You are on page 1of 734

Digitized by the Internet Archive

in

2011 with funding from
University of Toronto

http://www.archive.org/details/sanctuariumseuvi01momb

m

BONINUS MOMBRITIUS

SANCTUARIUM
SEU

VITAE SANCTORUM
-«-*-+-

NOVAM HANC EDITIONEM
CURAVERUNT DUO

MONAGHI SOLESMENSES
TOMUS PRIMUS

PARISIIS

APUD ALBERTUM FONTEMOING, EDITOREM
4,

VIA LE GOFF,
M
.

4

CM

.

X

SANCTUARIUM
SEU

VITAE SANCTORUM

TOMUS PRIMUS

IMPRIMATUR

-[-

Fr. Paulus Delatte,

Abbas

S.

Petri de Solesmis.

Quarr Ahhey, die

II

Martii 1909.

BONINUS MOMBRITIUS

SANCTUARIUM
SEU

VITAE SANCTORUM

NOVAM HANC EDITIONEM
CURAVERUNT DUO

MONAGHI SOLESMENSES

TOMUS PRIMUS

PARISIIS

APUD ALBERTUM FONTEMOING, EDITOREM
4,

VIA LK GOFF,

4

M

.

GM

.

X

THE

1NSTITUTE OF MEPIAEVAL STUCiLS
10

ELMSLEY
6,

F

L/.CE

TORONTC

CA..A.DA.

OCT

3

1

1^31

II

DILECTO PATRI

DOMNO PAULO DELATTE
ABBATI SOLESMENSI
DICAVERUNT

FILII

AMANTISSIMI

i

PRAEFATIO
Ante annum 1480', Mediolani, Sanctuarium suum seu Vitas Sanctoruni typis mandabat Boninus Mombritius, vir eruditione clarus primus omnium in « colligendis et inter litteratos prsestantissimus ex diversis codicibus » edendisque Passionibus et Vitis Sanctorum viam aperiens, quam postmodum ingressi sunt, ut pra^cipuos tantum memorem, vv. cll. Aloysius Lipomanus [Sanctoruni priscorum Piitrum Vitde, Yenetiis, 1551-1560), Laurentius Surius [De probatis Sanctorum historiis, Goloniis, 1570-1575), Heribertus Rosw^eydus [Vitse Patrum, Antverpiae, 1615), lohannes Bollandus, in nondum absoluto pra^grandi opere Acta Sanctorum, cuius tomus primus Antverpiae prodiit anno 1643, ac demum Theodoricus Ruinart noster [Acta primorum martyrum
,

sincera, Parisiis, 1689).

Prioris huius Sanctuarii editionis pauca nimis exemplaria prodiisse

decimo septimo, vix iam poterat liber ille, nec sine magnis sumptibus, comparari uti nonnulla declarant testimonia ^ e quibus apparet non minus rara quam penes eruditos exoptata fuisse, tunc temporis, Mombritiana volumina. Idem docent pro tempore subsecuto A. Fabricii et I. A. Saxii verba in sequenti articulo recitanda ^ Nostra vero tetate quanti fiat apud multos vetus illa textuum collectio, quantumve utilis probetur, imo et necessaria, iis praesertim qui rei hagiographicse criLice instituendae operam navant.
licet

coniicere,

siquidem labente

Sceculo

,

,

.

De anno editionis Mombritianse vide infra, p. xxv, qua? notat Saxius. Duo damus quse prse manibus occurrunt. Dominus Le Tellier, Remensis archiepiscopus, in litteris ad loh. Mabillon directis, ita sciscitaLur « De Versailles cc 20 juillet 1685... Si vous pouvez trouver encore un Mombrin, je serais bien aise que vous me
*

2

:

,

Tachetiez; on dit qu'il y en a encore un a Milan... » (B. N. Paris., mss. fran^ais, n" 17680, p. 123.) Et ipse Mabillon ad doctum virum Ant. Magliabechi Ducis Tuscia? bibliothecarium u Paris, ce 6 decembre 1686... J'oubliais a parler du R. P. Abbe dc s scribens, sic ait Anges auquel je presente mes tres humbles respects. S'il avait voulu s'accommoder de son Mombritius je lui aurais envoye en echange la Bible de Le Jay en blanc, qui est en huit volumes, dont j'aurais paye le port jusqu'a Lyon. » (Valery, Correspondance iniditc de Mabillon et de Montfaucon avec Vltalie, Paris, 1847, I, p. 355 et derniere.)
":
, ,

3

Pag. XIV, XVI et xxv.

?i

QX

%x\\

,

Yjjj

PRAEFATIO
deniqiie
sit

qiiantum

aliquis, credo, nescit.

vix eniditorum votis expetita Ipsi eam pernecessariam experti sumus quando,
desiderata
ac
.

Passionum martyrum recensiones mediccvorum martyrologorum ad luslranles, fontes perquirebamus concinnamlum opus quod feliciter edidit optimus frater et coUega noster Quentin, Les nuirtyrologes historiques du moyen age' : siquidem
paucis \ibliinc

annis

,

varias

,

II.

recenhac inda^atione sa^pissime contigit nec unam nec alteram tiorum edilionum bene vero solam Mombritianam fontem expetitum pnebere. IliKC causa fuit cur de edendo ilerum Sanctuario auctor lauin

datus cfpperit cogitare-.

Verum unde tantum

libro

Mombritiano pretium? Unde vivax

illa et

minime sencscens auctoritas? Duplici, ni fallor, de causa. Prior est quam inodo innuimus, nempe non paucos apud Mombritium textus
:

proffrri

quos frustra in
curavit
:

cicteris qua?reres.

quippe qiios nullus in poste-

rum edcndos
edendo.-i.

sed neque spes affulget eos hisce temporibus fore

Libet hos textus breviter indicare.

Primo loco ponantur lil)elli de sanctis seu de rebus de quibus ne verbum quidcm alibi langitur, quarumque nulla prorsus in editis, si l)reviala' quiodam demanlur narratiunculoe, praeter Mombritianam exstat Passio S. Chrysogoni, Vita S. Eustorgii Mediohistoria. Hi sunt
:

l.inensis episropi,

Passio Scic Fehroniie virginis, Historia translationis
et
,

SS. Fructuosi, Augurii
P.iuli

Eulogii, Gesta SS. Apostolorum Petri et

apud Antiochiam

Passio S. Phocae episcopi Sinopis in Ponto,

Vita S. Prosdocimi Patavini episcopi, Passio

SS. Romani

et

Barulx,

destu S. Silvestri pap:v

,

Passio

S.

Terentiani

Tudertini episcopi,

Passio S. Thcreni martyris Bostrensis; quibus addi debet Passio S. llyacinthi ni.trtyris in portu Romano a Surio revera edita, sed ut assolet, « stylo nonnihil immulato et expolito ». Sequuntur textus alii,
,

agentes dc sanctis

quorum quidem

alibi editae

leguntur historise, sed

plane divcrsic, sivc quic non solo stylo sed et rebus ipsis a
liana

Mombri-

lectione
S.

Passio

minusve separantur Vita S. Agapeti pap.T I, A/cxandri martyris Bergomensis, Vita et translationes
|)lus
:

S. Augusfini, Vita et Passio S. Barnabic apostoli, Passio
!)afros;r, ctc, Passio

SS. Abundii

et

SS. Bibianx Carpophori, Passio Scx Catha-

SS. Dnnafi Aretini cpiscopi
hlcuthcrii ct Antiiv, Passio
l'vil;isii,
p.i.s.sio

monachi, Passio sanctorum Sav Euphenme. Passio SS. Faustee et SS. Iladriani ct aliorum Nicomediensium martyrum,

ct llilariani

*

Fari% 1908.

in-8«, paf-. xiv-7ili.

rcZl

mlnur«^'nK.'t'rtrrr""^" mm.moquidem "''" ^
• '

^^'"^

^Jl

^"'"" adlaboravit, sed et eidem connciend. iam operis damno, ex improviso ad potiora

, ,

PRAEFATIO

IX

Passio

S.

Hippolyti presbyteri Romani,

Passio S. lacobi fratris

Domini, Passio S. lacobi Intercisi, Exaltatio seu Reversio sanctijc Crucis, Vita SS. lulii presbyteri et luliani diaconi, Laudatio S. Lucie evangelistse, Passio SS. Lucix et Geminiani , Passio S. Mammetis Vita Scse Marthde, Passio S. Mennse yEgyptii, martyris in Phrygia, Passio SS. Nazarii et Celsi, Passio S. Nicomedis presbyteri Romani, Passio Scde Reparatde virginis, Passio S. Saturnini martyris Calaritani, Vita S. Thomse Aquinatis , Vita et miracula S. Thomoe martyris, Cantuariensis archiepiscopi Passio SS. Viti, Modesti et Crescentise. Ultimo denique loco notentur Passiones et Yitae a caeteris passim editis sola verborum recensione dissimiles Passio S. Rabylse Antiocheni episcopi, Passio Scse Rarbarse , Passio SS. Cantii, Cantiani et Cantianillse, Passio S. Christophori, Miracula S. Clementis papse , Conversio S. Cypriani Antiocheni eiusque Passio cum Sca lustina virgine, Passio SS. Eugenise, Prothi et Hyacinthi, Vita Scse Euphrosynse Passio S. Eupli diaconi Catanensis, Passio SS. Fidei, Spei et Charitatis earumque matris Sapientise, Passio SS. lohannis et Pauli, Passio S. Genesii mimi, Vita S. Germani Autissiodorensis episcopi, Passio
,

,

:

S.

Laurentii , Passio S. Pancratii,

Passio S.

Pantaleonis,

Passio

Scse Praxedis, Passio Scse Pudentianse, Passio SS. Vitalis et Agricolse ,

Passio SS. Vitalis et Valerise , ac
satis

demum

Vita S. Zenonis Vero-

nensis episcopi.

Haec

superque esse ad novam editionem
ex ea solum
,

rite

probandam nemo

negabit.

textuum sibi propriissimorum copia, Mombritii volumina commendantur. Alia est, et quidem potior, causa cur Sanctuarium magni fiat in aestimatione doctorum scilicet quod vir iste, litterarum peritissimus, poesis cultor, eloquentise
uberi plane
, :

Verum non

magister,

nequaquam hagiographicos
,

textus

artis

rhetoricae

legibus
confiet

tractandos duxerit

neque Sanctorum

«

historias » exculto

calamo

ciendas aut expoliendas esse putaverit, sed genuinos

eorum Yitas
fideliter,

martyrum Passiones

e manuscriptis codicibus,
;

nedum

sed et

summa cum
expolitor,

scrupulositate decerpserit

atque proinde, non verborum

non historiarum piarum textuum editor exsistat. Hac de re
:

confictor, sed verus, ut ait
si

quidam*,

quis ambigat, adeat textus eosque

vel cursim revolvat, vetustas praesertim et incultas

martyrum percurrat Passiones ibi lectionum summa varietas, verborum scriptio divernon lex aut regula nulla sissima orthographia nulla ars nulla orationis compositio, non elegantia, non ornamentum, sed sermo incultus, stykis corruptus, mutikis et in mukis emendandus. Neque putet akquis haec omnia non esse nisi typographorum menda cum non etenim una sit ea quam diximus textuum Mombritianorum conditio
,
, , ; , :

si

sanctorum recentioris
*

setatis

Yitas lustraveris, statim cognosces stylum

J.

Van den Gheyn,
I,

art.

Acta martyrum, apud A. Vacant, Dictionnaire de Thiologie
.
.

catholique,

col. 330.

^

PRAEFATIO
,

carentem. Inde cuique hene ordinatuni, correctum, integrum naevo scriptoris librum, neque diversorum legenli fit perspicuum se non unius

emendata aut expolita prae manibus habuisse, lectiones, omnibus bene vero genuinas ac sinceras antiquorum codicum '. verbis a viro probo, calamo fideli descriptas
scripta ab

uno

litterato

quaeramus nunc ex quo fonte seu ex quibus codicibus suas Sanctorum historias Mombritius hauserit res manet in hunc diem prorsus
Si
,

incerla. I)e his tacent auctores,
in

8UO Ilieroiexicon,

Dominicum Macrum, ad vocem Binus. Hic, verbum faciens de birro
si

unum

excipias

queni, ul in Actis legitur, sanctus Cyprianus exuit

dum mox
,

feriendus

Mombritianus qui ex antiquo Lateranensi in archivio pHssionnrio in pergumeno manuscripto conservato Acta sanctorum descripscrat, et tempore Sixti lY typis niandaverat, sic de S. Cypriano habet ... » Eo freti indicio contulimus tal)uh'is Sanctuarii cum Catalogo codicum hagiographicorum archivi (lapituli S. lohannis in Laterano, quem nuper edidit K. Poncelet Bollandisla*, in specie vero cum codicibus A. 80 (al.. C.) et A. 81 (al. D). Sed nnnime iiis codicibus usus est Mombritius. Etenim, etsi prima fronte cum Sanctuario haud parum concordes videantur, tamen, quoties in (latulogo ali(pi;e notanlur descriptorum codicum lectiones, probantur
spicuhitorem exspectaret,
ita scribit
:

«

,

y

:

isli

a

Mombrilianis codicibus discrepare.
,

Ignotos igilur, seu etiam

res dolenda, forsan ex toto deperditos,

codices a Momhritio exscriptos fateri necesse est. Et inde

non parva

dehetur

luiic

optimo viro gratiludo, qui
nos transmisit,
illos

dum
a

textus genuinos aliunde
:

incognitos

ad

et

perpetua iactura servavit

hinc etiam non

minime

crescit Sanctuarii nostri pretium,

ditorum codicum locuin tenens, pro ipsis iure
possit sed et debeat.

quod deperhaberi iam non tantum

edondo Sanr/uario hoc unice intendimus ut textum ipsissimum Momhnlii quain fidelissime redderemus. Sic decebat edi librum singularem, pretiosum, aetate perantiquum, qui codicum vices obtinet. Ideo non tantuin omnes archetypi lectiones,
In
:

sed et graphicas illius quas-

hhel propnetates, ut
lissimas et

fieri

potuit, servavimus;

vocum

scriptiones varia-

nem

el

scribarum eriata, litterularum formas, textus dispositiointerpunclionem retinuimus. Ipsa typographorum

menda

(seu, ut

accuratius loquar, qua^cumque istius generis macula? visa sunt)

minime

P/!.5rW a^^^^^^^ ro"m nTccfid^^^^^^^^^
repcril, ila r.deluT

sontenl.a dc .,n,bus audialur solus loh. Bollandus, ia sua
••

"

^^"^- Mombnlius
esl
,

Med:olanens.s duo iiWentia

u

nc^^mor^h

?"

complexus

ut ea in manuscriptis codTcibus

cUonem reddere
9"*-''.

'^''''^^^^^*
'

soleni "iIT^^^^^^^^^^^^

^"" minus iucundam

le-

:j^^^^^^^^^^

b.bliothecarum

Romanarum pr^ter-

,

PRAEFATIO

XI

putavimus corrigenda, sed ea parvulae crucis signo notanles sedulo
exscripsimus. Breviationes resolvimus.

Quoniam vero minime concor-

dant paginae huius editionis
duplici signo
||

cum

paginis archctypi, has indicavimus

et

|,

quorum

prius finem alicuius pagiucC archetypi,

alterum finem cohimna? prioris cuiusque pagina; designat.

Utrique tomo Sanctuarii
et

praefixse

sunt tahulse, imperfecta? quidem

minus

recte digestae

:

eas tamen, ne quid operi

Momhritiano

desit,

nequaquam duximus omittendas,
utiHtatis

pra^sertim

cum

quales quales nonnihil

habere possint

:

pleniores tamen et accuratiores indices ad
adibit.

calcem utriusque voluminis prudens lector
tianis

TabuHs Mombri-

numeri foliorum inserti sunt qui ad marginem foliorum ipsorum ibi eos supplevimus ex Sociorum BoUandianominime comparent rum Bibliotheca hagiographica latina, unde fit Hbrum nostrum huic optimo repertorio, magna omnium utilitate aptari. Hos numeros inveniet lector in summitate paginarum, intra uncinos romano charactere
:

impressos.

Neque fore satis visum est si, criticorum et philologorum causa, textum Mombritianum accuratissime redderemus. Fatendum sane est codices ab auctore exscriptos non fuisse omnes optimae notee, textusque vix aut non paucos luxatos mancos aut mendis variis refertos aliquando nullo modo intelligi posse. Censuimus igilur correctiones nonnullas esse adhibendas, ne opus nimis informe aut obscurum ederemus, taediumque non minimum lectoribus qui editiones alias pree manibus facile habituri non sunt afFerremus. Inde apparatus ad calcem utriusque voluminis appositus, ubi lectiones non paucas ex variis documentis tum editis tum manuscriptis congessimus, ad textum emendandum, aut supplendum, aut etiam aliquo modo illustrandum. Qua de re lectorem monitum velim haudquaquam aliquid criticse editionis nos attemptare
, ,

voluisse,

sed hoc

unum

intendisse, scilicet

:

ut textum quampluribus

utilem exhiberemus.

Textui denique Mombritiano historica qusedam de eius auctore preeposuimus. Parum etenim plerumque nota sunt vita et opera Bonini

Mombritii, quin imo

et

permultis etiam

litteratis

,

prorsus inaudita.

Ideo utile fore visum est pauca hic ac eruditionem lectoris ponere testimonia, variis ex auctoribus deprompta, unde viri huius optimi
docti, setate sua clarissimi, vita et scripta

necnon
libris

alia

opera quibus, in

docendis praesertim
si

litteris et

excudendis

plurimum adlaboravit,
innotescant.

non pro

viri merito,

tamen quoad

fieri potuit,

Quarr Abbey, die

6 lanuarii 1909.

Fr. A. Brunet 0. S. B.

i

DE VITA ET OPERIBUS BONINI MOMBRITII SELECTA TESTIMONIA

Ex

Gasimiri Oudini Commentario de Scriptoribus Ecclesix antiquis

illorumque scriptis

^
.

^oninus Mombritius Mediolanensis hoc eodem tempore 1460, sub
nascentis initium floruisse creditur
vir
.

typog^raphioe

Hanc

ipsi aetatem assignare

videtur doctissimus

Antonius Faurus, Doctor Sorbonicus, et Caroli Mauritii Tellerii in ArchiepiscopatuRemensi Vicarius generalis, in Gatalogo bibliothecae Tellerianse, qui anno 1643 typis reg-iis in-fol. Parisiis impressus est ... In hoc autem Catalogo, p. 243, inter Scriptores Historiae Ecclesiasticae in-folio, Antonius Faurus Boninum Mombritium proxime velut synchronum Petro de Natalibus eadem tempestate viventi subiicit, cuius extat Csitalogus Sanctorum et gestorum eorundem ex diversis voluminibus collectus , et anno 1482 absolutus , saepe variis in locis impressus. Cum ig"itur hoc tempore floreret et de Sanctis scriberet et colligeret Petrus de Natalibus Equilinus episcopus ita sed iudicio solidiori laboreque maiori fecisse Boninus Mombritius videtur, multosque annos in colligendis et conquirendis Sanctorum Actis post annum 1460 insumpsisse, quo typog-raphia in usum litteratorum venit, ut ing-entia duo volumina orbi offerret Inscribuntur Vitde et Acta Sanctorum collecta et edita per Boninum Mombritium Mediolanensem Vetus editio 2 voll. in-folio. Cum autem absque nota temporis et loci haec impressa sint, hinc sub nascentis typographiaj initium Mediolani uel alibi prodiisse inter annum 1470 et 1480 viri harum rerum eruditi coniiciunt De hac collectione insigni mentionem honorificam facit loannes Bollandus Societatis lesu, in Praefatione generali ad Vitas Sanctorum cap. I, paragr. 5, pag". 21, his verbis « Boninus Mombritius Medidlanensis duo ... » Multa quoque alia opuscula composuisse legitur, quae adhuc manuscripta in bibliothecis extant In Philippi Labbei Bibliotheca Nova mss. librorum sive Specimen antiquarum lectionum grsecarum, latinarum et gallicarum, Parisiis in-4, anno 1653, apud loannem Henault, ex mss. codicibus Regiae Galliarum Bibliothecae potissimum collecta, ibidem in Supplemento VIII, quo Analecta qusedam ex Gatalogo mss. codicum qui continentur in secunda parte seu xysto Bibhothecse Regiae et in fascicuhs
:

.

:

.

.

,

:

.

'-,

*

Lipsi8e,M722, tom.

III, col.

2659.

Ph. Labbeus, in dictae Bibliothecse novae supplementis VII, VIII et IX, edidit catalogum codicum manuscriptorum qui in Catalogo Bibliolhecas Regiae, a fralribus Petro et lacobo Dupuy anno 1645 confecto, reperiebantur. Codices hic ab Oudino designatis 669, 1058 et 1502, fuerant olim Bibliothecse Ducum Mediolanensium, quam Ludovicus XII rex Galliae, anno 1499 vel 1500, ex Italia asportaverat (cf. L. Delisle, Le cabinet des manuscrits de /a Bibliotheque Imp^riale , tom. I, pp. 125, 127 et 136). Codices 669 et 1502 signantur hodie bldl et 8377, in Catalogo mss. latinorum Bibliolhecse Nationalis Parisiensis. Codex 1058
2
:

,

^,Y

DE VITA ET OPERIBUS BONINI MOMBRITII

cod\ce^CL\\\ Bonini M^^^ Galeatium Sfortiam Medwlam Ducem Ibidem, lanensis de varietale fortun^ ad Bonini Mombritii Bucolica ad Cxaleatium Mariam \ iceuat: 3-i5 codice MLVIII Bonini Momhritii Poenm de Nuptiis comitem^ Ibidem, pag. 333, codice MDII manuscriptis nondum editis rescire licuit latentibus Tristani Vicevomitis. Ilaec de Vixit autem usque ad annum 1496 Mombritius, quo in HcL'ia Galliarum Hibliotheca quod perfectum Venetiis edendum procuravit Glossarium PapicC Grammaticum die 19 mensis Aprilis. Guius rei fidem facit Carolus in-fol. anno diclo MCCCCXC\'I,
librorum

nondum compactis.
:

pag. 319,

.

:

.

,

du Fresne, Dominus du Cange nitalis, paragrapho ii, pag. 30.

'

in Pra?fatione

ad Glossarium medix

et

infimx

lati-

II

Ex

loh. Alberti Fabricii Bibliotheca latina
et

medix

infimx xtatis^.
operam posuit, sub
:

Mombrilius, patricius Mediolanensis praeclaram nascentis tvpojj^raphiie, in publicandis bonis scriptis tempora
Boninuf»
.

sed quae editiones

Chronica Eusebii, Hieronymi , Prosperi Sunt r.'iri>^<imc hodie reperiuntur Scriptores et Matthwi Palmerii usque ad annum 1448, Mediolani, 1475, folio San.Augusta', li75, folio; Papiie Glossarium, 1476, 12 Decembr., folio historipp ctuarium scu \'it!e S.inctorum collectic ex codicibus manuscriptis et dedicata? Cicho Simonela", Ducum Mediolanensium Secretario, duobus in-fol. voluminibus, sine anni noia \'aluil idem Mombiilius carmine, nam non modo editionibus suis epig-rammata qua'dam breviaque carmina praemisit, sed etiam carmine heroico scripsit libros sex de Passione Dominica, quos respiciens Daumius, p. 28 Epistolae ad Reinesium ^ Mumltrilium de Passi(tnc IJomini qucm habeo, novi inventu esse rarissimum Prodiit I.ipsia-, 1 ilH), in-4'*. Ilesiodi Theogoniam, latinis expressam versibus, et Borsio Estensi primo Ferrariensium Duci dicatam, editamque in quibusdam Hesiodi editionibus Ha.Hilea; el Lipsia,*, momorat Gyraldus, lib. I, De poetis sui temporis^, p. 28. De priore opere lulius Caesar Scaliger, in hypercritico, pag. 729 Mombritius generosiorihus ulilur dicendi legihus : el guum multa admittit , constat sihi tamen, neque deiicitur de animi commotione Eiusdem inedita apud Labbeum, laudata in BibliollM-c.t iiovii manuscriptorum, p. 319, l)e varietate fortunw ad Galeatium Sfortiam .Mciliolani Dnceni, el p. 32.'), Bucolica ad Galeatium Mariam Vicecomilem et p. 333,
illa
:

;

;

.

:

.

:

.

,

de nuptiis Tristani Vicecomitis

.

CaUlogo m.inuitcrijJoram BiLliolhecx Begipp anno 1682 exarato, qui Catalogum anni 1645 absuinpsit, iani iion comparel (cf. II. Omont, Conrordince des numdros anciens et des nu»n

Mombritii, cuius Vilanim Sanctorum dno voluinina, Venetiis, anno MCCCCXCVI, mense Aprilis XIX. » Mirc DiivaiiKins. qiiom appriinc refollit Saxius infra recitandus, lum quoad annum locumve •Mhtionis tlicti libri, tnin (|uoa<l loinpiis docossus Mombritii.
Hiint

ni^ro» ncliiel» des manuscrits latins de la Bibliothdque Xationale 175 et 181). , pp. u Proslat vcro eius h. e. Fapia'; ' Glossarium typis oditum cura Bonini

llambnrgi, 1736, toin. V, p. 257 2« edit., Florontii^, 1858, tom. V, p. 82 Christianus Daumins 1612-1687), rector gymnasii Cygnaeensis (ZNvickau) in Saxonia, inlcr aha epistolns multas scripsit quip duobus lomis odita? sunt. Prior Dresda? prodiit Chr.Daumu epi^tol^ latin.v .ul lohannem Fridericum Ilekelium , editx a lohanne Andrea f.lnch in-4; allcr Chemnilii 169Chr. iJaumii cpistolie philologico--criiicse ad claros
'
^
;
:

:

tiru»

l).

Andream Bosium,

rlc.

1700, in-8.
l)r puetis nostri

Liliiis

Gregorius Giraldus,

tcmporls Dialogi, Basileee, 1580.

.

DE VITA ET OPERIBUS BONINI MOMBRITII

XV

III

Ex

los.

Antonii Saxii, Bibliothecae Ambrosianai

praefecti, llisloria

literario-typographica Mediolanensi^
Inter ceteros illius
civis noster, multis in
aevi

literatos

viros

floruit

lucem

editis libris

tum insignium auctorum

Mediolani Boninus Mombritius, tum suo marte
,

eiucubralis,

apud omnes

celebris dignusque ut peculiaris eiusdem

ratur

.

Inter nobiles familias Mediolanenses

Morig-ia^, virque patricius a scriptoribus

liic memoria inseMombritiam seu Mombretam recenset qui de illo meminere appellatur; attamen
.

generis nobilitati par domestica suppellex non fuit, ut infra videbimus
Ferrariae ediscendis litteris
riensis

In urbe

operam

dedit, teste Ferrante Borsetto in Historia Ferra-

Gymnasii

^,

eumque
;

vivido mentis acumine

nitidaque
soluta
,

facundia pra^ditum

stricta numeris quin imo graecis literis apprime eruditum ea quse inferius Quocirca merita illum laude quamplures cumulavere proferam abunde docebunt scriptores, Bergomas'*, Gesnerus^, Frisius ^, Sixtus Senensis'', Picinellus^ aliique Ego quae ex impressis per ea tempora codicibus epistolisque, utpote minus obviis, collegi ad illustrandum eiusdem vitam, pro suscepto instituto evulg"abo. Primus qui mihi occurrerit Mombritii labor est liber Summularum Pauli Veneti, quem hoc anno Mediolani edidit Christophorus Valdarfer, adnexo in calce Epigrammate non invenusto, in quo Boninus Venetos cives invitatad g-rates typographo nostro reddendas, quod perrarum hoc opus conterranei sui, facile parandum prima hac

fuisse luculento testimonio evincunt scripta, quae

tum

tum

oratione, ad nos pervenere

.

.

editione reddiderit

:

Quid ratio possit logices arguta probandi Dogmata, de Veneto littore, Paule, doces Pone tuam sed nil prodesse legibus artem quia perraros constat undique libros Scis Hsec Christophorus germanis vidit ab oris Valdarfer, impressum reddidit sere librum, Reddidit innumeros, et quos emisse pusillo lam licet argenti, summula parva sat est.
.

:

.

Quales Teutonico, quales agis Adria grates, Cuius fit Paulus plurimus arte tuus
!

Per Boninum Mombritium.

Anno

Incarnationis Domini

MCCCCLXXIIII,
.

etc.

Mediolani impressum

Argelatum, Blbliolheca Scriptorum Mediolanensiuni, Mediolani 1745, in-fol., I, col. CXLVI-GLIII. 2 In Indice Nobil. famil., post Historiam Mediol. {n. Saxii). Paulus Morigia (falso Societati lesu vulgo addictus, lesuata enim fuit non lesuita cf. C. Sommervogel, Bibliothbque de la Compagnie de Jcsus, V, col. 1323), edidit Venetiis, anno 1592, volumen cui titulus Storia delV antichita di Milano , in-4. Post eius mortem prodiit volumen alter La nobilta di Milano o sia Chiese, Papi, Imperadori ed altri uomini famosi di Milano Milano, 1619,
^

Apud

Phil.

,

,

:

:

,

in-8.
3

^
^

Parte II, pag. 298 [Saxius). lacobus Bergomensis, Supplementum Chronicarum, Venetiis, 1183, in-folio. Conradus Gesnerus, Bibliotheca universalis , seu Catalogus otnnium scriptorum, locu-

pletissima, tribus linguis latina, grasca et hebraica, etc, Tiguri, 15io, in-folio.
6 loh. lacobus Frisius Gesneri Bibliothecam, primum in epitomen redactam et locupletatam, deinde recognitam et in duplum auctam per losiam Simlerum (Tiguri 1574), iam vero postremo... amplificatam edidit, Tiguri, 1583, in-folio, cf. p. 123. ^ Sixtus Senensis, Ordinis Prajdicatorum, Bibliotheca sancta, Venetiis, 1566. ^ Philippus Picinellus, Atheneo dei letterati Milanesi, Milano, 1640, in-4.

,

jyi

DE VITA ET OPERIBUS BONINI MOMBRITII

obiitque anno MCGGGXXIX De hoc Paulo qui Augustinianus monachus fuit, plura in iUius encomium proferentem. vide losephum Pamphilum in Chronicis, proferret Mombritius, fortasse Antequam hasce Summulas Pauli Veneti in lucem Mirahilibus mundi sed nullo adiecto anni, hoc eodem anno, ediderat Solinum, de Id enim erui clare crediderim ex eiusdem Epigrammate loci aul Ivpo^Taplii indicio Gum hunc diligeniide suse Uhorem appellat in fronle impresso. in quo primum
,
. .

certa temporis nota signetur, posterius edi igitur liher proxime relatus Pauli Veneti Servat 5o/mi codicem Ambrosiana Bibliotheca, primaque in a Mombritio debuit
.

in Christo Pairi et Domino Dociori clarissimo ac Divi Anionii CommendaAnionio Trivulcio luris Pontificii Fuit is subinde ad Comensem infulam promotus ac demum tori optime merito adscriptus, eiusque res praeclarissime gestas Cardinalium colle^io ab Alexandro summa cum laude enarrat Oldoinus \ Insigne suae pietatis monumentum in urbe Mediolanensi reliquit, sacram nempe S. Antonio aedem ab ipso conditam, ut testatur inscriptio ab eodem Oldoino relata*; quamvis veteris illius templi vix aliquod nunc vesligium occurrat, cum inducti in illud atque in adiectum coenobium a S. Carolo Borromaio Theatini clerici regulares qui adhuc ibidem degunt, eg-regiis virtutum exemplis et animarum proventu florentes, alterum excitaverint magnificentia omni Qua in re corrigendus est Oldoinus, qui a memorato Trielegantiaque exornatum

pagina

lej^itur

carmen quo dicatur hoc opus Reverendo
.

W

,

.

vulcio datam Theatinis ecclesiam S. Antonii ab ipso erectam refert, cum anno MDVIII ille obierit, multo antea quam nobilissimus hic Ordo sub Clemente VII exordia desu-

meret

.

Sequitur Epigramma

:

Accipe primitias nostri, vir summe, laboris Et disces parvo maxima ssepe dari Quid noslrae possint his experiere novales Frugihus; expectes iam meliora velim
.

.

Et .sane graviora poslmodum aggressus, summo labore ac studio Viias Sanciorum alphabclico ordine digeslas ac depromptas ex antiquissimis manuscriptis concinnavit,

omnibus ad ecclesiastinon modico fuere, atque etiam praesenti astate insignium Hibliothecarum rarius pretium faciunt Eusehii quoque Chronica a S. Hieronymo in latiuum translata atque aucta, una cum Prosperi Aquitanici additamentis et Maltha?i Palmerii Florentini supplemento ex illius libro De iemporihus dcccrplo, usque ad annum MCCCCXL\TII, Mediolanensibus typis excusa, publici iuris fecit, huiusque editionis prajclaram mentionem inseruit ^'enetis Ephemeridibus ^ auclor additamenlorum ad Vossium, asserens tanta existimatione apud eruditos haberi ut ciu<^dcm excmplaria tanquam praripua ac perrara librariffi suppellectilis ornamenla osleiidanlur Celera quic in instruendis edendisque alienis operibus praestitit Mombhlius, iii decursu huius historiaj suis annis designabuntur Publico in gymnasio delectum eum fuisse ad informandam eloquentife prfficeptis Medinlancnsem iuventutcm colligo ex funebri oratione quam Ludovicus Sangallus
(juatuiJi

(biobus magnis voluminibus comprehensa?, hagiographis
illuslran(hmi hisloriam subsidio

.

.

.

Academia publicus interpres habuit in obitu Peiri Crassi ; in ea enim de iuvenilibus defuncti illius vin studiis loquens, ait u Inter aequales et condiscipulos suos qui eo tempore sub diserlissimis romanre lingme professoribus Francisco Philelpho, Mombriiio , Gola Monlano, (labriele Pavero Fontana,et denique Francisco Puleolano merebant palmanum absluhsse. » Ilinc aulem etiam tempus suscepti publici magisterii non obscure ninolcscit; cum e,„n, ,i,ti„, post Philelphum recenseatur, eidem successisse credi potesl anno MCCCCLXXXI, quo Florentiam ille profectus itinere atque ^tate confei.i

arlis primaria-

anipli>sima Ticinensi
I.

consummatissuni

('.

l).
:

\iLr i-onnhcum lom. III, col. 197 (Sa). Augnslinus Oldoinus S. I., biographus Perus.nuH, opuH Alph. Ciacconii, VUa: et res rjest. Ponli/lcum Iionu.nonun et S. B. cardZa/lum, pnus Homa^ i618, duobus lomis lypis Vaticanis editum, nol.s uberrimis dii.Zetad uiidMi ei aa fjunluor tnmos prortuxit, Homa?, 1077,
'

E

*
'

IhHlcM.

Snxins

.

in-folio. Cf. op. cit., col. 198.

Tom.

.\,

pag. 446 [Saxius].

,

DE VITA ET OPERIBUS BONINI MOMBUITII

XVII

ctus interiit; nec parva eiusdem gloria est, quod tam facundi et celehris viri subselCerte inter disertissimos eloquentiie interpreLes, quibus lium proxime occupaverit Mediolanum tunc affluebat, connumeraLum iam vidimus Petrus Gandidus Decembrius vir celeberrimi nominis, latinaque ac ^rgeca erudiLione praestantissimus ut eius opera tum ediLa Lum manuscripLa LestanLur, ad Boninum Mombritium plures epistolas dedit, qua3 manuscripta; in Ambrosiana Bibliotheca asservantur Ex iis autem elucet quanta opinione doctrinae ac veneratione erga ipsum teneretur, cui labores calami sui ut ab ipso emendarentur, commiLLere non dubitabat sic enim in prima Bonino inscripLa episLola ipsum alloquiLur « PergraLum esL mihi quod tam diligenter a nobis scripLa in dies annotes, quod nihil inemendatum transire sinas etc. » In altera vero ad eundem haec habet u Magno tui teneor desiderio, Bonine mi eL cupio scire quid ag-as elc. uLcumque nihil nisi virLuLe dignum te agere certe scio sic enim erudiLus es, sic a puero insLiLuLus, uL nihil nisi pium, nisi sanctum, nisi memoria et laude dignum possis cogiLare etc. Perfeci nuper Vitam ut videas mittam Reverendo Primicerio Beati Ambrosii, quam prius emendatam nostro, cui inscripta est, ut et tu inspicias, et mei memor sis, qui Le unice dihgo, Bonine mi, et a te diutius amari cupio Vale Ferrariae, secundo Martii MGCGCLXVIII » Huius epistolse frag-mentum eo libentius transcripsi, quod in eadem enunciatum opus Decembrii videam, nempe Vitam S. Ambrosii ab ipso conditam, quam in elencho operum eiusdem minime recensuit Lazarus Aug-ustinus GoLla ^ Primicerius autem de quo hic loquiLur Decembrius, erat Franciscus de la Gruce Ordinarius ecclesiae Metropolitanae et a Republica Mediolanensi anno MGGCGXLVIII ad Leciuram extraordinariam Decretorum designatus, stipendio CG florenorum, ut iam adnoLavit loh. Sitonus de Scotia, antiquitatis peritissimus, in calce \\hvi De medicis Mediolanensibus, a Bartholomaeo Curtio ^ itahce editi Ad eundem Primicerium biennio anLe epistolam dederat Decembrius, quae tota circa Vitam S. Ambrosii a se conscribendam « Reverende Pater Vidi partem earum scripturarum quas versatur, sicque incipit optabam, et prse omnibus aperte deprehendo circa libros CLXX ediLos fuisse a
.
. , . ,

;

:

:

,

;

,

.

.

.

,

.

:

.

B. Ambrosio, hymnos circa XXXVI, prcefationes CLXXIV vel circa, quae omnia breviter annotanda sunt, cum de sLudiis agetur etc. Deus mihi, ut spero erit adiuLor Gonfessoris sui laudes describenti. Qui primus Vitam eiusdem ad Aug"ustinum misit ut ex prsefatione consLaL, rudis admodum mihi visus est, non stylo solum, sed ordine dicendi etc. Ecclesiastica historia aliquanto clarior et ornatior est in referendo, licet De miraculis vero explicandis, ad non multa contineat, utcumque profutura est quem certius convertar ignoro etc. Si quid igitur aliunde sperare possimus, rogo Nascentur enim quotidie in corde vestro nova nec etiam ipse defatigabor cogitetis in quserendo, dum tempus suppetet; esL quippe non paucorum dierum opus, si cum dignitaLe, et yeritate, et DocLorum testimonio fieri debet. Remitto libellos duos ex vestris non ulterius necessarios, uni ex quibus in fine addidi preefationem olim per
,
.

.

,

me

item explicationem eius characLeris de quo dubitare videmini, laudes relaturus et g-ratias paLernitati vesLrcC de muneribus Ex Laribus, III Novemb. vestris cum licuerit, cui me commendo semper MGGGGLXVI » ViLam hanc cui elaborandse duos ad minus annos impendisse Decembrium ex memoratis episLolis pateL, una cum Primicerii scripLuris deperdiLam

editam Genuae,

in celebri

MissaB. Ambrosii

;

.

.

esse iure conqueri

literas, hitinam poesim coluit adamauit, relatus ideo inler claros illius sseculi vaLes a Lilio Gregorio ac praecipue Giraldo^, et poeta optimus a Decembrio in memoratis episLoHs appellaLus. Nonnulla servat eiusdem poemata publicam lucem uidere plura inedita esse teste Labbeo VaLicana aha^que. De iis LanLum qu« AmbroBibliotheca Parisiensis non secus ac Extat non parvaj molis volumen a Mombritio siana custodit sermonem instituam
.

possumus ac lugere Sed iam ad Mombritium redeo Pra?ler humaniores
.

^*,

:

,

,

.

^

Museo Novarese, pag. 252
Fol. 281 [Saxius).

{Saxius).

2 3

De Poet[is] Dial[ocfi], p. fol. mihi 388 {ita Saxius). Supplementum 8 Bibliothecae manuscriptorum fol. 319, 325, 333 {Saxius). Designat auctor Bibliothecam novam mss. librorum, sive Specimen antiquarum lectionum, etc, Paris,
*
,

1653, de qua supra.

B

;

jy„,

DE VITA ET OPERIBUS BONIM MOMBRITII

libros complectitur, et Momidfis elucubratum quod duodecim carminum heroicorum Momum euim inducit denudantem ac carpentem vitia mulierum lauin.-cnbitur tt pudicitia et virtutibus praestant qua dibus subinde summis eas exornans quae post imtium : descenderit, scnbens paulo 86 primum luisse ait qui in hanc arenam
,

;

m

lam coeptum pergamus iter, laudemque bonarum, Crimina canlemus loliens carpenda nocentum De maribus condunt non pauca volumina multi, Vix est qui sexum vdit intemptare minorem; Primus ei,'^, haud metuens, indico nocentibus arma, Arma choros qua? sunt semper tutanda pudicos .
.

Cajlibem vitam a Mombritio ductam, ea qui in huius poematis exordio scribit abunde lestantur; hoc enim obiicit sibi
:

Dic a<,'e, sed qualis, cum nullos passus amores Virginibus debere nihil Vonerique solebas?

Dicavit auclor opus suum Bona- Sfortife, Galeatii Marife Medioiani Ducis uxori> f.-..,w,,,A ab eximia virtute commendat, siculi etiam Blancam Mariam, Francisci I

coniu^em, eiusdem socrum, sub tinem libri IX plurimum latldat, vitaque iatA funclam innuit Hinc vero tempus eruitur quo elaboratum est hoc opus cum enim 1' n Mariam vivis ereplam memoret. Galeatium vero adhuc viventem alloquatur, quo Blanca obiit, fet c..;..j..: lum tit, post annum sexag-esimum octavum illius Sccculi quo Galeaz Maria occisus fuit, esse conscriptum [ante] septuagesimum sextum
. ; ,
,

absolulumtjue.
i\
siati.:
:;.:...
II

ilem epilhalamium lalino carmine a Mombritio conditum servat
,

Ambro-

jlheca

alterum

in nuptiis Sfortioi

H cum

Antonia ^ermia,

fiiia

Ludovici

«eu .Moysii \'ermii slirpe, cHenlelis, rebusque inclyte gestis ea aetate clarissimi

cum Beatricem Uterque ex hisce principil)us virispatrem habueral Franciscum I Sfortiam \'icecomitem, Mediolani Ducem; primus vero Comitum Sfortiarum de Bnrgo novo prog^niem instituit, seCundus nobiles mn^sli-atus in patria gessit Senatui quoque Mediolanensi adscriptus post Galeatii M.-^t-i.i' violentam mortcm sed cito e vivis decessit, Beatrice Estensi vidua reiicta (v>u»> anno nuptialia ha?c carmina ediderit auctor, desigiiari facile nequit Factas AntoniDB Vermiae nuptias eo tempore quo Aloysius pater, Placentia a Francisco I Sfortifl occupata in eiusdem partes concessit, Gorius enarrat sub annum M(.'C(X\L\'IH sed easdem celebralas cum Franciscus I Sfortia factus Ligarum mi,nttrvha foret poeta Udster canit adeoque post annum MGCCGL Extant apud Vermensem familiam, adhuc in hac urbe summo splendore florentem, publicee tabulae dotis exsolutft- Francisco Sfortia? Duci Mediolani V Kal Octobris anni MCCGCLI, in qnibu^ Sfortia II .Antonia^ maritus nuncupatur; quocirca paulo ante celebratas has nuptias securc statuere possumus Non ita facile decernere licet de aliis initis cum Tristano Vicecomite, cui deponsatam quidem fuisse a Borso Estensi Beatricem sororwn, peculiari mandato expedito anno MCCCGLIV, testatur Gl. Muratorius vA sccundo volumine Antif/uitatum Eslensium\ sed annum quo Mediolanum ducta 9i! ad sponsum Tristanum minime adnotauit Verum cum inter opera Francisci
allerum
in Tristaiii

Vicecomitis connubiali celebritate acla Mediolani,
,

K-lt^nsem, liorsi .Mutinaj Ducis sororem

in

uxorem duxit

.

,

,

.

.

,

;

,

.

.

.

.

,

Ph)lclphi lepatur oratio nuptialis ab ipso habita Ferrariffi MII Idus Apriles anno MCf.CCIA ,n celebratione nuptiarum Beatricis Estensis et Tristani Sfortiee, pet
,
.

L.mcelN»(um Mainum avunculum procuralorem, dubitari nequit quin hoc anno in urbem nostram advenerit Certe splendida insignique pompa exceptam fuisse A hrancisco Mediolani Duce, refert eleganti carminum descriptione Mombritius, qui tamen in utroquc hoc poemate cognomen suum aliter scribit,
.

Insubribus non incelebri, in quo domum atque agros J.C " """* pos^idebat, unde etiam cognomen accepii de Montebretto, '"',V^";^' el contractius Mombritii beu Mombretti
'

ap-

•:..

nempe

Boninum Montebretum

a loco in

.

.

.

.

'

Fol. 213

.Saxiu«).

DE VITA ET OPElllBUS BONINI MOMBRITII

XIX

Graecae etiam lin^ua^ peritia instructissimum fuisse docet Hesiodi Theoc/onia hexametris versibus in latinum traducLa, qu^e typis impressa iamdiu j)rodiit in lucem Alterum in Ambrosianse Bibliotheca3 scriniis huius rei monumentum lalet, Grani.

matica uempe grxca, a Gonstantino Lascare edita quam Mombrilius industri lati[n]o donavit, dicavitque nobilissimae puellae Hippolytae Sfortiae vicecocarmine miti, Capua? Galabriaeque Dominai Fuit hccc primog-enita Francisci I Sfortisc Ducis Mediolani, qui eam vix decennem, anno MGGGCIA", in uxorem spopondit Alphonso Aragonio, Ferdinandi filio, Duci Calabriaj, ad Neapolitanum regimm demum evecto Interim in aula patris Hippolyta educabatur, una cum fratre Galeatio Maria praeclarae indolis ingeniique specimen prajbens in liberalibus studiis, sub pra^ceptoribus e longinquo accitis ad eam latinis g-ra^cisque literis informandam Est mihi domi codex in perg-amena conscriptus, minioque et auro exornatus, qui Grammatica; et Rhetoricse praecepta a Baldo Martorello Picentino, facili et expedita methodo exposita complectitur, ut ipso docente excelsa ha3c virg-o eloquentiam edisceret Tanta autem ingenii pernicitate literarium hoc stadium percurrit Hippolyta, ut de matris suee, principis ac matronae lectissimae, virtutibus paneg-yricam orationem elucubraverit, et vix pubertatis fines egressa coram Pio H Pontilice Maximo Mantuae degente peroraverit, admirantibus Gardinalium coetu et ipso summo pastore, qui temperare non Habuisti, dilecta filia, coram nobis potuit quin ex tempore in has laudes erumperet orationem elegantem, tersam et magno oratore dig-nam Admiramur te, ingenium et uirtutem tuam Gaudeat matertua pr^sens et patertuus absens, qui te talem genuere parentes Quod nos tantopere supra verum. laudas tuse parentumque tuorum benivolentiae ascribimus Quod parentes ipsos parce laudasti tuae modestiae attribuimus
*
,

.

.

,

.

.

:

<(

.

.

.

,

.

.

Quod autem nobis devoti sint, devotioni eorum nos et hi Venerabiles fratres nostri Sanctae Romanae Ecclesiae Gardinales semper respondebimus et eam omni favore et
,

benivolentia prosequemur

.

Tibi uero

Deus benedicat,

et

nos benedicimus
.

tibi

.

»

Omnia

hasc in Ambrosianae Bibliothecae codicibus manuscripta leg-untur
testis est

De
,

g-raeci

etiam idiomatis studio ab hac illustri puclla suscepto nuncupatoria metrica epistola haec habet
:

Mombritius qui

in

Me modo

sed quis iter coeptum pervadere

iussit,

Atque novum sulcare nova mare compulit Argo? Mens tua gymnasio graeco quse saepe laborat,
Mentis et ingenuse vires
Palladis antiquas
,

ardorque colendi
.

venerandum nomen AtTienas

Imo profugum Gonstantinum Lasearim ab urbe
nide tunc gementis, exceptum
ut
,

Gonstantinopolis, sub Turcica tyran-

fuisse a Francisco Sfortia patre, ac Mediolani detentum,
,

in decursu epistolse narrat Mombritius inquiens in hac filiae votis obsecundaret urbe elaboratam a Lascare graecam grammaticam atque Hippolytse ab ipso fuisse dicatam En Mombritii de hoc celebri uiro loquentis uerba
,
. :

Hic erat, Hippolyta, quem tu licet inscia quondam Optabas; iustis faverunt sydera votis Huius apud te sunt primi commenta laboris, Qui te adeo dignam vidit cui iure dicaret Primitias, cuius vestigia pulchra secutus
.

Hoc

nunc donabo libello Quem neque si graium dici, nec forte latinum, Virgo, putes, lingua tamen est confectus utraque
ego,
si

pateris, te

.

.

Ex hoc postremo carmine manifestum fit hoc opus a Mombritio fuisse dicatum annum MGCGCLXV, quo Hippolyta ad maritum Alphonsum Calabriae Ducem
De Constantino Lascare plurimum
disseruit Saxius, col.
:

ante
tra-

*

CLXXX

et seqq.

,

ubi eius

breve refert elogium a Mombritio conscriptum

Te dedit ut nobis preeceptor, luppiter, esses Duxque novee fieres ad graeca volumina gentis. Te duce consuluit sit ut his Academia terris,

Ne

foret Actaeo

quo cederet Insuber

orbi.

: ;

^j

DE VITA ET OPERIBUS

BONIiNl

MOMBRITII

appellatur, ducla est; virgo enim ab ipso

eamque adhuc Mediolani commorantem
docent public^ tabulae qu^ antiquos Mombriti^ domus agros
,

^"ce"erum

licel

Boninus nosler nobili

e stirpe prodiisset

ut

famili^e, in Arch.vo'nobilissima3 Archinte^.

possidet; altamen, communi ut ipsemet fatetur in DUlogo

proxime

relatae

.

quodam poetarum fato, cum eg^estate luctari debuit, Mus^ cum auctore, quem praemisit hbello (^rammaticx Musa enim ita ad eum fatur
:

honos maioraque cervis Nomina, nominibus saecla nec sequa tuis Sperandum est, veniet multo cum foenore merces, Perfer; habet qui scit, praemia, multa pati

Fama

ferax et honestus

.

.

At

ille

repondet

:

ferax? dixisse ferox te, Diva, decebat, Quae mihi dat curas, quae mihi demit opes Ecquis honos nobis per te memoratur honestus? Non honor est nulla qui stipe fit, sed onus

Fama

.

.

Quid prodest mea Nomina, resque domi sit nimis arcta meae? Speravi, sperando gravis percussit egestas. Spe sine perdo nihil, spe duce sumo nihil
.

si cervos et saecula vincant

Neque tantum
santis

rei

domesticcC inopia laborasse Mombritium, sed etiam fortunae adversa^pius

exagitatum, deiectumque in extremam pene oblivionem colligo ex epislola, quam Ascaleon ValHs praefixit Bonini Momhritii poetse Mediolanensis Trenodiie, in funere Illusirissimi qu. D. D. Galeaz Marise Sfortix j dum primo illam ederet typis Alexandri Minutiani, anno MDIV In ea namque haec habet « Inspcctum aliquando leviter Mombritii libellum forte proximis diebus retraIngenio curaque operis delectabar, \'arie, dum fuit in manibus, aifectus sum ctavi
insolentia
. .

.

commovebar Vir enim omnino omni fere vita perpetuis fortunae plagis oblisus est Ex quo quasi stupeo quanam mente illa poemata conciperet, quae et Momidos libros duodecim, et Dominicae Passionis sex, et de Fortuna decem absolvit Quos si ocio ahundans insi^Miius exacturus fuit, doleo iusta illum ingenii aestimatione apud posteros carere Sed hic me monuit cogitatio nondum ab iniuriis fortunae tutum esse optimi vatis honorem nam ut foetum aliquem ea invita procreauit, sic eadem urgente non adeo diflicile est aboleri F^ortasse enim hoc unum quod asservabam, exemplar supererat Quocirca (quod possem) ei subvenire animum induxi plures enim sane casus elTugiet, quo plura diversis in locis condita fuerint exemplarecordatione autem eius
vita3

fortunaeque praecipue

.

piissimus ct excultissimus, in

.

.

.

,

.

,

.

ria, etc. »

nemo hactenus, quem viderim, indicavit Ducangius mvdiie et infnnx lalinitatis^ censuit ad annum usque M(^(^CCXC\'I vilani a Monibritio productam ait enim illius cura tunc editum fuisse Vencliis Papiie Vocahularium sed citra verum ignoravit enim vir doctissimus primam edilioncm huius Vocabuhu-ii quam, viginti ante ^'enetam annis, Mediolani Mombntius instruxlt, suo in fronte impresso epigrammate ac nomine Idem
e vivis decesserit
(iln.ssarii
.

Quo anno

in

pnrfalione

;

,

;

.

cpigramma et nomen recudil typographus \'enetus, ut videre licet in exemplari adhuc superslite in Hibliotlieca Ambrosiana inde vero error profluxit Ducangii, existimantis eam, quani antiquiorem putabat huius Hbri editionem fuisse Venetiis a
;
,

Monjbnlio curatam Ilaque, si coniecluris agenda res sit, censerem huius viri obitum 8Ului posse anno octuagesimo secundo saiculi XV; id enim suadere videtur tum advcnlus in hanc urbem Cieorgii Meruhe, quem e \'eneta urbe illo anno accersivit Ludovicus Sfortia Dux Mediolani ul in publico gymnasio latinas grsecasque literas doccrct. supenorc anno easdem prolitente Mombritio Philelphi successore, ut supenus innuimus; tum silenlium in historiis librisque editis, non amplius Mombritii
.

,

«

Num. XI.IV

novte cditionis, 1733 [Saxius];

cf.

ed. Didot, Paris, 1840,

I,

pag. 28.

,

DE VITA ET OPEIUBUS BONINI MOMBRITIl

XXI

nomen

referentibus post illum

annum, quoe omnia

indicio esse possunt, calamitatibus
.

et literariis laboribus

consumptum eo tempore

vivere desiisse

IV
Ex
los.

A. Saxii Catalogo Librorum^ Mediolani editorum Scccuto Historise literario-typographicee annexo
.

XV,

[1].

Historise

Augustx Scriptores sex^, A^Uus Spartianus lulius Capitolinus JEtius Lampridius , Vulcatius Gallicanus , Trebellius Pollio et Flavius Vopiscus , Mediolani , 1465.
,

Historiae scriptoribus fuse agit Albertus Fabritius in Bibliotheca tom. I, pag-. 546 et seqq. et tom. III, in Supplemento, pag. 85, edit. Hamburg-i anni 1722, ubi tradit geminam Mediolanensem huius codicis impressionem, alteram anni 1465 et alteram decennio post, curatam fuisse a duobus literatis viris Bonaccursio Pisano et Bonino Mombritio Glaudius Salmasius in praefatione ad Commentarios suos in Historiam Augustam, describens hanc primam editionem Mediolanensem, ait ig"notum sibi esse quis primus Auctores eiusdem in unum collegerit; quod certe ignorare non potuisset, si Mombritii seu Bonaccursii Pisani nomina uidisset, quibus adscribitur gemina haec editio, ut refert Fabritius Verisimile tamen est in ms. codice quo usi fuere memorati Mombritius et Bonaccursius praedicta opera, aliorum cura, iam simul coaluisse, adeoque Salmasium loquutum fuisse non de curatoribus editionis, sed de primo auctore qui dispersa veterum Scriptorum monumenta in unum corpus
latina,
.
. ,

De Augustae

redegerit.

[2].

Pauli Veneti Summulse^ seu Logicse Institutiones , in-4, per Christophorum Waldarfer, Mediolani, 1474.
satis nitido, sine titulis
,

Caractere gothico,
calce legitur

numeris paginarum, indice,

etc.

In

epigramma a Bonino Mombritio compactum, atque a me relatum in Historia literaria, ad hunc annum, in quo Christophorus Waldarfer typographus nominatur Chronica nota subsequitur Anno Incarnationis Domini MCDLXXIV die vero decima quarta mensis Decembris Mediolani impressum ...
. :

[3].

Historise Augustse Scriptores
lani, 1475
.

^

,

in folio, per

Philippum Lavaniam, Medio-

Caractere optimo, sine

titulis, indice, etc. Pra^cedit epistola
,

Bonaccursii Pisani ad
.

magnificum Equitem auratum Cicchum Simonetam quam dedimus fol. CCCCLVI Sequitur Vita Svetonii ex Domitio Calderino, Xicco Polentone, cum Ausonii carmiHistorise duodecim Csesarum, Mediolani impressum per nibus, etc. In calce Magistrum Philippum de Lavagnia MCDLXXV, die XX lulii ...
:

[4].

Papide Vocabularium^, in folio magno, per lani, 14:1 Q
.

Dominicum de

Vespolate, Medio-

Extat in Chartusia Papiensi, caractere nitidissimo et optima charta. Praecedit epi-

*

Cf. Bibliotheca

Scriptorum Mediolanensium,
et n. (a). et n.
(f).

I,

DLIX-DCVIII.

2 3

Ibid., pag.
Ibid., pag.

DLIX DLXI

4 IZ)icf., s

pag. Ibid., pag.

DLXII etn.

(q).
(f).

DLXV

et n.

.

jj„
stola

Papi*
:

a<l

filios.

DE VITA ET OPEHIBUS BONISI MO.MBRITII Mombritius ad lectorem Legilur eliam elegia quam Boninus
supellex
.

dirig^it

Quaeris gramraatico librorum quanta paret Sit satis? impensa quam sibi nemo
Scire iuvat,

nummi

sed abest pulcherrimus orbis
:

:

Est opus Pro love tempus

argento, qui didicisse velit
erit,

visum sternentur ad aurum Et nummis homines oscula thusque dabunt;
.

,

Tem[jlaque constituent, ut sancla pecunia numen Pra?cipuosque inter gaudeat esse deos per umbras Illa sed heu! tamquam lucem indignata, Errat, et inducto vix tenet ora die Mens illi penitus terris excedere; quorsum Nescio, sed fugiet EfTugiet? qua^ris Vel lovis cetherii superas concedet ad arces, Vel lovis inferni tertia regna petet Nobiscum dum vivat adhuc, abituraque nondum,
.
.
.

'

|

Sarcinulas plena colligat illa fuga si nequeant centuse volumina cogi, Nec picturatos detur habere libros, Non est quin saltem tenui tibi nummus in sere Palleat, impressos, hoc age, carpe libros; Quem vix transcriptum librarius asse dedisset,
.

Inclyta

Impressum, modicus
:

sit tibi

nummus, emes
.

.

Qualia qua? Papia? licet alta

volumina cernis,

i

Confer opus pretio dignius esse putes Dignius et tanto, quanto magis utile constet, Vir minus est, cui non commodus ille venit
.

.

Sive sacros Canones, sive civica tradere iura Quis velit, hoc medio discere multa potest Multa vel hinc petitis medicam qui quaeritis artem, Quique fit orator, quiquc poesin amet Gratam materiam rerumque vocabula late Exhibet, exhibitis non minus ordo placet, etc.
.

In calce

:

Inipresfum
die

Mediolani per Dominicum de

Vespola,

anno Domini

MCCCCLXXVf,

XII mensis Decemhris.

V
Kx eiiisdem
A. Saxii Cafalogo Librot^um^ qui Mediolani saeculo impressi fucrc, nhsque anni aut typographi aut loci nota
los.
.

XV
.

[I].

Eusehu Chronicnn
in

*,

in-4 macjnn, per Philippum Lavaniam, sine loco

et

anno

Kxtat

Hibliolheca .Vnibrosiana, caraclere
ctc.

romano

nitidissimo, et

ampla margine,
,

nhsque numeris paginarum,

Curavit hanc edilionem Boninus Mombritius civis Mediolanensis, nobililalis sanguinis clarus ; ideoque dubitari nequit peractam fuisse in hac mctropoli Typographum indicavit ipsemel Mombritius in suo epigrammate, fronti huius codicis aflixo, in Ikpc uerba
.

:

flistorias

Iloc libi

quicumque suo cum tempore quaeris, non amplo codice, leclor, habes
.

Condidil Eusebius tecimuiue, Ilieronyme, Prosper; Matthtfi pars est ultima Palmerii
.

Ihid.. pag.

Bibliothecn Scnpiurnni McfUolanensium, DCVIIIet n. h
.

I,

DCVIII-DCXV

,

;

,

,

DE VITA ET OPERIDUS DONTNl MOMBRITII
Omnil)us ut paleant, tabulis improssis ahenis Ulile Lavania gento Philippua opus; Hactenus hoc toto rarum fuit orbe volumen,

XXIII

Quod vix qui ferret taedia scriptor erat Nunc ope Lavanisp numerosa volumina nostri,
.

^re

perexiguo qualibet urbe legunt

.

Sequuiitur alia duo epigTammata, a Mombritio paritcr conscripta

.

Qui cupit annosi prius abdita tempora mundi Noscere transcriptos hos omat jcre libros Non calamo speret volucri, non condere penna, Plurima qui temptet menda patere solet, Seu sibi praescriptam servet iion linea sedem,
: .

Sive sua reges a statione cadant

.

Semper

in his

eadem

facies

idemquc

libellis
.

Stat tenor, et proprios continet ordo locos

Alterum.
Quidquid ab exortu mundiquc rccentibus horis, Pene sub hos gestum creditur esse dies
.

Codicis ex huius certa ratione videbis;
E^t

stipe

non multa

,

muUa

notanda feres

.

Circa
est,

annum MCDLXXV editum fuisse celeberrimum hoc opus, vulgarior cum Philippus Lavania nonnisi anno MCDLXXIII co^perit Mediolani
et

opinio
libros

excudere, ut in Proleg-omenis docvii, editio ista recenseatur
.

inter

primas Mombritii typog-raphicas curas

[2].

Bonini Mombritii^ ad Sancti.^simum D. D. Sixium IV, Summum Pontipcem de DominiccL Passiojie lihri quinque, in-4, per Antonium Zarotum, sine anno
.

nitido, absque numeris per Antonium Zarotum Parpaginarum Opus impressum Mediolani mensem Praecedit auctoris epigramma ad Sixtum IV

Extat in Bibliotheca Ambrosiana,
,

caractere quadrato

,

etc. In calce

:

.

:

Alter ab Insubribus liber, Optime Maxime prsesul, Te petit, hoc etiam pignus amoris habe Tu Franciscus eras, sacrae mirabile nomen
.

Ante crucis

;

vestis et crucis instar erat

.

Nunc autem
Cur

successor et hseres Isque sui ligno more pependit heri,
Petri
sis

cum

est quod timeam pendentem scribere Christum Et cruce confixum multa nefanda pati? Dedecus haec olim, sohsque latronibus apta, Nunc regum mediis frontibus extat honos Ex hac nostra salus veterisque redemptio culpse Ex hac ad cseli sydera terra patet Annue meque iube susceptum pergere munus Propositam Domini iam cano, Sixte, crucem
.

,

.

,

.

Frovecta iani
Poeniatis, in

confectum haec carmina
aetate
:

fuisse

hoc opus a Mombritio

,

docet initium

latini

Qui nimis absumpsi primos iuveniliter annos, Et Cyrrham et Musas et vana vocabula, Phoebum Inducens semper, nec iis aliquando quielus,

Omnia

christicolse forte inconcessa peregi;

*

Ibid., pag.

DCIX

et n.

(i).

,

.

.,

.

XXIV

DE VITA ET OPERIBUS BONINI MOMBRITII
Sero commonitus studia in contraria volvor, Meque mihi invideo; iuvat ad meliora redire,
Et iusto Musas odio Phaebumque loquacem Sectari, tutoque illis indicere bellum, etc.

opus illud quod memorat a se dicatum Sixto IV, in principio supedivinare non transmitteret rioris epi^Tammalis, aiilequam alterum hoc ad illum illius Pontificis nomine valeo, cum nulJa mihi occurrerit Mombritii lucubratio Summi In line additur eiusdem Poema de planclu Virginis, ac demum haec fiota signala Opus impressum Mediolani, per Antonium Zarotuni Parmensem

Quodnam

esset

,

:

.

.

[3].

Caii lulii Solini\ de Minihilihus

mundi in-4,
,

sine

anno typographo
,

et loco

e.xemphir in Bibliotheca Ambrosiana, caractere rotundo, nitidissimo, absque iiumeris pa;;inarum, priefalione, indice, etc. Editus fuit Solinus a Bonino Mombritio, cl ab eo dicalus /ier. in Christo Patri et Domino Antonio Trivultio, luris pontificii
I*'xlal

Doctori clarissimo, etc, e.xcuso in fronte epigrammale, quod recitavi in Historia mea Hanc edilionem ibidem vocat Mombritius lilcraria, ad annum .M(JCCCIAX1V priniilias sui hiboris quapropter opinari possumus circa illum annum in lucem proSequitur brevis ele^^ia eiusdem, de laudibus Solini diissc
.

;

.

:

Bonini Mombritii ad eumdem D. Antonium Triulcium in C. lulium Solinum de Mirabilibus mundi
Praefatio.

Dulcis et eloquio brevis est Solinus aperto

Quem
Omnibus

legis, et

dignus

ostendit totum

nam fuit ille legi cum gentibus orbem,
.

Et (jua^ sint paucis cognita, multa docet Oppida, lustra, viros, gemmas et flumina monstrat, Et quicquid mirum terra vel aequor habet Si cupis, Antoni, cunctarum ludicra rerum, Parvi de specula disce patente libri IIoc duce lustrandi parces nam sumptibus orbis,

Nec metues longae certa pericla viae Tutus nb impensa longoque labore videbis Protinus ingenti quicquid in orbe iacet Maxime, quo plus haec quam te fore digna, Triulci, Credidcrim, meritis ^aepe vocande tuis. Occurrunt multi quibus ocia nostra petuntur, Mombritiaque parent nomen habere lyra Nemo, quod in populo famam se speret habere, Digna licet divo Ca^sare bclla gerit;
. .

.

iEmuIa

lunari vel comparet oppida cfelo, Aut lilulis magnum vincat, et aere Mydam Si non ipse sibi famam scribendo pararit, Aut habeat pro se qua? memoranda canat

:

Parcile; debotis sciiptoribus onmia, reces,

Tu simul

Et qua,'cumque supra nomina vulgus habet his famam, pylios sperabis et annos, Vorsibus et disces non moriendo mori
.

.

Contemplas

dexlro quod lumine Musas Prospicis, et dignus dignas honore foves
aliis

.

[41.

IU>io,H Ascr.Ti

p,,clu.

r.oor,,ia,n\ ,
.,

comersum cum durla, m-i, sine

Xicoho de Valle
.

e greeco in

htinum
tra-

/l,c„!,„ni,
loco,

Donino Mon.hrilio in heroicum carmen nnno el lypognipho

'" ""^"°^''"» Ambrosiana, caractere crass.ori sed pulchro, ansquc tilulis, numens al.LTcmullfV"''" paginarum, etc.

'

"Hit^T^"''"'''""

^'-'''"'"""^i"".

I

pag.

DCIX

et n. (k).

,

,

DE VITA ET OPERIBUS
[5].

liONINI

MOMBRITII

XXV
diijestse, volu.

Vitse

Sanciorum^ a Bonino Momhritio collecim, ei alphabetice mina II, in folio prsegrandi sine anno iypographo ei loco
,

,

Extant in Bibliotheca Ambrosiana, romano oplimo caractere Praecedit epigramma ad Magnificum Virum splendidissimumque Equitem auratum, Cichum Simonettam, Illustr. et Excels Ducum Mediolani Secretarium
.

.

.

Ciche, salus

regum

^.

Ex
et

hsec editio,

tempus eruitur quo peracta est Mediolani omnium ore celebrata quod intercessit tutelam lohannis Galeatii a Gicho susceptam annum MGGGGLXXX, quo miserrime Gichus obiit, manu carnificis De iniusta
hisce carminibus

nempe
hac

illud

.

adnotavi in Historia mea literaria ad annum MGGGGLXXV Pra^cedit tabula alphabetica Sanctorum quorum Vita3 in primo volumine describuntur ^ altera enim tabula sequenti praeligitur, indicatis ubique numeris romanis pag-inarum qui tamen ad earundem marginem minime impressi Post relatum superius epig-ramma, sequitur eiusdem Mombritii brevis elegia sunt

indignaque

csede

aliqua

,

.

:

,

.

:

Queeris in hoc, quse sit farragc*

Gum

Bibliothecas perlustrarem

,

aliqua mihi occurrerunt huius operis exemplaria
;

,

raritate sua

maximo in pretio habita verum animadverti ferme in omnibus deesse unam, quae claudil Vitam Sancii Nichasii et sororis eius Eutropiae in columnam paucis vero eandem inveni, caractere eodem antiquo excusam^. Inter haec postrema,
;

illud

Bibliothecse Ambrosianse de integ^ritate gloriari potest

.

Gonsideranti autem

mihi qua de causa evenerit ut alia exemplaria manca essent, alia integ"ra, nullam verisimiliorem censui, nisi quod typographi sero admoniti de errore ab ipsis per oscitantiam commisso, in reliquis, quae adhuc venalia supererant, illum emendaverint paginam omissam imprimendo ... In calce nostrae editionis, ante Vitam sanctae Monicae, extra ordinem alphabeticum ibidem positam, legitur sequens epigramma Bonini Mombritii

ad eundem Gichum Simonettam, quod, ne longiori carminis descriptione molestus fierem, passim contraxi
:

lectori

Parcite compositis'

VI
Ex Ph.
Argelati Bibliotheca Scriptorum Mediolanensium''

Gens Mombritia, sive Mombreta et Montebreta quandoquidem appellata, floruit in hacurbe ab anno christiano MGGGLXV usque ad MGGGGLXXXIV, ut agnovi a serie
*

Ibid., pag.

DCX

et n. (m).

Vide infra, pag. 10. 3 Utraque tabula revera, primi scilicet et alterius voluminis, praefigitur tomoprimo, sed secunda initio tomi secundi iteratur. ^ Vide infra, pag. 10. Unam aut alteram variam lectionem huius elegise in textu Saxn annotare iuvat pro linea 28 dictae paginae nostrse editionis, sic legit ille
^
:

:

Pabula, vincentes et mellimella dapes?

Ibidem, linea 46, habet ut Mombritius

:

martyras. Denique, pag. 11, Hnea prima

:

Delicias quibus et opes tempsisse caducas.

Istam columnam suppletam habemus ex exemplari Bibliothecae Regiae Monacensis unde textum recepimus, charactere equidem antiquo , sed non eodem neque eiusdem puichritudinis ac reliquum Sanctuarii. ^ Cf. infra, tom. II, in fine textuum Mombritianorum.
5
"^

Tom.

II, col.

939-941.

,XVI

DE VITA ET OPERlBrS BONINI MOMBRITII

usque ad de Mombreto incipiente genealogica amicissimi Siloni a Princivallo qui anno MCCCCLXX, cum Boninum nostrum, Barlholomrei sive Bartholc-e filium fidelitatem iuravit Galeacio Mariae Sforti» Ticinensis aliis incolis nobilibus Porl^ ipso plures historici litterarii loquuti sunt, quos inter est clarissiMediolani Duci De Ad comprobandam antiquis in tom. III de Scriplorihus Ecclesise
,

.

mus Oudinus,

.

ipse affert Antor «talem Mombritii nostri sub typographias nascentis initium, testem nium Faurum doclorem Sorbonicum et Caroli Mauritii Tellerii in archiepiscopatu

eique vindioat Catalogum Bibliothecse eiusdem Eidem Catalogo ultimam Pra*sulis, Parisiis impressum typis Regiis, anno 1643, in-fol. manum, post morlem Antonii Fauri, Nicolaus Clemens Regiae Bibliothecae custos

Hhemensi

|,'eneralem

\'icarium,

adiecit et

edendum
a

curauit

.

Ex

ipso igitur Catalogo
,

Oudinus editionem Vitarum
figit,

Sancfnrum

sed revera nulla anni indicatio repertur in facit editione supradicti operis, qua^ unica fuit tantum Mediolani, nec hic aut alibi recusum fuit hoc o[)us, ut suspicatur idem cl. Oudinus K Parcendum interea non est Philippo Picinello, qui et nomen Bonini Mombritii in loannem Mombretum mutavit, et perperam
,

Bonino nostro susceptam Pelro de Natalibus synchronum

in

annum MCCCCLXXXII

eundemque

ex uno duos fecit auctores, atque annum edilionis Vitarum Sanctorum pessime, ex Moriggia, signavit in annum MCCCCLIII; quo anno nondum ut opinamur, orta fuerat ars tvpographica Mediolaiii Nos vero ex epistolis doctissimi Candidi Decembrii auctori noslro scriptis, facile ag-novimus, iam in litteris eruditum extitisse anno
,
.

Ludovicus item Sangallus, Artis primaria? in amplissimo Ticinensi p^vmnnnio inlerpres, eum vocat disertissimum romanse linguae professorem, in oratione Ex aJiis operibus a nobis infra recensendis, poeta hahita pro I. L. D. Pctro Crasso quoque primi nominis suae a?tatis merito agnoscitur et linguae graecae peritissimus Sed cum de ipso abunde clarissimus Saxius in sua Historia typographica disserat, noa oonlcnli snmus lectores ad eam remittere Quo tempore obierit incertum est; extremam vero diem clausisse antequam Sccculum XV impleretur, innuit epistola Alexandri Minutiani pra^fixa Epicedio heroico carmine condito in funere Galeacii Mariae Sfortia», ut infra, in qua de variis eiusdem vitae vicibus atque operibus ab ipso olahornliH. tanqnam si e vivis ereptus iam foret, disseritur data est autem epistola anno .MDII .Nos inlerim enuntiamus lucubrationes ipsius, quas vidimus
.

MCCCGLX

.

.

.

,

:

.

.

\'idelicel*
Vitfc et

:

I.

Acta Sanctoruni collecta et edita per Boninum Mombritium Mediolanensem, cum hac inscriptione « Honestissimo Equiti Cicho Simonetae Ducum .Vlediolanensium Secretario » Ipsas ego inspexi variis in bibliothecis manuscriptas in pergameno, ab editis diversas, et signanter in Bibliotheca Eremitarum S. Marci huius urbis extat volumen ingens Vitas Sanctorum continens, «^ub nomine Mombritii, ordine diverso dispositas, mutatis plunbus quoque verbis Incipit a sancto Martino episcopo, deinde sequitur ut
:
. .

sacerdotis et martyris, Glementis rnartyris et apostoli, Nicolai episcopi et confessoris, sancti Ambrosii episcopi et confessoris Vita, impressa longior » Sequitur Vita sancti Georgii martyris, quae deest in impressis Habentur aliorum Vitee, inter quos sancti Syri cpiscopi Ticinensis satis longa Codex videtur auctographus, aut saltem sa*culo Mombritii conscriptus
:

infra

^^

Passio sancti

Komani

episcopi,

Andrew

.

.

.

.

II.

Scriptorcs /risfori^c Aufjusf.r edidil Mediolani, ut varii contendunt, anno 1465, sed I-abncius tomo V Bihtiothecx latinx Meclii sevi^ credit verius 1475

m

typis

commissos

.

De hac

re fusius

cl.

Saxius in Historia typographica

.

'ptis,

, ,

DE VITA ET OPERIBUS BONINI MOMBRITII
III.

XXVIl
ael

Chronicon Eusehii Hieronymi, Prosperi
,

MCCGGXLVIII,

el Matthsei Palmerii usque Mediolaai, 1475, iu-fol.

annum

IV. PapiiB Glossarium, Mediolani, 1476, die 12 Decembris; quod magno usui fuit celeberrimo Ducang-e in texendo suo Glossario latino , ut scripsit cl. Muratorius in tomo III Antiquitatum Italise Medii wvi, col. 913
.

V. Bonini Mombritii poetx Mediolanensis Threnodiee in funere Illustrissimi quondam Domini Don Galeaz Mariae Sfortise libri duo Mediolani, apud Alexan.

drum Minutianum,

1504, die 2 Martii, in-4

.

VI. Hesiodi Theogonia e grseco in latinos versus translata : extat in Bibliotheca Ambrosiana, impressa sine loco, anno et typographo, in-4 Editam quoque
.

asserit Basileae

apud Oporinum

,

Draudius

in Bibliotheca classica
I

^,
.

loannes

lacobus Frisius in sua Bihliotheca et Giraldus in libro
In supradictis editionibus sunt uariae epistolae
britii nostri,

de Poetis

,

praefationes et

epigrammata Mom.

de quibus diligentissime atque erudite loquitur cl. Saxius Sequuntur manuscriptis titulis a nobis inspectis, ut iacent
:

VII.

Ad Magnanimum
glorioso
in Bibliotheca

et

cum Antonia Ludovici Vermii

Potentem D. D. Sfortiam II Vicecomitem, de eius coniugio filia, epitalamion Bonini Montehreti
.

(Mombritii), ex parvo codice manuscripto vetere charactere exarato, existente

Ambrosiana, num. 145, versu hexametro

VIII.

Ad

Illustrem et Excelsam Hippolytam Vicecomitem , principem Capuse Calahriseque Ducissam, Bonini Mombritii Canonum in Grammatica Grsecorum liher primus Opus versibus est conscriptum Ms. in Bibliotheca Ambro.
.

siana, in-4, pagg. 75,

num.

264, forsan auctographus

.

IX.

Ad Magnanimum
lihus
festis

et

Potentem D. Trisianum Vicecomitem, de eius nuptia.

Mombreti Carmen Ms. Ambrosianae signato G, num. 42, in-4
cod. 1502
.

pagg-.

17,

in

codice

Bibliothecae

et in Bibliotheca

Regia Parisiensi,

X.

Ad

niustrissimam Excellentissimamque D. libri XII Bonini Momhritii poema. In
j

Bonam Mediolani Dueem Momidos
fine sic legitur
:

Sex ego codicibus morosas damno puellas, Moratas totidem quas cano, lector, habes

.

Ms.

in-fol.

forsan auctographus

,

pagg. 416, in Bibliotheca Ambrosiana

signato G,

num. 113
.

.

XI.

De

varietate fortunse

de

quo Saxius

et

Ms. in Bibliotheca Francisci I Regis christianissimi lacobus Bergomensis in Supplemento Chronicorum,

libro

XV

.

XII. Momhritii Mediolanensis de vita D. Hieronymi Carmen Ms. in Vaticana, Bihliotheca Bihliothecarum manuscriptorum cod. 3722; ex Montfaucon,
.

tom.

I,

p.

110

.

XIII. Buccolica

Parisiensi, cod. 669; ex Labbei Bihliotheca

ad Galeatium Mariam Vicecomitem Extat in Bibliotheca Regia manuscriptorum
.

.

XIV. Bonini Momhritii Mediolanensis ad Sanctiss. Dominum Sixtum IV Summum Ms. Pontificem de Dominica passione lihri VI, carminibus hexametris in-fol. extat in Bibliotheca fratrum Augustinianensium Cremae
.

.

*

Georgius Draudius, Bibliotheca

classica, Francofurti, 1611, 3

tom. in-4.

jxy,„

XV

DE VITA ET OPERIBUS BONINl MOMBRITII iuvenilium et Epistolarum Petri Candidi In codice manuscripto Epigrammatum pnmum, apud PP. Theatinos Decembrii, qui inscribitur Volumen vigesimum Bonini Mombritii ad Petrum carmina D. .Anlonii Mediolani, extant plura cum pluribus eiusdem ad Boninum Candidum Decembrium,
.

agunt Bollandisti, Sitonus in Schedis , Morig^ia in libro III Sixtus Senensis in Bibliotheca sacra, ,\oJjilitatis Mecliolanensis, cap. XXVII, in Athensea, pagg. 96 Conradus Gesnerus in appendice Bihliothecse et Picinellus et 312

De eo pr«ter

citatos

.

Addenda

^

ad articiilum

MCXXXII.
.

fBoninus .Mombritius; natus est Mediolani, anno MGGCCXXIV, teste Donato Bossio* in Chronica Mediolanensi, ad eundem annum, pag-. 258
.\\i. (Jarmeii lalinum
:

Extat ad calcem
in Ilistoria

Summularum
.

Pauii Veneti, cuius editionem
.

Mediolani, apud Waldarfer, anno 1474, curavit Mombritius noster
ciar.

Vide

Saxium,
.

typographica^
lulii Solini,

XVII.

.Aliud simiie

Extat in fronte

edi curavit Mombritius, reticens ipsumque .Anlonio Trivuitio luris pontificii doctori clarissimo, postea Car(linaii, ut in eiusdem articuio nuncupavit, carmine latino supra indicato Vide Saxium ioco cilato *.
,
.

De mirahilihus mundi Hunc librum locum annum et typographi nomen,
.

Wlil.

Kpistola' ad

P.

tgpographica,

coi.

Candidum Decembrium citantur CCCII, ad calcem ^.
.

a clar.

Saxio in Historia

M\. Poema
editi

dc pl/inctu Virginis Extat ad calcem par Antonium Zarotum, sine anno,

libri

de Dominica passione, Mediolani Vide Saxium,
.

pag.

DCIX«.
Chronici Eusebiiy Vide Saxium, pag. DCVIIP.
in

XX.

Tria

epi^^rammata extant
.

fronte

Mediolani

editi

per

Phiiippum Lavaniam

\\i. Eiepioiaj

tres ief,'untur in opere de Vitis Sanctorum, una ad lectorem, aliae duae ad (^ichum Siinoneltam, cui librum dedicavit Vide Saxium, pag. ^
.

DCX

Epistoias piures ad

Dccembrius,

monet

ci.

dedit uir doctissimus Petrus Candidus qua^ manuscripta? reperiuntur in codicibus Ambrosianis, uti Saxius in dicta sua Typographica historia]^.
ut supra
,
'\

Boninum Mombritium

Scriptorum Mediolanensium , II, col. 2008. Gestorum dictorumque memorabilium temporum ac conditionum muUtionum human.irum ab orbis initio ad nostra tempora, Mediolani, 1492 in-folio.
'

liibliothrca

»

Bossius Donatus

,

,

et

Cf. suprn, pag. xv, xxi.
*

'

'

Cf. pag. XVI, XXIV.
Cf.

Memone

^

pap. XVI.

.

KpislolHm aliam Bonini Mombritii memorat Anton-Francesco Frisi,

ntor,che di
.'"•/.^'

Monza

e

sua corte ,

III,

in

Appendice
:

:

Delle edizioni del secolo

XV,

'j;'*'"'^^';

Monzese, his vcrbis « XII. La Tebaide di Publio Papinio 5«z.o l^hn -\II- Volume con catcna, in-folio, scgnato L. Precede air opera una lettera di Bomno Momhnz.o M. anesc profcssore d'Eloquenza in patria nel
^^l^^^^oteca
,

nel
"
'

U72T
Lcguntur

"'^^''^**""- ^^'''°"' '^"°^^

""^^^

^l Sassi,

1481, a Bartolomeo e verosimilmente seguita in Milano

Cf. png. XXIII.

Cf. pag. XVI, XXII.
elepia^ infra pag. 10 ct

tom.

II,

U.

supra. pag. xv.i.

De Pet.o Candidio Decembrio

ad calccm textus Mombritiani. disserit Saxius pag. 291-306.

,

DE VITA ET OPERIBUS BONINI MOMBRITII
Ei dicavit Gaspar Lampug-nanus librum Svetonii Tranquilli Mediolani editum, de quo vide Saxium, col. DXLII
'
.

XXIX

De
:

viris illustrihus

De eo

Scaliger,

lib.

VI De arte poelica, pag. 770,
;

haec habet

«

Mombritius gene-

rosioribus utitur dicendi leg-ibus
deiicitur de animi contentione
.

et

cum multa

admittat, constat sibi tamen, neque

»

* Refert eo loco Saxius epistolam dedicatoriam Gaspari Lampugnani, qui vocat Mombritium « virum eruditissimum ac in omni genere litterarum consummatissimum », sic denique eum alloquens « Idque abs te, vir consummatissime, supplex peto, me pro tua singulari mansuetudine venia dignum existimes, si de tua eximia laude summaque virtute conticuerim; quae quidem tanta est, nam pro tua excellenti virtute inter cseteros poetas hac aetate fulges, velut inter ignes micat luna minores, librorum amplitudine a te magnifice editorum, ut disertissimus quisque grave sibi atque perarduum onus impositum censeret, si eas litterarum monumentis, ut iam par esset, tradere cogeretur... »
:

i

I

.

,

Qui per fidem vicerunt regna, operati sunt

iustitiam, adepti sunt

repromissiones y obturaverunt ora leonum, extinxerunt impetum ignis
effugerunt aciem gladii, convaluerunt de infirmitate , fortes facti sunt
in bello , castra verterunt

exterorum

:

acceperunt mulieres de resur-

rectione mortuos suos. Alii

autem

distenti sunt

non suscipientes redemet

ptionem, ut meliorem invenirent resurrectionem. Alii vero ludibria
verbera experti, insuper et vincula et carceres
:

lapidati sunt, secti
:

sunt , tentati sunt , in occisione gladii mortui sunt
melotis,
in pellibus

circuierunt in
:

caprinis
:

,

egentes,

angustiati ,

afflicti

quibus
et

dignus non erat mundus

in solitudinibus errantes,

in

montibus

speluncis et in cavernis terrse. Et hi omnes testimonio fidei probati...

acceperunt repromissionem
Hebr., XI, 33-39.

1

1

I

I

.

TABVLA

IN

SEQYENS SANCTVARIVM
.

Abundius confessor et episcopus comensis folio primo Abundius et Garpophorus martyres fo ini Abachuch require in sancto Mario Abdon et Sennes martyres fo vi Achatius martyr fo vi Achileus martyr require in sancto Nereo Adrianus martyr cum aliis Iriginta tribus fo vii Aduentor Octauius et Solutor martyres fo xii Aphra et Ililaria cum Sociis mar. fo xii Agapetus martyr fo xiii+ Agapetus alius martyr require in Xisto Agape martyr require in sancto Chrysogono Agapelus papa fo xxiiii Agatha uirg^o et martyr fo xvi Agnes uirgo et martyr fo xviii Agricola martyr require in sancto Vitali Alexander Euentius Theodulus et Hermes rnartyres fo xx Alexander cum Sisinio et martyrio require in sancto Sisinio Alexander martyr fo xxiiii
. . . .

5

.

.

.

.

.

.

.

.

lo

.

.

.

.

.

.

.

.

15

.

.

.

.

.

.

.

.

20

Alexius confessor fo xxiii Ambrosius episcopus mediolanensis fo
.

.

.

xxv
.

.

Amelius et Amycus martyres fo xxxi Altinus martyr require in sancto Sauiniano Albanus martyr fo xxxiii Amantius martyr require in sancto Gethulio Anastasius monachus et martyr fo xxxiii Anastasia martyr require in sancto Ghrysogono Antoninus martyr fo xxxiii Antonius abbas et heremita in fo xxxviii Antonius martyr require in sancto Eusebio Antonius confessor ordinis minorum fo Iii Andreas apostolus fo Iv Antiochena quaedam uirgo fo Ivii Augustinus episcopus et confessor fo Iviii ApoIIinaris episcopus Rauennas et martyr fo Ixii Artemius martyr require in sanctis Marcellino et Petro
.
.

.

.

25

.

.

.

.

.

.

.

.

30

.

.

.

.

.

.

.

.

.

35

.

.

.

Arnulfus episcopus Metensium

fo

.

Ixv
.

.

Audactus require in sancto Felice Audiphax et Abachuch require in sancto Mario Albinus episcopus require in sanctis Amelio et Amyco martyribus
.

40
.
|

Babyllas episcopus et martyr cum tribus pueris fo Bacchus martyr require in sancto Serg^io Blandino"'' martyr require in sancto Pontico Barnabas apostolus fo Ixviiii
. . . .

.

Ixviii

.

45

Barbara uirg-o et martyr fo Ixxiiii Bartolomaeus apostolus fo Ixxvi Basilius abbas et confessor fo Ixxii Basianus episcopus laudensis et confessor Blastus''" episcopus et martyr fo Ixxxi Basila Prothus et Hiacynthus martyres fo
. . . .
.

.

fo

.

Ixxviii

.

.

.

50
.

cxl

.

2
.

TABVLA
.

TN

SEQVENS SANCTVARIVM

Basilides marlyr fo Ixxxiii Simplicio Beatrix martyr require in sancto

.

BeiiediCtus

Abbas

fo
.

.

Ixxxv

.

5

Bernadus^ abbas fo Ixxxxvi Benignus presbyter fo cxlvii Brilius episcopus et confessor fo
. . .

.

Ixxxv

.

Bri^ida uirgo fo

.

cxliiii
.

.

Bobo
10

\'iqueriensis fo

cxl

.

Bonefacius marlyr et A^lae fo cxlvi Bonus martyr require in sancto Slhephano papa
.

.

.

li

Calocerus marlyr fo cxlviii Calimerus episcopus mediolanensis et martyr require in Faustino et louita cl Calistus papa et martyr fo Carpophorus martyr require in sancto Abundio martyre Calumniosus martyr require in sanclo Stephano papa Candida martyr require in sanctis Marcellino et Petro martyribus Cancius Cancianus et Cancianilla martyres fo clvi
.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Clara uirgo fo
50

.

clxv
.

.

Casianus marlyr fo clvii Casius et Florenlius martyres
.

cum

sociis

eorum
.

et

Gerontius martyr

cum

sociis

fo

.

ccxviii

.

Castulus martyr require in sancto Sebastiano

Cathedra
7'j

saiicti petri fo

.

clviii
.

.

_
.

Caterina uirgo et martyr fo
.

clx

Caterina uirgo de Senis fo clxviii Claudius Nicostratus Symphorianus Castor+ et Simplicius fo clxii Claudius alter et Castorius martyres require in sancto Sebastiano Caurianus marlyr fo ccxv Cecilia uirgo et martyr fo clxxxviii Celsus martyr require in sancto Naazrio^ Celsus romanus et alii consortes martyres fo ccxvi Cleemens papa et martyr fo clxxxxiii
.
. . .
.

.

.

.

||

.

.

.

.

.

35

clxxxxv Crescentianus martyr require in sancto Marcello papa Censurinus marlyr cum sociis fo clxxxxvii
.
. .

Caisarius martvr fo

.

.

Cerealis martyr require in sancto Gethulio

.

Cyprianus martyr
Crispinus
40

fo

.

clxxxxviii

.

martyres fo clxxxxviiii Chrysantus et Daria martyres fo chi Chrysotheles martyr require in sancto Polocronio Cyriacus martyr fo ccxvi Cyrilla martyr require in sancto Hippolito
et Crispiiiiaiius
.

.

.

.

.

.

.

.

Chnsogonus Anastasia Agape Grysonia Irene Chrysonia require supra in Chrysogono
.

et

Theodota martyres

fo

.

cc

.

45

Christina uirgo et martyr fo
.

.

cciii
.

.

10

Christophorus martyr fo ccv Columbanus abbas fo ccvii Columba martyr fo ccviiii Clodoaldus presbyter fo ccviiii Concordius martyr fo ccx Concordia martyr require in Ilippolyto Cornelius papa fo ccx
. . . .
.

.

.

.

.

.

.

Cosmas ct Damianus fo ccx Cucuphatus et Felix martyres
.

.

fo

.

clxxxxviiii

.

55

Crucis inuentio fo ccxii Crucis exallalio fo ccxiii
.
.

.'

.

Cruciiixi ad

decem

millia

militum

fo

.

ccxiiii

.

.

TABVLA

IN
.

SEQVENS SANCTVARIVM
.

3

Dacius episcopus mediolanensis fo ccxvnii Damianus martyr require in sancto Gosma Decoratus diaconus martyr require in sancta Sophia Dedicatio Basilicae sancti Michaelis archang^eli fo ccxviiii Demetrius thessalonicensis martyr fo ccxx Desyderius episcopus et martyr fo ccxx Dionysius Rusticus et Eleutherius martyres fo ccxxi Donatus episcopus et confessor fo ccxxxii Donatus episcopus et martyr fo ccxxxiiii Domninus martyr fo ccxxxv Domitila Euphrosyna et Theodora uirgines et martyres cum Sulpicio martyribus fo ccxxxviii Donatianus et Rogatianus martyres fo ccxh Donatilla et Secunda uirgines et martyres require in sancto Maximo+ Dominicus confessor et ordinis praedicatorum instilutor fo ccxh Dorothea uirgo et martyr fo ccxlviiii Dorqtheus thebseus fo ccxviiii
.
. .
.

.

.

5

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

lo

et seruiliano

.

.

.

.

|

.

.

.

15

.

.

.

.

Edualdus martyr require in sancto Sauiniano Elimias martyr require in sancto Polochronio Erasmus martyr fo cclxx^^ Eugenia Prothus et Hiacynthus martyres fo ccl^ Eleutherius episcopus et martyr fo ccl Elisabet filia regis Hunniae uulgo ungariae fo cclxvii Euplus leuita et martyr fo cclii Eulalia uirgo et martyr fo ccl+ Eusebius martyr cum sociis fo ccliii Euphrosyna uirgo et martyr fo cchii Euphrosyna altera martyr require in sancta Domitila Euphemia uirgo et martyr fo cclv Euprepius martyr require in sancto Cosma Eusebius presbyter fo cclviii Eusebius confessor et episcopus Vercelensis fo cclviii Eugenius episcopus fo ccxli''' Eustachius et filii martyres fo cclxii Euchario+ martyr require in sancto Trophinio^ martyre Eutices martyr require in sanctis Nereo et Achileo martyiribus+
.
. . .
.

20

.

.

.

.

.

.

.

.

.

25

.

.

.

.

.

.

.

.

30

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

35

Eustorgius episcopus et confessor fo cclxvi Exuperantius martyr require in sancto Sauino martyre Exuperantius alius martyr require in sancto Stephano papa Exuperia martyr require in sancto Stephano papa Exanthus martyr require in sancto Fideli
.
.

.

.

.

40

.

Fabianus papa et martyr fo cclxxxxvii Flaccus martyr require in sancto Terentiano Flauianus et Fausta cum sanctis uirginibus
.

.

Daphrosina

et

Bibiana martyribus
45
.

fo

.

cclxxxxiiii+

.

Franciscus confessor ordinisque fratrum minorum institutor fo Fausta martyr fo cclxxxxvii Faustinus martyr require in sancto Galocero Faustinus alter martyr require in sancto Simplicio marlyre Faustus martyr require in sancto Stephano papa Febronia uirgo et martyr fo ggIxxxxviii
.
.
.

cclxxv

.

||

.

.

50

.

.

Felix presbyter Nolarius fo

.

ccciii

.

Felix pontifex et martyr fo
Felix et

.

gggvi
.

.

Audactus martyres fo ggcvii. Felicianus martyr require in sancto Primo. Felix et Fortunatus martyres fo cccv
.
.

55

i

.

TABVLA SECVNDl VOLVMINIS
4

in sancto Nabore Felix alius martvr require filiabust martynbus fo Felicitas cum septem eius

.

cccvi

.

sancta Petronila Felicuia martyr require in
.

Florianus martyr fo
5

cccv
cccvi

.

Eu^oliust martyres fo Frucluosus Augurius et fo F.xanthust et Carpophorus martyres
Fidelis

Flocellus martvr fo

.

.

.

cccvn
cccviii

.

.

.

,0

Rusticus martyres fo ccciii cccviiii Fulpentius Ruspensis episcopus fo cccx Fuscianus et Vicloriat martyres fo fo tubizacensust et Pelrus Aulanus episcopus

Firmus

et

.

.

.

.

.

.

.

cccx

.

Felix

Fides uirgo

et

Caprasius martyres fo

,

cccx
.

.

Fortunatus martyr require in Ilerma^^ora Forlunatus alter require in Felice martyre
15
.

.

Gallus abbas f<. cccxi. martyres Gallicanus Ililhirinus ac lohannes et Paulus Galdinus episcopus mediolanensis fo cccxii Gauinius martyr require in sancto Saturnino
.
. .

fo

.

cccxvii

20

Gaudcntius episcopus Nouariensis fo cccxiiii (icntianus et Victoriat martyres fo cccxl
.

.

.

.

Germanus episcopus antisiodorensis fo cccxviiii Germanus episcopus capuensis fo cccxxv
.
. .

.

(lermani duo marlyres fo cccxli (iel})ulius .Amantius et primitiuus marlyres fo
.
.

.

cccxxvii

.

25

Greporius Gregorius Greporius Gregorius Gregorius

papa fo martyr require in sancto Eusebio presbitero nazanzenus fo cccxl spolelanus presbiter et martyr fo cccxli
.
. .

cccxxviii

.

.

.

.

30

3'j

lingonensis episcopus fo cccxxxii martyr fo cccxxxiii (ienesius Genesius arelatensis martyr fo cccxli (ieminianus episcopus el confessor cccxxxiii Gordianus et Epimachus martyres fo cccxxxvi Geruasius et Prothasius mediolanenses martyres Guinifortus marlyr fo cccxxxviii Guiniboldus marlyr require in sancto Guiniforto Gorgonius et Dorotheus martyres fo cccxl.
.

.

.

.

|

.

.

.

.

.

fo

.

cccxxxvii

.

.

.

.

.

TABVLA SEGVNDI VOLVMINIS
40

Hermes martyr fo Hermes alter martyr require
.

i

.

i

in sancto Hippolito Hcrculanus episcopus fo Hermaporas et Forlunalus martyres fo Hermolaus martyr require in sancto Pantaleone Hermitius martyr require in sancto Pantaleone Hermocrates martyr require in sancto Pantaleone Hilarius episcopus et confessor fo iiii Hilarion monachus et heremita fo vii Hiacintus leuita et martyr f o xiii.
. .

i

.

.

i

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Hippolitus inartyr fo
50

.

xiiii

.

Hieronimus presbyter et confessor fo xv Honoratus martyr require in sancto Stephano papa
. .

.

lacobus apostolus lacobus apostolus

fo

.

xviii

.

filius

Zcbedei

fo

.

xviii

.

TABVLA SECVNDI VOLVMINIS
lacobus nisibenus episcopus et martyr fo xlviiii lacobus intercisus martyr fo xx Ianuuarius+ beneuentanus episcopus et martyr fo xlvii lanuarius alter martyr require in sancto Saturnino Ignatius episcopus et martyr fo xxiii lohannis baptiste capitis inuentio fo xxni Innocentius dertonensis episcopus fo xxvii luentius episcopus require in sancto Syro lohannes apostolus et euangelista fo xxviiii lohannes confessor panariensis fo xxxii lohannes Chrysostomus fo xxxni lohannes et Paulus martyres require in sanctis Gallicano et Hilarino martvribus louita martyr require sancto^ Faustino martyre lohannes eleimosynarius fo xxxv lohannes alius martyr require in sancto Stepnano+ papa lustina et Gyprianus martyres fo ccclxxviii+
. .
.

5

.

.

.

.

.

.

5

.

.

.

.

.

.

.

.

.

lo

.

.

.

.

.

.

||

.

15

.

.

martyr fo xl Iulianus+ martyr fo xli luliana martyr require in sancta Barbara lulianus et Ferreolus martyres fo xlviiii
lustina uirgo et
. . .

.

.

.

.

20

luentius confessor fo

.

xliii
.

.

lonius martyr fo
Isichius

.

xliiii

martyr require in sancto Romano martyre
.

.

Irena martyr require in sancto Ghrysogno''"
lullius senator

martyr

fo

.

xliiii
.

.

25
.

lulius sacerdos et confessor fo

xlnii

lulianus presbyter et confessor require in lulio proximo lulianus et sancta Basilissa coniug-es et
lustus martyr fo
.

.

alii

.

consortes

omnes martyres

fo

.

xlvi

.

xviii+

.

lusta et Rufina uirgines et martyres fo

.

xlviii

.

30

Lambertus episcopus f o 1 Laurentius leuita et martyr fo 1 Laurentius alter martyr require in sancto Gaudentio Largus martyr require in sancto Marcello papa Leo et Marinus martyres fo lii Leo papa fo.lv. Leontius martyr require in sancto Gosma Leodegarius martyr fo Ivi Leonardus confessor fo Ivi Lucas euang-elista fo Ivii Lucas alter diaconus et martyr require in sancto Polochronio Lucia uirgo et martyr fo Iviii Lucia et Geminianus martyres fo Iviiii Lucius martyr require in sancto Hippoliso^ Lucianus et Martianus martyres fo Ixii
.

.

.

.

.

.

.

.

35

.

.

.

.

.

.

.

40
.

.

.

.

.

.

.

.

45

Lucianus alter beluacensis fo Ixvi Lucina martyr require in sancto Stephano papa Luxorius martyr fo Ixiii Lodouicus confessor rex Francie fo Ixiiii
. .

.

.

.

.

.

Lupus confessor

fo

.

Ixvii

.

50

Machabei martyres fo Macra uirgo et martyr
.

.

Ixviii

.

fo

.

Ixviii

.

Malachias episcopus et confessor fo

.

Ixxviii

.

Mames martyr fo Ixvini Mamertinus confessor fo
Marcelinus confessor

.

.

Ixx
1

.

55
.

fo. Ixxi

g

TABVLA SECVNDl VOLVMINIS
fo
.

5

Marcellus papa et martyr cum sociis Sauino Marcellus alter martvr require in sancto in sancta Sophia Marcellus presbvter et martyr require Sauino Marcellus alius martyr require in sancto Marcelina uirgo fo Ixxxxv Ixxxxvii Marceliinus et Petrus exorcista martyres fo
.
. .

Ixxxxii

.

.

.

.

.

10

Maria regiptiaca fo Ixxiii Maria ma^'dalena fo Ixxxxviiii Maria uirgo et martyr fo ciii Marcus euanj^^elista fo Ixxxxnii Marcus alter martyr require in sancto Sebastiano Marcelliannus marlyr require in sancto Sebastiano Mar-^arita uir^^o et martyr fo cm
.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

15

Marliiius episcopus fo cvii Martha Christi hospila fo ccxxvn+
.
. .

.

20

cxxxi fo Marius marlha Audifax Martianus episcopus Derlonensis fo cxxxiii Marlina uirgo et martyr cum sociis fo cxxxv Martiana uirgo et martyr fo cxl Massa candida et decemocto martyres fo cxxxv+ Maturinus martyr fo cxl Matheus apostolus et euangelista fo cxl Maternus episcopus et confessor fo cxliin Malhias apostolus fo cxlvi
et

Abachus martyres
. .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

25

Maurilius Andecauorum cpiscopus fo cl Maurus monachus et quidam alii martyres fo cliii Maurus alius martyr require in sancto Marcello Maurus alius ctiam martyr require in sancto Stephano papa
. .
.

.

.

.

•^o

Mauritius ct eius commilitones socii martyres fo Melonus episcopus fo clvi
.
.

.

cliii

.

Menna martyr
Mariiius puer
.Mii((ii<;

fo

.

clvi

.

el

marlyr
ol

fo

.

clv

.

(liacomis

niartvr rcquire in sancto Polochronio

.

.\abor et F^elix martyres fo
3S

.

clviii

.

Narcissus cpiscopus hierosolymorum fo clviiii Narcissus aller cpiscopus rcquire in sancta Aphra
.
.

.

Nazarius et Celsus martyres fo clxxvini Ncreus et ArchiIIeus+ et Eulices martyres fo
.
.

.

clvnii

.

40

Nicomedcs martyr fo clx Nicomedes alter presbyter
.
.

.

||

martyr require in sancta Petronila Nicholaus episcopus fo clxii Nicholaus tolcnlinas confessor fo clxx Nicoslratus martyr require in sancto Sebasliano
et
.
.

.

.

45

Nicostratus marlyr aller require in sancto Claudio et sociis Nichasius Remensis et eius soror Eutropia fo clxxxini
.
.

.

Octauius martyr requirc Olimpius martyr require

in

in

Aduentore sanclo Stephano papa
.
. .

.

Parmciiio^ presbyter martyr
Palro( lus martyr fo
50
.

fo clxxxv clxxxv Paulus primus heremita fo clxxxv Paulinus Nolanae ciuitatis episcopus fo clxxxvn Paula sancta matrona romana fo clxxxvmi
. .
. .

.

.

.

ss

Paulina uirpo rcquire in sanctis Marcellino et Petro Pancratius martyr fo clxxxvni Papias marlyr require in sancto Marcello
.
. .

.

.

TABVLA SECVNDl VOLVMINIS
Patricius confessor fo
.

7

.

clxxxviii
.

.

Pantaleo martyr fo clxxxxi Praxedis uirgo fo cLxxxxiiii
.
.

.

Petrus et Paulus apostoli fo clxxxxiiii Petrus ad uincula fo ccxxiii Petronilla uirg-o simul cum Felicula uirgine ac Nicomede presbytero martyres fo Petronius bononiensis episcopus fo cci Petrus martyr ordinis praedicatorum fo cci Primitiuus martyr require in sancto Stephano papa
.

.

.

^
.

cci

.

.

.

.

.

Primus et Felicianus martyres fo ccxxv Pistis quod est fides Elpis quod est spes Agape quod est caritas et mater earum Sophia quod est Sapientia fo ccv
. . .
.

10

Philippus apostolus fo ccx+ Priuatus episcopus et martyr fo ccxxv Policarpus episcopus et martyr cum aliis duodecim martyribus fo Pontius martyr fo ccxii
. . . . .

.

ccxi

.

15

.

Polocronius martyr cum sociis fo ccxiii Potentiana uirgo fo ccxiii Prothus et Hiacinthus martyres fo ccxnii Prothus alter martyr require in sancto Saturnino Prothus alius martyr require in sanctis Gancianis Prosdocimus episcopus Patauiensis fo ccxviii Processius+ et Martinianus martyres fo ccxx Prosper episcopus et confessor fo ccxxi Phorseus episcopus fo ccxxvii Ponticus et Blandina martyres fo ccxxvii Photinus cum sociis martyres fo ccxxvii Phocas episcopus et martyr fo ccxxviii
.

.

.

.

.

.

.

20
.

.

.

.

.

.

.

.

.

25

|

.

.

.

.

.

.

Quadrag^inta milites martyres fo

.

ccxxxii

.

Quadring-enti et quadraginta quattuor martyres require in sanctis Quirico et lulita

.

30

Quirinus martyr fo ccxxxi Quintinus martyr fo ccxxxii
.

.

.

.

Quirillus

martyr require

in sancto
.

Stephano papa
.

.

Quiricus et lulita martyres fo

ccxxxiiii

Radegundis uirgo et martyr fo ccxxxvii Regina uirgo et martyr fo ccxl Regulus Arelatensis episcopus et martyr fo ccxlvi Remigius episcopus et confessor fo ccxl Reparata uirg-o et martyr fo ccxh Rogatianus martyr require in sanctis Donatiano et Pancratio Ruffina et Secunda martyres fo ccxliii Ruffina uirgo et martyr require in sancta lusta Ruffinus et Valerius martyres fo ccxhiii Rusticus martyr require in sancto Firmo Rusticus alter martyr require in sancto Dionysio Romanus monachus et martyr fo ccxhiii
.

.

35

.

.

.

.

.

.

.

.

.

40

.

.

.

.

.

.

.

4^

.

.

Sauinianus et potentianus cum sociis martyribus fo Sauinianus alter martyr fo ccxlvii Sauinus episcopus require in sancto Syro Sauina martyr fo ccxlviii Smaragdus martyr require in sancto Marcello papa Saturninus martyr fo ccxlviii Satyrus confessor fo ccxlviiii Sebastianus martyr fo cch
.
.

.

ccxlvi

.

.

^n
.

.

.

.

.

.

.

.

.

Secundus martyr

fo

.

cclxi

^^
.

g
'

TABVLA SECVNDI VOLVMINIS
.

Secunda uirgo et martvr require in sancta Ruffina cclxni Secundianus Verianus^et Marcelianus martyres fo ccLxni Stenhanus prothoniartvr fo Abibonis Stephani prolhomartyris Gamalielis Nicodemi et
.

.

.

.

sanctorum corporum

5

inuenlio fo

.

cclxxi

.

10

Bacchus martyres fo ccLw Sennes martyr require in sancto Phoca Septem sancti dormientes fo ccLwiii Speusipus et consortes martyres fo cclxx Slephanus papa et martyr fo cclxxii Serapia uir^^o et martyr fo ccLxxv Seruilianus marlyr require in sancla Domitilla
Sergius
et
.
.

.

.

.

||

.

.

.

,

.

.

.

15

Seuerus episcopus et confessor fo cclxxvii Simeon martyr fo cclxxvii Si^Msmundus marlyr fo cclxxviii Siluester papa et confessor fo cclxxviiii Symphorianus martyr fo ccLxxxx+ Symphronius martyr require in sancto Stephano papa
.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Simon
20

ludas apostoli fo ccLxxxxiiii Simplicius Fauslinus et Beatrix martyres fo
et
.
.

.

cclxxxxiii
.

.

Simplicianus episcopus mediolanensis fo cclxxxxiii+ Sinmetrius presbyr+ martyr cum aliis uigintiduobus require in sancta Praxede uir.

^Mne
25

.

Syrus episcopus papiensis fo cclxxxxviiii Syrus alter episcopus genuensis fo ccciii Sisinnius et Alexander martyres fo ccciii Simphorosa cum septem filiabus+ martyres
.
.

.

.

.

fo

.

cccv

.

Scohislica uirgo et martyr fo

.

ccciiii

.

Solutor martyr require in sancto Aduentore 30 Sophia sancta matrona require in sanctis Elpi Pisti et cius de ciuitate Mediolani oriundis
.
.

Agape martyribus
.

et filiabus

Sulpilius el Seruilianus martyrcs require in sancta Donatilla^^

Susanna uirgo

et

martyr

fo

.

cccvi

.

35

Taurinus ebriosensis episcopus et martyr fo cccxxv Tharsitus^ martyr requirc in sancto Stephano papa Tecla uirgo et martyr fo cccviiii
. . .

.

.

Trophinius^

40

Eucarpio fo cccxii Theodorus martyr fo cccxxiiii Theodosius marlyr require in sancto IIippolto+ Theodosia uirgo et martyr fo cccxxvii Thenpenes martyr fo cccxxvii Tlicndola martyr cum tribus filiis fo cccxxvn Theodota marlyr requirc in sanclo Chrisogono Theodolus martyr require in sancto Stephano papa
et
.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

45

Theodora

et Dnmitilla

martyres require in sanctis Simpliciot et Seruiliano
.
. .

.

Therentianus martyr fo cccxxvii Therenus martyr fo cccxxviiii Tertulinus martyr rcquire in sancto Stephano papa Tyrsus martyr fo cccxxviiii
.
.
.

.

!»f>

Tiburtias

et \'alcrianus fo cccxxxii Tiburtius alter marlyr require in sanclo Sebastiano Thomas apostolus fo cccxxxiii
.

.

1

.

.

.

M

Thnmas aquinas confessor fo cccxviit Thomas cantuariensis cpiscopus et martyr
.

,

fo

.

lorpes martyr

cccxxxvni

fo

.

cccili

.

