

14

coepisse

coepisset

10

> >
>
>6
,

>' -(,
>ovJrq:.

^./ ^: )] -:: ^
712
Eusebius, Kirchengeschichte VII 30, 14

— 17

>'/^^:

-

^'.,

utjöll•'

.\ vJv^öav, ^
/f
(/'?/.

ei

ffvouu'f]v

jto^

tJrl

'aJa,
vJrJrl

15

>. . > ^ \4 >
\ji

2

>
>6

> <. >• &. ^ ^ >,& >: >. . > ^ / )<. \4
>
/6

^ &

11
el
|

7?'].

, ,&, ^. 3::; ^, ,& :
.

tx

]

.

tmjt/./j^siev

& :
Tim.
3,

vov0^eT7joei6v 14

ajrbj jrov.

15

16

] ;)

).

17

.
Tc

-

ATERBDMZam^
1

4

^
6
Tr
|

TrR

BD

^
18
^12" arm

Kor. 10, 12

70S, 6

ff.

13

IG

23
j

TrBDM SjnkVarm ATER
\

5
7

TERDM Synk

ATER Synk

" Synk ^ arm -^
BD
corr.

ATER ATER 14
| |

-^ - ^ ^ ]
— >^
|
]

3

TiMSynk BDSynk

] ^

TiR

|

övjlv

BDM Synk
|

ATER

|

10

-

D

J

11

1

BDM

'

13

Synk
|

Tr

|

15

17

19

BDM Synk

BD ATER

|

22
!

BD

1

23 omojo

Rufinus VII 30,

14—17
sibi

713

>ignoramiis
>miilierculas
,

quosdam,
cecidisse.
talibiis

dum

incautius

ad cohabitandum iungunt
fiat,

quod etiamsi non

at certe in

suspicionem
vetare 14

>vemre
>poterit

de
eos

sacerdoti gravissimum

est.

quomodo autem

qui infirmiores sunt a mulierum consortio,

quibus ex bis

>quae gerit, auctoritatem praebet?
>potentatu et ita specie

tantus vero ac tarn immitis fuit in 15
est,

quadam
vel ad

tyrannidis elatus

ut ne ad arguen-

>dum quidem quisquam

accusandum änderet accedere.

sed haec 16

>quae diximus, condemnari possent etiam in eo qui fidem catholicam
>serYat et in ecclesiastici dogmatis veritate perdurat.
10 >iurato
fidei

bic vero, qui ab-

mysterio

ad pollutissimam se Artemae haeresim contulit

>(necessarium enim fuit etiam patrem erroris ipsius designari),

quomodo

>babendus vel quomodo execrandus est?<

Et post multa

in fine epistulae

addunt etiam baec:

17

Jgitur necessarium visum
15 >quiescentem

est
et

bunc resistentem deo neque adabiurari,

verae

fidei

abici

alium vero pro ipso

ec-

>clesiae catholicae constitui

episcopum per dei gratiam provisum, filium

memoriae Demetriani, qui huic ipsi ecclesiae inculpabiliter praenomine, virum omnibus bonis ornatum. indicavimus >autem vobis de eo, ut sciatis ad ipsum vos scribere debere et ab ipso com>beatae
>fuit,

Domnum

20 >munionis
>in

scripta suscipere.
catholica,

bic autem,

qui indignus habitus est esse

ecclesia

Artemae

scribat, et illius haereseos sectatores ei

>communicent<.

NPOF
2
at]

NPO^

aut F,

om. 0^
\

]

7

ad om.

|

10 artemae] artem ac
christum iVi const.

(hac Pi)

POF

artem
|

16

constitui episcopum]
* *

*****
0^

ep. Christum iV2

21 artemae (artem
scribta

artem P^ arthemae P^ artemiae F)
scribi
\

scribat]

P^NO^^F arthemae

0^

anathema

21

e\]

et

714

5

10

, , . & .^ , , , ,.
ijriöxoJTtj^

^^ ^, , ^, 7]^ ', \\6
Eusebius, Kirchengeschichte VII 30,

IS— 23

ovr

ovr

xccl

(]

18
10

Jtl

ejTiöxoJtoi

'^ 6

^

.

20

/^'

6

1

^

20

',
rov 2
7

^
,

-. 2

ATKRBDM2:arin^ AT^MSynk 2^arm 1 ERD y.al

^
corr.
|

? -, .
BDM Synk TERBDM Synk

, , ^. ,
xad•

,

•^

-

' -

21

^

•' 7)

03
ER
|

, ^Tcm
[getilgt],
|

22

23

|

^)
R
Tc
j

y^l

-|

Mc
|

ATER
|

12

BD

iv

TER
Mr
\

^^^
getilgt
1

<im7£vo.w£Vo!>v

)
»
1

11

^
corr.

]
BD
|
]

3
1

9

]

11 12

•^
|

13


|

18
\

>/

AM
\

19

TER
1

]
|

]

20

BD
\

21

ATc,

durch Rasur,

k

|

22

RBDM2'arm^ TERBDM^^arm roiTOta
23
Tc

TrR >

auf RasurRc],

BDMl^arm

(Jiß/evo/^eVoiijATiE

'

T^BDM
R

ATcTrER
1

24
|

^
26

corr. Tr,

2

Rufinus VII 30,

18—23

715
et sacerdotio abs-

Domno
cisus
et

igitur in

episcopatum subrogato, Paulus
satis

lg

communione, cum de domo
ecclesiae

ecclesiae nollet exire, interpella- 10

tus Imperator Aurelianus religiöse

de hoc sancteque decernit bis
sacerdotes
et

praecipiens
5

domum

tradi,
et
ita

manus episcopus
et

scriberent.

Ropraedictus Paulus ad cetera mala
publica de ecclesia pelleretur.

quibus Italiae

etiam hoc dedecoris adquisivit, ut

manu

tunc quidem

talis

erga nos existebat Aurelianus, processu yero tem- 20
sui

poris

immutare propositi
persecutionem
dictatis

bonum
scriptis,

coepit

et

malis consiliis depra-

vatus
10

erga

dei
et

ecclesias meditari eo

usque ut dicatur 21
detur-

quod
divina

iam

litteris

cum

superesset sola subscriptio,

dextera

interveniens

subscriptionem

nefandae dexterae

15

morte etenim subita condemnatur, qui de piorum morte censebat, ut ostenderet deus, quia non, cum voluerit tyrannus, cruciamur. sed cum probaverit ipse, corripimur. igitur sex annis Aurelianus cum 22 gubernasset principatum, Probus post hunc suscepit, cui, cum totidem temporis explesset imperio, Carus una cum filiis Carino et Numeriano succedit. a quibus tribus annis nee plenis Romano regno administrato,
baverit.

Diocletianus suscepit principatum.
[XXXII] cutiones
20 hie
et

is

vero maximas in nostros perseest.

ecclesiarum subversiones molitus
in

sed paulo antequam 23

Imperium sumeret,

urbe

Roma

defuncto Dionysio post

novem

annos sacerdotii Felix suscepit sedem.

jsrpoF
1

domnum

\

episcopato

P^ episcopatu

corr.

|

malae

^
|

19 subuersionem

10 yal

1

20

2

^. -/, ^, ^ , .^. . (^^ ., 7] ,' ^ , & -'^,. -/ -, ^ , 7] ' ' ,. ^, ^ , ^ •^ , , ' ^,, ?. , ^^ . " ,
716
Eusebius, Kirchengescliichte VII 31, 1

— 32,

3

xal

31

1

\

Tfjv

'

,

-

i
2

'

-^

7/

^'

32

1

ycal

2

^*

/.,
•'

^

-

-

3

14

1

Tim.

6,

20

ATERBDM^-arm^
1

TarmM

ER

corr.
|

durch Rasur,

ERBDM

3

TrRBDM
D
10

^
^

AT
|

[2

^
/;

T^

|

12
Ri auf Rasur

Tr,
corr.

Tc

|

4

BD

TrB^Zarm
|

AT^ERDM
Tr
|

[

7
|

DM

TERBDM^
1

>
15

+

Bern

11

^]

corr.

12
|

^
16

,

auf Rasur
]

13

ATißDM
17

TrER
^arm
|

J ZarmM
|

AJ
T^BD ABDM^2'arm

13

Ad R
TER
1

20
24/25

23

MZai-ra rwv

>

26

&)

ATcmER BD
1

|

BD

Rufinus VII 31, 1

— 32,

3

717
insaniens et

Quo tempore Manes quidam, secundnm nomen suiim
instinctu
docet.

31

1

daemonis agitatus, invisam

et

execrabilem omnibus haeresim

hie

Manes gente

Perses, vita et moribus barbarus fuit, tarn acer

ingenio, ut insanire vel
5 docet.

Christi se

daemone adimpleri videretur; denique rei exitus nunc gerere formam conabatur ostendere, nunc ipsum
et elatus insania

se esse

paracletum praedicabat,

ad similitudinem Christi

10

[XXVIII] 15

duodecim discipulos eligens ad praedicandum mittebat, dogmata stulta et impia a diversis haereticis, qui iam prius extincti fuerant, mutuata 2 disseminans et nostro orbi Persica venena propinans. ex hoc ergo Manichaeorum haeresis usque in hodiernum diffunditur eo tempore exorta, 32 quo Felix in urbe Roma ecclesiae praeerat. qui per quinque annos administrato sacerdotio Eutychiano sedem reliquit. is decem mensibus solis transactis Gaio episcopatum tradit. qui nostris iam temporibus quindecim annis sacerdotio perfunctus Marcellinum successorem reliquit, quem iam persecutionis tempus invenit. ea tempestate apud An- 2
tiochiam sacerdotium post
vero Cyrillus.
Cyrillo

1

Domnum

susceperat Timaeus, post

Timaeum
satis

autem
vir

successit Dorotheus, qui ad

nostram usque
divinis

memoriam
intentus,
20

perduravit,

eruditissimus

et

in

scripturis

qui pro multa diligentia etiam Hebraeam linguam didicerat. Graeca autem eruditione liberali a puero fuerat institutus. is eunuchus 3

NPOF
4
ut]

et

X

I

6 paraclitum

POF^

|

10 hodiernum]

h.

diem

14/15 relinquit

reli*quid P,

eras.

718
T/yj'

(fvöiv
i^aotÄt'a

öta

TiuijucJ

../;

2, ,
oiov
ryjc

Eusebius, Kirchengeschichte

10

cr/ad^ov.
15

20

^
.
r

.. :: .& ^ . . ^ ^, &. . ,&. \4 \.. : 3€ ,, ^ , ^^ \4 \4 , ' &
.
icTiOxoJTfjv

.

'.
7]
.

:)
xa&^

)]

^
^,
,

^ :((^\ . ?]\4 /.jrsifvxco:: t^

\U

32, 4

S

^ :
^

yeveöscoc.

^

7)?] :6€'

:6^.

^'

6

?'/

xail•'

'/.^f^'r

2

ATERBDMZarm^

^
TER
7

TERBDM
13
Rasur

^,
2

,/
[Tc getilgt]

,. .&. ^ ^^ ^ & /
,
ovOTijoaod-ai

<

^^^-

,

?/-?].
^
3—7

S

6

12 13 064,

1

'^

\

€ BD

'

|

EcR

|

3

^—
|

2

6/7

*—
>

BDM.4

^* —
^.rm
]

arm

]

6

J^ ER

19

Tr

+ Tr,
]

Tc getilgt

|

12

|

|

14

|

U

]
20

\

17

»

corr.

Tc

|

TEBDMZarm BD 15 TERBDM TERBDM

AR

Tc auf

19
|

/)

RcBDM

ATER*
i

!

21

'

?]

|

22

BD

avarflneTai

Tr

|

26

^

ERM

23

DM
BD

|

24

'>U

Rufinus VII 32,

4—8

719

a nativitate
et

fiiit.

ex quo etiam imperator in admiratione

eum

habuerat

honorem
ecclesia

ei

contulerat purpurae praeposituram.

huius etiam nos
fuimus.

cum
post

4

in

scripturas

exponeret,

auditores

in

pueritia

hunc Tyrannus apud Antiochiam sacerdotium suscepit, sub quo eccleapud Laodiciam post Socraten Eusebius 5 siarum persecutio increvit.
Alexandrinus genere episcopus
partes Syriae
fratribus
fuit,

qui in causa Pauli Samosateni ad
a

cum

venisset,

quod

esset in scripturis divinis eruditus,

studiosis

velut

thensaurus

quidam repertus,
epistulis

ultra

nusquam
huic 6

abire
10

permissus

est,

sicut

Dionysius in
aiunt,

suis

scribit.

quoque Anatolius successor, ut
cis

bonus boni

extitit,

qui et ipse

genere Alexandrinus erat studiis liberalium litterarum et in philosophia puero adprime eruditus, ita ut apud Alexandriam dialecticam do-

15

omnibus eruditis viris et filosofis cogeretur. hunc etiam belli 7 tempore, quod inter cives exortum est apud Alexandriam, ferunt multa bona civibus in consiliis et provisionibus praestitisse. ex quibus unum tantummodo factum brevitatis causa memorabo. frumentum, aiunt, cum 8
cere ab

deesset obsessis et fames gravius

quam

hostis urgeret, tertia pars,

cum

NPOF
5 socratem
eruditione
tus corr.

PO
|

\

11 erat
eruditus

studiis]

scripsi,
07n,

eruditio
]

eruditione

PF

et

12/13

— omwibus

Pi

13

eruditis

ex erudi-

5

10

15

2"

25

BDM

, :,, :) ;, .-<: , ^, ^ . . ,) ^. , . ^, , ^. '
:^

.] ^ ),-. ?/,^ ' '€ : , ' '^ : ^ ^ . \4 '^ , ' ,
720
Ti

Kusebius, Kirchengeschichte VII 32,

9—11

d^artQOV

ttjj:

jroXeoc

^Pcouaiy.m
.

. :; , ':

[

Jl

^.

6

9

.

. :. . ,
?]
>«///

•7^.

<,

cfov.

>'

^

vfjjtia

10

xpticfov

^,

tcöv

rij

11

tojv

VOW

)
+

7)
TiR
-/f

ATERBDMZ'arm^
3

>
in

D^

/.ft-aciz-^i

rot<7TER

ATERD1
25

^^ ^^
Dp
|

^corr.

BD

,

6

>>

R

|

7

|

8

TcTrERc

|

9

D^

corr.

De

|

>

12 tovtoj

ATEM

D

]

14

ARBD,

^

corr.

^//.^
|

ATER

f/OMfv

6;>.£ BD

^

^ /^

R BD
\

in

'
;

^

11

|

^ corr. Tc
\1
[

ATER

D

21

22

«tTor;>B

BDM

BDcM

BDM

ATER 24 iv TcTrERDM iv > Ararm TERBDM ATER 26

^

^
corr.


|

16

'-

^^.'

>

|

|

Rufinus VII 32,

9—11

721

duae se invicem inpugnarent,

erat

populi separata,

quae quasi fidem

qua parte tunc etiam supra dictus Anatolius hie ad magistrum militiae refert eumque erat absque inpugnatione. de famis necessitate, quae obsessis acciderat, edocet et inpetratam gra- 9 tiam civibus defert eamque hoc modo distribuit. primo quidem utrasque partes inter se dissidentes adloquitur ac Romanis redire in gratiam
servabat.
in

Romanis

suadet.

sed

cum

reluctantes videret,

>hoc saltim<, inquit,

>credo vos

libenter

accipere,

ut

omnem

vestrorum
utraque

manum

inbellem,

quae

belli

10 portas

tamen necessario particeps est, exire parte gratanter acceptum est. 11 decernunt inbellem manum egredi castris debere. data occasione omnes
quidem vobis nequaquam,
sinatis<.

cibi

consilium ab

paene, quos inedia consumebat, pariter

cum

inbellibus erumpunt, prae-

cipue nostri, quibus bellum gerere contra propositum erat,

quos omnes

NPOF
Easebiiis
II.

4g

,' . ^, .
722
tjrl
?;

.
)

Eusebius, Kirchengeschichte VII 32,

10

?],
vöai

. &^ ^ ^ &6> ^, ^, ^' 12—16
ttj

?]

-

12

13

1

20

2

>. ^ ^, > ^ > ></ > > ^ > > >
^

• >, > ^
> >,
>,

^

,
,

>

^

,, ^
?]
7/8

^
-

14

15

-

^-

/.,

'&
R
| |

.
BDM

16

ATERBDMZarm^ ABDM 2
Tcm
^'^fv oirf'

TER
Tr
|

|

9
1

:>

?.^ ^+
D^rn

8

H
BDM
<^

ATcERM

ABDM

^ TiBD

T^E

TrR

13 Ä^

ER
17

|

15

(/ ^
TIER
|

^

j

16

x(^

BDM
ATrR
|

ATER

^
1

,
|

durch Rasur,

m
|

D
25/26
|

ATER

18

(>
28

BDM
|

ATER

27

' TERBDM

^
>

falsch,

man
|

verlangt etwa

D^

+

De

>

AZarm

Rufinus VII 32,

12—16

723
et ita

Anatolius suscipiens
multitudini

parentis simul

ac medici fovebat affectu.

salutem per cibum propere contulit, reliquis vero,

quod
ita

pauci remanserant, formidinem belli et desiderium pacis incussit.
misericordi prudentique consilio

5

urbem maximam fame pariter absolvit hunc ergo secundum de Alexandria dei munere Laodiceno- 12 et bello. civitas accepit episcopuin post transactum quod supra memoravirum mus bellum, multa quoque opuscula supra dicti Anatolii magnifice 13 conposita ad nos usque venerunt. ex quibus dignum mihi videtur de
pascha quid
senserit, ipsius \^erbis proferre.

10

>Est ergo<, inquit, >in primo anno initium primi meusis, quod est 14 >decem et novem annorum circuli principium, secundum Aegyptios >quidem mensis Famenot vicensima sexta die, secundum Macedones >Dystri mensis vicensima secunda, secundum Romanos vero undecimo

15

non solum conscendisse primam 15 >partem, verum etiam quartam iam in ea diem habere, id est in prima haec autem particula prima ex duodecim ver>ex duodecim partibus.
>Kal. Apriles, in

qua

die invenitur sol

>nale
>et

est

aequinoctium, et ipsa est initium

mensuum

et

caput circuli

absolutio cursus stellarum, quae planetae, id est vagae dicuntur, ac

duodecimae particulae et totius circuli terminus. et ideo non 20 >parum delinquere dicimus eos, qui ante initium hoc novi anni pascha >putant esse celebrandum. sed nee a nobis primis exordium sumit haec 16 >ratio antiquis ludaeis fuisse conprobata demonstratur et ante adventura
>finis
:

NPOF
15 quartam iam om.
\

diem]

NP

die

OF

j

17 mensuum]
46*

OF

mensum

NP^'-

mensium

P'^

724
>töTii'

tx

>ov

>^,3, >4 '

10

15

20

> >
>6,
>

> , /^ ) ^ } ,. , > ,, >
> >\
>/.

>^^^ > ^ >/^
>(:
:
//

: :, . (
Eusebius, Kirchengeschichte VII 32,

17—19

wTu

Icoöjijtov

Movöa'iov

x(u

^'

€ ^ :,) .
xcu

tn

&7]6

.
tojv

^ , 77]
,

\4-

jtavv. o^

^,
?]

-

1^

?]

(]

>. >,

>^^

/,7/ .

18

>

^'
BDM
ER
|

& ,^. . , ,
ojv

^, vo^
]

1^

ATERBDMXarm^
1

BD

tilgt

> ] ^ ^ ^
2
auf Rasur

,
]

^
|

3

AT^BDM
|

durch Rasur,

4

\10

)
ATER
1

|

ex Paneada

mis Penada der Stadt JTarin

BD:M

^
D

6
\

ij

> BD ^
^^l
\

8 Ivelv

«troJv

R TERBDM
|

|

12

ATERM

BD

oder

—>

^arm

|

—]

,
Tr

13


nach

TrR R
ge-

14
16

?.?.?. TiR
18

|

15 16

TcEiRBD:M

durch Rasur

|

]

19

^

^
|

AT^ER
20
\

Bern

[

auf Rasur Dr]

D

+ >

Bern
|

21

Anatolius schrieb
1

22

, Tcm

getilgt

23/725,

AT^R
BD,

)
>
Tr

^

[Tc getilgt]

anaiTÖJV

verdorben

Rufinus Vir 32,

17—19

725
sed et ho-

>Christi

observata, sicut evidenter edocet Filo et loseppus.

>rum antiquiores Agathobulus et ab eo eruditus Aristobulus ex Paneada, >qni unus ex illis septuaginta senioribus fuit, qui missi fuerant a ponti>ficibus ad Ptolemaeum regem Hebraeorum libros interpretari in Grae5 >cnm sermonem, quique multa ex traditionibus Moysei proponcnti regi >percontantique responderant, ipsi ergo cum quaestiones Exodi expone- 17 >rent, dixerimt pascha non prius esse immolandum, quam aequinoctium >vernale transiret. Aristobulus vero etiam hoc addit in die paschae non >solum observandum esse, ut sol aequinoctium vernale transcendat, verum 10 >et luna. cum enim duo sint aequinoctia, inquit, veris et autumni aequis 18 >spatiis dirempta et quarta decima die mensis primi sit statuta sollem>nitas

post vesperam,

quando luna

soli

obposita e regione deprehen-

>ditur, sicut

etiam oculis probare
sol obtinens, luna
et

licet,

invenitur utique vernalis aequilegi in 19

>noctii

partem
libris

vero e contrario autumnalis.
validissimis

15

>eorum
>quae

alia

multa de

bis

adsertionibus exposita,

evidenter

ostendant

paschae

sollemnitatem

omni genere

post

>aequinoctium celebrandam<.

^^POF
2 aristobolus sine aristhobolus
libri
\

ex] et ''
| \

paniada
\

paneade
moisei 0^

Beda, de temp.

rat.

c.

30 haec compilans
\

3 qui^ om.

moysi 02 mosei

PNF

16 ostendunt

117

celebrandum

NF^

5

10

15

2<

2

^) ^ 8. -. ^^ , ., '/ /. &
,

^ ,

, ^ ^ : - ) 3^ ^' ^ ^^ ,, : ^ .^3 ^. ^ ,
>. .} ' >'60^ > ^. ^ ^^^ ^ 7] > •7^<.
726
Eusebius, Kirchengeschichte VII 32,

20—24

tm

>€

?]

xaoJtQusö^a

jtqotov

6

JroJa.

?] Jti

^

7] ,

20
21

hjriöy.ojriiv

]

Joööav

Im

76

22

^, .

^-.

?]

^

^^ ^\

23

^^
24

9^£

1—3

vgl. II Kor. 3. 16. IS

5 Henoch 72

if.

ATERBDM^arm^

10
19

1

TERDM

>
///,'
|

[3
nach

^
>
\

übergeschrieben Tc

Xann

] ^)^ +
>

Anatolius schrieb

&
|

\

ohne
|

&
TrR
|

TrR
18

TERBDM

12

TiR ATERM^'arm

]

1
|

\

'

21

ATi'BDM
Schw

^
Namen
2S

1

23

^>
]

D

BD

23/24

cleii

eines Bischofs

^arm

2

ABDM

TER

|

Rufinus VII 32,

20-24

727

Multa et alia praeterea non solum religiosis viris, sed et filosophis 20 admiranda scripta Anatolius dereliquit, quibus salutaris eins eruditio huic primus Theotecnus sacerdotium Cae- 21 scire volentibus innotescat.
sareae

tenens

in

episcopatu

maniis

inposuit

et

vivens ipse sibi

eum

successorem suae cathedrae
[XXVIUI]

statuit.

unde

et aliquanto

cum ipso Theotecno Caesariensi ecclesiae praefuit. Paulum Samosateum Antiochiam conveniretur ad concilium,
gredientem Anatolium
vindicavit episcopum.

tempore pariter sed cum adversum
praetervi
sibi

defuncto
post

Eusebio Laodicensis
et

ecclesia

quem

ultimus usque ad persecutionis tem- 22
ipse eruditione

10

pus apud Laodiciam Stefanus ecclesiam gubernavit,
et

eloquentia prioribus non inferior, sed fidei virtute longe dissimilis,
probavit.
nihil

sicut persecutionis ignis

enim

filosofiae

in necessitate

temptationis ostendit.
ostenditur.

sed non continuo in

illius infirmitate dei

paupertas 23

15

namque casum providit deus ecclesiae illi episcopum Theodotum nomine, virum non solum verbis, sed rebus et virtutibus ornatum. bic arte quidem medicus fuit, sed ad animarum a domino translatus est medicinam. vere incomparabilis, qui super omnes
post huius

paene homines
20

fide,

misericordia, studio, vigilantia atque
claruit.

mis institutionibus

plurimum

gessit.

quoque divinis interea apud Caesaream Palaestinae Theotecno, cum 24
in

scripturis

omnibus optilaborem quam

NPOF
7

samosateum]
I

NOF

samosatenum

|

15 theodorum

NO^

\

16 ad

om.

NO^F^

18 misericordiae

10

15

20

;
25

^ ]^ & ^] ' 1:. . :7 \ ^^ : 7] ', . (^ ] . ^': /. .. ^ \4, ^ ^^ ?]' ^. , &, ' . .~
728
Kusebius, Kircbeiigeschichte VII 32, 25

— 29

.

KaiöcQsia

\4.

\

IjTioxo-

STQOi'oiar

Jvv

'

25

(fiÄOöo(fov

/.7]

7^'

(>/^fr

f)c

,

:\>. )! Jroßvv

-

26

27

^,-

irtl

.

[

"

siavTa

jtov

ATERBDMZarm
4

.]^ ' .
an
corr.
,

:{)^

2S

.

"

^

-2
7-

Jrov

^
>

;— 25

D

> ^
13

], ^
|

[von

25

8

durch Rasur,
]

\

10

,

-h Tc, dann getilgt

|

12
\

77^ arm Hierium (zweimal)

BD ATER

>R
23
ilv

.> /, ' '
BDM
!

|

14

BD

18

21

D

,

R

durch Rasur,

^ ^ /.
,
|

ATER

11

>

1

^arm

auf Rasur, D^I

ARB
Tcm
[getilgt],
|

20

E^m

BDM

BD

ATER

]

28
]

TER^ BDr

23 24
T^D^

TcERM
29

--

Zahdas
(auf

^^

'/.

auf Ras. Rc

bezogen)

Rufinus VII 32,

25—29

729
succedit.

episcopatum

sollertissime

peregisset,
in

Agapius

qui

et

ipse

multo labore

multaque diligentia

gubernatione popiili adhibita et
a

praecipue erga indigentes paterna Providentia ferebatur,

quo

et vir

25

per omnia prudentissimus,

vita, eruditione,

moribus adornatus Pamfilus
quisve
sit

ecclesiae ipsius presbyter subrogatur.

sed iste Pamfilus,

et

unde oriundus, quoniam non erat dignum breviter transcurrere omnem eins vitam institutionemque a puero et quanta in persecutionibus per diversas confessiones pertulerit quosque agones desudaverit et qualiter super omnia coronam martyrii indeptus sit, proprio de hoc ergo quam mirabilis fuerit illa 26 10 id opusculo comprehendimus. lectio doceat. sed et alios quam plurimos per illud tempus admirabiles in presbyteris viros nostri iam memoria tenet, ut apud Alexandriam Hierium, Meletium vero apud Pontum, qui episcopus postmodum factus sed Hierius quidem acer ingenio, in divinis scripturis nobiliter 27 est. 15 eruditus, vita purissimus atque ad Christianam filosofiam nudus et
quantus
et

penitus expeditus, doctor ecclesiae inconparabilis
mirabiliter

,

privatim et publice
suavitatis

disputans;

Meletius

vero

tantae

fuit

in

moriin
studiis

bus

et

tantae

dulcedinis, ut

mel Atticum a sodalibus vocaretur.
in

omni
20

eruditione

perfectus,

rhetoricis

talis

erat,

ut

aliis

numquam

vacasse

putaretur.

in

cunctis

vero

filosofiae

generibus, 28

quae in quinque dividunt disciplinas, ita erat per singulas consummatus, ut cum in unaquaque quis experiri voluisset, in hac cumque esset eum sola a puero habuisse exercitium iudicaret. eruditionum praerogativa magnificus, virtus tarnen animi et vitae sin25 ceritas longe in eo magnificentior habebatur.

quem

nobis persecutionis

positum apud Palaestinam diligentius et plenius agnotempore igitur Hierusolymis post Hymenaeum, de quo paulo ante 29 scere licuit. memoravimus, Zabdas sacerdotium suscepit, quod parvo tempore administratum Hermoni post se tradidit. hie usque ad nostri temporis
in fuga

yPOF
5
ipsius] illius

.

iV

j

13 melitium

iVi^

|

25 persecutione iV

|

28/29 ad-

ministrato JV

730
oiojyiiov

Eusebius, Kirchengeschichte VII 32,

30—32

eh

vvv

iy.elot

10

1

20

, ,, , / .
7]

^. ^ ^€
^
tTT?
|

,, . (^ .7] , ^?],^ .
d^novov.

Jiovvoiov

'

6

\4

,

7}

^^

30

31

^,
12

32

-

-

y,cä

^

ATERBDMZ^
8
corr.
1

10

' Tr

|

11/12

|

'

Bc

16 der Herleitumf

successiones episcoporum

17

Rufinus VIT 32,

30—32
susceperat

731

persecutionem
vavit.

apostolicam

inibi

quam

cathedram conser-

10

apud Alexandriam vero Maximo, qui successerat Dionysio, cum 30 decem et octo annis sacerdotium transegisset, Theonas succedit. cuius tempore Achillas eiusdem ecclesiae presbyter ecclesiasticae scholae magisterium temiit, eruditione, fide, conversatione et moribus insignis. Theonas vero cum decem et novem annis sacerdotium inculpabiliter 31 ministrasset, sedem tradidit Petro, viro inter praecipuos egregio. hie duodecim omnes annos in episcopatu illius urbis exegit. quorum tres ante persecutionem, reliquos vero novem diversis in temptationum generibus duxit. cumque se semper in omni agone persecutionum positus
artioribus
vinculis

continentiae destringeret et ad utilitatem atque in-

structionem ecclesiae in verbo dei nobiliter insisteret satisque vigilanter
erga

omnem

cutionis
15 pitis

curam diebus sudaret ac noctibus, nono perseanno, episcopatus vero sui duodecimo martyrii coronam casacerdotii

obtruncatione promeruit.

32

Hucusque successiones episcoporum gestaque diversa a domini et salvatoris nostri nativitate usque ad tempus persecutionis, in qua ecclesiae quoque destructae sunt, historiae mandavimus. de reliquo vero agones
martyrum, quos
ipsi

per nosmet ipsos vidimus, describentes posteris ad

memoriam relinquamus.

NPOF
2
qui]

quae

Taoe

y.cu

i]

IleQi

5

öav

.. ^. . ,& . rreQieyet

:tqo

-

(^(:.

10

^

\

1

. . . 7]€.
./

. .
7]
Ab/

ejr/jj-

'.
rr

.

'^

\
i^
Jjrl

in

^) : ^ : ^^: /
den folgenden Titeln]
//»•

/
BD
1

AAmTBDMZZt.l zugefügt BD


?]
7/8
|

€ .
^ •
r//r
JcelcJie

^^ ^.

AAmT^^'t
y.az

-.

.
|

[: .
9

£.-

über diejenifjen

xeugten in Nihoniedia

12

13 14 JT^t wie im Text;

(fueov

— —

BD

ohne Randnotiz gelassen,

: :
//

\

am

^

Schluss
[wie

— —

.
ipsis)

-

(

Am

de Tliebaide:

de Filea martyre:

{apud Alexandriam gesta sunt:

XII qualiter docuerint quidam ex


[vgl.
1

.:
|


|

ER]

16

zugefügt
I

BD

7c

^lA

BD 22 7c BD

17

/ BD iJ M.l
|

BD TT M^ 19 IJ BD IE

.
1

XI de his quae

am
\

Schluss

'MA

21

M.4

23 IZ BD IH ^lA

24 IH BD

1

^SLA

LIBER VIII
Rußnus
I
I

De

nostri temporis,

id

est

Diocletiani,

Maximiani

et

Maximini persecutione.
II
III

II

III

IUI

IUI

V
VI
VII
10

V
VI
VII
VIII
villi

VIII
villi

X
XII
om.
15

X
XI

De De De De De De De De De De

ecclesiarum subversionibus.
qualitate persecutionum.

martyribus.
bis,

qui apud

Nicomediam

passi sunt.

bis,

qui in domibus regis erant.

Aegyptiis, qui apud
ipsa Aegypto.

Foenicem

passi sunt.

Tbebaide.
Filea martyre.
bis,

quae apud Alexandream gesta sunt.

XI
XIII
XIIII

XII Qualiter docuerint quidam ex ipsis. XIII De bis, quae in Frygia gesta sunt. XIIII De aliis quoque diversis virorum ac mulierum passionibus.

XV De

praepositis ecclesiarum, qui

pro pietate sanguinem

fuderunt.
20

XVI De XVI XVII De XVII XVIII De XVIII XVIIII De

XV

moribus persecutorum.
bis, bis,
bis,

quae extrinsecus acciderunt. quae in melius conversa sunt. quae rursum in id ipsum versa sunt.

2 nostri (nostro P) temporis]
nostris temporibus
\

PF
1

et sic^

sed

temporis ante persecutione

3 maximinij
ovi.

PO

maximi

NF

9 foenicen

|

13 quae] qui
mortibus) libri

|

16 de

18 sang, suum

20 moribus

(no7i

PN

ordinmit sie ut sup)-a

sie:

1—4.

6.

.

8.

9.

7.

10. 11.

14—19

{om. 12. 13)

F

sie:

1— 10.

13. 11.

12.

14—19

734

Eusebius, Kircheugeschichte VIII

ER

Taoe

^*
^'
J

=

^

^

Ic,

[^ . . -- . -^ . . .^& • - -. •, ] . . ^. . . .^ ^ . . [ /. •- . . --- .
ycu
/^

neoit/ii

r/J?

[>
?.
[&

R]

^-

OL

]

[]

:]
'•

i&vCov

R]

im Text

^

.

A(f}jv

>> R]

/,

-

"
=

-

S

im Text

Eusebius, Kirchengescliichte VIII

"
Kc,

-.
"

/^ ' . - .
^'OzL

[

^

^• R]

735

^-

^.

avd^

-

^

vtoJV

.
.
im Text

'
iv

ÄB

,=

"

. .

) -.

-

Tc;

'36

Eusebius, Kirchengeschichte

^

1.

1—5

10

1

20

.' ^ , ^ , ^
&6 ^ ^

. , ,^ , . ?] "
^

^

'/7]2,

tv

tu

•^

. ,^ ^
2

?)

osroiac

3.

^

^ ^ &, \

^

^11

,

^

, ]
'

^'
' ^&,

2

3

7],

4

^

6

5

ATERBDM2'^
3 bv

- avayyMLOxazojv

)^\
MER
9

TcER
1

|

5
|

)^ >

4

2'BD

^ ^ &
BDM

>

BD

14 ATER
|

^
|

7

^

corr.

Tc

D
<•

!

12
j

^]

corr.

18

^)
R

j

14
|

15

19

TERBDM
|

>

,• D
|

Ä

20

TERBDMJi"

23

RM2•^

BD

Rufinus VIII

1,

1—

737

[]

Apostolorum successionibus intra Septem libros a nobis conclusis, hoc octavo volumine dignum credidi etiam ea, quae nostris temporibus gesta sunt, posterorum memoriae derelinquere, et hinc iam nobis sermo sumat exordium.
in

Etenim

ante

nostri

temporis

persecutionem,

quam

mirabiliter

^

1 1

quamque magnifice per Universum mundum sermo Christi et pietatis doctrina profecerit et in quantum sublimitatis ascenderit, enarrare vires nostras superat. nosci tamen et ex hoc possibile est, quod aliquanti ex principibus Romanis et facultatem regendi provincias iurisque dicendi
10 nostris

2

praebebant

et

coniugibus
in

ac ministris atque universae

domui 3
et

suae non solum credere in

dominum nostrum lesum Christum, verum
fide

cum omni
fideles

fiducia ac libertate

agere sinebant,
certi

ita

ut illos sibi
fide

ac

familiäres

ducerent,

de

quibus

erant,

quod pro

15

Dorotheus 4 in cubiculo regum, qui propter fidem domini fidelissimus in omnibus habebatur, unde et cunctis praeferri honore meruit et amore. cum quo et Gorgonius ceterique cum ipsis in domino fideles, vel qui intra paChristi nihil perfidum saperent.

sicut fuit opinatissimus ille

latium in summis honoribus erant, vel qui ad provincias gubernandas
praeferri ceteris fidei contemplatione merebantur.

iam vero multitudines 5

NPOF
2 hoc om.
manifeste
dett.
\
I

3 iam] etiam PO|

\

6 post magnifice

ins.

quamque

7

enarrare om.
]

8 et om.

PO^
|

\

9 regendi] gerendi
fide] perfide
\

pi
1

11 nostrum om.
|

12

illos]

illum

13 pro

15 cubiculum
Eusebius
II.

19 multitudinis

PF
47

738

ajroooyjjQ

8]/ . ^ ?) ; ^ . .
Eusebius, Kirchengeschicbte VIII
1,

G

—S

ogäv a^iovut'vov^.

6

uv-

otavOQOVQ

^^ ?]
\
*^

)

-

10

1

20

2

^ ^ ^ ,^ . , , , .- & ^ ^-. , ' ^ 7]• ^ ^ ^^ , , , - .
.
'

.

' ]

^ ,, ^

^
.

av^7]V 6

-

7

\

^

],

ö

-

S

^

7)

,

28

S. 740,

Thren.

2, 1.

2

ATERBDMT^
1

ATERM^"

BD
na'/.cu

2 ovr-ayojyäa

.>
Städte

ERBDM
6

11

ATER

D

& ^) &
BDM
19

MER

1

^-BD
\

740, 16

BDM

|

'^
j

24

] ^&
|

«
]

4

^
AT
|

folgende
|

vgl. die

Anmerkung
wie

5

instar urhiuni

ATER
17

7

ATERMZ^
D
|

BD

1

^ durch Rasur

corr.

1

17/18

ATERM

1

DMc

-/
>

21

^

|

22

-

TERD
1

j

2

corr.

Tc

|

26

Tf2

ATERM

BD

27 re

>

S

Rufiims VIII

1,

G—

739

coeuntiuin intra ecclesias popiilorum et praecipue in diebus festis innu-

merabiles catervas per loca singula confluentes quis digne poterit explicare?

cum ne

ipsa

quidem antiqua receptacula
sie

sufficerent,

sed cottidie

orationiim domiis dilatarentur, ita ut amplitudo earum concludere instar
5

urbium

videretur.

per tempus plurimum ecclesiarum status incre- 6
et gloria

mentis prosperioribus augebatur
vidia, nullus livor
lestis

earum

terris

excedens

et

cuncta

supereminens festinare videbatur ad caelum.

nulla enim occurrebat in-

nequissimi daemonis obviabat, quoniam quidem cae-

dexterae fulciebatur auxilio populus etiam

tum bene de deo pro

10 pietatis cultu et iustitiae observatione promeritus.

Verum

ubi ex multa libertate multaque indulgentia corrupta
est,

vitiati

sunt mores

7

et disciplina

dum

alter alteri
et

invidemus

et alter alteri deroet

gamus, dumque nos invicem mordemus
ipsos intestina
15 corda terebramus,

adversum nosmet proelia commo\^emus, dum verborum iaculis proximorum
incusamus

dum

tiones et certamina

cum principibus, populi cum populis sediconcitamus, dum simulatio in vultu, dolus in corde,
princeps

fallacia profertur in verbis et

malorum per

singula cumulus intumescit,

divina

Providentia iacturam disciplinae populo suo inlatam ex plurima

pace

et

20 lapsantes et integro

nimia sui lenitate perspiciens, adgreditur primo sensim refrenare adhuc ecclesiae statu congregationibusque manenpulsari.

tibus indalget interim eos qui erant in militia tantum, gentilium perse-

cutione

sed

cum

nullus

ex

hoc clementiae

eins

intellectus 8

populis redderetur,

quin potius ^elut ignorantes
videbantur

deum absque
divini

divina

Providentia res agi ducerent et per hoc eo magis persisterent in malis
25 suis atqne ipsi, qui duces populi
et

principes,

man-

dati

inmemores

effecti

adversum

se invicem contentionibus, zelo, livore,

superbia, inimicitiis atque odiis inflammarentur, ita ut tyrannidem potius

quam sacerdotium
tatis obliti,

teuere se crederent, Christianae bumilitatis et sinceri-

sacra mysteria profanis mentibus celebrarent, tunc

demum

30

secundum vocem Hieremiae prophetae obscuravit dominus in ira

NPOF
6 eorum

[21

erant ow.

|

27 odio

\

29 ministeria 47*

NPOFb

740

OQYfj

,^ « 7/ ^7]

,
ajto

'
^

Kusebius, Kirchengeschichte VIII

avTOV xvQioc:

6sctoa

10

15

xad^

2

2

& ^. ' ' ^^, ?] ^ ?& . ^ /'
\ \
^

. €^ ^ ^)' ^ . \ . .
Jtv
.

-,^^ .
rt

' '^ ^ ^
1,

9

2,

2

d^vyaTtQa

/^

xal

vjtojtoö'iov

jtoöov

^^:•

9

^-

2

1

2

Im

.
Ijc

7]-

7/
,
\

6

5—16

Psalm.

88,

40—46

23/24 Psalm.

106, 40

ATERBDMZ^
2

ATERM

D

auf Ras.

^^ ^ /
BD
dem.

TERBDM.<4

eia

,
1

[=

2>]

ev. 4, 16, 21

[=
T^

[= S]

auf Ras.

. ^
BD

D

i

14

TcmEBD
21/22
|

TcTrERBDM
23

^

|

16
18

^ &
]
Mc
|

9

&
\

£>
\

ATERBD
10 öianogzvb-

populum

eins

11 12
'

ATcERB,
12

"^ >
|

ATRM^
TiRBDM
Te 17
21
|

ATcE

d/)

|

]

20


|

>.

( ^ corr.

^^^|

21

22

25

>

Rufinus

Vm

1,

9

2,

2

741

5

Sion et deiecit de caelo gloriam Israhel nee rememoratiis est scabellum pedum suorum in die irae suae et, sicut iterum dicit, submersit dominus omnem decorem Israhel et omnes macerias eins destruxit et rursum, sicut dicit in Psalmis, destruxit testamentum servi sui, polluit in terram sanctificatiouem eins, per ecclesiarum scilicet Subversionen!, et destruxit omnes macerias eius, posuit munitiones eins timorem, diripueruDt populum eius omnes, qui transierunt per viam, pro
filiae

i>

10

obprobrium facti sumus vicinis uostris. exaltavit enim dexteram inimicorum nostrorum et avertit adiutorium gladii sui, et non adiuvit nos in bello, sed et destruxit eum ab emundatione et thronum eius elisit in terram. paucos
quibus
cuüctis

fecit

dies

15

ad solum deductae sunt atque ab ipsis subversae sunt fundamentis, divinae vero scripturae in medio platearum igni crematae. pro nefas! ipsi haec nostris vidimus oculis,
et ecclesiae dei vivi

sionem. domus orationis

nostros et super omnia effudit super nos confusumma namque malorum nobis adfuit omnium tunc cum 2

1

sacerdotes domini et pastores ecclesiarum publice denudatos inverecunde
et inhoneste

huc atque

illuc

ab impiis trahi,

ita

ut conpleretur

ille

20

sermo profeticus, qui ait: effusa est contumelia super principes et seduxit eos in invio et non in via. sed non est nostrum de- 2 scribere, quanta in sacerdotes dei iniuriarum genera conlata sint, sicut ne illud quidem nostrum duximus exponere singillatim, quanta prius
inter nostros rabies dissensionis exarserit.

hoc solum historiae tradere

NPOF
2
scabillum

NPF^

\

19

ab]

ad

om,

|

21 inuium

|

24

tradi

PF

5

10

1

20

2

^- /^]-, . ?] ?] ^^, ,^ . ./ ,,^ ' ,, ^^ , ', , , . -, , ^ ,^ ^ &. ,^ ,, ^, , ,^? , ^ (' , .
742
Eusebius, Kirchengeschichte VIII
2,

3

3,

L*

Qfjoai

rrsol

/y

öi

ihstav

de

arrav

]

jtqoc

3

^

4 302/3

.

C

:?]

'

-^ö

5

,

)

3 1

tcov

2

,

^

9—20
13, 1

vgl.

De

mart. Palaest.

pr. 1.

2


1

20 -S.

744, 14 vgl.

De

mart.

12—16 vgl. Palaest. 1, 3—5

Lactant. de mort. pers.

ATERBDMZ^
ATER
|

BDM
ATEM
2:M
7.38,

1

av M.
|

Ras. corr.
corr.

3
1

Tr

tilgt

16

20 J

^
ATrRBD
I

8

[

RBD 17 BD 744, ER
13
|

5
16
|

o^v
\

2

in

BD
|

12

BD
\

|

|

14

ABO'Si

ER

26

Rc

•}

1

' &

|

^iJ

R
T^

9

10

corr. Tr,

durch
|

6/7 in

Tc ge-

ABDM
ATERM2'

TER

|

BD
|

|

|

27

>

+

Tc

Rufinus VIII

2,

3

3,

2

743

quod iusto dei manum. neque eniin
licuit,

iudicio et necessaria correptione divinam sensimus
refert
est,

in

medium

proferre pro quibus vel turbo 3

persecutionis invectus
merserit, sed
5
illa

vel quos quantosque infidelitatis procella sub-

commemorabo, quae vel nos ipsos dicentes vel propter quod hinc iam divinos agones beaalios aedificent audientes. tissimorum martyrum breviter in quantum possumus explicabimus.
sola

pi]

Nonus decimus agebatur annus
et dies sollemnis

imperii Diocletiani, mensis Martius, 4

paschae imminebat, cum edicta principis per omnem terram proponebantur, ut cunctae quae usquam sunt ecclesiae ad solum 10 usque destruerentur, scripturae sacrae igni exurerentur, si qui inter
nostros
infamis,
alicuius
si

honoris praerogativa muniretur,

sublata hac maneret

qui servorum permansisset Christianus, libertatem consequi

quae primo adversum nos lata sunt, conti- 5 [III] nebantur edictis. post non multum vero temporis adduntur et alia. 15 iubetur, ut omnes, qui per loca singula ecclesiis praesunt, primo quidem coniciantur in vincula, tum deinde Omnibus suppliciis simulacris immo-

non

posset.

haec omnia

his,

lare cogantur.

hie vero ingens spectaculum sacerdotes

dei eöecti sunt 3 1

huic

mundo

et angelis et

hominibus,

cum persecutorum

crudelitate

ad

supplicia raperentur et agones mirandos
20 qui et

omnibus desudarent. illos autem, multo plures fuerunt, quos metus oppressit et ante congressionem
elisit,

solus terror

praeterire

melius puto.

ceteri

vero,

quorum mens

promptior
pebantur,
25 tiam

et fides validior fuit,
alii

tormenta patiebantur.
alii

flagris alii discer-

ungulis fodiebantur,

ignitis
alii

quibus] nonnuUi quidem fatigati cedebant,

lamminis urebantur. ex usque ad finem patien-

conservabant.

miseratione usi,

autem persecutoribus quidam tamquam 2 adhibebant nonnullos nostrorum ad incesta sacrificia,
ex ipsis

NPOF
3/4 submersit 23 fodebantur "^
]

12 quis

"^

\

19 reparentur
\

\

hominibus

]

25 conuersabant

tamquam om.

10

1")

2<)

. ,] , ^ ^ ., ,' ^ ] ^ ./ ^ ^ &.; ^ €^ ,^, ^.
/
///}

,^ :(. ^,
744

Kusebius, Kirchengeschichte VIIl

3,

4,

2

^ovvTcov

\

Ticu

xca ch^ayvoi^

,

&, € (/: .]

*
d'

d^vöiau

jtQoo-

'

7)\^

-

3

^

\

4

'

7]

^-

'/

7)

iOToot)öai

d

-

4

1

•'

2

2
21

yjavTij

,^

D

«^

- 7/-

,
|

vgl. loann. 19, 10. 11

ATERBDMZ^
2 Tf

D
d^vt^ic

BD

TERBDM
10
742, 28

^^ ]
|

3

corr.

^^/ ATER
r/7
|

\

4c

D

|

ATKRM
1

" BD
\

^(Ui-

4 5
]

7

9

ATrRM
|

^
18

i

742, 9

^^, & >
BD
1

BD
|

BD
|

ATERM
746, 18

19

> B^
24

coiT.

Bi

&
| |

T^BD

13
1

ortoja

15

J
ER

BD

RM

1

]
von

16

>
:\

+
\

Tr, Tc getilgt
i

20
[

1

21 ßa^iojq

der
T/)r

ableitet

ABDMZ ABDM^

TER
TER
|

Tc auf Rasur,

ERBDM^"
TrR
|

|

2

m>R

23

>
D

auf Rasur

Rufinus

3,

3

4,

2—4

745

cum non sacrificassent. de aliis quidem immundis hostiis, adclamabant ipsi, vero, cum ne appropiassent quod iam immolassent, et abscedebant, in eo tantum culpabiles, quod
et quasi sacrificassent,

conclamabant,

crimen
5

sibi

obiectum

cum

silentio
alii

paterentur.

alii

semivivi

sublati 3

tamquam mortui

proiciebantur.;

pedibus tracti inter eos, qui sacri-

ficassent, deputabantur.

aliqui sane

exclamabant ingenti voce
tali

et testa-

bantur se non sacrificasse, sed esse Christianos,
decorari.

gaudentes confessione

nonnulli

etiam maiore

fiducia

immolaturos esse testabantur. 10 militibus ora continuo atque oculi contundebantur, ut tacerent,
lenter

umquam

neque immolasse se neque quibus tamen ab adsistentibus 4
et vio-

expellebantur,

tamquam

adquievissent.

tanti

erat

impiis studii,

ut propositum

suum

viderentur implesse.

Sed

non

adversum beatos martyres inpune haec facere
et

licebat.

z/

quorum
[IUI]

patientiae

magnanimitatis virtutem,

quam vis

nullus digne

15 proferat sermo,

enarrabimus.

igitur

tamen pro mediocritate virium nostrarum, quae possumus primo omnium quoniam, sicut diximus, ignis huius 4 2—4
scintilla

exordium inter solos militares parva

conflaverat,

cum

delige-

16

739, 21/22

NPOF
2 mundis hostiis
\

6

alii

alii

qui

F

\

9

esse] se esse

11 erat impüs] erant impii

.T()orfpoj•

5

. ^ .: . ,' .
746
Eusebius, Kirchengeschichte VIII
4,

3

ixtii'oy

,'),

jraQfjv

T(oy

ty

^,

'

t^anroi

6

.

czoti

?]
?)

10

\
15

^ '^
*2:

^, ,, . . . ^^ .
.

20

25

, ,, . ^ ^, ( €
/] .
-

, , ^ . ,
^^^
/.^,

-

3

-

4

-

5

' \

^.

5

^ -

.
]

€0

ovtoj

.

\

ATERBDMZ^
1

BDM
TEBDM
ATER
|

?,

T^E^R
in

durch Ras.,

2/3

EcmBDr
11
corr.,

17

BD
28

*

^
ERX
|

BD

16

• ! •
[\

AR
corr.

6

]
|
]

durch Ras.
<

'

Ec

TrRc

Buchst, radirt] T^
'

,
DM
|

durch Ras.

Tr
|

TERBDM
Tr
|

18

^
|

20

AM

11

20

c

ER

24

2

BD BD

19 ^v ATERM:^

2

D

29

ATER

DM

^

corr.

Rufinus VIII

4,

4


,

747
ut aut

rentur,

si

qui essent inter milites Christian!

immolandum
ipsis

sibi

scirent aat militiam pariter

pro fide Christi,

vitamque ponendam, plurimi ex pauci etiam animas posuere.

militiam

Ctim vero inde flamma sumeris initium tota per populos
5 dotes

et sacer-

5

[V]

non est numero conprehendi, quanti cottidie paene per singulas quasque urbes et provincias inartyres efficiebantur. etenim apud Nicomediam vir quidam de nobilibus ho- 5 nore et dignitate saeculi iolustris, simul ut vidit adversum cultores dei
exaggerasset incendia,
possibile
in foro crudelia edicta pendere, calore

nimio

fidei ignitus,

publice po-

10 pulo inspectante iniecta

manu librum

iniquae legis detrahit ac minu-

tatim discerpit, Augusto in eadem urbe simul

cum Caesare

constituto.

ad quos

omni
15

cum relatum esset religiosi et inlustris viri factum, continuo eum crudelitatis genere desaevientes, ne hoc quidem solum efficere quiverunt, ut eum maestum aliquis videret in poenis, sed laeto atque hilari Tultu, cum iam viscera in suppliciis defecissent, Spiritus
in

tamen laetabatar

in vultu.

ex quo tortores

sui

gravius

cruciabantur.

NPOF
2 ponendum
|

8 ut] et i^

|

15 iam iam

4

748

r.TO//f /i'ßj

eU

avTf/v

r.T£o
10

' ^^ " ^, ^ '^ ^ ,?] \ \ 8: .^
Ltl
rrcortort
Kusebius, Kirchengeschichte Vlll
ti,

1

.

^ 6

1

jraQ

JtaQa

j:

.

^:

7]^-

,

-

15

20

2

. ^ . ^/ : -, (( ' , , ^ ' , ^. . ,, . - .
^^

^' ^^ . : &' '.
Jtovovg
i.V

6,7]

?/€

:^ :&,
Jiäv

2

/^/^

,

-7/.

3

?

^
|

'

::

:>

'
>
R
6/7

4t

7—9

Hebr.

11,

26

ATERBDMZ^
1

,

ABDM
5 2:

8

10
durch Rasur

BD
corr.

22 ai^QÖov Tr

ATER

'

I

25/26


26

. '
\ |

ER
|

12

/'
>

BD

TER ATER

2
|

3

BD:M
>>

ABD BD

R

1

',

13

17

>
BD AR
|

|

18
|

> BD
24

22/23

BDM^"

ATER

BD

das was ihm befohlen war

—^
TrEBD

ATERMZ

RM

^

|

27

Rufinus VI 11

6,

1—

749

[VI]

5

quod omnia suppliciorum genera consumebant in eum, quem ne tristem quidem ex bis reddere poterant. Post hunc ad unum ex Dorothei sodalibus, qiii in cubiculo regis erant quique semper in affectu habiti fuerant liberorum, intentionis transfertur insania. etenim cum de inmensis supra memorati martyris suppliciis liberius causaretur, et duci ipse iubetur in medium atque immolare conpellitur,

6
*2

1

abnuens imperatur adpendi

et flagris toto

corpore laniari,

videlicet ut
ille

quod praecipiebatur invitus. at 3 cum maneret immobilis, visceribus iam pelle nudatis iubetur aceto
doloris necessitate faceret

10 ac sale perfundi.

cumque etiam hoc tormenti genus constanter ac
prunis substrata poni iubetur in medio
,

for-

titer tolerasset, craticula

ibique

quod reliquum fuerat
laretur in longum.
15 inde versautes,

absumpti corporis, superponi et non ad subitum, sed sensim paulatimque succendi, quo scilicet poena protein verberibus

cumque ministri scelerum hinc modo corpus, modo per membra singula poenas inciperent et supplicia renoconsensum,
ille

4

varent, sperantes ab eo elicere se posse
et

firmus in fide

ovans in spe consumptis iam et igne resolutis carnibus suis ultimum
in
fide

spiritum

laetus

exhalat.

tali

Petrus,
et
fidei

hoc euim

ei

nomen

est,

martyrio decoratus, vere Petri
hibebantur,
officio, fide

extitit

heres et nominis.

huius

20 institutor in disciplina et magister in officiis,

Dorotheus erat, cubiculi regii et magnanimitate parem Gorgonium.

quae intra palatium expraepositus, habens secum

quorum

institutionibus

optimis omnes paene cubiculi ministri in fide dei vigilanter et libere
persistebant.

Dorotheus igitur

et Gorgonius,

cum Petrum tam

crudelibus

25 viderent atque

inmanibus suppliciis

cruciari, constanter et libere: >Cur<,

aiunt, >imperator, punis in Petro mentis sententiam,

quae in nobis om-

NPOF
3 in om.
I

\

9 maneret

et iV

1

10 ac om.
|

[12 adsumpti NPO^F
|

15 inciperent]
petro

libri ingererent edd.

17 igni

PF

23 uigilantes

''
|

24

125

uideret

^ ^, ^
750
ixaXeTro.
(fiiooiavoi

Kusebius. Kirchengeschichte VIII

yetQora

.'^aQaotr.

J6{)^o

Jrov.ov

10

^ ^^ :6:^, :
ag:^^io,

7]6

?]^. )
/]'

,

(3,

9

5

& &,,
^.

1

^ - ^&' 7] , (^ ^ ^ {] . ^, ^
J6
{)^
,

7] ?]-

J

"'

6

'

20

^, . .,
'

2

ATERBDMZ'^
1

^. ^ ^, ,^ - ,
.
\

.^

Im

Im

/.
TcER

\

'
]

,-

7

S

(]

-

Joaa

^

9

Tc5r

.
4
1 7
i

km

jcaoav

>^^^ &^
1

ABDM
\

>2'

]

5

^
13
|

|

3

BDM
ER
|

ATER
8 9 iv

TcERDM
Schw

|

BDM2•

ABDM

Rasur;,

DM
1

-i-B^ra.

^^

Ac

^
j

ATERBD
BD

][
Tmi
Tr,

|

^
fl^^
|

TcER

[

14

ARBDM
15
|

>

Feinde

R^

auf Rasur]

18
21

20
25

ATER

> BDM
heZvaL

ATERX durch Rasur corr., RBDMZ ER 22 R
|

AiTERBDi

Ar

23

]
|

[

im R

|

nach
Tr
|

ATERM

BD

!