Valentinus episcopus

et

martyr

fo

.

cccxl iii

TABVLA SECVNDl VOLVMTNIS
ribus.

9

Valentinus presbyler el martyr require in santo Mario Marrha^ et Audiphax martyValerianus martyr require in sancta Gecilia V^alerianus alter martyr require in sancto Tiburtio Valeria martyr require in sancto Vitali Vincentius leuita et martyr fo cccxhui
. .

.

5

.

.

Victor martyr fo cccxlvi Victor et Corona martyres
.

.

fo
.

.

ccchi

.

Victorinus martyr fo

.

ccch

Victorinus alter martyr require in sancto Sebastiano Victorinus ahus martyr require in sanctis Eutice et sociis
.

10
.

Vitahs martyr fo cccxlviii Vitahs et agricola fo cccxlviii Vitus modestus atque crescentia martyres fo
. .

.

.

.

cccxlviiii

.

Vrbanus papa
Vrsula

et
.

cum

.

xi

martyr fo ccchiii milhbus uirginibus martyres
. .

15

fo

.

ccch^

.

Xistus epistopus+ Fehcissimus et Ag-apetus martyr fo

.

ccclvii

.

Zeno episcopus ueronensis fo ccclviii Zoe martyr require in sancto Sebastiano
. .

.

LAVS DEO

M

:

:

[ir.

Boninus mombritiu? mediolanensis magnifico uiro splendidissimoque d Cicho Simonetse lilustrissimorum et excellentissiequiti aurato
. .

raorum

Ducum

Mediolani secretario
latia?

.

s

.

d

.

p

.

Ciche salus regum
5

moderator habenee
sine labe ducis
:

Quique mei tutor
:

sis

Ciche potens rerum rerum quo cardine postes Claudere nunc aditum nunc aperire solent

10

mundo commercia pacis Reddere tu ualida cogere bella manu Mars tamen Italiae uacat Erigoneaque Ccelo
Tu
potes optatce
. .

:

sene lapsa redit Est aliquid quod te leorisse per otia malim
.

Saturno rursus

cum

Sanctorum
Inuenies aliquid

uitas
:

maxima
et

gesta uirum

.

inuenisse iuuabit Nil Cicho fateor dignius esse meo
.

quod

.

Ni! petimus

Et

quam quod nostro sis blandus amori Mecoenatem me coluisse feras
:
.

Idem ad quemlibet lectorem
Quaeris in hoc qu^e
20
sit farragro

.

uolumine lector

:

2^

Quae niueum Christi pascat alatque gregem Fabellas alii recitent nugisque decoris Largitos perdant ad meliora dies Aut sibi pro patria Decios occumbere narrent Quique libens auido coxit in igne manum ^os christum christique duces clarissima mundi
: .

.

:

.

Lumina credidimus dignius
Sanctorum

esse le^-i historias animi quin pinguia carpis
.
.

30

Pabula uincentis et melimella dapes Non tantum hic unus spectatas Sa^uola flamas Vincit et ardentem gaudet habere manum Nec certe crudele nimis uanumque duobus Exitium Deciis uix memoranda leo^es
:
.

:

Saepe leges auidis oblalos ignibus ultro
Id genus et
35

ferrum saepe iocando pati

.

Et non in poenis

unum

:

numerosa uidebis
:

Agmina carnifices ludere sa^pe suos Quoque magis cjedi damnatos undique cernis
Christi mira loquor
\'t
fit

magis aucta

fides

40

saepe nouas disecto caudice uites Ficcundis spectas surgere palmitibus Aul ubi prata graui nuper sunt slrata chilidro Et raras iunco uix habuere cutes Saepius a^rata gramen quo falce recidis
:
:

cum

:

Efficit

Ergo tibi Purpureos inter martyras^ acta lege
Inter odoratas
.

densior haerba solum positis prudens certissima nugis
.

umbrosum

I

.

uirginiute cateruas

:

50

Et Christum gemino disce pr^eire choro Perlepe te quid enim per longa exorsa moramur? Perlege plus nugis dulcibus ista dabunt
.

.

-n

ABVNDIVS
Delicias quibis et opes tempsisse caducas Laesus et innocuas saepe referre uices
:

11

.

Cladibus in mediis cantatas dicere laudes Et passo fieri uictima digna deo.

IN NATIVITATE SANGTI ABVNDII GONFESSORIS.

5

ET EPISGOPI GOMENSIS
Tempore quo Leo pontifex apostolatus equiuocus imperii monarchiam reg-ebat
:

.

summum

apicem tenebat
:

:

Augustusque eius

et Anatolius Gonstantinopolitanae urbis praeatque Niceta regebat aquilegiensem infulam Amantius comensis ac Anastasius thessalonicensis episcopus fulxerat gregis curam sumpserat beatus Abundius illius urbis eg-regius incola diuina gratia prouidente transfretauit Gomumque sed quod uicinia grati et piscosi lacus inundat adiit non sibyllini aut marini littoris graeco et latino lepore affabilis ac sanctitatis titulis illustris sancti Hic et amoenat

sidebat cathedrae

:

:

:

lo

:

:

.

quos mutuus affectus alterni faederis tanto amore conhorum alterum magis dilig-eret Ita tamen temperies ut pastorales fasces excellerent erat ambobus et deuota ouis ad nutum pastoris Multam concordiam tantum ex duce tantum ex milite respublica sanctae militaret ecclesiae suscepit multaque incommoda declinavit Sic eorum uita iucunda laudabilis ut hii praesentia religionis illi sola fama proficeet salutaris notis et ignotis fuit
Amantii factus
nexuit
:

est familiaris

:

ut foret ambig-uum uter
:

.

15

:

.

:

.

:

:

I|

rent
tare

.

Dum
et
:

tanta concordia alternae dilectionis fruerentur
:

extremis uitfe propinquare quem dei prouidentia et testium praesentia pontifex ordinauit pontificem suae gubernationis dig-num superstitem Mox cleri et populi fauore susceptus et ingenti plausu est episcopali sedi impositus lam dudum Garpophorus cum commilitonybus et triumphauerat Fidelis quoque fidei constantia fortis eadem suis dimicauerat causa eademque sententia suse dignitatis lauream susceperat lam enim tyramni rabies profanorum principum obierat et emarcuerat Praeterea Gonstantinus cum genitrice Helena secundam Romam quae Gonstantinopolis dicitur aedificauerat Iste imperatorum primus christianus libere congregari et in honore basilicas construi non modo permiserat Theodosius quoque non parum christianae professioni sed praeceperat addidit gradum quo imperante gentium templa et idolorum profana diruuntur Nam adhuc intemerata manebant Sic libertas ecclesiae patuit sic gentilitatis concussa ac
:

Amantium contigit aegroExtemplo accersiuit Abundium uelut Helias
:

20

Heliseum

.

.

:

.

25

.

.

.

:

:

:

30

:

.

.

:

infirma fortitudo succubuit.

Eodem tempore Ambrosius mediolanensis antistes claruit et Martinus turonorum episcopus insignis emicuit Hieronimus praesbyter et diuinae legis fidus interpres in Bethleem toto orbe clarus effulxit Donatus episcopus uirtutibus insignis habitus Qui draconem ingentem in ore eius expuens necauit quem octo iuga boum ad locum incendii uix trahere potuerunt et tabefactus aerem corumperet Augustinus etiam praesul doctrina illustris extitit Hii laboriosi agricolae in saecula non defutura
:

.

35

.

:

:

:

.

.

Sed inter horum tam culta noualia demens haereticorum insolentia furtiua iactauit zizania Hi fuerunt Arrhyus et Sabellius Eutices et Nestorius proceres erroris et signiferi coniurationis At animaduertentes ortodoxi inanes fucos stantes ad diuina praesepia non patientesque horum perfida contagia fideimachiae opposuerunt praesidia Nec diriora certamina pertulit ecclesia robustis uiribus ydolatriae cum adhuc esset infantula quam sustulit uariis ac fallacibus sectis multiplicis haeresis cum iam iuuencula esset Non ne intestina bella externis atrociora probantur? Nero Dioclitianus et maximianus christicolas mactabant et coronabant ac subita metamorphosi de terrigenis caelicolas faciebant At Arrhius et Sabellius Eutices
saemina proiecerunt
.
.

40

.

:

:

|

:

45

:

.

:

:

.

.

perfidam transformabant a quibus pestiHis deus diligentes curaferis animalibus orta contagio non paucos greges infecerat Ambrosium et Eusebium tores adhibuit atque Athanasium Hilarium uidelicet Augustinum.: qui medicinalibus fomentis omne uirus praui dogmatis de pectoribus infidelium eliminare conati sunt Vnde nicenum concilium a Constantino contra
et

Nestorius

mundam
.

fidei sinceritatem in

:

.

50

:

:

.

: .

j2

ABVNDIVS
:

[l^-

5

10

15

Iremuerunt et catholici suum errorem instruit ad cuius condemnationem Pella^ius aduersus Christi gratiam conciiium carthaj^inense congregatur. miepiscopus suag perfidia? molitur Per idem tempus Nestorius Constantinopolitanus congregata eius impiam sectam persecuta errorem aduersus quem ephesina synodus Hoc etiam tempore diabolus in specie Moysi ludeis in oreta+ apparens infamauit perducere plurimis cum eis per mare pede sicco ad terram promissionis promittit ad Christi graliam conuolarunt uero eorum enecatis reliqui qui saluati sunt confestim Eutices cum Dioscoro Alexandrino Post h»c calcedonense concilium g^eriturum+ ubi ut+ Carthaginem Olympius quidam Arrhyanus cpiscopo condemnatur Pr^terea apud uisibiliter est combustus Anibahieis sanctam trinitatem blasphemans i^mis iaculo
• •
. . .

constans imperasset cuius error pullulatus usque dum confjreRatur labe pollutus catholicos toto orbe qui Arrhyani dogmatis infau^ta prolei^Constantini Constantinopoli ad ecclesiam Huius fauore Arrhvus fra^tus dum in nersequitur fide dimicaturus diuertens per forum Constantini ad nergeret aduersus nostros de cum uita effusa sunt Vnde ArrhA-ani conneces.ariam causam uiscera eius repente de dei iudicio non minimam Ifeticiam habuerunt Post haec

Arrhvum

:

.

in

.

maduerlite
chatolica
:

fratres quomodo primum per martvrum

per

momenta

et

interualla
:

temporum

fides

1|

inoleuit

ha'resim uictricia propugnacula His prefatis institutionibus annualium festorum memoria iudex 20 stipendia retribuit Per horum uestigia usque ad cunnabula historiae antistitis teslisque esse deciaratur ut series et linea historialis non minimam noticiam nostris Abundii peruenimus
:
.

deinde per confessorum contra rosea certamina tum etiam quia ultio diuina digna suis erroribus

.

:

25

30

35

40

armis strenuus sanctissimi et uenerabihs Leonis papae penetralibus assuetus haereticorum discordem controuersiam atque sediciosam sedauit cum magis arderet et uaehementius fureret Qui non gregarius sed primipilaris miles leonianae militiae gubernator peritissimus in unda praeHator et auriga fortissimus in pugna non solum de conuersione et fuga haereticorum tropheum obtinuit uerum etiam de ruina triumphum celebrauit Hic aestuauit alsit esuriit pernoclauit in Iranstris pro cubili recubuit molles thorros exhorruit terrarum ut latrones unitatis et praelatibula marisque pericula multotiens intrepidus subiit dones trinitatis triplo etiam funiculo suffocaret Ille de quo lis tam ingens fuerat animos arma el auxilia suppeditabat et cuncta instrumenta martia potens exhisuf^jjerebat bebat O fortis aticleta^ ac felix argonauta unde summa prfeconia tuis studiis ac meritis pariaY non de artifice eloquentia sed de munifice sunt sapientia quae dedit Beata patria quae talem incolam direxit sed beatior quae lapidi laticem fundere patronum suscepit Vnde thessalonicensis cumanus A domino factum est istud et est mirabile in oculis nostris Haec dies quam fecit dominus exultemus et laetemur in ea Non horruit lonium aut Aegaeum non hadriaticum aut Tyrrhenum Nam qui timet non est perfectus in caritate et perfecta caritas foras uanum mittit timorem neque expauit furorem atque pertinaciam prassentium haereticorum quanquam plerosque chalolicorum persecuti essent ad interitum Iste heros hffireticorum errori horribihtcr incubuit nec succubuit Nam qui dedit affectum addit effectum Amor diuinus non materialis sed spiritalis uincit omnia cui cedunt omnia animauit .Abun dium crroneam sectam instar diluuii diluente mense occidentis et orientis
offerant rationibus
.

Hic uir sanctus ac
:

fidei catholicae

:

.

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

.

.

:

.

.

.

:

.

:

:

.

:

.

.

.

:

:

I

45

flama diuini anioris arefecit Nonne hesperia atque Graecia Arabia et Media hac labe polluta est? Sed uenlilabro acute discretionis aream sanctae ecclesiae examinauit et inanes scihquas erronea^ professionis a granis catholicaj ueritatis sccreuit Nec solum in occasiim ucrum etiam in ortum a beato Leone apostolico dirrectus Abundius quae refellenda erant auctorilale Romana? sedis refellit Yi longinquis a Roma prouinciis
.

:

.

:

50

praesentiam

55

impenderet et mediam notam diuina? uenlatis ostcnderet Quia a continenti opportunoque prospectu promptum illi erat agnoscerc quid in quibusque rcbus uel apostolico studio reseruaret Nam cum maiora negolia ut difficiHores causarum exitus Hberum sibi foret sub expectatione procerum dehberare uel determinare aut suspendere tamen salua dignitate religiosarum personarum ac reuerentia ecclesiarum quibusque causis extremam manum impresscrat imitatus sententiam apostoli ad Thymotheum hortantis ad ecclesiasticum regiuisitationis
:
.

quodammodo Roman»

:

:

:

mcn

:

Semorem
:

fralrcs

ne increpaueris sed obsecra ut patrem aut matrem luuenes ut luuenculas ut sorores in omni castitate quae moderatio si quibuscumque
:

:

:

:

:

-IP']

ABVNDIVS
:

13

inferioribus menbris ex apostolica institutione debetur quanto magis fratribus et coepiscopis sine offensione reddenda est ut licet nonnunquam accidat quae in sacer:

dotalibus sunt repraehendenda personis
tia

:

plus

tamen

er^^a corrig-endos
:

agat beniuolen-

quam

seueritas

:

plus cohortatio

quam commotio
:

plus caritas

quam

potestas
:

.

Sed ab iis qui quae sua sunt non quse lesu Ghristi facile ab hac lege disceditur et dum dominari magis quam consulere subditis uolunt honor inflat ad superbiam et quod prouisum est ad concordiam tendit ad noxiam nec se plaerique putant potestatem habere nisi satagant in subditos iniuriam exercere Talem diligentiam talemque custodiam semper et ubique seruauit abundanter Abundius noster ut neque deum neque proximum in examine suae directionis olfenderet Sic placuit deo et inuentus iracundiae factus est reconciliatio Laboriosa uirtus sanctisest iustus et in tempore simi uiri nunquam olio neque secordiae dedita Tam potenter atque uiriliter hcureticas prauitates ubique g-entium auctoritate leoniane legationis expugnauit ac exinaniuit ut prsesens aetas ac futura his superstitionibus careat neque suis posteris opus fuit diuinum calybem in Nestorianos aut Euticianos uibrare Et non modo acies talium belluarum occubuit uerum etiam nuUa nota uestigiorum apparuit ut triumphaliter
:

5

:

:

:

.

.

lo

||

.

.

:

:

.

15

:

:

cum psalmog-rapho
donec deficiant
:

canat Non conuertar nec potuerunt stare cadent subtus pedes meos. Hic uir sanctissimus imminet et eminet inter omnia g-ymnasia atque exercitia cathoac promouet acies catholicorum contra fallaces phalang^es haereticorum licse fidei Quae causa tanta salutis fluxit cumanis? Non casus neque fatum sed diuina prouidentia Haec utraque destruens fuit efficiens tantae auctoritatis et benignitatis Nam
siue succinere uelit siue concinere malit
ilios
:

:

:

:

confringam

:

.

20

.

:

sicut

Moysen
:

hebraeis produxit

:

ita

Abundium Como
:

exhibuit

.

dies illustris et
:

quo tantus patronus effulxit non solum cumanis sed omnibus christianis qui prodeundo de reg-ione in regionem patiens alg-oris atque aestus per Charibdym et Syrtes et uariarum commercia ling-uarum opulentas merces non terrense supellectiHs
solemnis

25

de Euticianis nestorianisque summa omnium admiraHic cedat triumphalis currus Romanorum seu assentatrix aura tione triumphauit tyramnorum Nam finiti et infiniti quota est portio? et uolatilis rei ac stabilis quota est collatio? Sed meliores sunt Abundii herbusculse quam Neronis et aliorum iniquandoquidem istae aulam sempiternam illae pariunt quorum principum epulae gehennam. istius esuries est satura illius saturitas est famelica sicut ait dominus Beati qui nunc esuritis quia saturabimini Profecto discutiamus illam controuersiam quse uniuersam commouit ecclesiam et ab atrocitate pug-ne magnitudinem uictoriae perpendamus Hsec lis ideo pauca lustra temporis amplexata est et usque ad g-ubernaculum Leonis papae ac praesulatum Abundii leg-atione eius defuncti a perfidia sua nunquam resipuit Vnde hic uir eximius sapientia ac uariis Unguis strenuus ex constutione episcoporum Italise et electione dispensationis leonianae multa maria transfreplurimas prouincias lustrauit tauit ut queestio diutissime uentilata et concertata Nestorius dicebat duas nec insipientes amplius deciperet nec sapientes turbaret
sed diuinae relig-ionis euexit
.

:

et

.

30

:

:

:

:

:

.

:

.

35

|

:

.

:

:

:

^o

naturas et duas personas in Ghristo esse

Eutices uero unam naturam unamque perduas naturas sed unam personam in Christo esse asserebat eundemque deum et hominem id est eundem Christum hominem esse perfectum unum esse deum atque dei filium nec quaternitatem trinitatis astrui dum homo additur supra perfectum deum sed unam eandemque personam numerum trinitatis explere Vnde contra Nestorium dicitur Qui licet deus sit et homo non duo tamen sed unus est Christus At contra Euticem subdit Vnus autem non conuersione
:

sonam

.

At

fides catholica

:

:

:

:

45

:

:

.

.

diuinitatis in carne

deum Vnus non confusione sed assumptione humanitatis subtantiae sed unitate personae Cumque in eadem persona Christi aliud sit diuinitas quse suscepit idem tamen deus atque homo est aliud quam suscepit humanitas quoniam homo deus unaque fitque in Christo g-emina natura g-eminaque substantia
in
. : .

:

:

:

:

50

:

persona

:

quoniam idem homo atque deus
:

est christus Ex huiusanima rationalis et caro unus est homo ita modi conflictione causarum ingenuus Abundius a deo monitus a beato Leone direnon parum lug-ubrauit et sudauit ctus et immanitate haereticii sceleris commotus tandemque palmam ingentem obtinuit et non modo ramos parui dogmatis sed truncum cum radice penitus euulsit cui Theodoritus Tyri episcopus de consensu fidei hanc epistolam non parua preeconia referentem his uerbis direxit
. : : : : : : .

Vnde quottidie deus et homo unus
:

psallimus

:

Nam

sicut

55

«

P

: :

^^

ABVNDIVS

["''-

Domino uero amabilique
salulem
ual
5

.

et gratias egi

sanctissimo fratri Abundio Theodoritus in domino pia mente conserComperi quod uestra religio ueram et apostolicam fidem quod religio quae periclitabatur renouata est deo omnipotenti
et
: :

per sanctitalem uestram et uenit ad lucem
:

||

et sicut
:

dudum

diluuio factum est

:

ut

sic et in presenti occidentales relicti sint ad ssemen ^-eneris humani Xoe et filii eius etiam orientales sacro sanctae ecclesiae ueram custout ex his parles sunt reseruatae quam uastari iam et deuorari penitus sacrileg^a et noua haeresis religionem diant prophelica Nisi dominus Sabaoth saemen templabat*': et oportunje dici potestuox illa quomodo Sodoma et Gomora Adeo nobis similes facti essemus uobis' reliquisset
:
:

:

.

10

saluatoris quasi aliquod diluuium et bellum euenit dei ex impia haeresi et unum filium dei et perfectam praesentiam laudabamus nostri in corpori humano
: :

nunc ueram

et non in duos filios unum eius deitatem et pepfectam^ humanitatem confitebamur dominum nostrum lesum chri stum diuidebamus est enim unicus sed differentiam quod allerum ex patre est alterum ex sa3et scimus dei et hominis co^moscimus
:
:

.

:

:

:

:

1j

mine Dauid

et
:

Abraam
.

iuxta diuinas scripturas

:

quodque diuina quidem natura sine
:

nunc uero et ipsum aliepassione est corpus autem ante quidem erat in passione surrexit et hoc ab omni passione constat esse num est a passione nam postquam liberatum Hffic et litteris sanctissimi et religiosissimi archiepiscopi domini Leonis didi: .

cimus
20

.

legimus enim

:

quae ad sanctae et beatae memoriae
:

Flauianum

scripsit

:

et gra-

25

30

tias e"-imus nostro humanissimo deo quod aduocatun'. etiam propugnatorem ueritatis inueiiimus Ilis et ego lilteris consensi et huic epistolae meae exemplum earum copuet ex hoc probaui quod regulas apostolicas id est dogmata laui cui etiam subscripsi sequor hodieque in his permaneo et ideo bellum patior Eandem uero religiosam qui mecum de sacrosantis apostolicam sectam seruamus ego et alii reuerendi uiri dominus Aquilinus caeterique contra ecclesiis expulsi sunt. Idem dominus Hibas et quos imperatorum potestatem inuentores nouae haeresis armauerunt. Superest ut uos cum sanctissimis uiris auxilium sacro sanctae ecclesiae afferatis feratisque impia bella qua3 impenderant prohibete itaque sacrilegam sectam quae contra pietatem commota est et pristinam ecclesiis pacem reddite ut fructus laborum apostolicorum accipiatis mino qui se eosdem fructus redditurum esse promisit Omnes religiosissimos a do et dei amicos priesbyleros et reuerendos diaconos et fratres per uestram sanctitatem saluto Qualis et nos et omnes qui nobiscum sunt salutamus religionem uestram et quantus fuccrit iste Theodoritus Abundii praeco percontanti consoluta respondet epistola beatissimi Leonis papae ei directa Guius formulae exordium subicimus
.
: :

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

I

:

.

:

.

35

Epistola papie Leonis ad Theodoritum post calcidonensem
Dilleclissimo fratri Theodorito episcopo
:

synodum missa
.

.

40

Leo episcopus salutem Remeantibus ad nos consacerdolibus nostris quos ad sanctum concilium sedes beati Petri direxit .Agnouimus dilectionem tuam superno adiutorio nobiscum tam nestorianae impietatis (juam euticianic uiesania} extitisse uictricem unde gloriamur in domino cum propheta canentes Adiutorium nostrum in nomine domini qui fecit ca^Ium et terram (jui uel omnes in nostris fratribus detrimentum sustinere permisit sed quod nostro
: : : : : :

prius mysterio desciuerat uniuersai fraternitatis intractabili firmabatur assensu et uere a se prodisse ostenderat quod prius a prima omnium sede firmatum totius
:

christiani orbis iudicium recepisset
45

:

ut in hoc

quoque

capiti

membra concordent

:

in
:

quo nobis amplius

accrescit cadendi materia

dum
.

tanto magis se pertulit inimicus

quam etiam

50

sedes et ea quam caeteris omiiium dominus instituit praesidere consensus assentatio uideretur Ac ita alia quielibet subreperc possit aduersa suspicio inuenti prius sunt qui de iudiciis nostris abigerent Et dum nonnulli ad dissensionum coacti auctorem ad contradictionum bella prosilliunt ad maius bonum totius bonitatis dispensatione peruenlum est Dulcia siquidcm munera gratiae diuinae praeueniunt quotiens non sine magnis sudoribus acquirunlur et minus bonum uideri solet pax continuata per otium
Christi ministris sa?uius insurrexit

Nam

non

aliae

.

:

:

:

:

.

:

:

Ipsa quoque ueritas clarius renitescit et fortius renitetur qua- prius fides docuerit hiuc postea examinatio confirmauerit Exulta frater 55 reditum seculo est pnedone prostato+ incarnationis diuinie mysterium quod
.

quamredditaper labores

dum

:

.

|1

:

non poterat callumpniis obscurabat quuumo ab iucredulorum corde perierat immortale mysterium quia nihii prodest
: :

humani genens

iniraicus quia rebus ipsis auferre

- IIIF]

ABVNDIVS
: :

45

tanta salus incredulis ipsa ueritate suis dicente discipulis Qui creddiderit et baptifuerit saluus erit qui autem non crediderit condemnabitur zatus Praeterea Anatho.
.

episcopus ecclesiae Gonstantinopolitana) minoris Roma^ accepta epistola sancti Leonis papae de confirmatione catholicai fidei contra uaesaniam haereticorum congregauit concilium omnium episcoporum et archimanditarum seu praesbyterorum et diaconorum et ante conspectum omnium recitata est epistola sancti Leonis quam
lius
:
:

5

Beatus Abundius coram omnibus praesentauit Goncordantibus testimoniis Romanorum patrum atque argolicorum Anatholius episcopus Gonstatinopolitanus+ huic epistolae sancti Leonis papae continenti catholicae fidei ueritatem concordantibus etiam testimoniis patrum ab eadem apostolica sede dirrectus plena deuotione consensit et subscripsit Anathema dicens Eutici et Nestorio et dogmati uel sectatoribus eorum Tunc caeteri patres non parui numeri eodem modo subscripserunt Mox sanctus Abundius et Aeterius episcopi et Basilius et Senator praesbyteri dixerunt omnipotenti deo gratias quoniam reuerendorum episcoporum praesbyterorum archimanditarum diaconorum atque totius cleri professiones cognouimus fidem rectam et a sicut eorundem subscriptio gestis praesentibus inserta patribus traditam profiteri declarat ideo nos quoque quia omnes hoc exigere et expectare comperimus secundum assertionem uenerabilis uiri Eusebii episcopi dorilensis et sententiam sanctae mequi ad insinuandam cunctis moriae Flauiani episcopi uel assensum papae Leonis Ne minus anathema dicimus Eutici uel omnibus qui eius perficatholicam fidem diam sequuntur et dicunt in lesu christo domino nostro ante incarnationem duas post incarnationem uero unam tantum naturam cum catholica fides fuisse naturas incarnationem duas id et ante incarnationem unam quae uerbi tantum erat et post est uerbi et perfecti hominis fateatur in una persona inconfusa proprietate sui manere Nestorio etiam qui uaesanum ut legitur dudum dogma dispersit dicendo naturas dominum lesum Ghristum ex Maria uirgine hominem tantum non etiam deum natum sed et sectatoribus eius in eiusmodi peruersitate durantibus anathema dicimus propter quod conuenit ad confirmationem subscriptionis eius sanctam quae praesens est fraternitatem hisdem uel hominibus qui eorum doctrinam sequuntur anathema similiter dicere Videte quot testimoniis industrium ujroruin coinprobatum est beatum Abundium praua dogmata erroneae sectae iaculo catholicae fidei uulnerasse et extinxisse quis neg-otiator aut triumphator hic auaricia adipiscendae pecuniae ut ille desyderio uictoriae tot littora maris tot accessus telluris adiit Sed iam opportunum et quiduid+ per sancti uiri merita deus fieri uoluit ostendere est ultra tendere quam probi labores ac certamina sint sanctitatis non dubia nos uero memorabile quod dominus uocat prodig-ium referamus Erat uir quidam illustris et ditissimus comensis regionis regulus cuius unicum filium contigit obisse ex quo familia funereo maerore confecta ingentem g"emitum magnis quaestionibus reuoluebat Post diutinum ploratum unanimes exanime corpusculum quasi munusculum Abundio obtulerunt quos inter g-enitor deformis et lugubris ac regio cultu exutus cum omni domo ad uestigia sancti uiri uoluebatur Miserere inquit orbati senis non habentis prolem superstitem non habituri haeredem Cui rehnquam familiam? Gui relinquam prouinciam? Si in uitam redierit fides patebit populo Infideles argumentum credendi capient et fideles fidei suscipient aug-umentum Tunc uir dei pietate solita tang-itur atque ofTerentibus improbare oblata erubuit Mox de remuneratione muneris tractauit hii non petunt tumulum nec funeris officium neque me querelarum socium Maiora excelentioraque expectat spectaculum istud deus quo ibo a spiritu tuo et quo a facie tua fugiam? Dextera domini facit uirtutem dextera do mini exaltat Hic non mortuus apud te sed tanquam dormiens uiuat et narret opera domini castigans castigauit me dominus et morti et dicat non tradidit me Non tantum quaero uitam pueri quam fidem et salutem populi et Vnius resurrectio multorum est perfectio Gonfestim caelestes fores patuerunt
: .
: . .

10

:

:

15

:

:

:

:

20

:

:

:

|

:

:

:

25

:

:

.

30

.

.

:

:

.

35

.

:

.

:

40

:

.

:

.

:

.

:

.

45

:

.

.

:

||

:

:

:

:

50

.

.

.

:

ingressa est oratio ante conspectum domini

.

Anima ex

suis latebris exiuit

:

et exa.

nimem animauit

Protinus exequiae pueruli in obsequia sunt relatae Abundii Accipientes de resurrectione mortuum suum hilares plaudunt et obstupescunt miraculo efTecti protinus proque merore fruuntur gaudio Si qui idolatriae cultores fuerunt cui est agitque gratias deo uero sunt christicolae exultat proinde ciuitas omnis
.

:

:

:

55

.

:

.

:

:

honor

et gloria in saecula saecglorumt

.

Ameii

.

:

^g

ABYNDIVS ET CARPOPHORVS

[nil'-

-

PASSIO SANGTORVM ABVNDII ET CARPOFORI

MARTYRVM

.

j

10

Temporibus luliani saeuissimi apostatae beatissimus Anastasius e Syrias partibus cum propinquisque et nepotibus eius duobus uenerabilibus filiis Euticio scilicet et Brictio Laurentio Proculo Thendila Isa:act Carpophoro reuerendis Abundio lohanne ut nulli terraeque fatigationem caelica Post longam maris et Ircholano profectus dubium est protegente claementia urbem tandem Romam aggrediens domum sanctissimi Episcopi urbani ingressus est Quos beatissimus Vrbanus iuxta gentium magistri uocem dicentis ilarem datorem diligit dominus iucunde hospitio susceptos corporis animseque alimento repleuit secumque aliquanto tempore ut morarentur hortatus
. . . . . : : :
:

:

:

:

:

est

:

Interea Brictium et

Carpophorum

ad presbyteri dignitatem
:

:

Abundium uero
:

et

15

20

!»3

Qui cum lon^o tempore plurimos pagadeconuerterent et sacri baptismatis unda perfunderent norum ad Christi dogma filiis et nepotibus nuntiatum est luliano saeuissimo imperatori quod Anastasius cum de Syrise partibus ueniens populum doctrinam hominis in iudea crucifixi doceret faceretque fontes quibus populum Christi doet ordinaret praisbyteros et diaconos quo audito impiissimus lulianus ctrina imbutum suo imperio subtrahens baptizaret ut sub ueloci cursu summa diligentia et iussit ministris rabie et iracundia plenus sollicitudine inquisiti suo quantocius pra^sentarentur conspectui qui iussa complentes beatissimum Anaslasium cum filiis et nepotibus quibus una fides una deuotio unaque germanitas erat comprehendentes iniquissimi luliani adduxerunt conspectibus quibus Imperator qui estis ait aut unde uenistis aut quare deos nostros contemnitis quibus nos omnesque in regione nostrae maiestati subiecti tura imponentes flectunt Si genus ceruicem Cui sanctus Anastasius diuino fultus praesidio ita respondit Diis autem inquiris in Syria nos ortos atque inde huc aduenisse noueris Imperator quia deum patrem omnituis neque tura imponemus neque eis ceruicem flectimus potentem factorem ca^Ii et terrae uisibilium omnium et inuisibilium et lesum ChriLaurentium ad diaconi ordinem sublimauit
:
|

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

30

35

40

45

stum filium dei unig^enitum ex patre natum ante omnia saecula sed et spiritum sanctum deuin credimus non in unius singularitate personae sed in unius trinitate substantia? confitemur in quibus sunt oculi sie + non idola manufacta adoramus uisu aures sine auditu nares sine odoratu manus sine tactu et pedes absque gressu his auditis ira repletus Imperator iussit eos nodosis fustibus diutissime caedi et demum teterrimo recludi carcere ut diuturna carceris maceratione sanctorum posset superare constantiam Post multum uero temporis uidens seuissimus Imperator tormentis eorum non posse superare constantiam iussit eos de carcere extrahi et ad aquas salinas deduci atque ibidem sanctissimi caput Anastasii amputari ut caeteri timore perterriti seducerentur facilius Sed tandem diuina eos gratia protegente fuga lapsi peruenerunt ad locum qui cognominatur uia Cornelia quem quidem Pacemsancloruni uocant et hortantes se inuicem osculati sunt in osculo sancto separantes se ab inuicem Euticius uero relicto Germano suo Bri ctio ad locum qui Bulsinis appellatur perrexit ibique per multos annos heremiticam uitam duxit Brictius autem cum aliis ualeriaj provinciae partes tenuit atque in urbe spoletana habitauil. Proculus denique relicta colonia quae Narnia dicitur Carselanum castrum penetrauit ubi uirum sanctissimum Volusianum inuenit Cui adha?rens per multos annos spinlalem sanctic conuersationis uitam egit sacerdotii dignitate perfunctus Tantamque post priesbyterii dignitatem in eo dominus gratiam infuderat ut in die dominica; resurrectionis ante solis ortum missam in caelo celebrari audiret cum ipse deo hostiam qua reliceretur immolaret Quod cum nunciatum esset Eugenio sedis aposto:
: : : : : :

:

.

.

:

:

:

:

.

:

:

:

||

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

bca' pneposito
,0

:

iussit cubiculariis suis

:

ut in uinculis astrictus et acrioribus uerbe-

festinatione deduceretur. ferocissimi itaque cubicularn missi ni caslrum Carsulanum quo morabatur uenerunt et inuenerunt eum
: :

nbus
sicut

fatigatus ad se

summa cum

:

hugenio^ denunciatum fuerat facientem Qui sacratissimi corporis et uiuifici sangninis^ domini nostri lesu Christi communionem ab eo accipere nolentes rabiae furo. :

ns accensi uiolenter euni apprehendentes

Romam

quantocyus redire compulerunt.

:

- V']

ABVNDiVS ET GARPOPHORVS
:

17

castro appropinquarent tam ualidissima in eos irruit qui corporis et sanguinis domini eucharistiam accipere recusauerunt ut mortis sitis exitium coram oculis habere suspicarentur quod beatissimus Proculus cum cognouisset Ceruam cum hinulo g^radientem non longe prospexit Cui in uirtute nominis domini nostri lesu Christi ut immobilis maneret imperauit Ea uerbo domini obediens
:

uerumtamen cum Hortensi

:

:

:

.

.

5

mansit immobilis
sitientibus uiris
:

.

Tunc schipho accepto Lac
: :

et penitus restincta est sitis

accedens ad Eugenium flagellauit eum ut quam celerrime contenderent et ubicumque dei homini obuiarent eum magno honore in Carsulanum castrum reduci iuberent Angelo enim domini narrante cognouit omnia ueraesse quae Proculus dei famulus peregerat IntereaBrictius etsanctissimusAbun dius atque Carpophorus cum reliquis quibusdam fratribus in urbem Spoletum ut ibi uitam finirent deuenerunt Cui urbi Curtius Leontius et Martianus quasi proconsules praeerantpersecutores christianorum sseuissimi diabolica rabie etinsania pleni Prajfati itaque sanctissimi uiri urbem ingressi habitatoribus primo occulte uerbum dei preedicare non cessabant commonentes eos ut ab idolorum cultura recederent et se Christi seruitio manciparent domini nostri lesu Crescebatque quottidie uerbum dei et complures erroris amore deterso ad praedicationem sanctorum in cordibus eorum idola sua igni comburebant et ipsorum idolorum templa funditus destruebant atque ex toto corde ad dominum conuersi baptizabantur in nomine patris et filii et sptritus+ quod cum nunciatum fuisset Curtio. Leontio et Martiano saeuissimis chrisancti stianorum persecutoribus ing-enti ira repleti iministris usserunt ut quantocyus discurrerent et ubicumque eos inuenirent uinculis innodatos ad se perducerent Ministri uero discurrentes sanctissimos uiros Abundium diaconum et Carpoforum praesbyterum in domo cuiusdam christianissime muheris cuius Synclete nomen erat inuenerunt. Et appraehendentes eos uinctos proconsulum conspectibus adduxerunt quibus proVos estis consules dixerunt qui templa deorum nostrorum hominibus salutem ferentium destruentes igni combusistis et populum ciuitatis nostrae doctrinam hominis in ludaea lig-no crucis confixi et mortui atque consepulti repleuistis? quibus Carpophorus sacerdos et Leuita Abundius respondentes dixerunt Bene hominem crucifixum mortuum et consepultum nominastis sed quia resurrexit et coelos ascenomnino dit quare non dixistis? dii itaque uestri quos nos combussisse asseritis mortui sunt quia nedum uobis salutem afferre ualent semetipsos ab igne liberare nequiuerunt Erant enimlapides et lig^na oculos habentes sine uisu aures sine auditu: manus absque tactu et pedes sine gressu quos cum audissent proconsules taHa loquentes graui ira repleti iusserunt ut nodosis fustibus grauissime cae derentur quatenus ab huiuscemodi Eloquio eis ingratissimo cessarent deinde in carcere reciudi eos praeceperunt atque ne ab aliquo homine cibi aut potus eis posset inferri regium anullum imprimi iusserunt ut fame perirent Interea Brictius praesbyter audiens quod proconsulis iussu fratres sui Carpophorus et Abundius tam grauiter uerberibus dilacerati fuissent graui timore perterritus noctis medio urbe+ egressus ad locum qui Apianum apellatur properauit ubi per tres continuos dies et noctes latens lachrymosis oculis dominum praecabatur ut quid sibi agendum esset ostendere dignaretur Cui angelus domini apparens ait Bricti famule dei exaudita est oratio tua Missus enim sum ad te ut ostendam tibi locum salutis in quo a persecutoribus istis possis
:
.

datusque est potus In nocte autem eadem angelus domini qui perterritus uelocissimis cursoribus iussit
:

mulg-eri iussum est

.

lo

:

.

|

:

.

.

15

:

.

:

:

:

20

:

:

.

:

:

25

:

:

:

:

:

30

:

:

:

:

:

.

:

:

:

35

:

:

||

:

.

:

:

.

40

:

:

:

:

.

:

:

45

audito Brictius ab oratione statim surexit ccepitque angelum domini praecedentem prosequi qui dum inter eundum qualiter saeuissimi proconsules obuius factus circa fratres suos Carpophorura Abundiumque peregissent ennarraret est ei caecus nomine Pisentius qui multis annorum curriculis deuolutis lumen coeli Nunquid discipuH illius non uiderat quos cum audisset talia colloquentes ait
saluus

commorari

:

Quo

:

:

:

:

:

:

50

qui in iud^a caecos illuminase+ leprosos mundasse. mortuos suscitasse etsiccis ipsius pedibus supra mare ambulasse narratur? Cui famulus dei Brictius dixit si ipsius serui serui sumus quem nominasti. Post quae Pisentius caecus ait et estis nunquid scitis aliquam peritiam artis medicinae ipsius ut per uos aperiri posCui sanctus Brictius ressint oculi mei et credam in eum qui dei filius perhibetur pondit qui Barthimeum Thimei fiHum caecum per seipsum et Tobiam per angelum
estis
: .

.

:

:

:

:

:

:

:

55

:

iUuminauit sanctumque lob a grauibus uulneribus curauit ocuHs tuis lumen introducens ab onini caecitate Hberet qui uenturus est in spiritu sancto iudicare saeculum
: :

2

^^

ABVNDIVS ET CARPOPHORVS

[v

-

f>

10

squamce ceciderunt ab kMlur hora' aperti sunt oculi ei et lumins itaque recepto credidit et ipse sicut promiserat deo et to ta oculis eius sancti Angelus autem domini domus eius baptizati in nomine patris et filii et spiritus locum salutis in uerticem montis pracedens dei famulum Brictium perduxit eum in illis absque periculo comcuiusdam ubi omnibus diebus uitai eius a persecutoribus locum ait ang-elus domini ad Brictium moratus est Ad quem cuni peruenisset His dictis tutus a persecutorum insidiis hic erit habitatio tua hic commoraberis Sanctus uero Brictius continuo prostrauit oculis eius et ablatus est ab benedixit ei benedixitque domiad orationem Cogitauerat enim quod angelus domini esset se num et dixit Gratias immensae maiestati tuae ago omnipotens deus quoniam sancti locumque in quo a angeli uisitatione pariter et meliflua collocutione refouere me deinde sanctus persecutoribus saluus ualeam commorari ostendere es dignatus
:

per iffnem

Tunc angelus domini

et Pisentius

respondentes dixerunt
et

ameu

.

In

eadem

quasi albugo qua^dam
:

|

.

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

:

:

.

15

Brictius per angelicam uisitationem confortatus a domino coepit praedicare uerbum domini omnibus circumquaque commorantibus qui ad eius praedicationem credentes
:

in dominum nostrum lesum Christum baptizabantur in nomine patris et filii et spiTunc sanctus Brictius modicam ecclesiolam propriis manibus in eodem ritus sancti loco in quo ab angelo benedictus est construxit nomenque loci eo quod salutem animae
. :

20

Interea angelus domini a sancto Brictio Salustianum dixit uenientes acciperent Carpophorus et Abundius tenebantur perseparatus illico ad carcerem in quo beati Confundantur omnes qui rexit qui aperto carcere psallentes atque dicentes inuenit qui glorianturin simulacris suis laetetur autem cor queerentium domiadorant idola
:
.

:

:

:

:

.

•2b

30

35

40

45

sed egredimini et absque nolite timere quibus angelus dixit Pax uobis timore predicate uerbum domini Eadem autem hora egressi sunt de carcsere et sub urbana petentes imposuerunt signum sanct» crucis frontibus hominum pertrahentes ad Peruenit hoc itaque et constituerunt ministros fidcm christi fecerunt que clericos Tunc Curtius Leontius et ad Dioclitianum augustum Maximianumque Caeserem^ Martianus proconsules indignati pro his ceterisque qui religiosam fidem tenentes signaculum crucis Cliristi colebant ue nerunt ad Dioclicianum et Maximianum augustos ne piissimi imperalores consulite rei publicae et succurrite uestra pietate dicentes cadat Ea enim fet omres^ templorum uestrorum sacerdotes contemnunitur+ nec est qui deos nostros uenerationi habeat propter uanissimam christianorum doctrinam qui de Svria; partibus huc eoncesserunt^ Omnis namque planities et montuosa loca atque ciuitates pene uniuerse eorum uanissima doctrina repletae sunt Propitietur ergo clajmentia uestra iubealque ut sacerdotes deorum nostrorum uenerationi habeantur et diis immortalibus cuncti moriales offerant libamina Tunc Dioclicianus et Maximianus tercio die mensis lulii decreuerunt ut ubicumque id est siue in urbibus siue in agris siue in quibuscumque locis inuenirentur christicolae sine auditione punirentur Eodcm tempore quidam uiri saeuissimi ciuitatem spoletanam habilantes nunciauerunt Curtio Leontio et Martiano consulibus christianissimos uiros Carpophorum et Abundium in pra3fala3 ciuitatis cripta latitantes commorari quare proconsules gaudio repleti ncjctis tempore milites ad :^eos perquirendos miserunt et mox eos i[iuenient.es reliquosque qui cum eis erant christianos uinctos proconsulum conspectibus adduxerunt quibus ita ira commotiinquiunt Nunquid adhuc diis immortalibus ceruicem flectere aut sacrificia libare contemnitis? aut sacriflcate illico ut in

num

:

:

.

:

.

:

:

.

.

,

||

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

curia amicicius adhaerere possitis

:

aut diuersis uos poenis interficiemus

:

quibus Car-

50

et Abundius leuita aliique chrislicolae qui cum eis intererant tanore respondentes dixerunt Sacrificent diis ueslris qui cum eis in perdihonem iluri sunl nos enim non diis sed omnipotenti deo patri et domino nostro lesu Chrislo filio eius alque spirilui sanclo in odorem suauitatis sacrificium offerre

pophorus sacerdos

quam ex uno

:

:

.

sludebimus

horrifico carceri includi iusserunt

55

Carpophorum et Abundium ab aliis segregando Reliquos uero die uigesimo quinto mensis lulii extra poriam ciuitatis extrahi et eorum capita amputari atque inhumata eorum corpora derelmqui praiceperunt quorum corpora pr^fata Enclete omni ueneratione dignissima suscepit et in cvmiterio priedii sui pontiano non longe ab urbe in latere montis uenerabililer sepelliuit Martianus denique proconsulibus post longum tempus
:

Tunc proconsules

irati
:

.

:

:

|

:

:

m

.

foro ante

genera deportan

templum louis iussit sibi tribunal parari et illuc omnia tormentorum Tunc iussit ministris suis ut Carpophorus presbiter et Abundius
: . :

:

- Vir]

ABDON ET SENNES
: :

19

leuita suo repraesentarentur conspectui qui dum traherentur calhenati laili et ilares Deus mitte angelum tuum sanctum psallebant obsecrantes qui eripiat nos de
: :

manibus inimicorum nostrorum per Christum fiHum tuum dominum nostrum qui cum repra^sentati fuissent Martianus eos alloquens dixit Glaimentissimi imperatores Dioclitianus et Maximianus iusserunt ut omnes homines hbamina et uictimas diis
:

:

:

:

5

omnipotentibus olTerant Vos erg-o ante templum iouis cum sciatis iusserunt perliCui sancti responderunt dicentes Nos domino lesu Christo in quem credimus cite et speramus non damionibus sacrificia oflcrre sata^imus Eadem hora Martianus proconsul graui ira commotus iussit ora eorum lapidibus contundi et corpora eorum Qui dum leuarentur clamabant dicentes Christe lesu seruos tuos in eculeo leuari speranles adiuua Respiciens post ha3C Abundius ad .+ Martianum proconsulem in te dixit Vide miser quia dominus noster lesus Christus non nos deseret neque dimittet Tunc iratus Martianus iussit eum fustibus grauiter caedi ut aduersum nos preualeas Nolite temerario ore garrire His dictis iussit eos deponi dicens precepitque Leontio magistro militum ut in uincuhs deduceret eos iuxta ciuitatem Fulgineam et ibidem eorum capita detruncari faceret quare suscepit eos Leontius cum militibus iussitque secum deduci ad Fulg-ineam ciuitatem suis et non longe ab urbe ipsa quarto idus decembris decapitari Quibus peractis dum reuerteretur Leontius magister miiitum obuiauit ei Vrsus ferocissimus qui timore perterritus neque ad dextram neque ad sinistram declinare potuit irruerat enim ursus in eum et unguibus non tamenpenitus contriuit Nam in fugam uer sus equus eius cecidit oppresErat autem in ciuitate Fulg^inea matrona quaedam chrisitque eum et mortuus est stianissima Eustachianomine cui angelus in sompnis apparuit et dixit Surg-e et uade in suburbana ciuitatis miliario uno ad locum qui dicitur Thanaritanum et collige corpora sanctorum quee ibidem inueneris et condens corpora aromatibus digne ea sepulturse trade Quae continuo somno surgens ad locum quem ei angelus domini inuenitque corpora sanctorum Carpophori sacerdotis demonstrauerat properauit Abundii leuitse in humata Collegitque ea et magna cum reuerentia sepulturse et Vbi usque in prsesentem diem restituitur caecis uisus tradidit surdis auditus mutis eloquium claudis gressus captique a diabolo pristina^ restituuntur sanitati Passi sunt itaque sancti martyres Carpophorus et Abundius decimo die mensis decembris sub Maximiano et Dioclitiano imperatoribus praestante domino nostro lesu Christo qui cum patre et spiritu sancto uiuit et regnat in ssecula saeculorum
. :

:

:

:

.

:

:

:

10

.

:

.

:

:

:

:

:

15

:

:

:

.

:

:

:

:

:

20

.

||

:

:

.

:

:

:

:

25

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

30

:

:

.

.

PASSIO SANGTORVM ABDONIS ET SENIS MARTYRVM.
Posteaquam Decius caede substulerat sanctos Olympiadem
illi

et

Maximum nunciatum
: :

35

proinde pergit Romam post menses quattuor secum adducens beatissimos subregulos Abdonem et Senem cathenis uinctos pro nomine domini nostri lesu Christi et pro gloria eius eoquod nobiles essent ad spectaculum Romanorum et iussit Salerianus+ omnes christianos publica auctoritate teneri et recludi. Eodem tempore tenuit beatissimum senem Sistum Episcopum Romanum cum omni clero suo et reclusit eos in custodia publica et fuerunt clausi multis diebus. Tunc ueniebant ad eos multi christiani ut benedictionem ab eis acciperent quia tempus persecutionis urgebat et deferebant et sic in custodiam ueniebant filios suos et propinquos ex paganis bantur a beato Sisto Episcopo Tunc et baptiza Decius iussit omnem senatum conuocari et fecit conuentum in tellure una cum Valeriano praefecto quinto calendas augustas Et constituto Facto iussit sibi Decius christianos quos de perside adduxerat praesentari Abdonem et Senem subregulos Audiat coetus uester patres maceratos diuersis poenis Et dixit Decius ad Senatum
fuit

Galbam occubuisse

:

:

:

:

40

:

:

:

:

:

:

:

.

|

:

45

:

:

:

:

deseque tradiderunt nobis hostes ferocissimos Ecce inimici reipublicte et Romani Imperii et introducti sunt ornati ex auro et lapidibus preciosis uincti cathenis Quos cum uidisset omnis senatus mirari coeperunt in aspectibus eorum. Tantam enim gratiam contulit dominus seruis suis ut magis dolor esset in amore eorum quam furor Tunc iussit Decius adduci Claudium pontilicem capitolii et pontifex Claudius detulit secum tripodam Et dixit Decius Caesar ad Abdonem et
conscripti
:

dii

.

:

50

:

:

:

.

.

:

.

: : :

20

ACHATIVS
:

[vi'"

-

5

Aug-ebimini diuitiis et facultatibus et honoribus uestra et paceni Romani Imperii Responderunt Abdon et senes dicentes cuncto ^enatui Nos et consulite uobis ipsis lesu Ghristo oblationem et immerili peccatores semel nos obtulimus domino nostro Decius dixit Istis acerrima tormenta paranda sacrificium Nam diis tuis tu sacrifica Et dixerunt Abdon et Senes sunt et iussit Decius Vrsos feroces et Leones parari scias quia nos securi sumus de domino lesu Ghristo: Quid tardas fac quod putas et Alia uero die uenequi potens est omnia machinamenta tua et te ipsum destruere
.
:

Senem

sacrificate diis

:

et estote subreguli

romana?

libertatis

:

et

possidete omnia

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

10

Quia Vrsi et Leones in caueis mortui et nunciauerunt Decio runt aulem iratus iussit sibi editionem in amphiteatro parari Et factum sent ad amphitheatrum uoluit Decius introire sed iussit A^aleriano Si non adorauerint deum Solem ferarum morsibus lacerati intereant
:

:

fuissent
est
:

.

Decius
uenis-

.

cum

:

:

praefecto dicens
.

:

Tunc Valerianus
deo
soli
:

dixit ad

Abdonem
non
:

et
:

Senem

:

Gonsulite natalibus
.

uestris

:

et turificate

15

20

J5

30

morsibus ferarum Responderunt Abdon et Senes ipsus^ deum nostrum lesum Christum adoramus. lam diximus tibi dicentes H Nam manifesto simulachro nunquam humiliamur eadem hora denudauit eos et et praecepit furore repletus deduxit eos ante simuhichrum solis iuxta amphiteatrum et expuentes Illi autem contemnentes mihtibus ut compellerent eos ad sacrificium iam fac quod facturus es Tunc iussit dixerunt ad Valerianum in simulachrum cum plumbatis caederentur dicens Deos blaut Valerianus sub uace pra3conia ut ferarum morsibus et iussit eos introduci in amphitheatrum sphemare noHle responderunt in conspectu Valeriani consumarentur et cum ing-ressi fuissent qui interdicentes in nomine domini nostri lesu Ghristi introibimus ad coronam Et facto signo Ghristi introierunt in amphitheatrum dicat tibi immunde spiritus tunc dicit A^alein conspectu \'aleriani nudi corpore tamen induti in corpore Ghristi rianus Dimittantur leones duo etursi quattuor Qui dum dimissi fuissent uenerunt rugientes ad pedes sanctorum Abdonis et Senis et nullatenus recedebant a pedibus eorum sed magis custodiebant eos et dixit ^'^alerianus Magica apparuit ars eorum Et nemo poterat ad eos accedere propter impetum ferarum Tunc Valerianus furore plenus iussit ut gladiatores introirent cum tribus dentibus gladiatorum ut ipsi eos inlerficerent Qui cum percussi fuissent ligauerunt pedes eorum ex iussu Valeriani et traxerunt et iactauerunt eos ante simulachra solis iuxta amphitheatrum et iacuerunt corj)ora ad exemplum christianorum tribus diebus Post triduum uero uenit quidam Quirinus christianus subdiaconus qui manebat ibidem iuxta amphitheatrum

Quod

si

feceritis

peribitis a

nos

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

35

et collegit

noctu corpora et recondidit in arcam plumbeam in domo sua tertio calendas .Augu.stas Postea uero latuerunt corpora sanctorum Abdonis et Senis martyrum per multos annos usque ad tempora Gonstantini De qua re factum est quod ipsis beatis martyribus reuelantibus per tempora Gonstantini iam christiani a christianis leuata sunt corpora sancta et translata sunt in cimiterium Pontiani
:
. : : :

40

DE SANGTO AGBATIO^
Quotienscumque seruorum dei gloriosa facta memoramus illi referimus gloriam qui et patientem tuetur in poena et uictorem coronat in gloria. Martianus itaque consuhiris a Decio Imperatore prouectus christiane legis inimicus Achatium ad se
:
: :

lussit
45

se ait

adduci quem quoddam refugium illius religionis audierat Et introducto ad debes amare principes nostros homo romanus legibus uiuens Respondit Achatius et cui magis cordi est uel a quo sic diligitur inperalor quemadmodum ab hommibus christianis? Assidua enim pro eo ac iugis oratio est ut prolyxum
:
: : : : : :
:

.Tuum
50

hac luce conficiat ac iusta populos potestate moderetur et paccatum maxmie imperii sui tempus accipiat deinde pro salute militum et pro statu orbis lerrarum Martianus ail haec et ipse collaudo sed ut obsequium tuum plenius Imperator agnoscat sacrificium illi solue nobiscum Achatius dixit Eg-o dominum mcum qui est ucrus et magnus pro salute regis obtestor sacrificium uero nec ille exigere nec nos debemus exoluere Quis enim homini sacra persoluat ? Martianus Responde ait cui deo precem fundis ut ipsi etiam nos sacra reddamus Achatius dixit
: .
:

m

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

'.

-VII'"]

ACHATIVS

21
.

et deum qui est uerus agnoscere Marcianus ait Nomen eius mihi enuncia Achatius dixit Deus Abraam Deus Isaac et deus lacob. Marcianus ait Deorum ista sunt nomina? Achatius respondit Non ista ille est deus uerus sed qui locutus est istis Illum timere debemus Martianus Quis est iste? Respondit Achatius altissimus adonai sedens super Gherubin et ait

Ego deum

meum

opto

te scire

quod

prosit
.

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

5

Quid est Seraphin? cui Achalius Altissimi dei minister Martianus ait Qute te philosophia^ disputatio uana decepit? et excelse sedis antistes Sperne inuisibiha potius et deos ueros quos aspicis recognosce. Respondit Achatius Qui sunt dii quibus sacrificare me praecipis ? Martianus ait Gontrescio Apoli ni per quem omnis mundus seruatur et seruatori noslro famis et pestilentiae depulsori regitur Respondit Achatius llli uero ut putatis interpreti qui infeUx cum puellulae amore flagraret currebat attonitus ig-narus perditurum se perditurus optatissimam pra^dam Apertum est itaque quod nec diuinus fuit qui ista nesciuit nec deus quem puella decepit Nec hoc solum doloris excepit crudeliori illum damno mortis fortuna forma iacentis cuiusdam ut bene nostis multauit. Nam ut erat turpis in pueros
Seraphin. Martianus
ait
: :

:

.

:

:

:

:

:

||

:

10

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

15

miser atque ignarus futuri disco illum quem optabat uidere occidit qui cum Neptunno aliquando seruiuit ipse qui peccora aliena seruauiL huic ipse sacrificare me praecipis an aesculapio fulminato an adulteras nemesi et portentis uel huius uitae uel huius exitus ? Adorabo ergo eos caeteris quos non dignor imiquos accuso quos horreo? Facta illorum nunc si quis omittat tari quos contemno seueritatem uestrae non potest legis effugere etmodo in aliis colitis quse in aliis uindiMartianus ait christianorum consuetudo est multa in deos nostros maledicta catis confingere propterea te uenire ad louem lunonemque preecipio ut simul celebrantes dulce conuiuium numinibus quae sunt reddamus Respondit Achacius Quomodo sacrificabo illi cuius saepulchrum esse constat in creta Nunquid resurrexit a mortuis Martianus ait Autsacrifica aut morere Respondit Achatius Haec et dalmatae
incalluit
: :

et

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

20

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

,

25

.

:

:

.

:

faciunt latrocinandi arte

callentes
:

ad nocendum pedem tulerit hac pactione constringitur ut aut pecuniam relinquat aut uitam. Nemo itaque sibi quid sit rationis inquirit sed quid possit ille qui cogit Similis est qui aut iniusta impleri praecipis aut minaris exitium Nihil formido. tua sententia nihil timeo lus publicum punit scortatorem adulterum furem corruptorem sexus uirilis maleficum et homicidam Horum si reus sum ante uocem tuam iam me ipse condemno Sin uero quod deus qui est uerus colo ducor ad poenam non legis sed iudi cis uoluntate compellor non est qui faciat Propheta clamat interminans bonum omnes declinauerunt simul inutiles facti sunt. Ideo purgare te non potes scriptum est enim omnis in quo iudicat sic et iudicabitur Et iterum ut iudicas sic et iudicaberis Martianus ait Ego non sum iussus et ut facis sic et erit tibi iudicare sed cogere Vnde si contempseris certus esto de poena Respondit Achatius Et mihi praeceptum est ne quando deum meum negem Si tu seruis homini
obsederint
: :
:

ubi angustias uiarum et secreta itineris loca uenantur singulos transeuntes et ubi quisque uiator
:

:

.

30

:

.

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

35

I

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

.

40

atque carnali cito ab hoc sseculo recessum quem mox uermibus scisedendum quanto magis ego potentissimo deo obedire debeo cuius uirtus constat in saecula et cuius illud est dictum qui me negauerit coram hominibus et ego negabo eum coram patre meo qui est in caelis cum uenero in gloria et uirtute praedicta iudicare uiuos et mortuos Martianus ait Quod discere semper optabam repente confessus es errorem uestrae persuasionis et legis habet ergo ut dicis filium deus Respondit uerbum Achatius habet Martianus dixit quis est filius dei ? Respondit Achatius Respondit Achatius Non de ueritatis et gratiae. Martianus ait hoc habet nomen ? nomine interrogaueras sed de ipsa filii potestate Martianus ait nomen explana. Sanctus Achatius respondit lesus Ghristus uocatur Martianus ait Ex qua dei uxore conceptus est non hominum more deus filium ex respondit sanctus Achatius muliebri coitu genuit sed Adam primum dextera sua faciente formauit Nam absit Luto primi hominis ut tu maiestati diuinte contractum puellae mortalis affirmes membra composuit et ubi integram iam compleuerat effigiem animam spiritumque Ideo scriptum concessit Sic et filius dei uerbum ueritatis ex dei corde processit Gorporalis igitur deus est. Martianus ait est eructauit cor meum uerbum bonum Achatius dixit ipse solus agnoscit nos uero non cognoscimus inuisibilem formam etiam Si in corpore non est sed uirtutem potentiamque ueneramur Martianus ait
fragili
:
:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

45

.

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

.

:

50

:

:

:

.

:

.

:

:

:

.

55

:

.

:

:

.

:

.

:

:

22

ADRIANVS
:

[vir .

cordis i^narus est

sensus non potest esse sine membris Respondit Achatius Non in iiis membris sapientia nascitur sed a deo datur Quid ergo pertinet corpus Cathafrygas aspice homines religionis antiquae ad mea ad sensum? Martianus ait et tu et nobiscum diis uota persoluere rehquisse quod fuerant sacra conuersos

Nam

:

|1

:

.

:

:

:

5

his Omnes catholicse fidei leg:is simihler parere festina qui ex tuo Veniat tecum omnis populus nostri imperatoris imitare relligionem Illi omnes non meo nutu sed dei pra^cepto tendet arbitrio. Respondit Achatius
.

colHge christianos

:

et

cum

.

:

:

Audiunt me itaque Martianus ait contemnunt
re^^untur
. .

:

si

iusta

persuadeam

:

sin uero peruersa et nocitura
.

:

10

Respondit Achatius trade mihi nomina Quomodo er^o oculi pa^i^inis sunt annotata Nomina eorum cailesti libro et diuinis mortales aspicient quod inmortahs uirtus dei et inuisibilis annotauit Marcianus ait uel doctores huius artificiosae falaciae ? Respondit ^'bi sunt ma{ji socii artis tuas
:

omnium

:

.

:

.

:

:

IJ

20

25

Nos a deo omnia emeruimus et meremur sectam uero magicae artis horquia nouum nescio quod g^enus relHgionis Martianus ait Ideo ma^i estis quos uos prius facti sic timetis Illos destruimus Respondit Achatius inducitis aut saxum non abundaret artifici Timesicut artifex saxo defitient enim uobis dii mus enim nos illum non quem fabricamus sed a q.uo fabricati sumus Qui nos amauit ut pater et aeternae morti quasi bonus patronus eripuit. creauil ut dominus Martianus ait Da nomina ne poenae ipsi succumbas Respondit Achatius Ante quod multos ualeas uincere quem tribunal assisto et nomen inquiris? An speras Achatius uocor Et si proprium ego solus extinguo? Si cordi tuo nomina sunt nomen meum imploras uocor agathosangelus et piso troianorum episcopus et Mcnander pra?sbyter F^ac itaque quod placet Martianus ait Recipieris in carcere ut Imperator cognoscat et eius nutu quid de te agi decernatur Lectis itaque omnibus gestis Decius imperator altercationem tam crebrae responsionis ammirans uersus in irisum esl: et Martiano prefecturam pamphiliae mox dedit Achatium uero uaehementcr ammirans estimationi propriae et legi suae reddidit haec confecta sunt Marliano consulare imperatore Decio tertio calendas aprilis
Achalius
.

:

remns^

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

.

.

.

|

:

:

.

30

PASSIO SANGTI ADRIANI MARTYRIS CVM ALIIS TRIGIXTA TRIBVS MARTYRIBVS.
Factum est in secunda interrogatione Maximiani tyramni ut ut ingrederentur persecutores nicomediorum ciuitatem ad interficiendos per singula loca eos qui in Ghristum crederent Et dum introissent Ciuitatem Festinius rex perrexit ad templum et j)rotiiius in faciem suam adorauit deos suos et iussit eis statim sacrificia
:

:

.

:

:

:

3:^

offerri

:

Cumque
:

heec audisset multitudo ciuitalis

cum
et

festinatione uenerunt

:

et ofTere-

bant tauros
tilia
.

alii

uero Vitulos

:

quidam uero Oues
:
.

arieteset hircos

.

uel etiam uola:

ut replerentur

Erat enim idolis repleta tota Ciuitas et ideo sacrificabant per omnes regiones odore fumi sacrificiorum Prajcones autem ad stantes uociferabant uoce
:
.

40

ut omnes aduenirent ad ollerendas hostias et uictimas diis suis Qui autem ex his contempsissent tormentis affligerentur Si quis uero reperiretur christianus. igni consumeretur Constituerunt autem quosdam qui sua solicitudine diligenter requircrent pcr omnem regionem uel ciuitatem ut si inuenirent uiros ac milites credentes Christo sollicite eos ad iudicem perducerent proponentes eis (iiuersa

excelsa

.

.

:

:

:

15

tormenla uel ignem amarissimum si aliquem occultassent Ili uero qui iudicassent+ acciperent praemia a rege Quo audito uicini uicinos tradebant amici amicos propinqui piopinquos attendentes dona praemiorum Quidam autem non propter inuiiera sed limorc regis tradebant domesticos suos Poena enim terribilis posita erat aduersus eos qui celassent christianos. Tunc aduenientes hi qui propositi erant ad
: . :

:

:

:

:

.

:

.

:

50

inquirendos oculte nunciauerunt principi Maximiano dicentes chnstianorum absconditi in spehco audivimus autem eos psallentes
:

:

Ecce sunt quidam
in uigiliis
||

xXoctur-

Audientcs uero ha^c qui erant primi in palatio adsumentes secum multitudinem mihtum et ucnientes circundederunt spilanimt et comprwhensos eos qui erant ibi perduxerunl ad ciuitatem in qua erat rex ferro uinctos per omne corpus Factum
nis
.

:

:

:

.

:

- viir]

ADRIANVS
:

23
:
. :

Rex ad adorandos deos suos ul ofTerret eis hostias ob tuEcce rex circumeuntes nos omnem ciuitatem ac regionem inuenimus cunctos adorantes et colentes deos maj^nos et obedientes tuis praeceptis. hi uero sunt inuenti contemnentes tua preecepta et insuper iniuriaiites deos tuos. Statim autem ut audiuit Rex haec uerba iussit stare currum suum Et dum apropindixit ad eos Rex Vnde estis? dc ista an de alia reg-ione? At quassent currui eius Nati quidem in hac patria secundum fidem Galilei sumus Maxiilli dixerunt Non audistis qualis pcena priBposita sit aduersus eos mianus rex dixit qui huius relig-ionis sunt At illi dixerunt Audiuimus quidem et irrisimus tuam stultam iussionem irrisimus etiam Sathanam qui operaturin fdios infidelitatis quorum princips^ es tu Rex uero dixit ad eos Et audetis stultam nostram dicere uissionem + ? Per deos magnos tormentis amarissimis consumam corpora uestra Et dixit ad prinextendantur caedantur lignis et uideamus si uenerit deus eorum adiuuare cipes Nam adducti sunt tres questionarii ad caedendos uel si eripiet eos de ira ista eos Sancti martyres dixerunt Adauge et alios tortores inimico neruis crudis eos quia quanto amplius adduxeris tortores tanto magis amplius multiplicas corodei Maximianus tyramnus dixit ad eos Infelicissimi ecce modo faciam nas nostras adhuc et coronas expectatis? Abneg-ate ig-itur uestram perabscidi capita uestra fidam doctrinam et nolite in uanum perdere uosmetipsos Sancti Martyres dixerunt Perdat te dominus quoniam seruos dei sine causa afnig-lis+ qui sunt inculpabiles. Maximianus dixit Lapidibus inrotondis contundite ora ipsorum Qusestionarii uero accipientes lapides contuderunt ora ipsorum. Martyres dixerunt Quasi inuene ris nos perperam ag"entes sic nos tradidisti tormento huic immisericordi Nunc percuAdhuc non es exatiatus tormentis quae superinduxisti in nos nec tiet te dominus tot horis super nequissimam poenam uel quae induxisti super nos supplicia horruisti nec hoc consideras quod corpore circumdati sumus sicut et tu Licet tuum corpus secundum uoluntatem malam impium scias ac nequissimum. lapides quidem tui acuAudiens tissimi non poterunt conterere maxillas nostras Agnosce heec o fili Diaboli Per deos magnos linguas uestras faciam hsec tyramnus cum mag"no furore dixit amputari ut ex uobis discant omnes homines non contradicere dominis suis Christi si tu eos qui suos dominos contemuero Martyres dixerunt Nequissime tyramne pnunt odio habes uel tormentis afflig-is quomodo nos cog"is contradicere deo nostro ut merito patiamur ea quae tibi prseparata sunt? Maximianus dixit Quid enim michi Sancti Martyres dixerunt Quae praeparauit deus diabolo paratum est puniendi quod estis uos impiissimi ig-nem inextinguibilem et et angelis eius et uasis eius uermem non morientem tormenta non finienda poenam aeternam lacum perditionis tenebras exteriores ubi est flaetus oculorum et stridor dentium Sed et alia tormenta quorum species scit ipse solus qui ea uobis praeparauit Maximianus rex dixit Ecce nunc faciam linguas uestras abscidi Sancti martyres dixerunt et si organum nostre et laudationis abscidas melius poterit ascendere ad deum gemitus cordis nostri melius clamabit ad deum cor nostrum Nam omnis sang-uis noster quem in uaucum + effudisti habet os magnae uocis super turbam clamantem ad deum pro quo haec patimur Dum audisset haec rex furore repletus ait Annotate uniuscuiusque responsionem et constrinctos eos ferro per omne corpus perducite in custodiam uiculatorum+ ac per omnia affligite eos ut sicuti desyderant tormentis eos conteram Non enim solius g-ladii poena dig*ni suiit Necesse est enim ut horum exemplo omnis patria corrigatur Adrianus uero nomine qui erat prior ofBcii uidens constantiam et magnanimitatem eorum aduersus tormenta dixit ad martyres Ghristi Adiuro uos per deum uestrum pro quo haec patimini dicite mihi inueritate+ quae est remuneratio uestra quam expectatis pro his tormentis Videntur enim niihi ahqua magna et mirifica esse Respondentes sancti martyres dixerunt Non potest quae expectatis nec os nostrum sufficiens esse ad enarrandum de his neque auris ad audiendum ea percipere neque per legem neque per proAdrianus ait in toto nihil audistis phetas neque ex alia scriptura Responderunt sancti martyres et dixerunt ad eum homines enim erant simpliciter Nec ipsi prophetae agnouerunt sicut oportebat deum colentes et quaecunque acceperunt per spiritum sanctum haec et locuti sunt. Scriptum est enim de illa g"loria sic Oculus non uidit et auris non audiuit nec in cor hominis ascendit Et cum audisset quae praeparauit dominus dilligentibus se
est

autem

cum

procederet
:

lerunt+ eos regi dicentes

:

:

:

5

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

lo

.

:

.

:

:

:

:

:

.

.

:

15

:

:

.

:

:

:

.

:

:

20

:

.

:

j

:

:

.

:

:

25

:

:

.

.

:

:

.

30

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

35

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

40

:

:

:

:

:

:

:

:

.

45

.

:

.

:

||

:

:

:

:

50

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

55

:

:

:

:

:

:

.

24
haec Adrianus
:

ADRIANVS
:

[viir :

5

Annotate meam conet dixit statim.exiliens stetit in medio eorum quia et ego christianus sum et mox cum dei fessionem cum his sanctis et athletis ut renuntiarent haec regi Videns festinatione aduenerunt exceptores ad palatium quod Adrianus aliquam acusationem scripsisset eos Maximianus Rex suspicabatur quam transmisit Legite celerius relationem et ait aduersus martyres Christi
: :
.

:

:

:

:

10

15

20

25

30

35

40

45

50

55

Existimabat enim eum quod aliquam contrariam martyres Christi scripsisset Exceptores uero respondentes regi relationem aduersus Ne existimes Rex quod accuset eos sed semetipsum christianum profidixerunt ut nomen eius cum eis qui damnati sunt scriberemus. Rogauit enim nos tetur Rex iratus est ualde et iussit eum celerius duci ad se Audiens hccc Maximianus dixit ad eum Maximianus Insanis Adriane ? Nunquid et tu uis Qui cum uenisset Non insanio Rex sed ex multa insania ad sanam perire? Adrianus dixit tam male mentem reuertor Maximianus dixit Quid multum loqueris Adriane ? Pete tibi indulgentiam a me et dic in conspectu omnium quoniam subreptum est mihi haec talia ceptoribus ut nomen tuum scribequa^ dictaueras ex Sed et dele haec loqui Adrianus dixit et hoc quidem ego a deo meo indulgenrent cum condemnatis istis Audiens tiam petam pro prauis operibus meis et de his qui me praeuenerunt errores et iussit eum ferro uinctum pertrahi ad carcerem ha?c Maximianus furore repletus est cum sanctis martyribus constituens diem quando ipsum et sanctos martyres audiret. Vnus uero ex seruis Adriani currens cum festinatione ad domum nunciauit coniugi Dominus meus ferratus perductus est ad carcerem At illa eius Natalia? dicens et hululans emisit uocem suam cum et scidit stolam suam audiens haec surrexit ut clauderetur in carcerem In qua enim culpa inuentus est fla?tu el ait ad puerum Quosdam uidit torqueri propter nomen dominus meus Respondens dixit ad eam nec qui dicitur Christus eius et illis non aquiescentibus ut sacrificarent diis omnino obtemperarent praeceptis regis tunc et ipse dixit ad exceptores Scribite et me cum uiris istis libentissime enim cum his ipse moriar Respondit Natalia et dixit ad ipsum puerum Et non intellexisti ex qua causa torquebanlur illi? Respondit puer et dixit ad eam lam dixi propterea quia noluerunt sacrificare haec cum audisset Natalia repleta est g-audio et surgens mutauit stolam suam scissam et currens abiil ad carcerem uelociter ad Adrianum Erat enim ex parentibus-christianis et sanctorum filia Qu» ante quidem timuerat se manifestari quod esset christiana propter imminnentem amarissimam persecutionis impietatem et dum ingressa fuisset carcerem procidens ad pedes uiri sui osculabatur uincula eius Et dixit ad eum Bcatus es domine meus Adriane quia inuenisti diuitias quas tibi non dimiserunt parentcs tui quoniam sic benedicetur omnis homo qui timet dominum ^'ere dominus meus nunc congregasti diuitias in iuuentute tua quas non poteras inuenire in senectute tua Vere iam securus perges ad illud saeculum recondens tibi diuitias quas inuenies in tempore necessitatis quibus egent hi qui multa possident et abundalmnt lii qui sunt pauperes Quando non est fcenerandi tempus nec mutuo accipiendi dum ullus neminem poterit liberare de poenis nec aliquis aliquem liberabit nec pater (ilium nec mater filiam nec diuitiae eum qui eas congregauit nec serui proprium dominum ncc amicus amicum Omnes enim propriis sarcinis solliciti sunt Tu enim solus domine meus omnia tua mecum habes perge ad Christum ut percipias illa promissa Propler quod perge fiducialiter ad eum nihilque timeas futurorum malorum ut percipias debitam tibi mercedem a domino tuo Conculcasti enim ex hoc iKuem m cxtinguibilem+ etreliqua tormenta Sed et hoc te peto domine meus ut permaneas in hac uocatione qua uocatus es Nec pulchritudo tua intuitum tuum impediat nec affines nec parentes nec diuitiae nec possessiones nec pueri nec puellas nec aliud aluiuid lerrenum Omnia autem haic transeunt omniaque corrumpuntur illa nunc solunimodo ponc ante oculos (uos qua? sunt feterna et ne aspicias ha^c quae perlranseunt nec in(uitum luum dissoluant amicorum adulationes nec furenturtuam fidem suis molibus ac seductoriis uerbis Quin potius habeto odio eorum adulationes abnega eorum impiissima consilia Ad eos solos attende qui tecum sunt sanctos imitare eorum constantiam et patientiam nec te terreat furor regis nec timeas diuersas speties lormenlorum nec te conturbet ignis neque flama perterreat Et dum finisset loqui haec tacuit lam enim ad uesperum erat Tunc dixit ad eam Adrianus Perge nunc in domum tuam soror mea et refice aliquid. Et dum agnouero fieri interdilectissumis^ noster Adrianus
. : . :

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

|

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

.

||

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

.

.

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

- viiir]
:

ADRIANVS
:
.

25

rogationem nostram mittam et accersam te ut ag-noscas finem nostrum Exurg-ens autem Natalia a pedibus uiri sui circuibat omnes sanctos illos et osculabatur singulorum uincula erant enim numero xxxiii et depraecabatur eos dicens Rogo uos
: :

:

.

:

:

serui Christi

:

docete

eum
.

consilia patientiae

.

dicite ei quae sunt illa prtemia

:

quae
5

permanent Ipsum enim sanguinem uestrum obtulistis sacrifitium iii Hic enim est fructus tormentorum uestrorum his semper dolotribulajLione uestra Lucrificite et uos huius aniinam cum animabus uestris ut ribus salui efficiamini Et in hoc sitis eius patres pro his qui erant secundum debitor uester Ghristo sit carnem parentes eius impiissimi et ideo confortate eum de illis beatissimis monitis ut futura credens adimpleat agonem Et dum ha3C dixisset procidit ad pedes eorum et adorauit uinculua''' eorum quibus circumdati erant et iterum ingressa est ad Adrianum Erat enim in interiori custodia extensus in ligno et dixit ad eum Vide domine meus ne aspicias ad pulchritudinem corporis tui nec ad decorem iuuentutis Nec seducat te aurum autatgentum+ aut hsec autem omnia esca uermium sunt tuae uel reliquorum implicatio Non enim addetur uestes preciose aut possessiones cuiquam in hora illa iudicii quoniam omnia ista hic remanent Nec enim est illic quod aliquis det munera pro anima sua nec est qui accipiat Solummodo enim sanctarum animarum munera suscipiet dominus Et dum heec dixisset uale faciens abiit quod fieret eorum in domum suam. Post dies autem aliquos dum uidisset Adrianus interrogatio dixit ad sanctos martyres Si adquiescitis mihi domini mei ut adducam ancillam uestram sororem meam et prsesit passioni nostrae Spopondi enim ei cum iuramento dicens quoniam in fine passionis nostre accersam te Et dum adquieuisdantur
iis
:

qui

.

|

:

.

:

.

:

.

:

:

lo

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

15

:

.

:

.

:

.

.

:

:

:

:

:

20

:

:

:

:

dans fideiussores congresent Et dum pergeret uidit eum quidam gationem sanctorum martyrum qui erant ibi Et praecurrens nunciauit Nataliae dicens conciuis illius ciuitatis et agnouit eum coniugi ipsius Absolutus est Adrianus et ecce uenit per uiam.: lam enim in proximo reliqui eum Audiens autem haec illa non credidit dicens et quis potuit eum absoluinculis illis? Non mihi contingat ut absoluant illum nequando separetur a uere de sanctis illis. Et dum adhuc loqueretur ecce puer domesticus eius superuenit dicens Et dum haec audisset Cognosce et ecce uenit quia dominus meus dimissus est et fleebat Natalia suspicata est quod refugisset martyrium et contristata est ualde amarissime Et cum uidisset eum surgens proiecit quae erant in manibus suis et clausit hostium domus clamansque dicebat Longe a me efficiatur hic qui corruit a domino suo Non mihi contingat iam loqui ori illius per quod abnegauit dominum suum nec audiam ex lingua quae dolose egit in conspectu factoris sui et conuersa dixit ad eum sine deo prae omnibus liominibus quis te coegit apprsehendere opus ut aut quis te seduxit quod non potuisti perficere ? Quis te seperauit a sanctis mihi quare in fugam conuersus recederes a conuentu pacis uel repausationis? Dic
:

dedit

munera

his

:

qui erant custodes

:

et perrexit
.

:

:

25

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

30

:

:

:

:

||

:

:

:

:

:

.

:

:

:

35

:

.

:

:

:

:

quam fieret pugna ? Quare proiecisti arma tua ante quam uideres repugnantem tibi hostem? Quomodo uulneratus es necdum emissa sagitta? Et ego mirabar si ex gente sine deo et de ciuitate ipsorum aliquid deo offerretur Quomodo poterat ex gente homicida hostia munda domino consecrari? Nec enim poterat ex loco immunes
:

ante

^o

:

.

eorum qui amatores sunt effussionis sanguinum mundissimum thimiama offerri domino Nunc ego quid faciam infelicissima quse cuncta eeterna pro terrenis respuenti huic ex impiis impio uiro coniuncta sum? Nec concessum mihi
dissimo et de medio
. :

43

sed ut dicerer coniunx transgressoris Ad modicum quidem exultatio mea fuit et ecce per seecula erit obprobrium meum Ad horam exultaui inter mulieres et ecce cum confussione conuesor+ in medio earum Beatissimus Adrianus haec audiens libentissime suscipiebat uerba eius. Valde enim curabatur sermonibus eius amplius anxians implere quod promiserat
est

unius horae spatio
.

:

ut uocarer uxor martyris
:

:

.

:

.

.

^^0

:

:

Mirabatur autem quod ex ore foeminse talia egrederentur eo quod esset iuuenis et et nuper nupta Erant enim menses tresdecim ex quo cognouerat uirum suum commorata fuerat cum eo Beatus autem Adrianus cum uidisset eam tribulari ualde. Aperi mihi domina mea Natalia non enim sicut et omnino afflictam dixit ad eam Non mihi contingat hoc sed ideo ueni ut accipiam tu existimas efl^ugi martyrium At illa non credebat sicut promiseram tibi te et praesens sis consumationi nostre ecce quomodo mentitur alter dicens Vi de quomodo me seducit transgressor iudas Recede a me homo nam me ipsam interficiam ut satieris Et dum moraretur
:
:
:

.

:

.

:

:

:

^^

:

:

:

:

:

.

:

:

|

.

:

:

:

25

ADRIANVS
:

.viiir -

5

Fideiussores enim ante excessum meum post hfec lu^ebis eo quod non Et dum inquisiuerint me et non inuededi congre^ationem sanctorum martyrum sunt sustinere habebunt sancti martyres etiam et mea tormenta nerint ii qui prsesto simul et suas proprias pcenas et non poterunt sufficere dum sunt quasi mortui ex
uideris

ad aperiendum

dixit ad

eam

:

Aperi citius

:

Nam uadam

ultra
.

non uidens
:

te

.

Et

me

:

:

:

:

:

his p(jenis

:

qua? iUatse sunt eis a

tyramno

.

Dum

audisset Natalia uerba hsec
:

:.

statim
:

10

13

20

25

Et dixit ad eam uir suus Beata et inuicem aperuit ei quoniam tu sola apparuisti super terram amans uirum tuum. es inter mulieres Bcnedicta corona tua tu enim es fructus uictoriae et martyrum consors etiam si non patiaris Et accepit eam et perrexit Euntibus autem eis in uia dixit Adrianus At illa respondit et ait ad Dic quomodo ordinasti soror mea sustantiam+ tuam ne te adtrahant domine meus noli memorare iam quse sunt mundi huius eum Noli ad se. Solummodo hoc memorare in quo uocatus es sanctorum consortium Auferantur ergo a le omnia saeculi huius corruplibilia Solummodo illa uidere festina quae reposita sunt tibi et illis sanctis cum quibus ambulas in quse non transeunt Et dum ingressi fuissent carcerem festina procidit ad pedes sanctorum uia domini et adorauit uincula eorum Inuenit enim corpora eorum putrefacta a ancilla domini tormentis ita ut uermes caderent de hulceribus eorum Et inclinans se extergebat omnem putredinem eorum Mittens autem puellas suas iussit ut afTerrent ei omnia linteamina eius muita et ualde pretiosa Erat enim in clarissimis fosminis secundum parentes et secundum uirum bene nata in omnibus Et dum attulissent puellae linteaet colligauit de mina accipiens manibus suis tergebat de eis hulcera sanctorum Erant enim dissoluta membra eorum de pondere ferri. ipsis manus et pedes eorum Perman sit autem cum eis in carcere diebus septem curans uubiera sanctorum martvrum Completa autem die productorum eorum Maximianus Rex iussit exhiberi sanctos in conspectu suo Et statim aduenientes ad carcerem hi qui missi fuerant
:

se suis uestigiis prostrauerunt

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

1

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

.

||

.

:

.

30

35

40

45

50

55

sic in compellebant eos ut egrederentur Et dum uidissent eos resolutos a poenis nudis animalibus portauerunt eos quia non poterant ambulare Omnes enim uincti fuerant in una cathena Adrianus uero Athleta Christi sequebatur eos uinctis retrosum manibus Et dum appropinquassent auditorium uidens eos is qui appositus erat super causas introiuit ad regem et ait Ecce pr£esentes sunt ante consistorium condempnali illi. Maximianus tyramnus dixit succincto perpendiculo ante pudenda introducantur simul ut inuicem uideant suos cruciatus Coommentariensis^ dixit Illi qui prius tormenlis afflicti sunt regi non possunt interrogari sed Adrianus nunc introducalur qui adhuc recens est Nam illorum utique corpus ita putrefactum ut costae eorum forinsecus uideantur est expirant et si modo interrogati fuerint et finiunt uitam et non percipiunt quae eis praeparata sunt tormenta Nos enim uolumus^ ut in compendio torti finem uitae accipiant Nunc quasi nihil peccauerint ergo accipiant inducias paucorum dierum ut dignam factis suis percipiant poenam. Si ergo iubes nunc Adrianus intoducatur+ Maximianus Rex dixit succinto perpendiculo introducatur Et dum expoliauissent eum introduxerunt illum portantem per semetipsum eculeum Et dum pergeret dixerunt ad eum sancti martyres Ecce Adriane dignus elTectus es ut tollens crucem sequaris Christum \'ide ergo ne absoluaris timore et reuerlaris retorsum^ et fiat merces tua inanis et ne thesaurum luum depricdetur diabolus Nec te terreant ea quse uides tormenta sed respice ad ea qua' expectas et fiducialiter accedens confunde mentem tyramni Xon enim condignte sunl passiones huuis+ temporis ad futuram gloriam qua3 reuelabilur in nobis Natalia uero adiungens se ei dicebat \'ide domine meus ad ut solummodo deum fiat mens tua ne tuum cor in aliquo trepidet dum uideris tibi proposita tnrmenta Labor quidem nunc modicus sed in saecula sa^culorum laudatio sed et a'terna repausatio Modicum quidem patieris sed continuo cum angelis exultabis Si enim dum carnaliter militabas ab his qui erant principes tui nudus uirgis caedebaris propler modica slipendia multo niagis nunc sustine omnia quae inferuntur tibi tormcnla propter regna caelorum Et dum intus fuisset Adrianus uidens eum Maximianus lyramnus dixit Adhuc permanes tu in illa insania et uis de hac uita male exire Adrianus dixit lam tibi dixi quoniam recessi ab amentia et ideo paratus sum uilam finire Maximianus dixit Ergo nunc non sacrificas nec adoras deos
:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

|

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

inuictissimos

:

sicut

ego

et

omnes? Adrianus

dixit

:

Quare tu

dum

erras alios errare

:

- X^l

ADRIANVS
:

27
:

temetipsum perdas et multitudinem hanc populi quos adorare facis deos tuos qui sine anima sunt ut relinquant dominum qui fecit ceelum et terram mare quae in eis sunt? Maximianus dixit Ergo modici uidentur dii qui magni et omnia Adrianus dixit Neque modicos neque mag-nosdico eos sed sunt nihil Et dum sunt? iussit eum lignis tundi Audiens autem beatissima Natalia haec audisset tyramnus quoniam coepit caedi festina cucurit ad sanctos martyres annutians^ eis et dicens Ecce dominus meus Adrianus inchoauit martyrium Audientes autem haec sancti mox
facis

et

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

5

:

:

.

steterunt in oratione
noli

.

Tyramnus uero
:

dixit ad eos

:

qui

eum

caedebant

:

Dicite

ei

:

blasphemare deos Adrianus dixit Si eg-o ita torqueor pro eo quod blasphemauerim eos qui non sunt putasne qualia et quanta sunt tormenta quic tibi prteparata sunt qui deum uiuum et uerum blasphemas? Maximianus Rex dixit haec uerba te illi seductores docuerunt Adrianus dixit Quare seductores dicis eos qui ductores sunt uitae et8ernae+ ? Seductores mag-is estis uos qui laqueatis animas ad perditionem Audiens haec Maximianus ex furore repletus iussit eum a quattuor lignis caedi ualidissimis Adrianus dixit quantum multiplicas in me diuersa tormenta in tantum ampli as mihi multitudinem Omnes uero interrogationes et responsiones qua? fiaebant Adriano renuncoronse Maximianus dixit Ergo nunc confitere deos et ciabat Natalia sanctis martyribus
. : : : :

lo

:

:

:

.

.

:

||

15

.

:

.

:

:

Vt quid in uanum festinas perire? luro tibi per deos Adrianus dixit quoniam uidens pulchritudinem tuam compatior tibi Ecce parco mihi ut non in toto peream Maximianus dixit ergo nunc confitere deos ut tibi propicientur et ut te honorificent et in locum tuum te restituant Non enim simihs Tu enim bene nati et magni filius licet sis iuuenis illis exs^ qui tecum uincti sunt tamen honoribus dignus es illi autem rusticani et filii stultorum sunt et pauperes. Noui quia scis patriam meam vel genus nec non et auos meos Si cui Adrianus autem nunc cognosceres illorum sanctorum bene nationem uel diuitias aut patriam quam expectant statim caderes ad pedes eorum prouolutus et deprecareris eos ut orarent pro te Sed et propriis manibus inciperes confringere deos tuos Audiens ha3c Maximianus rex iterum iratus est et iussit eum a quatuor uiris fortissimis in uentre caedi Et dum uidisset effundi uiscera eius uissit^ parci ei Erat enim ipse beatissimus iuuenis etdelicatus annorum circiter uiginti et octo Maximianus dixit ad eum Videsne quantum tibi parcam Si ergo solummodo uoce tua inuocasses deos statim
parce
tibi uel

iuuentuti tuse

:

:

:

:

:

.

:

:

20

:

:

:

.

:

:

:

:

:

25

:

:

.

.

:

:

:

:

:

.

:

30

:

:

fecissem uenire medicos

hodie mecum esses in palatio. Adrianus dixit Quamuis promittas mihi ut curer a medicis uel etiam honores me et quamuis dii tui promittant se mihi et introducas me in tuum regale palatium repropitiari quid mihi facturi sint uel quale beneficium ipsi mihi dicant ore suo mihi conferant et tunc adorabo eos et sacrificabo eis uel hostias eis ofTeram quemadmodum tu uis Maximianus dixit hi loqui non possunt Adrianus respondit Impiissimo quid ergo sacrificas tu qui loqueris eis qui non loquuntur? et cum audisset Tyramnus ualde iratus est et iussit eum cum his qui cum eo uincti fuerant. constrictum ferro mitti in carcerem constituens diem in quo omnes simul producerentur ad audiendum Et accipientes eos milites perduxerunt in custodiam Alios trahebant alios uero qui soluti erant a poenis portabant Beatissima autem Natalia solicite consolabatur Adrianum uirum suum et mittens manum suam sub ceruicem eius dicebat ei Beatus es domine meus eo quod dignus effectus es in numero sanctorum. Beatus es lumen meum ut patiaris pro eo qui pro te passus est Perge nunc dulcis meus ut uideas gioriam eius Qui enim communicauerint passioni eius similiter communicabunt et gloriae Et dum introissent in carcerem reclusi sunt g^audio repleti. Accedentes autem omnes salutabant eum etiam qui in pauimentoiacebantetambulare minime poterant reptantes manibus suis festinabant offerre ei pacem et osculari eum osculo sancto Beata uero Natalia extergebat sanguinem beati Adriami^" et superiungebat ex eo corpus suum et dum osculati essent eum sancti martyres dicebant ei Laetare in domino dilectissime quoniam nomen tuum scriptum est cum perfectis seruis domini Andrianus+ autem dixit ad eos Vos g-audete uestra enimi+ corona est. et uester labor Sed magis orate ut nihil aduersum me saeminet Diabolus Multum enim defeci corpore Sancti martyres dixerunt ad eum Confide quoniam non preeualebit diabolus aduersum te Longe enim fug-iet a tua patientia Et quidem nos timebamus de te cum adhuc esses homo cum autem supergressus es naturam humanam non poterit iam amplius aduersarius prseualere aduersum te Non ergo formides quo:

ut curarent uullnera+ tua

.

et

:

:

:

:

:

35

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

|

40

.

.

.

.

:

:

:

:

.

45

:

.

:

.

:

:

:

50

:

:

:

.

:

:

:

:

.

.

:

:

55

.

.

:

:

.

:

2g
.

ADRIANVS
:

[x^ -

5

10

niam Christus est uictoria tua Diaconissae uero uel etiam aliae mulieres quae erant nocte permanebant in carcere curantes hulcera sanctorum Aliae quidem curabant uulnera extergebant putredinem uulnerum eorum. alise autem suis stolis quibus uestiebantur Omnes uero diuiserunt sibi numerum sanctorum ad ministrandum eis Gognouit autem tyramnus quia concurrebat ad eos multitudo foeminarum ualde honestarum et contristatusest ualde etpraicepit ut prohiberenturingredi ad eos Videns hoc sanctaXatalia quod prohibitee sunt mulieres ministrare eis exurgens totundit+crines suas et induit et curabat omnium et introiuit sicut uir ad sanctos martyres uestem uirilem Et dum compleret illae foeminae ad curandum uulnera quotquot susceperant supradictte ministerium suum in cura sanctorum ueniens sedebat ad pedes Adriani et deprecabatur eum dicens Rogo uos ut initium faciatis ab Adriano meo ne forte uidens quemadmodum amarissima poena sanctis infertur tremefactus terreatur Fecerunt Et dum supposuissent qua?stionarii incudem aeneam er"-o illi sicut eis dixit Natalia
: :

.

:

:

:

.

.

:

II

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

sub pedibus eius
15

incudem
Iterum

.

beata Natalia apraehendens pedes sancti Adriani extendit super Questionarii uero cum magna uirtute percutientes absciderunt pedes eius.
:

meus

Precor te domine sancta Natalia ad beatum Adrianum comparem suum extende manum tuam ut absciserue Christi adhuc dum in te uiget spiritus
ait
:
: : : . . :

20

25

30

35

40

45

50

dant eam a te et in omnibus asqualis efficiaris sanctis martvribus Amplius enim te Extendens uero beatissimus Adrianus manum suam dedit illi tormenta sustinuerunt At illa superposuit eam incudi Quaestionarii uero percutientes absciderunt eam. eis dum ammouissent a beato martyre incudem statim redidit spiritum Circueuntes Et autem miHtes per omnes sanctos cum incude euectae ferro confregerunt crura eorum Veniebant enim matyres^ extendentes pedes suos pruisquam+ uenissent ad eos quesdomine lesu Christe suscipe spiritum nostrum Et tionarii clamantes et dicentes hiec dicentes rediderunt sanctas animas Maximianus uero rex iussit corpora eorum ne forte ueniant g-alihci et tollant eos Beata uero Natalia absconif^ni exuri dicens quae erat abscisa ab eo celans in sinu suo ut non simul didit manum sancli Adriani Quaestionarii uero secundum praeceptum tyramni portabant corpora igni cremaretur sanctorum ul ea mitlerent in ignem lam enim praeparata erat fornaxardens Beata uero Natalia sequebalur corpora sanctorum suscipiens stillantem sanguinem eorum De quo tamen ipsa in corpus suum perungebat Sequebantur etiam aliae mulieres religiosae et bene natae suscipientes sanctorum martyrum sang^uinem in linteaminibus ct purpura qui stillabat de eorum corporibus Aliae uero in sinus suscipientes absconderunt Nam et uestimenta quicstionariorum quae erant sanguine infussa sanctorum clarisimee fcemin^e comparauerunt auro mullo gemmis et ornamentis preciosis Et cum peruenissent quaestionarii ad fornacem ardentem miserunt sanctos in ig-nem de superiori ore fornacis Adstantes autem mulieres clamabant flaentes et dicentes Memoramini nostri domini in requiem £etrenam+ Natalia autem impetu facto cum uoce magna uoluit se ipsam mittere in ignem et subito facta sunt tonitrua magna et pluuiae et grandines et coruscationes ac terremotus ut etiam nataret sicut in diluuio ciuitas et omnis locus Simul etiam extincta est fornax ardens amultitudine imbrium et tcmpestatuni Qutestionarii uero uidentes iram tcrribilem fugerunt. Alii uero cadentcs in facies suas expirauerunt Currentes uero qui ibi aderant fideles et Natalia simul cum aliis mulieribus fidelibus et relligiosis rapuerunt sanctorum martyrum relliquias et inuenerunt eas illaesas ita ut nec capillus eorum exustus esset ab ig:ne Rellig-iosus autem quidam Loculius cum sua coniuge procidens ad uestigia Nataliic uel fratrum qui aderant rogabunt + dicentes Ecce nos iuxta ciuitatem hanc manebamus ut cssemus in secreto horrentes uero impietatem uel sanguinis effussioncm qua3 fiebat a rege impio in hac cinitate+ ideo fug-ientes abimus in Byzantium odientes loca nostra proptcr quod dale nobis sanctorum corpora et leuamus ea in
. : . :

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

.

:

.

.

:

.

|

:

:

.

.

.

.

:

.

:

:

.

.

:

:

.

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

nauicula nostra et euiilcs rccondimus ea apud nos usque dum moriatur Rex iste impiissimus et tunc tranlsalionem+ eorum dignam faciemus ut omnes uenientes adorent cos Si enim reliquerimus eos hic adiiciet impiissimus Rex et toUet iterum
: :
:

.

:

:

55

incendet eos quos dominus liberauit de igne per tonilrua et terremotus ac tempestates et placuit hic sermo in conspectu omnium qui erant ibi et leuauerunt corpora eorum in nauem et pertulerunt ea in Byzantium flante uento de pupe Nataha uero remansit in domo sua habens secum manum beatissimi Adriani dicebat enim ne forte compra?hendantur corpora sanctorum et inueniar ego simul tradens
et
: :
:

||

:

.

:

.

:

:

- xiir]

ADRIANVS
. :

29

Accipiens uero manum sancli Adriani martyris inuoluit purpura et in fundens in myrro posuit eam in grabato ad caput suum nullo sciente Post aliquot uero dies cog-noscens quidam tribunus ciuitatis quod beata Natalia esset in eadem ut eam acciperet in coniug-em Ciuitate ueniens ad palatium rog-auit regem Erat

spem meam

:

.

:

:

:

:

pulchra Tribunus uero ut ei loquerentur de coniugio ad eam honestas foeminas transmisit Beata uero Natalia audiens haec uerba ita respondit Et ego audiens hoc multum gauisa sum ut coniugerert tali uiro? Sed hoc peto Quis enim mihi poterit hoc praestare ut ut me praeparem Non enim existimabam me detur mihi trium dierum spatium haec autem propterea dicebat uolens fugere et abire ubi erant corpora inquiri martyrum et his uerbis seduxit mulieres qua? missae fuerant a tribuno sanctorum Ipsa uero post egressionem illarum abiit ad reclinatorium suum ubi erat manus et procidens in faciem suam clamabat cum lachrymis ad sancti martyris Adriani dominum Domine deus noster dominus tribulantium qui iuxta es his qui tribulato et ne permittas maculari concorporale respice in me ancillam tuam sunt corde Adriani Precor te domine deus meus ne obliuiscaris Adriani serui tui martyris tui et ne obliuiscaris uinculorum eius quae sustinuit Miserere domine miserere mei propter nomen tuum Misericors es domine ne in uacuum facias tormenta eius et qui pertulerunt propter te sed illius memorare miserias quas uiderunt serui tui Erue me domine a consortio inimicorum ut non polluat multiformis inimicus thorum Adriani serui tui Tu domine qui liberasti sanctos tuos de illo igne et me libera de Et dum orasset ex multo in9erore+ atque tristitia soporata expectatione Impii hujus Et ecce uinis^ de sanctis illis martyribus astitit ei dicens Pax tibi Natalia ancilla ect+ Gonfide quoniam non dexpexit te deus neque nos obliti sumus omnium Ghristi quos exhibuisti in nos. Sed statim ut apparuimus in conspectu laborum tuorum ut cito uenias ad nos Gui beata Natalia dixit Dic Ghristi deprecati sumus eum mihi sancte asistit uobiscum dominus meus Adrianus coram Ghristo ? Et dixit ei Etiam ante nos ei apparuit Sed exurg-e ascende in nauiculam et nauig-ans ueni iuxta et et perducet te ad nos ubi sunt corpora nostra. Ibi enim uisitabit te dominus dum uigilasset Natalia et in semetipsam reuersa fuisset omnia sua reliquit solummodo manum beati Adriani tulit secum Et exiens ascendit in nauim et nauigans inuenit multituet cum ascendisset nauim ubi erant corpora sanctorum uenit mulierum qui et ipsi fugiebant a conspectu Impiissimi regis dinem uirorum et Adsistens autem tribunus qui eam petierat eo quod fugisset et cum eis nauig^auit et dum accepisset Natalia ingressus palatium postulabat regem adiutoria militum et sequebatur eam et cum nauig"asset quasi mille stadia ascendit nauim aliam Quidam exurgens uentus contrarius reuocauit eos retrosum^ unde ascenderant profundum Media uero autem ex eis mortui sunt et in impetu fluctus demersi sunt in nocte apparuit eis spiritus seductionis ubi beata Natalia nauigabat in speciem nauis Vnde et dicebat eis quasi uoce nauclerii in qua etiam uidebantur esse epybatae et in ex i comedia+ ciuitate egressi sumus existis et quo pergitis? At illa dixit Byzantium nauigamus Dicit eis iterum spiritus erroris Erratis uos Non enim est ipsa nauigatio Ad illam partem pergite quae est ad sinistram uolens eos in pelagus mittere Existimabant enim illi quod uere nautee orrientales essent et exurgentes transmutabant uella ut pergerent illuc quo dixerat eis Et ecce subito apparuit eis Venite sic sanstus^ Adrianus ueluti in carabo sedens et clamans dixit ad eos quemadmodum est uelum uestrum nec sequamini eum ipse est enim quipersequitur uos ut uos perdat Et statim nusquam comparuit ille spiritus erroris Exurg-ens autem sancta Natalia uidens quia prsecedebat eos sanctus Adrianus repleta est gaudio
et
. : . :

enim multum diues

prima

in clarissimis mulieribus et ualde

5

.

:

:

:

.

.

:

:

10

:

:

.

:

:

:

:

:

15

.

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

20

.

:

.

|

.

:

:

:

:

:

25

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

30

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

35

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

40

:

.

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

45

:

:

:

:

||

:

.

.

:

:

.

Ventus uero prosper exurg-ens duxit eos ad locum Byzantii priusquam illucesceret et descenderunt de naui et abierunt in domum ubi erant corpora sanctorum Prociqui patenter dens uero sancta Natalia adorauit sanctorum martyrum corpora manum quae fuerat abscisa omnia tormenta su^tinuerunt Et sumens sancta Natalia posuit eam iuxsta^ corpus sancti Adriani et inclinans genua sua orauit Et ingressa ut orarent et salutauit omnes fratres et sorores dicens est interius cubiculum ut Qui et rogabant eam pro ea Illic enim erat congregata multitudo fidelium modicum requiesceret ualde enim fatigata fuerat in naui et cum requieuisset apparuit statim sanctus Adrianus per somnum dicens Bene uenisti in pace ancilla
:

50

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

55

.

:

:

:

:

:

:

:

3,j

ADVENTOU OCTAVIVS ET SOLVTOR
filia

>lir :

Chrisli et

martyrum
.

debentur

tibi

requiem tuam Vem et percipe ea Et continuo euigilans narrauit omnibus et denuo obdormiuit
:

Veni ad nos
.

in

.

:

que Et

5

uero fratres et sorores qui erant ibi statim sancta Natalia emisit spiritum Venientes mortuam Exurg-entes uero orauerunt et acciinuenerunt eam ut eam excitarent eam posuerunt iuxta corpora sanctorum Et dum compelerent^ orationem post pienles
: : .

:

.

deposilionem corporis eius si^nauerunt ipsam
:

domum

.

Multitudo autem uirorum
.

et abrenuntiantes omnibus quae sunt huius saeculi et mulierum ibi permanentes seruiebant Christo cui est honor et gloria in saecula saeculorum amen
:

10

PASSIO BEATISSIMORVM MARTYRVM ADVENTORIS OCTAVII ET SOLVTORIS.
quae de beatissimoruni martyrum Aduentoris Octauii atque Christianorum mentibus debeant imitandaproponi Sed humani Solutoris certaminibus tissimos+ marhaic attendant auditus potius quam explicet sermo Hos igitur beaa gloriosissima sanctorum Augunensium thebaiorum legione fuisse seniotyres ex illa rum tradilione compertum est de quibus nullis+ omnino periit dum nullus euasit martyrium Multi enim ex ipsa leg"ione quando iussu Maximiani imperatoris persecuquibus per diuersa disgladiatorum manus euasisse referuntur tiones passi sunt persis quam plurimas reg"iones Cristus dominus condrie^ dignatus est ac patrociniis decorare sanctorum Equibus hii beatissimorum Aduentoris Octauii et Solutoris martyrum sicut propinquitate uiscerutn tenebantur ita et uinculo caritatis ac fidei qua in Christo pollebant unianimes permanserunt ut pares essent fide pares collegio pares persecutorum fugientes ferocipalma martyrii et gloria Cumque ut dictum est talem ad Taurinum peruenissent urbem illic a persecutoribus reperti sunt et ultra torrentem qui eminus a muris pnefatae fluit ciuitatis sanctus Solutor Octauius et Aduentor in Christi fide perseuerantes eiusque nomen cum magna exultatione confitentes gladio interfecti prcetiosum sang-uinem pretiosa morte fuderunt sanctus uero Solutor ietate iunior ac uelocior gressu Licet ictu lancea? iam uulueratus+cursu tamen rapidissimo illic e manibus persecutorum euasisse et usque ad hipporediense oppiduni perrexisse asserunt Ilaque in cripta latens harenae a quodam paruulo sibi notissimo proditus a persecutoribus ibi est compra^hensus et procul ab ipsa harena iuxta amnem qui Duria nuncupalur in palustribus locis perductus dum Christianum se plena uoce confiteretur supra quendam lapidem decollatus est Cuius gloriosissimus cruor manifeste usque in presentem permanet diem Que paludis dei nutu siccata est Ilaque ecclesia super a^dificala uirtutes ac saniLatum operationes indesinenter quottidie diuinitus exercentur Sed ad martyrii eius gloriam reducamus articulum Cum enim beatus Solulor ictu gladii fuisset interfectus quedam uenerabilis et Chri-

Multa

et

magna sunt
:

.

.

|

15

:

.

:

:

:

20

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

25

:

:

,

.

.

30

:

:

:

:

.

.

35

.

.

•Jo

nomine operiens pretiosi martyris sacratissimum corpusculum simulans sibi placere quod factum fuerat persecutores illos domi recepit et humanitalis gracia cibum potumque apposuit atque ab ipsis sciscitans didicit sanclum Aduenlorem Octauiumque intaurinesi + territorio fuisse interfectos Quibus illa uenerabilis tamdiu uini potum ministrauit Donec nimiae inebriati et soluti animo grauiter obdopmirent Tunc beata luliana sanctum Solutorem in quadrigae suae leuans uehiculum ad taurinensem pergens'urbcm uocturnis horis properare disposuit Sic Christi maiestas gloriam sui martyris illico manifestans memorati fluiminis+ impetu
stianissima fcjemina luliana
: : || .

:

.

.

.

.

45

eam cum uehiculo ing-redi concessit Sicque ominunit iluminum cursus qui interiectis spatiis utrarumque ciuitatum decurrere noscuntur uirtulis suae potenlia diuidens eam absque uUo obstaculo hilari profectione ad beatissimorum martyrum Aduentoris et Octauii corpora perduxit Quorum sacratissima nicmbra cum omni ueneratione suo pari coniungens superna sibi imperante
.

dexteric sua' uirtute diuiso

per siccum

.

.

.

:

50

maieslale in alterani partem transtulit ciuitatis et illic dei iussu sepelliuit Atque in eorum honorem ibidem cellulam construxit oratoriam sibi in proximo sepulturae memoriat submngens Quam oratoriam cellulam gloriosissimus sanctus Victor tau. . .

rianlis+ ecclesiai anlistes

.

ampliori spatio miro opere miraque celeritate
.

.

dignam deco-

:

- Xllir]

APHRA ET HYLARIA
atrio aedificauit
.

31

ubi ad ipsorum sanctorum martyrum uirtutes uniuersarum prouinciarum populi gloriosissimorum nataiem martyrum celebrantes. quotannis conueniunt et eorum beneficiis perfruentes ac deuocionis cultu uirtutum eorum praemia cuncti adepti gratulantur Passi sunt autem beatissimi martyres Aadvntor+ Octauius et Solutor terciodecimo calendas februarias Regnante domino nostro lesu Christo cui est honor el gloria in Stecuhi ScBculorum Amen
.

ramque basicam+ cum

:

.

.

.

PASSIO SANCTE APHRAE ET HYLARIAE AC SOCIORVM
Apud
rhetias in Ciuitate Aug-usta erat Narcissus
. .

.

Episcopus eo tempore quo persecutio Dioclitiani feruebat Et nesciens ubi intraret pree fuga ad meretricem ing-ressus est Aphram nomine cum Diacono suo nomine Felice llla autem uidens honestos uiros aduentores existimat impudicos Parat enim caenam et omnia quae solito more cum episcopus autem ueniens ut cibum caperet tribus puellis suis parare consueuerat Aphra autem nunquam hoc audiuerat nel uiderat slupore et psallere coepit orare ducta coepit requirere quis esset et dictum est hunc episcopum esse et statim cecidit ad pedes eius dicens Domine indigna sum ego et nulla me turpior inuenitur aliqua cui respondens sanctus Narcissus episcopus dixit Saluator meus a in hac ciuitate quia illius sanctitas omnes sordes diluit turpissima tactus inquinari non potuit atque mumdauit+ non sordes inquinatae inquinare potuerat domini claritatem Nam lux de caelo ueniens et splendor solis dum mundo funditur de caeno inmundus leuatur Vnde et tu filia sucipe+ in te lumen fidei ut purificata ab omni peccato possis Dixit ei Aphra Ego tanta peccata commisi in introitu perpetuae largitatis gaudere quanti nec capilli sunt in capite meo Tunc Aphra conuocans puellas in corpore meo suas dixit eis Iste homo qui uenit ad nos episcopus est christianorum et dixit mihi ab omni peccato poteris emundari Quid si credideris Christo et baptizata fueris uobis uidetur respondete Dig-na Euprepia et Cumenia+ dixerunt Tu domina nostra es si te secute sumus ad inquinamenta quare te non sequemur ad in dulg-entiam^ peccatorum Tu caput nostrum es quocumque ierit caput necesse est ut et membra sequantur Inter utrosque sermones earum nox initium sumpsit Et incipiens Episcopus hymnun deo canere cum diacono suo Felice simul habuit Aphram cum suis puellis Mane autem orto die coepit inquiri episcopus ab Aphra dicentibus ei exploratoribus Vbi sunt uiri Aphra dixit hospites amatores qui ad te intrauerunt mei fuerunt et abieruut+ ad sacrificandum Illi autem exploratores qui uenerant ut audierunt ad sacrificandum putantes ad capitolium uel ad templum eos isse subduxerunt se et remansit unus ex eis qui diceret Eg"0 cognoui illos qui sero uenerunt christianos esse pro eo quia omni ora sig-nabant frontes suas sig-no crucis quo ille Christus eorum passus est dixit ei Aphra Ad me meretricem habebant intoire+ si christiani fuissent Ad me non ueniunt nisi qui mei samiles+ sunt Ille autem hoc audiens non credidit Tunc abiit Aphra ad matrem suam nomine Hylaryam et dixit ei Episcopus christianorum uenit ad me nesciens ubi intraret tota nocte expandens manus suas ad deum suum psallens ei circa pullorum uero cantus extinxit se lumen cicindeli Tunc dixit mihi Diaconus eius et ego coepi festinare quaerens lumen
,

lo

.

.

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

15

:

:

:

:

:

.

:

.

:

20

.

:

.

:

:

:

.

.

.

.

.

25

.

:

.

:

:

.

.

.

.

30

:

:

||

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

35

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

40

:

.

:

Noli quaerere

ostenditur lux quee exting-ui non potest Et dixit Episcopus Veni Lux de caelo mea et ostende faciem tuam et salui erimus Et statim uenit fulgur de C£eIo sicut sol et coruscus ante tonitruum et non

lumen extinguibile
:

:

modo

tibi

:

:

:

:

recessit sed tandiu ibi stetit
:

:

quandiu aurora inciperet Et cum
:
. :

ille

oratiomem+
:

fecis-

45

Et post set iussit sibi responderi amen et fulg-ur paulatim recessit ab oculis nostris hoc factum Domine iniuriam tibi grandem femisi me ad pedes eius et dixi illi cisti Et ille dixit mihi Vbi me qui ad me introisti quia sum mulier peccatrix dominus deus meus fecit ing-redi ibi ingressus sum. Mane autem facto circa tertiam insidiati fuerant ut horam diei ostenderunt se mihi qui antequam lucesceret exeuntem tenerent et occiderent eum Sed cum mox exiret conuenerunt me Ego uero ubi fascinas lig-ni habeo compositas et timeo ne scrutentur ibi abscondi eos locum Sed si iubes domina mater hic eos transire faciam quia promisit mihi et
: :

:

:

:

:

:

:

:

.

50

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

32
dixit facio te Cristianam
:

APHRA ET HYLARTA
et
.

[xiiir -

5

10

15

Mater uero eius hoc omnia peccata tua dilluuntur audiens gaudio repleta est et dixit Praestet dominus ut et mihi hoc contingat Cui respondens Aphra dixit Ergo nocte ueniente trans migro eos huc Respondens mater eius Hylaria dixit ei etiam si noluerit rog-a eum Vespere autem facto rogauit sanctum Narcissum episcopum et mig-rauit ad matrem eius. In^resso autem domino Narcisso episcopo factum est gaudium magnum ita ut Hilaria per tres horas teneret pedes eius ac diceret Obsecro te domine et me facias mundari a peccatis meis Tunc quia antequam disceres Beata est fides tua sanctus Narcissus episcopus dixit ei agnoscere meruisti Tamen uerbum ueritatis ipsam ueritatem quam per uerbum uis hodierna die simul incipe tenere ieiunium et quia uideo te capacem esse uerbi dei Octauo autem die et audite sermonem ueritatis per septem dies tenete ieiunium purificabimini ab omni peccato et eritis tales quales fuistis ab infantia non habentes realum nullumque peccatum Dixit ei Hilaria Si iubes dicimus quod coluimus et da nobis quod coHmus Dixit ei Narcissus episcopus Apparet tibi quia bene potequod collere debeas cum quid collueris euidenter exponas Dic ergo ris suscipere uenerunt Hilaria respondit parentes mei genere Cyprii fuerunt culturam tuam quae et dea Venus colli non potest nisi ab his foeminis inde cum sacris uentis
: :

:

.

:

.

.

|

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

.

:

:

.

.

:

.

:

:

meretricat£e fuerint
.

.

et ideo eg-o filiam

meam

sacree ^^eneri consecraui

:

quasi deae
.

20

25

30

35

Veneri seruituram et de meretrice placituram in prostibulo manere permisi hoc cresi filiam meam diuinis eius occupationibus dens quod mihi esset propitia Venus quanto plures amatores habere potuerit mulier quee Veneri seruit dicarem Nam Audiens haec uir tanto plus \'eneri placere posse a sacerdotibus Veneris affirmatur domini Narcissus Episcopus ing-emuit et lachrymatus dicit ad Diaconum suum nomine Felicem Surge frater et lamentare super istam talem culturam et rogemus dominum et ubi abundat iniquitas superhabundet et g^ratia Factum est autem cum orasset ad dominum ecce subito apparuit ante eum quidam aegyptius nigriorCoruo cuius omnes capiUi erant contriti nudus uuhieribus elephantuosis toto corpore plemugitum et dicere sancte Episcope Narcisse quae tibi et dare coepit nus mea? Quid tibi actus cum ancillis meis quas ego semper in causa est cum causa mea familia habui? Dominus tuus mundas animas et munda corpora dilig^it istae iam meui sunt allerius esse non possunt. Nunquid eg^o ubi castitas regnat? Nunquid Gbi est spiritus castitatis? Hic tu quid intras locum inuenio ubi inquinata sunt corpora et polluttc sunt animae ? Tunc sanctus Narcissus Episcopus dixit ei iubeo da mihi responsum quod te interrog^auero. Scis dominum meum Tesum libi damnate Christum Nazarenum tentum flagelatum in facie sputum spinis coronatum irrisum ligatum tractum crucifixum mortuum et sepultum die tertia resurexisse
: . : : :
:

:

:

:

:

.

:

:

:

;

:

|1

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

40

45

r.o

Henspondens+ Daemon dixit ei Vtinam haec quae dicis mihi nescire licuisset Nam ex qua crucifixus est fugiens princeps noster a facie eius misit se in templo et ideo uelum lempli scissum est quia uirtutem persequentis ferre non potuit Tunc saxa ipsa solida scindebantur et surrexerunt sancti qui uiderunt hoc factum eo quod princeps noster tentus est et cathenis igneis religatus est Respondens sanctus Narcissus Episcopus dixit ei Et quod nomen habet princeps uester? Daemon dixit Dicit ei Narcissus Episcopus Dic mihi quid peccauit dominus lesus Christus ut tanta paterelur Respondens Daemon dixit ei Nunquam peccauit Dicit ei Narcissus Episcopus Et si nunquam peccauit quare tanta passus est ? respondens Daemon dixit Non pro siiis peccatis sed pro alienis Dixit ei Narcissus Episcopus Ex ore tuo ei condemnans immunde spiritus Cum ergo scias dominum lesum Christum non pro suis peccatis sed pro alienis passum fuisse discede quia et et ab his mulieribus pro eis passus esl qua' ad eius gratiam et fidem confugerint Damon dixit Quare docet lex sancta et iubet ut res ahenas non tollat aliquis Tu qui iustus es res meas quare lolhs ? Quare tollis animas quas lucratus sum ? Dicit ei Narcissus Episcopus Raplor autem et fur tu es ab nitio+ dampnate et inueterate quia et istas animas a creatore suo separasti Ego creatori creaturam suam restituo Respondens
:
: .

ea hora

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

|

.

.

55

Dajmon dixil ei et ego crcatura ipsius sum Dicit ei Narcissus Episcopus Tu ipse ex ore luo confessus es Chrislum pro peccatis hominum passum fuisse Si quo modo pro peccatishonuiium+ passus est sic etpro tuis fuisset passus restituissem te creaton tuo Nunc autem quia sic passus est pro peccatis homnium+ ut uestrum principem rehgaret uade tu ad principcm tuum Dixit ei Da^mon facispieta:
.

:

:

:

:

:

:

:

:

Quare non

-XIIIF]
:

APHRA ET HYLARIA

33

tem tuam super me et das mihi unam animam in polestatem? Dixit ei Narcissus Et si dedero tibi animam in potestatem quid de ca facis Respondens Episcopus Dsemon dixitei Interficio eam et lucror animam eius Dixit ei Narcissus Episcopus Mane prima luce ueni Ego dabo tibi animam impotestatem+ Dixit ei Deemon Et dicis mihi ante dominum tuum quia das animam mihi intra corpusclausam quam e^o lucrer Dicit ei sanctus Narcissus episcopus Ante dominum meum dico tibi quia tibi animam intra corpus inclusam dabo comedentem bibentem digerentem dormientem et uigilantem Tunc Deemon dixit ei Ecce modo iube mihi ista nocte manere hic Dixit ei sanctus Nracissus+ Si potes manere mane Dixit ei Da^mon Si non expandis ad caelum manus tuas et non flectas genua et non psallas domino tuo possum hic manere Dixit ei Narcissus episcopus Nunquam sit tibi bene immunde spiritus Non solum ego sed etiam omnes qui mecum sunt tota nocte deo flectimus genua et oramus Et dum hsec loquitur sanctus Narcissus Episcopus post ieiunium fecit reficere Aphram cum matre sua et cum puellis suis quae trementes erant pro eo quod uiderant sanctus uero Narcissus suis monitis et orationibus eas confirmauit ipse autem cum sancto Felice Diacono suo non refecit sed biduanum ieiunium celesciens se mane iterum cum Dsemone luctaturum et habiturum conflictum brauit Transit itaque nox tota orationibus et psalmorum canoribus plena Die autem orto
:

:

.

,

:

.

.

.

:

:

5

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

:

10

.

.

.

.

.

.

:

.

.

:

.

.

15

:

.

.

adest
ante

Deemon

:

et dixit
:

:

Memor
.

esto sancte episcope iuramenti tui
:

:

quod
:

||

dixisti
:

dominum tuum et da mihi animam in potestatem cuius corpus occidam et animam ipsam mecum habeam Respondens ei Narcissus episcopus Dixit et tu iura mihi in nomine domini mei quia statim iftterficies quem tibi dedero in potestatem si non iubeat me dominus ut uadam in abyssum quia et sub hoc uiramento+ dic quem mihi dederis in potestatem Respondens Daemon dixit interficio eum statim ipsum qui nos uicit cum principe nostro si non iubeat me dominus ut damner ei quia statim interficiam eum quem mihi dederis in potestatem Dixit ei in abysso Narcissus episcopus Vade iuxta fontem alpium luliarum unde nemo potest aquam non homo non pecus non fera aliqua propter draconem qui habitat ibi bibere
: : : : : :
: : .
:

20

:

25

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

et

omnes qui ad fontem accesserint moriuntur de
:

flatu eius
.

et interfice

et

animam
:

uoce magna dicens

tuam redige potestatem episcopum mentiosum ideoque coepisti me
eius in
:
.

hunc draconem uade Tunc Dsemon exclamauit
:

30

uerbis tuis

:

ut

amicum meum occidam? Propterea me iuramento colligasti et tamen quem si non compellor ire in abyssum Tunc Daemon abcessit a facie sancti Narcissi occidero episcopi et abiit et occidit draconem et liberatus est fons ad usus hominum usque in hodiernum diem Per dies autem plurimos docuit ibi uerbum domini episcopus sanctus et baptizauit Hylariam cum filia sua Aphra et cum puellis suis et cum cog-na: : : : .

35

:

tione sua

:

et

cum omibus^

affinibus suis

:

et fecit Hylaria de

domo

sua ecclaesiam
.

:

et

ordinauit in ea episcopus praesbyterum

nomine Zosimum auunculum Aphrae
:

Ipse
40

autem Narcissus episcopus perfectis ordinibus post mensses nouem ad ispaniam profectus est ad Giuitatem suam quae appellatur Gerunda in qua multum populum deo per tres annos acquisiuit et inde palmam martyrii cum sancto Diacono suo Felice fructus uero doctrinae eius in attigit. Cuius passionis gloria in sequentibus recitatur Aphraprosequitur Et est ibi sedes sancti Narcissi Episcopi et benedicitur ibi Christus filius dei uiui usque in hodiernum diem Non post multos hos dies apud ipsas profacta uincias Rhetias in Ciuitate angusta+ cum iam multi christiani essent facti est gloriosa persecutio pro Christi nomine uariis supliciis afflicti ad ut omnes sacrificia traherentur contigit autem ut sancta Aphra quam notaui+ habebat facies publica quod esset Lupanaria ut a persecutoribus conprehenderetur Quae cum
:

:

:

.

.

.

:

45

|

:

.

:

:

:

quae esset dixit ei et agnouisset fuisset iudici oblata et interrogaset eam Sacrifica diis quia expedit tibi uiuere quam ut in tormentis deficias Aphra dixit hoc autem quod me iubes sufficiunt mihi peccata mea quee deum ignorans egi facere nunquam factura sum Gaius uidex+ dixit Accede ad Capitollium et
: : : : :

.

:

50

:

:

:

.

:

:

quem habeo ante oculos Capitollium meum Christus est meos ipsi quottidie crimina mea et peccata confitens et quia non sum digna ei sacrificium offerre ego ipsa cupio pro nomine eius sacrificari ut corpus in quo pecabluantur mea peccata. ludex Gaius dixit Audi caui': dum poenas passum fuerit meretrix et sacrifica quia aliena es a deo christianorum Aphra dixit : Deus noster Nam et et dominus se pro peccatoribus descendisse de caelo lesus cristus dixit
sacrifica
. .

Aphra

dixit.

:

:

:

:

:

:

55

:

:

:

.

:

.

:

.

6

.: : :

34
:

APHRA ET HYLARIA
: :

[xillir -

5

rigauit pedes eius et indulgentiam accepit euangelia eius loquuntur quod meretrix ludex Gaius dixit sacrifica ut dilidespexit Merelrices et publicanos nunquam et inferantur et nunc ameris et sicut semper dilecta es earis ab amatoribus tuis Aphra dixit Pecunias execrabiles nunquam illas accipio pecunia; multe tibi ab eis bona conscientia Nam nolentes lam Nam et quas habui expendi quia non erant de ut ipsi a me aliquantos fratres meos pauperes etiam precibus oraui accipere pro peccatis meis orarent Si erg-o quae habui a me abieci di^narentur accipere ut
. : : : : . : :
.

:

:

:

:

:

:

10

15

20

qu^omodo potest fieri ut queam accipere quas iam quasi sordes abieci ? ludex dixit lam te Christus dignam non habet Sine causa uis eum iam deum tuum dicere qui suam te non esset+ cognoscit Meretrix enim qua? est dici non potest christiana sed misericordia dei Aphra dixit equidem christiana nec dici mereor nec uocari ludex quai non de meo merito sed de sua pietate iudicat me ad hoc nomen admisit nomen admisit? Aphra dixit In hoc cognosco Vnde nosti quia te ad hoc dixit quia ad gloriosam confessionem nominis sancti facie dei me non esse proiectam a quam me credo omnium delictorum meorum indulgentiam per permittor accedere Magis sacrifica diis per quos hae fabule sunt ludex Gaius dixit accepturam Aphra dixit Salus mea Christus est qui pendens in cruce consequaris salutem ludex dixit Sacrifica ne te in conspectu latroni confitenli bona paradisi repromisit amatorum tuorum qui tecum turpiter uixerunt cathenis csedi faciam Aphra dixit Confusio mihi nulla est nisi de peccatis ludex dixit lam sacrifica quia iniuria est
:

:

.

:

.

:

.

:

:

.

:

:

|1

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

25

30

35

40

45

50

55

mihi tot horis tecum stare Certe si nolueris occideris Aphra dixit Hoc equidem ut per hanc confessionem digna efficiar requiem Si tantum morior et ego opto Aphra dixit Corpus aut torqueri te facio Sacrifica ludex dixit inuenire meum quod peccauit acipiat diuersa tormenta animam uero meam sacrificiis daemoniorum non inquinabo Tunc iudex nequissimus dictauit sententiam dicens Aphram publicam meretricem qua3 christianam se esse professa est et noluit sacrificiis conEt statim rapta a ministris ducta est in uiuam eam incendi praecepit sentire ibique eam expoliantes stipiti ligauerunt At illa dicitur Laccei qui insula lluuii Domine deus omnipoeleuans oculos suos ad ecelum^ orabat cum lachrimis dicens cuius tens lesu Christe qui non uenisti uocare iustos sed peccatores ad pcenitentiam accipe in hac hora passionis meae poenitentiam promisso+ uera et manifesta est meam et per hunc temporalem ignem qui corpori meo paratus est ab illo igne et -his dictis expletis qui ct animam siniul et corpus exurit aeterno me libera et igne supposito uox audiebatur dicentis gratias tibi circundata est sarmentis qui me dignatus es hostiam habere pro nomine tuo qui ago domine lesu Christe pro toto mundo hostia salulis oblatus es in cruce iustus pro iniustis bonus pro dulcis pro amaris mundus a peccato pro peccamalis benedictus pro maledictis toribus uniuersis tibi oflero sacrificium meum in saecula saeculorum Et haec dicens emisit spiritum Slabant autem iuxta ripam fluminis Digna Emnenia+ et Euprepia quai fuerant ancilke eius et rogauerunt milites descendentes de barcha ut eas ibi trasmittercnt+ cunique eas transtulissent inuenerunt corpus eius integrum Puer aulem qui cum ipsis erat transnatauit et nunciauit matri eius Hylariae et uenit nocte cum sacerdotibus et tulit corpus eius et posuit secundo in Myllario a ciuitate Augusta in memoria quam sibi suisque construxerat vii idus Augustas Nunciatum est hoc iudici Gaio et misit sibi ad ipsam memoriam dicens Ite tenete eas et si consenserint nobis ad sacrificandum cum honore eas ad me adducite ut remunerem illas censu dignissimo Si uero uideritis eas animo pertinaci obsistere et nulla ratione ad sacrificandum priebere consensum implete memoriam sarmentis et claudite super cas ipsam memoriam ut nuUa et ita demum ignem supponite ex his cuadat mina euntes autem milites prius blando sermone eas prouocabant et postea terroribus impellebant At ubi uiderunt omnes simul contemnere sacrificare repleuerunt memoriam sarmentis et feno et sicci + spinis et clauserunt super eas et supposito igne abierunt Et sic factum est ut in eodem die quo sepulta est .Aphra simul etiam et maler eius Hylaria et famulae eius secundum carnem sed iam sorores in Christo Digna Emnenia+ et Euprepia simul coronam acciperent Et qute simul V^nanimes fugerant a diabolo simul unanimes in Christo cui crediderunt cum palma martyrii peruenerunt Regnante domino nostro Icsu Christo cui est honor el gloria per iamurtalia saicula saiculorum Amen
:
: .
:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

.

|

:

:

:

:

.

:

:

:

.

.

.

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

-

XV]

AGAPETVS

3j

PASSIO SANGTI AGAPETI MARTYRIS

.

Sub rege Antiocho geiilili eraL quidam puer uomine Agapetus timens dominum omnibus abrenuntiauit rebus parentum suorum et deo se obtulit holocaustuni Qui cum esset quottidie in doctrina Ghristi et non cessaret dicit ad hominem dei nomine Prophyaum Per coronam tuam et per hoc in quibus uide mur esse quod sumus milites Ghristi non nos abscondamus a diaboH nequitia sed magis ultro nos Rex pagane quid queris discipulos Ghristi et quid tibi et dicamus ofTeramus contra eos facere uelis Sed sicut beatus apostolus dicit si exurierit inimicus tuus potum da illi hoc enim faciens carbones ignis congeres et si sitierit ciba illum Tunc rex iussit Agasuper caput eius Renunciata sunt sacrilego regi uerba eius petum exiberi qui htec locutus fuerat et dixit ad eum Multum te uideo uesanum esse et uerbosum ut antequam interrog-eris ipse tibi uidearis iudicium dare AgaEgo non sum uesanus sed sum sanus et in domino meo spem petus respondit meam pono quia ipse dixit nolite timere eos qui occidunt corpus animae auteni Guius filius es uel ex quo g^enere nihil possunt facere Rex Antiochus dixit ad eum descendis aut quot annorum es ? Agapetus respondit Sum primo christianus et de genere nobillissimo natus et in foro ius didici Deinde parentes mei dederunt me in
.

hic

:

:

:

:

:

:

5

||

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

lo

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

15

:

:

:

:

.

monasterio
qui

:

et ibi eruditus
.

sum ueritatem
.

.

Dominum meum

colo

:

et ipsi soli seruio
:

:

me creauit Si quid enim in his quae tibi uidentur aduersum deum loqui uis si es rex Antiochus dixit ad eum multum tibi iam non inimicus eius respondeo tibi puerum esse et cuius meriti scis+ nescio Sed dico tibi Agapete obauloquar audio te Accede ergo et sacrifica magno deo loui inuictissimo ne te quasi dire te oportet puerulum christianum et nobili familia g-eneratum diuersis poenis faciam interire non timeo tormenta tua Accede erg-o et sacrifica ne incidas in Scio te dixisse mortem et multi dicant propter tormenta tua quia quasi christianus et infra quindicim annos paratus es mori Ag^apetus respondit ludex meus deus est qui omnium corda nouit Sed tu qui in saeculo isto habitas et uideris esse filius patris tui diaboli Ideo per malitiam tuam facies me in multis argumentis tuis Ghristo domino meo esse sollicitum Rex Antiochus dixit Yo\o ut dicas mihi unde tibi ista sapientia Ag-apetus respondit Christus deus meus mecum est et tu dicis unde tibi ista sapieu/tia Tunc iussit eum Rex neruis crudis fortiter caedi Ag-apetus respondit Non caedor sed refrigcror+ Nam quomodo se pueri in area manibus caedunt sic et eg-o deludor a ministris tuis Tunc Rex tradidit eum praesidi dicens Nisi Ag^apetus sacrificauerit mercuri liupiter^ diuersis poenis eum interfice Tunc praeses dixit militibus suis
:
: : : .
:

20

:

:

.

:

.

:

:

:

:

25

.

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

30

|

.

:

:

.

:

.

:

.

:

:

quibus nos uacamus ut Ag-apetus quindicim annorum dicat non sentio quod milites et nullus tui me cruciant Et iratus Prseses dixit ToIIite eum et mittite in carcerem ad eum accedat et per quattuor dies non aqua aut aliqua creaturailli detur donec Attalius autem cornicularius dixit ad praesidem Quid tibi sollicitudinem ibi deficiat Tunc Praeses dixit ad eum Per geris ego uado ad eum et faciam eum sacrificare statum Giuitatis huius et per uirtutem magnam louis et per uirtutem dominorum nostrorum inuictissimorum principum quia si ei persuaseris faciam te esse quod ego sum Attalius autem cornicularius iuit ad Ag-apetum in carcerem et dixit ei Grede Agapete et recede a stultitia tua et sacrifica diis Et ut quid uis in tormentis mori et perdes florem gratissimae iuuentutis tuaj Ego autem sicut tu es eram christianus sed credidi et sacrificaui diis: et modo sum minister et domius+. Tunc Agapetus dixit ad eum Vides me puerum ifra+ aetatem sed non sicut tu insanus et filius patris tui diaboli qui uadis et adoras idola surda et mutta quae sunt ab homiSed magis pater tuus nibus fabricata quia dominus meus nescit quod natus es Qui dicis louem quia dominus Diabolus cuius filius es et uoluntatem eius facis
: :
.

35

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

40

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

45

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

est

:

cuius socius es
:

omnia petum Venit itaque deos blasphemantem nouis exquisitisque tormentis debere cruciari noster? Ag-aAgapetus ad praesidem et dixit ad eum Agapete cogitasti esse amicus
.

sacrifica diis Licet tibi 50 Attalius cornicularius dixit Agapeto haec diceret misit Pra^ses et iussit Ag-amihi dicere quia sustieo+ te Et dum de carcere exhiberi et dum adduceretur missa est uox praeconis Ag-apetum
. : : :
: :

:

.

:

:

36
:

AGAPETVS
:

[xvr -

5

iussit

dominum meum ne dum uis temptare petus respondit Noli temptare Christuin dixit Tolli H te primast et in capite eius impotempteris a patre tuo diabolo Prfeses Agapetus dixit Gloria tibi Et dum in capite eius impossitae fuissent prima3+ : nite coepit psailere propter innodeus qui regnas in ssecula qui me fecisti probari et me in conspectu tuo in aeternum et iterum cenliam meam suscepisti me et confirmasti Pr^eses flagellis credi Ag-apetum Tunc Ag-apetus respondit Flammam uidi pri:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

10

Et iterum iussit Ppceses fieri fumum atrum et nudum captie+ dehorsum suspendi et dixit ad eum Sapientia tua et uanitas tua in fumo laborat Et c£edentes eum flagellis ternis quaternionibus dicebant illi Noli iniuriam praesidi facere et deos Tunc praeses iussit ut blasphemare Ministri autem eum suspensum dimisserunt usquedum corpus eius nuncietur fuisse discerptum Anasnullus ad eum accederet
ut refrigerer
: : . :
. :

mum et curatus sum

:

deinde

flagellis

caedor

:

Sed

sic

mihi est quasi musce ostendantur
:

:

.

:

:

.

tasius

autcm+ cornicularius post quattuor dies uiuitt
:

:

ubi pendebat

:

ut uideret

si

adhuc uiueret
15
:

etinuenit
:

lenlem Xon moriar per ignem et aquam Tunc nunciauit Anastaxius cornicularius praesidi magnum miraculum soluit eum quod uidisset Tunc Prceses dixit Quid faeiemus+ de eo? Anastasius dixit Ego credo
: :

:

de ambulantemt in ueste candida et psaEt iterum transiuimus et narabo opera domini sed uiuam Angelus autem domini et induxisti me domine in refrigerium

eum

super

fumum

.

.

:

.

:

:

20

quia magnus est dominus eius et non est alius dominus praeter ipsnm+ Praeses dixit ad eum Sicut uideo seductus es Dico ego Imperatori quod seductus es AnastaLibentissime uolo subire sententiam ne sanctum et iustum uidear crusius dixit Audiens hicc Agapetus quod sic locutus esset Anastasius manus suas expanciare et dominum lesum cristum orauit dicens dit et oculos suos ad cffilum leuauit deus de deo et lux uera de lumine uero Gratias tibi domine saluator unigenite
: : : : .

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

25

qui regnas cum patre et spiritu sancto in Tunc Prteses iratus est nimis et scidit uestimenta sua dicens saecula saeculorum crilegium et deos dii immortales qui uirtutes uestras non ostenditis aduersum sa sanctus Agapetus blasphemantem ut non uindicetis iniurias uestras de Agapeto

Verbum quod

es ante
.

omnem

potestatem

:

:

:

|

:

.

dixit
30

:

Cur

sic prajses irasceris

:

et facis iniurias diis tuis?
sic et tu

An
:

nescis sicut

illi
.

lapides

35

40

45

50

55

pulueres eorum diminues Praeses et dicit ad eum praeses homo ffitatem non probasti unde tibi ista sapientia? Agapetus dixit Dominus qui scit corda omnium scit quomodo credo ei corde puro et gratias ago domino meo et uero qui mihi islam sapientiam de diuitiissuis praestare dignatus est Praeses dixit Dic mihi quis est dominus tuus Agapetus dixit Magnus est dominus meus et admirabilis et uirtute inuictus Cui seriunt+ Angeli et archangeli qui fecit caelum et terram mare et omnia quie in eis sunt cui de terra in cailum subHmiter psallitur qui te cum omnibus tuis ad iubilum faciet deuenire Tunc iratus praeses dixit militibus suis Expoliate eum et calidam aquam bullientem in uentrem eius mittite et dicite ei Noli quasi puer multum uerbosus esse et iniurias praesidi facere Et dum haec agerentur apud milites dixit homo domini Agapetus Quid est quod calidam aquam misistis in corpus meum Puto quia aquam frigidam mihi misistis quia dominus meus propter quem omnia ista patior refrigerium mihi praestare dignatus est et dixit pra3sidi Vcl sic crede quia tormenta tua nihil sunt Tunc Praeses iussit frangi maxillas eius et dixit ei Non scis ante quem stas et indisciplinate loqueris? Respondit homo domini Agapetus lam erubesco in faciem tuam sacrilegam respicerae Praises dixit \ere dicis quia adhuc uiuere te facio Agapetus dixit Tot tormenta quot sunt in terris in me compliceantur quia magnum habeo patronum dominum qui me confortat et facit certare cum homine uesano Prteses dixit ad eum Si credas uidebo dominum tum + Agapetus respondit Quia et pater tuus diabolus uoluit temptare dominum nostrum lesum cristum et dixit ad eum Non temptabis dominum dominum tuum uade retro Satana Sic et tu non temptabis famulum dei nedum uis temptare tempteris a patre tuo diabolo Et cum haec dixisset famulus dei Agapelus cecidit pra^ses de tribunali suo Tunc collegerunt eum ministri sui et in lectum eum posuerunt Tunc Pneses dixit militibus suis Currite ardeo subuenite mihi Nihil enim sunt dii nostri quos sine causa colimus Sed dominus Agapeti magnus
sternuntur in plateis ad deuitandum lutum

autem non

intellexit

:

quod

dixit

homo domini Agapetus
:

:

.

.

:

.

:

.

.

.

:

:

:

:

.

:

:

:

;

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

||

:

.

:

.

:

.

:

.

.

.

:

:

est et ajternus

:

et
.

quod

feci in

puerum

dei

:

Prajses expirauit

Videntes autem hoc ministri eius

hoc nunc recipio Et cum haec dixisset quod factum est de Praeside
. :

-

xvr]
.

AGATHA
:

37

nunciauerunt imperatori Tunc iussit Agapetum imperator Leonibus subiici Et statim ministri eius duxerunt eum in ciuitatem Prenestinam et parauerunt ei amphiteatrum et fecerunt specLaculum populo ; ut ibi eum leonibus subicerent Sed cum
: :
:

uenerunt ad sanctum Agapetum et cum omni mansuetudine humiliauerunt se ad pedes eius Videntes autem populi admirati sunt dicentes Vere non est alius dominus nisi quem Agapetus seruus domini confitetur Et cum haec populus dixisset dixit eis Agapetus Gredite in Christum patres et fratres ut saluentur animae uestrae quia haec omnia transitura sunt de mundo qua3 geruntur Beati si credideritis in dominum uiuum eritts+ Tunc ministri diaboli tullerunt sanctum Agapetum et duxerunt eum ut diuersis poenis illum interficerent et uenerunt contra ciuitatem ubi sunt dutC columpnae et genu posito in oratione ibi eum gladio percusserunt Et statim emisit spiritum sub die quinto decimo callendas Septembres Tunc christiani noctu uenerunt et tullerunt corpus eius etposuerunt eum ab ciuitate Milliario uno in agro in sarcophagum nouum quod ibi inuenerunt dicentes quod hunc deus dignum sibi martyri ellegit ut ipse ibi benediceretur ubi erat relligio paganorum deus et multi paganorum crediderunt domino per famulum eius Ag-apetum et per Christum dominum nostrum qui uiuit et regnat cum deo patre in saecula saeculorum Amen
: : : :

dimisi fuissent Leones

:

5

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

lo

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

15

:

:

:

:

.

.

NONAS FEBRVARIAS PASSIO SANCTE AGATHAE VIRGINIS ET MARTYRIS
.

20

Diem festum sanctissimae Ag-athae Martyris celebramus ut piis populis ad memoriam reuocemus quse gesta sunt in prouincia Sicilia in urbe Cathinensium sub Decio imperatore Ipso Decio ter consule die nonarum Februariiarum^ Quintianus igitur consularis Sicilia3 audiens sanctam opinionem uirginis deo dicatse Agathse multiplici intentione perquirebat ut ad eandem pertingeret Per singula enim crimina mentis suae sing-ulorum in se uiciorum excitabat affectus ut pote pro gloria saeculi concupisens+ suam opinionem extendere nobilissimis ortam natalibus domini famulam fecit arctari ut qui erat de genere ignobili natus per hoc personaret ad aures quod tantus esset ac talis qui posset etiam expectabilium sibi subiugare uulgi personas Vt libidinosus autem ad aspectum uirg-inis pulcherrimae oculorum suorum concupiscentiam commouebat et ut auarus ad facultates eius cupiditatis suae fraena laxabat atque ut idolatra et deemonum seruus feruore impietatis suse inflamatus Ghristi nomen audire non poterat hiis et huiusmodi ut diximus furiis compraehensus
:
:
.

.

:

:

:

.

25

:

:

:

:

:

:

:

:

:

30

:

:

:

.

:

beatam Agatham a suis fecit apparitoribus coarctari et fecit eam tradi cuidam sic earum matronae nomine Aphrodisie habebat nouem filias turpissimas quae fuerat mater hoc autem fecit ut ei per dies trig-inta quottidie blandirentur et mutarent animum eius Et modo promittendo leeta modo terrendo aspera sperabat se mentem sanctam a bono proposito reuocare Quibus sancta Agatha dicebat Mens mea soli deo data est et in Christo fundata Verba uestra uenti sunt promissiones
:

:

:

35

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

Quae quantum uis inpingant haec fundamenta domus mere non poterit cadere fondata est enim super petram haec autem dicens flaebat quottidie et sicut sitiens in ardore solis fluenta fontium et orabat concupiscit ita desyderabat ad martyrii co ronam attingere et diuersa pro Christi
uestrae pluniae+ sunt
:

terrores flumina sunt
:

:

40

:

.

:

:

:

:

||

:

nomine sustinere tormenta Videns igitur Aphrodisia mentem eius immobilem permanere abiit ad Quintianum et dixit ei Facilius possunt saxa moliri et ferrum in plumbi molliciem conuerti quam ab intentione christiana mens istius puellae reuocari Ego enim et filiae meae sine cessatione uicibus nobis inuicem suscendentes qualiter eius animum ad connocte ac die nihil aliud gessimus nisi ut agerimus sensum boni consilii inclinaremus etiam et gemmas et ornamenta insignia uestimenta quoque auro texta obtuli ego et domos et praedia suburbana repromisi Ego uarium ornamentum domus eg-o familiam diuersi sexus et aetatis exhibui Sed ista omnia quasi terram quam pedibus suis conculcat pro nihilo computauit Tunc
.

.

:

:

:

45

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

50

.

.

:

:

.

Et sedens pro tribunali iratus Quintianus iussit eam ad secretarium suum adduci hoc sermonis initium Quintianus consularis arripuit Guius condictionis es ? Agatha
: :

:

.

38
dixit
:

AGATHA

'xvr
:

-

ut omnis parentella mea testatur sed e spectabili g^enere seruilem personam Quintianus dixit et si ingenua probaris et nobilis cur moribus ideo me seruilem quia ancilla Christi sum te habere ostendis ? Ag-atha respondit Certe si ingenua eras et nobilis quohabere personam Quintianus dixit

Non solum ingenua
:

:

:

:

5

ostendo modo ancilam

.

:

:

te

commemoras
comprobatur
:
:

?

Agatha

dixit

:

Summa
:

ingenuitas ista est
:

seruitus Christi

Quintianus dixit

Quid ergo

in qua Nos ingenuitatem non
:

qui seruitium Christi contempnimus ? A^catha dixit ingenuitas uestra ad uerum etiam ut non solum peccato uos faciat seruos tantam stultitiam deuenit Quintianus dixit Quicquid furioso ore blasphemali"-no et lapidibus fecit Obnoxios

habemus

:

:

:

:

:

10

ueris

:

poenae poterunt uindicare
:

:

Dic tamen antequam ad tormenta uenias
dixit
:

:

cur
:

deorum sancta contemnis
Daemonia eni suut+
reas et
isti
:

A^aiha

Noli dicere

deorum

:

sed dic
:

quorum
:

efTig-ies

in a?ramenta conuertitis
:

Daemonum quorum marmo|

K)

20

25

30

35

40

gypseas facies inauratis Quintinianus^ dixit Elige unum tibi de duobus quodcunque uolueris consilium aut diis sacrifica aut diuersas pennas+ inter dampnatos quod te natura dictauit aut quasi sapiens esto et nobilis quasi stulta incurre omnipotentibus quos ueros deos esse uera diuinitas demonslrat Agatha sacrifica diis et tu sis talis qualis deus qualis tua dea A^enus fuit respondit Sit talis uxor tua tuus louis extitit Tunc Quintianus haec audiens iussit eam alapis caedi cui et dixit iniuriam iudicis noli temerario errore garrire Agatha dixit Dixisti deos tuos esse quos uera diuinitas demonstrauit Sit ergo talis uxor tua ut ^^enus et tu ut louis ut Quintianus dixit Apparet et uos possitis in deorum uestrorum numero computari hoc te elligere ut diuersa tormenta sustineas quae repetitis in me iniuriis eius exagitas Agatha respondit Miror te uirum prudentem ad tantam stultitiam deuolutum quorum uitam non cupias tuam coniugem uel te imitari ut ut illos deos tuos dicas bonum si eorum uiuas exemplo Si enim uere dii tui sunt dicas tibi iniuriam fieri qualis eorum fuisse perhibetur Si autem execraris ut talis uita tua sit tibi optaui eorum consorlia mecum senlis Dic ergo tam pessimos esse atque sordidissimos talem illum et esse dicat qualis fuit execrabilis ut qui maledicere uoluerit aliquem eorum Quintianus dixit Quid mihi uerborum superfluus cursus Aut sacrifica uita diis aut uariis suppliciis te faciam interire Si feras mihi proAgatha respondit millas audito Chrisli nomine mansuescunt si igneni adhibeas de cselo mihi rorem saluificum angeH ministrabunt Si plagas et uerbera habeo intra me spiritum sanctum per quem uniuersa tormenta despiciam Tunc Quintianus agitans caput suum iussit eam in carcerem tenebrosum recipi cogita tecum Agatha dicens ad eam penilere ut possis euadere tormenta horrifica quai te fortiter cremabunt Agatha Respondit Tu minister Sathanie poeniteas ut possis euadere eeternam decollationem Tunc Quintiamus+ iussit eam celerius trahi ad carcerem quia uoce publica eum confundcbat Agatha autem la?tis sunt et gloriabunda carcerem introiuit et quasi ad epulas inuitata gaudens agonem suum domino precibus comendabat Sequenti igitur die impiissimus Quintia nus eam iussit suis aspectibus prtesentari Cui et dixit Quid tractasti circa salutem tuam? Agalha Respondit Salus mea Christus est Quin: : :
.

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

.

||

:

:

:

.

tianus dixit

•5

Quousque infelix pertrahis intentionem uanam ? Denega Christum et deos incipe colere ne uitaj tua? iuuentutem accerrima morte consumas Agatha Respondit Tu nega deos tuos qui sunt lapides et ligna qui et creatorem tuum te fecit deum uerum adora Quem si contempseris a^ternis poenis et perpetuis
:
:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

incendiis subiacebis

:

Tunc

iratus Quintianus iussit
:

eam eculeo
.

ingenti suspendi
:

:

et

torqueri

:

Cumque
:

contentionem
50
(liii

eam Dixit ad eam Quintianus Relique+ animi tui ut possit uit?e tua- esse consultum Agatha Respondit Ego in his
torqueret
:

popnis ita delector
:

bonum nuncium audit aut sicut qui uidet quem desyderabat aut sicul qui inuenit thesauros multos ita ego delector in his p(cnnis corporalibus posita non enim potest triticum in horreum poni nisi teca eius fortiter fuerit conculcata et redacta in paleas Ila et anima mea non potest in para:

nam

sicut qui

:

:

:

.

:

:

disum
55

dei

cum

[)alma intrare niartyrii
.

:

nisi diligenter feceris

corpus

meum

a carnifi:

cibus atlrectari
lussit

Tunc
.

iiatus Quintianus iussitin
:

mamma illam

torqueri et tortam diu

Agatha uero respondil Ini])ie et crudelissime non es confussus fccmina quod ipsein matre suxisti? Sed egohabeo mammillas integras intus in anima mea ex quibus nutrio omnes sensus meos quos ab infantia domino consecraui Tunc Quintianus iussit eam iterum in carcerem recipi Et iussit ut nulli
abscidi
ni

cam

hoc amputare

:

:

.

:

: :

-

xvir]

AGATHA
medicorum
inlroire ad
:
:

39
:

liceret

eam et neque panem neque uinum ei ministrari ecce circa mediam noctem uenit quidam senex quem antecedebat puer luminis portilor ferens diuersa medicamenta in domum suam Qui se

Cumque

fuisset inclusa

:

.

medicum

esse

commemorans
:

coepit

eam
:

his uerbis alloqui

:

Licet te nimis corporalib

bus poenis afHixerit consularis insanus tu eum p^rauioribus suppliciis extosisti^^ responsionibus tuis et licet hubcra tua torserit et amputauerit illius hubertas in fel ei conuertetur et in amarintudine+ erit anima illius in a^ternum Tanien quia ibi eram qua hora patiebaris consyderaui et uidi quia potest curam salutis tua mammilla suscipere Tunc sancta Agatha dixit ei Medicinam carnalem meo corpori nunquam quod tandiu ab ineunte ajtate mea conseruaui nuncperdam et turpe est exhibui et ego christianus sum et noui medicinam Dicit ei ille senex nolo me uerearis et qua3 potest uerecondia mea circa te esse Dicit ei Ag-ata cum tu sis senior et maior natu ego. uero licet puella sim ita totum corpus meum laceratum est ut uulnera ipsa non perinitant+ aliquid stimulari in mentem meam unde possit uerecondia excitari Sed ago tibi gratias domine pater Quia dignatus es mihi sollicitudinem tuam impendere hsec tamen scias quia ad corpus meum mcdicamenta ab homine Dixit ad eam ille senior et quare non permittis ut curem facta unquam accedent Quia habeo saluatorem dominum meum lesum Ghristum qui te ? Agatha Respondit uerbo curat omnia et sermo eius solus restaurat uniuersa hic si uult potest me saluam facere Tunc subridens senior dixit Et me ipse misit ad te nam et ego apostolus eius sum et in nomine eius scias te esse saluandam Et cum haec dixisset ab oculis suis sublatus est Tunc proiiciens se in orationem sancta Agatha dixit ago tibi domine lesu Christe Gratias quia memor es mei et misisti ad me apostblum tuum qui me confortauit et recreauit Et dum complesset orationem suam respiciens ad omnes maculas corporis sui sanata omnia membra sua cognouit Nam ut et restaurata erat mammilla eius Ita autem per totam noctem refulxit in carcere Tunc prae pauore custodes carceris fugerent et carcerem apertum derelinquerent dicebant sanctae Agathee personae quae ibi erant inclusae ut abiret Illa autem dixit Absit a me ut et eg-o coronam meam perdam et eos qui custodes sunt tribulationibus tradam ego enim adiuta a domino meo lesu Christo perseuerabo in confessione qui me saluam fecit eius et consolatus est me Factum est autem post quattuor Quousque cui et dixit dies iussit eam iterum Quintianus ante suum tribunal astare furris circa sin autem scias te decreta principum inuictissimorum ? Immola diis acrioribus tormentis aptandam Agatha respondit Omnia uerba tua fatua et uana sunt et iniqua praecepta tua aerem ipsum maculant Vnde miser et sine sensu et sine intellectu es qui uult ad auxilium suum lapidem inuocare et non deum summum et uerum Qui me dignatus est ab omni plaga curare quam in me ita exercuisti ut mammillam meam integ-errimam meo corpori restitueret Dixit ei Quintianus Et quis est qui te curauit ? Agatha respondit Christus filius dei Quintianus dixit Iterum Christum habes nominare ? Agatha respondit Ego Christum confiteor labiis et corde inuocare non cesso Quintianus dixit Nunc uidebo s; Christus tuus curabit te Tunc testas acutas iussit spargi et sub testas carbones uiuos immitti et eandem nudo corpore uolutari Cumque hoc fieret subito locus in quo sanctum corpus uolutabatur commotus est et pars parietis cecidit et oppressit consiliarium iudicis nomine Syluinum et amicum eius nomine falconium Quorum consilio perpetrabat
:

:

:

|

.

:

:

:

.

:

:

:

:

.

lo

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

ib

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

20

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

25

.

:

.

:

.

:

:

:

.

30

:

:

.

:

:

|1

.

:

:

:

:

.

35

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

40

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

45

Cathainensium terremotu exagitata est Denique omnes et coeperunt nimio tumultu agere sanctam domini famulam impiis cruciatibus fatigaret et id circo omnespericulum sustinerent. Tunc Quintianus fugiens ex uno latere terremotu exagitabatur ex alio autem latere seditionem populi formidabat Iterum ig-itur iussit eam in carcerem recipi ipse autem Sancta uero Agatha ad posterulam secretarii fugiens in ianuis populum reliquit Domine qui et dixit ingressa iterum in carcerem expandit manus suas ad deum
scelera
.

Sed

et

omnis

ciuitas

:

ciues concurrerunt ad secretarium iudicis

:

:

:

.

.

.

50

.

:

:

iuuentute uiriliter me creasti et custodisti me ab infantia mea et fecisti qui ag-ere qui tulisti a me amorem saeculi qui corpus meum a polutione separasti fecisti me uincere tormenta carnificis ignem et uincula qui milii inter ferrum ut accipias spiritum meum tormenta uirtutem patientiae contulisti te deprecor modo quia tempus est ut me iubeas istud saeculum derelinquere et ad tuam mise:

:

me

in

:

:

:

:

:

:

:

55

:

:

:

:

:

ricordiam peruenire

.

Haec

cum

dixisset

:

coram multis

cum

ingenti uoce

|

emisit

40
.

AGNES
:

[xvir -

spiritum Quod audientes populi cum nimia celeritate uenerunt et auferentes corpus Factum est autem dum aromatibus condiretur eius posuerunt in sarcopha^o nouo corpus eius et cum nimia diligentia collocarent illud uenit quidam iuuenis sericis
: :

:

uestibus indutus
5

:

quem sequebantur amplius quam centum
:

uiri

omnes
:

ornati et

nec postea uiderat antea in ciuitate Cathainensium hic ergo hfec se scire qui diceret inuentus est aliquis eum aliquis uidit nec ad capud eius tabuueniens intrauit ad locum ubi condebatur corpus eius et posuit lam breuem inter sacrophagum+ ex marmore in qua est scriptum Mentem sanctam spontaneum honorem deo et. patrie liberationem posuit ergo hanc scripturam ut
pulcri
:

quem nemo unquam
:

:

:

.

.

:

:

:

:

.

:

10

15

20

25

30

sepulchrum ad caput eius et tamdiu ibi stetit quandiu cum omni non est et ut diximus Glauso igitur sepulchro abscessit diligentia clauderetur Vnde Syciliae nec in tota prouintia nec auditus in re^ione ulterius nec uissus quod angelus eius fuerit hanc scripturam diuulgantes qui uidesuspicati sumus runt omnes siculos sollicitos rediderunt et tam iudei quam etiam gentiles unanimes cum christianis communiter coeperunt uenerari sepulchrum eius Tunc Quintianus et ut teneret omnes de arripuit iter cum offitio suo ad inuestigandas facultates eius Qui dei iuditio in medio flumine incurrit Denique dum transiret parrentella eius calcesque iactantes unus diu*^ equi inter se fremitum dantes flumen per nauim et non est alter calce percussum proiecit in tlumen appetiit et equus eum morsu inuentum corpus eius usque in presentem diem Vnde enim creuit timor et ueneratio ut autem circa sanctam Agatham et nullus unquam fuit molestius eius generi euidenter scriptura illa quam angelus domini posuerat firmaretur prius anni circulam+ circa diem natalis eius mons astna eructauit incendium et quasi fluuius torrens ita ig-nis uaehemmens et saxa terramque liquefaciens appropinquabat ad cathinensium ciuitatem Tunc paganorum multitudo fugiens de monte descendit et uenerunt ad sepulchrum eius et afl^erentes uelum unde erat cohopertum sepulchrum eius statuerunt eum contra ignem uenientem ad se et ipsa hora stetit ignis diuisus Goepit autem ij^nis die Galendarum Februariarum et cessauit nonarum earumdem qui dies est sepulturie eius ut comprobaretur dominus noster lesus Ghristus quod a periculo mortis et incendii eos sanctae Ag-atha3 meritis et orationibus liberasset Martirizata beatissima Agatha sub die nonarum februariarum agente Quintiano prseside et regnante domino nostro lesu Ghristo cui est honor et uirtus et gloria in saecula
diximus
:

inter

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

.

:

:

:

:

.

:

:

:

||

:

:

:

:

:

:

.

:

:

saeculorum amen

.

PASSIO GLORIOSAE VIRGINIS AGNETIS
35

A SANCTO AMBROSIO EDITA
.

.

40

Ambrosius seruus Ghristi uirginibus sacris diem festum sacratissimae uirginis celebramus Hinc psalmi resonant inde concrepant lectiones hinc populorum turbae lcctantur inde subleuantur pauperes Ghristi Omnes ergo gratulemur in domino et ad aidilicationem uirginum qualitcr passa sit Agnes beatissima ad memoriam reuocemus Tertio decimo cctatis suae anno mortem perdidit et uitam inuenit quia solum uitae dilexit auctorem infantia computabatur in annis sed erat senectus mentis immensa Gorpore quidcm iuuencula sed animo cana pulchra facie sed pulchrior fide
.
: . : .
. : . .

:

.

a scholis reuerlitur a prajfecli urbis filio cidamatur cuius parentes sisset coepit oflerre plurima et plurima promittere denique detulerat
:

Dum

dum

requi-

45

secum prequcC a beata Agnete ueluti quadam sunt slercora recusata Vnde factum est ut iuuenis maiori perurgeretur stimulo et putans eam meliora uelle accipere ornamenta omnem hipidem pretiosum secum detulit et per se ipsum et per
: :

liosissima

ornamenta
:

:

.

:

amicos
50

notos affmes coepit aures uirginis appellare diuitias domos possessiones familias atque omnes mundi diuitias repromittere si consensum suum coniugio non negaret Ad ha-c beata Agnes tale fertur iuueni dedisse responsum Discede a me
et
:
. :

fomes peccati nutrimentum facinoris pabulum mortis Discede a me quoniam iam ab eo amatore praeueiila sum qui mihi satis meliora te obtulit ornamenta et annulo fidei suae subarrauit me longe te nobilior et genere et dignitate ornauit me inaestimabih marganta dextram meam et collum meum cinxit lapidibus pretiosis tradidit
:
|

:

:

.

:

- xviir]

AGNES
:

41

auribus meis inaestimabiles margaritas et circumdedit me uernantibus atque corruposuit signum suum in faciem meam scantibus gemmis ut nullum pra^ter ipsum amatorem admittam induit me cyclade auro texta et immensis moniiibus ornauit me ostendit mihi thesauros incomparabiles-quos mihi se donaturum si ei perseuerauero repromisit Non ergo potero ad contumeliam prioris amatoris uel aspicere alium et
: : . . .
:

5

deuincta charitate cuius est generositas celsior posillum derelinquere aspectus pulchrior amor suauior et omni gratia eleg^antior a quo sibilitas fortior cuius mihi org^ana modulalis uocibus resonant mihi iam thalamus collocatus est cuius mihi uirgines modulatis uocibus cantant lam mel et lac ex eius ore suscepi iam amplexibus eius castis astricta sum iam corpus eius corpori meo sociatum est cuius mater uirgo est cuius pater feminam et sanguis eius ornauit genus meum cuius pulcritudinem sol et luna mirantur cuius odore nescit cui ang^eli seruiunt reuiuiscunt mortui cuius tactu confortantur infirmi cuius opes nunquam deficiunt cuius diuitiae non decrescunt ipsi soli seruo fidem ipsi me tota deuotione committo quem cum amauero casta sum cum tetig-ero munda sum cum accepero uirgo sum nec deerunt post nuptias filii ubi partus sine dolore succedit et fecunditas quotidiana cumulatur Audiens haec insanus iuuenis amore corrumpitur coeco et inter ang-ustias animi et corporis anhelo cruciabatur spiritu Interim lecto prosternitur et per alta et fiunt nota patri qua3 fuerant inuenta a medicis suspiria amor medicis aperitur eadem paterna uoce quae fuerant iam dicta a filio ad petitionem uirginis reuoluuntur abneg-at Agnes beatissima et se nullo pacto prioris asserit sponsi foedera uiolare cumque pater diceret in fascibus se agere pra^fecturse et idcirco non sibi quamuis illustrissimum etiam posse praeferri coepit tamen uehementissime inquirere quis Extitit quidam ex parascitis potestate iactaret esset sponsus eius cuius se Agnes eius qui diceret hanc christianam esse ab infantia et magicis artibus ita occupatam Audiens haec pra^fectus lajtus efficitur et missa ut dicat Christum sponsum suum apparitione cum ingenti strepitu suis etiam tribunalibus praecepit sisti Et primo quidem blandis eam sermonibus secretius prouocat deinde terroribus pulsat Sed uirgo
: .
. .

cum quo sum

.

.

.

.

.

:

lo

.

.

.

.

.

:

.

.

:

:

15

:

.

.

.

.

20

.

.

.

||

:

:

:

25

.

:

.

:

.

Cristi

nec blandimentis seducitur

:

nec terrore concutitur

:

sed

eodem uultu eodem
.

Videns animo perseuerans terrentem similiter sicut blandientem animo deridebat itaque Simphronius prsefectus tantam in puella constantiam parentes eius adloquitur et quia erant nobiles et uim eis inferre non poterat: titulum eis christianitatis opposuit Sequenti namque die Agnem sibi presentari iubet et iterum iterumque repetens repHcare coepit de iuuenis amore sermonem cunque omnis sermo eius casso
: . : . : :

30

eam iterum suis tribunalibus iussit christianorum de quorum te magicis artibus iactas nisi
labore deficeret
:

sisti

:

cui et dixit

:

supersticio 35

:

a te fuerit segregata

non

'

poteris a te insaniam abiicere pectoris

neque sequissimis consihis prsebere consen:
.

sum

ut si perseueprseparare necesse est Ad haec rantia uirginitatis placet eius die noctuque sacrificiis reuerendis insistas beata Agnes dixit Si filium tuum quamuis iniquo amore uexatum tamen uiuentem hominem recusaui hominem utique qui et rationis capax qui et audire et uidere si ergo hunc et palpare et ambulare potest et florem lucis huius cum bonis perfrui
.

Vnde

te

ad uenerandam
:

deam Vestam

:

:

40

:

:

:

:

:

:

.

causa amoris Christi nulla possum ratione respicere quomodo possum idola muta et surda et sine sensu et sine anima colere et ad iniuriam summi dei ceruices meas
: .

lapidibus inclinare? Audiens praefectus
:

Symphronius dixit Cupio consultum infantiae tua? quia annos tuos infra senet adhuc te deos blasphemantem idcirco differo sum aspicio Noli ergo temetipsam ita despicere ut motus deorum incurras Beata Agnes dixit Noli infantiam corporalem ita in me despicere ut putes me te uelle habere propicium Fides enim non in annis sed in sensibus inuenitur et deus omnipotens mentes magis comprobat quam setates deos autem tuos quorum motus me incurrere non uis ipsi se irasci permittant ipsi loquantur ipsi mihi hoc pra^cipiant. ipsi iubeant se coli ipsi iubeant se adorari uerum quoniam te ad hoc uideo tendere quod inpetrare non poteris quidquid tibi uidetur exerce Symphronius pra^fectus dixit Vnum tibi e duobus elige aut cum uirginibus dese uestee sacrifica aut cum
.

»5

:

.

:

.

:

:

:

:

^o

:

|

:

.

.

:

.

:

:

:

meretricibus scortare in contubernio lupanari et longe erunt a te christiani qui te ita magicis artibus imbuerunt ut hanc calamitatem intrepido animo te posse perferre confidas Vnde ut dixi aut sacrifica desa uestse ad laudem generis tui aut ad igno:

:

55

:

.

:

:

miniam natalium tuorum

eris publicae abiectionis

scortum

.

Tunc beata Agnes cum

42
ingenti constantia dixit
:

AGNES
Si scires quis est deus

[XVIIP' -

de ore tuo proferres Vnde quia ego noui uirtutem domini mei lesu christi secura contemno minas tuas credens quod neque sacrificem idolis tuis neque polluar sordibus alienis Mecum
:

meus

non
:

ista

.

:

:

:

3

in

15

20

quem enim habeo custodem corporis mei ang-elum domini murus est mihi impenetrabilis et custos mihi est nunquam dormiens et in-noras defensor mihi est nunquam deficiens Dii autem tui aut aerei sunt ex quibus congrue Diuinitas aut lapidei ex quibus sternuntur plateae melius fiunt ad usus hominum ergo non in lapidibus uanis habitat sed in coilis non in aere aut in aliquo metallo sed in regno superno consistit tu autem et similes tui nisi ab istorum cultu recessesimul uos poena3 concludent sicut enim illi if^ne conflati sunt ut funderentur ritis non ut fundantur sed ut confunsic colentes eos perpetuo incendio conilabuntur dantur et pereant in seternum Ad haec insanus iudex iussit eam spoliari et nudam ad lupanar duci sub uoce praeconia dicens Agnetem sacrilegam uirginem diis blasphemiam inferenlem scortum lupanaribus dalum Statim autem ut spoliata est crine soluto tantam densitatem capilHs eius diuina gratia concessit ut melius eorum fimbriis uideretur quam uestibus tecta Ingressa autem turpitudinis locum angelum illic domini ita prjeparatum inuenit ut circondaret eam immenso lumine ita ut nullus eam posset prae splendore respicere Fulgebat enim tota illa cella quasi radians sol uoluisset tanto sibi uisus aciem in uirtute sua et quanto quis curiosior oculis esse obtundebat cumque se in oratione domino substrauisset apparuit ante oculos eius et appraehendens eam induit se stoia candidissima et dixit Gratias ago tibi domine lesu Christe qui me in numero ancillarum tuarum computans uestem hanc mihi lar.

Nam

unis^enitus dei filius

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

1|

:

:

:

:

:

:

:

23

•!0

•'^5

io

l.)

;><•

55

Ita namque ad mensuram corpusculi eius aptum erat indumentum nimio candore conspicuum ut nullus dubitaret hoc nisi angeli manibu*s praparatum Interea lupanar locus efficitur orationis in quo omnis qui fuisset ingressus adorarct et ueneraretur et dans honorem immenso lumini mundior eofrederetur foras quam fuerat intus ingressus cumque ha^c agerentur pra^fecti filiusqui auctor huius erat sceleris uenit ad locum cum sodabbus suis iuuenculis quasi insultaturus puellae cum quibus libidinis suffi se posse credebat ludibrium exercere Sed ingressos ante se furentes pueros et turpiter sicuientes cum omni autem ueneratione et ingenti admiratione egressos crepit inpudentes arguere atque uanos etmolles ac miseros iudicare et irridens eos locum in quo uirgo orabat audacter ingressus est et uidens tantum lumen circa eam non dedit honorem deo sed irridens in ipso limine prius quam uel manu cam confingeret cecidit in faciem suam et praefocatus a diabolo expirauit Videntes autcm socii eius quod moras intus innecteret putabant obscenis eum operibus occupari et ingressus unus ex iuuenibus qui ei famiUarior erat ut congratularetur insultationi eius et mortuum eum inueniens exclamauit uoce magna dicens |)iissimi romani succurrite magicis artibus ista meretrix Praefecti filium interfecit lit repente concursus populorum ad tlieatrum et uaria popub furentis acclamatio Alii dicebant magam alii innocentem alii sacrilegam conclamabant Prccfectus autem audiens fibum suum interiisse cum ingenti tumultu et luctu uenit ad theatrum et ingressus locum in quo corpus fiHi eius iacebat exanime cum ingenti clamore dicebat bcatissinice uirgini Grudelissima omnium foeminarum ad filium meum uoluisti apodixen tUcT artis magica» demonstrare Ft cum talia atque huiuscemodi uerba multa rcpelerel et causam mortis eius ab ea uaehementer inquireret Ait ad eum beatissima Agnes Ille cuius uoluntatem uolebat perficere ipse in eum potestatem accepit Quare autem omnes qui ad me ingressi sunt sani sunt? quia uniuersi dederunt honorcm deo qiii mhi misit angelum suum qui et induit me hoc indumento misericordi.a»: ct cuslodiuil corpus meum quod ab ipsis cunabulis Ghristo consecratum est et oblatum Videntes ergo splendorem angelicum adorabant omnes et cibscedebant ilkesi Ilic aulcm impudcns statim ut ingressus est saniire cccpit et fremere cumque manum snam+ ad me contingendam aptaret dedit eum angelus domini in reprobam mortem Dicit ei pra^fectus In hoc apparebit quia non magicis artibus ista gessisti si deprccala fueris angelum ut mihi restituat filium meum sanum Gui bcata Agncs dixit licel fides ucslra ha'c impetrare non mereatur tamen a domino quia lempus esl ut uirtus domini mei lesu Christi manifestetur egredimini omnes ut solitam ei orationem ofTeram cumque uniuersi fuissent egressi prosternens se in faciem planam rogare co^pit dominum ut iuuenem suscitaret Orante autem illa appagiri prcccepisti
.
:

et ita

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

|

:

:

:

.

:

:

^

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

- XVIIirj

AGNES
domini
:
:

43
:

ruit ei angelus

qui et leuauit

eam

flaentem

et confortans

animum
:

eius iuue-

uoce publica clamare et dicere Vnus deus in coelo et in terra et in mari qui est deus Ghristianorum Nam omnia templa uana omnes uani sunt et penitus nec sibi possunt aliquid nec aliis sunt Dii qui coluntur Ad hanc uocem omnes haruspices et templorum pontilices conturaliquid praestare bantur et fit per eos usehemenlior quam fuerat sedicio populorum Atque omnes una uoce clamabant tolle magam loUe malificam qua^ et mentes mutat et animos alienat Praefectus autem uidens tanta mirabilia obstupuit Sed ueritus proscriptionem et Ag-netem contra suas sententias defensaret si contra templorum pontifices ageret Vicarium ad sedicionem populi iudicem dereliquit ipse autem tristis abscessit quod
suscitauit

nem

qui egressus foras

C(i3pit

.

.

:

.

5

:

.

.

.

:

:

.

.

:

:

.

:

10

eam non
iussit in

potuit post resuscitationem fdii sui liberare

.

Tunc

uicarius Aspasius

nomine
:

conspectu
||
:

flamma

omnium ignem copiosum accendi et in medio eam pr&ecepit iactari rum quod cum fuisset impletum statim in duas partes diuisae sunt flammae
: :

sediciosum populum exurebant Ipsam autem penitus in nullo et hinc atque contingebat incendium eo mag"is hoc non uirtutibus diuinis sed maleficiis reputantes dabant fremitus inter se populi et infinitos clamores ad coelum Tunc beata Agnes expandens manus suas in medio ig^nis in his uerbis orationem fudit ad dominum Omnipotens adorande colende tremende pater domini nostri lesu Christi benedico te quia per filium tuum unigenitum euasi minas hominum impiorum et spurcicias diaboH impoluto calle transiui Ecce et nunc per sanctum spiritum rore co^lesti perfuso focus iuxta me moritur flamma diuiditur et ardor incendii huius ad eos a quibus in me ministratur effunditur Bendico+ te pater praedicande qui etiam inter flammas intrepidam mead te uenire permittis Ecce iam quod credidiuideo quod speraui iam teneo quod concupiui complector te confiteor hibiis et corde totis uisceribus concuEcce ad te uenio uiuum et uerum deum qui cum domino nostro lesu Christo pisco filio tuo et cum spiritu sancto uiuis et regnas semper et in cuncta saecula saeculorum Amen Cunque compleuisset orationem ita omnis ignis extinctus est ut nec tepor quidem incendii remaneret Tunc Aspasius urbis Romae Vicarius populi sedicionem non ferens in gutur eius gladium mergi praecepit atque hoc exitu roseo sui sanguinis rubore perfusam Christus sibi et sponsam et martyrem consecrauit Parentes uero et eius nullam penitus tristitiam habentes cum omni gaudio abstulerunt corpus eius posuerunt illud in praediolo suo non longe ab urbe in uia quae dicitur numentana ubi cum omnis turba Caristianorum+ concurreret insidias a paganis perpessi sunt et uidentes populum infidelium super se ueinientem+ armatum omnes fugerunt Aliquanti tamen lapidum icstibus+laesi euaserunt Emerentiana autem quae fuerat collactanea eius uirgo sanctissima licet catecumina constanter intrepida stabat immobilis et his uerSuperflui miseri caduci atque atrocissimi deum omnipotentem bis exprobrabat eos colentes occidistis pro defensione lapidum innocentes homines iugulastis Hsec et et his similia dum turbis furentibus diceret et orans iuxta sepullapidata est ab eis chrum Agnetis beatissimae emisit spiritum Non dubium est quin in suo sit sanguine baptizata quae pro defensione iustae dum confitetur dominum mortem constanter excepit Eadem denique hora fit terraemotus uaehementissimus et cum nimia esset
illinc
.
:

15

.

.

:

:

.

20

:

:

.

:

.

.

.

.

.

.

:

55

.

:

:

:

.

:

:

.

30

:

:

:

:

:

.

.

35

:

:

:

.

|

:

:

.

:

40

:

.

coeli

serenitas

:

tantae corruscationes tantaque fulgora et tonitrua extiterunt
: :

:

ut pars

maxima

Vnde factum est ut nullus penitus ex aduenientibus ad sepulchra sanstorum+ aliquas molestias excitaret Venientes autem parentes beatae Agnetis cum sacerdotibus nocte abstulerunt corpus sanctae Emerentianae uirginis et sepelierunt illud in confinio agelli beatissimae uirginis Agnetis Igitur dum parentes
insani populi expiraret
. : .

'«5

sanctae Agnetis assiduis pernoctationibus uigilarent ad

tumulum

eius

:

uident in medio

noctis silentio exercitum uirginum

:

quae omnes auro

textis cycladibus indutae

cum
5o

ingenti lumine praeteribant

:

inter quas uident beatissimam
:

Agnetem

simili ueste ful-

ad dexteram eius agnus erat niue candidior Haec itaque dum uiderent et parentes eius et omnes qui simul erant quasi stuporem mentis incurrunt sed beata Agnes rogat sanctas uirgines parumper gradum figere et stans parentibus suis dixit Videte ne me quasi mortuam lugeatis sed congaudete mihi atque congratulamini quia cum his omnibus lucidas sedes accepi et ilU iuncta sum in coelis quem in terris posita tota animi intentione dilexi et his dictis perfransiit hcEC uisio publice ab omnibus qui uiderant quottidie uulgabatur Vnde factum est ut post aliquantos annos ad Constantiam Constantini Augusti filiam hoc factum ab iis qui uiderant nar-

gentem
ipsi

et

:

.

:

:

:

:

:

:

55

:

:

:

44
rarelur
: .

ALEXAXDER EVENTIVS ET THEODVLVS
:

[xvilir-

Erat enim ipsa Constantia regia uirgo prudentissima sed ita obsessa uulneribus ul a capite usque ad pedes nulla membrorum pars libera remansisset Accepto autem consilio et spe recuperandae salutis uenit ad tumulum martyris nocte et licet pagana tamen credula animi intentione preces fideliter fundebat Quod cum faceret
.

:

:

:

5

10

somni suauitate corripitur et uidet per uisum Agnetem beatissimam talia repen Constanter ageConstantia crededominum lesum Christum sibi monita praeferentem filium dei esse saluatorem tuum per quem modo consequeris omnium uulnerum quae Ad hanc uocem constantia euigilat sana ut nec in tuo corpore pateris sanitatem sig^num in eius membra alicuius uulneris remaneret Reuersa igitur ad palatium suum sanissima facit p^audium et patri Au^usto et fratribus suis Imperatoribus coronatur
||

tina

:

:

.

:

.

:

.

.

ciuitas tota fit heticia et militantibus et priuatis atque uniuersis audientibus haec infidelitas gentium confundebatur et fides dominica Ifetabatur Interea patrem et fratres
. : .

15

mausoleum collocari pr^ecepit Currit haec opinio ad omnes et quotquot credentes ad eius tumulum quod facere Chriaduenissent saluabanlur quacunque fuissent infirmitate detenti stum nullus dubitat usque in hodiernum diem Perseuerante autem constantia Augusti
aug-ustos rogat
:

ut basilica beatae Agnetis construeretur
:

:

et sibi illic

.

:

.

filia in uirg-initate sua per quam multae uirg-ines et mediocres et nobiles et illustres sacra uelamina susceperunt et quia fides mortis damna non patitur usque hodie multic uirgines romanae Ag-netem beatissimam quasi in corpore manentem attendunt
:
:

:

20

exemplo et amore prouocante agentes uiriliter et integre perseuerant credentes sine dubio Haec eg-o quod perseuerantes perpetuae uictoriae palmam adquirant Ambrosius seruus Christi dum in uoluminibus diuinis inuenissem scripta non sum
et eius
:

.

:

passus infructuoso silentio
g^esta eius ag-noui conscripsi
25

teg"i
:

.

Ad honorem

igitur tantae uirginis martyris sicut

et ad aedificationem uestram o uirgines Christi textum passionis eius credidi destinandum obsecrans caritatem spiritus sancti ut labor noster in ueslra imitatione fructum in conspectu domini ualeat inuenire Passa est beatis.

sima martyr Ag-nes die duodecimo calendas februarias Christo cui est honor et gloria in saecula saeculorum
:

.

Reg^nante domino nostro lesu

.

30

PASSIO SANCTORVM ALEXANDRI EVENTII ET THEODOLI MARTYRVM
.

Quinto loco a beato petro apostolo Rnmanae urbis ecclesiae Cathedra sedit Alexander sanctitate incomparabilis iuuenis quidem aetate sed fide senior totius autem populi uerum affectum gratia diuina ei contulerat Nam et Senatorum maximam par. .

:

.

tem conuertit ad deum
3;i

:

ut praefectum

quoque Hermen cum uxore
: :

et sorore et

filiis

40

45

cum mille ducentis quinquag-inta seruis suis uxoribus quoque eorum et quos in die sancto paschte prius fecit fieri ing-enuos et ita baptizari postea Quibus etiam multa cum ingenuos faceret dona concessit Vnde cum haec opera eius ad Adrianum principem peruenissent misit Aurelianum Comitem utriusque militiae de Scleulia Isauria3 ad ipsam interfectionem omnium christianorum Vnde nutu domini eodem anno defunctus cst Adrianus Et ing-resso urbem Aureliano omnis Senatus ila famulatus est ei ut ipsum principem crederent esse Adrianum Statim uero ut nigressus est uenerunt ad eum templorum pontifices et ea qucC facta sunt inuidiosis uocibus suggerentes ita animum Aureliani ad iracundiam prouocauerunt ut Hernien pra^feclum urbis in uincula misisset sed et sanctum Alexandrum papam II) carcere manciparet Vnde orta est grandis seditio populi romani Nam alii clamabant umus ardeat Alexander Alii dicebant hermes debeat uiuus incendi qui tot mdia honiinum a deorum cultura euerlit quos fccit templa derelinquere et deos
haptizaret
filiis
:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

larcs in suis scdibus

unumqucmquc
.

confring-ere
:

.

Igitur

haberctur
50

apud Quirinum tribunum dicit ei non soluni ad istam iniuriam te redigi uelis uerum eliam pra*fcctur;e honorem in uinculis tamquam priuato hoiiori a^quanimiter feras? Sanctus Hermes ait Ego pra-fecturam non perdidi sed mutaui Nam dignitas terrena a lerrenis tolliturac mutatur dignitas uero Ccclestis ajterna sublimitate subsistit Oicit ei Quiruius Miror te prudentissimum uirurn ad tantam stultitiam deuenisse
in uinculis
:

dum hermes priefectus urbis Tribunus Qme ratio est ut
: :

uir Illuslris uice sacra iudicans

.

:

.

.

.

:

:

- XXir]

ALEXANDER EVENTIVS ET TIIEODVLVS
||
:

45

uitam aliquid habiturum postquam cineres humani corporis ita redigantur ut nec ipsa ossa subsistant Hermes dixit ad nihilum Et eg-o ante hos annos deridebam et istam carnalem utilem esse dicebam uitam Dicit ei Quirinus fac et me probare et si ita est sicut tu credidisti ego credam Hermes dixit Sanctus Alexander qui habetur in uinculis hoc me docuit Audiens hccc Quirinus maledicere Domine mi Hermes uir Illustris recipe praiCecturam coepit sancto Alexandro dicens
ul credas te istam
:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

a

:

tuam redi ad mentem tuam recipe patrimonium tuum recipe familiam tuam tuicque domus ornatum Ad hoc enim misit me dominus meus comes Aurelianus utriusque ut si sacrificare uolueris praefecturam tuam non deseras mihtiae ut etiam de his te qui inimicicias etiam contra te habentes insultant casibus tuis iudices Hermes quid ut loquerer uoluisti Dicit ei Quirinus dixit Nonne me misisti loqui tibi Ego
.
. . .

:

:

:

:

10

.

.

:

probare iuste te credidisse et tu mihi nominasti hominem magum quem ego in uinculis habeo in carceris ima conclusum et ideo mox per quem deceptus es ut mihi nomen scelerati hominis nominasti iam te audire non potui Video enim te quasi rusticanum sicut asermatico indutum qui et te et se decepit homo miserrimus in uinculis constitutus et tenebris et forsitan flammis sed si quid potest liberet te et se pro suis sceleribus exurendus Hermes dixit Domino meo lesu christo ludsei posito in cruce dicebant si quid potest descendat de cruce et credimus ei Ille autem si cor eorum non exliorriuisset+ plenum squalore sine dubio descendisset Quirinus dixit perfidiai et uidisset uelle eos uere credere Si uis ego uado ad eum et dico illi ut credam te ueri domini Si uerum dicis quem colis aut te ad Hermen inueniam aut et uerum deum esse esse praeconem hermen ad te et omnia quse mihi dixeris credam Hermes dixit fiat Dicit ei Quirinus Vado ego ad eum modo et super eum uincula triplicabo et custodes Vt eum ad te inueniam ca?nandi hora et si hoc potuerit facere per te et dicam illi credam quia mepoterit edocere Gunque isset et triplicasset ei custodes et claustra mittens sein orationem Alexander dixit Domine Iseu+ christe qui me in chathepresta mihi ut salua passione mittas ad me dra apostoli tui Petri sedere fecisti angelum tuum qui me hodie uespertino tempore perducat ad famulum tuum Hermen et iterum matutino huc reuocet nemine sentiente usquedum ego huc redeam. affuit puer ferens faculam ardentem in carcerem Primo igitur nocturno silentio Sequere me Dixitque sancto Alexandro At ille respondit Viuit dominus meus quod si mecum non flexeris genua et orationem domini mei lesu lesus christus non sequar te Puer qui uidebatur non amplius quam quinque annochristi dixeris rum flectens genua sua orauit dimidiam fere horam et surg-ens dixit orationem dominicam Et apprhaendens+ manum eius puer duxit ad fenestram quae erat clausa et inter quasi hostium aperuit eam et perduxit eum ad Hermen in domum Quirini clausum cubiculum et ueniens post Quirinus apparuit inueniens eos simul extensis manibus orantes et faculam ardentem exterritus est uidens cumque uiderent illi amentem effectum dixerunt ei Quoniam et fide hanc deffinitionem habuisti in corde tuo animo tamen eramus simul etiam si ut si nos qui fuimus separati corpore corpore sociatos uideres crederes Ecce uidisti nos crede Sed ne putes quod nostrae euasionis causa nos tibi a uinculis absolutos ostendimus nos iterum mane inuenies ut ipse uinxisti Sed tuae liberationis magis causa factum est ut credas Ghristum filium dei esse uerum deum qui exaudiuit credentes in se et quidquid ab eo fueris postulatus accipies hoc potuerunt facere etiam artes Dicit eis Quirinus magicae Respondit ei Hermes Nunquid nostra uoluntate prorumpimus carceres sed ideo quia tu dixisti te crediturum ecce uides nos quos si nos in unum uideas
te

interogaui dicens
:

:

fac

me

:

:

:

:

.

:

15

:

.

.

:

:

:

:

.

:

:

.

:

20

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

25

:

:

:

|

:

:

:

:

:

:

:

30

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

35

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

40

:

:

:

:

.

.

:

:

.

:

:

45

.

:

.

:

:

:

.

:

dominus lesus christus beneficiorum se manifestauit indiicis+ dum ipse illuminaret caecos mundaret leprosos curaret paraliticos mortuos suscitaret Denique ideo factum est effugaret da^monia ut ego unicus cum mihi esset filius in nimio ista sancto Alexandro papte crederem langore constitutus quia adhuc ambulabat ad litterarum studia Iste in capitolium ductus est a me et a matre sua Gumque sacrificassemus diis omnibus omnibusque pontificibus praemia dedissemus mortuus est Tunc increpare me ccepit mater eius dicens Tu si eum ad sancti petri limina duxisses et credidisses christo iilium tuum ipsum haberes incolumem Gui eg-o respondi Dum tu ipsa caeca fueris facta et non sis curata quomodo filium meum reddebas incolumem ? At illa dixit Sic quomodo
triplicibus custodiis mancipasti
.

.

crede

nam

ipse

:

:

50

:

:

.

:

.

II

:

.

:

:

:

.

55

.

:

:

.

:

:

:

:

.

46
cseca

ALEXANDER EVENTIVS ET THEODVLVS

[xxi'* -

mei

.

dam
tertia
5

redderentur mihi oculi ante istos quinque annos si credidissem Cliristo cui et eg-o dixi Vade iam et crede et si tibi ipsi oculos aperuerit Alexander crequod et mihi possit unicum restituere filium Tunc abiit ad ipsum caeca hora

sum

:

:

:

:

:

.

:

et

mortuum Quae cum uenisset tas tantummodo ut
oratione sanasset

Imponensque filium meum ecce hora diei sexta reuersa est ad me sana in humeris suis coepit currere sic et uix eam iuuenes ac pueri sequerentur
: . :

iactauit

eum

ante pedes eius dicens

:

domine redeat ad me
:

cseci-

iste suscitetur
:

ad uitam

.

Tunc

dixit Sanctus

istum resuscitat Christus

uttibi semel quo9»donauit
:

Alexander Sic uero non auferat oculos Cunque facta
:

10

ij

20

ad me reddidissetque mihi filium meum et rogaui eum ut me faceret uiuentem et sanum statim misi me ad pedes eius christianum et ex eo tempore credidi Christo Constitui ipsum filio meo tutorem et omne patrimonium matris eius ipsi contuli et aHquanta etiam de meo addidi Ccetera qui mecum facti sunt Cliristiani cum libertate donaui uero omnibus seruis meis Quidquid superfuit erogaui pauperibus Xunc in expedito positus nec confiscationem timeo nec offensam hominis morituri pauesco credens me partem habere cum his qui pro Christi nomine ad coronam martvrii peruenerunt Audiens heec Quirinus dixit Lucretur animam meam ergo per uos Christus hoc modo Habeo filiam adultam et uolo eam Iradere uiro cuius aspectum quidem pulchritudo condecorat sed collum hanc uos saluam facite et conferam ei omnia et uobiscum eius struma circondat Christum confitear Dicit ei sanctus Alexander ^^ade et adduc eam ad carcerem ad me cito et toUe boiam de collo meo et impone ei et fac eam simul manere cum Dicit ei Quirinus boia et mane eam inuenes^ saluam Et cum tu hic sis in domo mea quomodo te inueniam in carcere. Respont^ sanctus Alexander Festinanter uade quoniam qui me huc adduxit priusquam tu uenias reduci me ibi faciet haec

eum
:

:

et ipse peruenisset

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

|

.

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

25

cum

dixisset

:

egressus est
:

tenebat

30

Hermen Dicit ei Claude more solito et cum nollet coegerunt illum et clausit Et cum sibi ualedicerent orantes ecce infantulus ille cum facula paratus aperuit ei fenestram dicens Sequere me Et inter punctum unum horae reuocauit eum in carcerem et eique uincula reposuit Post unam uerohoram uenit ad custodes quatuor uiros Quirinus quos ante abscessit Et cum inuenisset eos uigilantes et claustra omnia integra in ima carceris posuerat
: : :

apertum dimittere locum sanctus Alexander papa et sanctus Hermes
:

et coepit uelle

:

ubi clausum

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

35

40

45

50

55

atque signata sicut dimiserat aperiens uidit sanctum Alexandrum ad cuius pedes procidens coepit clamere^ dicens Peto domine ut ores pro me ne ueniat super me cuius tu es Episcopus ira dei Cui respondit sanctus Alexander et ait Deus meus non uult perire quemquam sed conuerti peccantes Nam et cum in cruce positus esset pro crucifigentibus se orauit Tunc prosternens se Quirinus dixit Vi iussisti ecce ancilla tua filia mea Dicit ei sanctus Alexander Quot sunt in isto carcere clausae personae At ille Prope uiginti Et dixit ei sanctus Alexander Require si sunt hic aliqui pro cristi nomine clausi et cum requisisset inuenit ac renuntiauit ei dicens est hic Euentius presbiter senex et Theodolus quem dicunt de oriente uenisse et idem presbiter Dicit ei Alexander Vade cursim sed cum honore duc eos ad me Tamcn cum uadis et uenis tolle boiam de collo meo et indue eam iiliam tuam Statim tollens ei omnia uincula osculari ccepit pedes sancti Alexandri dicens Tuis manibus impone eam Ai ubi imposuit urgere coepit sanctus Alexander Quirinum ut iret qui dum uadit ecce puer ille subito cum facula apparuit et uenit ad puellam dicens ei Salua esto et permane in uirginitate tua et ego te faciam uidere sponsum tuum qui j)ro amore tuo suum sanguinem fudit hffic cum dixissetabscessit ueniens autem pater puellae Quirinus cum Euentio et Theodolo preesbiteris inuenit liliam suam et ccjopit clamare dicens Exi hinc de ista custodia domine Alexander ne forte dum hic te tritas ueniat ignis de cailo et consumat me Dicit ei sanctus Alexander si uis mihi pnestare beneficium suade omnibus qui sunt in carcere baptizari et ut fiant christiani Respondit Quirinus vos christiani sancti estis horum autem quidam exfractores sunt alii adulteri et malefici ac diuersorum criminum rei Dicit ei sanctus Alexander pro peccatoribus dei filius deus meus lesus deus de cielo desendit^ etde uirgine natus omnes uocat ad indulgentiam Noli dubitare sed omnes fac uenire ad me Tunc Quirinus dixit omnibus clara uoce Quicumque uoluerit fieri christianus ueniat et qui baptizatus fuerit uadat liber quocunque uoluerit cumque uenissent omnes ad sauctuniT Alexandrum aperuit deus os eius et
: :

:

:

:

.

:

:

.

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

.

||

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

.

:

:

.

.

.

:

:

:

:

:

:

:

-xxif]
coepit dicere
:

ALEXANDER EVENTIVS ET THEODVLVS
:
:

47

Filioli audite et credite deus qui fecit caelum et terram mare et quae in eis sunt qui fulgora mittit et tonat qui mortificat et uiuificat cui omnia seruiunt sol et luna et stellae et serenitates et nubes et pluuiae hic filium suum de
: : :

:

:

supernis cselorum misit per uirg-inis uterum ut ex homine nasceretur et inciperet nascendi nunquam habuit cum eo qui nascebatur ex uirg-ine hic nasci qui inicium Qui cum duri essent ludaei ad coepit ad fidem suam inuitare omne genus humanum
: : : .

.

5

:

credendum
coepit

:

et nollent ei
:

credere

:

hoc sig-num

fecit
.

:

ut prandens

in conuiuiis defecisset
.

aquam
:

uertit in

uinum
|

Tum
:

cogitationes

cum eis dum uinum hominum sing-ulis
:

exprimere Item CtX^corum oculos ape rire mutorum ora resoluere reddere saluare languentes ac febricitantes morclaudicantibus gressum fugare daemonia imperare uentis tempestates arcere tuos etiam suscitare supra mare pedibus Gum ha3c omnia faceret et innumerabilis ei multitudo crederet zelo ducti ambulare Quod eos facere non uetuit dum sunt pharisei atque ludaei et crucifixerunt eum posset quia nostrae mortis auctorem studuit captiuare Quo facto tertia die surrexit a mortuis et coram multis testibus ascendit in caelos dans potestatem discipulis suis easdem exercere uirtutes hic post finem saeculi uenturus est iudex ut reddat bonis bona et malis mala Videtae ergo uos qui credidistis et date nomina uestra ut Gunque uniuersi credidissent praecepit Euentio et Tehodolot efficiamini christiani ut manus suas imponerent et cathecuminos eos facerent post simul Quirinus cum filia sua Balbina et omni domo sua baptizati sunt omnesque qui simul erant in custodia Et omnibus iam baptizatis apertus est carcer et cospit esse quasi ecclesia Tunc abiit commentariensis ad Aurelianum dixitque ei omnia qu^e gesta sunt Vnde iratus eg-o te quasi filium dilexi iussit ad se adduci Quirinum et dixit ei tu autem irriAlexandro Dicit ei Quirinus ego christianus factus sum sisti me deceptus ab uis Nam omnes qui erant in caruis incendere ? aliud non oro occidere uis fustigare et dimisi eos et noluerunt nusquam ire Sanctum autem cere feci fieri christianos Alexandrum papam et uirum illustrem Hermen rogaui ut abscederent et noluerunt Ibique sunt omnes in carcere dicentes Si pro criminibus nostris mori habuimus ac perire mag"is pro Ghristi nomine animas nostras offerimus Eg-o uero non negaui ut omnes irent qui baptizati sunt et uestibus candidis nouisque uestiti essent quia hoc exigit relig^io Ghristiana sed ad marthyrium omnes usque nunc asistunt parati ad necem suam sicut exuriens paratus ad epulas lam tibi quod placet incipe facere Tunc fecit ei linguam abscidi dicens ling-uam tuam aufero quia non timuisti sic audacter tua mihi pandere secreta ut tacente te torqueri te iubeam in eculeo Quirinus autem dixit miser et infelix libera animam tuam ne aeternae poenae te suscipiant Qui tortus in eculeo dum Aureliani non cessaret improperiis iussit ei manus ac pedes abscidi et sic eum deponi ac proici canibus corpusque eius christiani in uia appia sepelierunt in cymiterio praetextati filia eius Balbina sancta in uirginitate permansit cui saepe osculanti boiam qua saluata fuerat dixit Sanctus Alexander Desine boiam hanc osculari sed potius require domini nostri Petri uincula et ea osculare et boiam meam osculari desine Tunc data sibi opera cum studio et desyderio mag-no peruenit ad illa Sancta Balbina dedit ea Theodorae religiosae foeminae sorori sancti Hermetis praefecti urbis Guius ab Aureliano decollati corpus soror eius Theodora colleg-it et in salaria ueteri sepeliuit non long-e ab urbe Roma sub die quinta mensis Septembris In carcere baptizatos Aurelianus cum naui uetusta in altum mare deduci pra^cepit et illic ligatis collo lapidibus merg-i in profundum maris Deinde sanctum Alexandrum papam iussit sibi exhiberi Dixitque ei Exquiro a te prius ut omnes sectas nostras mihi manifestes ut sciam cur propter Ghristum magis optes occidi quam uinci Sanctus Alexdaner+ dixit Quod Queris sanctum est Et non permittitur a Ghristo sanctum dari canibus Aurelianus dixit Ergo ego canis sum ? Sanctus Alexander dixit utinam canis esses sed quod tibi peius est etiam cane deterior Ganis enim in ignem aeternum pro factis malis non mittetur sed semel mortuus et corpore moritur simul et flatu Is enim qui a dei similitudine recesse.
:

iO

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

15

.

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

.

20

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

2o

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

30

:

:

.

.

:

|1

:

:

.

:

:

35

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

40

:

,

.

.

:

:

.

45

:

.

.

:

:

:

.

:

:

.

.

:

oo

:

.

.

:

:

:

qui similitudinem imaginis sicut ille reus est Ghristi Sed dum tu temporalis sis et tempoausus fuerit inquinare rales hominibus infers poenas deus qui aeternus est aeternas peccantibus poenas infert et eterna incendia Aurelianus dixit Si interogationi bus meis noii satisfeceris Tyramne sanctus Alexander dixit scias te uerberibus attractandum
rit
:

reiis erit aeterni supplicii

:

:

tuae siue in statua tua

.

:

55

:

.

:

|

:

.

:

48
:

ALEXANDER EVENTIVS ET THEODVLVS
: :

[xxiir -

5

10

et hoc a me qui propter regem quod talia temerario ausu perquiris quid est si te putas non credendo alterum omnino non timeo ? erras meum qui est in cselis Aurehanus dixit Artificiosa loquased discutiendo a christianis hominibus erudiri sed ante eum loqueris citas cesset non enim ante iudicem qualemcunque loqueris NoH de Sanctus Alexander dixit mundus expertus est cuius potentiam totus potens qui in sua potenut desinat esse pottenia^ lua ^doriari prope est enim deus quia per praua Aurehanus dixit Ideo permitteris loqui miserime tia gloriatur Sanctus Alexander dixit extorquenda est tormentorum genera cito anima tua Quis enim innocens manus tuas euasit ? soli illi apud te Nichil nouum facturus es negauerunt se seruos esse domini mei lesu christi ego autem certus qui uiuunt sum me nunquam deum meum neg-aturum necesse est ut a te interficiar sicut Hermes sanctus qui modo uere illustris est et Quirinus qui modo uere Tribunus Aurelianus Sed et omnes qui nuper illuminati mig-rauerunt ad regna syderea est hoc est quod a te exquiro quse tanta? rei causa est ut optetis uos magis dixit
:
. : : :
.

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

.

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

non licet sanctum dari Sanctus Alexander dixit lam dixi tibi 15 occidi quam uinci canibus Aurelianus dixit Nunquid ego canis sum ? cessent uerba cum presto sint Ego non timeo uerbera ista quse temporaliter uerbera Sanctus Alexander dixit inueniunt Sed illa tormenta timeo aeterna qua? tu transeunt et in celeritate finem non times Tunc iratus Aurehanus iussit eum leuari in eculeo et torqueri et in 20 unguHs alque lampadibus atrectari Cumque diu hoc faceret et ille nollet mittere uoces dixit ei Aurel.ianus Quare taces Sanctus Alexander dixit StuUissime ego te increpo Consydera quia triginta annoquia de tua crudeHtate non curo AureHanus dixit rum tibi aetas est quare tuam uis perdere iuuentutem Sanctus Alexander dixit Vtinam tu animam tuam non perderes Et cum esset in eculeo Sanctus Alexander Libera te et dimitte istum sanctum Alexan25 misit ad aureHanum uxor eius dicens drum quia et tu mala morte moriturus es et me uiduam dereHnques AureHanus et ideo ista uerba pro ipso loqueris ? et deposito Nonne amicus tuus est dixit interogansque Alexansancto Alexandro iussit appHcari Euentium et Theodolum Dic mihi Alesander^ isti qui sunt? Respondit sanctus drum dixit AureHanus 30 Alexander Ambo uiri sancti ambo presbiteri AppHcato itaque sancto Euentio AureHanus dixit Quis diceris? Sanctus Euentius respondit Nomine carnaH Euennomine spirituaH christianus sum Dicit ei AureHanus Et lu quando tius dicor factus es christianus ? Sanctus Euentius dixit ante hos annos septuag-inta quia cum annorum essem undecim baptizatus sum Nunc uero ag-o octoginta et 35 unum annum Sed istum annum in carcere habeo et in uincuHs quod g-audeo Dixit ei AureHanus consule senectuti tua3 et neg-a Christum tuum esse deum amicum meum le faciam et diuitem comitemque Sanctus Euentius dixit Vbi est sensus tuus? ubi est inleHectus tuus? putabam te sapere Tu autem caecus corde non potes uidere quod dei est unde miser uel tarde inteHig-e quia homo mortaHs es 40 et ag-e penitentiam et crede Christum fiHum dei uerum deum ut possis eius misericordiam inuenire Tunc ammoueri fecit AureHanus hunc et iussit ibi Theodolum applicari Cui dixit AureHanus Tu es qui iussa mea pro nihilo computasti Sanctus Theodolus dixit Et pro nihilo te ipsum per omnia computo qui sanctos dei his suppliciis maceras Quid fecit sanctus Alexander ut tantis eum tormentis aftligeres? 45 AureHanus dixit quasi tu in minimis eris? Sanctus Theodolus dixit Credo de misiricordia+ dei quia non seperabor a societate marlyrum eius Tunc AureHanus iussit incendi fortiler furnum et sanctum euentium et sanctum Alexandrum dorso ad dorsum Hgari et sic in furnum praecipitari candentem. Sanctum uero theodolum ante ipsum furnum stare pnecepit ut eorum territus passio ne ad sacrificandum 50 ydoHs consenliret Sanctus Alexander clamauit dicens Frater Theodole festina ueni huc et age nobiscum quia iUe quartus qui inter tres pueros hebrajos apparuit hic
.

:

:

.

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

.

:

:

||

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

.

:

:

.

.

:

:

:

:

.

.

:

.

.

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

|

.

.

.

:

:

:

55

Theodolus ingressus est furnum ag^ens domino gratias et dicens Igne nos examinasti et non est inuenta in nobis iniquitas quod cum nunciatum fuisset AureHano iratus gemuit et ang^ustiatus est prae furore Tunc iussit sanctum Euentium et sanctum Thodolum+ decolari sanctum uero Alexandrum pungi per tota membra pra^cepit Cumque eis quasi mortuis insultaret uox facta est ad eum de caelo dicens AureHanaj istis quibus insultas apertus est paradisus deHciarum tibi autem apertus est tarlarus et infernus Ad haic uerba tremor corripuit AureHanum :
est
:

nobiscum
:

et exiliens

:

.

:

.

.

:

:

:

.

.

.

-XXIII'']

ALEXIVS
:

49

ad Seuerinam uxorem suam dicere Venit ad me quidam iuuenis cum uirga et iactauit eam ante pedes meos dicens habe Aureliane quod eg^isti et in febre sum deuolutus quid faciam nescio illa hora totus concremo ex ora pro me domina Seuerina ad deum tuum ut indul^^eat mihi Seuerina dixit ei e^o uadam et per rhe sepeliam eos ne et mihi similiter contingat Vadens autem septimo milliario de urbe Roma uia numentana in prsedio suo sanctum Euentium et sanctum Alexandrum in uno posuit monumento sanctum uero Theodolum in loco Omnes uero clerici Romani et relig-iosi uiri qui ad exequias corpoaltero sepeliuit rum uenerunt ibidem remanserunt Seuerina autem festinans rediit et inuenit
et coepit

ferrea ignita

:

:

:

.

.

.

.

:

.

:

:

:

.

5

.

.

.

:

:

.

:

Aurelianum loquentem aliena
: .

omnes miserias reputantem Noluisti audire uocem meam ecce tu mala morte morieris Cui Seuerina dicebat Qui mox expirauit masticans ling-uam suam Seuerina et me uiduam derelinques
et
sibi
.
:

cadentem febribus ac

lo

:

.

autem uxor eius uestiuit se cylicio et tandui+ donec ab oriente uenisset sanctus sepeUerat
:
: :
:

iacuit ad limina

sanctorum quos ipsa sittus+ episcopus A quo impetrauit
:
:

Seuenrina^ ut in eodem loco rei ipsius ordinaretur episcopus qui omni die quae sancta Ideoque locus ipse habet proprium sacerdotem usque in martyribus celebraret hodiernum diem Sanctorum autem natalis est ipsorum quinto nonas maias Benedictus dominus in saecula sseculorum
|| . .

15

.

VITA SANCTI ALEXII CONFESSORIS

.

Alexius fuit filius Euphemiani uiri nobilissimi romani et in aula Imperatoris primi Cui tria millia puerorum assistebant qui zonis aureis cing-ebantur et uestimentis Erat autem predictus Euphemianus ualde misericors et singulis sericis induebantur diebus in domo sua tresmense pauperibus orphanis et peregrinis et uiduis parabantur quibus strenue seruiebat et hora nona ipse cum uiris religiosis cibum in timore domini capiebat Cuius uxor nomine Aglaes eiusdem religionis ac propositi erat Cum autem filium non haberent ad preces tamen suas dominus eis contulit filium postque ipsi deinceps in castitate uiuere firmauerunt Traditus ig-itur puer liberalibus disciplinis cum omnibus philosophia3 artibus ipse floreret et iam ad puberem aetatem uenisset puella sibi de domo imperiali eligitur et sibi in coniug"em copulatur uenit nox in qua cum sponsa suscepit secreta silentia Tunc sanctus luuenis sponsam suam in dei timore instruere coepit ac ipsam ad uirginitaits+ prouocare pudorem Deinde annulum suum aureum et caput baltei quo cingebatur sibi seruanda tradidit dicens Suscipe heec et serua donec deo placuerit et dominus sit inter nos Post haec de substantia sua accipiens ad mare discessit asceiidensque oculte nauem Laodotiam usque peruenit Indeque pergens in Edissam ciuitatem Syrige profectus est ubi ymago domini nostri lesu christi sine humano opere facta in syndone habebatur quo perueniens omnia que secum detulerat pauperibus distribuit et uestimenta uilia iuduens cum caeteris pauperibus in atrio dei genitricis Mariae sedere coepit De eleimosynis uero quantum sibi sufficere poterat retinebat caetera uero aliis pauperibus erogabat At pater de recessu filii plurimum ing^emiscens et per uniuersas mundi partes pueros suos misit qui eum inquirerent diligenter Quorum dum aliqui ad ciuitatem Edissam uenissent ab eo cogniti sed ipsi minime eum cognoscentes eidem cum caeteris pauperibus eleimosynas tribuerunt Quas accipiens g-ratias deo egit dicens Gratias tibi ago domine quia a seruis meis eleimosynam recipere me fecisti Reuersi autem pueri patri nunciant quod nusquam ualeat reperiri Mater igitur sua a die sui recessus saccum in pauimento cubicuh strauit ubi eiulans lamentabiles uoces quottidie dabat dicens Hic semper in luctu manebo donec filium meum recuperauero Sponsa uero ad socrum suam dixit Donec audiam de sponso meo dulcissimo instar turturis solitariatecum manebo Cum igitur Alexius in praedicto atrio decem et septem annis permansisset in dei seruitio imago ipsa tandem beatas uirginis quae ibidem erat custodi ecclesie dixit Fac introire hominem dei quia dignus est regno caelorum
:
:

:

20

.

:

:

:

.

:

:

25

.

:

:

:

.

.

.

30

:

:

.

:

:

.

:

:

35

.

:

.

|

:

:

:

40

:

:

:

:

.

.

:

45

:

:

.

:

.

:

:

:

50

et spiritus dei requiescit

ascendit.

Cum

foris sedet in

super eum Nam oratio eius sicut incensum in consepctu'*' dei autem custos de quonam diceret ignoraret iterum ei dixit Ille qui Tunc custos festinus exiit et ipsum in ecclesiam introatrio ipse est
.

:

:

.

:

4

50

ALEXIVS
.

[XXIII'- -

duxit

Quod factum dum

cunctis innotesceret
:

5

inde recessit uellet pergere Quod cernens Alexius ait intra se In domo patris mei palatio redeuntem multiignotus manebo nec alteri onerosus ero Patrem igitur a obuium habuit ac post eum clamare ccEpit Serue tudine obsequentium circundatum me nutriri dei me peregrinum in domo tua suscipi iubeas et de micis mensas tuae

humanam gloriam fugiens cum in Tharsum Cylicise romanum portum deuenit
:

:

ab omnibus uenerari cepisset laodiciam uenit ibique nauem ascendens dispensante deo nauis a uentis pulsa in
:

et

:

:

.

:

.

:

:

:

10

dominus misereri Quod audiens pater ob facias ut tui quoque amorem filii sui eum suscipi iussit et locum proprium deleg-auit Ipse autem in orationibus perseuerabat et corpus suum ieiuniis et uigiliis macerabat. Famuli autem
:

peregrini dignetur

:

.

:

domus ipsum

||

multipliciter deridebant
:

quenter fundebant

sed ipse patiens
.

aquam utensilium super decem et septem ualde erat
:

et

eius caput freigitur annis in

.

domo
15

patris sic ignotus permansit
uita^ sua?
.

20

cartham cum Dominicha igitur die post missarum sollemnia in sanctuario uox de caelo insonuit dicens Venite ad me omnes qui laboratis et honerati estis et ego reficiam uos Quod audientes omnes in facies suas territi ceciderunt Et ecce uox secundo dicens Queerite hominem dei ut oret pro Roma Querentibus illis et minime inueRequisitus ille se nihil nientibus iterum dictum est In domo Euphemiani quaerite Tunc imperatores Archadius et Honorius una cum pontifice scire de hoc dicebat
terminus
:

Videns ergo per spiritum quod apropinquaret atramento petiit et totum ordinem uitae suae ibidem
:

conscripsit

:

:

:

:

.

.

:

:

.

:

:

:

.

.

Innocentio domum praedicti uiri uenerunt Et ecce minister Alexii ad dominum suum uenit dicens Vide domine ne ille peregrinus noster sit quia magnae uitae et patien. :

:

25

30

35

40

45

50

55

Gurrens igitur Euphemianus eum defunctum repperiit et uultum eius tanquam angeli rutilantem uidit Voluitque cartham quam in manu habebat accipere sed nequiuit Exeunte igitur eo cum hoc imperatoribus et pontifici retulisset et illi ad eum intrassent dixerunt Quamuis peccatores simus regni tamen gubernacula gerimus et hic curam uniuersalem regiminis pastoralis Da igitur nobis cartham ut sciamus quae in ea scripta sunt Et accedens pontifex cartham in manu accepit et Fecitque eam legi coram omni populo et multitudine et patre ille eam statim dimisit At Euphemianus haec audiens nimio timore conturbatus obstupuit et facto eius examini resolutisque uiribus in terram decidit Cum uero ad se aliquantulum redisuestimenta sua scidit coepitque canos capitis sui euellere barbam trahere set atque semetipsum discerpere ac super filii sui corpus corruens exclamabat Heu me fili mi quare sic me contristasti et per tot annos mihi dolores et gemitus incussisti Heu me miserum quia uideo te custodem senectutis meae in grabato iacentem et non loquentem mihi Heu me qualem de c^tero consolationem habere potero Mater uero eius heec audiens quasi leaena rumpens ra^te ita scissis uestibus ruens coma dissoluta ad caelum oculos leuabat et cum prae nimia multitudine sanctum corpus adire non posset clamauit dicens Date mihi uiri aditum ut uideam consolationem animae meae qui suxit hubera mea Et cum peruenisset ad corpus incumbens super illud clamabat Heu me fili mi lumen oculorum meorum quare sic nobis fecisti et tam crudeliter nobiscum egisti? Videbas patrem tuum et me miseram lachrymantes et ostendebas te ipsum nobis Serui tui iniuriabantur tibi et sustinebas Et iterum atque iterum prosternebat se super corpus et nunc brachia super illud expandebat nunc manibus uuitum angelicum contrectabat Plorate mecum osculansque clamabat omnes qui adestis quia per decemseptem annos eum in domo mea habui nec cognoui quia unicus filius meus esset Serui enim ei conuiciabantur et alapis percutiebant Heu me quis dabit oculis meis fontem lachrymarum ut plangam die ac nocte dolorem animae meae Sponsa uero eius induta ueste hadriatica cucurit plorans et dicens Heu me quia hodie desolata sum et apparui uidua lam non habeo in quem prospiciam nec in quem oculos leuem. Nunc ruptum est speculum meum et periit spes mea Amodo coepit dolor qui finem non hahet^ Populus autem audiens hoc lachrymabiUter flaebat Tunc pontifex cum imperatoribus posuerunt corpus in honorato feretro et duxerunt in mediam ciuitatem et nunciatum est populo in uentum^^ esse hominem dei quem Ciuitas tota quaerebat et omnes obuiam currebant sancto Si quis autem infirmus illud corpus sanctissimum tangebat protinus curabatur Caeci uisum recipiebant daemoniaci liberabantur et omnes infirmi quacunque infirmitatae detenti tacto corpore sancto curabantur Imperatores autem tanta miratiae

homo

est

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

.

.

|

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

.

:

:

.

:

.

.

:

:

:

:

.

.

:

.

-XXIIir]
bila+ uidentes coeperunt per se

ALEXANDER

51
:

cum

pontifice lectum portare

ut et ipsi sanctificarentur

Tunc imperatores iusseruntcopiam auri et argenti in plateis rentur amore peccuniarum et sinerent corpus sanctum ut turbae occupa spargi perduci ad ecclesiam Sed plebs amore peccuniarum seposito magis ac magis ad Et sic cum magno labore ad templum sancti tactum sanctissimi corpus irruebat Bonifacii matyris+ tandem illud perduxerunt et illic per septem dies in dei laudibus persistentes condiderunt monumentum ex auro et gemmis et lapidibus pretiosis In quo sanctissimum corpus cum mag-na ueneratione collocauerunt De ipso quoque monumento suauissimus odor frag-rauit ut omnibus uideretur aromatibus plenum Obiit autem decimo sexto Calendas augusti circa annos domini ccc.lxxxxviii
ab eodem corpore sancto
:
.

||

:

.

.

5

:

:

.

:

.

.

.

lt>

PASSIO SANCTI ALEXANDRI MATP1RIS+.
Facto Alexandro christiano sub Maximiano caesare audiens hoc Maximianus post quindecim accersiuit eum dixitque ei ob nullam aliam causam uocaui te nisi comperimus te derelinquentem deos nostros christianum te esse ut sacrifices Quaque apposita linteaminibus cohoelFectum Et haec dicens petiit sibi mensam perta ait ad Alexandrum Accede nunc et sacrifica Sanctus Alexander confirmatus Quare haec facis Gajsar Maximiane ? mag-nam tyramin gratia dei respondit ad eum nidem exerces Et quidem eg-o uereri te possum ut regem uerumtamen ut deum amare non possum Et ceesar ad eum dixit lubeo te mori nisi sacrificaueris Sanctus Alexander respondit Si mors mihi fuerit a te IUata uita est apud deum Nam ab hoc saeculo recedendum est Maior uita est ad quam accedam et regem saeculorum iustissimum creatorem nostrum atque nostrum deum possideam In cuius Gaesar iussit eum sisti et suasoriis quidem uerbis persuadebat responsione admiratus ei dicens Et si excusas sacrificare Alexander uel sacrificantibus consenti et eisdem copulare At illo tacente nihilque tyramno respondente iussit Gaesar ministris ut appo nerent mensam cum sacrificiis Sanctus Alexander in caelum respiciens dixit Atque utinam tantam mihi deus gratiam daret qui cuncta per lesum Ghristum postulanet tibus praestat ut possem et tuam uoluntatem ad dei agnitionem conuertere uanissimam istam incredulitatem a te auertere Sed tu quidem hoc insanabile habes malum ex uetustate et huic uanitati ad haerens credere non uis me autem uocauit qui uenientibus ad suam gratiam olim uocare promisit Parce consiliis tuis ille plange et cognosce actus tuos malos et crede in deum uiuum qui fecit diabolicis caelum et terram Motus uero Maximianus ad tantam eius fidutiam dixit ad eum Vsque nunc quidem ad haesisti tantum ut coniucundari utentibus iubeam te Quia tu uero ultra quam oportet liberalibus usus es sermonibus actorem te et operarium Sanctus Alexander haec audiens dixit ad eum appositi sacrificii teneri preecipio Valde in ridiculo tuum praeceptum suscipio Ego enim deum caeli colo qui me de hoc errore quo tu detineris ad legis suae cognitionem perduxit et non ligna et lapides ab hominibus composita me iussit adorare quae tu nunc uenerabiliter colis Sed quid plura agitas tyramne gladium ? Et quid hoc mihi a te sacrificanti concessum est Non enim tantum iungor tuae prauae iniquitati quantum dei iusticiae et euis+ gratiae particeps merui existere nec propter paruam libidinem caelestem gratiam amitto Haec Alexandro dicente clara uoce ad tyramnum et reliquos Gommotus Maximianus iussit astantibus ut appositum sacrificium inuito ei offerrent applicitis ei armatis suaderi praecipiebat At ille amplius in indignationem omnem ad motus+ confundens regiam
:

dies

:

:

:

:

.

:

1j

:

:

.

:

.

:

.

:

:

.

:

:

.

20

.

:

:

:

:

:

:

.

|

25

.

:

:

:

:

.

:

:

30

:

.

.

:

:

:

.

:

:

35

.

:

.

:

:

:

.

.

40

:

:

.

.

:

.

:

45

iniquitatem et eius praecepta calcae mensam percutiens euertit cum omnibus in ea appositis Hinc itaque furore repletus Maximianus et totus iracundia feruens fixit ad eius necem oculos et iussit eum tradi uni ex ministris qui eum duceret ad uictimas Minister uero euaginato gladio stetit stupidus nihil audens in eum aliquid facere Gui Maximia nus dixit Adhuc stas malus miles ? Martianus miles respondit Domine
:
. :

:

.

:

||

:

:

50

i^ Gognoscens mi rex caput eius sicut mons est ante me et autem causam Maximianus tradidit aliis ministris uteum interficerent qua uissione^" gaudio repletus est sanctus dei martyr Alexander aquam petiit mos+ suas manus lauit flectensque genua et ceruicem in terra humilians orationem optulit deo dicens
:

ego totus contremisco
:

.

.

.

:

52
:

AGAPETVS

[xxilir' -

5

10

15

bona tribuis Benedictus Benedictus es deus qui digrnis cognitoribus tuis que sunt infideles errantes reuocas ad tuam agnitionem es qui patiens es superpeccatores et calcasti propter nostram resurectionem persecuBenedictus es qui inferna quidem qui cadentes erigis per Benedictus es tores abnegant ad tuam uenire ueritatem Benedictus es qui animalium quidem execraris cedem tuorum uero tuam pietatem sanctorum orationes libentissime suscipis Benedictus es qui collentibus te cohopequi poenitentiam quidem desertoribus raris ut dtemones eis subiicias Benedictus es dignaris eandem uero mercedem undecima hora occurpro peccatis eorum largiri rentibus gratia donare dij^^natus es Benedictus es qui ignorantiam quidem inpietatis tua uero ueneratione agg-regasti ut persecutionem deuictam a me extinxisti hodie ostenderes Benedictus es qui me de media idolorum cultura ad tuam magnitudinem bonorum operum tuorum assumpsisti et de principali potestate liberasti Benedictus qui inter bona g^regis tui me esse constituisti et idonea mente in tua ueritate es qui tantorum bonorum thesaurum subito mihi larg-itus confirmasti Benedictus es et ad stadium ueritatis tue per lesum christum dominum nostrum introduxisti. es
.

.

:

:

.

:

.

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

qui fortem athletam tuae uenerationis sermone docusti+ et aculeum diaboli infirmasti Tu mi domine perfectam g-ratiam exhibe sicut mittere dignatus es Ha3C exorauit beatissimus Alexander Post orationem aspiciens in dilio-entibus te

Benedictus es

:

.

:

.

.