27 28

28

)
16

\

[

auf
|

ATiE

DrM

'

+ loa

Tr

Rufinus

6,

6—9

751

nibus viget?
confitetur?
tentia<.

ut

quid in

illo

haec nobis
ille

fides,

crimen ducitur, quod a nobis omnibus hie cultus et unanimis eademque senvenire iussisset, similibus

quos
tunc

cum

in

medium nihilominus

paene ut priores suppliciis adfectos, ad ultimum laqueo adpensos necari
iussit.

et

Anthimus

ipsius urbis episcopus in domini lesu Christi 6

confessione

perdurans

martyrii

gloriam capitis obtruncatione suscepit.

10

hunc autem tamquam vere bonum pastorem viam martyrii praeeuntem universa paene gregis sui multitudo prosequitur. accidit namque apud Nicomediam in ipsis diebus partem aliquam palatii incendio conflagrare. hoc imperator a nostris factum falsa suspicione praesumpsit, ex quo inaestimabili furore succensus iubet omnes nostros acervatim collectos alios quidem gladio obtruncari, alios ignibus conflagrare. sed in illis per divinam gratiam maior fidei ignis ardebat. denique cum adsistentes
ministri interrogarent singulos,
si

forte sacrificaturi vellent dimitti, tarn

15 viri

quam

mulieres ne interrogari quidem se patiebantur, sed nitro vel
vel

flammis

inruere
illis

caedentibus

gladiis

certatim

obiectare

cervices.

cumque iam

ipsis

spectatoribus

nimietas

crudelitatis

horresceret,

ministri scelerum partem populi naviculis iniectam in

medium pelagus
profundum.
7

abducunt ibique
20 in tan tum

in sententia fidei persistentes praecipitant in

vero apud
effectos,

eos rabies

crudelitatis

exarsit,

ut regios pueros

martyres

cum secundum
dii

humanitatis ordinem fuissent sepulet

turae mandati,

eifoderent denuo

corpora eorum proicerent in mare,

hoc dicentes: >ne forte
adorare
25 divinus

efficiantur

Christianorum

et

illi,

qui deos

nolunt,

servos nostros incipiant adorare<.
deferatur.

putant enim,

quod

apud nos honor martyribus

cum haec apud Nicopiorum
vincula

mediam

gererentur, ubi cruentus et ferox auctor ipse crudelitatis

carnibus inhiabat, haud segnius etiam apud Melitenen provinciam Syri- 8

amque omnes ecclesiarum

principes

carceribus

retrudi

et

in

conici edictis principalibus urgebantur, simulque

cum

his ex plebe viri

30 ac mulieres nobilesque et ignobiles rapiebantur et fiebat

ubique specta- 9

culum miserabile ac foedum.
tium, in carceribus constipatio,
ceribus vacuus locus nullus, ut
civitas tota

subito

namque inveniebatur in urbe silenin urbe per plateas homo nullus, in carnon tam rei ad ergastulum duci quam
catenae,

migrasse videretur ad carcerem.

quae homicidis,

35 adulteris, venenariis et sepulcrorum violatoribus fuerant fabricatae,

nunc

NPOF
1 ut quid] ut qui
I

N,
|

fort,

atqui

|

2 una animi

NF

\

10 factum om.

12 in om.
I

17 pectatoribus F^ peccatoribus

[19

praecipita-

bant

26

ipse om.

[27

meletenen

libri

\

35 uenerariis

NF

752

10

15

20

2

30

&; - . ^3 . . , ^ ^ .^ , ^ ( ,^^ 3 ^
& ', ^, ^^
.' ^'

,^ ^^ ^ ' ^. ^ ; (^ ' ], ' -^ ^^^
Xetjrsö&at.
,

.:. ^
xcu

Eusebius, Kirchengeschichte

VIU

G,

10

7,

3

tmöxojrcor

jtQEußvTt'ocov

^^

irrt

d*

täv

&^,

^
-

10

jr/Jjiho^

,

1 1

),

2

^-

-

^.
.

Off

^,

-

3

ATERBDMZ^
1

>^11
:>

Bim


BD

/
1
'

AT^BD

2

BDM
11

hi
|

y.ai

750, 20

BD

/ER
|

13

TERBDM
23 24

^

15

v&oJoßo
20
|

^ ^
/
TcERM
1 |

2

^
ATcE^'

TP]R

|

9

ATEM ATERM
BD

RBD

|

16 äoxojv

28

ABDM

ATERM TER

|

21

^/

Rufinus

Vm

6,

10—7,

2

753
lectorum atqiie

episcoporum
religiosorum

et

presbyterorum diaconorumque
ergastuli
et

et

omnium

hominum

colla constringunt, ita ut criminosis
resideret.

nee vincula

superessent nee locus

prineipem aestuare eareeres
criminosis,

verum cum pervenisset ad 10 per innocentium poenas locum deesse

[VI IJ

nova rursum deereta mittuntur, ut ex bis, qui concbisi erant, si qui immolare vcllet, über abscederet, qui vero abnueret, diversis poenarum generibus interiret. tum iam quantae per singulas provincias
multitudines
baidis

martyrum

et

praeeipue in Afrieae ac Mauritaniae,
extiterint,

quoque atque Aegypti regionibus
ne
illorum

Thenumero comprehendere
7
1

10 c[uis valeat?

quorum agones apud Palaestinam vel Tyrum, quae est urbs maxima Foenices, praesentes inspeximus, ut dignum est, memorare sufficimus. tanta etenim ab eis virtute perseSed
quidem,
verantiae adversum
15 quis

inlata

supplicia

pro

pietate

certatum
quia

est,

ut nisi

prius

domino

et salvatori

nostro eredat dicenti,

eece ego

vobiscum sum omnibus diebus usque ad eonsummationem
saeculi,
narramus.
20 succedentia.
et eius

virtutem martyribus sciat esse praesentem, rebus gestis

deroget fidem.

at nos, ut dixi,

non

audita,

sed oeulis nostris inspeeta 2

exquirebantur
flagris

diversa

tormentorum

genera

sibi

invicem

primo per omne corpus
apri quoque,

dei martyres

earpebantur.

post haee tradebantur ad bestias, adhibebantur leones, ursi, pardi atque

omne ferarum genus,
feritas addebatur.

sed et tauri,

quibus ferro

et

igni
et

praeparabantur haee omnia adversum cultores dei

25

omnis contra eos hominum bestiarumque et elementorum crudelitas armabatur. ad haee dei cultores denudati statuuntur in medio hären ae loco, additur adhue arte intra caveas bestiis furor, et ita saeviores semet ipsis effectae proruunt claustris, replent subito Stadium, circumdant ecclesiam martyrum in medio sitam, circumeunt saepius et oblustrant, et divinae virtutis adesse eis eustodiam sentientes procul ab eorum corsed ilico furor, qui reprimebatur in beluis, transit
dei virtutem,
in homines.

30 poribus abscedunt.

nemo praesentem
sed mittuntur,

nemo divinum
artis
est,

piis adesse

sentit auxilium,

quibus hoc

instigare bestias

adversum eos, quos divina dextera defendebat. verum illae, ut ostenderetur omnibus non feritatem deesse bestiis, sed divinam dei cultoribus
35 adesse eustodiam, illos ipsos, qui

ad instigandum mittuntur, incredibili
nullus ex huiusmodi artificibus au-

veloeitate discerpunt.

et

cum iam

15—17

Matth. 28, 20

[ßnit 31 in praesentem)

POF
PF
numerum
\

2 hominum] nominum

12 foenicis

libri

\

15 quia

om.
I

24 omnis om.
II.

Eusebius

4g

54

Kusebius, Kirchengeschichte VllI

7,

4

—8
4

aoiaTQSJTTov

5

'
10

ihlov

. {

1

20

) , ^ - ] ^, / ^^ ( , ^ .
.

. , ' ^ , '/ & 7) , ^ - ^ & ,' ^
\>7]\
ajt

\

xca

]

7]^

^ -,
'

5

,

^-

-

2

^ ^ ?],
*
,

30

^ ,, 7/. ,-,
:> 7/
8.

-.

6

8

-

18 Act.

9,

1

ATKRBDMr^
6

R
aoxTow
|

1

BDMZ
BD^I^
j

>
12
TihVTE

ABD

11

— hiyyavov > BDZ
BDM
}^

20

'
TER1

ATER

^^
752, 3

ATER TER

1

7
|

uol 8

\)
[

TcERM TERBDMi;

|

16

|

25

QOJ TrRc

28

ABDM

BD TER

ER
|

27

29

AReBDMr/l

AR
|

DM

|

>

Rufinus

7,

3

—8

755

deret accedere, iubentur ipsi sancti martyres

provocautibus

incitare

adversum

se

beluas.

commotis manibus et velut sed ne sie quidem pati

aliquid poterant,

cum
5

venisset

verum et si forte aliqua fuisset ex beluis concitata, ad proximum, protinus in semet ipsam conversa repedabat.
pavor omnes, qui in spectaculis considebant, homines nudos, in quibus plurimi primae adhuc
et
3.

tum vero Stupor iugens
invaserat,
aetatis, in

4

videntes

tantarum positos ferarum intrepidos omnes et impavidos extentis ad caelum palmis et oculis ac mente totos cum deo

medio

tot ac

non solum
in

nihil curare terrena,

verum ne carnem quidem suam magni
sed

10 pendere et ipsis iudicibus pavore trementibus reos laeto et hilari vultu

medio persistere bestiarum.

durae

et

impiae mortalium mentes!
vero rabies nee ferarum

bestiarum feritas dei virtute mansuescit,
mitescit exemplis, sed temptatur adhuc
alii

humana

ab hominibus deus.

iubentur 5

vere criminosi bestiis subrigi.

qui tamen ilico ut apparuerunt, alius
in aera disper-

15 a leone, alius a pardo,

ab ursis alius exesus aut a tauro

sus

est,

et ita

omnes

intra

momentum

temporis pereunt.
aliquid

sed

nee

sie

quidem
est,

incitatae

bestiae

cultoribus

dei

molestiae

generabant,

divino spiritu eos velut muris validissimis ambiente.

verax

namque

ille

ex vobis duo vel tres, ibi ero in cum nee igitur sie quidem aliquid egisset humana sae20 medio eorum. vitia, iubentur mutari ferae et ablatis prioribus aliae rursum dimitti. quae cum et ipsae similiter ut priores nihil triste dei cultoribus intulissent, amotis etiam his saeviores feras martyribus homines mittunt, qui
qui dixerat: ubi fuerint
soll

possunt inmanitate beluas, crudelitate
gladiis igitur peragunt,

feras, atroeitate bestias

supe-

25 rare,

quod

bestiis

nequiverunt.

et

ut in

om- 6
vene- 8

nibus se ostenderent beluis esse nequiores, prohibebant etiam eadavera

mandari

terrae,

sed iubebant fluetibus dari. qui ad
illam

haee apud

Tyrum

randi martyres,

urbem de Aegypti partibus
alii

venerant,

mirifica certamina desudarunt.
Till] 30

In sua vero provincia
feriori

apud Aegyptum innumerabiles
feminae,

non
pro

in-

gloria

tam

viri

quam

sed et pueri

ac senes

fide

domini nostri lesu Christi praesentem vitam parvi pendentes futurae gloriae beatitudinem quaesiere. quidam ex ipsis post verbera, post ungulas, post flagella aliosque diversi generis horribiles cruciatus flammis

19/20 Matth.

18,

20

POF
2 ne] nee
\

6 plurimi primae] plurimae

a ex
i^

i

corr.
1

|

8 extentis]
j

PF

extensis
igitur]

|

14 subregi
igitur

\

16 nee] ne
|

18

uelut] ut

20 nee

F
OF

ne igur

nee

24

possunt]

PO

possent

F

\

33 quaesiuere

48*

7Ö6

/

10

&^ ^, , ^ , .]^ , .& € ^. , . , '

1

' .d*

20

2

30

., , , , . ' & / . ^^ ^ ?],

^ ,' (&
jTikayti
,

Kusebius, Kirchengeschichte VIII

9,

1

ajco-

kvajcoi^^a-

,

9

1

^

?/ ^

-^ 7/ ^

2

,

).)!

,

?)

&' \
1

ATERBDMZ^
RBDM TERBDM

/^
>

Zimmermann
6
i

11 nach

^
BD
28

corr.
1

TcTr
>>

|

13

22

BDM
25/20

ATEM

24 25 xönojv AB, Di corr.,
|
|

BD ATER

^
1

^ \

, , ^^
?]-

3

-

4

9

5

2

7

^"
-\-

72, 6
\

BD
11/12
\

|

u?id gegeisselt

^

">
|

^

17

]

20

21

RBD^

^
TERD^ Mr

MZJ
BD
|

BDMZ

ATER

31

ATER

Rufinus

9,

1—5

757

traditi sunt, alii in

mare

praecipitati, nonnulli etiam capite caesi, ita ut
alii

sponte cervices suas securibus darent, nonnulli inedia consumpti,
patibulis adfixi, in quibus
et
[VIIIIJ 5

quidam more perverse

capite

deorsum presse
9
1

pedibus in sublime sublatis.

Apud Thebaida

vero

omnem

narrationem superat agitata crudelitas.

pro ungulis testas fictilium vasculorum adhibebant tortores, quibus

omne

corpus eo usque lacerabant, donec totam carnis traherent cutem. mulieres

quoque nudas,

ita

ut ne pudenda quidem contegerentur, arte

quadam

compositis machinis uno pede in excelsum suspensas et capite in terram
10 demersas indignissimo spectaculo expositas pendere per

diem continuum
vi

sinebant.

alias sicubi vicinae sibi

duae arbores inveniebantur,

quadam
qui

2

ab utraque inflexis contra se invicem ramis eisque singulis singulos pedes
martyris obligantes subito ramos, quos vi inflexerant, relaxabant.

cum ad situm suum
15 visceribus avulsa

naturali impetu referrentur, discerptis despicatisque
et

hoc non paucis aliquibus 3 diebus aut parvo tempore, sed per annos aliquot cottidie, quando minimum, decem, interdum autem et centum in una die viri vel mulieres, sed et parvuli supra dictis poenarum generibus trucidabantur. verum et nos 4 ipsi per idem tempus, cum in Aegypti partibus iter ageremus, oculis
rebantur innumeri iidelium populi, quos
fessos se
ille

secum membra rapiebant.

20 nostris inspeximus, ut sedenti pro tribunalibus saevissimo praesidi oife-

singulos per ordinem con-

Christianos capite plecti iubebat.

cumque

hi

certatim se et

sponte gladio subicerent confessione praemissa,

nee multitudinis contemplatione nee
25

virtutis

ille inhumanus et crudus eorum magnanimitate per-

motus duci nihilominus omnes et caedi capite iubet. egrediuntur cuncti pariter ad contiguum moenibus campum, non carnificum nexibus tracti,
sed fidei vinculis
conligati.

nemo

defuit,

cum nemo

servaret, sponte

omnes,
tabant.

immo

et alter

alterum praevenientes cervices caedentibus obiec-

defecerunt carnificum

manus

et

succedentes sibi invicem

fati-

30 gati sunt, hebetata est acies gladii.

35

videbam fessos residere carnifices, vires resumere, animos reparare^ mutare gladios, diem quoque ipsam non sufficere ad poenam. nullus tamen ex omnibus, ne parvulus quidem 5 infans deterreri potuit a morte, sed hoc solum singuli pavescebant, ne forte dum properum sol vergens clauderet diem, separatus a consortio martyrum remaneret. sie confidentia fidei constanter et fortiter cum
laetitia et exultatione

mortem praesentem

velut aeternae vitae principia

rapiebant.

denique

cum

priores quique iugularentur, reliqui

non

desi-

POF
5 superat] super
1 \

7 traherent]

eraderent

F
\

raderent

j

11

sibi] siue

19

in om.

\

23 crudus] PO^

crudelis O'^F

37

dum

PF

\

iugulantur

7oS

^ ^ : '^
ovrswQOfnr.
jrtjooip

10

1

. .^ ]- ^ ,^ .
ßaoavojv

, (,
?]
reo

Eusebius, Kirchengeschichte VIII

0,

G

:{}

:8 ^

10,

1

tJi£-

km

\

?;

v(foovv

^
d'

.

] 7]

20

?).
od^ai.

25

30

, &, ^ -^ , - , ,
>
?],
&?].
,

,
]
eio

, ,
ffi

,

/,

,,. ' ,
öia-

7]

{
^-

{
"*

?/

\4^-

^

-

8

10
1

>

ATERBDMZ
1

[—27

ABDM
13

^], (
[5<'c."^~p
|

Xarm

[von

28
|

te/— 32
3
|

],
|

für s'^'i'ip]

/

19

754,

BD ATER 23 / BD 8

'
ER

TER
/

8

ATER
|
|

BDM
16

9

ATEDM
j

> RB
BD

i

15

ER
|


]

|

21

21 22

25

BDM
ER

1

ATERM
BD
1

BD
r/J

28

^"

760, 2

30

ABDM

>

TER

Rufinus VIII

9,

G

— 10,

1

759

diae aut torpori animos indulgebant, sed psallentes et

hymnos deo

ca-

nentes locum quisque
[X]

sui martyrii

expectabat,

ut haec agentes etiam vere mirabilis et

extremos

spiritiis in dei

laudibus exhalarent.
ille

omni

(>

veneratione digniis grex

splendoris gloriae Christi,
et

gemma

beatorum, turma virorum fortium, Corona hanc sane coronam pretiosior omnium lapis nobilior adornabat, hanc türm am praeibat ductor inlustrior,

7

hunc gregem pastor nobilior decorabat. Phileas huic nomen est, qui erat episcopus urbis ipsius, quae appellatur Thmuis. hie nobilitatem primi generis secundum animi virtutem de caelestibus trahebat, de ter10 renis vero, quantum ad saeculum pertinet, primis in Romana re publica fnerat honoribus fimctus, eruditione quoque liberalium litterarum et Omnibus quae ad animi virtutem pertinent exercitiis adprime eruditus, novissimam hanc, quae prior est omnium, secundum deum philosophiam ita suscepit, ut omnes, qui praecesserant, anteiret. cumque plurimos 8 15 propinquos et consanguineos nobiles viros in eadem urbe haberet, frequenter ad praesidem ducebatur eiusque monitis adquiescere tot et tantis propinquis exorantibus, respectum habere uxoris et contemplationem suadebatur suscipere liberorum neque coepta praesumptione ille vero, velut si saxo immobili unda adlideretur, garrienpersistere. 20 tium dicta respuere, animo ad caelum tendere, deum in oculis habere, parentes et propinquos sanctos martyres et apostolos ducere. aderat tunc quidam vir agens turmam militum Romanorum, Filoromus nomine, qui cum videret Phileam circumdatum lacrimis propinquorum et praesidis calliditate fatigari nee tamen flecti aut infringi ulla tenus posse,
25 exclamat:

>quid inaniter et superfluo constantiam viri temptatis?

quid

eum, qui fidem deo servat, infidelem vultis efficere? quid eum cogitis negare deum, ut hominibus adquiescat? non videtis, quod aures eins vestra verba non audiunt? quod oculi eins vestras lacrimas non vident?

quomodo

potest terrenis lacrimis flecti, cuius oculi caelestem gloriam

30 contuentur"?<

post haec dicta cunctorum ira in

Filoromum versa unam
libenter

eandemque eum cum Philea subire sententiam poscunt. quibus
adnuens iudex utrumque
plecti capite iubet.

Verum quoniam
ditionis eins

Phileae fecimus mentionem et ingenii atque erusi

/

10

1

Studium praedicavimus, non videtur absurdum,

aliqua ex

35 opusculis eius, in quibus

de martyrum passionibus memorat, historiae
scribens
igitur

huic,

quae ad rem videlicet pertinent^ inseramus. Thmuitas idem Phileas post aliquanta haec refert:
animas
\

ad

POF
1

psallebant

\

2 expectabant
tot]

\

6 doctor PO'^
|

\

8 thimuis

P02 thumuis
I

0^ timuis
07n.
\

F

\

16 adquiescere

adquiesceret ut

17 haberet

19 uero

37 thymuitas

thimuitas

F

tumuitas 0^ timuitas 0-

5

760

Eusebius, Kirehengeschicbte VIII

10,

2

10

1 >\

20

>. >
1>-12

,>/^ ,, > , >^ ' . -' > ^ > ^. ^ ^ ^ ^ : ', . > . .^, > , > > . ., , >, > .
Ti2i\

>>
jtäoav

tv

tcJj:

>76

\08 ? ^
Ueiaig
,

////^•

vjroynauuojv

~

hgaiQ

?^

>

vav^•coJr7java d/

>.

^,

-

>vco06V

:>

d/

/;- 3

,'

>6'

ßaoavqj 4

>.3. > ^

;

,

)
2,

,

Philipp.

R BD
1

3"

—22

-. —
TcTrER

^
6— S

, .. ^ ^
loann.
4.

5

13

Kor. 12, 31

17/18

18

,

2'arm

Von 22

TmEmlNI

/.ox^boi•

TmEmDm, BD 2
]

nach

?.

^
*
|

|

3/4

BD
9 10
avojv

56
ELvccL

8

ATcERM
|

eIvül

T^BD

^
BD
\

/.
[ |

im Text
3

', > "^
AD^I^^l
|

AR

ABDM
4

TcER
9

^
|

TS

con•.

1

11

nach

+
\

11 12
|

^
A^Tc

,i

12

('r/OL

14

15

'/.oyoj

18

ABD
ircaiovTo

|

20
,

\

22

/)

> ^ + TcTr

22

,

D

TERM TERBDM

ABDM

>

TER

24

'

corr.

TcTr

Rutinus VIII

10,

2—5

761

>Horuni vero nobis bonorum exempla praebuerunt beati raartyres, 2
>qui

una nobiscum

in

agonibus perdurantes, secundum quod ex divinis

>scriptuns fuerant instituti, oculum mentis suae in deo habentes defixum

5

>mortem pro pietate absque trepidatione capiebant. indesinenter etenim >considerabant dominum nostrum lesum Christum propter nos hominem >factum hoc nos docuisse, ut usque ad mortem obluctemur adversum >peccatum, siquidem ipse non rapinam arbitratus sit, esse se >aequalem deo, sed semet ipsum exinaniverit, formam servi >accipiens et habitu reppertus ut homo, humiliavit semet

10

>ipsum usque ad mortem, mortem autem crucis. cuius exemplum 3 >secuti beati martyres omnes cruciatus et poenas susceperunt, ne fidei >suae conscientiam macularent, quoniam quidem perfecta in eis Caritas >fOras eiciebat timorem. quorum si velim nunc tolerantiae enumerare 4
>Tirtutes
et

exponere robur constantiae, nee mihi copia tanta sermonis
aliis

15 >est nee

puto

nisi his solis, qui oculis suis intuebantur,

quae gesta

>sunt, videri credibilia.

erant enim expositi omnibus volentibus pro libiet si

>dine inferre supplicia,

quod

aliquis per

otium excogitans novum
alii fustibus,

>genus supplicii detulisset, licebat inferre.
>alii

verberabantur ergo

virgis, flagris

quoque

alii,

nonnulli loris districti vel funibus ad-

20 >pensi.
>plicii.

Studium per singulos paene novum genus invenire sup- 5 post tergum alii vinctis manibus adpendebantur et trochleis
et erat

>distenti

>leve ducebatur.

membratim divellebantur. iam vero ungulis exarari vetus et quod et si forte genus supplicii cuiquam fuisset ad-

POF
1 nobis uero
tur
\

\

6 aduersus
cd.

\

9 semet]
man.-,

se

OF

\

18 uerberan-

2i ad

trochleis adnotat

trochos grece, rota latine per

quas funes trahuntur

10

15

,' , > ^ ^?] .' > > , > . ^' > , ^, >^ , . - & >/ >^. , €
762
Eusebius, Kirchengeschichte VITI 10,

6—9

> ^ >^.'6 >:
JTavTOJ:

LtI

ttvo

.

>rrootv.

Tf5

tcov

>.

•'
6

(>

>. >,'
>.
>:

?)^,

öl

iff

L•Ttov

* 7]&\ >
> ^,
>

Joöva
jreol

:7], cfö
ijtl

jrov

xvoJv

'

:-

7

20

> >

2

> > >
>,
1

& ^ ^, , > ,
' ,

^ ., :> .
2 B^

?

. ^

8

4
ai-

>

ATERBDMZarm^

] ./
,
AB {indem AT*BDM

nicht zu entbehren

corr.,

D
ab

]

3
]

unverständlich, mit

schliesst der Satz

auf Rasur,

ER

BM
^arm
IB

Dr

|

6
|

die Fiisse nicht) standen

leas schrieb

nicht richtig, etwa

&
TrEBD
Tr

TcER
i

ovrf'

10

1

^
1

corr.

Tc
[

16 17



BD
dnöiv
i-jaav

TER
Phileas
j

7/8
|

i

DM

9 Phi-

\

14

an falscher Stelle,
17 df >*

leicht schrieb Phileas

[]
1

R
|

18
!

TcERM^'aim
^I

AT^
20 nach

20 21 /)


Xarm
]

viel-

di

an falscher Stelle
ili

-

Tr

+

sitxen

>

Rufinus

10,

G-9

763

>liibitum, non, ut latronibus et homicidis solet,

tantum latera fodiebantar,

>sed et venter et femora ac tibiae et iisque ad iingues iingula perveniebat.

>sed ne facies

quidem ac

viiltus et frons a

tormentis remanebat immunis.

>addebatur et hoc super omnia, ut posteaquam fuissent
5

humana corpora
fie-

>absque omni humanitate laniata, exposita in piiblico

et

nudata non solum

>veste, sed etiam cute, crudele cunctis praetereuntibus spectaculum
>rent.

quosdam columnis districtos et post tergum distortis brachiis >vinctos relinquebant. iam vero hi, qui ante praesidem suspendebantur, ß
>non id solnm temporis, quo ab eo vel discutiebantur vel cruciabantur,
10 >sed
>si

totum paene diem, cum
iugis

alii

actus agerentur, in eculeis exigebant,

15

poenae continuatione a propositi firmitate >decideret. tanta vero in bis crudelitas erat et in tantum ab eis omnis 7 >penitus humanitatis sensus aufugerat, ut posteaquam omne corpus vel >tormentis vel verberibus fuisset absumptum, trabi nudum pedibus rur- 8 >sum iuberetur ad carcerem atque ibi nervo pedibus conclusis recentibus >adhuc terga vulneribus reicerentur in solum testarum fragmentis subter
forte aliquis ex bis

>stratum.

interea

quam

plurimi usque ad

mortem constanter
intentatae

et fortiter

9

>perdurantes inventoribus scelerum inaniter

erudelitatis

pu-

>dorem non minimum conferebant.

alii

vero recepta corporis sanitate

POF
9
qiiod

qui
\

F^

|

11 propositis P^ propositi
. .
.

sui

m.

rec.

\

14

ad-

sumptum

PF

14/15 rursum

pedibus

07n.

>
10

} -^ . ^ - ^^ ^ > , ^ , ^ ' ^, > > ) &^. ^, ^^, >, &
704
Eusebius, Kirchengeschichte
10,

1

10

— 11,

2

>6 >,

>

TfjQ

ajTo

^

(^SQciJtsiag

avaxT7]Oecog

7}

10

>

6

1

20

25

, ^. ", .
rf

. ^,
/.^
7

^ ?, ^ • . , ^ ^, ? ^' ^. ^
-eol

<.

11

^

^,

^^, ^?

;
,

-

1
12

^'^ '

11

1

^
[von

,
[11
|

2

8 Exod.

22,

20

8/9 Exod. 20, 3

ATERBDM2'arm [—13

],
|

1 TifO^ übergeschrieben

5

TERBM
14

D ErR

j

1
19
[

/

/
U
!
|

],
j

6

ATERMZ'arm

17

BDM
BD
j

BD ATER
|

>
ATER

\

19

}: ):
^
TERBD
23
|

BDM

20

Tr

21

&

Sr

ER TERBDM TERBD
schrien

21/22

) RDrm

|

24

TrERM

^
,

wid hezewiten
|

corr.

|

2 / ER

26

-

Rufinus VIII 10, 10

— U,

2

765

»ad

reparandos

denuo agones

'Cabant.

quos

illi

poenarum sponte provoerubescentes rursum ad tormenta revocare, ipsa eorum 10
dispensatores

>audacia perterriti, capite eos caedi iubebant<.

Istae sunt veri in deo pbilosophi beati martyris Pbileae voces, quas 11
5 in vinculis positus et in

bebat, quibus

carcerem retrusus commissae sibi ecclesiae una secüm socios eos martyrum et consortes faceret

scri-

cae-

lestium coronarum.

[XI]

lam vero
terire?

10 violata
et

quod apud Frygiam gestum est, quis audeat praein quo et communia humanitatis et propria Romani regni iura ubi urbem quandam Christianorum civium, in qua cum sunt,
illud
et bonorati viri et curator ac

4

11

1

populus omnis

magistratus Cbristiauos

se esse

nee adquiescere ad sacrificandum faterentur, circumdari militibus

iubent cunctosque simul
15 urbe, etiam

cum

mulieribus viros,

cum

parvulis senes,

cum
illa

civibus civitatem iniecto igni concremari, ita ut

nuUus penitus ex
et

cum
est,

optio volentibus daretur, abscederet.

hoc in cives
habuisset.

perpetratum

quod

in

hostes

egisse

notam

crudelitatis

verum

beati

huius
et

suscepti auctor

numerosique martyrii pariter ab universa urbe 2 dux extitit vir pietate et religione atque omni be-

POF
5
ciat
et in carc]
I

in carc.

|

6/7

faceret cael.]

cael. faceret

F

cael. fa-

11 curator] erator

3

10

1

&^: ^: ^^ , .^ ^ . . ^ , ,^, ^ , :: , .::) . ^,
7ßg
oic:

xcu

7]

jTXtjQ^OQ

20

, € , ^ &, ^ ; ^ ^, , ', ^^ ' .
?]^•?],
l:t

^^
7]£ ]
JTQ06/.i^or

Kusebius, Kirchengeschiclite Till 12, 1

^raor.

.^aot/.evoi

-

JtaQ

'

.

siäot

12

1

Mtö)]

\

\4 ^.

,

:
,

tf

2

25

^ ,^ & ^:> ^
)
^.
^
,

^,

,

3

-

18/19

ATERBDMr^
1

BD
6

/
2
\

vgl. Anal. Bolland. 22,

129

ff.

TEBDM

^>

1


1
|

^^

AR
j

]

aus

'

coir.
|

|

3

Tr

4

BD
9

/
|

ER
10

]

?)
[ATER
|14

ATEM
]

BD
BD
TcERBD
23
1 [

BDMX
TERBDM TcERBDM BD:\I > ATER
rf'
| ]

11

15

2

1

18
|

RBDM

/ "
BDM

^R '

-

Mr

ATERM
|

AT^iM

/

|

19

TERBDM.Z'

ATER

ER

1

24

25

^, durch Rasur

corr.

Rufinus VIII 12,

1-3
genere Italus,

7ü7

nignitate clarus, Adauctus nomine,
palatii per

patria et

honoribus

gradus singulos usque ad officiomm magisterium perfunctus, rationes quoque per illud tempus summarum partium administrans in supra dicta urbe degebat. cuius in confessione Christi constantiam omnis populus secutus, boni ducis exemplo summarum vere partium
per martyrium consecutus est palmam. Sed unde sufficimus propria uniuscuiusque martyris per singulos IB 12 1

enumerare supplicia? quis enim possit vel illa repetere, quibus apud Arabiam sancti martyres securibus caesi sunt? aut quomodo quis retexat,
10

quae in Cappadocia gesta sunt, ubi crura frangi dei cultoribus iubebantur? quis Mesopotamiae referat cruciatus, ubi Christianos suini tergoris more singulis manibus pedibusque suspensos amarissimo fumo subter ingesto indignis cruciatibus enecabant? alios vero lento igni prope

[XII]

15

autem quomodo replicem, quae apud Alexandriam gesta etiam veterum poetarum fabulas vincunt? ubi obtruncatis auribus atque inhonesto vulnere naribus, manuum quoque ceterorumque membrorum summitatibus amputatis truncum apud Antiochiam vero quomodo recordabor sinebant abire derisum.
adhibito

tormentis longioribus absumebant?

illa

2

craticulas

prunis

inpositas,

quibus Christiani superpositi torrebantur?

20 sed

inter haec nobilium duorum iuvenum factum memorabile silere aequum non puto. qui cum conprehensi simulacris immolare cogerentur. aiunt: >ducite nos ad aras<. et cum fuissent adducti, manus suas ardenti
>si

igni superponentes,
et

subtraxerimus<, inquiunt, >sacrificasse nos credite<.

25

quoadusque caro omnis in ignem deflueret, immobiliter perdurarunt. alii cum ad sacrificandum quaererentur, sacrilegam pollutionem vitantes yitam praecipitio finierunt, minore quidem tolerantiae fiducia, sed conservandae fidei maiore cautela. in quibus admirabilis quaedam et vene- 3
randa femina, pulchritudine pariter
et
et pudicitia

fonnosa, genere nobilis

copiosa facultatibus.

cui erant duae filiae virgines, honestae satis et

30

et moribus aemula mater secundum praeceptum divinum in timore domini educaverat. sed pro bis quae supra diximus vel naturae vel institutionum bonis pravorum hominum multa erga vir-

ad maternae pudicitiae regulam nutritae, specie simul
sibi probitate certantes,

quas religiosa

ginis
35

earumque matrem contentio exagitabatur,
vi

et

summo

studio sum-

maque

perquirebantur.

cumque

declinandi

turbinis

gratia sui

ab-

sentiam procurassent, agitur omni intentione, ut earum praesentia

fieret.

missi in hoc ipsum milites repertas eas venire Antiochiam cogunt.

sed

POF
13 prope]
silere a. n.

propter

OF
F^

\

20/21
|

silere a. n. puto]
\

OF^

a. n.

puto praeterire
Pcorr

puto praeterire

26 minorem

fiducia

P^ fiduciam

30 ad

o?72.

5

10

1

2'->

2

^ \- . ^ ^^ .. ^ ^ . . , :. : .' , &. .^ . , ^& . .: ,: ' €. . , ~. ^ , /,. .. .
crt'T««

76S

Eusebius. Kirchengeschichte VIII 12.

4— S

ouiTQtf^etr

ua&cor JitffOfnTioinvw^

.

jrsrnßt'ß/.tjVTO,

\

:(: .-^ ^)

\48 '/^
avd^Qcorrcov

txa/.ei

] (/:6,

,

' ^ ]2
/J'r

.

)]

4

,

.*

vjto-

5

&.: ) .
^

((:,

',

€)

.

^,.

6
7

\

rrrol

::S

^,

;)

.

(5'

ATERBDMr.1
2
2/3 aizifV

]
25

^
3 xai^

'^^
y.al

BDM
ATER
T^

ATER
-t

|

BD

BDM
\

T^
\

y.ai

,
//»•

Ti

corr.,

ERM
ATER
\

BD
1

:

coit.

Tc

9

BDM
TER
|

10

ABDM
\

12

19

^ER
BD

20
25 26

&
|

TcTrERBDM T^RBDM ATER ATER
1

^
23

|

ER

^
| \

11 /-

BD

BDM

]

27

AM

TER

>

-|-

TcTr

,

28

c\uJyo

BDM

ATER

ER

Rufinus VJIl

12,

4—7

769
iter agerent, talibus re>scitis,

cum
iiliae,

perurgentibus militibus vehiculo impositae

ligiosa et pudica

mater ad

filias

utitur verbis:

dulcissimae mihi

quomodo vos
et

in disciplina dei educaverim, scitis,

vobis dens
citiae

pater, deiis nutritor.

deus institutor

quod a parvulis extiterit, et quod pudiut ne oculus

castitatis

bonum

ita

mecum

pariter dilexistis,

quidem vester unquam,
latus aspectu.

sicut vobis couscia sum, lasciviore fuerit
videtis,

macuvis

quid igitur nunc agimus?

quod

ista

omnis

aut a deo nos studet aut a pudicitia separare.
blicis

prostituentur ergo pu-

lupanaribus membra, quae aer paene ipse publicus habuit incogne, quaeso, iiliae, quia nee tarn parva nobis in deo fides est, ut
pudicitia, ut vivere etiam

10 nita?

mortem pertimescamus, nee tam despecta
turpitudine cupiamus.

cum

quin potius,

si

placet,

etiam in hoc sequimini matris exemplum.
15 qui nos ad

quod in omnibus tenetis, praeveniamus impuras carni-

ficum manus et impudicorum praeripiamus incursus

mundumque

hunc,

impudicam compellit ac pertrahit vitam, pura et pudica morte damnemus<. cumque talibus exhortationibus filias ad 4 simile propositum videret accensas, ad fluvium quendam in itinere positum venerunt, ubi cum se humanae necessitatis causa descendisse simulassent et paululum custodes cogente naturali reverentia secessissent,
et

impuram

20 adductis diligentius hinc inde vestibus minacis se fluvii rapidis iniecerunt
fluentis.

sed et aliae duae virgines per omnia insignes sorores, genere 5

nobiles, vita mirabiles,

primae adhuc

aetatis, specie

pulchrae

satis,

sed

[XIIIJ

25

anima pulchriores, ornatae moribus magis quam monilibus, studiis adprime probabiles, non ferentes violari publicis edictis ac legibus castitatem, marinis se fluctibus deraersere. haec apud Antiochiam. in re- 6 gionibus vero Ponti crudeliora gerebantur. harundines acutae quibusdam sub unguibus digitorum infigebantur. aliis plumbum igni liquefactum
et

dorso defasum usque ad loca pudenda, quibus naturalis egestio prosolet,

curari

infundebatur.

feminis

quoque

veri

candentes

et

reusti

7

30 ardentes

absque ullo humanitatis miserationisque respectu ingerebantur

per

35

pudenda viscerum et naturalium secreta membrorum. sed quid faciam, quod appellationes ipsae mihi in admissis facinoribus desunt et gestorum scelerum nee voeabula, quibus enumerari queant, inveniri possunt? sustinebant tamen omnia fortissimi et piissimi martyres, cum optimi et praeclari iudices in eo solo sapientiam suam omnibus futuram

POF
1
militibus om.
sie

reusti ardentes]
.
. .

lihri

Eusebius


:

|

13

in om.

\

29/30 ueri

[bis

F^) candentes et

'/)

Graeca

\

33

inueniri]

O^F

inuenire

PO^

II.

49

770

5 öoAtiv

10

1

^, & ', € ^^ ^
rreQUQyaZeoO^ai
'

7] \ ^^. ^ ^ . : ^/ ] ^ /^^^^ ^ ^ 7) ' ^& ^. ^ ^ :(^^^ .
ovug^oQOr

, \6
yof^öTOV

husebius, Kirchengeschichte VIII 12, 9

.•

avTOu

^

€.
tTotrrovTO.

— 13,

1

tjtl

^
/]

9

)]^
,

jtaötv

Jraav.

jravTag

:>^/.-

10

>/V

'

vJr

20

25

. &). : ' . . ^ :. ,- ' ,
:

3<j

^ . jtvol
.

^

6ff^^aov

~^ [
',^ BDM
EBDMZ
ATr
1

11

|

2•^1
2
\

5

6

,
24

16

ABDM2:>TER
28

^ ^
|

>

BD

6

7

;/

.^
— —•
//
rechte

\

\

13

1

ATER

— —

T^R

10

ATER

^^^
BD
29
[

BD
3
\


17

Bände

^
con•. TcTi'

^
|

ATER
:

> BD
19
>>

118
\

^
27

durch Rrsuv con\

ATERMIT
TL

2
768, 19

BD

|

27

iJ BD 29

KB ER

Rufinus VIII
in admiratione censerent,

12,

8

— 13,

1

771

si

aliquod novae crudelitatis supplicium nosed

vique

generis

invenissent.

cum aliquando iam non

ratione

aut 8

humanitate. crudelitatis tarnen nimietate satiati respicere ad immanitatem
sceleris sui coepissent, desolatas urbes civibus et optimis civibus, rura

nu-

10

15

filiis patres et parentes liberis, ad clementiam se humanitatemque convertunt edictumque principale proponunt; quoniam i) fas non esset tot cives, in quibus fidei suae esset obstinata persuasio, morti tradere. placere de reliquo, ut hoc genus hominum nequaquam quidem subiret interitum, omnes tarnen, qui hanc speciem confessionis 10 tenerent, dextris oculis ferro ejffossis eisdemque cautere adustis, sinistro etiam poplite nihilominus cautere debilitato, per singulas quasque provincias in aeris ferrique metalla vel operis vel poenae gratia deportandos. haec fuit dementia principalis, qua optimis civibus consultum est. sed illi quidem suis, ut videbatur, vel moribus vel vitiis agebant, iustis vero et sanctis viris coronae virtutis et patientiae parabantur, domino

data cultoribus, orbatos

et

salvatore nostro

per baec vel explorante fidem
sed sicut

credentium

sibi vel

merita remunerante.
difficile,

omnes per singulos enumerare non solum
qui tunc in passionibus carnis suae deo

H

sed

et impossibile est, ita

20

omnes penitus omittere et ne paucorum quidem nominatim facere mentionem satis videtur ingratum. paucos ergo memorabimus et maxime ecclesiarum principes per loca sua singulos margloriam dederunt,
tyrii gloria coronatos.

[XIIII]

Primus nobis in memoriis piorum fulgens in regno Christi martyr 13

1

{redit

18 in

difficile)

POF
PO"^
\

15 domino] a

d.

18 sed

et]

sed

\

20 nominatim] nomi49*

num

/

il

:>

10

& - ^,
,

20

2

, ^. , . ^ \ ^ 4 ^^ ^. ^^ ^, . ^. ^ ^ ^,. , , ^,^ , , ^^ ^ ^ , , Ö
kjt

^
^
^
ÖVV

Kusebius, Kirchengeschichte Vill 13,

.&,

^^,

hmoxojto^

'

,

.^avTcc

:>

,^,
2-

2

-

ar

9^(

ö

\

^-

ytvoiVT 3

Tcov

" ^: ^

2: 7/0

4

7],
^

.

•'

^
'

-

7]

6

tcöv

^

^

-

7

.

TL

,

tcöv

3—5

vgl. 812, 10
4.

— 15 —
10

9-12
vgl.

vgl. SlO,

28—812, 4

16—19
iiiart.

vgl.

de

mart. Palaest. 13,

.

- 24 —

S.

774, 1 vgl. 812,

ATERBDMr^
1

^}
T^D^M
12
corr.
1

BDM
corr.

6 yevoa

TcTrDi
J7 df
!

-19/20

ebenda 3

22/23 de

Palaest. 11

4—10

AR

|

4/
|

BD
11
\

|

10

TrEcRDr

TERDr

Schw

1

d'
|

>

[

l^

D^

BD

^

D^

|

23

TcmERMT
\

24/25

al•'—OJ&vJV >
BDM
|

TERM

27

ATER^-zi

28 29

;
24c

.

19

«-

>

Rufinus VI IT 13,

2—7
huuc

773
vita 2

scribatur Aufcbimus Nicomediae episcopus, capite caesus; post
et

studiis semper martyr Lucianiis presbyter Antiocbenus, sed tunc apud Nicomediam Christi regnum verbis gestisque praedicans; apud 3 Tyrum vero nobilissimus in martyribus et a prima aetate in Christi institutionibiis enutritus Tyrannio eiusdem iirbis episcopus, Zenobius a Sidona presbyter et Silvanus Emisenorum ecclesiae episcopus, qui in sua 4 civitate bestiarum morsibus absuroptus martyrum sociatus est choris in 5 Palaestina vero primus Silvanus episcopus apud Gazam cum plerisque clericorum, in metallo autem Fanensi quadraginta simul capite caesi,
;

10 Peleus vero et Nilus episcopi

cum

plurimis clericis igni consumpti.

in

(*

eorum numero habeatur etiam Caesariensis ecclesiae flos nobilissimus et fructus doni caelestis Pamfilus. apud Alexandriam vero et per omnem Aegyptum vel Thebaida primus velut lucifer quidam inter astra consurgens Petrus eiusdem urbis episcopus, doctrina, moribus
15 puus,
et

7

et vita praeci-

cum

eo presbyter Faustus

et

Dius

nee institutionibus nee martyrio dispares;
et

Ammonius, nee merito Phileas quoque et Hesychius
et

Pachomius ac Theodorus episcopi ex urbibus Aegypti ceterique cum

NPOF
1

nicomidiae

\

3 uerbis] rebus

\

4|a om.
\

|

in om.
|

6 emisenorum

PF

emesinorum
]

emesenorum
|

8 primo
libri

\

gazam]
\

P^F

zazam
mius

P^O

zezan iV

10

pluribus

13 thebaidam

17 pache-

libt-i

774
.TOi.

'
' -

'

.' -,
Tf

Eusebius, Kirchengeschichte YIII 13, 8

— 11

sm

oiaffavelg ,

d^tiov

10

, 7],

15

20

2

& 3. ,' ,^ , ^
'
.

. , ^ ^;
^

.
,

?](6€

-

8

^

tcöv

*

, ^ . ,,^.

-1 7)

9

/.
^

^

-

10

304/305

'
8

Tr

-

H

ATERBDM^•^
1
rf'

4
durch Rasur

D
corr.,

1

6

^
ATER

corr.

Tc
]

9

,
in

BDM2'
778, 11

T^ER
768, 28

durch Rasur,

Za
Tc
|

\

^

corr.

13

^

corr.,
]

TERBDM
BD

^
11
15

BD

BDM

^

|

'
\

1-1

[
!

in

corr. A^]

20

ER
|

TcTrERBDM
24

^

-|
|

TiERBDM^-aim

>,

11

ER

1

12

BDM

ATER
|

R

TER
|

16

^

corr.

!

22/23
|

23
O0LG

BDM ^ ATER
R

ABDM

TER

24/25

-

R

Rufinus VIII 18,

8—11

775

ipsis

innumerabiles nobilissima pertulere martyria.

quorum per singula

agones describere, ne nos opus nostrum iusto longius dilatemus, suis civibus, qui ad dicendum probe pollent et praesentes tunc aderant,
derelinquo.

[XVj

Interea perturbari statuEU nostrum et crudeli ubique animadversione

1/1

11

aeternum pervigilemque illum non latuit oculum. et quoniam dominus quidem tradiderat familiam suam castigari paucis, cruenti vero
vastari

immanitatis
dextera
10 prosperitate

ministri

desaevierunt in multis, adest continuo ultrix dei

et illos,

qui primo,

dum pacem

servarent ecclesiae,

cum omni

imperium gubernaverant, in tantam rerum permutationem deducit, ut Augustus ipse in id yanitatis atque amentiae perveniret, quo depositis cum collega pariter Augusto regni insignibus privati et plebei post imperium viverent, ille vero, qui ei secundus in honore, post-

modum

etiam in primis successor

fuit,

qui et incentor ac signifer nostrae

15 persecutionis extiterat, tarn multis variisque morbis et corporis tabo atque insania mentis adficeretur, ut post longos atque inextricabiles

languores scelerum suorum

fariis agitatus

sponte vitam nefariam proderet.

NPOF
1 innumerabiles nobiles nobilissima
\

16

ut]

aut

5

10 xßi>

. ' \?] . ^ -. . & & ?] , , ^. ,7] / ' . .^ . : ^') ^ ^^ oi

.
776

^^

oiiuneiTcu,

jravTa

^
d*

Eusebius, Kirchengeschichte VIII 13, 12

14

jrijr()(;xro.

? ./ .-. 7]]
//•
jralöa

12

Jaoaa

7Jä

?)

1

) 7/,
^*
1—3
Ausgabe
796,
1

/ , 7].
jtaiol
vgl.

J

20

. ^: , ) ^.
g:o,
Jra

^-

13

\

///y^

-

ijtl

-

-

14

de mart. Palaest.
8

19 — 797,

ATERBDMZ^

—3

der Parallelstelle in de mart. Palaest. erschlossen werden kann,

]
rav&^
1

13,

13

)— S.

778, 2 vgl.

den Rest der älteren

der Satz, dessen Sinn nur durch l'^ergleichung
ist

dadurch un-

verständlich geworden, dass Euseb seine frühere Darstellung in der letzten Aus-

gabe seines Werks corrigiren musste, und diese Correctur nicht sorgfältig ausgeführt
ist
I

1

BDMZ"

2
01'^

TcERBD^
4

—9

^
|

^ — ]2
|

^

xavxf

TER
|

\

2/3

3

d'

Doublette des mit der älteren

Ausgabe übereinstimmenden Stückes 9
stehen lassen wollte, vgl. zu
in

ER

^
>

S.77S,2, die Eusebius in dieser

Form
|

nicht

durch Rasur

corr.
|

BDM
!

^> ^
4

—3


\

>D ,^
i)-S. 718,2

7

evd

|

auf Ras.,

\


ERBDM [=

-

das Stück kann erst in der letzten Ausgabe an diese Stelle gesetzt sein

10
13

^:
A^D^M
T^m

ATEBDMZ
,

<?-; R
[

1

12

TcERBDM
.
.
.

ATi
797,4]

corr.

D

durch Rasur

15
das gute

AT
6]
|

E^m
19

Ende

|

17 re

ABDM

TER

= 797,

\

in

corr.

Tc

Rufinus

13,

12— U

777

[XVJ] sed haec

postmodum.

tunc vero in occiduis partibus, quod Maximianus,

qui et Herciilius, deposuerat, Constantius regebat imperium. in duas nam>

Romaniim regnum fuerat divisum. sed is multa clementia erga homines. erga deum vero religioue maxima utebatur. neque vero ex consortii rabie regnum suum piorum sanguine maculaverat neque oratiouum domos et conventicula nostrorum imitatus Maximiaui
qiie

procurationes

13

vesaniam

hostili vastatione

destruxerat, quin potius cultores dei vene-

unde et merito religiosus pater religiosiorem filium Constantinum regni bene parti reliquit heredem. at vero Con- 14 10 stantinus, statim ut Romani regni apicem ex paterna hereditate suscepit, mira quadam dei gratia civibus carus, exercitui acceptus, viris fortibus
rationi habuit et honori.

imitandus,

facinorosis

vero

et

ignavis

terribilis

fait.

in

observantia

NPOF
5 suum] suorum
j

11 dei om.

|

12

facinerosis

O^F

10

20

..-: €, ^ ^:2 )^'. . € & ,^ & .€( & ) ^. ^. ^ ' : .:€ & . :. : : , ^, ^?.. &. , & 7::
778
Eusebius, Kircbengescliichte VIII 13, 15

14,

_'

r/^c

sraTQiyJ^j:

rr^oi

evobßeia^

xai

orroj

uhi'

*

uiixirvio^

tovtou
ara-

r.To xoivfj^

.^''.

^hiSiun'ov

,

iL•

'/)]'
'

öeirog

tXvjtei,

ctcmo. 15

oj

,

tav-

LtI

^^
Lt

.
,

Ijtl

(

14

1

^^-

'

:0^

2

,

,

23,


2

7—11
9

vgl. Vit.

Const. 29, 22

— 26
^von 4

10

S.

7S0, 3

vgl.

Vit.

Const.

ATERBDM,
8

:i'

—4
1

^^
ATERM
uivoG

^ ER

],
5

ATERM
BD
r//v
1

T^EBD

& &. ^^
^arm

],
|

BD

«>

\

1

Kc,

ER

r^v

/,quem
me-

Ti'R

>.

Tcm

[getilgt],

Em

Maximianus uero qui
et

paulo ante coUegam fuisse Diocletiani

cum

eo imperii

tnorauimus

schmiedete ge/fen Constmüiyi
haben, dass er, als von
licher

zu

nicht vorhandene Erzählung, vgl. zu 776,
\

13

TEBDM

& ^
Mann
lebte.

,

für die ganze Stelle
eitien

iv

Mordplan Likianes, von dem
seine HetSC^haft ,

ihm genommen wurde

Als aber sein Verrath offenbar wurde,
nielit

ist

zu entbehren,

1—

|

9 nach
!

II

ER

1

12

^ /. ^
et

Hercidius,

insignia

deposuisse

setzt J^arm ein es
icir

oben gesagt

wie ein gewöhn-

ereilte

ihn böser Tod]

verweist auf eine

-TcTi•

>^+
|

U

RD

10

BDM
AR

ATER

20

[vgl.

Vit. Const. 23, 6]

Rufinus Vlll

13,

15

— 14,

2

779
sed et Licinius

quoque

religionis longe

etiam patrem vincere studuit.

imperium etiam Augustus proquae res Maximinum vehementer ofi'enderat, quod is tunc 15 nuntiatur. adhuc solummodo Caesar in Orientis partibus habebatur, neque id ultra Maximianus vero, ferens vi raptum sibimet Aiigusti nomen adsiimit.
comrauni omniiim sententia adscitus in
qui et Herculius,

quem paulo

ante collegam fuisse Diocletiani et

cum

eo imperii insignia deposuisse

memoravimus, cum a
fuisset

urbe

Roma

tyrannidem tenente

Maxentio in expulsus, ad Constantinum tamfilio

quam ad generum

miserationis causa confugiens

insidias

ipsi,

a

quo

10 religiöse susceptus fuerat, molitur.

in quibus turpiter deprehensus tur-

pius perit, ita ut post interitum statuae eins atque imagines auferrentur
et in
filius

aedibus publicis vocabula eius nominis mutarentur.

huius igitur 14

1

Maxentius,

qui

in

urbe

Roma

tyrannidem ceperat, primo velut

invitandae erga se plebis gratia fidei nostrae veneratorem se esse simu>
15 labat et

ob hoc persecutiones reprimi omnesque iniurias a Christianis
sed nihil in reliquis actibus
suis, nihil in vita vel

arceri iubet.

moribus, 2

quod

Christianis
et

proximum

videretur,

ostendit.

in tanta

etenim üagi-

tiorum
20 diei

scelerum faece, in tanto inpuritatis caeno versabatur, ut nihil
vita,

prorsus facinorum pessimorum ab eius, non dicam
actibus
esset

sed unius saltim

aüenum.

denique

senatorum

et

maxime nobilium
et

matronas publice abstrahi atque ad suam libidinem deduci imperabat

post contaminationem viris suis reddi iubebat, non tam expleta adulterii

JSPOF
2 etiam]
edd. artibus

NPO^

om. O^F

\

rabto

j

15 a om,

\

1C>

actibus]

NPOF

5

,
Im
yvcöv

' &, * , .
7S0
Eusebius, Kirchengeschichte

'
/j

14, 3

S

vtöty

^ProucUov

^^

jiavreg d'

1

15

20

. , :, . , ' ..
(fovov

.

7Jovvv

^.

Jo,

.

\

JtJcaöva

.' * ^^ . .

.^&
\:6?6^,
osivfj
.

( *

: :
'
im

-

3

2

-/?;^//.

'.

Joo 4
^

-

^^/^* ^ .
jraea

-

25

\

.
3—22
2 ßovJJia

tcöv

'^^

'

*

?]
vgl. Vit. Const. 23,

.
— 24,
13
|

.^ ^^ ^
^.

^.

'^Poj-

<>

^ ^/ :>

7

8

25

ATERBDMZarm^
ABDM
:=
Vit. Const. 23, S]

[=
8

Vit. Const. 23, 26]

>

BDZarm

G

^>

>

TER
T^

1

4

ATERM
|

+
1

TcTr
11

7

>
AR^
corr.

ATERXarm
i

BD
corr.,

Kc

12 aU.aia
au.oc

aÜMO

18

»
.E

^&^ &^^ ^}-•
D
|

,

T^ durch Rasur

ERM [=

Vit. Const. 24, 4]
24, 7]

:rann

15

ATERBD2"armyi

[Vit. Const.

Acm

unleserlich
1

\

21
I

^

[=

Vit. Const. 24, 131, corr.

ßi

23

(fi/.ia'l

25

ATERM

BD

|

|

ATERBD^'arm
27

d-avuaaicoa

mit guter Conjectur, vgl. aber zu

776, 1

^
Tc,
|

22

.^

3.

778, S

BD

Rufinus

14,

3—8

781

libidine
uti

quam

inmutata.

tantus vero metus patres plebemque oppresserat, 3

ne hoc ipsum quidem, quod in metu erant, palam ostendere auderent, sed ferebant insiietam servitutem gementes et aliquid pro libertate cogi-

tare

metu inhibebantur, cum
denique

ille

non iam

ira,

sed libidine caedis agisuis exire per plateas
et cuiuslibet

taretur.

quadam

die imperat militibus

totius urbis et

omnes, qui occurrissent cuiuscumque aetatis
caedere, inuumeraeque multitudines populi

sexus, gladiis

Romani non

hostium,
qui
vel

sed civium telis deiectae sunt,

senatores vero et hi maxime, 4
in

honoribus vel opibus

clariores

curia videbantur, confictis

10 criminibus

tamquam

rei puniti proscriptique sunt,
et
artis

addit vero etiam hoc 5
studiis

fastigium sceleribus suis
excolit,

magicae industriam summis

ad quae ministeria explenda perquirebantur mulieres nobiles
rapiebantur
infantes
et

gravidae et adhibitae funestis sacris mediae scindebantur.
et parvuli

15

iugulabantur

eorumque exta visceribus revuisa perscrutabantur. leones et nefandis quibusdam commentis ac precationibus
haec dicebantur arceri
his vero malis
et

daemonica
illud

arte conpositis bella per

credebatur
fuerant
et

ins fasque regni per nefas posse servari.

omnibus etiam 6

additur,

quod omnes, qui per

ceteras

urbes vel agros

tyrannica crudelitate deterriti,

dum

nihil sibi

ad vitam tutum putant

20 relictis agris per loca abdita et latebras ennt,

omni studio arandi serendique cessante tanta fames urbem atque omnia loca invaserat, ut nihil
ad vitae subsidium
fieret.