20

ceelum commendauit spiritum suum dicens In manus tuas domine commendo spiritum meum et inclinauitCaputimplens prc8eepta+ regis Minister uero amputauitcaput ens post aliquos dies quedam matrona castissima nomine Grata eius. Deinde ueni corpus eius animo laeto collegit posuitque in prediolo suo non \onge a muro ciuitatis
:
.
|

25

bergomensis Passus est beatissimus uir dei Alexander septimo Calendarum septembrium sub maximiano imperatore Regnante domino nostro lesu christo cui est honor Amen et gloria in saecula saeculorum
.

:

.

.

DE SANCTO AGAPETO PAPA.
Anno lustiniani sexto Theodatus rex Italiae et Ostrogotthorum reginam Amalsiundam quae secum eum in regnum asciuerat exulauit eaque non multo post in balneo
:

strangulata iussu Theodati solus super ostrogotthos anno uno reg-nauit
30
:

:

Qui sciens

35

40

45

50

ex hoc iram se imperatoris meruisse Agapetum papam constantinopolim misit pro impetranda huius facti impunitate Ex Libro pontificum hic Agapetus in ortu episcopatus sui libellos anathematis quos inuidiae dolo extorserat bonifacius presbyteris et episcopis contra canones et contra Dioscorum in medio ecclesiae cong^reg^atis omnibus incendio consumpsit Et absoluit totam ecclesiam de inuidia perfidorum Hic missus a Theodato rege Gotthorum ad lustinianum aug-ustum in legacionem ambulauit constantinopoHm Et cum gloria susceptus est primumque coepit habere altercacionem cum Augusto piissimo imperatore de relig^ione cui responsum reddidit de domino lesu christo deo et homine hoc de duabus naturis in uno Christo Et dum intentio uerteretur ita dominus alTuit ut episcopum constantinopolitanum nomine Antenium inueniret hierelicum cum uero intentio uerteretur cum Augusto et Ag^apeto papa dixit ei imperator Aut comsenti nobis aut exilio te deportari faciam Tunc beatus Agapetus respondit cum gaudio Ego quidem peccator ad lustinianum imperatorem cristianissimum desideraui uenire nunc autem Dioclicianum inueni at enim minas tuas non per timesco Et ut scias te idoneum non esse religioni christianae episcopus tuus non contitetur duas naturas in christo Tunc ex praecepto Augusti accersito episcopo Antenio et discussione patefacta nunquam confiteri uoluit duas naturas in uno domino nostro lesu christo Quem conuicit sanctus papa Agrapetus et glorificatus est ab omnibus christianis Tunc imperator gaudio repletus humiliauit se sedi apostolicae et adorauit beatissimum Agapetum Eodem tempore ammouit Antenium a comunione eumque expulit in exilium Tunc piissimus Augustus rog^auit Agapetum ut in
. :
. : :

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

.

||

:

.

.

:

.

.

:

55

locum anthenii episcopum catholicum consecraret nomine Menam Ipse uero papa omnia obtinuit ex qua causa directus fuerat Post dies uero aliquantos aegritudine commotus defunctus est constantinopoli Calendas maii Cuius corpus in loculo plumbeo translatum est usque ad basilicam beati Petri apostoli ubi et sepultus est duodecimo Calendas octobris
eius
.
.

:

:

.

.

- xxv^]

AMBROSIVS

53

VITA SANCTI AMBROSII MEDIOLANENSIS EPISCOPI A PAVLINO NOLANO EPISCOPO AD BEATVM AVGVSTINVM
uenerabilis pater Augustine ut sicut beati uiri Athanasius episcopus et Hortaris Hieronimus praesbyter stilo prosecuti sunt uitam sanctorum Pauli et Antonii in sicut etiam Martini uenerabilis episcopi turonensis ecclesiaj heremo positorum ita etiam beati Ambrosii episcopi mediolaSeuerus seruus dei sermone contexuit Sed ego ut meritis tantorum uirorum qui nensis ecclesiae ego meo prosequar stilo muri ecclesiarum sunt et eloquientiae fontes ita etiam sermone me imparem noui Tamen quia absurdum esse opinor quod praecipis declinare ea quae a probatissimis
. : : .

5

:

.

:

:

uiris qui

illi

ante

me
|

adstiterunt et
:

maxime
:

a sorore ipsius uenerabili Marcellina 10
:

qui illum in diuersis prouinciis post obitum ipsius se uidisse narrarunt uel qua3 ad illum scripta sunt cum adhuc obiisse nesciretur adiutus orationibus tuis et meritis tanti uiri licet inculto sermone
didici uel quae ipse uidi

uel quae ab his ag^noui

breuiter strictimque describam

:

ut lectoris

animum

et

si

sermo offenderit

:

tamen

breuitas ad

legendum prouocet

:

Nec uerborum

fucis ueritatem

obducam

:

ne

dum
:

15

scriptor elegantiae

pompam

requirit lector tantarum uirtutum amittat scientiam
:

faleras pompasque sermonum quam uirtutem rerum Siquidem nouerimus uiatores g-ragratiamque spiritus sancti expectare conueniat quam profluentis tiorem habere aquam breui uena stillantem fonte cum sitiunt quorum copiam sitis tempore reperire non possunt et ordeacius panis fontis riuos qui centenis uicibus ferculorum quottidiani coniuuii^ dulcis soleat esse etiam his Sed et hortorum amoena mirantibus herbae agrestes copias ructare consueuerunt quam ob rem obsecro uos omnes in quorum manibus liber placere consuerunt ut credatis uera esse quae scripsimus Nec me quisquam putet studio iste uersabitur quando quidem melius sit penitus nihil amoris aliquid quod fide caret posuisse quam aliquid falsi proferre cum sciamus nos omnium sermonum nostrorum dicere reddituros esse rationem Nec dubitem et si non ab omnibus omnia tamen a diuersis et ea cognita non nullis esse diuersa sciri que etiam ipse minus aut audire aut uidere potui Vnde a die natiuitatis eius narrandi initium summam^ ut gratiam uiri ab ipsis cunnabulis quee fuerit agnoscatur

quem non magis uerborum

.

:

:

:

20

:

.

:

:

:

.

:

25

:

:

.

:

:

.

:

.

30

Igitur posito in administratione preefecture

saHnarum patre

eius

Ambrosio natus

Ambrosius
subito

est

:

qui infans in area praetorii in cunis positus

cum

dormiret aperto ore

eius atque ora compleuit ita ut ingrediendi in os egrediendique frequentarent uices Quae pater qui propter cum matre uel filia
.

examen apum adueniens faciem

deambulabat ne abiicerentur ab ancilla quee curam nutriendi infantis susceperat prohibens sollicita enim erat ne infanti nocerent expectabat tamen patrio affectu quo fine illud miraculum clauderetur At ille post aliquandiu euolantes in tantam subleuatae sunt ut humanis oculis minime uiderentur quo facto aeris altitudin^ Operabatur enim Si uixerit infantulus iste territus pater ait aliquid magni erit iam tunc dominus in serui sui infantia ut impleretur quod scriptum est faui mellis sermones boni Illud enim examen apum scriptorum ipsius nobis g-enerabat fauos qui caelestia dona annunciarent et mentes hominum de terris ad ceelum erigerent. Postea uero cum adoleuisset et esset in urbe Roma constitutus cum matre uidua et cuius uirgmis sorore quae uirg-initatem fuerat iam professa comitte alia uirgine soror candida et ipsa eiusdem professionis quae nunc carthag"ine degit iam anus cum uideret sacerdotibus a domestica sorore uel matre manus obsculari ipse ludens si quidem episcopum se offerebat dexteram dicens et sibi id ab ea fieri oportere futurum esse memoraret Loquebatur enim iam in illo spiritus domini qui illum ad Illa uero ut adoloscentem+ et nescientem quid diceret ressacerdotium nutriebatpuebat Sed postquam doctus liberalibus disciplinis ex urbe egressus est profectusque in auditorium praefecturae prsetorii ita splendide causas perorauit ut eligeretur Post quod a uiro illustri Probo tunc praefecto praetorii ad cdsilium+ tribuendum ut regeret lyguriam haemyliamque prouincias consularitatis suscepit insignia
: : : : : .

35

||

:

:

:

:

.

:

:

:

40

.

:

:

:

:

:

:

:

45

:

:

:

.

:

.

50

.

:

.

:

:

uenitque Mediolanum

.

:

54

AMBROSIVS

[xxv^ -

3

episcopo qui Dyonisio Per idem tempus mortuo Maxentio arrhyanee perfidiae destinato incubabat ecclesiam cum populus beatse memorige confessore ad exilium illi cura sedandae sedicionis ad sedicionem surgeret in petendo episcopum essetque perrexit ad ecclesiam Ibique ne populus ciuitatis in periculum sui conuerteretur fertur infantis in populo sonuisse Ambrosium cum alloqueretur plebem subito uox ad cuius uocis sonitum totius populi ora conuersa sunt acclamantis episcopum Ambrosium episcopum Ita qui ante turbulentissime dissidebant quia et arrhyani sibi
.

:

:

:

:

:

:

.

:

10

superatis alterutris ordinari repente hunc unum et catholici episcopum cupiebant quo ille cognito egressus ecclesiam mirabili et inrcedibili+ concordia consenserunt mox futurus episcopus altiora conscendit Tunc Quippe tribunal sibi parari fecit quod cum faceret contra consuetudinem suam tormenta personis iussit adhiberi
:
:
I

.

.

:

:

15

20

Sed non similiter hic populus nihilominus acclamabat peccatum tuum super nos Illi enim uocibus suis sanguinem populus tunc clamauit sicut populus iudaeorum Isti uero catecuminum sang-uis eius super nos dominicum effuderunt dicentes peccatorum omnium per baplismi gratiam illi scientes fideli uoce remissionem Tunc ille turbatus reuersus domum philosophiam profiteri uoluit promittebant qui contemptis saecularibus pompis piscatorum philosophus Christi futurus uerus qui Christo populos congregarunt non fucis uerborum sed secuturus esset uestigia missi sine pera sine uirga etiam ipsos philosimplici sermone et uera fidei ratione ne faceret reuocatus est publicas mulieres publice sophos conuerterunt quod ubi ad se ingredi fecit ad hoc tantum ut uisis his populi intentio reuocaretur At uero populus magis magisque clamabat peccatum tuum super nos At ille cum iuderet+
.

:

.

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

nihil sua intentione posse proficere

fugam parauit
.

.

23

30

.35

40

45

Egressus noctis medio ciuitate cum Ticinum se pergere putaret mane ad portam Dominus enim qui ecclesise suae catholicae ciuitatis quee romana dicitur inuenitur murum parabat aduersus inimicos suos et turrem erigebat dauid contra faciem Qui inuentus cum damasci hoc est perfidiam haereticorum fugam illius impediuit custodiretur a populo missa relatio est ad daementissimum+ imperatorem tunc Valentinianum qui summo gaudio accepit quod iudices a se directi ad sacerdotium peterentur Laetabatur etiam Probus prsefectus quia uerbum eius impleretur in AmbroDixerat enim proficiscenti cum mandata ab eodem darentur utmorisest uade sio age non ut iudex sed ut episcopus Pendente itaque relatione iterum fugam parauit Sed ubi atque in possessione cuiusdam Leontii clarissimi uiri aliquandiu latuit relalioni responsum est ab eodem Leontio proditur Prseceptum enim erat uicario ut insisteret rebus perficiendis qui iniuncta sibi cum uellet implere proposito edicto conuenit omnes ut si uellent sibi consulere rebusque suis proderent uirum Proditus itaque et adductus Mediolanum cum intelligeret circa se dei uoluntatem nec se diutius posse resistere postulauit non se nisi a chatholico episcopo baptizari Solicitam enim habebat perfidiam arrhynorum Baptizatus itaque fertur omnia ecclesiastica officia implesse atque octauo die episcopus ordinatus est summa gratia et laeticia cunctorum Igitur post annos aUquot ordinationis suae ad urbem Romam hoc est ad proprium solum perrexit Ibique sanctam puellam de qua supra memorauimus cui manum ofTerre soHtus erat in domo propria cum germana sicut reliquerat inuenit iam matre defuncta Atque cum illa dexteram illius oscularetur surridens ait illi Fcce^ ut dicebam tibi sacerdotis manum oscularis Per idem tempus cum Trans thyberim apud quandam clarissimam inuitatus
: :
:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

||

:

:

:

.

:

:

:

.

.

:

.

:

:

:

.

50

domo ofTeret quaedam bahieatrix quae paralytica in lecto iacebat cum cognouisset ibidem esse domini sacerdotem in sellula se ad eandem domum in quam ille inuitatus aduenerat portari fecit atque oranti et imponenti manus uestimeta+ atligit qute cum exoscularetur statim sanitate recepta ambulare coepit
sacrificium in
:

:

:

:

:

:

:

dominicum diclum ad apostolos etiam maiora his facietis in nomine meo quod tamen signum sanitatis ut mirabile fuit ita etiam nec cocultum+ Nam ego hoc in eadam+ regione post annos plurimos sanctis uiris referentibus positus in urbe cognoui Sirinium uero cum ad ordinandum episcopum Anemium peruenisset
ut impleielur illud
:
:
: :
.

.

55

ibique lustine tunc temporis reginae potentia et multitudine coadunata de ecclesia pelleretur ut non ab ipso sed ab haereticis arrhyanis episcopus in eadem ecclesia ordinaretur essetque constitutus in tribunah nihil curans eorum qu£e a muliere excitabantur una de uirginibus arrhyanorum impudentior ceteris tribunal conscen: : : : :

-

xxvr]
:

AMBROSIVS
apprehenso uestimento sacerdotis
:

55

dens

mulierum

cum illum adtrahere uellet ad patrem + sus ecclesia pelleretur audiuit ut ipse solitus erat referre Etsi eg-o indignus tanto sacerdotio sum tamen te non conuenit uel professionem
:

ut ab ipsis cae

|

:

:

:

tuam in qualemcumque sacerdotem manus iniicere Vnde debuit uereri dei iudine illi aliquid eueniret Quod dictum exitus confirmauit Nam alio die morcium tuam ad sepulchrum usque deduxit gratiam pro contumelia rependens Sed hoc factum non leuem aduersariis incussit metum pacemque magnam catholicae tribuit Ordinato itaque catholico sacerdote Medioecclesiae in ordinando episcopo lanum reuertititur+ Ibique lustinae supradictae mulieris innumeras insidias sustinuit Quae muneribus atque honoribus aduersum sanctum uirum oblatis populos excitabat sed infirmorum animi talibus promissis decipiebantur Promittebat enim tribunatus et diuersas alias dignitates his qui illum de ecclesia raptum ad exilium perduxissent Quod cum multi conarentur sed deo praesule perficere non ualerent unus infelicior ceeteris nomine Euthymius in tantum furorem excitatus est ut iuxa+ atque in eadem carrum constitueret qno+ facilius ecclesiam sibi domum pararet raptum super positum carpento ad exilium deduceret sed iniquitas eius in uerticem Post annum etenim eodem die quo illum rapere se arbitrabatur in eius descendit eodem carpento impositus de eadem domo ipse ad exilium destinatus est reputans ut in eodem carpento dirigeretur ad sibi iusto iudicio dei id in se esse conuersum Gui non minimum solacium sacerdos exilium quod ipse parauerat sacerdoti prebuit dando sumptus uel alia quse erant necessaria Sed haec confessio hominis nec mulieris furorem nec uaesanorum arrhyanorum dementiam repressit Maiore etenim
: : :

:

5

.

:

.

:

:

lo

:

.

:

:

:

:

:

:

:

15

:

.

:

:

:

:

20

:

.

.

accensi dementia basilicam portianam inuadere nitebantur Exercitus etiam armatus ut nemo auderet catholicam ecclesiam ad custodiendas fores ecclesise est directus ing-redi Sed dominus qui de aduersariis suis ecclesiae suae triumphos donare consueuit ad ecclesiae suae munimentum militum corda conuertit ut aduersis scutis ecclesiae fores seruarent nec eg^redi dimitterent sed ing-redi ecclesiam plebem catholicam minime prohiberent Nec hoc satis erat missis militibus nisi ut etiam pro catholica fide cum plebe pariter acclamarent Hoc in tempore primum antiphonse hymni et uigiliae in ecclesia mediolanensi celebrari coeperunt Guius celebritatis deuotio usque in hodiernum diem non solum in eadem ecclesia uerum etiam per omnes pene prouincias occidentis manet Per idem tempus sancti martyres Protasius et Geruasius se sacerdoti reuelauerunt. Erant enim in basilica positi in qua sunt hodie corpora Naboris et Felicis martyrum sed sancti martyres Nabor et Felix celeberrime frequentabantur Protasii uero et Geruasii martyrum ut nomina ita etiam sepultura incognita erat in tantum ut supra quibus ipsorum sepulchra ambularent omnes qui uellent ad cancellos peruenire sanctorum Naboris et Felicis martyrum ab iniuria sepulchra defendebantur Sed ubi sanctorum martirum corpora sunt leuata et lecticis posita multorum ibi sanatae aegritudines perdocentur Geecus etiam Seuerus nomine qui nunc usque in eadem basilica quae dicitur ambrosiana quo martirum corpora sunt translata religione seruit ubi uestem martyrum attigit Obsessa etiam corpora statim lumen recepit a spiritibus immundis curata summa cum gratia domum repetebant Sed his bene. : .
:

25

:

:

:

||

:

.

:

30

.

:

:

.

35

.

:

.

:

.

:

4o

:

:

:

.

:

ficiis

martyrum quantum crescebat
minuebatur
: :

fides ecclesiae catholice

:

tantum arrhyanorum
:

perfidia

Denique ex hoc tempore sedari
ut sacerdos de ecclesia pelleretur

coepit persecutio
.

quae iustine

45

furore accendebatur
ecclesiae

Tamen quum
:

intra pallatium

multitudo arrhyanorum
suae catholicae

cum

lustina constituta residebat

tantum

dei gratiam

quam
:

dominus meritis martyrum conferre dignatus est qui se uenerabilemque uirum Ambrosium narrabat peccunia comparasse homines uexari ab immundis spiritibus mentirentur atque ab illo sicut et a martyribus se torqueri dicerent Sed hoc iudaico ore loquebantur arrhyani suppares scilicet eorum Illi enim de domino dicebant quoniam in Beelzebub principe daemoniorum eiicit daemo nia Isti de martyribus uel de domini sacerdote loquebantur quod non dei sed accepta peccunia gratia quae per illos operabatur inmundi spiritus pellerentur se torqueri mentirentur Glamabant enim daemones scimus uos esse martyres sed arrhyani dicebant nescimus esse martyres lam hoc et in euangelio legimus ubi dixerunt daemones ad dominum lesum scimus te qui es dei filius Et ludaei dicebant hic autem unde sit nescimus Sed non hic testimonum^ accipitur daemonum
lesus
:
:
.

50

.

.

|

:

.

:

55

:

.

:

:

:

.

:

.

56

AMBROSIVS
. :

[xxvr

-

5

ut quod confitentur daemones \'nde miseriores arrhyani uel Iiidaei tamen qui gratiam ecclesiae suce augere consueuit non passus Dominus illi negent Vnus itaque ex ipsa multitudine subito est diu insultari a perfidis sanctis suis arreptus a spiritu immundo clamare coepit ita torqueri eos ut ipse torquebatur qui negarent martyres uel qui non crederent in trinitatis unitatem quam docet Ambro-

sed confessio
:

:

:

.

.

:

:

:

10

15

20

25

30

35

et dig-nam tali confessione hac uoce confusi qui conuerti debuerant agere poenitentiam in piscinam demersum hominem necauerunt perfidiae homicidium Sanctus uero Deduxit enim illos ad hanc finem summa necessitas adiungentes Ambrosius episcopus maioris humilitatis uir factus donatam sibi a domino gratiam reseruabat Crescebatque quottidie fide et amore coram deo et coram hominibus Per idem tempus erat quidam uir de haeresi arrhyanorum acerrimus nimium disputator Is constitutus in ecclesia traet durus atque inconuertibilis ad fidem catholicam post modum loquebatur angelum ad aures tractantis ctante episcopo uidit ut ipse ut uerba angeli populo episcopus renuntiare uideretur quo episcopi loquentem Fuerunt etiam duo uiso conuersus fidem quam expugnabat coepit ipse defendere qui tractanti cubicularii tunc temporis Gratiani imperatoris de heresi arrhyanorum episcopo qua?stionem proponerent Ad quam audiendam altero die ad basilicam porcianam se affuturos promiserant Erat enim quaestio de incarnatione domini sed aHo memores promissorum condie miserandi homines superbise tumore completi nec deum in sacerdote ipsius nec plebis expectantis consyderantes iniuriam temnentes quoniam qui scandalizauerit unum ex immemores etiam dictorum dominicorum minimis istis oportet ut mola asinaria collo eius alligetur et demergatur in profundum maris conscendentes rhedam quasi gratia gestandi ciuitate egressi sunt expectante sacerdote uel plebe in basilica constituta. Sed huius contumaciae qui finis fuerit horresco referens Subito et praecipitati de rheda animas emiserunt atque corpora eorum sepulturae sunt tradita sanctus uero Ambrosius cum ignoraret quid factum esset nec diutius posset plebem tenere ascendens pro tribunali de eadem quaestione que fuerat proposita sermonem adorsus est dicens Debitum quidem uideo soluendum sed hesternos meos non inuenio creditores et reliqua que in libro scripta sunt qui de incarnatione tituhitur Occiso itaque Gratiano imperatore de recipiendi corporis eius causa secundam ad Maximum suscepit legationem apud quem quam constanter egerit qui uoluerit cognoscere legationis ipsius epistolam ad Valentinianum iuniorem datam cum legerit approbabit nobis enim alienum a promissione uisum est illam inserere ne adiunctae epistohe prolyxitas fastidium legendi afferret Ipsum uero Maximum a communionis consortio segregauit admonens ut effuso sanguine domini sui et quod est grauius innocentis ageret poenitentiam si sibi apud deum uellet esse consultum Sed ille cum pcenitentiam declinat superbus spiritu non solum futuram sed etiam praesentem salutem amisit et regnum quod male arripuerat fffimineo quodam modo tumore deposuit ut procuratorem se rei

sius

.

At

illi

:

:

:

.

.

.

.

:

:

.

:

:

.

||

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

^o

publicic

non imperatorem fuisse confiteretur Mortua uero lustina cum quidam haruspex Innocentius nomine non tamen opere
. :

causa maleficiorum a iudice torqueretur aliud Glamabat cnim ab angelo maiora tormenta adhiberi
in et
•ia

quam
ei

interrogabatur fateri ccepit

.

custodiret

Ambrosium Quoniam
:

qui non communicaret Ambrosio temporibus lustinae ad excitanda odia populorum
|

^^

55

episcopum cacumen tecti ecclesiae conscendens medio noctis sacrificauerit Sed quanto instantius et sollicitius opera maligna excercebat tanto magis amor populi circa fidem catholicam et domini sacerdotem conualescebat Misisse etiam se d^emones qui illum internecarent fatebatur Sed dfemones renunciasse se non solum ad ipsum appropinquare non posse uerum etiam nec ad fores domus in qua manebat Episcopus quoniam ignis insuperabilis omne illud aedificium communiret ut etiam longe posili urrerentur Ita cessasse artes suas quibus aduersum domini sacerdotem se aliquid posse arbitrabatur alius etiam gladium ferens ad cubiculum usque peruenit ut interficeret sacerdotem sed cum elleuasset manum districto gladio dextcra obrigente remansit tunc se missum a lustina postquam confessus est brachium quod inique cum extenderetur obriguerat sanatum est confessione Per idem tempus cum illustris Probus puerum suuni notarium qui spiritu immundo grauiter uexabatur direxisset ad Episcopum egressum urbem dimissit diabolus timens ad uirum sanctum perduci Atque ita puer quandiu Mediolani apud Episcopum fuit
in
.
: . :

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

.

:

:

1

:

-

XXVir]
illo

AMBROSIVS
:

57

diaboli dominatio apparuit Sed ubi egressus est Mediolano et prope urbem peruenit idem spiritus qui illum ante habuerat uexare coepit Qui cum interrogaretur ab exorcistis cur quandiu fuisset Mediolani non in illo apparuisset con-

nulla in

:

:

:

:

Ideo recessise ad tempus atque expectasse ubi ab illo recesserat donec renerteretur+ quo reuertente uas quod in illo loco deseruerat repetisse Fxtincto+ itaque Maximo posito Theodosio imperatore Mediolani> Ambrosio uero episcopo constituto Aquilegiae in partibus orientis in quodam castello a christianis uiris synagoga ludaeorum et lucus ualentinianorum incendio concremata sunt propterea quod ludei uel ualentiniani insultarent monachis christianis Valentinianorum enim haeresis triginta deos colit Sed de huiusmodi facto comes orientis ad Imperatorem relationem direxit: Qua accepta imperator prajceperat ut synag-oga
:
: :

fessus est diabolus timuisse

Ambrosium
:

:

5

.

:

.

.

lo

:

ab episcopo loci reaedificare tur in monachos non uindicaretur Sed huius praecepti tenor cum ad aures peruenisset uenerabilis Ambrosii episcopi direxit ad imperatorem epistolam quia ipse in tempore excurrere non poterat qua illum conuenit seruarique sibi debere ab illo ut id quod ab eodem statutum fuerat reuocaretur qui si dig-nus non esset qui ab illo audiretur dig-nus etiam non esset audientiam qui pro illo a domino audiretur uel cui suas preces cui sua uota committeret Paratum etiam se esse pro tali negocio mortem subire ne dissimulatione sui prseuaricaqui tam iniusta contra ecclesiam praecepisset Postea torem faceret Imperatorem uero quam Mediolanum reuersus est posito imperatore in ecclesia de eadem causa In quo tractatu introduxit domini personam loquentis Imperatractauit in populo tori Eg-o te ex ultimo imperatotem+ feci ego tibi exercitum inimici tui tradidi eg"0 tibi copias quas ille aduersum te exercitui suo parauerat dedi eg-o inimicum tuum in potestatem tuam redegi ego de saemine tuo supra solium regni tui constitui ego te triumphare sine labore feci et tu de me inimicis meis donas triumphos Cui descendenti de exedra imperator ait Contra nos proposuisti hodie Episcope At ille respondit non se contra ipsum sed pro ipso fuisse locutum Tunc Imperator reuera iniquit^ dura praeceperam contra Episcopum de synagog^a reparanda in monachos non uindicandum esse Ita et a comitibus qui in tempore aderant dicebatur Quibus Episcopus Ego quidem cum Imperatore nunc ago uobiscum uero mihi aliter agendum est Atque ita obtinuit ut illa quae statuta fuerant reuocarentur Nec prius ad altare accedere uoluit quam fidem suam imperator illum agere debere testaretur cui Episcopus erg-o ago fide tua respondit imperator age fide mea qua sponsione iterata securus pergit sacerdos diuina mysteria celebrare Haec autem scripta sunt in epistola quam ad germanam suam fecit in qua tractatum inseruit quem eodem die habuerat de baculo nuceo qui a propheta leremia iussius+ esse describitur Per idem tempus causa thessalonicensis ciuitatis non minima successit tribulatio sacerdoti cum pene repperisset deletam ciuitatem Promiserat enim illi imperator se
||

:

:

:

:

:

:

15

:

:

:

.

:

:

.

20

.

:

.

.

.

.

.

:

.

25

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

30

.

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

35

:

.

|

.

ueniam daturum ciuibus supradicte ciuitatis sed agentibus comitibus occulte cum imperatore ignorante sacerdote usque in horam tertiam ciuitas est donata atque plurimi interempti innocentes quo facto ubi cognouit sacerdos copiam Imperatori ingrediendi ecclesiam denegauit Nec prius dignum iudicauit coetu ecclesiee uel sacramentorum communione quam publicam ageret poenitentiam Cui Imperator e contra asserebat dauid adulterium simul et homicidium perpetrasse Sed responsum illico
:

:

:

40

:

:

:

:

:

:

:

Qui secutus es errantem sequere poenitentem Quod ubi audiuit claementissimus Imperator ita suscepit animo ut publicam poenitentiam non abhorreret Cuius correptionis profectus secundam illi parauit uictoriam Per idem tempus duo potentissimi et sapientissimi uiri persarum ad famam sacerdotis uenere Mediolanum deferrentes secum plurimas qusestiones ut ex iis probarent sapientiam uiri Cum quo ab hora diei prima usque in horam tertiam noctis per interpraetem disputauerunt admirantesque disceserunt ab eo Et ut se probarent non ob aliam causam uenisse nisi ut certo certius noscerent uirum quem fama compererant alia die ualefacientes Imperatori profecti sunt ad urbem romam illic uolentes agnoscere potentiam illustris uiri probi qua agnita in propria remearunt Sed egresso Theodosio de Italia et Constantinopoli constituto Valentiniano augusto intra Gallias posito directa legatio est sub nomine senatus a Symacho tunc prsefecto urbis de repetenda ara uictoriae et sumptibus ceremoniarum Sed ubi comperit sacerdos misso libello ad imperatorem postulauit ut ad se relationis exemplaria dirigerentur
est
: : . : :

45

:

.

:

:

50

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

55

:

.

:

:

:

58

AMBROSIVS
:

[xxvir

-

5

10

qnibus^ ipse pro partibus suis responsurus esset Qua relatione accepta prfeclarissimum libellum conscripsit ut contra nihil unquam auderet Svmacus uir eloquentissimus respondere sed postquam augustae memorie Valentinianus in menensi^ cmitate quae Gallorum ciuitas uitam finiuit Eugenius suscepit imperium qui ubi imperare coepit non multum post petentibus Flauiano tunc prccfecto et Arbogaste comite aram uictorie quod A'alentinianus augustae memoriee adhuc in iunioribus et sumptus cerimoniarum annis constitutus petentibus denegauerat oblitus fidei suae concessit Hoc ubi agnouit sacerdos derelicta ciuitate mediolanensi ad quam ille festinato ueniebat ad bononiensem ciuitatem migrauit atque inde Fauentiam usque perrexit ^'bi cum aliquantis degeret diebus inuitatus a Florentinis ad Tusciam usque descendit declinans mag^is non formidans imperahtis iniuriam nam et epistolam ad aspectum sacrilegi uiri eundem dedit in qua conuenit conscientiam illius de qua pauca e multis ponenda tamen considera imperator quantus sit duxi et si imperatoria potestas magna sit et conscientiam interriorem interrogat nouit omnia corda omnium uidet deus
:
.

||

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

15

quam fiant nouit interna pectoris tui Ipsi falli uos non patimini et domini uultus celare Non cecidit in animum tuum quicquam Si illi agebant tam perseueranter nonne tuum fuit imperator pro dei summi ueri et uiui ueneratione perseuerantius
ante
. .

.

.

:

20

quod erat iniuria sacrae legis Et iterum quoniam igitnr"^ meis uocibus et apud deum et apud omnes homines teneor aliud mihi non licere intellexi aliud non oportere nisi ut consulerem mihi quia non potui tibi In supradicta itaque ciuitate florentinorum cum in domo clarissimi quondam uiri Decentii et quod est amplius christiani maneret filius ipsius Pansophius nomine admodum paruulus cum spiritu inmundo laboraret frequenti oratione et impositione manus sacerdotis ipsius est sanatus Sed post aliquot dies subita infirmitate correptus infantulus exhaobsistere
:

et

negare

:

.

:

:

:

:

.

:

:

.

25

lauit spiritum

:

Cuius mater ualde

relig-iosa et
:

plena fide ac timore dei ablato

illo

de

domus ad inferiora descendit atque in lecto sacerdotis ipso absente composuit Quem cum reuertens sacerdos in lecto inuenisset erat enim illo tempore extra domum positus miseratus matrem et fidem ipsius contempla tus Heliseo
superiore parte
: : :
|

:

30

supra corpus infantis se ipse composuit atque orando meruit ut^^iuum redderet matri qnem^ mortuum inuenerat atque etiam ad infantulum libellum conscripsit ut quod per aetatis infantiam scire non poterat legendo cognosceret ^''erumsimilis
:
: : :

:

.

35

tamen factum scriptis suis non commemorauit sed quo aflectu declinauerit commemorare non est nostrum iudicare In eadem etiam ciuitate basilicam constituit in qua deposuit reliquias sanctorum martyrum Mtalis et Agricol» quorum corpora in bononiensi ciuitate leuauerat Posita enim erant corpora martyrum inter corpora ludeorum Nec erat cognitum populo christiano nisi se sancti martyres sacerdoti ipsius ecclesie reuelassent Que cum deponerentur sub altari quod est in eadem
: :
.

:

:

.

:

:

:

:

magna illic totius plebis sancte laetitia atque exultatio fuit poena daemonum confitentium martyrum merita quorum passionem et exitum breui ac
basilica constitutum
:

:

40

lucidissimo sermone conscripsit.

Per idem tempus Arbogastes comes aduersus gentem suam hoc est Francorum bellum parauit atque pugnando non paruam multitudinem manu fudit Cum resi:

:

45

.^0

pacem firmauit sed cum in conuiuio a regibus gentis sue interrogaretur ^ trum sciret Ambrosium et respondisset se nosse uirum et freet diligi ab illo quenter cum illo conuiuari solitum audiuit Ideo uincis comes quia ab iilo uiro diligeris qui dicit soli sta et stat Quod ego ideo posui ut cuius fame fuerit uir sanctus etiam apud barbaras gentes agnosceretur Nam et nos referente iuuene quodam Arbogastis admodum religioso cognouimus qui tunc interfuit erat enim in tempore quo ha?c loquebantur ubi minister Profectus itaque sacerdos de Tusciae partibus Mediolanum reuersus est iam inde egresso Eugenio contra Theodosium ibique christiani Imperatoris pra^stolabatur aduentum Securus de dei potentia quod non traderet credentem in se hominibus iniustis nec
: :
:

duis non

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

.

.

:

:

.

:

relinqueret uirgam peccatorum super sortem iustorum ne extenderent iusti ad iniquitatem manus suas Promiserat enim Arbogastes tunc comes et Flamanus^ praefeH 05 ctus Mediolano egredientes cum uictores reuersi fuissent stabulum se esse facturos
:
.

m

:

atque clericos sub armisprobaturos Sedmiserandi homines cum demonibus suis male creduli sunt et aperiunt os suum in blasphemia apud deum spem sibi uictorice ademerunt Causa autem commotionis haec fuit
:
. :

basilica ecclesiae mediolanensis

:

.

:

.

- xxviiiir]

AMBROSIVS
:

59

quia munera Imperatoris qui se sacrilegio miscuerat ab ecclesia respuebantur nec orandi cum ecclesia societas tribuebatur sed dominus qui ecclesiam suam tueri consueuit de caelo iaculatus est iudicium atque omnem uictoriam ad relig-iosum impera:
:

Theodosium. Extincto itaque Eugenio satelitibusque eius cum scripta acciperet imperatoris non illi alia cura maior fuit quam ut pro his interueniret quos reatus inuenerat. Obsecrans est primo scriptis imperatorem misso diacono Postea loannes tunc tribunus et notarius qui nunc profectus est ad uero quam directus est tuitionem eornm+ qui ad ecclesiam confugerant etiam ipse Aquilegiam perrexit precatum pro eis Quibus facile uenia impetrata est quia christianus imperator prouolutus ad pedes sacerdotis teslabatur se meritis et oralionibus eius esse seruatum Reuertens itaque de urbe aquilegia uno die preecessit imperatorem Nec diu clementissimae memoriae Theodosius imperator susceptis filiis in ecclesia et traditis sacerdoti Post cuius obitum fere triennium superuixit quo in tempore sancti in hac luce fuit Nazarii martyris corpus quod erat in horto positum extra ciuitatem leuatum ad basilicam apostolorum qucC est in romana transtulit Vidimus enim in sepulchro in quo iacebat corpus martyris qui quando sit passus usque in hodiernum scire non possumus sanguinem martyris ita recentem quasi eadem die fuisset effusus Caput etiam ipsius quod ab impiis fuerat abscissum ita integrum atque incorupum+ cum capillis suis atque barba ut nobis uideretur eodem tempore quo leuabatur lotum atque comquando quidem dominus hoc in euangelio positum in sepulchro Et quid mirum rum non peribit Etiam odore tanto repleti ante promisit quod capillus de capite eo
torem
transtulit
: : .

5

:

:

:

:

:

.

lo

:

:

:

.

15

:

.

.

:

20

:

|

sumus
est

:

ut

omnium aromatum

uinceret suauitatem

.

Quo
.

in lectica

composito statim ad sanctum celsum martyrem sacerdote ad orationem perreximus Nunquam tamen illum ante orasse in eodem loco compertum habemus Sed hoc erat sig-num reuelati martyris si sanctus sacerdos ad locum ad quem nunquam antea fuerat oratum isset. Cognouimus tamen a custodibus loci ipsius dictum quod a parentibus suis illis traditum sit non discedere de illo loco per omnem generationem et progeniem suorum eo quod thesauri ma^ni in eodem loco positi essent Et uere magni thesauri quos non erugo neque tinea exterminet neque fures effodiant et furentur Quia custos eorum christus est et locus eorum aula caelestis est quibus uiuere cristus fuit et mori lucrum Translato itaque corpore martyris ad basilicam apostolorum ubi pridem sanctorum apostolorum reliquiae summa omnium deuotione depositae fuerant cum tractaret episcopus quidam de populo repletus spiritu immundo clamare co^pit se torqueri ab Ambrosio At ille conuersus ait ad eum Obmutesce diabole quia non te torquet Ambrosius sed fides sanctorum et inuidia tua Quoniam illuc uides homines ascendere unde tu deiectus es Nam Ambrosius nescit inflari Quo dicto ille qui clamabat obmutuit Prostratusque in terra est nec amplius uocem qua obstrepere posset emisit Per idem tempus cum consulatus sui Imperator Honorius in urbe mediolanensi libicanarum ferarum exhiberet munus populo illuc concurrenti data copia est missis militibus tunc ab Stilicone comite hortatu Eusebii praefecti ut Crisconius quidam de ecclesia raperetur Quem confugientem ad altare domini sanctus episcopus cum clericis qui in tempore aderant defendendum circumdedit Sed multitudo mihtum quae duces duos habebat de perfidia arrhyanorum prccualuit aduersus paucos Atque ablato Crisconio exultantes ad amphiteatrum reuersi sunt ecclesife Inctum+ non modicum relinquentes Nam sacerdos prostratus ante altare domini factum diuflaeuit Sed in tempore cum reuertissent et renunciassent his a quibus fuerant destinati milites dimissi leopardi saltu celeri ad eundem locum in quo sederant qui de ecclesia triumphabant ascendentes g-rauiter laniatos reliquerunt Quod ubi uidit Stilico comes poenitentia motus est ita ut per multos dies satisfaceret sacerdoti et illaesum quidem illum qui ablatus fuerat dimitteret Sed quia grauissimorum criminum erat reus et aliter emendari non poterat ad exilium destinaret non multo post eo indulg^entiam prosequente Per idem tempus cum ad palatium pergeret eumque pro loco officii nostri sequeremur Theodolo tunc notario qui postea summa cum g-ratia mutinensem rexit ecclesiam cum casu quidam pede lapsus esset atque prostratus iaceret in terra ridente factum conuersus sacerdos ait et tu qui stas uide ne cadas Quo dicto statim is qui alienum lapsum riserat suum doluit

leuato corpore martyris et qui in eodem horto positus

cum

santo

:

:

25

:

:

:

:

.

30

:

:

.

.

:

:

35

.

:

.

.

.

.

40

:

.

:

45

.

||

.

:

:

:

:

:

.

:

:

50

:

:

:

.

:

:

55

:

:

:

:

:

:

:

:

00

AMBROSIVS
Per idem tempus
: :

[xxvillir-

fritigil

quaedam regina Marcomannorum cum
: :

a

quodam

chri-

5

10

referente sibi audiret stiano uiro qui ad illam forte de Italiae partibus aduenerat famam uiri christo credidit cuius illum seruulum recognouerat Missisque muneut scriptis ipsius qualiter credere deberet ribus ad ecclesiam per leg-atos postulauit in qua informaretur Ad quam ille epistolam fecit praeclaram in modum catacismi qua accepta epistola etiam admonet ut suaderet uiro suo romanis pacem seruare Quae cum aduenisset mulier suasit uiro ut cum populo suo se romanis traderet Mediolanum plurimum doluit quod sanctum sacerdotem ad quem festinauerat minime repperisset lam enim de haclucemigrauerat Temporibus Gratiani ut retro redeam cum ad praetorium Macedonii tuuc"'' magistri ofliciorum pro quodam intercedendo pernec copiam rexisset atque ex praecepto supradicti uiri fores inuenisset clausas nec clausis sed ingrediendi adeptus esset ait et tu quidem uenies ad ecclesiam apertis ianuis inuenies qua gradiaris Quod et factum est mortuo ipso Gratiano confuf,nens et enim Macedonius ad ecclesiam patentibus iauuis"*^ aditum reperire non
:
:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

.

.

|

15

poterat

.

Ipse autem uir uenerabilis Episcopus erat multe abstinentiae et multarum uigiliarum quottidiano ieiunio macerans corpus Gui prandendi nunquam consuetudo
:

20

25

30

3fi

40

45

50

55

dominico uel cum natalicia celeberrimorum martyrum essent Orandi eliam assiduitas magna die ac nocte Nec operam declinabat scribendi propria manu libros nisi cum aliqua infirmitate corpus eius attereretur Erat enim in illo solicitudo omnium ecclesiarum Interueniendi etiam magna assiduitas et constantia In rebus quoque diuinis implendis fortissimus in tantum ut quod solus implere solitus erat circa baplizandos quinque postea episcopi tempore quo decessit uix implerent Sohcitus etiam pro pauperibus et captiuis nimium Nam in tempore quo episcopus ordinatus est aurum omne atque argentum quod habere poterat ecclesiae uel pauperibus contulit Praedia etiam quae habebat reseruato usufructu germanae suae donauit ecclesiae nihil sibi quod hic suum diceret dereUnquens ut nudus atque expeditus miles christum dominum sequeretur qui cum diues esset propter nos pauper factus est ut nos eius inopia ditaremur. Erat etiam gaudens cum gaudentibus et fla?ns cum flaMitibus Si quidem quotienscumque illi aliquis ob percipiendam poenitentiam lapsus suos confessus esset ita fla^bat ut etiam illum flere compelleret Videbatur enim sibi cum iacente iacere Causas etiam criminum quas illi conlitebatur nulli nisi domino soli apnd+ quem intercedebat loquebatur Bonum relinquens exemplum posteris sacerdotibus ut inlercessores magis apud deum sint quam accusatores apiid homines Nam et secundum apostolum circa huiuscemodi hominem conlirmanda carilas est quia ipse sui accusator est nec expectat accusatorem Sed preuenit ut confitendo suum absoluat ipse delictum nec habeat quod aduersarius crimmetur Ideoque scriptura dicit lustus in sermonis principio accusator est sui Vocem enim pr.eripit aduersario et quasi dentes quosdam paratos ad praedam crimi nationis infeste peccatorum suorum confessione confringit dans honorem deo cui nola siint omnia et qui uult uitam magis peccatoris quam mortem Nam et ipsi pnMiitenti non sulficit sola confessio nisi subsequatur emendatio facti ut pcenitens priMiilenda non faciat humiliet etiam animam suam sicut dauid sanctus qui postquam audiuil a propheta dimissum est peccatum tuum humilior factus est in emendatione peccali ita ut cinerem sicut panem manducaret et potum suum cum flaetu niiscerol Flebat etiam amarissime quotienscumque forte nunciatum illi fuerat de cniuscumque sancti ol)itu sacerdotis in tantum ut nos illum consolari uideremur ignorantes pium afreclum uiri nec qua ratione ita fl;eret intelbgentes Quibus ille huiusmodi responsum reddebat non se flaere quia recesserat qui fuerat mortuus nunciatus sed quia se pnecesserat qui fuerat mortuus nunciatus sed quia se pnecesserat uel quia dilTicile esset inueniri uirum qui summo sacerdotio dignus habeatur Ipse autem de sua morte ante praedixit quod usque pascha nobiscum fulurus csset Quod quidem meruit dominum obsecrando quo maturius liberaretur Ingemiscebat enim ua'hementer cum uideret radicem omnium malorum auaricuini qnae neque copia neque inopia minui potest magis magisque increscere in hominibus et maxime in iis qui in potestatibus erant constituti ita ut mterueniendi illi apud illos granissimus+ labor esset quia omnia precio distrahebantur quae res omne malum primo inuexit Italiae Exinde omnia uertuntur
fuit nisi die sabbati et
.

:

:

.

.

.

:

:

.

.

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

:

II

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

- XXX»-]

AMBROSIVS
:

61
:

? Si in huiusmodi personis ita rabiem suam exercet qui aut propinquorum causas praetendere ad excusandas excusationes solent aut filiorum quando quidem plaerosque coeperit etiam celebres sacerdotes uel leuitas in peccatis

in peius

et

quid dicam

:

Sed ue mihi misero qui nec fme mundi prouocamnr+ ut tam graui iug-o seruitutis liberari uelimus quod demergit usque ad profundum inferni ut faciamus nobis amicos de mamona iniquitatis qui nos recipiant in seterna tabernacula At tamen bealus ille qui quando conuersus disruptis uinculis atque proiecto iug-o huiusmodi dominationis tenebit et allidet paruulos eius ad petram hoc est omnes intentiones eius allidet ad christum qui secundum apostolum petra est Quae omnes ad se allisos interimit ipsa inuiolaljilis manens nec reum faciens eum qui ad se alliserit nequissimi uteri deteriores partus ita ut securus possit dicere portio mea dominus sed innocentem Quia cui nihil et qui contempserit parua in saecullo est illius portio Ghristus est multa percipiet insuper et uitam aeternam possidebit Ante paucos uero dies quam lectulo delineretur cum quadrag-essimum tertium psalmum dictaret me excipiente et uidente subito in modum scuti breuis ignis caput eius cooperuit atque paulatim per os ipsius tanquam Et facta est facies eius tanquam nix postea uero in domum habitator ing-ressus est reuersus est uultus eius ad speciem suam Quod cum fieret stupore perculsus obri:

quibus portio deus est
:

ut

illi

etiam

ipsi

appetant

.

:

:

5

:

:

|

:

:

:

:

lo

:

:

:

:

:

:

:

.

:

15

:

:

:

nec potui scribere quae ab illo dicebantur nisi postea quam uisio ipsa transDicebat enim in tempore testimonuim+ scripturae diuinae quod ego optime retiiuit nebam Nam scribendi uel dictandi ipso die finem fecit siquidem ipsum psalmum explere non potuit Eg-o uero id quod a me uisum fuerat honorabili uiro Casto diacono sub cuius cura degebam statim rettuli At ille repletus gratia dei spiritus sancti aduentum me in illo uidisse docuit lectione actuum apostolorum Superioribus autem diebus cum Stiliconis tunc comitis seruus quem a daemonio liberauerat in ambrosiana basilica iam sanus maneret commendatus a domino suo ferebatur enim quod libenter ab eodem haberetur faceret falsas epistolas tribunatus in tantum ut tenerentur homines qui ad ministrandum pergebant Sed ubi ad personam serui sui peruenit comes Stilico ipse in seruo noluit uindicare Homines etiam qui decepti fuerant interuentu sacerdotis dimisit de ipso uero seruo sacerdoti quaestus est quem uir sanctus cum de basilica ambrosiana eg^rederetur requiri fecit atque ad se perduci quem cum interrogasset et depraehendisset auctorem tanti flagitii ait Oportet illum tradi Satanae in interitum carnis ne talia in posterum audeat admittere quem eodem
g-ui
: :
: .
:

20

:

:

.

:

:

25

:

:

:

.

.

:

30

:

||

:

:

:

momento cum adhuc sermo
:

esset in ore sacerdotis spiritus

immundus arreptum
.

dis35

cerpere ccepit quo uiso non minimo timore repleti sumus et admiratione Multos etiam diebus illis imponente illo manus et imperante ab spiritibus immundis uidimus esse purgatos Pem+ idem tempus Moentius quidam ex tribuno et notario qui ita pedum dolore tenebatur ut raro in publico uideretur cum ad altare accessisset ut sacramenta perciperet calcatusque casu a sacerdote exclamasset Vade et amodo saluus audiuit eris Nec se amplius doluisse pedes tempore quo sanctus sacerdos de hac luce mig-rauit lachrymis testabatur Sed post dies hos ordinato sacerdote ecclesiae ticinensis incidit in infirmitatem Qua plurimis diebus cum detineretur in lectulo comes Stilico dixisse fertur quod tanto uiro recedente de corpore interitus immineret Italiae Vnde conuocatis ad se nobilissimis uiris ipsius ciuitatis quos diligi a sancto sacerdote cognouerat partim interminatus est illis partim blando sermone persuasit ut pergerent ad sanctum sacer. :
:

:

:

:

:

:

40

:

.

:

:

:

45

:

:

:

dotem
ubi ab

:

suaderentque
illis
: :

illi

ut sibi uiuendi peteret a
:

domino commeatum
:

.

Quod
:

ille

audiuit respondit Non ita inter uos uixi timeo mori quia bonum dominum habemus Per idem tempus cum in extrema parte porticus in qua iacebat in uno positi Castus Polemius Venerius et Felix tunc diacones secumque tractarent uoce ita pressa atque ut uix inuicem audirent qui post obitum illius Episcopus ordinandus esset cum de nomine sancti loquerentur Simpliciani tanquam interesset tractatui cum Erat longe positus ab ipsis iaceret approbans exclamauit tertio Senex sed bonus enim Simplicianus aeui maturus Qua uoce audita expauescentes fuerunt Defuncto tamen eo non alius illi successit in sacerdotium nisi is quem ille bonum senem trina uoce signauerat Cui Simpliciano Venerius quem su pra memorauimus succesor fuit
ut pudeat

me

uiuere

nec

.

50

:

:

:

:

:

:

:

:

:

55

:

.

:

:

|

52

AMBROSIVS
.

[xxxr -

Felix uero nunc usque bononiensem regit ecclesiam Castus autem et Polemius nutriti ab Ambrosio bonae arboris boni fructus in ecclesia mediolanensi diaconii funguntur In eodem tamen loco in quo iacebat sicut referente sancto Basiano episcopo officio cum oraret una cum supraqui ab eodem audierat didicimus laudensis ecclesiae
: .

:

:

:

:

5

10

aduenisse ad se et arridentem sibi Nec dicto sacerdote Sed eodem tempore quo a nobis migrauit ad est multos post dies a nobis ablatus dominum ab hora circiter undecima diei usque ad illam horam qua emisit spiritum expansis manibus in modum crucis orauit Nos uero labia illius moueri uidebamus uocem autem non audiebamus Honoratus etiam sacerdos ecclesiae uercellencum in superiora domus se ad quiescendum composuisset tercio uocem uocansis Surge festina quia modo est recessurus Qui dedicentisque sibi tis se audiuit scendens obtulit sanctum domini corpus Quo accepto ubi glutiuit emisit spiritum
:

uiderat

dominum lesum
.

.

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

bonum
15

uiaticum secum ferens
:

:

ut in uirtute escse esset anime refectio
:

.

Angelorum

nunc consortio

quorum

uita uixit in terris
:

et heliae societate laetatur

:

Quia ut heUas

nunquam
est
:

regibus uel ullis potestatibus ita et iste pro dei timore loqui ueritus non Atque inde ad ecclesiam maiorem ante lucanam horam qua defunctns+ est corpus
: :
.

20

qua uigilauimus in pascha Quem portatum est Ibique eadem fuit nocte uiderunt ita ut alii sedentem in plurimi infantes baptizati cum a fonte uenirent Alii uero ascendentem suis parentibus digito ostencathedra tribunali dicerent Sed illi uidentes uidere non poterant quia tam mundos oculos non habederent Sed lucePlurimi autem stellam supra corpus eius se uidere narrabant bant
ipsius
: :

:

:

:

:

.

.

scente die dominico retur

:

cum corpus

ipsius peractis sacramentis diuinis de ecclesia leua:

25

30

ita ibi daemonum qua positus est turba clamabat se ab illo torqueri ut eiulatus eorum ferri non possent Quae g^ratia uerum etiam in plurimis prouinciis usque in sacerdotis non solum in illo loco diem manet lactabant etiam turbae uirorum ac mulierum oraria uel semihodiernum ut corpus sanctum aUquatenus ab ipsis conting^eretur Erant enim execinctia sua quiarum turbae innumerabiles totius dignitatis totiusque sexus omniumque pene aetatum non solum christianorum sed^s^t iudaeorum et paganorum Maiore tamen gratia eadem tamen die qua uir dei obiit ordo praecedebat eorum qui fuerant baptizati

portandum ad basilicam ambrosianam
:
:

in

:

:

||

.

:

.

:

.

:

.

sicut testus epistolae loquitur

:

quse a successore ipsius uenerabiU uiro Simpliciano
:

suscepta est de partibus orientis ad ipsum tanquam adhuc nobiscum uiuentem directa

quae nunc usque Mediolani habetur in monasterio cuiusdam uiri sancti apparuit orans

cum
35

40

imponens illis manus habet enim diem epistola quae directa est Qua inuenimus diem esse quo ille defunctus est Intra Tusciam etiam in ciuitate ubi nunc uir sanctus Zenobius episcopus est Florentina quia promiserat se petentibus illis illos saepius uisitaturum frequenter ad altare quod est in basilica ambroquae ibidem ab ipso constituta est siana uisum orare sanctum uirum sacerdote Zenobio referente didicimus in eadem etiam domo in qua declinans Eugenium mansit tempore quo Radegaisus supradictam ciuitatem obsidebat quod iam de se penitus
ilHs et
:
.

lecta

:

.

:

:

:

:

.

:

desperassent uiri ciuitatis ipsius per uisum cuidam apparuit et promisit alio die salutem illis alTuturam Quo referente ciuium animi sunt erecti Nam altero die adueniente Stilicone tunc comitte cum exercitu facta est de hostibus uictoria
: : .
.

45

Ilaec Pansophia religiosa foemina matre pueri Pansophii referente cognouimus Mascizeli etiam desperanti de salute sua uel exercitus quem ductabat contra Gildonem baculum tenens manu in uisione noctis apparuit Ad quem cum prouolueretur ad
:

:

.

:

:

50

Mascizel percutiens terram senex baculo a quo regebatur tertio hac enim illi spetie apparuerat ait hic hic hic signans locum deditque intellectum uiro quem uisitatione dignum fuerat arbitratus ut agnosceret se in ipso loco in quo sanctum domini uiderat sacerdotem die tertia uictoriam adepturum atque ita securus belium incohauit^ et consumauit Nos tamen ea Mediolani positi ipso Masizele
uiri
:

pedes sancti

:

.

.

.

:

:

:

|

:

.

55

cognouimus Nam et in hac prouincia in qua nunc positi scribimus plurimis hoc ipsum retuHt sacerdotibus quibus etiam referentibus securius nobis ante cognita huic Hbro arbitrati sumus adiungere Sisinii etiam et Alexandri martyrum qui nostris temporibus hoc est post obitum sancti Ambrosii in ananniae partibus persereferente
.

:

:

:

quentibus ^entibbus uiris martyrii coronas adepti sunt cum reliquias Mediolani summa cum deuolione susciperemus adueniente quodam coeco et referente didi: :

cimus

:

qui

eodem

die tacto loculo in

quo sanctorum

reliquiae portabantur

lumen

rece-

- xxxi"-]

AMELIVS ET AMYCVS
:

63

pit

:

eo quod per uisum noctis uidisset
:

multitudo albatorum uirorum
:
:

nauem appropinquantem littori in qua erat Quibus descendentibus ad terram cum unus de turba
: : : : :

precaretur ut sciret qui essent uiri audierit Ambrosium eiusque consortes Quo audito nomine cum precaretur ut lumen reciperet audierit ab eo Per^e Mediolanum et occure fratribus meis qui illo uenturi sunt designans diem et recipiens lumen Erat enim uir ut ipse asserebat de littore dalmatino Nec se uenisse ante in
: : : . :

5

ciuitatem quam recto itinere reliquiis sanctorum occurrisset nondum uidens Sed tacto His itaque decursis non arbitror graue uideri si paululum loculo uidere coepisset promissionis nostra? metas excesserimus ut dictum domini quod per os sanctorum prophetarum locutus est impletum esse doceamus Sedentem aduersus fratrem suum Et alibi noli diligere detrahere et detrahentem occulte persequebar ne eradiceris Vt quicumque forte huiusmodi captus est consuetudine cum legerit qualiter in his
.
.

:

:

.

lo

:

:

:

:

qui sancto uiro detrahere ausi sunt fuerit uindicatum ipse etiam in aliis emendetur Igitur Donatus quidam natione apher praesbyter tamen ecclesiae mediolanensis cum
: . :

quo erant nonnuUi militares uiri relig"iosi detraheret memorise sacerdotis aspernantibus illis et deserentibus linguam nequam subito uulnere ingenti alienis manibus ad lectum usque portatus est esset percussus atque inde in domum in qna+ hospitabatur reductus diem clausit extremum Iste fmis uirorum illi
in conuiuio positus in
|1
: : : .

15

Quem uidentes qui tunc erant admirati sunt Vnde hortor et detrahentium fuit ut imitetur uitam uiri obsecro omnem hominem qui hunc librum legerit laudet si mag-is uult consortium habere dei g-ratiam et declinet detrahentium linguas cum Ambrosio in resurrectione uitse quam cum detrahentibus subire supplicium quod nuUus sapiens non declinat Tuam etiam precor beatitudinem pater ut pro me humillimo et peccatore Paulino cum omnibus sanctis qui tecum inuocant nomen Vt qui in adipiscenda gratia domini nostri lesu christi in ueritate orare digneris cum tanto uiro non sum dignus habere consortium adepto meorum ueniam peccatorum sit mihi praemium fugisse supplicium
: : : : :
.

20

:

:

:

:

.

:

:

:

25

:

.

VITA ET PASSIO SANCTORVM AMELII ET AMYCI MARTYRVM IN VITA SVA SIMILLIMORVM

.

Temporibus Pipini regis francorum orti sunt duo pueri miro modo sibi consimiles unus ex comite aluernensi alius ex milite quodam bericano Qui cum a parentibus in Luca ciuitate se inuicem inuenerunt baptismi causa Romam deferrentur et societate inter se firmata Romam ingressi sunt Tantaque inter paruullos erat societas et uoluntatis idemptitas ut unus sine alio nollet cibum sumere naec in
:
: :

30

:

:

:

:

:

alio

cubiculo requiescere

.

Oblati
:

ig-itur

sancto papae ab eo sunt baptizati
:

.

Qui filium

35

nominauit Amelium Multique romanorum et filium militis Amycum militum eos cum gaudio de fonte sacro susceperunt Post heec ipse papa duos scyphos ligneos pari amplitudine compositos auro et gemmis dedit eis dicens Accipite hoc donum quod uobis in aeternum sit testimonium quod eg"o uos in basilica sancti Saluatoris baptizaui Quibus gratuito acceptis ad propria sunt reuersi adultum uero bericanum filium scilicet Amicum quasi alterum Salomonem deus magna sapientia decorauit quem cum esset annorum xxx pater eius senex langore correptus uir nobilis et sanctus praemonuit Ghristi militiam exercere fidem dominis seruare sociis et amicis auxilium ferre misericordiae opera exercere et praeter haec sociefinitisque tatem filii comitis aluernensis et amiciciam obliuioni nullatenus tradere uerbis ad deum migrauit Gui filius honorem sepulturae decenter exhibuit Mox
comitis
.

:

:

:

|

:

.

40

.

:

.

.

:

:

:

:

:

45

:

.

eique dolos et insidias latenter homines iuueni coeperunt inuidere parare At ille omnes amabat et iniurias illatas patienter tollerabat Adeo tamen contra eum iniquitas impiorum creuit quod eum de paternae haereditatis castro cum tota familia eius expullit qui assumptis decem seruis suis ait festinemus ad curiam comitis Amelii mihi societate et amicicia uincti forsitan nos bonis suis ditabit Sin autem ibimus ad Hildegardem Garoli reg-is francorum uxorem Quae consulere semper eiectis consueuit Euntes ergo ad curiam comitis peruenerunt sed ipsum non inuenerunt perexerat enim Bericum uisitare ipsum Amycum
malig-ni
. :
:

autem

.

:

:

:

50

:

.

:

.

:

.

:

54

AMELIVS ET AMYCVS
:

[xxxr

-

Quem non inueniens tristis discessit cuius patrem audierat esse defunctum Sed et ipse seque non rediturum ad patriam nisi prius eum inueniret proposuit cum suis queerere non cessauit Donec apud quendam nobilem Amycus comitem uirum hospitatus est qui audito infortunio quod eis acciderat sponte fiiiam suam ei
suum
:

:

.

:

:

5

in

coniugium tradidit
Post

,

10

10

dimidium ibi transactum Amycus parrhysios festinauit cum Et ipse iam per biennium quesierat ut quereret comitem Amelium seruis suis inueniens quendam peregrinum Qui cum apropinquasset parrhysios Amycum militem bericanum a patria expulsum Qui cum si uidisset Amycum interro^auit responderet se nunquam eum uidisse comes abstractam tunicam dedit ei rog-ans ut ad dominum ut quantocyus labori suo quem biennio patiebatur finem oraret pro eo Qui Peregrinus ergo iter faciens circa uesperam inuenit Amycum imponeret Qui requisiuit ab eo utrum aliquid de Amelio aluernensis comitis filio audisset deludis? Nonne tu es Amelius qui hodie a me Quid me pereg-rinum respondit Et hanc tunicam mihi dedisti? nunc autem quesisti si uidissem amycum berricanum uestimenta tua socios equos et arma mutasti Gui Amycus ait Non sum nescio cur ego Amelius sed Amycus qui non cesso eum quaerere Cumque et ab eo peregrinus rogatus ut oraret pro eo accepisset denarios in eleimosynam dixit ei festina miles

annum autem
:
:

et

:

:

:

:

:

||

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

Festinans erg"o Amycus inuenit eum quem parrhysios ibi spero inuenies 20 extra parrhysios iuxta Sequanam fluuium in prato florido cum militibus suis comedentem Qui cum uidisset bericanos armatos uenientes cito surrexerunt et arreptis Amycus quoque suorum animos ad pugnam animauit armis obuiam cucurrerunt putans illos esse parrhysianos milites qui eos aggredi uellent Laxatis igitur frenis utrique concurrunt hastas erigunt enses euaginant ita ut nullum ex istis euadere Sed deus qui cuncta disponit insontem 25 crederes ingruentis periculum mortis Tunc Amycus ait \'nde eslis milites fortissimi partem sistere fecit utramque Amycum exulem cum suis sociis interficere uultis? Ad hanc uocem Amelius obstupuit et Amycum agnouit Mox illis descendentibus inuicem stringuntur amplexibus oscula sumunt et de tam improuisa laeticia deo gratias reddunt fidem inter se spon30 dent Factusque est Amycus thesaurarius et ad curiam Caroli simul uenerunt Cerneres iuuenes moderatos pulcherrimos sapientes regis et Amelius dapifer pares uno cultu et eodem uultu ab omnibus dilectos et honoratos Transacto itaque triennio dixit Amycus Amelio uxorem meam uidere desidero Et quantocyus potero redibo Tu uero manens in curia regis caue tibi ab eius filia maximeque a nequissimi 35 comilis Harderici fallaci amicicia Quo uerbis eius annuen te discessit Amelius uero super regis filiam oculos iniecit Et eam quam citius potuit oppressit Interea delator Hardericus qui iniquitate gaudebat et omni probitati inuidebat Amelium sic alioquitur Nescis carissime comes Amycum regis thesaurum furatum esse et ideo fugisse? Nunc ergo inimicum faedus amicicia^ et fidem meam super sanctorum 40 reiiquias accipe Quo facto Amelius ei secreta sua non timuit fideliter pandere Dum ergo die quadam ante regem staret Hardericus ut aquam iili manibus praeberet ait Noii rex aquam accipere de manu sceierati qui magis dignus est morte quam honore quia florem uirginitatis abstuiit filiae tuae Ad hoc Amelius tremens cecidit et stupidus non respondit Rex autem benignus eum leuauit et ait Ne timeas Ameli et uiriliter ab hac infamia+ te defende 45 Surge Qui surgens ait Noli rex iustissime uerbis mendacibus Harderici delatoris credere sed spatium consilii mihi concede ut coram te de infamia dueiium cum eo faciam et eum de mendacio astante curia
:

quaeris

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

.

.

:

.

:

:

.

:

:

:

'

:

:

:

:

.

:

.

|

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

50

55

Ameiii causam Hiidegardis regina tuendam suscepit qui dum consilium quaereret Amycum ad regis curiam redeuntem inuenit cui prostratus ad pedes ait unica salutis meae spes heu fidem maie seruaui quia crimen de fiiia regis incurri et ante conspectum eius cum faiso Harderico dueiium stalui Qui cum eundem dure increpasset ait commutemus uestimenta et equos et uade domum meam et cum proditore comite bellum deo iuuante pro te faciam Sed caue ne tangas uxorem meam Gumque flaentes discessissent abiit Amycus ad curiam regis sub specie Amelii et Amelius domum socii sub specie Amyci et uxor
: :

conuincam
:

quod cum annuisset rex
.

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

Amyci
uoluit
:

ut uidit

Amelium credens suum
respondit
:

esse
:

At

ille

Recede

a nie

uirum ampiexum et oscuium ei prebere quia instat mihi tempus flaendi et non gau:

:

-xxxir]
.

AMELIVS ET AMYCVS
:

65

In nocte autem cum eundem intrassent lectum dendi ensem inter se et ipsam Vide inquit ne mihi apropinques quia statim hoc ense morieris Sic reliposuit quas duxe runt noctes donec Amycus rediit Interea Amycus indutus socii uestimentis ad reg-em ingredieus+ se contra Hardericum pro infamia pug-naturum obtulit Gui rex ait Noli timere comes quia si uictor fueris eandem filiam meam Ilelixen- 5 dam uxorem tibi tradam Mane ergo hora prima Hardericus et Amycus armati exeunt in campum astante rege et tota parrhysiana gente Tunc Amycus conscientia^ suie comes nimis stultum consilium accepisti quod timens Hardericum sic alloquitur mortem meam tam ardenter appetis et te mortis periculo tam imprudenter comSed si falsum crimen quod mihi imponis uelles reuellere et duellum exitiale lO mittis semper meam amiciciam et seruitium posses habere Ad haec ille furiremittere bundus respondit se de amicicia eius non curare sed et caput eius auferre uelle lurat et Amycus Hardericum mentitum lurat igitur eum filiam reg-is oppra^ssisse Gertantibus illis uictus est Ilardericus et amputauit Amycus eius caput Gui esse rex unicam filiam ab infamia liberatam in uxorem tradens quamdam iuxta moremis ciuitatem ad habitandum eis dedit Qua suscepta g-audens Amycus domum suam ubi eique dicit ecce de Harderico proditore te uindicaui et Erat Amelius festinauit regis desponsaui ad quam post redditas Amyco gratias reuersus Ameiius filiam gaudens recepit illam et in praefata ciuitate cum ea habitauit Amycum uero cum uxore sua manentem percussit deus morbo leprse ita ut de 20 quem cum uxor eius Obias nomine sic eum exosum lecto non posset surgere ut eum multotiens sufl'ocare uellet uocatis ille duobns+ seruis suis ait haberet Tollite me de manibus uxoris scypphumque meum latenter accipite et ad bericanum castrum me portate Quod cum fecissent turba ob uia+ quesiuit quis esset infirmus quem illuc defTerrent Iste est inquiunt Amycus dominus noster lepra percussus 25 Mox illi impii seruos uerberauerunt qui ad uos uenit rogans ut ei misereamini minantes eis martem+ si amplius hoc et ipsum Amycum de curru proiecerunt uerbum repeterent Tunc amycus in flaetum prorumpens ait Piissime deus aut mortem mihi tribue Post hoc aut mihi misero misericordie subsidium porrige Romam se perduci fecit ubi papa Gonstantinus ei occurrit cum multis Romanis 30 militibus qui eum de baptismi fonte susceperant Et mag"na humanitatis auxilia sibi suisque sufficienter praebuerunt post triennium ueio fames tam g-rauis orta est in ciuitate ut etiam a se pater filium expelieret Tunc seruis suis urg-entibus inde recessit et domum comitis Amelii perduci se comes 35 fecit Ante cuius curiam cum tabellas more tallium infirmorum tangeret hec audiens dixit cuidam seruo suo panem et carnem accipe et romanum scyphium optimo imple uino et illi infirmo defer Minister ut iussum impleuit reuersus
: : .

||

.

:

:

:

.

.

.

:

:

.

:

:

.

:

:

.

.

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

|

:

.

:

:

.

.

:

.

:

.

:

:

.

dixit

illum esse crederem nisi scyphum tuum tenerem quia ambo uidentur unius esse pulchritudinis et magnitudinis Tunc comes infirmum ad se perduci fecit et interogauit Vnde esset uel qualiter40 scyphum talem acquisisset qui respondit se bericano castro oriundum fuisse et Romse a papa ut deus dedit scyphum et baptismum accepisse Statim erg-o comes et filiam reg"is illum esse socium suum cognouit qui eum a morte retraxerat eumque in uxorem ei tradiderat Proiecit ergo se super illum clamans et flaens eum muitas 45 osculans et amplexans Vxor quoque eius currens solutis crinibus super lachrymas effudit memorans qualiter Hardericum delatorem fortiter expugnauit Denique introduxerunt eum in domum et in loco pretioso eum collocauerunt
:

Per fidem

meam domine
:

:

:

quem habet

infirmus

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

.

:

:

eique bona sua omnia communicauerunt . Quadam nocte uisus est Angelus domini Rhaphael eum uocare eique praecipere ipsumque sanut diceret Amelio comiti qnatinus+ duos filios eius interficeret
:
:

:

:

50

guine illorum ablueret Quod cum ille cum ma^no et sic sanitatem reciperet Memor autem tremore comiti retulisset g^rauiter accepit primo quidem comes accepto beneficiorum eius qui se pro eo coram rege obtulerat periculo mortis mucrone ad lectum filiorum dormientium perrexit et incumbens super eos amaheu filii mei de rissime flccuit diceus+ Quis audiuit filios patrem sponte interfecisse cetero non ero uobis pater sed cruentus laniator Et stillantibus super eos lachrymis Quibus etatem trium excitati sunt faciemque patris respicientes ridere ceperunt annorum iam habentibus dixit Risus uester pro dolor in luctum conuertetur quia
:
: : :

:

:

:

||

:

.

55

.

:

:

:

5

66

AMELIVS ET AMYCVS
.

[xxxir

-

sanguis uester innocens nunc ab impio patre effundetur eorumque cadauera cum capitibus in lectulo cohoperta san^^uine uero quem coUegerat socium aspersit dicens
5
:

:

His dictis eos decollauit quasi dormirent reposuit

:

.

:

Domine

lesu christe qui
:

hunc socium fidem hominibus seruare praecepisti et leprosum uerbo tuo sanasti meum digneris mundare pro eius amore sang-uinem filiorum meorum non timui fundere statim ergo mundatus est et a comite uestimentis suis optimis est indutus dum autem ad ecclesiam currerent ut ibi deo gratias redderent mox tintinabula
.

:

.

:

:

10

15

Quod ut populus audiuit undique admirando deo uolente personare coeperunt Comitissa uero cum utrosque pariter incedere uideret coepit qu£erere quis cucurrit sed quis eorum eorum maritus suus esset indumenta inquit amborum cog-nosco Et iste est socius meus igmoro Gui comes ait Ego sum amelius sit comes penitus et qui factus est sanus Veruntamen crebra comes suspiria trahebat Amvcus Cumque comitissa iuberet afferri pueros ut mortem filiorum mente reuoluebat Comes ait Dimitte eos placito somno requiescere Post haec congratularetur eis et inuenit eos in lectulo ludentes ut super eos flaeret solus Thalamum intrauit coUa cicatrices ad modum fili rubri usque ad mortem eorum appparueCirca quorum runt+ Et suscipiens eos comes in uhias suas deportauit eos ad gremium uxoris suae
: .
:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

20

Gaude coniunx quia filii tui uiuunt quos occidi angeli iussione et eorum Amycus mundatus est sanguine Ex tunc ergo comes et comitissa usque ad exitum Amyci uero coniunx iniqua uita? seruando caslitatem dei seruitio insistebant deuote mone et cadens per praecipitium expirauit Amycus itaque mouit arrepta est a das ad bericanos exercitum et tam diu obsedit eos donec se uictos reddiderunt Quos deoque ulterius et omnem offensionis culpam eis condonauit ipse benigne suscepit
et ait
:
:

:

.

.

[

:

.

:

:

:

:

:

in
25

timore seruiens pacifice

cum

eis habitauit

.

30

35

40

Factum est autem ut post aliquot annos Carolus francorum rex precibus Adriani quippe qui pape exercitum moueret aduersus Desyderium longobardorum regem ecclesiam grauissime affligebat Temptauit tamen Carolus primum cum esset humaanimum efferati Desyderii legatione sua mitigare suadeus+ illi ut ab nissimus iniuria cessaret quem ubi animo obstinato esse conspexit ualido exercitu ecclesiae Italiam ingressus est in quo Amelius Amycusque eius socius operibus piis uacantes militabant Nam et si armis intenderent ieiunia tamen orationes eleimosynasque haud quaquam deserebant Inito autem bello Desyderius cum longobardis longe minore pugnatorum copia inferior belli molem diebus tribus sustinuit uictor tamen Carolus cum usque ad locum quod nunc Mortarium prius autem Pulchrasilua ob situs amoenitatem appellabatur fugauit quod nomen ob multorum interfectionem loco inditum est In eo prelio Garoli gener Amelius cum Amyco socio interfectus est quod deus sicut unius animi concordia uiuentes fuerunt ita in morte conuictos esse uoluit Desyderius Papiam celeri cursu cum paucis superstitibus contendit quam tamen cum rege suo Carolus non multo post obsessam cepit Hoc tempore beatus Albinus episcopus a Garolo imperatore ecclesiam ubi hostem superauerat construi fecit Fabricatae autem ibi sunt ecclesiae due Caroli iussu altera a beato Albino in honorem diui Eusebii uercellensis altera diui Petri consecrata Rex
:
.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

.

:

:

.

45

cum Amelium generum Amycumque eiussocium longe dilig-eret ExurbeMediolano geminas arcas lapideas afferri iussit quarum in altera Amelius apud beati Petri ecclesiam in aUera Amycus diui Eusebii conditi sunt Mane uero diuina gratia ita
uero
: :
: .

disponente inuentum est sarcophagum Amelii iuxta sarcopha
ecclesia
:

||

gum Amyci
est
:

in regali
:

Amore quorum deus omnipotens miraculum hoc uoluit quidem uiso miraculo rex cum Ildegarda uxore admodum laetatus
BO

ostendere

quo

quo
:

in loco

65

tringinla dies manserunt maximas dotes basilicae beati Eusebii concedentes Beatus autem Albinus diacones clericosque in eadem sancti Eusebii ecclesia ordinauit mandans corpora sanclorum sociorum assiduo honore custodiri post cuius tandem obitum discipuli eius reliquias ilHus colligentes in eadem ecclesia condiderunt in qua et Amelii Amycique sociorum corpora requiescunt atque ipsorum beneficiain hodiernum usque diem oslenduntur Passi aulem sunt mililes Christi Amelius et Amycus sub Desyderio rege longobardorum quarto Idns+ octobres regnante domino nostro lesu christo cui est honor et gloria in sa^cula saeculorum Amen
.
: .

:

:

.

.

-xxxHr]

ANTONINVS

67

PASSIO SANGTI ALBANI MARTYRIS

.

Tunc etiam passus est sanctus Albanus in bripLannia duodecimo calendas lulii qui nunc ab anglicis dicitur Verlamescestir siue Vecliniuxta ciuitatem Nolannum Hic quidem adhuc paganus christianum quendam clericum persecutionem gacestir
: .

Maximiani imperatoris fugientem hospitio recepit quem cum orationibus exemplis et exortationibus eius conuersus semper studere conspiceret
: : :
: .

et ieiuniis

3

est

:

Ideo

audiens iudex britannie quod in ipsius Albani domo clericus latitaret iussit ut cito clericus adueniret Tunc Albanus hospitis sui habitum induens a militibus ad iudicem
uinctus perductus est
:

hospite suo se obtuet sacrificare renueret lussus est grauiter uerberari et deinde lo lerat cognouisset Gumque ad locum duceretur uenit ad quendam fluuium cursu rapidisdecollari simo transitum prohibentem uolens ergo properare ad martyrium orauit et statim
: :

qui

cum eum

uidisset
:

et

quomodo pro

:

.

:

.

:

uiam ei praebuit quod uidens miles qui eum decollare debebat ense proiecto poenitens ueniam postulabat ubi sanctus Albanus fontem perhemniter Sicque cum eo ad montem ascendit Protinus quidam miles ambos decoliauit affluentem praecibus obtinuit et oculos Albani caput in terram caderet abcisum simul et sui percusamisit Nam cum sancti
diuisus

fluuius

:

:

I

:

:

15

.

:

.

:

soris oculi ceciderunt

.

PASSIO SANGTI ANTONINI MARTIRIS

.

Sanctus Antoninus Apamiae oppido oriundus nobilis genere ab infantia ccepit sanctis Pollere uirtutibus et sacris litteris edoctus salutaria praecepta legebat et implere studebat Gumque desyderio martyrii aestuaret ab oppido Apamiae egressus christianos perquirens quamplurimos inuenit inter quos diu commanens etiam ad sacerdotalem dignitatem promotus est Gunque praedicando iter ag^eret labore itineris siti fortiter sestuans omnipotentem precatus est ut sibi subueniret Oratione uero completa terram solum uirga fiducialiter percussit et inde fons erupit qui uiro sancto datus a domino mag^nam etiam infirmitatibus praebet salutem Reuersus itaque uir sanctus Apamiam illic in religionis studio persistens praedicabat et g^entilium perfidiam increpare non desistebat Gumque aduersus eum diabolica rabies in sacrileg-orum pectoribus inflammata concresceret diuino spiritu repletus praedixit ipse paucis qui tunc aderant christianis suum quod diuinitus agnouerat iam imminere martyrium Itaque cum christiani loca sacra ubi sanctorum corpora quiescebant orando uis itarent+ ipse cum eis pergens aliquantisper longius iturum se causa orationis illis innotuit et inde se minime reuersurum sed impiorum gladio feriendum predixit Sentiens igitur insidiantes sibi apropinquare gentiles ultro se eis obiciens ab eis tentus est Deductusque ceedendo usque ad ripam fluminis ad radices Apamiae decurrentis in confessione domini permanens capite truncatus est Impiissimi denique satellites ne a christianis inuentus honoraretur ut martyr totum corpus crudeliter discerptum simul cum absciso capite demerserunt in flumine uiri autem religiosi deuote quaerentes corpus martyris reppererunt sine capite et sepelierunt honorifice Miro autem modo sang-uis ille pro ipso efl^usus et in aquam proiectus inter aquarum collisiones est coagulatus atque constrictus nihilque ex eo aquarum impulsus dispersit sed uelut quodam fidelissimo famulatu ad membra corde unde manarat integrum et imminutum se coninnxit+ Sed ipsius aqua fluminis creatori suo obediens et famulum christi ag"noscens ita se a cursu solito locoque defluenti subtraxit ut iniuriam inferre se sancto corpori metuere demostraret et ad requirenda beati
:

20

:

.

:

:

:

:

:

:

.

25

:

:

.

:

:

:

:

30

:

:

:

.

:

:

.

:

35

:

||

.

:

.

:

.

40

:

:

:

.

:

:

:

45

:

martyris

membra

fidelibus populis
:

uiam congruam pra^pararet
:

.

Multorum quoque
:

opinione relatum est cum caput martyris amputatum in flumine iactaretur statim angelica susceptione paruo est mauseolo^ collocatum nauiculaque angelico officio receptui parata depositum Tunc continue natando peruenit in eum qui carnis+ dicitur
.

50

:

68

ANASTASIVS
:

[XXXIIF -

inde retrogradum accipiens cursum sed ab occidentali parte in orientalem Sicque angelica assistente semper custodia ut fertur introiuit inAuarionis alueum nauicula Donec peruenit in similitudine duarum aquilarum niuearum deducebatur

alueum

et

.

:

:

5

ad locum sibi destinatum sed ad cuiusdam Eesti+ principis habitaculum quod idem martyr ut fertur eandem regionem predicando peragrans ab eodem principe petierat
:
:

Gum ergo illuc ad littus peruenisset Festus principes+ admirans et ad habitandum quid esset per spiritum intelligens caput sanctum deuote suscepit et habitationem suam a loco illo remouens eclesiamque dedicans caput in ea cum honore et gratiarum actione posuit Huius passio recolitur quato+ nonas septembres
.

:

:

:

:

.

.

|

10

PASSIO SANCTI ANASTASII MONACHI ET MARTYRIS
nomen Anastasius erat de persidis regione Razecb uocabulo de fundo Rasminii autem ei Magum dat filius uero erat magi cuiusdam Baii nomine qui et doctor extierudiuitque eum pater suus a puericia magicam artem factus terat magicae artis Contingit erg-o militare eum cum multis et esse in regia ciuitate est autem iuuenis Persarum sub Chosore^ imperatore Sancte autem ciuitatis desolatione facta uenerabilia
: . :

:

.

.

15

.

in predicta ira quam pro nostris peccatis atque adoranda loca igni concremata sunt Honoranda uero atque uiuifica ligna praetiosae crucis domini nostri perpessi sumus admiranda res Captiua quidem ducelesu christi captiua deducta sunt in Persida batur domini crux ad illorum inscipientiam Captiuabat autem magis corda infidelium
:

.

.

.

.

20

25

30

35

Gaudebant uero laetitia corda fidelium inuadebat infideles coruscabat famma autem ubique de ea in omni Perside diffamabatur Interea audiens priefactus tiro magum dat et qui Anastasius fammam atque uirtutem praeciosae crucis domini nostri lesu christi interrog-auit de ea quomodo aut qualiter esset mysterium uenerandae crucis et discens a fidelibus eius uirtutem atque ab aliis dicentibus quoniam deus christianorum in hac cruce pependit pro salute generis humani statim ita et ille tunc sicut terra bona suscepta pluuia ad producendum fructum praeparata suscipiens per auditum ineffabilem atque uirtutem domini nostri lesu christi mirabile nomen in intimo cordis sui suscipiepat^ monita uitse cog-itans qualiter ad dominum magnum qui habitat in caelo quem christiani colunt et ad culturam eius pertingeret Diligenter autem perquirebat a quibusdam quoniam ipsa est crux in qua christi+ filius dei crucifixus est quem christiani colunt et uehementer admirans decreuit dei famulus Anastasius ad religionem chri stianam pertingere Et quanto plus per auditum quae ueritatis sunt percipiebat tanto magis ab eius corde magicae artis seductio abscedebat sicut enim fugiunt tenebre a luce a sole autem umbra et ab igne fumus ita et fallacia exterminatur a doctrina ueritatis Habebat autem fratrem carnalem beatus Anastasius militantem cum eo cognomento Sain principem exercitns+ Persarum El uenit usque Calchedonam At uero sancte recordationis et digne memorise Philippicus circumuallans cum eo ingressus est Persidam Audiens uero Sain reuersus est post tergum suum et sic contigit famulum dei Anastasium
Metus autem
.

et stupor

.

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

||

:

:

:

.

.

.

.

:

40

cum Persarum
lum
:

exercitu deuenire in partibus orientis Et exinde recessit ad exerciet derelinquens proprium fratrem uenit ad Hyerapolim Et diuertit ad quen.

.

45

christianum Persen maleatorem et mansit apud eum Didicit autem apud eum et ipse artem Va operabatur cum eo Cum ergo abundaret in eo amor et gratia atque desyderinm+ ut illuminaretur multum ro^abat perfectum malleatorem ut eum instrueret qualiter ad gratiam sancti baptismatis perueniret At ille inter se cogi:
. :
.

dam

:

:

:

.

50

ne periclitarelur tamen cum illo ibat ad ecclesiam sanctorum martyrum et orabat et picturas sanctorumet hystoriasconspiciebat Et requirebat ab eo quid nam+ hoc esset et audiebat ab eo sanctorum certamina siue nnrabilia:quae fecerunt siue atrociora tormenta: quee a tyramnisperpessi sunt:eteorum toleranliam Et mirabatur pauens Manens igiturparuotempore apud praedictum christianissinium uirum Oplimum desyderium percepit in animo suo ut Hyerosolymam aduenirel etillic sancti dignus esset baptismatis consecrationem adipisci Ethabens propositum in dei amore deuenit ad sanctam ciuitatem et mansit apud quendam Christo amabilem uirum item maleatorem Et patefaciens omne suum desyderium quoniam uult
tare ccepit proter+
:

metum persarum

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

- XXXIIir]

ANASTASIVS
:

69
:

Christo coniungi
eo ad
a

si

dignaretur

eum
:

gratia sancti baptismatis
sanctae re
|

Et perductus est ab

Helianum sanctissimum prsesbyterum
et
:

surectionis qui

eum tanquam
:

postea indicauit de eo Modesto sanctissimo uicario apostolicffi sedis et fecit eum baptizari simul cum aliis presbytero et qui et qui etiam et ipsi beatum finem pro Christo suscipientes ipsi de eadem regione erant in Edissa ciuitate martyrio coronantur Detentus uero beatus Anastasius a sanctissimo presbytero Helia in domo sua octo diebus exhortans eum in proposito bono persistere Interrogabat eum praedictus sanctissimus pra^sbyter Helias dicens quid cogiipse uero rogauit eum dicens tasset erga se de reliquo ut ordinaret eum mona: . :

deo praedestinatum suscepit filium

5

:

.

:

Post depositas uero albas continuo perduxit eum sanctse recordationis Anasqui quarto milliario distabat a sancta ciuitate et multum rogans cum aliis praedicti uenerabilis monasterii fratribus luslinum pra?positum uirum ualde mirabilem per omnia atque prudentem et plenum quee dei sunt praeceptis tradidit qui etiam suscipiens eum suce cong-regationi sociauit ei dei famulum Anastasium Hocautem factum est per indictionem octauam imperante domino Heraclio piissimo atque christianissimo imperii Anno decimo Dedit ei et mag-istrum unum de eadem congregatione fratrem uirum prudentem qui etiam docuit eum litteras simul et placitam dei doctrinam cum psalterio et tondens eum tradidit ei sanctum habitum fecit autem ei omne ministerium atque ut filium adoptauit et omnia officia pertransiuit in praedicto monasterio beatus Anastasius placens omnibus per domini gratiam Erat enim sedulus ualde in ministerio fratrum et in opere manus et prae omnibus in regula monastica intentus et missarum sollempnia frequentans et audiens sine intermissione sanctas ac diuinas scripturas ac uitam sanctorum patrum attentius legebat Et ponebat studium diligenter et si aliquid non intelligebat interrogabat suum magistrum idoneum uirum prudentem in omnibus ornatum Et discebat ab eo quae requirebat et admirans glorificabat dominum Assidue autem legebat in cella secretius certamina uel ag-ones sanctorum martyrum quottidie lachrimas effundebat et cogitabat atque aestuabat secretius in corde suo ac desyderio accensus ut eum dominus martyrii ad palmam uocare et eum dignaretur facere socium seruorum suorum qui pro eius nomine passi sunt ad laudem et g"Ioriam domiui^ nostri lesu christi Perseuerauit autem in eadem mansione annos septem Videns autem antiquus hostis et inimicus humani generis tantam perseuerantiam in christi seruitio atque amore famulum dei Anastasium persistere et uolens eum a bono proposito reuocare et ex etiam ut ad praedicto monasterio suadere exire immisit ei cogitationes iniquas memoriam reuocaret magicam artem quam a suo patre didicerat Ipse uero uidens iniquissimidiaboli studia sese in oratienem^f^dedit Et en ixius^dominum precabatur ut eum eriperet ab insidiis aduersarii Abbati uero monasterii sui indicauit cordis sui ut secreta ut pro se domino effunderet preces et lacrimabiliter precabatur eum eum liberaret de faucibus aduersarii quod et faciebat iam praefactus abbas Ammonebat quoque eum et confortabat in domino secundum quae data illi fuerat in domino gratiam Et faciens orationem pro eo coram omnibus fratribus in ecclesia effugauit ab eo fugam diabolicam Post dies autem modicos sompnium uidit per noctem famulus dei Anastasius \ idebat enim se ipsum in monte stare excelso et quendam ad eum uenientem et porrigentem sibi poculum aureum plenum uino et dicentem Accipe
.

chum

10

tasio abbati

:

:

:

:

:

:

.

:

15

:

.

:

:

.

:

20

.

:

:

:

:

:

25

.

||

:

:

.

30

.

:

:

:

:

.

3i

:

:

.

:

:

:

.

.

:

40

.

.

:

:

:

et

bibe
:

:

quem

suscipiens bibit
:

:

statim
:

autem

uigilans interpretatus est inter se
.

somp-

45

qni+protinus surgens ad ecclesiam Expletis perrexit ad matutinales hymnos explendos illucescente sancto die dominico uero hymnis matutinalibus rogauit abbatem monasterii ut ei secretus loqueut retur et ingressi in sacrario cecidit ad pedes eius rogans cum lachrymis sperans quasi moridomino effunderet preces pro eo ut eum dignum susciperet quantos labores pater turus esset ipsis diebus Scio Dicebat tamen abbati habuisti in me miserum et quia multum te tribulaui et quia per te adduxit me deus de tenebris ad ueram lucem sed rogo pater ut pro me dominum exores Dicit ei abbas quid est causte fili mei+ Et unum nosti quia in his diebus egredieris de hoc mundo Ipse uero narrauit ei sompnium quod uiderat et tunc firmans asserebat quia per omnia moriturus esset in ipsis diebus siue propria morte siue per martyrium

nium

quod uiderat

hoc esse

quod cupiebat

.

:

:

:

:

50

.

:

:

|

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

55

quomodo cupiebat
fratres
.

Timebat palam dicere de martyrio ut non increparent eum Missarum Abbas uero blande consolabatur eum multis ammonitionibus
.

:

.

70

ANASTASIVS

[xxxiiir -

5

10

uero sollemnia celebrans cum fratribus et percipiens diuina mysteria sumpsit cibum cum eis Soporatusque est modicum et euigilans nec ferens cordis sui incendium uolens ad implere+ desyderium suum quod erat placitum domino Egressus est clam de monasterio nihil secum tollens nisi ea quae inductus+ erat et abiit Diospolim Atque exinde profectus est inde profectus est causa orationis in montem Garizin Deductus est autem per domini gratiam et deuenit usque ad alia uenerabilia loca et mansit in domo beatae atque intemeratae ^^enitricis Mariae Palestinse Cffisaream Secundum uero praedestinationem dei quee a deo illi fuerat data diebus duobus Gum pergeret transperrexit usque ad beatam Euphemiam ad orationis modum in domo cuiusdam Perse magicam operantes uidit iens per quendam locum
.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

.

:

:

:

15

20

25

30

35

40

45

50

55

ductus ingressus est ad eos et dixit eis Quid erratis et errare stupentes autem uiri illi in sermoanimas hominum maleficiis uestris facitis qui haec nibus et constantia ipsius interrogauerunt eum dicentes quisnam es tu et cognoui aliquando et ego aliquando erraui sicut et uos dicis ? ipse uero ait eis Et cum atque de uestris incantationibus conscius sum istam nefandam artem ne detraheret aut diuulgaret de obmutuerunt et rogauerunt eum arguisset eos cuiquam et dimisit eos Et cum praeterisset modicum ab illis uiderunt arte eorum eum quidam ex officio sedentes ante ianuam praetorum et transeunte illo dixerunt propria lingua intor se iste delator est Audiens autem beatus Anastasius hsec uerba intuensque eos dixit Quid inter uos uerba coninter se adinuicem conferentium nam et sed seruus sum domini nostri lesu christi fertis? Ego impostor non sum quia illius merui esse seruus qui pro peccatoribus de caelo desuestri sum melior cendere dignatus est nam et eg-o in officio aliquando fui sicut et uos At illi surgentes tenuerunt eum et exiens primarius eorum rogauit uude''^ esset et diligenter inuestigans iussit eum custodiri tribus diebus In quibus nullatenus usus est de eorum alimentis memorans dolositatem eorum in maleficiis ipsorum Veniente autem Barznaba+ in Gaesarea non enim ibidem erat quando tentus est beatus Anastasius suggeOcupato uero Barzarens de eo primarius officii adduxit eum in praetorium suum qui cognouit beatum bana circa alia negocia inuentus est :+ibi quidam christianus Anastasium cum esset in domo beatae dei genitricis Mariae et colloquens ei secretius quam ob causam detentus ab eo fuisset et cognoscens rei causam ac requirens beatificauit eum de bono proposito et confortauit in domino diuinis sermonibus monens eum ut non metueret eius tormenta et non timeret mori pro nomine domini nostri lesu christi Sed fortiter atque fidutialiter responderet Barzabanae ad ea quae interrogatus esset ab eo Memorans ei et sermonem quem dominus in sancto euangelio dixit quia qui perseueraverit usque in finem introductus hic salus+ erit est autem dei famulus Anastasius etstans coram Barzabana non adorauit eum secundum ritum qui ab eis tenebatur Et intuens in eum Barzabana dicit ei unde es et quid uocaris ? Ipse uero ait ego christianus sum Si autem cupis discere quantum ad genus persa de regione Razech de uilla Rasminii officialis eram et magus et reliqui tenebras et ueni ad ueram lucem nomen autem meum primum Magundat christianitatis uero Anastasius uocor Dicit ei Barzabanas Dimitte hunc erro rem et conuertere ad tuam primam religionem et praebemus tibi pecuniam et possessiones plurimas Ipse uero respondens ait Non mihi contingat negare dominum meum lesum christum Dixit ei Barzabanas ergo placent tibi uestimenta talia qualia uteris? Beatus Anastasius dixit hoc indumentum angelicum et gloriosum est Dixit ei Barzabanas daemonium habes Respondit beatus Anastasius et dixit quando in errorem eram habui dajmonium Nunc autem habeo dominum lesum christum saluatorem meum qui destruit daemonia Dixit ei Barzabanas Non metuis imperatorem ? Nam si de te cognouerit quae erga te sunt iubebit te crucifigi Beatus Anastasius dixit quarae timeam illum ? homo est corruptibilis sicut et tu Tunc indignatus Barzabanas iussit eum in uinculis ferreis duci et lapides sine cessatione deporlare fecit multasque atque innumeras tribulationes perpessus est Christi seruus Anastasius Quidam enim de regione eius uidentes ea quae in eum fiebant erubescebant et increpabant eum dicentes quid hic facere uoluisti? nemo aliquando de regione nostra factus esl christianus Et ecce fecisti nobis ridiculum atque aliis uerbis falacibus suadebant ei Ipse uero expellebat eos a se In insania autem conuersi percutiebant eum absque pietate et trahebant ei barbam et scindebant uestimenta

artem

:

et zelo dei

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

||

:

.

:

.

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

|

:

:

.

:

.

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

.

:

:

-

XXXVF]
:

ANASTASIVS
:

71
:

non solum autem istud dei famulo faciebant Sed et lapides magnos quos quahomines non potuerant uoluere in collo ponebant et uinctus sic faciebat opus tuor unam cathenam ad collum eius aliam ad pedes et multa atrociora et saeua tormenta ei contulerunt At uero athleta dei fortissimus Anastasius omnia sustinuit gaudens pro Iterum autem iussit Barzabanas ante se assisti eum et dixit ei Si Christi nomine ueraciter sicut dixisti magi filius fuisti et scis mag-icam artem dic mihi a quo didiahqua ex eis ut ego cognoscam Ipse uero ait Ne permittat deus ultra ceris uel ut egrediatur quicquam ex ore meo de tali re Dicit ei Barzabanas quid ergo permanes in his? Conuertere in illam primam religionem Nam pro te suggeram Choescripsisti droi imperii Ipse uero ait ad eum et suscepisti rescripta Fac quod uis Et ait Barzabanas non scripsi sed scribo et quidquid mihi praicipiet facio Sanscribe quanta uolueris de me mala ego enim ctus uero Anastasius respondit Vade Prosternatur in terra et tamdiu caedatur quochristianus sum Barzabanas dixit usque perficiat quod ei iubetur Anastasius dei famulus dixit Sinite me non habeo necesse uincula et expressit sibi signum sanctae crucis in frontem et sedens in terra sanctus uero Anastasius dixit eis ligauerunt eum et caedebant ExpoUate me habitu quo sum indutus ut non patiatur iniuriam et sic caedite carnes meas Ista enim quae facitis lusus sunt Ego enim si membratim abscindar nunquam negabo dominum meum lesum christum Dicit ei Barzabans+ Adquiesce mihi Nam scribo pro te Imperatori At ipse respondens dixit Vade scribe Imperatori tuo quidquid ergo Imperatorem non times? Beatus Anastasius dixit uolueris et ait Barzabanas quare timeam Imperatorem tuum ? An non est homo sicut et tu aut non moritur aut non uidet corruptionem sicut et tu? Quem autem dicis ut timeam? sicut et tu illum qui corruptionem uidet similem tibi luto? Aut dominum lesum christum qui quae in eis sunt qui nunquam uidit corrufecit cselum et terram mare et omnia ptionem? Stupefactus est autem superbns^^ ille Barzabanas in responsione martyris Item iussit eum duci in Castellum et post dies paucos fecit sibi prsesentari et dixit Recordare magicae artis et sacrifica ut non male moriaris et fugeris de hac ei quibus diis iubes me sacrificare soli luce. Respondens autem dei famulus dixit ei et igni et mari monti et colli cseterisque omnibus elementis et metallis ? et lunae Ne praestet mihi dominus ut adorem sculptilia uestra aliquando Hec enim omnia Christus dei filius fecit ad seruitium nostrum uos uero erratis seruiendo daemonibus. Homines facti ignoratis dominum qui uos fecit Si enim cognoet quadrupedibus uisse qui uos fecit quandoque conuerti habuissetis ad ueram lucem tis Christum et erui a daemonum potestate qui uos errare faciunt et credere deo qui non menDicens eis ego dabo uobis os et sapientiam titur his qui credunt in nomine eius cui non poterunt resistere omnes aduersarii mei Voluit autem ex idiota et alienigena fortitudinem autem praestans credentibus in se habere seruum sibi ad gloriam Haec et his similia persequente sancto Anastasio stupebant et mirabantur martyr uero Anastasius ter iam coronatus in confessione Christi certator fortissimus statim ad castellum uinculis constrictus reducitur Cognoscens autem sanctissimus Abbas praefati monasterii in quo beatus Anastasius sanctum habitum susceperat stabilitatem
eius
: : : .
.

:

:

5

:

:

:

.

:

:

.

:

||

.

.

:

:

.

10

:

:

:

.

:

:

.

.

:

:

:

.

:

:

:

:

15

:

.

:

:

.

.

:

.

:

:

.

:

.

:

20

:

:

:

:

:

:

:

:

:

25

.

:

:

:

:

:

:

:

.

.

.

.

30

:

.

.

.

:

.

:

:

I

:

:

:

35

:

.

:

:

.

:

.

.

40

.

.

atque confessionem eius qui in Christo erat et quia sine metu fortiter decertaret et eius alacritatem atque perseuerantiam gauisus est gaudio magno una cum uniuersa congregatione sibi commissa et dominum benedicebant atque supplicabant die noctuque cum omni congregatione ut eius cursum dirigeret et usque in finem perseueraret Direxit autem duos fratres ex monasterio in Caesaream ad beatum Anastasium cum litteris consolatoriis confortans animum eius in domino Cum uero esset in custodia marlyr Christi Anastasius non cessabat psalmis et hymnis diebus et noctibus glorificare dominum omnipotentem Habens uero secum et alium in uinculis constitutum iuuenem quendam ex seruorum Barzabanae pro quadam causa tentum
:

:

:

.

:

45

:

:

.

.

:

:

50

:

nolebat eum tristare Surgens itaque nocte famulus Cristi ut celebraret hymnos matutinales in dei laudibus inclinabat coUum suum ad collum eius et pedem suum ad pedes eius ut non per cathenarum extensionem laborem praestaret dei famulo Vna igitur nocte psallente eo auscultabat eum quidam de uinctis hebreus quidem religione et nobili genere mitissimus autem et beatus martyr per diem quidem in Stupebat autem lapidum fatigatione nocte autem in dei laudibus erat perseuerans ille dicens quid nam+ uult hoc ? tandiu ergo intuens in eum iacensque super pauiet
.

:

:

.

:

55

.

:

||

72

AxNASTASIVS
.

[xxxvF
:

-

beato martyre et psallente matutinales hymnos uidit et circundantes uestibus albis ingredientes per hostium carceris subito aliquos in copiosa infulsit in carcere Amens uero factus beatum martyrem cum qnibus+ et lux prefatus uir super uisione dixit inter se Sanctus deus Isti an^eli sunt Hoc autem

mento

in noctis silentio stante

:

:

.

:

.

.

5

aspiciens uidit hos ipsos pallia circondantes
.

10

semetipso Isti episcopi sunt et candidis uestibus eum et qui cum illo erant inmensum lumen sium intuens apparuerant ecce iuuenis quidam in magna gloria stetit ante indutum cum eis qui ei eum habens turribulum aureum et incensum mittentem Aspiciens autem uir qui contemplabatur pulsabat manu proximum suum dormientem qui erat christianus quae uidebat et non poterat quia graquatenus ei ostenderet iudex Gitopolim corpore quidem manens immoIlle autem attendebat quae uidebat uiter dormiebal tamen iactans se super proximum suum cum quo iacebat Et expergefactus bilis
:

habentes cruces in manibus et ait in Admirans autem de his et martyrem Cristi Anasta:
:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

15

20

25

30

35

»0

45

quandoque comperit ab eo quid hoc esset Dicit ei hebreus consydero aliquid et Insinuauit autem ei omnia quee uiderat et glorificaintuentes iam nihii uiderunt uerunt simul dominum lesum Christum quia sicut superius memorauimus ad primam et secundam interrogationem uidens Barzabanas constantiam famuli dei AnasContigit ut infra dies pauquae de eo gesta sunt tasii scripsit Imperatori Choedroi et transmisit ad eum in carcerem per domescos susciperet Imperatoris iussionem suum dicens Ecce iussit imperator ut uerbo solum dicas quia non sum ticum uade siue monachus uis esse et quo uolueris et slatim te dimitto christianus fac Respondit et esse nobiscum ut uis siue equestris sicut fueras antea esto Ne fiat michi negare me christum Dum ergo multas autem christi martyr et dixit nullatenus acquiescepromissiones et suasiones ei direxisset per domesticum suum Scio quia eruret Post modum uero direxit illi per ipsum domesticum suum dicens bescis propter conciues tuos et ideo non uis negare coram eis Sed quia iussio ImpeIpse et dimittam te ratoris urget si uis coram me et aliis duobus dic sermonem uero martyr per suprascriptum missum direxit ei dicens Absit a me nec coram te nec ante aUos aliquando negabo dominum meum Tunc dixit per semetipsum Ecce iussit Beatus uero martyr christi AnastaImperator ut ferro uinctus uadas in persida Vt si uolueris me dimittere ego solus uadam ad Imperatorem tuum sius dixit autem audiuit beatum martyrem fortiter persistentem nec minas pauentem nec blandimentis suaderi buUatum eum iussit duci in carcerem Et post quinque dies direxit Approximante eum cum aliis duobus christianis quibus ipsis bullam expressit interea die festo exaltationis uenerandae crucis domini nostri lesu Christi Ipse beatus martyr atque duo fratres monasterii eius et christianissimi duo uiri cum quibusdam de ciuitate exfide libus+ in psalmis et hymnis et canticis spiritalibus pernoctantes ita ut obliuiscerentur habere se uincula glorificantes dominum nostrum lesum Christurn qui tantam longanimitatem dat sperantibus in se Diluculo autem ingressus dispositor quidam legibus publicis et ipse uir Christianissimus ad Barzabanam rogauit eum ut uincula ei tollerentur tanlum modo pro et eum in ecclesia deduceret die festo subiungens quia ego iterum reduco illum in custodiam quod et factum est et permisit Barzabana et eductus in ecclesia gaudium magnum factum est in uniuersis fidelibus et consolatio agebant enim deo gratias super certaminibus martyris Christi et de eius crebris tribulantionibus+ quae sustinebat facta est autem conlentio inter populum de ciuitate eadem de eo fideles cum infidelibus et quidem stu.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

;

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

.

|

:

:

:

:

:

:

.

:

.

.

.

:

.

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

pentes de eius tribulalionibus de eius longanimilale el perse
50

sunt fideles in Christo uerantia et in multis sermonibus consolatus est fidelis martyr christi Anastasius et hi qui de fide christiana se desesperabant de eius alacritate conualuerunt osculantes eius uincula et quasi uictores facti dicebant beato AiiHstasio Si lii propler dominum lesum christum mori disposuisti quanio magis nos tecum mori debuimus? Et consolabantur in domino et honorem maximum ei
:

et

conualuerunt

:

et confortati

||

:

:

:

:

:

mulieres expletis uero missarum solempniis uim faciens dispositor perduxit in propriam domum ut uictus aliquid caperet cum duobus fra55 tribus monasterii eius cum sumpsissent cibum pariter confortati sunt Et collo:

pr;ebebant
ei

uiri pariter et

.

:

:

:

quentes de diuinis sermonibus uterque oedificati sunt in domino Et postmodum iterum gaudens et exultans quasi ad conuiuium perrexerunt in carcerem et ibi glorificabant dominum lesum christum qui tantam gloriam contulit seruis suis Excursis
: : : .

-xxxviir]

ANASTASIVS

'^3

post quinque diebus egressus esi de ciuitate Caesarea
simis uiris
:

cum

et

quidam
:

frater de monasterio eius

:

et

duobns+ christianismulti qui eum nouerant uiri ac
prsefatis

mulieres

cum muUarum lachrymarum
in

efTusione

.

glorificabant
cristo
:

dominum super

eius

quidam ut dictum est de monasterio eius frater cum eo secundum iussionem prajpositi spatiatum adque eius ministerium plurimum autem ut ea quae cognouisset de eo usque in finem per domini gratiam detulisset ipsi patri sanctissimo abbali suo nec non et conctte eius congreg^aet ibat
:

bonum propositum

quo disposuerat mori pro

•>

tioni
et

.

Multum enim

eis erat

gaudium
:

et Iseticia

:

qui

eum

excipiebant per ciuitates
lo

oppida

fideles uiri in

suscipientes

eum cum
.

aduentu eius et glorificabant dominum creatorem omnium honore et osculabantur uincula eius et tribuebant qufficum:
:

que necessaria erant Scripsit autem beatus Anastasius litteras precatorias Abbati suo ab Hieropoli ut pro se dominum oraret et efF underet+ preces ut eum dignum susciperet et eius cursum consumaret Et de fluuio Tigri similiter ei direxit Ingrediens autem persida ciuitatem beatus Anastasius missus est in carcerem in prcedio qui uocatur Bethsaloc qui est amilliario sexto de Discharthis in quo erat Imperator At uero frater qui cum eo erat mlinsit in eodem praedio in domo Cortatii filii lesdim primi dispositoris publicis rebus Persarum qui erat christianus Et morante beato martyre per dies aliquot cum eis qui ibidem deuenerant captiuis suggestum est Ghoedroi Imperatori quee erga eum erant Et mittens unum ex iudicihus+ suis iussit examinari eum qui etiam ueniens in carcerem interrogauit eum quis esset et unde et factus est christianus aduenisset et quam ob rem reliquid eorum religionem per interpraetem non enim locutus ei Martyr autem Christi Anastasius respondit ei et quidem multa coactus dixit eis erratis uos daemonia est per Syriacam linguam pro deo colentes Et ego aliquando cum hic essem per errorem hos colebam Nunc qui fecit caelum et terram autem adoro omnipotentem dominum lesum christum mare et omnia quae in eis sunt Et scio dilig^enter quia cultura^ uestrae perditio et Miser nunquid non quem colitis uos christiani error d£emonum sunt Dicit ei dux
:
:

:

:

.

|

:

:

:

.

15

:

:

:

.

:

:

:

20

:

:

.

:

:

.

.

:

.

:

25

:

:

.

:

:

ergo errasti relinquens religionem tuam et factus christianus ? Sanctus uero Anastasius ait Quoniam quidem crucifixus est a ludaeis es uerum dicis quia uero sponte quare non dicis ? Ipse enim uoluit descendere in terras et incarnari de spiritu sancto ex Maria uirgine et crucifigi ut liberaret genus humanum de errore Satanee qui a uobis colitur Vos autem collitis ignem et cseCreatori potius quam tera elementa et quod dici nefas est seruitis creaturae Imperatoris parauit tibi Dicit ei iudex Quid tibi et sermonibus istis ? Ecce pietas dignitatem et zonas aureas et equos ut sis inter primates eius tantum conuertere
iudaei

eum

crucifixerunt?

Quomodo
:

:

:

:

:

30

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

35

Beatus Anastasius dixit ego nunquam negabo dominum lesum Christum sed mag^is eum adoro et colo Dona uero imperatoris tui ut stercora computo Heec omnia iudex intimauit Imperatori Choedroi Furore uero reple tus Imperator iussit mitti eum in carcerem uolens in crastinum eum poenis affici Veniens autem alia die ex iussu Imperatoris praefatus iudex cum furore ad carcerem coepit minas ei promittere atque inferre ut eum terreret putans per poenas quiescere eum a tali proposito Sancius uero martyr Anastasius respondii ei dicens Ne labores domine iudex neque fatig-eris Me enim Christo confortanie non acquiescam iibi nec recedere facies a fide quam coepi Sed si quid uelis facere fac Tunc iussii eum uinctum secundum morem Persarum fusiibus cffidi absque pietate dicens Honoribus et donis Imperatoris non acquiescis ? Nunc cognoscis per singulos dies iram eius sic enim te quottidie perficiam donec consumaris Respondit autem sancius nec minas tuas martyr Anastasius et dixit Nec donis Imperaioris tui acquiesco et poni dehorsum et lignum timeo Quidquid ergo uis fac Tunc iussit eum solui super iibias eius imponi et iubens duobus uiris foriissimis siare supra capita duarum pariium ligni Omnes uero nouimus quod importabilis est huius tormenii speties Sancius uero martyr Christi Anastasius agens gratias omnipolenti deo sustinebat dolorem fortiier Videns autem iudex quia nihil proficeret sed magis huiusmodi doloribus sicut ferrum frigidum aqua limatur ita per diuinam gratiam confordonec intimet Imperatori de tabatur lussit eum iierum iudex retrudi in carcerem
in

primam tuam religionem
:
.

.

:

.

:

.

||

:

40

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

45

:

:

.

:

:

.

.

:

:

50

.

.

:

.

:

:

:

:

:

55

eo
in

.

Sellarius uero qui praeerat carceri

:

dum

esset christianus et frater monasterii

qui commitabantur

bono

.

ingrediebaniurque ad eum consolanies et admonentes eum Multi uero christiani qui ibidem erani in quibus ei Deiedi filii ingredie-

eum

:

74

ANASTASIVS

[xxxviir et

bantur ad
.

eum

:

et

corruebant ad pedes eius
:

et

osculabantur pedes eius

rogabant

:

daret eis aliquam benedictionem ad custodiam ut dio-naretur pro eis orare ipsi uero ceram ne talia dicerent eorum At uero spernebat eos beatus martyr supponebant uinculis eius et expressam in benedictionem percipiebant Iterum ergo
et ut
:
.

:

.

5

sus est iudex ad beatum Anastasium et dixit ei Quid dicis post dies paucos ingres facis iussionem Imperatoris aut permanebis in his ? Sanctus uero Anastasius caput suum mouens quasi abominatus eum inquit Et semel et secundo et sepius dixi tibi Quod ergo uis fac citius quia impossibile est negare me Christum dei filium
:

:

|

:

:

.

:

.

Tunc temerator
10
:

ille

barbarus

iussit

eum
.

ligari sicut prius et diutius casdi fustibus et

derelinquens eum in carcere recessit Post dies autem paucos iterum ingressus est ad eum suadens ut negaret Cristum dei filium aliquando blandimentis atque proCum uero uidisset missionibus pecuniae et dignitatibus aliquando minis et tormentis nec blandimentis seducitur sed persequia famulus Christi nec terrore concutitur et caedi sicut et prius Et iussit eum iussit eum iternm^ ligari uerat in fide Christi
:
.

:

:

:

:

:

:

15

suspendi ex una manu et saxum magnum ligari ad eius pedes et sic derelinquens eum abiit Sustinente autem martyre Christi huiusmodi supplicium quasi per horarum duarum spatium postmodum iussit eum deponi et abiit et suggessit Imperatori de proposito mentis eius et de perseuerantia quam habebat in christo
solui
:

et

.

.

:

:

:

:

20

25

30

35

40

45

50

Et post dies quindecim misit imperator ipsum iudicem et alios cum eo ad interficiendum beatum martyrem et plurimos christianos cum eo nec non et captiuos Qui uenientes iusserunt eos educi foras in praedio Bethsaloe in quibns+ beatum Anastasium cum aliis circiter septuaginta uiris iuxta ripam fluminis eduxerunt Et prius illos uiros sanctissimos coram sancto martyre funibus in gutture eorum missis suffocari uniuersos iusserunt Inter qnos^" erant praedicti duo christianissimi uiri qui commitati Et cum interficerent eos dicebant fuerant a Caesarea martyrem Christi Anastasium Quare disposuisli ut pessimam mortem ducas sicut isti? Sed magis sancto martyri et uiue et accipe ab eo honorem et esto in palatio sicut adquiesce Imperatori unus ex nobis et ne careas hac luce et dulci uita At uero uictoriosissimus Christi martyr Anastasius aspiciens in caelum gratias agebat domino qui cousumauif*" cursum eius et adimpleuit eius desyderium et respondit ad eos et dixit Ego putabam membratim concidi a uobis propter amorem Christi Quia uero ista est mors quam minamini gratias ago domino meo lesu Cristo quia per modicum dolorem participem me fecistis gloriosae passionis atque simili morte defunctus est Postquam autem sufTocauerunt eum absciderunt eius pretiosum caput et tollentes bullam adduxerunt ad Imperatorem christianus igitur carceri praeerat tribunus sicut prius iam dictum est qui uoluit corpus martyris seorsum ponere et cognitum a qucestionariis Quare cognoscentes filii Deiesdim finem sancti martyris quia et pueri eorum simul secuti erant beatum Anastasium quando ducebatur ad mortem ut uiderent exitum rei dederunt chim qu£estionariis infinitam pecuniam Et permiserunt separatim reponi corpus eius sanclum et sequenti nocte accipiens secum frater ille qui eum secutus fuerat de monasterio sancli uiri pueros de filiis Deiesdim et quosdam monachos qui ibidem erant ut tollerent corpus sancti martyris et inuenerunt canes edentes corpora inlerfeclorum corpus uero martyris seperatim iacens intactum Pretiosa enim est in conspectu domini mors sanctorum eius Et custodiuit dominus omnia ossa eorum ut unum ex eis non conlereretur Accipiens igitur corpus martyris et inuoluens linteaminibus pretiosis qua? dcderant filii Deiesdim deducens sepelliuit in monasterium sancti martyris Sergii milhario uno distans a pra?fato castro Finitum est autem certamen et cursus el in Christo confessio uictoriosissimi martyris Anastasii uicessima et seconda die mensis lanuarii indictione prima Anno semptimo decimo imperii piissimi Eraclii et quinto decimo anno Constantini eius filii Aliaautem diepost transilum sancli marlyris Anastasii duo quidam in custodia consohibanlur adinuicem
: : . :
:
:

:

:

:

.

||

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

.

:

(licentes uicissim
et

55

et sederunt iuxta corpus illius monachi non contingebant sed custodiebant illud Item alius socius dixit ad eum Et ego quando suppleui ui giliam meam ct ambulabam in domum meam uidi sicut stelhmi lucidam super pauimentum Et pergens ut uiderem quis esset etiam stellam non uidi sed reperi corpus monachi iihus ibidem iacentem Haec quidem custodes
:

Scis quia uenerunt canes

:

:

:

:

|

:

:

:

:

.

inler se erant dicentes

.

Alii

autem

christiani captiui erant in carcere inclusi
:

.

Dum
se

ergo cognouissenl aliquid dc locutione Persica

ipsi

nobis retulerunt

:

quid inter

.

-XXXVllir]
.

ANTONIVS ABBAS

75

cuslodes confabularentur Absoluti uero a uinculis et uenientes in sanctam ciuitatem Sed et alia adiungentes dicebant quia dum esset beatus Anastasius haec diuulg-abant nobiscum in carcere sic nobis affatus est Ut sciatis fratres quia per dei gratiam ego
.

:

post paucos dies uos relaxabiIniquus autem et malignus rex interficitur Sed deo prosperante ambulantibus nobis in sanctam ciuitatem ite at mansionem quae dicitur Abbalis Anastasii et dicite Abbati meo et fratribus haec Viri autem hi qui audierunt ex ore sancli uiri et rerum exitum cognoscentes dominum g-lorificaueruut+ qui glorificat glorificantes eum Mandatum uero sancti martyris impleuerunt et propriis oculis quae uiderunt et cog-nouerunt dih*genter nobis declarauerunt prsedictus autem frater mansionis qui ei obsecundabat sepelHens corpus sancti martyris et cum omni dihgentia reponens in praefato monasterio sancti Sergii mansit ibidem pertractans qualiter sine periculo remaneret cum abbate et post dies decem prima die mensis februarii coniunxit se isdem partibus christianissimus et piissimus Eraclius imperator cum exercitu Quos cum uidisset frater g-auissus est ualde et ipsi diligentius inquisierunt eum quid ibidem faceret et insinuauit ei minutius At illi glorificauerunt dominum et fratri quidem dixerunt surge et ueni nobiscum salua animam tuam Et erat cum eis in multo honore cum essent in perside et cum eis reuersus est per Armeniorum regionem Post anniuersarium uero reuersus ad propriam mansionem deferensque secum coUobium sancti martyris Anastasii in timauit uehementer praeposito et fratribus minutius quae circa martyrem acciderant et de eius glorioso fine et de sui itineris labore et g-lorificauerunt dominum qui saluat sperantes in se Factum est autem primum signum per collobium beati martyris Anastasii erat quidam iuuenis in monasterio qui nequiter uexabatur a spiritu inimico qui accipiens propositum collobium sancti martyris Anastasii induit eum et protinus saluatus est per dei gratiam et interuentum beati Anastasii martyris ad mag-nam g-loriam et laudem omnipotentis dei et domini nostri lesu christi qui glorificatur in sanctis eius cui honor et gloria et potestas atque maiestas per immortalia ssecula saeculorum Amen
: :

quidem
mini
.

crastino die finior

et transeo

de hoc saeculo
.

5

:

:

:

:

.

:

.

10

:

:

:

:

15

:

.

:

:

:

:

:

.

.

||

20

:

.

.

:

:

25

.

:

:

.

YITA SANCTI ANTONII ABBATIS AG ETIAM HAEREMITAE PRIMO SCRIPTA AB ATHANASIO ALEXANDRINO EPISCOPO

30

GRECO TRANSLATA AVTEM IN LATINVM AB EVAGRIO PRYSBYTERO VTILIS VALDE MONACHIS
IN
:

'

.

Antonius nobilibus religiosisque parentibus ab Eg-ypto oriundus fuit tanta suorum nutritus cura ut nihil aliud praeter parentes domumque cog"nosceret Et cum iam puer esset non se litteris erudiri non etiam ineptis infantium iungi passus est fabulis sed omni desyderio flagrans secundum quod scriptum est innocenter habitabat domi Ad ecclesiam saepe cum parentibus conueniens nec infantum lasciuias nec puero: :
: :

:

35

:

:

:

rum

neg-ligentias sectabatur tantum ea quae legebantur auscultans utilitatem praeceptorum uitae institutione seruabat Non suis ut sollet illa aetas pro uariis et delicatis cibis unquam taedio fuit Non escae melioris blandimenta sectatus est iis solum quae
:

.

:

:

40

nihil amplius requisiuit Post mortem amborum parentum annorum circiter decem et octo seu uiginti cum sorore ad modum+ paruula derelictus et domus et sororis honestam curam gerebat Necdum enim sex fluxerant menses quibus post mortem parentum ad ecclesiam ut solebat occurens recordabatur quomodo et apostoli omnibus spretis secuti fuissent saluatorem et multi in actibus apostolorum facultatibus suis uenditis pretia ad pedes eorum detulissent egentibus par-

dabantur contentus

:

.

:

.

:

I

:

:

55

tienda

quae ue+ ac quanta iisdem spes reposita esset in Ctclis Talia secum uoluens ecclesiam intrauit Et contigit ut tunc euangelium leg-eretur in quo dominus dixit ad diuitem Si uis perfectus esse uade et uende omnia quffi habes et da pauperibus et ueni sequere me et habebis thesaurum in caehs Quo audito quasi diuinitushuius: :

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

oo

cemodi ante memoriam concepisset et ueluti propter se haec esset scriptura recitata ad se dominicum traxit imperium statim egressus possessionem quam habebat in rure trecentas uidelicet arbores oHuarum huberes et optimas uicinis larg-itus est
: : . :

76

ANTONIVS ABBAS
:

>xxviiir -

5

ne aliquando aut sibi aut sorori molestia origneretur cfetera uero quae in mobilibus et aggregato non exiguo precio indig^entibus dedit possidebat uniuersa uendidit paruis ob sororem reseruatis quae et sexu et astate uidebatur intirmior Rursus autem nolite cogitare ecclesiam ingressus cum audisset dominum in euangelio dicentem quoque portionem ipsis pauperibus distribuit neque se ipsum de crastino reliquam Sed sorore fidelibus ac notis uirginibus commendata ut uersari passus est domi
:

:

.

:

:

:

.

:

10

earum nutriretur exemplo Ipse iam omnibus saeculi uinculis liber asperum atque arduum arripuit institutum Nec dum" autem tam crebra erant in aegypto monasEt quicumque in Chrisli teria neque omnino quisquam auiam solitudinem nouerat haud procul a sua uilula seperatus instituesibimet prodesse cupiebat seruitute batur Erat igitur in agello uicino senex quidam uitam solitariam a prima sectatus Hunc Antonius aemulatus est ad bonum Et primo quidem incipiens etiam aetate Exinde autem si quem uigiipse in locis paululum a uilla remotioribus manebat
:
.

:

:

:

.

:

:

.

15

20

25

30

lantem in hoc studio com periret procedens quserebat ut apis prudentissima nec ad habitaculum suum ante remeabat nisi eius quem cupiebat frueretur aspectibus Et sic lanquam munere melius accepto abibat ad sua tali ibidem institutus exordio cum per dies singulos ita animum roboraret ut nec opum paternarum nec suorum meminisset affinium omne etiam desyderium et solicitudinem erga id quod coeperat exerceret operabatur manibus suis sciens scriptum esse qui non operatur non manducet Mercedem sane operis sui pretio panis excepto egentibus largiebatur Orabatque frequenter quippe qui didicerat quod opporteret sine cessatione dominum rogare Auditioni etiam scripturarum ita studium commodabat ut nihil ex eius animo laberetur sed uniuersa domini prajcepta custodiens memoriam pro libris haberet Sicque uitam suam instituens ab uniuersis fratribus puro diligebatur adectu et omnibus ad qnos^ studio discendi pergebat obediens proprias singulorum gratias hauriebat Huius continentiam iocunditatem illius sectabatur istius lenitatem illius uigilias alterius legendi aemulabatur industriam Istum ieiunantem illum humi quiescentem mirabatur alterius patientiam alterius mansuetudinem praedicabat Omnium quoque uicariam erga se retinens caritatem atque uniuersis uirtutum pa^libus irrigans ad sedem propriam regrediebatur Ibique secum uniuersa pertractan< omnium in se bona exprimere nitebatur Neque uero aduersum coaeuos suos aliquando mouebalur sed ea tantum fiamma egregio uiro crescebat in pectore ne secundus cuiquam in pra?dictis operibus inueniretur et habita faciebat ut cum
'i
.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

.

.

.

.

.

.

.

:

:

:

:

:

:

omnis gloria anle
35

saepe

bulis

omnibus tamen carus esset Nam et uicini et monachi ad quos ueniebat Antonium uidentes deicolam nuncupabant Indultisque nature uocaquidam ut filium alii ut patrem diligebant Dum haec gereret Antonius quibus
iret
: . :
.

:

omnium

prouocaret affectum inimicus nominis christiani Diabolus impatienter ferens tantas in adolescente uirutes^ ueteranis eum aggressus est fraudi Et bus primo quidem temptans si quo modo posset ab arepto eum instituto detrahere imiin se
:
:
i

io

45

sororis deffensionem generis nobilitatem fluxam sfeculi gloriam escae uariam delectationem aliqua uitae remissioris blandimenta postremo uirtutis arduum finem et maximum perueniendi laborem nec non corporis fragilitatem et ietatis spatia prolvxa prorsus ei maximam cogitationum caliginem suscitabat Postquam autem orationibus eius ad dominum per passionis fidem se intellexit elidi inimicus consueta aduersum omnes adoles:
.

tebat

ei

memoriam possessionum
. .

.

amorem rerum
.

.

.

:

.

.

:

centes arma corripiens nocturnis eum inquietabat illecebris Et primum igitur noclibus infesta mulliudine^ et horribili metu sonitus eum exagitare conabatur perdies
: :
.

50

ctiam apertis in eum tellis irruebat ut nullus ambigeret quin Antonius contra diabolum dimicaret Nam et ille cogitationes sordidas conabatur inserere et hic eas oratu summouebat assiduo IUe titillabat sensus naturales carnis ardore Hic fide
:
: : :

.

.

ac ieiunii^ corpus

55

per noctes in pulchrae mulieris uertebatur ornatum nulla omittens figmenta malicia^ Hic ultrices gehennce flammas et dolorem nunquam morituri uermis recordans cogilationi libidinum obiiciebat Ille lubricum adolescentiae iter ad ruinam facile proponebat Hic etiam futuri iudicii tormenta consyderans illaesam anima? puritatem per temptamenta seruabat Ista autem omnia adconfusionem diaboli fiebant qui enim quondam similem se deo fieri posse estimauerat nunc ab adolescente ut miserrimus deludebatur et qui contra carnem et sanguinem magna cum exultatione gloriabatur ab homine carnem gestante supera.

omne

uallabat

Ille

.

.

.

.

:

:

:

:

.

-xxxvmrj
.

ANTONIVS ABBAS
:

77

batur Adiuuabat enim seruum suum dominus qui nostri gratia carnem suscipiens uictoriam corpori contra diabolum largitus est ut singulis ita certantibus apostonon autem ego sed gratia dei quie mecum est Ad liceat proferre sermoncm licum postremum cum nec hoc argumento destruere posset Antonium draco teterrimus et uidemus se semper ab eius cogitationibus pelli secundum quod scriptum est et eiulans qualis est merito talis parebat stridens dentibus et uultu puer horridior atque niger ad eius se genua prouoluens humana uoce defliebal dicens plurimos decepi Nunc autem ut a caiteris sanctis ita et tuo sum Multos seduxi quem cum interrogaret Anlonius quisnam esset qui talia loquelabore superatus
:

:

.

:

5

||

:

:

.

.

:

:

retur

:

ait

ego

sum

fornicationis
.

amicus

.

ego multimoda

turpitudinis aduersus lo
.

ego etiam spiritus fornicationis uocor quantos pudice tenuiter incipientes ad soi des pristinas redire ? quot dicens persuasi? ego sum propter quem propheta lapsos increpat spiritu forniper me enim illi fuerunt supplantati et re uera cationis seducti estis ego sum Cum hoc Ghristi miles audisset qui te ipsum temptaui et semper repulsus sum et largiori aduersum inimicum confortatus audentia ait gratias agens deo Multum multumque contemptus Nam et obscuritas tua et eetas infirergo despicabilis es marum signa sunt rerum Nulla mihi iam de te cura est dominus mihi auxiliator est et ego exultabo super inimicos meos et statim ad uocem canentis phantasma quod uidebatur euanuit Heec autem Antonio contra diabolum prima uictoria fuit immo qui peccatum in carne condemnauit ut iustiuirtus in Antonio domini saluatoris ficatio legis in nobis impleretur qui non secundum carnem ambulamus sed secundum spiritum Sed neque Antonio securitatem dedit unus triumphus nec diabolum semel fractae defecere uires Nam et iste ut leo rugiens quaerebat aditum per quem posset irrumpere et ille scripturarum doctus eloquio multas esse daemonum captiones solerti propositum labore seruabat consyderans quia posset sathanas in carnis Id colluctatione superatus nouarum aduersum se artium machinas commouere circo magis ac magis subiugabat corpus suum uinceretur ne uictor aliorum in aliis Disponens igitur durioris se uitse lege constringere cum omnes infatigabilem adolescentis mirarentur instantiam sanctum toleran ter ferebat laborem et uoluntarise seruitutis longo in dei opere studio consuetudinem in naturam uerterat Inediae autem et uigiliarum in tantum patiens erat ut crudelitatem uiribus uinceret Pernonnunnoctabat in oratione ssepissime Edebat semel in die post solis occasum Sumebat quam biduo triduoque sic permanens quarta demum die reficiebalur uero panem et salem potumque aquae perpaululum De carnibus uero et uino reticere melius puto quam quicquam dicere quando nec apud plurimos monachorum istiusmodi aliquid reperiatur Quieti autem non concedens iunco contexto et cylitio utebatur Aliquotiens etiam super nudam humum iacebat unguenla penitus repudians cum diceret minime posse abstinentiam et praecipue iuuenum ieiunantium corpora
:
: :

adolescentes arma suscepi uiuere disponentes fefelli

:

.

:

.

:

15

:

:

:

.

.

.

:

.

.

:

20

:

:

:

.

:

.

:

:

25

:

.

:

.

:

:

:

30

|

.

:

.

.

.

:

.

.

35

:

:

.

.

.

:

:

roborari

:

si

olei essent lenitate mollita

:

opportere
:

e contrario

asperos carni labores
.

40

imperari secundum apostoli preeceptum dicentis quando infirmor tunc fortior sum Asserebatque sensum animi reuiuiscere si corporis fuissent impetus fatigati Vnde nec temporum longitudinem nec laborum quidem merita pensabat sed amore et famulatu spontaneo semper tanquam in principiis constitutus ad profectum diuini metus concitabat desyderium nouisque cupiens augere praeterita supra memorati doctoris sermonum recordabatur qui ait praeterita obliuiscens et in futura conCui ualescens Meminerat quoque helyae prophetae dicentis Viuit dominus quia non assisto hodie ante ipsum et disserebat Cur hodie esset appositum computabat Heelias prseteritum tempus sed tanquam quottidie in certamine constitutus talem se praebere cupiebat qualem sciebat dignum dei esse conspecttibus^^ purum corde et paratum obedire uoluntati eius Igitur secum reputans opportere dei famulum ex instituto magni helyae exemplum capere et ad illud spectaculum uitam suam debere componere ad sepulchra haud longe a uilulla constituta secessit uni
:
.

:

:

45

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

50

.

:

:

:

e cognitis
ria

mandans ut statutis diebus sibi alimenta deferret et supradictus frater eum clausisset solus ibidem morabatur bolus ne accessu temporis heremum quoque habitari faceret
: : :
:

cum
.

in una memo Metuens ergo dia||

55

:

satellitibus suis uaria caede lacerauit

uocem

.

Nam

ut doloris magnitudo et et ipse postea referebat uulnera fuisse tam grauia
:

Ita eum motum auferret
:

aggregatis
et

ut uniuersa homi-

.

78

ANTONIVS ABBAS
.

[xxxvilir

-

5

Sed dei prouidentia quse nunquam in se sperantibus tormenta superarent aduenit cibos defFerens assuetos : inuedeest Alio die is quem supradiximus frater et humeris impositum ad iacere quasi mortuum nitque eum fractis foribus in terra ingens uicinorum atque affinium multitudo uilull^e domiculum deportauit Quo audito medio positi funeris reddebat officium Et iam media noctis triste in concurrens

num

:

:

:

.

:

cum iam oportunus et gratus peruig-iles omnium oculos uinceret parte transacta et postquam Antonius anima paululum redeunte suspirans eleuauit caput sopor eum a quo delatus fuerat uig-ilare conspexit nutu cseteris alta quiete prostratis aduocans obsecrauit ut nullo penitus excitato ad pristinum se referret habitaculum
:
:

:

:

:

:

.

10

permanebat et stare quidem propter recentes Ecce orans uero prostratus post orationem clara uoce dicebat etiam si adhuc maiora faciatis hic sum ego Antonius non fugio uestra certamina psallebatque si constiterint aduersum me caritate Ghristi nullus me seperabit a
Relatus ergo iuxta plagas non poterat

morem
.

solus iterum

:

:

:

:

.

:

15

20

25

3

35

40

45

50

55

meum Talia eo dicente bonorum hostis diabolus admiratus uerbera ausus fuisset reuerti Gongregatis canibus suis et proprio furore quod post tot uidetis inquit quia nec spiritu fornicationis nec corporis doloribus supese lanians acrius a nobis impugnandus ratus insuper audacter lacesit omnia arma corripite Dixit et ad hortantis uocem quos prouocet scire debet Sentiat sentiat est audientium turba consensit quia innumeras habet diabolus nocendi artes Sonitus ita ut loco funditus agitato et parietibus patefactis muligitur repentinus mcrepuit turba se funderet Nam et bestiarum et serpentum formas tifaria daemonum exinde leonum taurorum inducentes omnem protinus locum inpleuerunt phantasiis scorpionum nec non pardorum atque ursorum et luporum aspidum serpentum Rugiebat leo accedere uolens haec sing-ula secundum suam fremebant naturam mugitu et cornibus minabatur serpentis sibilus personabat luporum impetus taurus truces pardus discolori tergo auctoris sui caliditates uarias indicabat inhiabant omnium uultus uocis horride dirus auditus Antonius flagelatus atque confossus sed interius durabat mente peruigili sentiebat quidem asperiores corporis dolores sensu tamen idem manens quasi de licet gemitum uulnera carnis exprimerent inimicis luderet loquebatur Si uirium aUquid haberetis sufficeret unus ad praelium multitudine temptatis inferre Sed quoniam domino uos eneruante frangimini quod irrationabilium formas induistis terrorem cum hoc infirmitatis indicium sit Rursumque confidens aiebat Si quid ualetis Si dominus in me uobis bestiarum deuorate Si uero non potestis quid frustra potestatem dedit ecce pra^sto sum nitimini? Signum et enim nobis crucis et fides ad dominum inexpugnabilis murus est Illi autem multa contra eum minitantes fremebant dentibus suis quod nullus temptamenta sequeretur effectus sed maxima e contrario gigneretur illusio Non oblitus lesus colluctationes serui sui eidem protector est factus Denique cum elleuaret oculos uidit super tectum aperiri et deductis tenebris radium ad se lucis influere post cuius splendoris aduentum naec dsemonum aliquis apparuit et corporis dolor extemplo deletus est aedificium quoque quod paulo ante disolutum fuerat instauratum est Illico pra^sentiam domini intellexit Antonius et ex imo pectore trahens longa suspiria ad uisionem qua? ei apparuerat loquebatur Vbi eras lesu bone ? ubi eras? Quare non a principo^ afl^uisti ut sanares uulnera mea? et uox ad eum facta est Antoni hic eram sed expectabam uidere certamen tuum Nunc autem quia dimi cando uiriliter non cessasti semper auxiliabor tibi et faciam te in omni orbe nominari His auditis exurgens in tantum orabat ut intelligeret plus se recepisse tunc uirium quam antea perdiderat Erat tunc Antonius annorum natus triginta quinque Exinde cum uoluntati promptae merita religiosa succreserent uadens ad supradictum senem precabatur ut in deserto pariter habitarent Gausante illo senile aeuum reique nouitatem et heremi solus contendit ad^montem adhuc monachis ignotam praerupto meatu uiam conatus est pandere Sed nec tunc cessauit infatigabilis aduersarius Nam impedire eius propositum uolens argenteum discum itinere proiecit quo uiso Antonius calidi artificis cognouit astutiam stansque intrepidus et discum toruis intuens oculis auctorem doli in fantasmate obiurgabat argenti talia secum reputans unde hic in deserto discus ? Auium hoc iter est nulla sunt uestigia commeantium Lapsus de sarcina prae magnitudine latere non potuit
castra
:

non timebit cor
:

.

:

:

:

.

.

.

:

.

:

:

.

:

.

|

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

.

II

:

:

.

:

:

.

.

:

:

:

.

:

:

.

.

:

:

:

:

:

.

.

.

Sed

et

qui perdiderat reuersus ob solitudinem locorum

inuenisset profecto quod

::

-Xl^]

ANTONIVS ABBAS
.

79
:

ruerat

hoc artificium diabole tunm+
sit in

est

.

Non impedies uoluntatem meam
illo

tuum tecum
.

perditione

.

Ilsec

autem

arg^entum dicente discus ut fumus a facie ignis

Dehinc non ut antea phantasiam sed ingentem massam auri iacentem in euanuit conspexit uerum hoc utrum diabolus simulauerit an Ad Antonium comproitinere bandum quia nec ueris operibus inescaretur uirtus ctelestis ostenderit ignoratur quia quod uisum est aurum fuit At ille maj^nitudinem hoc tantum agnouimus radiantis metalli rapido cursu quasi quoddam uitaret incendium admiratus ad montem usque perrexit Ibi flumine transuadato inuenit castellum desertum plenum in quo se constituens nouus ob tempus et solitudinem uenenatorum animalium
:
:
.

5

:

:

.

:

.

:

hospes habitauit Statimque ad eius aduentum ingens turba serpcntium quasi persecutorem passa profugit At ille obstructo lapidibus introitu panes mensium sex ut annum incorrupti durare solent thebeis mox est secum recondens nam crebro per Necnon et aque exiguum habens solitarius perdurabat nusquam inde procedens aliquem suscipiens in tantum ut cum his+ in anno pro tectum desuper nunquam panes acciperet nullum cum deferentibus haberet colloquium multis igitur uidendi eum desyderio et studio requirendi ante hostium eius pernoctantibus audiebantur ut Quid te nostris ingeris uulgi uoces aduersus Antonium tumultusque dicentium non potes nostras habitaculis? Quid tibi et deserto? Abscede a finibus alienis Et primo quidem qui foris erant sustinere estimabant aliquos homines insidias ibique contendere Postquam autem per cauernam introspiscalis positis introisse daemones contra eum intellexerunt contendere et nimio cientes nullum uiderunt metu territi Antonii auxilium flagitabant At ille magis hos audiens quam curans de atque ut inde recehostio propinquans ad consolandos fratres ne timerent illis derent precabatur trepidantibusque asserebat a dsemonibus incuti metum Signate uos inquiens et abite securi istosque sinite semetipsos deludere Itaque illis reuertentibus hic remanebat illeesus nec unquam in certamine lassabatur Accedentium enim augumenta profectuum uel debilitas repugnantium maximum cum contentione dum et animo constantiam suggerebant rursumque ad ei leuamen addiderant heremum uenientibus turbis quae iam eum semimortuum existimauerant reperturas exurgat dominus et dissipentur inimici eius et fugiant ille psallebat intrinsecus oderunt eum a facie eius ut fumus minuitur deficiant ut liquescit cera a facie qui ignis ita pereant peccatores a facie dei et iterum omnes gentes circumdederunt me et in nomine domini uindicaui in eis Sic annis uig-inti solitarie transactis atque ab hominum segregatus aspctibus+ cum magna et propositum imitari cupientium et notorum multitudo concureret nec non et affinium infinita se caterua glomeraret tandem per uim iam pene foribus euulsis quasi ex aliquo caelesti aditu consecratus apparuit Obstupuerunt uniuer si et oris gratiam et corporis dignitatem quod nec per quietem intumuerat nec ieiuniis daemonumque certamine faciei pallor sed e contrario quasi nihil temporis egisset antiquus membrorum decor insederat
:
.

10

:

|

:

:

.

15

:

.

:

:

:

.

20

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

25

:

.

:

:

:

:

:

:

:

30

:

:

:

.

:

.

:

:

:

35

:

.

|1

:

:

nunquam perseuerabat proh quanta miracula quae in illo animi puritas fuit peccati tristitia hilaritate nimia resolutus in risum est nunquam nisi recordatione ora contraxit Non magnis stupentium elatus est laudibus nihil in illo indecens Sed temperata nihil asperum quottidiana cum hostibus bella contulerant solitudo mens aequali ad cuncta ferebatur examine Plurimos igitur ab immundis spiritibus Sermo eius sale conditus et infirmitatibus uariis dei gratia per Antonium liberauit omnibus suadens consolabatur ma^stos Concordabat iratos docebat inscios nihil amori Christi ante ponendum proponebat ante oculos bonorum mag-nitudinem proprio filio futurorum et dei claimentiam retexebat et beneficia indulta quod Nec mora plures non pepercit sed pro nostra omnium salute eum tradiderit audientium ad humanarum rerum contemptum haec eius suasit oratio et habitanda'
.

:

:

40

.

.

.

.

:

.

.

:

45

:

.

:

:

:

:

:

:

.

.

:

50

heremi istud exordium fuit Quid sane et in arsenoitarium oppido gestum sit non transibo silentio nam cum fratres uellet inmisere riuulum Nili qui corcodrilis et tam eum cum multis eius fluminis bestiis plenus erat transuadare esset necesse comitibus suis transiuit illsesus quam inde rediuit incolumis Rursusque in pristinis laboribus perseuerans multos magisterio suo fratres confirmabat ita ut breui tempore plurima fierent monasteria et nouos antiquosque monachos pro aetate uel
.

:

:

:

.

:

55

.

tempore paterno uenerabatur affectu

.

Quadam autem
:

die

cum

a congreg-atis fratribus

rogaretur ut jisdem institutoria largiretur praecepta

cum

fiducia prophetica exaltans

:

80

ANTONIVS ABBAS
aiebat
:

[xl^ -

5

ad omnem quidem mandatorum disciplinam scripturas posse suffisi mutuis se inuicem fratres sermonibus consolased et hoc optimum fore cere et eg^o quae per lon gam inquit ut patres quse nostis referre larentur^ Et uos ergo Hoc sit autem primum cunctis manindicabo eetatem consecutus sum quasi filius dalum commune nullum in arrepti propositi uigore lacessere sed quasi incipientem quod coeperit prsesertim cum human^e uitae spatia aeterdebere semper augere et admiratus dei Ita exorsus paululum siluit nitali comparata breuissima sint In prassenti uita equalia sunt pro rerum largitatem rursus adiecit dicens riimiam commutatione commercia nec maiora percipit ab emente qui ua?ndit promissio

uocem
:

:

:

.

|

.

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

10

15

Scriptum est enim dies uitae comparatur autem multum octo^inta quidquid reliquum est labor et dolor est Quando ergo octog-inta aut centum aut multos annos laborantes uixerimus sed pro annis supranon pari tempore regnaturi sumus in futuro in dei opere non terram hsreditabimus sed regna tribuentur dictis omnium nobis saeculorum ctelum corpus quoque coruptum relinquentes id ipsum cum incorruptione recipiemus aut uana3 glorie delectet ambitio Non Ergo fiholi non uos aut tccdium efatiget sunt enim condignse passiones huius temporis ad futuram gloriam qua? reuelabitur in

autem uit» sempiternae
:

nulli preetio Si

:

:

nostr« septuag^inta anni
:

.

:

.

.

:

.

nobis
20

.

Nemo cum

despexerit

mundum

:

reliquisse se arbitretur ingentia
est
.

:

omnis terra ad infinitatem comparata caelorum breuis ac parua
stibus
:
:

Si erc^o

quia nec

25

uniuerso orbi recunciantes dignum aliquid habitaculis possumus compensare caeleet statim intelliget paruis ag-ris et parietibus uel se unusquisque consideret modica auri portione contempta nec gloriari se debere quasi magna dimiserit nec Vi enim contemnit aliquis unam aeream draquasi parua sit recepturus tccdere drachmas conquirendas ita etiam qui totius orbis domichmam ad centum aureas Ad nium derehnquit centuplum de melioribus premiis in sublimi sede percipiet summum ergo illud perspicere debemus quod et si nostras uelimus retentare diuitias
:

:

:

.

:

.

:

lege morlis ab ipsis diuellimur inuiti
igitur

:

ut in libro ecclesiastes
: ||

scriptum est

:

Cur

30

35

40

Cur non ad lucranda reg^na caelestia non facimus de necessitate uirtutem istius fine perdendum est? Nihil eorum curae sit quod lucis ultro derelinquimus Iliud^ potius debemus appetere monachis qua? secum auferre non possunt quod nos perducat ad caelum sapientiam scilicel castitatem iustitiam uirtutem sensum peruigilem pauperum curam fidem in Christo robustam animum ire uictorem hospitalitatem Haec sectantes mansionem nobis in terra quietorum secundum euangelium comparabimus Consideremus domini nos esse famulos et seruitutem debere ei a quo creati sumus \ t enim seruus prceteriti gratia famulatus praesens aut futurum non contemnit imperium nec audet asserere quod ex labore transacto instantis operis habere debeat libertatem Sed uigili studio sicut in euang-elio scriptum est eandem semper exhibet seruitutem ut et domino placere possit et meritum lucretur et uerbera sic et nos diuinis congruit parere praeceptis scientes quod aequus ille retributor in quo quemque inuenerit in eo sit iudicaturus quod prophetica
:
.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

per Kzechiel uoce testatur Nam et infelix ludas propter unius noctis impietatem omni praeteriti temporis labore priuatus est Id circo tenendus est continuus instituti rigor habentibus dominum auxiliatorem sicut scriptum + est quia omni proponenti
:
. : :

45

50

55

Ad inhertiam autem calcandam apostoH praecepta replicemus quibus se mori quottidie testabantur^ Similiter et nos humauce conditionis uitam ancipitem retractantes non peccabimus Cum enim excitati a somno ad uesperam nos peruenire dubitemus et quieti corpora concedentes per noctem He lucis non fidamus aduentu ubique naturje ac uitae incertae memores dei nos intelligamus prouidentia gnbernari^ non modo relinquamus aut aliqua fragili cupiditade + raptabimur sed nec irascemur quidem aduersus aliquem nec terrenos congregare thesauros ambiemus quim+potius metu quottidiani recessus et seiungendi corporis iugi expectatione omnia caduca calcabimus Cessabit mulieris amor libidinis extinguetur incendium inuicem nobis debita nostra donabimus ante oculos semper habentes ultimai retributionis aduentum quia maior fortitudo iudicii et poenarum timor horrendus et lubrice carnis incentiua dissoluit et ruentem animam quasi ex aliqua rupe sustentat Ideoque praecor ut ad finem propositi omni labore tendamus
.

bonum dominus cohoperatur
:

.

.

:

:

:

:

:

:

.

.

.

|

:

:

:

:

.

Nemo posttergum respiciens loth immitetur uxorem praesertim cum dominus dixerit nuUum ponentem manum super aratrum et respicientem retrorsum dignum esse
:
: :

-Xlr]

ANTONIVS ABBAS
. :

81

Respicere retrorsum nihil aliud est quam in eo pojnitere quod inet mundanis rursus desyderiis obligari coeperis Nolile qua^so uirtutes tamquam nec peregrinum uobis aut procul positum uideatur hoc impossibile nomen pauerc studium quia ex nostro dei gratia pra^cedente pendet arl)itrio Imius operis homini inserta est natura et eius modi res est quje noslram tantum expcclat uolunlalem GrcTcia transmarina studia sectetur et in alieno orbe constitutos inanium litterarum Nobis nulla proficiscendi nulla trasferendi+ necessitas imminet quperat magistros in omni sede terrarum constituta sunt reg^na ca^lorum Vude+ et dominus ait Ref,^num Virtus qua^ in nobis est mentem tantum requirit humanam cui dei intra uos est quin naturalis anima) puritas enim dubium est si nulla fuerit extrinsecus sorde
:
.

regno celorum

:

:

:

:

.

5

.

.

.

:

.

:

:

:

lo

polluta

necesse est creauerit bonus auctor cunctabimur audiamus lesum filium naue populo dicentem Rectum facite cor uestrum ad dominum deum Israel Nec lohannes dissonam tulit de uirtute sententiam rectas pra^dicans facite semitas uestras Si quidem hoc rectam esse sit animam cum eius principalis integritas nulla uiciorum labe maculatur Si natura mutatur peruersa tunc dicitur Si conditio seruetur est uirtus Animam nostram nobis commendauit dominus Seruemus depositum quale accepimus Nemo causari quod in se nascitur Facturam suam qui fecit agnoscit potest extrinsecus situm Sufficiat nobis naturalis ornatus opus suum inueniat ut creauit Nec deturpes homo ne immutare uelis quod largitio diuina concessit Opera dei immutare uelle Illud etiam sollicite prouidere debemus polluere est ut tyramnicam ire superemus insaniam quia scriptum est iracundia uiri iustitiam dei non operatur Et iterum desyderium concipiens parit peccatum quo perfecto mors gignitur Diuine praeceptum uocis est ut iug-i custodia tueamur animum ?+ quia exercitatos ad supplicandum habemus inimicos daemones contra quos nobis secundum apostolicam conAit enim Non est nobis colluctatio aduersus iestationem pugna sine fffidere est carnem et san^^uinem sed aduersus principes et potestates huius mundi et aduersus Ingens eorum turba per istum uolitat aerem spiritualia nequitiae in cselestibus et diuersitatem quidem eorum non non procul a nobis hostium caterua discurrit sed hanc maioribus concedo rationem quod autem est meae paruitatis exponere ignorare non expedit dolos scilicet aduersum nos compositos in promptu est nihil dominum fecisse breuiter indicabo hoc primum mentibus debemus affigere quod malum sit nec ab eius constitutione da?monum cepisse principium PeruerBoni enim ut pote a deo condili et sitas ista non natura? sed uoluntatis est uicium
:

fons

sit et

origo uirtutis
:

.

bonam eam
:

.

quod

si

forte

:

:

.

:

.

15

:

.

:

.

.

:

.

:

.

:

.

.

:

:

||

:

20

.

:

:

:

.

:

:

:

25

.

:

.

:

:

:

:

30

:

:

.

:

:

:

.

.

ibique in coeni sordibus uolutati proprio mentis arbitrio ad terras ruere de Ccelis atque unigenlilitatis impias instituere culturas et nunc nostri torquenlur inuidia Diuersa ne pristinis eorum sedibus succedamus uersa commouere non cessant autem eorum et partita nequitia est Quidam enim ad summum nocendi uerticem peruenere alii ex comparatione priorum uidentur leuiores atque omnes pro possibilitate uirium diuersa contra singulas causas asumpsere certamina Id circo necessarium ut possimus tam fraudes est donum spirituum discernendorum a domino petere quam etiam studia prseuidentes aduersum disparem pugnam unum dominica? crucis
:
:

35

:

:

:

.

.

:

.

40

:

eleuare uexillum
:

Hoc munere paulus accepto docebat dicens Non enim ignoramus eius astutias Ad cuius exemplum etiam nos oportet ex his qua' passi sumus mutuis nos inuicem instituere sermoni bus hostile illis contra omnes christianos maxime uero contra monachos odium est eorum semitis laqueos pra?tendunt eorum mentem
. : :
|

.

45

.

.

impiis atque obscenis cogitationibus nituntur euertere
.

.

Sed

nihil uobis in

hoc terroris

incutiatur Fidelibus enim orationibus c^tque ieiuniis fauente domino statim corruunt. plenam rursus putetis esse uictoriam Solent nec tamen cum paululum cessauerint saucii grauius assurgere mmutata^ arte pugnandi cum in cogitatione nihil egerint 50
:
.

:

:

pauoribus terrent assumentes nunc mulierum nunc bestiarum et serpentum formas nec non et ingentia qusedam corpora et usque ad tectum porrectum Cc^put infinitas qua3 omnia Ad primum quoque signum crucis eucaspecies et militum Cc^teruas et futurorum nescunt His quoque agnitis fcillaciarum modis incipiunt prfesagire euentus uelle predicere Cumque et his contempti fuerint ipsum lam nequitiarum principem ac totius mali summitatem ad subsidium sui certaminis uocant Crebro denique Antonius talem a se uisum diabolum asserebat qualem et beatus lob domino reuelante cognouerat Oculi eius ac si species luciferi ex ore eius procedunt Icvmpades
:

:

.

:

:

:

55

.

:

.

6

82
incens£e Crines

ANTONIVS ABBAS
:

[xlr :

5

10

15

20

2f)

30

35

quoque incendiis sparguntur et ex naribus illius fumus egreditur flamma uero ex quasi fornacis estuantis ardore carbonum halitus eius ut pruna Gum huiusmodi terroribus uisus daemonum princeps inquit Anore eius fflomeratur tonius et in^-entia ut dixi s&epe promittens impietatis suae defurit lingua magniloqua de qua dominus triumphauit ad lob dicens Arbitratur enim ferrum ut paleas aeramentum ut lignum putridum maria ut terras tartarum profundi tanquam captiuum perseestimabit abyssum de ambulatorum+ Per prophetam autem increpat dicens comprcchendam et omnem orbem terrarum manu mea ut nidum obtinebo et quens Sic iniquas funereasque euomens uoces bene uiuentium ut oua derelicta auferam Sed nos nec pollicitationibus eius credere nec minas aliquos frequenter illaqueat Nihilque uerum promittit Nam si non Fallit enim semper debemus formidare talia et tam infinita promittens hamo crucis mendacia cuncta loqueretur quomodo et quasi manut draco aduncatus a domino esset et capistro lig-atus ut iumentum uinctus circulo et harmilla labia perforatus nullum omnino fidelium cipium fugitiuum deuorare permittitur nunc miserabilis ut paser ad ludum irrsetitus a Christo est nunc comites suos quasi scorpiones et serpentes calcaneo christianorum substratos gemit Ille qui maria uniuersa a se deleta plaudebat Ille qui orbem terrarum olim Ecce me- aduersum se prohibere non Ecce a uobis uincitur tenere pollicebatur contennenda est filioli penitus cum inanibus uerbis superba disputantem potest Fulgor ille quo lucere se stimulat non ueri splendor est luminis sed quibus iactatio arsuriis+ est indicat flammas nam dicto citius recedens suarum secum refert simulacra pcenarum Solent etiam cum modulatione non nunquam apparentes psallere proh nephas et impuro ore sacra scripturarum eloquia meditantur frequenter legentibus Dormientes quoque excitant ad nobis quasi echo ad extrema uerba respondent orandum ut totius noctis somnum eripiant pherosque etiam in monachorum nobilium habitu cohercent et pristina quibus conscii sunt peccata imputant Sed spernende sunt eorum et increpationes et admonitiones ieiunandi uigiliarum quoque fraudulenta suggestio Ob id enim famihares nobis species assumunt ut affinitate uirtutum nocens facilius uirus interserant et innocentes quosque per spetiem honestatis et dum onerosum elidant impossibile postea durumque hoc studium pra^dicantes ex desperatione ta?dium uidetur esse quod cceptum est et ex ta^dio succedat Id circo propheta missus a domino luctuosa denuncians sublimi uoce ignauia Ve qui potat proximum suum subuersione turbida huiusmodi enim exhordicebat lamenta deprauatoria sunt itineris quod ducit ad ca?lum Ideoque cum uenisset ad terras dominus et uera de eo inuiti daemones praedicarent uere enim dicebatu^ tn +
:
.

:

:

:

.

:

.

.

.

:

.

||

:

:

:

.

:

.

.

:

.

.

.

.

.

.

:

.

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

es filius dei uociferantium ora claudebat

:

qui uinctas

hominum
:

soluerat

|

linguas

:

»0

»5

ne cum pra^conio ueritati peruersitatis uenena miscerent et ut nos eius exemplo etiam si profutura suaderent in nuUo eius accomodaremus assensum quia perfecto non congruit post libertatem a domino concessam et scirpturarum+ prtecepta uitalia a diabolo uiuendi capere consilia qui suum deserens ordinem sacrum Christi temerauit imperium Propterea etiam dominus eum de scripturis loquentem iubet tacere quia peccatori dixit dominus Quare tu enarras iusticias meas et assumis testamentum meum per os tuum? Omnia daemones simulant et colloquuntur saepe cum fratribus et eos sa^pe conturbant manus inconditos excitant sonitus apra^phendunt+ sibilant insipienter cachinnant ut in puncto peccati christianum pectus introeant Gumque ab uniuersis fuerint repulsi ad extremum debilitatem suam lamentatione testantur Et dominus quidem quasi deus et suce conscius maies:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

.

.

.

:

:

:

:

50

tatis obmutescere his imperabat Nos autem uestigiis sanctorum inhcerentes eadem gradiamur uia qua memoratas subtilius fallacias peruidentes canebant Gum consisteret aduersum me peccator obmutui et humiliatus surh et silui a bonis et iterum Ego uero tanquam surdus non audiebam et tanquam mutus non aperiens os suum factus sum ut homo non audiens Ghristus silentium imperauit ut dominus Nos nihil eis credamus et uincemus Si orare compellunt si ieiunia suadent non ex eorum nos monitis sed ex nostra consuetudine dirigamus Denique etiam si
: : :

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

.

:

.

55

irruentes

mortem nobis
sunt debiles
:
:

intenlare uideantur

:

deridendi sunt potius
:

quam

timendi

:

minantur cuncta et non faciunt Et quidem de istis transitorie iam dixisse me memini attamen eadem explicanda sunt latius quia non mediocrem ailert repetitio cautellam Adueniente domino dcstructus est inimicus et omne eius
:
.

quia

cum

:

-Xllll»-]

ANTONIVS ABBAS
:

83

penitus robur elanguit Propter quod pristina; uirtutis memor quasi tyramnus iam senescens cum ruisse se uideat in pernitiem crassatur humanam nec tamen potest firmum deo pectus co gitationum et Cceterarum fraudum arte peruertere Nam luce
: :
||
.

clarius est

ualeant

.

quod aduersarii nostri cum nec humana carne sint septi causari non Id circo nos a se non posse superari quia clauso hostio introire non ualent
: : : :
:

5

Et re uera si fuissent hoc fragili corpore colligati obserato introitu iisdem negaretur accessus Gum autem utdiximus hoc impedimento sint liberi et obstructa penetrent atque in omni Hcenter uolitent aere manifestum est ob neruationem eorum permaDenique satellites impii cum principe suo diabolo nere corpns+ ecclesie ilhiesum quem saluator in euangelio homicidam et patrem ab initio malitia? fuisse affirmabat nobis aduersum se dimicantibus fortiter nullo modo cessissent si potestas eorum Nam si mentior cur nobis sathana parcis qui ubique disfuisset ablata non curris? Cur qui nullo clauderis loco aduersum te uiuentium et disputantium non Sed fortasse nos diligis potes labefactare constantiam quos quottidie conaris te esse bonitatis mag-istrum obruere? Aut credibile est et fauere magis optimis quam nocere? Aut quid tam carum potest tibi esse quam lcedere maxime eos
.

:

:

.

lo

:

.

:

:

:

.

:

:

:

IT)

:

:

:

qui tuis sceleribus uiriliter repugnant? secundum quod scriptum est quia abomiQuis tam fcecundum ad malitiam possidet pectus? Quis natio est pietas peccatori tam meditatas implere conatur insidias? Scimus impudentissimum cadauer Scimus
: :
:

quoniam id circo uiuimus christiani et contra te secura est nobis congressio quoIdeo te tuis config-is iaculis quia minationem non niam infirmatus es a domino quod si fallimur cur cum mag^no terrore simulato cur cum sequitur effectus magnitudine corporum nostram agrederis fidem ? quod si uoluntatem sequitur possibilitas tantum tibi uelle sufficiat Hic enim potentiaj mos est non extranea fallaciae adiumenta conquirere Sed sua uirtute implere quod cupiat At nunc dum theatrali
:

:

20

.

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

25

mutatione formarum quasi rudem infantiam scenia niteris simulatione deludere Nunquid uerus ille ange lus contra Assirios exhaustas uires manifestius probas missus a domino aut populorum eguit societate aut sonitus quaesiuit aut plausus Gentum octoginta quinque milia hostium et non potius tacitam exercens potestatem sermone uelocius iuxta iubentis domini prostrauit imperium Vos uero cum frag-iles perpetuus uos consequetur interitus At dicet aliquis Gur ergo sitis in uiribus diabolus egrediens beati lob omnem in ruinam depulit domum? Gur opibus eius penitus dissipatis parietum quoque fundamenta subuertens unum numerosa^ sobolis coaceruauit sepulchrum? Gur ipsum ad extremum diri uulneris nouitate percussit? qui hoc opponit Audiat e diuerso non diabolum hoc potuisse sed dominum uel ad uel ad poenam si delinquimus a quo potestas aduersum nos dupliciter datur quidem unum nec contra gloriam si probamur quin potius ex hoc animaduertat hominem diabolum quidquid potuisse si non potestatem accepisset a domino Nullus enim quod sua3 dicionis est ab alia deprecatur Sed quid lob memorem*': quem nec expetitum potuit uincere nec contra iumenta quidem eius et contra oues cum nec contra sues in euangelio sine concessu dei proprium robur exercuit sicut scriptum est Dsemones autem rogabant eum dicentes Quemadmodum igitur qui porcorum Si eiicis nos mitte nos in gregem porcorum expetunt mortes imaginem dei hominem et tam carum conditori animal suo ualebunt iure peruertere? Magna dilectissimi aduersum daemones arma sunt uita sincera pertimescit Sathanas recte et intemerata ad dominum fides Gredite mihi experto uiuentium uigilias orationes ieiunia mansuetudinem uoluntariam paupertatem
:
.
|

:

:

:

.

30

:

:

:

:

.

:

35

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

40

:

:

:

:

:

:

45

.

:

,

.

.

.

.

ircC dominatum uana? gIoria3 contemptum humilitatem misericordiam pue purum erga Ghristum amorem. Nouit teterrimus coluber ex prtecepto domini sub iustorum se iacere uestig-is+ qui ait Ecce dedi uobis potestatem calcare super serpentes et scorpiones et super omnem uirtutem inimici. Sin autem et diuinationes se habere simulantes uenturos fratres nunciauerint et affuerint quos uenire pr^Ob id enini praecessere ueniendixerint nec sic fides est commodanda mendacibus et postea habeant aditus ex credulitate tes ut credulitas sibi pararetur ex nuncio fallaciae Verum in hoc nullum christiano debet esse miraculum Gum non tantum daemones qui leuitate natura? per cuncta discurrunt ualeant praeuenire gradientes Non enim ea Sed homines quoque equorum uelocitate praeuecti nuncient affuturos que nundum Fieri coepta sunt referunt quia dominus solus est conscius futurorum
. . .

et praeci-

:

.

50

:

:

||

:

.

:

:

.

:

55

.

:

.

:

:

.

8i

ANTONIVS ABBAS
:

.

[xlllir

-

5

10

15

20

25

30

35

eorum sibi tanquam fures apud ignaros Sed quorum conspiciunt in actu initium uendicant notionem Nam quot nunc putatis uelocitate puerili istum coelum nostrosque contra se sermones anle relatum alicuius hic positi longe manentibus indicare ? Si quis a thebaide aut alicuius quod dico his perspicuum fieri potuit exemplis et hunc iam da?mones in itinere uiderint amburef^ionis oppido coeperit proficisci lantem pernicitate memorata possunt pra^dicere uenientem Ita et de Nili inundatione solemni cum multas in Elhiopia uiderint pluuias e quibus fluuius intumescens pnecurrentes ad Egiptum nunciant amnis aduenultra alueum efHuere consueuit autem et homines si tanta? celeritatis esset eorum natura facile nunciatum hoc Vl enim speculator beati Dauid ad uerticem loci celsioris ascendens prior rent quam ii qui in terram erant prospiciens uenientes non quedam incerta de futuris sic et da^mones cura peruigili omnia consysed hos qui uenire coeperant nunciabat Sed si forte contigerit ut nutu dei ad derantes rapido sibi inuicem nunciant cursu aut susfinem coepta non ueniant hoc est si aut uiator de media regrediatur uia defTerantur tunc decipientum una cum pensa? nubibus aqua? ad altum cisVi cardinem credentibus error aperitur Htec gentiiitatis fuere principia. His pra?sagiorum dolis qua3 in aduentu domini apud delubra dajmonum quondam credebantur oracula suosque perdidere captiuos nostri lesu Christi indicto sibi silentio obmutuerunt Quis rog^o aut medicum ex obseruatione morborum cum animfe a?stuantis incendia de uenarium + pulsu leui dig^itorum scrutatur atlactu diuinam arbitratur habere notitiam ? Quis aut gubernatorem nauigationis sua? uiam inter ca?li sydera requirentem maiestatis honore ueneratur? Quis agricolam aut de aridis aestatis feruoribus aut de hyemali aquarum largitate uel frigore disputantem non potius experienlia laudat quam dei consecret nomine ? Verum ut concedamus paulisper dfemones uera nunliare respondete mihi quis fructus est nosse uenientia uel uenientium rerum prouentus ? Nunquid aut sciens haec aliquando laudatus est aut punitus est nesciens ? In hoc unusquisque sibi praeparat seu tormenta seu gloriam si uel negligat scripturarum mandata uel faciat Nullus ob id nostrum hanc arripuit uitam ut habeat praescientiam futurorum Sed ut pra?ceptis domini obediens amicus esse incipiat de seruo Curandum est ergo non praescire 'J quie ueniant sed implere :+ quae iussa sunt nec instituti boni hanc llagitare mercedem cum magis debeamus uictoriam contra diabolum ab auxiliatore domino postulare Sed si forte aliquis hoc Ubenter assumit ut futura cognoscat et habeat purum cor quia credo animam deo seruientem si in ea perseuerauerit integritate qua nala est plus scire posse quam daemones ipsos Talis erat anima sancti hiulisei qua? aliis incognitas uirtutes uidebat Nunc iam
:
.

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

|

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

caeteras uobis

diemonum explicabo
.

iallacias

.

Solent nocte uenientes angelos dei se fingere laudere+ studium mirari perseuerantiam futura pra^mia polliceri quos cum uideritis tam uos quam domos uestras
.

.

.

:

crucis arm.ate signaculo
40
:

45

confestim dissoluentur in nihilum quia metuit illud tropheum in quo saluator aerias expolians uirtutes eas fecit ostentui Solent etiam uariis sallationibus membra torquere et nostris procaciter perferre sensibus ut mentem pauore corpus horrore conculiant Sed et in hoc fides deuota fugat eos quasi infirma ludibria Non est autem difficilis bo norum spirituum malorumque discretio qu£e sic deo tribuente pandelur Sanctorum angelorum amabilis et tranquilus aspectus esl quia non contendunt neque clamant neque aliquis audit uocem
:

et

:

:

.

:

:

.

.

||

:

.

:

:

:

properantes gaudium exultationem fiduciamque peccatoribus infundunt Si quidem cum illis est dominus qui fons est et origo letitie Tunc mens nostra non turbida sed lenis et placida ang-elorum luce radiatur
:

eorum

uerum

lacile

leniterque
:

:

.

:

Tunc anima
50

cielestium pra^miorum auiditate fragrans
:

:

efTracto
his

si

possit

humani cor-

poris domicilio

et

membris exonerata mortalibus cum
:

quos uidet abire fenstinat+
.

ad ca^lum

.

Horum
eorum

miro

fuerit

tanta benignitas est fulgore perterritus
:

:

quis pro conditione fragilitatis humanae omnem ex corde continuo aufTerant metum
ut
si
:

Ita Gabriel

Zachariae loqueretur in templo angeli cum diuinum uirginis partum pastoribus nunciarent Et qui dominici corporis agebant excubias securis uidentium
:

cum

55

mentibus ostendentes ne meluerent imperabant Metus enim non tantum ex pauore animi quantum ex magnarum rerum saepe cutitur aspectu Pessimorum uero
se
: .
.

uultus truces

:

sonilus horrendi
uel

:

sordidi cogitatatus+
:

lorum adolescentium

latronum

e

Plausus motusque in disciplinaquibus confestim timor animae sensibus torpor
:

.

-xllIIK]

ANTONIVS ABBAS

"

85

incutitur

odium monachorum mreror ta^dium
:

:

suorum recordatio
.

cupido nequitie

lassitudo uirtutis
:

:

cordis hebetatio

Si igitur post

metus mortis timorem horrore
:

:

et ad dominum lidutia atquc ineirabilis caritas contempto successerit gaudium auxilium quia securitas anima) prajsentis maiestatis indicium est uenisse sciamus Sic namque et Abraam patriarcha uideus+ dominum gauisus est et lohannes cum
:
: . :

5

Mariam superuenisse
parentem
serit
: :

sentiret

:

exultauit nec
:

dum
.

qua? in sacro uentris hospitio uniuersitatis gestabat natus in gaudio Sin autem incussa formido perman.

hostis est
:

uirginem
duplicat
:

qui uidetur quoniam nec refouere nouit ut Gabriel pauentem iubet Sicut pastores nuntii consolati sunt quinimmo pauorem ne timeat
: : :
|

usque ad pro funda impietatis foueam ut sibi homines prosternantur impellit Exin misera gentilitas dominica? interdictionis ignara falso da^mones deos opinata est christianorum autem populos his fallaciis irretiri non passus est domiqui diabolum in euangelio audacter sibi principatum omnium prajsumentem nus Vade retro Sathana Scriptum est enim dominum deum tuum adrepulit dicens Horum uerborum etiam nobis est tributa licentia quia et illi soli seruies orabis ut simihtudo temptamentorum auctoris nostri frangatur locutus est talia id circo Illud quoque mihi carissimi admoneo ut uitae magis uobis quam signorum eloquiis Nullus ex uobis haec faciens aut ipse superbia intumescat sit solicitudo aut despiConuersationem magis scrutari singulorum in hac qui facere non possunt ciat eos et implere quae desunt Signa facere non et imitari uos quae perfecta sunt conuenit Sed domini potestatis qui ad discipulos gloriantes in euanest nostre paruitatis quia deemones uobis subiecti sunt sed quod nomina nostra^ gelio ait Ne gaudeatis Nominum enim in libro uita3 scriptio testimonium est uirtutis scripta sunt in ca?lis Expulsio autem Sathauce largitio saluatoris est. Vnde his qui non inuite et meriti laboribus sed in .+ prodigiis exultabant dicentibus non ne in nomine tuo daemonia Respondebit dominus Amen eiecimus et in tuo nomine uirtutes multas fecimus Non enim nouit dominus uias impiorum hoc magnopere dico uobis non noui uos postulemus ut donum spirituum discernendorum mereamur accipere quo secundum sententiam scripturarum omni spiritui non credamus Volueram quidem iam fniire sermonem et silentio premere quecumque mea? acciderant paruitati sed ne putetis
et
.
. : :
. :

lo

.

:

15

:

.

:

.

:

:

.

:

.

20

:

:

:

:

:

.

:

.

:

25

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

30

me commemorasse quae euenire non possint Id circo licet insipiens fiam tamen quia dominus qui secretorum mentis inspector est nouit me non causa iactanQuotiens me tia? sed uestri gratia profectus hoc facere pauca replicabo de plurimis nimiis laudibus efferre conati sunt cum a me in nomine domini maledicta recipecum a me audirent et hoc ad rent quotiens augumenta Nili futura dixerunt
frustra
: :

:

.

:

1|

:

:

:

35

uestram quid pertinet curam
uerunt
:

:

Quotiens minitantes ut milites armati scorpionibus

equis beluis et uariis serpentibus circundedernnt+

me

et

domum

:

cum

ego e contra psallerem

:

hii

in curribus et hii in
:

qua eram repleequis nos autem in
in
40

nomine domini dei nostri magnificabimus+ et statim christi misericordia fugarentur Quodam autem tempore cum ingenti uenientes luce dixerunt uenimus Antoni nostrum tibi prasbere fulg-orem Ego uero clausis oculis quia lucem diaboli dedignabar Post menses aspicere orabam et dicto citius impiorum lumen extinguebatur sermocinarentur et de scripturis sibimet autem paucos cum coram me psallerent tanquam surdus non audiebam Gommouetur aliquando monasterium meum et ego mente immobili dominum preecabar Sa^pe strepitus sa^pe saltationes saepe sibilos
: . :
:

.

:

.

:

.

45

Greditis ne ingesserunt et psallentes sonus eorum in uoces fla^biles uertebatur filioli quod dicturus sum ? Vidi aliquando celsum diabolum corpore qui se dei uirtutem et prouidentiam ausus est dicere et ait ad me Quid uis quod a me done: :
.

:

:

:

:

ingeminans totum me in eum procerus aspectu inter medias manus ille Ghristi et panes offerens his sermoexoleuit leiunanli etiam mihi uisus est ut monachus nibus suadebat ut uescerer et huic aliquid indulgerem corpusculo Et lu homo es ne a^gritudo surriet humana fragilitate circundaris labor paululum conquiescat Et cum ad consueta Ghristi munimenta piat Illico luridam faciem serpentis agnoui fenestram fumus laberetur euanuit Auri quoque deciconfugerem tanquam si per
tur Antoni

At ego sputa in eum maxime nomine armatus ingessi et statim
?
: : :

:

in os eius

50

:

:

:

:

:

.

:

.

55

pulam mihi in deserto frequenter tetendit quod ideo offerebat aut tactu obligarer Gum uapularem autem Nam sa^pe a da^monibus non me denego Ad huius uocis uerberatum nullus me seperabit a caritate Ghristi canebam
: : : .
:

ut aut uisu irraetiret

:

:

.

86

ANTONIVS ABBAS
in se

[xllir -

5

Vidi Salhanam quasi fu%ur cadenlem de caelo Ha?c ego filioli apostolici memor ut propositum uestrum nec da^monum terror nec aliqua eloquii in me transformaui sed quoniam ob uestram utilitatem multa memorando insipiens lassitudo dissoluat factus sum et huius rei uobis impartiri cupio notionem quam ueram esse nullus amEg^rediens^ uideo hominem enormi sublimitale porrectum pulsauit bi'^il audientium
ait
.

auditum
:

inuicem defurenles :^non
:

|

meo

:

sed domini fugabantur imperio

:

qui

:

:

:

:

.

10

\b

20

25

30

35

40

45

aliquando monasterii mei hostium Cum ab hoc quisnam esset inquirerem ait Ego sum Sathanas Et ego inquam Quid igitur hic quaeris? Respondil Cur mihi frustra imputant monachi? Cur mihi omnes christianorum populi maledicunt? Et ego luste quibus enim frequenter molestamur insidiis At Ille ait Nihil ego facio faciunt Xam ego miserabilis factus sum Rogo non leg-istis sed ipsi se inuicem lurbant Et nullum iam quia inimici defecerunt frameae in finem et ciuitates destruxisti habeo locum nullamque possideo ciuitatem lam mihi nulla sunt arma per omnes Soliludines ipse monachonationes cunclasque prouincias Christi personal nomen rum slipantur choris Se qua^so tueantur et me sine causa non lacerent Tunc ego Non tuae ueritati domini graliam cum alacritate miratus sic ad eum locutus sum Nam cum fallaciae quae nulla est tam inauditam et recentem adscribo sententiam caput sis Hoc sine mendacio coactus es confiteri Vere et enim lesus tuas funditus subruil uires et honore nudalus angelico uolutaris in sordibus \ix uerba compra?sseram et ille sublimis saluatoris nominatione delctus est quae ergo iam filioli poterit residere cunctatio? qu£e trepidatio manebit ulterius? Quis nos poterit eorum turbo Non sibi fingat cogitatio uana descriconuellere? Secura? sint anima3 singulorum mina+ non aliquis timeat a diabolo sublatum ad pra?cipitia se posse deferri Pellatur omnis anxietas Dominus enim qui nostros prostrauit inimicos manens ut promisit En ipse diabolus qui huiusmodi nobis a uariis nos Sathanic muniuit incursibus cum suis satellitibus exercet astutias nihil se posse contra christianos fatetur lam iam curae monachorum esse debet ne per eorum inertiam uires daemonibus pra?beanNam quales nos et nostras reppererint cogitationes tales se nobis pra^stare tur consueuerunt Et si quid in pectoribus make meiitis et pauoris saemen inuenerint quasi latrones qui deserta obsident loca coeptos cumulant timores et crudeliler imminentes infelicem puniunt animam Sin autem alacres fuerimus in domino et fulurorum bonorum nos cupido succenderit et semper omnia manibus dei committamus nullus da,'monum ad expugnandum ualebit accedere magis autem cum munila iii Chrislo corda conspexerint confusi reuertentur Ita et lob firmatum diabolus refugnt et infelicissimum ludam spoliatum fide uinculis captiuitatis inuenit \'na est igitur ratio uinccndi inimicum la?ticia spiriitual s+ et anima? dominum semper cogitantis iugis recordatio qucc da?monum ludos quasi fumum expellens persequetur aduersarium potius quam timebit non est enim meritorum suorum nescius Sathanas ignium llammas futurorum et a^stuantis g-ehenna^ copiosa nouit incendia Sed ut mea iam claudatur oratio Illud in fine commemoro Cum aliqua se uobis obtulerit uisio audacter requirite quis sit ille et unde uenerit ac sine mora si sanctorum fucrit reuelatio ex angelica consolatione timor uertetur in gaudium si uero diaboli fuerit oblata templatio fidelis animre percunctationibus euanescet quia maximum est securitatis indicium interrog^are quisnam est et unde Sic et naue filius auxiliatorem interrogando cognouit nec Danielem percunctantem latere potuit inimicus Postquam Antonius dicendi finem fecit Ia?tantibus cunctis in aliis uirtutis cupido cxardescebat aliis infirma refouebatur fides ex aliorum mentibus falsa? opiniones pellebantur et aliorum sen>ibus inanium terrorum refellebatur accensio Simulque
:
:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

.

:

:

.

:

.

:

.

:

.

:

.

.

.

.

.

:

.

||

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

.

:

:

uniuersi
50

conlempnerent mirabantur in Antonio tantam gratiam discernendorum spi rituum ; quam domino tribuente perceperat Erant igitur in monte monasteria tanquam tabernacula plena diuinis choris psallentium legentium orantium tantumque ieiunandi et uigiliarum ardorem in cunctorum mentibus scrmo eius afflauerat ut futura? spei auiditate ad caritatem mutuam et
insidias
|

cum iam dwmonum

:

.

.

.

:

:

misericordias indigentibus exhibendas iugi studio laborarent
5f>

.

Quid

infinita ?

Regioiustitiae

ncm quandam

ct

oppidum

a
.

intuilu uidebantur iiicolere

uirilem illum concordic ccctum cernens in quo nullus nocens nulla detractio susurronis sed multitudo abstincntium ct cerlamen officiorum erat non in hanc statim erumperet
.

mundana conuersatione seiunctum pietatis alque Quis tantum monachorum agmen aspiciens quis
:
: :

:

.

-Xlvr]

ANTONIVS ABBAS
:

87

quoniam bonae domus tua3 lacob et tabernacula tna+ Israel tanquam nemora umbrantia et tanquam paradisus super fluuios sed tanquam labernacula qucc fixa sunt a domino et lanquam cedri circa aquas Dum ita ha.'c gererentur quibus in studium cresceret Antonius mansionum in cfclo positarum recordies beatee uitse dans et pra^sentis uitce despiciens uanitatem quasi parua essent qucecumque iam seperatus a fratribus instiluebatur gesserat Cumque cum siue cibum siue som-

uocem

:

.

;

:

:

:

5

:

.

indulgere corpusculo aut alias natura^ necessitates co^^eret humana condicio miro afficiebatur pudore quod tantam animi libertatem modici carnis termini cohercerent Nam frequenter cum fratribus sedens acibo+ qui fuerat apositus memoria esca3 spiritualis abstrahebatur edebat tamen ut pote homo stjepe solus sa^pe cum
:

num

:

.

:

:

:

lo

adhibendam non corpus esse penitus necandum ne operatio contra uoluntatem creatoris dissolueretur et ob id omne studium animae ne uitiis superata corporeis ad aiternas inferni tenebras traderetur conferendum quinimo indultum sibi carnis imperium uendicans domicilium suum ut apostolus Paulus ad tertium ceelum subleuaretur asserebatque hoc esse a salvatore prseceptum Nolite soliciti esse anima^ uestrae in quo ait quid manducetis neque corpori
.

fratribus

Et

cum

haec mira ut praidixi ageret sine confusione animcc
:

magnopere diligentiam persuadebat dicens
:

:

:

:

:

15

:

:

:

||

:

:

ne qua^sieritis quid manducetis aut quid bibatis quia Vester autem pater nouit quia indigetis his omnibus Quaerite haec gentes quterunt primum regnum dei et iustitiam eius et haec omnia adiicientur uobis His rebus ita transactis cum persecutio impiissimi Maximiani furore uesano uastaret ecclesiam sanctis martyribus Alexandriam perductis relicto et ipse monasterio secutus est securus et ipsas futuras Christi uictimas dicens pergamus ad gloriosos fratrum triumphos ut aut ipsi congrediamur aut expectemus alios praeliantes et amore quidem iam martyr erat Sed cum tradere se ultro non uellet et ministraret confessoribus in metalis uel in carceribus constitutis magna cura et libertate intrantes ad inuicem exhortabatur ne terrore impiorum subacti dominum denegarent lamque sententia coronatos exultans quasi ipse uicisset usque ad locum sanguinis feUcis prosequebatur quam obrem^ motus iudex Antonii sotiorumque eius constantia praecepit nullum penitus monachorum aut obseruare iudicium aut in ciuitate uersari Et caeteris quidem omnibus in illa die placuit abscondi Antonius autem impauidus neglecto persecutoris imperio lauit ependiten sunm+ Et cum alia die stans in quodam eminenti loco candenti praecinctus ueste praecedentem iudicem suo prouocabat aspectu flagrans cupiditate martyrii ostendebatque nobis contemptorem pcenarum ut contristaretur et mortis in christianis animum perseuerare debere in tantum quia uolenti pati pro nomine Christi martyrium non dabatur Sed dominus qui suo gregi parabat magistrum seruauit Antonium ut institutio sicuti factum est monachorum non solum oratione eius sed et conspectibus firmaretur Nunquam tamen quin anxia circa eos cura et uinculis caritatis a confessorum uestigis^ seperatus est Postquam autem persecutionis turbo colligatus magis carcerem pateretur exclusus defluxerat beato episcopo Petro iam ob martyrii gloriam coronato ad pristinum
:

uestro quid induamini
.

et

:

:

:

:

:

:

.

20

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

25

:

:

.

:

:

:

:

30

.

:

:

:

:

35

:

:

:

:

:

:

:

.

40

:

monasterium regres
pelliceo utebatur

|

acrioribus se ieiuniis uigiliis que conficiens

sus quottidianum fidei ac conscientia? martyrium merebatur uestimento intrinsecus cylicino desuper
:
.

nunquam corpus lauans nunquam pedibus sordes abluens nisi cum Nullus denique Antonii corpus eum per aquam transire necessitas compulisset nudum antequam moreretur uidit umquam Quodam autem tempore cum ab omnium Matinianus se remouisset ocuUs et clauso monasterio neminem omnino susciperet militum preepositus cuius filia immundi spiritus infestationibus quatiebatur pulsans et exiens dominum pro fiha precahostium obsecrabat ut suo pignori subueniret
. : :

45

:

:

:

retur

quid

Tum meum
.
:

ille

quidem minime aperire
.

uoluit. Prospiciens uero
:

desuper

ait

:

Homo
.

50

poscis auxilium
in
:

Mortalis
:

autem credis
.

Christum cui deseruio num et sanabitur Confestim ille credens abiit et inuocato lesu filiam reduxit incolumem Multa et alia mirabilia per illum dominus operatus est et merito Qui enim promisit in euangelio dicens petite et dabitur uobis inuento qui mereretur accipere suam potentiam non negauit Nam plures uexalorum ante monasterium eius clauso introitu dormientes fidelibus per eum ad Christum precibus purgabantur Haec illi multitudo uenientium desyderatam solitudinem auferens taedio fuit Metuens
:
. : .

Si et tuae socius fragilitatis et ego sum domiuade et secundum fidem tuam ora

:

:

:

55

:

.

.

gg

ANTONIVS ABBAS
:

[xlvr -

itaque ne signorum concessio copiosa aut suos animos extolleret aut alios plus de se quam nidebant in ipso cog-eret existimare ad superiorem Thebaidem pergere cogitaEt a fratribus acceptis panibus sedebat super ut ibi eum nulius a^mosceret uit uox ad eum de super Illo talia cogitante fluminis ripas transitum nauis obseruans
: : .

:

5

facta est

:

Antoni quo pergis
:

:

et

quare
:

loquentis ag-nosceret

llespondit

At ille intrepide et quasi consuetam uocem quoniam me non sinunt quiescere populi Id circo
?
:
.

10

ad superiorem Thebaidem ire optimum duxi priccipue quia et ea exigor qua? uirtuSi ad Thebaidem uadas et ad tem me£e paruitatis excedunt Et uox ad illum ait pastoraha ut cogitas perg-is maiorem ac duplicem sustinebis laborem Si autem uere Cumque Antonius diceret et uade nunc ad interius desertum requiescere cupis ignarus enim sum locorum Confestim quis mihi locum inuium poterit ostendere qui mercandi gratia ad Egyptum uenire coniis^ qui loquebatur saracenos indicauit
:
:

:

||

:

.

:

:

:

:

:

:

15

20

25

30

35

40

-J5

50

55

sueuerant His appropinquans Antonius rogauit ut se pariter adducerent in desertum Nullus obnixus est sed tanquam a deo missum comitem suscipientes amplexi sunt eius societatem Tribus autem diebus et noctibus itinere confecto inuenit montem ualde excelsum ad cuius radices fons aquae dulcis labebatur et campus haud magnus totum ambiens qui palmis perpaucis et his neglectis consitus erat Hunc Anlonius locum quasi a deo sibi ofTerretur amplexus est Is enim erat quem sibi ad fluminis ripam sedenti qui loquebatur ostenderat Et primo quidem accipiens a cominuUo alio cum eodem conuersante quasi enim tibus panes solus remansit in monte Sarraceni quoque uidentes eius propriam domum agnoscens habebat locum illum fiduciam optato per eum transitu panes ei cum laeticia deferrebant nec non palmarum m.ediocri licet tamen aliquanto solatio refouebatur Exin cum fratres agnito loco tanquam ad patrem filii solhcite alimenta trasmitterent^ Videns Antonius quod ob suum refrig-erium multis onerosus labor indiceretur et parcens etiam in hoc monachis rogauit unum de aduenientibus ut sarculum sibi cum bisacuto et frumento deferret quibus alhitis circuiens montem haud grandem culturae aptum reperit locum ad quem deriuata aqua de super poterat influere Ibique seminauit atque exinde sibi annuum panem laborans gaudebat quod sine cuiusquam molestia et propriis manibus uiueret in deserto Sed cum rursus etiam illuc quidam uenire coepissent misertus est lassitudini eorum et olus in paruo terroe cespite coluit ut post asperum iter aliquando uenientes solatio refouerentur hoc fratrum fuit refrigerium et paruulam messem bestiie qua3 propter aquam illuc adueniebant depastae sunt e quibus unam appra-hendens dixit omnibus Cur me Iteditis nihil a me lcesae? Abite in nomine domini ne huc appropinquetis ulterius Quis non credat post hanc denunliationem quasi timentes nunquam illuc bestias propinquasse ? Sic Antonio penetralia monlium et deserti intestina captante orationibus etiam dedito introeuntes fratres magnis uix precibus extorserunt ut oliuas et legumina et oleum quod post menses aliquot ministrabant dignaretur accipere et senili modicum laxaret aHati Porro quanlas ibi conuersans expcrtus esl luctas ? Vere secundum quod scriptum est non illi aduersus carnem et sanguinem fuisse colluctationem sed aduersus principatns+ et potestates ab iis qui ad eum ingrediebantur cognouimus Illi enim tumultus et uoces populi armorumque sonitus prorsus plenum montem daMiionum multiludinem se uidisse referebant etiam quasi contra inimicos pahmi resistentem et forliter coUuctantem qui tamen et aduenientes suo refouebat hortatu et flexis genibus armisque orationum omnem Salhanie prosternebat exercitum .Vdmiratione pLme dignum est in lam immani solitudinc hominem unum nec dicmonum quotidianas expauisse congressiones nec lantarum bestiarum quadrupedum siue reptilium diuersic cessisse ferilati iuxta quod Dauid cecinit Qui confidunt in domino sicut mons Syon non commouebitur in a'ternum immobilem alque tranquiHam retinens animi firmitatem Da-mones fugabat el feras sicut scriptum est secum pacificabat Sed et diabolus ut supradictus propheta ait obseruat peccator iustum obseruans eum frendebat dentibus suis et ille saluatoris auxilio ab uniuersis tutus perseuerabat insidiis Quadam igitur nocte dum peruigili animo obsecraret dominum tantos in monaslerio eius bestiarum greges coaceruauit ut omnes heremi bestias circum se aspiceret Qua' cum rictu oris morsus corpori minitarentur dixitintellexit hostis astucias que Si a dommo uobis est in me tributa licentia De uorare concessum Sin autem
.

:

.

:

.

:

:

:

.

.

:

.

:

:

.

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

|

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

||

.

da?monum huc

uenistis

impulsu

:

abite

quantocyus

:

quia Christi famulus

sum

.

Ita

-xlvr]

ANTONIVS ABBAS
:

80

iubentis uoce omnis belluarum mulliludo quasi uerbere maiesNon multi post ha3c fluxerant dies et alia oritur contra tatis ciederetur aufugit eum cum eodem hoste temptatio Operante illo nam semper ut uenientibus pro

factum est

et

cum

.

:

.

hd)orabat traxit ciuidam texebat tertiam siue funiculum ad cuius motum exur^^ens uidit bestiam bubetonus humanam faciem prtcferentem qu(e exinde in asinum finiebatur post cuius aspectum uexilium + crucis in sua fronlc depingens IIoc tantum ait si ad me missa es non fuj^io Ghristi seruus sum nullum in mcdio spatium et
iis
:

quic sibi detulerant aliquod

munusculum rependeret
:
:

:

sporteHa^

quam

:

5

:

:

:

:

:

:

:

da^monum erat omni studio laborantes Antonium a dcserto deducere non ualuerunt Mirandis plus miranda succedunt Non g^rande post ista tempus excesseet tantarum uictoriarum homo fratrum precibus uincitur rat A monachis enim ut eos dignaretur inuisere una cum his profectus est impositis camelo aqua rog^atus quia nusquam post monasterii locum ex quo hauserant potabilis aqua et panibus per arentem uiam reperiebatur Verum in medio itinere bibendi subsidia deficiunt mortis efigiem preetendebat Illi tamen cuncta Ardor nimius aestus intollerabilis rimantur circueunt qua^runt saltem collestam+ pluuiis lacunam nihil prorsus remedii nihil ocurrit penitus ad salutem Gamelus quasi periturus et ipse dimittitur estuans pectus exuritur et sitis desperatione feruescit Mouit senem fratrem^ secum
. :

dum ocyus cum satellitum tur])is fugit statim informe prodigium ruens extinctum est Ista autem explosi mors atque enecati prodigii
.

:

in

medio cursu
10

communis
:

interritus

:

qui

.

.

.

:

:

.

15

.

.

.

.

.

:

.

.

.

:

:

.

20

ingemuit De hinc ad solita precum auxilia confug-iens paululum ab eis secessit ibique genibus fixis supplices manus tetendit ad dominum nec mora et ad primas roganlis lachrymas orationis locum fons ebuliens rupit Ibi extincta sitis et plenis utribus aqua inuentum quem derelinquerant potant camelum Accidil enim ut fune circa lapidem obuoluto teneretur tandem confecto itinere ad monachos qui inuitauerant peruenitur Tum uero quasi patri omnes obuiam currunt et honorifico salutatu in oscula eius et amplexus certatim ruunt proposito feruenti gaudent Antonius ketantibus de aduentu suo cunctis quasi enxenia a monte deportans specialia impartitur alimenta laudat ueterum studia hortatur nouorum Sororem quoque iam uetulam uirginem uidens et aliarum puellarum magistram mira exultatione sustollitur Exinde quasi diu abesset ab heremo rursus festinabat ad montem Plurimis iam ad illum uenientibus cum etiam uexati a da^monibus malo necessitatis coacti auderent deserta penetrare quos ille consolans et monachis in commune praecipiens aiebat Gredite in lesum carnem ab inmunditiis seruate fideliter mentem a malis cog-itationibus puram et iuxta eloquia diuina ne seducamini in saturitate uentris Odite uanam gloriam Orate saepissime psallite uespere et mane et meridie et mandata scripturarum reuoluite Recordamini g-estorum qua^ sancti quique fecerunt ut exempli memoria animam incitet ad uirtutem refrenet a uitiis Suadebat etiam iugi medilatione retinendum apostoli sermonem Sol non occidat super iracundiam quo ait uestram Non tantum autem super iracundiam solem occidere non debere interpra;tabatur Sed super omnia delicta hominum ne peccatorum unquam nostrorum aut in nocte luna aut in die sol testis abscederet Illius quoque admonebat pra^cepti memores esse quod dicit de his iudicate uosmet ipsos et probate ut rationem diei noctisque si autem nullus facientes peccare desisterent si in se delictum rephendissent error decepisset perseuerantes instarent potius in coepto quam arrogantia tumidi aut alios contemnerent aut sibi iusticiam uindicarent iuxta supradicti doctoris eloquium Gui soli occulta dicentis magis debere eos Ghristo Nolite iudicare ante tempus quic uidentur homipatent reseruare iudicium multas esse ut scriptum est uias
discrimen et
uehentissime
+

commune

contristatus

:

:

:

;

:

.

|

:

:

.

:

25

.

.

:

.

.

.

.

.

30

.

:

:

:

:

:

.

.

35

:

.

.

:

.

:

.

:

:

:

.

:

:

40

:

:

:

:

:

:

:

:

'

:

:

45

:

:

:

:

:

||

.

:

nibus iustae Sed fines earum ad profundum inferni respicere Stepe nostra non posse nos intelligere peccata Saepe falli in oratione iustorum Aliud esse dei cernentis cuncta iudicium qui non ex superficie corporum sed ex mentium iudicat archanis aequum autem esse nos nobis compati inuicem onera noslra portare ut concesso
: . . . . : :
:

50

examine saluatori proprias conscientias nosmet ipsos iudicantes intueremur Nec non Sed si sing-uli uel obseruarent quid gereprcccipiebat magnam esse uirtutis uiam Non enim aliquem rent uel uniuersas mentium cogitationes fratribus referrent et subire qua'cumque peccasset posse peccare cum relaturus esset ad alium pudorem in publicum turpia proferendi denique nullum peccantem coram aliquo
. :
:

55

:

.

:

:

:

.

:

f)0

ANTONIVS ABBAS
:
:

[xhT

-

mentiri magis posse tamen testem uitare peccati audere peccare etiam si peccet Igitur quasi sub inficiandi augrere delicto et uetus delictum nouo et nefare ei si omnia referenda faciamus aiebat nostris et cogitatu confundimur et actu oculis
: :
.

:

.

5

10

15

peccata nostra fideliter describentes digeramus in ordinem Multo autem mag-is Tunc uero annotatio delictorum fratrum uidebitur oculis si timebimus pecati celare ipsi nos arg-uent apices et quomodo meretricibus membra miscentes conscientias confunduntur ad pncsentiam c^eterorum ita nos erubescimus ad litteras si htec agamus hanc uirtutis ^radiamur uiam et corpora mentibus subiug-antes perniciosas diaboli conteramus insidias Talibus sermonum hortamentis et uenientes ad se monapluresque eorum dominus per et patienlibus condolebat chos incitabat ad studium Antonium lil^erauit Nunquam tamen aut de incolumitate curatorum est inflatus ad Magis autem aut contristatus de obsessis adhuc corporibus murmurauit gloriam semper eodem animo et uultu manens gratias deo referebat suadens occupatis ut \on enim Antonii aut cuiusquam correptione+ qua uexabantur patienlius ferrent sed dei solius qui et quibus uellet et quo hominum omni no hanc esse medicinam Ita consolatione sua uexatos aequanimiter ferre temuellet tempore daret sanitatem iam liberatos non sibi sed deo gratias referre docebat Pronto autem ptationem et
si
. :
:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

.

:

:

|

.

:

.

20

qui infestissimo d^emonio uexabatur nam et linguam eius oculorum nitebatur lumen extinguere perrexit ad montem Orauit Antonius dixitque rogabatque beatum senem ut pro se dominum rogaret ad eum Vade et curaberis Illo incredulo sibi et uiolenter ibi contra praeceptum remorante eadem geminabat Antonius dicens hic curari non poteris egredere et

quidam

uir ex paleslinis
.

:

:

laniabat dentibus

et

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

calcata fegypto statim te christi misericordia consequetur
fectus est
25
:

.

ac uisa a^gypto
:

secundum professionem
.

senis

:

Tandem credidit et proquam ei dominus oranti
:

reuelauerat
nis ciuitate

infestatio inimici cessauit
:

Vii go ergo

quaedam qua3

a tripolitanse regio:

30

35

40

45

50

55

ibidem ueneral inanditis+ et flcebilibus morbis laborabat et enim narium purgamenta oculorum lachrvme aurium putridus humor in terram cadens confestim oculos in uermes uertebatur Augebat calamitatem corpus paralyxi dissolutum quoque peruersos contra naturam habens hanc parentes eius deferrentes cum ad Antonium monachos ire didicissent credentes in domino qui pertinacem sanguinis fluxum in euangelio tactu fimbritc slare pra^ceperat rogauerunt ut miserabilem filife comitatum susciperent Illis renitentibus eam usque ad Antonium perduxere remansere parentes foris cum fdia debili apud beatum Pasmitium confessorem monachum qui effosso pro christo oculo sub Maximiano persecutore tali dehonestamento corporis plurimum gloriabatur Peruenerunt igitur monachi ad Antonium Cumque de morbo puelKx narrare disponerent relationem eorum senis sermo pra^uenit et omnem debilitatis atque intineris^^usque ad sanctum Pasmitium causam quasi ipse interfuisset exposuit Rogantibus autem cum monachis ut parentibus cum filia permittereturingrcssus non concessit sed ait Ite et inuenietis puellam si non est mortua curatam Nullus debet ad meam humilitalem uenire quia largitio curationum non est humanjo misericordiic sed lesu christi qui ubique in se credentibus praestare consueuit auxilium quam ob rem et illa pro qua petitis suis pra?cibus liberata est Et cum ad dominum orarem ego mihi praesentia sanitatis eius indulta est Dixit et uerba eius puelhe incolumitas consecuta est Nam exeuntes foras ad beatum Pasmitium et fiham sospitem et parentes hetos reppererunt Non multos autem post dies cum duobus fratribus euntibus ad Antonium aqua in itinere defecisset et uno siti morluo aller iaceret in terra mortem expectans in monte celeAntonius sedens riter duos monachos ad se uocat qui forte ibidem sunt reperti et festinato praecepit ut laguenam aquee assumentes inuaderent iter dixitquod ducit ad aegiptum que unus ex fratribus huc aduenientibus modo migrauit ad dominum alter si non cucurrerilis addelur Hoc enim nunc oranti mihi reuehTtum est sic ait et iuxta pra.'ceptum eius monachi festinantes extinctum corpus inueniunt terraque id operientes alterum refocillatum suo iunxerunt comitatui Erat autem spatium itineris unius diei Fortasse aliquis hoc quterat Cur non antequam moreretur Antonius dixerat Incongruo prorsus christianis argumento quia non Antonii sed fuit dei iudicium qui et de recedcnte quam uoluit sententiam tulit et de sitiente reuelare dignalus est IIoc tantum in Antonio mirabile est quod in monte remotissimo sedens cordc peruigili cuncta procul posita domino indicante cognosceret Alio rursus tem.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

;

:

;

;

;

.

:

:

:

:

:

:

:

||

.

:

:

:

.

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

.

:

:

.

:

:

:

.

:

.

-xlvir]

ANTONIVS ABBAS
sederet in monte
:

91
:

caelum uidil nescio quam Cuius spectaculi nouitate stupefactus beatum dixit sanctorum chorum orauilque ut sibi rei prccsentis agnitio panderetur Et statim uox facta est ad eum inquiens istam esse Hammonis monachi animam qui Nitriae morabatur Krat autem Ilamon uir grandaeuus qui perseueranter a pueritia usque ad senectulem in sanctitate uixe rat Itinere quoque dierum quattuordecim a Nitria locus in quo sedcbat Antonius diuidebatur \'identes autem eum monachi admirantem qui uenerant deprecati sunt ut causam hylaritatis quibus ait modo Hammonem quieuisse diceret quem propter frequentem eius ad Antonium comeatum et propter celeritatem indultorum ei a domino sif^norum optime De quibus etiam hoc unum dicendum est Necesse fuit ei aliquando nouerant flumen nomine Lycum subitis aquis inundatis transuadere rogauitque Theodorum ut paululum a suo seperaretur aspectu qui cum eo erat ne nuditatem corporis inuicem uterque conspicerent Recessit Theodorus Nihilominus ille se ipsum cum nudare uellet erubuit Cog-itantem eum in alteram ripam uirtus diuina transposuit Rursusque Theodorus uir et ipse deo deuotus transiens ad senem mirari coepit quod tam uelociter fluuium transuadasset Cumque nihil humoris in pedibus nulla in uestibus eius aquae signa conspiceret rogauit eum ut tam incredibilem translationem quasi filio pater exponeret Nolente illo dicere quse acciderant amplexus est pedes iurauitque non se dimissurum eius priusquam sibi illud quod celabat referret Videns ergo senex contentiose uincere uolentem fratrem ut exegit uicissim ab eo nulli hoc ante suam mortem indicaret atque ita confessus est se subito in alteram ripam fuisse transpositum neque omnino undis impressisse uestigia dominici corexemplo hoc tantummodo priuilegium asserens et eorum quibus ipse ut apoporis stolo Petro donauerit ut aquarum leuitati humanum corpus insisteret Haec autem Theodorus promisso tempore non dixit post eius mortem retulit Monachi ergo quibus dixerat Antonius de morte Hammonis notauerunt diem et uenientibus de Nitria fratribus post dies triginla sciscitantes reppereruntillo die illaque hora dormisse Hammonem qua animam eius ferri senex uiderat Vtrique igitur puritatem mentis quomodo rei tam longe ga^ste^^ statim ad eum fuisset prolata in Antonio mirati sunt cognitio Archelaus quoque comes cum inuenisset in exteriore monle rogauit ut oraret pro Polycratia quae in Laodicia erat admirabiii et Christo dedita uirgine patiebatur enim pessimos stomachi et lateris dolores quos ieiuniis uigiliisque con-

pore

cum

et oculos subito tetendisset in

animam

lcetantibus in eius occursu angelis ad cajlum pergere
:

:

:

:

:

:

:

.

:

f>

|

.

.

:

:

:

:

10

:

:

:

:

:

:

.

.

.

:

13

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

20

:

:

:

:

:

:

:

:

.

25

.

.

:

:

.

:

!|

30

.

:

:

:

:

:

et diem quo Orauitque Antonius Laodiciam inuenit uirginem incolumem percunctatus diem sanitatis reperit tempus m9edele+ cum annotatione congruere et omnes admirati sunt agnoscentes eo tempore illam a domino fuisse a doloribus liberatam quo orans Antonius pro ipsa bonitatem saluatoris inuocauerat Saepe etiam ad se uenientium turbarum ante dies et menses et causaspraedixit tempora Nam quosdam uidendi eum tantum desyderium alios imbecilitas nonnullos obsessa a dsemonibus corpora pertrahebant Nemo tamen umquam uexationem aut detrimentum laboriosi itineris conquestus est Regrediebantur omnes spiritali cibo pleni At ille prgecipiebat non sute laudi hanc admirationem ab eis applicari debere sed domini qui sui notionem hominibus pro capacitate morlalitatis indulserit Quodam autem tempore cum exisset ad exteriora monasteria et rogatus esset a fratribus ut in naui quadam cum monachis profisciscentibus+ oraret ascendit et solus ex omnibus odorem sensit teterrimum Asserebant cuncti piscium salsorum et tarricorum in naui positorum hunc esse putorem At ille alterius rei faetorem se sentire affirmabat Adhuc illo loquente adolescens quidam possessus a daemone qui procidens iuxta carinam se nauis absconderat Quo statim per Antonium in repente exclamauit nomine domini nostri lesu Christi curato intellexerunt uniuersi diaboli illum fuisse putorem Alius quoque ad eum uir inter suos nobis damioniacus adducitur tanta nec non et corporis sui oppressus insania ut non sciret se esse apud Antonium superflua comederet Quam ob rem rogatus senex ab his qui adduxerant ut pro illo dominum oraret in tantum iuueni misero condoluit ut tota nocle cum eo peruigi lans aduersus palienlis insaniam laboraret Sed cum iam lucesceret et adolescens obsessus impetu in Antonium facto uaehementer eum impulisset irasci coeperunt qui adduxerant Cur seni f^cisset iniuriam quibus Antonius ait Nolite alienam

traxerat

:

et erat penitus toto debili

corpore
:

:

:

oratio facta fuerat annotauit Archelaus
.

et rediens in

:

33

:

:

.

.

:

:

io

.

.

.

:

.

:

:

i3

:

:

.

.

.

:

:

:

30

:

:

.

:

:

.

:

:

:

|

55

:

:

:

:

:

:

:

:

:

92
:

ANTONIVS ABBAS
:
.

[xlvir-

5

Furor iste obsidentis est non obsessi Id circo culpam iuueni misero ascribere aulem in hanc prorumpit dolens hostis audaciam quia dominus ad aridam regionem iste aduersum me im.petum fecit et in expulsi Sathana3 indicium ire eum iussit adolescens recepto sensu et gratias agens deo et locum ubi Nulla post uerba mora et Innumera et et toto Antonium amplexans deosculatus est affectu esset a"-nouiL alia huiusmodi signa sunt quae monachorum concordi saepe relatione cognouimus Verum non tantum his adhibendus stupor quia multo plus qua? sequuntur conditionem nostre frag-ilitatis excedunt Hora circiter nona cum ante cibum orare coepisset
: :

:

.

:

:

.

.

:

.

10

ab angelis in sublime ferri prohibentibus transitum raptum quae esset causa reticccperunt ang-eli contradicentes requirere aeris deemonibus Illis uero ab exordio natiuitatis nullis existentibus in Antonio criminibus nendi calumniosa angeli clauserunt ora dicentes non debere replicare peccata nitentibus
se sensit in spiritu
:

:

et

:

:

:

:

:

:

Si qua quae iam Christi esset bonitate sopita eos a natiuitate eius delicta narrare licere scirent ex eo tempore quo factus est monachus et deo se consecrasset autem
:
.

:

15

20

25

30

35

Accusabant daemones multa procaciter mentientes et cum deessent probaEt statim in sese rediens in eo liber Antonio consensus aperitur Tunc uero oblitus hoc se rursum uidit esse quod fuerat loco in quo stare coeperat reputans secum humaex illa hora noctem gemitu ac lamentatione transegit esccc norum hostium mulliludinem et coUuctationem tanti exercitus et laboriosum per Non est nobis colluctatio et hoc apostoli dictum quo ait aerem iter ad ca^lum aduersus carnem et sanguinem sed aduersus principatum et potestates huius aeris ne nobis luclari et contendere qui sciens aerias polestates ob id semper temptare hortabatur monens Assumite arma dei ut possitis bber transitus esset ad Ctclum quod de nobis dicere possit inimicus resistere in die malo ut nihil mali habens siue siue in corpore nescio confundatur Nos uero apostoli recordemur dicentis dominus scit Et Paulus quidem usque ad tertium caelum extra corpus nescio raptus est ibique auditis uerbis ineffabilibus descendit Antonio autem usque ad aerem sublato post colluctationem liber conscensus apparuit habebat etiam istiusmodi donum si cuius rei sedens in monte ignarus fuisset et eiusmodi secum inquireret notionem oranti ei a domino reuelabatur et erat secundum quod scriptum est doctus a domino Denique cum a fratribus haberetur iste tractatus et ab eo sedule scisitarentur+ quemadmodum se post corporis sarcinam anima gereret quique ei locus post exitum concederetur proxima nocte uox de super nomen eius inclamitans ait Antoni exurge exi et uide Qui exurgens egressus est Sciebat enim quibus respondere deberet Eleuatis ad cadum oculis uidit quendam longum atque terribilem caput usque ad nubes atlolentem \'idit etiam quosdam pennates se eleuare cupientes ad Cffilum atque illum extensis manibus prohibere transgressum e quibus alios apraehensos elidebat ad lerram Alios frustra retinere nitens dolebat super se ad caelestia
proferri
: :

menta
:

fallacibus

:

:

:

.

:

:

:

:

||

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

.

:

.

:

.

.

:

:

:

:

transuolare
40

i5

uictoresque tribuebant Slalimque ad Et tunc coepit illuminato corde intelligere animarum esse conscensum qui et sibi et diabolum prohibentem retinere obnoxios et in sanctorum quos decipere non poterat cruciaretur uolatu his uisionum incitalus exemplis quottidie ad meliora crescebat Neque uero id quod sibi reuelatum fuerat causa iactantiic fratribus indicabat sed cum orans iugiter dei laudaret auxilium interrogantibus compellebatur dicere nec spiritales filios pura in
:

maximum gaudium mixtum niiurori uicti eum uox facta e>t Animaduerte quod uides
et
: :
:

:

:

:

.

:

:

:

:

christo

relatio et
ille

anima ocultare quicquam uolebat di signorum prajsertim cum eiusmo amoreni ministraret proposito et fruclum laboris ostenderet Nunquam
:
|

:

aut ira subila concilatus patienliam rupit
clericos usque ad

:

Nam omnes
50

ultimum gradum

aut humilitalem erexit in gloriam episcopis ante se orare compellens
. :

quoque alque pnesbyteris quasi humilitatis discipulus ad benedicendum
submitlebat
.

55

se caput pro adiutorio eorum eis pra^sentibus dispularet ad orandum dominum sibi prcTponebat non erubescens et ipse dicere Nam et interrogabcit frequenter eos cum quibus erat et si aliquid ab eis necessarium audiret se fatebatur adiutum habebat autem et in uullu magnam gratiam Et admiral)ile a salualore hoc munus acceperat Si quis enim ignarus cius inter multitudincm monachorum eum uidere desyderasset nullo iMdicanle Cci'leris prietermissis ad Antonium currebat Et anima3 puritatem agnoscebat in uultu et per speculum corporis gratiam sanctae mentis intuebatur Nam

Diacones uero qui ad
:

eum
:

ulilitatis

causa ueniebant

:

cum

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

-Xlviir]
:

ANTONIVS ABBAS
:

93

liquido ostendebat se de ctelestibus cogitare semper hylarem faciem gerens sicut Gorde lajtante uultus floret et in ma^rore constituto tristalur Ita scriptura ait iacob cognouit Laban socerum suum insidias sibi machinanlem et dicens ad filias non est patris facies uestri sicut heri et nudiustertius eius Sic Samuel agnouit Dauid laetificatos enim habebat oculos et dentes sicut lac candidos Similiter agnosquia semper eandem faciem inter prospera et aducrsa relinens cebatur Antonius nec frang-ebatur aduersis erat aulem et in uultu et in nec secundis extollebatur Nunquam enim scismaticorum se miscuit communioni antifidei puritate mirabilis
:
:

.

:

:

.

:

.

5

:

:

:

:

.

sciens prauitatem atque transgressionem Nunquam Manichtcis aut aliis saltem amicabilia uerba largitus est nisi tantum ea haereticis qusc eos possent ab iniquitatis errore reuocare Denuncians talium amicicias atque sermones perditionem Sic etiam arrhyanos detestabatur ut omnibus diceret esse animse nec iuxta eos

quam eorum

.

:

:

lo

.

.

:

:

quidem esse accedendum Nam cum uenissent quidam arrhyo nianite reperta eorum post examinationem infedilissima+ secta efTugauit eos de monte dicens multo serpenMentientibus autem arrhyanis aliquando tibus deteriores eorum esse sermones Antonium ita ut se credere hinc ipse admiratus eorum audaciam et iusti doloris commotus rogatusque ab episcopis atque uniuersis fratribus Alexandriam desira ibique arrhyonianitas sermone publico condemnauit ultimam hanc esse cendit
:

||

:

.

:

1j

:

:

:

:

:

praecursorem antichrisli affirmans praidicauitque in populo filium dei non facturam non ex nullis existenlibus sed propria3 et unius cum patre substantiae impium esse dicens uel mente ne creatura aut adoptio aut appellatio uideretur concipere erat quando non erat Gum uerbum dei deus qui est semper patri sit coaeternus quia ex eo natus est patre qui semper est Vnde aiebat Gum arrhyanis Que enim societas luci ad tenebras? Vos fideliter credentes nulla sit coniunctio Illi enim uerbum filium qui ex patre deo est christiani estis creaturam dicentes qui seruiunt creatune potius quam nullo autem interuallo a gentibus seperantur qui est benedictus in stecula Ipsa mihi credite irascuntur elementa et creatori omnes contra arrhianum furorem secundum apostoli dictum congemiscit creatura quod dominum suum per quem omnia in quo omnia facta sunt uideat aggreg-ari haec quantum ad fidem populos roborauerit tanti uiri prsedicatio exprimi non potest laetabantur quippe hostilem et Ghristi inimicam hjeresim anathematizari ab ecclesiai columna Tunc nulla setas nullus sexus domi remansit Taceo de christianis pagani quoque et ipsi idolorum sacerdotes ad dominicum imperium conuolabant dicentes precamur ut hominem dei uideamus quia hoc apud omnes conspicuum erat nomen multum et Antonii Ambiebant quoque saltem fimbriam uestimenti eius attingere sibi uel tactum credentes prodesse quot tunc diabolica obsidione et uariis infirmitatibus liberati quot simulacris exempta sunt spolia ? quanti etiam ab errore gentilium retractti+ nostro iun cli sunt gregi ? Tanti certe ut paucorum dierum spatio et ydolorum superstitione conuersio omnem per annum credentium uinceret turbam exislimantes tfedio illi Prteterea cum irruentem multitudinem comites repellerent conuentum populi fore Ipse tranquilo animo dicebat Nunquid hic coetus daemonum maior est turbis ? Nunquid obsequentium multitudo colluctarum in monte nostrorum cateruis est numerosior ? Accidit etiam ubi cum eum redeuntem circa portam prosequeremur a tergo queedam mulier clamitaret dicens Expecta homo dei filia mea ne et ego corruens in expecta atrocissimo uexatur daemonio Expecta obsecro terram Hoc audito ad mirabilis senex a nobis admonitus uolens tamen et ipse pauluhaeresim
:

et

:

:

:

20

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

25

:

:

.

:

:

.

:

:

30

:

.

:

:

:

:

.

:

33

:

:

:

|

.

:

lo

:

:

:

:

.

.

:

45

.

lum substitit Gumque appropinquante muliere puella iaceret explosa orauit tacitus lesum et ad comminationem eius statim spiritus impurus egressus est Puella incolumis populus in laudibus dei mater in gaudio fuit ipse autem letabatur quia ad desyderatam solitudinem reuertebatur Erat autem ualde sapiens et hoc in se mirabile habebat quia cum litteras non didicisset ing-eniosissimus et prudentissimus
: : .
.

:

:

.

:

.

:

50

:

:

erat

.

enim philosophi duo gentiles uenerunt ad eum putantes Antonium se posse decipere Erat enim in superiore monte quos cum uidisset paganos intelQuare tam lexit ex uultu et procedens ad eos per interpretem ita co^pit appellare longe ad stultum hominem sapientes se uexare uoluerunt? Illis autem dicentibus non esse illum stultum sed nimium sapientem uigilanter respondit Si ad stultum uenistis superfluus est labor uester Si autem putatis me esse sapientem et sapientiam
Aliquando
et
: .

:

:

:

:

55

:

:

:

:

.

:

94
:

ANTONIVS ABRAS
:
:

[xlviir.

5

10

habere bonum est imitemini quae probatis quia bona conuenit imitari Si eg-o ad uos uepissem uos imitarer Sed quia uos ad me quasi ad sapientem uenistis Estote Abscesserunt philosophi utrumque mirantes et acumen sicut et e""o sum christiani dsemonum expulsiones Alios quoque mundi sapientes similiter qui eum ingenii et teras ignorabat talli disputatione colligauit dicens Resirridere cupiebant quia lit pondete mihi quid est prius sensus aut litterte et quid cuius exordium est an sensus ex literis littere exorientur ex sensu? Illis asserentibus quia sensus esset auctor atque inuentor litterarum ait igitur si cui sensus incolumis est hic litteras non requirit Quis praesentium post hanc coluctationem non exclamauerit ? Cum obstupuerint et ipsi qui uicti sunt tantam in imperito litterarum sagacitatem animi admirantes Neque enim ut solitudine et montibus uersatus atque ibidem omnem exigens uitam agressed iucundus atque affabilis sermone secundum apostoli praecetis et rigidus erat
:
:

:

:

.

.

||

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

15

ptum diuinum sermonem conditum sale proferebat ita ut inuidia careret et amore omnium poliretur Inter htec quasi parum esset his gentilitatem fuisse superatam Tertio uenerunt omnes uiri sa^cularis prudentia? nube ca?cati atque uniuersis philosophiae stuHii cum ab eo quia litteras ignorabat artium suarum estimatione doctissimi diis habemus et niterentur arguta sophismatum rationem exigerent fidei quam in Christo
:
. :

:

:

:

:

:

20

25

30

paululum uoce comprsessa Deinde per interpretem qui eius diligentissime primum ita exorsus est dicens Quid enim pulchrius in grecum solebat exprimere sermonem crucem colere an adulteria? paricidium uel incoestum his quid ue honestius est assignare quos colitis Cum in altero contemptus mortis insigne uirtutis sit in altero Quid melius est dicere quod dei uerbum turpis religio sit obscenitatis magistra ob salutem nostram humanum corpus assumpserit ut societate manens ut erat participesque natura? caelestis efficere nam mortalitatis nos eueheret ad ca?lum ut ipsi asseritis diuin^e mentis haustum ad terrena ueneranda summittere et pecudum atque serpentium formis cteleste includere nomen ? Quo ore christianorum credulitaet coepisse tem audetis irridere dicentium christum filium dei sine detrimento sui mansisse quod fuerat Cum animam ipsi de ca^lestibus et quod non erat esse detrahentes non tantum hominum sed et serpentium et peccudum soleatis sepelire
inlerrogatione de diuina cruce
illudere inter silentium
:

eum

:

eorum miseratus est errorem
:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

|

35

40

christiana credulitas pro salute mundi dominum uenisse testatur uos corporibus christiana fides quae uero innatam animam prtedicantes ultro citroque transfertis consequenter incarnationem dicit deo omnipotentiam claimentiamque ueneratur ut non euacuaret incarnato di^nitatem dei ^os qui fuisse posibilem ita tamen qui animam ex splendidissimo dei fonte manantem turpiter decidisse iactatis mutabilem et conuertibilem eam post sui dimnitionem^ auderis asserere iam illam quoque naturam dominam sa^culorum per animas contumelias impia lingua temeratis Imago enim qu£e secundum uos naturalem sui similitudinem retinet auctoris cui una est ex qua defluxit eademque substantia humilitates proprias et iniurias consequenter ad suam orig-inem remittit Igitur animaduerte* contumelias animarum ad patrem earum per uestram blasphemiam rednndare+ Crux Christi domini nostri uobis ut appellatis ing^eritur Interrog-o qua? hic est religionis obscenitas ? Non ne
:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

.

.

:

potius est crucem aut alicuius generis mortem ab iniquis hominibus illatam patienter sustinere quam miseros plang-ere post hos uagos incertosque decursus? Pudeat quaeso
:

45

uos insidiarum typhonis Pudeat salurni fuge et deuorationis crudelissime liberorum Erubescite parricidium louis et incoestum erubescite raplum eius et ortum mulierum atquc puerorum Ille sicut uestri fingunt poetie ad explendum immanissime libidinis furorem molles dedit in amore uagitus Ille in Daneas fluxit sinus ipse amalor et prelium Ille modulans ales ledies petunt^ amplexus Ille in proprium sae.

.

:

:

:

:

:

.

50

uiens
tis
.

regium puerum ministris auibus polluit Ha?c uos creditis HaiC Ilec sunt nostrum ornamenta templorum Ego precor pro uestra salute

sexum

:

.

.

coli.

.

no-

55

cunsta ? An nihil credendum est in libris christianis ? Si nihil nec crucis quoque cui detrahilis nomen agnoscitis credenda Si autem uniuersa sunt Cur cum iisdem libris crucis resurectio non copuletur? Passionem diuinam stolido laceratis eloquio et non statim iungitis ca^corum uisum surdorum auditum
stra dicta pensate iudicio
.

^

.

||

:

:

:

:

Claudorum cursum

num

fugas

:

emundationem resurrectionem mortuorum
:

leprae

:

seruiens ambulanti deo suo
et
:

:

omnia

scripturis quas impulistis inserta sunt

daemoHaec defunctorum reditus ab inferis etisdem uoluminibus continentur prae:
.

mare

-l'J

ANTONIVS ABBAS
:

95
:

conia in mortis maiestate dedecora
inuenietis illico et

deum uerum

esse
:

naturam

.

Vestram tamen nobis

si

odio qiio imbiiti estis abiecto lesum et salutis liuinciiue Ira^nlem assumpsisse non pudet narrate reHf(ionem Sed quas error
:
:

Quam ob rem

de tanta rerum fa'ditate atque uecordia nisi forte fabulosasasserilisdeorumuestrorumetobscenitates el credulilates el mortes allegoricis liberum raptum terram uelaminibus Semiclaudum Vulcanum debilcm ignem
infelix poterit referre culturas
: :

5

:

.

lunonem

:

Aerem
:

.

Apollinem

:

Solem

.

Dianam

:

Lunam
:

.

Neptunum
.