[XVII] reliqui

in Orientis vero atque

Aegypti

parti- 7

bus Maximinus simili per omnia crudelitate et vesania tyrannidem gerebat, ita ut alter alterum, utpote in tyrannide socius, etiam in sceleribus
25 videretur imitari et nescires,

deberes.

potissimum dare fiagitiorum palmam 8 eo sane Maximinus praeire socium sceleris videbatur, quod
cui

NPOF
1
libri
I

plebesquae

\

6

et]

NPOF
|

ut edd.
reuulsa]

\

7

caedere

Schw caederent
\

11 industriam om.
agris] sacris
|

14

NO
|

euulsa

PF

18 fuerunt

1

20

21 tantae PF^

23

similiter

7S2

jraQ

,-^' ^. ^ &
yo/jtojv Tf
Ttiit]^

10

1

20

^ ^, -, .

,
25

^ ^ ^ -^ , ^',, ^ . ^^ .
Eusebius, Kirchengeschichte VIII 14,

9—11

yan

(

itaycov ol
tg

iVog:o080VJ:

.(>

\

.

/Qig

-

)

?]

-

.^ \

10

,

€. ^

j

, ^
1

•7]

11

^, ^^ '

7]
Tr

,
BD
1

5-12

vgl. 808,

22—810,

^
1

ATERBDM,
nach
A^

2'ann

622>
RcBM

corr.

A^
7

^
—2
-\-

],
y'
|

2

'],
|

oiv

^
>
1

ABDM
\

ovv

TER

A^m

anovöaZojv

|

10

>
Tcm
|

^,
!

4

xl-

R

ATRBDZ
11

im
Tr
|

EM
|

ATER^D
\

12

TrD
i

AT^-ERBM
[

16 «.ar^z/rav U R]

] ABDM
1

TER

21

22
25

23
1

>

, Tc

getilgt

27 de

ATERZ BDMTERZ

^
|

[salariis]
|

BD

D

1

Rufinus VIII 14,

9-11

783

etiam publicos liODOres
artiiim
stitiose

maximos magistratus magoram et malarum simulacrorum quoque cultui satis superdoctoribiis decernebat. deditus erat, ita ut ue ad parvum quidem motum sine auguriis
et

et divinationibus 5

ac

symbolis

adquiesceret.

unde
fuit.

et

vehementior ad- 9

versum nos
et

et gravior prioribus

persecutor

vetera quoque delubra

olim etiam ab studiosis cultoribus derelicta renovari omnia iubet saet

cerdotesque bis et pontifices per singulas provincias nobiles quosque
aliis

cernit.

iam bonoribus functos ministris militaribus nee mirum, qui et manifestos maleficos

et salariis additis de-

vel

rectores

provin-

10

ciarum vel duces militum promoveret. sed ob huiuscemodi vanitatis 10 ministerium quam plurimae copiae auri argentique quaerebantur. ex quo accidit, ut omnes ubique provinciae diversis modis et occasionibus
nudarentur, gravando censum, tributa multiplicando, locupletiores quos-

que exquisitis aut etiam
15 proscribendo,

confictis iniuriis

condemnando,

alios vero etiam

omnes

pariter bonis paternis avitisque familiis evolvebat.

unde

et

montes
ut

auri,

ut ita dixerim,
in
et

congregatos familiaribus suis ac
vero

satellitibus

largiebatur.

conviviis

tam profusus
vini

erat

tamque
luxu

H

temulentus,
ebrius
20 atque
fieri

insanus

mente captus

furore putaretur et ea
deliciis,

iuberet, quae die postera se iussisse nesciret.

omni

dissolutionum

genere fluitans

turpissima

suis

militibus

praebebat

exempla.

denique

quidquid

lascive,

quidquid petulanter,

quidquid luxuriöse gestum a rectoribus vel militum vel provinciarum

NPOF
1 magistratus]

PO^

magistris

''-F

\

18/19 ea ebrius] PO'^F caebrius

ebriusTOi

, .' '
>

: \( .. ,

7S4

Kusebius, Kirchengeschichte VIII 14, 12

IG
-

ifijrai^elg

:^

.

-

10

,

20

2

^ ^
^
,

^ . ^ ,
8-18
vgl.
S.

7],
,

/

--^ ^
ovi^hv

^^ ^; ^^

.-

12

•7

' , ^
'
'
vgl.

^

13

^,

(^^

14

1^

^( &' ^ , ^ .
,

Laud. Const. 214,
vgl.

1—9


0—12

16—18

25 — 786, 2 ATERBDMZ^

'

Const. 23, 12. 13

.
|
1

16

Laud. Const. 214,

1

ovyl

ABDM

TER

|

/6
und

y.uTä —

>R
ER
1

|

8

ABDM

auf Rasur Tr],
3]

10

[=

Laud. Const. 214,

ARBDM ATER
13/14

>
\

|

10/11

[ BDM

12
corr.Tc

RBD
18
21

= Laud.
ER
1

ATER2'>BDM
Const. 214, 6]
1

1

']
AR

7} D
|

1
\

\1

[= Laud.

Const. 214, 9 HSS]
I

18/19 Rufin fügt den
1

TEBDM
T^
ovv

'
tilgt

BD

BDM
BD
|

ATER

25

/

1

22

^&
19

Namen

&
Ti",
|

13

>
j |

Dorothea hinzu

>

', Tc

getilgt

AERM

Tc ge-

Yjv]

23 lyovoav

TERBDM

— //

Rufiims VIII 14,

12— 1
exempliim.

785
cui inter cetera 12

fuisset,

iuultum cedebat ob

imperatoris

oon dico urbem, sed vel breve oppidum absque adulterio nobiliura matronarum, quae per loca fuissent repertae, vel corruptione virginum praeteriret. talis hie tantus- 13 que vir. qui pudicitiae, honestatis, iustitiae ac totius aequitatis hostis
etiam hoc singulare studium erat, ne
iillani,

publicus erat, quidni etiam Christianorum hostis et persecutor existeretV

adversum

qiios

tantnm

crudelitatis exercuit, ut praecessores siios vincere

festinaret in scelere.

ignes, lamminas, cruces, bestias, maris

profundum,

obtruncationes

membrorum,
in

effossiones

oculorum
iste

et

singulis
illi

membris

10 specialia inferre supplicia gestiebat,
fortes

invenirentur

tolerando

cum quam

tarnen magis

constantes et

ingeniosus et callidus in
viris,

exquirendo.
feminis,

vincebatur etenim saepius non solum a
et fidei

sed etiam a 14

15

quidem conprehendebantur, sed ut viri fortes in certamine coronabantur, mortem promptius subire, immo vero et ultro expetere quam corporis maculam recipere malebant. verum cum duobus gravissimis dominis, libidine et 15 crudelitate, praeceps ageretur, fuit apud Alexandriam Dorothea quaedam
quae verbo dei
calore succensae

ut feminae

satis nobili orta familia,

ingentibus divitiis et propinquis nobilibus pollens.

sed in ea ingenii atque industriae
20 studia
ei

bonum ceterarumque honestarum
formae vero

artium

magis quam haec vigebant.
ut

et decoris gloria tanta

fuit,

mirum

ac speciale in ea dei figmentum crederetur.

sed

illa,

quae religione animi et honestate vitae pulchrior quam vultu corporis esse studeret, aequissimo mentis iudicio, quod pulchrum et decorum inter homines videbatur, id potius deo consecrare quam usui humano statuit
25 indulgere,

ut virgo

deo

sacrata persisteret.

at

ille,

qui divina atque

humana

libidine

simul et crudelitate foedaret, cognito solius formae,

non etiam ingenii ac propositi bono, ad temerandam virginem ac polluendam eius castitatem animum intendit. conperto vero, quod Christiana esset, quae secundum sua edicta poenae magis quam libidini subicienda 30 videretur, in ambiguo positus aestuare coepit et in quam se partem verteret, ignorare. sed ubi dubios animos libido, quae ei latius dominabatur, obtinuit et expectantem virginem pro martjrio ad supplicium rapi per occultos nuntios de stupro interpellavit, illa aeque nefas sibi esse respondit templum corporis sui, quod semel deo consecraverat, 35 idolorum cultu aut libidinis contagione polluere, proinde se quidem ad mortem paratam esse, a crudeli vero tyranno non decere blandum ali-

NPOF
4
talis]

qualis
o?7i.
\

\

6 quidni] quidnam
sed]

quidni
1

si

0^

|

7

aduevsus
|

NO

12 solum
positi
1

21

NOF

sed et

22 honesta
ignorabat 0-

uita
\

27 prae07ii.

31 ignorare]

edd. ignoraret

NPO^F

34

sui

Eusebius IL

50

7S6

. ..
sloo^

,),

10

. €^ ^] , \:?] ? ^

^,^^ \ .^ : , ,.
Eusebius. Kirchengeschichte

'

14,17

— 1,

1

i^aöavojv

im '€?]^

{^
,

6

1

^ '. ?] 7]' . ^;
€6)^

,,

20

.
2
1
7
I

, ,^^ ..
oao^ol

^:, { "^ .
jr?]yvvoiv
,
'

^-

11

^ :, ^
-

-

18

^

^

15
1

5—15

ATERBDMZ^
y.al

I

vgl. Vit. Const. 23,

R

\

^, ^ ^.
1-24

^ ^^ &
hinzu

ABDM
\

2

3/4 Rufin fügt den

ciT/)

avTifV

und

ER
13

AT^BDM

Vit. Const. 23, 17/18

>
i

T^ 4- Te 17
\

21

^ ^
j

>•

8

ATERM
]

avzfjv

Vit, Const. 23, 17

HSS]

eine kurze Weile
|

pauUulum
|

9

[getilgt]

]

14
\

]
>

R

18/19

[ / ]Namen Sophronia

BD

durch Rasur

corr.,

[ohne

]

BD
]

|

12

16

^
|

'S!

\

20

|

778, 2

770, 23 /c
|

BD

17

ER
]

22

TcE

23
in

TERBDM
corr.

+ TcTr

26

>

+ Tcm,

Tr

>>

R

Rufinus VIII 14,

IG— 18

787

quid aut molle proferri nee esse digniim resolvi erga se trnces animos, quos cottidie undatim Christianornm profusus cruor duraret. ad quae
responsa

cum

ille

libidine

accensus

acrius incalesceret et nisi verbis

adquievisset, vi agere deceraeret,
suis

domoque

ac

familia

derelicta

omnibus virgo pudicissima facultatibus noctn clam cum paucis fidissimis
16

cum amicissima sibi comite castitate discedit atque inlusum tyrannum vanum amentemque dereliquit. sed et alias plurimas nobiles
famulis et

mulieres simul ac virgines exemplo

illius

adortus,

sed exemplo nihilo-

minus
ceteri

illius

paratiores ad

mortem quam

ad servitutem libidinis nanctus,
et laetius

10 crudelibus suppliciis adfici iubet.

quae multo promptius

quam

omnes mortem subibant, quod duplices sibi Coronas a domino praeparandas non solum pro pietate, verum etiam pro castitate credebant. sed in bis relationibus positum silere aequum non puto etiam
nobilissimae feminae in urbe
15 praefectus urbis

Roma

mirabile factum, Sofroniae, cuius vir

Romae sub Maxentio

tyranno agebat.
ei

qui

cum

de supra 17

dictae feminae pulchritudine cognovisset, ut
ministris deduci ad se

cum

conperisset,

feminam iubet. illa multa secum volvens, ad ultimum
ut maritum vidit

mos erat, missis stuprorum rem ad maritum detulit. qui
altius ingemiscens:

>et quid<, inquit, >faciemus,

quibus aut haec toleranda sunt aut anima

20 ponenda?< tum
disse pudicitiam

illa,

metu mortis perterritum prodiqui missi fuerant, >expectate,

suam: >paululum<,
et

ait bis

donec conposita, ut decet,
biculum,

adornata procedam<.

dehinc ingressa cupudicitiam suam

cum

prius defixis genibus orasset,

tamquam

deo immolatura, pectus ac viscera correpto mucrone transverberat, ex25 tremos huiusmodi nuntios ad tyrannum per adsistentes famulas mittens:
>tales<,
ait,

>magis placeant Christianae feminae tyranno<.
atque
occidente
accensi
velut

hoc modo in 18
armati
et

Oriente

simul

uno daemonis

spiritu

paribus isdemque

vitiis

desaeviebant tyranni,

cum tamen

per

haec Christianorum virtus animi
30 ficentior redderetur.

et constantia fidei probatior et

magni-

NPOF
4/5 sui facultatibus iV
|

5

relicta
\

\

clara

\

7

nobiles om.
\

8 uirginis
ornata
\

\

14 feminae om. NO^
j

21 pudicam
j

|

22 adornata]
\

procedens
occ.

23 tamquam] cumque

25 famulis
50*

27 occidente] in

' ^ :^-/] & ^^ ' : , . :^. . .
7SS
Eusebius, Kirchengeschichte VIII

1,

2

IG,

3

/^'

rtj

rrvQo^

aüsriöcop

:
rav-

2

öogarcov

.TaQaTa^soj^

10

15

20

: . :^ ^ ] ., , ^ ^ ^. ^' . . ^ ^ ^ /. .) . '. ^. ^ ^.
-

)

ojr/o?r

?}

\

-

& ^.
\

:8. ::,

Jrl

/c 16 1

3123
310/1

7]

^ &
22 Aus der

.\

'

2

?/

^

2

>S
2

fi-üheren

'/<.
9f.

•. ',
1

Ausgabe schieben

><,

.,
ATER
nach

^

ein:

>'

26 27 Luc.
17, 1

-

8

6 7S20.

22-S.

ATERBDMr.l
ihujo^yicov

TER BD
corr.

BD

)^
9

T^BDMZ
7

^
Tc
]

790, Svgl.Vit.Const. 34,

10-1S


1

ARc
1

:
ATER

ATcTrER

6
|

ER ATrRM
17
)

'^
^
|
,

S

^

774, 11
|

ATER
D
corr.

Tc

|

18

21

ATcERMT
21 22

^ ^
BDM
|

11

16

RM 12 ARBDMr
1

|

BDM

T^BD

ATER AT^BD
22

TcERM TERM ABD
26 27

T^Ri

corr.

TcTrRc

|

'

23

>
TER

R

^

Rufinus VIII

IG, 1.

2

789

[XVIII]

Sed cum per decem continuos annos in orientis partibus similis etiam Maximiani principis erga Christianos fuisset grassata criidelitas et innumera hominum milia deum verum colentium neci dedisset cumque
vires

7

16

1

crudelitati

ac libidini suae indesinenter suggereret temulentia et
satietas finem

5

neque consilium neque
rursus

uUum

aut

modum

inponeret, adest

cultoribus suis divina Providentia et quos per

ignem probaverat, educit
sceleris

ad refrigerium.

ipsum namque auctorem

ultio divina 2

NPOF
7

rursum

F

10

15

,^ . ^^, . ' ^ :, . , & * , ^
*
./.(fia^

^ ^ '
79i)

Eusebius, Kiichengeschichte VIII 16, 4

,]( &
tu'xot
r//•

^^

.&.
.

^

,
\
.

rr/J}OiaZovöLv

^,

20

.
TER
8

AT ER,
1
1

+ TcTr

14

^^
3

• /.
>
ARM
|

^ ? > ^
12-18
vgl. Vit. Const. 34.

^ & ^. ,. 7?.
ovo

.

^.

^ ^ Jtl

— 17,

3

^

4

^?]
,

5

.

7]

17
1

{^7]

2

^^
.

3

IS— 23

[—19

yMva], b [von 19
]

?],

DU
Vit. Const. 34, 12]

2

BDM
|

ABDMZ" [= ATcE

T^R
7

1

>• T^
1

TERBDM [=
|

TEBD
786. 17

4

ABDM
BD
788, 16

1

12

788, 11

[ auf Rasur ,
BD
|

ERBDM

ATERM
j

beides Vit. Const. 34, 20

-Vit. Const. 34, 13]
\
|

>

TER
R

|

9/10

|

|

16

-

HSS
1

|

Tr

17

Vit. Const. 34, 22

BDM

ATER

18

rf'

19/20

[

20

ATERM

21 S. 792,9 Aiäokrator Caesar Mksiminos [Mksiminos Mksntis Malc^entcs ^arm] und Sebastos. Autokrat or Caesar Konstantinos Eusebes imd Sebasios das

^

) bD
,
son-

Praescript

ist

nicht nur dui-ch Euseb selbst verstümmelt [vgl. zu
vgl.

S.

792,16

19],

dern auch durch zahlreiche Correcturen entstellt:

Seeck Rh. Mus. 48, 196 ff.
|

Mommsen
piiis felix

Herrn. 32, 543

\

21

> MR,
AT^TrR

getilgt

> bD^
|

TcEbDM
mit Absicht gestrichen

beides

HSS

vor

ist

Rufinus VIII 16, 4
corripuit.
inflatis

— 17,

3

791
iiicedebat
in

et ille,

qui laetis ac saginatis carnibiis
distenditur.

superbus, 4

subito visceribus subpuratisque

profimdioribus
in super-

dehinc pectoris partibus obortum vulnus totos intrinsecus viscerum secessus tabo serpente depascitur.
ficiem purulentis meatibus

post etiam

fistulis

quibusdam

adapertis de interioribus putrefacti vulneris

venis ebullire undatim coepit innumera
tarn intolerabilis

posset accedere^

vermium multitudo. foetor vero erat, ut nullus omnino ne medicorum quidem propius quod carnes satis laetae et in omni luxuria nutritae

denique plerosque medicorum, quod nee morbo aliquid mederi nee vim foetoris tolerare 10 possent, interfici iubet. in quibus cum quidam iugulandus potius quam

graviorem ex corruptione nidorem putredinis exhalabant.

medicaturus adsisteret, inspiratus a deo;
et

>cur<, inquit, >imperator, erras

quod deus infert, ab hominibus putas posse revocari? nee humanus est iste morbus nee a medieis curatur. sed reeordare quanta in servos
15 dei egeris

quamque
unde

in religionem

divinam impius

et

profanus

extiteris,

et intelleges,

tibi sint

poscenda remedia.

nam

et

ego quidem mori
et

cum
[XVIIII]

tamen a medieis non euraberis<. Tune primum se Maximianus hominem esse intellexit suorum immanitatem recordatus primo omnium errasse
ceteris potero, tu

seelerum IZ \i
et

1

se

impie

20 egisse profitetur et velut satisfacere incipit deo,
his,

tum deinde

convoeatis

qui in officio publieo sibi parebant, legem scribi et eonfestim emitti

qua non solum a Christianis desinat persecutio et areeatur omnis iniuria, verum et reaedificari eorum permitterentur ecelesiae, ut solitis
iubet,

cultibus

et

obseerationibus
deo.

vacantes
eitius

etiam pro ipsius
proeuratis,

salute

excelso

25 supplieent

quibus

dieto

continuo per singulas 2

quasque urbes edieta mittuntur eontinentia hune modum:
>Imperator Caesar Galerius Maximianus invictus Augustus, pontifex 3

NPOF
3 totus
I

PN

1

putrefactis

\

8 nutrita
P'^

|

18 maximinus NO'^F'^

20

satisfacere incipit]
I

incipit esse facere

facere incipit

P^

incipit facere

Pcorr

22 a om.

F

[27 maximinus ^202

7

10

1

^. ^ /. .. , >. >' \ . > . , ,. ^' > -., , >, > ^. > ^^ > . ^^^ ^ > > . ^^ > /; }
792
Eusebius, Kirchengeschichte VllI 17, 4

>€6,
>.

>'. .

t'öo.

/?]^

\

.

.

Kcov- 4

>1

?']&
nach

6

'-

\

'

9 Aus

der

früheren

>, >, ,
10 — S.
1

794, 22 das lateinische Original bei Lact, de mort. pers. 34

ATERbDMT^

muthet für die Urkunde Seeck,

mus
1/2

Thebaicus

maximus

(/

> >

AT^D

+
4

TcTr, Pers. max.
gestrichen
|

, -, ,<. , , ^
Ausgabe schalten

ATER

ein:

>

«>

Aiy.ivvLOZ

1

>bD,

die Zahl fehlt,

VI

ver-

vgl. zu

3

|

1/2 die

Beinamen Aegyptiacus

niaxij

sind von Seeck mit Recht als unerhört bezeichnet
\

> T^bD + Tcm > AT^ Tcm
-\-

2

|

bD
'>

|

3

tert.

Dessau

inscr. Lat.

sei. nr. (360
]

ist Briit.

max.

D

Stelle falsch, vgl. zu 1

\

3/4

falsch, auf 311 'Lactant. de mort. persec. 35, 1] passt
[

^
|
|

> T^ + Tcm >
nach
an dieser

-

nur

ir ib. pot.
I

X Villi

ro^ >» b

]

6/7
ist

bDM^'^
mit Absicht gestrichen und

ATER
nicht

mehr zu bestimmen was
I

>

D

^
13

8 die Zahl der tribunicischen Gewalt

für eine in der Originalurkunde stand

12

r^/v^

durch Rasur,

ERbDM^'

cuncia

Lact,

AT^

>

T^ -f

Tc

|

15 %•1

kA

qitadam Lact,

TERDM^"
Li-

16

— 19

Euseb hat das Praescript des Maximinus schon früher, das des

cinius erst in der letzten

Ausgabe ^bDM^^] gestrichen; über

die Reihenfolge vgl.

826, 25. 828, 3. 4

Lactant. de mort. persec. 44, 11

Dessau

inscr. Lat. sei. 1,

151

[17 TER

j

18

>R

Rufinus VIII 17,

4—7

793

>maximus, Germanicus, Aegyptiacus, Thebaicus, Sarmaticus quinquies, >Persicas bis, Carpicus sexies, Armenicus, Medorum et Adiabenorum
>victor, tribuniciae potestatis vicies,

imperator decemnovies, consul
V^alerius

octies,

>pater patriae,

proconsul. et

Imperator Caesar Flavius

Con- 4

>stantinus piiis felix invictus
>potestatis,

Augustus, pontifex maximus, tribuniciae
disponimus, nos quidem ^

imperator quinquies, consul, pater patriae, proconsul.

>Inter cetera,

quae pro

utilitate rei publicae

>primo volueramus secandum antiquas leges et publicam
>servantiae disciplinam cuncta moderari, inter
10

Romanae

ob-

quae etiam hoc addere, ut >Christiani, qui paternam religionem reliquerant, ad eam rursum rever>terentur. verum quoniam iudicio quodam animi sui tanta eos obstinatio

7

NPOF
^Ib constantinus libri

10

1

2U

2

^^. ,>.^ ' & - > --, > >(^ >,& ^ ^ > - ^ ?] >:, > .^ > > > . . '. ,>, > > ^. ^, . . ,^
:•
-vjto

>anaffoöv

*

- ]^, ^ > 7) > ^
704

Eusebius, Kirchengeschichte VIII 17, 8

,3.

,

d

^ — 11

-

8

^

.

6•

10

^6<.

-f]

'^3

,

11

1

Aus der früheren Ausgabe schalten

ATER

xal avoia<

ATER,

b [—23

],

[von 23

ATERD AbDM
ffatiy

[
8

],

T^ER*

von Eus. in der letzten Ausgabe verändert,
multi etiam deturhati sunt
\

nicht ursprünglich, in proposito Lact.

bD 15 ATERb^ D
I

ATER
corr.,

porrigendam Lact,
b
corr.,
|

23

^^

TEBD /> BD

/ AR

ARM
]

D^ ^^"

)
1

^

et

nach

ein:

>0
|

übergeschrieben] b

«
]

7

TrRc

8/9


11

-

vgl. Lact,

multi periciilo

suhiii-

24/25

^^
Tr
]

9/10

9

amOw M^

corr.

Mc

|

bDM
|

|

18

20

>
TER

ABDM

Zusatz der letzten Ausgabe

26/27

avoLa

=

inuasisset

tanta stultitia Lact.; die

Worte

sind von Euseb nicht zufällig in der letzten

Ausgabe [bDM2^^] gestrichen

Rufinus VIII

17,

8-11

795

>rei

huius habuit, ut nullo

modo

redire vellent ad ritum religionis anti-

quae a maioribus fuerat instituta, sed eo magis pro voluntate sua >unusquisque legem sibi ipse constituit et in locis diversis plebs diversa >concumt, cumque pro bis a nobis propositum fuisset edictum, ut ad 8
>qiiae,

5 >patiias leges redirent et antiquitus constitiitas
>se

,

plurimi eorum periculis

mortesque innumerabiles tolerare quam oboedire >praeceptis talibus maluerunt et quoniam multos adbuc in eodem 9 >animi iudicio durare pervidimus, ita ut nee dis caelestibus honorem >debitum redderent nee suae religioni satisfaeere viderentur, respicientes 10 >ad solitam mansuetudinem elementiae nostrae, qua eonsuevimus omni>bus hominibus dare veniam, libenter etiam erga hos indulgentiam nostram >credidimus porrigendam, ut rursum sint Christiani et eonventieula, in
potius

subicere

>quibus orare consuerunt, extruant et reaedifieent, ita tamen, ut nihil
>contra diseiplinam publieam gerant.
15 >eabimus,
aliis

vero epistulis iudieibus indi-

quid eos oporteat observare.

unde eoncessa hae nostra indul- 10
salute nostra et pro rei publieae
re publica etiam ipsi securi agere

>gentia exorare debent
>statu, ut

deum suum pro

omni modo ineolumi degente

>in propriis laribus possint<.

graeeum versa, nos rursum transfudimus 20 sed post haee quid conseeutum sit, videamus.
latino in

Haec de

in latinum. 11

NPOF
8 dies

PW^
18

diis

P2

|

13 consueuenint

\

16/17

publieae

.

.

.

re

om.

I

laribus] F"^ laboribus

NPOF^

\

possent

PN

4

796

Kusebius, Kirchengeschichte

\U\ Anhang

1

794, 25

Am

Ende des Buches

schalten

AER

früheren Ausgabe ein:

?.'

ötj

10

/

1

20

, ,) - , ^ , ) , ,^ &, & .} ,/,'/. ^,
/)
y
dv

, / ,
1— 17
vgl. 778,

?. '

? ,.
[vgl.

Zonar. 12, 33
//

p.

644b] aus der 1

-, -

2

3

\\

,

1

4

12
776, 9

vgl. 774,

22—20

7—9

19

S.

797,8

vgl.

— 778,

2

AER
Überschrift:

^
ER
ER
1

iv

3

11
1

' ER ^'
|

ER
11/12

R

13

ER

\

>

durch Rasur,

& .
|

'

7.

'

9

A^alois
]

R

10

\

21

tilgt

Schw

vgl. 776, 11

-

-

5

10

^) ^ , '. &, , [^ . •^
•^

, -

Eusebius, Kirchengeschiclite VIII

-^

Anhang

5.

G

)

,
797

5

ER
4

^

^

//

.
776, 16

6

77(3,

1

AER

j

AER

.

10 — 12

>

R

10

Taot

^ . .: 4
:€
aonocf.

^
.

10

.
[

^

?]€7}

[]

.] . - .
vvvoJV
.
|

... .& /
,.
2
))
]

AAniTBDM2'2't^;ER)

7

ER
nach

|

4

am

^
|

3 nach

Schluss

rannorwn

—vgl.

<: —
BD

:
1

-j-

ER
fehlt in

|

11
\

12,13 der Titel



aus

^/.
"> der

i

/
am
|

+

BDE
Schluss

1

6

BDR BD

et

de morte ty-

)

^
\

|

t
\

14 der

Titel ist, wie die falsche

]

Stellung zeigt, ein Rest

früheren Ausgabe
|

— ßaai-

Constantini imperatoris

15 /5

BD

1

LIBEß
I

Villi

II III 5

im
V
VI
VII
VIII

De De De De De De De De

simulata indulgentia.
posteriore perversione.

simulacro, quod nuper apud Antiochiam fuerat consecratum.
sententiis,

quae adversum nos latae sunt.

actis falsis.
his,
his,

qui eo tempore martyres extiterunt.

10

quae adversum nos tabulis aereis conscripta sunt. quae postmodum acciderunt, bellis pestibus fame morte tyrannorum.
his,

et

de

Villi

X

De De

victoria Constantini imperatoris.

perditione ultima inimicorum nostrorum.

NPOF
3
posteriori

PN

SOO

Eusebius, Kirchengeschichte Villi

/.

^
im Text
iv

-^ . — —)
siehe

im Text

//

=

/

1

/. . ) '/ -. ^
>
R]

^ -.

^

[

?.

^.

^

Eusebius, Kirchengeschichte Villi

IE
/^

^

—YÄ

^& .

siehe

R

= =

im Text
im Text

^

^/. . '

801

^=/

Eusebius

II.

51

"

g02

Eusebius, Kirchengeschichte Villi

1,

1

:, .-'
7'«

)

&6 &,,3

..
10

^:€

1

?) '
16 Für
if

^ & ^ ^, ' . &^
:
^8^
^
€6,
7]

,, ,
(^\

All

6

^

^ -.

d
7

^ 7]^

OL

sclialten

20

^>// > /. ^ >&
>&

>

&
«//
^

^^ ^ ^ ?]
1

ATER

aus der früheren Ausgabe ein:

, -^
ßoi^rj

- ^
^

--

3

-

4

ATERBDM^•^!
1

^

3

>
',

ABDM
12
IM

2

ATERM

BD
vgl. zu
]

|

6-8
1

—10
C

Doublette zu 11 12
j

776,4—9

>

14

ATER

>
24

D

>

TiER

Tr

Rufinus Villi

1,

1—7

803

[I]

Huiuscemodi
propositis

edictis imperialibus

per

omnem locum

Asiae Pontique

All

subitum lumen refulsit. sed Maximiniis, qui in orientis partibus Caesaris tyrannidem potius quam locum tenebat, tarn quam crudelitatis suae materiam sibi subtrahi non
velut

ex ingentibus

tenebris

ferens,

cum

ei

displiceret

edictum nee tarnen auderet obsistere, proponi
sed Sabinus, qui 2

publice legem et omnibus in notitiam venire non patitur, verbo tarnen
iudicibus praecepit indutias Christianis interim dare.

per illud tempus praefecturae culmen regebat,
10 efficit cunctis id,

omnium provinciarum
iudices vero
7

iudicibus scribens et praelatam imperatoris inserens legem manifestum

quod Maximinus obscurare temptaverat.

NPOF
1 huiuscemodi] huiusce cidiodi
\

edicti

\

2 propositi

\

3 maxi-

mianus iV«

1

7 praecipit

|

8 regebat]

PN

gerebat

OF

\

9 inferens

1*

5

10

1

20

2

, ^, .. . ' .', ^ ' ] . > ^ ^ >' - >'. >, ?- - ^, > /. , ^ > > . & > > > .<. >^
.*

.^ ^
g()4

Eusebius, Kirchengeschichte Villi

.. )]
'

>•/'
>r//V

.
9
II

xcd
ijrl

^:

1,

S
kjTire-

^

,

7]^'.

im

?]•

xcu

8

../.^

Jtäoav jtoIlv

ovvt-

,

Vr'

>

o.tujc

«

-

6

ATERBDMZ.^i
1

ATER

RBDM
von
7

AT^EBDM

/
14

Doublette zu 802.10-804,1

}4,

6

ATER

BDM

1

3 de

>
ATER

14
|

|

5

BDM
1

6

ATERMZ
ist

&
BDM^"^

BD

|

-

TrR,

unverstandlich, auch der Anschluss
inconcinn, vgl. zu 77ö,
|

durch das Participium
corr.

TS

durch Rasur

^
| \

AM

i

12 ov

TER
ATS

BD
1

7/8
|


11

8

J5

BDM
1

ATr
|

T^ER
23

16

R

Tr
corr.

^
ER
Te

7]
4—9
20

TERBDZ ATER

Rc
]

|

]

24/25

«•

2

corr.

Rufinus Villi

1,

S

805

per singulas

ciTitates

edicta

mittentes legemque praeferentes relaxaii

cunctos, qui tenebantur in carcere, quiqiie in metallis aut quibuslibet
vinculis adservabantiir,

omnes abscedere
si

liberos iubent.

quibus

ita gestis 8

velut post

nimiam tempestatem

solis

splendor caelo redditus fuisset

ac terris, duces populi nostri per

singulas quasque urbes frequentare

conventus, concilia agere, sacerdotia reparare, singulas quasque ecclesias,
si

cui quid deesse videbatur, instruere.

quae

cum

ita gererentur,

Stupor

ingens habebat infideles gentilium de tanta tamque subita conversione

NPOF
5
staurare
acj

bis
\

in ras.

\

6 conuentus]
1

cmn

Graecis conu. ecclesias

in-

XOF

sacerdotio

7

si

07n.

10

1

20

2 ^*

.^' , , - ^^ ' . '^ . . ^ .^ , & , ^ 7] , ' ., )/ ^. ? ^
'' & ^ &^ . ^ '& -^:^^ , ]^
t&voji'.

4»0

Eusebius. Kirchengeschichte Villi 1,9

^

Tooc:vTf]j:

(•^7^
ajtavTaz

rrctnaoo^ov

Ti

.^ - ..
—-

*

9

7///

/yr

dt

Tfjj:

,'(}8

tojrsvoov.

rovj

^

\

m

^/.

^-

10

7^:
,

11

.&

.

Jooo?JTO

^

:'
^

{^^
^

'

-

2

TivoiV

20/21 7S0,

22.

8ö2, 3/4

ATERBDM^•.!
2
de

'

aus tCov coit.
1

• BD
10
|

|

3
|

U
RBDM
zu

ATERM ' BD 16 > BD TER^BDM ATER
22
.
.

AR

^
11 7)
|

ATER
13

1

20

/
|

auf Rasur De

19 ß

R(
|

]

BDM^
21

ATrR
S. SOS,

'^
|

ohne Responsion
.
.

24/25 steht in sachlichem

Widerspruch

S. 808, 2/3

und

12—20

dui'ch

25

AT^BDr
26
Tr

TcTiERM

\

Tr,

Rasur

2

Rufiims Villi

1,

9


magnum
si

SOT

rerurn, ita ut admiratione ipsa fateri cogerentur

deum
si

esse,

quem

Christiaiii colunt.

nostrorum vero

solam verum qui in agonibus 9
et

fideliter et viriliter

perduraverant,
et

cum omni
bis. qui

fiducia et laetitia agebant.

qui

vero

laugaidius

ignavius egerant,

cum omni
deum

humilitate et

5 supplicatione

medicinam poscere ab

incolumes perstiterant, prosupplicabant.

perabant

et

per eos repropitiari sibi omnipotentem

iam vero
gulas

illi.

qui de metallis fuerant relaxati, venientes per urbes sin- 10
et inefFabilem laetitiam

magnanimi sublimesque incedebant
dei
ecclesiis

atque

exultationem

exhibebant,

toto itinere per plateas

quoque

10 civitatium et vicos
et

magnificarent
metalla

cum psalmis et hymnis digredientes, ita ut stuperent deum hi. qui eos paulo ante vinctos et catenatos trahi
laetos

in

viderant,

vero

nunc atque exultantes cernebant ad
qui prius infesti nobis videbantur

propria remeare.
et adversi,

ex quo etiam

ipsi,

nunc subitae conversionis miraculo congratulabantur nobis
sibi

15 et

communem

ducebant laetitiam nostram.

verum cum haec

ita in agris

ac vicis et urbibus agerentur et pro
exultatione gauderent,
insita sibi nequitiae

2

reddita sibi pace Christianorum populi modesta
totius boni inimicus tyrannus ferre
plj rabie

non potuit, quin

gaudia

ista subrueret.

|

etenim Maximinus,

quem

orientis atque

20

Aegypti partium tyrannidem tenere supra diximus, sex non amplius menses passus est nostros in pace persistere, et protinus quidquid ad

obturbandam eam nancisci potuit, molitur. igitur primo prohibere nostros per occasiones quasdam temptat, ne ad coemeteiia convenirent. tum
deinde nequissimos quosdam Antiochenae urbis viros instigat legationem
25 mittere

adversum nos, deposcentes. ne
cuius
legationis

in propria patria degere

liceat

Christianis,

initium

facit

per Theotecnum

quendam

NPOF
2
tium]
si oni.
\

10 ciuitatem

|

19 quem]

PF

quae in

NO

\

20

par-

NPF

partibus

{ ] :>: . , :^ )) ?Jov :.'] {^
808

10

1

, ^.' ^] ,.. ] ^ ^ Eusebius, Kirchengeschiehte Villi 3

4,

2

:

ir

^)}

jtccq'

oia.TQa^aoO^cu

'

{, ?]6

tTt{)Ov^

tJt'

?]^

77]6

*

3

^

€6

.

]

^

/], 1:.
ojg

/.-

20

^^ ,&
22

] 7]&. ^ :>

^ ^ _

/ 4

1

— 8.810,2
^]

ATERBDMT^
1

zu 19/20


J
\

16

BD

5

/.>
BD
TrErR
16
>/

^ ,
vgl. 7S2,

^,
^" ))

zu
S.

?/:>'

.
\

-

2

12

112

schlecht
|

redigii-te

Doublette

vgl.

806, 24

BD
R

|

4

2 —
!

2

ATER R
^

>
7

|

6 <pUJoac
ye

>
R

TERBDMZ
AT^BD^^
|

TcEiM
setzt
1-t
cJ/)

/
>
1

>

19

]

10

ATER ATER
weder
1

BDM

12

'
BDM
1

/,
überj

noch

13

ATER
22
Tr
|

BDM
BD
16

TrR

ATER
BD
|

ER
20

ATERM
\

18 19

TERBDM

-

'

BDMZ '
TrR
|

ATER
23

^"
ATißDMZ^

BD

-

TcER

Piufinus Villi 3

4,

2

809

curatorem Antiochenae urbis, pravi iogenii hominem pessimique propositi. sed et alios per singulas civitates similiter deterrimos cives ad simile facinus inpellit et ex omnibus provinciis huiuscemodi legationem

[III]

10

adversum nos speciali qiiodam odio et donec omni modo mala, quae iam quieverant, renovaret. mala mens malusque animus velut sitim quandam et famem se pati putabat, nisi laniari carnes civium et sanguinem eorum profundi videret, interea repperisse se occasionem maximam ratus ex eo, quod apud Antiochiam simulacrum quoddam lovis Amicalis nuper consecratiim artibus quibusdam magicis et inpuris consecrationibus ita conpositum est, ut falleret oculos intuentium et portenta quaedam ostentare videretur ac responsa proferre. idque omnibus et quod posteaquam ab uniipsis imperatoribus pro certo confirmatur.
dirigi

conponit.

multaque

alia

obstinata

contentione

machinatar,

^

versis

creditum

est,

adseveratur item

deus

ille

dedisse responsa,

ne
1

15 Christiani in
fieri potest,

urbibus habitarent neque in vicinis urbi locis, sed quanto

longius fugarentur.

quibus cognitis omnes, qui ubique erant J 4

sub tyranni regno per urbes ac provincias singulas, scientes gratum hoc esse apud eum, similem de Christianis sententiam ferunt et missis ad 2

eum
[llllj

legatis ea de imperatore inpetrant,
invitati.

quae ut peterent, ab ipso fueinstantia per urbes singulas et

20 rant

tum vero

rursus adversum nos persecutionis rabies in-

stauratur, et

Maximinus interim summa

NPOF
1

pessimumque

1

5,6 quae tarn quieuerat

"

JravTa
avd^

}.
10

' ^ ]^. /.^ . .^ ,, ^ ^ &.
810
Eusebius, Kirchengeschicbte Villi
4.

.'

ivöo^oi

\

^
jräoav

3

6,

1

,

ou

:

jtqoc

) 3

1

20

^. ,

^.
,

, ^ ,, ,' ^ ^
fjv
,

•^

)^

^
Im

5

1

//f/^o2'o-:

^/

?.

^.

,

^

-

-

2

25

,
28 — 8.812,4

6

&^ ^ )
vgl. 772.

^ ^ ^^ ^\

^
|

^ '
?)
'

6
1

9-12

ATERBDMZ^
2 7()1 Töjv

ATER
|

6

D 8 TrERBDM /, Tc
|

) )
13


T^
corr.
|

^
Tc
|

\

-

BD
]

[vgl. die vorige

Anm.]

" ER

10

11

BD

unleserlich

AT»
19

12/13

ABDM
]

TER
D
|

|

14

BD
22
1

15
|

24

25

23

812,

/??2 1
BD

^

corr.

Te

21

TERBD ER

|

27

Rufinus Villi

4,

3

G,

1

81t

provincias

sacerdotes simulacrorum ac pontifices statuit multisque eos
et

honoribus et muneribus adficit
in odia et

omnia

prorsiis diligenter agit,

quatenus 3

cimctos beneficiis suis praeveniat, ut per haec promptiores eos efficeret

[V]

10

idque eo magis obtinebat, quo gratieum. quem erga nostros saeviorem nequioremque orem sibi duceret sensisset. et quamvis ei agere cuncta ex sententia liceret, quippe qui iam sibi etiam Aagusti inconcessam praesumpserat dignitatem, videri confinguntur tarnen vult, quod aliquibus iustis haec rationibus agat. acta quaedam velut apud Pilatum de salvatore nostro habita, in quibus adversum Christum omnis blasphemia conscribitur. quae acta per omnes
regni sui provincias praelato edicto mitti praecipit et per urbes singulas.

necem Christianorum.

^51

per vicos. per agros etiam proponi, praeceptoribus quoque puerorum
iubet,
uti

15

quae ad meditandum vel ediscendum dictare solent. haec tradant pueris memoriae commendanda. cum vero haec ita 2 per omnem locum diligenti nequitia gererentur, dux Damasci cognita
tradi

pro his,

imperatoris sui erga Christianos libidine et placere

ei in talibus
sisti

studens
facit

indignissimas quasdam mulierculas de trivio conquisitas
et agitari in his

sibi

20

phirimam quaestionem, per quam cogeret eas actis profiteri fuisse se quondam Christianas et scire, quod inter ipsa mjsteria eorum spurca quaedam et inpura committerentur. aliaque huiusmodi flagitia, quae ne audire quidem bonus quisque pateretur, mulierculas actis prosequi facit eaque conscripta ad imperatorem refert. at ille
proponi ea nihilominus per singulas quasque urbes ac provincias iubet,

quamvis dux
25

ille

non

in

longum

tali

fraude gavisus
in

sit.

brevi

namque

(>

1

quadam

insania

desperationis

incensus

exitium vitae suae proprias

sibi intulit
[VIj

manus.
fuga,
c

rursum persecutio et supplicia renovari. iudices provinciarum tamquam gratum aliquid ex hoc imperatori exhibentes in nostros atrocius desaevire. igitur apud Tyrum Foenices urbem 30 tres quidam iuvenes correpti, cum se Christianos esse confiterentur,
bestiis subriguntur,

Nostrorum vero rursum

cum quibus

et

Silvanus episcopus quadraginta annis

functus sacerdotio, vir mansuetudine animi et ipsa iam senectute vene-

XPOF
11 praecepit
libri
\ \

22

scripta
[om..

\

24: in] erld.

om.

lihri
\

\

25

quaii-

dam

insania

in ras.
|

per

Pi) dispensationes

29

foenices]

foenicis

iVOF

30 quidem

§12

Eusebius, Kircheiigeschichte

\0

15

20

: , ^ , ^. ^ ^,. , ^,., . . ., ^. , ^(•

}} .-'.

jroXfi r/]j

jraQaoiooi'Tca

^^ :
'

^
,

,

Offag

tjiiöxocrog

'

'^. ^ ., 2

7,

2

'/.'

^''

2

.

^ -:(:

-:
\4

Iw

xcfav

.

3

'/\

tvd^a

\^\ -

" })

ffal

25

& ^
4—10
1

,
vgl. 772, 24

.^ ^
| 1

^^, \ '

^ ,
7].

im

4

& ^
TERD:\I
|

7 1

2

— 774,
I

1

10-15

vgl. 772,

2-ß

,
19
T^m,
in
I

ATERBDM^'^
tidan TrRDr

AB

|

4
|

BDM ATER
10
corr.

r//

ATER
11

BDM
|

BM

,

I

getilgt

16
\

814,

ER
corrigirt

!

Tr durch Missverständniss von Tcm

^

18

BD

|

20 {^'

^ '^
|

O-eloji'

R

23 BD

>^+
|

&'
T^

20 21
24
|

corr.

Tr
I

1

21 avüjof^ojvTO
iV'l

|

ATERM
|

4-Tc

25

)>

1

27

[

TERM-Z

^
29

BD

>

T^D

> T^TrR

ABD

Rutinus Villi

6, 2.

3

813

rabilis.

idem tempus etiam Petrus, de quo supra memoravimiis, 2 Alexandrinae iirbis episcopus per omnia insignis et omnibiis virtutibus
per prudentia

adornatus, in scripturis vero divinis et in verbo dei prioriim nullius in-

onmibus perfectus, vere et sacerdos et hostia dei subito rapitur et tamquam ex Maximini praecepto cum quo simul et alii plures ex Aegypto episcopi capite obtruncatur. Lucianus quoque vir moribus, continentia et eruditione 3 trucidantur. praecipuus, Antiochenus presbyter, cum ad tribuual iudicis fuisset adferior,
et

quoque singularis

in

ductus: >cur<, inquit ad
10 sectam, cuius reddere

eum

praeses, >Yir rationabilis et prudens sequeris

tum

ille

data sibi

non potes rationem? aut si est aliqua, audiamus<. facultate dicendi huiuscemodi orationem de fide nostra

habuisse dicitur:
>In
>est

occulto non est, quod nos Christian!

quem

colimus, deus unus

per Christum nobis

adnuntiatus

et

per spiritum sanctum nostris

15 >cordibus inspiratus.

non enim,

sicut vos putatis,

humanae
alii,

alicuius per-

>suasionis

errore constringimur

nee indiscussa, ut
de deo

>tione decipimur.

auctor nobis
sensibus

deus

est.

parentum tradineque enim possit

>sublimis illa maiestas

humanae mentis

inlabi nisi vel Spiritus

>sui virtute delata vel verbi ac sapientiae

suae interpretationibus iudicata.

20 >fateor, erravimus etiam nos aliquando et simulacra,
,

quae ipsi finximus, >deos caeli ac terrae putabamus auctores sed arguebat eos fragilis sub>stantiae suae a nobis praestita consecratio. in quibus tantum venera>tionis inerat,

quantum
deus,

decoris

manus

contulisset artiiicum.

verum om-

25

manibus iictum, sed cuius nos *decebat esse figmentum, errores miseratus humanos, sapientiam suam >misit in hunc mundum carne vestitam, quae nos doceret deum, qui >caelum fecisset et terram, non in manu factis, sed in aeternis atque in>nipotens
ille

quem non

nostris

>visibilibus

requirendum.
studere
et

vitae

etiam nobis
puritatem

leges ac disciplinae prae-

>cepta
30 >dinem

constituit,

servare parsimoniam, paupertate gaudere, mansuetupaci,

colere,

cordis

amplecti,

patientiam
geritis,

>custodire.

sed

omnia haec, quae nunc adversum nos

ven-

>tura nobis

esse praedixit, educendos nos ad reges et ante tribunalia >iudicum statuendos ac velut victimam iugulandos. in de est denique, >quod et ipse, qui erat immortalis utpote verbum ac sapientia dei, morti

35 >se

quo nobis in corpore positus patientiae praeberet exem>plum. sed nee nos sua morte decepit, quibus post diem tertiam resur>rexit, non ut ista, quae nunc falso conscribuntur, continent acta Pilati,
praebuit,

NPOF
21/22 substantia sua Pcorr
sitis
|

23

contulit
|

\

28

leges om.

\

35 po-

P^F^

I

praebebit

Pi praebebat P2

37

pilati] pietati

Pi

pietatis

P2

gl4

5 >rrciöav

10

1

20

^^ ^ ,, >^ > > > > > ,^ >^
> >
>6
-^

> >

' >, .^ ^? & &: ^ ^ & >,
>:7] .
/)

IIMLIX

/ ^
^
]

Eusebius, Kirchengeschichte Villi

7,

3—6

TYPQI

' -

3

^?]

^7(?]

' {

^
?/

. ,^-

4

5

^.

6

7]&

4

S.

820, 8 vgl. die Inschrift
f.

von Arj^kanda Arch,

epigr. Mitth. aus Oester-

reich 16, 93

108

ATERBDM,
1

-18

&\,

^-arni [von 18

^

],
\

2

<f^loG ATERM
ATr

BD

|

4

Tr

|

5
\

^

T^EREDM
9 vor
11 vor
setzt ein

|

6

af^'/jojv

7

oder

\

10

^]
|

|

3

-

erwartet

man

oder

\

ATrRM^"

T1EBD

1

eoJva ADrMZ
14
aus
falsche Übersetzung

BDi
durch Ras.
lateinischer
corr.

TER
|

13

> ^ + Tc
admiranda
seil,

14/15

nominat. femin.,
|

.

.

fides

\

15
\

TERBDM
17/18

16

ATr RZ «^ooov Schw T^ER^ T//v
in

>


Rc
]

ATrBDM^'
19

^
solida

7) ^ /
et

— av;

-


|

//
+

|

corr.

Tr

tTi'

AR

/|

21

vor
anfienr/en

"

TEBDM

%u schimpfen Zarin

Rufinus Villi

(j,

4

7,

1

815

>sed innocens. immaculatiis et purns ad

hoc solum mortem suscepit, ut

10

non sunt in obscuro gesta loco >nec testibus indigent. pars paene mundi iam maior huic \'eritati adsti>pulatur, urbes integrae aut, si in bis aliquid suspectum videtur, contesi minus adhuc >statur de bis etiam agrestis manus ignara figmenti. >creditur, adhibebo vobis etiam loci ipsius, in quo res gesta est, testi>monium. adstipulatur bis ipse in Hierusolymis locus et Golgotbana rupes >sub patibuli onere dirupta, antrum quoque illud, quod avulsis inferni >ianuis corpus denuo reddidit animatum, quo purius inde ferretur ad >caelum. aut si adhuc vobis minus digna videntur baec, quae in terris
>eam vinceret
resurgendo.

quae

dico,

>substantiam

gerunt,

accipite

etiam

e

caelo

adstipulatorem

fidelem.

>solem vobis ipsum
>pios videret in
>in

horum produco testem, qui cum haec fieri per interris, lumen suum meridie abscondit in caelo. requirite
invenietis

annalibus vestris:

temporibus Pilati Christo patiente fu-

15 >gato sole interruptum tenebris diem.

quod

si

terrae, si caelo, si san-

eorum, a quibus veritatem per tormenta perquiritis, fidem non >adcomodatis, quomodo meis verbis allegationibusque credetis?<
>guini

Et cum paene iam
[VII]

bis verbis auditoribus suadere

coepisset, abripi

iubetur in carcerem ibique quasi absque tumultu populi necari.

sed et 4

20 per alia

nihilominus loca tanta in brevi crudelissimus tyrannus adver7 1

sum nos excitavit, ut longe saeviora prioribus et diriora patrarentur. Quando enim adversum nos legationes provinciarum vel urbium,
quando
tot et tanta imperialia edicta venerant, ita ut etiam aereis tabulis incidi leges,

Zj

quae adversum nos datae fuerant, iuberentur, quando pueris
contumeliae nostrae gratia

25 scholaris meditatio de Pilato et lesu haberi

iussa est et confictis referta blasphemiis per totam
bis

diem decantari? in vero legibus, quas adversum nos aere incisas singulis quibusque

NPOF
9 quo]
i^2
|

quod

PNOF^

\

12 solum
|

114
]

patiente]
\

NOF pendente
21 patrarentur]
\

P2

in ras.

15

terra Pco?t

15/16 sanguine NP"^

O'^F pararentur
laris

parerentur

'

paterarentur 0^

23

tot om.

25

Sco-

PO

scoliaris

F

scholaribus

9

^' >6, ,, & . > . > ^
81
Kusebius. Kirchengeschichte Villi
7,

7

>^.

>^:

jrvQxa'iag

,

tvO^icog

jtqo^

/jfitrtQav

cjöjreo

:6

7

.

ßo/jihetav

>&
>(f

10

15

20

> > >
>

- .. -^ >-^. >^ - , > > ^^ ^, >^ ^ >7] ^ & ^ >
' >/ >
>,€.

7]

>1:

^
-

•07

8

>0(faoöav,

>

,

,

2

> , > > >.
?'
ATKRBD^I, Zarm [—5 ATER 1
^, durch
13
17
Ras. corr.,
|

^^

^^^
^- |

^,
|

9

<.
|

iaviv],

D

|

11

Schw
|

12

^^ > BD
|

AT^BD
18 19

{}
21

^

BDM
i

>-

ATER

28 nach

?.& + )] :;
ATER
1

)

16

BD
22

R

19

/>

&& '&^
[von

],
8
vov]
|

BDM
\

9

dem Dienst der Opfer

|

16/17

[

[Nestle]

>]

|

TcERZ

18

BDM

ATER

|

20

.

\

|

23

|

24

no?.?.Oj

BD

TrR

|

Rufiims Villi

7,

8.

9

817

civitatibus proposuerat

^

in

aeterniim mansuras, iacianter satis et S. 9
suis

siiperbe

descripserat,

quod ex quo Christiani sedibus

urbibusque

pelluntur, et aeris esset laeta temperies et terrae fecunditas abundantior,

NPOF
3 esset laeta] Eusebius II.

OF

essecleta (-data N'a)

esse laeta

Pi

(leta

P^)

52

H)

15

20

&.& ^. > >
>a0^avaTOJV

^ :. ^ 1: .' > ^& ' >. ^ ^ ^^ ^. > ^' > >, .^ ^ .3^ , ^ : >^ > > ^ , ^ ] €: >^
SIS
Kusebius, Kircheugeschichte Villi
7,

10—13

^*

trsga LtiÄtyst
ir

10

tou

] .^
,

/
11

>xcu

>^.

> > 7/^. >

>6 >:

'^

\

xcX

ajToöod-Biöav

?]

^

xcu

7]

ajToXav-

.-

^12

xcu

>^

6? .^.

:

?/

13

%'

ATERBDMZ^
2
|

^
1

4
|

BDM
5

^ { ^ .^^ & [&
T1ERBDM
ATr
|

(Blumen)pflanxe7i

Schw
7

piis

actibus

descripserat famulari
|

vgl.

auch 823,

^ ,
|

T^ER
|

Tr

TcERBDM>ATi
[821,
7/8],

14 qua7?i suis im-

,
TERBD^
schlecht für
|

'•-

dorbene Stelle

8

ADr

10
12

7)

TERBDMT

11

ATc,

durch Rasur,

R

7)

RBOl ATER
17

^

15 IG

'— 7/}
/;'

durch Rasur.

T^BD 7) EBcD

|

14

oJ

13

BDM •
|

)
[11]

^

haben ihre richtige

Stelle

nach

TERBDM
Tr
r;

>

durch

Conjectur, vgl. zu 15/16

19

21/22

^, '/&

TiooGffuJjo

ABO}!

TER

)

7)
|

21

?)

;"//() ATiERBD^"

[=

qui

est noster ani77ius]

iiny^j

T^E

AR

?.\

ipv/Jj

in wv/// corr.
U'vy/iO

]

BD

22

^,

^
Tr

-Schw

durch Rasur

corr.

Rufinus Villi

7,

12.

13

819

ac segetum copia uberior, et ideo satis recte consuli ad deorum immor- 12

talium gratiam, quibus niillae
ut

ita acceptabiles

victimae litarentur,

quam

omnibus locis, in quibus eoram maiestas colitur, pelleretur. addit quoque etiam illud, ut quoniam tarn 13 piam tamque religiosam petitionem hanc ab imperatore poposcerint, quidquid illud est, quamvis difficile videatur, quod suis commodis aestiment profuturum, pro hac gratia nihil sit, quod impetrare non possint,
inyisum bis
ex

hominum genus

NPOF
5 poposcerint]
poposcissent

POF

\

6

7

aestimant

\

7

possent

NPO^F
52*

S2l)

1<*

15

^ ^ > , ^ , ' ^. ^, ', €,
Eusebius. Kirchengeschichte Villi
7,

14

S,

2

>fiovXfj0^7jTS

>^
>}^totJ:

>.'^(

>^ : ?]
cuTfjöcu.

arri

ravTtjc

XcoQu

.^'

jtoihv

\

cftXod^tov

>^

>7(> <

7]

7)
Jtäoav

^^
Im

,' ]
jcqo-

14

,

.

^ :,
?]

.

^^, -

^ ?.6.
•^

-

15

^

^^,

1>

.

20

25

^ ,-^-^ , ' , ^

xctl

-

•*

^

7)

8

1

11/12 Matth.

ATEREDM^•^ 3 /ojQLO ATERM
Mommsen,
oder
fiet
1

sein

BDM

,

D^

corr.

^ '
24, 24, vgl.

.
avQ
|

2

zu 604, 4

BD

|

aber

kann schlechte Übersetzung von documentum erü
corr.
|

^
>
16/17
]

'
ATER ER
1

|

//^«

T^,

durch Rasur

7

ex'/ovoLa

>B

|

9
|

18

824, 24

BD
]

18
11

^
12

|

10

D
1

1

-

ATER > BmiAZ /jv yoa<f/^v TcEBDM
corrigirt

20

ARDM

-• ^"
|

-^

/•
\

-) ^
14
BD:\I

ATER

15

^
^,
ATER^"
|

R

[

durch Rasur

17

BDM
3

18
1

-' ]

•'

[

22 8

TcEBDM
|

AT^R

RM

24

BD

Rufinus Villi

7,

1—

8,

2

821

tantum ut hoc diligentius observent, ne Christianis qualitercumque ur-

bium concedatur

ingressus.