:

Mare

.

et

libidinum principem louem ajtherem interpretantes Ncc post hanc excusationis prosed creaturas contempto creatore suscipitis cacitatem deum Qiiod si pulchritudo sui traxit uenerationis modum uos elementorum ad fas erat custodire et o])ortebat imitari tantum nec colere ne factura? ueneratio creatoris esset iniuria Nam istiusmodi quam uos sequimini ratione pra^postera et Architecti honor migrabit ad domum et medici ad remedia scientia conferetur Omnium quoque artificum merita uel laudes ad operationem transferentur Quid ad ha3C dicitis ut agnoscamus quai sit crucis ridiculae uobis ignominiosa confessio ? Hac disputatione conuerlentibus inter se philosohis^ oculos simulque musitantibus subridens Antonius rursum per interpretem Elementa quidem ut memoraui ex conspectu ipso suam comprobant seruitulem ait Sed quoniam uos obseruatione dialectica necessaria ut putatis quax{ue colHgitis Hoc quoque artificio etiam nostram religionem compellitis affirmare Respondcte
:

lo

:

:

:

:

:

:

:

:

1j

:

:

.

:

Cogni tio dei quemadmodum manifestius approbatur per lectionem uerboan per operationem fidei? Et quid antiquius est operatio fidei an disputatio per argumenta procedens? Illis autem respondentibus firmiorem sermonibus opeet hanc liquidam de deo cognitionem bene esse rationem esse et ipse dixisse quia operationem quse ex fide descendit diaconsensit animi gereret afTectus lectica uero disputationem ex artificio componentium sumpsisse compositionis exorGum ergo ait operationem fidei animo sitam quis habuerit superflua erit dium uerborum compositio per quam conceptam sensui nostro credulifatem temptatis
mihi
:
|

20

rum

:

:

:

:

:

:

:

25

.

:

:

euellere

:

et

tamen

saepe uestras explicare negligentias

non

ualetis
.

.

Ita solidiora

sunt mentis opera

quam sophismatum

fraudolenta conclusio

Nos Christiani mis:

terium

uitae

nostre non in sapientia

quae nobis a deo tributa per christum est quae quottidie
ignaris ad dei cognitionem eius

mundi habemus reposilum sed in uirtrte+ fidei Hanc orationis me?e ueritatem rerum geruntur ordo commendat nobis imperitis et litterarum uestrarum
:

30

:

solum uerba

sufficiunt

.

Ecce nos tot
.

gentilitatis gre-

orbem quottidie propagamur Vobis autem post aduentum domini nodosa^ sophismatum defecere uersutiae Ecce nos Christi fidem simplicem docentes ydolatriam debellauimus et prciedicatione ignominiosa^ crucis aurala templa ceciderunt Vos si potestis ostendite quibus contestatione uerborum gentilitatem Christo praeponere suaseritis per omnes terras iam uerus dei filius Christus est agnitus Nihil eloquentia sophismatum nihil disputatio philosophite multitudini potest obesse credentium Crucifixum nominamus et uniuersi d^emones quos uos ut deos colitis rugiunt atque ex obsessis corporibus ad primum dominica* crucis signum
gibus abstracti in uniuersum
. :

33

:

:

:

:

:

.

:

40

:

fugantur

Vbi sunt illa fabulosa oracula Vbi a?gyptiorum Incantationes quo profecere magorum carmina? certe tunc uastata sunt omnia cum de sua cruce mundo christis+ intonuit Nihilominus uos prsetermissis debilitatorum cater uis gloriosam dei mortem irridere conamini Illud quale autem est quod nunquam infestatione regali concussa gentilitas immo sa^culo cara et hominum pra^sidiis fulta iam corruit ? Famuli Christi quo plus punimur eo magis assurgimus et floremus A^estra simuChristi autem lacra qua^ ornatis quondam septa parietibus uetustate colapsa sunt doctrina quse uobis stultitia uidetur et ludus licet tyrannica persequentium principum temptamenta pertulerit licet uariis sit incursata terroribus nullo terrarum orbe concluditur nullo gentium barbararum fine prohibetur Quando enim diuiuie scientiae tantus splendor illuxit? Quando tot simul conuenere uirtutes ? Continentia in matrimonio martyrum pro domino gloriosa conVirg:initas in ecclesia floret
. :

:

:

:

||

.

45

:

:

.

.

:

:

:

5o

:

:

:

:

Cur interim uos inter tantos uerarum rerum lucem tenebrosis uirtutum choros sillogismorum ra^tia tenditis et non in ut dixit doctor noster conamini argumentationibus obuoluere? Ecce nos qua? uerborum affirmationem gentifi persuasione sed in fide apertissime suademus
stantia
:

quorum omnium Crux

Christi principium est
:

.

55

:

:

:

praeuenire consueuit

.

Assunt quippe sapientes a diemonibus uexati

:

quos cum

in

:

96

ANTONIVS ABBAS
perduxisset
:

[If-

5

10

15

20

25

30

35

uerba repetiuit dicens Nunc uos colligationibus uestris et quo Sin autem non potestis uultis malefico carmine deos uestros quos putalis expellite et statim crucifixi creduet ad Christi trophea confugite uictas summittite manus Dixit et inuocato nomine lesu cum uitale lilatem maiestatis potentia consequetur una cum expulsis da^monitrinitatis pncsisset in frontibus si^num in sacro numero Expauerunt enim stubus uana pra?sentium philosoforum confutata est sapientia Cui post tantum ing-enium afflueret signorum diuina largitio At pentes hominem usus est alTatu reciproco Et ait Nolite ipse uniuersa Christo qui curat ascribens me putare his sanitatem dedisse Christus per seruos suos ista facit mirabilia Crequia deo deuota fides non eloquentije inanis tumor talia et uidebitis dite et uos Confugite ad crucifi xi legem nosque eius imitamini famulos et si"-na mereatur fide conlenti nulla deinceps SKCularis imprudeniia? arg-umenta qua?ratis scientise miro philosophi stupore perculsi et honorifico salutatu Ilaclenus Antonio dicente Hoc uero in ab eo recedentes muUum eius sibi profuisse confitebantur conspectum hominem in extremo mundi limite conditum et fauor principum eo mirabiie est ut Nam et Constantinus augustus et eius liberi Consel omnis celebraret aula reg-alis tans et Constantius talia cognoscentes crebris ad eum quasi ad patrem missis litteris obsecrabant ut reciprocis eos scriptis exhilararet At ille ipse eiusmodi permanens fuerat nec salutatione principum et antequam littera? ad eum uenirent qualis Reges tanquam non acceptis litteris conuocans monachos aiebat et mouebatur Qua3 hic chrislianis admiratio adhibenda est Licel sa'culi ad nos epistolas miserunt enim diuersa sit dignitas allamen eadem nascendi moriendique conditio est lUa uero sunt ueneratione omni percolenda lUa toto animi afTectu retinenda quod deus hominibus legem scripserit quod per fiHuni suum propriis ecclesias ditauerit eloquiis Qua^ monachis est ratio cum epistolis regum ? Cur accipiam litteras quibus nesciam ut consuela reddere salutationis obsequia ? Ig^-itur rogatus ab uniuersis fratribus Christianos reges suis littteris^ refrigeraret ne scilicet per silentium eius exasperarentur ad susceptas epistolas conuenientia rescripsit Laudauit primum quod Christum ne magnam putarent regiam potestalem ne deinde saiutaria persuasit coierent pra'sentis carnis imperio lumentes et se homines esse nescirent et iudicandos a Chrislo obiiuiscerentur Ad postremum clementia? circa subiectos et iustitia? cura?que inopum admonuit atque unum sempiternum regem esse omnium sa?cuIorum lesum Christum epistolis testatus est Ilis litteris principes susceptis UEehementissime Ia?tabantur Sancta quoque apud cunclos Antonii flagrabat opinio ita ut eius se fiiios Magna et enim cum aduenientibus afFabiiitas omnium in se cuperent nominari studja conuerterat Postquam ergo gentiies confutati fratres ab eo reg-es admoniti ad interiorem montem et ad rigorem soiitum regressus sunt consoiatione reieuati est Ibique sa'pe cum introeuntibus deambulans ac residens stupebat sicut in ut Danieie scriptum est et interiectis horarum spatiis consequentia respondebat

medium

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

.

|

:

:

.

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

.

.

:

.

||

.

:

:

:

:

:

:

:

40

inteiligeretur aliqua reuelationis uidisse secreta

.

Nam

et in

monte positus ea qua?
:

in
.

45

egypto ionge gerebantur pra^uidens episcopo Serapioni ibi constituto narrauit Lamentabiiis sequitur uisio et omnium iachrymarum fonte plangenda Cum enim fratribus circa se sedentibus operaretur intente iixit ocuios in ca?Ium gemens atque suspirans Et post aliquantum spatium reuelationis inceptai nimio dolore contremuit Et statim fixis genibus ante dei uuitum prouolutus orauit ut claBmentia sua futurorum euerteret sceius Succedunt orationi lachrinicT metus ingens inuaditpra^sentes ut exponeret uisionem ol3secrant tanta^ caiamitatis Singultus occupat uocem iingua Iketibus pricpeditur et in medio conatu sermo interrumpitur ^'ix tamen cum uociferatione iucluosa ait Melius erat fiiioii impendens piacuium cita morte lucrari
: : :
. :

:

.

.

:

.

:

:

50

Sic incipiens

rursum iaclirymis uincitur
inquit

:

et

erga suspiria tandem pectori
et

commodans
.

uocem

55

inauditum sa'culis imminel nefas homines iumentis simiies Christi sancta diripiunt \'idi enim aitare domini muiorum circundatum multitudine qui crebris calcium ictibus omnia dissipabant IIa>c enim causa gemituum quos audistis Et facta est uox domini dicens Abominabitur aitarium meum Nec mora uisionem sequitur eirectus Nam post annos duos sa?ua arrhyanorum erupit insania Tunc ecciesiarum rapina; tunc diuinorum temeratio uasorum tunc poliutis ethnichorum manibus sacra poliuta sunt ministeria tunc paganorum opificum praesidia aduersus
:

Magimm
.

quoddam

et uniuersis
:

Magno

fides cathoiica turbine subuertitur

:

.

:

:

:

.

:

.

.

.

.

-lll

ANTONIVS ABUAS
:

97

Christum comparata cum assumptione palmarum quod ydolatria^ apud Alexandriani est ad ecclesiam pergere compellebantur Ghristiani et^ arrhyanorum populi insigne crederentur Propter scelus horret animus replicare qua; sunt gesta uir|^inum matronarumque ereptus est pudor sang-uis ouium in Christi templo fusus ueneranda Baptisterium pro uoluntale {^entilium pollutum est respersit altaria Nihil defuit ut monstrauit eilectus quod calcitrantium mulorum indisciplinatio uisionis ueritati arrhyanorum esset impietas Sed istam tristitiam consequentis reuellationis prospeEt ait Nolite lilioli mei a re penitus uos cedere Vnde enim iraritate solatus est sic rursum miserebitur tus est dominus et suum cito ecclesia; recuperabit ornamentum eosque qui in persecutionibus iidem domini seruauerint solito uidebitis lieuertentur ad foueas suas serpentes et religio lon^ius propagafulgore lucentes tantum uidete ne fidei uestraj sinceritas arrhyana labe sordescat Non apobitur
|

:

.

:

.

:

.

:

5

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

lo

.

:

:

:

.

stolorum sed da?monum et patris eorum diaboli ista doctrina est Ob id per insipientiam iumenti similis peccudum eorum expressus est animus Ilucusque Antonius Sed nos minime conuenit diffidere tam grande miraculum per hominem potuisse porSaluatoris est enim promissio ista dicentis tendi si habueritis iidem sicut granum dicetis huic monti transfer te transferetur et nihil impossibile erit uobis sinapis Et iterum amen amen dico uobis omne quod petieritis patrem in nomine meo dabit Ipse enim suis discipulis et uniuerso credentium gregi uobis Petite et accipietis nunc subiectionem da^monum nunc uariarum iniirmitatum pollicens curationem aiegratis date Nunquid suee uirtutis imperio curabat Antonius bat Gratis accepistis
. .
.

15

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

20

:

:

.

ipse?

Nunquid

suae possibilitatis arbitrabatur esse
:

:

quod

fecerat orationibus

?

Non

daemones morbique cesserunt sed ad Ghristi dei nostri nominationem uniuersa perfecta sunt Nemo sapientum sanitatum admirationem ascribat semper Antonio sed domino lesu qui solitam erga crealuras suas exhibens beniuolentiam nunc quoque per electum famulum suum indulgenter exer cuit Antonius tantum Sajpe autem et contra orabat et ob uitee eius merita cuncta dominus largiebatur uoluntatem ad exteriorem montem a fratribus perducebatur Et cum iudices qui ad interius archisterium propter asperitatem itineris et obsequentium multitudinem et et quesierunt horridam solitudinem non poterant peruenire ut eius fruerentur aspectu nec impetrare possent quia molestissime ferebat uexationem discursuum ad eum destinaipsos catenatos quos aut noxietas aut uigor publicus constrinxerat bant quorum flaetibus superatus scientes tales ab Antonio non posse contemni pertrahebatur ad exteriorem montem agnoscens laborem suum utilem miseris esse Suadebatque iudicibus qui eum inuitauerant ut in sententiam proferendam et odio nec ignorare eos debere quod scriptum est et g-ratiae dei timorem anteponerent Quocumque iudicio iudicaueritis in eo iudicabitur de uobis Et tamen inter medios sermones carae sibi solitudinis recordabatur Post coactam itaque praesentiam quam duces preces etquod uerius est miserorum flcctus extorserant post salutaria monita Post eorum commendationem quorumdam uero et absolutionem postulanti duci ut non posse ibi diutius morari Paulo largius eidem suam pra3sentiam ingereret ait grato usus exemplo quod sicut pisces ex aqua extracti mox in arenti terra moriunlur ita et monachi cum ssecularibus retardantes humanis stalim resolui confabulationibus Ob id erg-o inquit conuenit ut pisces ad mare ita nos ad montem festinare ne tardantibus nobis aliqua proposiii succedat obliuio pro tanta hominis sapientia dux miratus iustam de eo tulit ueramque sententiam dicens uerum dei istum esse famupraeceptis
: : :

:

25

||

.

:

:

:

:

:

:

30

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

35

:

:

:

:

:

.

:

:

40

:

:

:

:

.

:

:

:

.

45

:

lum nec in rustico homine potuisse tantam inesse aliquando sapientiam nisi diuino amore regeretur Prseterea cum Valachius qui sub Nestorio praefecto Alexandriae dux
:
: .

Egypti fuit sequeretur

Ad eum

arrhyanae iniquitatis studiosissimus fautor ita Ghristi ecclesiam perut animo uesano uirgines monachosque nudatos uerberaret in publico Antonius litteras misit quarum ista sententia est Video iram dei uenien-

homo

:

50

:

.

|

lem super te Desine persequi Ghristianos ne te ira occupet quae proximum iam atque in eam execrans et irrisit tibi minatur interitum Legit infelix epistolam proiiecit in terram portitores quoque multis afficiens iniuriis Antonio talia renunciare prsecepit Quoniam tibi cura magnopere monachorum est etiam ad te mei uigoris transiet disciplina Sed confestim minitatorem oppressit supplicium et post quinque dies os effrenatum ultio diuina compescuit egreditur enim ad primam mansionem Alexandri^e quse appellatur Cereum cum supradicto eegypti praefecto Ne.
: : .

:

:

.

:

:

55

.

:

.

:

7

-

gg
slorio
:
.

AXTONIVS ABBAS
:

[ll'

Veheuntur equis omnes quos inter Balachii equus erat quos mansuetissimos Cuni igitur pariter solido sibimel equi alluderent mitior horum quo Nenutriebat ac sic in eum Balachium decussit in terram storius uehebatur morsu repentino
:
.

:

5

10

15

20

25

30

35

40

atque corrosit ita ut statim perlatus ad ciuitatem post uniuersique cognoscerent minarum ab Antonio prtedictatertium diem moreretur rum effeclum quantocyus consecutum di<?no persecutoris fine completo Ceeteros ut oblita saeculi dig^nitate remotioris ad se uenienles mira cum modestia admonebat qui autem maiori potestate premebantur et non Si uitee beatitudinem appeterent ut ipse pro illis pati uideita eos obnixe defendebat obtinere iusticiam poterant multi magnis diuitiis et altiori utilis fuit praeclari senis oratio Multis retur iniuriam eradu militia? derelicto eius haerere curriculis cupiebant Et ut infinita breui sermone compreehendam bonum a?f::ypto medicum Christus indulserat Quis non tristitiam apud Antonium mutauit in ^'audium? Quis non iram uertitin pacem? Quis non orbitatis luctum non ad eius lemperauil aspectum? Quis non ma^rore paupertatis quo pnemebatur abiecto statim et diuitum despexit opulentias et in sua laetatus est paupertate?Quis post lassitudinem monachus non eius uegetatus est hortamentis? Quis tu pudicitiae amator fuit? adolescens aetatis ardoribus succensus non ex eius admoni medela rediit ? Quis inimici co^itationibus distractus Quis uexatus a diabolo sine non ca'ca tempestate sopita sereno regressus est animo? sciebat enim quo quisque laboraret incommodo et ex uitae meritis discretionem spirituum agnoscens adhibebat morborum prout uulnera erant sanitatem Vnde elTectum est ut post eius doctrinam omnes diaboli panderentur insidicT? Multe quoque ad eius conspectum desponsate puelke ab ipso pene thalamo recedentes in ecclesi^e matris gremio consederunt et uniuersarum gentium Quid plura? Totius orbis homines ad eum confluebant NuUus se frucontra da^mones uirum conspicere gestiebat uarietas belicosissimum omnibus delectabile alque iucundum laboris comerstra illuc uenisse conquestus est sicut rei probaFatigatio enim itineris emolumentum uialici reportabat cium fuit communi uulnere orbitatis excepto Nam post resolutionem eius quasi uit elTectus proprium singuli luxerunt parentem Quis autem finis eius uita? fuerit dignum est quia et hoc in eum imitabile et uos cum desyderio audire et me commemorare cunctis fuit iuxta consueludinem ad uisendos fralres qui in exteriore monte erant ita exorsus est Vltiibique a diuina prouidentia de sua morte condiscens uenit mam filioH patris audite sententiam Non enim arbitror quod in hoc saeculo iterum nos uisuri simus Cogit conditio natune ut post cenlenarium numerum quem annis Ita locutus audientium pectora contristauit quinque superj,^redior iam resoluar gemilus hichryma?que dicta merentia consecuta sunt Amplexabantur eum uniuersi At ille tanquam alienam deserens ad propriam quasi iam de steculo recessurum patriam proficiscerelur mag^na cum la'ticia pnvcipiebat desidiam instituto non debere ut antea prtedixerat a sordidis cogitased tanquam quottidie morituros surripere custodire et omnem iemulationem ad sanctos quosque conuertere tionibus animam Ad scismaticos uero ne prope quidem accedere Scitis enim aiebat eorum antiquam
inhians femora eius lacerauit
: : : :
.

:

.

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

||

:

:

:

.

:

.

:

:

.

.

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

peruersitatem

:

Neque cum arrhyanisincommunio
est
.

45

50

Ilis eliam illud pro arrhyanorum et militianorum pug^nare nequitia Facile interim ita a Christi discedere ueritate Mortalium illam esse defensionem nec diu Custodienda est filioli pia falacem permanere posse phantasiam Quapropter aiebat quam et scripturarum lectione et crebro iides in Christo et patrum religiosa traditio finito sermone fratres eum ua^hementissime mea3 paruitatis didicistis admonitu retardabant gloriosi patris cupientes termino decorari sed multas ob causas et silenpriccipue tamen ob pra?sumptam a^gypti consuetudinem contratio demonstrabat Mos et enim cCgyptiis est nobilium et precipue bealorum martyrum corpora dixit linteamine qnidem obuoluere et studium funeri solilum non negare terra uero non abscondere sed super lectulos domi posita reseruare hunc honorem quiescentibus reddi ueteratcX^ consuetudinis uanitas tradidit I)e hoc Antonius episcopos saepe pre:

iam omnibus manifesta

neiungamini quiaimpietaseorum addebat nullum debere christianum cum
:
|

sa?culi uiderit polestates

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

55

ut populum ecclesiastica contestatione corrigerent et laicos uiros ac mulieres rigidus ipse conuenit nec legitimum hoc esse dicens nec deo placitum quippe cum patriarcharum et prophetarum sepulcra quie ad nos usque perdurant hsec facta conuincerent Dominici quoque corporis exemplum intueri iubebat quod

catus est

:

:

:

:

.

:

-1"'']

ANTOiNlVS ABBAS
:

99

in sepulcro posilo lapide iisque ad resurectionis his
:

diem tertium clausum fuit Atque modis uitium circa defunctos icgypti et si sancta essent corpora coarguebat Quid maius aut sanctius corpore potest esse dominico quod iuxta consuetndicens dinem gentium CcDterarum humo conditum est ? ILec iusla persuasio multorum insitum euulsit errorem et repositis in terra cadaueribus deo gratias pro bono ministeMeluens i{^itur consuetudinem supradictam ne eodem etiam circa se rio retulerunt laberentur errore celeriter uale monachis dicens qui contluxerant ad amicum uirtutis habitaculum reuersus est Post autem menses paucos cum mediocre incommodum senilia membra turbasset uocatis ad se duobus fratribus quos ibidem ante quindecim annos modico interuallo seiunctos iustituerat quique ei iam seni coeperant ego quidem filioli secundum eloquia scripturarum palrum gradior ministrare ait uiam iam enim me dominus inuitat iam uidere cupio ca^lestia Sed uos o filioli ne tanti temporis laborem perdatis repente Hodie uos reliuiscera mea admoneo giosum studium arripuisse arbitramini et quasi uoluntatis coeptce fortitudo succresceret uarias daemonum nostis insidias uidistis eorum impetus feroces et uires elfeminatas lesum suspirate et credulitatem nominis eius uestris ligite mentibus et Mementote etiam admonitionum mearum a certa fide uniuersi demones fugabuntur
:

:

:

:

5

.

:

:

:

:

:

||

:

:

lo

:

:

.

.

:

.

:

:

.

15

:

:

:

.

et incertae conditionis

.

Vitam quottidie ancipitem
.

retractate

:

et caeleste uobis prae-

mium

cunctamine tribuetur Scismaticorum quoque et hcereticorum uenena meum circa eos studium sectamini Ghristi sunt inimici uitate Scitis ipsi quod nullus mihi pacificus sermo quidem cum eis aliquando fuit propter prauam eorum uoluntatem et pertinax contra Christum bellum Ideo hoc autem magis estote solliciti ut pra^cepta domini seruetis ut post mortem uestram sancti quique quasi notos et amicos in eeterna uos recipiant tabernacula Htec cog-itate hccc retegite haec sapite Et si qua mei uobis cura si qua patris memoria est si mihi uicarium reprajstatis afTectum nullus ad aegyptum meas perferat reliquias ne ne uituperati ut nostis a me exitus etiam circa me uano corpus honore seruetur huius enim rei gratia maxime huc sum reg-ressus Vos igitur seruentur obsequia humo tegite uos patris operite corpusculum et illud quoque senis uestri custodite mandatum ut nemo pneter uestram dilectionem locum tumuli nouerit Confido in domino quia necessario resurectionis tempore hoc corpusculum resiliet incorruptum Vestimentorum aulem meorum sit ista diuisio melotem et palHum tritum cui semper iaceo Athanasio episcopo date quod ipse mihi nouum detuderat+ Serapion episcopus alium accipiat melotem Vos cylicium habetote uestimentum et uelate uiscera mea Antonius enim migrat et iam non erit in praesenti saeculo uobiscum extendens paululum pedes Et cum uerba finisset exosculantibus eum discipulis mortem laetus aspexit ita ut ex hilaritate uultus eius sanctorum angelorum qui ad perferendam animam eius descenderant pnesentia nosceretur Hos intuens tanquam amicos uideret animam exhalauit et additus est patribus secundum testimonium scripturarum Seruauerunt uero mandata discipuli Nam inuolutum corpus ut pra?ceperat humo operientes et nemo alter praeter eos usque ad hunc diem ubi conditus sit nouit Legatarius autem Antonii benedicti qui tritum pallium cum meliore imperio eius meruerat accipere Antonium in Antonii muneribus amplectitur et tanquam magna heereditate ditatus la^tatur per uestimentum imaginem recordatur quae licet sanctitatis ista principia meritorum Hic Antonio uita3 terminus fuit qualiter parciore ut ita dixi sermone narrauerim his potestis aduertere tamen ex a pueritia homo dei ad senectam usque peruenerit quod omni delectatione calcata nec langori nec longte quicquam aetati aliquando concesserit Magis autem a?qualitatem propositi tenens nec uestimentum mutauit nec pedes lauit nec escam sectatus licet paululum ob est molliorem Oculorum quoque acumen et numerum dentium eetatem uiderentur attriti pedum incessum totius etiam corporis firminec non et ut lautorum corporum tatem ita contra iura naturce meritorum gratia custodiuit Hoc etiam quae balneis atque deliciis confouentur hilarior eius caro uideretur fratres quod per omnes prouincias amor eius famaque uolitauit quem nec librorum disseminatorum oratio luculenta nec mundauce sapientioe disputatio nec nobilitas Cui omnium ore est ascribengeneris nec opum infinita congestio commendauit deuotum eius animum erga suam praedum nisi Christo cuius hoc donum est? qui uidens maiestatem hominem pene alio orbe caelatum et inter tantas po situm solisine
. .
. :

20

.

:

:

.

:

:

:

:

:

25

:

:

:

.

.

.

:

:

.

30

:

.

:

:

|

.

.

:

.

:

:

35

:

:

:

:

:

:

.

:

40

:

.

:

:

.

.

.

:

45

:

:

:

.

:

:

.

:

50

:

:

:

.

:

55

:

:

||

100

AxNTONIVS 0. M.
:

[In^ -

Illyrico Italia? Galiae Hispaniae demonstrauit ut in exordio promiserat est Roma3 famulos suos licet nolentes nobilitare consueuit qudd

ludines Africse
:

:

:

.

:

ipsi

etiam quae urbium caput
:

.

Creatoris est ista benignitas
:

ut uirtus possibilis nec extra
:

5

et humanam esse naturam sanctorum doceatur exemplis nem ex fructu laboris optimus quisque impleatur Hunc
.

ad beatae uitae imitatioitaque fratribus librum

ut agnita fidei uita sublimum christianorum et monamat^nopere legere curate quod saluator noster lesus Ghristus olorificantes se glorificant^ chorum sciant et seruientibus sibimet non tantum regna caelorum sed etiam hic in ipsis mentium
:
:

:

secretis latere cupientibus
10
:

fame

tribuit dignitatem uel nobilitatem
.

:

scilicet et ipsi

fruantur laude meritorum et ca-teri eorum prouocentur exemplis Sin autem necessarium fuerit et gentilibus legite ut uel sic agnoscant quia dominus noster lesus Christus non solum est deus dei filius sed etiam his qui eum soUicite collunt et in eum fideliter credunt hanc dedit potestatem ut daemones quos illi deos arbitrantur
:
: :

:

:

15

conculcent atque eiiciant deceptores scilicet hominum et totius coruptionis artifices Depositus est sanctus Antonius sexto decimo calendas februarias
:

.

.

YITA BEATI AXTOXII COXFESSORIS ET+ ORDIXIS MIXORVM
In hispania urbe

.

Mixbona

:

quie

ad occidentalem regni portug-aHfe plagam in
:

20

pra^g-randis ecclesia fabricata extat in qua extremis pretiosum beati \'incentii martyris corpus honorifice quiescit a cuius occidentafium ualuarum liminibus uenerabiles beati Antonii parentes non longe commorantes felicem hunc in primo iuuentutis flore filium genuerunt quem Ferdinandum in sacro bapliterra^ finibus sita est
:

qua^dam

:

:

smatis lauacro nominauerunt et in eadem ecclesia educandum et litteris imbuendum tradiderunt Gui dum post annos pueriles simpliciter domi transactos fallax mundi
.
|

species ac petulantia carnis suggererent
2b

:

nequaquam

concupiscentiae frsena laxauit

:

sed uoluntate soli deo seruire disponens euidentius id processu temporis opere declaSpretis namque mundi et carnis illecebris ad quoddam coenobium ordinis rauit
.

sancti Augustini priefatai ciuitati

uicinum

se contulit

:

ibique deuotus habitum reU-

gionis assumpsit
bria

.

\'bi
:

dum pacem

pectoris eius importuna carnalium

amicorum

fre-

30

35

io

15

duobus annis ad sanctae crucis de Golimmonasterium transuolauit Ad quod tandem ob morum ipsius grauilalem uix ueniam superioris obtinuit quo ad optatam mentis quietudinem obtinendum perueniens quod tantum ibi in omni reHgionis perfectione profecit translatio sui facta leuitati cordis imputari non potuerit PropeHebat autem iam spiritus quodam futurorum pnesagio ad diuinarum studia Htterarum in quibus iugiter meditando non solum quaHter in agro aHeno uitia extirpando uirtutes insereret sed semetipsum soHicite primitus excolendo cognouit uerum etiam quaHter fidei normam astrueret ac confularet errores firmissimis patrum sententiis se muniuit atque ita factum est ut iHo aspirante qui interuaHo temporis in docendo non indiget non multo post uir dei sapienti;e spiritu plenus esset Funditur interea apud Marochium sanguis innocenlium a prophanis dum ibidem conti-a ipsum desa^uiens in fratrum minorum necem gladium exerit rex immanis ubi et plurimis claruit prodigiorum indiciis quoniam is qui de ca^lo descendit pro quo passi sunt morientium merces factus est uita^ panis Quorum uenerandas reHquias uir quidam clarus nomine Pelrusinfans a Marochio deferens per ipsorum merita sui ipsius a grauibus periculis Hberationem celebremque eorumdem passionis ordinem diuulgauit cuius et auribus Ferdinandi non inaniter facti rumor insonuit Nam subito Eiephanlis more ad pradium ex aspectu sanguinis animati ita totus a fidei feruore surripitur Ghristique iniuriam et martyrum necem miranda in se
quentia perturbaret
peractis ibidem ferme

aHud sciHcet

eius ordinis

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

II

:

compassione retorquens
50

nihil se prorsus reputat agere nisi et ipse tyramnicae ferooccurrens eandem pro Ghristo cum pra^fatis martyribus palmam obtineat FeHx iste quem non formidine morlis gladius persecutoris eneruat sed in meHus ut patebit perfecte caritatis ardor immutat Igitur *stuanti animo quid facto opus sit excogitans habitum ordinis taHter pro Christo defunctorum assumere uitamque
: :

citali

:

:

:

.

:

sequi deliberat

:

ut uel sic efficacius ad

oplatum

fidei

agonem

ualeat pertingere

.

-Iml

ANTONIVS

0. M.
:

101

Gumque fratres iam dicll ordinis prope ciuitalem Colimbriam moram trahentes ad ipsum ex more monasterium die quodam pro eleimosyna petenda diuerterent uidens nequaquam ultra se continere potuit sed benij^ne clam deductis eos domini seruus omnem anirai sui conceptum aperuit Gaudet non modicum ad hoc fratrum pura simpUcitas diemque quo hoc ipsorum gaudium impleatur instituunt quam ob rem Ipse uero pra^lati sui uenia et si difficile obtenta laeti deo gratias agentes abscedunt gaudens ad condictum se praeparat sed et fratres iuvta promissum redeunt eique Ille uero post habitus mutain ipso monasterio suae habitum religionis eum induunt Quidamque ex concanonicis super hoc tionem mox cum fratribus inde recessit grauius se dolere pra? csteris indicans abeunti in amaritudine cordis dixit uade inquit uade quia forsitam^ sanctus eris cui humibter is respondit cum mo+ sanctum Venit ergo ubi simpHcium fralrum congreg^atio audieris deum utique collaudabis qui certe locus sanctus Antonius dicebatur iuxta quod nomen Antonium morabatur ut et sic requirentium ipsum sollicitudinem prima se deinceps appellari ro^abat cautella deluderet eorumque importunitates sub ignoto facilius nomine decHnaret Feruens igitur ut dictum est ad martyrium dum aduersus Christum rex terrae nuUatenus ab hoc proposito quiescere potuit donec tandem iuxta prodesseuit ueniam ad terram Sarracenorum transiuit ^'erum quantumcumque ad heec missam ne niteretur suum tamen in his desyderium dominus non quae dicta sunt conami de quo rex regnantium dominus aliud asensu^" humano decreuit impleuit Nam graui nimis et diutino langore coreptus nihil secum pro uoto prosperum agi- prodonec ipsa necessitate compulsus ad partes fidelium remeare disposuit spexit Cumque nauig^ando ad redeundum in Hispaniam iter arriperet contigit ut in partes Sicilia? uentis non secundis applicaret et sic penitus a proposito se fraudatum conInstabat autem eo tempore fratrum generale capitulum propediem apud spiceret assisium celebrandum Quod ut Antonio perfecte innotuit illuc uti erat debihs et
:

:

:

.

:

.

5

.

:

:

:

.

:

10

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

if)

:

:

:

:

|

:

.

20

:

.

:

.

2')

.

:

Soluto igitur ex more capitulo fratribusque ad sua circumquaque dimissis solus Antonius a nemine petebatur qui sicut erat ignotus de se litteraturae uel cuiuscumque alterius utilitatis habita mentione ad fratrem Gratianum qui tunc fratribus romagnolcC praeerat humiHs accessit rogans ut ipsum a ministro generab petitum colligeret collectumque disciplinis regularibus erudiret quem idem frater Gratianus benig^ne susceptum in romagnolam secum duxit locumque solitudinis requirentem ad heremum montis Pauh transmisit Quo postquam quandam ibi pro optato cellam in crypta semotam a fratribus orationibus congruam repperit quam suis usibus a fratre quodam qui sibi ipsi eam parauerat impetrauit IUic solitariam quantum Hcuit uitam duxit IHic sacris meditationibus Ibi nocturnis contra temptationes spiritum roborans in diuino se amore firmauit
infirmus

utcumque peruenit
:

.

:

:

:

30

:

:

:

.

:

35

:

:

:

.

.

totum dispositioni diuinae commendans sursum firmissima? spei ancoram coHocauit Ibi etiam cibi et aquae tanta corpus abstinentia macerauit ut testibus his qui aderant hora refectionis aHquando rediturus ad fratres nutante prae nimia debiHtate uestigio semetipsum supportare non posset Hic igitur uir dei Antonius cum dono sapienticC plenus esset multo tempore simpHcem inter simpHces uitam duxit Sic arrogantiae fastum humiH corde decHuigiHis solus in orationibus perstitit Ibi se
.

:

jo

.

:

.

nans sub indocti facie sic diu graticT lumen abscondit Licet ei uelut ex premissis patet feruentissimum domus dei zeHim haberet tamen a suo desyderio iam semel diuino nutu fraudatus a semetipso iterum temerariae sibi g-loriae pondus assumere non prcesumpsit donec eo cui se iam tutius commendauerat disponente manifesto post indicio eius in conuentu simpHcium fama creuit Post multum namque temporis inter fratres pro suscipiendis ordinibus missi ad ciuitatem ForHuii confluxerunt Cumque refequos et Antonius necnon et quidam fratres pr^dicatores afTuerunt ctionis hora minister loci prsdicatores ipsos soHicitaret ut exhortationis uerbum ut omnes loqui fratribus adunatis quis eorum proponeret nutu dei factum est renuerent Tunc demum ad Aatonium^ et omnind se ad hoc imparatos asserent idem minister instigante se fortiter spiritu conuersus est cumque de eius scientia
. :

4f)

II

:

:

:

:

50

:

:

:

:

.

:

nihil sibi constaret

:

in hoc opus appellat
:

:

ut proponat in

medium

fratribus

:

quiddei
.

55

quid

illi

spiritus
:

sug^gereret

Ad quod

se

minus idoneum humiliter seruus

respondit

quippe quia exercitatior habebatur in abluendis coquin£e utensiHbus caeterisque huiusmodi uiHtatis officiis quam in exponendis diuinorum eloquiorum

-

102

ANTONIVS
.

0. M.

[Im'

n

plane cum tantam de super gratiam accecodicibus uteretur nullum tamen aliud in eo scientiae perut memoria pro pisset Denique nisi quod pauca tantum litteraliter loquebatur pendebatur indicium Et licet quanta poterat uirtute renitens contraire tamen imperanti non ualuit consentiens cum timore domini primo simpliciter fari inuitus ad extremum tamen
mysteriis
:

Sed quid immorer multis
:

:

:

.

:

crepit

.

Sed cuius lucernam
statuere uoluit
:

dudum

sub modio positam
:

et

nunc super candelabrum

tanta ex progressu sermonis uerborum luculentia tantaque dominus ut nimirum extemporanea oratione mysticarum sententiarum profunditas eluxit Non et uix audisse se talia faterentur cuncti qui aderant uaehemenler mirarentur
: .

10

modica igitur fratres consolatione repleti uenerabantur eum deinceps in uiro reuelatam diuinitus superna? sapieticTe+ claritatem et deinceps in uiro reuelatam nihiiominus Non multo post ad aures generalis humilitatis iam probatc-e uirtutem excollebant
.
.

.

|

minislri res gesta peruenit

:

qui

mox
.

in

publicum prodire Antonium compellens

:

15

officium sibi praedicationis iniunxit quippe qui diuina sapientia pollens

:

Et quidem digne uerbi ministerio traditur pauperum in coUegio primitus pauper spiritu
:

iam probatus

sibi

honorem impudenter non
:

accipit

:

sed uocatus

.

At uero ne
:

facta
.

ex ipsius hoc incolatu pariter et morte probatur diuinitus haec uocatio dubitetur peregrinationis miseria et uita floruit et doctrina quarum Constitutus uero in hac
20

prior idest uita uoluntaria uilitas simplex innocentia curaque discipline commendatur Altera uero quae est doctrina zelo iuncta caritas ueritas et modestia compro.

batur..
uiter

Sed haec omnia quam excellenter
:
.

in ipso claruerint
:

:

quoniam per singula brecunctis aequaliter
:

explicare non possem

tangam tamen succinte
:

quomodo

25

30

oS

!0

Haic siquidem uirtus in ipso ciaruit in oculis omnium annunciauerit ueritatem quae quidem miraculis fortior est quia illa plaerumque fallaciter in uita decipiunt Hic itaque sanctus in doctrinae poculis mirabiliter afluens tanto iustitiae libamine aeque cunctos quod siue magnis loqueretur siue paruulis singulis sua reddebat Nempe qui iam antea calicem passionis tam auido corde ueritatis iaculo feriebat sed miranda nullius magnitudini nec metu mortis pro ueritate cedebat sitierat strenuitate etiam magnatorum tyrannidi resistebat Tanta namque quosdam repraehenut alii pLnerumque clari sibiles ct qui in amplo essent gradu corripuit seueritate et quodam pr.-cdicatores hoc audientes ad intrepidam uiri constantiam trepidarent pusillanimitatis rubore perfusi longe abesse potius quam adesse noIentes+ confusas manu uel ueste frontes obducerent Erat tamen sermo ipsius pro diuersis opportunitatibus semper in gralia sale conditus Erat inquam gratiosus pariter et seueriis^ Sic igitur huius peregrinationis ut audientibus simul amorem ingereret ac timorem incolatus doctrina et uita praeclarus diuinam in sancto uocationem euidentissime probat quam ut in fme patebit multiplex post mortem miraculorum claritas necessaria conclusione confirmat Antonius itaque prae H dicandi auctoritate sucepta"*^ officium sibi iniunctum non segniter exequi studuit sed quietem heremi qua sibimet hactenus inuigilauerat iam tunc in laborem insolitum pro fraterna a^dificatione con. : :
.

:

:

.

:

:

.

.

:

.

:

.

:

:

uertit

praHlicauit

io

r)0

JS5

longe lateque per civitates et rura circuiens uerbum uitae feruentissime c.Tlitusque instructus in omnibus pro diuersitate audientium singulis congruentia sibi proposuit Mirabantur autem in eo uiri litterati tantam ingenii subtilitatem linguamque adeo disertam discurrente autem eo et ob animarum zelum requiem sibi prorsus negante contigit eum ad ciuitatem ariminensem caelitus applicuisse \h'\ cum multos h.Tretica cerneret prauitate delusds conuocato mox totius ciuitatis populo in feruore spiritus praedicare coepit Et qui philosophorum non nouerat argutias uersula hereticorum dogmata sole lucidius confutauit Ita demum uerbum eius et doctrina salutaris in cordibus audientium radices fixit ut eliminata erroris spurcitia non parua credentium turba domino fideliter adhaereret In quibus ha?resiarcham Bonillum nomine ab annis triginta errore infidelitatis abdutum per seruum suum Antonium dominus ad uiam ueritatis conuertit qui et accepta pcenitentia mandatis sanclae ecclesia^ romanae usque in finem obtemperauit Post h.TC autem cum urgente familiari causa minister ordinis seruum dei Antonium ad curiam destinasset lali eum fauore apud uenerables+ ecclesiae principes donauit altissimus ut a summo poutifice et uniuersa cardinalium multitudine ardentissima deuotione illius audiretur pra^licatio Nempe talia et tam profunda de scripturis facundo eructabat eloquio ut ab ipso domino Papa familiari quadam praerogatiua
.

Nam
:

.

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

-Innl
.

ANTONIVS

0. M.

«03

archa testamenti uocaretur Sermo namque ipslus in gratia sale conditus non mediocrem audientibus g^ratiam conferebat Mirabantur maiorcs uiriim pubetenus idiotam spiritualia spiritalibus subtiliter comparantem Stupel)ant minores peccati causas et occasiones uellentem et uirtutum mores cautius inserentem Omnis demum conditionis ordinis et adatis uiri congruentia sibi uit» documenta suscepisse laetati sunt Nulla prorsus flectebat eum personarum acceptio Nulla fauoris humani permulcebat opinio sed iuxta propheticam uocem quasi plaustrum triturans rostra habens
.

.

.

:

5

|

.

:

serrantia montes cominuit et colles sicut puluerem posuit Verum quia uirtutum jemulus hostis antiquus bonis operibus obuiare non cessat uolens seruum inflectere nocturnis eum illusionibus lacescere satagebat Rem narro non fictam sed per dum adhuc uiueret cuidam fratri reuelatam cum nocte sanctum seruum dei quadam circa quadragessimae principium anno quo sancta eius anima feHci transitu occupatione fatiscentes artus somni beneficio recrearet ad cselos migrauit ecce diabolus g-utur uiri dei ausus est uiolenter comprimere ac pmenixus est suffocare At ille inuocato g-loriosse uirg^inis nomine fronti signum uiuificjc crucis imprajssit fug^atoque humani g-eneris inimico confestim leuamen sensit Cumque fugientem cernere cupiens oculos aperuisset ecce tota in qua iacebat cella luce caelitus illusquod nimirum lumen diuin(e uirtutis auctoritate cella? illapsum cretrata fulgebat dimus Cuius radios ferre non sustinens tenebrarum cultor recedebat confusus Anno siquidem dominicae incarnationis Mcc xxxi quarto die mensis lunii indictione quarta beatissimus pater ac frater noster Antonius natione hispanus in ciuitate paduana in qua per eum nomen suum magnificauit altissimus apud caelam in loco fratrum uiam uniuersa? carnis ingressus ad ca^leslium spirituum mansionem feliciter transmigrauit Hic cum quadam die a cella sua quam in nuce construi fecerat uocante ut uulgo aiunt campana ad horam prandii descendisset cum fratribus cseteris ex more discubuit Facta est autem ibi super eum manus domini totius corporis uiribus coepit repente destitui Grescente igitur infirmitate pro uitando fratrum apud quos morabatur g-rauamine sanctus pater currui imponitur paduam deducendus Fratribus tamen loci pro uiribus renitentibus ne ad locum alterum deferretur inuiti quia tamen beatissimum patrem Antonium hoc uelle cernebant negotio cesserunt Cumque appropinquasset ciuitati occurrit ei uir quidam rehgiosus et boutC famfc Inuotus nomine qui uisitandi gralia ibat ad uirum dei Quem cum cerneret agg^rauatum iacore+ nimia infirmitate rogare co^pit ut diuerteret ad domum fratrum Erant enim ibi fratres prope monasterium dominarum pauperum Seruo commorantes et iuxta consuetudinem ordinis illius diuina administrantes igitur dei beato Antonio in cella cum fratribus constituto aggrauata est super eum Cumque paruo temporis ua?hementius manus mediocris signa dabat anxietatis
: .
:

:

.

lo

:

:

:

:

:

:

.

:

13

:

:

:

:

.

.

.

.

20

:

.

:

:

:

2b

.

:

.

:

.

:

:

30

:

:

||

:

:

:

:

:

:

.

35

:

spatio quieuisset
uirg-inis

:

facta confessione
:

necnon
:

et accepta absolutione

hymnum

gloriosae
.

marice cantare coepit ac dicere Quo dicto erectis mox in caelum oculis attonitisque luminibus in directum prolyxius respiciebat quem cum frater qui eum sustentabat quid cerneret interrogasset
:

gloriosa

domina excelsa supra sydera

40

:

:

sanctissima illa anima corporis ergastulo soluta in abyssum claritatis absorla est corpus uero dormientis omnino speciem praetendebat Nam et manus in candorem conuersae pristini coloris pulchrifratres oleo sacro
:

Respondit inunxerant

:

uideo

dominum meum

.

Cumque dimidiam
:
.

fere

horam

:

postquam

eum

substitisset

.

45

tudinem uicere Caetera uero membra pro contrectantium libitu ductibilia se praebebant oh uerc sanctum altissimi seruum qui uno tempore uiuere meruit et deum uidere Oh sanctissimam animam quam et si crudelitas persecutoris non abstulit Te desyderium tamen martyrii et compassionis g-Iadius eum millies pertransiuit ergo dig-ne pater deuotionis hostiis prosequentes benignus assumme et quibus per cui honor est et se nondum licet accedere uultui dei pro nobis precator assiste
: :
:
.

:

:

.

:

50

:

:

Fratribus igitur studiossissime ab extraneis et ne populorum ab amicis ac notis cautissime felicem eius transitum celantibus sequen(ium premeretur incursu pueri per ciuitatem cateruatim incedentes clamabant dicentes Mortuus est pater sanctus iterum iterumque exultantes mortuus est
gloria
in

saecula saeculorum

Amen
:

.

:

:

55

Audientes autem hoc populi conglomeratis agminibus ad cellam currunt et artis suas penitus obliti cuius beneficio uictum suurn consequi debuissent quasi apes locum fratrum circundant Prae caeteris uero ciues qui caput pontis
sanctus Antonius
:
.
|

.

j04

ANDREAS
:

[huV

-

inhabitant in multitudine graui et copiosa fortium iuuenum ocius aduolant et mox concitatur uniuersa ciuitas eo maxime armata manu custodes in gyro ponunt quod delictum in communem omnium redundabat iniuriam Adhuc autem illis uoci.

:

.

5

ciues qui australem plagam inhabitant armata manu comferantibus auditum est minus aduenisse At ciues capitis pontis hoc audientes ex aduerso ordinatis pugnatorum cuneis parati ad pra^lium stabant si uel domos eorum caeteri tangerent uel Sed qui non obliuiscitur misereri beati Antonii corpus ad locum alium deportarent
:
. : .

10

15

20

23

Nam et qui prouidentiae suae dispodeus adiutor factus est in opporlunitatibus maiorem suee gloriae cumulum gentes ad modicum turbari ad sitione non fallitur quod facere disponebat Post haec ut mirabiliore fine concluderet permisit pacificato populo episcopus cum uniuerso clero et potestas cum grandei + autem et ordinatis processionibus corpus ciuium muUitudine ad cellam conuenerunt beati Antonii cum hymnis et laudibus spiritalibus per medium capitis pontis ad ecclesiam sanctae dei genitricis mariae cum mira exultatione omnium transporCumque ibi uentum fuisset finita processione episcopus celebratis missatarunt ac solutis humanitatis rum solemniis beati Antonii corpus honorifice condidit Statim aulem eodem die quo sepulexequiis cum exultatione ad propria remeauit qui mox beati tum fuit quam plures allati sunt uariis infirmitatibus detenti quamcito enim infirmus aliquis Anlonii meritis pristinae restituti sunt sanitati Qui arcam tetigerat mox depositus ab omni morbo liberatum se esse gaudebat uenientium infirmorum coram arca manere non poterant uero prae multitudine Ibi re uera extra hostium ecclesiae delati uidentibus cunctis in platea salui fiebant Ibi claudus sicut ceruus Ibi aures surdorum patent Ccccorum oculi aperti sunt et plane dei laudes accla mant Ibi solutae sunt mutorum ling-ua? uelociter salit Ibi gibbus gutta Ibi etiam dissoluta paralyxi membra in usus pristinos solidantur Ibi denique optata fidefebris et morborum pestes uariae mirabiliter efTugantur Salutarem suae petilionis aflectum^' ex diuersis libus beneficia quaeque praeslantur mundi partibus uenientes uiri f(jeminaeque consequuntur.
. :

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

.

.

.

:

||

.

.

.

.

PASSIO BEATI ANDREAE APOSTOLI
30
:

.

Diacones ecclesiarum Acahie^ scripsimus uniuersis ecclesiis quae sunt in oriente et occidente et meridiano et semplentrionem in Christi nomine constituta? pax uobis et qui credunt in unum eum^ et in trinitatem perfectam A^erum patrem ingeuniuersis nitum et uerum filium unigenitum et uerum spiritum sanctum procedentem ex patre quod est et ille qui genuit hanc fidem didiciet hoc esse unigenitum filium et filio 35 mus a sancto Andrea aposlolo domini noslri lesu christi cuius passioncm quam coram positi uidimus proul possumus explicicemus"^ Proconsul itaque Aegeas Patras ciuitatem ingressus cuepit compellere credentes in Christum ad sacrificia idolorum Cui occurrenssanctus Andreas dixit Opportebat quidem te qui iudex esse hominum comiudicem luum qui est in caelis cognoscere et agnitum colere probaris et colendo qui uerus deus est ab his qui ueri dii non sunt animum reuocare Cui Aegeas 40 eum dixit Tu es Andreas qui destruis templa deorum et suades hominibus supersticiosam sectam quam nuper delatam romani principes exterminari iusserunt? Andreas respondit romani principes nondum cognouerunl ueritatem et hoc quod pro salute hominum ueniensdei filiusdocuerit ista idola non solum deosnon essesedessedaemonia quae hoc docent homines unde offendatur deus et 45 pessima humano generi inimica dum offensus fuerit auertatur et non exaudial et cum auersus fuerit et non exaudierit teneantur ipsi cum diabolo captiui et tandiu eos deludit quandiu decor pore exeant rei et nudi nihil secum pricter peccata portantes Aegeas dixit ista supersliciosa et uana uerba sunt Nam lesus uester dum haec pra^dicaret ludei illum crucis 50 palibulo affixerunt Andreas respondit si uelis scire mysterium hoc crucis quam rationabili caritate auctor humani generis pro restauratione noslra hoc crucis patibulum non inuitus i?ed sponle suscepit Aegeas autem tunc dixit Cum traditus asseratur a discipulo suo et a ludcis tcntus el anle praesidem adductus ad petilionem iudeorum a militibus sit crucifixus quomodo tu dicis spontaneum crucis subisse patibulum?
: :
:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

|

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

::

-Iv^]

ANDREAS
:

<05
:
:

Ideo ego dico sponlaneum quoniam simul cum ipso fui cum Iraderetur et ante quam traderetur a suo discipulo dixit nobis quod tradendus esset et crucifigendus pro salute hominum et die tertia resurrecturum se esse pree-

Andreas respondit

:

:

:

:

dixit

:

Cui

cum
ait
:

frater
illi
:

meus Petrus
a

diceret: propicius esto tibi

domine non
: :

fiat istud.
:

Indignatus

uade retro

me

sathana
:

nos inslrueret potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumnobis mendi eam Ad ultimum dum cenaret nobiscum et diceret nobis unus uestrum nie traditurus est et ad istam uocem omnes contristaremur ne suspensos co^itatio trucidaret ait cui dedero panis fragmentum de manu mea ipse est Gumque dedisset uni ex condiscipulis nostris et futura quasi praeterita iam narrarct dixit se uoluntate tradendum qui nec traditorem fugiendo deseruit et in loco in quo ilhim sciebat uenturum esse permansit Aeg-eas dixit miror te prudentem uirum istum uelle sectari quem quocumque pacto aut sponte aut inuitum cruci tamen confiteris affixum hoc est mirum quod me dixisse iam retines Andreas respondit magnum esse mysterium crucis quod mysterium si forte uolueris audire retexam Aegeas dixit mysterium non potest diei sed supplicium Andreas respondit ipsum supplicium restaurationis mysterium esse humani generis si patienter audias comprobabis Aegeas quidem patientes+ audiam Sed tusinon meobtemperanteraudieris ipsum dixit ego mysterium crucis in temetipsum excipies Andreas respondit Ego si patibulum crucrucis g-loriam non praedicarem Aegeas dixit Insanus sermo tuus cis expauescerem quia per audaciam poenam mortis non times prsedicat crucem suppHcii Andreas respondit Non per audaciam sed per fidem non timeo poenam mortis mors enim iustorum preciosa. Mors autem peccatorum pessima Et ideo audire te uolo crucis mysterium ut agnitum credas et credens ad restaurationem tuae animae quocumque pacto pertingas Aegeas dixit Restauratur hoc quod perissedocetur nunquid anima mea periit ut ad eius restaurationem oporteat me uenire per fidem nescio quam tu afferis ? Andreas respondit Hoc est quod te discere desyderabam ut dum perditas hominum doceo istam restaurationem earum per crucis mysterium pandam animas Primus enim homo per lignum preeuaricationis mortem induxit et necessarium erat generi humano ut per lignum passionis mors qua; ing-ressa fuerat pelleretur Et quoet ut plenius
: : : : : :
:

qucB hominis

quia non sapis ea sed qucc dei sunt quod spoute passionem suciperet^ dicebat
:

5

:

:

:

:

:

lo

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

15

:

:

.

:

.

:

.

:

||

.

:

20

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

25

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

30

:

.

niam de immaculata terra factus fuerat homo primus qui per lignum praeuaricationis mundo mortem intulerat necesse erat ut de immaculata uirgine natus perfectus
: : :

uitam ceternam quam perdiderant homines per Adam repararet ac de ligno crucis lignum concupiscentia3 excluderet penderentque in cruce immaculatae manus pro manibus incontinenter extensis et in se suscipiens mortaliet pro suaui cibo arboris uetitae escam fellis acciperet tatem nostram suam nobis immortalitatem offerret Aegeas dixit ista uerba illis ut sacrificium diis narrare potes qui tibi credunt mihi autem nisi hoc consentias omnipotentibus offeras in ipsa cruce quam laudas et fustigatum affigi praecipiam Andreas respondit omnipotenti deo qui uiuus et uerus est ego omni die sacrifico non turis fumum nec taurorum mugientium carnes nec hyrcorum sanguinem sed immaculatum agnum in altari crucis sacrifico cuius carnes posteaquam omnis populus cre dentium manducauerit et eius sanguinem biberit agnus qui sacrificatus est integer perseuerat et uiuus et cum uere sacrificatus sit et uere carnes eius manducatae sint a populo et sanguis eius sit bibitus tamen ut dixi inleger permanet et immaculatus et uinus Aegeas dixit quomodo potest hoc fieri? Andreas respondit Si uis scire

homo

id est dei filius

:

qui

primum

fecerat

hominem

:

:

35

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

40

:

:

:

|

:

:

:

:

i5

:

:

.

:

:

:

quod quaeris ut possis doceri noticiam Andreas respondit miror Aegeas dixit ego a te tormentis exigo huius rei ut putes tormentis me tibi te prudentem hominem ad tantam stulticiam deuolutum Si credideris Ghristum diuina pandere sacramenta Audisti mysterium sacrificii pandam tibi quo ordine filium dei qui crucifixus est a iudaeis uerum dominum esse

quomodo

possit fieri
:

:

assumme formam

discipuli

:

:

:

.

:

:

50

.

.

:

:

:

occisus uiuit agnus
latus in suo regno
:

comestus integer tamen et immacuAegeas dixit et quomodo agnus in suo regno permanet permanet cum sit occisus et ab omni populo ut asseris comestus? Andreas respondit Si crediSi uero non credideris nunquam penitus tu deris ex toto corde tuo discere poteris Tunc iratus Aa^geas iussit eum in carcerem ad indaginem huius ueritatis attinges recludi ubi dum esset inclusus uenit ad eum multitudo pene totius prouinciae ita
:

qui

cum

sacrificatus fuerit et
:

:

.

:

55

:

:

.

:

:

:

106
:

ANDREAS
:

[Iv^ -

ut Afigeam uellent occidere et Andream fractis ianuisliberare quos sanclus Andreas Nolite quietem domini nostri lesu christi in sedicionem his uerbis ammonuit dicens excitare Nam traditus dominus omnem patientiam praebuit non clamadiabolicam nec in plateis eum aliquis clamantem audiuit habete silentium uit non contendit
:
.

.

,

:

.

5

10

15

20

non solum meum martyrium nolite impedire uerum etiam et uos ipsos ut uincatis minas intrepido animo plagas autem alhletas domini prtcparate quasi ille est utique meper tolerantiam corpus^ superetis Si enim terror timendus est tuendus qui fmem non habet Nam humanus timor fumo similis est et subito cum extinctus fuerit euanescit et si dolores timendi sunt illi sunt utique metuendi qui incipiunt et nunquam finiuntur Isti enim dolores aut leues sunt et tolerari possunt Illi autem dolores aeterni sunt ubi est et cito animam eiiciunt aut graues sunt et sine fine cruciatus quoltidianus fletus et mugitus et luctus ad quem Aegeas procedere non timet Ergo magis estote parati ad hoc ut per tribulationes temposemper hetemini semper floreatis semperque rales ad aeterna gaudia pertingatis cum Christo regnetis Haec et his similia sancto Andrea apostolo Christi per toiam noctem populum ammonente lux diei mane rupit Tunc iussit Aegeas et fecit ad se adduci sanctum Andream sedensque pro tribunah dixit existimaui te nocturna cogiet a Christi tui laude cessare tatione animam tuam reuocare a stultitia ut possis Stultum est enim ultro uelle ad passionem crucis nobiscum non amittere gaudia uitae Andreas respondit Gaudia ire et i^mibus et flammis se ipsum pessimis destinare tecum habere potero si credens Christo amittas culturam idolorum Christus enim me misit ad istam prouinciam in qua non paruum populum domino acquisiui Ageas* dixit Ideo te sacrificare compello ut isti qui per te decepti sunt populi rehnquant
et

pacem

:

et

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

|

.

.

.

:

:

.

:

.

.

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

.

:

:

:

25

30

35

40

45

50

55

uanitatem tuae doctrinct et ipse diis offeras g-rata libamina Nulla namque remansit Achaia ciuitas in qua non templa deorum derelicta sint et deserta et nunc per te restauretur cultura deorum uti et dii qui contra te irati sunt placari possint et in nostra possis permanere amicicia Sin autem diuersa pro defPensione deorum patieris supplicia Et post omnia crucis quam laudasti patibulo suspensus defficies Andreas respondit Audi fili morlis et stippula aeternis parata incendiis. Audi me seruum dei et aposlolum lesu christi Nunc usque mitius tecum egi censura fidei et rationis capax et ueritatis defensor effectus ut ydola uana contempneres et dominum qui in caelis est adorares Sed quia in impudentia tua perdurans me putas minas tuas formidare posse quidquid tibi uidelur in suppliciis magis excogita Tanto enim meo regi ero acceptior quanto pro eius nomine fuero permanens in tormentis confessor Tunc Aegeas iussit eum tormentis ciedi et extensus in equuleo cum septem terniones transissent eleuatus est atque adduclus ante eum Cui Aegeas dixit Audi me Andrea et ab efTusione tui san^^^-uinis consilium reuoca quod si non feceris crucis te faciam interire patibulo Andreas respondit ego crucis Christi seruus sum et crucis tropheum optare potius debeo quam timere Tu autem cruciatus seternos qui tibi debentur poteris euadere uel sic si postquam probaueris perseuerantiam meam credideris Christo ego enim de tuo interitu timeo non de mea passione conturbor passio enim mea aut unius diei spatium occupat aut duorum aut multum trium tuus autem cruciatus nec per millia annorum peruenire poterit ad finem \'nde iam desine miserias tuas augumentare et ignem tibi tu ipse in aeternum accendere Tunc indignalus Aep:eas cruci eum affigi praecepit mandans quaestionariis ut ligatis pedibus et manibus quasi in uehiculo lenderetur ne clauis affixus cito deficeret sed cruciaretur polius longo cruciatu Cumque eum carnifices ducerent concursus factus est populorum clamantium et dicentium luslus homo et amicus dei quid fecit ut ducatur ad crucem Andrcas uero rogabat populum ne impediret passionem eius gaudens enim et exultans ibat et a doctrina non cessans Cum ergo peruenisset ad locum ubi crux parata erat uidens eam a longe exclamauit uoce magna dicens Salue crux preliosa quae in corpore Christi dedicata es et ex membris eius tanquam margarilis oniata anle quam in le asrenderet deus timorem terrenum habuisti modo uero aniorcm ca^Ieslem oblinensque uoto suspenderis Scires enim a credentibus quanta in le gaudia habeas quanla munera prjcparata Securus ergo et gaudens uenio ad te ila ut et lu cxullans suscipias me discipulum eius qui pependit in te quia amator tuus sempcr fui ct desideraui amplecti te bona crux quae decorem et pulchritudinem de membris domini suscepisti diu desyderata solicile quaesita et iam concupiscenti
:
.

in

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

|

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

.

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

. :

-Ivil'-]

ANDREAS
:
:

107

el redde me map^istro meo ut per tc me Et hcncc dicens ex poliauit se et uestimenta sua tradidit carnificibus qui accedentes leuauerunt eum in cruce et extendentes funibus corpus eius sicut eis iussum fuerat suspenderunt stantibus turbis fere uif,nnti millium inter quos Ae^eas frater nomine Stratocles simnl+ clamabat cum populo iniusto iudicio sanctum uirum hoc pati Sanctus uero Andreas tantum in domino confortabatur docens tolerantia temporali nihil esse digiium passionis ad remunerationem comInterea uadit omnis populus cum clamore ad domum Aege» pensationis aeterne

animo prseparata accipe mc ab hominihus
:

recipiat

qui per

te

me

reclemit

:

:

||

:

:

:

5

.

:

:

.

omnes

pariter clamantes et dicentes
.

:

uirum sanctum

.

pudicum

.

ornatum moribus
:

.

sed debere deponi de cruce quia iam secunda die in cruce positus ueritatem priedicare non ceset promittens eum deponi simul cum populo sat Tunc Aegeas expauescens populum quem uidens sanctus Andreas dixit quid tu ad nos Aeg^ea uenisti? Si uis ire coepit credere Christo sicutpromisi aperietur tibi uia indulgentiic si autem uenisti ad hoc tantum ut me soluas ego penitus hinc de ista cruce uiuens in corpore deponi non
: . :
:

bonum doctorem

pium modestum rationabilem non

clebere hoc pati

10

:

:

:

:

:

15

potero
ubi

.

lam enim reg^em

meum
.

uideo

.

iam adoro

.

iam

in conspectu eius consisto
.

.

angelorum concordia ubi ipse solus imperator reg^nat ubi lux sine nocte est ubi dolor nunquam sentitur Vbi tristitia audita ubi flores nunquam marcescunt crux benedicta sine amore tuo non est ubi Iseticia et exultatio finem non habent ad illam regionem nullus ing-reditur sed de tuis miseriis Aegea doleo quia paratus expectat te aeternus interitus Gurre miser dum potes adhuc ne tunc incipias uelle cum non poteris Mittentes autem manus ad crucem carnifices non poterant contin.

.

.

.

:

:

20

.

:

:

:

.

gere

eum
ad

:

et

exinde
.

alii

atque

alii

ingerentes se

:

ut
:

eum

soluerent

:

nullus poterat per25

ting"ere

quicumque se extendissent ad soluendum illum Tunc beatus apostolus adiurans populum dixit Oro uos omnes fratres ut prius unam orationem ad dominum nostrum fundam et ita me solui patimini eo quoque adiuuante+ acquieuit plebs Tunc beatus Andreas apostolus cum ingenti clamore dixit Non me permittas domine famulum tuum ex hac hora a te seperari tempus enim est ut commendes terre corpus meum et me ad te uenire praecipias qui uitam tribuis sempiternam Tu es mag"ister meu^ ipse quem dilexi
.

eum

Stupebant enim brachia eorum

:

:

:

.

|

:

.

:

:

:

.

:

:

30

quem
pus

uidi

:

quem

secutus

sum
: :

:

quem cognoui
uerbo
.

sicut ego te

uno uerbo audiui

sic in isto

quem in ista cruce confiteor Et me modo exaudi et antequam cor: : :
:

de cruce soluatur assumme me Tunc sanctus Andreas uoce magna dixit Domine lesu Christe magister bone iube me de ista cruce non deponi nisi ante spiritum meum susceperis Et cum hoc dixisset uidentibus cunctis splendor nimius sicut fulgur de caelo ueniens ut potius pra? ipso splendore ita circundedit eum occuli eum humani non possent aspicere Cumque permansisset splendor feredimidiae hore spatio abscedente lumine emisit spiritum simul cum ipso lumine perg-ens ad deum Tunc Maximilla quaedam potentissima matronarum in specula posita statim ut cog-nouit apostolum perrexisse ad dominum accessit ad crucem et suorum solatio cum omni reuerentia deposuit corpus eius condiuitque aromatibus et in loco quo se constituerat sepelliendam eum sepeliuit Aegeas uero iratus contra populum disponebat contestationem publicam facere Et ad Caesarem accusationem contra Maximillam et populum destinare Sed cum haec ordinat in conspectu officii sui a diaCumque nuntiatum bolo arreptus est et medio foro ciuitatis uolutatus expirauit esset fratri eius cui nomen erat Stratocles quam miserabiliter Aegeas uita3 suae finem fecisset sic ait quae tua sunt tecum perg-ant Aegea in perditionem mihi autem sufficit unus dominus meus lesus christus quem per Andream famulum eius cog-noui Tunc misit seruos suos et dixit eis ut inter Biothanatos sepelirent eum Ipseautcm de facultatibus eius nihil quaesiuit dicens non mihi permittat dominus meus lesus Christus cui credidi ut eg-o de bonis fratris mei aliquid conting-am ne me polluat Haec autem crimen eius qui apostolum dei ausus fuit amore pecunia^ occidere decembres Vbi etiam gesta sunt in Achaya prouincia ciuitate patras pridie calendas Tantus autem timor inuasit prestantur beneflcia gloriosa usque in praesentem diem qui uult crederet saluatori nostro deo uniuersos ut nullus remaneret qui non
:

meum

3=)

:

:

:

:

.

:

:

4o

:

:

.

:

.

:

:

:

45

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

50

:

:

:

||

.

:

.

:

:

:

55

omnes saluos

fieri

:

et

ad agnitionem ueritatis uenire

:

Ipsi gloria et

imperium

in

saecula saeculorum

.

:

108

ANTIOCHENA VIRGO

[Iviir

-

DE YIRGINE QVADAM ANTIOCHENA
Viro-o qufpclam Antiocliiae fuit
:
:

.

cuius hystoriam Ambrosius in secundo libro de uir-

5

uirf,^o quaedam fuit fuo^itans publici ginibus recitat aspectus eo incendebat etiam pudicos uisus sed quo magis uirorum uitabat occulos duobus stimulis cupiditatum nec uisa plus desideratur pulchritudo eius audita dum et nihil occurrit quod minus placeat et plus putatur amoris et coq-nitionis

in h(cc

uerba
:

:

Antiochiae nuper
:

:

.

:

:

:

10

quod ubi iudex oculus explorat sed animus amator exoptat integritatem ne diutius alerentur pociendae sepee cupiditates sancta uirg^o Itaque faces ut iam non amaretur sed perdepudoris professa sic restrinxit improborum certare pauida ne incideret in insipuella fugere nescia retur Ecce perseculio
esse
:

quod placeat

:

:

.

:

:

:

:

:

.

.

.

diatores pudoris

tam pudica
ctatio
.

:

ut

animum ad uirtutem parauit tam religiosa mortem expectaret uenit enim corone dies
: : . :

:

ut
:

mortem non timeret maxima omnium expe: :

15

20

25

30

35

40

producitur puella duplex professa certamen et castitatis et relig-ionis Sed erubeubi uiderunt constantiam professionis metu pudoris paratam ad cruciatum scenlcm ad aspectum excogitare coeperunt quemadmodum spe castitatis relig-ionem cum id abslulissent quod etiam erat amplius etiam id eriperent quod collerent+ aut lupanari prostitui iuberent Quomodo derelinquerent aut sacrificare uirginem collunt deos suos qui sic uindicant aut quemadmodum ipsi uiuunt qui ita iudicantrepidaret ipsa tur hcec puella non quo de religione ambigeret sed quo de pudore secum inquit Quid agimus hodie aut martyr aut uirgo altera nobis inuidetur corona Sed nec uirginis nomen agnoscitur Sed uirg-initatis auctor negatur Nam quemadmodum uirgo si meretricem colas quem admodum^^ uirgo si adiutorium dilig-as quemadmodum uirgo si amorem petas Tolerabilius est mentem ipsam uirginem quam carnem habere utrumque bonum si liceat si non liceat saltem non homini sed postquam deo credidit et Raab merentrix+ fuit salutem casta? sed deo simus inuenit et ludit se ut adultero placeret ornauit Quod tamen quia haec religione non amore faciebat nemo eam adulteram iudicauit Vnde successit exemplum Nam si illa quic se commisit religioni et pudorem seruauit et patriam fortasis et nos seruando religionem seruabimus etiam castitatem quod si pudicitiam religioni praeferre uoluisset perdila patria etiam pudicitiam perdidisset Itaque talibus informata exemplis simul animo tenens uerba domini quibus ait quicumque perdiderit animam suam propter me inueniet eam fleuit et tacuit ne eam illis loquentem adulter audiret nec pudoris elegit iniuriamsed Christi recusauit Extimate utrum adluterare^ potuerit corpus quie nec necesse adulterauit lam dudum uerecundabatur oratio mea et quare adire g-estorum seriem criminosam atque explanare formidat Claudite aures uirgines uirgo profiteri potest adulterari non potest ^'bicumque uirgo dei est templum dei est nec lupanaria infamant castitatem sed castitas etiam loci abolet infamiam lungcns petulantium decursus ad fornicem Discite martyrum miracula sancte uirgines Discite locorum uocabula clauditur inlus columba strepunt accipitres forisque certant singuli qui praedam primus inuadat At illa manibus ad caelum leuatis quasi ad domum orationis uenisset non ad libidinis diuersorium Christe inquit domuisti
: :
:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

|

:

:

.

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

.

:

.

:

.

:

.

:

.

.

.

:

.

:

:

:

:

uirgini feros leones potes
ludicis se
fi
II

domare
.

et

hominum
.

feras

mentes
:

.

Chaldaeis rorauit ignis
.

.

45

non natura sua Susana ad susplicium'^ dc alulteris+ triumphauit Aruit dextera quft templi tui dona uiolabat Nunc templum attentalur ipsum ne patiaris incoestum sacrilegii qui non passus es furtum benedicatur et nunc nomen tuum ut quae ad adulterum^ ueni ubi ego descendam? uix compleucrat orationem et ecce uir militis spetie terribilis irrupit qucmadmodum enim uirgo tremuit cum populus tremens cessit Sed non illa immemor lcctionis Daniel inquit supj^licium Susanae spectaturus aduenerat et quam popumiscricordia tua

unda suspendit
.

gcnu

xit

ct

.

.

:

.

:

:

:

.

:

:

:

50

lus

damnauerat anima
:
:

:

unus absoluit
:

:

potest et in hoc lupi habitu ouis latere
:

.

habet

et

Christus milites suos
uerearis
:

qui etiam lcgiones habet ut fortasse percussor intrauit? Ne et tales solent martyres facere Cui miles uirgo fides tua te ipsam
: :

55

saluam fecit Quicso ne paues+ soror frater huc ueni saluare animam non perdere Serua me ut ipsa serueris quasi adulter ingressus si uis martyr egrediar uestimenta mutemus Conueniunt mihi lua et mea tibi scd uterque Christo Tua uestis
:

:

.

:

:

.

.

:

.

. :

-Ivill'']

ANTIOGHENA VIRGO
.

109
. :

militem faciet et mea te uirginem Bene tli uestieris e^o melius exuar ut persecutor me agnoscat Summe habitum qui abscondat fceminam trade qui consecret martyrem Indue chlamydem qua3 occultet mcmbra uirginis seruet et pudorem Summe pileum qui tegat crines abscondat ora Solent erubescere qui lupanar intrauerunt Sane cum egressa fueris ne respicias retro memor uxoris Loth quai naturam suam quia impudicos licet castis oculis aspexit amisit Nec uereare ne quid pereat sacrilicio Ego pro te hostiam deo reddo tu pro me militem Christo habens bonam militiam castitatis quae stipendiis militat sempiternis loricam iustiScutum fidei quo uulnus repellas Gatiae qua? speciali munimine corpus includat leam salutis ibi enim est prccsidium nostrae salutis ubi Ghrislus quoniam mulieris caput uir uirginis Ghristus et inter hsec uerba chlamydem exuit Suspectus tamcn adhuc habitus et persecutoris et aduiteri uirgo ceruicem chlamydem ccjcpit miles quaj pompa illa ? quae gratia illa?cum in lupanari de martyrio cerlarent? olferre addantur personse miles et uirgo hae dissimiles inter se natura sed dei miseratione consimiles ut compleatur oraculum Tunc lupi et agni simul pascentur Ecce agna sed etiam immolantur Quid plura? mutato et lupus non solum simul pascuntur habitu euolat puella de laqueo iam non suis alis ut pote quae spiritualibus ferebatur egreditur de lupanari uirgo sed Ghristi At et quas nulla unquam uiderunt ssecula ad agnam lupi Vnus qui illi qui cernebant oculis non uidebant corde ceu raptores erat immodestior introiuit Sed ubi hausit occulis rei textum quid inquit est ? puella uir uidetur Ecce non fabulosum illud cerua pro uirgine sed quod ingressa est uerum est miles ex uirgine At etiam audieram et non credideram quod aquas Ghristus in uina conuertit iam mutare coepit et sexus recedamus hinc dum adhuc quod fuimus sumus Nunquid et ipse mutatus sum qui aliud cerno quam credo? cerno uadimonium et tamen mutatus egrediar pudicus exibo ad lupanar ueni adulter intraui ludicio rei quia debebatur tanto corona uictori damnatus est qui pro uirgine qui pro uirgine depraehensus est Ita de lupanari non solum uirgo sed etiam martyres exierunt Fertur puella ad locum supplicii concurrisse certasse ambos quando me te absoluit sententia de nece Gum ille diceret ego sum iussus caedi non ego te uadem mortis elegi sed prsesidem pudoris renuit At illa clamabat optaui Si pudor quare manet sexus? si sanguis exposcitur fideiussorem non desydero habeo unde soluam In me lata est ista sententia quae pro me lata est Gerte si pecuniae te fideiussorem dedissem absente me iudex tuum censum foeneratori adiudicasset eadem me sententia conuinceres meo patrimonio soluerem tuos nexus Si recusarem quis me indignam morte censeret quanto maior capitis huius usura moriar innocens ne moriar nocens nihil medium est hodie aut rea ero tui sanguiquis si moram feci nis aut martyr mei si cito redii quis me audeat excludere audeat absoluere? plus legibus debeo rea non solum fuga3 meae sed etiamcsedis alienae sufficiant morti quae non sufficiebant iniuriae Et in uirgine uulneris locus qui non erat contumeliae ego obprobrium declinaui non martyrum^ tibi cessi uestem non professionem mutaui quod si mihi praeripis mortem non redemisti me sed circumuenisti Gaue quaeso ne contendas Gaue ne contradicere audeas Noli eripere beneficium quod dedisti dum mihi hanc sententiam negas illam restitui superiorem

me uerum

.

:

.

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

5

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

.

:

:

lo

:

:

.

:

:

.

:

|

:

:

:

.

15

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

20

.

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

25

.

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

30

.

:

:

:

.

:

.

:

.

:

.

:

:

.

35

:

.

.

:

:

:

:

:

||

:

:

.

.

40

:

:

:

.

.

.

:

:

.

.

sententia superiore mutatur

.

Si posterior

.

me non
.

tenet

:

superior tenet
.

.

possumus
45

utrique sacrificare sententie

prius patiaris occidi In te habent aliam quam exerceant poenam in uirgine obnixius pudorem Itaque gloriosior eris si uidearis de adulterio martyrem fecisse quam de martyre adulteram redidisse Quid expectatis
:

Sed

me

:

:

.

:

quo contendunt et ambo incurrunt nec diuisa est corona sed addita ita sancti martyres inuicem sibi beneficia conferentes Altera principium martyrio dedit alter effectum At etiam phylosophorum gymnasia Damonem et Sitiam pythagoreos incolas ferunt quorum unus cum esset morti adiudicatus commendandorum suorum turpe poposcit Tiramnus autem astutissimus qui reperiri non posse exstimauit pettiuit quod de duobus ut sponsorem daret ' qui pro se feriretur si ipse faceret moram
: : :
.

.

.

50

:

.

:

:

.

praeclarius nescio
lit

:

utrumque praeclarum

.

alter
:

uadem mortis
:

inuenit

.

alter se obtu-

Itaque recusauit
.
.

cum

reus

moram
:

supplicio faceret

fideiussor sereno uultu

mortem non
:

55

duceretur amicus reuersus est ceruicem substituit. colla subiecit Tunc admiratus tiramnus cariorem philosophis amiciciam quam uitam fuisse petiuit ut ipse ab ipsis quos damnauerat in amiciciam reciperetur tantam uirtutis esse gra:

Dum

.

110

AVGVSTINVS
.

[Iviiir -

tiam et tyramni inclinaret digna laude sed minora nostris Nam illic ambo uiri Hic una uiro-o qui primo etiam sexum uinceret IUi amici Isti in cogniti Illi tyramno Isti tyramnis pluribus etiam crudelioribus quod :+ ille pepercit isti se obtulerunt occiderunt Inter illos in uno obnoxia necessitas In hiis Amborum uoluntas libera hoc quoque illi prudentiores quod illis studium finis amicitiae gratia Isti corona marty rii Illi enim certauerunt hominibus Isti deo Uisc Ambrosius
.
. .
.

.

.

.

.

.

:

:

.

.

.

|

VITA SANCTI AVGVSTLM EPISGOPI ET GONFESSORIS

.

Beatissimus Augustinus ex prouincia Aphricae ciuitate tha^astensi parentibus honeprogenitus fuit alitusque et nutritus eorum cura Impensiusque quas 10 stecularibus litteris eruditus apprimae omnibus uidelicet disciplinis imbutus liberales uocant Nam et grammaticam prius in ciuitate sua et rethoricam in Aphricae Gonsequenti etiam tempore transmare et in urbe capite Carthag-ine post ea docuit Homa et apud Mediolanum Vbi tunc imperatoris Valentiniani minoris comitatus In qua urbe tunc episcopatum amministrabat acceptissimus deo fuerat constitutus huius interea uerba dei prae15 et Hominibus uiris prceclarissimus sacerdos Ambrosius dicatoris Ambrosii frequentissimis in ecclesia disputationibus astans intendebat Verum aliquando manicheorum apud Garthaginem adolescens fuerat errore seductus ne quid pro ipsa uel contra ipsam haeresim diceet ideo cceteris suspensior aderat ut conretur Et praeuenit dei liberatoris cla^mentia sui sacerdotis cor pertractantis Atque ita edoctus sensim 20 tra illum errorem incidentes ei soluerentur quaistiones atque paulatim haeresis illa miseratione diuina eius ex amino pulsa est ac protinus in proficiendi in religione eidem amoris ardor innatus est fide catholica confirmatus quo propinquantibus diebus sanctis pascha? salutis aquam perciperet et factum est ut per illum tantum ac talem uirum Ambrosium et salutarem diuina opitulatione 25 doctrinam ecclesiae catholicae diuina perciperet sacramenta Moxque et intimis cordis medulis spem omnem quam habebat in saeculo dereliquit lam non uxorem non filios sed deo cum suis seruire statuit in carnis non diuitias non honores sjeculi qua^rens quem dominus alloquitur dicens Nolite timere illo et ex illo grege esse studens uendite quae pusillus grex quoniam complacuit patri uestro dare uobis regnum 30 possidetis Facite uobis sacculos non ueterascentes thesaurum et date eleimosynam non deficientem in Ciclis et caetera et illud quod dicit iterum dominus facere cupiens quae habes et da pauperibus sequere et ueni Si uis esse perfeclus uaende omnia me VA super fidei fundamentum aedificare desyderans non ligna et stipulam sed aurum et argentum et lapides pretiosos Erat autem tunc annis maior triginta sola 35 superslite matre sibique adha^renle et de suscepto eius proposito seruiendi deo amplius quam de carnis nepolibus exultanle Nam eius iam pater antea defunctus erat Renunciauit etiam uiris scholasticis quos rethor ipse docebat ut sibi magistrum alium prouiderent eo quod seruire deo ipse decreuisset At inde placuit ei praecepta gratia cum aliis ciuibus et amicis suis deo pariter seruientibus ad Aphricam et pro40 priam domum agrosque remeare Ad quos ueniens et in eis constitutus ferme triennio et a se iam alienatis clim his qui eidem adhierebant deo uiuebat in ieuiniis+ et orationibus ac bonis operibus In lege domini meditans die ac nocte et de his qua^ sibi deus cogitanti atque oranli inlellecla reuellabat et praisentes et absentes sermonibus ac libris docebat Contigit forte eodem tempore ut quidam ex his quos dicunt agentes 45 in rebus apud Hipponem regiam constitutus bene christianus deumque timens comperta eius bona fama atque doctrina desyderaret atque optaret eum uidere et promitteiis se posse mundi huius omnes contemnere cupiditates atque illecebras si aliquando ex eius ore dei uerbum audire meruisset quod cum ad se fidei fuisset delatione relatum liberare cupiens animam ab huius uitae periculis morteque aeterna ad 50 memoratam ultro atque confestim uenit ciuitatem et hominem nisum^ alocutus frequcntius alque exhortatus est quantum dominus donabat ut quod nouerat+ domino reddidisset Ac se ille facturum de die in diem pollicebatur nec tamen in eius tunc impleuit praesentia Sed uacuum itaque et inane esse non potuit quod per tale uas mundum et domino utile ad omne opus bonum paratum in omni loco diuina agebat
stis et christianis
.
. :
.

.

:

.

.

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

||

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

.

.

.

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

|

1

-IVIIIir]

AVGVSTINVS
.

11

Eodem itaque tempore in ecclesia hyponensi catholica Valerius sanctus episcopatum g-erebat qui cum llagitante ecclesiastica necessitate de prouidendo et ordinando presbitero ciuilati plebem dei alloqueretur et exhortaretur iam scientas uiri catholici Augustini propositum et doctrinam manu iniecta quoniam et idem in populo et ignarus quod futurum esset astabat securus tenuerunt eum Solebat enim laicus ut nobis dicebat ab eis tantum ecclesiis quic non haberent episcopos suam abstinere praesentiam Eum ergo tenuerunt et in talibus ut consueludo est episcopo ordinandum intulerunt Omnibus id uno consensu et desyderio iieri periicique petentibus magnoque studio et clamore flagitantibus hubertim eo ilente Nonnullis quidem Iachrimis+ eius ut nobis ipse postea retulittunc superbe interpretanlibus
prouidentia
: : : : .
.

5

:

:

.

:

:

:

.

:

.

lo

et

tanquam eum consolantibus
:

maiore dignus esset nobis retulit maiore consyderatione intelligeret et gemeret quam multa et magna suae uitse pericula de reg"imine et g-ubernatione ecclesiae impendere ac prouenire speatque ideo flairet Eorum ergo tunc ut uoluerunt completum est desyderium raret Factus uero presbiter monasterium intra ecclesiam mox instituit et cum dei seruus^ uiuere coepit secundum modum et reg"ulam sub sanctis aposlolis constitutam Naxime^ sed eis essent omnia communia ut nemo quicquam proprii in illa societale haberet prout opus erat quod iam ipse prior fecerat et distribueretur unicuique dum de transmarinis ad sua remeasset Sanctus uero Valerius ordinator eius ut erat uir pius et dominum timens exultabat et deo gratias agebat suas a domino exauditas fuisse preces quas se frequentissime fudisse narrabat ut sibi diuinitus homo concederetur talis qui posset uerbo dei et doctrina salubri ecclesiam domini a^dificare Cui rei ipse homo natura graecus minusque latina lingua et litteris instructus minus utilis prouidebat Eidem itaque praesbytero potestatem dedit e+ coram in ecclesia praedicandi ac frequentissime tractandi contra usum quidem et consuetudinem africanarum ecclesiarum unde etiam non nulli episcopi detrahebant Sed ille uir uenerabilis ac prouidens in orientalibus ecclesiis id ex more iieri sciens atque utilitati ecclesiae magis consulens obtrectantium non curabat linguas dum modo factitaretur a prajsbytero quod a se episcopo impleri minime posse cernebat unde accensa et ardens lucerna super candelabrum leuata omnibus qui in domo erant lucebat Et postea currente et uolente^" huiusmodi fama bono preecedente exemplo accepta ab episcopis potestate praesbiteri non nulli coram episcopis tractare coeperunt Sane in illa tunc hipponensi urbe manicheorum pestilentia quamplurimos uel ciues uel pereg-rinos et infecerat et penetrauerat seducente et decipiente eiusdem ha?resis quodam pr£esbyero+ nomine Fortunato ibidem conuersante atque manente Interea hiponenses ciues uel pereatque depogrini tam catholici quam etiam donatiste adeunt beatum Augustinum scunt ut cum illo manichaeorum prffisbytero quem doctum credebant de lege tractaret quod beatus Augustinus minime renuit Sed utrum etiam hoc Fortunatus fieri petentes dellet scisitatus+ est At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt et exhortantes ac flagitantes quod id minime recusaret Sane quoniam idem Fortunatus iam apud Carthaginem sanctum nouerat Aug-ustinum adhuc in eodem secum errore constitutum cum eodem congredi pauitabat ueruntamen suorum maxime instantia coactus ac uerecundatus promisit in commune se esse uenlurum certamenque disputandi subiturum Vnde condicto die et loco conuenerunt in unum concurrentibus quamplurimis studiosis turbisque curiosis et apertis notariorum tabulis et disputatione coepta prima et secunda peracta est dies in qua ille manicheus praeceptor ut gestorum continet fides nec catholicam asserlionem potuit euacuare nec manichaeorum sectam ueritate subnixam ualuit comprobare Vnde ab omnibus apud quos magnus et doctus uidebatur nihil ualuisse et in suae sectae assertione defecisse iudicatus est Qua ille confusione aiTectus et sequenti tempore de hipponensi ciuitate profectus ad eam amplius non remeauit ac si per bealum Augustinum omnium cordibus uel qui aderant uel qui absentes illa quae gesta sunt cognouerant error Tunc temporis coepit ille ablatus et catholica est intimata ac retenta sincera rehgio
:

quia et locus presbyterii licet ipse propinquaret tamen episcopatui Cum potius ille homo dei ut
:
:

ac dicentibus

:

:

:

.

.

15

:

.

:

:

:

:

:

.

20

:

:

:

:

:

||

.

23

:

:

.

:

:

.

30

:

.

:

35

.

:

:

:

:

:

.

.

:

40

:

.

:

:

.

:

45

:

:

:

.

|

50

.

:

:

:

:

:

.

praedicare beatus Augustinus priuatim et publice in

domo

et in ecclesia salutis uer.

55

bum
nos

aduersus Africanas haereses maximeque contra donatistas Manichaeos libris confectis et repetitis sermonibus ineifabiliter ammirantibus christianis et Hinc coUaudantibus et hoc ipsum ubi poterant non tacentibus et diffamantibus
et
:
:
.

paga-

112

AYGVSTINVS
:

[Iviiur -

5

10

15

20

25

30

33

40

45

50

quae multo adiuuante domino leuare in Africa ecclesia catholica exorsa est caput conualescentibus haereticis prsecipue rebaptizatis donati parte maiore tempore illis Libros uero beati Augumultitudinis Afrorum seducta prostrata et pressa iacebat siue tractatus gratia diuina repletos ipsi quoque haeretici concurrentes cum stini prout quisque uoluit et potuit notarios adhicatholicis ingenti ardore audiebant bentes et ea quae dicebantur excecpta+ describentes Inde iam per totum Africa3 corpus preeclara eius doctrina odor suauissimus Christi diffusa et manifestata est llle uero beatus senex Valerius episcopus metuere coepit ut est humanus animus ne ab et sibi auferretnr^ Nam alia ecclesia sacerdote priuata ad episcopatum quaereretur nisi hoc idem episcopus cognito ad locum secretum eum transire et id prouenisset curasset occultatum a quaerentibus minime inueniri fecisset Vnde egit secretis litteris apud primatem episcoporum Garthaginensem allegans imbecilitatem corporis sui aetatisque grauitatem et obsecrans ut hipponensi ecclesiae ordinaretur episcopus sed consacerdos accederet Augustinus Quae qui suae cathedrae non iam succederet Valerius optauit et rogauit satagens scripto impetrauit post quam petiigitur beatus tionem ad uisitandum adueniente ecclesiam hipponensem tunc primate Numidiae Megalio Calanensi episcopo et Valeriano antistite episcopis forte qui aderant et clericis omnibus hipponensibus et uniuerse plebi inopinatam cunctis suam insinuat uoluntatem Omnibus audientibus gratulantibus atque id lieri perficique ingenti desyderio clamantibus episcopatum suscipere contra morem ecclesiae suo uiuente episcopo beatus Augustinus recusabat Dumque illi fieri hcere ab omnibus suaderetur atque compulsus atque coactus id transmarinis et Africanis ecclesiae templis probaretur quod ipse postea fieri non episcopatusque curae ordinationem suscepit sucubuit et scripsit Propter conciiii debuisse ut uiuo episcopo ahus ordinaretur et dixit uetitum quod iam ordinatus edidicit nec quod sibi factum esse doluit uniuersalis Episcopatu itaque suscepto factum est ut multo instantius ac frealiis fieri uoluit quentius maiori auctoritate non adhuc in una tantum regione sed ubicumque rogatus uenisset uerbis salutis aeterne alacriter ac g'naniter+ pullulante atque crescente domini Paratus semper poscentibus reddere rationem de fide et spe ecclesia praedicaret deo est Cuius dicta atque excepta haeretici maximeque donatistae in eadem quae in hipponensi ciuitate ad suos episcopos deferebant Nam et epistolas priuatas ad quoscumque eiusdem erroris episcopos eminentes scilicet et laicos dedit ratione reddita ammonens atque exhortans ut ab illa se prauitate corrigerent uel certe ad disputationem uenirent Illi uero causa diflidentie nihil rescribere uoluerunt sed irati furiosa loquebantur animarum Augustinum esse et et seductorem deceptoremque priuatim et publice conclamabant et uelut lupum occidendum esse in deffensione scilicet gregis sui dicebant tractabant omnia peccata a deo indubitanter esse credendum posse dimitti his qui eum occidere atque interficere uoluissent nec homines erubescebant llabebant etiam iidem donatistie per suas pene omnes ecclesias inauditum hominum genus peruersum ac uiolentum uelut sub professione continentium ambulantes qui circuncelliones dicebantur Et erant ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti qui malis doctoribus imbuti audacia superba et temeritate illicita nec suis nec alienis aliquando parcebant Contra ius fasque in causis intercedentes hominum et nisi obedissent damnis eos grauissimis et caedibus afficiebant armati diuersis telis uag-inantes per agros uilasque et usque ad sanguinis efFusionem ac caedem non metuentes Sed dum uerbum dei seduio predicaretur et cum his qui oderant pacem pacis ratio haberetur illi pacem loquentem debelabant gratis Cumque aduersus eorum dogma ueritas innotesceret qui uolebant et poterant se se inde uel eripiebant uel subducebant et paci atque unitati ecclesiae cum suis quibus poterant cohaerebant Dum illi sui erroris minui congregationem uidentes atque augumentis ecclesiae inuidentes accensi exardescebant ira grauissima et intollerabiles perseculiones unitati ecclesiae coniunctis faciebant ipsisque catholicis sacerdotibus et ministris ag-ressiones diurnas atque nocturnas diruptionesque rerum
.

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

||

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

.

:

:

.

.

|

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

55

seruos ceedibus debilitauerunt aliquibus etiam aliosque occiderunt Vnde etiam idem donalistae rebaptizatores suis in odium ueniebant Aliquando uero etiam in uias armati iidem circuncelliones famulum dei Augustinum obsederunt dum forte iret rogatus ad uisitandas instruendasque et exhortandas catholicas pelbes+ quod ipse frequentis.

omnium inferebant Nam et multos dei calcem cum aceto in oculos miserunt
:

:

:

.

:

:

-Ix^']

AVGVSTINVS
: :

113

Et aliquando contjoit sime faciebal ut illi subcenturiati hactenus perderent captionem Euenit enim dei prouidentia ductoris hominibus errore ut per aHam uiam cum suis comittibus sacerdos dei quo tendebat uenisset atque per hunc quem postea cognouit errorem manus impias euasisset et cum omnibus liberatori deo ^^ratias et omnino suo more illi nec clericis nec laicis pepercerunt egisset sicut pul)lica Interea silendum non est contestantur g^esta quod ad laudem dei pro+ illius tam
:

:

:

:

:

:

5

.

:

studium domusque dei C8Dlum+ aduersus prccuaricatores rebaptizatoresque do natistas gestum et perfectum est Cum forte unus episcopus ex iis monasterio et clero propagauerat ad suam curam pertinentem Galanensis quos de suo
egregii in ecclesia uiri
||

.

praedicaret

diocesim uisitaret et qu^c didicerat pro pace ecclcsiic contra illam htcresim factum est ut medio itinere eorum insidias incurrisset et inuasum cum omnibus illum comitantibus sublatis animalibus et rebus iniuriis et caede eum grauissima alTecissent De qua re ne paci ecclesia? amplior prouectus impenderetur Crispinus qui eisdem donatistis in Calanensi ciuitate et regione episcopus fuit Cum apud proconsulem se negaret haereticum proconsularis et libellarii sententia est pronunciatus haereticus pro quo ipso apud cognitorem catholicus episcopus intercessit ne auraria multa exig-eretur et ei est beneficium impetratum Vnde cum ingratus ad piissimum principem prouocasset ab imperatore relationi debitum est responsum solutum et consequenter preeceptum nullo prorsus in loco hsereticos donatistas et eos ad uim legum omnium contra haereticos latarum ubique teneri esse debere debere Ex quo et iudex et officium et idem Crispinus quod minime fuerat exactum coacti sunt denas auri libras fisci uiribus+ inferre Sed protinus opera data est per catholicos episcopos praecipue per sanctee memorite Augustinum ut illa omnium condemnatio principis dimitteretur indulgentia et domino adiuuante perfectum est Qua utique diligentia et studio multum creuit ecclesia et id maxime factum est post collationem quse ab uniuersis episcopis catholicis apud Carthaginem cum isdem donatistarum episcopis post modum facta est id iubente glorioso imperatore Honorio propter quod perficiendum etiam a suo latere tribunum et notarium Marcelinum ad Africam iudicem miserat in qua controuersia illi omnimodis confutati atque de errore catholicis conuicti sententia cognitoris notati sunt et post eorum appellationem piissimi regis responso iniusti inter haereticos condemnati sunt Ex qua ratione solito amplius eorum plurimi cum suis clericis et plebibus communi cauerunt membrorum et pacem tenentes catholicam multas eorum persecutiones usque ad amputationem et interuetionem+ pertulerunt Et totum illud bonum ut dixi per sanctum Aug"ustinum et coeptum et perfectum est Porro post illam quae cum donatistis facta est collationem et in cesariensi Mauritaniee ciuitate constitutus aderat uenerabilis memoria? Augustinus quo eum uenire cum aliis eius coepiscopis sedis Hac ergo apostolicae litterse compulerunt ob terminandas alias ecclesie necessitates occasione prouenit ut Emeritum eiusdem loci Donatistarum episcopum quem suse et cum eodem sectse praecipuum in illa collatione habuerant defensorem uideret publice in ecclesia astante diuersae communionis auctore ex hoc ipso disputaret Ille amplius dicere illis gestis nec uoluit nec ualuit nisi quantum iam illa gesta contiutrum uicerimus an uicti fuerinent apud Carthaginem inter episcopos confecta mus Et alio loco dum a notario ut responderet ammoneretur ait Nolo Et cum
ecclesia?
: : :
:

lO

:

:

:

:

13

:

:

.

.

:

:

:

20

:

:

:

.

:

:

:

:

:

25

:

:

:

:

:

:

30

.

|

:

:

:

:

.

35

:

:

.

:

:

40

.

:

:

:

:

:

:

augumenta prouenerunt Scio ego non solum Possidius praesul hanc conscripsi qui uitam uerum etiam alii fratres et conserui qui nobiscum tunc inter hipponensem ecclesiam cum eodem sancto uiro uiuebant dixisse Aduertistis hodie in ecclesia meum sermonem eiusque initium et finem contra meam consuetudinem processisse quoniam non eam rem terminatam explicui quam proposueram sed pendentem reliquerim Cui resAt et scimus et recognoscimus pondimus ita nos eo in tempore fuisse miratos ille credo ait forte aliquem errantem in populo dominus per :+ nostram obliuionem et errorem doceri et curari uoluerit in cuius manu sumus et nos et sermones nostri Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem in alium sermonis excursum et perrexi atque non conclusa uel explicata qurestione disputationem terminaui quam magis aduersus manichccorum errorem unde mihi dicere decreueram disputans de his quai asserere proposueram et post haec ni fallor ecce alia die uel post biduum Auguuenit quidam Firmus nomine negotiator et inter monasterium sedenti sancto
reticeret
:

factaque esset eius cunctis manifesta diffidentia
.

:

ecclesiae dei

45

:

:

:

:

:

50

:

:

.

:

.

:

:

55

:

:

:

1|

8

.

1

\

4

AVGVSTINVS
coram ad pedes eius genibusque prouolutus
:

[Ix^ -

stino nobis

se se iactauit

:

lachrymas funprecaretur
:

dens

:

et

rogans
:

ut pro suis delictis sacerdos dei

cum
:

sanctis

dominum
:

5

10

15

et in ea quamplurimis annis quod manicheorum sectam secutus fuisset pecuniam multam ipsis manichfcis uel eis quos dicit eleEt propterea uixisset ctos in cassum errogasset ac se in ecclesia domini misericordia fuisse eius tractatibus nuper correctum atque catholicum factum quod et ipse uenerabilis Augustinus et nos qui tunc aderamus audiuimus ab eodem diligentius inquirentes ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum Et referente eo nobisque omnibus serprofundum consilium dei pro salute animarum monis seriem recognoscentibus ammirantes et stupentes glorificauimus eius nomen sanctum et benediximus qui cum uoluerit et unde uoluerit et quomodo uoluerit et per nescientes operatur salutem animarum Ex eo ille homo proposito seruorum dei adhaerens negotiatoris et proficiens in ecclesiae membris in alia regione ad presbyterii dimisit actionem Officium custodiuit et propositi dei uoluntate petitus et coactus accessit quoque sanctitatem cum quodam etiam Felice de numero eorum quos electos dicunt manichsei publice in hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputauit beatus AuguEt post secundam uel tertiam collationem ille manichasus frustinus populo astante atque ecclesiam strata uanitate et errore ipsius sectee ad nostram conuersus est lidem

confitens

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

20

25

30

35

40

45

50

etiam Panscentio comite domus regise arrhyano qui per auctoritatem suae personae fisci ua?hementissimus et plurimos sacerdotes exactor fidem calholicam atrociter ac iugiter oppugnabat dei simpliciori fide uiuentes dicacitate et potestate exagitabat et perturbabat Interpositis nobilibus et honoratis uiris apud Garthaginem ab illo prouocatis coram contulit Beatus utique Augustinus miscuit cum eo sermonem atque asseruit quid crederet et ab illo quid teneret audiuit et uera ratione atque auctoritate scripturarum Illius autem asserta nulla pro lata docuit et ostendit nostrae fidei fundamenta ueritate nulla scripturarum sanctarum auctoritate suffulta docuit et frustrauit Aduersus pelagianistas quoque nouos nostrorum temporum hffireticos et disputatores callidos arte magis subtili et noxia scribentes et ubicumque poterant publice et per domos loquentes per annos ferme decem elaborauit Librorum multa condens uolumina edidit et in ecclesia coram populis et eodem errore frequentissime disputauit Et quoniam iidem peruersi sedi apostolicae per suam ambitionem eamdem perfidiam persuadere conabantur instantissime tunc in conciliis africanis sanctorum episcoporum gestum est ut sancto urbis papa3 et prius uenerabili Innocentio et praeterea sancto Gosimo + eius successori persuaderetur tamen illa secta catholicae fidei et abominanda et damnanda fuisset At illi tantae sedis antistites suis diuersis temporibus eosdem notarios reprobantes atque a membris ecclesia? praecidentes datis litteris et ad africanas occidentis et ad orientales partes ecclesie eos anatematizandos et deuitandos ab omnibus catholicis censuerunt Et hoc tale de illis ecclesie dei catholicae prolatum iudicium etiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens suis eos legibus damnatos inter h^ereticos haberi debere constituit \^nde nonnulli ex his ad sanctae matris ecclesiic gremium unde resilierant redierunt innotescente et praeualescente aduersum illum detestabilem errorem recte fidei ueritate Gernens itaque beatus Augustinus manichaeos pelagianistas et paganos magna donatistas ex parte defecisse et ecclesiae dissociatos esse congaudebat prouectibus dominicis ut dixi de lucris semper gaudens et dampnis m^erens Interpellatus autem beatus Augustinus a christianis uel alicuius secta? hominibus causas audiebat diligenter ac pie Guiusdam uero sententiam aute oculos habens dicebat se malle inter incognitos quam inter amicos causas audire eo quod de incognitis per qualibet arbitra aequitatc iudicare amicum posse acquirere De amicis uero unum esse contra quem sententiam profer ret perdilurum Nouimus quoque eum a suis carissimis litterasicut relicta doceri polerit scriptura
: .

Pra^terea

cum quodam

:

:

.

.

:

:

:

:

:

.

I

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

.

.

:

.

.

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

||

.

55

rum intercessu apud s^uculi potestatem postulatum asscnsum non dedisse dicentem cuiusdam sapienlissimi seruandam esse sententiam quod de quo scriptum esset mullam suie famie contemplationcm amicis non priestitissel et illud nihilominus suum addens quoniam plerumque quem petit premit Gum uero intercedendum esset rogatus uidelicet tam id honeste et temperate agebat ut non solum onerosus ac moleslus non uideretur uerum etiam mirabilis extitisse Nam dum exorta esset necessitas ut suo more apud quendam africffi uicarium nomine Macedonium pro
: :

:

:

:

.

:

:

.

:

-Ixi^]

AVGVSTINVS

115
parui.sset
:

supplice
misit
:

quodam

litteris

interueniret

:

atque
:

ille
illis

hoc modo rescriptum
:

Miro modo
:

afficior sapientia tua

et in
.

qua3 dedisti

et in his qua? inter-

ueniens pro soUicitis mitlere non grauaris Nam et illa lantum hahent acumen scienet ha3C tantum uerecundia^ tiaj et sanctitalis ut nisi faciam quod mandas culpam remanere non in ipso negocioesseiudicem Sanctorum concilia sacerdotum penes mc per diuersas prouincias celehrata cum potuit frequentauit non in eis qua? sua sunt quiierens sed qua? lesu christi ut uel lides sancte ecclesiae catliolicte inuiohila maneuel nonnuUi sacerdotes et clerici siue per fas siue per nefas excommunicati uel ret Hgarentur uel a^hsoluerentur In ordinandis uero sacerdotihus uel clericis consensum maiorum christianorum et consuetudinem ecclesia? sequendam arhitrahatur Mensa usus est frugali et parca quoe quidem inter olera et legumina etiam carnes aliquando
:
:

:

.

5

:

:

:

:

:

:

.

.

lo

:

propter hospites uel quosque infirmiores hahehat De uino autem sumendo apostoli uino inquit modico utere propter stomachum et frequentcs tuas extahat sententia In ipsa mensa magis lectionem quam epulationem potationemque diUinfirmitates gebat Kt contra pestilentiam humanae consuetudinis in ea scriptum ita hahehat
.

:

.

.

:

15

Quisquis amat dictis ahsentum rodere uitam hanc mensam indignam nouerit ese sibi
.

:

omnem conuiuam a Nam et quosdam ammonebat
Et ideo
.

superfluis et noxiis fabulis se se abstinere dehere
|

suos familiarissimos coepiscopos illius scriplu rse obhtos et contra eam loquentes tam aspere aliquando reprehendit ut diceret aut aut de media refectione ad suum cubiculum delendos esse illos de mensa uersus quod ego et alii qui illi mensse interfuimus experti sumus Comresurrecturum pauperum uero semper memor erat eisque inde erogabat unde sibi suisque omnibus secum habebat Domus ecclesias curam omnemque substantiam ad uices ualenet credebat Ab eis etiam domus proepositis cuncta tioribus clericis delegabat quae anno completo eodem preesente recitabantur accepta et errogata notabantur quo sciretur quantum acceptum quantumque dispensatum fuerit uel quid dispenDomum uero uel agrum seu uilam nunquam emere uoluit sandum remanserit uerum si forte ecclesiae a quoquam sponte tale ahquid uel donaretur uel titulo oblinon respuebat sed suscipi iubebat Nam et aliquas eum haeredigati dimitteretur Non quia pauperibus esse inutiles possent sed quoniam tates recusasse nouimus iustum et equum esse uidebat ut a mortuorum uel fdiis uel parentibus uel affinibus magis possiderentur quibus ea deficientes dimittere noluerunt In his quoque quae ecclesia habebat et possidebat intentus amore uel implicatus non erat sed de inuealiquid dictaret niendis diuinis rebus ut cog-itaret uel de iam inuentis aut certe ex iam dictatis atque transscriptis ahquid emendaret Et id agebat in die laborans et in nocte lucubrans Fabricarum quidem nouarum nunquam studium habuit deuitans in eis implicationem sui animi quem semper liberum habere uolebat ab omni molenisi tantum immostia temporali Non tamen illa uolentes et sedificantes prohibebat deratos F(Eminarum inter domum eius nuHa umquam conuersata est nulla mansit nec quidem germana eius soror quae uidua deo seruiens multo tempore usque in diem obitus eius pra^posita ancillarum dei uixit Sed nec fratris sui iiliee qua3 pariter deo seruiebant quas utique personas sanctorum episcoporum conciha exceptas posuerunt Dicebat uero quia et si de sorore et neptihus secum morantihus nulla posset nasci malla suspicio tamen quoniam ille personae sine aliis necesariis secumque manentibus foeminis esse non possent et quod ad eas etiam alioe a foris intrarent de his posset olTendicuIum aut scandalum infirmioribus nasci et illi qui cum episcopo uel quolibet clerico forte manerent ex illis omnibus fceminarum personis possent una commorantibus aut conuersantibus temptationibus humanis perire aut certis malis hominum suspicionibus defamari Ob hoc dicebat nunquam debere ut dictum est ne foeminas cum seruis dei etiam castissimis una manere in domo
: : :

20

:

.

:

:

.

:

.

25

:

:

:

.

.

:

:

.

30

.

.

:

:

.

:

:

:

35

:

.

:

:

.

:

.

.

40

:

.

:

:

.

-45

:

||

:

:

.

50

:

:

aliquod scandalum uel ofTendicuIum tali exemplo poneretur infirmiorihus et si forte ab aliquibus foeminis ut uideretur uel salutaretur: rogabatur nunquam sineclericis nec si secretorum alitestibus ad eas intrabat uel cum solis umquam est locutus apostolo difinitum ut non quid interesset In uisitationibus uero modum tenebat ab
: : :
:

:

.

:

55

nisi pupillos et

tibus hoc peteretur

uiduas in tribulationibus constitutos uisitaret et si forte ab aegrotaneisque manum impout pro eis in pra3senti dominum ro^aret
:
: :

:

116

AVGVSTINVS
:

[IxF nisi

neret

sine

mora pergebat Foeminarum autem monasteria non
.

urgentibus neces-

5

10

I^^itur dum beatus Augustinus in tantae mundiciae cautella ducesitatibus uisitabat imperante Theodosio Arcadii filio constantiiin Rauenna susceptoimperio ret uitam subito effera gens uandalorum alanorum et gothorum ab hyspanis ad Africam transTunc temiens omnia ferro flamma rapinis simul et arrhyana impietate fccdauit cum praedicto patre ad mensam constitutis et confabulantibus ccepit nobis poris una coram dicere Noueritis me hoc tempore nostrae calamitatis dominum rogasse ita ut hanc ciuitatem ab hostibus circundatam liberare dignaretur aut si aHud ei uideaut certe de hoc retur seruos suos ad perferendam suam uoluntatem fortes faciat Quae ille dicens nosque instruens deinceps cum eodem et sseculo me magis accipiat
. :

:

.

.

:

:

:

:

.

nos et

cum

similiter

omnibus studio petebamus
nostris
:

febribus fatigatus
|

et illa

qui in eadem fuerant ciuitate cum summo dominum ecce tertio ilHus obsidionis mense decubuit lectulo Et ultima exercebatur cegritudine nec suum sane dominus
et his
:
: .

15

20

25

eidem ciuitati quod lachryfamulum fructu Noui quoque et eundem praenlosis depoposcerat precibus in tempore impetrauit sbyterum et episcopum pro quibusdam energuminis petentibus ut oraret rogatumque eum in oratione lachrymas fundentem dominum rogasse et dcemones ab hominibus recessisse Item cum ad aegrotantem ipsum et lecto uacantem quidam cum suo a^groto ut sanus esse posset respondisse et rogauisset ut ei manum imponeret uenisset sibi hoc utique primitus praistitisset Et ille dixit se uisitatum si aliquid in iis posset sibique per somnum dictum esse uade ad Aug-ustinum episcopum ut eidem fuisse manus imponat et saluus erit Quod dum comperisset facere non distulit et illum infirmum dominus sanum ab eodem discedere fecit Sanus autem praedictus uir dei dicere nobis inter famiharia colloquia consueuerat post perceplum baptismum etiam laudatos christianos et sacerdotes atque+ digna et competenti poenitentia exire de corpore non debere Nam sibi iusserat psalmos dauiticos qui sunt paucissimi de poenisuae precis fraudauit
sibi ipsi et
. :

Nam et

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

.

:

30

35

40

45

50

ipsosque quaterniones iacens in lecto contra parietem positos diebus et hubertim ac iugiter fla^bat Denique ne impediretur ante dies ferme decem quam exiret de corpore intentio eius a quoquam ne quis ad eum ing-rederetur nisi his tantum horis nobis postulauit praesentibus quibus medici ad inspiciendum intrabant et cum ei refectio inferretur Et ita obseruatum et factum est ut omni illo tempore orationi uacaret uerbum dei usque ad ipsam suam extremam iegritudiiiem impretermisse alacriter et fortiter sana lide sanoque consilio in ecclesia pr^edicauit Sed ne ut supra egimus ciuitatis suai ruinam uideret tertio obsidionis eius die migrauit ad dominum quinto calendas Septembris Cum uixisset annos septuaginta sex In clericatu autem uel in episcopatu annos ferme quadraginta Ante proximum uero tempus obitus sui a se dictatos et edictos libros recensuit siue eos quos prinice sue tempore conuersionis laicus siue quos prtesbyter siue quos epi copus''" dictauerat et quaecunque in his cognouit aliter quam se se habet ecclesiastica regula a se fuisse dictata et scripta cum adhuc ecclesiasticum usum minus sciret minusque sapuisset asemteipso+ et reprtehensa et correcta sunt V^nde etiam duo conscripsit uolumina quorum est titulus de retractatione librorum Pra^reptos etiam sibi quosdam libros ante dihgentiorem emendationem a nonnulhs fratribus conquerebatur licet eos postmodum emendasset Imperfecta etiam quaedam Hbrorum suorum praeuentus morte dereHquit Qu^eque prodesse omnibus uolens et ualentibus muUa Hbrorum legere et non ualentibus ex utroque diuino testamento ueteri et nouo praemisa quoque ratione prajcepta diuina a se petita ad uitae regulam pertinentia exhausit Et enim ex his unum codicem fecit uel ut qui uellet legere in eo quam obediens deo inobediensque esset agnosceret et hoc opus uoluit speculum appellari. \'ir denique iste debelLitor haM-eticorum defensor fideHum et famosorum palma
tentia scribi
:

suse infirmitatis intuebatnr''' et legebat
:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

.

:

.

.

|{

:

.

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

certaminum

quibusdam Hbris nimia difficuUate reconditus in quibusdam sic est planissimus ut etiam paruuHs probetur acceptus :Cuius opera plana suauia sunt obscura uero magnis utiHtatibus farcita ping-uescunt huius autem ingenii uiuacitatem si quis nosse desiderat Hbros ipsius confessionum legat ubi rcfert se omnes mathein
:

:

.

:

.

:

:

55

maticas discipHnas sine magistro compriehendisse quas aHis sub doctis expositoribus iuxMatur attingere Fcrtur itaque quod Marcus terentius uarro apud latinos innumerabiles scripserit Hbros apud grecos calcidonis miris in scibendo+ attolHtur laudibus l)e nostris utique apud g-ra?cos origenes ad sex miUia legitur librorum scripsisse
:

:

:

.

.

-Ixir]

APOLLINARIS

117
.

denique studium Augustinus noster ingenio uel scientia sua uicit tanta priuatim dictando tanlaque in ecclesia diuersisque locis disputando conscripsit ut uix quisquam studiorum non solum scribendo libros eius sed nec

Horum hominum
:

Nam

.

le^endo nosse occurrat
uersificans sic ait
:

:

De quo quidam
te

catholicus doctor quasi
legisse fatetur

cum

ipso loqueretur
5

Mentitur qui
|

totum

.

Iste uero in sancta ecclesia in ter nos post mortem uiuens nobiscum loquitur semper iuxta cuiusdam gentilis poaet» epigramma quod suo scribere iussit sepulchro
:

hoc

modo

:

Quid
Hic

uiuere post obitum uatem uis nosse uiator ? legis ecce loquor uox tua nempe mea est
: :

10
.

dum

in hipponensi sepultus esset regione propter
:

immundiciam

et crudelita-

Decurentibus itaque a die obitus eius ferme ducentis octoginta annis usque ad tempora Luidprandi regis lombardorum audiens rex ipse christianissimus quod sarraceni depopulala Sardinia etiam loca fsedarent illa ubi ossa ssepe dicti patris ob uastationem barbarorum olim translata et honorifice recondita fuerant misit et dato magno pretio accepit et transtulit ea Ticinum Quae utique ossa in basilica beati apostoli Petri qua3 a ticinensi populo caelum aureum nuncupatur cum debito tanti patris honore recon.
. : :

tem

g-entilium inde ablatus

in Sardinia repositus est

15

:

:

:

:

:

lure igitur in appostolica est collocatus ecclesia qui pro apostolica dimicans uiuens uerbis ethactenus scriptis diabolicas haereticorum fraudes patefaciendo disperdidit adiuuante lesu christo fidei nostrse auctore qui cum patre et spiritu sancto uiuit et regnat per cuncta sa^cula seculorum amen
didit
.

:

20

fideliter fide

:

:

:

.

PASSIO SANCTI APOLLINARIS MARTIRIS
chia in

.

In diebus Claudii Caesaris ueniente Petro apostolo lesu christi nazareni ab Antio-

25

runt dicens
:

urbem Romana+ multi cum eo christiani administrantes ei Romam uenequi statim ad synagogam hebreorum descendens dedit eis notitiam Petrus quod et ipse etiam hebreus esset et avidam propter fratrum caritatem
: :
:

:

aduenisset
Christi

:

Cum
: :

uero multis diebus sermocinaretur
:

cum

ludaeis

:

introducebat

eis

de
:

nomine quod esset uerus dei filius qui saluum fecit omne genus humanum indicans illis quantam operationem et uirtutem in Isarael^ feeisset^ secundum propheticas

30

uoces

.

multi uero ex ludaeis agentes poenitentiam pro ignorantia sua
:

|1

credebant

lesum prsedicante Petro non solum ludaei sed etiam Romani suscipientes uerbum gauisi sunt quod uisitatione uisitasset deus genus humanum mittens fdium suum renouare mundum et credentes in lesum baptizabantur Post multum uero tempus ait beatus Petrus apostolus ApoIIinari discipulo suo quid sedes nobiscum ? Ecce eruditus es de omnibus quae fecit lesus surge accipe spiritum sanctum simulque pontificatum et perge ad urbem quae uocatur Rauenna multitudo enim populi illic moratur prasdica eis de nomine lesu et ne formidaueris constat enim apud te quod uere dei sit filius qui mortuis uitam reddidit Et aeg-ris intulit uerbo medicinam et post multa dans ei orationem beatus Petrus et ponens manum super caput eius ait ei qui praeparet iter mittat dominus noster lesus Christus angelum suum tuum et quae postulaueris annuat tibi et osculans eum emisit a se Cum peruenisset beatus Appoliinaris non longe ab urbe Rauenna mansit apud quendam militem Asiaticum nomine Ereneum et quid ageret ait cui indicans unde aduenisset :+ ille miles hospes filius meus excaecatus est uirtus est praedicaad eum Sed si qua lionis tuae adhibe medicinam ut uideat et sequar dominum tuum credens in eum
in
: : . : . . : :
:

35

.

.

:

.

:

.

:

40

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

45

.

:

:

quem puerum

et uidentibus cunctis :+qui hilariter Apollinaris ad se perduci iussit deus qui aderant nihil aliud quam sig-num crucis super oculos caeci faciens dixit non localiter sed ubique es intromitte cognitionem filii tui domini nostri lesu christi 50 in istam ciuitatem ut non solum istius corporalis^" oculos illumines sed et interiores ut celeriter agnoscentes Chrioculos gentilium commorantium in loco isto aperias
:

:

:

:

:

stum lesum filium tuum suum esse deum

:

et locus

mihi praedicationis tribuatur

cum

:

jl8

APOLLINxVRlS
. :

[IxiF -

Explectis+ his sermonibus uidit caecus et prouolutus ad pedes beati Apollinaris una cum parentibus suis credentes in lesum Ghristum baptizati sunt in Matrona uero cuiusdam tribuni mililum nomine fluuio non longe ab urbe Rauenna

maffno effectu

.

5

Teclavper annos plurimos grauissima tenebatur infirmitate quam niillus medicorum christianus astaret ante tribunum et orta poterat erigere factum est :+ut miles est apud me quidam peregrinus proinfirma ait miles fabula tribuno de coniug-e uecta ietate qui etiam filium meum absque ullo medicamine illuminauit si permittis mox illum uidere conualescet ait ei tribunus et is unde aduenit ? qui respondit
:
|

:

:

:

:

:

:

.

:

:

ab urbe
10

Roma

.

tribunus dixit
.

:

erg-o

romanus
: .

g-enere est ? respondit

:

nescio plus

tamen Graecus
Apollinaris
:

esse uidetur

dicit ei
:

tribunus

secrete perduc

eum

in

domum meam
:

ut ipse cog"noscam uera esse

quae dicis
:

Gumque
:

ingressus fuisset

urbem Rauennam

15

20

25

30

35

40

45

50

55

deus qui operaris cum Petro meo mag^istro operare et fiat uoluntas tua et ingressus domum et mecum tribuni est susceptus officiosissime aitque ad eum tribunus bene adueuisti"'' medice requiescat et quid dulcius quam festuanti frigida aqua cui beatus AppoIIinarius+ ait Tribunus dixit quis est de quo dicis? in uos pax dei et domini nostri lesu Ghristi Tribunus ait ut uideo tu galiqui saeculum perditum renouauit ait filius dei uiui tribunus dixit Apollinaris respondit etiam Nosti curationes? Rebeatus leus es Ait tribunus Et qute uirtus in lesu ? spondit Apollinaris Nihil sine nomine lesu Gonuoca hic milites tuos et cunclis uidentibus ag^nosces uirApoIIinaris respondit tutem lesu Gumque astarent ait tribunus Ecce mulier mea lecto tenet+ infirma opeannis plurimis cui omnis medici cura contraria extitit Si qua est uirtus in te ut uidentes Gui respondit ApoIIinaris Aperiat deus oculos cordis uestri rare credatis lesum deum esse Tunc apraehendens manum mulieris ait mirabilia eius Surge in nomine domini nostri lesu christi et crede in illum et ne amplius dixeris quod alius similis sit isti Statim surgens mulier .descendit sana de lectulo clamans et dicens quod non sit alius deus praeter lesum quem praedicat Apollinaris Videns uero tribunus et milites obstupuerunt dicentes quia uere hic est deus qui talia facit potest etiam si dilig-atur iste etiam inter bella praestare auxilia Interea ipse tribunus cum uxore et filiis et familia sua credentes in lesum baptizati sunt Sed et multi alii ex paganis qui interfuerunt receperunt fidem lesu christi Intrauit interea in domum tribuni in urbem Rauennam beatus Apollinaris et quottidie ad cum ueniebant multi ex populo quoniam et docebat eos secrete dicens Gredite in lesum ipse est deus caeli et terre et credentes baptizabantur Multi uero nobiles dabant fdios suos beato ApoIIinari ut ab eodem sacris litteris erudirentur His uero qui in Ghristo credebant intra domum tribuni missam et baptismum beatus Apollinaris agebat cum discipulis suis Itaque intra duodecim annos duos presbyteros Aderitum et Galocerum ordinauit JNIartianum nobilissimum uirum et Leochadium philosophum diachones fecit Sex enim clericos statuit cum quibus die noctuque psalmos deo canebat Gumque cresceret opinio ApoIIinaris de prtedicatione lesu Ghristi et multitudo populi credidisset fidem Ghristi iam non poterat latere Nunciatum est de eo duci Saturno qui perducens eum statuit ante pontifices capitolii Rauennatis et interrog-auit eum dux quid uelis esse ? qui respondit libera uoce christianus sum Dux ait quis est Ghristus? Apollinaris respondit filius dei uiui per quem omnis creatura uiuit qute in cffilo Et et que in terra et quae in mari est.. Gui dux ait te ipse misit ad nos ut euacuares culturam deorum nostrorum ? An ig^noras sacrum nomen louis quia magnus est quia est habitator capitoIi+ huius ciuitatis? Gui te opportet humiliari ApoIIinaris respondit Quis e<i habitator ig-noro et quale templum possidet ignoro Aiunt pontifices \^eni et uide mag^num templum et mire exornatum ibique cernes simulacrum inuictissimi louis Gumque introissent capitolium beatus ApoIIinaris subridens ait pontificibus Ista tanta ornata aurea et argentea melius poterant pauperibus erogari quam ante conspectum dfemonum appendi Tunc irruentes pontitices paganorum cum populo super eum nimia eum ca?de mactauerunt Et eiicientes eum ad mare semiuiuum reliquerunt quem colligentes discipuli eius absconderunt in domo cuiusdam mulieris ui dute christianae adhibentes ei curam lA post menscs sex Nobilissimus uir nomine Bonefacius ciuis urbis Glassis subilo obmutuit Cui dum plurimi medicorum nihil prodessent indicatum est quod famulus dei Apollinaris uiueret et apud uiduam lateret mittensque ad eum coniunx
signans se dixit
:

ut clarificetur

nomen tuum
.

:

:

:

.

:

.

:

:

:

.

:

.

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

.

||

.

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

.

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

|

:

:

:

:

:

:

:

-Ixiir]

APOLLINARTS
:

119
:

eius obsccrauit
set

ut
:

acl

uirum

eius uisitationcm

suam impcndcret
spiritum

cumquc

pcrucnis:

cxclamauit serue dci Hecede hinc dicens te pcdibus ligatis de hac trahi ciuiGui ait sanctus Apollinaris Obmutesce diabole ct cxi ab ca tate ct ne ullra iu hominibus loquaris Qui statim reccssit ab ea tunc asccndcns ipse beatissimus uir domum Bonefacii uidit cum iaccntem mutum et ait domine lesu christc qui ne amplius inuocaret ydola :+in auxilium suum aperi clausisti os istius hominis continuo os cius ut tuum nomen quod est benedictum inuocet et credat quia tu es deus uiuens in Scnecula sa^culorum Gum a cliristianis dictum fuisset amen eadem et laudabat dcum dicens hora soluta est lingua eius Non cst abus deus quam is quem beatissimus preedicat ApoUinaris In eodem die amplius quam quingenti homines credidcrunt in lesum christum agentes g-ratias deo et Apollinari famulo eius per quem illuminali sunt omnes Non post multos dies inflati sunt quidam pag-anorum a spiritu immundo suam facientes uoluntatem tenuerunt ergo eum et diutius ccesum fustibus prohibebant ne de nomine lesu mentionem aliquam faceret Qui iacens in quod uere Ghristus est deus qui sponte pro omnium salute homnilerra clamabat umt corporaliter pati uoluit non ferentes pagani hoc testimonium beatum ApoUinarem nudis pedibus super prunas stare fecerunt Qui amplius Ghristo testificabatur: Pagani autem ab urbe classe eum proiecerunt dicentes ei quamuis curationes facias: urbem noli ingredi et uiues Erat enim beatissimus Apollinaris iacens foras muros Veniebant autem ad eum multi de ciuitate et prsedicans de nomine lesu incessanter timentes deum et ministrabant ei Non cnim parua erat plebs christianorum maxime nobilium habebant enim Ghristiani tug^urium non longe a muro ubi missam faciebant Baptizabantur autem in mari in nomine patris et fdii et spiritus sancti post plures annos beatissimus Apollinaris ad Hoemiliam perrexit doccndo secrete populos quos trahere uerbo poterat Interea Galocerus praesbyter gubenrnabat+ ecclesiam quae erat Rauenne latenter faciens multas uirtutes in nomine lesu Ghristi Non post multum tempus regressus ab heemilia beatus Apollinaris a christianis cum omni g-audio susceptus est Eodem tempore RufTus patricius et ex consul ducatum agebat Rauenna? cuius unica filia infirmabatur Indicatum est ei de nomine Apollinaris sacerdotis quem iussit mox domum suam uenire ut filiam suam uisitaret Vt uero ingressus est domum cum clericis suis statim defuncta est puella Gumque lamentationes audisset beatus Apollinaris cognouit quia transisset Descendens increpabat eum RufTus patritius cum lachrymis dicens Atque utinam domum meam non introisses Dii enim magni indignati sunt et noluerunt filiam meam saluare Tu uero in quo poteris curare eam ? Et omnes qui aderant flsebant cum eo scui + beatus Apollinaris dixit fidutialiter age patrici et iura mihi per salutem Gaisaris quod permites puellam sequi saluatorem suum et modo cognosces uirtutem domini nostri lesu christi RufTus patricius respondit Scio quoniam mortuua+est puella et non uiuit laudabo uirtutem dei tamen si uidero eam stantem et loquentem tui et non prohibebo eam sequi saluatorem suum Omnis uero multitudo flaebat amare Ipse uero fiduciam habens in domino lesu accessit et tetigit puellam dicens Domine lesu christe deus meus qui magistro meo Petro apostolo tuo dedisti locum impetrandi apud te qua? desyderat tu suscita hanc puellam quia tua est creatura et non est alius deus praeter te Et respiciens ad puellam ait quid iaces? Surge confitere creatorem tuum quee statim surrexit et loquebatur uociferans et dicens: et nuUus est alius magnus est deus quem pra^dicat Apollinaris famulus eius praeter eum Factum est autem in illa hora gaudium magnum coram omnibus et coram christianis quia magnificatum est nomen domini nostri lesu Ghristi Baptizata est uero puella cum matre et familia promiscui sexus animas trecentte uiginti RufTus uero patricius quatuor Sed et multi alii ex paganis crediderunt Ghristo timens Gaesarem occulte diligebat beatum Apollinarem et ministrabat ei filia uero eius consecrata est Ghristo etpermansit uirgo Nunciatum est hoc Ga?sari a paganis
: : :

domum

eius

puclla dc ipsa

domo habens uiui nam facio
.

immundum
:

:

:

:

5

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

10

.

:

.

:

:

:

15

:

:

.

:

:

^

:

:

.

:

20

.

:

.

||

:

.

.

25

:

.

:

.

.

:

.

30

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

.

35

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

40

:

.

.

:

:

:

.

:

:

:

:

.

45

:

:

:

:

.

|

:

.

50

.

.

:

:

:

.

quidam

uir ueniens ab Antiochia magicis artibus
:

et incantationibus
:

nomen

lesu
55

hebrei introduxit in urbem Rauennam et magna multitudo obedit illi etiam domus Ruffi patricii Gui Gsesar mittens successorem scripsit ad uicarium prefecture ut aut longe in exilium mitteret aut diis inclinaret prsesumptorem huiuscemodi Accersiuit itaque Messalinus uicarius Apollinarem in preetorium suum et ait ad eum
:

:

:

:

.

:

:

420

APOLLINARIS
capitolii
:

rixiir : .

5

10

15

20

25

30

35

Apollinaris dicor Respondit Inquit uero Messalinus Vnde huc aduenisti? Respondit ab Antiochia Mesalinus dixit quam arlem ag-is? ApoUinaris respondit christianus sum et discipulus apostolorum fiHus dei uiui qui Et quis est Christus? Respondit Apollinaris Mcarius dixit Mesalinus dixit Tu de fecit cailum et terram mare et omnem animam uiuentem a iudteis interqui ante paucos annos dum se filium dei diceret illo Christo dicis nec mori poterat nec contumeliis afligi Sed utique si hic deus erat fectus est agens iniuriatus est et morti traditus est hunc tu qua ratione in numero superbe dcorum computes ig-noramus Apollinaris respondit hic de quo loquimur lesus Sed uolens genus humanum a seruitute dccmonum et erat deus et est in eternum semetipsum et incarnatus est per spiritum sanctum natus de exinaniuit eripere A^icarius dixit Auditum est hoc apud qufe uirum non cognouit umquam uirgine Sed difficile credi potest Apollinaris respondit Audi iudex qucC dico uirinos Deus erat manens in corpore mundo faciebat mirabilia insignia quod autem liter Caro quae ex uirgine sumpta est patiebatur siue crucifixus a lud&eis tentus est qui etiam ipsam carnem tertio die permansit et immortalis deus enim impassibilis unde descenderat Deus et apparens multis ascendit in caelum a mortuis excitauit tantam tribuit potestatem in se credentibus ut in nomine eius dai^monia eiicianuero tur infirmi conualescant mortui resurgant Mcarius dixit tu mihi persuadere non qui a senatu recepti non sunt Sed his postut et ego deos sequar ignotos poteris loui et manibus tuis pone tura magno deo et imola positis accede ad capitolium Nam per salutem Ca?saris uerberatum te diuersis poenis in ut possis uiuere diis exilium dirigam Apollinaris respondit lam me perductum in capitollium existima securus esto quia manibus meis tura non ponam daemoniis Sed domino meo lesu et clamantes pontifices dixerunt Christo incensum offeram laudis et suauitatis Ignoras iudex quia is sibi nomen imposuit pontificis ut sub nomine nostro seducat Sed examina eum de prosumptionibus suis ^ icarius dixit ad officium turbas resipisce Cum crederetur clamabat et imola diis et ceedentes dicite exuite eum christianus sum fact+ quod tibi uidetur Dum haec circa famulum dei geruntur unus Eculeo apendatur ut tortus diutius de pontificibus da^monum dixit ad uicarium det honorem diis immortalibus beatus Apolinaris dum torqueretur dicebat dominum lesum Christum deum uiuum esse confiteor et aliud non dico Messalinus uicarius dixit dic mihi pestifer Apollinaris resqu9e remuneratio tibi erit pro his poenis pondit Si quis perseuerauerit usque in finem in Christo hic saluus erit et si in Christo mortuus fuerit uiuet Haec est remuneratio christianorum Tunc uniuersi

coram sacerdotibus
:

Quid

diceris ?

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

.

.

:

:

.

||

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

,

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

.

qui aderant audientes glorificabant
naris

dominum
ei

caeli et terrre
.

:

quia fortior erat Apollidixit tortoribus
:

dum

pateretur
:

iis

:

qui ministrabant

tormenta

ludex

Denuo

uerberetur et super pla^as aqua buliens mittatur De hinc cum sub praecone ad nauem perduceretur et cum graui pondere ferri in exilium ad partes Illyrici relega40 retur quidam qui saeuior erat :+ in famulum dei areptus a daemonio subito expi rauit Cumque eleuatus fuisset a terra beatissimus ApoIIinaris Ait uicario Impiissime quare non credis in filium dei ut euadas tormenta aeterna? Tunc indigniatus iudex iussit saxo os eius contundi \'identes christiani tantam impietatem commoti sunt et irruentes super pag-anos tanta allisio fuit ut subito amplius quam ducentos 45 homincs impios interficerent Sed et uicarium perimere cogitabant Perturbatus uero iudex rcclausit se Apollinarem uero cum grauissimo pondere ferri iussit in carcere
.

:

|

:

:

:

.

:

:

.

.

.

horrifico claudi

:

et in ligno extendi et nihil

illi

ministrari ut deficeret
:

.

Angelus enim
.

50

55

domini nocte ueniens ad eum uidentibus custodibus pauit eum et confortans abiit Quarto igitur die cognouit iudex quod adhuc uiueret Qui secrete cathenatum eum in nauem posuit et in exilium dirrexit Secuti sunt autem eum tres uiri e clero qui ei minislrabant Interca ecclesia quae erat Rauenna? gubernabatur per pra^sbyteros et diaconos crescente numero christianorum Cumque littora corynthi maris nauigarent subito nata est taempestas Et et data naue in siccum comminuta est eiecti sunt in littore beatus ApoIIinaris cum clericis suis et duobus militibus cteteri uero mortui sunt in mari Aiunt autem ad beatum Apollinarem milites domine pater quo ibimus? quid faciemus? quibus ait beatus Apollinaris Baptizemini in nomine lesu Christi uiuentis Qui statim renunciantes idolis baptizati sunt in nomine patris et filii et spiritus sancti Tunc coeperunt pergere de loco in locum et transierunt
: .

:

.

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

.

.

:

:

-Ixv']
.

APOLLINARIS
:
.

121

Nussiam prncdicantcs ibi ucrbum ci nemo eos rccipiebat Cuiusdam uero primi ct mayni uiri fraler lcprosus elTcctus cst Gumquc uidisset eum beatus Apollinaris Vis sanus fieri? Qui respondcns ait uolo dixit ei beatus Apollinaris dixit ei in dominum lesum christum Credc At illc ait qui me sanum fecerit ipse est deus meus et inuocans bcatus Apollinaris nomcn domini nostri lesu christi tcti^jit eum qui etiam ct ipsc renuncians simulacris crcdidit in domiet statim sanus factus cst num Icsum christum et baptizatus est ct mansit apud eum per dics plurimos et indc pertransit ad rippas Danubii et multos sociauit ad dominum Cumquc innopa^anis quod bcatus Apollinaris inimicus cssct idolorum tuissct uolebant cum occiderc Qui fugicns descendit in partes Thraciai et mansit ibi dies multos Erat autem in ciuitate templum Seraphis+ qui in ipsis diebus nullum responsum suis dare uoluit Scd dum multa illi ofTerrent Vix tandem aliquando spiritus daemonum locuNescitis quia discipulus Petri apostoli lesu christi tus cst dicens Roma huc uenit preedicans Icsum Hic si expulsis+ non fuerit ab his locis nos uobis et ligauit me responsa dare non posumus Facta autem inquisitione inuentus est bcatus Apolli: :
: :

.

:

.

:

.

:

5

:

:

:

||

:

:

.

:

:

:

.

10

:

.

:

:

.

.

:

.

:

15

quid faceret in ilHs finibus narrauit eis quia Christianus sum et pro Christi nomine ab urbc Rauenna huc in exilium missus sum Qui exuentes eum diutius fustibus caesum usque ad mare perduci fecerunt rog-antes rectorem prouincia? usum nauis currentis ad Italiam ut Apollinaris beatus cum suis omnibus superponeretur diccntes mclius cst cnim ut ibi unde uenit habitet et subuertat populum quam hic euacuet culturam deorum nostrorum Itaque post tertium annum Rauennam ciuitatem ingreditur qucm suscipientes christiani gauisi sunt gaudio magno et glorihcaucrunt deum qui eis suum patrem et doctorem reuocauit Multa enim mirabilia per cum dominus in littore Dalmatiarum dum reg-rcderetur ostendit Contigit uero post multum tempus dum apud christianos missas cancret in suburbano Pirinci senatoris subito sedicio orta est in ciuitate a pag-anis de nomine ApoUinaris Et irruentes populi super eum ligatum ad forum perduxerunt csedcntcs et uulnerantes eum quem uidentes pontifices capitolii indignati sunt dicentes Non est dignus istc praesentari magno deo loui qui frequenter eum illusit Sed ducatur ad templum Apollinis ibique cognoscat uirtutem deorum immortalium Cumque perductus fuisset multi nobiles uiri tam pagani quam christiani una cum populo secuti sunt eum Dicebant enim pagani uideamus si homo iste resipucrit templum et uidisset simulacrum Apollinis Ait Et dum ucnissct ad beatus Apollinaris astantibus Nunquid iste est deus in quo auguramini ? Responderunt pagani et dixerunt etiam primus inter deos et custos ipse est ciuitatis beatus Apollinaris respondit Nunquam huic sit bene At is destructus erit Custos erit christianorum commorantium in isto loco dominus lesus Christus qui uere est deus et dans orationcm simulacrum solutum est et templum diaboli destructum pagani uero uidcntcs qua3 facta sunt clamabant diccntes Senex iste interficiatur quod per quem omnia diminuta sunt christiani gratias dco referebant dicentes uere ille cst dcus qui talia pcr hunc patrem nostrum operatur Et commota pars paganorum tradiderunt eum iudici cui nomen erat Taurus ut eum interficeret Qui congregans omnem nobilitatem urbis in praetorium suum ita loqui coepit Rogamus te prode nobis in qua uirtute tanta excrccs aut ubi facis congregationem et signum et ut tanta turba te sequatur ? Beatus Apollinaris respondit Virtus alia non est quam domini nostri lesu Christi domum enim dei in cordibus nostris habemus tamen si fabricam quaeris non est longe ab urbe Illic Christianis eloquia tradimus diuina etiam Taurus iudcx dixit sunt tibi aliqui adiutores ? Cui Apollinaris respondit in hac plurimi Taurus iudex dixit et ucre sunt modo Respondit ApoIIinaris urbe Rauenna sunt ad quem Taurus est in te aliqua uirtus diuinitatis cui Apolnaris
:

quem

discuticntes

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

20

.

:

:

:

.

.

25

:

:

:

:

:

:

.

:

30

.

:

.

:

|

:

:

:

:

:

:

:

.

35

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

JO

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

45

:

:

:

.

.

:

:

.

.

:

:

.

cO

linaris lam dixi tibi est uirtus superna domini nostri lesu Christi dixit Taurus qucm cruciEcce apud me cst filius naturalis coecus natus Inuoca nomen istius quia uere deus ipse est et credimus fixum a suis asseritis et aperi oculos eius Beatus uero Apollinaris Sin alias trademus tc pro tuis sceleribus ad comburendum Cumque uenisset ait ad eum In nomine domini dixit ucniat in medium caecus
:

:

.

:

.

:

:

:

:

.

.

:

.

:

:

55

nostri

lumen
est

qui statim aperiens oculos recepit et uidc lesu christi aperi oculos tuos quod uere hic Stupefactus autem omnis potentatus qui aderant dicebant
: :
:

:

deus

:

qui talia operatur

.

Multi autem credi

||

derunt in

dominum lesum

Chri-

.

122

ARNULFUS
.

[IxV :

5

10

15

20

25

30

33

et misit noctu in praedium suum eruit eum de populo Erat enim ab urbe uero mansit ibidem annos quattuor quasi custodiendum omnes christiani et docebantur ab eo Quimilliario sexto ibi ocurrebant ad eum cunque ad eum ^eger perductus fuisset reuertebatur sanus quacunque fuisset infirmitate delentus Temporibus autem Vespasiani augusti tam inuidiosa relatio pontificum capitolii Rauennatis qui erant super aras trecentas cucurit Romam aduersus beatum Apollinarem ut dicerent Si hunc seductorem Apollinarem non mortificaqui contra relig^ionem uestram et contra salutem populi romani praedicans ueritis romanas cerimonias in exterminium tradit Xon enim parua mullitudo ab eodem est seducta quottidie iniuriis deorum immortalium bachatur Iste enim magicis arlibus Sed solus Apolhnaris incuruata aetate uita priuetur et nomen templa destruxit romanum permaneat Direxit itaque A^espasianus Caesar talem iussionem ut diis qui temerario ore iniuriam in ferret patina? deorum aut satisfaciat aut urbe priuetur Non enim iustum est ait nos deos uindicemus Sed ipsi de inimicis suis ulcisit poterunt si irascuntur bene ualete Mox enim data iussione praecepit ad Demostenem illustrem uirum atque Patricium sed omnino paganissimum qui missa exeQuique iam incuruatus nimia atate et cutione Apollinarem sibi exhiberi iubet Nihil ab diuersa passione cum adstaret in conspectu iudicis clamatum est a paganis omnes scimus quia christianus est et deslructor templorum Aut eo inquiras ne pereamus Demostenes Patricius puni eum aut longius proiice ab hac urbe dixit Non Dic mihi antique seductor cuius religionis es ? Beatus Apollinaris dixit g-lorice uestrte sed uerum dico christianus sum eruditus a beato Petro apoego et stolo et ab ipso in hanc felicissimam urbem directus sum ut per nomen lesu Christi salutem consequi mereantur credentes huius habitatores Demostenes Patricius dixit Quid multa? tempus est a uanitate tua recedens satisfacias diis Beatus Apolli naris respondit Sacrificium me ipsum olTero pro salute fihorum meorum quos acquisiui mihi Si quis non recesserit a cultura daemonum et adorauerit dominum caeli et terrae et maris qui cum domino lesu christo et spiritu sancto regnat in aeternum erit consumptus in igne perpetuo et baptizatus qui autem crediderit fuerit habebit requiem tcternam et diuitias incommutabiles Tunc iudex accensus furore tradidit eum in custodiam cuidam Centurioni qui et ipse iam christianus erat occulte cogitans quibus cruciatibus in eum ageret Accipiens autem eum Centurio duxit ad classem in domum suam post aliquos uero dies ait Centurio Apollinari Domine mi pater noli tam cito te morti tradere quia uita tua nobis necessaria est Sed egredere noctu et uade in uicum quo infirmi haljitant donec furor populi conquicscat et in medio noctis laxauit eum silentio ut fugeret Cumque id cognitum fuisset a pag-anis secuti sunt eum quem adpraehensum non long-e a porta tandiu caesus est quandiu existimatus est mortuus Exinde anle lucem collectus a

stum

Tunc Taurus iudex
.

is

.

:

.

.

:

:

:

:

.

:

.

.

:

.

:

:

:

.

:

.

.

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

I

.

:

:

.

:

:

.

:

:

.

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

discipulis suis perductus est in
40

stianos iacens

rent^

.

uicum ubi leprosi morabantur et ibi inter chriseptem dies superuixit ammonens ecclesiam ne a fide christi discendeAnnunciansque multas futuras persecutiones esse pro Christi nomine Sed
:
:

:

.

post has plurimas temptationes etiam principes ad fidem Christi accedere
:

:

et

omnia

45

50

nomina dicmonum euacuare et libere in toto orbe terrarum hostias a christianis deo uiuo olferri Si quis autem perseuerauerit in fide lesu Christi et non uita uiuet morietur Ilis et aliis multis expletis eloquiis defunctus est beatus martyr et episcopus Christi lesu Apollinaris et sepultus cst foras muros Classis in arca saxea a discipulis suis qua? archa sub terra missa est propter metum pag^anorum Gubernauit autcm ecclcsiam suam annos uig-inti et octo et dies quattuor passus est autem beatus Apolhnaris sacerdos domini et Christi martyr sub Vespasiano augusto die decimo calendarum aug^ustarum regnante domino nostro lesu christo cui est honor
.

:

:

.

:

:

.

.

.

:

:

et gloria in saecula

saeculorum

.

Amen

.

||

VrrA BEATISSIMI ARXVLFI EPISCOPI METENSIVM VRBIS
Iii

.

et Christi lesu domini nostri filii eius uitam uel acta sanctissimi Arnulfi anlistitis auxiliante spiritu sancto qui in ipso requieuit stilo + dicere adgrediar praecipienteque domino qui ait de bonis Aperi os tuum et eg-o
:
:

omnipotentis dei nomine

:

:

:

. :

-Ixvir]

ARNVLFVS
illucl
.

123

in exemplum bonae actionis diuulatque suis sectatoribus proculdubio municijiatum tribuunt cum sanctis. Beatus igitur Arnulfus prosapiai genitus francorum altus satis nobilibus parentibus atque opulenlissimus in rebus sa^culi fuit sed nobilior deinceps et sublimior in Huius itaque laudabilia facta qu^e gessit non nuUa ego a fide Ghristi permansit familiaribus iliius narrantibus plairaque per memctipsum quee scribcnda adsunt Qua de re opera3 precium censeo ut ab ipsius natiuitatis die exordium cognoui loquendi summamus. Erat igitur quidam peregrinus contig^uo illo in loco habitans de Italiai ueniens uir dei nomine Stephanus cum huic autem reuelata fujssent huius silentio paulisper inlerposito natiuilatis exordia tandem ceclitus sibi responsum uoce exorsus ait Scitote omnes et attendite quoniam pucr iste datum pra^saga qui natus est subiimissimus atque summis honoribus geslandus magims erit apud deum et homines quos+ et deinceps uerax probauit euentus Post ha^c autem laudabilis indoiis plenus gratia dei iam lempus aduenit cum litterarum studiis imbuendus daretur mox ilaque traditus prajceptori inter Cceteros contubernales suos sagax ingenio et memoriae capax amabilis fuisit Eratque Ghristo in se habitante cunctis subditus sed iide et caritate celsior omnibus Gumque iam bene doctus ad roboratam peruenisset fetatem Gunduifo subreguio seu etiam rectori palatii uel consiiiario regis exercitandus in l^onis actibus traditur Hunc iile cum accepisset per muita deinceps experimenta probatum lamque TendelDcrti"'" regis ministerio dignum aptauit Nam uirtutem iDeili gerendi seu potentiam iiiius deinceps in armis quis enarrare queat prtesertim cum saepe flanges Quapropter effectus est demum omnium primus qui dudum pene cunctorum uitimus uidebatur ita ut se prouincia? quas tunc et nunc totidem agunt domestici sub illius administratione soiius regenerentur+ imperio Nam seduius in oratione in ieiuniis in misericordia pauperum incumbebat Interea uix cogentibus al) inclyta et nobilissima g-ente pueliam quia deus sic uoluit praeclaris moribus duxit uxorem Nam iiiud eidem dominus speciale munus ueluti duarum gemmarum spiendidum decus in mundo indulsit Vt ex eadem egregia foemina duorum filiorum gaudio suscepisset Dum hsec itaque ag-erentur sicut iam supra diximus diuersis in paiatio honoribus et ministerio primus floruit sed iugis illius meditatio circa monasteria uei loca sancta inuigiial)at Temporibus autem iiiis erat in ministerio regis uir eg'regins+ nomine Romaricus qui desyderio iilius sancto famiiiari iungebatur affectu Gum iioc igitur consiiio inito secundum praeceptum domini qui dixit Vade uende omnia que habes et da pauperibus et habebis thesaurum in ca?Io et ueni sequere me Reiictis omnibus iermum usque monasterium ad peregrinandum propter Giiristum iter agere disposuit Sed utriusque desideriis in hac causa obfuit uoiuntas altissimi Neque enim fas omnipotens deus fore censuit ut hi duo yiri qui demum veluti duae lampades fuiserunt in seeculo sub unius modii articulo occulerentur sed super canDicente domino Nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio deiai^rum ut iuceat omnibus qui in domo sunt Gumque in his atque diuersis l^onis tanquam potentissimus auriga iugiter inuigilaret forte fuit ut urbs Metensium pra3sule indigeret Tunc una uox populorum Arnulfum domesticum atque consiliarium regis dignum esse episcopum acclamauit lile autem lachrymans et compulsus quia deo ita placitum fuit urbem ad gubernandum suscepit Sicque deinceps episcopaies gestans infuias ut etiam domesticus factus soiiicitudinem atque primatum paiatii ac si nolens teneret Mox autem tanta profusa munificentia in heleimosynis pauperum accreuit ut etiam de longinquis regionibus atque ciuitatibus fama currente innumera Erat caterna+ pauperum ad sanctum Arnulfum pontificem refocilanda festinaret
g-ata

adimplebo

Ergo reticenda non sunt qua^que

proiiciunt

:

:

.

:

5

:

:

:

.

:

:

10

:

:

:

:

:

:

.

:

.

15

:

:

:

:

.

:

.

20

|

:

:

:

.

.

25

.

:

:

:

:

:

:

30

.

:

.

:

:

:

:

:

:

.

35

.

.

:

.

:

:

:

:

:

:

40

:

:

:

.

:

:

:

45

:

:

:

|]

namque iugiter soiiicitus atque intentus in cunctis bonis actibus pra.'sertim in susceIta que ut quos ptione monachorum seu peregrinantium deuotissimus inuigilabat
: :

50

hospitio recepisset

manibus propriis pedes aiiiuebat iiiosque refectos deducens mox Porro abstinentia? illius normam narrare quis ualeat? alios refociliandos suscipiebat maxime cum interdum post triduana seu amplius protracta ieiunia pane hordeaceo seu
:
.

lymphee pocuio uictitaret

Indutus namque iugiter intrinsecus tunica occulte cylicio sicque exesis iam membris uigiiiis atque ieiuniis geminum ingerebat cruciatum MiraIn contiguis cula autem aliqua saltem de multis qute gessit narranda aggrediar Stephani cum uir sanctus aifuisset qua^dam mulier namque partibus prtedio sancti nomine Betila nequiter a daemonio arrepta discrimine suce uitae sa^pe fortiter quatie.

:

.

55

.

:

. : . :

124

ARNVLFVS
:

[Ixvir-

5

10

15

20

hcTC coram sancto praesule debachare coepisset is quippe pietate ut inmensa ductus ait heu miserrimum humanum genus ut quid tantum erat semper preualuit inimicus ut ubi Christus debuit habitare ille domicilium infelix possideat? Super uentura igitur nocte mulierem in uigiliis adsistere ccepit Cumque uir sanctus se se orationi dedisset Nox daemon clamans et eiulans a muliere discessit Illico gaudentibus omnibus iussit illam abire incolumem et Isetam qute dudum fuerat ab inimico oppresse infirma per diem namque tempus quo triduanum ieiunium uniuersalis celebrare consueuit ecclesia uir sanctus extra ciuitatem cum crucibus atque promiet ecce ex scuo populi g-enere orandi g-ratia secundum morem ex urbe processit cateruis foemina arrepta a daemonio clamare coepit Hanc ille cum uidisset mediis uexilo crucis iniecto mox ab aduersario ereptam sanauit Alio quoque tempore infra urbem ad orationis munus lucrandum ad basilicam sanctae crucis accessit ibique puelham nequiter debacchantem reperit quam cum uidisset misericordia motus archidiacono suo dixit Nunc igitur frater hac nocte pro ista miserrima orationum uigilias Cumque deinceps celebremus et superueniente diluculo istic pariter reuertemur crastina die secundum condictum affuissent puellam ab hoste antiquo liberatam repererunt Sicque factum est ut sancti huius uiri etiam absentes long-eque positos Temporibus denique Dag"oberti regis cum in pallatio esset eidem quidam curaret leprosus clamare co^pit uictumseu etiam uestimentum deposcens at ille statim iussit eum in hospitium duci Cum erga illum secundum os suum solitam impenderet pietatem scisitari^ uoluit quia barbarus erat si sacra unda baptismatis ablutus fuisset repente ille nequaquam ait Domine mi Nam infelix ego abiectus in populo et quis mihi gratiam baptismi tribueret? Tunc idem inquit Ne uerearis frater: possibile est tantum modo crede in Christum et erit domini uoluntas ut geminam idest animae

batur

Cumque

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

|

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

25

et corporis tui capias

medelam

.

Cum

accepisset ergo a sancto uiro baptismi sacra:

mentum

et factus est deinceps in utraque repente de corpore illius lepra discessit qui prius fuerat peccator et maculosus Post haec autem cum substantia sanus Patrias turingorum cum eodem rege inuiscendas+ intrasset forte fuit ut quendam pro: . :

cerum nomineNoddilum puerum atque parentum^" suum quoniam+
30
.

satis diligebat

sup-

.35

40

i5

50

55

premis funeraret flcetibus Nam et sanguinitatis propinquo et amicitia eidem insolubili iungebatur affectu Rege autem iam quantocyus exeadem properante uilla nihil angustianti aliud consilii aderat nisi languentis capite amputato more gentilium cadauer ignibus comburendum traderetur sed ut credimus omnipotentis dei tunc uoluntate id actum est ut sanctus Arnulfus a mansionibus nondum egressus fuerit Quo comperto Noddilus ad eundem ueloci perrexit gressu et causam infelicitatis potius singultibus quam uerbis exposuit Confestim igitur egregius uir cum festinatione ad languentis perrexit lectulum uIm cum humiliter fuisset prostratus diutissime orauit Tunc demum semiuiuo homini ut illius moxt erat alloquitur poenitere inquit fili si quid male fortasis gessisti Ille autem uenisse ut duplicem accipias medicinam hominem dei exultans uix uerbis afTatur quod corde uolebat quia extremis quatiebatur conatibus Quid plura? Calefacta alTertur aqua et manibus propriis uirsanctus faciem ccgroli Pedes et manus cum ingenti abluit diligentia atque oleo sancto corpus illius perunxit sicque factum est ut eadem die tanquam nuUam infirmitatem passus cum cceteris uiam egredien+ Quidam incolumis Letusque iter arriperet deinde homo scelestus nomine Nodo aliquando aluo refecto uinoque aestuans cum complicil)us suis uiro sancto derogare ausus est Non esse scilicet cultorem dei sed potius hominem uoluptati dedilum ad cuius lectum nocturnis horis non solum rex uerum eliam regina tanquam consilium llagilans properaret Cum uero stratum una cum detrahente socio petisset iubente domino ut casus fieret omnia uestimenta illorum llamma circundans uallauit IUico exilientes aquam urgentibus uocibus deposcebant Sed aqua iniccla ilammam diuinitus missam non extinguebat Ardebant nequiter circa nales uel genilalia loca camisia^ illorum nec se ardentia uestimenta exuere praeualebaul Quid plura? Quia aliud facere non potuerant exiliunt foras et instar porcorum in lutum uolutabri se se uociferantes inuoluunl sed magis ac magis genilalia loca ipsorum igiiis immissus cremabat Tunc quippe ut reor impletum est quod scrij)tum est Detrahentem occulte in proximum suum hunc persequebar Sic diuina censura iubenle actum fuit ut de quibus pontifici sancto detraxerant ipsi poenam sentirent Nam non niultum post temporis in tantis transgressionibus ipse Nodolo
. :
. .

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

||

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

-Ixvil"^]

ARNVLFVS
:

125
: :

cum uita regalis gladius iuste amputasset ne Per idem uero tempus cum iam pene omiies tliesauros solus in usus pauperum errogasset adhuc super erat eidem Discus aryeiili habens poudus librarum septuaginta duarum hunc \'go primas inter proceres datis alimoniis uel iis qua? pauperibus necessaria erant comparauit sed omnipotens deus non passus est ut qui in honore beaLi Slephanr protomartyris iam olim conille+ homo laicus frueretur Nam supradicLo Vgone repentina morLe prosLraLo prajfaLus discus secratus fuisset LoLhario regi allatus est qui cum a narranLibus comperisseL liunc a sancto Arnulfo ob alimoniam pauperum uenumdatum fuisse mox miro dei insLinctu iubet eundem uelociter centum aureis addiLis ad ponLificem deferri et ita facLum esL: uL eL maLricularii seu ca^Leri pauperes dei susLenLaLionum alimoniam haberenL et rex+ sancLorum quibus ^mel dala fueraL abs que ullius rei reddereLur dispendio Cum denique haj et similes uirLuLes per illum coepissent crescere in populo mox remotiora a fragoribus uulgi expetiit loca in quibus stepe ergasLulo retrusus soli deo orationibus sacris stuqui dixit VacaLe diosissime uacareL monente altissimo et uideLe quoniam ego sum deus Nam crebro in uilla Dodiniaca conLigna+ uosago agro inLerdumque calciaco non multum longe ab urbe celula retrusus caelum diebus ac noctibus pra^cibus pulsabat Sed dum in his atletha ChrisLi contra diabolum sancLissime eL forLiLer dimicaret ne plebs sibi a domino credita illo remoLo cxLermc uiLie pabula conscienLia tactus quidem minus acciperet repente intentissime a principe flagitauit ut successorem misitque epistolas per internuncios se indignum huius operis sui prsesulem daret peccatorem clamiLans: et uL talem eligerent pontiiicem qui praidicaLionis uerseque bum dignus sasminaret in populum quibus relictis mox Lotharius non modicis repletus angoribus ab omni se consilio destitutum conquerens si Arnulfus episcopus a frequentia pallatii cessaset Gui inter caetera sic scripsit sed domine pater quia per epihoc enim stolam tuam petis ut in loco tuo alium debeamus eligere successorem nostra pra^sumpLio facere nulla raLione praesummet Immo domine pater si qua libet deuotione compulsus pro boni operis actu alicubi uacare deliberas petimus ut nos
depra?hensus est
ut scelera illius una
.

filius ipsius

moreretur

:

.

:

:

5

:

.

:

:

:

lo

:

:

:

|

:

:

:

:

:

:

15

:

:

:

:

:

:

20

:

:

:

:

:

:

25

:

:

:

communione non deseras Nam prsefatus rex Lotharius tanta eum fide et amore dilexit ut cum prolem suam DagoberLum in principaLus culmine sublimasset eidem regnum ad gubernandum in manu tradidit quem ille accepLum iLa altissima et profunda erudiuit sapientia ut in Sycambrorum natione rex nullus illi similis fuisse
sine pace-tua uel
.
:

30

:

:

Sed cum insolubili desyderio ad heremum properare disponeret suspicatus est rex prudens Dagobertus eum minis terreri scilicet ut ab ipsius consilio non discederet Dilectissimi inquit filii tui quia ita admissum habet nisi nobiscum consistas caput amputabo Ad haec ille Filii mei uita in manu dei est iam tu tuam non possides uitam quando ab insontibus uitam auferre disponis Tunc rex iratus aduerArnulfus uero regis sus eum dependentem ex poplite mucronem manu arripuit morituri par uipendens iram dixit Quid agis miserrime? mala pro bonis mihi uis rependere nunc excute arma in sanguinem meum ut tuis libet animis Eg^o pro illius mandatis mori non dubito qui mihi et uitam dedit et pro me mortuus est Tunc bone rex an non uides unus procerum ait Noli impie contra temetipsum agere uirum sanctum destinatum et cupidum esse ad martyrium ? Aut cur non pertimescis Ghristi seruum lacessere ? Et his dictis iubente domino ira eius irraHita paulisper uterque ad pedes sancti conticuit Interea adest et regina reminiscens culpa^ sua? corruunt et ut illis misereatur cum lachrymis sic orant Perge domine ad heremum quo uis dum placatum te habeamus quem molestum usurpantes a^xaggerauimus
narraretur
:
: : : :

:

35

.

:

:

:

.

:

.

||

:

.

.

40

:

:

.

:

.

:

:

45

:

.

.

:

Tunc sanctus uir data illis uenia a palatio egreditur et ecce reperit pro foribus claudorum caecorum atque pauperum pene innumeram multitudinem astantem quo uiso omnes uociferare coeperunt sancte pastor cui nos miseros derelinquis quis mise: :
: :

50

rebitur nostri
:

:

quis tribuet nobis uictum aut uestiLum nudiLaLe sciliceL aLque fame
: .

consumptis Tum ille lachrymans blanda uoce sic ait ne nos ipsos derelinquas Dabit uobis deus pastorem qui uos pascat in miseratione et misericordia paccati inuicem benigni misericordes ut dum instar Lazari mendici isLa nunc in pauperLale et miseria torquemini Et his dictis statim ad orationum in futura felicitate regnetis certamina pergit Paucis post temporibus actis uiro iusto iugi intentione pulsante Quo audito uir egresanctus Georicus cogiiomento Abbo huius successor elligitur atque cx gius Romaric.us a partibus Vosagi egressus ad beatum pergit Arnulfum
:

:

:

:

:

55

:

:

:

:

:

126

ARNVLFVS
.

[Ixviir -

5

Secl mox in iiifra uasta heremi aptum eidem pra^parat locum ucnerat nocte quod miraculum per Arnulfum infra urbem gestum eadem superuentura Forte contingit ut prompturarium+ regis ignis uorans uexafuerit silere non debeo eructans excelssima+ flamma domus circum quaque ad fines minaciter lamret^atque beret Repente exurgens omnis ciuitas uidentes sui exitum+ in eiulatu atque clamore quo audito ueloci gressu ad domum uiri sancti peruenimus et repcriconuersa est sicut illius iugiter mos erat psalmodife mox personantem statim appraemus eundem hensa manu illius ait Romaricus Egredere domine ecce absunt+pro foribus equi

cumbentia utriusque

:

.

:

.

:

:

:

:

|

10

hac urbe ignis consumat Ad h^c ille nequaquam inquit me illuc et uideamus quid hoc impium crassatur incenSed ducite dilectissime dium et ponite me uicinum illi Et si ita uult deus ut ardeam Ecce in manu eius Tunc nos tenentes sanctas manus illius ad mulierem peruenimus et-mox sum iubente illo in oratione prostrati capitulo dicto surreximus omnes Tum ille eleuans
nostri
:

ne quod absit
.

:

te in

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

15

contra ingentes flammas uexilum crucis iecit Mox mirum in modum tanquam cselitus percussus nil alibi nocens infra parietes in semetipsum totus retrorsus Nosque iam deinceps securi de periculo subacto gratias agentes deo ignis interiit

manum

.

.

:

Illico cuidam e fratribus talis appadictis matutinis ad lectulos nostros remeauimus Intuens in Ccclum uidit tanquam flammam ignis signaculum crucis depiruit uisio ctum et statim in cselo extolli quo crucis uox facta est dicens Cernis hoc inquit 20 signum? Hac nocte Arnulfus episcopus per ipsum totam ciuitatem istam ab incendio hberauit ^lirantibus nobis omnibus uirtutem quam uidimus de igne prostrato frater Post hffic autem beatus Arnulfus relictis cunctis sa^culi ille hanc uisionem narrauit
. .

:

:

:

:

.

25

30

35

40

45

50

55

iamque fidus et securus de therebus atque bene perfecteque pauperibus erogatis non multis delapsis diebus pauper quidem propter Ghrisauro in ca^lo recondito stum in sa^culo effectus sed iam diues uirtute domini ueluti nouus Helias ad heremum properans et inter bestias sylua? paruulis mansionculis meditatione laudes deo quibus adscitis quippe aliquantulis secum monaclmlis necnon leprosis personauit manibus fidelissimam seruitutem iugiter impendebat calciamenta a pedibus detrahens atquc detergens capita et pedes illorum crebro abluens necnon electost ipsorum reciprocis dicbus studiosissime compositos parabat Nam et coquina} seruitium abhorrens idem episcopus sanctus et coquus sepa^ exuriens ipse suos contubernales pascebat Sed et lectum eius uile quidem in oculis hominum pulcherrimum uero in obtuspretis duntaxat mollibus et pretiosis uestibus cylicia ornabant tibus angelorum In liis igitur atque ca^teris innume rabilem bonis dum angelicam ageret uitam iamque omnipotens deus suum allelham ad destinatum brauium uolens destinare ad ultimum uocauit diem quo comperto adest et uir religiosissimus Romaricus cum Cceteris monachis gloriosum eius pra^stolans eg^ressum Tunc electus dei et sanctus pontifex eum alloqucns ait Bone uir ora pro me" lam adest dies quo iudici meo pra^sentandus apparebo quid faciam? Xil boni gessi in hoc s^eculo omnil)us sceleribus et peccatis uallatus coherceor pro quibus domino ut ueniam merear obsecro ILtc uir sanctus quia scriptum est lustus in principio sermonis accusupplicate sator cst sui Interea uenit hora ut sancta illa anima manibus sanctorum angelorum ad Christum geslaretur Fit illico gaudium magnum procul dubio supernarum uirlulum in cado ct ingens Luctus pauperum Christi atque monachorum in sa?culo Adest mox iuxta morem sanctum sacrum euangelium quod lector inter psallentium luctus et canlus pcrsonat uoce Sicquc dcmum uir egregius Romaricus allatum sanctissimum coipus illius cum dignitate et honore quo ualuit in Castello habendo sepulturai Iradidit Post annos fere octo successor eius Georicus episcopus coaceruata clericorum laicorumque ingente caterua adscitis quoque duobus episcopis secum una pergunt ad heremum quo in loco excubias cum reuerentia celebrantes sancta membra ab urna lapidis auferentes grabato imponunt atque mox cum gaudio remeant ad urbem Nam suauitatis odor ex his sacris membris cunctos replebat uffihementer dum autem gestanles ucniunt ad quendam riuum cuius ripparum tumescentis aque euntibus conuallem atque lubricum pandebat meatum Tunc posteriores qui feretrum portabant casu corruunt j^riores Uirhentes nullo retardantes gressu sed grabato in aere sublato gradiuntur libere qui lapsi fuerant iam surgunt transmeataque conualle sc se collegis iungunt post etiam illo in itinere mox aliud emicuit miracu:
:

:

:

.

:

:

:

.

.

:

:

.

||

:

:

.

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

.

:

.

.

.

.

lum

:

Quidam homo

in

pago Galuomotense incestuosus

fuit

.

Hunc

ille

cum

sa^pius

-Ixvilir]

BABYLAS

127
in

hac uita impenitentem reliquit forte fuit ut in eiusdem inccestuosi uilla oratorium esset Quo in loco itinerantibus illis congruum erat ut niansio pararetur Ideo uel maxime quia opportebat excubiis in Basilica ho norari Venientes autem ad lersanctum corpus minos terra^ hominis incnestuosi repente li^Mtur gressus portantium ita ut ulterius uectandi sacra membra facultalem non haberent Et ecce angustia saccerdotibus^ et uniuerso populo quoniam ad mansionem quo uerteretur ignorabant pra;sertim cum iam dies deciinata esset ad uesperum Tunc Notto dux qui unus erat ex uehentibus Est enim ualde procul uilla ait Videtis quia terram incoestuosi huius ingredi despicit mea ubi nox ante nos includet quam illo uenirc ualeamus sed deest mihi inibi potus uel paratus quo tantam multitudinem reficere possim nisi tantummodo ut comperi quibus auditis uniuersus populus iter in imo uasculi modicum quiddam ceruisitC retorquens in tanta uelocitate perg-unt ut potius geruli semetipsos portari quam portare sentirent At diei adhuc lucem habentes ad destinatum perueniunt locum Tunc Xunc ig-itur beatus Arnulfus pascat uos nocte ista quoniam quod deest Notto ait Statim in tanta exuberantia accreuit tanta nobis ipso intercedente adesse potest ut omnibus aflatim satiatis adhuc in crastinum superesset modicitas potus illius Et ecce Post htec autern cum magna prosperitate et ketitia ad urbem perueniunt mox omnis ciuitas cum crucibus et cereis atque in^enti gaudio et admiratione obuiam occurrit: et pastorem suum quem dudum ueluti fugacem amiserant caelo iam regnantem recipiunt atque sacrum corpus illius in basilica apostiIorum+ sanctorum f^randi cum reuerentia et exultatione sepulture recondunt Mox quippe sepultus quid apud Christum in heremo mercatus fuisset suis ciuibus miraculis demonstrauit Xam mulier qusedam lulla olim csecata ad sepulchrum eius accessit ubi cum prostrata fideliter absque mora lumen recepit atque exitus uiarum quos externa auxiliante orasset manu calcare consueuerat propriis cernens luminibus ad diuersorium Iseta remeauit. Ceucirella nomine in suburbaao medio ausa fuit dominica die operari Sed mox diuinitus uerberata utraque manu contracta est quaj cum ad sancti Arnulfi sepulcrum uenisset orationique prostrata Statim digiti illius qui iam dudum palmis inhteserant ad pristinam sospitatem redierunt et mox remeat laita qua? tristis uenerat et contracta De plurimis huius sancti uiri miraculis hccc pauca seribenda delegi ad hono:
: : : :
|

redar^-^uens ad poenitentie

emendationem perducere non potuisset

.

:

:

5

:

:

:

.

:

.

:

:

lo

:

:

:

.

.

:

:

15

.

:

.

.

20

:

.

.

:

:

:

25

:

:

:

:

:

30

.

rem

dei cuius est

omnis honor

et gloria

.

||

PASSIO SAXGTORVM MARTYRYM BABYLE ET TRIVM PARVVLORVM
.

\'oluit intrare in domum Numerianus rex cum irnmolasset immundis idolis dei Sed sanctus Babylas episcopus qui bene didicerat oues regere quce sub ipso
:

35

.

:

.

erant audiens ingressurum
.

Fortes estote filii et expectate hic Lupus enim incipit introire in domum dei et si non deus anticipet nos perimus ipse autem ante iaquique obedierunt et expectauerunt naum stans expectabat Numerianus autem cum aduenisset conatus est introire et stans seruus dei Babilas prohibuit ei dicens Non intres habens manus coinquidixit presente
:
:

Numerianum

populo
.

:

:

:

:

:

,

40

:

natas

Numerianus autern contendebat introire Et stupens in fiducia uiri simulque erubescens propter openionem^ qu» erat circa eum statim tacuit Et iussit eum custodiri in crastinam diem fortiter et altera die sedens Numerianus in palatio iussit eum exibitum introduci coram omnibus miser homo quid pre ocuet dici ei lis ausus es occurrens prohibere me? An ignoras quoniam rex tibi loquitur per astrea qute super omnes hoc est sollemne iuramentum gentilium non effugies manus meas uideamus si iuuabit te deus tuus Babylas episcopus dixit ego quidem homo sum humilis complacuit uero deo ordinare me pastorem populi sui ex quo uidens lupum uenientem in gregem dei festinaui non despicere ut non aliquem perdam de grege et reddam rationem deo meo Numerianus dixit Lupus apud te existimatus sum et non rex ? Babylas dixit Secundum concessionem dei es rex secundum nostra peccata lupus es ut uel sic lacerati conuertamur Ego enim te regem uerum non Si enim cognosceres dico quoniapi non cognoscis qui prsestitit hunc honorem
. :
:

:

:

:

:

:

45

:

:

:

:

.

.

:

:

.

:

50

.

:

:

:

:

.

:

:

.

:

: : :

128

BABYLAS
:

[Ixvilir -

5

10

15

20

25

30

ipsum tantum adorares et non creaturas eius in operibus quoque tuis irritas eum qui te honorificauit ut tu similiqui te fecit ex eo quod non eras in eo quod es Dico autem rem communem si quis de iis qui sub tua potehonorifices eum ter state sunt constituti recesserit et ierit ad alium reg-em hoc est ad alienig-enam num per deos rationabiliter respondisti sicut sapiens doctor irasceris? Numerianus dixit opinionem quse circa te est unum autem tibi deest scientia deorum et secundum Babylas dixit insipiens es et impius et superbus Poteras enim homo bonus esse tyramnus iniuria enim mihi est honor tuus et quae dicuntur a te laudes infamiam mihi pra^stant Repletus cnim sum omni bono deum cognoscens et non lapides adNumerianus dixit iam non te sustineo sed boias tibi impono super collum et orans compedes circa pedes tuos quasi malo seruo qui iniuriam domino suo fecit Babilas dixit Ego deum habeo dominum dominos autem et fralres timenles deum unde et tu honos autem mihi est quomodo putas ct pedes tuos osculor crede domino deo autem patiens non sum dignus seruus dei sed inutilis Beati iniuriam te fecisse Htec aulem qui propter deum hyec paliuntur Numerianus uictorino duci dixit uolumus Babylam insipientium doctorem corripi iubeo autem in colum eius mitti boias siminon enim paruas mihi fecit iniurias Viliter autem et in pedes compedes ad infamiam ctorinus duxdixit per clementiam tuam olim sug-gerere uolui timori tuo de hoc homine quoniam iniuste et alia pro aliis docet qui multiplicant et de gente eius impiissima nobis laborem dum non obediunt nobis Numerianus dixit interim ut tibi uisum est dum autem posuit fac in contemptorem Babylam et paulatim gentem hanc expendo dimisit euni procedere cum cuin collum Babila3 boiam et in pedes eius similiter stodia ut ab omnibus uideretur qui ab ipso regebantur Babylas dixit deo meo graqui ad hunc honorem me adduxit propter confessionem meam quae est in tias ago ipso Tibi autem duci non ago gratias nec regi tuo Altera die dixit ^ Numerianus uocate Babylam doctorem paruulorum qui insipienter monet et uocatus Babylas dixit doctor sum quidem paruulorum horum qui in aliquantis quoque sapienter occurrunt qui ueritatem euertere uolunt insipientium autem qui uobis similes et resistunt his sunt non sum doctor Numerianus dixit per deos decet te boia et quae circa pedes tuos sunt posita Babylas dixit tu quidem insipienter motus derides per filium dei tantum me decet quantum necte"'' decet diadema quod circumpositum est capiti tuo Numerianus dixit immola diis et libera te de tormentis istis qua^ te expectant et noli seduci ab infantibus quos doces Babylas dixit Quod paruulorum sum doctor iam dixi tibi uis autem uidere qu^e est conuersatio paruulorum et doctrina quse
:
: :
:
|

.

.

:

:

:

:

:

.

.

.

:

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

.

:

.

.

:

.

:

.

.

.

:

:

:

.

.

:

:

:

.

:

.

.

:

||

:

:

:

:

.

.

.

:

.

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

..

:

:

35

est in

deo

?

hal)eo tres paruulos
:

40

45

50

55

constantiam eorum mentum non credidisti sed quasi delirum et uerbosum me conspexisti Numerianus iussit adduci paruulos quos insimiauit'*' Babylas cum autem adducti fuissent Numerianus dixit Matrem habetis? Qui dixereunt^ habemus enim plus matrem qui nos nutriuit Babylam dominum nostrum Numerianus iussit matrem paruulorum introduci Et cum introducta fuisset Numerianus dixit lilii tui sunt hi an non quai dixit Ego quidem genui eos deo aulem obtuli illos per pastorem meum Babylam et ipse erudiuit eos de iculturaNumerianus dixit Alapis eam fortiter tundite coram infantibus suis dicentes ei noli proterue respondere paruuli autem uidentes matrem suam uapulantem simul clamauerunt dicentes Tyranne noli occidere matrem nostram sine causa bene enim nata est Vere enim benediximus quod ipsa nos genuit sed qui nutriuit nos dominus noster est Bablyas+ et si iterum irasceris domisnus noster est ipse enim dei timorem nos docuit Et iratus Numerianus iusit totos tres paruulos leuari cathomo Et uni quidem dedit de loco duodecim secundo nouem tcrtio seplem Quique infantes simul quasi ex uno fonte dixerunt Benedictus ej5 deus qui propler te htcc patimur Numerianus dixit matri eorum primus lilius tuus quot annorum est ? Quas dixit Secundus duodecim Numerianus dixit quot ? Quae dixit nouem Numerianus dixit Terlius quot ? Quae dixit septem et exclamauit mater eorum dicens Magnus est deus crislianorum quoniam quisque liliorum meorum secundum quantitatem annorum suorum ita et caessus est a te qui perlicis ct coronas filios meos Numcrianus iussit foris mitti matrem paruulorum et induci Babylam et dixit doctor Insipientium et eruditor paruulorum qu» putabas probanda per panmlos inuentus es mendax ^^ocaui enim infantes promisserunt
et uidebis
. . : : : :
. .

qui nutriuntur secundum deum iubeo eos uocari quia deus cum ipsis est Forte enim per meum experi:

.

:

:

:

:

:

.

.

:

.

:

:

.

:

.

.

:

:

.

.

.

:

:

:

:

|

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

.

-Ixviiiii]

RABYLAS
.

429
.

constituerunt Immolare diis Bubilas dixit Male menlitus es contra salutem nichil exlra faciens Filius enim es lu patris Lui salhaiuc qui semper menet non potes uincere aliquem neque tu neque pater Luus nisi meiiLiLi titur CueriLis
et

tuam

:

.

:

:

.

Numerianus
.

dixit per

Et si Lim afficio Bab}das dixit uere derideri ueremini Numerianus dixit Deliras In qua re deridendi sumus? Babylas dixit si audierint caHeri dii tui quia Asclepium solnm+ nominasti non irascuntur tibi ? Et maxime eyea Vere ego confundor in insipieuLia ue:
.

Asclepium quia dissimulo sermones tuos et tormentis Le pauhinon obedieris et Immohiueris statim caput tuum lacio incidi
.

5

:

:

.

:

:

:

.

sLra

:

quoniam non

intelligiLis

:

quid expedial uobis
.

.

sed adoraLis deos

:

quos nec
:

Numcrianus dixit Si audierit chrisLus Luus non irascetur quomodo solum deum nominasti? Quid facies Babyhis dixit Non quidem dignus es audire scientiam christianorum tamen propter hos populos qui hic stant dico ut non per tuam improbitatem uera scienLia fraudenLur Gum chrisliani chrstum+ nominant profiLenLur eL paLrem Gum paLrem nominauL profiLenLur et fdium Non est enim separatus neque pater a filio neque filius a paLre nec conpacum daemonibus quos adoras sicut scriptum est Quie communicatio ratio deo luci cum tenebris? Infantes enim eraiiL suspensi cum Babyhi in LanLis horis Numerianus auLem iussit torqueri eum habentem compedes uel boiam super collum eius et cum essent grauia propter quod suspensus erat diu laeserunt eum Illi auLem qui propler ipsum ibi sLabant cum ei noti essent dicebant ei quasi dolentes pro ipso profitere et immola et libera te a tromentis+ Babylas dixit Non LanLum lugeo hunc insipienLem qui sedeL quauLum uos qui ei commissi estis et perdidistis uitam uestram Tamen huic ego non consentio nec eum iam audio Mihi enim tormenta haec uita sunt Releuat enim ea propter quem patior unde nec sentio Numerianus insuper iussit eum torqueri Infantes auLem suspensi clamabanL Tyranne impiissime quid dominum nosLrum et bonum pasLorem torques crudeliter et sine causa quoniam omnium dominum bene collit Sed hoc faciens honorem merebatur non tormenta per ipsius autem salutem non efTugies manum dei sed igni gehennae habes tradi Numerianus iratus iussit et ipsos torqueri Infantes autem quasi una
.
: . : . :

infanLes adoraueruuL siue credideruiiL

10

.

:

.

:

:

15

||

:

:

:

.

:

:

.

:

20

:

:

:

.

:

:

.

:

.

.

.

:

.

.

.

23

:

:

.

.

.

.

uoce dixerunt

:

Non

Tu enim magis
condit in cella
audite

torqueris

erubescis impiissime a paruulis uictus praisente populo tanto quam nos per eum qui potest tibi celerrius reLribuerc
: :

?
:

30

non sentimus tormenta Numerianus
:

iussit

deponi Babylam
: :

,

quem depositum
: ,

abs-

ut secrete iiiLerrogaret infantes

et coepit dicere infantibus

Filioli

multos honores uobis dono quos non poLesL uobis alLer donare qui quasi ex uno foiiLe dixerunt Multiformis et subdole noli nobis mortem ingerere omnia enim dona tua gehenna plena sunt Ex quo enim dedit nobis doctor signaculum perfecti sancti sumus et abiecimus mentem cctatis infirmioris et fortiore esca accepta parati sumus mori propter dominum quam irriLare seruum dei pasLorem nostrum Putasti enim quia separasti pastorem nosLrum uincere nos per filium dci qui po test pastorem nostrum ubicunque fuerit et nos liberare de coinquinatis manibus tuis qui ct hoc tempus potest mutare celerius non negabimus deum neque confundemus pastorem nostrum orantem pro grege suo ne quemquam pcrcum esset in cella secreta dat Omnia auLem audiebat beatus Babylas Numeriamus dixit Inducatur Babylas et dixit ei hii infantes filii Lui sunL an non? Babylas dixit filii mei uere sunt secundum deum mulierem aulem coram deo meo non cognoui ex quo natus sum Numerianus dixit Quomodo ergo similes Libi sunt in ominibus^ ? Babylas dixit Oratio esL mihi ut in omnibus similes sinL mihi
:

me

et

:

.

33

:

:

:

:

:

:

4o

I

:

.

:

:

.

:

.

:

:

.

:

.

43

:

.

:

:

:

libera le a LormenLis et a Ego tibi dixi Numerianus dixit obsecro poenis quas incipies susLinere et non es persuasus Si autem uis obedire autem et infantibus ut non cum sint te presuade+ et satis tibi facio de tormentis InsipienLissime omnium hominium+ eL paruuli finem uita? reddant Babylas dixit praiter peccata
:

mea

.

:

:

.

:

:

.

:

50

.

:

iLa et ab aduersicut uictus es a nobis impiissime tyranne credo deo patri chrisLi da filiis tuis et prouidentia Lua Lecum promissiones autem tuas saaiis+ tuis uinceris siL in perdiLione Non enim LanLa poLes donare quantum conaris auferre NumeGum accepisset autem Babylas rianus iratus dedit ei sententiam et tribus paruulis dicens per dominum uos adiuro sententiam cum tribus paruulis adiurauit adstantes qui omnia conspicit cum hiis qua? sunt in pedibus meis et in collo meo ponite me in testimonium tvranni huius qui habet in sempiterno torqueri igne qui non extingue: : . . : .

53

:

:

:

.

130

BARNABAS
:

[IxviiiF -

5

Et exiens per portam psallebat dicens Saluasti enim nos ex affligentibus nos et odientes nos confudisti et respondebant ei Infantes Eum quoque qui exierat decolStatuit uero eos prius infantes percuti et ita se lare eos roo-auit beatus Babylas infantes dextra laeuaque et dixit Ecce ego et pueri quos mihi dedit deus Et uidens consumatos paruulos dixit Benedictus es deus chri stianorum qui fecisti secundum mag^nam misericordiam tuam Ista enim ex ore infantium et lactantium perfetur
. : . :
.

:

:

.

:

||

:

:

et positus est cum infantibus et cum Et ipsius incisum est caput laudem reg-nante domino nostro lesu chrysto cui est honor et boia et compedibus in pace gloria in Scccula saeculorum amen.
cisti
. : : .

10

PASSIO SANCTI BARNABAE APOSTOLI
Redemptor
et saluator noster

triumphans uictor
:

et

antequam de interitu sathanae exultans penetraret regna polorum sanctam ecclesiam quam
dominus
iesus chrystus
:

pretioso sang-uine acquisiuit per beatos apostolos et apostolicos uiros immobiliter muniens fundauit et mirabiliter corroborans solidauit Scilicet ut et ipsa inuiolata
.

15

semper
.

et gloriosa

maneret

:

et illorum praedicatione

nouam

sibi

progeniem pluri-

consortio et coUegio testans beatissimus Barnamosque bas tanta deuotione pro ipso decertare studuit quanta diuinitus per spiritus sancti gratiam cum beato paulo apostolo ad apostolatus gloriam uocatum se esse cognouit
filios ag-greg-aret
:

E quorum

Ergo cum sanctorum apostolorum
20

natalitia

salutare uidetur ut eius solemnitatem deuotissime
et
si

celebramus dignum equidem atque celebremus Quoniam quidem
: .

non

est in

ordine duodenario apelatus

eorum

:

non tamen deest cathalogo
:

25

30

beato paulo sicut lucas euangequo per inuocationem et gratiam spiritus sancti tertio deciino post domini passionem anno cum ipso paulo ad apostolatus ordinem atque celsitudinem et preedicationem diuinitus ellectus est uocante illos eodem spiritu sancto et dicente Segregate mihi Barnabam et paulum in opus quo assumpsi eos Sed qualiter uir iste domini Barnabas deuotissime fidem catholicam praedicando et corda infidelium ab errore iniquitatis redimendo opprobria et contumelias pro chrysti amore sustinendo certauerit ac deinde per martirii gloriam ad paradisi palmam peruenerit per autenticam seriem et auctoritatem praefati lucce euangelistae et iohanis cognomento marci discipuli atque ex adelphi eius gradientes fida relatione pandere curamus Denique iste est ille Barnabas sanctissimus qui et ioseph dictus unus ex septuaginta discipulis domini salualoris qui secundum nominis sui prcsagium dignitatem pro meruit Nam
praedicationis excellentia
lista refert in
:

miraculorum

quae

cum

actibus apostolorum mirabiliter patrauit a tempore uidelicet

:

:

.

.

.

|

:

.

:

:

.

35

io

45

50

Barnabas ha^braice latine autem filius consolationis dicitur communiter cum sanctis apostolis degebat et consolationem maximam prebebat eis in quibus uidelicet erat cor unum et anima una nec quisquam eorum qute possidebat aliquid suum esse dicebat sed erant illis omnia communia Et quotquot possessores erant agrorum aut domorum uendentes pretia eorum aflercl^ant et ad pedes discipulorum ponebant Sic et enim scriptum est loseph autem qui cognominatus est Barnabas ab apostolis quod est interpretatum filius consolationis leuites cyprius genere cum haberet agrum uendidit illum et attulit pretium et posuit ad pedes apostolorum Postmodum uero cum beatus Paulus conuersus fuisset ad fidei gratiam eodem anno quo dominus passus est et resurrexit iste Barnabas in ipso initio fidei eius illum apprehendere dignus fuit et ducere ad apostolos Vnde et sequitur Barnabas autem apprehensum illum duxit ad apostolos et narrauit illis quomodo in uia uidisset dominuni et locutus.est ei et quomodo in Damascho fiducialiter egerit in domino lesu Plane diligenter considerare et ammirari condecet quantum illum diuina gratia dilectum quantumque amabilem atque dignum habuit quando inter tot disicpulorum+ cateruas non alium ad instruendum ct docendum suum nouum militem miserit nisi lllum qui consolationis filius dicebatur scilicet ut illi Saulo qui nouus tyro nouamque tyrocinii gratiam perceperat dul cem sanctae fidei gratiam dulceque mysterium sagaciter ministraret Cuique dante gratiam deo dare quem non pcenitet unquam quantum eius instructio in nouum Christi militem fructificauerit quan:

.

:

:

:

.

.

.

.

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

:

.

||

.

:

:

-Ixx^l

BARNABAS
:

131
.

inter sanctos apostolos gloriosus enituerit repletus spiritu sancto audiamus Peruenit autem sermo ad aures ecclesia^ qua3 erat hierusolymis super istis et miserunt Barnabam Antiochiam qui cum uenisset et uidisset j^ratiam dei g-auisus est ualde et hortabatur omnes manere in domino quia erat uir bonus et plenus spiritu sancto et fide et apposita est multa turba in domino Nonne quia illum cognoucrant
: :

tumque

:

:

:

:

:

.

o

sed quod gloriosius est atque beatius plenum spiritu sancto ideo illum ad pra^dicandum mittere studuerunt Ideoque ei sancti+ spiritus turbam multam subiicere atque ad cognitionem domini nostri lesu chrysti mira:
: :

sancti dei apostoli esse

uirum bonum

perducere dig-natus est Sed quia non solummodo istos domino acquirere cupiebat ne nouum tyronem obliuioni traderet inhianti studio illum sibi comitem ad pra^dicandum summere studens profectus est inquit euangelista tharsum ut quereret Saulum quem cum inuenisset perduxit antiochiam et annum totum conuersatus est cum eo in ecclesia et docucrunt+ turbam multam ita ut cognominarentur
biliter
.
:

:

lo

:

:

:

:

:

:

primum

antiochia? discipuli chrystiani

.

Verum

quia non

tantummodo
:

in prtcdicatio15

etiam in hospitalilatis misericordia benignus extiterat cum sancti apostoli hierosolymis eleimosynam destinare curarent isLum prcC omnibus et inter omnes Sic enim astruit euangelista eligere statuerunt Discipuli autem pro ut quisque habebat in ministerio proposuerunt mittere habilantibus in ludaea fratribus quod et fecerunt mittentes ad seniores per manus Barnabee et Sauli Interim quantum talis obedientia3 talisque eleimosynarum uirtus domino deo placuerit quantamque uicisitudinem ex inde postquam reuersi sunt in antiochiam perceperunt sequens lectio demon strat Barnabas autem et Saulus reuersi sunt hierosolymis expleto ministeErant aulem in ecclesia quae erat antiochia? prophetae et doctores in quibus rio Ministrantibus illis domino et ieiunantibus dixit spiritus sanBarnabas et Saulus Segregate mihi Barnabam et saulum in opus+ quo assumpsi eos Ecce beate ctus Barnaba apostole domini nostri lesu chrysti quanta tibi diuina gratia tribuit dona pro Scilicet ut spiritus almilicus te deuote digno munere quod dignus recte patrasti mitteretque ad populum ctelestia dicta ferentem Sequitur beali euangeuocaret listae ad clarificanda eius miracula diuina lectio Et ipsi quidem dimissi a spiritu Repletus namque spiritu sancto uenerunt Seleutiam et inde nauigauerunt cyprum sancto beatissimus Barnabas quid decebat ut ageret cum dillecto collega nisi illud quod nemo mortalium sine gratia spiritus sancti patrare ualet sicut in presentiarum Nonne postquam illum Barien qui helimas dicebatur manifestissime declaratur lumine priuarunt et Sergium paulum proconsulem a quo beatus apostolus de saulo plurimam multitudinem ad paulus uocatus est ad fidem catholicam conuerlerunt lucem ueritatis perduxerunt Sic utique sacra scriptura denuntiat Secuta est inquit multitudo iudeorum et colentium aduenarum paulum et Barnabam qui loquentes suadebant eis permanere in gratia dei Et sequenti sabato pene uniuersa ciuitsa+ commota est audire uerbum dei Audientes autem gauisi sunt et glorificabant domiammirabile num et crediderunt quotquot erant prccordinati ad uitam icternam pra^dicandum et glorilicandum stupendumque mysterium diuiuce dispensationis sacramentum domini saluatoris qui sibi recte famulantibus tantam gratiam conferre dignatus est ut resistentes lumine priuarent et humiliter famuLantes ad claritatem perpetuee beatitudinis perducerent Sed quia superbi unde respicere debent inde inflamantur ad iram sedicionem facientes eiece runt apostolos de finibus suis Illi autem gaudentes repleti spiritu sancto et prajdicantes conuerterunt ad dominum ludajorum et grecorum copiosam multitudinem Interea quia unus inerat eis spiritus et una fides sicut in caiteris apostolis ne minores uiderentur esse in miraculis qui congruum fuit ut sicuti beatus petrus et fequales erant in amore sancta? religionis
nis gratia sed
: : .
.

:

.

:

20

:

|

.

.

:

:

.

:

:

.

25

:

:

:

.

.

.

30

:

:

:

.

:

:

35

.

:

:

:

.

:

:

40

.

:

:

:

.

:

:

.

||

45

:

:

:

:

lohannes claudum ex utero matris curauerunt beatus paulus et Barnabas similiter agerent et dispensante deo ita peractum est uenientesque listris claudum ex utero nicatris mirabiliter curarunt adeo ut tale miraculum turbcai conspicientes deos illos Et uocabant existimarent dicentes Dii facti similes hominibus descenderunt ad nos Barnabam louem paulum uero Mercurium quoniam ipse erat dux uerbi Sacerdos
:
: . :

50

:

:

.

:

.

quoque louis tauros et coronas deferens uolebat sacrificare Quare itaque hoc? Quare Barnabam louem paulum uero uocabant Mercurium? Quare tauros quare coronas quia secundum scicerdos ferebat? Propter hoc namque Barnabam louem uocabant Paulum uero Mercucredebant ethnicam fatuitatem defensorem suum illum esse
: :
.

55

132
:

BARNABAS
:

[Ixx^ -

5

rium quia ipsum credebant eloquium lingue prestare mortalibus unde mercurim^ hoc est medium currentem inter aures linguasque dicebant Tauros uero ad uictimam coronas autem ut quasi diis sacerdos louis illis imponeret Sancti itaque apoqui se humiliat exallabitur tale facinus stoli reminiscentes precepti domini dicentes'*' uiri quid hoc facitis ? prorsus abominantes et respuentes scissis tunicis clamabant Et nos mortales sumus similes uobis homines annunciantes ut conuertamini ad deum uiuum qui fecit celum et terram Exinde in derben uenientes euang-elizabant et
.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

10

docebant mullos uere digne uere iuste g-ratia Chrysti preeunte et dispensante multos docebant ut qui se in mundanis rebus humiles fecerant in diuinis sublimes existeueritatis reducerent tenebrisque retentos ad lucem ut plurimos docerent rent Plurimas itaque prouincias peragrantes uerbum domini annunciando tandem perueQui suscepti a sanctis apostolis annunciabant gaudentes nerunt hierosolymam quanta deus cum eis mirabiliter fecisset Bene autem non utique tristes sed gaudendo Gaudete itaque et exultate quoniam annunciabant quia promissum habebant
:
: :

:

:

j

.

:

:

.

:

:

15

nomina uestra
ab improbis
: :

scripta sunt in ccelo

.

^'erumtamen quia

in

achaia qua?stio exorta erat

20

25

30

35

40

45

50

05

quos destinare curauerunt ad tale facinus beatissimum atque fidelem dominum barnabam filium sciliextirpandum nisi hunc quo consolando atque praedicet consolationis cum collega fido beatissimo paulo quod donante deo ita patratum est cando elisos erigeret ac perditos reuocaret Praeterea quantam dilectionem crga hunc beatissimum Barnabam sancti apostoli habebant quantamque benignitatem sanctus euangelista denunciat Placuit inquiens et mittere eum ad uos cum carissimis nostris nobis collectis in unum eligere uirum qui tradiderunt animas suas pro nomine chrysti uere dignum Barnaba et paulo quia destinare curauerunt quos gratia sancti spiet iustum atque salutare decretum Xamque antiochiam cum apostolica epistola properantes ritus iam pridem elegerat impiam haeresim destruxerunt Erantque docentes et euangelizantes uerbum domini nostri Iesn+ chrysti Porro quia omnem sollicitudinem erga sanctam ecclesiam habebant ne in aliquam haeresim inciderent placuit ut reuerlenles uisitarent ecclesias quibus praidicauerant uerbum dei Sciebant enim callidam esse astuliam Sathanae ne corda reuocata sanctorum pestifero genere zizaniorum ideoque prouidebant fedaret Postmodum uero ait euangelista Msum est eis ul beatus paulus reuerteretur hierosolymis Barnabas autem repeteret cyprum insulam de qua assumptus erat assumpto predicto iohane cognomento Marco Bene utique prouidentes bene intellig-entes et unus pergeret ad uisitandum fundamentum sancta? ecclesia? et relligionis alter uero ad prcedicandum et liberandum ethnicos a nece perditionis Ergo non omnis sequestratio mala sed ilhi psorsus'*' quje irrationabililer agitur nullo iusto iudicio flagitantc Diuisi namque admodum connexi erant Quare itaque hoc?Quoniam illos cathena qui eis docuerat In hoc cognoscent omnes quia ueri caritatis annexos habebat ille mei discipuli eritis si dilectionem meam in uobis habueritis De sessione autem huius sanctissimi apostoli barnabae nemo in scrupulum dubitationis incidat ut non sedeat cum domino sicut ca^teri apostoli ad iudicandum pro eo quod non est de duodenario iliorum numero quando quidem sicut sancti docuere palres per duodenarium numerum uniuersilas designatur Ergo proculdubio scdebit el cum sanctis martyribus et cum apostolis gloriosum oflicium exhibebit Quia quomodo non defuit de catalogo praedicationis ita non deerit a gloria sessionis Igitur quia exortus de sessione illius sermo rationabiliter disertus est ut opere precium uidetur et utile liquidius intelligamus quot sint partes eorum qui iudicant et qui iudicantur Ergo sanctorum patrum documenta sequenles ueraciter teneamus quia duae sunt ditferentiae uel ordines hominum in iudicio hoc est ellectorum et reproborum Quae tamen duae partes diuiduntur in quatuor Perfectorum enim ordo est unus qui cum domino iudicat et alius qui iudicatur utrique cum domino regnabunt Similiter ordo reproborum duas habct ])artcs eorum scilicet qui inlra sanctam ecclesiam sunt mali iudicandi et dampnandi sunt Qui uero extra ecclesiam inueniendi sunt non sunt iudicandi sed tantum damnandi Nos ergo interim fratres carissimi haec considerantes huius sancti et gloriosi apostoli et martyris Barnabae uitam et deuotionem ammirantes eiusque uestigia sequentes in hac illius festiuitate spirituali iocunditate httemur quatenus illo interucniente a peccatorum uinculis exuti in iudicio domini inter iustos inueniamur et cum eis uitam aelernam percipere mereamur Huc usque beati Barconsilio inito sancli apostoli
: :

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

||

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

.

:

:

|

.

-Ixxr]
naba? gloriosum
\\icad

BARNABAS
agoncm
.

133

et uenerancla

euangelistce

ut predictum

est

magnalia declarantes ex autentica auctoritate breuiter deflorare curauimus Sed quia idem
:

sequendo beatum paulum apostolum sancti barnaba; apostoli finem cernere non ca?tera quai sequunlur In aliis eius actibus autenticis reperiuntur de quibus aliqua breuiter hic inserenda duximus In diebus apostolalus sui Barnabas apopotuit
:
: .

5

stolus comitantibus

fuissent

:

et

secum fratribus Romam uenit cum nondum petrus et paulus ibi ibidem primus chrysti euangelium per dies aliquot prccdicauit cumque
:

:

ipso
alias

illic

existente de plserisque locis et ciuitatibus mentio haberetur
:

:

audiuit inter
10

nominari imperialem et celebratam ciuitatem mediolani Atque illuc prollciscens festinare disposuit assumpto secum sancto dei uiro Analhalone comite fidelissimo cum aliis quibusdam a^que sociis in minislerium euangelii Gum igitur Mediolani beatus Barnabas chrysti euangelium praidicaret et insistens praedicationi operam daret cohoperante domino magnam illorum ciuium multitudinem in breui conuertit et ad fidem ueritatis adduxit Quo autem ordine a^d^" martyrii coronam peruenerit ex greco eloquio praedicti lohannis exadelphi eius transferentes sensum magis quam uerba sequentes fideliter declaremus lohannes igitur qui et Marcus famulus domini nostri lesu chrysti discipulus uero sanctorum apostolorum pauli et Barnab^e mystica dei opera qua? diuinitus uidi ct diligenter cognoui g-radiendo scilicet cum predictis apostolis sanctis dei famulis in ministerio eorum de omnibus fidelibus in chrysti ecclesia commorantibus per gratiam domini fideliter pando Denique cum essem ethnicus et famulator
.

:

:

:

.

:

15

.

.

20

.

quondam pontificis nefandissimi templi louis annuente domini nostri lesu chrysti gratia baptizatus sum per beatum paulum et Barnabam qui digni fuerant uocatione dei in loco qui dicitur yconium Posteaque uero sacrum baptisimum''" suscepi uidi in uisione uirum splendidum atque Constans esto lohannes mirabilem qui dixit mihi et amictum stola candida crede fiducialiter quoniam quidem non lohannes sed Marcus id est excelsus uocapro eo beris et gloriam excelentiae tuae ubique prsedicari et glorificari oportet scilicet quia tenebra^ quae hactenus fuerunt in te penitus effug^atse sunt Et data Comendo est tibi gratia et intellectns+ ut cognoscas mysteria dei omnipotentis
ydolorum
:

commorando
:

scilicet in ministerio cyrilli

||

:

:

25

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

30

Obstupui fateor ut Interea beatus paulus non ibi erat quando haec secreta pandere studebam beato Barnabte Postquam uero idem beatus commouit me dicens Barnabas diligenter animaduertit nostram reuelationem ne alicui uirtutem mysterii quam Prcecaue diligenter et pone custodiam ori tuo uidisti asseras Nam et mihi similiter hac nocte apparuit dominus lesus christus dicens Constans esto Barnaba credendo uerissime quoniam pro sancta deuotione qua reliquisti generationem tuam et tradidisti animam tuam pro nomine meo in ea perseuerando premia aeterna percipies Atlamen conuoca lohannem ministrum tuum quandoquidem ipse similiter uidit quedam mysteria Interim conserua omnia qua? audisti et iudisti+ quia ueniet tempus quando manifeste appareas In hac commuin quo erat quidam nione commorati sumus in praedicto yconio per dies aliquot
itaque beato Barnabee hanc reuelationem
quee a predicto uiro agnoui professus
seriatim
illi

omnia
:

sum

.

.

:

:

:

:

35

.

:

:

.

.

:

40

:

:

;

:

homo

iustus et timoratus

:

qui nos recepit
.

:

et hospitalitatem exibuit digne

:

cuius
:

beatus paulus placide benedixit Inde autem nauigantes uenimus cyprum uenimus pergen panin ministerio eorum donec eg-rederemur ex cypro commoratus sum ibi mensibus philife IUis autem euntibus ad praedicandum duobus Cumque disponerem ire in partes occidentis prohibuit me spiritus sanctus Igitur cnm+ audissem quod iidem sancti apostoli paulus et Barnabas antiochiae essent continuo perrexi ad illos Inuenique beatum paulum fatigatum ex itinere sed arguere coepit et in grabato quiescentem Qui cum me cerneret gauisus est et detinuissem librum preeme pro eo quod moram fecissem uenire de pamphylia

domum

eramque
. :

:

45

:

:

.

I

:

:

:

:

:

.

50

:

:

Ad coeperunt praedicare uerbum domini atque gentilium illuminati crediderunt in quorum prtedicatioriem plurimi iudaeorum dominum lesum chrystum Expleta itaque prffidicatione statuerunt ire ad pr^edidicationis
.

recreati

autem ex
.

itinere

.

orientem et tamen demum reuertere ad cyprum ut uisitarent ecclesias ut prius Sed beatus Barnabas rogabat in quibus uerbum domini praedicauerant hyerusalem peret postea communiter iret in cyprum ad uisitandos parentes suos gerent autem angelica uisio facta est per noctem beato paulo dicens Inter htec

candum

in

:

:

:

55

.

:

:

:

.

:

134

BARNABAS
:

[IxxF
:

-

Celerius propera hverusalem
.

prffistolantur aduentum tuum tati dei contradicere non expedit

pro
5

me

ad

deum
: :

:

Quia uoluntantum obsecro intercede fiat uuluntas"*^ domini ut decertatio mea fiat acceptabilis in conspectu eius secundum
: : :
. :

quandoquidem moram facias Quod cum beato barnabe panderet ait
nec

fratres

ualde

10

15

20

quod nobis datum est Nunc autem faciem tuam heu proh dolor corpoHa?c prseloquens procidit ad pedes eius et flaeuit diu amare raliter non uisurus non enim hoc paulus compatiens noli inquit merere frater Cuius dolori beatus Namque apparuit mihi in hac nocte dominus dicens sine ministerio diuino ag^itur quoniam illic praeparata est ei gratia dei prohibeas Barnaban ire in cyprum Ne Tu autem perge ad illuminationem multorum et sacrum martirium percipiendum et osculantes Tunc positis genibus orantes hyerusalem ad loca sacra uisitanda ut et nauigantes descendimus laodiciam decertantes uale fecimus nos inuicem in qua ueniremus cvprum Deinde uenimus in ciuitatem qua3 uocatur anemoria qui nos inuenimus quosdam uiros quanquam ethnicos tamen sa^acitate poUentes uiri qui estis ? Vnde ? Quo ? certantes sagaciterque interrogantes coeperunt dicere uel qu£e res attulit uos in nostris horis ? Animaduertens autem beatus Barnabas qui Si nosse inquit cupitis sag-aciter eis respondere studuit illorum sagacitatem uel quam ob rem uenimus scitote quia famuli sumus nos sumus unde et quo domini nostri lesu chrysti creatoris caeli et terrfe ^''enientes autem ab hierosolymis pergimus utique ad praedicandum nomen eius quia ipse est filius dei omnipotentis
deuotionem quia famulati sumus in ministerio propero cyprum ibique finem complebo uitte
. :
.

:

:

:

.

.

:

:

.

.

:

:

:

:

||

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

qui crediderit in illum

:

non morietur
:

:

sed uitam percipiet sempiternam
:

.

Verun:

tamen
25

30

35

40

45

et exuite uos uestimentis ueterascunt quffi cognoscere cupitis quae non perit sed gloriosa et splenpereunt et induite uos stola immortalitatis Haec audientes attoniti ualde conpuncti sunt corde dida permanet in aeternum annunciantes et dicentes Mira res quam dicitis Quis enim deus praepotens talia confiSi enim uultis nosse qua? dicimus praebere ualet? Ad ha?c beatus apostolus temini peccata uestra credentes in dominum lesum chrystum et percipientes sacrum baptismum et proculdubio accipietis quae uobis promittuntur Cumque illi respondissent cuncta se uelle patrare breuiter sanctre trinitatis mysterium exponendo descendit cum illis in fontem et baptizauit eos in nomine patris et filii et spiritus sancti induitque uestibus sanctae relligionis Cum autem se cognouissent esse chrysticolas et uirtutem se accepisse spiritus sancti coeperunt gaudere et glorificare dominum chrystum Conferentes autem quaedam subsidia conuocatis pauperibus distribuit apostolus illis prout cuique opus erat instruens et commonens ut permanerent in gratia dei quam acceperant Nauigantes autem peruenimus cyprum ibique inuenimus Thymonem et Aristonem famulos domini Thymon autem urebatur magnis febribus Cui cum manus imposuisset beatus Barnabas et sacrum euangelium per inuocationem saluatoris domini statim febris curata est et adeo corroboratus est ut continuo nos cum gaudio sequeretur Ex doctrina namque sanctorum apostolorum beatus Barnabas euangelium sancti mathaei apostoli secum ferebat et ubicunque inueniebat infirmos ponebat illud super illos Exeuntes et continuo sanabantur autem inde inuenimus hominem nomine Eradium quem beatus paulus apostolus cum sancto Barnaba baptizauerat et recepto spiritu sancto episcopum ordinauerat ad communionem fidelium Hic nos cum gaudio excipiens hospitalitatem praecipuam exibuit Post h(ec autem inuenimus quendam uirum nomine Rodonem quamuis ethnicum tamen iustum atque benignum Huic cum beatissimus apostolus sanctam fidem exponeret continuo credidit in deum et baptizatus secutus est nos His ita
si
:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

.

|

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

.

:

:

.

gestis
50

obuium habuimus impium et maleficum nomine Barien quem olim beatus Paulus lumine priuauerat Hic namque cum cognouisset beatum apostolum malicia commotus prohibuit nos introire in paphum Proinde reuertentes Inuenimus locum
: .
.

:

in

quo ethnici uiri et faemine ludendo nudi currebant Hccc cum uidisset beatus Barnabas indignatus est super tale facinus maledixit continuo templum Statimque
.

:

:

pars orientis funditus corruit magnaque contritio ex ethnicis facta est qui sub ruina 55 ipsa mortui sunt C^eteri autem qui euaserunt fugerunt in templum Apolinis Nemo itaque miratur quod predictus Barien postquam a beato paulo apostolo
:

:

.

:

.

:

lumine priuatus fuerat
terctur ad

uisum receperit cum non illum perpetualiter sed ut conuertempus percusserit dicens Erisque ctecus usque ad tempus Ergo
: :
: :
.

- IxxiiL']

BASILIVS
:

131)

ut ad preces sergii proconsulis per beatum PaulLini apostolum liquidius constat conuersus lumen receperit Postmodum uero sicut Simon ma-^us apostatando transIntroeuntibus itaque nobis in Salaminam gressor fieret inueni mus synaj,-o^^am ludeorum in qua beatus apostolus exorai^e cojpit ut per euan^elium sancti mathei apostoii chrysti gratiam introducerct Ha3c dum pr^clalus comperisset barien et quia plurimi iudeorum recepissent pra^dicationem sancti apostoli omnem maliciam
. :

:

||

:

.

:

5

:

iniquitatis sua? ostendit

derunt+eum

:

et seditione facta contra sanctum apostolum compra.'nhenquferebant tradere consuli eiusdem salamine ciuitatis et affli^entes
:

:

eum

multis supplitiis et uariis cruciatibus

.

De
:

hinc

cum iam maceratum
:

et diuersis
lo

quassatum poenis ducei^ent ad iudicandum accidit ut ueniret in eandem cyprum uir quidam magnus et potens nomine Eusebius scilicet de prog-enie Neronis imperaComperientes autem ludaei aduentum eius uerentes nimium ne illum eriperet toris de manibus illorum ligantes funem in collo eius nocturno tempore dilaceratum a synagoga in hipodromum peiHraxerunt et inde foi^is portam Post hcec autem circundantes illum igne crudeliter cremauerunt Sicque beatus apostolus post multos ag-ones et diuturna certamina pro chrysti amore adustus migrauit ad gaudia sempiImpii autem luda^i non satiati de nece illius zelo odii concitati tulerunt sacraterna tissimum corpus eius et in locello plumbeo concludentes in mare precipitare disponebant Interim eg-o praefatus lohannes qui et Marcus uua''' cum predictis Thymone et Rodone occulte nocturnis horis tulimus illud et collocauimus in criptam que olim fuerat habitatio lebusa^orum tertio idus lunii hoc est undecimo die ipsius mensis Propter hanc itaque collocationem plurimis annorum curriculis venerabile nec inueniri a chrysticolis ualuit corpus eius latuit Sed deus omnipotens non patitLir occultari gloriam sanctorum suorum Tempore ig-itur Zenonis imperatoris et sancti Gelasii eodem sancto apostolo reuelante inuentum est atque hymnis et laudibus mirifice collocatum Beatus autem Dorotheus Barnabam Rome ait pr^edicasse et Mediolanensem episcopum fuisse consecratum Ad honorem et gloriam domini nostri lesu Ghrysti qui cum patre et spiritu sancto uiuit et regnat per omnia saecula seculorum Amen
.

:

:

.

:

15

.

:

.

:

:

20

:

.

:

.

.

:

25

.

|

.

:

:

.

DE SANCTO BASILIO
Basilius Venerabilis episcopus et doctor precipuus
:

.

30

cuius uitam scripsit amphiloin extasi positus esset

chius yconii episcopus
in uisu

:

quante sanctitatis
.

extiterit

:

cuidam heremite nomine Effrem
:

monstratnm^
:

est

Gum

enim dictus Effrem

uidit

et uocem de super dicentem cokimna ignis quam cernis Veniens igitur in ciuitatem iii die epiphanie ut tantum uirum uidere posset cum uidisset eum stola candida indutum cum clericis uenerabiliter procedere ait intra se ut uideo iii uacuum laboraui Iste enim cum tali honore sit positus nequaquam talis esse potest quemadmodum uidi Nos uero qui portauimus pondus diei et estus nil tale consecuti sumus et hic cum in tali honore et constitutione positus sit columpna ignis est? Miror ista Basilius igitur in spiritu hec uidens fecit ipsum ad se introduci Qui cum introductus esset uidit ling-Liam igneam per os eius loquentem et ait efFerem+ uere magnus Basilus^ uere columpna ignis Basilius uere spiritus sanctus loquitur per os eius Obsecro domine ut Dixitque illi efTerem+ mihi impetres quod g-rece loquar rem difficilem postulasti tamen Gui Basilius

columnam
audiuit

ignis cuius caput

usque ad C8elium+ pertingebat

Talis est mag-nus basilius qualis ha^c

.

35

:

:

:

.

.

:

:

:

4o

.

.

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

45

pro eo orauit et continuo grece loqui coepit Quidam alius heremita uidens Basilium alias in pontificali habitu procedentem eum despexit iudicans eum in corde suo quod in tali pompa plurimum delectaretur Et ecce facta est uox ad eum dicens
. :

.

:

Tu amplius

quam ctaris in palpando caudam gatte tue Valens imperator fautor arrianorum ecclesiam quandam a catholicis Imperator scriptum est abstulit et arrianis dedit ad quem accedens Basilius ait Honor regis iuditium diligit et iterum iudicium reg-is iusticia et cur cor tuum imperauit ut catholici de ecclesia eiicerentLir et arrianis daretur? Gui Imperator Basili Non decet te Et ill edecet+ me etiam Iterum ad contumeliam reuerteris
dele
.

:

delectetur Basilius in

||

apparatu suo

50

:

:

:

:

:

.

.

.

:

:

436
'

BASILIVS

Ixxiiir-

5

10

15

pro iusticia mori Tnnc demostenes prefectus epularum Imperatoris fautor arrianorum Tuum est de pulmentariis Cui ait Basilius loquens pro eis fecit barbarismum Qui mox confusus tacuit Dixit reg-is cogilare non dog^mata diuina decoquere iudica inter eos sed non secundum immoderatum amorem imperator Basili uade et populi Abiens er^o dixit coram catholicis et arrianis ut fores ecclesie clauderentur sua esset et utriusque partis si^illo munirentur et a quorum oratione aperirentur arrianis tribus diebus et noctibus et uenienQuod cum omnibus placuisset orantibus non sunt aperte Tunc Basilius processione ordinata uenit tibus ad fores ecclesie facta oratione leui ictu de baculo pastorali fores tetiyit dicens ad ecclesiam et et introibit rex glorie Tollite portas principes uestras et eleuamini porte eternales et ecclesia reddita Et intrantes deo yratias reddiderunt et continuo sunt aperte imperator promitti multa basilio ut in hystoria triparFecit autem est catholicis tita legitursi sibi consentirel Et ille pueris ista conueniunt Nam qui diuinis sag-inantur eloquiiscorrumpere de diuinis dogmatibus nec unam sillabam patiuntur Tunc imperaprimus tor indignatus ut ibidem dicitur dum de eius exilio sententiam uellet scribere secunduset tertiuscaiamus fractus est Deinde tremor magnuseiusmanuminuasit Vnde indignalus carlam fregit ^'ir quidam uenerabilis nomine Eradius liliam unicam habebat quam consecrare domino disponebat Sed diabolus humani g-eneris inimicus hoc aduer.

:

.

.

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

.

:

.

:

.

.

:

.

.

.

.

\

20

25

de seruis predicti Eradii in amorem puelle plurimum inflamauit ^'erum cum impossibile cerneret ul ipse qui seruus erat in amplexus tam nobilis puelle promittens ei multam peccunie ad unum de maleficis accessit accedcre posset Cui dixit maleiicus Ego hoc agere non si ad hoc eum iuuare uellet quantitatem possum sed si uis mittam te ad dominum meum diabolum Et si feceris qu^ ipse Et dixit iuuenis Quaecumque dixeris tuum desiderium obtinebis tibi dixerit mihi faciam IUe ergo maleficus ad diabolum fecit epistolam et eam per predictum Quoniam quidem domine mi oportet me festiiuuenem in h^ec uerba transmisit nanter et sollicite quoscumque a chrystianorum religione abstrahere et tuae adducere misi tibi hunc iuuenem cupiditate in uoluntati ut pars tua quotlidie multiplicetur talem puellam exarsum et postulo ut suum desiderium assequatur et in isto glotens

unum

:

:

:

:

.

.

:

.

:

.

.

.

.

:

:

:

30

35

10

15

50

55

ualeam ag-gregare et alios tibi de caetero fidelius Et dans ei epistolam uade et tali hora noctis sta supra monumentum gentilis et ibi demones acclama et hanc cartam in aera exalta et aderunt tibi statim Qui uadens demones inuocabat et cartam in aere proiciebat Et ecce adest princeps teiiebrarum uallatus multitudine demonum Qui cum epistolam perlegisset ait ad iuuenem credis in me ut tuam conpleam uoluntatem? Qui ait credo domine Cui diabolus Et abnegas chrystum tuum? Qui ait abnego Dicit ei diabolus perfidi estis uos chrystiani quia quando quidem me opus habetis ad me uenitis Quando autem desiderium uestrum assecuti estis statim me negatis et ad chrystum uestrum acceditis ille autem quia clementissimmus'^ est suscipit uos Sed si uis ut tuam compleam uoluntatem fac mihi manu tua scriptum in quo confitearis te ab renunciare christo et baptismati et chrystiana» professioni et meus sis seruus Qui et mecum in iudicio condemnandus statim manu sua scriptum fecit qualiter chrysto abrenunciaret et sc seruituti diaboli manciparet Continuo igitur diabolus accersiuit spiritus qui erant super fornicationem iubens eis ut ad predictam puellam accederent et cor eius in amorem iuuenis inflamarent Qui accedentes ut puella se in cor eius adeo succenderunt terram proiccret et ad patrem lamentabiliter exclamaret Misei-ere mei pater miserere mihi quia dire torqueor propter amorem talis pueri nostri Miserere uisceribus luis et paternum amorem mihi ostende et puero quem amo et pro quo crucior me coniunge Sin autem post modicum me morituram uidebis et pro me in die iudicii ralionem reddes Ipse autem Eiulans dicebat Heu me miserum quid contigit miserere filie mee quis meum thesaurum furatus est? Quis dulce lumen occulorum meorum extinxit? Ego te uolebam celesti sponso coniungere et per te saluari putabam et tu in amorcm lasciuie insanisti Sine fi!ia ul le sicut disposui deo coniungam ne ducas senectutem meam cum dolore ad inferos Illa autem clamabat dicens Paler mi Aut cito desiderium meum comple aut morituram post modicum me uidebis Cum ergo illa amarissime fleret et quasi insaniret pater eius in inagna dcsolatione positus et amicorum consiliis deceptus suam uoluntatem compleuit et eam puero in uxorem dedit ac uniuersam substanliam sibi tribuit dicens uade
rietur
:

:

.

dixit

:

:

.

:

.

.

:

.

.

:

.

:

:

.

:

.

.

:

:

.

.

||

.

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:. .

-Ixxiiii']
filia

BASILIVS
.

137
:

uere misera
sibi crucis

nec
est

Cum eryo insimul permauerenl iuuenis ille ecclesiam non introibat signaculum faciebat nec deo se commendabat Xnde de hoc uocatus
. :
: : .

nonnuUis chrystianus non
a et

humo

qui uxori su^e dixerunt Scis quia uir luus quem tibi ele<,nsti est nec eciesiam ingreditur Quod audiens illa uehementer extimuit ungulis se ipsam discerpere ccepit et pectus suum contunse prosternens
: :
:

•>

dere ac dicere Heu mihi misera cur nala sum et nata continuo capta non snm+ ? Cum er^o uiro suo qu£e audierat retulisset et ille nequaquam rem sic esse assesed omnino falsum quod ipsa audierat aflirmaret IUa ait si uis ut credam reret Eg;o et tu cras eclesiam ini^rediamur libi \'idcns ille quod Litere non possel
: : :
|

:

:

:

:

.

:

audiens uehemenler ingemuit et ad beatum Basilium properauit eique omnia qu:^e a uiro suo et sibi contingerant enarBasilius autem puerum uocans rauit et omnia ab eo audiens dixit ei Vis fili dominum? Qui ait ulique domine sed non ualeo quia diabolo sum proreuerti ad et mee abnegationis scriplum feci fessus et chrystum abnegaui et diabolo ipsum Xon sit tibi cure benig-nus est enim dominus et te penitentem dedi Cui basilius Signum crucis in eius frontem fecit suscipiet et continuo puerum apprehendens postea eum uisitauit et dixit Quomodo te habes et ipsum post tres dies reduxit In magna sum defeclione nec sufTerro clamores eorum et terrores seu fili? Qui ait tenentes enim manu scriptum meum causantur me dicentes dilapidationes tu Tunc dixit sanctus Basilius noli timere fili tantumuenisti ad nos et non nos ad te Et dans ei modicam escam faciensque signum crucis iterum eum modo crede Post aliquot dies eum uisitauit et ait Quomodo habes fili reclusit et pro eo orauit Qui ait pater a longe clamores eorum et minas audio sed eos non uideo Et dans iterum ei escam et signans et claudens hostium abiit et pro eo orauit et vi die Quomodo te habes ? Respondit bene habeo sancte dei uidi eniin te rediens dixit hodie in uisu pugnantem et diabolum uincentem Post hcec eum educens omnem clerum et religiosos et populum conuocauit et Omnes pro eo orare ad monuit tenensque manum pueri ducebat eum ad eclesiam Et ecce diabolus cum multitudine demonum ad eum uenit et inuisibiliter apprehendens puerum conabatur eum rapere de manu eius Et cepit clamare puer Sancte dei adiuua me Et tanta eum improbus instantia agressus est ut etiam sanctum impelleret Trahens puerum Qui ait ad eum Improbissime non sufficit tibi perditio tua nisi et dei mei temptes
g-estae rei
:

narrauit totum ordinem

.

Quod
:

illa

:

lo

.

:

.

:

.

:

:

:

.

:

:

:

15

:

:

.

:

:

.

.

20

.

.

.

:

.

.

.

:

.

25

,

:

:

.

:

.

.