[VlII]

Et quidem quantum

in

hominibus

fuit, satis in

angustum

res nostrae

15

opesque coartatae sunt, ut secundum
5

illud,

scandalizari possent etiam electi. homines rebus nostris superesse visum est, omnipotentis dei Providentia inbecillas hominum mentes periclitari ipsa desperatione non patitur. continuo namque nee mora, dum adhuc per aliquas longius positas
civitates

quod scriptum est, in bis sed postquam nihil reliqui apud 16

impia mitterentur edicta, adrogantiam tyrannicae vocis refrenans,

10

qua
serat

laetas segetes pro Christianorum

fuga

et

uberes frugibus descrip- 8

1

campos, imbres restringit in nubibus et effetas arida sterilitate segetes derelinquit. arescit etiam herba camporum et non solum hominibus fructum, verum etiam pecudibus pabulum negat famesque taetra
et

obscena ubique grassatur.
descripserat

aeris

quoque temperies. quam
tantam

suis impiis
est,

15 artibus

famulari,

in

corruptionem versa

ut

humana corpora
non
et his, qui

ulceribus pessimis, quae ignis sacer appellantur, nee

dicuntur carbunculi, replerentur, ita ut et ora
si

hominum

atque oculos occuparent, ut
nibus orbaretur.
20 ac

qui forte ex his effugisset mortem, lumi-

sed et

aliis

nihilominus pestilentibus morbis virorum
et

mulierum inmensae multitudines
additur
illud

praecipue infantum aceryatim

cadebant.

etiam his malis, ut Armeniorum gens olim et 2

NPOF
11
effectas

'

1

13

taetra] terra

1

15 famulat

"

|

17 et2om.

PO

I

18 occuparent

ut]

occuparentur

,& . ^
uticvovj:

:, :
S22
ti

Kusebius, Kirchengeschichte Villi

, ^

\^?]

^ ^

jrQog

48 '^,
fvot\^eiav

S,

3

S

7]$..

10

15

20

25

,, ^ ,
:>
.^
?/,

€6,

^,
30

^ ^ ^ , ^.. . ,. . .^ /. )^ &
^.
]

, ^, . ^. ,
^,

. .^,

^^. :

,6

3

,
-

4

^^,

-

5

^.

^63

6

7

^>•
\

8

ATERBDMJT^
7

^>
4

nEiQojuEvoa

9

^] /

R

6

|

10

^^
BD

]

6/7

DM

|

12

|

15 6

ATrRBDM

/.-

2

^

^
| |

BDM
1

ATER

|

|

19

23

>

corr.

TcTr

|

27/28

D

'/.^ ^
,

^"
|

[24

-

|

durch Ras.

corr.,

R

29

BD

Rufinus Villi

8,

3-8

823
religionis

utilissima et amicissima populo

Romano, dum ab eo Christianae

ritum, cni devotissime universa dedita est, in idolorum

5

cultum mutare cogeretur et daemonas venerari pro deo, inimici pro amicis et pro sociis adversarii effecti manu se adversum nefaria eins edicta defensare parant quae simul omnia coacervata stultae ab eo 3 ac sponte bellum inferunt.

poenas adrogantiae deposcebant, pro quo per fugam persecutionemque Christanorum pacem sibi et rerum oranium copias atque ipsius etiam

10

15

temperiem deservire iactaverat. igitur cum ipse et exercitus bello 4 Armenico vehementer et acriter urgeretur, populos per urbes et vicos, quibus divina atque humana prospere cuncta cessura legum suarum aucin ur- 5 toritate promiserat, fames dira absque ulla miseratione vastabat. bibus tantae per dies singulos multitudines cadebant, ut nee loca ad in agris vel vicis plurimae domus penitus sepulturas invenirentur. vacuae remansere. quod et si aliqui imminentem videntes stragem filios ^> suos ad urbem venundaturi abduxerant, dum emptor moratur aut retractat
aeris

etiam ipse moriturus accedere,
dos se speraverant, interibant.

cum

liberis suis,

quorum ex
radices

pretio alensec"

aliqui vero

dum

herbarum

tabantur earumque sucis
20 familias

animam
natae

sustentare temptabant, perurgente ine-

dia incauti letali aliquo haustu corrumpebantur.
et

mulieres quoque matres

honesto

loco

vi

famis cogente

pudoris

oblitae

ad

publicum
in faciem

stipis

petendae gratia descendebant, et quas verecundia aspicere
sinebat, expetere aliquid cibi vel etiam de

hominum non
cogebat.

manu

rapere

fames

quam

plurimi vero ita exhausti incedebant, ut 8

simulacra magis carne carentia
25

quam homines

putarentur; colore taetro,
et

luminibus in profundum demersis, huc atque illuc corpore nutabundi

NPOF
9 populus

NP
om.

I

10 censura
\

[16

moriturus om.

|

18 ani-

mam] animum

20

familias om.

5

10

2

25

. : :. . . ':. ^ ^ ^ . ^ ' ^. ^. , !> > . ^
,' ,
'
'

: ^ .. . ^. :
.

^ .-^ . ?] 7]6 ^. ( ,- ^'. :^ , :?/6 -. .& .^.
S24
Eusebius. Kirohengeschicbte Villi
S,

9

— 14

ntuta^

Iv utoai^

ö(fioiv

.-:

^

'

^ ^
:6
vooco

?):)'

9

10

?\

,^
\
\ 7)
BDM^
Rc
\

?'/ ^):Im

Ijra- 11

12

^

. -^ -/ ^ / ^,^ ^
ATERBDMZ^
1
(J'

^

2 TOKfov T^

corr.

Tc

8

^
|

3

T^ corr. Tc

|

TER

11

ATER

BD

/. -' '/
,

-f-

13

14

TER^

12

nach
',

Tr

7

D

|

10

BD

BD

i

|

12

|

13 '-

T^BDM^*

AER
Tr

o^iovo

',

Tc getagt

14

BD

|

21 22

1 — /.
i

ßi

+ Bc
R

\

IS

mit Hiavfer und Krank-

heit

22
1

TERBD

^,
|

corr.

\

23

^
'

U

jjorf}

|

BD

25

BD

1

BD

26

R

1

27

Rufinus Villi

8,

9—14

82

5

iam iamque lapsuii ingrediebantur, nee voce iam stipem, sed ultimum trahendo spiritum deposcentes, ita ut nonmimquam si forte fragmentum panis aliquis, quo frui non liceret, aspiceret, dum manum conatur extendere nee desiderium vires corporis consequuntur, in medio conatus inquod si quis forte locupletium, mise- 9 Yalidi ictu frustrante concideret.
ratione permotus, inpertiri aliquid cibi indigentibus voluisset, constrictus
et

praefocatus multitudine eorum, in quibus
deserebat

nemo

erat,

qui repellendus

videretur,

inceptum nee misericordiae propositum per vim
valebat
explere.

eorum, quos inedia inpudentes feeerat,
10 plateas

interea

per

omnes et angiportus erant omnia repleta eadaveribus mortuorum nee erat omnino qui sepeliret, dum et ipsi, qui adhue superesse videex quo bantur, morbo invalidi essent et quasi eontinuo morituri.
fiebat

speetaculum miserabile,

ita ut

quam

plurimi eanibus devorarentur. 10
dividebant sibi populum, 11

igitur duae pestes validissimae,

fames

et lues

15 et pauperiores quosque, quibus eottidianus vietus

opere

manuum

quae-

rebatur,

velut

vieinos
et

sibi

et

proximos populabatur inedia,
videbantur,
lues
sibi

illos vero,

qui

loeupletes

referti

opibus

velut proprios

defendebat, ita ut videres numerosae familiae

domum

intra breve

tempus

ex uno in alterum eontagione currente extinetis omnibus vaeuam dere20 linqui.

fames luesque, sed uno mortis exitu 12 bellantes, urbes agrosque vastabant. haee extitit legum Maximini et 13 elationis atque adrogantiae eius et iudieii de Christianis habiti remunesie discretis

quidem

castris

ratio,

haee

illius

in

deum

pietas et religionis,

ut

adserebat, caelitus

25

verum, ut superius diximus, cum et inhumata mor- 14 tuorum eadavera, quos fames consumpserat, in plateis iacerent et quos lues usque ad unum interemerat, nihilominus insepulti in domibus
traditae maiestas.

manerent,

qui

vero

superesse

videbantur,

urgerentur inedia,

clamare

omnes

et

sponte Christianorum
ut

pietatem
et

misericordiamque inprecari,
egerant, nune supplieiter

quosque paulo ante
30 exorare,

extorres patria
solito

domo

more

sibi

viventibus

alimoniae

auxilium

deferant,

mortuis insepultis sepulturae iusta persolvant.
servari.

apud ipsos tantummodo

miserationes valere, apud ipsos solos, quae humanitatis sunt pietatisque,

nee tam veram religionem, tam sanctam tamque in omnibus

perfectam

uUam

esse,

quae universis

hominibus consulere tamquam

35 propinquis et proximis suadeat, nee esse alium ullum praeter Christia-

norum deum
per
dei

tum vero nostrorum populi, quibus re vera gratiam, quod maxime omnibus mirabile fuit, neque fames in
confitebantur.

aliquo neque lues fuerat dominata, in nullo prorsus iniuriae memores,

NPOF
5
ictus
I

23

illis

&. \^(€^ , ,?/6) ^ ^
826
Eusebius, Kirchengeschichte Villi
S,

ovu.iat^L•

xca

T/fitQa^

ttev

(]

.^ ^, :6
Gva jräoav
vjro
iij

jroZiv

cj^

10

oxoTcp

^. -^'. ^ ^ '^ ^ ?/., & ^ ^. :^

1

2C)

^ . .). ^ ^ . , ^, ," . ,
012

^^ ?] ^.
a(f7}

' ^ ^
15—9,
1

tQyoij:

tjnoeixrvu^i'oi
d'

.

d^vtjoxovTOiv

/'
,

oh

jräoiv,

^ -

15

:\

-

7)

{^

^\

IjtiöxoJtov

^

&

.
.

^

22

2-1:

;

^
16-18

[
ATER
|
|

Aixtvviov

Rc],

^
6
|

, ^/.

\

ovvtoei

y.al

-

,
— 778,
2

nach der früheren Ausgabe

vgl. Prov. 3, 11. 12

=

Hebr. 12,

20,21 776, 9

=

796.

19-797, S

ATERBDMZ^
8
1

^ 8• ^
AT^BD
9

TcERM
AT^

|

5

ATERM
12
1^1
\

|

corr.

TcTr
\

|

13 «y-

ATER

atT^/r

14
17

7)
BD
|

>
20

BDM

15

>
9

1 16
20
d/)

>
834, 4
1

BD

|

838, 16 /
\

S2S, S

832, 22

BD

Tc

22

ABDM

> >

844, 22

IÄ BD 20
T^Tr

ATER

21

]-

TER

Rufinus Villi

8,

1

827

more
nicis

sibi solito et
instituti,

ad misericordiam etiam inimicorum praeceptis domiconferre certatim unusquisque prout poterat cibos et
pereuntes
et

sustentare

ac

reficere

non solum cibos cum

eis,

sed et

affectum participare, ex quo indigentibus etiam parva sufficere videban5 tur,

quod cum magna pietatis affectione praebebantur. illos quoque, qui morbi contagione laborabant, ad quos nullus gentilium, ne propinquorum quidem introibat, sedula et frequenti visitatione curare nee pati omnino aliquid per contagium, quippe quos gratia divina circumdaret, cadaveribus quoque mortuorum sepulturam deferre et quae sunt
ita brevi

10 naturae iusta conplere.
et vicos et

ingressu solo Christianorum per urbes
ipsis

malorum

facies

inmutata rebus

atque operibus veram esse

piam religionem Christianorum in cordibus omnium scripsit multo tenacius quam tabulis aereis eam falsam esse tyrannus inciderat. igitur 15
15

cum haec a nostris ita gererentur et per *^gestorum bonitatem tacita quadam praedicatione dei nostri veritas nosceretur, ita ut completum videretur illud, quod scriptum est in Genesi: quia Aegyptiis erant tenebrae palpabiles et crassae, filiis autem Israhel erat lux
in

Omnibus habitationibus

suis, pergit nibilominus dominus deus

noster magnificari in sanctis suis et coeptae virtutis opus prosperioribus
20 successibus propagare atque iterum nobis in obscuro positis splendorem

suae lucis

accendere.

etenim secundum propheticum dictum cibavit

nos pane lacrimarum et potum nobis dedit lacrimas, sed in mensura. haec est ergo correptionis eins emendationisque mensura,
ut

non

in

perpetuum indignetur neque

in

aeternum irascatur nobis,

25 sed repropitietur servis suis sperantibus in se.
[Villi]

30

Etenim cum religiosissimus imperator Constantinus, Constantii adaeque moderatissimi et egregii principis filius, adversum Maxentium urbis Romae tyrannum bellum pararet atque exercitum duceret (erat quidem iam tunc Christianae religionis fautor verique dei venerator, nondum tamen, ut est sollemne nostris initiari, Signum dominicae passionis acceperat), cum igitur anxius et multa secum de inminentis belli necessitate pervolvens iter ageret atque ad caelum saepius oculos elevaret et inde sibi divinum precaretur auxilium, videt per soporem ad orientis partem in caelo Signum crucis igneo fulgore rutilare. cumque

16-18

Exod.

10,

23


7

21—23

Ps. 79, 6

NPOF
2 institutis
\

quidam introibant
exodo PO"^ ex einend.
ind. n. in

\

15/16

ita ut

c.

uideretur
\

om.

. F

I

16
I

genesi]

NO^F
in

\

19 coepta
irasc.
|

22 pa-

NP^O

24 non
\

aeternum
uidi

perpetuum

27 aduersum]

aduersus

NPO

33

uidit

P&O2

'Pcoiitj^

10

1

20

.*

2

: ' :: ^ ^. ^: ^ , .^ '^ . , ,] .^ '& ^
xcu
.
,

^ :( . . ' .- ^^ :. ^^ . .^^? ^ :€ ^
txe'ivco

. . (^ ^. , ,
S28
Eusebius, Kirchengeschichte Villi
9,

2—
jto).vv

.

6

. ,,
xcä
vjto

MaStVTio^,

'

t:t

ovjtco

6

hm

Xaßcov,

{hov

] -

"1

3

}

rr///iAfi

:,

^,

'?^ ^]
'

{^

1

'.

/.oyqy

?.

5

2 3 1

oiJico

Zusatz der letzten Ausgabe

S.

S32,

U

vgl. Vit. Const. 24,

U — 26, 26 —
|

23

S.

S30, 1 Exod. 15, 4.

ATERBDMZ.l
corr.

3

ERBDM.Z
9

^.
1
I

BDM

2 3


|

ATER T^ER^EDM

«rr'

T^,

durch Rasur

'/.lxlvvlov


\

ATrRc
b &v
durch Rasur.

yfv

&v
11

vor

>
j

BD

2

^&
19

^)

-•
S^v
|

>

T^

+

TcTr

(5

^iat

>

drei radirte

Buchstaben
in

[7
con:

Mc
corr.

|

13
|

]

15
]

^,

durch Rasur

16

> []
21
|

ATcER

^
2,
5

/
R
HSS
2.
S

,
BD

22

TcERBDM
BD
[

'=

]

^
Tr [Tc

Vit. Const. 25, 3

Vit. Const.

getilgt]

ERA

^it. Const.

R

Vit. Const. 25, 8

HSS

Rufinus Villi

9,

4-

829

tanto visu faisset exterritus ac novo perturbaretur aspectn, adstare sibi
videt angelos dicentes: >Constantine,

<, quod

est: in
,

tum vero
quod
5
est:

laetus

redditus et de victoria

iam securus

hoc vince. signum crucis.

in

caelo

viderat, in
illo

sua fronte designat et ita caelitus invitatus

ad fidem, non mihi

videtur inferior, cui similiter de caelo dictum

Säule, Säule, quid me persequeris? ego sum lesus Nazarenus, nisi quia hie non adhuc persequens, sed iam consequens inviexin signum, quod in caelo sibi fuerat demonstratum, in militatur.
taria

vexilla

transformat ac labarum,

quem

dicunt, in speciem crucis

10 dominicae exaptat et ita armis vexillisque religionis instructus

adversum impiorum arma proficiscitur. sed et in dextera sua manu signum nihilominus crucis ex auro fabrefactum habuisse perhibetur. verum non puto absque re videri, si paululum excedentes etiam quid propositi religiosus dux in hoc hello gesserit, proferamus. igitur ubi divinae
auxilio

15 virtutis
religiosi

certus

de

victoria

effectus

est, alio

nihilominus aestu

animus fluctuabat, quod scilicet imperator Romanus et pater patriae nominatus et qui omnes, si fieri posset, qui ante se principatum gesserant, pietate et religione cuperet superare, non solum patriae, sed et ipsi urbi Romae, quae Romani imperii caput est, bellum 20 cogeretur inferre, nee sine oppugnatione patriae, quam tyrannus obsederat, reddere poterat patriae libertatem. angebatur hinc animus et die noctuque deum, cui se iam familiärem senserat, precabatur, ne dexteram ^ ^ suam, quam signo muniverat salutari, cruore Romani sanguinis macularet. haec ei die noctuque poscenti praestitit divina Providentia, et 25 cum iam non procul a ponte Mulvio castra posuisset, ecce subito velut vi divina correptus Maxentius agitur in occursum et proruens urbis Romae portis sequi se reliquum exercitum iubet, prior ipse obvius praecurrit armatus. iusserat autem navibus ad decipulam conpositis
principis

fluvium

sterni et

superpositis pontibus exaequari.

ut ergo ipse eques

30 ac praecursor, oblitus operis sui,

cum

paucis ingressus est pontem, subtotius belli futuras caedes unius

sedere naves et in

profundum demersus

nefandi capitis sui diremit interitu atque inpollutam religiosi principis dexteram a civili cruore servavit. tum vero nihilominus in hoc quam in 5 Moyseo atque Hebraeorum populo gestum videres, ut digne etiam super
6/7 Act.
4,

5

NPOF
2 nazareus
\

om.

lihri cf. Vit. Const. 21, 17

]

illo
\

om. 8 exin]

\

/7

nazarenus]

P02

O^F

nazoreus
\

\

7

iam] etiam
|

exim
\

NF

exhinc

10 dominici

15

alio

om.
[

19

et ovi.
\

PF

romae] romanae Pi

om.

P2

1

30/31 subsideve

PF

33 a om.

NO

34 moyseo] pcorrO moseo

NF

5 Cfr^«^^

10

1

20

2

, ^ ,, . , ^, , ^ -, ,
o^

^
1.

,^ , :. 7]., ^ ': ^ . , . ^, , , ) }* ], ^ & .
S30
Eusebius, Kirchengeschichte Villi
9,

6—9

igv&QT:, rrovTOJi

Jla^ev-

ßvd-bv

(

^^:,

\

^

?7

(f^'nc6öa

6

6

.

Jtl

^/

\

7

?)

,,

?],
'

. ?)

^ ^^

63

'
6

^

8

0;

^-

2/3Exod.
Exod. 1,
2

15,

6— 9

Psalm

7,

16. 17

13 Exod. 1, 10

17—19

19—21

Exod.

15, 11

ATERBDMZ^
1

T^EDM,

[= S]
|

ATcER^
Vit. Const.

|

3

>
9
corr.
|

BD
Tc
|

6

BDM ABDM
14

2,

] 1
1
|

TER

12

de

>
|

ihv

ATERM^-arm

,

( ;

TrRBDM^•

)

^

TER'
]

]
1

ot

>

Ti

+

Tc
|

xCov

Rc

15
|

15/16

TERM
2, 23—26
Vit. Const.

16

Vit. Const.

^

^^ [=

8]
iv

&:

^

> BD
23

2,

28

\

21

TiR
nach

|

TERBDM

,

Vit. Const. 26, 3
]

— ^
|

4 dv
!

TER

10

|

13

RcBDM

|

]

19

1

19/20

20/21

R

wo

aber

Vit. Const. 26, 7

>

fehlt

1

>

25

TERBDM

Rufinus Villi

9,

6—9

831

currus Farao et virtutem eius proiecit in mare. electos ascensores ternos statores demersit in rubrum mare, ponto adoperuit eos. ita namque Maxentius atque hi qui cum ipso erant armati satellites demersi sunt in profundum pontibusque his dehis dici deberet:

volutus
eo

est,

quos ad

religiosi principis aptarat exitium, sed et illud

super 6

conpetenter

dicetur:

lacum aperuit

et refodit

eum

et incidit

foveam, quam operatus est. convertetur dolor eius in eius et in verticem eius iniquitas eius descendit. haec Caput impiis competenter aptantur, Constantino vero tamquam famulo dei
in
10 digne
illa

8

iungentur,
dicens
:

quae Moyses

post victoriam prostratis

cecinit

cantemus domino, gloriose enim honorificatus est, equum et ascensorem proiecit in mare. adiutor et protector meus est et factus est mihi in salutem. quis similis tibi in diis, domine? quis similis tibi, gloriosus
inimicis,
15 in

sanctis,
si

mirabilis
verbis,

in

claritate,
concinens

faciens

prodigia?
ipsi, a

haec 9

etiam,

non

rebus tamen gestisque Constantinus

quo

victoriam
natus

meruerat,

excelso

deo urbem
liberati

Romam
et

triumphaliberis, se-

turus ingreditur.

tum vero

laeti

omnes cum coniugibus ac

populusque Romanus ingenti peste

iugo tyrannicae

4/

cf.

Vit. Const. 25,

12—15

NPOF
2
statores]

NPO
i.

stratores
fodit

F
\

\

3 maxentius]
7

et

max.

\

NO

\

6

refodit]
1

NF

effodit
c.

operatus
\

est] fecit


|

|

conuerteretur

8/9 haec

aptantur om.

10 moses

NP^F

17 concinnans

S32

,:. :,
10

1

20

^^ '^ , ^ ^. . ,. ? . ,
öur
jrai'T)

) 7] ::
?)^,
\

Eusebius, Kircheugeschichte Villi

9.

10

— 13

^ :^
:?,

^

djto

^, , 'Po:t-

:-

10

]-

11

d-

-

1*2

^. ^
^

,

^

"

^
5

, &^
,

& '
nach der früheren Ausgabe

1

ATERBDMr^
2
|

^
corr.


15/16
I

1

BDMX^

Zusatz der letzten Ausgabe

ATER

|

6

TrR

ATER
|

BDM
in

Vit. Const. 26, 14

imb

7
ist

AER
aber das Kreux

T'BD

das Zeichen unserer Erlösung das

16. 18

> ^I
ATER

07]
ATER
|

BD
|

]

7/8

Vit. Const. 26, 21

Vit. Const. 26, 22

10/11

18
26,26

ABDMZ

^
9
|

BDM

7() BDM
|

|

8 9

TcEBDM
|

Vit. Const. 26, 23

Vit. Const. 26, 2)

}
|

|

13/14

19

TER T^DM 14 RcBDM 20
|

>

TERBDM
ATER^

^ ^
TrR
|

vgl. Vit. Const. 26,

8

-

BDM
AT^R

ATER

Vit. Const.
|

1 ^—
|

22

AT^BDM

TcER

Tr

|

23

]

Rufinus Villi

9,

10—13

833

immanitatis exempti Constantinum velut salutis auctorem ac restitutorem
libertatis excipiimt.
ille

tarnen nee in laiides adclamantis populi nee in 10

10

15

plausum tantae urbis ae talis animos relaxabat, neque suae virtuti rem gestam, sed divino muneri deputabat. statim denique, ubi imagines sibi ob honorem triumphanti senatus erexit, vexillum dominicae crucis in dextera sua iubet depingi et subter adscribi, >qiiia in hoe singulari signo, 11 quod est verae virtutis insigne, urbem Romam senatumque et popiilum Romanum iugo tyrannieae dominationis ereptam pristinae libertati nobilitatique restitui<. per idem tempus conspirante etiam tum secum 12 Licinio, nondum enim in id vesaniae inciderat, quo postmodum delapsus est, scientes et profitentes auctorem sibi bonorum omnium deum, una eademque sententia legem statuunt, in qua deum Christianorum plenissimis laudibus prosequantur et ipsum sibi auetorem totius virtutis atque operis profitentur ipsumque de tyranno praestitisse victoriam et ideo ab universis huie venerationem cultumque deferendum. hane legem etiam ad Maximinum, qui tunc orientis partibus dominabatur amieitiasque eorum expetere videbatur, emittunt. at ille ingentibus imperatorum 13
rebus gestis perterritus, tametsi quae seribebantur contraria
sibi et aliena

NPOF
17

NP^P^F cum Graecis imperatorum] OF imperatorem NP
9
restituij

restituit

P^O

1

16 ad om.
53

Eusebius

II.

§34

xad^*

,
>604

5

10

1

20

2

30

, ^> ] 7] ^. >^^ & ^ •7] \}^ >, ) > >( ^ ^ ^^^ ^ ^. > ^ & 7. > >^, > > ^^. > . > , ^ > >^^,^ - ^ ^' > >, ^ ^ ^ ,^ >. )3 > ^ 3 >? - ,^ , ' > >
]

.

Eusebius, Kirchengeschichte Villi 9a,

vjrhg
jtqoj^

'
1—5
9^
1

>.

)^)]

>?.^

>
>

& ,
?]-

2

-

^

3

-

4

>6

ATERBDMZyi
4
\

TERBDM^*
7

Tr
|

|

9


ATER

18

>
ATERM

'

1

23

TcTrERBDM
27

>
|

,& . ^& ^
'

"^
22

auf Rasur A^
|

|

6

-

sd-ei

RM
|

|

12

14/15 avojv

BD

|

BDM
\

>
|

AT^

28/29

'—

|

1

24

>

+ Bc

28

avzija

BcD

30

ATERBD

Rufinus

9a,

1—9

83
videri
in

mentis
bat et
nisse

suae proposito viderentur, tarnen quoniam resisteie non aude-

5

pudore usus, miserrimis consiliariis, statuit velut ex suo arbitrio atque auctoritate legem pro Christianis similis sententiae promulgare, in qua adseveraret maioribus 9^ 1—9» quidem suis prioribus Augustis visum fuisse Christianorum gentem tamac

rursum alienae erubescebat, metu

auctoritati

cedens

invitus

hoc

ve-

simul

quam deorum
quamdiu ratum

cultui

adversam penitus esse delendam,

simili debere uti sententia.

quoque alised quoniam eo magis gens
se

NPOF
53

9

S36

>i:vTfj

10

20

2

,, ^ > , , > ^ > , -> >^ ,^ >^ . &, , > ^ > ^^ > >-' , >- ' ^ ^ > > . >^ , > , ,^ >, > .
Eusebius, Kirchengeschichte Villi 9a, G

tpa

tv

//

>.TQ0cuQt06i

>&} >\

ßovXtjOiv

txsiv

xcä

d

ijriyiViOöxeiv.

<>

xccl

xcd

,

\'

,

^
>

?/

:>

^,

.

7

> >

^

^

,

>

-

^-

6

8

>^

,

^
>

0

7]

]

)

>

')

ATERBDMZ^
5

+
getilgt

Tr,

Tc getilgt
9
|

1

18
Zusatz
1

^> +
fehlt

durch Rasur,

AT^BDM

^
t

durch

RBDMZ" Rasur, ERM^"
TcE

lifvoa

^
18

6

^

ATERM
^'^
|

BD
\

11

^
|

14

>
R
BDM^"

AT^BD
|

nach

etwas
|

^

16

>
|

|

19
Tr

>R
|

TcKR

21/22

2

ATER BD

]

23

TcE,

corr.,

DM

' & ? ^
|

7

.
,
TiR

|

10

falscher

l^lli:

Tr

|

^

|

AT^Ti'R

|

21

22

BDM

ATiRßi

Rufinus

Oa,

1—9

837

quo maxime putatur inhiberi, velle se potius, ut si quidem blandis quis ad deorum cultum persuasionibus adquiescat, recipiatur, nuUus vero cogatur invitus, sed habeat in arbitrio suo quo quisque velit ritu colere deum, neque pro hoc commotionem ullam vel
ista

propagetur

et crescat,

NPOF
2 ad eorum
1

4 commonitionem NO^

S38

>' .
5

stai^TCJl•'

^

8: :&
\6
,

Kusebius, Kirchengescliichte Villi 9», 10

jtaöiv

?) ]•
.

10

^?. , ' ^, - ^.
ovo

. ^ ^ ^
''
7]
[BDM^"^] fügen

^, ?]6<.

10,

2

'.

' ^^ '
^*

10
jraQcc

,
1

6

*/•

^ ^ ?
^
^. 7]
,

ovvijd^cov

^
,

7]?],

^ tjri-

-

jra-

11

12

20

^^,

2

, , -. , '
.

,

^ ^^
]

.-

10

1

^

12 nach

:
>
| |

ATER

aus der früheren Ausgabe hinzu

1

fjßETtQüJV
corr.

|

2

'
11

corr.

Bc

^,
7)
|

9

7) > » + TcTr BDM > ATER

(

|

17

BDM^

^'
|

ATEBD

20

^^

> RB

&^ &
corr.

&
15

^
Tc

corr.

•,
8

Tc getilgt

5/6
|

D, durch Rasur corr.
|

7

-

-

BDM

ATERM ATER
|

BD
|

ABD:\I

>

TER

16

TER

|

19 näOLv

RMZ

|

|

21

BD

a(fvv ATER

22

ATER

BD

>

14

/

Rufinus Villi 9a,

10—10,

2

839

turbationem provincialibus inferendam.

haec Maximinus ad Sabinum 10

10

animo gerere, denique nostrorum nullus sed simulata haec humanitate decernere. audebat vel concilia agere vel in publico quic(|uam, quod ad religionem pertinet, commovere, id est vel ecclesias reparare vel si quid huiusmodi usus noster poscebat, explere, quod fieri lex ad eum ab iraperatoribus 12 missa censebat. sed ille impius et mente ferox hoc solum, quod metus extorquebat, indulserat, nee in aliquo mutavit aiFectum, donec digna in eum verbera ultio divina proferret. etenim cum contra meritum et 10 capacitatem mentis suae vel nomen Augusti vel imperium praesumpsisset, vir in quo nihil prudentiae, nihil sobrietatis aut moderationis
praefectum
scribit,

cum

tarnen

omnes

scirent

eum non

id

n

inerat, adrogantia

tumidus
religionis

et

superbia inflatus, extolli et erigi etiam ad-

versum regni socios coepit, in quibus regalis institutio
et

morum

probitate
se

sobrietatis

ac

gratia

refulgebat.

audet igitur primo

15 inter

non multo post rupto foedere 2 "Bellum Licinio conatur inferre et brevi omnia perturbans modo urbes quatere, modo exercitum fatigare. ad ultimum fretus daemonibus et
eos honore constituere priorem, ac

NPOF
1 turbationem] perturbationem
\

PO^F

\

2 id animo]

edd. ita

animo

libri

4 addereligionem

\

12/13 aduersus

POF

840

10

15

2C»

,' & €, -^ . & ^. , &^ ^ ,
,

-, , ^ , . €^ ^ , , '
uvQiaoiv

,

t6 .^^'-•

]

., , &&
]{)^\
oaiuovcov
ojv

Kusebius, Kirchengescbichte Villi 10,

3—6

t^eioci^ sie

^

, ^.
{^,

^3 4

> €^7]

5

03^.

<. €. 7] ^
4 vor

^ -,
[]

6

:; j^BÜMT^]
35,

ist

aus der früheren Ausgabe Alxlvvl(jdl [ARc

/.l-

y.LVViov

T^E

Tr' eingeschaltet


8—12

Correctur

der letzten Ausgabe für

1—4 vgl. Vit. Const. 14—19 Psalm 32, 16—19

ATERBDMZ^ '/.^ 1
D
2

|

8—10

vgl. Vit. Const. 35,

11—14

n)J,i}oo

|

1/2

ATERBM
R,
in
.

6

>
BD

|

7

6

auf Rasur Rc
die

|

7/8
hatte

:« dem der

Macht

irrne
\

fortioribus

BD tmd TER
A^
corr.

.

8

ATiTrBD^

vgl. Vit. Const. 35, 12

TERBDM BDM ATER
BD
conßsus

^

T^

con.•.

^
|

|

11
|

13
Tc
[

21
\

corr.

^^
j

9

A^

]

]

12

TcERM BD
|

^

corr.

Tc

]

20

10
|

-

|

22

ATERM^T

> ^

-]-

Bc

Rufinus Villi 10,

3-3
raultitudine procedifc

84t
tid

numiue deorum suorum cum inmensa militum
bellum,
giens
citus,

sed victoria illum. (\\ deo atque hominibus invisus erat, refu- 3
transit.

ad partem alteram
pauci,

qui

superfuerant.

cum ferro cecidisset eius exervidentes eum militum copiis et divino
et at
ille

4

favore
suis

nudatum manum

fortioribus tradunt.

simul ut se a dis

deceptum et ab hominibus desertum videt, detractis imperii insignibus, quae nee decenter umquam gesserat, turbis se calonum fugitantium permiscens, turpiter atque infeliciter bello exemptus, per agros
ac vicos latitans, tandem ad ea loca,
10 evasit,

quae hostibus carere videbantur,

vanis

suis

persuasionibus

illud

multo verius esse persentiens,

15

20

quod divina scriptura pronuntiaverat dicens: non fit salvus rex per 5 multitudinem virtutis suae, nee gigans salvus erit in multitudine fortitudinis suae. falsus equus ad salutem, in abundantia autem virtutis suae non erit salvus. ecce oculi don^ini super timentes eum, sperantes super misericordiam eius, ut liberet de morte animas eorum. igitur cum omni dedecore atque ignominia tyrannus posteaquam regressus est ad propria, primo tamquam furore quodam se digno accensus plurimos sacerdotes deorum suorum et divinos, quos antea mirabatur et quorum responsis confidens bella commoverat, ut deeeptores fallacesque et qui salutem suam reg-

NPOF
1

nomine

NPO^F^ munimine
{sie lihri)
.
.

0^

j

5/6 se om.
|

P^ post

suis ins.

P-

12/13 nee gigans

.

suae om.

15 misericordia

PO

5

10

1

20 >TOJv

25

:, . ^ ^^ . ., , >. >^ ^^ > > ^ , >. > ^ 7] ' > >? ^, > ^, . -^^ . ^ > > >^^ ^ ^
' & . <^
S42
Eusebius, Kirchengeschichte Villi 10,
7.

8

dra

^

xcä

--

fjjOag

TUN

>

^

>

,

.

^

>

7)
,

^

,

>

,

>rfa

&^
ATERBDMZ/i BDM ) ATER 1
TERDM
11
|

>^?

^,
|


7

AB

&
14
nasmus

7)\ !

>

|

6/7

TERBDMZ" R 15
|

^
3

ATiRBDZ"^

TcEM
5
|

|

€0,

/

ABD
\

ATrRBD

,
^
|

^
12
|

>

TERM
|

|

8 7J
/7<7

>

man
|

verlangt dg

T^Tc

Doublette

|

ATER > BDM
|

22
i

26
\

' BDM
21

^^

23

ATER

^^ ^ &
16/17
|

unleserlicli

16

falscher Pleo|

24

2
\

ATERMZ

] ]

ATER

corr.

Tc

Rufinus Villi 10,

7.

8

843

prodidissent, interfici iubet.

post haec gloriam laiidemque deo

Christianorum
suae

refert,

et

sera

paenitentia

conversionem in ipsa vitae
erga
libertate ac securitate Chriest:

damnatione

meditatus,

cum gravissimam mortem morbis
legem pro

semet ipsum stianorum scribit, cuius exemplum infra scriptum
certantibiis duceret,

>Imperator Caesar Galerius Maximinus Germanicus Sarmaticus, pius
-felix invictus

7

Augustus.

indesinentem curam provincialium nostrorum

10

compublicum bonum spectant quaeque animis cunctorum cara et unde cognitum esse 8 >iucunda sunt, numquam desinimus providere. >omnibus hominibus non dubito manifesteque conpertum ex eo fomite, >quod iussum fuerat a divis principibus Diocletiano et Maximiano
>gerentes et utilitatibus
vel

eorum

commodis

consulentes, quae ad

>mune

et

>parentibus nostris inhiberi conventus Christianorum, plurimas direptiones
>et

praedas ab officialibus factas idque per dies singulos in detrimenprofecisse,

15

>tum nostrorum provincialium
>super

quorum nos curam praecipuam
ut, si quis vellet genti

>habere gestimus, ita ut bonis suis paene ac patrimoniis evolverentur.

hac

re

anno praeterito legem dedimus,

>huic vel religioni adhaerere, a nullo prorsus voluntas eius ac propositi

XPOF
8
et]

ut
I

16 habeam gestibus N'

S44
>Xveod'ai

Eusebius. Kirchengeschichte

10

1

20

> 7} . , .:> > > > .^ •]. : ^ ' > .? . ^^ >. ,& >& ^ . >. .^ > , ^ 7^ > ' >. : ^^ . > . > xai

>'^ /

>^*

ojtSQ

txaoTO)

^]^:

,/ '
ivytQeiav
:touIv.

\1

) ^ '^ ?)^
Jt/,fjv

^

10,

9—12

Jrola^

?)^

>

ar&Qcojrovc

JrQ

/^

/^r

i.ToZ/^Ofrr.

cräöa vjfOHia

?]

'

^}.

-

10

>

]

oji:o)2

11

>

>1 >^
.

<.
ATER

.
1
scheint

BD
TcE

ABD
4/5

'%
7

TrR

-^7}

.^ &
1

12

^
wie
es

2

-

|

EM

'

ATrRBDM
j

corr. Tr,

Tc unleserlich

6

7)
]

^ •
8

ATERZ
y.al

^
7

Tc unleserlich

|

8
[


11

9

Ti
oder

corr.

Tr

von

20

13

D BD

•^
|

14

R

7;
bezeugt
\

-/ ,
R'SlA

AT\ßD
">

BD
ei

7

BD

ei
[?]

TiR
prout ayiimo

7)
libet

|

3

^R

^

auf Rasur,

BDM
Tr,

Tc

[?]

^

}

TrERBDlNl, Tc getilgt
Schwegler

AT^
\

1

\

16 17 eh

18
falscher Zusatz;

'

18;19
[14]

/.|

[ —

TrERM
">]
1

[17
19

-

>

ist

in

Übersetzungen

möglich

22

AT^EBDM

TrR

23,24

Rufinus Villi

10,

9—12

845

>libertas inpediretur. sed satisfaceret animis suis atque haberet licentiani

>absque ullo metu vel suspicione agere quod

liberet.

verum ne nunc 9

5

>quidem latere nos potuit, quod quidam ex iudicibus temptaverint per>movere rursum provinciales nostros et velut ex nostra eos auctoritate >turbare, quo scilicet pigriores erga religionem, quam diligunt, reddeigitur ut in posterum omnis metus \^el ambiguitas auferatur, 10 >rentur.
»huius
edicti nostri lege sancimus, ut cunctis innotescat licere bis, qui

>l'bristianam sectam religionemque venerantur, bac nostrae indulgentiae
>largitate,

ut

unusquisque

quemadmodum

vult

et

prout animo

libet,

10 >religioni
>est

buic sollemnitatique deserviat.

sed et orationum domos,

id

dominica sua, ut instaurent, pro voluntate permittimus. sane quo >in Omnibus cumulatior babeatur baec nostra largitio, etiam illud bac >lege sancimus, ut si quae domus, agri vel quaelibet praedia ex Cbri>stianorum bonis antehac parentum nostrorum praeceptis ad fisci ius
lo >fuerant

H

qua etiam ab aliquo conpetita sunt vel si qua >stracta aut dono in aliquem conlata. baec omnia in antiquum >Cbristianorum praecipimus revocari dominisque propriis imiversa >stitui, ut et in boc omnes pietatis nostrae beneficium capiant<.
sociata,
si

di-

ius
re-

Talibus Maximinus nunc
20 integrum aereis

demum

ntitur legibus, qui ante

annum non 12

adversum nos tabulis tamquam in aeternum permanpoenas,
in

suras

sanxerat

quibus

nos velut impios

urbibus et agris

NPOF
2 ageret
j

9

ut] et

2V

|

13

agri] scr. agrive

846
xcu

}

^'
/./^(>/
xcu
ßtov,

,

Eusebius, Kirchengeschichte Villi 10, 13. 14

(

10

1

( ,
18— S.

20

? ], , &^\ ,, ,-, ^ ^, ^
'
,

^ , ,' , . /
,

, ^.
jraQcc

•?]

^ , ^}
jiQo

vjtIq

Jvl

13

^.

^

-'

)
BDM
|

*

14

--

-TEBD

848,6

vgl. Vit. Const.

35,16—24

ATERBDM^-yl AR 1 :M 14 ATER BDMZ ATER ATER BD 11 Tr 116

[

^ &&
|

|

10

^
ATER
|

Ursache

alles Verderbens [plur.]

d?J&QiOL

BDM^
|

|

6 «^

>^+
ABDM^"

Tc getilgt von Tr
|

7

Tr

9

BDM.S

TER

|

^
|

|

ATrRBDr

^
|

|

12

>^ +
auf Rasur]

Tr auf Rasur

13 19

\

[
Tc
|

22

)

^
22 23
[vgl.

T^TrR,

zu Vit. Const. 35, 18]
B^, corr.

}

D1

21


TrR
|

'

|

TERBDM

durch Rasur,

D
|

ATcEM
23
|

B^

-

Rufinus Villi 10, 18. 14

847

exules ac totius paene terrae profugos

effici iusserat.

verum ne nunc
velut pretium

quidem

erat

eins

integra

et

ex

corde

conversio,

sed

quoddam huiuscemodi leges offerebat deo. et quoniam deorum suorum spes eum prius in bello deceperat, per haec tamquam mutatis patro5 ciniis bellum temptabat adoriri,

ignorans vanissimus, quod ab homini- 13
officiis

neque praemiis potest igitur cum omnibus copiis instruxisset exercitum bellum[X] redimi deus. que paravisset iniustum, doloribus internorum viscerum correptus vehe- 14 menter exagitari coepit, ita ut ne stratis quidem recubare posset, sed 10 exiliens e cubili suo saepe pronus elideretur in terram, tum deinde homo edax et qui vino semper repleretur, nunc ne summis quidem labris degustandum reciperet cibum aut odore tenus vinum sumeret. ita carnibus inedia et ariditate consumptis, hoc solum profecit infelix, quod in ultimis vitae positus iustam esse vindictam dei et scelerum

bus nequam ad pravum inceptum neque

NPOF
5 bello
i.
I

12

labris

NO^F

labiis PO"-

\

recipere

PF

\

13

carnis

et a.

consumptus

5

,: ,, - . ^. ,^ :
S4S
Eusebius, Kirchengeschicht« Villi 10, 15

— 11,3

:^ /
//

raffor

'

15

^

^^^
,

ijrl

10

?]

15

, ,' ^ , ^. ^ ^, {^ & ::. ^,
((:.

7) ^.

-,

11

1

^

jrav-

20

.
25
1

,
^
1

^, ., , ^ ^^
,
,

~^

2

7] |

,

!>
dr)

1'
|

TrRM

eloel

TcmEHn
fV
]

T^BD
TcmEim

2/3 dt

BD
|

|

^
]

T^BD ATERMZ" ;; BD
12
\

9

8]
i^v

18

^ 2

1

oder Tc.

Mcm
23 naiyvLa

21
1

^
ERBDM

ABDM BDM ATER
ARBO

BDM

?
1

/6

^?.7]
828, 16
|

BD ?iie ATrRM

2

-

3

|

7

BD TcER
13

846, 12

,

TEBDM2;
|

^ AR
^

11

15 16

,

TcmER
[

>

getilgt

18/19

BD

|

22

TERBDM

,

24

BDM

ATER

>^

]

26

&1

BD

Rufinus

10,

15

— 11,

3

849

se

poenas

Dierentem profitetur expendere.
et

ad ultimum tamen morbo 15

prius
tatis

luminibus amissis

tunc magis quid adversum Cliristum impiefecit.

admiserit videns, vivendi finem

Sed defuncto eo, qui erga Christianos nunc inaudita

crudelitate,

11

1

nunc simulata venia agebat, aperta indulgentia .legitimorum principum et absque ulla iam suspicione ecclesiarum status multo etiam clarior

quam
tudo

prius fuerat, reparari coepit,
et liberius

verbum vero

dei et doctrina Christi

longe gloriosius
ultima

propagabatur.
cradelitatis

tum vero

inimicis fidei paeniita ut

atrocitatis

et

suae fiebat,

puderet eos
auderent.

10 aspectus ipse publicus nee elevare oculos in

bominum faciem
edictis

etenim
imjDius

cum primus
et

ipse

Maximinus imperialibus

tyrannus et 2

deo atque hominibus invisus fuisset pronuntiatus tabulaeque
vel imagines

eins pictae
aliae

aereae aliae deici ac praecipitari iuberentur,
tanta subito rerum facta

vero atris fucatae coloribus oblitterari,
est,

15 conversio

ut

eins,

aeternitate

censebat,

dudum adversum Christianos de poenae nunc etiam nomen aut revelleretur de memoria
qui
ac dedecore servaretur, iudices quoque 3

hominum
eins,

aut
ille

cum opprobrio
in tyrannicis

quos

dominationibus ministros scelerum habuerat,

NPOF
8 tunc P'^F
pius
I I

9 ultimae
iV^

PO
|

\

10

facie
\

\

11/12 et impius] etiam
|

12 deo] a deo

13

aliae om.
aut]

iubentur

14

obli-

terati

Pi

obliteratae
II.

P2

|

ig nomen

nomina

ut

PO^
5^

Eusebius

10

1

20

2

,^^, . ^ , , , ,. ^ . , \^ ^ ^ ,^ ^, ^ ^ ^^ ^ ,, ^/ ' ^ \ , , ^ ''
S50
tFj

Eusebius, Kirchengescliichte Villi 11, 4

jiqo^

() ^7]

S

'

jrccQct

jravTCiJ:

-

)^

4

\

\

(') ^,,
7}^}
'

5

^oavco

6

.

^oarou

'

, 7]

.

7/d?/

\

^
,

,

.

7

7]

8

'
26— S.
3 hxalQojv
cedius
|

82,

2 Psalm.

14,

3.

4

) ^
27

BDM

^
DM

corr.

>
BD BD
Tc
|

|

Quintianns

7

ATcTiERM

|

)

> ^
BD

+

|

17

TcTrEMZ"
|

28

,

[= <] eorum
|

- - ^'
\
\

Peu-

BD
,

>

T^BD
1

|

8

]

T'mTr

12

|

14

ATcER

|

16
|

22

AT^R
\

|

26

-

DM

TERD

praep. ev. 12, 30, 6

>^+

Tc

Ruiinus Villi

11,

4—8

851

legitimi principes velut impietatis et crudelitatis eius satellites interfici
iuberent.
in

quibus maximus flagitiorum eins signifer Pencedius
Quintianus similiter primis apnd

fnit,

4

qni secundo ab eo et tertio consul provectus est ac praefectnrae tennit

cnlmen, sed

et

enm honoribns

fnnctus,

10

qni in Aegypti partibus adversnm Christianorum sangninem inandita saevitia et crndelitate grassatus est, sed et alii plnrimi, per qnos Maximini impietas fonienta conceperat. in quibus et Theotecnns ultorem 5 tandem profanorum actuum esse conperit deum, qui consecrati apnd Antiochiam simulacri gratia etiam praesidalibus a Maximino fascibus sed cum Licinius A^enisset Antiochiam et magicae 6 fuerat honoratus.

poenam iussisset inquiri, sacerdotes illi atque harnspices novelli simulacri horum vel socii vel etiam magistri deprehenduntur. cumque ab bis inquireretur, quo pacto vel responsa redderet simulacrum vel prodigia quaedam facere videretur, dissimulare primo,
artis

studiosos ad

15 postea tarnen artius interrogati, totius ludi

conpositam

et

conpaginatam
igitur

machinam pandunt

et

arte

Theotecni

fatentur

cuncta fucata.

primo ipsum tantae deceptionis auctorem Theotecnum. tum deinde ceteros magicae artis ministros, qnos ille sacerdotes novelli daemonis
atque
haruspices conlocarat,
filii

dignis

excru ciatos suppliciis duci iubet.
ille

20 quibus adduntur etiam

Maximini, quos
eius,
et

iam imperii socios adexhibuerant,

7

sumpserat,

sed

et

propinquos
stulti et

qui se ob huiuscemodi necessituprovinciales

dinem molestissimos erga
suppliciis adficit.

cives

paribus

vecordes, qui non audierint commonitionem

divinarum
25

litterarum

dicentem:

nolite

confidere in principibus 8
est salus.

neque

in filiis

hominum, quibus non

exiet Spiritus

NPOF
5 in om.
|

6 sed
\

et]

et

\

16

fucata] facta
\

|

17 primo]

NO^

primo omnium
exibit

PO^F

19 conlocaret NO^

21 ob] ab

[25
54*

exiet]

PF

NO

/ . ,
S52
5

Eusebius, Kirchengeschichte Villi 11, S

fj

{-

fjfn'Qic

y/iQi^

tm

jiäotv

,

jravToc
2

10 /'/

' ^
ATERM
ein:
0^1

-'

-& ) & / ^.
—6
an Stelle von

-.)
BD
nur

&—
[

10.

Buches,

am Ende

des

^
9.

]^ ^ 7^
ol

7)
des

tx

[

hier und, wie

ATERM, am Anfang

Buches] setzen hier aus der früheren Ausgabe

^^«:0^:)

,

^
14

ayaSvJV

^}-

^/-,

Al-

-.
6],

ATERBDMZ"^
1

'_=

S]
856,
3,

[=

9

[=

10, 9, 9]

^ ^
]

BD

1/2

nach

+
corr.

^
Tc

ATEBD]\L4
d

\

R [=

praep. ev. 12, 30,

vgl. 862, 22. 23]

]

|

11

tCov

Tc auf Rasur,

corr. Tr,

Tc getilgt

12

&)
ERM [=

10, 9, 9]

TERM

Rufinus Villi 11, 8

S53
in illa die

eorum et revertentur in terram suam, omnes cogitationes eorum. nos autem,
omnipotente deo consistit
ac
et

peribunt
et

quibus spes

salus in

in rege

omnium
et

Christo salvatore nostro

redemptore animarum nostrarum,

correptionem libenter ab ipso

suscipimus et pacem veniamque ab ipso similiter expectamus.

NPOF
1 reuertetur

reuertitur

TaÖE

'

fj

7]

^ 7]

[
10 //
fffjQ

^ ^.. ..
.

£"

.
in

.]
\
|

. ER
|

AAmTMrZt;

>

> ™

7/8
,

die Titel

in zwei,

zweite als

gezählt
i

^
BD.l
1

fehlt die Perioche

3

sind aus der früheren Ausgabe zugesetzt

>>

Likinios

8—12

die Titel ^

6

4 ^ ^ \ ^ ^ .
siehe

im Text

^'^ .. |

und
[

am

Schluss

,
+
inid

5
7

Titel

geteilt

AT, der

Geschichte über

>

M^Tt

8

9

11

-

^]

&

'

. .
-

I

\4 /.
'^

^ /] ^. [ ., . .
Eusebius, Kirchengeschichte

X

855

öl

-

:

^

''
Zahl
fehlt]

siehe

.-) .
^

-

d

^/v

R

= = =

^ .. .
im Text

^?.

.
'^Poj-

im Text

[

'>'

Rl

am

Schluss zugefügt

IE

S5b

Eusebius, Kirchengeschichte

X

1,

1

10

]^ , -. :}}^ 7] - . , ^^. , € - ,, : ' ' ,
irrt

:xaöLV

jravToxQc'iTogi

xcu

^

1

1

6Xcoi\

7)

,

ö

1

20

^. ^ ^ ,
,

.^
1_5

^
|

2

3

^-

?j

-

4

<

,

+
|

.?

18 20 Matth.
13, 17

jra-

5

=

82,

2— 6

11— 1

Psalm.
2,

97, 1• 2

21— S.

858, 1 II Kor. 12,

2—4. Gen.

15

ATERBDM^•
1
858, 10

ER
corr.

|

3 nach

xCdl

d-sov y.al

^

Tv)L /.oyojL

[=
durch Rasur
\

852, 4, vgl. 862, 22. 23]
|

4

5 evyto1

AT ,

TERßDMZ
12
j

7

-

S

^
ev. 2, 2,

eV

ERM
[= dem.
Rasur,
ev. 6, 6, 1

[= dem.

]
|

avTÖj

TBDMZarm

ev. 2, 2, 5],

[= S]

I

14
16

1

&

ATBD,

[==

©]

vgl. 866, 11
sS-vöjv

AER
dem.
durch

/.oyoj

BD

>

|

21

ERBDM

AT

85S

iffor

10

.
*
iiV^fro

\

^ ^7) ^. , ,' ' '
fjua^

.
TQVffTjQ

Eusebius, Kirchengeschichte

X

1,

G

2,

1

avagjtaoO^tVTe^.
,

'//'f'*-'

//

y.aO^

?] -

HffavLöTO

'
15

-, ^ ' -^^ ^
ojv

\ '

7/

^•

)

^

/'

irf6^7]Q

.
'

,

6

, . ^

^, ^' \\_
^^
10

20

^^:

, ^.
,

?.7],

.
^
'

8

&-

7

^ ) ^
8 Psalm. 4,
9.

-^ ,
.
^
Psalm.
3G,

^,

^ -

2

1

12-15

3. 36

ATERBDMr^

^
BD

1

^
4

AER]\I
\

2

T^ER
7

/.
ERM
oikcoa

^
)
'\'
j

'
3

B^D
'/,

[=]
Rasur Dr
ivarr/üic 860, 3

•?.

TcmTrERBDM
Tr auf Rasur.
|
|

^

|

ATERM^ ATBDM &

ER,
auf

|

8

ATER ER 111

9

durch Rasur,

ATER
D
!

ATE'R
tilgtj,

^
Isl
|

.
|

ABD,

BDM
10
|

ER
BD:\I

E^

corr.
|

?. J?

.

20

|

12

TERBD

AT^BD

Tr [Tc ge|

ERM ERMZ^
(^v

j

13

BDM
|

ATER
?)

16

AT

BD

19

TERBDMZ^
|

^
ATERM2'J

TcE
|

]

22

R
[getilgt]
i^v in

23
S^v

BD

24

Mcm

corr.

Mr

Rufinus

,

1,

7

2,

1

859

posteaquam repente deo atque hominibus invisum, secun- ß interiit impiorum hominum genus, ita ut merito in his conpletum videretur quod praedixerat spiritiis sanctus: vidi impium superexaltatum et elatum sicut cedros Libani, et transivi, et ecce non erat, et quaesivi locum eius, et non inveni, omni nube detersa laetus iam dies et solito clarior inluxerat 8
Igitur

X

1

7

dum quod

supra exposuimus,

terris

atque ecclesiis Christi splendor sui

solis

effulserat,

nee usquam
1

qui haec aliter aspiceret lividus supererat oculus,

sed cuncti mortales 2
etiamsi

tyrannicae quae praeterierat crudelitatis horrore,
10 votis tarnen

quae nostra sunt amplectentes, universi
fatebantur firmamque esse

nondum fide, pariter deum verum
sperantium

piis esse auxilio

spem

in Christo

NPOF
4t

elatum]

PNO^

eleuatum O'^F

S60

tvifQoovi'fi

.TQO

^

5

10

1

' . '^, /. ^ } ' ^. €^ : ((& . : \ .^ .

^:?/ .-. & ^
Eusebius, Kirchengeschichte

X

12,

J

o,

3

xai

tr&eo^ a:taOir

i,y//r0^ii

utxQov

TcJ^

övoosßeiaig

'.
vtcj^
Te

ßcO^gcov

avaßicoöxovTa aJt8iov

jioXv

jrc:Xcu

. ^) ^

.
Jrri

"/-

2

bjnoxojroig

clrro

.)],

^. :6^ ^.
*Ejt\

.

20

2

. ^

^
?/

' & € ^ .'. ,^
.

^
.

ffv

^:.

. ,/.^:> 7] cfu.o-

..

3

1

2

?)

-'

3

-.

\ )

20/21 Ezech.

37, 7

AZER

^
2

ATERBDMZ^
AT, E^
durch Rasur

corr.,
|

,

corr.

BD

>
(5/)

|

12

1

TrR

^ ^
BDM
\

TcERBDM
8

bezeugt

^
E^R
!

3
1

^evmevoi AT^

5 «rroiy.

>

|

11/12

— ue14

RBD

|

)
TERBDM
\

durch Ras.

corr.,

DM
|

TcE
20,21

|

D^

|

16

gvv/jXvolo

^
22
|

19

>''

BDM

, durch 25 + Tc
ATER

ATER Rasur, ER
Dach

^ ^'
T^D

D

:

BDM

ATER
|

+

'>^ ^> 23

R

Rufinus

2,

2

3,

3

861
laetitia.

conprobabant.

ex quo aderat eunctis velut divino miinere infusa

maxime

videntibus ea loca, quae paulo ante impiis tyrannorum machinis

fuerant destructa, rediviva constructione clariora et celsiora consurgere

templaque excelsa pro hnmilibiis conventiculis elevari. iuvabat enini 2 Christianorum principiim favor et legislatione religiosa alacres nostrorura animos eo amplius animabat, dum et ad persoDam episcopornm
frequentius scriberent et
deferrent,
festivitates

honorem sacerdotibus cum summa veneratione
interea
et

sed

et

inpendiorum sumptus benignius largirentur.
frequentissime gerebantur
et

3

1

a nostris

cum omni

laetitia

10 exultatione
bratis.

per urbes

loca

singula ecclesiarum dedicationibus celesacerdotes,

congregabantur in
etiam

unum

nee pigebat
vere

etiam longe
caritati.

positos convenire, quia nullum

longum videbatur spatium
et

con- 2

currebant

populi ad
iungi sibi

populos

tamquam

membra

unius

corporis Christi

invicem sociarique gaudebant, ut videretur

15 in eis conpleri figura illa profetica,

quae cum sacramento quodam praedicta est, dicens, quia congregabatur os ad os et iunctura ad iuncturam, quibus etiam unus spiritus inesse omnibus infusus membris 3 et una anima merito dicitur, quia et una in omnibus fides et unus ab

NPOF
8 benignus .V
profetia
|
|

10/11 celebrantes
\

(-tis

0^)

NO^

\

15

figura] futura

18 diceretur

in

om.

., ,. ^ ^
S62
Eusebius, Kirchengeschichte

X

3,

4

4,

3

& .^
TtiiJ:

/.(iisraij:

xHnu^ev

Jtc:QCiooO-tiöov (fcovotr axooaösöiv, ojOt

oh

10

^ ^ , , ?/^. / ) {, , .
i^///foc

?}

]

öe

4

^ (?],
,

{}^

4

1

}^(),

1

20

^ / ^ (). ^

.11

.
1

,
TUN
12

12

^
,

25

, &
)
B^D,
corr.

^ ^
M^
Tr 6
]
|

^

, :)|

3

3/4 Ps. 148, 12

ATERBDMZ^
Br axQoaaeLV M^
corr,

2


j

AB^ TERBDM

|

4

T^ERDM ABDM > TER

)\

]

^

]
|

]

•>
BD
|

|

11

&-

|

corr.

T^

|

14

J
|

2" 7

16

ER

|

?) —
>>

ATERZ"

BD

18
2^a

auf Rasur Tr

^ + Mc
Em

13
|


|

14/15

TERBD^I
TiER:\I

AZarm
22/23

>

10
]

TiR
23
dg

>

JT

20

BD ARBDM^"

|

21

> >

|

2"

[

BD

ATER
ATER
24

]

BDM

>

R

25

;tfat

>

R

Rufinus

3,

4

4,

1

863

Omnibus colitur deus atque ex uno ore hymDos omnes concinunt deo. iam vero ingens in sacerdotiis et ministeriis atque in omnibus, quae
ad religionis

observantiam pertinent,
iuveues et virgines,

gratia refulgebat.

adstabant hie 4

psallentium chori,

seniores

cum

iunioribus lauda-

bant nomen domini, hie mystica ministeria ordinatis ae dispositis vieibus pontifieum quoque et sacerdotum eonsessus ipsa eanitie agebantur.
venerabilis eminus praefulgebat.

inspiratus

sermonem
in

proferret

iam vero si quis per gratiam domini 4 ad populum eum omni silentio ora
,

1

eunetorum

eum

oeulique eonversi
inde alius
eeteris

tamquam

eaelitus

sibi

per

eum

10 denuntiari aliquid expeetabant. in saeerdotibus servabatur.

tanta auditorum reverentia, tantus ordo

atque alius

et

non solum duo

vel tres,
et

sieut apostolus

dixit,

examinantibus loquebantur, sed

15

quantiscumque dabatur sermo in adapertione oris sui, ut magis eonstaret in eis illud, quod Moyses dixerat: quis dabit omnem eeelesiam domini profetare? nusquam enim livor aderat, nullum pulsabat invidia, dei dona dei populis ministrabantur, unusquisque secundura quod scriptum est, ad aedifieationem eeclesiae abundare quaerebat. et omnia haee in caritate gerebantur, ita ut se honore invicem praevenirent et
alter

alterum sese duceret meliorem.

nam

simpliciores quique admira-

20 bantur et suspiciebant eos,

qui per sapientiam verbi populos instrue-

bant, sapientes
ac
sincera

vero et eruditi viri praeferebant eos, quibus pura vita
offerendi deo

simplicitas

h Ostias

maiorem fiduciam

dabat,

eisque immolandi sacrificii permittebatur officium, quos familiarior vitae
simplicitas
in

cordis paritate servabat.

sie

summo

studio perquirebat

25 alter in altero

quod

praeferret.

11/12
I

I

Kor. 14, 29

13 Eph.

6,

19

14/15 Num.

11,

29

17

Kor. 14, 12

NPOF
1

hymnos om.
|

\

3 hinc

PO
\

que alius om.
iV
I

14 moses
|

P02 15 num quam
\

5 hinc

|

ciuibus
|

|

11

at-

19
|

duceret] deduceret

20 suscipiebantPiOFi

21 prae

se ferebant

PP2

23

eis

qui

sti4

Eusebius. Kirchengeschichte

X

4,

4— S
/r

10

1

20

2

{^<
18 19

?> ^, .
8—10

^
2

^ ^. ' ^.( ^ ^; -, , ^,
((]

{ ^ . ,
^^aoi/.Hc

,

ene xal vtov

jTQOTtQa^

:7]

^^^^ - ^. . -'.

'

Jtcuai

)]

.

, 7) ' . ^
7)
6

, ^ ^ töTia,

4

^,

^

^/ ^
-

5

6

d*

?]^

,

. ,^ 7)

}
Tim.
3,
2'),

-'

&.

16 17 Psalm.

& , — —
47, 9
1

7

S

Psalm. 43. 2
1.3

11 12 Psalm. 135, 12
86, 3

20 21 Psalm.

24/2

Psalm. 121,

25 26 Psalm.

ATERBDMr
/y Tc
iv
'Sl

BDM

>
18

+

23

^ ^ ^ ^ ^ ^ )
8

ATiRBDM
|

durch Rasur.

I

3
|

AT BD
5

[getilgt].

ERM

4
7

ERBDM:^
7/8

AT

15

j

BDMZ

ATcER
15

T^

lg

Tr
|

|

ATER^"
|

12

M^

corr.

M^

14

Bern

\

\

^- >
/^
TERBD^I,

(^

24/25

^^
ATERMZ

|

19

BD

|

24

+
TcTr

[= 3]

Rc

|

25

getilgt

xcä OL

7],

10

15

^ ', ^ -' , ^, . , -, -, , , 7] , ^, ,, , ' ^, ^
^,
ayioj

^ -,
Ivl

Eusebius, Kirchengeschichte

X

4, 9.

. , -'

}

10

-

865

'

20

,. -,
,

-

)

'

&
3, 24.

,
25

10

2/3 Psalm. 47, 2
71,

4 Baruch

Psalm. 44, 3

6 Psalm.

18


1,

6/7 lob 9, 10

8/9 Dan. 2, 21

9/10 Psalm. 112, 7
97, 1

10/11 Luc.

52

12 lob

38, 15

16 Psalm.

16—21

Psalm.

135, 4. 17. 18. 23. 24

AT ERB DM,
1

2"

[—20

TcmER

^&
4
6

]

^ ],
1/2

2" arm [von 20

iv

AT^RBDM

TcE

gepriesen
|

BDM
|

ATER
10

ATERM2
ATD
\

^
Rc
|

?.]
2
\

^
5

corr.

Tc
|

AT^BDMi;


ERBM

>
BD

R
|

|

8/9

\

12

D

16

]

1

18/19


22
jT

TERD BD

/—
z^y

]

'>[
|

20

>

2" arm

nach
Eusebius

.

+

/

ATER

,
22/23
]

)'^ }—

BM2'arm

23

-]

-

TmEm

2
arm


|

?)
Mm
^

55

. , &^ ^ ,
g(>6

O^fnyvcoöia^

^:
ffvotv,

10

^7]
1

?)

2Ö ölocooiv.

,

25

, ',
^
1

^€. ^ ^ ^ , , ^^
?]^,
-.

,. . ^ , ^ ^, -& ^,,
^

?\ & , , 7
Eusebius, Kirchengeschichte

,^ .- X
4,

11

— 14

/., ^,

ocoTtjoa

€0

11

:<,

12

/^ -

^-

-

^^

D

1

3'
14

8,9 Hippokrates

VI

90 Littre]

14—16

vgl. les. 53, 4. 5

24 25

vgl. Ps. 57, 9

ATERBDMrarm BDM 1
i

4
Ti'

R

Ti

aoufjö

'

12 13

TERM
l^

>
1


24

^

corr.

Tr

^ ,
j

ATER
T^
corr.

|

3

]
|

5

Tc Rc
|

8

'

in ras.

^
1
| |

\

dal,

]

> +
R
|

Rc 12

11
Tr
|

>
|

2" arm

13 TOGOVTOjv] vooovvxojv
16/17

M^m

d

-

Piwi

22

BDM

ATER
D

^
>
26

BD
]

|

15
|

ABD BD
21

19

Rc

-&
^arm
|

::

23/24 nach

ergänzt

Schw

>

Eusebius, Kirchengescliichte

^,
10

,^ ^
:>

,

^ ^, X
4,

15.

16

867

^ ^
6

^ ?]

,
,

-

-

15

20

^ , ^
€0
,

25

,
16
theoph.

^, , ,^ , , ^ ^
-,

^ ^ ,

^, ,
^
,
25—27
vgl.
]

-

15

,
^

^^
ab]
|

\

-

16
'

les.
3,

9, 6

los.

,

14

Laus Const. 222, 12—14.

63
2"

ATERBDM,
2/3

arm [bricht mit 5
|

)
24

>

"

27

- &// 5
6/7
1

&
22

8

^

corr.

Tc

16

Mm ATERM

1

19

T^EDM BD
]

ARcBDM

ARcBD

26/27

TcE
d-v

^^' ATERM ^
1

ATcER

) BD
|

(nämlich

>
Tr

21

BD

?"

|

23

Tr

25

Tr

]

TrßM (=
J

Laus Const. 222,

14]
^i^

Tc unleserlich

ATER

AERD BD

\

55*

^,68

Eusebius, Kirchengeschicbte

X

4,

17

—20

xat

ßcöiXta

.

tciVTOr evenyeTfjV

' (' '^.

vixa^ ^^^11

^^,
10

15

20

2

^& 7]: . '^ : &^^ ^ ;^,&--}] : ; :6. &^ ) , ^7 ^ . ,; . .^^; ^ ,, ^

^
jiol

^ :&.

' ,
•^

:, : ^ ^:
\^
^?/

}
xcu

^ 7]
jrau-

(^/,]

-

\

-

-

jraioa

^/.

:

17

ajtb

kjtrjxoov

18

vjto
ojc

19

,.-,

^^

^.

20

\

^3

'^.
7.

^;
,

,

9—19
3. 4. 6.
7.

vgl.

Laus Const. 21,

8.

9.

20— 2. 29—32. 22, 4—11.
theoph.
3,

theoph.
30. 32

8.

9


2"

20— 2

vgl.

Laus Const. 257, 4—6. 13—16.

ATERBDM,
4

I

von 6
|

; -'
|

Tr

durch Rasur
7

BM

I

6 rrV
8/9

>
corr.

>
BD

11 ßaoütojv
17 nach
,

/.

[getilgt].

}

AB'

BD

^ ^^
S-v

TERM
|

*

Tc

1

-

& /
corr.,

RBDM
o'/.ojv

AT^E
BD]\I

j

BD

|

8

-"

BD ^,

&
1

ATER

coit.

|

16
3.

alöjOLv

theoph syr

8

19

Ttia

7}
11]

BD

|

TER.
Tcm

corr..

DM
ER

=
|

Laus Const. 22,

22 23

,
24

Tc

[getilgt],

25
-\-

'

nach

+

TiR

|

26 nach

[sie]

Mc

10

^ ,, -, -^^- & ' ^ ^ ^ 6€
Eusebius, Kirchengeschichte

X

4,

21—23

869

yML

(/

;),

21

^ 1
20

^; ,
/,
3/4 Ps. 32, 9 12.

,, , ,, . , ^
,

^^ö^

2

, ^^ }- , ^ , ,
-

, ^, &;

^
-

22

23

,
1

1

Ps. 117, 22

= =

148, 5

— 91
21, 42.

Petr. 2,
12, 10.

10—12
I

Eph.
Petr.

2,
2,

20
7

Matth.

ATERBDM2' ABDM 1
]

^
>
11

oh

TER

4

^

vor

'/. +
|

^
|

Marc.

Luc. 20, 17.

TrER, Tc

unleserlich

|

5 sv|

TrR

|

7

ABDM
|

> TER
corr.
\

TrRBD
11

>
1

9

ER 8 TERBD

>
AM
BD
|

-|-

TcTi'

|

12
|

ATERM
18

16

ARBDM

> >
1

2

)
D

^
|

|

19
|

>
>
24/25
|

^
27

Tr
|

\

|

20
|

BD
26

23

Tr

ATiTrRBDZ

TcEM

S70

')

4

Toc

tl:u

10

1

. . .
\
ffov.

,.
(^.

3. .
6
d'

& ^ ^. .

Eusebius. Kirch engeschichte

jtqcjtov

^ ,
ts

.

X

4,

24

—26
rriQoviievov

TjUcov

svyau.

]

.
--'

^^

2

Const. 90,

. . , ^ .^^ - ^ 7]

€^ ,, & ,
.
tcov

, , ,) . 6

^? .&
?)
^

Jra

.' . ^

26

Ja,

^ -

24

tovtojv
25

, . .
31, 2. 3

?]26

. ,

-

^-

10,11 loaun.

,

19

15-19

Exod.

— S71,

1 vgl. Vit.

1-20

ATERBDM^1/2

>

--

Bcm

|

2

oiT>R BD

;

3r«2>Ti4-Tr
BD
|

\

4.

BD U
8

|

fiuCov

TERBDMr -•
|

\

1

7

" auf Rasur
17/18
\

\

" auf Rasur
11

B^D^M,

corr.

10

RBD:^^

1

.

Marc, de

eccl. theol. 3, 3,

4
BD

|

BD
\

1

IS

•/.) Bmi
BD
y.al
|

22 23

TER ATER

19

BD

20
28

|

}'
1

>

|

24

d-v

ATERM

^

BD

]

köjv

[Xestle]

XOiQj'jöag

10

15

20

2

^-, , ' ^ ,^ ^ ' 3 , , , ?], -, )] 7]
,

- . €
,

. ], ^ ,- , ^ -. , , , ) ,
]
Eusebius, Kirchengeschichte

^ , ^, ^ 7] -^
X
4,

27

— 30

^71

i^bv

27

,

-,

-

03

^^ , ^, ^, -^

28

29

-

30

5. 6. 8.
8,

9

vgl. Vit. Const. 90,

3


9,

15/16
7.

vgl.

Apoc.

17, 8.

-20 — 11 Psalm. 57, 7 — 13/14 Psalm. — 21—24 Psalm. 36, 11 15 — 24—26
14.

Psalm.

6

ATERBDM^
1

TiEiRi,
6

corr.

TiERc
|

13
19

]
18/19

"
ABD

15

j

2
'>

BD
|

&|

TcERBD
7

|

äUov]

6'

nach
in
corr.
rf'

+
Tr


|
,

9

TERM
ATiBD^"

|

>
|

D
|

|

16

BD
BD^
corr.


BDM
DM,
corr.

^

corr.

Tc

18

De

T^ERM
ATER^"
durch Rasur
| |

>
25

BD

23

25/26

] Bml
|

20

und

ist

nicht

ATER

xcu ir xaxolj:

"

d
10

15

20

^,

,, , ,?] , ^ ^ ^ ?] ' - -^, , , , ^ ,. ' ^. ' , , , ,, -. , . , ,,, ^
§72
Eusebius. Kirchengeschichte

X

4,

31

— 33 /

xcu ovx

xcu

^^7]'

y

?]

?]&

vjt

-

rrtffavTcu.

«///

31

-

(^

,

'^
32

,

,

,

-

-

33

,
2.

1.

2 Psalm. 17, 42
les.

10-18

3, 1—4.

6.

7

— —

3 Psalm. 19, 9

4/5 Psalm. 72, 20

21—24

Psalm. 73, .3—7

ATERBDMZ
2

6

4

/ BD
I

R
|

D

/
[=
S]

D

] ^} )|

3

TS

ßi

corr.,
I

DM
BD
in
|
|

,
7
[ecl.

durch Rasur, ER, B^

AT^EM

getilgt

ATERM
coit.

iv

/

in

corr.

BD
proph. 195,

|

9

D

|

13

ATERBM
2.

.

-

S73, 21.
1

dem.

ev. 6, 21,

1.

9,

6,

13, 1, vgl. 7]

16/17
1
|

[=
17/18

ecl.

proph. 195, 16. 17]

dem.
ecl.

.

6, 21,

proph. 195, 18

ARDM

]

= dem. TcERM = dem.
1

23

^ [= dem.
[

ev. 6, 21, 1 vgl. 873, 12]

18

BD

1

^ ^- |

D,

ev. 10, 1, 7] ev. 10,

22

BD ABD

|

21

1, 7]

1

ATERM

BD

ATcERBD

10

1

20

,, ^, , ', ^ - - ^, , ^ ,, . ^ ,, ,
, ,
{^
,

^ ,,,'' , , ,
,
Eusebius, Kircliengescliichte
4,

34

— 36

873

34

^
,

,

,

-

6-

?]

2

,,
^
Psalm.
79, 13.

35

36

&

.

,
,

1—3

ATERBDM,
2
7

1

" -^ BD

]
:

^&
14

5-7

Hebr. 12, 6

25 Dan.

9,

27

[—4

vvv]

EM
\

\

3

|

5

BD
BD 117
|

|

6
|

BD

1

8

BD
21

|

9

12

'Bm

14/15
j

>^ +
|

20

TERBDM
BD
|

06 dkiyoipvxoi] vgl. zu 872, 13

23

M^

R

i

28

^

^
über

^

22

corr.

Tr

1

27

anavrojv

corr.

oj

^

-

ABD

10

1

20

2

,, ?] ' , , \ , &^^^ ^ ^,, , ^' , ^, ^ , ^^ ., ^^ ')
üjtoiav

. ^ .. ^
874

Eusebius, Kirchengeschichte

y.ccl

:.
7}

avd

-

-, ^,
X
4,

37

— 41

]

'
37

,

] )^
*

?)

38

^.

)

rpvyjjv

^39

7].

\

^,
7]

6

$;

^:>

^^.

40

4/

ATERBDM
1

BD AT1ERBM
20
in

^^
Hagg.
2,

41

9 vgl. theoph.gr 27,

29—32

ABD

|

9

oJV BD
|

TERM
|

[

6

12

/
| |

BD BD
19

1

8
|

;

17

D

Tr

18

ABD
Rc

> TERM
ER

,
corr.

Tr auf Rasur,
Tr
|

BDM

7^)
26 29

,
|

[

auf Rasur],

BDM
|

Tr

|

23
27

TERBDM
Tr
|

'
21

>
T^E

BD

25

ATcER
Tr

|

BD

|

>•

R

,
10

Eusebius, Kirchengeschichte

X

4,

42—45

875

15

20

2

3:) , '^ -, ^ , .; - . ^ ^ ^ ^ , ,
Ivd^a

, -, ^ ^ , .
tv

^-

, &,
?]

7]

]]

^

'

7]

-

42

,

43

44

?]

,-,

'

-'

^
^
8
-f Tc

'
|

-.

)!

45

18/19 Psalm. 103, 16

ATERBDM
1

'

ATERM

BD BD BD BD
13

AM
4

TER
durch Rasur

2

]
ERBD

>•

>


18

7]
ER
|

& &
corr.,
|

^
|

D

[

1/2

|

3

|

ATERM ATERM
|

BD

5

ER
R
16
|

6

BD

Tr


|

11/12


|

>^
16/17

|

14

AM

>

TBD
28

22

^

]
|

>
|

BD
|

2

corr.

E^

29

]

ATBDM

?. -

S76

Eusebius, Kkcliengeschiclite

X
,

4,

46—48

10

15

20

25

30

) ^' &'/7€] , ' ( ^ /, ^ ^^ '. ^ ^, ^^^ , {^, , ^ ^ - -^ ] ,^ , ^ ^^,' , ' ^ '-, ^,
jrarrl

?
(

\

:

/.

-

6

46

?)

^-

-

^.

7]

47

?/

yiTOJva

«
22

'
,

48

^

oJc

9/10 874, 4/5


|

les.

35, 1

ATERBDM
ABr
19

)] BD
ecl.

£) '/.^
1
]

>
6
|

— 2—

S.

877, 2 les. 61, 10

]

TrR
20

[=
30

AT1RBDM [=

,
T^ERDM

proph. 231, 10. 11]
ovTojg
ecl.

-^ & ^ )
|

2/3

TiR

|

7/8

/
]

3

15

BD
21

^

TERDM
\

>D

U

-

TcER

R

|

|

25

|

27/28

ATRBD

EM

ecl.

proph. 231, 13. 14

|

proph.] iiä

durch Rasur,

^.

10

1

,
i/v

20

25

^ 6 ---6 , ^. , ' ^6 - ^
6
,

. ^. ^ . ,, , ^ ' .^, 7]6']
^

? ,, ' , 7] ?] -' Eusebius, Kirchengeschichte

X

4,

49—52

877

-

?]

4^9

7]

'

,

6'

^3 ' , -

. '
4—12
23
les.

, - ., ^ ,' 6,
6.

6, '
6.
6

,

^
,
6

51

6'

54,

4.

6-8

S. 878,

5 les. 49,

18-21

ATERBDM,
1

[von 15 6

aus

corr.

B^
|

\

BD BD

11
[

13/14
14:

BD

6 ] ^
,

ecl.

6 6
52, 1. 2

^^

12—23

les.

51, 17. 18. 22. 23.

proph. 231, 14
|

[

2

>

]

3 Aoyoicr

9
12/13

TR

|

\

>

|

18

ooJ ER
D
|

>•

TERM

^

+

20

ER 22 ATER^M

?.
R

\

21

AR
BD
26/27

ATERM^"
durch Rasur,

^
|

|

13

19

|

26

&
BD
|

^>;

ßiD

BD

5

10

15

20

25

, . - ^. , ^ ,
?],
ovtco

. ^, ^ ^ ^ 7]?] ^^^ ^' ^ ,, , ^ ,&.' , ,, ,
\

,

& .-, ,? & ^ , ^, , ' ^'
878

öov orj

:tov

.(^ ?]<
t/Oav;*
//d/;
,

> ;
.

Eusebius, Kirchengeschichte

X

4,

53—57

.^, ]

:

>
53
54

],

.(/

,

vvrftov

^

-

-

7],

-

55

56

-)
Tc

-

57

19 20 Gen.

1,

26

25/26

II

Kor.

6,

16

ATERBDM2•
1

nach
7
|

-f

^um uohnen
Tr,
corr.
\

"Sl
\

\

2

T^

corr.

6

BDMZ
ATERM TcERM

)
I

Ri durch Rasur

|

9

BD
|

|

11

7) TER
|

Mc

|

«{,// Tr,R^ durch Rasur
\

TERU

l^

1 7

>
1

BD
20
Tr
|

18

BD

>
|

ATER:M

|

19

ABDM
[=

>

TER
23

]
| |

getilgt

& »^
12

ATERM
|

> BD

AT^BD

21

|

24 avTÖj

BD

|

25/26

praep. ev. 4, 21, 5]
2"
j

ad Marc, de

eccl. theol. 3, 16, 1

>

26

28

T^

corr.

Tc

)

10

15

20

^, ^ ^, \ ?]. ^^ - , ,^ ^^ -, - ^ ' ^&. 7] ^ - ^
77],
,

^ , , ^ ^ ^ ,,
,

^

^ , , ^ '
Eusebius, Kircliengeschiclite

X

4,

58

— 60

879

?]

{hiov

58

6

^
,
vgl.
6,

25

&
6/7

,

^ , ,
&
|
1

od

^^' 10
Ps.
79,

60

Matth. 24,
16

2.

Marc.

13, 2.

Luc. 21, 6

14

12

vgl.

Eph.

13—15

Ps. 73, 7

ATERBDM^
1

R
8

|

TIM
10

corr. Tr,

Tc getilgt

>
>>

]
16

BD
Acm
|

j

11
[

/

20

]+

^
T^ED
|

R BD
|

4
6
avzijv

AER

TERBDM

eIg

A

|

7

h

9
|

14
1

>
|

BD R
21
|

ATERM
|

^
*
26
auf Rasur
|

18

voJV
ATERM

, durch Rasur corr.

BD

23

«{'-

24 (7

BD
27

1

ATiRM
durch Ras.
corr.
\

,

|

BD

§§0

'^ '
Tf
10

. &
.

Eusebius, Kirchengeschichte

X

4.

Gl— 63

ui\ujrsg:oQf]ii£vag

a^exaihjQtp

r/Jj

,

?}^

^ -

1

20

^ -- ' ^] -]. ,- ^{), , ^,. .- ,
?)

^ 7/,

, ^ ' otayircooy.ojv

^

^ ^,

,
?;^»?/

jrX7]XTiyMlg

61

?//£-

()

62

7]

63

6

.

,

2
11—16
les. 04.

'
|

^^

^

:> D
'

11—14

ATERBDMZ
3

]
|

\

4 ivzevd-Ev Tr

Schw
de

>

aber

;

ATißDMZ

7



22

>
ATiRBDMZ

23

(

^
Tr

)
>
]

110
(^.

. ^& ^
|

i)uü)v

TcER
8

4 5

^
\

]

|

corr.

Tc

|

Tr

]

8 9

|

BD

|

12 gov^]

|

14

"^ >

">

20
Tr

BD

22 23

D

ARBD ATER
|

'

]

,
|

12/13

praep. 11, 36, 2

|

13/14

|

17

S.

882, 9

|

21

^

corr.

Mc

auf Rasur Rc

1

2

BD

-

rf/)

TS

corr. Tc,

TrR

, .^ ,^ 3
Eusebius, Kirchengeschichte

X

4,

64

<37

881

]
Tcov

10

1,

20

. -, ,
?] *
21 22 Act.
2,

, , ^& ^, , ^
-

,- , , - ^ '
)
-

^, -

-

-

04

65

6
25

,.
3

.,
durch Rasur,

^

^^ ^

^
j

^, ^

ATERBDM
1 nach
1

wiederholt

3

,

5

>
'

15
21

1

)& ^
|

DiM

AR
1

3
^
9
corr.

TERBDM
|

ATER
|

iüJV

TrR TrR
|

BDM
|

\

3 •D
|

, ^ 6

66

67

TEBDM
BD
|

>>

|

7

+

Tc

Em
11
|

TERBDM
TiR
[

11

|

EM

jicci

ATER
25

BDM Iß [ RB] TERBDM

(. —
rfe

13

>
.V
corr.,

|

14:
\

,
|

•>
12

TrR

con\ Yaloh

IS

.

25/26
Eusebius

.

T^EBDM BD

??
23

TERDM
|

ATiR

1

J'

>
56

}'

ATER

gs^2

utywr.

. ( ; ^ ^\ [ ] .^ / & , ^ \ ^ . .
öetii'or

öi

^

Eusebius, Kirchengeschichte

X

4,

GS

— 71

.\

^

10

.. ,
tm
6

)^?]
rravTo:>v

(>8

2('.

^-

xad^

vrp

(»9

.

1

20

^

-, 2 ^^
1

^^ , ^ , ^'
,

.

)

?.

^,

^7]

/
?]

70

3

7]
Hebr. 12, 22. 23
[vgl.

.

, ^
?]
,
1

15-18

21-23

Kor.

2,

9

ATERBDM, :
ATrR
9 Tr
6

zu 880,17]

^r/ T^

«' EBD
R TiR
7
i

|

2

,'^

>> >>

Schw

"
TrR
]

S

BD

]

R
TiR

|

12
|

]
13/14

11

[
26

ATERM^
D]

BD

|

14
18
ot-roo"

BD

/. , "
1

?

-]
getilgt

.
>
R,

|

<1

8 oh

Tm

AT^EBD

[

^']

BD
|

abe?-

ATER
corr.
|

16 ';

>
]]

BD
Ti\

19 Rc

BD^
23

D^

20
|

TcERBD^•

unleserlich
corr.
]

]
ATERM

21

-

Ri
\ |

]

BD

2

>

BD

TcERM D

D ATER

ATiTrB

10

1

20

. ^, , ,. , ^, , ^^ €. ) , Eusebius. Kirchengeschicbte

X

4,

72

jtctöag

.

JzaOai^

.

,
5,

2

§83

7/

?,

7]

,

72

,

/, ?

^

,

,

)
5
1

. ,

aicövaa

?.07

Pojixaicov

,
^

-&.

2, '
1—9
Psalm. 102,

>'

3-.

10.

12.

13

-,^
15/1G

D

2

313

vgl. loann. 10, 16

ATEREDM^•
1
|

ABD^
|

>
5 6

TERM

]

3

BD
>>

|

4
9/10


BDM

D

|

9

^+

Ec


|


1

j

ATER 12 ATERM

\

1^

•^

GOL

ATERBD >- BD

sco)

,
18/19
|

14

"
BD
eingesetzt,

\

ATER2'

|

>

BDZ
Tm

20 -S.
20/21

891, 20


getilgt

ERM, Tcm
26

-&
| |

[ATERM,

fehlt in BD^-^i] aus der früheren

Ausgabe

>

24
|

|

AT^

Tr

auf Rasur Tr

2

^2 TERM

>

Ti'R

nach

ist

etwas gestrichen

6*

1

^, (}•, ' {} , ^ ., ^,, , -,^- &. ^ /.- ^ ]
884
Kusebius. Kirchengeschichte

X ,

3

/]

d-QtjOxficc^.

r/yr

ineiofj

iv

iv y

3

4

iv

iv

ioaav
d

,

rj

ivo,

i^av iv

/.&,
/)

ioav

[•

5

9-, /^ ^ & , ?.^
io^•a
)/

iV

4 (von
persecut. 48

an)

& ^
3

&,
T^

ioalav,

),
de mortt.

&
AT^

-

6

S.

S87, 4

der

lateinische Text

bei Lactant.

ATERM

(
5

2

ATcERM
\

T^

1

corr.

TcTr

1

TrR


1

6 man verlangt
iv
\

] -,
Tr

getilf^t

|

4

TcERM
R
|

Omnibus

10

mentem suam
15
T^

]
+

' , -, : - ^ quidem dminitas in sede
caelesti

] |

>

conuenissemus Lact

statt
|

piuribus hominibus las der Übersetzer

11 S

TER
]

Lact

HS

TERM

^

,

|

durch Dittographien und Correcturen

entstellt,

dächtig, ferner

d

vgl. Lact,

qui [quin Schw] uel obseruationi Ch)'istianoru7n uel

^& |

auf Rasur *, Tcm
7
|

plu7'ibi(S

d

quod

12/13 hoc eonsiliuni Lact
|

14

ATrR

14

— 16

— -ist

besonders

co iv

iv

ver-

d-•

ei religioni
\

dederat [dederet Baluze]

quam
d

ipsi sibi

aptissimam

esse sentiret

T^

corr.

TcTr

|

//

darauf Rasur von 7 Buchstaben

S

Tc

durch Rasur in

16

^

durch Rasur

corr.,

ERM

AT
|

|

17 nach
...

d

citius

relifjioni

liberis

tnentibus obsequimur Lact

17 18

corr.

qucwe scire dicationem tuam Lact

9

10

, ^^ ^ .^ ^-^ , ^^ -^ . -^ , & -- ^ , , . & , ^ ,^ & , ,
Eusebius, Kirchengeschichte

X ,

7

S85

xijv

^

^ ^/

?.

^

oy

7

^

'

-

?]

^^
[iV^J

[ -].

^

^

^

^
-

8

*

9

&

),

ATERM
2/8

Text lautete einfach

quae prius scriptis ad officium timm datis super Ghristianot^um nomine (contineri) uidehantur,
1

^
und
lihere ac simpliciter etc.

interpolirt, der ursprüngliche

vgl. 884, 3

und amotis
3

.

.

.

condicionibus

nune

RM
TER
S.

TcmEim

4
Doublette zu
8/9

eorum qui Lact

und

apertam
I

884, 17

—5

verwirrt; entweder ist 8

&,
10
^*

,
cum isdem
d

Lact

]

"^

TERM
AT^Ei

simpliciter Lact

5
|

—8

auch bei Lactanz vorhanden
zu schreiben oder 10/11

^

zu streichen; vgl. quod

nohis indultum, esse peruideas,

intellegit dicatio
liter
et

tua etiam aliis religionis suae uel ohseruantiae potestatem simi-

liheram

pro quiete temporis nostri

echten Text muss umgekehrt aus der allgemeinen Toleranz die den Christen zu-

kommende
12

gefolgert sein

|

Schw

* ER
habeat
Ti"

certa

esse concessa{m} Lact.

v/jv

R

I

quisque diligeret,

liberam
1

dorben

d

,
.

falscher Zusatz
falsch

|

16

vom

]
zum

- ERM

facultatetn

Lact

HS quod und
AT^
forma Lact

vgl.
iit
,

H

in colenda quod
diligeret

]

Im

.

.

17

ver-

Übersetzer

Relativsatz gezogen,

vgl. si

eadem loca

.

.

de quibiis

.

.

certa

antehac forma fuerat comprehensa
|

priore tempore aliqui
|

.

.

.

uidentur esse mercati Lact

iV streicht Schw nach Lact

18

'

-

corr.

T^ oder Tc

10

, • ] ^, , ^,
?.

^
€]
zfjv

'^ ' /.^ .-' ' . /^^ , /, ,, ^
^ .
S^g
Eusebius, Kirchengeachichte

'

^
,

«//,•,

^' )
^ //

X

5.

10

— 14

[']

?., .:

ati(fi-

/^

^juta

,

^)

10

-

H

(Saov

(:•)

/.0)

2*.»

?.• , '. ', ^, , - ] ,. . ^,
dv
,

•} [k]

/.,

,

12

aaoJ^^

,

13

7

ATERM
1
flotio

streicht

Lowth

postposita oynni frustratione Lact
similiter

|

2

—6
,

qiii

etiam

fuenmt
iiel

consecuti,

eadein

isdem

Christianis

qiiantocius

reddant,

etiam

hi qui emerunt uel

qiii

dono fuenmt consecuti, si piitauerint
et

de nostra

heniuolentia aliquid incaritim posttdent quo
sidatiir

ipsis
freie

per nostram clementiam con-

Lact die von MissverstänJnissen nicht
|

mit Evidenz verbessern
^

3

TrR wohl
Tr

falscher Zusatz ut

,

vielleicht soll
]

beniuolentia aliquid postulent, ~

(uiearium postulent missverstanden) Doublette
zu 1617 iv

Dindorf
oiv ^I

f?]

aoJ ATER
I

12

uel controuersiam Lact
et

.

',
| |

Schwegler

13 avröjv und

eonuenticidis eoinim Lact

•21

ATE

^
]M
|

^ ^ ]
Übersetzung

lässt sich nicht

Tc

['

unleserlich]

|

4

TER
ft'.

iam [etiam HSj

uel wiedergeben, vgl. 14

(=

de

1

6

—8

',
nostra
IM

Doublette
7

beide bei Lactanz vorhanden

11

77 citra idlain

prorsu^ amhiguitateyn

streicht

Schw
88,

Schw

|

15
S.

TrR

^
!

ecclesiarum Lact

id est corjwri

,

1

falsche

(Übersetzung von huius sanctionis heniuolentiae uosirae forwa vgl. 887,3 4

7

10

'^)

,&
»' /.,

HTÄI,

- .^ 10
Eusebius, Kirchengeschichte

X

5,

15

— 18

/

6

^

'/)•

//

-'

^)•

'}^«.

,

)•

§87
(hvtjd-f/,

). ^ ) 8• , ,
,

1

20

-. ), ,
>

, , , , )
21

) ), ,

&. ) , • • ^
]

. ^, )
- ?.& ^\

[]

15

1>

1

-^

)

«.

2

Coli. Carthag. 3, 216. 220.

ATERM
1

)- ) ^ - - & ?. '))
.

18

313

S.

888, 20 Coli. Carthag.

3,,

319 [Mansi IV 39]
39].

24 -S.

888, 3 vgl.

316 [Mansi IV 227.

Augustin. ep. 88

TcERM
TrR
I

>-

ATI

^/^j;

I

;)

|

2

>•

praelata profjravimate tuo Lact

HS

|

ATr >» T^ERM

(^

AM
|

TER

|

5/6

ATEM
ATER
|

R

|

1

7

|

8

10

11/12

auf Rasur Rc

12

Schw
und

Scbwegler

in der Übersetzung sind Participialj

Relativconstruction mit einander vertauscht

13
15
T^,
|

|

14
|

TERM
j

|

T^

corr.

Tr
|

|

|

17
]

T^Tr

corr.

Tc
j

18

durch Rasur

corr.

19

>

20
|

21

22

24

25

5

10

20

25

^4 ' -^ & ,- ^ , ^ , , ^, ^ , , . ) ^ . , ' ,-^ ^ ^- ^ ?. , -. .& , // . , ^^'( -^
§§g
ut
Kusebius>, Kircheiigesehichte

X

5,

19—21

?.\

fr

iteaL

er

ei>S-vv80&ai,

^V

/]

•,

]

//

tm

-1^

Vi•*

rfj

^

07}

?•'

i\uCov

&^

öJv

'^

,

-

-^

^j'vCoaiv,

^

^

/)•

^

>,

21

21

S.

800, 2

vgl.

das

Schreiben Constantins

in

Append. Optat. 3

[Corp.

Script, eccl. lat. 26, 2(J4

ff.]

ATERM
1

'
Mc
i

A^
|

M^

887, 12

• -)
3

1/2
j

)"

4

•)
9
1

durch Rasui-,

6

7
|

und

SS9, 21/25

13

'
17

<• /,-

10

ATEM
TR
Rc

ATEM

^
|

AT^ERM TERM [\q\. Optat.
R
1

"

11/12

^
J

avd

T^
1,

ER AT^ER

, Tr auf Rasur, ER
23]

&
A^Ti'ER
| |

^
"

Tr vgl. zu

)
|

"

R

14
|

19
|

j

21 //

1

24

-

5

10

-&

'^

1

20

^
,

- ^^ , . , ,- , , - & ,, , 3•

-^ ), ) ,
Eusebius, Kirchengesdiichte

X ,

22

— 24

889

^, ')•

?.?.,

•^

6)^,

oiayvjvi'Qo-

'

22

xy

^

^

]

?& -

^/

-,

, ^,
-,

2

^ , 0^)
ATERM
1

durch Rasur,

9
)/10

TrER, Tc

-, , &, ) && ) ,^ &^ -- ^ ^ --&
^

- ,& . ,

(^&

23
814

'

24

^

|

TER
|

AM

j

2

,
j

R

ATER
!

TcmEimRim
|

TERM

111? ATER

14

getilgt

15


Valois

1

20

^
\

IS

AM

TER

|

corr.
\

Tcm
25
|

j

21/22

&
|

ATRM

ATE

RM

ATER
29

26

,

auf Ras. Rc

§90
S-QHaxeiar

yai

»•(»«

10

1

^^^
20

-) . - 7]& ,, ^ &' .' -, ^, , ,^• - - * .- -^
.
>

^, , )
^
)]

: ^

Eusebius. Kirchengeschicbte

X

Ü,

1

^

'.

^. .

\4
,

.-)

6

1

^?/-

^

&
/,.
'^
|

2

^/

3

iV

4

avd

,

2

,. '.
ATERM
1

. ,
ERM^
R

*?(

-,
92

-^ ,
"
d

-

^-

5

-

3
Rasur,

'
17

|

ATcR
ß

^
T^Mc
|

ATcERM
11
|

ATER
14

]
19
(-

+

Mc

|

20
]

ATER
22

|

^
,
\

RcM
durcli

9

|

12

E»m
in
|

corr.

>
con•.
1

|

2
Rt

^

26

ATEM

Eusebius, Kircheiigeschichte

X

<,

1

S,

1

891

dT

7 1

5

10

1

20

-- , ^, &, - - - )- , ^^ . , *, , ^^ .' ^
?]

,& ), ^-,9• . &
. •?]• &^,
», .,
v/jv
/j

f/

d

^

-

9•:>
^

,

2

'

t?jv

)^,

d

,
«.
i(e?'ttatis

y

-

tj

8

1

1—20

vgl. zu 887,

24—888, 3

ER
1 /

4

das Substantiv fehlt, Constantin kann diuinitatis oder

geschrieben haben,

TcER

^
21

}
13/14
|

]

|

5

oder prouidentiae
j

]
12

\Vendland nach 889,

1

|

11

am

1

15

"
Zeile

|

15/16

Tm
R
20

^
|

17 S
|

-]
19

ATcERM
|

[

14

16
|

''

18
aus
corr.,

Anfang der

\sUB>^l
892, 1
1

ATERM

> BD

|

22

^)

Tr

§92

Eu>ebius, Kirchengeschichte

X

^.

'_'

G

ovx

IjV

61

aga

^'/.'

^. (:?}

,
g:

cfd^orw

?]€
J6o^v

10

1

^

^. ^& . ^^ )•, \& ^, .- ./ / . ^ .^. &
.^.

,, ?]
'/^]
övüa'/ij

20

, . .
^.

.
r.To
6

. '/ :
7]

-

2

8

-

2b

^ / ^
::>
^

€ ^ ^^ . . ' ^ ., , 7] ^)
6

&

4

Jtav

5

.

.
10
Vit. Const.
;

\ ..

^

-

1

S.

894, 1 vgl. Vit. Const. 30, 22

— 31,

ATERBDMr.i
1
30, 23]

ATrRBDM^"
Tf

rüj
|

£'
ATERM
ßa'/.tov

>

BD
11 :ioba

7

>
13

Bi

+

ß--m

,
\

1

2

'fornjl,

R
j

Vit. Const.

\. durch Rasur

corr.

10

30,

80

'.
31, 2]

ATERM
17
1

Vit.

Const
[

31,

;
22

TERM
corr.

[

|

18

}-

BD cvrön- BD» TcmERBD ABD 'Vit. Const.
j
j

21
7]

|

2 ^

ATERM [Vit. ^- BD

Const 31,

ABD:^I2' r.hoo

>

^^"
31, 41

• ,

BD
16
Const.
|^Vit.

Dr

durch Rasur

BD TER

23

Rufinus

S,

2—7

893

Igitur

cum

tali

simplicitate

ecclesiarum gloria

apud deum homiterris,

nesque

proficerefc et

imago quaedam caelestium haberetur in

super

omnia quoque
5

religiosus

princeps Constantinus exultaret in talibus ac

per dies singulos fide et religione crescens inexplebili gaudio de eccle-

siarum profectibus repleretur, sacerdotibus etiam dei non credebat sufficere,
si

se

aequalem praeberet,

nisi

eos

et

longe

praeferret

et

ad

10

15

imaginem quandam veneraretur divinae praesentiae, cumque pro bis Omnibus non iam ut imperator, sed ut pater coleretur a cunctis, non 8 2—4 tulit infelix invidia vel nostrorum pacem laetis successibus crescere vel illius erga nos studia inquassata durare. etenim Licinius, qui primo quasi probitate morum et vitae integritate ac merito virtutum uon solum ab eo in societatem regni fuerat adscitus, verum et in propinquitatem ex coniunctione susceptus, sororem namque Constantini in matrimonium acceperat, yidens imperatorem non tam vi et metu quam amore et religione omnibus imperare atque in summa veneratione cunctis esse
mortalibus et praecipue Christianis,

humano

vitio pulsatus,

immo

inhu-

mana
sed

invidiae clade perculsus occultis insidiis

primo decipere egregium 5

principem parat, idque
ille

quam maxime per

familiäres ac ministros molitur.

nihil

quidem de

eius dolis ac fraudibus suspicatus,

tamen quia 6
ei

20 totus erat

confidens in deo,

ad omnia se

illo

signo,

quod

caelitus

NPOF
15
cunctis]

NOF

omnibus

|

17 perculsor

iV"

percussus

\

20 tutus

10

1

20

^': ^ ^ (^^ ( ,& . ( ^ ,^ , ^, ,^ , . ^, ^ ^, , ^ ( .^ ^,,&^ , ^. & - . ', ^ ^
894
Kusebius, Kirchengeschichte

X

S,

7—11

'.

aiitrcv

^.

utya

7)

-

'*

,

rroi-

.

8

^

,

'9

'

'

'

Ko^vOavvov

2

.
18

,
8—12

^ , ^^
14—19
7.

, ^ &13—17
18.

.
1.

11

vgl.

Vit. Const. 31,

vgl. Vit. Const. 34,

2—

S.

ATERBDMi:^
1

3

BDM
con•.

- :
AT'E'BDM
(57/

89a 26

vgl. Vit. Const. 32,

S.

27—33,

22-34,

40,

7—41,

1

()
j

Tc

2

6>

a:\I

i

D BD

//
]

6

7 '8

>

) rof

> ^+

Tc

15

con•.

Tc

BD

|

21

ATERD1M [Vit. ATERM BD
1

:
dor/)o
|

1

16

ATERM

10

ATER
|

corr.

Tc

Const. 32, 27]

25/26

D


BDc

&^ Bm BD
|

^durch Rasur
corr.

,
ER
1

R

Tr auf Rasur,
\

11

^

|

18

/

-

[Vit. Const. 32, 8]

BDM
|

corr.

Tc

22

-

^^^

|

]

24

Rutinus

8,

7—11
insidiis fieri

895
'

monstratiiin fuerat, muniebat nee ullis per hoc
poterat.

obnoxius

verum Licinius ubi neque beneficiorum memoria neque adfini- 7 reprimere immanitatem concepti sceleris poterat neque tatis gratia tarnen ei per occultas machinas insidiae procedebant, ratus quod impe- 8
precibus iuvaretur
et

rator Christianorum

ideo

tutus

maneret,
et
ita

stulta

iracundia permotus imperatori quidem apertum bellum indicit regnique

fidem societatemque contaminat, nostros
persequi parat, hoc in
10 orationibus excubarent.

vero privato

speciali

odio

querelam devocans, quod non
versa igitur vice
is

pro se sicut

pro Constantino Christiani in sollemnibus et ex praecepto sibi traditis
qui paulo ante acerrime in 9
eos vindicaverat, qui tyrannorum tempore

adversum Christianos aliquid
primo namque omnium de 10

crudele moliti sunt, nunc in nostros tela contorquet et tyrannidis suae

prima sacrilegia nostrorum cruore
palatio suo
15
tia.

delibat.

si

quis Christianus esset, exire iubet,

tum

et

de omni mili-

post haec profecit pestis et tyrannicis edictis
profiterentur,
in

se Christianos

carcerem

trudi.

omnes, qui 11 statim tamen invenit
statuit

NPOF
1

demonstratum

\

totus

NO^F^

: ^ &^ ' /.^ ^ ^€.'( ^
S96
Eusebius, Kirchengeschichte

X

8,

12

— 14

10

1

. - -.^ .
ayad^ov

Ot\ujta0^hc

-£/«

\

: . :.
rau
vjto

.
\

2

20

2

30

^ , ', ^ ^ ^ , > , ^ ;^ . ,^ ^^, . . .
,

7]

.
'

: &&, . .
\
ccjiXoq

]'

6€

rräoav

.
1*2

^^:: -

km

^

7]6
,

13

?]

\

^.

14

'

' ?}6
tcöv

ATERBDMZ^
R
j

^
7
iff

>
>

BD
|

19
1

]
R
17
!

16

+
|

TcTr

[

(>
]

]
1

|

6
corr.

10

>

^,

TcTr
|

-

19

TrR
29

[Vit. Const. 33, 22]
1

302"
28

[vgl. Vit. Const. 33, 23]
|

ATERM

20

]

R

31

-

ARCBDM12'

[Vit. Const. 40, 12]

TER'Mc

Rufinus

8,

14

897

quo priores crudelitate superaret. addit edicto, ut ue quis alicui misso in carcerem cibum vel potum deferat, dicens iniquum esse misericordiam fieri atque humanitatem praeberi bis, quos ipse suis
aliquid, in

legibus condemnasset.

et

ita

multitudines in carcerem retrusae inedia

necabantur. sed per hoc putabat adhuc occultiorem esse tyrannidem 14 suam, verum crescente animi saevitia etiam hoc parum videtur. continuo
in episcopos ceterosque

sacerdotes

dei

rabiem crudelitatis extendit

et

primo nobiliores quosque et quos fama clarior extulerat vel sapientiae et doctrinae opinio commendaverat, callida arte circumvenit et eos aut
10 iniuriarum

reos

fieri

aut cuiuslibet

alterius

ficti

criminis praecipiens

nullaque negotii inquisitione habita puniri hoc

solo,

quod deferebantur,

NPOF
3 praebere

NO

\

6 uidebatur
]

\

8 primo]
2

9

et doctrinae] doctrina Eusebius II.

11 quodj

PO

quo

NO NO^F

primo omnium
57

PF

10

1

20

^ ,.-. ^^ , & ^:. , - .^^ ^ , ^ .
v.TSQ7]x6vTiö£V ev&a

^ .^
S98
Eusebius, Kirchengeschichte

X

8,

o/o-r

.'

ovöeJTCjJcOTe

^. ,

1—

9,

2

(:4
TU

avd^u

&€ ?]

^
,

,

^^

^ 7) ^ VJ ^
'

o^

'

, ßaoc-

-

1

16

7]-

17

)) -

18

2

,,, ^ & €^^ ^ , . ,
Tcov

tojv

-

30

.,.
d
d'

19

,-

,

-

^

1

und

,
16—27

2

25 Exod.

6,

1

ATERBD,
1

[—13

BD
1

]

5

HSS]
14/15

7

^

1

],
ATERM
I

öfter

30 — S.

900, 9 vgl. Vit. Const. 41,

[Vit. Const. 40, 13]

Wil zu

Vit. Const. 40; 19
|

>

8

7)
Tc
|

[ >
BD
] |

4/5

BD

11 rwj;

> ^ + Mc
BD
j

18

BD
Bi
I

21

ATER [Vit. Const. 41, 4] ATER [Vit. Const. 41, 11]
29

BD

|

24

>

ßi

+

26

//

T^BD

corr.

Rutinus

8,

12

9,

1

899
17

iam vero post haec inaudito omnibus saeculis crudelitatis modo omnes, qui contaminatis sacrificiis adquiescere noliiissent, non tortoribus, iit praecessores sui tyranni faciebant, neque cruciatibus ac suppliciis tradi iubebat, sed lanionibiis dari, ut eos porcorum more
iubebat.

suspensos despicatosque et codicibus superpositos per frusta caederent

mare ad pabulum piscium proicerent. ecclesias 15 quoque, quas suis iam temporibus communibus edictis extrui fecerat, rursum ipse subvertere et per omnia satis agere, quatenus cunctos, qui
et in partes divisos in

ante se fuerant,
10

tyrannos crudelitate

superaret.

praeterea et leges,

si

12

quae apud Romanos bene et honeste a maioribus latae barum ritum convertere, avaritiae quoque insatiabiliter
innovare et agros cultoribus vacuos tributis replere.
iniquis factionibus circumventos in exilium misisset,

fuerant, in bar-

studere,

census
si

praeterea

quos 13
legi-

horum uxores

timis matrimoniis avulsas

servis

suis ac

satellitibus iungere,

ipse vero

15 etiam contra aetatis suae vires adulteriis et corruptione
tari.

virginum delecet virtutibus instructus tyrannidem ferocius coepit agitare, Constantinus, qui erat veris virtutibus adornatus

verum ubi huiuscemodi armis

et

perfecta in

deum

pietate munitus,

tot tantisque flagitiis ire

obviam
*«^

parat,

nee

difficultas aliqua victoriae fuit, ubi et causa iustior et fides

1

NPOF
5 frustra

NO^

\

6 parte

\

8 subuerteret

PO^

|

9

se

om.

57*

900

10 ayad^cov

1

^: ^. : ^^' ] .^ , ./ -, ' / '. ^'. ^€ ^ ' ^:6 , -^ . :^ ^ ?] ^

^
Tor öTtfjQor
xQivei
avi'at

Eusebius, Kirchengeschichte

'

tqojTOv

toij:

vjio

ytvo^,

jtgo

rrXtov.

/./.
6

öt

arraoiv

.^^?
9,

aloyvvijV
20

^
23 —

.. ^ ,
.

, ^ . ^^
X
9,

3—0

ejta-

TaXatJrcogovutroiQ

,

yt

3

.

vrro

^?]

6

i

vjto

?]

,'
1

^

.&

21 22
vgl.

, ' / ^. ,'

^ &

. ^
Hierem.
2,

6

17 Act.
S. 902,

vgl.

Apoc.

17, S. 11

30

17 Vit. Const. 48, 22

— 49,

11

ATERBD^yl

(':
|

^
1

2 ro

> ,
|

uit.

Const. 41, 18]
corr.,

TER

durch Rasur
|

, 14 8 {^)^ BD {^ ATER ATER 10,11 ( — (fLavon
RBD

*

]

8/9

|


|

,
|

die
71

Erwähnungen des

Crispus sind
|

von Eus.

selbst

nach 326 getilgt

10

},
BD BD
Const.

und

auf Rasur Rc

12

TcTrERBD2'

>

ATi

|

13
15

'.
ATER


BD
23

>,

die Plurale in den Singular verwandelt

TcERBD^•

>

48, 22^

)

16 r^v

BD
|

j

17

AT^

19 20
corr.

ATER
A^
[

^ ^
*
D BD
| 1

vgl. zu 10

21

A^

24

[Vit.

ATER

Rufinus

9,

G

901

purior

et virtus

eminentior habebatur, deiectoqiie Licinio

atque omni 6

memoria tyrannicae dominationis ablata soliditatem Romani regni cum filiis solus obtinuit. tum vero status quidem rei publicae aequabili moderatione et censura dignissima Romani nominis habebatur. in nationibus barbaris metus ingens, in provincialibus vero metu devotio animi maior erat, quieta omnia et tranquilla ab hostibus bellisque civilibus, laeti securique cuncti mortales pacem agitabant. ecclesiarum vero gloria incredibile memoratu est, quanto religiosi imperatoris studio

NPOF

9()2

Eusebius, Kirchengeschichte

X

9, 7


,

10

1

20

, & &^, ^ '. ) . ^ ^^ ^
ßelac.
d'

, & . &
'/
,
,

^^ 7] ,. ^
^
'

() \ 7] ,
7/;//-•

ovv

,
Jtatöl

tqncv

/j/Jov

\

^.

7].

,^ - ^-

,
— 14

'

^-

7

\

S

'

.
1 alleyn

\

€ ^
852,9
sei)ien gott liebenden Sölinen uelclie

-

9

^^ ,ATER
\
|

17—24: Umänderung

eines älteren Schlusses, vgl.

ATERBDTJ
R
ff liehen
]

1

'2

mit

ihrem Vater in

cum

filiis
|

vgl. zu 900, 10

|

2
|

BD
12 näatv
1

5 6

'/

ovv

//

TiERBD

&&- ^
^
8

— iiulgaz >
I

BD

ATER

13/14

BD

|

15

TERBD

'
21

oiv

ATER

BD

20

BD

voJv ATER

vgl. 852, 11

|

20/21

BD

[852, 11]

ATER
\

|

[852, 12]

ATr

toid wir spürten

23/24

'
BD

?}• —-

ATER2^

/.
thotßiov

-

/.

//^

Rufinus

9,

8

903

5

quantaque eius cura etiam erga sumptum indigentium fuerit. ardens namque in fide dei animus et benignum ingenium atque clemens bonis operibus pascebatur. in tantum vero praesentium rerum bonitas 8 et tranquillitas obtinebat, ut oblivionem praeteritorum pareret malorum. edictis namque frequentibus per omnem locum propositis non solum
adoleverit,

tyrannicas
derat,

adversum Christianos depulerat leges iusque
et

civile

reddi-

verum

privilegia plurima
ita

ecclesiis ac

dotibus detulit.

cum

deo atque hominibus carus religione pura, tum etiam virtute animi ac moderatione

summos honores sacersummam Romani regni
supra

10 omnes, qui prius fuerant, procurabat.

NPOF
ciuite iV

904
Es fügen hinzu

Eusebius, Kirchengeschichte

^
Const.

- ^' '
\)'(}
2,

•?.•
^»'

-4

— 42]

uhv

&?. ^
l•ora —
:

^'

EBD

/]
'fiovov

:: ,
desiu.

^ ' :/,: : /, ^v

X

9

4

TVQavvovo

=

Vit.

'

— ^/

D

:
^

-

-

[am Ende des Blattes]

PARALIPOMENA
EUSEBIÜS ÜBER DIE MÄRTYRER IN PAL AESTIN
,

HERAUS-

GEGEBEN VON

E.

SCHWARTZ

RUFINUS VORREDE, EINLAGE ÜBER GREGORIUS THAUMATÜRGUS, BUCH X UND XI, HERAUSGEGEBEN VON
TH.

MOMMSEN

(f)

5

10

^ ,^ ^ ,^ , -, -.^ ^
jVIAPTYPI

'

Xiyotx

^av

^,

.-

^, ^ 1
^, ^ ^' ^
20

\

^ ,
14
vgl. 742,

^ ,, ^

21/908, 1

, . ^,
, ^,
,
'

2 122

1 303

6

-

,

2

,

, ^^ , , >
teilweise

, ,^
]
zum

1

1

9—20

204

TER

[die längere,
(s)

von Euseb

selbst herrührende Recension (g) ist vollständig

nur syrisch

erhalten, veröffentlicht von Cureton, history of the martyrs in

Palestine by Eusebius,

Martyrum

Überschrift
tv
TiVL

)
2,

London 1861

(s^j

und

von Assemani, Acta

166

(s2),

übersetzt von Violet,
zlvl

TU

)
R
Er

iv

iv
]

über den Titel vgl.

[

14 (1896)]

Schluss

I

10

19

5

908

eh

5

10

\

: ^:^ --. 7)^. . ^^7'] &' :.. , ?]/,
£./

. ?]
9^€

'^ , <. .
.'
:

Kusebii de mart. Palaest.

1,

2

Pcoiiaioig),

('.

1

20

2

7
5-23

^ ^., , '. € , ^ , ^, . ^. ^ : :, . . ^&
7]),),
,

^ ^^ ^
Jvv
.

,
'
'

[^]^^
ajto

2 303

Ijti-

%

' ^,
.

:7]

/. 7]•

,
,
TERs
TcE^ii
7
|

.3/.!»(

.-

4

d//

^.
in
|

\

.
1

5

303

vgl

742, 20—7-44, 14

ATER
1

ATER
der
7.

Desii septitna lulii mensis quae
z.

Nonas

lulias dicitur

apud

Latinos lateinische Übersetzung von g bei Valois
Juni 303 war ein Dienstag,
s

d. St.

und der lateinischen Übersetzung

von g
i

fehlt die

Angabe
getilgt

des

Wochentags

2

ATiTrEiRc

2/3

1

7)
R '

>

R
]

|

13
17
1

TER

[

aifLOO

TcER

^
5

ATE
|

14 amöv T^EiR

Schw

^

corr.

^
Tc

R

a)loL oe

ATrE^
|

ATER

25

-

{7]

jTdQcc

tva

5

10

1

20

2

30

3

'-, , , { , ,>, ' , '^ , ^. , ' , ^, ^ , ,,. , '
^,
^,
'

, ^. . , ^
^ ^ ^,
7/

Eusebii de mart. Palaest.

2,

1

jtqü

^

909

/lexsußQioDv)

'

2

1

,

--

2

.^.
,

;<

^
TERi
|

'

3

'

-

^

•?]. ,

,

^-

5

ATER
5
('

>

R

9

R

2

>

R

\

20

ARc

24

ATr

T^ER

910

2 ^ ^^^ . : ^ ^
Eusebii de mart. Palaest.
3,

1—4

\
10

1")

20

.^, , ^ ^ ^ , ^ ^ ,, .^ ^ ^ &. ^ ^ -, ^ ,&^ : ^, . ^ , , ,, , ,
:)^,
,

oei'Ttnov

&

trovj:

(

/j

-

3

1 304/5

],

)^

km

J6

^

\

2

;

3

2

30

, ^, , ^, ? ^
d

ATER
1

ATrEcR

,, ^ ^
7]
>
31

, ,, , ..
6

'

,

,

'

4

19

^^ ^
ER
]

3

TrEi

AT^EcR
14
|

|

5

^^
|

]

7

^^

ATiErR
s

|

//

getilgt

Er

R

|

8

j

/je

|

R

|

15
E^

TER
1

ATER

16
|

'
25

com

Töjv

ER

22
Rc

TER

^

corr.

2

^?.
1

30 31

durch Rasur

^

TcER

10

1

, ^ ^
20 — S.
920, 4

,\ , , , , , ^^ . , 3, ' , '^ ,
Eusebii de mart. Talaest.
3,

XQSiag

,
xal
?/

4,

2

9 1|

ovoua

ijv,

\

öe

.

305

^

5

20

,. . ^^ ^ ^ ^3 , .

,

Pcoao^v

o^o

.^
,

^

7

4
1

^^.
16,

^
[m

2

g

ist

von den Bollandisten

2ö 359, V

= Vat. 16G0]
vermerke ich

aufgefunden und Anal. Boll.
.

schrift lautet

' Nojvojv
fehler

80

ATER
1

9

in

^ & .
AR
corr.

nicht.

'

•'

[ \. ) -, ')
in zwei Handschriften

= Marc.

122

iF,

veröffentlicht; die Über-

durchweg]

Gleichgiltige Schreib-

stil-

4

1

2

|

>

R

|

3
|

"
R

>
17

R

!

]

16

durch Correctur

|

20

23
31


G

|

^
[== Eus.

corr.,

R

G

im Haupttext]

m

8) ^ Er

TER

?.?.
TE^R

mv

|

32

912

10

1

,.^ ^, ^ ;{ )^ ) ^ . ^. ,
Eusebii de mart. Palaest.
4,
3.

4

>

'

^ \46

?/?]

^
(

^-

\)^

.

^

3

&
J0

2

^ ., .
'

(fovv

' , ^)
/, ()

?/^

,
'

^

4

y.al

^: ,


'

^ '

-


3

' ^

-

/'

S

vhcov

^
ayaSvn-

[]

, .

,
^R '>R
|
i

ATER
4

R

TcE

^
G

|

Er

'
\

^
corr.

ATR
Boll nach

|

8

R ATE^R
Scliw

7

Er
|

|

12

1
>
s

16

TS durch Rasur R\ corr. Rc

18

mv mv mv

|

19

Gs
|

mv
Schw

[

20

Schw nach
28

mv
| |

21

mv

1

23

'^^ mv

I

'

Schw

Schw
28 29

mv

\

26

&

Boll
s

Schw ov^^

ergänzt und streicht Schw nach

5

10

15

^, .& , , , ,, - -,^, ^ , -^ , ., / ,
,
Eusebii de mart. Palaest.
4, 5.

913

:>
out

,

6

-

5

( ^)

^-

rijv

20

()
2

9-

. . ,^ --,
- ()
ATER
|
|

}

,,
', .
^
5

6

^ -,,^ [
'

,
'

5

()

6

^/

ATER
2
>)

Schw
8

R

|

3

TER

ATR
Savile

|

7

ergänzt
|

Schw
;

'
vgl. g,

]

ATER

11

Schw

'
S

ATER ATER
s

|

16

>
mv
|

TER

\

{)
mv mv

Schw

vgl.

g

nach
s,

18

20/21

,
|

ebenso

S vgl.

mv G >> mv G

]

21

nach G

23

Schw nach

s^

|

26

Schw
II.

mv

|

28/914,

1

-

-

streicht

Schw

vgl.

Eusebius

58

5

15

.- ^^ , / ^ , , ) ; ^ ^ ( ^, ,
914
Eusebii de mart. i'alaest.
4, 7.

8

jrciXiv

ov

,

'

avd^iq

7

craQQijöiav

jtqO

t^eticg

7]3

^-

^

•^ 7)

-

vjto 8

"

63
,

-

30/6

,

-

{

9•
20

]

, , ,,,, , ,
)

7) ,

'

7

],

}&

^, ^

2

)}
(J/)

30

,

)
4

^
^^
|

;' , , .. ,, ,.
•^

r/jv

-[]

8

lov

d

-

\)

[]
Valois
1

ATER
ATrEcR
12

(, ^&
'^\
ergänzt
|

,

^
|

ATE^R

durch Rasur

]

6

ATER
Schw nach
Schw nach
s

1
]

-

AT 8^
22
streicht

ERgs^
|

23

vgl.

G

25

Schw

26
\

ergänzen Boll

31
s

Boll nach

G

mv
streicht

31/32

ergänzt

aus

G

|

32 ovv

Schw

5

10

15

, ,&
'

, -. , ^ -^ ). ,^ ,^ , , ^
JiavöaOihai

^]
^,

^,

7 &,
7]'
{^

Eusebii de mart. Palaesfc.

4, 9.

10

915

,

^.

-

9

^

,

,

,

^
^'

10

[]

////

20 d

&
25
,

--

,

30

- &
ATER
4
|

,, . ,
^
1

,

,
Schw
]

, , ^ , , , - - --&
"

&, - & -. ) ,
-

9

&->
|

10

5/6

afl•av
vor

T1R1
16

corr.

14 TcRc

streicht

&
^

j

7

R
Tr

8

TcTrER

13
|

ATrR
15

+

s^

mvs^

Mercati

mv
Schw

mv

27

[24 mv

-^
|

18

-

mv
|

|

22

-

ergänzt Schw

26

"^

Schw

58*

916

10

\

20

25

30

'/ ., - - - , . , & -. ), , ^ , ,, -• ^ , , - - , ,, . ^ ^ .• ^ )
/]

^ ,, 7] &. ,^ ' , ^
er&a
//
Jiccoav

(•) )- ?,\ ?] ^
avöotiOTara
,

.^ .,
7]
^'

\ ,

Eusebii de ruart. Palacst.

JaJ^

^, }}
jrgog

4,

11.

12

rtcog

' ,
.

[]

11

"

12

*

)'

?]

]
^ 12

-

11

&, )-^, /« /.

[]

,

,

ipv/tjv

•,
[\

'

t)

,

/)

ATER
1

streicht

Schw

|

9

TER

|

«>

ER

14

21

/
1

13

corr.

Tc

m

y.einivoj

[

s

mv

16

mv

|

20

ergänzt
|

Schw nach G
|

(Je

streicht

Schw

|

ergänzt

Schw

23

Schw
|

mv
29

24

-

Schw

mv

|

ergänzen Boll

streicht

Schw

5

^ )'/ ^ ^, ^.
.
ajtoöTciCeiv

&
,

Eusebii de mait. Palaest.

?))^

10

15

^, , , , ) , } &. , (& ,

, ? ,
4, 13.

14

£?]7]

917

13

14

^

'

}]}

?)-

13

'

S

20

25

. - (), ,, , ^ & , , , ^ ,- , &
.
rf'

'

*

<

&,

^

-

dl

^(-) /
[

*

30

-. &
^

&.

//

/jv

}}

-,
>

ATER
I /)^

Schw

//
II

TER ATER
nach Gs

|

8

17
nach
nach
s
s
|

Schw
19
21
s

|

Schw

mv

^
Schw
1

12

,

, ^ ^^ & -&&, ,
corr.

14:

E^R

Ec

]

10


|

ergänzt

m

18

mv
mv
]

]

20

-

Schw aus
ergänzt

s

ergänzen Boll

Schw
|

23

Boll nach s^

mv

24/25

streichen Boll nach

s

91S
fitrov

Eusebii de mart. Palaest.

4,

5

10

^'
d-eov

^ ,

] . ^.
(cjtkcöc:

tijteip

ajtavzag

KaLöaQBiav

tTj^

sraQaöo^ov

1

20

2

30

^ , ^ , , ^. '/ , . ,, /, ,, ^ .^ ^{) ^ ^'
&&.
ßvB-öv

^ (^
avSoJov,

, ,, , ^ {^
?.•
d
'

^^^, . ^ \4 , ^
,

':^ ^ ^
15

ö,

1

^.

15

'^
7]
('.

,

30G

,

5

1

15

aaoJ

^
/j
'
'

'

'

ATER
3 vor

+
g

1

11 der
|

2.

April 306

war

ein Dienstag, die

Angabe

des Wochentags fehlt in

13

de

Schw
25

ATER
Schw

21

Schw
|

mv

|

mv

|

29

Tf

^

m

31

ergänzen Boll

. '
5

^ ^, ^,
Eusebii de mart. Palaest.

5,

2.

3

^,

),
10

7]

,
15

^ ^, ^ , ^,
(
,
,

3

-

919

2

. -.
^

20

4.?.
2
d

4

. . ,% , ,
'

)
/

()

j

,

^/ -

5 2

oJV
'

3

,

&

(d'

) oJ^^

^,

1

& .- , "
^

30

S

,,
]
12

ATER
ATER

R

5

R

|

11

TrRg

^^
Schw
|

'^)

,
mv
|

13

T^corr. Tc

16

G
s

mv
|

|

ergänzt

mvG
mv
Schw
fV

19

^)

Schw
Schw

|

23

Schw nach

ms G
('

>•

|

24
|

nach sG

mv

Schw nach G

mv

|

26

>

mv

28

ergänzt Schw

3

920

5

10

15

20

, . ^-^^ ^ ., ' ^ & ., . ^ ^, & ^ , 3. ^.. ' ,. . \
tffrjV.
,

./. ]\ , ^)] ,^ ,€ •7] ^ : /.
Kusebii de mart. Palaest.
6,
1

vjroiidvaa

6

1 306/7

306

^'

\ ^ ?]^
.

.

2

^'

\

7]

&

2

; ; /.
xf^a

20

ATER
Rasur
fiel

corr.,

auf einen Mittwoch

ATiR

7..{')
TER
Schw
27/28

^

- , ^• ^ . )& ^ ^ ' '/ ?.
^;
'
tnl
'

. ^,
;

.-

{^
3

^

?.'

•\ \

..

•7]0^

^^ .
7,.

TIg'/.cu-

\47i<fiardi•

910, 10

T^E^R

|

6

,

', durch

der Wochentag, auch von
]

s

überliefert, ist falsch, der 20.

November 306

8/9

T^

corr.

Tc

]

11

^
T^E

i

12

Schw
|

T-ER^

TrRc

19

^?.

ER

j

19/20

-

)

20

>

R

|

21

unverständlich,

Schw

mv

coöJiSQ

^
10

1

20

, , ^, , ^ ^, • -^ , , ^. ^, .,
).

{^

,]6 ^ ^ --, ^ ,, ^ -^ , , ^ ^ ^ , ,
Kusebii de mart. Palaest.
0,

4

7,

1

921

,

^

^

,

^

?.7{^8.

4

?,.

.

\

5

,

^

^ .
^'

21

-^

?)3'

6

6

7

7 1 307/8
307

.

2/3 Matth. 10, 18

2

xCoL

^
nac. 366

[vgl.

Violet,

'

[•'

b, vgl.

,
-^
,

S.

923, 5 g Anal. Boll. 16, 127

TU U,

53]
act.

und

= Vat.

Assemani,

mart. 2, 202].

)
AT

ff.

nach b

1660.

Überschrift

['

]

? ^.)

&
= Moav1
'

!•,
ATER
1

Eni

^
avrtj
|

^
;

8

R
ATr

'
'
corr.

'

oJ^
'

^
^
|

Tc

ER
Tr
|

'
3

2
|

ATcER
7

^
\

corr.

|

9

R T^ER

|

15
|

U
20

\

1
|

18

-

T^

R

22 Ostersonntag 307

=

6.

Xanthikos, g hat nur

Datum und Sonntag
s
|

28
b

b

29

b

|

5

10

?.
15

20

2

. , >^, <,
'

,^ , , ^ ^ ^,,. , &,& & . ^- - ', , ^ & , , ,- , ,] , .
922
Eusebii de mart. Palaest.
7,

2

arrj/ xvntaxfj

^^

«.

{)^,

.

,

tl

\ ?/,

2

xCov

tCol

^ -

-

,

'/ xtjv

//:;

-

].

'

^

&,

'

^

'

30

,, ^, ^ , )>. ^ ^^ } - ]
S

{&

-

•^

7]9•:<
ojv

^ /
|

?} ?.) >
/.-

b

-.

,

ATER
3

TiER

|

TEg

') AR
b

1

10

ER^
11

corr.

Rc

vb

s

13

b

|

16

vs

|

17

^
|

b
|

\

18

bs

b

>

21

^

\

\

^

h

1

19

b

b

24

de

bs

•^

25

b

b

|

27

b bricht ab

Schw nach

s

|

30

Schw

5

10

15

20

, ^, , ^, ' , ^ , , , , ^ 3 , ^ ^
i]V

, ,

^. £]
,

Eusebii de mart. Palaest.

6?],

, ^'
,

^. ^,

, ,
,

,
7,

3.

4

923
(3*

yaly.ov
3 307

^
-

4

^"

^-

"

,

*

,

,

2

^
ATER

&'

, . ^ &
,^^
+ T^m
1.

^

/.
|

)
12

2

TrR

// ^
|

) o)oJ ^
10

getilgt T^
|

4
8

)
TcER^

6

November

s

|

TER

ARc
18

^
TcER

1
i

C01T.

20

Tc

TER
|

'As

& ^

|

14

TER

|

^
R Tm
|

23

'^

''

-

Em

924

Lttoo^uTaTOQ.

10 T?j

rranoiv?]öa^,

.) ^. .] . .
,

' .. ,( &^^^, ' , ^^^ - .
Eusebii de mart. Palaest.
7,

S,

1

TOVTOC

?]

ei'

^

jtqotsqov

^

xcä

uf/ö'

)

aloyvvfjv

^?] \

d

-

tJTt

}

1

?
.
'

&

20

2

30

.
ATER
1

^ , ^ ,. ,3 ^^' .^ , ^, , '
7t.v

^,

^\

? ^ : ^^ ^
öt

^ :*

(
ojq

^

^€^

7] ^
km

^?]
,)

6

jräoiv

^ -

jraoa

7

?]

\

,

^

^*

.
'
]
|

§

' 3TrE
7

8

308/9

AT^ER /)
Schw

^
AT
R
|

TrR
|

2

>
in

ER

4 Tr
\
|

\
|

o<ff)o^:f>LO AT'
ergänzt Schw
[

5

/}

corr.

R
in

'

10
|

/
2)

|

13
]

corr.

TcTr

16
27

^

R

corr.

Tr

|

^

corr.

23 Er

TrRc

4

5

10

.15

20

^,^^
14

^ '^ , ,
^

^ ' ], ' ^, ' ^ , ^ ^^. , ^, ^ ^ , ^^ , ,, 3
ov

:

Eusebii de rnart. Palaest.

^

8,

2

)

&
925
^^^^

{^

-

3:> ^^

3

'

4r

(

)

ATER

^

g?-osse, volkreiche

923, 18/19

1

^

Stadt

im Lande

/)
Palaestina

[und sie hiess in aramaeischer Sprache Lud, falscher Zusatz von
hiess sie Diokaisareia

Yiolet 65

1

5

^

^
|

TrR
15

|

9

/
und

TrR Ti'R>

14

^nl

Schw nach

s

^(
es

war aber

eine

alle ihre

Bewohner waren Juden
s]

und
11

griechisch
bei

Menolog. Basil.
Ti'
|

15. Juli

ov auf Rasur

Schw

^
corr.

'

LG

TcER

^^
TcER
VA

ATER

TER
|

|

17

EcR
|

T^ ot

19

TcE^
|

T^

TrR
j

^

24
Tr,

{'

)

Schw

|

>^+

Tc getilgt

)

20

^
TrR

-

-

^^ ' .
926
:T/.evQcul•'

Eusebii de mart. Palaest.

rroiöa

,

1

> .;< <, 1
20

, ^, ^ . , . ^
\
,
,

^. : (: , : , ., ?.^ ^, ^
aQQfjv.

^
*

, . )^ .
S,

5—9

,

-

5

ojq

"

6

:

> , '.
^

.

-

2

^, , ^,? .' ?] ,
TcJv

^ &^,

^^'
6

-,

-

7

^ -''
,

^.

[]

30

.
ATER
7

.

^,
TER ATER

,. ^, ^ ., ^,
'

, .^. ,
^
|

. &,

8

.^,

9

9

10

Schw
getilgt
1

13
corr.

, >R
r,

|

.
|

) TER
>
R
|

,
16
\

ATrRc
12

ER
TiR
durch Rasur

,

20

verdorben
|

26 27

j)

AR

29

'

Schw

25
|

streicht

Schw

R

AT

R

10

15

20

2

^3
^
1

, - ) , , , ,^ ^ ^ . ,, ,- . ^ , , , ^^ ^ ,. 3 ,,
Eusebii de mart. Palaest.
8,

.'^ ^^ ) } ^ " ^ &^&&&^,, ^^ } & 10

9,

1

927

tvöovvai

ov

10

//

^

11

,

-

^,

12

>

/

,

308

'

13

^.,

3-

^

9

1

13/14

vgl. Act.

7,

60

ATER
|

3

3/4

•^

T^

Rasur [T^Tc nicht zu erkennen]

'
i

1

7

Valois

10

[=
Tr

^]
Tc
|

R
s
|

1

16 ^

20

corr.

23

27

^

25/26

AR > ER ER den

A^TrR

i?/

AcT^E

^]
in
ooQ-tjvai

durch Rasur
|

corr.
|

ER

Tr

4

,*
/
ooJ
|

auf

ER
8

|

ATER

|

Schw

ER ATER
ivillig

TcER

[

> TER
|

24 vor
s

+
AT
|

Richtern

[=

-

92S

Eusebii de mart. Palaest.

5

10

. , &. / : ^ . : ^ :^ : ^
^
&eniag

toU

.

xvgxcüä^

//^^:

.Toroi/ztroic

\/

^/ & ^
9,

2—4

avtoscog

//?]

xad^aQov

7]
^
2

xad^

?)
-

{)

1

20

2

. ..?^ ^. ]. ') ( , ^ -^ - , ' . ^
.

^.
^

:7[

^€,

^^ - ^
jzaioi,

^, 5

d-voiojv

3

,

)

^'

7]

'

ATER
3
7

£

^
i

TcKR
Schw
s

/ ^- .
mit
7

yerbunden

8

TcER

^ con*. Tr,
12
\

-^ , ^^ •
[über

) ?.

^' \
TrR -/.

4

^

Rasur] T^

TER

^
|

|

Tc getilgt

|

9

> TER

10
11
s

As

'

TcR
R

j

11 12

ATER

'R
24

Tr

19

>

Tr

^

/.^
>

TcR

Schw nacb

.
8

-

TERs

1

25

-

^

10

] ^, , \^ ^^ , ^, ,
\)^

' ,. , ,, ^^ ] . ' ], , , ,
.
Eusebii de mart. Palaest.
9,

10

929

titv

,

kp

309
<>

,

6

^. ^',

'

1

,

20

2

30

&^ - ^^ . ^, , ^', , ,
'

.

^ ,
^

,,

()

{^. ^,,
-*

. , ^, ^
^

7

,

^,

8

^^

9

ATER
5

& ^
und
I

,, . ^ &
^
[]
corr.

,

10

R

|

8

AT

ivvaS-a

1

R

Menologien

bei'

Violet 68, die evvad-ä [. 63] auf 926,

ziehen

9

AT
|

ER
11
|

|

10/11

T^ER
\

ovv

Tr

Valois

\ durch Rasur
ER
streicht
|

1

corr.

16

^]
|

TiR
29

|

20

|

be-

AT

22
|

ergänzt Schwegler

R
59

31

Schw

32

Aim

Eusebius

.

5

10

2<)

2r)

30

*

^ ' ,^ : , ^ .^^ }^ ^ ' ^ ,)& & . :^ { ^ : : ' ? ),,^ , :,: .- ^, , ^ ^-' -, ,, ? ^)
\
jtavra

.^,. . : &' .
930
Kusebii de mart. Palaest.
9,

Ufjo

cvTou
tFj

0001

.()

(fxtei^^o',

coj:

.

rrQOVxtiro

., , /)
11

— 10,

2

arrex^coj:

jtgoq

^:,

?]'
11

tL•

xcu

;;

JtvXcuv

d^ tauet

kvl

töd^io

^'

höco
12

rr

.

^

:,
13

.

?,

Jaßvv

. ^* ?,

\^:€

\

"

^ )^ Jlööao. \4: ) {
aji'

10

1 309

ijc\

'

.

"

\

[]

Jt

^4?/

.

{

2 310

?)

rrno

[^]

TER
3
11
corr.

*
|

corr.

Tc
corr.

|

7
|

?.
T^
corr.

TER
corr.
!

^ durch Rasur
Tr
corr.
|

Tc

13 atooo aus
18
corr.
|

Tc
|

11
Tr

Rasur

uv^oo

|

>
s

TER
31

1

/.
T^E
T^,

12

durch
j

Schw
|

ATER

24

T^E^

25
]

27
s
|

AT^ER

Rasur getilgt

29 w'-"-£

aw

10.

Januar

/

durch

streicht

Schw

^. ,, ,^ Eusebii de mart. Palaest.
10,

3—11,

1

xcu

{^

,

'Avtag

^

931

oqojv

10

^3 ' , ,^. ,
^
^
— =
(7)

,, \
die

,

:>

*

^

(^1

{^7]
ist

:>{^),
ff.

11

1

11
15 nach
schrift

S.

94, 12 g

von den Bollandisten Anal.

Boll. 16, 129

Paris. 1452,

von Jerusalem

^
[n" 1]

w

=

Vindob.

hist. gr. 11,

=

Ottobon. 92;

ist

noch unbekannt.

Überschrift in

20

ö/j

25 ^f

ATER
1

voJv + /./.- T^
20

. . ,^
TrR

^ . ,,ad

-

& ^ ,-

veröffentlicht

Hand-

11

1

,

'

,
TcRi
j

^ ,
•^

((

^
^
Tr

Rc

|

3

jüngere Abschriften

]

auf Rasur Rc
]

'^>>^,
AR
j

ergänzt Tr,

T^^

getilgt

7

|

10

12

AT^, durch Rasur corr.

| | |

&

5

-

6 nach

TcER

wo

1

22/23


59*

Schw
24

wo

2

wo wo

^<; , ').,
'

,' ^'
^,

10

' '^/- , /^. ^ &( ^ < ^. 932
Eusebii de mart. Palaest. 11,
1

J^oav

iv

.'^^

fl?JMor,
,

ifi

(

'^/

^. ,.
&&

).^

[

7iog:a%'ti

)'
7r>.//v
'

^ ^ tj&

1

,

20

,
2

o<fvo,

'

?2

^,

anoßo?.}jv

30

& -, , ^ ,,. . .^ -' .
//

'
/.'

^-

iv

'^
/
r;/v

^

-,

o(fiav.

r/^r

-

-•
''

^.

&,
wo

-

)

^^
]

)]

1

|

2

ps

wo
ps

|

6

Schw

wo
wo
ps >>
?;
j

|

10

1
wo
23

^
i

16
|

wo
22
25

21

wo
|

wo wo

]
|

9

]

9 10

pwo
"

wo
>>

1

11

Schw
]

>

17

wo
wo
1

wo
ps

|

26


]

|27rewos>>p
wo

|28

>

wo

& wo
30

5

10

1

20

2

^ . ^ -) , ^,} , - ,, , ?. . &-. ^ -, & . ^^ , , . , ,, oh

^ )
*

Eusebii de mart. Palaest. 11, 1
ovoiv

931]

-

-

noXv'/^OQÖojL

i

vvüJv

d

-

&-

^

'

'/

()

,

oaoJ

^
^

;

'

/jv

^, ' ^

,

30

,, ,
d

-

^,
5

' ^
'

'

2

wo
8

|

->>
|

|

6

ps

wo

wo wo vgl. G
|

13

wos

>>
|

|

13/14:

15
|

16 29
31

ergänzt

Schw
|

|

17

> wo
wo
]

19
|

wos wo
26
'^chvf

|

22
|

wo

>>

23
32

wo
]

wo wo

) -

wo

wo

5

(.
anerij.

' ^ .
,

: .
934

Kusebii de mart. Palaest. 11,

xtu

aoiO^uov

KaOattay

^''' .?/ ]
örrovofj

]
ffia
^
'
'

^ ?] :
J.

3

. ^. ^
'/W«c
6

rijg

?
?]

xcu

10

?^. 1
.^)^
20

.&
/

^ '
(51

. . , , ^^, ^ ^ .
?.

?]).

&',
6

. ^,
^
*

' :( ^ '^€. )
eh

]

2

6

:raö?j

]

'^

^ ^,"
clr

ir

, ^. ^^ /

av/jn

2

Töjv

30

, , , . ^' , ^ & ), , ^ ^ ^.
%}
^

^ , -

,;. ,
^
5

;

2

9•

ATER
1
(fi

/.
i

>R

|

4

TER

,
'

^

corr.

Tc

TcER

12

wo

'

wo
1

1-4

<fav

wo wo

20 7^


!


24 25

wo
|

23

>•

wo

|

wo
Schw

2
|

\>

|

28
|

wo

30

-

wo 3
wo

'/.^

w

5

10

15

20

, ,, . ,
Eusebii de

^ .
'
oJV

^ , . - ], ^. , , ^^ , ^ ( ] . ^, .^ ^ ^
mart
Palaest. 11,

4—6

935

(^tCuoQ

yQafpxi

4

5

^

,.
•}

..
'

25

-? .^ -, ? , , &. ^ '

&,

6

6h

4

xcd

ijv,

,

5

?]

0^}'
|

ATER
1

Schw
16

9
corr.

Schw
Tc

20

G
ps

wo

|

22

9•)
|

wo

wo > vgl. G
wo

23

wo
|

&
26
dt

ATER

|

3

1

,
vgl.

6

Tr

8
|

Schw
15

13

ER

, corr.

-Tc
|

21

wo wo
|

|

wo

|

wo
]

pG wosG
|

24/25


wo

pG
|

>
28

G

G wo

wo
27/28

27

psG

wosG wo

pG

omoj

wo

5

( ^^ ^. ) ^ '
936
Knsebii de mart. Palaest. 11,
7.

, ^ { ,, ))], '' '^ 8

avTo]

.T(ioj

():^

:,

jtqoq

?]

tijq

^

7j6av

?]

^

^^^?
?/

'

7

{-

S10

,

10

^}

'

^'

\
1"»

, , & ?.•
ijil
'

20

25

. ,
ATER
1
7

, , ,. ) , ) , ,
)
in avTO(fo)ooji

, ^.
/

^ . ^, , ,
,

. &,

07]8

?]

7,

?.•8

'

?

>/

7

^/

-

8

,

'

-,
TcER

rwr

>' +
g
i

1

3

R

1

17

?

woCi >.
19

.^
1

wo
G
26
ps

20

Schw
|

.. .- ^
12

T^ER

Schw nach g

p'G

wo

|

18

wo
|

|

rfg

pwo

[

21

d?;

woG^p
|

,
TER
wo

)|

|

22

wo

24

pwo
Schw nach G

|

25

pG wo
]

wo wo wosG

Schw nach

wo

G

>>

wo

10

,, ,' , , ^ ^^ < > ^ ? , <.
IJöatav
rij

), , '
d

Eusebii de inart. Palaest. 11,

9.

10

937

?]

.

1

20

, , , ,' , ) '^ , • <<. ' ,
SV

/)
>
avoj

^—

,
-

-

9

•) ^ ^ ^ ^,

10

^ ,
?/

):

'

>

>

&

T^ER

8

10

3/1

Rom.

2,

29
12,


22

4

Gal. 6, 16 vgl. loann.

1,

48

10/11 Gal.

4,

26

11/12 Hebr.

ATER
2

Eg
3 4
5/6

ATR

|

3
]

Tr

ER
13

wosG
14


sG

wo wo
1

TERg TERg

5

ATrg

^
wo
|
|
|

|

7

|

13/14


]

13
18

wos
19

>>

&
corr.

Tc

pG

wo

vgl.

G

wo

21tu)woG>p
pG
wo

rfepG>wo

|

- vgl.

G

]

19/20


r/

pG

psG > wo wo 23

10

1

/. .
/^
8
'

. ^ ^, . ^ ^'. /. , ^, ' . . , .^. & . , ^
938
Kusebii de mart. Palaest. 11,
11.

12

h'osi

'

*

. ^'
xeiutv?/.

/j'ffa)

>

fjTt^

.

)

.

:roootv

Tic

Jtoi

]

..

11

//

12

^

\

TavTfjV

\

20

,& . .- '
/•

y.ai

,

], ?.&8 -

/.-

rj

/..

25

',
,

-^
ATER
11
|

.

, ,]
'

',
<.

)

11

?.
1
wo

^& ATER

*

corr.

g Tc

6

/)

auf Rasur Tc

\

T^ corr.

Tf

j

] >
R
^

12

8

13

gs

pG

2

^ ^ / ^^ ^
Schw

wo wo

G

|

17/18
1


19

psG

wo

|

18

Schw

wo
wo

'20 wo

Schw nach G

21
|

23

pG

wo
vgl.

ps vgl.
vgl.

G

wo
|

]

24:

G

wo

pG

G ^,^^ wo

wo

pG

wo

|

5

10

. ^ ,?.& * '. - & ^ ,^ , , , ^ ^ . , ^, ^,
Eusebii de mart. Palaest.
11,

13—15

939

oic

^ Im

13

14

-

,

15

?.0^

,

20

.
ßoäi

^

2

.
ATER
8

?. ^' ^ , } &, ' -} ,
yujQav.

15

--

13

-,
* &
-

14

,

15

18

&&
R
\

*

., )
10

,

'

& ,&
17

15

>>

1

wo

23

et

>
28

27

- |

pG

S

pG pG

wo wo

|

Ag G

Ti]R

wo

ps

wo
19

|

?.
(5

pG
G

wo wo

|

25

pw
|

|

wo

wo
|

>•

wo
|

|

/

wo

>>

wo

])

^^

29

wo

5

10

. &] , ' , ^, '^ &, ^& . , ,
araßooi,

^, ^, :) (
940
Eusebii de mart. Palaest. 11,

16—18

)

ai'axQOifri xa\ .-raiötia

^\
r.Tü

1

-,
20
25

^ ^,, :^ , . -. ^ ,
'^
^

^, ^ { ?] 7) -,
vico

^^ ^,
)!

,

16

17

^

'

18

^ . -?..
S-Z/O

^
,

/

.

^

,

^

,

-

-

16

,

,
ATER
1

'

?.

, 1

-. •^

17

),
\

18

Dittographie zu

^- & ^
17

]>
|

13

)
|

4/5
corr.


Tc

g ">

8/9

wo

S. 939,

25

— 28

^
|
|

17 18

^—

)

wo

[= G] von
\

17
|

18

wo

23

^'

wo pG

22/23

^
|

s

bezeugt,

wo

wo

24
|

woG

>

|

28

wo

>

jraQaöo&rjvai

^
5

,

10

15

20

2

, , .^. ^ ^ , -& - . , , ) ^ .
) ^•^

.^' ,, ^, , ' ^, , , ^ ,&
Eusebii de mart. Palaest.
11,

19

941

7jv

-

19

^)
[]

oJo

cptXooocpcp

^

-

ayöjva

19

%^)

]

),

?.,

.

,

'

-^ -,
|

streicht

ATER
7

^
9

corr.

<^

|

8

^

vgl.

TrER

Schw
15

AT

TcER

22

w
d 24 28

\

20

psG
rft

/
wo

|

18

G

|

23
ps

wo
Schw

|

wo
wo

de
|

wo

/t-

wo

-wo
|

0wo
vfo

wo
|


|

^^

wo pG >» wo
ps

-

^

26

-

vgl.

G

wo

942
uiar

5

»

1

20

2

)- . ^, ) , ^
'

, , .
,
ATER
1

' .
tCol

, ?] , . .
[]
?}v

^'^ ^ * -'

Eusebii de mint. Palaest. 11, .0. 21

ßo?j0^ov

(^, :. \ ?)

::, ^
?.

((

, '^?
r^/v

'^

6?, 7] -

20

^& ,
enl

)

21

?.,
•?.' //

^/

20

>

,

21

^
|

"

?.

streicht

Schw
15

8

R

R
R
17
vgl.

|

^
TcbE

'
|

9

TER
Team

^•
|

wo
wo
|

19

woG
^sG

21

G

23

G

<
hvl

wo
wo
|

\

22

vgl.

s

woG

|

G
|

woG
wo wo
27
]

woG

>•
vgl.

25

25/26
|


^(
wo

G
\

26

wo

'

ws

|

pG

5

10

15

20

2

. , -, ^ ^ ) . , '^ -) , , ., ,. ^ ^ . & ^ ) - -) ^& -. ^ , -, .
Eusebii de mart. Palaest
11,

22—24

tvtxa

'

943

22

'

23

,

24

22

'

^,
/Wi«i
'^cLt

?.]

.

^

'

^

d

-

oJvo
11/12

&
lli,

,
'
|

^ >/ ^ ,

23

24

Kor.

19

ATER
3

TiR

|

7

Valois

[21

]

TER
vgl.

-psG

[-]
G
|

£

wo

22/23


d^/

wo

& •
G
|

ps

[
]

26

^

]

wo
|

27

wo
wo
|

28

wo

29

G

pG wo

-

xXtoi*

, , ^,, ( . 7:' , ^
y.|4

Eusebii de mart. Palaest. 11, 25. 20

)

^.
ajntvrcov,

^

^-

^. ,\)^)

jrQOöayJ)^t]Q

10 aJio

1

20

, , .
xcc&eozavaL

, , , ^^ . .
Im

^ 1^€0 . ^ 7]
.

-, -

2

^,

/].

26

*

ovtco

25

,- & & ^ 7..-^ , ,^ ^.' ^ , , ,
)
öl

)]

),

8

25

,

.

),
E^

. ?
|

26

S

corr.

ATER
2
7

AR
I

>
[

^
9
|

|

R
|

Tc

Rc auf Rasur
[- R]

>R

11
>>

TER
TER wo
|

'
G
|

AT
TcE T^ER

ER
T^

|

10
1

AR

12

Ag

14
|

17 TLva

G
23
ps

'

wo

|

22

»
18
|

G

wo
wo
|

1

19 20

wo

pG
|

wo wo wo
|

24
de

wosG

&&

28

*

pG pG

26

pG oG >« pw

-

2/26

30

1

20

2

5

ATER

. , . '^ , ,, - . , , , ^, . ^ , ' ) ^ - ' ^, , , , -&, , -.
Eusebii de mart. Palaest. 11,

,
)]

27—29

945

rpcovfj

xvQuo

vjtSQ-

27

{}^€.

7)

-^

3

-

'-8

,

^-

20

-

?

27

-.

28

&

0•,

&

Tr

oovoJ

^
R

|

8

•)
|
1

6

R

|

10

TER
pG wo

Tr

j


|

> —
14

TER
s

d

13

'

-|

6/7

16

wo
19

|

17

psG

wo
wo (G) wo
[?]
| |

|

20

23

wo pG

|

22

2

[

>>

&
ps

] wo
d-v

[24
wo
]

//26
ps

G

w

&
wo

[]

Schw

>
wo
ßO

Eusebius

II.

946
xai avTo) ot
//'r

Kusebii de mart. Palaest. 11, 3u

5

-\; ,^. ^. ^: . ^
vjteQi^t\uevo^.

10

1

, ^, " ?] . ^. ^ , & ^. /.^, (/\
'

. ^ ^' ^ \ ^.
avsx{iiroi'TO

7]^^4.

^^' .".
6

ih]Qp

/,

7]^] ^*

' ,. , ,— 12
^

^
3
?/

30
310

:7]

7],

7]
ö^

20

2

' ^ 7) . .
^
.

7],

(^

qw.

30

> /,/.
ATER

^
.

,. ^ ,^ ,3 3
{^

31

12

.

^
8
\

( 7])

ßaöi-

ge-

^ '
tilgt

6

TcE
9

AT^R
coit.

|

TER
durch Ras.
|

10

12

23

^
'
|
!

^. ^
R^•
| [

Ti'ER,

Tcm

TcER

',
1

18
|

t^ct

>

Ri

+

14

16
1

TER
24
rwr


27

,
|

durcli

^
R

ergänzt Schw

30

y.u.OL

30

047, 1

— yeiooTOvlcz]

?. ^
Rasur

>

TER

22

]
|

AR

T^ER

*

auf Rasur,

ER

Tr

25

4

10

15

20

& , , , (., , ^, . &. ^' ', ,^, , &, , , ^, ,
Eusebii de mart. Palaesfc. 13,
1

947

rcov

3

,

,

^

-

13

1

310/1

,

,

2

&
,

30

,
ATER
^jh

,

, ,. ', ' ^, .
,

,

2

3

4

oöoi

6/7 verweist auf das verlorene Prooemion, vgl. 740, 24

— 742,

7

f-Tcaivoo

oaiG

ER TER

|

11

^

— > TER

>>
|

R
corr.

|

7

r/)r
1

'rER
8/9
corr.

8
R'•

»,
|

Ec

AT
Tc
|

ei'

TLu ...

14

tv)v aus

^/

24

60*

5

10

1."•

20

. . .\ ^ ^. - ..^ -^ (: 7] , -. . ^ / (^^, ^ ^ ^^ (^€ -/ . rorfv (]. .
Irf^

, :^. ^' .. ' . ; ' '. , , , 7] . : .. , .
948
Eusebii de mart. Palaest. 13,

5—8

yf/Qct^

//

i/

ao&ereic^

tr

2:. ^'
ajt

7J

.(6

:;

?]

,

)

(}('.

xctl

eljütlr.

5

:örföa.

\

tovtco

Jrl

.^
2

Jtv
rroöa.

rfavo^^

^ ,
J6ov
,
,

^^

.',

6

7

0J

25

3^•

^
ATER
10
Ras.,

- ^ . . ^ ,. )^ , 3
.^]

.^ ) ,, .. :?] ^ ?, ^. ^
xca
.

8

.,

durch
y.al

.?/

"

ijV.

7]^

17/18. 20

II

Kor.

3,

3

TER
durch Ras., R
yc.odir.io

»

19
|

/•
.

R

1

20

durch Ras.,
cf.hxov

ER

T^

21 fiiavvoiaa

27 ciro AT'Tr

Te unleserlich]

ER

5

10

.
,
.
^
29—32

. ^^. ^ ^ - , ,3 ^ • . . , :
Eusebii de
inart. Palaest. 13,

9—13

tv

vevouiöiitvoQ
.•

aviyQojJtoq,

Hvyjiv^

,

{^

^
&,
^

'

949

70ov,

10

20

ao^v

2

30

, ,3 , . '
7],
vgl. 776,

.

,-, :> &^ , •
'
vcv

,
]

.
11

, ],
|

, ) )
13

12

* '

1*^

ER
AT R
25
!

ATER
3

9/10

^
ER

1—3

, corr. Tc

6

& AT
R
Tr
|

durch Ras.,

TER
^,

^

|

21
ionaviuv

^

ER

.
corr.,

,
33
tOjv

/•
corr.,

E^

.., . , . .
950
oixovutvtjv

\

.

^ .'
sjtI

Eusebii de mart. Palaest. 13, 14

&^ ' cjv

'//'«^ ijrioxo.Tfjv

ei\uei'?j

rra/Mi

) ^ ^

^

-

**^

7)

,^

1—7

vgl.

7SS,

10—10

ATER
Unterschrift
tr
*

[

]

PROLOGUS KUFINI IN LIBROS HI8T0KIARUM EUSEBII
medicorum, ubi inminere urbibus vel regionibus generales viderint morbos, providere aliquod medicamenti vel poculi genus, quo praemuniti homines ab inminenti defendantur exitio. quod tu quoque, venerande pater Chromati, medicinae exsequens genus tempore, quo diruptis Italiae claustris Alarico duce Gothorum se pestifer morbus infudit et agros armenta viros longe lateque vastavit, populis tibi a deo commissis feralis exitii aliquod remedium quaerens, per quod aegrae mentes ab ingruentis mali cogitatione subtractae melipriesse

Pentorum dicunt

5

10

bus occupatae studiis tenerentur, iniungis mihi ut ecclesiasticam histo-

15

sermone conscripserat, in Latinum verterem, cuius lectione animus audientium vinctus, dum notitiam rerum gestarum avidius petit, oblivionem quodammodo malorum quae gererentur acciperet. a quo ego opere cum
riam,
vir

quam

eruditissimus

Eusebius Caesariensis

Graeco

excusare

me

vellem utpote inferior
institutionis

et

inpar et qui in tarn multis annis

usum

Latini sermonis amiserim,

consideravi,

quod non absque aliquo

apostolicae

ordine

nobis

ista

praeciperes.

nam

et

cum

dominus aliquando, esurientibus in deserto auditorum turbis,

dixisset

20 ad apostolos >date eis vos manducare<, Philippus unus ex apostolis intellegens eo magis splendescere divinae virtutis insignia, si minimorum

quorumque

ministeriis explerentur,

non

protulit

panes

apostolicae re-

25

habentem quinque panes et duos pisces: quem verecunde excusans adiecit >sed haec quid sunt ad tantos?<, quo magis in angustis opibus et desperatis clara fieret divina potentia. sciens ergo ex illis te quoque descendere disciplinis, recordatus quod Philipp! fortassis exeraplo, ubi pascendi turbas tempus vidisti, puerulum subrogaveris, qui panes quidem quinque duplicatos,
conditos perae,

sed

puerulum adesse

dicit

20 Matth.

14, 16.

Marc.

6,

37.

Luc.

9,

13

20-25

loh. 6,

7—9

NPF
26 quoque om.

N^F

\

discendere

P^

discere

2

952
sicut acceperat.

Prologus Rufini in libros liistoriamm Eusebii

adhiberet, ad expleuduiu tarnen euaDoelicum sacramen-

tum

proprio labore captos adderet etiam pisciculos duos, adgressus
potui,

sum

exsequi, ut

quod praeceperas.
in
in

nostrae culpas praecipientis
5

mus über huius
gestis.

operis

quod excusabit imperitiae auctoritas. sciendum sane est, quod deciGraeco, quoniam perparum erat in rebus
certus,

reliqua

omnia
si

episcoporuni panegyricis tractatibus nihil ad

scientiam rerum conterentibus occupatus, omissis quae videbantur superflua, historiae

quid habuit. nono coniunximas libro

et in ipso

Eusebii

narrationi dedimus finem.
lu

decimum vero vel undecinium librum nos conscripsimus partim ex maiorum traditionibus, partim ex bis, quae nostra iam memoria conprebenderat et eos velut duos pisciculos
quos
si

supra scriptis panibus addidimus.
dixeris.

tu vel probaveris vel beneturbis.

pro certo confidam.
res in

quod

sufficiant

continet

autem

omne opus
15 nostri

ecclesia

gestas a salvatoris

ascensione et deinceps:

duo libelli a temporibus Constantini post persecutionem 395 usque ad obitum Theodosii Augusti.
vero

XPF
9 narrationi] P^ narrationis

F-NF

\

dedimus^

didicimas

F

fecimus

12 uel prob.

PF

prob.

|

11 omne]

XF

idem omne

ÜBER GßEGORIUS THAUMATUKGUS, VON RUFIN
XACH
Verum quoniam
dignissimum
tioni

VII

28, 2 [703, 26]

EINGELEGT
adtulit
et

beati Gregorii historiae textus

mentionem,
septentrionis

piito tanti viri gesta,

quae sub orientali

5 axe cunctorum sermone celebrantur, omissa nescio

ad memoriam posteritatis inserere.
piscibus copiosum,

quo casu huic narrastagnum quoddam erat iu
ex

Ponti regionibus situm,
divites redditus

quorum captura

prae-

dominis praestabantur.
superat,
etiatu

Sorte hereditatis obvenerat.
10 corda

duobus fratribus sed pecuniae cupiditas, quae paene omnium
ista possessio

mortalium
a

fraternaru

necessitudinem

violavit.

tempore captionis non tarn ad capiendos pisces quam ad homines decipiendos, caedes ac bella movebantur, humanus
coibatur
fratribus

sanguis pro piscibus fundebatur.

sed dei Providentia adfuit aliquando
videt proelia et mortes virorum faren-

auxilium adventusque Gregorii.
15

tesque germanos: quid causae existeret, pro qua in exitium sui suorum-

que

fratres accenderentur,

inquirit,

nullam

nisi

capturae piscium com-

perit.

tum

ille,

cum

pro honore adventus sui utraeque partes paululum
filioli,

siluissent:

>nolite<,

inquit, >o

rationabiles animas pro mutis ani-

mantibus violare, fraternam pacem quaestus cupiditate dissolvere, dei 20 leges et naturae pariter iura temerare, et una mecum ad oram stagni exitialis accedite. ego iam vos per virtutem domini omni certamine cruentae contentionis absolvam<. et cum haec dixisset, in conspectu

omnium

virgam,

quam

tenebat in manu, ad primas litoris undas defigit

et ipse positis

genibus palmas tendit ad caelum atq\ie bis verbis excelso

25 supplicat deo: >tu

domine deus patrum nostrorum, qui cum

tibi

primus

homo Adam
illius

peccasset et

mandatum taum

moderatus adterram maledictionis

poenam culpae sententiam detorsisti dicens malepraeterisset,

NPOF
8
redituij
i

11/12 pisces .... decipiendos om.
omnipotentis a certamine

\

20 ora

21 omni certamine]

NOF

954

Über Gregorius Thaumaturgus, von Rufin
et

dicta terra in operibustuis<,

nunc ergo miseratus horum mvenum

fraternum sanguiuem, qui periclitatur, praecipe, ut maledictae sint aquae istae in operibus istorum. pro quibiis t'urore succensi fraternae pietatis
obliti sunt, ita ut

numquam

in

hoc loco vel piscis appareat vel aqua

resideat, sed sit campus aratri patiens ac frugum ferax et custos in aeternum fraternae concordiae perseveret.< simul ut ille orandi tinem fecit, statim se unda subducens et cursu velociore refugiens a conspectu superno iussa discedere abyssis suis redditur et arentem campum germanis iam concordibus dereliquit. sed et in hodiemum frugum ferax 10 esse dicitur solum. quod ante fuerat navium ferax.

Memoratur etiam

aliud

inlustrius

ab

eo

et divinius siestum.

in

quodam loco ruris angusti cum quaedam vicini montis ex parte fluens fluvius. spatium quantum
i:•

res posceret ecclesiam

construi,

rupes

orientis

obiecta,

ex alia vero praeteret

ecclesiae sufficeret, denegabat.

cum

omnino non esset locus omnesque maesti agerent, quod solum ad construendam ecclesiam non haberent, ille fide plenus pernoctasse in oratione dicitur et dominum lesum promissionis suae admonuisse fideliter, qua dixit >si haberetis fidem sicut granum sinapis, dicealius

retis
•JO

monti huic: tolle te et mitte cumque haec plena fide ac devotione

te in

mare.

et fieret utique<.

deposceret. ad lucem coeuntibus

populis inventa

est rupes inportuna secessisse tantum

quantum

spatii

ad condendam quaerebatur ecclesiam. Traduntur eius et alia quam plurima, sed ne in longum yideamur trahere sermonem, intermissis ceteris unum adhuc de eius gestis adiciam.

'

iter ei fuisse

quondam per Alpes dicitur hiemis tempore, et cum pervenisset ad summum Alpium iugum. nivibus repleta erant omnia, nullum usquam diversorium. fanum ibi tantum Apollinis erat, cui succedens
nocte
discessit.

transacta

sacerdos

vero

erat

quidam

fani

eius,

cui

consulere simulacrum Apollinis
30 bus,

mos
et

erat et reddere responsa

poscenti-

ex

quo

ei

etiam alimouiae quaestus esse videbatur.
repetit victimas,

igitur post

digressum Gregorii offerre consulta
manet.
iterum
17

responsa poscere sacerdos accessit
silentium persurdis
ingerit

ex more. nihil inde responsi yeniebat.

atque iterum

litat,

fabulam.

cumque

1 Gen.

3,

IS 19 Matth.

17, lO.

21, 21

ypoF
9 derelinquit
luens
haberetis]
\ |

11

diuinius]

P^NOF
19 mitte

diuinitus

2
|

13/14 praeter-

15 maesti]

P^XO^F
O^F

maestitiam

(-tia

0^] P'^0^-

18 quia

PNO^

habueritis

te]

P'

0'^

mittite

XO^F

mitte

P^

1

21 inportuna^

XOF

in parte

una

1

27 apollonis

'

über Gregorius Thaumaturgus, von Rufin
stiipore novi silentii aestuaret sacerdos,
dicit in

955

noctii

ei

adsistens

somnis: >quid

me

illic

invocas,

quo iam venire

daemonium non possiim?<
quid nunc

percontanti

causam adventu

se Gregorii dicebat expulsum.

remedii daretur,
5 illum, nisi

cum

perquireret, ait

non

aliter sibi licere ingredi

locum

Gregorius permisisset.

quibus auditis sacerdos occupat viam.

ipsum volvens atque animo recusante pertractans. pervenit ad Gregorium adortusque eum rem pandit ex ordine, humanitatis suae atque hospitalitatis admonuit, querelam depulsi numinis
multa apud. semet
ponit,
10

ademptam facultatem
in pristinum

sui

quaestus

deplorat

ac

redhiberi
scribit

sibi

omnia

statum deposcit.

at ille nihil

moratus

epilo-

stulam in haec verba:

>Gregorius Apollini.

permitto

tibi redire

ad

15

hanc epistulam sacerdos accipit et ad fanum defert. positaque ea juxta simulacrum adfuit daemon ac dedit responsa poscenti. tum ille in semet ipsum conversus ait: >si Gregorius iussit et deus iste discessit nee potuit redire nisi iussus et rursum iubente Gregorio restitutus est, quomodo non multo melior isto Gregoclausis igitur ianuis fani descendit rius, cuius hie obtemperat iussis?< ad Gregorium epistulam secum, quam acceperat. referens omnemque apud eum rei gestae ordinem pandens, simulque se ad pedes eins proet

cum tuum

agere quae consuesti<.

20 sternens rogat, ut
rius imperabat.

illi

se deo offerat, cuius virtute diis

cumque
est.

enixius et

gentium Gregopertinacius persisteret, catechumenus
castissimae
et

ab

eo

factus

et

cum

se

vitae

abstinentissimae
et saeculi acti-

derelictis

omnibus non solum erroribus daemonum. sed
est.

bus mancipasset, etiam baptisma consecutus
25 merito ac fidei virtute profecit,

et

in

tantum vitae
in episcopatu

ut

ipse

beato Gregorio

successor extiterit.

Sed
in

et ingenii sui

nobis in parvo

maxima monumenta

dereliquit.

Ecclesiasten

scripsit et

namque metafrasin idem Gregorius magnificentissime catholicae fidei expositionem breviter editam dereliquit, quam

30 pro aedificatione ecclesiarum sociare his

commodum

duxi:

>Gregorii martyris et episcopi Neocaesareae fides.
>verbi viventis,

unus deus pater
et

sapientiae

subsistentis et virtutis suae
filii

figurae, per-

>fectus perfecti genitor,

pater

unigeniti.

unus deus solus ex solo

NPOF
4 incredi
adoratusque P^
suisti
| \

6 recusante]

NO

recursante

PF

\

7

adorsusque
|

P^O-

apollini] 07^2 apolloni
|

NF^

apollini salutem

12 con-

PF
deus

accepit libri
I
\

13 ac
\

dedit] accedit
JV,

X

|

25

proficit
\

PF

26

existeret

29

scribit

F

derelinquit

eras.

33 dominus]

PNF

ex eorr. puto

95t)

Cber liregorius Thaumaturgus, von Rufin

>deo, tigura et

imago
et

dcitatis,

verbiim perpetrans, sapientia comprehenfilius

>dens omuia,
>et

virtiis,

qua

töta creatura fieri potuit,

verus veri
et

invisibilis ex iuvisibili et incorruptibilis ex incorruptibili

immorper-

>talis

ex immortali

et

sempiternus ex sempiterno. unus Spiritus sanctus
et qui

ö >ex

deo substantiam Habens

per filium apparuit, imago

filii

fecti,

perfecta viventium causa, sanctitas sanctiticationis praestatrix, per
et in

>quem deus super omnia
>trinitas perfecta

omnibus cognoscitur

et filius

per omnes.

maiestate et sempiternitate et regno minime dividitur
igitur

10

neque factum quid aut serviens in trinitate >neque superinductum, tamquam antehac quidem non subsistens, postea >vero superingressum. neque itaque defuit umquam filius patri neque
>neque abalienatur.
>filio

Spiritus sanctus,

sed inconvertibilis et inmutabilis eadem trinitas

>semper<.

Sed de Gres^orio

satis

dictum,

nunc ad historiam redeamus.

XPOF
3 incorruptibilis ex
o?n.
|

/6

perfecti perfecta

coniunr/it Mercati

\

14

sed] sed et

F

om.

Hucusque nobis Eusebius rerum
tradidit.

in

ecclesia

gestariim

memoriam

5

tempns per ordinem subsecuta sunt, quae vel in maiorum litteris repperimus vel nostra memoria attigit, patris religiosi praeceptis et in hoc parentes quam potuimus breviter addidimus.
cetera vero, quae nsque ad praesens

LIBER X
I

11

10

1 V
VI
Vll
Vlll
Villi

111

15

X
XI
XII
20

De Arrii haerese. De concilio apud Nicaeam congregato. De conversione philosofi dialectici. De Pafnutio confessore. De Spiridone episcopo et mirabilibus eius. Exemplum fidei Nicaenae et statutorum eius. De Helena Constantini matre. De cruce salvatoris in Hierusolymis ab Helena reperta. De captivitate Frumentii et Edesii. De conversione Indorum per ipsos gesta. De conversione gentis Hiberorum per captivam facta. De Constantia sorore Constantini et presbytero per eam
insinuato.
conflictu.

fratri

De Alexandri et Eusebii atque Arrii Xllll De probroso Arrii interitu. XV De Athanasii episcopi principiis. XVI De Constantii imperatoris errore.

1
1

LNPOF
eusebius]

eusebius
\

i^eusebi

0^]

caesariensis

4

adticit
1

L

attingit

religiosi

LPFO^
^

om.

PONO^

|

3 nostram

L

quam]
|

in

quantum

5 addidimus]
fafnutio

addedimus
1

addemus

LOF
\

\

9 dialectica

10 papnutio
12 statorum

11 spyridone

LPO

sphyridone

pyridione
\

F F

\

L
\

\

14 ab helena] ad bethleem
insir {sie)

F
\

11 factum

18 per
atlia-

eam om.
nasi

19

L

|

20
,
1

aprii

21 proboso

L

|

22

L

\

principis

principus

23

constantini L,

P^

ni o'as.

I

95S

Historiae ecclesiasticae

X

\1

De

coucilio haereticorum

apud Tyrum contra Athanasium condolis haereticorum in

gregato.

Will De
111

absciso brachio Arsenii ceterisque

concilio retectis.

De fuga

et latebris Athanasii.

XX

Ut Constans Imperator pro Athanasio fratri Constantio serit eumque reddi ecclesiae suae iusserit.
concilio

scrip-

XXI De
10

apud Mediolanium habito et de exiliis Eusebii, Luciferi ceterorumque episcoporum catholicorum.

De Ariminensi concilio. De Liberio episcopo urbis Romae. XXI III De Hierusolvmonim et Alexandriae episcopis. XX\' De permixtione apud Antiochiam episcoporum. XXVI De schismate Arrianorum, quod in tres partes divisum
XXll XXII
et

est,

15

quidam eorum Eunomiani,

alii

Macedoniani.

alii

vero per-

manserint Arriani.

De XXVIII De XX Villi De
XX\'II
2•;»

fine Constantii imperatoris et ortu luliani.

episcopis exilio relaxatis.
concilio

apud Alexandriam sanctorum episcoporum

et

Lu-

ciferi

ab bis discidio.

XXX De
XXXI De

bis.

quae in eodem concilio statuta sunt.
et

Eusebio

Hilario

atque

ecclesiarum

per eos

restitu-

tione.

25

XXXII De scriptis Hilarii. XXXIII De persecutionibns luliani blandis et callidis. XXXIIIl De saevitia eins erga Athanasium episcopum. XXXV De fuga rursum et latebris Athanasii. XXXVI De sepulchro martyris Babylae. XXXVII De Theodoro confessore apud Antiochiam.

LNPOF
3
absciso]

NO^

exciso

LPO'^F
\

\

brachi

L
\

\

arseni

j

4

retentis
\

L
um.

I

6 patri constantino
I

L

7

iussit
j

L

8

mediolanum

LPF
\

de

PO
I

9 ceterorum episcorum

10 arriminensi

pu3 0*

12 episcoporum
\

I

IB apud anthiociam

PO PO
22

11 episco-

ant(h iocbia
|

LN

15

et

om.
|

1516

permanserint]

LPOF
\

permanserunt

17 con-

stantini

Poi^
I

18

exiliores laxatis

L
|

21 qui

F
L

\

et h.

atque] at-

que

h. et
|

22/23 restitutionem
latebras
\

24

hilari
\

\

25 blandisset

27 nirsus .V
doreto A"

athanasi

L

28 babillae

F

\

2i> theo-

Historiae ecclesiasticae

X
a Iiüiano

959
decepti

XXXVIII De ludaeorum
XXXVIIII
Ut
terrae

conatibus,

qui

templum

Hierusolymis adgressi sunt reparare.

motu
et

inibi et igni divinitus

accenso ludaei ab in-

licitis

deturbantur inceptis.
virtutibus terrificis,

XXXX De

signis

quae in exitium conversa

sunt ludaeorum.

LNPOP
1 rep.

conationibus

L

\

2

hier.] in hier.

LPF

in hierusolima
\

\

adgr. sunt

om.

L

\

3

inibi]

PO
\

innubi

imbri

F

igne
\

\

4 deturbantur]
quae]
\

NO'^F duturbantur L turbantur
qui
I

deturbarentur 0^
conuersi 0^

5

uirtutis

exitum

L

conuersae

9i>i>

Historiae ecclesiasticae

X

1

Cum
cesserat,

apud Alexandriam post Achillan. qui Petro inartYri sncAlexander sacerdotinm suscepisset, quia pax nostris et quies a

1

persecutionibus erat atque ecclesiariim gloria confessorum meritis gaude-

5

renim nostrarum domestica contentione turbatur. etenim presbyter quidam apud Alexandriam Arriiis nomine, vir specie et forma magis quam yirtute religiosus. sed gloriae laudisque et novitatis improbe cupidus, prava quaedam de jBde Christi proferre et quae antea in quaestionem numquara venerant. coepit. abscidere ac separare ab
bat.

prosperitas

illa

aeterna et ineffabili dei patris substantia vel natura filiiim cona-

in batur,

quae res plurimos in ecclesia conturbabat.
natura
lenis
et
et

sed

cum Alexander

episcopus

quietus

adsiduis

commonitionibus Arrium

cuperet a pravo incepto

adsertionibus impiis revocare nee tamen res

ex sententia procederet. quod plerosque iam contagio pestiferae adsertionis infeeerat
15 provinciasque

non solum apud Alexandriam, verum
dispersa,

et
si

per alias urbes
dissimularet

perniciosum

fore

credens.

a

talibus,
notescit.

plurimis consacerdotibus suis rem indicat.

quaestio latius in-

sermo usque ad aures religiosi principis. quippe qui omni studio et diligentia curaret quae nostra sunt, pervenit. tum ille ex sententia sacerdotum apud urbem Xicaeam episcopale concilium con20 Yocat

ibique

Arrium

trecentis

decem

et octo episcopis residentibus ad-

esse iubet ac de eius propositionibus et quaestionibus iudicari.

1/2 Theodoret.
lasius 2,
1.

1, 2,

S

1—4

Eus. Tita Const.
1599]

p. 66,

1—6


1,

2—16
2,

Ge-

2 p.

40a

— 50f

[ed. Paris.

10—12

Theodoret.

12

LXPOF
1

achillan]

L

achilan
\

acilan

F

achillam
\

"

acillam 0^
gloria
\

\

2 requies
et

religiosus] gloriosus 0^
affabili

sed] sed et

F

\

d

om.

L

|

11 natura
et

lenis]

LXOF
quod 0^

naturali nisu
]

commotionibus
pessiferae
\

U
15
dis-

13 quod]
perse

LPF
I

quos

NO^

et

iam

pl.
|

L

\

F
quo

15/16 a talibus] PO'^F et

aliis

L

om.

NO^

17
|

rel. pr. aur.

qui]

L

I

18 nostros F^

j

20

residientibus

F

21 iudicare

Historiae ecclesiasticae

X

2.

961
2

Sed

dum.
fieri

factum principis non puto reticenetenim cum ex omnibus paene locis episcopi convenissent et, ut
in

eo concilio admirabile

solet, diversis

ex causis inter se

quaedam

iurgia detulissent, inter-

pellabatur frequenter a singulis, offerebantur
5 et

libelli,

culpae proferebantur

magis ad haec

quam ad

id,

pro quo ventum

fuerat,

animos dabant.

quod per huiusmodi iurgia causa summi negotii frustraretur, diem certam statuit, qua unusquisque episcoporum, si quid querimoniae habere videretur, deferret. et cum resedisset, suscepit a singulis libellos, quos simul omnes in sinu suo continens nee in eis quid conat ille videns,

10 tineretur aperiens

ait

ad episcopos: >deus vos constituit sacerdotes

et

potestatem vobis dedit de nobis quoque iudicandi, et ideo nos a vobis
recte iudicamur, vos

autem non

potestis ab

hominibus

iudicari.

propter

quod

dei

solius

inter vos

expectate iudicium et vestra iurgia, quae-

cumque
ille

sunt,

ad illud divinum reserventur examen.
ut
est:

vos etenim nobis
iudicet deos,

15 a deo dati estis dii et conveniens non est,

solus,

de quo scriptum

deus stetit
discernit.

sed homo in congregatione deet

orum,

in

medio autem deos

ideo

bis omissis

illa,

quae ad iidem dei pertinent, absque ulla animorum contentione discingite<. cum haec dixisset, omnes simul querimoniarum libellos iussit
20 exuri, ne innotesceret uUi

hominum

simultatio sacerdotum.

verum cum

per dies multos in episcoporum concilio de fide ([uaestio verteretur et
nonnulli
di versa

sentirent ac vehementer coeptis Arrii faverent, plures

tamen

erant,
esset

qui

concilio

impium execrarentur inceptum. cumque in eodem confessorum magnus numerus sacerdotum, omnes Arrii
favebant vero
ei

25 novitatibus adversabantur.
lidi et

viri

in quaestionibus cal-

ob id simplicitati
referuntur,

fidei adversi.

Quantam vero virtutem habeat
inibi

simplicitas fidei, etiam ex his, quae 3

gesta

agnoscimus.
sacerdotes
86c

etenim
dei

cum pro

studio

religiosi

imperatoris ex omni

terra
7.

coissent,

opinione

commoti

1—20
Gelasius
2,

Gelasius 2,

8

p.

— 88<i,
2,

vgl. Sokr. 1, 8, 18. 19;

Soz. 1, 17,
1,

3-6
1—4.

16. 17 Ps. 81, 2
1.3

p.

23—25 88d— 92f

Gelasius

76

— 28 —

S.

963, 9 Soz.

18,

LNPOF
1 puto

non
1

\

pro quod
|

LO^

propter quod
|

PO-

|

fuerant
|

L

|

8

re-

disset/v'iV

suscipit
I

L^
iV
]

9 quo
deus

quod P'
\

quid] quod 0^

10 episcopo L^
synagoga
|

13
I

dis

iV
\

15

di

16 congregatione]
distingite
\

lib?-i

edd.

17 deus L•
I

18/19 discingite]

LPO^F
\

^

distinguite
fide]
|

02

19 omnis
\

,

L^
plures

20

simultatio]
\

LPO

simulatio

NF

21 de

fidei

L
ei]

22 con02
|

L
calidi

23 inpium arrium L
L^

cumque] cum
|

L

25

ei et

25/26

127 quantum

u.

uirtutis

simpl. fidei om. 0^

Eusebius

II.

61

9ti2

Historiae ecclesiasticae

X

3

plnlosophi quoque et dialectici valde nobiles et opiDatissimi convenerunt.
in

quibns

quidam

insigiiis

in

arte

dialectica

per

dies

siugulos con-

rtictum siimmi eertaminis
lectica

cum

episcopis nostris.

viris

adaeque in dia-

eruditis niovebat, et fiebat ingens spectaculum ad audiendiim doctis et litteratis viris. nee tarnen nllo convenientibus genere pbilosophns concludi a quoquam poterat aut constringi: tanta et^nim dicendi arte obiectis quaestionibus oecurrebat, ut iibi maxime

non inprobabiliter

putaretur adstrictus, velut anguis lubricus laberetnr.
deus. quia

sed ut ostenderet

non

in

sermone regnum

dei.

sed in virtute consistit, quidam
et

10 ex contessoribus simplicissimae

naturae vir

nibil

aliud

sciens

uisi

Christum lesum et hunc crucifixum, inter ceteros auditores episcopos aderat qui cum vidisset filosofum insultantem nostris et callida se
disputationis arte iactantem, poscit ab

omnibus locum,
nostri,

velle se paucis
viri et

cum
15

philosofo sermocinari.
in

tum vero

qui simplicitatem

L'O

sermone dumtaxat nossent. pavere et velut pudorem quendam pati. ne forte apud callidos homines risui efficeretur sancta simplicitas. perstitit tamen senior et hinc movit sermonis exordium. >in nomine<, inquit, >Iesu Christi, philosophe, audi, quae vera sunt, deus unus est, qui caelum fecit et terram quique homini, quem de terrae limo forma verat, spiritum dedit, uni versa, quae videntur et quae non
iuperitiam
videntur, virtute verbi sui creavit et Spiritus sui sanctificatione firmavit

hoc verbum ac sapientia, quem nos filium dieimus. humanos miseratus
ii^rrores

ex virgine nascitur et per

passionem mortis a perpetua nos

morte liberavit ac resurrectione sua aeternam nobis contulit vitam. quem et expectamus iudicem omnium, quae gerimus, esse ventunim. credis haec ita esse, philosophe ?< at ille. velut si numquam ullum ser-

monem

contra

dicendi didicisset,

ita

obstupefactus
ita

virtute

dictorum,

mutus ad omnia hoc solum potuit respondere verum esse quam dixerat, tum senior: >si haec<,

sibi

videri nee aliud

inquit, >ita esse credidisti.

LNPOF
1 opinantissimi

'
\

]

2 sing, dies om.

\

3 adeaeque

L

\

in
7

om.

F
\

4 inprobaliter
quia] qui
o})i.

L

uiris

N^

|

6 constringit JV
\

|

enim
j

F
L

111

ehr. iesum]
\

LNOF

christum
\

episcopus
\

12

se

F
I

!

13 disputationes F^
\

iactantantem

paucis] punicis 0^

14 tunc
\

nostris

15 pudorem] pedorem (marg. malum odorem) P^'

17
\

persistit

OF
\

praestitit

P^

\

hie N"-

\

10
et

fec. cael.

F

\

hominem

L
24

quae 0^

20
|

firuiaberat
die.
iil.

L
\

\

uniu.]

uniu.
\

quae non] qui non 0^
\

22
rum]

ac]

a i^

humanos om. L
om. L'^PO^
\
i

miseratos
esse oin.

iV"

|

re-

surrectionem snam
d.

X

\

25

et

26

X

\

2

7

dicto-

ac 0-

29 quam^ quam quod P^

tunc

Historiae ecclesiasticae

X

4.

963
signaculnm suscipe<.

surge

et

seqnere nie ad dominicum et huius

fidei

et filosofus

conversus ad discipidos suos vel ad eos, qui audiendi gratia
>aiidite<, inquit, >o eruditi viri;

convenerant:
est,

donec verbis niecum gesta res
siibverti.

verba verbis opposui et quae dieebantur. dicendi arte

ubi

5

vero pro verbis virtus processit ex ore dicentis, non potuerunt resistere

verba virtuti nee
potuit
in
bis

homo

adversari potuit deo.

et

ideo

si

qui

vestrum
et

quae dicta sunt, sentire quae
se gratulatus est victum.
illo

sensi,

credat Christo

sequatur hunc senem, in quo locutus est deus<.
effectus

ita philosofus

Christianus

tandem

10

Fuit praeterea in

concilio

et Pafnutius

homo

dei

episcopus i
sed in hoc

ex Aegypti partibus, confessor ex
efibssis et sinistro poplite succiso

illis,

quos Maximianus dextris oculis

per metalla damnaverat.

tanta virtutum inerat gratia, ut signa per

eum non minus quam dudum
et

per apostolos
cos

iierent.

nam

et

15 sola oratione curabat,

sed et
corporis

daemonas verbo tantum fugabat caecis visum dicitur reddidisse et
revocasse.

aegros

paralyti-

ad

stabilitatem

veneratione et affectu habuit,

ut saepius

quem Constantinus in tanta eum intra palatium evocatum

conplecteretur et illum oculum. qui in eonfessione fidei fuerat evulsus,
avidioribus osculis demulceret.
20

Ex eorum numero et si quid adhuc eminentiiis, fuisse dicitur etiam 5 Spyridon Cyprius episcopus, vir unus ex ordine profetarum. quantum etiam nos eorum qui eum viderant narratione conperimus. hie pastor
ovium etiam
in episcopatu positus permansit.

quadam vero nocte cum

ad caulas fures venissent et manus inprobas, quo aditum educendis 25 ovibus facerent, extendissent, invisibilibus quibusdam vinculis restricti usque ad lucem velut traditi tortoribus permanserunt. cum vero oves
ducturus ad pascua matutinus se ageret senior,
videt iuvenes

absque

10-19
20 — S.

Sokr. 1, 11,
1,

1.

2.

Gelasius
1,

2,

9

p.

89c

— 90e
2,

vgl. Soz. 1, 10

964, 16 Sokr.

12.

Soz.

11,

1— .

Gelasius

10. 11 p.

90f

— 93a
6 quis
>SO-

LKPOF
1

ad] ac P'^0I

|

3 audite] audite

me

|

1 dicendi om. F^
|

|

L'^POF
crafes
1, 11, 1

9 affectus

L

|

10 papnutius
12

L

11 ex Aegypti partibus]

ex Rufino
|

ut videtur:
sinistrum
\

maximius L^

L
1

i

14 demonia P^
et]

j

tantum uerbo

LPO

uerbum tantum
19
\

15 reddidisse

reddidisset

16 in tanta] inta L^
ridon

oculis

demulcaret

L

21

spyridon

LP
|

sphy-

'

spyridion

OF

23 ouius
\

U

\

episcopatum
\

L

\

24

uenissent]

fuissent

F^
uidit

|

educendi

F

26

tradi L^

permanserant 0^

27 agere

L

I

61*

9^4

Historiae ecclesiasticae

X
cnmque causam noxae comet

humanis vinculis
perisset.

caulis pendere districtos.

absolvit sermone quos meritis vinxerat,
>tollite<.

ne

eis inanis

noc-

turna cederet occupatio:
5 sisse oonvenerat<.

inquit. >o iuvenes.

ne sine causa venisse videamini.
tradunt de hoc
ei

quem melius

prece

unum vobis arietem. quam furto quaefiliam

etiam illud factum mirabile.
ministrasset, virgo

habuit Irenen nomine, quae
est.

cum bene

defunctn

obitum venit quidam dicens se ei quoddam depositnm commendasse. rem gestam ignoraverat pater. perquisitum in tota domo nusquam quod poscebatur inventum est. persistebat ille. qui commopost
eins

10 daverat, et fletu ac lacrimis perurgebat, vitae suae

quoque inlaturum se permotus lacrimis esse exitium, nisi comraendata reciperet. testabatur. eius senex ad sepulchrum filiae properat atque eam nomine clamitat. tum illa de sepulchro: >quid Tis<, ait. >pater?< >commendatum<. inquit. >illius ubi posuisti?< at illa locum designans. >illic<. ait, >invenies defossum<
ad

15 regressus

domum

rem. sicut
sed
et

filia

de sepulchro responderat. repertam
alia

tradidit

reposcenti.

multa

eius

feruntur

gesta

mirabilia.

quae etiam nunc ore omnium celebrantur. tales igitur in illis adhuc temporibus permulti viri in ecclesiis domini refulgebant. ex quibus plused et Athanasius eodem tempore Alerimi in illo concilio fuerunt. 20 xandri diaconus Alexandrini episcopi aderat. consiliis senem quam plurimis iuvans.
interea per dies singulos agitabatur conventus. nee facile

aut temere de re tanta statuere audebant.
in

evocabatur frequenter Arrius
et

concilium

et

adsiduo tractatu adsertiones eius discutiebantur,
teneri

quid

adversum

haee

deberet

aut

statui,

summa cum

deliberatione
placet omni-

25 quaerebatur.

verum post diutinum multumque tractatum
Gelasius
11

19-25

2.

p.

93a-c

f.XPOF
1 caulis]
t'iä

LPOF
lA
I

clausis JV

;

destrictos /'
\

1

2 sermonem
|

L

\

meurfecisse

L

ei
i

3 iuuenis

uobis om.

L
\

mirabile]

ru.

O* mirabilem L^
dauerat
que"^

6 hirenem
i'ow.

\

benene

X

8 gesta

L

\

9/10 commen|

10 perurgebat
s.

L•' uitae

perurgebatur ita a

'
I

suae quo\

q.

11 commendatum
ex nomine

PO-

\

recipisset /"

recipere L^
14:

12

filia

/'

nomine
15 ad
oy/i.

L
et

\

clamauit

'

clamitat suo
\

inueniet -V

10

o///.

U
\

multa om. 0^
\

referuntur

17 omnium om.
plurimis L^
|

18 per multos uiros

refulgebat

LW^
L
\

|

18/19
20/21

19 fuerant 0^
\

athanius IJ
\

20

conciliis

\

plurimura
tur fA
I

21 agitabantur 0'

23

tractus L^ tractu

L-

discutieba-

24

teuere

deliberatione"

XO

liberatione

PF^

libratione

LF-

Historiae ecclesiasticae

X

6

965

bus ac velut uno cunctorum ore et corde decernitur homousion scribi debere, id est eiusdem cum patre substantiae filium confiteri, idque firmissima omnium sententia pronuntiatur. decem et Septem soli tunc
fuisse dicuntur,
5 dei

quibus Arrii fides magis placeret, extrinsecus creatum
substantibus et

filium

ex

niillis

genitum confirmantes.
sententia.
obniti,
ille

Eon ex ipsa patris deitate prodefertur ad Constantinum saccrdotalis concilii
a deo prolatam A^eneratur, cui
si

tamquam

qui temptasset

velut contra divina statuta venientem in exilium se protestatur

acturum.
10

sex igitur soli

cum

Arrio se patiuntur expelli, reliqui vero

undecim consilio inter se habito adquiescunt ad subscribendum manu sola, non mente. cuius simulationis auctor praecipue extitit Nicomediae episcopus Eusebius. Interim quoquo modo aliis veritate, aliis simulatione, sicut post exitus docuit, subscribentibus et de singulis quibusque ecclesiasticis observationibus certa statuta figentibus concilium diremptum

15 est.

exemplum autem
est.

expositionis fidei eorum,

qui convenerant, infra

scriptum

Exemplum
>Credimus in
>et invisibilium

fidei

Nicaenae
visibilium

unum deum patrem omnipotentem, omnium factorem, et in unum dominum nostrum lesum

Christum,

20

natum nnigenitum. hoc est de substantia patris, >deum ex deo, lumen ex lumine, deum verum ex deo vero, natum non >factum, homousion patri, hoc est eiusdem cum patre substantiae, per >quem omnia facta sunt, quae in caelo et quae in terris. qui propter
>

filium dei de patre

>nos homines et propter nostram
25

salutem

descendit et incarnatus
et

est,

>homo

factus passus est et resurrexit tertia die,
Gelasius
2,

ascendit
2,

in

caelos,

3-6

25

p.

160e.

f

6-12
17
\

Gelasius

27

p.

163b— 164d

LNPOF, C
tunc
soli

(=

Paris. 12097) inde

1 homousion]
\

LO
]

. omousion tsPF
i

Exemplum
2 eium L^
j j

3 sententiam L^
|

4 creatum om. L^
qui]

5 extantibus
quis
\

dietate L'^
sex]

7
\

proex-

lata muneratur ''
tolli

PF
\

quid

j

i)

Septem L^

Li
I

12 episcopus] ep. eius L^
|

aeusepius
\

F

\

quoquo] quo Pc 0^
|

alii sim.

L^

14 statua
|

fingentibus 0^
est

consilium

direptum

L

I

15 cumuenerunt iV

16
|

om.

L'^

|

17 niceneae
om. L^

L
|

\

post nicaenae
patre] patrem

add. et statutorum eius

19
|

et inuisibilium

20

C

21 ex lumine] de lumine C
omousion
I

uerum] uero P^*
\

C

|

22 homousion]
\

LO

NPFC

\

patri] patris

L^

eiusdem] eius 0^

substantia, e eras.

23/24 propter nos homines

et PO"^

cum

Graecis:

avd

-,
homo

propter nos et

LO^FC
f.

om.
\

\

02

1

iactus]

est

C

caelis

24 Fi

discendit

C

\

25 homo] hoc

est

9(56

Historiae ecclesiasticae

X
et in

>inde ventiiruii uulicare vivos et mortiios.
>aiitem.

qui

dieunt:
erat,

erat
et

aliqiiando,

sanctnm spiritum. eus quando non erat, et antequam
est.

>naseeretiir

non

quia

ex nullis substantibus factus

aut ex

>alia siibsistentia vel substantia

dieunt esse aut convertibilem vel muta-

>bilem filium
>I.

dei.

anathematizat catbolica et apostolica ecclesia.

Statiinut praeterea

observandum

esse in ecclesiis. ne quis ex bis.

>qui semet ipsos inpatientia libidinis exciderunt, veniret ad clerum.

Et ne qui nuper adsumptus ex vita vel conversatione >accepto baptismo. antequam cautius examinetur, clericus fiat.
>11.

gentili,

10

ceterorumque elericoriim cum >extraneis mulieribus babitet praeter cum matre vel sorore vel tbia vel >si quae sunt buiuscemodi necessitudinum personae.
>11I.

Et ut ne quis

episcoporum

Et ut episcopus, >ordinetur. si boc difficile
>1III.

si

fieri

potest. a totius provinciae episcopis

est,

certe

non minus a

tribus,

ita tarnen ut

15 >metropolitani episcopi

maxime

vel praesentia vel

auctoritas

babeatur.

>absque quo ordinationem inritam esse voluerunt.
>V.

Et
ut

ne,

quem
solet.

alius episcopus ecclesia expulerit sive clericum sive

>laicum, suscipiat alius.
>tione,
fieri

sane ne boc aut iracundia aliqua aut conten-

20 *per singulos annos in

factum remedium non baberet, decernunt singulis quibusque provinciis secundo ab omnibus
iniuste

>episcopis provincialibus concilia agi debere et de buiuscemodi negotiis
>iudicari. ut, si forte

ab uno inique aliquid gestum

est,

a ceteris

emen-

>detur. si recte, ut ab

omnibus confirmetur.
vel in urbe

>VI.

Et ut apud Alexandriam
I>

Roma

vetusta consuetudo

LXPOFC,

=

Paris. 2796;

incipit 6 statuunt)

1 et m.] ac m.

C

]

sp. sanct.

F
4
\

|

2 3 et antequam n. n. erat om.

O^F
h=

3 substantibus] extantibus
{fuit subsistentia'
€(hl.

LF

\

subsistentia uel substantia] sub
esse]
\

*****
anath.]
l>
|

*

L^ substantia Iß

autem

esse

hoc C:
\

esse

ex Graeco

archettjpo

interpoJantes
\

uertibilem

5

hos

anath.

PO- cum
qui]

Graecis
7

C praeterea] praerea

C

in ipso consilio
j

ne

quis om.

ueniret]

ne

LP^F
et

ne quis
sore 0^

CPO uenire LNF ueninerunt -OD qui (om. ne) JVC
I

8

et

om. 0^

11 habiter

|

thia]
si]

aroita 0^

[

10 ceterumque IJ jo qua Ij huiusmodi
\

OC
ra.
1

I

13
18

om.

X

\

ut ep.
\

ut ep.

L^X

ut qui ep.
|

Z,^

j

14 minus]

quam L

16 abque L^
alius in

ordinatione

D
ir.]

17 ecclesiam L' de ecclesia
\

communionem
\

D

\

aut
* *

ir.

20 per om.

P^'

in singulis] singulis

quibusque]
'

ibusque L^•
\

aliquabusque (?) L-

21 huiusmodi

/>

negotiis] iudiciis 0^

22 iudicare

D

\

23 ut om. C

24 orbe C

Historiae ecclesiasticae

X

6

967
ecclesiarum

>servetiir,

quia

vel

ille

Aegypti vel hie suburbicarianim

>sollicitadinem gerat.
>V II.

Et

ut, si

forte in ordinando episcopo

duo vel

tres pro aliqna

>contentioue dissentiant, reliquorum auctoritas et praecipue metropolitani
)

>cum

ceteris firmior habeatur.

Et nt episcopo Hierusolymorum antiquitus tradita honoris ^praerogativa servetur, manente nihilominus et metropolitani ipsius pro>VJ11.

>vinciae dignitate.

>VI1IL Et Catharos, qui apud nos Novatiani sunt,
10 >ad ecclesiam convertantur,

si

forte paenitentes

confessos ecclesiastica dogmata. clericos in

>ordine qiiidem suscipi debere. sed ordinatioue data,

sane
in

si

episcopus

>ipsorum veniat ad episcopum nostrum,
>loco sedere, episcopi vero

debere

eum

presbyterorum
tali

nomen manere apud
nisi

illum solum, qui catho-

>licam semper tenuit fidem:

sua voluntate ipse

eum

nomine

15 >honorare voluerit, vel si placuerit, ut quaerat ei episcopi locura vacantem.

>hoc

sit

in ipsius potestate.

>vel

Et ne in una civitate duo sint episcopi. >XI. Et si qui forte indiscrete ad sacerdotium provecti postmodum ipsi aliquid de se criminosum confessi sunt vel ab aliis revicti, ut
>X.
si

20 >abiciantur: sed et
>ordiiiati,

qui ex

his,

qui lapsi sunt et per ignorantiam forte

recogniti ut abiciantur.
si

>XIL Vt
>et

qui absque tormentis in persecutionibus lapsi sunt et

>ex corde agunt paenitentiam, quinque annos inter catechumenos faciant

duobus annis post hoc
suscipiantur.

fidelibus

tantum

in oratione iungantur et ita

25

>postmodum

LNPOFCI)
1 quia]

NO^ G
I

ut

LPO'^FD

\

illi

ille

hie
|

L
9

\

suburbicanamm 0^
\

3 ut om.
tradito

D
I

episcopi
horis 0'

G

\

duo om.
|

N^

5

teteris
j

6
|

et

om. 0^

7

manente om.
\

J)

catberos

G

\

10 confessus L
|

clericus

C G

et ut

catharus
iV)

\

10/11 in ordine (-nem

quidem] quid, in ord.
sed] sed in

11 quidem]
|

NGD
\

quidem suo
I)
\

LPOF
ap.
\

\

suscipere 0^
\

O^
I

|

12 uenit 0^
cath.

eum om.
14
er. (al.

13

ill.

man.

so-

lum

0???.

7)

13 14 semp.
\

D

nisi si

XPF
G
21
\
|

15 episcopus 0^1)
reuicti] reuecti

16 poteste L^
recogniti

19 de

se er. al.

de se om.)

U
/•'

L.

j

19/20 ut abiciantur .... 21
\

iibicisLninv evanue?-unt in
|

G

|

20 21

sed et

si

.

.

abiciantur o?n.

20

qui] quid

recogniti] recognita

lecognita fuerint
I

L

|

22

si

qui]

sieut episcopus

lapsi sunt] subsistunt
|

posf sunt adidderat et per ignorantiam

P"

\

et

om. L•
1

23 catechu-

minos

G

cathecuminus

L

cathecuminos

catecuminos

24 tantum om. lA

%3
>X111.

Historiae ecclesiasticae

6

Qui vero propter confessionem militiam abiecerant
hos tredecini annis paenitentiam gerere
ex
tarnen

et rursuni et

>ad hanc ambierunt,
>suscipi,
si

postea
et

corde

paenitentiam
si

gerant.

esse

tarnen

in

>potestate episcopi

moderandi facultatem,

eorum fructuosam

et adten-

>tam paenitentiam viderit.
>X111I.

De

bis vero, qui vita excedunt. paenitentibiis decerniint
dimitti.
si

vacuiim

>nulliim debere

qui sane accepta communione supervixerit.

>debere

eum tempora

statuta conplere vel certe prout moderari episcopus

>voluerit.
10

>XV. De catechumenis,
>eos a

qui prolapsi sunt, statuerunt tribus annis
recipi debere.

catechumenorum oratione separatos postea
de
civitate

>XVI. Et ne

inferiore

ad maiorem ecclesiam transire

>quis ambiat, sive episcopus sive etiam alius clericus.

>XV1I. Et ne quis clericus, qui derelicta ecclesia sua nulla existente
15 >causa probabili

vagatur

et

oberrat

per

alias

ecclesias.

suscipiatur

in

>communionem.
>XVI1I. Et ut

nemo eum,

qui ad alium pertinet, subripiens in sua
illius,

>ecclesia ordinet clericum

absque consensu

ad

quem

pertinet.

>XVI1IL Et ne qui clericus aut usuras accipiat aut frumenti vel vini 20 >ampliationem, quod solet in novo datum vel sesquiplum vel etiam >duplum recipi, quod si faciat, tamquam turpis lucri reum abicien>dum.
>XX. Et ne diaconi presbyteris praeferantur neve sedeant in con>sessu presbyterorum aut
illis

praesentibus
si

eucbaristiam

dividant,
sit

sed

2

>illis

agentibus solum ministrent.

vero presbyter nullus

in prae-

LNPOFCI)
1 abiecerant

O^F

abiecerent

C

\

2 adj ob 0^ om.
:

P^FJN"^

\

ambierunt]
|

abierunt J)

hos om.

C

\

gerere] agere
1

3 gerat

tarnen
I)
| j

et]

LPXO
dent

tarnen
\

FOD

|

4 potestatem

fructuosam] facultatem
'

5

ui-

L
I>

6 qui uita
8

(-tarn

quo

;

moderati

10 11
0'

eos

tr.

annis
|

LKP^ de uita C) bis L exciderunt iV 7 qui] episcopi L 10 cathecuminis CP caticuminis cathecuminorum CP caticuminorum D IIa om. F
\

\

separatus
Olli.
I

12

ciuitati

LX

'

inferiori'
eccl.

14

eccl.

sua (sua om. X)] sua
'

LNFCP D 15
\
;

\

transire] transisse
\

C
I)

casa 0^

uagentur

ecclesias

om. 0'
I

suscipiatur]

non
\

s.

D
\

16 communione

LN

\

17

qui om. L^

18 consensum
sesquplum

19 quis

20 sesquiplum]
21 faciam
'

sescuplum
O'
I

Pco'-r

sexquiplum
\

D

L'^

\

LNP^FC rerum D eum

28 neue] neque

23 24 consesso

25 ministrant

Historiae ecclesiasticae

X

7

969

>senti,

tunc

demum

etiam ipsis Heere dividere, aliter vero agentes abici

>iubent.

>XXI. Et ut Paulianistae, qui sunt Fotiniaci, rebaptizentur.

>XX1L Sed
5 >accipiunt,

et diaconissas,

quoniam quidem manus inpositionem nou

etiam ipsas inter laicos esse debere.

Igitur

cum

de bis,

prout divinarum legum reverentia ppposcerat,

decreyissent,

sed et de observatione paschae antiquum

quem
10 bus

nulla de reliquo varietas oreretur, ecclesiis

canonem, per tradidissent, omnibus

rite dispositis

ecclesiarum pax et fides in orientis atque occidentis parti-

una atque eadem servabatur. Per idem tempus Helena Constantini mater, femina inconparabilis
animi ac magnificentia singulari, cuius vere Constantinus
crederetur,
divinis

7

fide religione

et esset filius et

admonita visionibus, Hierusolyma

15

locum, in quo sacrosanctum corpus Christi patibulo adfixum pependerat, ab incolis perquirit. qui idcirco ad inveniendum difficilis erat, quod ab antiquis persecutoribus simulacrum in eo Veneris fuerat defixum, ut si quis Christianorum in loco illo Christum adorare
petit

atque

ibi

ob hoc infrequens et paene oblivioni datus fuerat locus, sed cum, ut supra diximus, religiosa 20 femina properasset ad locum caelesti sibi indicio designatum, cuncta ex eo profana et polluta deturbans, in altum purgatis ruderibus tres convoluisset,

Venerem

videretur adorare.

et

fuso ordine repperit cruces.

sed

obturbabat reperti muneris laetitiam
aderat quidem et titulus
litteris
ille,

uniuscuiusque crucis indiscreta proprietas.
qui Graecis et Latinis atque Hebraeicis
25 scriptus,

a Pilato

fuerat

con-

sed nee ipse satis evidenter dominici prodebat signa patibuli.
flagitat
2,4.

hie

iam humanae ambiguitatis incertum divinum

testimonium.
1,

11— S.

971, 3 Sokr.
{finit 5

1,

17,

1—9.

12.

Soz.

2,

1,

2—10.

Theodoret.

18

LNPOF, C
1 tunc]

in debere), I)
\

(finit

10 in seruetur)
\

3

LPCD tum NF paulinianistae LO qui]
\

denuo L^
quae

ipsi

\

diuidere]

uidere

C
fo-

D

\

sint

L

\

fotiniaci]

^'O^FD
\

tiniace

nissae

L L

fotnianici
\

G

fotiniane

P^

fotiniani

P^ 0|

fonotiniani

P\

4 diaco-

5 acciperunt
\

D

\

laicus O'^F

8 reliquos

L

oreretur]

NO^
ser-

oriretur

LPO^FD
seruetur
I

9 occidentis]
|

AWD

in occ.

PO
\

occidentibus
religioni
\

L
|

|

10

uatur

D
L

11 inconparabili
j

LP
cum
\

12

L
\

animis L^

curis N'

uero

13
\

et esset]

esset

L L

hierusolymam

LP-OF
'

14 sacum sanctum
ruderibus]
ille

NF
P^

ehr. corp.
\

patibula
confusi

F
\ \

"21

latum L^

stercoribus
\

in mf/.

21/22
litteris

23

propietas
\

om.
I

F

24

hebraicis

NO-

\

om. N'

25 sed om.

ne

Oa

patibula

Oa

97()

Historiae ecclesiasticae

X

S

accidit

in

eadem

aegrihidine confectam serainecem iacere.
eeclesiae
pariter
illiiis

primariam quandam loci illius femiuam gravi Macarius per idem tempus episcopus erat, is iibi cunctantem regiuam atque omnes
iirbe

qui aderant videt:
et

>adferte

hiic<,

inquit, >totas,

qiiae

repertae

5 sunt, cruces,

quae portaverit deiim. nunc nobis adaperiet pariter et populis ad eam quae dedeus<. et ingressus cum regim. cumbebat, defixis genibus liuiuscemodi ad deum precem profudit. >tu, domine. qui per unigenitum filium tuum salutem generi humano S
quae
sit,

per passionem crucis conferre dignatus es

et

nunc

in novissimis

tem-

10 poribus adspirasti in corde ancillae tuae perquirere

15

lignum beatum, in quo Salus nostra pependit, ostende evidenter ex bis tribus, quae crux fuerit ad domiuicam gloriam. vel quae extiterint ad servile supplicium, ut haec mulier. quae semiviva decumbit, statim ut eam lignum salutare contigerit. a mortis ianuis revocetur ad vitam<. et cum haec dixisset. adhibuit primo unam ex tribus et nihil profecit, adhibuit secundam. nee sie quiJem aliquid actum est, ut vero admovit tertiam, repente adaoculis

pertis

mulier consurrexit

et

stabilitate

virium

recepta

alacrior

multo quam cum sana fuerat. tota domo discun.*ere et magnificare domini potentiam coepit. sie evidenti indicio regina voti eompos effecta 20 teraplum mirificum in eo loco. in quo crucem reppererat, regia ambitione construxit. clavos quoque, quibus corpus

dominicum fuerat adfixum,
quibus uteretur ad

portat ad filium.

ex quibus

ille

frenos eonposuit,

25

galeam nihilominus belli usibus aptam fertur armasse. ligni vero ipsius salutaris partem detulit iilio. partem vero thecis argenteis eonditam dereliquit in loco. quae etiam nunc ad memoriam sollicita veneratione servatur. reliquit etiam hoc indicium religiosi animi regina venerabilis. virgines. quas ibi repperit deo sacratas, invitasse ad prandium et tanta eas devotione curasse dieitur. ut indignum crederet, si
bellum, et ex
aliis
1
S. 971,

— 26

Gelasius
p.

3,

7

[Monum, sacra

et prof. ed. Ceriani

1,,

133. 134]

27

4 Gelasius

134

LXPOF
1 accedit
/>'
I

'
|

foemina
\

X

\

2 egritudinem L^
|

\

confecta senecem
|

macharius
!

libi'i

4 huncT/i

deum] iVP dominum LOi^
1

uobis

X
Li
I

7

profandit

L^X
|

[8 tuum
j

fil.

9 est Li
\

^1

12

extiterint]
|

LOPF
7>

extiterit

'

I

servilem L^
nee]

13 decumbet
ne

salutarem TJ

15 primum

proficitAT?'

LPO

XF

\

17 stabilitatem

L

|

18 cum] dum
\

19 potentiam' omnipotentem ambitionem
belli

7''i

oranipotentiam
del.
\ \

F-

\

20 regina F^
o?n.

2021

"
J

21 quoque] quot L,
|

22 ex

X
L
|

\

23

belli] ut

X"

I

aptatam

24 sah

ips.

25 eonditam] condita Pcorr con-

dita ueneratione

P"

|

27

inuitasset

L

|

28 deuotiones

dignum L•

Historiiie ecclesiasticae

X

97

I

famulorum iiterentiir officiis, sed ipsa manibus suis famulae babitn succincta cibum adponeret, poculum porrigeret, aquam manibus infunderet et regina orbis ac mater iraperii famularum Christi se famulam deputaret. haec quidem Hierusolymis gesta. interea Coustantinus pietate
fretus Sarmatas,
citiis

Gothos aliasque barbaras nationes,
sui

nisi

quae vel amiproprio

vel

deditione
et

pacem praevenerant,
et

in

solo

armis

edomuit.

quanto magis se religiosius
ei

humilius deo subiecerat.

tanto amplius

deus universa subdebat.

ad Antoniam quoque primum
ita non solum meritis sanctorum commendabilem

heremi habitatorem velut ad
10 uti

unum

ex profetis litteras suppliciter mittit,

pro se ac liberis suis domino supplicaret.
sane quoniam tanti

suis ac religione matris, sed et intercessione

se deo fieri gestiebat.

viri

Antonii
fuerit

fecimus men-

tionem, de virtutibus eins atque institutis et sobrietate mentis, ut in
solitudine vitam degens usus
15

solummodo

consortio
placuerit

bestiarum

et

de daemonibus crebros agens triumphos

deo

supra

cunctos

mortales utque institutionis suae praeclara usque in hodiernum monachis

exempla

reliquerit,

volentem
scriptus

me

aliqua exponere

ille libellus
est.

exclusit.

qui ab Athanasio

etiam Latino

sermone editus

propter

20

quod nos omissis bis, quae ab aliis iam dicta sunt, ea memorabimus, quae quamvis gestorum contineat fides, ab bis tarnen, qui longe positi sunt, obscurior fama subtraxit. In ea divisione orbis terrae, quae ad praedicandum verbum dei
Sorte per apostolos celebrata est,

i)

cum

aliae aliis provinciae obvenissent,

Thomae
25

Parthia et Matthaeo Aethiopia eique adhaerens citerior India

Bartholomaeo dicitur sorte decreta. inter quam Parthiamque media, sed longo interior tractu India ulterior iacet, multis variisque Unguis et
gentibus habitata,
7.
1, 19.

quam
9
p.

velut longe

remotam nullus
Sokr.
1,

apostolicae prae-

8 Gelasius
2,

3,

135

12-18
1,

21
3,

22— S.

973, 23 Sokr.

Soz.

24, 1.

5-11.

Theodoret.

23.

Gelasius

9 p. 135. 136

LNPOF
1

famularum
\

F

|

utentur L^
et

|

habitus lA
\

|

2 poculum] et poculum
\

porregret
7

aquam]

aquam

3 urbis

6 praebuerant
\

se religiosus

religiosius se
\

L
Li
\

|

et
|

humilius om.
simpliciter

L
j

8 antoninum
uti]

^
\

9 habitorem 0^
et ita
I

uelut] uel
et

10
se

ut

F

ita]

11

om.
j

11/12 commendabilem
\

deo (deum N)] com-

mendabilis

ei

F^

(?)

12 gestabat F^
utque] atque

14 solitudinem
utique

X
\

|

15 demonio

F
02

placuerat
I

'16
\

P-F
\

L

\

institutiones

NP"

17 aliquam L
fidem
I

18

qui] qui et
\

L

latino] a latino
|

L"
\

20 contineant

PO^
Lf^-

22
\

diuisionis

L^

urbis
1

2i adhaereni

X

ceterior L'> centerior

25 mediam

26

tracto

972
dicationis

Historiae ecclesiasticac

X

9

quae tarnen temporibus Constantini tali quadam ex causa semina fidei prima suscepit. Metrodonis quidam filosofus iDspiciendonim loconim et orbis perscrutandi gratia iilteriorem dicitur Indiam penetrasse. ciiius exemplo invitatus etiam Meropius quidam Tyrius tilosofus simili ex causa adire Indiam voluit, habens secum
inpresserat,

vomer

duos puerulos,

quos liberalibus
erat

litteris

utpote pro])inquos instituebat.
alter

10

Frumentius vocabatur. igitur pervisis et in notitiam captis bis. quibus animus pascebatur, cum philosofus redire coepisset. aquae vel ceterorum necessariorum causa ad portum quendam navis qua vehebatur adplicuit. moris est inibi barbarorum, ut si quando foedus sibi cum Romanis turbatum vicinae nuntiaverint gentes, omnes. qui apud eos ex Romanis inventi fuerint, iuguiunior,

quorum unus, qui

Edesius,

lentur.

invaditur

navis

filosofi.

cuncti

cum

ipso

pariter

perimuntur.
bar-

pueruli reperti sub arbore meditantes
15

et lectiones

suas parantes.

barorum miseratione servati ducuntur ad regem, borum ille alterum. id est Eiesium sibi pincernam fecit. Frumentio vero, quem quasi perspicacem deprehenderat
ex quo et in bonore
et

prudentem, rationes suas sciiniaque commisit.

magno apud regem babiti sunt et in amore. at moriens rex uxorem cum parvo filio regni reliquit beredem, aduvero 20 lescentibus autem quid vellent agendi dedit liberam facultatem. quos
tamen regina
regno
suppliciter exorat,

tamquam quae
Frumentius,

nihil

baberet in toto
solli-

fidelius, ut

secum usque quo adulesceret
et

filius,

regendi regni
cuius

citudinem partirentur,
25

praecipue

prudentia
et

ad

moderandum mentem simpliciter

sufficeret

regnum,

exhibebat.
in

nam alius fidem puram idque dum agerent et regni
et

sobriam

gubernacula
Christiani

Frumentius baberet

manibus. deo mentem eins
si

animos instigante

requirere sollicitius coepit,
essent, et ipsis potestatem

qui inter negotiatores

Romanos

loca singula facerent, ad quae

maximam dare ac Romano ritu

monere. ut conventicula per
orationis causa confluerent.

LXPOF
1 talij all
|

2 quadam
7

qu

>=

>

*

m

L-

3 urbes

'
j

4 meropus
\

F^

i

6 puerolus
1

iuuenior
1

\

aedesius

XF
\

ededesidos

L

9 cau|

sam L
cunctis
tionis
JS'

10 qua] que L^

11 romani L^

12 inuenti om. 0^

IB
ra-

14
I

pueri
\

lectionem suam

F
orat 0^

16 edisium L 10 paruoj
qui
|

j

17

'
0-

suas om. 0^

18

et in

amore om. L

LNOF
\

parfide-

uolo
lior

P02 19,20 F^ fidelibus 0^^
et
'

adhulescentulis

F
!

,21
27

XF
quis

22

23

partirentarj paterentur

'

et

om.
,

;

24 nam]
inter

nam
ont.

26 instigantem
oni.

'

sollicitus req.
]

F

29 loca

fecerint

ad quae atque

libri

\

rito

L•

Historiae ecclesiasticae

X

10. 11

973
cohortari,

sed

et

ipse

multo magis eadem facere

et

ita

ceteros

favore

et beneficiis invitare, praestare
ficiis

quidquid opportimum

fuisset, loca aedi-

aliaque necessaria praebere et omni

modo

gestire, ut

Christianorom
ciii

inibi

semen exurgeret.

sed

cum

adolevisset regius puer,
traditis,
filio,

procura- 10
licet

tionem regni gerebant, expletis Omnibus et ex fide detinentibus et rogantibus. ut manerent. regina vel

multum

ad orbem tamen

nostrum denuo revertuntur. et Edesio festinante Tyrum parentes propinquosque revisere, Frumentius Alexandriam pergit, dicens aequum non esse opus occultare dominicum. igitur rem omnem, ut gesta est, exponit 10 episcopo ac monet, ut provideat virum aliquem dignum, quem congregatis iam plurimis Christianis et ecclesiis constructis in barbarico solo episcopum mittat, tum vero Athanasius, nam is uuper sacerdotiuni susceperat, attentius et perpensius Frumentii dicta gestaque considerans, in concilio sacerdotum ait: >et quem alium invenimus virum talem, in 15 quo sit Spiritus dei in ipso sicut in te, qui haec ita possit implere?< et tradito ei sacerdotio, redire eum cum domini gratia, unde venerat, quique cum episcopus perrexisset ad Indiam, tanta ei data esse iubet.
a deo virtutum gratia dicitur,
infinitus

ut signa per

eum

apostolica fierent et

numerus barbarorum converteretur ad fidem.
quae nos
ita

ex quo in Indiae

20 partibus et populi Christianorum et ecclesiae factae sunt, et sacerdotium
coepit.

gesta

non opinione

vulgi,

sed ipso Edesio Tyri

presbytero

postmodum

facto, qui

Frumentii comes prius fuerat, referente

cognovimus.

Per idem tempus etiam Hiberorum gens,
25 iacet,

quae sub

axe Pontico 11

verbi dei foedera et fidem futuri suscepit regni.

sed huius tanti

boni praestitit causam mulier quaedam captiva, quae apud eos reperta,

cum

fidelem satis et sobriam ac pudicam duceret vitam totisque diebus

24

S. 976,

22

i^okr. 1, 20. Soz. 2, 7.

Theodoret.

1,

21. Gelasius 3, 10 p.

137—139

LNPOF
1 fecere
\

|

2 fuisse
cuius 02
j

L
|

\

loco 0^

[4
t.

adoluissetj adulescentulus
j

L

cui]

PO^F cum
cum
regina

5 regebant
|

6 ut man.

2'>ost

filio

regina]

^^^ ^^^
\

j^\

g/7

urbem

nostram 0^
|

|

7 et
\

om.
e])i-

9 dominicum] diuinum

omnem] omnium
\

ut]

quae
|

F
12
is

10

scopum Li
13 propensius
15
ita

[11
IßO"^
\

ecclesi

L^

barbaricum solum P^

om.

F
0^

\

propemsius

L

|

14

alius
|

L^

\

inueniemus

om.

0'^

16/17 iub. unde uen.

17 quique cum] qui quocum
|

L

quicumque
prius
0711.

|

19
\

in

om.

|

21 tyro 0^
\

22 postdum L
\

j

factum

"
\

X"
|

fuerat] fuerat erat
\

24 hibeorum
suscipit

25 foedera]
*

foederat

L

fut. fid.

susceperat

L

F

|

26 causa

Captin am L^

i|74

Historiae ecclesiastic^ie

X

11

ac noctibus obsecrationes deo pervigiles exhiberet, in admiratione esse

hoc sibi velit. curiosius perquirebant illa ut res erat., siiupliciter Christum se deiim hoc ritu colere nihil ex hoc amplius barbari praeter novitatem nominis mifatebatur. rabantur. verum, ut fieri solet, ipsa perseverantia curiositatem quandam mulierculis inferebat, si quid emohimeuti ex tanta devotione caperetur.
ipsa rei novitas barbaris eoepit.
et cpiid

moris apud eos esse dieitur, ut.

si

parvulus aegrotet. circumferatur a
si

matre per singuLis domos.
noverit,

quo

scilicet

qui experti aliquid remedii

conferat

laboranti.

cumque mulier quaedam parvulum suum

10 per omnes circumtulisset ex more nee aliquid remedii cunctas domos lustrando cepisset. veuit etiam ad captivam. ut si quid sciret, ostenderet.
illa

se

humani quidem remedii

nihil scire

testatur,

deum

tarnen

suum

15

quem CDlebat, dare ei desperatam ab hominibus salutem posse confirmat. cumque cilicio suo parvulum superposuisset atque ipsa desuper orationem fudisset ad dominum, sanum matri reddidit infantem. sermo
Christum,
«lefertur

ad plures, factique fama magnifici usque ad aures reginae per-

labitur,

quae dolore quodam gravissimo corporis adflicta in desperatione maxima erat, rogat ad se captivam deduci. illa ire abnuit, ne prae-

sumere amplius aliquid quam sexus
20 deferri ad captivae cellulam iubet.

sineret, videretur.

ipsam

se regina

quam

similiter supra cilicium
et

suum

positam invocato Christi nomine continuo post precem sanam
fecit

alacrem

25

deum dei summi filium qui salutem hanc contulerit. docet, eumque. quem sibi auctorem suae sciret esse iucolumitatis et vitae. commonet invocandum, ipsum namque esse, qui at illa cum laetitia et regibus regna distribuat et mortalibus vitam.
exurgere Christumque
esse

domum
quique
illa:

regressa marito percunctanti causam tarn subitae sanitatis aperuit.

cum

pro salute coniugis laetus mulieri munera deferri iuberet,

>horum<. inquit. >o rex. nihil captiva dignatur.

aurum

despicit, argen-

LXPOF
"1

re innouitas
1

uellit -V uellet

3
7

situ
si"

L'
si

-t

barb. ampl.
si

nomis L^
8 domos]

6

mulier mulierculis 0'

qui 0^

quis 0-

XOF
|

domus

LP
L

\

quos

licet

-lui]

LPO-F
bis

quis Cn quid

9 quaedam^ quae Oi
p) iore],
11

10 cunctas
quidem hum.

...
,

coepisset
se

loco priore

'

12 remedii
,

L
/.

\

domus L-

[loco

ostendere

loco posteriore)

12

se

hum. quidem]

FP
18

quid, se

hum.

14 paruulo

/.^

|

15 fundisset

reddit
al.]
:

LF
ampl.

ille

C^
sinere

18 19 praesumeret

LF
\

j

19 amplius {om. L^,

al.

LXF
ot/i.

uidetur

L

ipsa

XOPF
rit

j

se

ot/i.

21 posita

L

inuocato

JA

\

23 honcontule-

suae sciret
I

LXPF

suum

sciret

ac suae
iubet

|

2

regnandis tribuat

X

uitam""

uitam dat 0-

27 salutem L

F

Historiae ecclesiasticae

X

11

975
ei

tum
si

respiiit, ieiunio

quasi cibo pascitur, hoc solum

muneris dabimus,
ab uxore com-

eum, qui

me

illa

invocante sanavit, Christum
distulit,
die,

deum colamus<. ad hoc
licet
silvis

tunc rex segnior fuit et interim
monitus, donec
accidit

saepius

quadam

venante eo in

cum

comitibus

suis obscurari densissimis tenebris

diem

et

per taetrae noctis horrorem
alius alio diversi ex

luce subducta caecis iter gressibus denegari.

comi-

tibus oberrant, ipse solus densissima obscuritate circumdatus quid ageret,

quo

se verteret, nesciebat,

cum
si

repente anxios salutis desperatione anivere deus est Christus
ille,

mos

cogitatio talis ascendit,

quem

uxori

10 suae captiva praedixerat,

nunc

se de his tenebris liberet,

ut ipsum ex

hoc omissis omnibus coleret. ilico ut haec nondum verbo, sed sohl mente devoverat, reddita mundo dies regem ad urbem perducit incolumem. quique reginae rem protinus ut gesta est pandit. evocari iamiamque captivam et colendi ritum ut sibi tradat, exposcit, nee se ultra 15 alium deum quam Christum veneraturum esse confirmat, adest captiva, edocet deum Christum, supplicandi ritus Yenerandique modum, in quantum de his aperire feminae fas erat, pandit. fabricari tamen ecclesiam

monet formamque describit. igitur rex totius rem ab initio, quae erga se ac reginam gesta
20 edocet et
viri

gentis populo convocato
fuerat,

exponit fidemquc

nondum

initiatus in sacris

fit

suae gentis apostolus.

credunt

per regem, feminae per reginam cunctisque idem volentibus ecclesia
et elevato

25

iam perniciter murorum ambitu tempus erat, quo columnae conlocari deberent. cumque erecta prima vel secunda ventum fuisset ad tertiam, consumptis omnibus machinis et boum hominumque viribus cum media iam in obliquum fuisset erecta et pars
extruitur instanter,

reliqua nullis machinis erigeretur, repetitis secundo et tertio ac saepius
viribus,

ne loco quidem moveri adtritis omnibus potuit.
regis

admiratio erat
deberet,

totius populi,

animositas

hebescebat,

quid

fieri

omnes

LNPOF
1

mei muneres

L
orrore

|

2 ad hoc] adhuc 0^
\

|

3 senior

X
\

|

3 4 com-

munitus

"

commotus
\

4 accedit
\ \

quedam
\

5 terae Ne-

noctem F^
8/9 animus

L

7

circumdatur
\

8 anxius OP'^F anxio
|

L

P- animo F^ animum

i)

deus] dei

X

uxoris

L
\

|

1 1 raissis

Li
1

uerbum
I

L
L
\

|

12 deuotat
\

L
|

|

13 iam om.
|

LN

14
|

tradat] tra-

dita

neque

ultra]

utqa Li

16 supplicans Li

ritum LPO"^

19 rem om.
cet
I

quaerga Oi
*
(s

regina
\

LQi
|

fi^erant PO"^
\

genas Li genti
\

eras.)
\

apostolos

20 docredent Li
\

|

22

instruitur
|

mirorum
25

U
X
j

22/23 post conlocari
Oi
|

repetit

tempus erat L^
erigleretur (ulis

23 recta Li
erig

uiribus] u. effectatis

26 masc[ulis

m.

2)

L

|

27 ne] nee

28 toto populo Oi

976
simul latebat.
mortales
et

Historiae ecclesiasticae

X

12

sed

cum
cum

interventu noctis
cessarent.

omnes
sola
et

abscessissent cunctique
in

ipsa opera

captiva

oratione

pernoctans

ö

omnibus Ingrediens rex videt columuam, quam tot machinae ac tot populi movere non quiverant, erectam et supra basim suam librate suspensam nee tamen superpositam. sed quantum unius pedis spatio in aere pendentem. tunc vero omnes populi contuentes et magnificantes deum veram esse regis
mansit intrinsecus.
ecce

matutinus

anxius

cum

suis

fidem
et

et captivae

religionem praesentis miraculi testimonio perhibebant.

ecce mirantibus adhuc et stupentibus cunctis in oeulis

eorum sensim

1" supra

basim suam nullo contingente columna deposita summa cum hoc reliquus numerus columnarum tanta facilitate suspensus est, ut omnes. quae superfuerant. ipsa die locarentur. postea vero quam ecclesia magnifice constructa est et populi fidem dei maiore ardore sitiebant. captivae monitis ad imperatorem Constantinum totius
libratione consedit. post
res gesta exponitur.

15 gentis legatio mittitur.

sacerdotes mittere exoratur.

qui coeptum erga se dei
et

munus

implerent.

quibus

ille

honore transmissis multo amplius ex hoc laetatus cognitas Romano imperio gentes et regna ignota iunxisset.
ita

cum omni gaudio est, quam si inhaec nobis
et

gesta fidelissimus vir Bacurius,

gentis

ipsius

rex

apud nos dosatis

20 mesticorum comes. cui

summa

erat cura et religionis et veritatis, exposuit.

cum nobiscum

Palaestini

tunc limitis

dux

in

Hierusolymis

uni-

animiter degeret.

sed ad inceptum redeamus.
religiosi principis

Posteaquam
honoribus
25 fratris
afi'ecta

mater Helena snmmis Romani regni 12
Constantia

ex hac luce discessit.
utebatur.

tunc Licinii relicta

Augusti

solaciis

huic accidit presbyterum
Theodoret.
2.

quendam
3,

23

S. 977,

14 Sokr.

1. 25,

1—5.
27,

3,

1—4. Gelasius

12 p. 141.

142 — 23 — LXPoV

S. 97.S. 1

Soz.

2,

1—4. 12-14

1 abscinsissent Oi

|

4 uidit

'- Ö^T^ uideret
'
7

0^

\

5 quieuerant
\

iS'

eractam

/.

'

et orn.
ont.

IJ

basem
in his L•'

liberate 0^

nee ow.

'

superpositam

L

aere rependentem
|

X

aera pendentem

0'
/>

j

tunc^

'

tum
L

LOP dum F
rairanti L^

uerum 0^ uera

/.

8 testimonium

9

et

otJi.

adhuc" tunc Oi
,

10 super

\

con-

tingentem

'
o)/i.

11 liberatione

lAP^O^F^
.

reliquos

XP^

\

numeros P'
\

12

ipsa
Z/

L

collocarentur

13 maiori 0- maiorem L
|

14
|

ar-

dorem

|

monimentis
1

'

15 exorantur 0-

17 honorem
0-

/.

17/18

incognitis

F
a
\

19 bacurius"
nobis cura

LXF

uacurius

0^

bacharius

bacarius
\

21

nobiscum'

21 22 unanimiter
descessit
J.

LOFP
\

23 romani'

magnis 0^
licta

24

effecta

decessit

relicta]

PLO

dere-

XF

25 accedit XO'^

Historiae ecclesiasticae

X

12

977
sed
is

primo nihil omnino de his apud sororem principis aperire; ubi vero multa familiaritas copiam tribuit, paiilatim sermonera coepit aspergere, invidiam dicens Arrio generatam et pro simultatibus privatis episcopum suum rem contentiose exagitavisse aemulationis stimulo confixum, quod Arrius apud plebem satis carus haberetur. haec atque huiusmodi alia frequentius snggerens, animos Constantiae suos eifecit. quae cum diem
venire in notitiam latenter partibus Arrii faventem.

obitura visitaretur a fratre atque ab eo blande religioseque conpellaretur,

extremam
audiret; se

dicitur ab

eo gratiam poposcisse,

ut

presbyterum in famiet salute suggererentur,

10 liaritatem reciperet et

quae

sibi

ab eo pro spe

quidem iam ex luce discedentem
quibus
ille

nihil curare,

pro

fratris

vero

statu esse sollicitam, ne forte pro innocentium poenis regni sui pateretur

excidium.

monitis a sorore susceptis et fidelem pro se ger-

15 accersiri

20

manae sollicitudinem credens, adcommodavit aurem presbytero, et Interim de exilio Arrium iubet, ut, quemadmodum de fide sentiret, exponeret. tum ille fidem conscripsit, quae non quidem sensum nostrum, tamen verba nostra continere professionemque videretur. miratus quidem est imperator et putavit unam eandemque in ipsius et concilii dudum tamen in nullo relaxat animi gesti expositione sententiam contineri. vigorem, sed rursum eum ad concilii remittit examen, quoniam quidem ad dedicationem Hierusolymorum ex omni orbe coire sacerdotes invitabantur, haec ad eos de nomine eins scribens, ut, si expositionem fidei
eins probarent et

circumventum dinoscerent vel nunc ab errore correctum, clementi erga ipsum iudicio 25 uterentur, quando quidem tanta fuerit concilii moderatio, ut non in personam eins, sed in dogmatum pravitatem fuerit lata sententia, si tamen et episcopi eins Alexandri adcomodaretur adsensus. sed ab his quidem, qui primo coeptis eius faventes cum simulatione subscripserant, facile
vel per invidiam, ut adserebat, tunc

eum

LNPOF
3 copia

L

\

coeptaspergere
\

F
\

\

4
\

arrii
7
efficit

\

5 exagitauisse
\

(-uiss L'^)\

L^POF

exagitasse

al.

hui.

LP
\

l/S die obituram
s.

L

8 blade

L

|

conpelleretur
. . .

L

9 gratia

L
|

10/11 et quae
|

ab eo

pro spe (spere L)
si
I

suggererentur (suggerentur F-) audiret om. F^
\

11

se]

discendentem L^
]

curare om.

P\

12

statu om.

L^

\

sollicita
1

y

1

innocentiis L^
|

14 commodauit 0^
|

15 accersirim
|

arcessiri

arrius LI

17 nostrae

L

continent
\

\

19 epotione L^
\

sentententiam
\

Z/

|

20 rursum] LNP^
tunc]
I

rursus

P'^OF

21 urbe

22
\

scr.

de

n. eius

23 cum

tum

dum

F

|

24 correptum
|

L

crementi

"

|

26 dogm.
alexandri

prauitatem
Ensebius

(-te L)]

dogmate 0^

27

alexandria commodaretur

L

commodaretur
II.

PF

alexandria commendaretur

alexandriae commodaretur
(j2

978
receptus
est.

Historiae ecclesiasticae

X

13

5

vero Alexandriam perrexisset. ibi ornne eius fniquoniam quidem dolis apud ignorantes locus est. scientibus vero dolum intendere non aliud est quam risum movere, interea dum haec apudAlexamiriam frustra agitantur. yenerabilis Augustus Constantinus in suburbana Xicomediae tricensimo et primo imperii sui anno diem functus est, liberis de successione Roniani orbis testamento heredibus scriptis. quo in tempore, quoniam quidem Constantius. cui orientis regnum decreverat, praesens non erat, dicitur secreto accerstratur

cum

inceptum.

'
a

337

siens

presbyterum.

quem

sorore

commendatum supra diximus
ei

et

10 exinde fiimiliariter
et

habitum. tradidisse

testamentum quod scripserat

obtestatus sub sacramento. ne uUi nisi Constantio.
traderet.

cum

venisset. in

manus

quod eunuchi, qui erant in palatio. favebant. arte indicio de imperatoris morte subpresso usque ad Constanti praesentiam. multis nova temptantibus obpressis res tutae integraeque mancui etiam
15 sere.

cum

vero

Constantius

adfuisset,

depositum presbyter
sibi

restituit.

cuius beneficii gratia imperator regni cupidus ita ei devinctus

est.

ut.

qui

imperare
et

cunctis

ambierit,

ab

illo

imperari

aequanimiter

pateretur.

ex quo devincto sibi imperatore coepit de Arrii restitutione
nolentes adquiescere sacerdotes uti cogeret. persuadere.
131

suggerere
20

Ea tempestate apud Alexandriam Alexander, in Hierusolymis Maximus confessor, apud Constantinopolim aeque Alexander, ut ex
Athanasii scriptis
qui apud

conperimus.

sacerdotio

fungebantur.

sed Eusebius,

Xicomediam erat, de cuius simulatione in subscribendo supra diximus, amplam temporis nanctus et principi per presbyterum familiaris
25 effectus revolvere

omnia atque
39,

in inritum revocare concilii gesta molitur.

5—12
Athanas.

Sokr.

1,

3-.

Soz. 2, 34,
ed.

2.

Theodoret.

2, 3,

.

6

— 7-2
p.

Tit.

10. 11 p.

CXIIf— CXIIH
p.

Bened. Symeon. Vit. Athanas. 6

CXLId—

CXLIIa

ed.

Bened. Phot. 258

479^,

22—41

LNPOF
1 alexandriam om.
const. augustus
|

X
|

\

omnes A' omnis L
trecesimo

j

2 ignorantem L^

\

4/5

5 trecensimo

|

6 urbis
I

NP
10

\

8 decre-

uerant

\

praeses
|

9 a sororem L^ ac sororem P'
\

familiter
|

L^
imp.

11 sacramentum JJ
suppresso
fuisse

12 fabebat 0^

13

arte ind.] artende iudicio L^
1

L
1

\

14

restitut«

A'O^ res totae P*
|

14/15 remansere

L"^
i

L
7>i

16 gratiam
sibi

deuictus L^

|

17 imperitare

15 adambiret 0^
\

18 euinctos
perimus

L ,23

\

19 adquiescerent

L

|

21 ex

07)i.

L
[cf.

;

22 conperimus]

suscribendom

U
t.

I

24 amplam] libn

R. Schoell, Archiv
\

für Lexikographie 1 p. 535), amplam
pori

n.

occasionem edd. interpolantes
\

tem-

L^

1

principis

L

|

25

in om.

L

concilii gesta (gestata

X)

om. O^

Historiae ecclesiasticae

X

14

979

apud Alexandriam commorantem venire facit et quo imperialibus edictis concilium denuo Constantinopolim convocari. illi maxime, qui Arrium atque Eusebium sectabantur, quique convenere saepe cum Alexandro congressi, uti Arrium susciperet, nee tarnen aliquid proiligantes ne ab iniuriis quidem eius temperabant. ad ultimum certam ei diem statuentes denuntiant, ut aut ipse Arrium susciperet aut,

Arrium nequiquani

si

reniteretur,
sciret.

se

ecclesia

pulso et in exilium truso ab alio
nocte,

eum

susci-

piendum
sub altari
10 ducens,

quae ad coustitutam intererat diem, iacens atque in oratione et lacrimis totam noctem pervigilem
ille

tum

causam domino commendabat. cumque lux fuisset exorta nee tamen Alexander ab oratione cessaret, Eusebius cum suis Omnibus velut haeretici belli signifer domum Arrii matutinus ascendit eumque propere sequi ad ecclesiam iubet, protestatus, quod Alexander,
ecclesiae

nisi praesens adquiesceret, expulsus cederet loco.

quo vel Alexandri perseverantia vel Eusebii Arriique instantia declinaret. cumque cunctorum animi essent ut in tali re expectatione suspensi, Arrius ad ecclesiam pergens episcoporum et populorum frequentia constipatus, humanae necessitatis causa ad publicum locum declinat. ubi cum sederet, intestina eius atque 20 omnia viscera in secessus cuniculum defluxere; ita tali in loco dignam mortem blasfemae et foetidae mentis exsolvit. quod posteaquam in ecclesia nuntiatum est Eusebio atque bis, qui una secum sanctum et innocentem virum Alexandrum de Arrio recipiendo fatigabant, superati pudore et adoperti confusione discedunt. tunc conpletus est sermo ad gloriam 25 domini, quem in oratione sua Alexander ad deum proclamaverat, dicens:
15

Igitur

omnium summa

expectatio,

14:

1—10
19/20 Sokr.

Soz.
1,

2,

29,

1—3

5—8

Sokr.

1,

37,

4

9 Sokr.

1, 37,

7

38,

8

LNPOF
1 nequ.]
ille
I

quicquam JV nequaquam
4 ut
]

]

alendriam Li

|

3 conuenire
iV"
i'
|

LNF^
ei

5 ne] nee

F

om,

LP

\

iniuris
\

6 certam
|

diem] PO'^F certam eidem LiV certamini diem 0^
retur

ut] ut et

7

retine-

L

\

ecclesia]

ab ecclesia P, ab ec in ras.
om.
|

pulse
\

\

auxilium

L

8 nocte]

noctem

LN

OF
fuisse
|

\

9 altario
|

|

noctem om.

LP
[

\

10 do-

mino] domini iudicio 02
et

L

11

cessaret]
|

cessaret et Z/2

cessaretur

Li
I

12 matutinos 0^

13 prope
1

14 praeferens
re] re solet
|

L
\

adquiesceret

expulsus om.

L

\

15 perseuerentia

17

suspensa

L
]

\

18 constipatur iV
ita]

constituti patus
|

1

20 secessum Li
|

cuniculorum
\
\

ac

L

|

di^a L
0^
i

21 morte L2

blasfemiae

fatidae

in

ecclesia om.

24

disce* dunt

L

1

25 deum] dominum

domino 62*

L

9S0
>iudica, domine, inter

Historiae ecclesiasticae

X

15

me

et

Eusebii ininas et Arrii vim<.

sed haec ad

praesens quidem paululum pudoris habuere; convenientes vero inter se
haeretici, veriti,

ne

forte,

si

ut res gesta est, integre ad imperatorem
perfidia
et

Constantiura j^ervenisset,
inretitus tenebatiir,

non soliim a abscederet. verum

eorum, in qua

callide

in

auctores deceptionis suae

severius aliquid et regia auctoritate decerneret. conponunt per eunuchos.

quos iam in pertidia deceptos tenebant,

quam

tieri

posset conposite et

morte imperator communiter nosceret ueque aliquid, quod
uti

de Arrii

dei vindictam indicare videretur, 10 fidei, ut coeperant, prosequuntur.

audiret.

quibus

ita

gestis

de

causa

Igitur apud Alexandriam defuncto Alexandro Athanasius susceperat 15

sedem.
gotiis

quod vero
adprime

esset

idem
satis

vir acris ingenii et in ecclesiasticis ne-

vigilans.

iam tunc
doli

baereticis innotuerat,

cum ad
cuius

concilium Nieaeam
statim ergo ut

cum

episcopo

suo sene Alexandro
ac
fallaciae vigilanter

venerat,

15 suggestionibus haereticorum

detegebantur.

eum episcopum factum

cognovere,

rati, id

quod

res indi-

non facile processura, Omnibus modis quaerere adversum eum machinas deceptionum parabant. verum non mihi absque ordine videtur pauca de huius viri origine supra
cabat. sua negotia per illius sollicitudinem

20 repetere et cuius a puero institutionis fuerit, sicuti ab bis, qui

cum

ipso

vitam duxerant, accepimus, memorare.
Petri

tempore, quo apud Alexandriam

diem Alexander episcopus agebat, cum post expleta sollemnia conventuros ad convivium suum clericos expectaret in loco man vicino. videt eminus puerorum super oram maris ludum imitantium,
martyris

21-S.
anas.
2.

9S1, 17 Sokr. 1, 15.

Soz. 2, 17,

6-10
p. 477')


25

21— S.

982, 7 Vita Atli-

3
1

p. p.

CVII

ed.

Bened. Pbot. cod. 258
ed.

— 478a

7.

Symeon.

ta

Athanas.

CXXXVII

Bened.

LNPOF
1 et arri uim

P^O^F
in oni.
|

et ai-rium
\

LNP^

(Vi

0^

\

3 6

si]

sie

LP'^
ex

\

4
\

coii-

stantinum

'
j

5 in om. F^
\

deeeptiones

\

et]

LNPO
\

F

de-

cemetur

L L

j

7

8 possit

P-F
\

\-)OS**-nt

P^

noscerent que
|

'

9 indicare
acriis

o???.

L*

10 coeperat

^

11 apud om. F^
\

12 idem"

07n.

:

14 nicia>eamj
\

gessionibus

16

L^NPO^F nicaenum L~0cognouere rati] LO-F cognouere re
\

sine
rati

F

\

15 sug(co-

cognouere
facilem L^

gnore P^)

irati

cognouer* 0^
|

16,17
|

indicebat
\

'17
orgine

processuram
erat JJ
\

L

18 aduersus

19 uideretur F^

X

|

21 dux-

accipimus

F

23 conuenturus
\

XF

conuenturum lA
\

conuenturo

L2
I

cleros

X

|

24 imari

uicino] uicinon 0^

ora LNC)^

Historiae ecclesiasticae

X

15

981

ut

fieri

solet,

episcopum atque
diutino

ea,

quae in

ecclesiis geri

mos
geri

est.

sed

eiim intentus

pueros inspectaret, videt ab

bis

quaedam

5

perturbatus ilico vocari ad se clericos iiieminus ipse videret, ostendit. tum abire eos et bet atque eis, quid conprehensos ad se perducere omnes pueros imperat. cumque adessent,

etiam secretiora et mystica.

quis eis ludus et quid egissent vel quomodo, percontatur.

illi,

ut talis

habet aetas, pavidi negare primo, dein rem gestam per ordinem pandunt
et

baptizatos

a

se

esse

quosdam catechumenos
puerilis
bis,

confitentur per Atha-

nasium,

qui ludi

illius

episcopus fuerat simulatus.

tum

ille

10 diligenter inquirens ab

qui baptizati dicebantur,

quid interrogati

fuerint quidve responderint, simul et ab eo, qui interrogaverat, ubi videt

secundum
cilio

religionis nostrae ritum cuncta constare, oonlocutus
illis,

cum

con-

clericorum statuisse traditur

quibus integris interrogationibus

et

responsionibus aqua fuerat infusa, iterari baptismum non debere, sed

lö adimpleri ea,

quae a sacerdotibus mos

est.

Athanasium vero atque

eos,

quos ludus

ille

vel presbyteros habere visus fuerat vel ministros,

con-

vocatis parentibus sub dei obtestatione tradit ecclesiae nutriendos.

parvo

20

grammatico sufficienter tamquam fidele domini commendatum a parentibus restituitur sacerdoti ac velut Samuhel quidam in templo domini nutritur, et ab eo pergente ad patres in senectute bona ad portandum post se efod sacerdotale deligitur. sed huius tanti in
et a

autem tempore exacto cum a notario integre
Athanasius faisset instructus, continuo

ecclesia pro fidei integritate agones fuerunt, ut etiam de hoc videatur dictum esse illud quod scriptum est: ego enim ostendam ei, quanta
25

eum

pati oporteat pro
coniuravit
orbis

nomine meo.
et

in huius etenim persecutiones
terrae,

universus

commoti sunt principes
1.

gentes

24/25 Act.

9,

16

-

26

9S2, 1 Ps. 2,

2

LNPOF
2 intentus
tinus

L^NP
\

intent* 0^ intentu

mtentius
eis

L"^
\

\

diutino

LOP
1

diu-

X diutinos F
\

puerus

X
|

\

4 eminus

quid
|

uideret' lihri uiderat
tales
|

Mommsen
alis

abire] adduci
I

O^
\

conprehensus A^

6 percontantur Z^
\

(ja

7

aestas

L
|

deim

LNF

deinde
|

8 baptizatus
|

esse
cre-

om.
I

9 fuerant F^
I

11 responderent L^
* 7>i

12 cum om.
)

13

ditur

F^
I

integris] ingre * *
\

ingressis L"^
j

|

14 deberet L
|

15 adimplere
\

LN
nutr.]

serdotibus

moris
|

16 quo L^
|

17 patentibus L^
pares
\

eccl.

LNFP

nutr. eccl.

21
\

dei

nutritor

0«'

patre
\

L^
\

22

efod]

L2P02

efud
|

L^NO^

sacerdotali
,

sacerdotalem L^

23

fide

fuerant Oi

25 oportet 0^

propter

nomen meum

\

persecontione

F

i

26 orbes

9S2

Historiae ecclesiasticae

X 1.

17

5

adversum eiim. ille aiitem divinum illud coneloquinm dieens: si consistant advers um me castra, uon servabat timebit cor meum, si insurs^at in me proelium, in hoc ego sperabo. verum quoniam tanta ac talia eius gesta sunt, ut magnitudo quidem rerum nihil me praeterire patiatur, multitudo vero gestorum quam plurima cogat omittere, incerto aestuat animus, dum deliberare non valet, quid teneat, quid omittat. et ideo pauca nos, quae ad rem pertinent, memorabimus, reliqua eius fama narrabit, sine dubio minora
reinia exereitus coierunt

10

quod addere possit, inveniet Igitur ubi Constantius orientis regnum solus obtinuit Constantino 16 fratre non longe ab Aquileia apud Alsam fluvium a militibus interfecto, Constans utriusque germanus occidentem satis industrie gubernabat. nam Constantius natura et animo regio dum primis illis regni sui fauvero nuntiatura.
nihil,

nam

toribus
15 versis

satis

indulget, per eunuchos arte in perfidiam decipitur a per-

sacerdotibus et intento satis studio pravis eorum contentionibus

obsecundat.

sed

illi

verentes, ne forte adeundi regis copia

quandoque

fieretAthanasio et per
scripturas
velut
20

eum

edoceretur,

quam pervertebant, secundum omnimodis insimulare eum apud principem et
de veritate
fidei,

omnium scelerum

ac flagitiorum adgrediuntur exponere,

usque

quo humani corporis brachium loculo delatum imperatori ostendunt, quod ab Athanasio excisum magicae artis gratia de Arsenii cuiusdam
corpore
flagitiosa

confirmabant.

sed

et

alia

quam plurima criminosa simul
causis

et

conponunt,

quibus

ex

Imperator iuberet

convocato 17
e

concilio

Athanasium condemnari, idque apud Tyrum, misso
Ps. 26, 3 vgl. Vit. Athanas.
ed.

latere

2—4
p.

.

CVIIIe


8.

10. 11 Vit. Athanas. 15
Vit. Athanas. 8 p.
p.

CXVIIa
Bened.
ed.

Bened.

Phot. 258

p.

481a, 42.
S.

Symeon.

ed.

Soz. 3, 2, 10

— 19 —
p.

983, IG Vit. Athanas. 12. 13

CXLIVb CXIVc —

CXVb
p.

Bened.

Phot. 258

480a,

19- 480 b,

Symeon.

Vit.

Athanas. 7

CXLlIIa-d

ed. Bened.

LNPOF
1

quoiemnt
\

"
in

|

aduersus

LPO
\

\

2
ei.

si

om. L^
\

\

consistat
7

3 insurgant L^
rem] rem sane

me om.

F

4 sunt
\

gest.

quae]
ovi.

quem iV

8 pertinet

narrauit
\

LN
j

\

9 nihil
|

LF
\

10 ubi om. F^
bant L'
|

|

11 ab

aquileia] aquileiam
\

alfam 0-

12 gubemaco-

13

regi 0^

14/15 peniesuersis Li
\

16 regem P-

piam L

1

17 ueritatis

L
L^

quam om. L
|

\

deuertabant
\

L

uertebat 0'^

uert-ebant 0'^ euertebant 0^

18 scripturae doceretur L
\

omnimodi
|

F
iu-

20

loco

delaum

:?j

ostendent L^

\

22 aliquam lA
24
id

23

ueret

X iuberet

LP^-FO^

(?)

iubret

Pi

iubet

0^\

quod

L

isque

Hibtoiiae ecclesiasticae

X

18

933

suo imo ex comitibus, adnitente quoque Archeiao tunc comite orientis nee non
et eo,

qui Foenicen provinciam gubernabat, congregari iubet.

eo deducitur Atbanasius. loculus
vidiae horror

cum hiimano

bracbio circiimfertur, in-

animas pervadit. Hie Arsenius, cuius brachium dicebatur excisum, lector aliquando 18 Athanasii fuerat et ob culpam correptionem veritus frequentiae sese subtraxerat. cuius latebras opportunas sibi ad huiuscemodi commentum
religiosas, sed et viles
flagitiosi

non solum

homines

rati

initio

conpositi criminis occultatum

eum apud

10

quendam, quem fidissimum sceleribus suis crediderant, retinebant. perveuit tamen ad hunc in latebris positum, quid suo nomine criminis
intentaretur Athanasio,
et sive

eum

ipsa bumanitatis contemplatio sive
silentia

divina

perpulit

Providentia,
et pridie

clam per noctis

evadens claustris
dies,

enavigavit

Tyrum

quam

causae dicendae adesset ultimus
innoteseere
in

Athanasio sese Arsenius
15 edocuit.
ille

obtulit,

utque se rerum gestarum series haberet,

20

cuiquam de eins quod aliquanti concinnatae calumniae conscii, omnes paene infenso animo adversum Athanasium praeiudicatoque conveniunt. per idem tempus Pafnutius confessor, de quo supra memoravimus, aderat Athanasii innocentiae conseius. is eum vidisset Maximum Hierusolymorum episeopum, qui una secum effosso oeulo et poplite sueeiso confessor extiterat, verum pro nimia
esse

domi

hominem nee

praesentia

iubet.

interea

concilium cogitur,

simplicitate
ceteris,

nihil

de sacerdotum

scelere

suspieantem

consedisse

eum

quos factionis macula soeiaverat, medium eonsessum adire non veritus: >te<, inquit, >o Maxime, eum quo mihi unum atque idem eon25 fessionis insigne est, cum quo mihi pariter mortale lumen effossum clariorem divini luminis conciliavit aspectum, te, inquam, non patiar
sedere in
concilio

malignantium

et

cum
2, 25,

iniqua

gerentibus introire<.
19 963, 10 ff.— 27

7—15

Soz. 2, 25, 10

18-27

Soz.

20

Ps.

1, 1

LyPOF
1 suo

.
L L
|
\

0'
I

unum

\

2 non et eo] nocet

eum
L•''

"
\

|

foenicem
ath. al.
|

PX
,

fenicie

gubernabant
correptionis
\

L
P2
0^*
|

|

4

et

om.

|

uides

/6

6 et om.

frequentiae sese] frequentia est sed
|

7

huiusmodi
I

8 eum] cum

9 fedissimum Pfidelissimum 0^
\

\

10

per-

ueni

latebras

F^

|

suo] sus 0^
|

nomini

L
|

|

11 cum

\

12 pepulit
\

0- pertulit
Z^i
I
1

perculit L-

silentie
\

uadens

L
|

13 senauigauit lA
praesentiam

ultimum
\

14 utque] ut quid
17 infesso lA
|

15/16 de eins
id

pr,] eius

16 quo

18 idem]

20

uenisset max. in hier.
\

L

\

21

effoso

L

effuso 1^
\
|

prae nimia (nomia
|

U) L

22

seere

|

2B
''

con-

sensum

L

24

te

om. L^

25 pariter om.

|

27 iniqua] iqua

9S4
iniectaque
perpetiia
dicitur.

Historiae ecclesiasticae

X

18

manu

elevans

eum

de medio eorum ac de singulis instruens.
sociavit.

dehinc Athanasio

communioiie

sed

interim

causa

5

10

prima introducitur accusatio mulieris cuiusdam. quae se diceret hospitio Athanasium recepisse et ab eo noctu nihil suspicantem vim corruptionis esse perpessam. introduei ad haec iubetur Athanasius. ingreditur cum Timotheo presbytero suo eumque monet, ut postea quam mulier dicendi iinem fecisset, se tacente ipse ad ea, quae dixerat, responderet. eumque mulier ea quae docta fuerat perorasset, Timotheus conversus ad eam: >Yere<, inquit, >mulier, ego mansi apud te aliquando V aut vim tibi, ut adseris, feci?< tunc illa, ut mulierum
aliquando
se talium procacitas habet,

obuncans Timotheum:
dei

>tu, tu<, inquit,

>mihi
et

vim

fecisti.

tu

in

illo

loco conmaculasti castitatem meam<.
coepit

simul

conversa

ad iudices obtestari fidem

vera

se

dicere.

tum

15

pudor habere coepit. quod tam facile tacente reo factio conpositi criminis patuisset. nee tamen permissi sunt iudices habere de muliere quaestionem. unde haec vel per quos aut quomodo
ridiculosus
fuisset
erat,

omnes

aptata

calumnia,

quoniam iudicandi
aliud

libertas penes accusatores

hinc

transitur

ad

crimen,
>abi

profertur
possit

facinus

saeculis inpraestigiis
te<,

auditum.
2«)

>hoc

est<.

inquiunt.

nemo

decipi,

res

oculis

agitur verbis cessantibus.

verborum brachium hoc
dextera,

aiunt.

>Athanasi, accusat

excisum.

haec

est Arsenii

quam

tu quo-

modo
quit.

vel

ad quos usus excideris, indicato<.
ut

tum

ille

>quis enim<. in-

>vestrum Arsenium noverat,
exsurrexerunt aliquanti,
in

gnoscatis?<
-5

hanc ipsius esse dexteram coqui se dicerent optime scisse Ar-

nonnuUi erant absque conscientia factionis. orat dehinc a iudicibus Athanasius. ut hominem suum, quem negotium deSenium,

quibus

— 3 — 985, 14 Theodoret. 1, 3U, 3—11 — Phot. 258 3 — S. 986, 8 Vit. Athanas. 13 — 15 p. CXVb — CXVlIa ed. Bened. CXLIIH — CXLVi• ed. Bened. 8 p. 480b, 8— 481a, 41. Symeon. Vit. Athanas.
3

— 13

Soz. 2, 25,

S.

9

S.

7.

p.

LXPOF
1 eiectaque

inntruet L'

6 timeo
\

L"^
]

eumque

'

7

dis-

cendi L^

\

ipse"
\

maipse L^ om.
edocta

ad] de 0^

eam

8 mulier]

a muliere 0•^

PF
1

dicta

L

11 obuncans

XPO^F

obun^as L^ ob17 penes]

iurgans

L-0I

14 tacente eo LF^ tacent eo
18 erant F^
praetigiis

16 mulierem L^
saeculi

paene

transitor
I

V
F
| ^

V .19
XP^
J\'
j

haec

L

'

poss.

nem.
oi?i.

0<»
]

V
;

20

decipi res] deciperes

decipere

L

oculis

L^
»

agitor
i

V

aiunt] inquiunt

21 athanasii

accusant
\

L^P

accusa*

0^ excusat

F^

\

est]

es
j

V
24

22 ad
j

quos] aquos

indicatur

L'

quia enim] scr. quisnam

scire

26 a

ojn.

V

Historiae ecclesiasticae

X

19

985
esset Arsenius, elevato
>hic est Arsenius<.
et

posceret, iubeant introduci.
eius

cumque introductus
dexteram:
haec autem,

Yultu Atbanasius concilio et iudicibus ait:
eius

adlevans
eius,
5 sit,

nihilominus
et sinistra.

>haec est, inquit, etiam dextera

haec est
vos

quam

isti

oiferunt,

manus, unde

requirite<.

tunc velut nox quaedam et tenebrae accusatorum

oculis infusae: quid agerent,

quo

se verterent, nesciebant.

ipsum etenim

Arsenium testes, qui paulo ante scire se dixerant, confirinabant. verum quia non iudicandi, sed obprimendi hominis causa concilium gerebatur, fragor omnium repente adtollitur; magum esse Athanasium
esse
10 et decipere

intuentium oculos conclamatur nee debere ullo
A'ivere.

modo

ultra

talem hominem
parant.
cilio

factoque impetu suis
qui

eum

discerpere manibus

sed Archelaus,

15

manibus per occultos exitus eduxit ac fugae, qua solum posset, salutem monuit commendare. concilium tamen rursum convenienS; tamquam si nihil omnino deprehensum fuisset, ut confessum de intentatis criminibus Athanasium condemnat. et gesta in hunc modum ficta per orbem terrae mittentes ad sceleris sui consensum imperatore cogente ceteros episcopos perpraesidebat,

cum ereptum eum

ceteris ex praecepto imperatoris con-

discerpentium

pulerunt.
20

Hinc iam

toto orbe profugus agitur Athanasius nee ullus ei tutus 19

ad latendum supererat locus,

tribuni,

praepositi,

comites,

exercitus

quoque ad investigandum eum moventur edictis imperialibus. praemia delatoribus proponuntur, si quis vivum maxime, sin minus, Caput certe Athanasii detulisset. ita totis regni viribus frustra adversum eum, cui
25 deus

aderat,

certabatur.

interea sex continuis annis ita latuisse fertur

in lacu cisternae

cum

per ancillam, quae sola conscia

non habentis aquam, ut solem numquam \dderit. sed dominorum officiis, qui ei latebras
13—15

8—19
4,

Soz.

2,

25,

17 Theodoret.

1,

30,

12

25- S.

986, 5 Soz.

10, 2. 3

LNPOF
1 iuberent
\

3 haec

est]

haece

L

\

etiam om.
\

|

4 haec

est]

haece
7

L
1

|

sinistram L^

'5

tunc]

LN tum OPF
\

6 quid]
|

et quid
|

se scire

10 adclamatur
arcellaus
;

LP
possit

11 uidere F^
iV"
1

facto ei impetus uis

12

L^

imperatoris] in

13 discerpentium]
iV"
|

LNPF
totum

de

disc.
\

14 quas

X
P^O^

\

PF
|

\

commendares
om.

15 concilio

omino
\

L
20
ita]

\

16 de om.

X
\

17

ficta
|

X
23

\

orbem
|

terrae]

orbem
lerunt

18 cognente pi cognoscente 0^
|

episcopus iVPi
\

19/20 pepu\

P^
I

totus

21 superat

X
\

sin]

si

0^

certe ca|

pud

24

et ita L"^
I

\

aduersus X^O

25 Continus L^

26 laco

L^F

1

habetis Li

uideret

L

1

27 latebram

9S6

Historiae ecclesiasticae

X

20

praebuerant, videbatur, iudicatiis fuisset, tauiquam dei spiritu admonitiis

qua ad eum eouprehendenduin cum indicibus veniebatur, ita illi. qui venerant, frupost annos sex emigravit ad alium locum. strati, dorainis quoque in fugam versis de ancilla ut falsa indice poenas
ipsa

nocte,

sumunt.

\'erum ne graves alicui latebrae suae fiereut

et occasio

calumniae

*20

innocentibus quaereretur, nihil sibi ultra iam tutum in Constantii regno

praesumens ad Constantis partes profugus abscedit. a quo satis honorifice religioseque susceptus est. quique causa eius, quam fama 10 conpererat, diligentius cognita scribit ad fratrem pro certo se conperisse, quod sacerdos dei summi Athanasius iniuste fugas et exilia pateretur. hunc itaque recte faceret si absque ulla molestia loco suu restitueret: si id nollet, sibi curae futurum, ut ipse id impleret regni eius intima penetrans et poenas dignissimas de auctoribus sceleris 15 sumens. quibus scriptis perterritus Constantius, quod posse facere ea, quae minitabatur, conscius erat fratrem, simulata benignitate nitro
venire

ad se Atbanasium

iubet

et

levi

increpatione

perstrictum

ad

ecclesiam
impiis

suam
te,

permittit ire securum.

admonitus tarnen imperator ab
episcopi

consiliariis >non est<, inquit,

>magnum, Athanasi. quod

20 poscunt de

ut

unam

ex multis quae sunt apud Alexandriam ecclesiis

concedas populis eorum. qui
sibi

suggerente paratum in
iubendi?

communicare nolunt<. tempore consilium repperit.
tibi

tum
>et

ille

deo
est<,

quid

inquit,

>imperator, quod poscenti tibi liceat denegari, qui potestatem

omnium habes

sed

unum

est

quod oro, ut
se omnia,

meam quoque
Teilet,

25 petitiunculam libenter admittas<.

cumque
p.

quae

quamvis
p.

17— S.
Sokr.
2,

987, 8

Vita Athanas. 18
p.

CXIXc

ed.

Bened.

Phot. 258

4S2a

31— b 3. Symeon.
28,

Vita Athanas. 11
Soz.
3, 20,

CXLVIIIb.c

ed.

Bened.

18 — 8.987,7
2.

33—38.

5—7

18 -S. 987, 9 Theodoret.

12,

1—3

LNPOF
1 praebuerat

L^

!

uidebatur om.
|

\

2 comprehendum
3-4 frustratis
\

F^

\

indi-

cibus 02
stati

j

3 annus
d. qu,^
|

X

illi

om. 0^
\

\

^ frustatis
i\^

L~ fm-

L^

I

4r

dominisque
|

6 graue

7

totuni

tantum

L
exilio

regnum

LN

8 partis
j

10 conperarat
sin

F

|

11 fugasset
\

X

|

Pi exilium P2
id ipse impleret

13
\

si]

LPOF
\

^
|

nolle L^

ipse id impleret]
i

LNFP

14 penetrans

et]

penetrasset

'

sceleris
|

om.

15

scripsit
iret

possit
|

F^

15 16 ea quae] equae P]
\

16

fratre

X
P|
\

18

securus Li

19 athanasii
concilium
i

20

ex] de

\

ecclesiam

21 communice Li

'22
\

\

et quid libri

ecquid Moiinnsen
1

23 denegare

24 hab. omn. Oi

25 petiunculam LiQi

uellent

Li

Historiae ecclesiasticae

X
si

21

987

essent difficilia, promitteret praestatiirum
ait

,

hoc

imnm
qui

cederet libens,

Athanasius:

>hoc est quod rogo, ut, quia etiam hic<

Antiochiam
nolimt,
5 et

res agebatur
eis

>sunt nostri populi,

nnam

tenere concedatur ecclesiam<.

apud communicare aequissimnm sibi videri
istis

— nam

valde praestandum laetus spopondit imperator.

sed
ibi

cum rem
singuli

detu-

lisset

ad eos,

qiiorum

consiliis

utebatur,

neque

se velle accipere

ecclesiam

neque hie dare respondeut,
ita

quia plus

sibi

quique

quam

absentibus consulebant.

imperator admiratus eius prudentiam

properare

ocius ad suscipiendam

suam ecclesiam
regno simul

iubet.

sed

cum Maexemptus,

10 gnenti scelere imperator Constans

et vita fuisset

rursum in Athanasium veteres
coeperunt,

illi

incentores principis odia resuscitare

in locum eius Georgium quendam socium mittunt. nam prius quendam Gregorium miserant. rursum fuga, rursum latebrae et edicta adversum 15 Athanasium principis per omnem locum ponuntur, praemia et honores delatoribus pollicentia. ipse quoque cum ob vindictam necis fraternae regnumque recuperandum ad occidentis partes yenisset et extincto tyranno regni solus arce potiretur, fatigare occidentales episcopos et per deceptionem ad consensum Arrianae haereseos cogere adgreditur, Atha20 nasi prius condemnatione praemissa et velut obicis validissimi ob-

fugatoque

de

ecclesia

perfidiae

et

immanitatis

suae

iectione sublata.

Ob
dolum

hoc

apud Mediolanium

episcoporum

concilium

convocatur. 21

plures decepti, Dionysius vero, Eusebias, Paulinus, Rhodanius et Lucifer
esse in negotio proclamantes adserentesque,

quod subscriptio
Phot. 298
p.

in

9—16
25—30.
4, 8, 6.
9,
p.

Vita Athanas. 19

p.

CXIXe.

CXXa
ed.

ed. Bened.

482b

Symeon.

Vit. Athanas. 11 p.

CXLIXa

Bened.


p.

17— S.
Bened.

988,
ed.

4 Soz.
Bened.

1—5

18

S. 988,

2 Vita Athanas. 21

CXXIb.c
ed.

Phot. 258

483a 2—11.

Symeon.

Vit. Athanas. 13 p.

CLb

LNPOF
1 difficile
\

concederet L^

|

2 quia] qui

U
\

\

nam
\

hie 0^

\

3
I

res

om. 0^

14
|

una
conciliis

\

ecclesiam] aeccle
\

N^

ecclesia

uidere

F
\

spondit

P^

6
|

8 admiratos
|

9 suspiciendam
0^
I

9/10 manenti L^
0^
I

11 principes
r.

13 quendam
\

oni.

14 miserunt
\

fuga (fugae 0-)
I

latebrae] confugeret 0^
\

aduersus
\

15

prin-

cipes
\

1
et

delatores A^ delaboribus O^
|

cum om. L^
ab

necis om. L^
|

17 reciperandum 0^
\

ad
\

occ. partes (partis F)]

occ. partibus 0'
|

ue-

nisse

om.

^^
\

17/18 tyranno] tyram non

18 regni om. Li

19 deceptione

23

F aeusepius F

20

ualidissimis

NF^

ualidissimae

\

22 mediolanum

PF

\

rhodanus

LW^

9SS

Historiae ecclesiasticae

X

22.

23
fidei moliretar,

Athanasium nou aliam ob causam quam destruendae
in

exilium

trasi

sunt,

his

etiam Hilarius

iungitur

ceteris

vel

igno-

rantibus vel non credentibus fraudem.

negotium rei exitus docuit. illis 22 namque de medio sublatis continuo synodus apud Ariminum congregatur. ibi secundum ea, quae orientales apud Seleuciam conposuerant, callidi homines et versuti simplices et inperitos occidentalium sacerdotes
tali

Sed

consilio

gestum

fuisse

facile circumveniunt,

hoc modo proponendo
ignorantibus
est,

eis,

quem magis
fastidium

colere et

adorare vellent, homousion an Christum?
10

illisque vii-tiitem verbi,

quid
et

homousion

significaret.

velut

in
se

quoddam

execrationem
sunt,

sermo deductus
sie

Christo

ciedere,

nou homousio

multorum praeter paucos, qui scientes prolapsi ea, quae patres apud Nicaeam conscripserant, venientes. homousion quasi ignotum et ab scripturis alienum sermonem auferri de fidei expositione decernunt communionemque suam haereconfirmantibus.

animi decepti, contra

ticorum societate conmaculant.

ea tempestate facies ecclesiae foeda et
sicut prius ab extemis, sed a propriis
et

admodum
vastabatur.

turpis erat;

non enim

fugabat alius, alius fugabatur,
similis

uterque de ecclesia

erat,

ara
20 erat

nusquam nee immolatio nee
ac

libamina, praevaricatio tamen et lapsus

ruina multorum.

poena,

sed inpar victoria.

similiter

cruciabantur, sed non similiter gloriabantur, quia dolebat ecclesia etiam
illius

casum, qui inpellebat ad lapsum.

Igitur Liberius, qui post lulium Marei,

quem

Silvester praecesserat, 23

successorem in urbe
25 exilium

Koma

per idem tempuü saeerdotio fungebatur, in

truditur,

inque
Vit.

eins

loeum Felix diaconus suus ab
p.

haeretieis

16—20
Bened.
nas. 13
p.

Symeon.

Athanas. 13

CLe

vgl. Vit.

Athanas. 22

p.

CXXIIa
Vit.

ed.

— 23—
CLf

S. 989,

2 Sokr. 2, 37, 91.

Soz. 4, 11, 11.

Symeon.

Atha-

Lypor
1 deserendae

L
\

'

2 exilio
et
i

L
|

\

etiam] igitur

2
|

adiungitur L-

3 credentes
inp.]
I

X
LO

4 sed

"
PF
\ \

6 ibique
\

\

seluciam

F^

j

7

et

etiam imperitos

L

8 praeponendo
et

9 omousion
|

XP

omousyon

F

10 homousion]
homousion

NO

omousion
I

om.
j

F^

11 omousio

X omousion
\

PF
L2

12 qui] quique 0^

13 conscripserunt 15 auferre
\

14 ho-

mousion]
j

LO
i

omousion

NPF
1

ab] a

L

|

fidei] re * * (?)

16 tespestate L» 19 liuamina

foedata
\

|

18
\

alius

fug.]

alium fug. 0^
|

erant 0»

20

similes
\

21 gloriantur F^
\

22

il-

lius] in illius

F

f

24 successore

L

fungebantur P^Ü^

25

traditur

inque] inquo

Historiae ecclesiasticae

X

24

— 26
et

989
or-

subrogatur.

et

non

tarn

sectae

diversitate

quam communionis

dinationis coniventia maculatiir.

Hieriisolymis vero Cyrillus post

Maximum

sacerdotio confusa iam 24

ordinatione suscepto aliquando in

fide,

saepius in

communione

variabat.

10

apud Alexandriam vero Georgius satis procaciter vi raptum episcopatum gerebat, ita ut magis sibi iuris dicendi creditos fasces quam sacerdotium ministrandum religiosis officiis aestimaret. Apud Antiochiam sane diversis temporibus multa et admodum 25 nam defuncto Eudoxio cum multi diversarum confuse gesta sunt, urbium episcopi ad illam sedem summa ambitione niterentur, ad ultimum Meletium de Sabastia Armeniae civitate contra decreta concilii illuc transferunt. qui tamen ab ipsis rursum in exilium truditur, quod contra opinionem ipsorum non Arrii, sed nostram fidem coepit in ecclesia praedicare, quem magna plebs ecclesia depulsum secuta ab haereticorum societate divellitur.
Interea, ut aliquando
saeviret,

15

sacerdotes
divulsi,

et

etiam in semet ipsam praedives malitia de- 26 populi, qui Arrio duce primitus fuerant ab

denuo sectas partesque finduntur. nam illi, quos paulo superius dixeramus non adquiescentes Eusebii ceterorumque
ecclesia
in
tres

20 simulationibus

cum Arrio

exilium pertulisse,

postmodum nee

ipsi

Arrio

regresso de exilio communicare voluerunt, eo quod simulata confessione

communicasset bis, qui de ipsa substantia dei patris filium confiterentur, quia ipsi ea, quae primo docuerat Arrius, ex nullis extantibus creatum et factum, non natum filium satis libera seu potius inpudenti blasphemia 25 confirmabant. quod et post illorum obitum Aetius quidam, post Aetium validius et latius adserebat Eunomins, vir corpore et anima leprosus
et

interior

exteriorque

morbo

regio

corruptus,

arte

tamen

dialectica

praepotens

plurima contra fidem nostram scripsit
a quo etiam nunc

et disputandi leges

sectatoribus suis dedit.

Eunomiana

haeresis appella-

19

965, 9

LNPOF
2 coniuentia] O-F"^ conibentia
rillus
I

LP
]

cohibentia O'^F^ contuentiam
\

"
|

|

3 quiut] et

Ol
I

4 euariabat
\

\

5 georgium L^

satis bis
|

L^

6

iures

9 eudixio 0«

multi om. L«

11 sabastia
|

libri

omnes
uellitur

|

12
\

tranferunt

N^
\

\

rursus

F

|

14 pelebs
\

15 de|

LP
I I

16 praeterea
2
|

aliquam docet iam
arrio] ipso arrio
| \

ipsa

P^
|

17

ar-

rium
om,

duce om.

20

exilio
|

L
!

23 quae
|

24

inpudenti] insolenti

25
|

et

om. 0^
arce 0^

26 ualidus
28
scribit

adserebatj id adserebat

adferebat
haereses

L

27

arte]

F

29

sectoribus 0^

1

bereses

990
tur.
aliiis

Historiae ecclesiasticae

X

27.

28

Cjuoque Macedonius

nomine, quem nostris expulsis,

immo

potius necatis apud Constantiuopolim statuerant episcopum, qiiia similem
patri filium fatebatur, licet spiritum

sanctum aeque

ufc illi

blasphemaret,

tarnen ab
caret.
ita

illis

expellitur, qiiia similia ut de patre etiam de filio praedi-

neque vero nostris coniungitur, a
illa

quibiis de spiritu diversa sentiret.

pestifera

bestia.

qiiae

per Arrium primo quasi de inferis exapparuit,

tulerat

caput,

subito

triformis

per Eunomianos, qui dicunt

per omnia dissimilem filium
factura
factori,

patri,

quia nullo genere similis possit esse

per Arrianos,

qui

10 filium patri, sed largitate gratiae,
scilicet

quidem posse dici non proprietate naturae, in quantum
dicunt similem
patri,

potest creatori creatura conferri, per Macedonianos, qui dicunt

sanctum vero spiritum cum patre et filio nihil haec quidem inter illos ita gesta sunt, sed sicut de talibus scriptum est: discissi sunt et non sunt 15 conpuncti, plurimi sane eorum, qui videbantur adtentiorem vitam gerere, et monasteria permulta apud Constantinopolim vicinasque provincias et episcopi nobiles Macedonii magis errorem secuti. Sed Constantius imperator, dum luliano, quem Caesar em apud 27 Gallias reliquerat, dignationem sibi Augusti sponte praesumenti armis 20 ire obviam parat, vicensimo et quarto post occasum patris imperii sui 361 anno in oppido Ciliciae Mopsocrenis diem functus est. Post quem lulianus praesumptum prius, dein ut legitimum solus 28 optinet principatum. is primo, velut arguens perperam gesta Constantii, episcopos iubet de exiliis relaxari, post vero adversum nostros tota
similem

quidem

filium

omnia habere commune,
per

25 nocendi

arte

consurgit.

interim
urbis

qui

superfuerant

episcopi

de

exiliis

relaxantur.

nam

Liberius

Romae

episcopus Constantio vivente

14 15 locum non inuenio

LNPOF
2
constanipolim
|

X

\

constituerant
\

\

3 fatetatur L^

\

blasphej\^
|

marent L^
om.
\

4 qui

5 iungitur lA
0^
\

\

a quibus]
\

LPOF
L^

qui

de

L

I

spiritu]
1

spiritu sancto

|

6 prima

inferni
\

infernis
\

L-P

7

sibito Ol
fil.

eunominanos
|

8 perl ut per
\

F^

posset 0^

esse om.
|

!

9/10

posse dici

H
\

post L^
sp.

creatura creatori
\

F

conferre
\

O^F
19

I

12 filium
\

07n.

F^

uero sanct.
|

cum om. L^

13/14

gesta sunt ita
liquerat
\

14

scribta sunt 0^
|

17 et om.

F
|

|

18 quam

dignitatem PO"^
|

praesumente 0^
defunctus

20 occasu

L
|

|

21

inopsocrenis 7/2

die functus

LPO^ deim

F"^

deinde 02
2
|

P^ diem F^

P2p2
\

j

22 quam

F
\

dein]

dehinc
\

23

obtineret
\

F

optinuit

gesta] et gesta

24 episcopus
\

exilio
|

F

relari 0^

aduer-

sos 0^ aduersus L^O"^

2.0

supererant

PO2

26 uiuente] con uiuente L^

Historiae ecclesiasticae

X

29

991

regressns est; sed hoc utrum, quod adquieYerit voliintati suae ad sub-

scribendum,
exoratus,

an ad populi Romani gratiam, a quo proficiscens fuerat
pro
certo

indulserit,

eonpertum non habeo.

Lucifer autem

cum

exoraretur ab Eusebio,
relegatus,

5 fuerat

quia uterque in partibus vicinis Aegypto videndum Athanasium Alexandriam pergerent ut ad

communique
ecclesiae

tractatu

cum

bis

qui superfuerant sacerdotibus de statu

decernerent, praesentiam sui abnegans legatum pro se diacomittit

num suum
dissidentibus
10 rantibus,
si

atque ipse intento animo Antiochiam pergit, ibique
in

adhuc partibus, sed
sibi
talis

unum

tarnen revocari posse spe-

eligeretur episcopus,

erga

quem non una

plebs,

15

quidem et sanctum virum ac per omnia dignura sacerdotio Paulinum episcopum conlocavit, sed tarnen in quem adquiescere plebs utraque non posset. Pergit interea Eusebius Alexandriam ibique confessorum concilio 29 congregato pauci numero, sed fide integri et meritis multi, quo pacto
sed

utraque

gauderet,

praeproperus

catbolicum

post haereticorum
retur
fidei

procellas

et perfidiae et

turbines tranquillitas revocadiscutiunt.
in
aliis

ecclesiae,

omni

cura

libratione

videbatur

calore ferventibus

nulhim debere ultra

sacerdotium recipi, qui

se

20 imitantes

utcumque haereticae coramunionis contagione maculasset. sed qui apostolum quaerebant non quod sibi utile esset, sed quod
vel

pluribus,

qui imitarentur Christum,

qui,

cum

esset

omnium

vita,

pro

Salute

cunctorum humilians se descendit in mortem, quo
et

scilicet

inveniretur

in

mortuis vita,

dicebant melius esse humiliari se pau-

lulum propter deiectos
esse gloriosius, si
sibi

et inclinari

propter elisos, ut eos rursus erige-

25 rent nee sibimet solis puritatis merito

cum

pluribus illuc

caelorum regna defenderent, sed mererentur intrare, et ideo rectum
reliquis

videri,

ut

tantum perfidiae auctoribus amputatis
7,

sacer-

3—15

Socr. 3, 6.

1

[Soz.

,

12,

1—3].

Theodoret.

3,

4, 2. 6.

5,

1

LNPOF
1

quod om. L^
Z^
|

\

sua
1

NF
si

\

5
\

pergeret
sibi

F^
]

|

9

dissedentibus

dissentibus

uno L^
L^
\

10

om. L^

om.
|

11 praeproperans 0'
possit

catholicum

o?7i.

sanctum quid,

et cath.
|

13

F

|

14 con17
libe-

sessorum
ratione

|

15 multi]

LPOF
|

multis

16 perfidiam

et turb.
|

|

F

1

18

recepi

19 utcumque] utcum L^

20

apostolos L^

21 pluribus]
* * *

LNF
|

pluribus

expediret
\

PO
\

|

imitantur
\

mirarentur

rantur 0^

22

discendit

quo] quod

23 humiliare
ne
|
\

F
0^

|

24

deiectis
I

L^

\

elisos] religiöses
illic

F
|

25

nee]

LPOF

2

esset
\

illuc]

NOF^
1

F^

inluce

merentur 0«

ideo] id

27 ut

0777.

perdiae 0^

992
dotibus daretiir optio,

Historiae ecclesiasticae

X 30
ad fidem

si

forte vellent abiurato errore perfidiae

patnim statutaque converti, nee negare aditnm redeuntibus, quin potius de eornm conversione gaudere, quia et ille eiiangelicus iunior filius patemae depopulator substantiae in semet ipsum reversus non soliim suseipi meniit, sed et dignus paternis conplexibus deputatur et anulum
fidei reeipit et stola

circumdatur, per

quam quid
extitit

aliud

quam

sacerdotii

declarantur insignia?

apud patrem senior filius, quod invidit recepto, nee tantum meriti habuit non delinquendo, quantum notae contraxit non indulgendo germano.
nee probabilis

10
latas

Cum
ordo

igitur huiuscemodi
ille

sententias

ex euangelica auetoritate pro- 30
orientis iniungitur procuratio,
illo eoncilii

sacerdotalis et apostolieus adprobasset, ex concilii decreto

Asterio ceterisque,

qui

eum

ipsis erant,

occidentis vero Eusebio decernitur.

additur sane in

deereto

etiam

de

spiritu

sancto plenior disputatio,
et
filius,

ut eiusdem substantiae ac
spiritus

15 deitatis,

euius

pater
in

etiam
aut

sanetus

erederetur

nee

quicquam
dieeretur.
eis

prorsus

trinitate

sed et de difi'erentia

creatum aut inferius posteriusve substantiarum et subsistentiarum sermo

20

per scripturam motus est, quod Graeci et vocant. quidam etenim dieebant substantiam et subsistentiam unum videri, et quia tres substantias non dicimus in deo, nee tres subsistentias dieere
alii

debeamus.
significare

vero,

quibus longe aliud substantia
dieebant,

quam

subsistentia

videbatur,

quia substantia ipsam rei alieuius na-

turam rationeraque, qua eonstat, designet, subsistentia autem uniuscuhoe ipsum quod extat et subsistit ostendat, ideoque 25 propter Sabellii haeresim tres esse subsistentias confitendas, quod quasi tres subsistentes personas signifieare videretur, ne suspicionem daremus
iusque personae

3—19

Luc. 15, 13.

17.

20. 22. 28.

32

LNPOF
1

uelint

LPOF^
\

|

4

inj ini

L^
\

1

5 et dignus] ut

d. i^i
\

]

deputatus
sie libt'i

F

\

stolam
edd.
I

N^

quam] quamquam

L•'

8 deiiquendo
|

L
]

9 notae]

noxae
|

11 et om.

L

\

13

concilio
\

14 eisdem iV

15 etiam] etiam
\

et
<

aut

]
0^
I

sanct. sp.]

LN

sp. sanct.
|

POF
L'^'
\

16 quicquam] quequam
et subsistentiarum
et

rectum 0^

inf.] inf.

17 de om.

om. L^

\

18

et imo-

OyClAC et YnOCTAClG yriOCTAClC OyClAC et ynOCTACCl? 02 et {Oraecis om.) 0' OyClAC er YnOUACClC F subsisten20 nee] sed Ol
T^ in Utura
l
I

tias]

substantias L^

\

21 subsistentiam
\

LN

\

22

significari

\

dicebafc

23 quam

25

sabellii .... confitendas
\

om. F^

\

esse substan-

tias

subsistentias esse 02 substentias esse 0^

2

substentes 0^ sistentes

F^

uiderentur

L-0

\

daremus] uideremus F^

Historiae ecclesiasticae

X

31

993

5

tamqiiam illius fidei sectatores, quae trinitatem in nominibus tantuin sed et de incarnatione et non iu rebus ac subsistentiis confitetur. domini conprehensum est, quia corpus, quod susceperat domiuus, neque quibus omnibus caute modesine sensu neque sine anima suscepisset. itinere suo cum pace perrexit. rateque conpositis unusquisque Sed Eusebius cum redisset Antiochiam et invenisset ibi a Lucifero 31 contra pollicitationem ordinatum episcopura, pudore simul et indignatione

conpulsus abscessit

neutrae

parti

communionem suam
is

relaxans,
eis ordi-

quia digrediens inde promiserat se acturum in concilio, ut
10 naretur episcopus, a
ille

populus, quo pars neutra descisceret. qui Meletium dudum de ecclesia pulsum quasi pro fide recta fuerat secutus, non se iunxerat ad priores catholicos, id est qui cum Eastathio

namque

episcopo fuerant, ex quibus etiam Paulinus erat, sed

suum principatum

15

suumque conventiculum tenuit. hos ergo cum in unum revocare voluisset Eusebius nee tamen praeventus a Lucifero potuisset, abscessit.
tunc regressus Meletius
erat,

de

exilio,

quia

cum

eo numerosior populus

iam propriam synodum cum ceteris orientalibus episcopis habuit, nee tamen Athanasio iunctus est. interim Lucifer iniuriam dolens, quod episcopum a se ordinatum apud An20 tiocbiam non recepisset Eusebius, nee ipse recipere cogitat Alexandrini
ecclesias tenuit et ex eo

decreta concilii, sed constringebatur legati sui vinculo, qui in concilio
ipsius

namque eum non poterat, qui auctoritatem eins tenebat; si vero recepisset, omne suum frustrandum videbat inceptum. diu de hoc multumque deliberans cum ex utraque
auctoritate subscripserat.

abicere

25 parte concluderetur,

elegit,
sibi

ut legato suo recepto erga ceteros sentenita regressus

tiam disparem, sed

placitam custodiret.

ad Sardiniae

6—10
Socr. 3,
13,
9,

Socr. 3, 9,

1.

2

[Soz.

,

13,

1.

2].

Theodoret.

8, 5,
3,

3
5

— — 10,

14—16
2 [Soz.
5,

2.

3 [Soz.

5,

13, 4]

18

— S.
5,

994, 20 Socr.
3.

9,

4— 7J

26— S.

994, 5 Theodoret. 3,

4

LNPOF
1 nominibus]

omnibus
|

\

2 subsistentibus
|

is
|

substantiis
eis]

\

confi-

temur 0^ confitentur >2

8 suam om. 0^

9 ut

ut

si

ex corr.
|

10

discesseret

descisseret

L

|

11 pulsus

12 ad] a L^
ine.

eustatio

X-

eustachio NO"^
I

eustasio
|

PO^
uno
\

eustadio F"^

eostacHo F^

lA

j

13 fuerat Li
\

14

hos] hoc Ol
I

L

|

uocare
JV
|