30

||

:

:

:

plasma? Diabolus autem dixit ad eum multis audientibus prteiudicas mihi o Basilii'*' Tunc omnes clamauerunt kyrieleison dixitque ad eum Basilius Increpet te deus diabole Qui ait preiudicas mihi o Basili non abii ego ad eum sed ipse uenit ad me Abnegauit chrystum suum et professus est mihi Ecce scriptum eius in manu habeo Qui ait non cessabimus orare donec reddas scriplum Et orante Basilio et tenente manus in crucem Ecce cartha per aerem delata et ab omnibus uisa uenit et imposita est manibus Basilii quam ille suscipiens dixit puero cognoscis has Et frang-ens Basilius litteras frater Et ille etiam domine manu mea scripta? sunt scriptum perduxit eum ad ecclesiam et dignum eum fecit sancto ministerio et bene instruens Mulier qua^dam peccata multa et regulam sibi dans reddidit mulieri habens et ea in cartha conscribens iu fine quoddam Cicteris grauius conscripsit et scriptum ipsum beato Basilio tradidit rogans ut pro ea oraret et suis orationibus peccata ipsa deleret Qui cum orasset et mulier cartham aperuisset omnia peccata preter istud grauius deleta inuenit Que ait ad basilium miserere mei serue dei Qui ait ad illam et pro hoc indulgentiam mihi impetra sicut pro aliis impetrasti indulgentia sicut et tu Recede a me mulier quia homo peccator sum indigens Cum autem illa instaret dixit ei uade ad sanctum uirum efTrem et ille tibi qucT et cur ad postulas poterit impetrare Quaj cum abisset ad sanctum uirum effrem quia homo peccator eum a beato Basilio missa sit intimasset Ille ait Recede sum sed redi filia ad Basilium et qui tibi pro caiteris ueniam impetrauit pro isto quoque impetrare ualebit Festina cito ut eum uiuum inuenias qua3 cum in ciuitatem uenisset Ecce Basilius ad tumulum ferebatur Illa autem post eum clamare cuepit ac dicere uideat deus : et ludicet inter me et te quia ualens placare de um ad alium me misisti Tunc proiecit cartham super feretrum Et post modicum Sicque ipsa et illam recipiens ac aperiens illud peccatum penitus deletum inuenit omnes qui aderant* deo immensas reddideruut gratias Anle autem quam uir dei a
. :

:

:

:

:

35

.

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

40

:

:

.

:

:

:

:

:

:

45

.

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

50

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

55

|

:

.

:

:

.

.

138

BARBARA
:

[Ixxillir -

5

10

15

corpore migraret positus in iiifirmilate qua et mortuus est quendam iudajum nomine quem uir dei plurimum diligebat eo quod loseph medicinali arte ualde peritum ad se quasi eius opera indigeret se illum conuersurum ad fidem praeuidebat et ex tactu mortem in ianuis esse cognoIlle uero eius pulsum tangens uocauit Qua? ad sepulturam sunt necessaria praeparate quia continuo dixit familia? scens Quod Basilius audiens dixit ei Nescis quid dicas Gui loseph Gredo morietur Gui idest tu cum sole occides hodie quia sol cum sole occidet hodie domine moriar hodie? Gui loseph non est possibile domine Et basilius quid dices si non quid facies? Et Et si in crastinam usque ad horam sextam superuixero Basilius loseph Si usque ad illam superuixeris horam utique ego moriar Et basilius etiam quid dicis Et si usque ad scio moriaris peccato uiuas autem chrjsto Et ille faciam quod hortaris Tunc beatus Basilius licet secunillam horam superuixeris dum naturam illico moriturus esset a domino tamen mortis inducias impetrauit et usque crastinum in horam nonam uixit Quod loseph uidens et stupens in chrystum credidit Basilius autem uirtute animi imbecillitatem corporis superans de cubiculo suo surrexit et ecclesiam ingrediens eum suis propriis manibus baptizauit Postea uero ad lectulum suum rediit et statim spiritum deo feliciter reddidit Floruit circa
:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

.

.

:

:

.

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

.

annos Domini

.

GGG

.

LXX

.

PASSIO SANCTE BARBARAE VIRGINIS ET MARTIRIS
20

.

Regnante impiissimo tyramno Maximiano
:

:

principabatur autem Martianus in quo

et erat in regione orientali qucC uocabatur Solis ciuierat persecutio christianorum ubi habitabat quidam nomine Dioscorus diues ualde tas Habebat autem tiliam uni:
.

25

cam nomine Barbaram Fecit autem ei turrem excelsam Dioscorus pater eius et inclusit eam ibi ut nemo uideret eam propter spetiem uultus eius Quaerebant enim eam ciues loci illius patri eius ut desponsarent eam Pater uero eius ascendit in turrem et dixit ei Filia mea dulcissima quidam de honoratis ciuibus locuti sunt
.
:

:

.

:

.

:

:

:

30

35

40

45

50

nubendi causa Quid tibi uidetur dic mihi Illa aspexit in fatiem eius cm+ furore et respondens dixit ei noli mihi molestus esse pater quia hoc facere nolo Si autem cogis me interficiam ego me ipsam et Ille autem discessit ab ea introiuit ut uideret turrem quam ei iusserat fabricari posuerat enim magistros plurimos ut consumaretur fabrica turris cito Designauerat eam Dioscorus pater eius quomodo eam fabricaret et dedit unicuique mercedem suam et profectus est in regionem longinquam Descendit autem famula dei Barbara post tempus modicum ut uideret opus quod laborauerant et uidit in partem meridianam fenestras statutas et dixit ad Artifices Quare duas fenestras tantum fecistis? Quaicumque dixero uohis+ facite mihi ut tertiam fenestram esse ad orientem mihi faciatis ubi orationem domino offeram qui in celis habitat Illi autem dixerunt ad eam Timemus domina Barbara ne forte cum uenerit pater tuus indignetur aduersum nos et non possimus sustinere furorem eius Quid faciemus? Dixit autem ei Beatissima Barbara Quodcumque dixero uobis facite sine dubio quia cum uenerit pater meus suadebo ei Illi autem hoc audientcs fecerunt et aliam fenestram sicut prseceperat ei sancta Barbara Perambulabat autcm bea ta barbara esse orientem ad piscinam aqua? et digitis suis sculpsit marmor pretiosum uerba legenin quo fecit signum sancta? crucis hec tibus conctis hoc est signum pretiosse crucis ad remedium uidentibus Ingrediente autcm ea in piscinam aquae mersit se tribus uicibus in nomine sanctee trinitatis in aqua ubi omnes sanitatem et saluationem accipiunt ct dixit Hoc enim lauacrum similis loidanis est in quo omnipotens inclinauit sanctum indicem suum et suscepit sanctum baptismum a pra"Cursore suo lohannc IIoc lauacrum simile est piscina3 Syloe m qua a natiuitate caecus uidit lauando haic assimilabitur probatione pisciuae+ iii qua paraliticus uerbo domini curittus est ha3C est piscina qua3 curauit omnem langorem ct omnem infirmitatem hicc est enim piscina aqucC uiucT quam mulier, samaritana petiuit a domino Per hoc lauacrum sanitatis perambulabat martyr chrysti Barbara Asccndentc ea in lurrem uidens simulacrum quod colebat pater eius accepit spiritum sanctum domini mirificum benignum in operibus confirmantem stamihi de
te
. :
.

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

^ ^

.

:

:

:

.

:

:

.

|

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

.

:

.

:

.

.

:

:

:

:

:

.

-Ixxv^]

BARBARA
.

139

bilem et incliuisum

In^ressa est

cam
.

^ratia domini lialjentem uirtutem et Ibrtitu.

dinem in omnipotentem deum excelsum Ihec enim <^Ioriosa mattyr+ chrysti lide praicincta uicit aduersarium diabolum Ipsa uero beatissima Barbara ut uidit simuexpuit in faciem illorum dicens Similes iiant qui faciunt ea et lacra surda et muta omnes qui conlidunt in eis Et ascendit in turrem et erat ibi in oratione persistens
: :

:

:

:

:

.

5

Finita uero turre atque composita
ait
:

ad artifices llle autem dixit ad fibam suam precepit nobis Filia tu iussisti ut tres fenestras facerent? Illa autem dixit Etiam pater et enim bene precccpi Tres enim fenestce + illuminant omnem hominem uenientem in hunc mundum quoniam dma obscurii) sunt Et accepit eam pater eius et descendit cum ea in lauacrum Et dixit ad eam
:
.

regressus est pater eius et uicbt tres lcnestras Quare tres fenestras fecistis? Illi autem dixerunt ei Fiba tua hoc
:
:

:

:

:

:

:

.

.

:

lo

.

:

||

:

quam du£e ? Dicit ei famula In tribus fenestris intuere patrem et filium et spiritum sanctum Tunc ira repletus pater eius exemit gladium ut percuteret eam Orante autem sancta Barbara scissa est petra et suscepit eam ab intus et eduxit eam in montem Erant
pater eius
:

Quomodo
:

illuminant tres fenestra? ma<^is

domini Barbara

.

:

.

:

:

.

15

autem ibi pastores pascentes greg-em in ipso monte qui uidebant eam fugientem Adueniens uero illuc pater eius interro^^auit pastorcs pro ea Et unus quidem ex eis uolens eam liberare cum iuramento negauit quod non uidisset eam Aluis^ ucro'''
:

.

:

:

:

casu

digito indicauit

eam

patri eius

:

Et occurens pater comprcehendit eam
: : :

.

Et
:

conuertit beatissima Barbara oculos suos et uidit illum et qui eam indicauerat maledixit illum et peccora eius et conuersi sunt statim in statuam marmoris quaj usque in hodiernum diem permanet circa sepulchrum eius in eodem loco Pater autem eius flagellauit eam et tenuit eam per uerticem capitis eius et deposuit de monte in quo illam inuenit et reclusit eam in domo pauperum Gonstituitque ei custodiam ne quis ei aperiret usque dum nunciaret de ea duci Martiano et traderet eam ad tormenta Venit autem Dux Martianus precepitque eam adduci Gum adduceretur autem beatissima Barbara Ad te leuaui oculos ueniens psallebat dicens meos qui habitas in ca^Ilo Quia sicut ocnli^ ancilla3 in manibus domina? su(e ita oculi mei ad dominum deum meum Miserere mihi domine misere mihi et adiuua ancillam tuam in tormentis quae mihi minatur facere Dioscorus pater meus Tunc pater
:
. :
: : :

20

:

25

.

:

.

:

:

:

:

:

,

:

:

.

30

eius tradidit illam in

suorum
nali
:

:

ut diuersis

manus Martiani ducis et adiurauit eum per salutem deorum Martianus autem dux sedens pro tribupoenis eam interficeret
:
.

et

mortem

intuens spiritum uultus eius dixit ei Puella quare uis uitam perdere et AIioquim+ acerbissimis toracquirere? Parce animae tuas et sacrifica diis
:
:
.

.

mentis inter ficiam te Beatissima autem martyr chrysti dixit illi Audi me dux Martianae Parata sum ego ancilla chrysti sacrificium laudis offerre saluatori meo qui fecit Ccelum et teram mare et omnia quee in eis sunt De hiis autem quos tu colis oculos habent et sanctus propheta loquitur dicens Os habent et non loquentur non uidebunt Aures habent et non audient Nares habent et non odorabunt Manus habent et non palpabunt Pedes habent et non ambulabunt Non clamabunt in gutture suo neque enim est spiritus in ore ipsorum Similes illis fiant qui faciunt ea et omnes qui confidunt in eis Tunc Martianus furore repletus priecepit eam quousque e membris expoliari et fortiter caedi et cum cylicio corpus eius fricari quousque cogitaret quali toreius sanguis flueret Et iussit eam retrudi in carcerem mento eam interficeret Media autem nocte lux magna illuxit in carcere et apparuit ei saluator mundi dicens Gonfide et confortare martyr dilecta mea pro quo magna certamina habes in terra cum duce Martiano pro nomine meo et ne timeas plagas tyramni Ego enim sum tecum et eruam te de omnibus qua? superuenerint tibi plagis Et disparuit ab oculis eius Ha3C dicente domino sig-nauit eam et sana facta est Gaudebat autem et exultabat martyr chrysti in reuclatione domini
|

.

:

35

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

40

.

:

:

.

:

:

:

:

:

45

.

:

:

.

:

:

.

:

:

50

:

Qu£edam uero mulier domini cultrix et timens dominum nomine lulliana sequebatur beatissimam Barbaram et uidens mirabilia domini qua) fiebant in ca et plaga? eius quia sanatse sunl tradidit semetipsam ad flag:ellandum Mane autem facto pr£Cdixit ei Ecce quid tibi fececepit eam adduci ante se et uidens plagas eius curatas runt dii mei et quomodo dilligunt te quoniam et plagas tuas curauerunt Respon.

:

:

:

.

.

:

:

:

55

:

:

.

famula dei Barbara muti qni+ neque erig-ere
dit
: :

meas curare

:

ad principem Similes tui sunt dii surdi et Civci et neque mouere se Et quomodo possunt plagas se possunt qui se ipsos adiuuare non possunt? Me autem curauit deus meus lesus
et dixit
:

:

.

||

.

140

BARTHOLOMAEVS
liliiis

[lxxv>-

chrvstus diabolo accendi
.

dei uiui

:

quem

tu noii uides

Tunc
:

ira repletus princeps iussit
.

ut

cremaret totum corpus eius
:

ait
5

:

te

,

Domine lesu chryste scrutans renes et Xe derelinquas me sed succipe''" me cum
.

ideoque et cor tuum obcaecatum est a corpus eius lacerari et ad latera ignem Sancta autem Barbara intuens in caelum corda tu scis qnia^ uolunlarie confugi ad
: : :

ancilla tua et sorore

mea

lulliana

.

Cum

autem talia tormenta sustinerent praecepit princeps amputari cum nouacula mamillas earum Cum autem praeciderentur mamille earum in tuens+ in caslum beata Barbara
:

orauit dicens

10

nobis ancillis tuis laetitiam salutaris tui et spiritu princine auferas a Et cum talia tormenta paterentur iussit princeps pali confirma nos in timore tuo sanctam lullianam in custodiam milti et dibg-enter custodiri Sanctam uero Barbaram praecepit nudam deportari per totam regionem illam et diuersis uulneribus flaRespiciens uero in Ccclum beata Barbara martir christi ait Qui operis caelum gellari et prote^e me a facie impiorum qui me nubibus esto adiutor et protector meus
. :

Domine ne nobis Redde
:

auertas faciem

tuam

a nobis

:

et

spiritum sanctum

tuum

.

.'

:

:

.

:

.

:

:

:

15

20

25

30

princeps Martianus amputari caput eius una cum sorore sua in chrysto lulliana Tunc cum furore et ira Dioscorus et ascendit in montem cum beatissima pater eius accepit eam a Mariiano principe Barbara Martyr autem chrysti orabat dominum ut coronam certaminis sui consumaret cum beata lulliana Etfacta est illi uox dicens Veni dilecta mea Barbara et requiesce in rcg-no patris mei in ca^lis cum lulHana socia tua et amabili mea Haec ubi decolanda erat et audiente beata Barbara martyre christi peruenit ad locum decolauit eam Dioscorus pater eius Consumatum est martyrium eius in bonam confessionem una cum sancta lulliana quae simul passa est cum ea et amputatum est caput eius a Centurione in eodem loco Descendente autem de monte Dioscoro ignis dei cecidit de ctelo ita ut nec et deuorauit eum una cum Martiano principe cinis ex eis inueniri potuisset Passa autem est sancta Barbara una cum sancta lulliana pridie nonas Decembris Quidam uero homo piiis nomine Valentinus quaesiuit sanctarum reliquias et inuenit eas posuitque in Ciuitate in habitaculo religioso ubi et sanitales percipiunt omnes male habentes ad laudem et gloriam sanctae trinitatis Cui est honor et g-loria et uirtus et Imperium qui coronat sanctos suos in saecula saeculorum amen
afflig-unt
.

Cum

autem

hrec fortiter sustinuisset

:

iussit
.

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

|

.

:

:

:

.

.

:

:

:

.

:

:

.

PASSIO SANCTl BARTOLAMAEI APOSTOLI
IndicC tres esse ab historiographis asseruntur
:

Prima

est India
.

:

quse ad a^thiopiam

mittit
35

:

Secunda quae ad Medos
:

:

Tertia qua3 finem facit
.

Xam

et in

uno

latere habet

«0

«5

50

In hac ergo India ing-ressus et ex alio latere mare oceanum et Bartolamicus apostolus in quo erat Idolum Astaroth ingressus est templum quasi peregrinus ibi manere coepit qui diceret se In hoc Idolo talis Dcemon erat curare languentes scd hos sine dubio quos ipse laedebat Erant enim sine domino uero et necesse erat ut a domino falso Iudifiearentur+ Dominus enim falsus arte hac illudit eos qui dominum uerum non habent Eacit eis dolores infirmitates dampna pericula et dat responsa ut sacrificent ei ut quasi sanentur ab eo hoc uidetur stultis quod sanet eos sed a laesione Illi aulem non sanando subueniunt cessando Et dum desinunt la-dere curasse creduntur A^nde factum est ut sancto Bartolamaeo ibi manente nulla responsa daret Astaroth et nulli poterat ex eis quos heserat sub uenire Cumque iam plenum esset languentibus templum et quottidie sacrificantibus nullum daret Astaroth responsum Infirmi ex longinquis regionibus adducti iacebant Sed cum in ipso templo nullum posset da^mon dare responsum et ncque sacrificando neque se ipsos more suo laniando perrexerunt in aliam ciuitalem uhi alius d^emon colebalur cui nomen erat Berith et illic sacrihcantes coeperunt qua^rere quarc deus eorum Astaroth non eis daret responsa Respondens autem Bcrith (hemon dixit Deus uester sic captiuus et religatus cathcnis igneis strictus tenetur ut neque spirare neque loqui ualeat ex illa hora qua illuc apostolus BartolanKcus ingressus est Respondit Dicunt ei illi Et quis est ille BartoIama?us daemon .Aniicus cst dei omnipotentis Vt et ideo uenit huc in istam prouinciam

reg-ionem taenebrarum

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

.

:

||

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

.

:

.

:

:

:

. .

-Ixxvr]

BARTIIOLOMAEVS
:

i4i
:

omnia numina
sif^na eius
:

quae colunt Indi euacuet

ut possimus inuenire
.

eum
:

:

Dixerunt autem cultores ydoli Dic nobis Quia inter multa millia hominum non possu.

mus cognoscere eum Respondens autem dccmon
caro eius candida
:
:

dieit^

:

capillo nigro capilis et crispo
:

:

Nares lequales et directa? aures cohoperte crine Barba prolyxa habens paucos canos Statura aiqualis qua^ nec longa possit capitis Vestitur colobio albo clauato esse nec breuis Purpura iuduitur pallio aibo per singulos angulos Gemmas purpureas singulas habet Vij^Mnti sex anni sunt et nonquam sordidantur uestimenta eius et nonquam ueterascunt Similiter et Sandalia eius stramentis latis per uiginti sex annos nonquam ueterascunt Genties flexis ^enibus per diem centies pcr noctem orat dominum Vox eius quasi tuba uiuhemens est Ambulant cum eo Ang-eli domini qui non permittunt eum fatigari nec exurire Semper eodem uultu eodem animo perscuerat+ Omni hora hylaris est et Iffitus permanet Omnia prouidet omnia nouit omnem linguam omnium gentium et loquitur et intelligit Ecce et hoc quod uos interog-atis et ego do uobis respon sum de eo iam nouit ille Angeli enim domini famulantur ei et ipsi nunciant ei Et cum coeperitis eum quccrere si non uult non poteritis eum uidere si uult ostendet se uobis Rogo autem uos ut dum eum inueneritis rog-etis eum ne huc ueniat ne hoc mihi faciant angeli qui cum eo sunt quod fecerunt collegae meo Astaroth Et haec dicens daemon conticuit Reuerlentes autem coeperunt circuire omnium peregrinorum uultus et habitus et per duos dies non inuenerunt Factum est autem ut quidam plenus dajmonio clamaret et diceret Apostole dei Bartolamaee incendunt me orationes tuae Tunc apostolus dixit ei Obmutesce et exi ab eo Et statim liberatus est homo qui per multos annos fuerat fatigatus ab eo Polymius autem Rex ciuitatis eiusdem cum haberet fibamlunaticam nunciatum est ei de hoc dasmonioso et misit et rogauit apostolum dicens Filia mea male a daemonio uexatur peto ut sicut liberasti Pseustium qui per multos annos ita et filiam meam libera passus est Exurgens autem perrexit cum eo At ubi uidit eam apostolus cathenis strictam quia morsu omnes attrectabat et quos poteiussit eam rat tenere scindebat et c^edebat et nullus erat ausus accedere ad eam ei ministri solui Dicunt Et quis est ausus manum mittere ad eam ? dicit eis apolam ego uinctum teneo inimicum qui cum ipsa erat et uos adhuc timetis stolus eam ? Ite et soluite eam et leuate eam et reficite Et crastina die mane adducite eam ipsam ad me Euntes autem fecerunt sicut iussit apostolus ; et ulterius non potuit daemon uexare eam Tunc rex onerauit camelos auro et argento gemmis et
.

oculi grandes

:

b

.

.

.

.

.

:

.

.

.

lo

:

:

.

.

:

:

:

:

|

:

.

:

.

:

1j

:

.

:

:

:

:

:

:

.

.

:

.

:

20

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

25

:

.

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

30

:

:

:

.

.

Apostolum et penitus non inueniebat eum et rcportata sunt omnia ad palatium eius Factum est autem cum transisset nox et aurora futuri et dixit diei inciperet aparuit Bartolamaeus apostolus cum solo Rege in cubiculo ei Vt quid me quaesisti tota die cum auro et argento gemmis et uestibus ? Ista munera his sunt necessaria Ego autem nichil terrenum qui terrena quferunt
uestibus
:

et coepit quaererc

:

:

.

;

33

:

:

:

||

:

.

:

nichilque carnale dcsidero+ \^nde scire te uolo quia filius dei dignatus est per uterum uirg-inis nasci cum homine Ita ut homo in uirginis ulero conceptus de spiritu sancto in ipso secreto uirginis haberet deum qui fecit cielum et terram mare et omnia quae in eis sunt Hic simul cum homine natus in partu uirginis coepit habere
. : :

40

:

:

:

.

initium nascendo

cum homine

qui

nunquam
:

:

habuit initium

:

sed ipsc semper ini.

tium
Iia3C

fuit

:

et

omnibus initium dedit
:

siue inuisibilibus siue uisibilibus creaturis
:

et ipsa seruandae uirginitatis uoautem uirgo cum execraret omnem uirum tum prima deo omnipotenti uouisset prima autem ideo dixi quia ex quo homo lactus est cab initio saeculi Haec erg-o prima inter muHeres nulla hoc uotum deo obtulit
: : .

45

hoc constituit in corde suo ut diceret deo Domine ofTero tibi uirginitatem meam Gum hoc autem a nuUo homine nec uerbo didicisset nec exemplo ad imitationem Iluic subito in inuitata constituit ut uirgo pro amore dei specialiter permaneret Qucc cum terrore cubiculo clausae splendens sicut sol Gabriel angelus apparuit maria quia concipies At Noli timere percussa expauisset ait ad illam angelus illa timore deposito constanter ait Quomodo fiet hoc quia uirnm+ non cognosco id est hoc constitui Gui Angelus respondit propter hoc spiritus ut non co^noscam Ideoque et quod et uirtus altissimi obumbrabit tibi sanctus superueniet in te passus est uocabitur filius dei Hic ergo cum natus esset nascelur ex te sanctum ut de arbore qui primum hominem uicerat suadendo se temptari a diabollo illo ipsum ergo permisit ad se accedere ut sicut dixerat Ada' uetita a deo manducaret
: : .

:

:

:

.

dO.

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

05

:

.

:

:

:

:

:

142
id est

BARTHOLOMAEVS
:
:
.

[Ixxvr

-

manduca et manducauit et ideo de paradiso primo homini per mulierem primus homo in isto mundo exulatus est hicque g^enuit omne humanum proiectus ut panes fiant et manducabis dic lapidibus et non ita et isti diceret "•enus Cui respondit Non in pane tantum uiuit homo sed in omni uerbo domini esuries
:
: : :
|

:

:

.

:

.

5

Hic ert'0 diabolus qui per
ieiunantem
a
et se
filio uirg^inis
:

manducantem hominem
.

uicerat
:

:

uictoriam

suam per
:

continentem amisit
.

Par enim erat
:

ut qui uirginis uicerat filium
dixisti

uinceretur

Dicit

ei

Rex

et
.

nem
10

ex qua natus est
.

15

20

25

30

Hic de terra factus est uirgo fuit quae nec sanguine humano maler eius ex qua factus est Terra autem nec ad sepulturam alicuius mortui aperta Par ergo erat ut dixi ut polluta fuerat Et quoniam in deo uicit quia a filio uirg-inis uinceretur qui filium uirginis uicerat manducaret contra uetitum et de paradiso pelleretur et expulut arte eg-it callida Ita egit iste filius uirginis ut artem diaboli sus homo clausum haberet paradisum Ars autem eius talis fuit ut sicut accipiter rapit auem permitteret ad se uenire et poneret eum inter Ita raperet hccc filium hominis et uirginis quam potest non dixit ei manduca quia non uidit eum et per quadrag^inta dies feras in deserto esurientem hoc enim statuerat ipse diabolus in corde suo ut si per quadraginta dies quia deus uerus est Deus autem uerus Iransactos non esuriret pro certo nosset Sed dixi sic deus uerus ut homo etiam permanens uerus Non est imo et erat qui puro corde et piis operibus perseuerant se intelligi permitteret nisi ab his quasi securus hoc autem Sathanas ubi uidit post quadraginta dies deum esurire Quare esuris ? Dic ut lapides isti panes quod deus non esset dixit ei effectus Et dominus ad eum audi diabole Si ideo hominibus dominaris et manduca fiant quia patcr hominum Adam suasioni tuae obtempcrans dei legem sibi positam conut seperem+ te ego Ecce ego legem domini custodiens non manducabo tempsit homo ut eiiciam te de omni dominatione quam tibi per deiectionem primi hominis et alterum angelum apostaticum qui mamona Vidit se exclusum usur pasti et protuht immensa pondera auri et argenti et gemmarum et dicitur sibi sociauit si omnem gloriam qusd in hoc saeculo est et dixit ei ha^c omnia tibi dabo Vade retro Sathana Dicit ei scriptum est enim procidens adoraueris me
qnia+ sollicite audis
:

homo cum deo Primus ergo homo
:

primam hanc esse uirgiApostolus respondit Ago domino gratias
:

quomodo

:

Adam
:

dictus est
:

.

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

;

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

-:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

II

:

:

:

:

:

.

:

:

:

Dominum deum tuum
biie
:

quam

Fuit et alia temptatio superin excelso super pinnam templi exercuit Vt qui semel uicerat homiadorabis
:

et ipsi

soli seruies

.

:

nem
35

tcrrfc uirginis filium

:

a sancta3 uirginis filio
:

homine
:

tripliciter uinceretur

.

Et
ita

sicut qui uictor extiterat

tyramni

mittit comites suos

ut in omnibus locis ubi

tyramnus possidet
et hic
:

titulos regni

sui uictoris ac triumphatoris titulos
:
:

imponant

:

io

45

50

55

iiomo chrystus lesus qui uicit misit nos in omnes prouincias ut expeUamus miiiistros diaboli qui per tempLi in statuis habitant ut homines qui eos cohint de potestate eius qui uictus est auferamus Ideo aurum et argentum non accipimus sicut ipse saluator noster conlempsit sed contemnimus Quia ibi esse cupimus ubi solum cius regnat imperium diuites \'bi nec hmgor nec morbus nec tristicia nec mors locum ahquem habere noscuntur \^bi fehcitas perpetua et beatitudo perhcnnis est et gaudium sine fine Inde est ex et sunt dehciag sempiterna' quo ego templum uestrum ingressus sum daemonem qui in ydolo dabat responsa ab angehs eius qui misit me religatum obtineo quem si baptizatus fueris et permiseris te illuminari faciam te uidere Nam et cognoscere quanto malo caruisti omnes illos qui iaccbant in lemplo cCgrotantes audi qua arte uidebatur curare eos diabolus qui primum liominem uicit Vt sepe iam dixi per ipsum uictoriam pessimam habere uidetur in ahis maiorem in aliis minorem Minorem in his qui minus peccant maiorem in his qui phis peccant Ipse ergo diabolus facit arte sua homines tegrotare et suadct eos credcre idohs Et postquam in animas eorum potesta tem obtinuerit cessat tunc lajdere eos cum dixerint lapidi aut metallo cuique deus meus es tu Sed quia ipse Daemon qui in ipsastatura^ erat a me uinctus tenetur sacrificantibus et adorantibus se nuUum jDotest dare responsum Sed si uis probare ita esse iubeo illi ut ingrediatur statuam suam et faciam eum confiteri hoc ipsum quod sit rehgatus et responsa dare non possit Dixit ei rex Crastina prima diei hora parati erunt pontifices sacrificare et ego illuc superueniam ut uideam hoc lactum mirabilc Eactum est autcm altero die prima hora diei sacrificantibus eis
:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

:

.

:

:

|

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

-Ixxvir]
coepit

BARTHOLOMAEVS
:

i43
:

clamare daimon Cessate miseri
eg-o
:
:

cessate sacrilicare mihi

ne peiora patiamini
:

quam

qui cathenis igneis religatus

sum ab

angelis lesu chrysti
.

quem

ludei cru:

putantes eum posse teneri a morle Ille autem ipsam mortem qu£e regina nostra est captiuauit et ipsum principem nostrum maritum mortis uinculis et tertia die uictor mortis et diaboli resurrexit ignitis uinxit Kt dedit signum crucis et misit eos per uniuersas partes mundi apostolis suis ex quibus unus hic est sue qui me uinctum tenet Peto uos ut rogetis eum pro me ut dimilat me ire in aliam prouinciam Tunc Beatus Bartholama^us ait Confitere immundissime daimon istos omnes qui hic egritudines uarias patiuntuntur+ quis est qui eos la3sit Respondit diemon Princeps noster diabolus qui modo sic relig-atus est ipse nos mittit ad homiquoniam in animas hominum non nes ut l8edamns+ primo quidem carnem eorum possumus haberc potestatem nisi sacrificauerint At ubi pro salute sui corporis nobis sacrificauerint cessamus nocere eos quia iam in animabus corum+ potestatem habere incipimus lam erg-o per hoc quod ab eorum laesione cessamus uidemur curare eos cum pro certo simus daemones ministri eius quem in cruce et colimur quasi dii
cifixerunt
: :

:

5

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

lo

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

15

autem qua discipulus eius huc uenit apoBartholamaeus ardentibus cathenis strictus consumor et ideo loquor quia stolus Nam ausus non essem loqui eo presente nec ipse princeps noster Dicit iussit mihi Quare non saluas homines omnes qui ad te conuenerunt? Dicit ei ei apostolus dsemon Nos quando corpora lcedimus nisi animam la^serimus corpora in sua laesione Dicit ei apostolus Et quomodo animas laeditis ? Respondit daimori Cum perdurant
positus lesus filius uirginis relig-auit
: .

A

die

:

:

II

.

.

:

:

:

20

.

:

:

crediderint nos esse deos
:

:

et sacrificauerint

nobis
:

:

toUit se deus ab eis qui sacrifi.

cant et nos uulnera corporum non tollimus sed migramus ad animam Tunc dicit Ecce fratres carissimi quem putabatis curare uos Audite apostolus ad plebem nunc uerum deum creatorem nostrum qui in cailis habitat Non in uanis lapidibus Et si uultis ut orem pro uobis et omnes hi sanitatem recipianl deponite credite
: :

:

:

.

25

.

:

:

idolum hoc consecrabo
.

:

et confringite et

:

et

cum hoc

feceritis

:

templum hoc
. :

in christi

nomine

Tunc iussu regis uos in isto templo chrysti baptismate renouabo omnes populi miserunt funes et rocleas in collo eius et simulacrum non poterant Cumque exsoluiseuertere Tunc apostolus dixit eis Soluite omnia uincula eius Si uis ut non te faciam in abyssum dixit ad daemonem qui in eo erat sent omnia ubi exi de isto simulacro ; et confring-e illud mitti et uade in terram deserlam nec auis uolat nec arator arat nec uox hominum resonat At ille statim eg"ressus comminuit omnia genera idolorum Sed et minora ubicunque pro ornamento templi Tunc omnes una uoce sigilla erant posita minutauit ita ut picturam omnem deleret clamare coeperunt Vnus dominus omnipotens quem praedicat sanctus Bartholameeus Tunc apostolus eleuans manus suas ad Ccnelum dixit Deus Abraaam:+ deus
:

.

:

30

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

33

:

:

.

:

Ysaac deus lacob qui ad redemptionem nostram Vnig-enitum tuum filium deum el dominum nostrum direxisti ut nos omnes qui eramus serui peccati suo sanguine redimeret et tibi filios faceret qui uerus deus ex hoc cognosceris quod semper idem es et immutabilis perseueras Vnus cum filio pater unus etiam cum spiritu unus fdius unigenitus sancto et uere trinus et uere unus unus pater ing-enitus spiritus sanctus qui ex patre procedit et est in patre et filio domino nostro iesu unus ut infirmos saluaremus chrysto Qui in suo nomine dedit nobis hanc potestatem
: :

:

:

:

:

:

4o

|

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

ccecos illuminaremus leprosos
:

demones elTuquecunque in garemus mortuos suscitaremus et dixit nobis Amen dico uobis nomine meo petieritis a patre meo dabitur uobis Peto er^o ut in eius nomine ut omnis haec multitudo sanetur Vt cog-noscant omnes quia tu es deus unus in caelo et in terra et in mari Qui salutem recuperas per ipsum deum nostrum lesum christum qui tecum et cum spiritu sancto uiuit et regnat in sascula sfficulorum cumque pristinae sunt omnes respondissent amen cuncti qui ab infirmitate detinebantur restituti illico sanitati Apparuitque ang-elus domini splendidus sicut sol habeus+ alas

mundaremus

:

paraliticos absolueremus
:

:

45

:

.

:

:

:

:

:

:

50

:

:

:

.

et

per quattuor angnIos+ templi circumuolans digito suo in quadratis saxis exculpsit Sicut uos omnes ab iniirsignura crucis ha3c dicit dominus qui misit me et dixit Et habitatorem mitate uestra mundaui Ita mundaui templum hoc ab omni sorde sed prius ostendam uobis quem deum eius iussit apostolus ire in desertum locum collebatis Quem uidentes nolite inquit expauescere Sed quale sig-num sculpsi in his saxis tale uos disito uestro facite in frontibns+ uestris et omnia mala fugient a uobis
:

:

:

:

.

35

:

:

:

:

:

.

:

j44

BASSIANVS
:

i

Ixxvir -

habentem Anf-elus domini ostendit eis ing-entem egyptium nig^riorem fuligine crines usque ad pedes igneos sicut feroculos faciem acutam cum Barba prohxa+

Tunc

:

:

5

10

15

20

et ex naribus eg-rediebatur flama emicantem ex ore eius et erat uinctus a terg-o manus pinarumque habens alas septem spineas sulphurea ei angelus domini quoniam audisti uocem habens ignitis cathenis strictas Et dixit omnia polu tionum genera de isto templo mundasti secundum promissum apostoli Vt uadas ubi nulla conuersatio hominum est uel esse polest et apostoli soluam te Et cum exoluisset eum ille hulutatum teterrimum dirae ibi sis usque ad diem iudicii emittens euolauit et nusquam comparuit Angelus autem domini cunctis uidenuocis Tuuc+ Rex una cum uxore sua et duobus filiis et cum tibus euolauit ad caelum et uicinarum et cum omni populo qui saluatus est ciuitatis suae exercitu suo ad eius regnum pertinebant credens baptizatus est Et deposito urbium qu^ecunque Interea colligentes se diademate capitis et purpura coepit apostolum non deserere uniuersorum templorum pontifices abierunt ad Astiagem Regem fratrem eius maioFrater tuus discipulus est factus hominis mag-i qui templa rem et dixerunt ei Cumque hoc flentes referrent ecce nostra sibi uindicat et deos nostros confregit Tunc Rex Astiages et aliarum ciuilatum pontifices eadem coeperunt fla^ntes referre in dignatus misit mille uiros armatos cum pontificibus ut ubicunque inuenirent apoQuod cum fecissent dixit ad eum uinctum illum perducerent ad eum stoium Tu es qui euertisti fratrem meum? cui apostolus dixit Ego non euerti Astiag^es rex eum sed conuerli Dicit ei rex Tu es qui deos nostros fecisti comminui? Dicit ei

rum

if^nitum

:

scintillas

:

:

.

:

:

||

:

:

:

.

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

Apostolus
:

23

dedi potestatem daemonibus qui in eis erant ut conquassarent idola uana in quibus seducebant omnes homines ut reUcto errore crederent omnipoDicit ei Rex sicut tu fecisti fratrem meum ut qui in caelis habitat tenti domino reUnqueret deum suum et deo tuo crederet ita te ego faciam derelinquere deum
:

eg-o

:

:

:

:

.

:

:

:

30

35

•io

deo meo credere et illi sacrificare Dixit ei Apostolus Ego deum quem frater tuus religatum et uinctum ostendi et ipsum frangere feci symulacrum coUebat suum Si poteris tu hoc facere deo meo poteris me ad sacrificium prouocare Sin autem tu nihil poteris deo meo facere ego omnes deos tuos comminuam et tu crede domi no meo Haec cum diceret nunciatum est regi quia deus eius Baldach cecidisset Tunc Rcx+ excidit purpuream uestem qua indutus erat et minutum abisset fecit fustibus cacdi sanctum apostolum Bartholamccum et cesum autem iussit eum dccoriari+ \'enientes autem innumerabiles populi duodecim ciuitatum qui per eum crediderunt una cum rege abstulerunt eum cum hymnis et cum omni gloria sepelierunt corpus eius Factum est autem trig-esimo die depositionis eius arreptus a daemonio Rex Astiages uenit ad tumulum eius et omnes pontifices pleni dccmonibus \'bi confitentes aposlolalum eius Factus est autem timor el tresic sunt mortui mor super omnes incredulos et crediderunt uniuersi et baptizati sunt a pra^sbiteris quos ordinauerat beatus apostolus Bartolamaeus F^actum est autem per reuelationem uniuerso populo et omni clero ammonente ut ordinaretur rex episcopus Et cuepit in nomine domini lesu christi sig-na facere Fuit autem in episcopatu annis uig-inti migrauit ad et perfcctis omnibus atque bene compositis et bene stabihtis deum cui est honor et potestas et g-loria in saecula saeculorum Amen.

tuum

:

et

:

.

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

I

.

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

\n\
45

hEATl BASIAM LAVDENSIS ANTISTITIS ET CONFESSORIS
.

uirtules quibus deo opitulante contra carnis illecerebras+ constanler dimitemporaliter retexere duobus futurorum quoque memoria^ commendare modis mortalibus opera3 pretium esse credimus Cum enim inuictam eorum constanliam in presenti fideliter recolimus eos apud deum nostri memores esse non diffidi-

Sanctorum
:

cauere

:

:

.

:

50

imprimi debeant uiuenlibus exhibemus Igitur beati Basiani antistitis et confessoris conuersationem sacram ac mo res quibus regni cajlestis particeps fieri meruit breuiter prout ipse praestiterit perstringere satag-imus Basianus uir uenerabilis uitae pueritiic suee tempore senectutem nec diuturnam neque numero annorum computatam moribus praetendens a patre Sergio Syracusanorum
:

mus

formamque

cui

.

Laudensis

.

||

:

.

:

:

-Ixxviiiir]

BASSIANVS

445

prouinciai praefecto
ctus est
:

Romam cum annorum
:

ut ad

plenum

xii ob liberale litterarum studium direliberalibus imbutus documentis patre obeunte pro eo pra;fe.
.

disciplinamcui incumbebat ultra aitatis suae modum audito christiana; rellig^ionis nomine ad diuinam philosophiam incredibili desiderio se conabatur transferre et clam famulanlibus sibi quibus pater tanquam unanimum custodiendum tradiderat assidue iiiuestigabat Cui pectoris sui archanum securus intiinaret Sed dominus futurum inilitem suum nolens diutius salutiferae militiaj suae expertem atque ignarum existere Gordiano presbtyero^ magna; sanctitatis uiro appetitum atque sollicitudinem adolescentis Basiani aperire qui maturius soHto cubiie proprium deserens ccepit tertio insomnis+ dig-natus est publica urbis exercitia quaerere si forte ualeat iuuenem conuenire cuius mentionem sibi uoluit dominus ante paululum facere quam eum rogando fessus tandem superna diligenter ab eo percunctatur pietate fauente inuenire mereretur unde oriundus parentibus genitus cuiusue g^ratia urbem incoleret Gui magnifiCte indolis quibusque Basianus cuncta per ordinem prudenter referens seniori stuporem uaihementer iniiTunc uero senior honestis amplexibus eius aliquanticit super eleg^antia sermonis sper moratus domum suam hortahdo secum inuisere eum compulit ubi insinuare non quid sibi per uisum de eo tertio maiestas immensa reuelauerit et ut qua3distulit rendo insisteret non mediocriter ammonuerit Quibus relatis uterque deo gratias laudesque debitas suppliciter eg-ere qui in quoquam pie tatis affectum non sinit perire et in ueritate accedentibus ad se rectitudinis uiam consueuit misericorditer reserare Athleta autem a deo electus mox prouolutus ad uenerandi senis uestigia toto conamine postulabat se ab eo in christo catetizari nec tanto mysterio tam multo ante Guius saluberrimis obsecrationibus pra^fatus optato se ulterius priuari pateretur senior ut pote dispositionis diuinae iam proculdubio conscius deuotissime acquieuit qui instructus usque ad plenum catetizatus in christo ita se sacris obseruationibns^ mancipare satagcbat+ primo frug^alitatem colendo ut soliti stipendii tertia portione reliquis uero duabus indig-entes alere summo opere g-audebat deg-eret Adeoque uirtutum g-radibus proficere meruit ut relhgiosum sacricolam quem pridem ut Didascalum praeceptoremque coluerat postmodum discipulum et a;mulatorem haberet Deinde anni unius exacto curriculo tanquam miles acrioris pugua3+ donatiuum intrepidus suscipiens baptismatis g-ratiam a saepe dicto seniore percepit qui sacro baptismatis fonte regeneratus iuuenem formosissimum solis spherae in modum renitentem conspexit assistere sibi quoque uestem candidam qua operiretur amministrare Quem cum uir domini Basianus reuerenter perquireretur quis esset ob quam gratiam sedem ut sacrum eius prpositum^ illam adierit ut se iam pridiem+ ca^litus esse missum His expletis confestim prospere disponat et quaeque sibi noxia procul ab eo abigat tantee suauitatis flag^rantia per mediam fere horam ibi ab eorum oculis elapsus est ut carnis mole deposita sibi uiderentur in ca^lestibus conuersari praesentes reficiens preter unum Interea beati uiri comites quos eatenus tantum latuerat mysterium maiorem natu quem idem domini famulus in timorum+ suorum socium adsciuerat pernoctationiuicisim sollicite siscitabantur quia dominus suus inaudila parcitate attenuaretur Quibus ma ior natu eiusque fidelissimus busque insolitis incessanter simnistes ista retulit liberalis disciplina Sibi studiose adaehrentibus+ prestare consueuit ut superfluis uoluptatibus sepositis naturae dominis contentos efficiat Identidem Illi uero noueritis fieri in domino nostro cum se ad altiorem philosophiam confert
mirabililer perciperet
: :
:

cturam prudenter disponere nosset

Qui

cum

5

.

:

:

:

:

:

lo

:

:

:

:

:

:

:

.

:

15

.

:

:

:

:

:

|

:

20

.

:

:

:

25

:

:

:

:

:

:

:

.

30

:

:

:

:

35

:

:

:

.

:

:

.

:

40

:

:

:

:

:

||

:

:

.

45

:

.

cruces quas nunquam uiderat seg-etis quoque cuhiios ad earum instar diuinitus compodigito pulueri imprimebat curiosius inuestigare non desinunt Donec nebat et a nutrice crebro obiurgabatur Quadam enim die cum in ueritate comperiunt regenerationis lauacrum sucepisse audiuit eum in eodem sopore nocturnis excubiis nimium fatigatus se sopori dedisset ut ad gloriam diligentibus se repromissam dignasanctae trinitatis inuocare nomen
recolentes
:

quia

cum adhuc
:

cunnabulis foueretur

:

:

:

:

.

50

:

:

quoque dirigere Gui uox superna subiecit gaude et laetare fidelissime satelles christi Basiane quoniam deprecatio tua admissa est coram domino et sedes gratissima in caelo tibi parata His auditis clam beato uiro ministri eius urbe prodeunt uno dumtaxat fideli secum relicto patrique legationem molestissimam celeritr+ perferunt cumque pater anxius apparatum instrueret quo filium ab incepto et si non
retur se
: : :

55

:

:

:

blande uel uiolenter reuocare possei

:

contigil

:

ut domini confessor beali apostoli
10

14G

BASSIANVS

[Ixxviiiir -

lohannis Basilicam primo gallorum

cantu ing^rederetur ubi obsecrationibus iuxta
.

morem inseruiens aspicit canitie ueneranda patronum decoratum se monere Noueris fidelissime confessor domini hanc sedem quamcitius tibi mutandam atque Rauenam cum fido comite adeundum tuae perpetuse saluti genitor tuus insidias moliri non deut a rectitudinis calle te uel inuitum auertere possit Idcirco diuinae bonitatis 5 sistit clsementia famulantium sibi curam non deserens me apostolum ad te uenire destinaQuibus relauit ne preuento callidi hostis fraudibus euadendi aditus negaretur tibi Tunc uero saepissime genua flectens obnixius tis uale dicens sancto uiro discessit domino preces fundere non omisit cuius ope et gratia imminens periculum se decliCumque orandi interuallum paululum faceret accersito ministro 10 nare cognouerat suae quoque facultatis fidelissimo iussionis apostolicae seriem insinuare non distulit ut caducorum eg-estate laborantibus errogari praecepit fuerat quidquid reliquum brauium bene currentium expeditius perciperet Postera autem die abiecta sarcina ab urbe procedens prout ei iussum fuerat Rauenam ire perrexit Qui cum urbe ad intuitus ceruam cum duobus hin15 quam intenderat trium dierum procul haberetur ut omnem liberationis respectum nulis quam uenantium insidiae adeo afflixeraht mouit pietatis affectum in eam eiusque ac filiorum periculo conprorsus eriperent precepit ei in nomine domini ut ad se intrepida scendere beni^ne debberans accederet Que mox omni exuta ferocitate uirum sanctum adiit Quam dum manu ipsa illius pedes cong-ratulans auide lingere 20 propria uelut multo ante suetam leniret hanc interim uenacoepit tanquam salutis suffi uiam per eum se habituram nosset sui pretium sperantes prope circunstant paulisper haesitantes quid signitores laboris uui^ uiatori repente mitissimam extitisse Tunc ficaret ceruam modo sibi immitem stolidissimi quae mentis uestrae statum uesania uero unus cffiteris impudentior ait ut praedam uobis oblatam sucipere moremini ? Et haec dicens de manibus 23 peruertit hominis dei conatur eandem uiolenter auferre Ad quem pater uenerabilis non ego ne hanc pecudem aut aliusmodi foetus laedere inquit sed numen caeleste tibi imperat At ille furore insano arreptus hominem pium et misericordem aut fatigare audeas arroganter impulit Sed punire ultio superna eiusdem arrogantiam continuo censuit utroque lumine adempto uitalem suis 30 Peruasus nanque a da^monio diuque uexatus Quo melu reliqui sanctissimis pedibus prostrati adstantibus spiritum pene reddidit Tunc ne pro suis illicitis similia luant lachrimis manantibus ueniam postulant iubet eos hinc procul remoueri ipse uero ad locum ubi moribundus humi prostratus uoluebatur cum suo dumtaxat comite accedens totumque pronus uigorem ad deum Deus uniuersitatis mirabilis conditor deus 35 dirigens huiuscemodi sumit exordium humanae ruinic piissimereparator:qui nonperditionem morientum sed praecipue salute laetaris uiuentium indulge iacenti misero quee ignorans aduersus nomen tuum sanctum temere commisit Appraihensaque iacentis dextera inquit dtemon qui te de caelesti sede superbientem ad ima ruere compulit ipse tibi imperat quatenus simi40 litudinis suae forma relicta sedem tartaream celeriter adeas ubi te perpetuo puniendum non ignoras Orationis quidem ordinem nec dum transegerat cum humana? feUcitatis hominem breui possessum sed mortetenus concussum tristis ac confussus deserit Corpus uero uti examine oculis etiam tunc caecitate damnatis immobile uidebatur Sed sanctse crucis signaculo a sancto uiro caecitate fugata tanquam uinculis 43 solutus sanclo iubente sospes exiliit Reuocalisque sociis incolumnis restituitur qui pariter tanlai uirtutis stupore perterriti deo qui in sancto suo mirabilis uideri uoluit almoque confessori gratias agentes ad propria remeant ubi ad honorem dei et confessoris sui uniuersis narrare gaudent quae uiderant Interea cerua quid sanctus ei mandaret adhuc sustinens ad ipsius nutum lustra quibus metus expulerat cum 50 fcetibus repetit Ille autem uiae non immemor gradum quo tenderat ipse dirigit \ bi uicinam beati Apolinaris basilicae sedem maluit ponere quatenus remota ciuium frequentia deo liberius ualeat obtemperare Per idem tempus Imperante Valeriano cum iam sancti opinio celebris haberetur epistola Rauenatium praesidi ciuibusque uniuersis ab eodem Imperatore dirigitur quae bithynium eiusdem ciuitatis Indicem^ 55 quimaiestatis reus dicebatur iubebatca pitalem subire sententiam qui cum ibi in quo puniendus credebatur uinctus teneretur precem hanc fundere deliberauit Famule domini Basiane per gratiam quam apud deum obtinuisti mihi praesens esto refugium Mox dum spiculator summo conamine ictum intenderet de manibus eius bipennis
:

:

:

:

:

.

|

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

||

:

.

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

.

:

:

.

:

:

:

:

|

:

:

:

.

:

-Ixxxr]
:

BASSIANVS
:

i47
:

\onge resiliuit Quod pra3ses ralus clolis spiculaloris (ieri alterumpro eo substituit cui semel atque iterum uiriliter tentampti identidem contij,nt Quo sig-no pra^ses perterritus pra^cepit eum fauente populo solui et custodia^ mancipari donec relatio ad Imperatorem de eodem fieret Gumque ad Imperatoris aures quod ^^estum fuerat non post multum pertingeret iubet eum Valerianus de custodia produci et noxae qua reus tenebatur immunem exinde haberi Qui facultalilms propriis restitutus mundanis negotiis renuncians totum se deo eiusque fideli Basiano plenissime deuouit
. :

:

.

:

:

5

:

:

.

Per idem tempus coj^ente clero ac populo per singulos ecclesiasticos gradus ad sacerdotii dignitatem promouetur Paulo post autem ministri eius cursu uita3 reli^nosee expleto bene currentis palmam adeptus est Guius die septimo depositionis cum san.
.

lo

ctus LBasianus] deuotissime sacrificii
Cffilitus

prolata

is

assistente Bithynio pro eo olFerret uox inquit iustorum amoenitate iam fruitur pro quo sollicitus oras
: :

munus

:

quia quod fide percepit opere cxercere^ non recusauit quod uir domini redemptionis nostrae hostia oblata Lctabundus Bithynio intimauit ille quoque se audisse asserens ei coepit con^ratulari Per idem tempus Laudensis populus pastore proprio destitutus rogationes publicas triduo indixerat quatenus praesulem futurum ecclesiai suae idoneum prtesidere diuina pietas innotesceret Quorum deuotioni auditu benigne
: : :

:

.

15

:

:

.

inclinato

Glementi eiusdem ecclesise uenerabili prccsbitero dum quieti artus comBasianum g-emmis cailestibus insig-nitum uobis diuinitus prseponendum scitote qui suorum iam securus pro aliorum excessibus rogare non desinit multosque rauenatium apud quos deo miiitat honestis moribus informare satagit Tuuc+ Glaemens reuelatione gauisus accitis de clero ac populo raeliProtinus duos facundia et conuersatione pollentes elligunt per giosis audita refert quos ad uirum domini legationem sacram confidenter referunt Ipsi autem nocte cuius diei sequenti sanctum conueniunt nunciatur patri per spiritum a liguriae partibus g-eminos uiros domino suggerente sibi in crastinum aduentare quibus benigne susceptis eorum sermonibus adquiescere non recusaret Gumque ad eum percunctando mane perueniunt loquendi copia ab eo postulata leg^ationis summam solemniter referunt quibus domini famulus Ad haec inquid deus hominem immortalem condidit ut mandatis eius curaret diligenter obsequi Postquam uero eorum neglig-ens extitit sibi cunctisque posteris necem parauit Inconsequens ergo uidetur quod humana reniti uoluntati temeritas dei audeat cum apostolus dicat Non quod ego uolo ago sed quod nolo hoc facio Nos itaque recusantes ambitum honoris quanquam uolentes pondus pro fratribus subeamus laboris Postmodum in hospitium introducens HorIlli autem desyderii sui compotes tatur eos itinere nimium fessos ociose recreari longiori quieti negantes indulgere cum thesauro optato intempesta? hora noctis ad propria gaudent remeare Factum est autem cum a populo Laudensi deuotissime susciperetur ut quidam clarus genere morbo paralitico iam dudum sermone priuatus ad eum osculandum accederet Gui post osculum ita sermo integer restituitur ut a cunctis postmodum quam ante perditum sermonem expeditius loqui uideretur Post non multum ucro+ temporis cum prouincialibus episcopis conuocatis cum laudem et honorem dei ad sedem pontificalem prouehitur eo deinceps conspectus humilior quo gradus quem susceperat in erat celsior jVIensa uero eius peregrinis et egenis praecipue refectionem praestabat quibus semper adhibitis cibos lautiores ipse ministrare consueuerat Parcimoniae quottidianae ut carnis delectationes superfluas ut naturae quoque conditionem transcendere deprimeret usque adeo inhaerebat nisi dominicae crederetur Vinum etiam aut alicuius saporem quo inebriari potest resurectionis dieuel praecipuis sanctorum sollemnitatibus nunquamattingebat Lectionibus sacris aut deuotis oJDsecrationibus sine cessatione incumbebat Quodam autem quod domino acceptabile munus praeter solitum tempore dum animo reuolueret offeret placuit ei in suburbio orientali ad honorem et reuerentiam apostolorum oratorium condere datisque sumptibus ad fabricam perficiendam opus quod coeperat Ad cuius dediccationem beatissimum Ambrosium non multum distulit consumare Mediolanensem et Felicem cumanum pontificem uenire persuasit Guius dedicationis idem beatus Ambrosius in libro epistolarum suarum meminisse non praeteriit Factumque est ut inter consecrandum daemonis uox per os puellae huiusmodi audiretur Quid uiri dei tam iniquum luctamen aduersum me suscepistis ut tres contra
:
:

mitteret

:

postulata his uerbis nunciat
:

:

||

20

:

:

:

.

.

:

.

:

25

:

:

.

:

:

:

:

.

:

30

.

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

35

:

:

.

:

:

:

.

:

.

40

:

:

:

.

|

:

.

:

45

:

:

.

:

.

.

:

50

:

:

:

.

:

.

.

55

:

:

:

me solum arma

intolleranda

pugnando

pr^eparatis ?

Nunquid parum uobis

est

:

quia

:: .

148
:

BASSIANVS

[Ixxxr-

nobis nocendi ademistis uires nisi etiam ab illis quos posidemus arcere conemini ? quod si hinc me exire conpellitis adhibitis mecum duobus uel pluribus abam occuad quam non dabitur uobis facultas aspirare Tunc uero sancti paripabo sedem ut dsemone fug^ato praesentiter prostrati summae pietatis opem certatim implorant
:
: .

:

5

10

15

20

25

30

35

40

45

50

bus innotesceret magnitudinis suae potentia At ubi conditionis humanas aduersarius diu discerpens atque contorquens puellam uirtutem insuperabilem sensit adesse Protinus sancti ab oratione surgentes tandem confussus ab ea compellitur exire puellam parentibus incolumem com mittunt Hortanturque ut domino salutis suae consecrationis igitur mysterio rite expleto cum auctori gratias indesinenter agant gratiarum actione unanimiter mensam adeunt ubi non modo escis corporis refici Die autem uerum etiam sententias conferre multo mag-is appetunt sacri eloquii sequenti cum reditus sui licentiam peterent obtinuit uir domini Basianus ut interim Inde uicisim uale dicentes sedes adeunt proprias Messis pariter ieiunia soluerent praeterea tempore dum quidam puerulus inter metentium manipulos deambularet Qui cum in ecclesiam apostolorum quam domini presul serpentis uulnere interiit deportaretur factum est ut in eadem sicut crebro solebat ipse omnifundauerat potenti laudes persoluret^ sed psallendi constantiam mentisque deuotionem parentum plangor miserandus omnimodo permutabat Quos pater sanctus ca^teris ecclesiam exire precipiens solus iuxta defuncti corpusculum ad orationem prosternitur Gumque in oratione aliquandiu persisteret lachrymis pauimentum rigans exanimati membra tertio uisa sunt concuti deinde totum corpusculum moueri Surgente uero domini sacerdote a loco in quo omnipotenlis uirtutem pro puero deuote postuprimo sermone tanquam nihil lauerat puer rediuiuus cum eodem pariter surgens parentes caeterique qui pro foribus Quo audito passus matrem uocare coepit manebant in opinalcC la^ticitC moram non sustinentes ecclesiam irruumt^ uirtutemque Tunc uir dei quam per sacerdotem suum declarare uoluit ad mirari non sufficiunt domini salularia monita auribus populi qui multus conuenerat benigne inserens horad cuius nutum tatur quatenus illius et omnium uirtutum auctori certent famulari His itaque aliisque pluribus populus animatus in et imperium puer meruit uiuificari christo deum incessanter magnificans cum puero uitae restituto exultanter rerecedit+ atque praesulem samcctum+quem tanti miraculi efficacem cognouerat praedicare non cessat Per idem tempus beatus Ambrosius longo corporis langore detentus sancto Basiano cum eodem orante uidit deum arridentem accedere sibi quod fratri fidelissimo Basiano imputandum protinus intimare non distulit Vir autem domini Basiamanantibus lachrymis hominis domini nus mente reuoluens quod ab eo didicerat transitum imminere sibi fideliter famulantibus pra?dixit quod Paulo post sicut spiritu diuino jjnedixerat mediolanensis populus cum eodem dolendo contig^isse probauit Ipse uero beati funeris exequiis honestissime dispositis sarcophago membra sanctissima componens laudensen repetit cathedram ubi sedulus sancti uirtutes et conuersationem commendans celebrare summopere gaudebat Semper namque in oresemper in corde sanctum Virum gestabat Mem6ria eius uel dormiendo ab eo nunquam recedebat Frequenler enim dum aut lectione aut oralione fessum se sopori dedisset audiebatur secum uelut pra^sentem sermonem habere et tam iocuudae^ uisioni plenissime congratulari Sequenti etiam temprore^ dum mediolanum proficiscens quatenus almi confessoris eiusdem suffragia appetenda postularet factum est ut urbem ingressus quendam doloselibrantemstateram tethiopem que + paruulum in larice una conspiceret Qui cum ab eis qui secum aderant percuntaretur si idem eis pateheret aiunt se nihil huiusmodi uidisse quod sanctus uidere meruerat Tuuc domini confessor eos benigne hortatur ut diuiutc bonitatis clffimentiam secum corde sincero studeant implorare quemadmodum uisionis eiusdem testes fideles dignarenlur addere qui magnificentiam eius unanimiter non desinant prccdicare Precibus itaque deo oblatis concessit ca'lestis pietas Ciementi priesbytero atque Elbonio diacono id ipsum quod patri sancto uidcre^ concesserat Accersitumque libriprendem dihgenter interrogat
.
:

:

.

||

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

|

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

.

.

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

.

quod pondus dolosum
55

in stalera

||

emptorem

illuderet

.

IIlo

autem instanter asserente

eiusmodi fuisse Narrat ei pater sanctus quod ad corectionem et salulem eius altissimus sibi suisque dig-natus fuerit pandere Gonfestim uaenditor genibus eius prouolutus noxam qua puniendum eum sanctus praedixerat g-emendo confitetur Gui confessor qui ut medelae spiritalis peritus salutifcrum obtulit antidotum praecipiens
nihil
: .
:

:

.

:

:

:

-Ixxxr]

BASSIANVS
:

149

utquidquid congestie pecunicT ullra quam debitus usus exij^ebat accumulauerat indilarg-iri festinaret Qui ammonitione sancta ad deum conuersus multis salutis sufe modum praedicare non destitit eos conuersatione atque exemplo a prauitaLibus prudenter reuocando ut in quibus abundabat peccatum superabundag-entiam patientibus
:

:

:

:

:

hactenus ut arborcs in IVuctuosje ig-ni traditi fuerant postmodum fructus acceptabiles conditori suo referre dignii haberentur Multiplex de sancti uiri actibus ahnificis copia ad dicendum suppetit sed ne relatio productior legentibus uel audientium fidem quodam modo infirmaret tajdium generaret maluimus de eodem succinctum habere sermoncm Minus enim onarrationis sermo audientem onequi prolyxitatem uitans rei gestae ueritatem ad plenum notificat quam si per rat
ret et g-ratia
:

et qui

:

5

.

:

:

:

.

:

:

lo

ambages eam producendo quasi fastiditam ediseiat+ Quo circa de beato sacerdote strictim quae restant subdere opportunum sperauimus a quo uires bene dicendi si quid boni manauerit tribui non diffidimus Qui cum uitae suae cursum speciali prae: :

rehgiosis astantibus de clero nunciat dissolutionis suae diem imminere Die uero septimo quo ha3C praidixerat langore nimio correptus suis 15 pro tanti pastoris desolatione miserabiliter lugentibus taba monita dedit Nolite
: . : :

sagio consumari didicisset

:

de meo turbari transitu quoniam fideli militaui principi a quo militiae praemium me suscepturum certissime noui Dominus pars hereditatis meae et caHcis Prouidebam dominum in conspectu mei ipse restituet haeriditatem meam mihi
filioH
: : . : .
|

mihi ne commouear Neque uos praesenti conquam uos custodiendos suscepi hoc enim a domino impesolatione prius priuabit traui utipse uos custodiat ne blandimentis suis mundus cum amatoribus suis incauGumque carnis sarcinam deposuero in basilica apostolorum quam tos corrumpat membra corruptibilia principio suo sicut mortalis conditio exig"it restiipse fundaui Quoniam pios intercessores eos optaui ac credidi me semper habere Factum tuite
:

meo semper quoniam
:

a dextris est
:

:

:

20

:

:

:

:

:

:

.

25

quo haec praedixerat sancta anima artus funeri relinqnens^ ad caelum exultantibus ang^elis deportaretur sanctum uero corpus eius sicut ipse praeceperat in ecclesia apostolorum cum digno exequiarum honore reconditum Vbi interuentione eius beneficia plurima praestantur membraque langoribus est
est

autem
:

:

ut

undecimo

die ex

:

:

:

diuersis debilia pristinis usibus reparantur ad g-loriam et
nostri
:

honorem

lesu christi domini 30
uideri arbitra-

cui est aequus
.

honor laus

et

imperium cum patre
auribus
:

et spiritu sancto in saecula

saeculorum

quas eiusdem sancti obtinentibus meritis post transitum ipsius maiestas superna patere disposuit memoratis inserere curemus Nam per ea quae inter mortales stupenda diuinitus geri contemplamur in contemplabilem omnipotentiam colimus et indubitanter ueneramur Eiusque iugo leui libentius supponi properantes de promissionum suarum efficicntia+ nullo nunquam tempore titubamus Factum est ergo non multum post excessum beati sacerdotis ut quidam tauros habens g-eminos quorum solo post deum adiumento suam suorumque uitam continuare disposuerat eosque in eiusdem sancti annua sollemnitate pascentes deserens oratorium in quo sanctissimum uenerabatur corpus deuotissime petiit Interea cit ubi tauros absque pastore errantes conspi fur aduersam gerens sollicitudinem boni sug-gerente inimico eos confidenter agg-ressus est abducere Viri quoque totius benig-nam deuotionem ob damnum irrog-atum sibi grauiter laedere cuius fuerant Cumque sincerae orationis ordine humiliter expleto tauros quos reliquerat inuisere peragratis praefatus agricola satageret neque eos quouis indicio reperire ualeret pascuis in quibus spatiare consueuerant eorumque locis contig-uis festinus ad sancti
:

mur

si

amen Praeterea fidelium unam ex plurbus^ uirtutem

nequaquam honerosum
:

.

:

35

:

:

.

:

:

:

40

:

.

:

||

:

:

:

:

45

:

:

remeat tumulum ubi genibus flexis noctem illam peruigilem transiens uelut commendatos opportune ab eo exig-ebat Dumque uoce indeficienti eos sibi restitui postulat ut pote laboriosi itineris furti minister sperans se rapinae periculum iam declinasse ad fores ecclesias almi confessosupplicio diutissimo quoque errore caelitus uexatus quam ei Diuertens uero ad domum ris intrepidus scelerisque securus peruenit rapinam quam se impune adeptum credebat in ea locauit proximam conspexerat-: Deinde artus nimium fessos referens se in foro uaenalium eam pretio comparasse ad eandem ecclesiam sub praetextu honestatis tendere sopore paululum recreans basilicam qua se indig-num exhibuerat sumo connamine deliberauit Verum dum
: :

:

50

:

.

:

:

:

.

.

55

.

ingredi temptaret

:

praecelso
.

examine

a liminibus repulsus uolui prte foribus uelut
:

amens

terribiliter coepit

Neque quiescendi licentiam meruit

donec diu uoluendo

150

BLASIY5
.

[Ixxxr

-

sanclus palam assistentibus crebro exclamare En tamen in domo proxima en adsunt Cumque pa3sentes+ uicissim mirarentur quid eiusmodi uox significaret his tauri inter caeteros admirans quod ante fores caelitus fieri uidebant ad cuius fuerant uocem furis praeces quas fideliter fuderat ad effectum uenisse cognouit et a domini
:
:

:

:

5

10

quod postulauerat Inde ad segetem in qua tauros absconditos Eosque inuentos intra scepta propria reducere gauesse didicerat impiger cucurrit Postmodum ecclesiam repetens his quos stupentes reliquerat magnalia dei que det per beatum basianum patrare dignatus sit per ordinem narrat prtesens uero populus animaduersis quae ab eo dicebantur omnium uirtutum auctori nec non eius praeQui gloriam quam suis in caelestibus conclaro confessori laudes properat celebrare tulit per signa ingentia mortalibus destinat declarare latro quoque parati criminis De cuius ut ueniam mereretur certatim insistebat tota animi intentione poenitens respectu confusus ecclsiae^ aditum prius sibi obnoxium prohibitum facile spe atque consecutus est In qua se reliquo uirae^^ suae tempore deo eius etiam fideli Basiano
confessore impetrasse
:
.

:

.

.

|

:

:

:

:

.

:

:

:

:

15

20

25

famulari deuouit pristinisque paruitatibus quibus se implicuerat superna opitulante claementia abrenunciare non distulit quin etiam post conuersionem suam non sine quoniam in ipsa nocte qua tauros subripuerat aues teterisuspiriis testari solebat sui praeuias uolilare uiderit quas oculorum suorum aciem certatim turmas erroris Neque etiam a se discessisse quousque ante ianuas uirginis turribasse asserebat In qua re superna dispensatio cautissime consydeficae inire cursum compelleret randa est quae eosdem delinquenti tortores saeuissimos adhibet quos nequitiae suae Quibus uero amenitatem a^theream praestat ipsa eosdem suasores habere studet diuinitus informat Quod nobis eo cuius gesta retulimus interueut eam mereantur qui in mutabilis manens mutabilia disponit in saecula niente concedere dignetur saeculorum amen Rexit autem laudensem ecclesiam triginta quinque annos et uiginti Nonagessimo uero uitae sua3 anno humo quod suum fuerat restituens polumque dies gaudens adiit honorii octauo actheodas
: .

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

.

PASSIO SANGTI BLASII
In sebastia
.

.

EPISCOPI ET MARTIRIS
:

.

30

Capadociae tradidit dominus ad correptionem eos qui secundum gratiam eius filii et heredes existebant Ex sebastia quidem martyrem sibi elegit usque ad sanguinem qui in eo est Caritatem fidem atque confessionem ostensurum Et quod melius est quia non solum uiros sed et mulieres elegit ostensuras agonum cer||
: : .

:

35

40

45

50

tamen et usque in flnem in christo per crucis exemplum coronas ad epturas''". Quorum unus extilit noster coronator et uictor Blasius Iste enim sanctus per totum uitae suae tempus mitis degebat sicut et de lob legimus f*urus innocens dominum colens uerax mansuetus ab omni opere prauo se abstrahens \^identes ergo irrepraehensibilem eius uitam hi qui in sebastia capadotiae ciuitate fideles existebant elegerunt sibi eum episcopum Ipse uero pergens in montem qui uocatur Argei habitauit ibi in quadam spelunca et concurrebant ad eum non solum homines sed etiam agrestes fcrai Et si forsitan contigisset quocunque dolore teneri qualemuis ex eis tanqnam^^ intelHgibilia animalia concurrebant ad eundem sanctum in speluncam Et usquedum imponeret manus eis benedicens eas non recedebant ab eo In illis diebus iussit Agricolaus pneses congregari agrestes feras Egredientes autem bestiarum comprajhensores uenerunt in montem in quo degebat sanctus Blasius epscopus+: Et uidentes speluncham et multitudinem bestiarum astantium ante eum consternantes se ad inuicem ammirati dixerunt Quid hoc uult esse? Appropinquantes autem uiri illi speluncfc inucnerunt bcatum Bhisium orationem suam facientem Et reuersi nunciauerunt pra^sidi ea quu' uiderant Audiens autem praeses iussit plures mihtes cum ilHs pergere et quotquot inuenirent ilHc etiam absconsos christianos sibi presentarent Euntes autem iUi in predictum montem qui uocatur argei et ingredientes speluncam inuenerunt sanclum Blasium orantem et dixerunl ei Egredere uocat te praeses ^idens autem eos sanctus domini gauisus est et dixit Filioli mei eamus simul Memor enim mei est hodie deus In hac enim nocte tertio mihi apparuit diccns Surgc offer mihi hostias ut assoles Et nunc filioH mei bene uenistis deus
:

:

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

.

:

.

.

:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

.

|

:

:

:

:: :

-Ixxxir]
ineus lesus christus nobscum+est
.

BLASIVS

iHI
:

Cum
ei

ergo uenirenL

in ilinere
:

norum plurimos ad deum per bonam suam ammonitionem
orationes mirabilia faciebat
.
.

conuertehaL pagaet per incessabiles eius

sanos eos absoluebat cum se immitterent adinuicem Aut sicut sa^pius conting-it os impingi in <,''utur hominis aut etiam aliquid aliud tale sibi lieri deducebant ad eum Et per di^mas eius orationes saluos eos dominus reddebat Accidit autem ut quaedam mulier haberet fdium unicum qui dum piscis portionem ederet subito os in j^uttur infi^ntur ita ut pene mortuus maneret puer Mater eius audiens mirabilia beati Blasii apportans puerum iactauit eum ante eius pedes semiuiuum cum lachrymis clamans et dicens Miserere filii mei serue saluatoris nostri domini christi eo quod unicus mihi est Indicauit quod subito contigerat filiosuo Sanctus ueroBlasius imponens manum autem sancto puero et guttur eius signans eleuansque oculos ad c^elum orauit dicens Qui inuocantibus te domine lesu christe uelox existis auditor et saluator exaudi orationem mei serui tui et infixam spinam puero isti per tuam inenarabilem abstole uirtutem Et ab hinc siue in homines siue in animalia siue etiam in uolatilia consaluans eum tigerit aliquando infigi qualeuis os et memor fuerit nominis mei serui tui dicens Domine lesu cbriste+uere deus noster per orationem serui tui Blasii festina ad adiutorium meum mox fac in eum misericordiam tuam ad gloriam sancti tui nominis Cognitus autem erat sanctus iste et oratione facta mox saluum reddidit matri sucC in Nicopoli Doctus enim erat artis medicinae Dum ergo per itinera ueniret ipse sanctus Blasius mulier erat quaidam paupercula unum habens suem et nil aliud possidens nisi tantum illum et ecce subito lupus irruens abstulit eum Illa uero uenit deprecans sanctum Blasium contra eandem feram Sanctus autem hoc audiens et surridens dixit ei Mulier noli tristari reddetur tibi porcus tuus et ueniebat per itinera reddidit Ipse uero lupus retro festinans et illsesum conseruans porcum eum uiduae Ingresso autem ciuitatem Metropolim Sebastiae beato Blasio iussit eum Agricolaus mitti in carcerem Altera autem die sedens pro tribunali iussit sibi presentari beatum Blasium Quem uidens coepit primitus blandis ei sermonibus suadere et salutis uerbum inchoare dicens Gaude Blasi amice deorum Sanctus autem
: :
:

inlirmos recipiebat et imponens eis Et non tantum homines sed etiani et diuersa animalia
Ofterentes

manus
5

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

lo

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

15

:

:

:

:

.

20

:

.

:

:

:

.

||

.

:

.

:

25

.

:

.

.

:

:

:

.

30

Blasius respondens dixit

:

Gaude

et tu

optime Prseses
.

:

Verum non

eos ipsos dicas
.

qnia^ seterno igni tradentur cum his qui eos honorant Iratus Insensate fustibus caedi Et dum caederetur dixit praesidi amore domini mei et persuasor animarum alienare me speras per has poenas ab saluatoris lesu chrisi+ sed non potes quia habeo corroboratorem meum et saluatorem ipsum dominum lesum filium dei uiui Dum ergo non ualeret iniquus ille alienare eum a christi fide iussit iterum reduci in carcerem Audiens uero fidelis illa et perseuerentiam+ fidei uetula uidua sustinentiam sancti martiris et atheletae Blasii sancti Blasii iussionem eius dicit occide porcum quem receperam a fera illa per

deos sed daemonses

:

autem Prseses

iussit

eum
:

:

:

:

:

35

.

:

:

:

:

:

:

et coctum caput eius et pedes mittensque in aliquod uasculum et ex fructibus terra3 lumine accenso obtulit martyri christi in carcere et petiit eum sumere Gratias uero agens ille et gustans benedixit eam et dixit Mulier hoc sexemplo perfice in memoriam meam et non minuetur domus tua bonis quae dei sunt Sed et si quis te imitans hoc exemplo memoriam mei fecerit incessanter habebit a domino meo casleste donum et benedictionem omnibus diebus Tum beata illa mulier acceptans mandatum glorificans et benedicens deum sancti martyris Perrexit gaudens in domum suam Et expletum est in hac fideli uidua quod ubique enarratur et quod fecit hoc ad memoriam eius Tyramnus autem in secundo die secretario iussit presentari sibi martyrem Blasium et deducto eo dixit ei Blasi adoras deos aut uis perire? SanIlla uero quae ctus Blasius respondit Dii qui caelum et terram non fecerunt pereant tu mihi qnasi+ me terrens tormenta promitis uitae mihi eterna? fiunt prajmia Videns autem iniquus ille immutabilem eius mentem iussit eum in ligno suspendi crudelissime poenis putas me terreri cui Beatissimus christi martyr Blasius dixit sed habeo deum meum lesum christum qui me confortat et non timebo transituras Itaque poenas expectansque desyderabilia bona illa quae promissa sunt credentibus Deportato autem eodem iussit eum pra3ses depositum de ligno mitti in carcerem mulieres timentes deum sequebantur sancto martyre Blasio septem beatissimae eum suscipientes sanguinis gutas quae ab eo cadebant et semetipsas ungentes
:
:

40

:

:

:

:

:

.

:

.

45

:

:

.

:

:

|

.

:

:

:

:

:

:

50

:

:

:

.

:

:

:

:

55

.

:

:

:

:

.

:

152
:

BLASIVS

[IxxxiP-

5

10

qui eum ducebant tenentesque eas deportauerunt praesidi Quas uidentes iniqui quod et ipse essent christianae Videns autem eas dixit eis Acquiesite^ et dicentes sacrificate diis sacrifitium. Rresponderunt+ illie et dixerunt Si uelis ut credamus et eamus nos iuxta lacum et tu mitte deos tuos in saccum sacrificemus diis tuis eos plumbo et nos lauantes facies nostras in lacu procedentesque sacrificabullans bimus eis Laetus his praeses obtulit illis deos suos. Ipse uero christianae mulieres quod factum accipientes eos iactauerunt in profundum lacus ^^idens hoc praeses percutiens manus suas et ut leo rugiens aduersum muheres et iratus est nimis est motus dixit ministris Quare non tenuistis deos nostros ut non mitterentur in profundum lacus ? Qui responderunt dolose tecum locutae sunt mulieres istae et deos nostros profundo dederunt MuHeres uero respondentes dixerunt Deus uerus dolum non patitur ahquando sed ligna uacua et lapides et aurum et argentum et omnes
:
.
:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

j|

15

20

25

30

35

40

45

50

53

desuper plumbum fundi in eas et pectines ferreos adduci et septem aeneas tunicas Expandere autem tunicas candentes in alto loco et dixit praeses sanctis muHeribus Ehgite uobis unum de duobus Aut sacrificantes diis eruite animas uestras ambulants^ super hneam aut si nolueritis iudicabimini in ea quae parantur uobis tormenta Vna uero ex ipsis duos fihos habens currensque tuht hneam et misit eam in caminum et combusta est Pueruh uero diexrunt^ matri suee Non derehnquas nos in terra hac perire sed sicut replesti nos dulci lacte tuo reple nos regni celaestis dulcedinae Mox autem iussit praeses eas suspendi et laniari carnes earum cum pectinibus ilhs Videbant autem mihtes ilh quod pro sanguine lac carnes earum stilabant et ferreis carnes earum erant tamquam flama ignis et ut nix dealbabantur Angeh autem domini descendentes de caelo et salutantes eas dicebant eis Nohle dubitare bonus enim operarius initium faciens in messem et explens benedicitur ab eo qui eum conduxit Et accipiens mercedem suam laetus reuertitur in domum suam. Ita et uos Tunc Praeses iussit deponi elaborate ut percipiatis a christo deo uitam aeternam Tunc egressae et mitti in fornacem ignis et mittentibus eas ignis extinctus est eas de fornace sunt illesae beatissimfe muheres Dixit ad eas praeses Omittite uestras magicas ambitiones et procidentes adorale deos nostros Sanctas uero septem muheres tanquam ex uno ore dixerunt Gloria tibi qui regnas lesu christe deus noster qui etiam et nos dig-natus es uocare in uiam tua^ pietatis Et dixerunt impio Festina explere quod in nobis coepisti eo quod et nos uocate sumus in regnum ca^leste Tunc iratus praeses dedit in eas mortis sententiam et tohentes eas iniquitatisministri duxerunt ad praefinitum locum. Sanctae uero muheres praecabantur eos ut parcerent ilhs orare et flectentes g-enua dixerunt Quis deus magnus sicut deus noster qui nos separauit a tenebris et uocauit in hanc lucem dulcissimam Ideo petimus te magne et teribihs deus noster ut connumerare nos digneris primae martyri tuae Teclae et suscipe preces beatissimi patris nostri Blasii qui nos docuit in hoc gloriosum martyrium et ad possessionem facias uita? aeternfc peruenirae Et haec orantes surrexerunt a terra expandenles manus suas ad Cfehmi E+ prospicientes ocuhs et mundo corde unanimes dixerunt gloria tibi domine deus noster qui nos dignatus es in hoc tuo sacrificio sistere sicut oues suscipe animas nostras coram sancto et caelesti tuo sacriInfantes uero ihi praecurrentes ad suam quisque matrem dixerunt licio Corona3 uestra' parata* sunt apud cjclestem dominum deum nostrum commendate etiam nos sancto et fortissimo marlyri chrysti Bhisio Episcopo et patri nostro Iniquitatis autem ministri truncabant capita sanctarum septem muherum et sic migrauerunt ad deum In tercia uero processione prteses sedens pro tribunah iussit sibi praesentari beatissimum Blasium episcopum VA adducto eo dixit ei uel nunc adoras deos an non? Respondit martyr christi et Impie coecus es et non uides lumen dei uerum Xam quis hominum ahquando cognoscens deum uerum idolum adorat? tu autem inique et obscurie scito quod deum uerum derehquisti Nam ego non et lapidem adoras dubitabo minas tuas ut ergo uis exerce in me Carnem quidem meam tradam tibi nam anime mete deus potestatem habet Respondit uero prccses Si te iactauero in lacum quid tibi poterit adiuuare quem dicis christum quem adoras ? Sanctus aulem christi martyr ait ilh Ecce et execrabiles dtemones adoras et speras saluari Et ego deum ucrum et uiuum adorans in teternum credo saluus esse et nunc edociam + te in hac aqua uirtutem dei mei Tunc iussit impius ille mitti eum in Licum Ipse
qui confidunt in eis
.

et iratus praeses iussit in
.

caminum

ignis eas mitti

:

et

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

:

.

:

:

:

|

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

.

.

-Ixxxiiii']
:

BASILIDES
||
:

i:;3

uero proceclens signauit aquam et mox stetit sicut arida et sedens in niedio lacus dixit ad ministros iniquitatis Si habetis deos ostendite uirtutem eorum et introite uos huc Et ingressi sexaginta quinqua^ uiri mox demersi sunt in profundum aque. Ang-elus autem domini descendens ad beatum Blasium dixit ei Gloriose eg-redere et suscipe pra^paratam tibi a domino coronam Tunc surgens beatus Blasius et super aquas ambulans sicut per aridam eg-ressus est et apparuit lux magna ante faciem ut etiam ammirarentur omnes eius qui uidebant eum. Impius uero dixit martyri christi in tantum decreuisti ut non adores deos? Sanctus Blaxius dixit cognosce miser quod christi seruus sum et non adoro dcumones Tunc iratus sa'uissisimus+ ille dedit in eum sententiam dicens Qui me contempsit et imperio contradixit: deosque non adorat et octoginta octo uiros perdidit capite truncetur una cum duobus illis puerulis Sanctus uero Blasius orauit dicens T3omine deus meus qui me liberasti ab idolis qui tenebras lucem fecisti deus uirtutum qui sedes super cherubin et aperis cataractas ca^lorum qui expandis arcum tuum in manu tua qui diabolum percussisti et draconem interfecisti exaudi me seruum tuum Et si quis procidens adorauerit hoc sacrificium qualemcunque spinam autetiam os in guttur cuiuscunque persona3 impegerit Si etiam in diuersas inlirmitates inciderit Siue in tribulationem aut si persecutionem patitur aut periculum sucipe qua^so petitionem fideliter petentium te domine Ha^c autem eo oranle descendit nubes de c^elo et fulsit in eum dixitque ei dominus Omnem petitionem tuam adimplebo athleta dilectissime non tantum ha^c sed et sicut uidutC illi oranti faciam et benedicam domum omnium perficientium memoriam tuam horrea uero eorum replebo omnibus bonis propler tuam bonam confessionem et fidem quam in me habuisti Et haec loquente domino lesu athlete suo mox spiculator eiciens beatissimum martirem christi Blasium una cum duobus illis puerulis a prsetorio amputauit capita eorum foris muros sebastiai ciuitatis super quendam lapidem mense februario die tertio Accipiens uero qusedam mulier prudens et dominum timens sancta eorum corpora nomine Eliphea reposuitin quo defuncti sunt loco pariter In quo loco mirabilia domini nostri lesu christi exhuberant usque in hodiernum.
:
:

:

:

:

.

:

5

:

:

:

:

:

:

.

:

:

10

:

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

15

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

20

:

:

:

.

:

25

|

.

:

PASSIO SANCTI BASILIDIS MARTIRIS
Cum Paganorum
orbem
:

.

30

persecutio famulos domini nostri lesu christi per totum affligeeosque uariis tormentis necaret erat beatus Basilides in ciuitate orientali sub Platone praefecto tenens sanctae relligionis tramitem Gui dominus dixerat Non licet tibi huic domino seruire sed potius tibi conueuitiam pro nomine meo forte inire certamen Respondit ei beatus Basilides Domine mag"ister omnium uirtutum paratus sum pro te tormentorum omnium sumere cruciatus et dominus beati inquit qui persecutionem patiuntur propter iusticiam quoniam ipsorum est regnum caelorum Audiens haec beatus Basilides abiit ad praedictum praefectum referens ei quod per uigintiquinque annos in suo fuisset seruitio et iam tempus esset ut suos uisitaret parentes et utrum uitalis aura illos foueret an non Quem praefectus interrogans ait In qua prouincia parentes tui degunt Et sanctus in Italia inquit prouincia que appellatur Aurelia. Respondit preefectus dicens Audiui iam a multis de ipsa prouincia Aurelianum eiusdem prouincia? habitatorem plurima tormenta discipulis christi ingerere Ideo hoc timendum ualde tibi est ne dum praesens ibi fueris Gui Basilides audiat te discipulum illius et iubeat te grauioribus affici tormentis mei magistri sociari pro respondit Nam si dig-nus fuero beatorum martyrum meritis honore domini lesu christi acriores substinebo poenas. Quidquid enim in hoc saeculo patimur nichil est ad comparationem celestis remunerationis quam deus diligentibus se promisit praefectus audiens Vade inquit et post unum annum ad me reuerSed inter eundum tere his ille auditis coepit gaudens ad patriam suam properare aeterne deus qui cuncta creasti qui miseros refoues sic ad deum orauit Omnipotens Qui lapsos releuas famulos in morte iacentes et cunctis qui confers digna petenti pande mihi callem claemens qui ducat ad urbem reseras caelestia regna benignus Aureliam :,caros cernam exinde parentes completa autem oratione et properante
ret
: : : : . : : : : . :

35

:

:

:

.

40

:

.

:

:

:

:

:

:

45

||

:

:

.

:

,

.

50

:

:

:

:

:

:

:

:

.

154

BASILIDES
.

[IxxxiIIir -

3

10

15

20

25

30

35

40

45

50

55

Aureliam ciuitatem ingreditur domum suorum per<^ens Mox compertum est auribus crudelissimi tyramni quod quidam uir sanctae rellig-ionis ciuitatem fuisset ingressus statimque praecepit militibus ut sanctum per totam prouinciam quererent Qui cum nunciatum est Tyramno Tunc fuisset inuentus in domibus parentum suorum minister impiorum iussit sub ingenti festinatione sanctum uirum ad seuenire. Robustissimus athleta domini respondit lesu christi seruus sum et illi soli seruio Tyramnus ad haec ait num audisti quia multa discipulis eius fecerim tormenta ? Et sanAudiui inquit tua tormenta: sed minime expaui proinde huc ueni ut merear ctus his auditis Aurelianus ait Iirgo ut uideo ad hoc a domino palmam martyrii accipere Respondit beatus basilides dicens Te et tormenta tua uenisti ut similia patiaris pro nihilo duco quoniam si mors euenerit til^i cum patre tuo diabolo acriora incennec tempus refrig-erii prsestant. Tyramnus qua^ finem non habent dia sustinebis furore plenus ait fer libamina diis et denega te discipulum esse illius Quod si non Et sanctus ad haec Quid ualent poene quas feceris poenarum cruciatibus morieris praemittis qucC finem habent et diu stare non possunt ? Et quid ualent sceleratisScio simi homines quos tu deos dicis quibus me cogere credis libamina ferre enim louem f^ermanam suam in coniugio habuisse et lunonem fibam saturni a uirginitate seperasse pro quo inter deos munerari meruit Scio herculem amore Proserpinae deceptum ad inferni claustra descendisse et mihi eam ad superiores partes reduxisse Scio Apollinem iuxta amphrixum fluuium admeti regis armenta pauisse Scio Melicertamet Leucoet h£ec humano antro Sybylam diabolico exagitasse furore theam in mare pnecipitatos et inde postmodum numina maris appellatos fuisse Scio Asclepium fulminatum fuisse nec mercedem operis accepisse hii omnes impiissimi homines fuerunt qui postmodum a miseris hominibns+ coli post mortem coeperunt Inde illis instituta templa Inde simulacra expressa ad detinendos uultus defunctoDerelinrum quibus immolant hostias et dies festos dando honorem celebrant quentes creatorem suum quem decet omnes creaturas laudare et pias illi omni tempore persoluere laudes et quae faciebant adorabant timebant et uenerabantur Audiens haec Aurelianus ludex im.pietatis iussit eum in carcerem retrudi et os illius crebris pugnis contundi Beatus autem Basilides precans deum dixit Domine lesu christe qui famulos tuos inter tormenta carnificum non deseris sed potius consolaris iube me exiguam ouem tuam ad te peruenire qui pro tuo nomine poenas mihi illatas tolerare non cesso Tu enim dixisti nolite timere eos qui occidunt corpus animam aulem non possunt occidere hanc autem securitatem secutus tradidi corpus meum carnificibus tecumque ut animam meam a cunctis peccatis exuas uiuere facias in aeternum qui es benedictus in saccula saeculorum his itaque ad deum precibus fusis cjelestibus armis coepit se munire qualiter pug^nam certaminis sumeret contra iniquum hostem post tres autem dies crudelis tyramnus praecepit militem christi de carcere exire et suo conspectui praesentari ad quem ita truculento uultu interroga ||ns ait: Dimisisti errorem qui te talia pati permitit?Cui Athleta christi infelix si te cognosceres non direres me habere errorem sed potius te errori subiectum diiudicares Audi ergo si uis qualiter tu erras qui unum deum non colis qui cuncta creauit et qui te ipsum ad hoc fecit non ut lapides ut illum colleres sculptos adorares Nam alii tui similes uario errore detenti uolucrem turpemque bouem tortumque draconem adorabant alii semihominem canem et alii sensu perditi affirmabant solem csse creatorem omnium rerum quia uidetur totum lustrasse polum et clara lumina infundere terris Alii uota ferebant lunae quae crescere et minui uidetur Et alii litabant stellis Alii colebant quae luce solis illuminantur laticem et alii larem sed iung-ere non audebant quia inimica esse uidebantur inuicem Alii ponebant aras arborum radicibus et flaebiles et instituebant dapes adorabanf ramos ut gubernarent suos filios et domum delectaque praedia et fidem coniugii famulos et censum NonnuIIi uenerabantur olus et per molles hortos et siccns hffirbas rigabant Satis iam derisi monstra qnae^^ tu et similes tui colentes ceciderunt in atram foueam quae et tua dementia nunc colit et me militem christi colere compellit Audiens hapc Aurelianus inimicus ueritatis inquit lam miser conticesce et noli blasphemare deos quia acerrima tormenta tibi praeparantur Beatus Basilides galea christi protectus ait Cur te tanta dementia tenet qui relicto creatore tuo inutilia monstra adoras et deos esse nominas ? infelix cum rogas lignum et
: :
: :
: .

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

:

:

:

|

:

:

.

:

.

:

.

.

:

.

:

.

.

:

.

:

:

:

.

:

:

.

:

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

.

:

:

:

.

:

:

:

.

:

.

.

:

:

:

.

:

.

:

:

.

:

:

:

.

:

:

-Ixxxv']

BRICTIVS
:

i;,o

Ligiium enim hanc continet utilitatem quod aliad continendum domorum cooperimentum supponitur Alifocis immittitur ut hominibus coctos praeparet cibos Similiter et lapides quos tua uesania deos nominare non cessat Quibus auditis crudelissimus Tyramnns + Grauioribus tormentts+ eum afficite et tandiu plumbatis contundite quandiu deos ait blasphemrae+ cesset Robustissimus denique miles christi dum talia pateretur ait stipula aeterni ignis cunctorumque scelerum patrator me quasi slultum dilanias eo quod deorum tuorum monstra derisi Ego enim pro gloria ccterna quam dominus meus lesus christus suis promisit fidelibus libenter tolero tua tormenla Et quanto acrioribus poenis afficior tanto magis cielestibus ^^audiis beatum me esse non dubito. Tunc ait Aurelianus Hequissime+ omnium hominum non tuac pertinaciae paream+. Et sanctus Ego ueritatem loqui nec cessabo quia ueritatis testis sum Tu quidem dsemonum seruus existis et chrislianorum sacrileg"us propugiiator e<^^o enim snm^" miles christi et sancte fidei obseruator His auditis tyramnus ampliori furore succenqualiter eum crudeli morte necaret sus excog-itare cepit uidens autem quia nihil proficeret tandem capitalem in eum dedit sententiam Mox uero spiculator assumens illum duxit foras ciuitatem ubi cum uentum fuisset pius athleta deum orauit dicens dextera tua domine g^Iorificata est in uirtute dextera manus tuae confregit inimicos dextera uirtutis tuae exaltauit me
lapides
.

surdis clamare uideris
:

:

quando quando
:

pra^ciditur

et

.

:

:

.

:

:

5

.

:

:

:

.

:

:

lo

:

.

:

.

:

.

.

:

.

:

lo

:

.

:

:

:

.

.

.

Suscipe queso tui famuli iam summe magister Basilidis claemnes^ animam cum laude triumphi Coetibus angelicis coniung-as factor olimpi
:
.

20
:

Hic precibus expletis
: :

:

sig^no crucis
.

semet ipsum muniens uictricem tetendit cerui:

cem statimque capite est truncatus christicohi' igitur uidentes tanti uiri constanqui tales obtinet famulos et colligentes sacratissimun^ tiam Laudauerunt deum ubi miraculorum beneficia dig^ne petentibus corpus eius posuerunt in congruo loco exhuberare non desinunt Passus est autem beatissimus famulus dei Basilides pridie qui cum patre et spiidus iunias Ad laudem et g-Ioriam domini nostri lesu christi ritu sancto uiuit et regnat deus in saecula saeculorum Amen
: :

25

.

.

:

.

||

VITA SANCTI BRITII EPISGOPI ET CONFESSORIS
Post excessum Martini turoniae
: .

.

30

incomparabilis uiri decoris uirtutibus cuius magna hic apud nos uolumina retinentur Britius ad episcopatum successit At uero Britius cum esset aetatis iuuenilis sancto martino adhuc
ciuitatis

episcopi

summi

et

:

quod ab eodem plaerumque uiuente in corpore multas ei tendebat insidias pro eo cur faciles res sequeretur arguebatur Quadam tamen die dum quidam infirmus medicinam a beato Martino expectaret Britium adhuc diaconum in platea conuenit Cui simpliciter ait Ecce eg-o praestolor beatum uirum et nescio ubi sit uel quid operis ecce caelum more prospice eminus agat Cui Britius Si inquit delirum quaeris suo sicut amens respicit cumque ille cursu reddito quod petierat impetraret Britium diaconum uir beatus alloquitur En ego Briti delirus tibi uideor cumque ille confusus et haec audiens dixisse se deneg-aret ait ad eum uir sanctus Non ne aures meae ad os tuum erant cum haec eminus loquebaris ? Amen dico tibi quia obtinui apud deum ut post me ad pontificatus honorem accedas sed noueris te in episcopatu multa aduersa passurum Britius haec audiens irridebat dicens Non ne uerum
:
: . :

35

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

40

:

:

:

:

:

:

.

.

:

Sed et presbyterii honore pneditus sa3pius beatum uirum conuiciis lacessebat Adeptus ergo tempore suo consentientibus ciuibus poncastitatificatus officium orationi uacabat Quia quamquam esset superbus et uanus tem tamen tenebat in corpore Trigcsimo+ uero tertio ordinationis suae anno oritur Nam mulier ad quam cubicularii eius contra eum lamentabilis causa pro crimine uestimenta defcrebant+ ad abluendum quae sub specie religionis erat ueste mutata concepit et peperit Qua de re surrexit omnis populus Turonorum in ira et tantum crimen super Episcopum referunt uolentes eum unanimiter lapidare Aiebant enim Ne nos deus diutius sineret manus tuas Diu pietas sancti tuam celauit luxuriam
dixi istum delira

uerba proferre
.

?

45

:

:

.

.

:

:

50

:

:

:

:

.

:

|

.

. : .

lo6

BENEDICTVS ABBAS
.

[Ixxxvr :

5

indignas osculando pollui oculta detexit Tllo quoque econtrario uiriliter ha?c negante afferte inquit infantem ad me Cumque oblatus fuisset infans triginta ab ortu habens Adiuro te per lesum christum omnipotentem deum si dies ait ad eum episcopus ego te generaui coram cunctis edicas At ille non es tu inquit pater meus Populis autem rogantibus ut quis esset pater interrogaret ait sacerdos Non est hoc meum
:

:

:

:

:

.

:

.

:

:

:

.

10

Qnod+ ad me pertinuit solicitus fui indicare uobis si aliquid suppetit uos quaerite Tunc magicis artibus hoc factum asseuerantes insurgunt contra eum in una conspiraXon diutius nobis falso pastoris nomine dominatione et trahentes eum dicebant prunas ardentes in byoro+ suo Ille autem ad satisfaciendum ad huc populo beris cum populorum turbis accessit posuit et astringens ad sepulcrum beali martini proiectisque ante sepulchrum prunis uestimentum eius inustum apparuit illo quoque
:
. :

.

:

:

.

:

:

:

.

13

20

25

30

prosequente Sicut istud uestimentum ab his ignibus uidetis illassum ita corpus meum a tactu muliebri cuncto est impolutum Illis uero non credentibus sed contranoueris te in epidicentibus trahilur calumniatur ut sermo sancti adimpleretur scopatu multa passurum hoc enim eiecto lustinianum in episcopatu constituerunt denique Britius Roma} urbis papam expetiit fla?ns et eiulans atque dicens Merito h^ec patior quia pecaui in sanclum dei et eum delirum et a mentem+ sa^pe uocaui et exerce Post cuius abscessum aiunt turonici sacerdoti suo ^'^ade post eum negotium tuum quia si eum persecutus non fueris a nostro omnium contemptu humiliaberis lustinianus uero egressus ab urbe Turonica \"ercellum italia? ciuitatem aggressus iudicio dei percussus obiit peregrinus Turonici eius obitum audientes et mentium in eius loco constituerunt At Britius epiin sua malitia perdurantes ar scopus Romam ueniens cuncta quae pertulerat Papae refert Qui ante sedem apostoibi quidquid se in sanctum dei licam plcerumque missarum sollemnia celebrauit dcliquerat deflens. Septimo igitur egressus est a Roma cum auctoritate Papee illius Turonem redire disponens et ueniens ad uicum cui nomen est Laudiacum septimo ab urbe milliario mansionem accepit Armentius uero febre corripiiur media autem quod protinus Britio episcopo per uisum reuelatum est nocte spiritum exhalauit Qui ait suis Surgite uelocius ut ad tumulandum fratrem nostrum turonorum pontificem occurramus Cumque ueniens portam ciuitatis ingrederetur ecce iste per aliam portam mortuus efferebatur Quo sepulto Bricius in cathedram suam regressus est Septem postea uiuens annos feliciter in pace carnis abiecto pondere migrauit ad christum Cui est honor et gloria cum patre atque spiritu sancto in sa?cula s^ecusic
: : . : :
:

.

:

.

:

:

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

||

:

:

:

:

.

:

.

.

:

:

:

:

:

:

:

:

.

:

lorum

Amen

.

35

VITA SANCTI BENEDIGTI ABBATIS A GREGORIO PAPA EDITA
.

40

45

jO

gratia benedictus et noniine ab ipso puericie suas temgerens senile jetatem quippe moribus transiens pore cor nulli uoluptati animum dedit sed dum in hac terra adhuc esset quo temporaliter libere uti potuisset despexit iam quasi aridum mundum cum flore Qui liberiori genere ex prouincia nurRoma; liberalibus litterarum studiis traditus fuerat Sed cum iam in eis siae ortus multos ire per abrupta uiciorum cerneret eum quem quasi in ingressu mundi posuene si quid de scientia eius attingeret rat retraxit pedem ipse quoque in immane precipitium totum iret Despectis itaque litterarum studiis relicta domo rebusque patri sancta' conuersationis habitum quccsiuit soli deo desiderans placere Recessit igitur scienter nescius et sapienter indoctus Huius ego omnia gesta ne didici sed pauca quHi narro quattuor discipulis illius referentibus agnoui Constantino uidelicet reuerendo ualde uiro qui ei in monasterii regimine successit ualentiniano quoque qui annis multis lateranensi monasterio prefuit simplicio qui congregationem illius post eum tertius rexit Ilonorato etiam qui nunc adhuc eius cellae in qua prius conuersatus fuerat praeest Ilic itaque cum iam relictis litterarum studiis petere deserta

Fuit uir uita? uenerabilis
.

:

:

:

:

:

:

.

.

.

:

:

:

.

:

.

I

.

.

:

:

:

:

:

:

.

:

decreuisset
uenisset
:

:

nutrix quic hunc artius amabat
:

:

sola secuta est

:

Cumque

ad locum

multis illic honestioribus uiris caritate se detinentibus qui in beati pclri apostoli ecclesia demorabantur pricdicta nutrix illius ad purgan:

qui effide dicitur

: .

-Ixxxvii]

BENEDIGTVS ABBAS
:

15' [i>/

dum

triticum a uiciiiis mulieribus prestari sibi capisterium petiit
est
:

Quod super men-

sam incaute derelictum casu accidente IVactum
retur diuisum
pit
:

.

Quod mox

quia uas quod et pius puer cum secum utrisque fracti caspiterii partibus sese cum lachrimis in orationem dedit Qui ab oratione surgens ita iuxta se uas sanum reperit ut in eo fractura; inuenire uesMox autem nutricem suam blande consolatus ei sanum capitigia nulla potuisset sterium reddidit quod fractum tulerat Quae res in loco eodem a cunctis est agnita atque in tanta ammiratione habita ut hoc ipsum capislerium eius loci incohe in ecclesiai ingressu suspenderent quatinus etpreusentes et secuturi aynoscerent Benedictus puer conuersationis gratiam a quanta perfectione coepisset Quod annis multis et usque ad ha^c long-obardorum tempora snper+ fores illic ante oculos omnium fuit Sed benedictus plus appetens mala mundi perpeti quam lauclesia3 pependit ec des atque pro deo laboribus fatigari quam uitcc huius fauoribus extoUi nutricem suam occulte fugiens deserti loci secessum petiit cui sublacus uocabulum est Quod a romana urbe quadraginta ferme milibus distans frigidas atque perspicuas emanat aquas Quai illic uidelicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur ad postremum in amnem deriuatur Quo dum fugiens pergeret monachus quidam romanus nomine hunc euntem repperit quo tenderet requisiuit Guius cum desiderium cognouisset et secretum tenuit et adiutorium impendit eique sanctai conuersationis habitum tradidit et in quantum licuit ministrauit Vir autem :+ dei ad eundem locum perueniens in artissimo specu se tradidit tribusque annis excepto romano monacho omnibus incognitus mansit Qui uidelicet romanus non long^e in monasterio sub dondati^ patris regula deg-ebat Sed piae eiusdem patris sui oculis furabatur horas et quem sibi ad manducandum subripere poterat diebus certis ferebat Ad eundem uero specum a romani cella iter non erat quia Benedicto panem excelsa de super rupis eminebat sed ex eadem rupe in longissimo fune ligatum romanus deponere panem consueuerat In quo etiam reste paruum tintinabulum inseruit ut ad sonum tintinabuli uir dei cognosceret quaando^ sibi romanus panem pra^beret quem exiens acciperet Sed antiquus hostis unius caritati inuidens alterius refectioni cum quadam die submitti panem conspiceret iactauit lapidem et tintinabulum fregit Romanus tamen modis cong-ruentibus ministrare non desiuit Cum uero iam omnipotens deus et romanum uellet a laboribus quiescere et Benedicti uitam in exemplnm^ hominibus demonstrare ut posita super candelabrum lucerna claresceret quatenus omnibus qui in domo dei sunt luceret cuidam praesbitero longius manenti per uisum dominus apparere qui refectionem sibi in pascab" festiui tate parauerat dignatus est dicens Tu tibi deiicias preparas et seruus meus illo in loco fame cruciatur Qui prolinus surrexit atque ipsa solemnitate pashcali+ cum alimentis quai sibi parauerat ad locum tetendit et uirum dei per abruta^ monlium per concaua uallium per defossa terrarum quaesiuit eumque latere in specu repperit Cumque oratione facta post dulcia et benedicentes omnipotentem dominum consedissent uitae coUoquia Surge et sumamus cybum quia is qui aduenerat presbiter dixit hodie pascha est Cui uir dei respondit scio qui+ pascha est quia uidere te merui Long-e quippe ab hominibus positus quia die eodem paschalis esset solemnitas ignorabat Venerabilis autem praesbiter rursus asseruit dicens VeraciLer hodie resurrectionis dominicae paschalis dies est abstinere tibi minime congruit quia et ego ad hoc missus sum ut dona omnipotentis dei pariter summamus Benedicentes igitur dominum sumpserunt cybum Expleta itaque refectione et colloquio ad ecclesiam presbiter recessit Eodem quoque tempore hunc in specu latitantem etiam pastores inuenerunt Quem dum uestitum pellibus inter frutecta cernerent aliquam bestiam esse erediderunt+ sed cognoscentes dei famulum eorum multi ad pietatis gratiam a bestiali mente mutati: sunt Nomen itaque eius per uicina loca cunctis innotuit Factumque est ut ex illo iam tempore a multis frequentari coepisset Qui cum ei cybos deferrent corporis ab eis+ ore in suo pectore alimenta referebant uita'. Quadam uero die dum solus esset temptator alTuit nam nigra paruaque auis qua? uulgo merula uocatur circa faciem eius uolitare coepit eiusque uultui importuue+ insiSed sig-no crucis si hanc uir sanctus tenere uoluisset stere ita ut capi manu posset
.

partiljus inueniut rediens nutrix iliius inuenit uiehementissime Ikere ccepraistitum acceperat fractum uidebat Benedictus autem religiosus nutricem suam fliiere conspiceret eius dolori compassus ablatis
:

Sic ut in

duabus

:

5

:

:

:

.

:

:

:

:

lo

:

.

.

:

:

II

:

:

:

15

:

.

:

.

.

:

:

.

20

:

:

:

.

:

:

.

.

25

:

:

.

:

:

.

:

3o

:

.

:

:

:

.

.

:

:

:

35

:

:

|

:

:

.

:

:

:

40

:

:

.

:

:

:

:

:

.

:

.

:

45

.

.

:

:

:

.

:

.

:

.

50

.

:

:

:

.

:

.

:

:

:

55

:

:

:

:

:

:

.

:

: .

158

BENEDIGTVS ABBAS
:

[Ixxxvi''

edito

recessit auis

.

Tanla autem carnis temptatio aui eadem recedente secuta

est

:

j

10

15

aliquando foemiquantam ante mentis eius oculos reduxit Tantoque igne nam uiderat quam malignus spiritua ut se in eius pectore amoris flamma uix serui dei animum in specie illius accendil Cum subito iam poene deserere heremum uoluptate uictus deliberaret caperet et atque urticarum et ueprium superna gratia respectus ad semetipsum reuersus est nudum se in illis iuxta densa succrescere frutecta conspiciens exutus in dumento incendiis proiecit Ibique diu uolutatus toto ex eis spinarum acculeis et urticarum corpore uulneratus exiit sicque per cutis uulnera eduxit a corpore uulnus mentis Cumque poenaliter arderet foris extinxit quod quia uoluptatem traxit in dolorem quia mutauit incendium Ex quo uide^^icit itaque peccatum illicite ardebat intus ita in illo est temptatio uolusicut post discipulis ipse perhibebat licet tempore minime sentiret Coeperunt postmodum multi iam ptatisedomita ut tale in se aliquid mundum rehnquere atque ad eius magisterium festinare Liber quippe a temptatioVnde et per moysen praecipitur iure iam factus est uirtutum magister nis uitio ut leuitse a uiginti quinque annis et supra ministrare debeant ab anno uero quinquauir sanctus
:
.

nunquam

fuerat expertus

Quandam namque

||

.

:

:

.

:

:

:

:

.

:

:

:

.

:

.

:

.

:

:

:

.

:

.

:

.

:

gessimo custodes uasorum

fiant

.

PETRVS
lam quidem
20

proiati testimonii mihi
.

aliquantum intellectus interlucet

:

sed tamen

hoc plenius postulo exponi

GREGORIVS
ab anno uero quinquaLiquet petre quod in iuuentute carnis temptatio ferueat gessimo calor corporis frigescat Vasa autem sacra sunt fidelium mentes Electi ergo cum ad huc in temptatione snnt^ subesse eos ac seruire necesse est et obsequiis laboribusque fatigari Cum uero iam mentis a?tate tranquilla calor recesserit temptationis custodes uasorum sunt quia doctores animarum fiunt
:
.

:

.

:

:

25

.

:

:

.

PETRVS
sed quia prolati testimonii claustra reserasti de uita iusti debeas ea quae sunt inchoata percurrere

Fateor

.

placet

quod

dicis

:

:

queso ut

.

|

30

GREGORIVS
Recedente igitur temptatione
.

:

uir dei quasi spinis erutis
.

:

exculta terra de uirtu-

tum segete feracius fructum dedit Praeconio itaque eximiae in conuersationis celebre nomen eius habebatur Non longe hinc monasterium fuit cuius congregationis pater defunctus est omnisque exillo congregatio ad eundem uenerabilem l)enedictum uenit
:

:

35

magnis prtecibus ut eis prteesse deberet petiit Qui diu negando distulit suis illorumque fratrum moribus conuenire non posse predixit sed uictus quandoque praecibus assensum dedit Cumque in eodem monasterio regularis uitae custodiam teneret nullique ut prius per actus illicilos in dextram leuamque partem deflectere a conueret
.

:

:

.

sationis ilinere liceret
40
:

:

suscepti fralres insane seuientes
:

:

semetipsos prius accusare

coeperunt quia hunc sibi praeesse poposcerant quorum scilicet lortitudo in norma Cumque sibi sub eo conspicerent iUicita non licere et eius rectitudinis oflendebat durumque esset quod in menle ueteri cogebantur noua se dolerent assueta relinquere
.

:

:

45

50

sicut prauis moribus semper grauis est uila bonorum meditari tractarre de eius morte aliquid conati sunt Qui inito consilio ucnenum uino miscuerunt et cum uas uitreum in quo ille pestifer potus habebatur Hecumbenti patri ex more monasterii ad benedicendum fuisset oblalum 15enedictus extensa manu signum crucis edidit et uas quod longius tenebatur eodem signo rupit Sicque confractum est ac si in illo uase mortis Pro ipsa cruce lapidem dedisset Intellexil protinus uir dei quia potum mortis habuerat qui portare non potuit signum uitae Atque illico surexit et uultu placido mente tranquilla conuocalis fratribus allocutus est dicens Miserealur uestri fratres omnipotens deus quare in me ista facere uoluistis ? Xunquid non prius dixi quia uestris ac meis moribus non conueniret ? Ite itaque et iuxta mores uestros uobis patrem querite quia me post hoc habere minime potestis Tunc ad locum dilecte
: :

.

:

:

:

:

:

:

.

:

.

:

.

: