ΖΗΤΗΜΑΤΑ

ΛΕΝΙΝΙΣΜΟΥ

I. ΣΤΑΛΙΝ
ΖΗΤΗΜΑΤΑ
ΛΕΝΙΝΙΣΜΟΥ

Μίτχ^ραση 6-ό έπιτροπτ);

Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ Ε Ν Α

Σημίίαιοη της Ριυσικης "Εκ6οο·ις
ΓΙΑ ΤΙΣ

ΒΑΙΕΙΣ ΤΟΥ ΛΕΝΙΝΙΣΜΟΥ

Δ ι α λ έ Ε ο ς πού ί γ ι ν α ν ατό Π α ν ε π ι σ τ ή μ ι ο Σ β ι ρ ν τ λ ό φ ,
σ τ ί ς ά ρ χ ί ς τοΟ ΆτιρΙλη Ι 9 2 ί
I.
II.
III.
IV.
V.
VI.
VII.
VIII.
IX.

Ι-»

UÎ ίοτοο'.κές ρίζ»ί x s i Asv.vtejio-î
Ή μί'ιοϊος
Ή 'χωρία
"II βιχτατορία το·3 ιτρ^λιταρικίο«
Τό αγροτικό ζ ή τ η μ α
Τό έ·)νικό ζήτημα
Σ τ ρ α τ η γ ι κ ή καί τ α χ τ ι κ ή
Τό Κόμμα
Τό cxüX ζττ, ίουλια

Η ΟΧΤΟΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ

ΚΑΙ

Η ΤΑΧΤΙΚΗ

3
9
17
33
45
5S
67
$3
97
ΤΟΝ

ΡΟΣΗΝ

Πρόλογος οτό βιβλίο « Σ τ ό 6ρύμο τιρίς τον Όχτώβρη<>

100-1

I. Οί έ;ωτ«ρι<!ς >αί èccoteptxsc ουν'ιήκβς χ ή ; Ό χ τ ω ρ ρ : ανής èravaoxaCT,;
II. Για χίς ïuo ίΪ·.ομορφί»ς χτ,ς 'OxxioipiavT,; s r a v » c x a οτ,ς ή i Ό χ τ ο φ ρ η ς καί ή *)ΐα>ρ!α τής ?·.αρχο·»ς ir.aνίοταοτ,ς χοΟ Τρότοκ·.
ill Για μβρικβς ϊΐ·.ομορφ·.βς τής ταχτικτ,ς τ·:>ν μπβ/.:*?!κιον οχήν T.ip'.oio τί.; προβχο'.ιιαΐία; το·5 Όχ:<·'ι;ρη

100

103
I 13

IV. ΊΙ Ό χ τ ω β ρ ι α ν ή έπαναοταοη οαν ά π α ρ χ ή χαί
&»οη τής π α γ κ ό σ μ ι α ; έπανασταοης

προϋκό131

ΓΙΑ ΤΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΛΕΝΙΝΙΣΜΟΥ

136-200

I
II1.
Iii.
IV.

Ό δριομός τοβ λ(ν'.νιαμο3
Té χόρ'.ο οτό λινινιομό
Τό ζήτημα ττ,ς «ΐ'.αρχοΟς» ίπαναοτασης
Ή προλ«ταρ·.αχή βπαναοταοη χ α ! ή {'.χτατορία *.οϋ
προλ»ταριατου
V . Τό Κόμμα χαί ή εργατική
οτό ούοτημα - ή ; ί ι χτατορίας τοβ προλ»ταριάτουί
VI. Ι ό ζήτημα τής νίχης τοΟ ςοοιαλιομού ο4 μια χώρα
VII. Ό αγώνας γ ι α τή ν ί χ η τής βοβιαλιστ'.χής άνοιχοίίμηοης

136
138
140
142
151
175
188

ΓΙΑ ΤΑ ΤΡΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ
ΆποΙντησί) ατό σύντροφο Γιαν-σκι

201-213

ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΘΗΜΑ ΤΗΣ ΔΙΧΤΑΤΟΡΙΑΙ ΤΟΥ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟΥ
ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΤΩΧΗΣ ΑΓΡΟΤΙΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΟΧΤΩΒΡΗ
'Απάντηση στό σ. Ποκρόφσκι

214-224

Ο ΔΙΕΘΝΗΣ ΧΑΡΑΧΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΟΧΤΩΒΡΙΑΝΗΣ

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ

Σ τ ά δ ί κ Ί χ ρ ο ν α τοΟ Οχτώβρη

225-234

ΣΤΟ ΜΕΤΩΠΟ ΤΩΝ ΣΙΤΗΡΩΝ
Ά π ' τι) συζήτηση μί τους φ ο ι τ η τ έ ς τοΟ ι ν σ τ ι τ ο ύ τ ο υ τ ώ ν
κόκκινων καθηγητών της κομμουνιστικής 'Ακαδημίας κα(
τοΟ Π ι ι ν ί π ι σ τ η μ ί ο υ ΣβΕρντλόφ, 28 τοΟ Μάη 1928
235-248
Ο ΛΕΝΙΝ ΚΑΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ Τ Η Σ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ
ΑΓΡΟΤΗ

ΜΕ ΤΟ

ΜΕΣΑΙΟ

'Απάντηση οτό ϋ ύ ν τ ρ ο φ ο Σ

249-260

ΓΙΑ ΤΟ ΔΕΞΙΟ ΚΙΝΔΥΝΟ ΣΤΟ ΚΚ ( μ π ) ΤΗΣ Ε Σ Σ Δ
Λόγος στην 'Ολομέλεια της Επιτροπής τΡ|ς Μόσχας κα( της
ί π ι τ ρ ο π η ς ίλέγχου τής Μόσχας τοΟ ΚΚ ( μ π ) τής ΕΣΣΔ,
στ(ς 19 του Ο χ τ ώ β ρ η 1928
261-274
ΓΙ "Λ ΤΗ ΔΕΞΙΑ ΠΑΡΕΚΚΛΙΣΗ ΣΤΟ ΚΚ ( μ π ) ΤΗΣ Ε Σ Σ Δ
ΛΟγος οτήν Ό λ ο μ ι λ ( ΐ α της ΚΕ καΙ τής
χι,ς ΕΣΣΔ, τον "Απρίλη του 1929

ΚΕΕ τοΟ ΚΚ

(μπ)
275-303

L Uta ή ΐυό γραμμις,
II. 0( τ α ; ι χ έ ς ά ν α χ α τ α τ ά ξ ί ΐ ς χ α ί οί ΐ ι α φ ω ν ί ί ς μας
III. 0( β'.αφα>νί(ς π α ν β ατή γραμμή τής κομμουνιστικής
Βκ&νοΟς
IV. Οί ΐ ι α φ ω ν ! · ; πανιο ατη γραμμή τής έοωτ·ριχής π ο λ ι τικής

77b
282
290
297

β) Για τήν ταξική π α λ η 298. (;) Για τήν δςυναη τής
ταξικής π ά λ η ς 30.1. f ) Για τήν άγροτια 307. Î ) Για
τή ΝΚΙΙ χ α ! τις ο χ έ σ · ι ς τής άγοράς 310. ( ) Γ'.α τό
λ · γ ό μ · ν ? «φόρο 6ποτ·λ«ίας» 315. ατ) Για τούς ρυθμούς Ανάπτυξης τΙ)ς βιομηχανία; χαί γ ι α τις καινούργ ι ε ς μορφές ο ύ ν ί · ο η ς 321. ζ ) Ό Ηπουχαριν οα &ββ>ρ η τ ι χ ί ς 331. η) Π·νταχρονο ή Ϊίχρονο πλάνο; 339.
6) Τό ζήτημα τΛν απαρμέναν έ χ τ β ο · ω ν 342. ι) Για
τγ ουγχέντραοη τ β ν αιτηρΑν 345. ια) Για τίς έ φ · ί ρ β ί · ς
c i συνάλλαγμα χαί γ ι α τίς ( ϊ ς α γ α γ έ ς ο'.ττ,ρών 350.
V . Ζητήματα κομματικής
α) Για τό ?ραξιονιαμό
Για τή νομιμοφροσύνη
356. γ ) Για τόν αγώνα

καθοίήγησης
τής ό μ α ΐ α ς Μπουχοί ριν 354. fc)
χ α ί τή ουλλογιχή χαΟοίήγηση
έναντια ατό S t ; i ô κίνδυνο 360.

VI. Συμπβρασματα

353

362

Ό ΧΡΟΝΟΣ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΣΤΡΟΦΗΣ
Στήν XII έ π έ κ ι ο τοΟ Ό χ τ ι ί ι β ρ η

364-377

I. Στόν τομέα τής π α ρ α γ ω γ ι κ ό τ η τ α ς τής έργασίας

3&5

II. Στόν τομέα τής άνοιχοβόμηαης τής βιομηχανίας
ΠΙ Στόν τομέα τής άνοιχοΐόμηαης τής Αγροτικής οικονομίας
Συμπ·ραοματα
'-ΓΙΑ ΤΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΣΤΗΝ

366
369
377

ΕΙΣΔ
/

Λόγος στη ουνδιασκίψη τ ώ ν μαρΕιστών ctbixùiv τής Αγροτικής οίκονομίας, στίς 27 τ ο ύ Δεκίμβρη 1929
37Î-402
I Ί Ι (χωρία τής «Ιοοροκίας»
II. Ί Ι (κβρία το3 αυθόρμητου οτή σοσιαλιστική άνοιχοίόιιηση
III. Ή θ(βρΐα τής «αταθ·ρότητας» « 9 μιχροαγροτ'.χοΰ
νοικοκυριού

3?Ο

IV. Ή πόλη χαί τό χαριό
V . Για τή φύση τ ό ν κολχόζ
VI. Οί ταξ'.χβς 4νακατατάξ«ις χαί ή στροφή στήν Γολιτ·.χη τού Κόμματο;
VII. ΐ υ μ π ( ρ α σ μ α τ α

390
39>

332

3 >7
401

ΓΙΑ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ Τ Η Σ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Τ Η Σ
ΛΑΚΩΝ ΣΑΝ Τ Α Ξ Η Σ

ΕΞΑΛΕΙΨΗΣ Τ Ο Ν

ΚΟΥ403-407

ΙΛΙΓΓΟΣ Α Π ΤΙΣ ΕΠΙΤΥΧΙΕΣ
Tid Td Ζητήματα τοΟ κολχόΖνικου κ ι ν ή μ α τ ο ς

4C8-415

Α Π Α Ν Τ Η Σ Η Σ Τ Ο Υ Σ Σ Υ Ν Τ Ρ Ο Φ Ο Υ Σ ΚΟΛΧΟΖΝΙΚΟΥΣ

416-437

ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ TÖN ΣΤΕΛΕΧΩΝ Τ Η Σ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
Λόγος σ τ ή ν π ρ ώ τ η π α ν ε ν ω σ ι α κ ή σ υ ν δ ι ά σ κ ε ψ η τιϊιν στελεχών
τ ή ς σ ο σ ι α λ ι σ τ ι κ ή ς β ι ο μ η χ α ν ί α ς , σ τ ί ς 4 τ ο υ Φλεβάρη 1931 438-448.
ΝΕΑ

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ-ΝΞΑ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ Τ Η Σ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ
ΚΟΔΟΜΗΙΗΣ
Λόγος σ τ ή σύσκεψη τιϊιν σ τ ε λ ε χ ώ ν
23 τοΟ ΊοΟλη 1931

τής

ΑΝΟΙ-

οίκονομίας,

στ(ς
449-473·

I.
II.
III.
IV.

Ή έργατιχή ίύναμη
Ό μιοθός \ Α ν Αργατών
Ό ρ γ α ν ω ο η τής έ ρ γ α ο ΐ α ς
Το ζ ή τ η μ α τΑν τ · χ ν ι χ β ν - ί ι α ν ο ο υ μ 1 ν « ν τής - π α ρ α γ ω γ ή ς πο6 β γ ή κ α ν ά π ό τήν έ ρ γ α τ ι χ ή τ α ς η
V . Έ ν ί » ί ξ » ι ς οτροφής οτοός « ό χ λ ο υ ς τΑν παλιΑν τ · χ ν ι χ Α ν - 8 ι α ν ο ο υ μ ί ν α ν τής π α ρ α γ ω γ ή ς
V I . Γιά τήν 4 ρ χ ή τ ή ς Αποβοτιχότητας τΑν ίπιχ·ιρήο*α>ν
VII. Να Βουλ·6ουμ· p i καινούργιο
μ ΐ καινούργιο τρόπο

τρόπο, να

450
452456460
464467

ίιιυθ&νουμ*
470·

ΓΙΑ ΜΕΡΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ Τ Η Σ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΙΣΜΟΥ
Γ ρ ά μ μ α σ τ ή σύνταΕη τοΟ περιοϋικοΟ - « Π ρ ο λ ε τ α ρ ι α κ ή Ε π α ν ά σταση»
474-488ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ Π Ρ Ω Τ Ο Υ ΠΕΝΤΑΧΡΟΝΟΥ
ΕΙσήγηση στήν κ ο ι ν ή 'Ολομέλεια τ ή ς ΚΕ καΙ τί^ς
ΚΚ ( μ π ) τ ή ς Ε Σ Σ Δ , σ τ Ι ς 7 τοΟ Γ ε ν ά ρ η 1933

ΣΧΕΔΙΟΥ
ΚΕΕ

τού
489-535

I. Ή ί κ θ ν ή ς οημαοία τ ο ί π ι ν τ α χ ρ ο ν ο υ ο χ · ϊ ; ο υ

48·*

II. Τό βαοιχό χ α ΐ ή χ ο ν τοΟ π«ντάχρονου ο χ · ί ί ο υ χι ό δρόμος γ ι α τήν π ρ α γ μ α τ ο π ο ί η ο ή του

4Ç8

III. Τ α ά π ο τ ι λ ί ο μ α τ α τοΟ π ι ν τ α χ ρ ο ν ο υ ο χ · ΐ ί ο υ es T i c c t ρα χ ρ ό ν ι α οτόν τομέα τής βιομηχανίας

503-

IV. Τα ά π ο τ ι λ έ ο μ α τ α τοΟ π(νταχρονοΐ) ο χ · 8 ί ο υ p i c a o i
x j o c i p a χ ρ ί . ι α οτόν τ ο μ ί α τής α γ ρ ο τ ι κ ή ς οίχονομίας

51 V

V . ΐ ά ά π ο τ ι λ έ ο μ α τ α τοβ πεντάχρονου μέσα oé τέοοιρα
χρόνια οτόν τομέα τής χαλυτέριυοης τής Αλιχής χ α ·
ιάαταοης τ β ν ί ρ γ α τ ώ ν χαί των άγροτβν

518·

VI. Τά ά π ο τ ι λ ί ο μ α τ α τοβ πιντάχρονου μίοα oé τέοοιρα
χρόνια οτόν τομέα τής έμποριυματιχής κυκλοφορίας
ά ν α μ · ο α οτήν πόλη χαί οτό χωριό

52>

V I I . Τ α ά π ο τ ι λ έ ο μ α τ α τοβ πινταχρονου μ ί ο α oé τέοοιρα
χρόνιπ οτόν τομέα τής π ά λ η ς έ / ά ν τ ι α οτα Απολιίμματα τ β ν ί χ ί ρ ι χ Α ν ταξκον
XIII. Ι ' ι ν ι χ α ουμπιραοματα

527
531

ΓΙΑ ΤΗ ΔΟΥΛΙΑ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ
Λόγος σ τ ή ν κοινή 'Ολομέλεια τής ΚΕ Val τής ΚΕΕ τοΟ ΚΚ
( μ π ) τής ΕΣΣΔ. οτίς Μ τοΟ Γ ί ν ά ρ η 1933
534-548
Λ Ο Γ Ο Ι I T Ö Π Ρ Ω Τ Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΩΝ ΟΥΝΤΑΡΝΙΚΩΝ
ΝΙΚΩΝ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ
19 τοΟ Φλίβάρη I 9 J 3

ΚΟΛΧΟΖ549-565

I. Ό !ρόμος των κολχόζ t î v a i 6 μοναί'.χα οαοοτός {ρόμος
II. Τό πιό άμβοο καθήκον μας civai να χανουμ* βλους
τους χολχόζν'.χοος (ϋπορονς
III. Ό ρ ι ο μ ί ν ι ς παρατηρήο*-.;

5491
557
Î60

ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟ XVII ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ Δ Ρ Α ΣΗ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΚΚ ( μ π ) ΤΗΣ Ε Σ Σ Δ
26 τοΟ Γενάρη 1934

566-647

I. Ί Ι ο υ ν ι χ ι ς ό μ ι ν η χρίοη τοβ π α γ χ ό ο μ ι ο υ καπιταλισμού
χαί ή έςωτ»ρ·.κή θίοη τής Σοβιιτ'.χής 'Κναιοης

566

1. Ή π ο ρ ι ί α τής ο'χονομιχής χρίοης οτίς κ α π ι τ α λ ι σ τ ι κές χ β ρ ι ς 567. 2. Ή ΐςυνοη τής πολιτικής χαταοταοης οτίς χ α π ι τ α λ ι ο τ ι χ ι ς χωρβς 573. 3. Οί οχέοβ'.ς à v a ; κ ο α οτήν Κ2ΣΛ χ α ! οτα χ α π ι τ α λ ι ο τ ι χ α κράτη 530.
II. Ή ουν(χ:ζόμ*νη ί ν ο ί ο ς τής λ α ΐ χ ή ς οίχονομία; χαί ή
ί β α τ ι ρ ' . χ ή χαταοταςη τής ΕΣΣΑ

585

1. Ή άνοίος τής βιομηχανίας 589. 2. Ή i / 0 Î 0 i τής
αγροτικής οικονομίας 595. 3. Ή άνοβος τής ύλιχής
χαταοταοης χαί το·3 πολιτ'.ομοβ τ β ν έργαζομίνων 609.
4. Ή ίνοίος
τής έ μ π ο ρ ι υ μ α τ ι χ ή ς κυκλοφορίας χαί
οί μιταφορές 614.
III. Τό Κόμμα
1. Ζητήματα Ι ΐ ι ο λ ο γ ι κ ή ς χαί πολιτικής χαθοβήγηοης
621. 2. Ζητήματα όργανατ'.χής κ α θ ο ί ή γ η ο η ς 635.
Ά ν τ ! τ ι λ ι χ ο β λόγου 647

620

ΛΟΓΟΣ Σ ΓΑ ΑΝΑΚΤΟΡΑ ΤΟΥ ΚΡΕΜΛΙΜΟΥ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΤΩΝ
ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ! ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΚΑΔΗΜΙΕΣ ΤΟΥ
ΚΟΚΚΙΝΟΥ
ΣΤΡΑΤΟΥ
4 τοΟ Mdn 1935
ΛΟΓΟΣ Σ Τ Η ^ ΠΡΩΤΗ ΠΑΝΕΝ2ΣΙΑΚΗ
ΝΟΦΙΚΩΜ

643-654
ΣΥΣΚΕΨΗ

ΤΩΝ

ΣΤΑΧΑ-

17 του Νοέμβρη 1935

655-671

1. Ή αημαοία τοβ οταχανοφιχοβ κινήματος

655

2. Οί ρ ί ζ ι ς τοΟ οταχανοφ'.χοΟ κινήματος

660

3. Καινούργιοι δ ν ί ρ ω π ο ι - χ α ι ν ο ύ ρ γ ι ι ς τ · χ ν . χ έ ς νόρμις

66"^

4. Τα άμισα χαθ-ήχοντα

668

5. Δυο λόγια

670

ΓΙΑ Τ Ο ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΤΗΖ

ΕΣΣΔ

ΕΙσήγηση στό VIII έκτακτο Πανίνυυαιαχό Συνέδριο τ ώ ν
Σοβιέτ, στίς 25 τοΟ Νοέμβρη 1936
672-706
I. Ή ουγχρότηοη τής ουνταγματ-.κής έπιτροπής χα( τα
καθήκοντα της
672
II. 0{ Αλλαγές πού ϊγ'.ναν οτή ζωη τής ΕΣΣΛ οτό ίιαστηIII.
IV.
V.
VI.

μα τής π · ρ ι 4 ί ο υ α π ' τό 1924 δις "ό 1936
0( βασιχές Ιίιομορφ(ις το3 οχιδίου τ : 3 Συνταγματος
Ή 4οτιχή κριτική τοβ σχι?!ου 2υντ«γματος
Τροπολογί»ς χαί προσθήχβς cxo ο χ ί ΐ ι ο ΣυνταγματοΓ
Ί Ι σημασία τοΟ νέου Συνταγματος τής ΕΣ2Λ

673
681
68*
6?4
705

ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΛΕΧΤΙΚΟ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΥΛΙΣΜΟ
Σεπτέμβρης* 1938

707-740

ΕΚΘΕΣΗ Σ Τ Ο XVIII ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ Δ Ρ Α ΣΗ ΤΗΣ ΚΕ ΤΟΥ ΚΚ ( μ π ) τ ή ; Ε Σ Σ Δ
10 τοΟ Μ ά ρ τ η 1939

741-SOI

I. Ή ί ι ι θ ν ή ς θέση τής Σοβιιτιχής "Ενωσης
1. Ή νέα οικονομική χρ(ση στις χαπιταλ'.ςτιχές χ Α ρ ι ς .
Ί Ι ί ; υ ν ο η τής π ά λ η ς γ ι α αγορές χατανάλωοης, γ ι α π η γ έ ς πρώτων ϋλβν, γ ι α νέο ϊαναμο(ραομα τοϋ κόσμου 742.
2 Ή δςυνοη τής ϊ'.ιθ-νοΟς πολιτικής χ α τ ι ο τ α ο η ς . Ή
χαταριυση το Ο μιταπολβμιχοΟ συστήματος τΑν cuv'It,* δ ν βϊρήνής. Ή αρχή το·3 vieu (|ΐπ«ριαλι.('.χο3 πολέμου 746. 3. Ή Σ ο β ι ι τ ι χ ή "Ενωοη χ α ί ο( καπιταλιοτιχές χ Α ρ ι ς 752.

741

I I . Ή ίσα>τ·ρ:κή κατάσταση τής Σοβιιτικής Έ ν α ο η ς
I. Ή παραπέρα δνοίος τής βιομηχανίας καί τ{]( Αγροτ ι κ έ ς οίκονομίας 755. 2. Ή παραπέρα 4νο8ος τής
ΰλικί,ς καί έκπολιτιοτικής κατάστασης τοΟ λαοΟ 769. 3.
Ή παραπέρα οτ·ρέα>οη τοϊ ΣοβιιτιχοΟ χαθιοτΑτος 774

754

I I I . Τό παραπέρα Βυναμαμα το® ΕΚ (μπ) χής ΕΣΣΔ
I. Μέτρα γ ι ά τήν καλυτέριυοη τής ο6νθ·οης τοΟ Κόμματος, ή Βιαίριοη τβν όργανώο·α>ν οέ μικρότ»ρ»ς, τό
πληοίαομα τβν κα8ο&ηγητικ0ν όργανον οτή Βουλ'.α
τής βάσης 779. 2. Ή έπιλογή τβν οτ«λ«χών, ή άνάί · ι ϊ ή τους, ή κατανομή τους 7β1. 3. Ή κομματική προπ α γ α ν ί α . Ή μαρξιστική λινινιστική β ι α π α ι ΐ α γ ώ γ η οη τβν μ ι λ β ν τοΟ Κόμματος καί τβν Εομματικβν ο τ · λ ι χ β ν 784 4. Μιρικά ζητήματα θ(ο>ρίας 788.

777

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ
Ή τωρινή ένύέχατη ιχδοοη τών „Ζητημάτων
Atvivtομοϋ" διαφέρει άπό τη δέκατη ιχδοοη μέ τ·> δτι
σνμπληρώίΉ)χε μέ νέες Ιργαοίες πού ίχουν λιγότερο η περιοαότερο
Ιπίκαιρη
σημασία. 01 έργααίες αυτές είναι:
1. ,,'Ο λόγος ατά άνάχτ ορα τοϋ Κρεμλίνου στ ην τελετή
των άποφοίτων in τίς Άχα&ημίες τοϋ Κόχκινου
Στράτου"
{4 τοϋ Μάη 1935).
2. ,,'Ο λόγος στήν πρώτη Πανενο>σιαχή σύσκεψη τών αταχανοφιχών" (17 τον Νοέμβρη 1935).
3. ,,Γιά τό σχέδιο τοϋ Συντάγματος της "Ενωσης
τών
Σ Σ Δ" (ΕΙσήγηση στό ΥΙΙΙο ϊχταχτο Πανενωσιακό Συνέδριο τών
Σοβιέτ οτίς 25 τοϋ Νοέμβρη 1936).
4. ,,Γιά τό διαλεχτιχό χαί ίστοριχό υλισμό" (ίργασία τοϋ
συντρόφου t Στάλιν που τήν ίγραψε γιά τή „Σύντομη
'Επιτομή
της Ιστορίας τοϋ ΚΚ (μπ) της ΕΣΣΛ", Σεπτέμβρης
1938).
5. ,,'Η "Εκθεση στό Χ ΥΙΙΙο Συνέδριο τοϋ Κόμματος- γιά
τη δράση της ΚΕ τοϋ ΚΚ (μπ) της ΕΣΣ4" (10 τοϋ Μάρτη
1939).
Γιά νά διατηρηθεί τό προηγούμενο μέγεθος τοϋ βιβλίου
<$£ν περιέχονται στήν τωρινή Ιχδοοη τών „Ζητημάτων
Λενιαμου ' οί παρακάτω έργααίες πού περιέχονται στη δέχαχη Ικδοοη:
„Συζήτηση μέ τήν πρώτη άμεριχάνιχη έργατιχή άντιπροσω~
πεία , , 'Εκθεση της Κεντρικής Έπιτροτιης στό ΧΥΙο
Συνέδριο
τοϋ ΚΚ (μπ) της ΕΣ Σ Δ" χαί „Συζήτηση μέ τόν Λγγλο συγγραφέα Χ. Δ. Ουέλς."
01 άλλαγές αυτές ëyivav μέ τή σνγχατάθεση του ονγγραφέα.
ΚΡΑΤΙΚΟ

ΕΚΔΟΤΙΚΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ

ΓΙΑ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ TOT ΛΕΝΙΝΙΣΜΟΤ
ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ Π Ο Τ ΕΓΙΝΑΝ Σ Τ Ο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΒΕΡΝΤΛΟΦ
ΣΤΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΑΠΡΙΛΗ 1924
7Yc άφίΓρώνω or»/ αζρατοΐο·
για π ρ (Κ ιιμήν ι or Arm
1 ΣΤ I UN

(Η βάσε;; τοο λενινισμού—τό θέμα είναι μεγάλο. Γιά νά
τό εξαντλήσεις θά χρειαζόταν ολόκληρο βιβλίο. Κάτι περισσότερο, Οά χρειαζόταν ολόκληρη σειρά άπό βιβλία. Γι' αύτό οι
διαλέξεις μου δε μπορούν, φυσικά, νά είναι μιά έξαντλητική
εκθεση τοΰ λενινισμού. Στήν καλύτερη περίπτωση, μπορούν väναι μόνο μιά συμπυκνωμένη περίληψη των βάσεων τού λενινισμού. Παρ' δλα.αοτά, νομίζω πώς θάναι ώφέλιμο νά κάνω αδτή τήν περίληψη, γιά νά δόσω μερικά βασικά σημεία, πού είναι
απαραίτητα σάν άφετηρία γιά μιά άποτελεσματική μελέτη too
λενινισμού.
Τό νά εκθέσεις τίς βάσεις τοΰ λενινισμού, δε θά πεί, ακόμα,
νά εκθέσεις τί; βάσεις ττ)ς κοσμοθεωρίας τοΰ Λένιν. "Οσον άφοpä τήν εχταση τους, ή κοσμοθεωρία τού Λένιν καί οί βάσβις
τού λενινισμού, δέν είναι τό Γδιο πράγμα. 'Ο Λένιν είναι μαρξιστής καί ή βάση τϊ)ς κοσμοθεωρίας του είναι βέβαια ό μαρξισμός. Ά π ' αύτό όμως δέ βγαίνει καθόλου τό συμπέρασμα,
πώς γιά νά δόσεις μιάν δκθεση τοΰ λενινισμού, πρέπει ν' άρχίσεις άπό τήν ίκθεση των βάσεων toù μαρξισμού, Τό νά έκθέσεις
τό λενινισμό σημαίνει, νά έχθέσεις εκείνο τό ιδιαίτερο καί τό
καινούργιο, πού όπάρχει στά Ιργα τού Λένιν, έκείνο πού Ιδοσε ό Λένιν στό κοινό θησαυροφυλάκιο τού μαρΕισμού καί πού
φυσικά, συνδέεται μέ τ' ονομά του. Καί μόνο μ' αύτη τήν έννοια θά μιλήσω στ£c διαλέξει; μου γιά τί; βάσει; του λενινισμού.
TE είναι λοιπόν ό λ.νινιομός;
Μ ερικοί λένε πώς ό λενινισμός είναι ή έφαρμογή τοΰ μαρξισμού στί; ιδιόμορφες συνθήκες της ρούσικης πραγματικότητας.
'Ο ορισμός αύτό; έχει μιά δόση άπό τήν άλήθεια, απέχει όμως
πολύ άπό τό νά εξαντλεί δλη τήν άλήθεια. Είναι σωστό 2τι
ό Λένιν έφάρμοσε τό μαρξισμό στη ρούσικη -ραγματικότητα,

2

I.

Σ τ ά λ ι ν

χαί τον εφάρμοσε μαστορικά. "Αν όμως ό λενινισμός ήταν μόνο ή εφαρμογή τού μαρξισμοί» στις ιδιόμορφες συν^ΐ,κες τί,ς
Ρωσίας, τότε θά ήταν §να καθαρά εθνικό, χαί μόνο εθνικό, Ινα
καθαρά ρωσικό, και μόνο ρωσικό φαινόμενο. "Ομως εμείς ξέρουμε ότι ό λενινισμό; δέν είναι μόνο ρωσικό φαινόμ3νο, άλλα διεθνές φαινόμενο πού Ιχει τ£ς ρίζες τοο α' ολη τή διεθνή εξέλιξη. Γι* αύτό νομίζω πώς ό όρισμός αυτός είναι μονόπλευρος.
"Αλλοι λένε πώς 6 λενινισμός είναι ή άναβίωση των επαναστατικών στοιχείων τού μαρξισμού τού 1840-1850, σέ διάκριση άπό τό μαρξισμό των κατοπινών χρόνων, πού είχε τάχα γίνει μετριοπαθής, μή επαναστατικός. "Αν παραβλέψουμε αυτό τόν
άνοστο καί χυδαίο χωριομό της διδασκαλίας τού Μάρξ οέ δυό μέρη, σέ Ιπαναστατικό καί σέ μετριοπαθή, τότε θά πρέπει νά παραδεχτούμε πώς άκόμα καί σ' αύτό τόν ολότελα άνεπαρκί,
καί μή ικανοποιητικό ορισμό υπάρχει μιά δόση άπό τήν άλήθεια Αυτή ή δόση από τήν άλήθεια είναι ότι ο Λένιν πραγματικά ξαναζωντάνεψε τό επαναστατικό περιεχόμενο τοϋ μαρξισμού, πού τό είχαν καταχωνιάσει οί όππορτίυνιστές τί,ς Ιίης Διεθνούς. Μά αύτό είναι μόνο Ινα μέρος άπό τήν άλήθεια. "Ολη
ή άλήθεια γιά τό λβνινισμό βρίσκεται στό γεγονός οτι ο λενινισμός δχι μονάχα ξαναζωντάνεψε τό μαρξισμό, μά εκανε άκόμα
ένα βήμα προς τά μπρος, άναπτΰσσοντας παραπέρα τό μαρξισμό, μέσα στις καινούργιες συνθήκες τοϋ καπιταλισμού καί τής
ταξικής πάλης τοϋ προλεταριάτου.
Τί είναι λοιπόν τελικά ο λενινισμός;
"Ο λενινισμός είναι ο μαρξισμός τής εποχές του ίμπεριαλι,σμού καί τή; προλεταριακές επανάστασης. 'Ακριβέστερα: ό λενινισμός είναι ή θεωρία καί ή ταχτική τής προλεταριακής επανάστασης γενικά, ή Θεωρία καί ή ταχτική τής διχτατορίας τού
προλεταριάτου ειδικά. 'Ο Μάρ£ καί ό Ένγκελς έδρασαν στήν
προεπαναστατική πϊρίοδο (ίχουμε ΰπέψη μας τήν προλεταριακή
έπανάσταση), δταν δεν υπήρχε άκόαα άναπτυγμένος ιμπεριαλισμός, στήν περίοδο πού οί προλετάριοι προετοιμάζονταν γιά
έπανάστιση; στήν περίοδο πού ή προλεταριακή έπανάσοαση δεν
εΙχ3 γίνει άκόμα άμεσα καί πραχτικί άνίπόφευχτη. Ό Λένιν
όμως, μαθητής τού Μάρξ χαί τού "Βνγκελς, Ι'δρασε στήν περίοδο τού άναπτυγμένου ιμπεριαλισμού, στήν περίοδο πού άναπτυσσόνταν ή προλεταριακή επανάσταση, όταν ή προλεταριακή
επανάσταση είχε κιόλα; νικήσει σέ μιά χώρα, οταν είχε συν-

r i d τ ( ς βάσεις τοΟ λενινισμού

3

τρίψει τήν άστική δημοκρατία χαί είχε έγκαινιάσει τήν έποχή
•rtjc προλεταριακής δημοκρατίας, τήν έποχή των Σοβιέτ.
Νά γιατί ό λενινισμός είνα: ή παραπέρα άνάπτυξη τοϋ
μαρξισμού.
Τονίζουν συνήθως τόν έξαιρετικά μαχητικό, τόν έξαιρετικά
επαναστατικό χαραχτήρα τοϋ λενινισμού. Αυτό είναι πέρα γιά
πέρα σωστό. Αύτή όμως ή Ιδιομορφία του λενινισμοό έξηγείται
μέ δυό αίτιες: Πρώτα, γιατί ό λενινισμός βγήκε άπό τήν προλεταριακή έπανάστάση καί δέ μπορεί παρά νά φέρει τή σφραγίδα της. Δεύτερο, γιατί άναπτύχθηκε καί δυνάμωσε μέσα στις
συγκρούσεις μέ τόν όππορτουνισμό της ΙΙης Διεθνούς, σ^ήν πάλη ένάντιά του, πού ήταν καί είναι ή απαραίτητη προΟπόθβση
γιά νά πετύχει ό άγώνας ένάντια στόν καπιταλισμό. Δέν πρέπει νά ξβχνάμε 8τ: άνάμβσα στό Μάρξ και τόν Έ ν γ χ ε λ ς άπό
τό ëva μέρος, καί στό Λένιν άπό τό άλλο, μεσολαβεί μιά ολόκληρη περίοδος όπου κυριαρχούσε άδιαίρετα ό όππορτουνισμός
τής Πης Διεθνούς καί ότι δ άμείλιχτος άγώνας ενάντια του, δέ
μπορούσε παρά νά άποτελεί ενα άπό τά σπουδαιότβρα καθήκοντα του λενινισμοό.
I

01 ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΡΙΖΕΣ TOT ΛΕΝΙΝΙΣΜΟΤ
Ό Λενινισμός άναπτϋχθηκε καί διαμορφώθηκε μέσα στίς
συν&ήκες τοϋ ιμπεριαλισμού, όταν οί ίντιθέσεις του καπιταλισμού είχαν φτάσβι στό άκρότατο σημείο, δταν ή προλεταριακή
έπανάαταση είχε γίνει ζήτημα άμεσης πραχτικής δράσης, δταν
ή παλιά περίοδος τι,ς προετοιμασίας τ?,ς εργατικής τάξης γιά
τήν έπανάσταση τέλειωσε καί πέρασε στήν καινούργια περίοδο
τής άμεσης έφόδου ένάντια στόν καπιταλισμό.
Ό Λένιν ονόμαζε τόν ιμπεριαλισμό «καπιταλισμό πού πεθαίνει». Γιατί; Γιατί ό ιμπεριαλισμός οδηγεί τίς αντιθέσεις τοϋ
καπιταλισμού ως τό άνώτατο σημείο, ώς ·τά άκρινά δρια του
πού υστέρα άπ' αύτα άρχιζε: ή ε-ανάσταση. Ά π ' αύτές τίς
άντιθέσεις -ρέπει νά θεωρούνται σάν σπουδαιότερες οί τρεις
παρακάτω:
Ή π ρ ώ τ η ά ν τ ί θ ε σ η , είναι ή αντίθεση άνάμεσα στήν Ιργααίζ καί τό κ$φά/ αιο. '(I ,μπεριαλισμός είναι ή παντοδυναμία των
μονοπωλιακών τραστ καί συνδικάτων, τών τρα-εζών καί τής

I. Σ τ fi λ ι ν

χρηματιστικής ολιγαρχίας στις βιομηχανικές χώρες. Στήν πάλη
μέ αύτη τήν παντοδυναμία οί συνηθισμένες μέθοδες τϊ,ς εργατικής τάξης—επαγγελματικά συνδικάτα καί συνεταιρισμοί, κοινοβουλευτικά κόμματα καί κοινοβουλευτική πάλη—άποδείχτηκαν
τελείως άνεπαρκείς. "II πρέπει νά αφεθείς στό Ιλεος τού κεφαλαίου, νά φυτοζωεΐς όπως πρώτα καί νά πάρεις τόν κατήφορο, ή ν' άρπάξεις ενα καινούργιο όπλο. Έτσι βάζει τό ζήτημα
ό ιμπεριαλισμός μπροστά στά εκατομμύρια τού προλεταριάτου.
'Ο ιμπεριαλισμός οδηγεί τήν εργατική τάξη στήν επανάσταση.
Ή δ ε ύ τ ε ρ η ά ν τ ί θ ε σ η , είναι ή αντίθεση ανάμεσα στις
διάφορες χρηματιστικές ομάδες καί στίς ιμπεριαλιστικές δυνάμεις στήν πάλη τους γιά πηγές πρώτων όλων, γιά ξένα εδάφη.
Ό ιμπεριαλισμός είναι έξαγωγή κεφαλαίοι) στίς π/ ( γές πρώτων όλων, λυσσασμένος άγώνας γιά τή μονοπωλιακή κατοχή
αυτών τών πηγών, άγώνας γιά τό ξαναμοίρασμα τού μοιρασμένου πιά κόσμου, αγώνας πού διεξάγουν μέ ιδιαίτερη μανία
οΐ νέες χρηματιστικές ομάδες καί δυνάμεις πού ζητούν αίά
«θέση κάτω άπό τόν ήλιο», ένάντια στίς παλιές ομάδες καί
δυνάμεις πού κρατούν γερά όσα έχουν άρπάξει. Ό λυσσασμένος
αυτός άγώνας ϊνάμβσα στίς διάφορες ομάδες τών καπιταλιστών,
εχει τούτο τό αξιοσημείωτο, δτι περικλείνει σάν άναπόφευκτο
στοιχείο τούς ιμπεριαλιστικούς πολέμους, τούς πολέμους γιά τήν
κατάχτηση ξένων εδαφών. Τό γεγονός αύτό είναι μέ τή σειρά
του άξιοσημείωτο, γιατί οδηγεί στήν άμοιβαία έςαοθένιση τών
ιμπεριαλιστών, στήν Εξασθένιση τών θέσεων τού καπιταλισμού
γενικά, γιατί φέρνει πιό κοντά τή στιγμή τής προλεταριακής
Επανάστασης, γιατί οδηγεί στήν πραχτική άνάγκη αυτής τής
Επανάστασης.
Ή τ ρ ί τ η ά ν τ ί θ ε σ η , είναι ή άντίθεση άνάμεσα στή
χούφτα τών κυρίαρχων «πολιτισμένων» εθνών καί στίς Ικατοντάδες έκατομμόρια τών άποικιακών καί Εξαρτημένων^ λαών του
κόσμου. Ό ιμπεριαλισμός είναι ή πιό ξετσίπωτη Εκμετάλλευση
καί ή πιό άπάνθρωπη καταπίεση τών εκατοντάδων εκατομμυρίων άνθρώπων του πληθυσμού τών άπέρανταΚ αποικιών καί
τών εξαρτημένων χωρών. Ή άπόσπαση όπερκερδών—αύτός είναι ό
σκοπός· αυτής τής Εκμετάλλευσης καί καταπίεσης. Ό ιμπεριαλισμός όμως, εκμεταλλευόμενος αύτές τίς χώρες, είναι υποχρεωμένος νά φτιάχνει εκεί σιδηροδρόμους, φάμπρικες καί εργοστάσια, βιομηχανικά καί εμπορικά κέντρα. Καί τά άναπόφευκτα
άπο:ελέσματα άπό αυτή τήν «πολιτικής ε.'ναι: ή εμφάνιση τής

f i d τ ί ς βάσεις τοΟ ΧενινισμοΟ

5

τάξης των προλετάριων, ή γέννηση μιάς ντόπιας διανόησης, τό
ξύπνημα τής έθνικής συνείδησης, τό δυνάμωμα τού άπελευθερωτικοϋ κινήματος. Αύτό τό δείχνει δλοτάνερα τό δυνάμωμα τού
επαναστατικού κινήματος σ' ολες, χωρίς έξαίρεση, τίς Αποικίες
καί τίς εξαρτημένες χώρες. Τό γεγονός αύτό βίνα: σπουδαίο
γιά τό προλεταριάτο, γιατί υποσκάφτει στή ρίζα τους τίς θέσεις τοϋ καπιταλισμού, καί μετατρέπει Ιτσι τίς άποικίβς καί τίς
Εξαρτημένες χώρες άπό έφεδρείες τού ιμπεριαλισμού σέ Ιφεδρείβς
τής προλεταριακής επανάστασης.
Αυτές είναι γενικά οί κύριες άντιθέσεις τού ιμπεριαλισμού,
πού μετάτρβψαν τόν παλιό καπιταλισμό πού «άνθιζε», σέ καπιταλισμό πού πεθαίνει.
'il σημασία τοϋ ιμπεριαλιστικού πολέμου, πού ξέσπασε πρίν
δέκα χρόνια, βρίσκεται Ανάμεσα στ' άλλα καί στο γεγονός δτι
συγκέντρωσε ολες αύτές τίς αντιθέσεις α' ίνα κόμπο και τίς
Ιριξε στήν πλάστιγγα Επιταχύνοντας καί διευκολύνοντας τίς
Επαναστατικές μάχες τού προλεταριάτου.
Μ* άλλα λόγια, ό ιμπεριαλισμός δέν οδήγησε μόνο στό γεγονός δτι ή επανάσταση Ιγινε πραχτικά άναπόφευχτη, μά καί
δημιούργησε τίς εύνοΐκές συνθήκες γιά τήν άμεση Εφοδο ενάντια
ατά φρούρια τοϋ καπιταλισμού.

Αύτή ήταν ή διεθνής κατάσταση πού γέννησε τό λενινισμό.
Καλά όλα αύτά, θά μας πούν, μά τί θέση Ιχει Ιδώ ή Ρωσία,
πού δέν ήταν καί δέν μπορούσε νάναι ή κλασική χώρα τοϋ
ιμπεριαλισμού; Τί σχέση εχει μ' αύτά ό Λένιν, πού δούλεψε
πρίν άπ' ολα στή Ρωσία καί γιά τή Ρωσία; Γιατί άκριβώς ή
Ρωσία Ιγινε ή Ιστία τοϋ λενινισμού, ή πατρίδα τής θεωρίας καί
τής ταχτική; τής προλεταριακής Ιπανάστασης;
Γιατί ή Ρωσία ήταν ό κόμπος όλων αύτών τώ" αντιθέσεων
τοϋ ιμπεριαλισμού.
Γιατί ή Ρωσία Ιγκυμονούσε τήν έπανάσταση περισσότερο
άπό κάθε άλλη χώρα καί Ιτσι μόνο αύτή ήταν σέ θεση νά λύσει τίς άντιθέσεις αύτές μέ Ιπαναστατικό δρόμο.
"Ας αρχίσουμε άπό τό γεγονός δτι ή τσαρική Ρωσία ήταν
ή Ιστία κάθε λογής καταπίεσης—καί καπιταλιστικής, καί άποικίακής, καί στρατιωτικής—στήν πιό άπάνθρωπη καί πιό βάρβαρη μορφή της. Ποιος δέν ξέρει πώς στή Ρωσία ή παντοδυναμία
τού κεφαλαίου Ισμιγε μέ τό δεσποτισμό τού τσαρισμού, ή έπιθετικότητα τού ρωσικού έθνικισμού μέ τίς φρικαλεότητες τού
τσαρισμού σέ βάρος τών μή ρωσικών λαών, ή Εκμετάλλευση

6

I. Σ τ d λ ι ν

ολόκληρων περιοχών τής Τουρκίας, τής Περσίας, τής Κίνας, μέ
τό αρπαγμα αύτών των περιοχών άπ' τόν τσαρισμό μέ καταχτητικό πόλεμο; Ό Λένιν είχε δίκιο δταν έλεγε δτι ό τσαρισμός ε,ίναι ένας «στρατιωτικο-φεουδαρχικός ιμπεριαλισμός». Ό
τσαρισμός άποτελούσε τό σημείο δπου συγκεντρώνονταν οί πιό
άρνητικές πλευρές τοϋ ιμπεριαλισμού, υψωμένες στό τετράγωνο.
Παρακάτω. Ή τσαρική Ρωσία ήταν ή μεγαλύτερη εφεδρεία
το'"> δυτικού ιμπεριαλισμού, δχι μονάχα μέ τήν έννοια πώς άφινε ελεύθερη τήν εΓαοδο στό ξένο κεφάλαιο, πού κρατούσε στά
χέρια του τόσο άποφασιστικούς τομείς τής λαϊκής οικονομίας
τής Ρωσίας, όπως τίς καύσιμες Ολες καί τή μεταλλουργία, μά
καί μέ τήν έννοια δτι ή Ρωσία μπορούσε νά προμηθεύει στούς
ιμπεριαλιστές τής Δύσης εκατομμύρια στρατιώτες, βυμηθήτε τό
ρωσικό στρατό τών 12 έκατομμύριων πού έχυνε τό αίμα του
στά ιμπεριαλιστικά μέτωπα, γιά νά έξασφαλίσει ιλιγγιώδη κέρδη
στούς άγγλογάλλους καπιταλιστές.
'Ακόμα, ό τσαρισμός δεν ήταν μονάχα τό μαντρόσκυλο
τοϋ ιμπεριαλισμού στήν 'Ανατολική Εύρώπη, μά καί δ πράχτορας τού δυτικού ιμπεριαλισμού, γιά νά εισπράττε: μέ τή βία
άπό τόν πληθυσμό έκατοντάδες Ικατομμύρια τόκους γιά τά δάνεια πού τού έδιναν στό Παρίσι, στό Λονδίνο, στό Βερολίνο
καί στις Βρυξέλλες.
Τέλος, δ τσαρισμός ήταν ό πιό πιστός σύμμαχος τού δοτικού ιμπεριαλισμού γιά τό μοίρασμα τής Τουρκίας, τής Περσίας, τής Κίνας κλπ. Ποιος δεν ξέρει πώς ό ιμπεριαλιστικές
πόλεμος διεξήχθηκε άπό τόν τσαρισμό σέ συμμαχία μέ τούς
ιμπεριαλιστές τής Άντάντ καί πώς ή Ρωσία ήταν Ινας ούσιαστ:κός παράγοντας σ' αυτόν τόν πόλεμο;
Νά γιατί τά συμφέροντα τού τσαρισμού καί τού δυτικού
ιμπεριαλισμού μπλέκονταν μεταξύ τους καί, σέ τελευταία άνάλυση, συγχωνεύονταν στό ένιαίο κουβάρι τών συμφερόντων τού
ιμπεριαλισμού... Μπορούσε τάχα ό ιμπεριαλισμός τής Δύσης \ά
τό πάρει άπόφαση δτι έχασε ίνα τόσο ισχυρό στήριγμα στήν
'Ανατολή καί μιά τόσο πλούσια έφεδρεία δυνάμεων καί μέσων,
σάν τήν παλιά τσαρική, άστική Ρωσία, χωρίς >/ά επιχειρήσει
μέ δλες του τίς δυνάμεις νά διεξάγει θανάσιμο άγώνα ενάντια
στήν έπανάαταση τής Ρωσίας, γιά νά υπερασπίσει καί νά διατηρήσει τόν τσαρισμό; Φυσικά δέ μπορούσε!
Ά π ' αυτά δμως βγαίνει πώς δποιος ήθελε νά χτυπήσει τόν
τσαρισμό, σήκωνε άναπόφευχτα τό χέρι του ένάντια στόν ίμ-

f i d τ ι ς ßdceii του λένινιομού

7

περιαλισμό, οποίος ξεσηκωνόταν Ενάντια στόν τσαρισμό, επρεπε νά ξεσηκωθεί καί Ενάντια στόν ιμπεριαλισμό, γιατί οποίος
θ' ανάτρεπε τόν τσαρισμό, ίπρεπε νά άνατρέψει καί τόν ιμπεριαλισμό, 4ν πραγματικά σκεφτόταν οχι μονάχα νά τσακίσβι τόν
τσαρισμό, μά καί νά τόν άποτβλειώσει πέρα γιά πέρα. "Ετσι, ή
επανάσταση ένάντια στόν τσαρισμό πλησίαζε πολύ στήν Επανάσταση ένάντια στόν ιμπεριαλισμό, στήν προλεταριακή επανάσταση κι ίπρεπε νά μετεξελιχθεί α* αύτήν.
Στό μεταξύ ατή Ρωσία φούντωνε ή πιό μεγάλη λαϊκή επανάσταση μέ επικεφαλής τό πιό Επαναστατικό προλεταριάτο τσύ
κόσμου, πού είχε στή διάθεση του ενα τόσο σοβαρό σύμμαχο
σάν τήν Επαναστατική άγροτιά τής Ρωσίας. Χρειάζεται μήπως
νά άποδείξουμε ότι μιά τέτια Επανάσταση δέ μπορούσε νά
σταματήσει στή μέση του δρόμου, δτι σέ περίπτωση Επιτυχίας
επρεπε νά τραβήξει παραπέρα, υψώνοντας τή σημαία τής Εξέγερσης Ενάντια στόν ιμπεριαλισμό;
Νά γιατί ή Ρωσία Ιπρεπε νά γίνει ό κόμπος τών αντιθέσεων του ιμπεριαλισμού, οχι μονάχα μέ τήν έννοια δτι ο£ άντιθέσεις αύτές φανερυινονταν ευκολότερα άκριβώς στή Ρωσία,
Επειδή είχαν Εκεί Εξαιρετικά άποκρουστικό και άνυπόφορο χ α ραχτήρα, καί οχι μονάχα γιατί ή Ρωσία ήταν σπουδαιότατο
στήριγμα του Δυτικού ιμπεριαλισμού, πού συνέδεε τό χρηματιστικό κεφάλαιο της Δύσης μέ τίς άποικΐες τής Ανατολής, μά
καί γιατί μόνο στή Ρωσία ύπήρχε Εκείνη ή πραγματική δύναμη,
πού ήταν [κανή νά λύσει τίς άντιθέσεις τού ιμπεριαλισμού μέ
έπαναστατικό δρόμο.
Ά π ' αύτά όμως βγαίνει, δτι ή επανάσταση τϊ,ς Ρωσίας
δέ μπορούσε παρά νά γίνει προλεταριακή, δέ μπορούσε παρά
άπό τίς πρώτες κιόλας μέρες τ?,ς άνάπτυξής της, νά πάρει διεθνή χαραχτήρα, δέ μπορούσε παρά νά συγκλονίσει έτσι τις ίδιες
τίς βάσεις τού παγκόσμιου ιμπεριαλισμού.
Μπορούσαν τάχα οί ρώσοι κομμουνιστές μέσα σέ μιά τέτια κατάσταση, νά περιοριστούν στή δουλιά τους στά στενά Εθνικά πλαίσια τής ρούσικης Επανάστασης; Καί βέβαια δχι! 'Αντίθετα, δλη ή κατάσταση, τόσο ή εσωτερική (βαθιά Επαναστατική κρίση), δσο καί ή Εξωτερική (πόλεμος), τούς έσπρωχναν κά
βγούν στή δράση τους άπ' αυτά τά πλαίσια, νά μεταφέρουν τήν
πάλη στό διεθνή στίβο, νά ξεσκεπάσουν τή σαπίλα τού ιμπεριαλισμού, νά δείξουν δτι ή χρεακοπία τού καπιταλισμού είναι
αν^πόφευχτί,, νά τσακίσουν τό σοσιαλσωβινισμό καί τό σοσιαλ-

8

I.

Σ τ ά λ ι ν

πασιφισμό καί τέλος νά άνατρέψουν ατή δικιά τους τή χώρα
τόν καπιταλισμό καί νά σφυρηλατήσουν γιά τό προλεταριάτο
ëva καινούργιο οπλο πάλης, τή θεωρία καί τήν ταχτική τής
προλεταριακής Επανάστασης, γιά νά διευκολύνουν τούς προλετάριους όλων τών χωρών στό έργο τής άνατροπής του καπιταλισμού. ΟΕ ρώσοι κομμουνιστές δέ μπορούσαν νά ενεργήσουν
διαφορετικά, γιατί άκολουθώντας μονάχα αυτόν τό δρόμο ήταν
δυνατό νά υπολογίζουν σέ ορισμένες άλλαγές στή διεθνή κατάσταση, πού θά μπορούσαν νά Εξασφαλίσουν τή Ρωσία άπό τήν
παλινόρθωση τοϋ άστικού καθεστώτος.
Νά γιατί ή Ρωσία Ιγινβ ή εστία τού λενινισμοϋ καί ό άρχηγός τών ρώσων κομμουνιστών, ό Λένιν, 6 δημιουργός του.
Μέ τή Ρωσία καί μέ τό Λένιν «συνέβηκε» δ,τι πάνω κάτω είχε συμβεί στή Γερμανία μέ τους Μάρξ-Ένγχελς στά 18401850. Ί Ι Γερμανία Εγκυμονούσε τότε τήν άστική Επανάσταση,
δπως άκριβώς ή Ρωσία στις άρχές τού 20ού αιώνα. 'Ο Μάρξ
άγραφε τότε στό «Κομμουνιστικό Μανιφέστο»:
«0( Κομμουνιστές στρέφουν τήν κύρια προοοχη τους στή Γερμανία
γιατί ή Γερμανία βρίσκ»ται οτίς παραμονές μι&ς άστιχής επανασταοης, γιατί ή Γερμανία 6α xavai αυτή τήν έπανάσταοη μεοα ο ε πιό προχωρημένες
αυνθήκες τοΟ εΰρωπαΙκαΟ πολιτισμοί γενικά, με πολύ πιό άναπτυγμένο
προλεταριάτο άπο την "Αγγλία τοΟ 17ου χαί τη Γαλλία τού 18ου α(ώνα.
Ή Γερμανική άστική έπανάσταοη έπομένως îév μπορεί παρα να είναι μονάχα τό £μ·σο προοίμιο τής προλεταριακής έπανάοτασης».

Μέ άλλα λόγια, τό κέντρο τού Επαναστατικού κινήματος
μετατοπιζότανε στή Γερμανία.
Ζήτημα είναι άν μπορεί κανείς νά άμφιβάλει, δτι αύτό
άκριβώς τό γεγονές, πού τονίζει ό Μάρξ στό πιό πάνω άπόσπασμα, ήταν πιθανότατα ή αιτία δτι ή Γερμανία Γσα-Γσα ίγΐVS ή πατρίδα τού Επιστημονικού σοσιαλισμού, καί οΕ άρχηγοί
τοϋ γερμανικού προλεταριάτου, Μάρξ καί Ένγκελς, οΕ δημιουργοί του.
Τό Γϊιο πρέπει νά πούμε, μά σέ ακόμα μεγαλύτερο βαθμό,
γιά τή Ρωσία στίς άρχές τού 20ού αιώνα. 'Η Ρωσία στήν περίοδο αύτή βρισκότανε στίς παραμονές τής άστικήΐ έπανάστασης
καί Ιπρεπε νά κάνει αύτή τήν έπανάσταοη μέσα σέ άκόμα πιό
προχωρημένες συνθήκες στήν Εύρώπη καί μέ πιό άναπτυγμένβ
προλεταριάτο άπό τή Γερμανία (χωρίς νά γίνεται λόγος γιά
τήν 'Αγγλία καί τή Γαλλία). Κι δλα τά στοιχεία έδειχναν πώς
ή Επανάσταση αύτη θά γινόταν τό προζύμι καί ό πρόλογος

Για τ ί ς βάσεις τ ο ϋ λενινισμοΟ

9

τής προλεταριακής επανάστασης. Δέ μπορεί νά θεωρηθεί τυχαίο τό γεγονός οτι ό Λένιν άκόμα τό 1902, τόν καιρό πού
μόλις άρχιζε ή ρούσικη επανάσταση, έγραφε στή μπροσούρα του
«Τί νά ζάνουμρ;» τά προφητικά αυτά λόγια:
« Ή ιστορία έβαλε το'ιρα μπροστά μας ( ΐ η λ . στούς ρώσους μαρςιοτίς
I. Σ τ ά λ ι ν ) ëva ίμβοο καθήκον, πού βίνα'. τό π ι ό
έπαναστατικό,
άπ' όλα τα πιό 4 μ β ο α καθήκοντα το Ο προλιταριατου όποιασίήποτβ ί λ λ η ς
χ ώ ρ α ς . . . » «ή πραγματοποίηοη τοί καθήκοντος- αύτοΰ, ή καταστροφή τοϋ
πιό ίσχυροϋ προμαχώνα ί χ ι μονάχα τής βύρωπαΐκής, μα καί τής ασιατικής αντίδρασης, 6α Ι κ α ν ι τό ρωσικό προλεταριάτο πρωτοπορεί» τοΟ t i i ' j νοΟς επαναστατικό') προλεταριάτου».(Βλ. Λ è ν ·. ν,"Απαντα, τ ό μ . ΐ ν οβλ.382)*

Μ' άλλα λόγια, τό κέντρο τού επαναστατικού κινήματος
έπρεπε νά μετατοπιστώ στή Ρωοία.
Κίναι γνωστό ότι ή πορεία τής επανάσταοης στή Ρωσία
δικαίωσε πέρα γιά πέρα τήν πρόβλεψη αυτή τού Λένιν.
Κίναι τάχα παράξενο Οστερα άπ' ολα αύτά ότι ή χώρα
πού Ικανέ μ:ά τέτια επανάσταση καί πού Ιχει έ'να τέτιο προλεταριάτο, έγινε ή πατρίδα τής θεωρίας καί τής ταχτικής τής
προλεταριακή; έπανάστασης;
Κίναι τάχα παράξενο γεγονός οτι ό άρχηγός αυτού τού
προλεταριάτου, ό Λένιν, έγινε ταυτόχρονα δ δημιουργός αυτής
τής θεωρίας καί αυτής τής ταχτικής καί δ άρχηγός τοϋ διεθνούς προλεταριάτου;
II

Η

ΜΕΘΟΔΟΣ

^Κίπα πιό πάνω πώς ανάμεσα στό .Μάρς καί τόν "Κνγκελς άπό
τό ενα μέρος καί στό Λένιν άπό τό άλλο, μεσολαβεί μιά ολόκληρη περίοδος κυριαρχίας τού οππορτουνισμού τής ΙΙης Διεθνούς.
Γιά τήν άκρίβεια πρέπει νά προσθέσω οτι δεν πρόκειται έδώ
γιά τήν τυπική κυριαρχία τού όππορτουνισμού,άλλάμόνο γιά τήν
πραγματική του κυριαρχία. Τυπικά, επικεφαλής τής ΙΙης Διεθνούς βρίσκονταν οί «πιστοί» μαρξιστές, οί «ορθόδοξοι», όπως ό
Καούτσκι καί άλλοι. Στήν πραγματικότητα όμως, ή βασική δου* Ά ς σημειωθεί οτι 6λες οί π α ρ α π ο μ π έ ς στα έργα τοϋ Λένιν άφοροϋν τ ή ν 4η ρωσική έκδοση τ ώ ν ' Α π ά ν τ ω ν τ ο ϋ Λένιν, πού έγινε άπό τό
' Ι ν σ τ ι τ ο ύ τ ο ΜαρΕ-Ένγκελς-Λένιν της Μόσχας, (Σημ
MÎT )

10

I.

Σ τ ci λ ι ν

λιά τΐ,ς ΙΙης Διεθνούς διεξαγόταν πάνω στή γραμμή ,τοΰ όππορτουνίσμοϋ. Οί όππορτουνισιές προσαρμόζονταν στήν άστική τάξη λόγω τής μικροαστικής τους φύσης πού Ικλινε πρός τίς
προσαρμογές. 01 «ορθόδοξοι» προσαρμόζονταν μέ τή σειρά τους
στσύς όππορτουνιστές, ,·ιά τό συμφέρον τήςίδιατήρησης τής Ενότητας» μέ τούς όππορτουνιστές καί γιά τό συμφέρον τ'ι,ς «ειρήνης μέσα στό κόμμα». Τό άποτέλεσμα ήταν ή κυριαρχία τοΰ
όππορτουνισμοΰ, γιατί ή άλυσίδα πού συνένωνε τήν πολιτική
τής άστικής τάξης μέ τήν πολιτική τών «ορθόδοξων <> ί,ταν συνεχής.
Ή τ α ν ή περίοδος μι4ς σχετικά ειρηνικής άνάπτυζί,; τοΰ
καπιταλισμού, ή προπολεμική, σά νά λέμε, περίοδος, όταν οί
καταστρεπτικές άντιθέσεις τοΰ ίμπεριαλιομο» δέν είχαν άκόμα
προλάβει νά Εκδηλωθούν πέρα γιά πέρα, όταν ·Λ οικονομικές
άπεργίες τών Εργατών καί τά επαγγελματικά συνδικάτα άναπτύσσονταν λίγο πολύ «κανονικά», 3ταν ό εκλογικός Αγώνας
καί οΕ κοινοβουλευτικές ομάδες σημείωναν ιλιγγιώδεις» -πιτυχίες, όταν οΕ νόμιμες μορφές πάλης άνεβάζονταν ώς τά ουράνια καί όταν νόμιζαν πώς μέ τή νομιμότητα θά «σκοτώσουν»
τόν καπιταλισμό, όταν, μέ λίγα λόγια, τά κόμματα τής ΙΙης Διεθνούς πάχαιναν καί δέν ήθελαν νά σκεφτούν οτά σοβαρά γι£ τήν
Επανάσταση, γιά τή διχτατορία τού προ/εταριάτου, γιά τήν
Επαναστατική διαπαιδαγώγηση τών μαζών.
- 'Αντί μιά όλοκληρωμένη θεωρία, εΓχαμε άντιφατικές θεωρητικές θέσεις καί κομμάτια τής θεωρίας άποσπασμένα άπό τη
Comανή Επαναστατική πάλη τών μαζών καί μεταβλημένα σε σαθρά δόγματα. Φυσικά, γιά τά μάτια, Ουαούνταν τή θεωρία
τού Μάρξ, μά μονάχα γιά νά εύνουχίσουν τό ζωντανό έπαναστατικό της πνεύμα.
'Αντί μιά Επαναστατική πολιτική, είχααε μαραζωμένο μικροαστισμό καί νηφάλιο πολιτικαντισμό, κοινοβουλευτική διπλωματία καί κοινοβουλευτικούς συνδυασμούς. Φυσικά, γιά τά μάτια,
ψηφίζονταν «έπαναοτατικές» άποφάσεις καί συνθήματα, μά μονάχα γιά νά μπούν στό χρονοντούλαπο.
'Αντί νά διαπαιδαγωγούν κα: νά μορφώνουν τό κόμμα μέ
τή σωστή Επαναστατική ταχτική, πάνω στη βάση τών Γδιων του
τών λαθών, άπό$βυγαν προσεχτικά τά φλέγοντα ζητήματα, τά
ίκνιγαν, τά σκέπαζαν. Φυσικά, γιά τά μάτια, δέν άρνούνταν νά
συζητήσουν τά φλέγοντα ζητήματα, μά μόνο γιά νά πάρουν
κάποια «Ελαστική> άπόφαση.

f i d τ(ς βάσεις του λενινιομοΟ

II

Νά ποιά ήταν ή φυσιογνωμία τής Ι)ης Διεθνούς, ή μέθοδος τής
δουλιάς της, τό οπλοστάσιο της.
Στό μεταξύ πλησίαζε ή καινούργια περίοδος τών ιμπεριαλιστικών πολέμων καί τών επαναστατικών συγκρούσεων του προλεταριάτου. Οί παλιές μέθοδες πάλης αποδείχνονταν ολοφάνερα
άνεπαρκείς καί ανίσχυρες μπροστά στήν παντοδυναμία τοϋ χρηματιστικού κεφαλαίου.
Ήταν απαραίτητο νά άναθεωρηθεί ZXit ή δουλιά τής )1ης
Διεθνούς, ολη ή μέθοδος τής δουλιάς της, νά ξεριζωθεί ό μικροαστισμός, ή στενοκεφαλιά, ό πολιτικαντισμός, ή άποστασία, ό
σοσιαλσωβινισμός καί 6 σοσιαλπασιφισμές. Τ ΙΙταν άπαραίτητο
νά ελεγχθεί όλόκληρο τό οπλοστάσιο τής ΙΙης Διεθνούς, νά πεταχτεί καθετί τό σκουριασμένο καί τό παλιό, νά σφυρηλατηθούν
καινούργια δπλα. Δίχως μιά τέτια προκαταρκτική δουλιά, 0&ταν άσκοπο ν' άρχίσουμε τόν πόλεμο μέ τόν καπιταλισμό. Δίχως αύτό, τό προλεταριάτο κινδύνευε νά βρεθεί οχί άρκετά εξοπλισμένο ή καί άπλούστατα άοπλο, μπροστά στίς νέες επαναστατικές συγκρούσεις.
Στό λενινισμό Ιλαχε ή τιμή νά κάνει τό γενικό έλεγχο καί
τή γβ,ική έκκαθάριση τής κόπρου τοϋ Αύγείου τής ΙΙης Διεθνούς.
Νά μέσα σέ ποιές συνθήκες γεννήθηκε καί σφυρηλατήθηκε ή μέθοδος τού λενινισμού.
Σέ τί συνίστανται οί απαιτήσεις αυτής τ*,ς μεθόδου;
Πρώτο: Σ τ ό ν ί λ β γ χ ο τών θεωρητικών δογμάτων τής Πης
Διεθνούς μέσα στή φωτιά τής επαναστατικής πάλης τών μαζών,
μέσα στή φωτιά τής ζωντανής πραχτικής, δηλ., στήν αποκατάσταση
τής παραβιασμένης ενότητας ανάμεσα ozrt θεωΐία καί στήν πράξη, έξάλειψη τής διάσπασης πού όπήρχε ανάμεσα τους, γιατί
μονάχα Ιτσι μπορεί νά δημιουργηθεί έ'να πραγματικά προλεταριακό κόμμα, έξοπλιομένο μέ τήν έπαναστατική θεωρία.
Δεύτερο: Σ τ ό ν έ λ ε γ χ ο τής πολιτικής τών κομμάτων
τής 11ης Διεθνούς, δχι σύμφωνα μέ τά συνθήματα καί τίς άποφάσεις τους (πού δέν πρέπει νά τίς πιστεύουμε), μά σύμφωνα
μέ τά έργα τους, σύμφωνα μέ τίς πράξεις τους, γιατί μονάχα
ίτσι μπορεί κανείς νά καταχτήσει τήν Ιμπιστοσύνη τών προλεταριακών μαζών καί νά είναι άξιος αύτής τής έμπιστοσύνης.
Τρίτο: Σ τ ή ν ά ν α δ ι ο ρ γ ά ν ι υ σ η όλης τής κομματικής
δουλιάς μέ νέο έπαναστατικό τρόπο, στό πνεύμα τής διαπαιδαγώγησης καί τής προετοιμασίας τών μαζών γιά τήν έπαναστατική πάλη,

12

I.

Σ τ ά λ ι ν

γιατί μονά/α ετοι μπορούν νά προετοιμαστούν οί μάζες γιά τήν
προλεταριακή επανάσταση.
Τέταρτο. Σ τ ή ν α υ τ ο κ ρ ι τ ι κ ή τών προλεταριακών κομμάτων, στή μόρφωση καί διαπαιδαγώγηση τους μέ τά ίδια τους
τά λάθη, γιατί μονάχα έτσι μπορούν νά διαπαιδαγωγηθούν πραγματικά στελέχη καί πραγματικοί ήγέτες τοϋ κόμματος.
Αύτη είναι ή βάση καί ή ουσία τής μεθόδου τοϋ λενινισμού.
Πώς εφαρμοζόταν ή μέθοδος αύτη στήν πράξη;
Ο: όππορτουνιστές τής 11ης Διεθνούς ίχουν μ:ά σειρά θεωρητικά δόγματα, που κόλλησαν πάνω σ' αυτά καί πού περιστρέφονται γύρω τους. "Ας πάρουμε μερικά απ' αύτά
Πρώτο δόγμα: σχετικά μέ τίς συνθήκες της κατάληψης ιης
εξουσίας άπ' τό προλεταριάτο. Οί έππορτου-ιστές ισχυρίζονται
πώς τό προλεταριάτο δέ μπορεί καί δέν πρέπει νά πάρει τήν
έξουσία άν δέν άποτελεί τό ίδιο τήν πλειοψηφία μέσα στή χώρα.
Κανενός εΓδους άποδείξεις δέ φέρνουν γι' αύτό, γιατί δέν είναι δυνατό νά δικαιολογήσουν, ουτε θεωρητικά, οδτε πραχτικά αύτή τήν
παράλογη θέση. "Ας παραδεχτούμε πώς ίίτσί είναι, άπαντα ό Λένιν ατούς κυρίους τής ΙΙης Διεθνούς. "Αν δμως δημιουργηθεί μιά
τέτια ιστορική κατάσταση (πόλεμος, άγροηκή χρίση, κλπ.),
μέσα στήν όποία τό προλεταριάτο, πού άποτελεί τή μειοψηφία
τού πληθυσμού, εχει τή δυνατότητα νά συσπειρώσει γύρω του
τήν τεράστια πλειοψηφία τών εργαζομένων μαζών, γιατί τότε
νά μήν πάρει τήν εξουσία; Γιατί τό προλεταριάτο νά μήν έπωφεληθεί άπό μιά εύνοϊκή διεθνή καί εσωτερική κατάσταση γιά
νά σπάσει τό μέτωπο τού κεφαλαίου καί νά επιταχύνει τή γενική λύση; Μήπως ό Μάρξ δέν Ιλεγε άκόμα άπβ τό 1850-1860,
δτι ή υπόθεση τής προλεταριακής επανάστασης στή Γερμανία
θά πήγαινε «περίφημα» £ν ήταν δυνατό νά όποστηριχτεί, «άς
πούμε, άπό μιά δεύτερη ϊκδοση τού πολέμου τών χωρικών»;
Μήπως δέν είναι πασίγνωστο πώς οί προλετάριοι τής Γερμανίας ήταν τότε σχετικά λιγότεροι άπό τούς προλετάριους, λογουχάρη τής Ρωσίας στά 1917; Μήπως ή πείρα τής ρωσικής
προλεταριακής επανάστασης δέν άπόδειξε δτι τό άγαπημένο αύτό δόγμα τών ηρώων τής Πης Διεθνούς, δέν ίίχει καμιά ζωτική σημασία γιά τό προλεταριάτο; Μήπως δέν είναι ολοφάνερο
οτι ή πείρα τΐ,ψ Επαναστατικής πάλης τών μαζών άνατρέπβι
καί τσακίζει τό σαθρό αύτό δόγμα;
Δεύτερο δόγμα. Τό προλεταριάτο δέ μπορεί νά κρατηθεί
•στήν έξουσία άν δέ διαθέτει επαρκή άριθμό έτοιμων πολιτι-

f i d τίς β^οεις του Xtviviouou

13

σμένων καί διοικητικά διαπαιδαγωγημένων στελεχών, -κανών νά
οργανώσουν τή διακυβέρνηση τή; χώρας. ΙΙρέπει πρώτα νά φτιάξουμε τέτια στελέχη μέσα στις συνθήκες τού καπιταλισμό·) κι
υστέρα νά πάρουμε τήν έςουσία. Ά ; παραδεχτούμε ποις είναι
έτσι, άπαντα ό Λένιν. Μά γιατ·' νά ;ir ν αντιστρέψουμε τό πρόβλημα έτσι, ώστε νά πάρουμε πρώτα τήν εξουσία, για νά δημιουργήσουμε ευνοϊκές συνθήκες γιά τήν ανάπτυξη τού προλεταριάτου καί ύστερα νά τραβήςουμε μπρός μέ γιγάντια βήματα, γιά ν' άνεβάσουμε τό έκπολιτιστικό επίπεδο τών εργαζομένων μαζών, γιά νά καταρτ'.οουμε πολυάριθμα καθοδηγητικά καί
διοικητικά στελέχη ί π ο τούς εργάτες; Μήπως ή ρωσική πείρα
δεν άπόδειξε οτι τά καθοδηγητικά στελέχη πού προέρχοντα· άπ'
τούς εργάτες άναπτύσσονται κάτω άπό τήν προλεταριακή εξουσία εκατό φορές πιό γρήγορα καί πιό σίγουρα παρά κάτω άπό
τήν έξουσία τού κεφαλαίου; Μήπω; δέν είναι ολοφάνερο ότι ή
πραχτική τής επαναστατικής πάλης τών μαζών τσακίζει άμείλιχτα καί αυτό τό θεωρητικό δόγμα τών οππορτουνιστών;
Τρίτο δόγμα. Ή μέθοδος τής γενικής πολιτικής άπεργίας
είναι άπαράδεχτη γιά τό προλεταριάτο, γιατί είναι θεωρητικά
άστήριχτή (βλεπε τήν κριτική του "Κνγκελς), πραχτικά επικίνδυνη (μποpsi νά διαταράξει τήν κανονική πορεία τής οικονομικής ζωής τής χώρας, καί νά άδειάσει τά ταμεία τών επαγγελματικών συνδικάτων), γιατί δέ μπορ;: νά αντικαταστήσει τις
κοινοβουλευτικές μορφές πάλης, πού είναι ή κύρια μορφή τής
ταξικής πάλης τού προλεταριάτου. Καλά, άπαντούν οί λενινιστές, μα πρώτα ό "Ενγκελς δέν κατάκρινε κάθε γενική άπεργία,
άλλά μονάχα ένα ορισμένο είδος γενικής άτεργίας, τή γενική ο I"y. ο ν ο μ ι κ ή άπεργία τών άναρχικών, πού οί αναρχικοί τήν πρότειναν στή θέση τής πολιτικής πάλης τού προλεταριάτου. Τί σχέση
ομως μπορεί νά έχει αύτό μέ τή μέθοδο τής γενικής π ο λ ι τ ι κ ή ς
άπεργίας; Δεύτερο, πού καί ποιός άπόδειξε οτι ή κοινοβουλευτική μορφή πάλης είναι ή κύρια μορφή πάλης τού προλεταριάτου; Μήπως ή ιστορία τού έπαναστατικου κινήματος δέ μ£ς
δείχνει οτι ή κοινοβουλευτική πάλη είναι μονάχα σχολειό καί
βοηθητικό μέσο γιά τήν οργάνωση τής εξωκοινοβουλευτικής πάλης τοϋ προλεταριάτου καί οτι τά βασικά προβλήματα τού εργατικού κινήματος στόν καπιταλισμό λύνονται δυναμικά, μέ τήν άμεση πάλη τών προλεταριακών μαζών, μέ τή γενική τους άπεργία, μέ τήν έξέγερσή τους; Τρίτο, πού τό βρήαν τό ζήτημα τής αντικατάστασης τής κοινοβουλευτικής πά-

14

I.

Σ τ ά λ ι ν

λης μέ τή μέθοδο τής -ενικής πολιτικής άπεργίας; Πού και πότε προσπάθησαν Ά οπαδοί τής γενικής πολιτικής άπβργίας ν'
άντικαταστήσουν τις κοινοβουλευτικές μορφές πάλης μέ τίς εξωκοινοβουλευτικές μορφές πάλης; Τέταρτο, μήπως ή έπανάσταοη
στή Ρωσία δέν Ιδειξε ότι ή γενική πολιτική άπεργία είναι τό
μεγαλύτερο σχολειό γιά τήν προλεταριακή επανάσταση καί αναντικατάστατο αέσο γιά τήν κινητοποίηση καί τήν οργάνωση τών
πλατιών μιζών τού προλεταριάτου στίς παραμονές τής εφόδου
ένάντια στά φρούρια του καπιταλισμού; Τί δουλιά έχουν εδώ
οί μικροαστικές κλάψες γιά διατάραξη τής κανονικής πορείας
τής οικονομικής ^.ωής καί γιά τά ταμεία τών επαγγελματικών
συνδικάτων; Μήπως δέν είναι ολοφάνερο δτ: ή πραχτική τής
έπαναστατικής πάλης τσακίζει κι αύτό τό δόγμα τών όππορτουνιστών;
Κτλ. Κτλ.
Νά γιατί ό Λένιν ελεγε δτι «ή έπαναστατική θεωρία δέν
βίναι δόγμα», δτι «διαμορφώνεται τελικά μόνο σέ στενή σύνδεση μέ τήν πραχτική ενός πραγματικά μαζικού καί πραγματικά Επαναστατικού κινήματος» («Παιδική άρρώστια»), γιατί ή
θεωρία πρέπει νά έξυπηρετι: τήν πραχτική, γιατί «ή θεωρία
πρέπει ν' άπαντα στά ερωτήματα πού βάζει ή πραχτική» («Φίλοι τού λαομ»), γιατί πρί ι νά ελέγχεται άπό τά δεδομένα
τής πραχτικής.
"Οσον άφορα τά πολιτικά συνθήματα καί τίς πολιτικές άποφάσεις τών κομμάτων τής ΙΙης Διεθνούς, φτάνει νά θυμηθούμε
τήν ιστορία τού συνθήματος «πόλεμος στόν πόλεμο», γιά νά καταλάβουμε δλη τήν υποκρισία καί δλη τή σαπίλα τής πολιτικής πραχτικής αότ^ν τών κομμάτων, πού κρ66ουν τό άντεπαναστατικό τους Ιργβ-μέ πομπώδικα επαναστατικά άυνθήματα
καί αποφάσεις. "Ολοι θυμούνται τήν πομπώδικη δήλωση τής
I ης Διεθνούς στό συνέδριο τής Βασιλείας* πρύ άπειλούσε τούς
ιμπεριαλιστές μ* δλες τίς φρίκες μιίς εξέγερσης καί μέ τό φο• Τ ό σ υ ν έ δ ρ ι ο τ η ς Ι|Ι Δ ι ε θ ν ο ύ ς σ τ ή Βαβιλο'α έ γ ι ν ε οτΙς 24-25 τοΟ
Νο(?μ«ρη 1912. Τό σ υ ν έ δ ρ ι ο α ύ τ ό €ÎX€ κ λ η θ ί ΐ μέ άΦορμή τ ό Βαλκανικό
πόλ€μο καί τ ή ν ά π € ΐ λ ή τοΟ π α γ κ ό σ μ ι ο υ π ο λ έ μ ο υ Σ τ ό σ υ ν έ δ ρ ι ο έΕίΤάατηΚ€ μόνο ί ν α ί ή τ η μ α : Ή δ κ θ ν ή ς κ α τ ά σ τ α σ η καί οί κοίνές ένέργ€ΐ€ς έ ν ά ν τ ι α σ τ ό ν πόλ€μο. Σ τ ό Μ α ν ι φ έ σ τ ο του, τ ό c u v i b p i o καλοΟσε τ ο ύ ς έ ρ γ ά τ ί ς
νά χ ρ η σ ι μ ο π ο ι ή σ ο υ ν τ ή ν ό ρ γ ά ν ω σ η καί τ ή δ ύ ν α μ η τ ο υ π ρ ο λ € τ α ρ ι α τ ο υ , σ τ ό ν
έ π α ν α σ τ α τ ι κ ό ά γ ώ ν α έ ν ά ν τ ι α στόν κ ί ν δ υ ν ο τ ο υ πολέμου, να κ η ρ ύ ΐ ο υ ν
«πόλ€ΐιο CTÔV πόλ€μο>. (Σημ Μ€Τ.)

f i d τ ( ς βάσεις του λενινισμού

15

βερό σύνθημα «πόλεμος στόν πόλβμο», άν θά τολμούσαν ν' άρχίσουν τόν πόλεμο. Πο:ός όμως δέ θυμάται ότι λίγο άργότερα, λίγο πρίν άρχίσει ό πόλεμος, ή άπόφαση τής Βασιλείας
μπήκε στό χρονοντούλαπο καί ρίχτηκε άλλο σύνθημα στους εργάτες: τό σύνθημα νά άλληλοεξοντώνονται γιά τή δόξα τής καπιταλιστικής πατρίδας; Μήπως δέν ίίναι ξεκάθαρο οτι τά Επαναστατικά συνθήματα καί οί άποφάσεις δέν άξίζουν πεντάρα«
άν δέν ένισχύονται άπό ίργα; Φτάνει νά παραβάλουμε τή λενινιστική πολιτική γιά τή μετατροπή τοϋ ιμπεριαλιστικού πολέμου σέ εμφύλιο πόλεμο, μέ τήν προδοτική πολιτική τής ΙΙης
Διεθνούς ocô διάστημα τοϋ πολέμου, γιά νά καταλάβουμε όλη
τήν προστυχιά τών πολιτικάντηδων τοϋ όππορτουνισμού, ολο το
μεγαλείο τής μεθόδου τοϋ λενίνισμοϋ. Δέ μπορώ νά μήν άναφέρω έδώ Ινα κομμάτι άπό τό βιβλίο τοϋ Λένιν« 'Η προλεταριακή έπανάσταοη καί ό άποστάτης Καούτσκι», όπου ό Λένιν μαστιγώνει άλύπητα τήν οππορτουνιστική προσπάθιιατού ήγέτ η τής ΙΙης Διεθνούς Κ. Καούτσκι, νά κρίνει τά κόμματα δχι άπ'
τά Ιργα τους, μά άπό τά συνθήματα καί τίς άποφάσεις πού
όπάρχουν μονάχα στά χαρτιά:
« Ό Καούτοκι κανβι μια τ υ π ι κ ή μικροαστική, φ ι λ ι ο τ α ΐ κ ή πολιτική,
δ τ α ν φ α ν τ α ζ ί τ α ι . . . δ τ ι τ ό ρ ί ξ ι μ ο 4 ν ό ς ο υ ν & ή μ α τ ο ς μβταβαλλ·ι
τ ά χ α τήν ύπόθβοη. "Ολη ή (οτορία τής άοτικής βημοκρατίας ξ β ο κ · π ά ζ ι ι αυτή
τήν αυταπάτη: οί άοτοί βημοκράτβς γ ι α νά ςβγβλαοουν τό λαό πάντα Ι ρ ι χ ν α ν
καί π ά ν τ α ρίχνουν ό,τι λ ο γ ή ς «ουνθήματα» &ίλβις. "Ομως τό ζ ή τ η μ α «Ιναι
να έ λ é γ ξ β ι ς τήν βίλικρίνβιά τους, να παραβάλ·ις τά λ ό γ ι α μϊ τα 1 ρ γ α , να μήν ίκανοποιιΐοαι μέ τίς Ιβ·αλιοτικ4ς ή τοαρλατανικβς φ ρ α ο · ι ς , μά νά άναζητδς τό π ρ α γ μ α τ ι κ ό τ α ξ ι κ ό π * ρ ι β χ ό μ t ν ο».
(Βλ. A 4 vi ν, "Απαντα, τόμ. XXIII ο · λ . 377).

Δέ μιλώ πιά γιά τό φόβο πού νιώθουν τά κόμματα τής
11ης Διεθνούς μπρός στήν αυτοκριτική, γιά τούς τρόπους πού
χρησιμοποιούν γιά νά συγκαλύπτουν τά λάθη τους, γιά νά σκεπάζουν τά φλέγοντα ζητήματα νά κρύβουν τις Ελλείψεις τους
μέ τήν επίδειξη μιάς ψεύτικης πραγματικότητας, οτι όλα πάνε
έντάξει, πράγμα πού άμβλύνει τή ζωντανή σκέψη χαί φρενάρει
τό Ιργο τής Επαναστατικής διαπαιδαγώγησης τού κόμματος μέ
βάση τά Γδια του τά λάθη, γιά τούς τρόπους αότους πού τούς
εϊρωνεύτηχ: καί τούς καυτηρίασε άνοιχτά ό Λένιν. Νά τί
γράφει ό Λένιν γιά τήν αύτοκριτική τών προλεταριακών κομμάτων στό βιβλίο του « Ή Παιδική άρρώστια»:

16

I.

Σ τ ci λ ι ν

«'Μ ι τ α ο η 4νό; πολ'.τιχοϋ κ ό μ μ α τ ο ; " μ π ο ΐ . - - / z-.y λχΟη του βίνα·. Ι ν α
a r c τα σ::ουΐα:έτβρα καί άοφαλβοτβρα κρ-.τι,ρ α ;.·χ τι, σοβαρότητα τοβ
κόμματος καί γ : α την έκπληριυοη ο τ η ν "π ρ α ί y( -.<·>' ·ιΓοχρ»ώσϊών του
απέναντι ο-ήν τ α ; / , του χα( οτ!ς έ ρ γ α ζ ό μ = / ϊ ,
. - Να π α ρ α ΐ β χ β "a·. ά ν ο ι χ τ α τό λαΟο. του. να ά - ο κ α λ ύ π τ ε : ι
.ι, να αναλύ··. την
/OTacrucΤ; πού τό γ ί ν ν η σ » , νά έϊβτα^»
•../.* ~7 μέσα γ ι α να τό
îiopiWooe·., αυτό βίνα: τό γνώρισμα âvo, ;o,-.apoi κόμματος, αύτό fta r s : έ χ π λ η piuor, τών ύποχρβιόσβο>ν του, αύτό H-a πβί ^ α π α ^ - α γ ^ γ η σ η καί μόρφΜοη τ ή ς
τ σ ξ Ύ, ς καί επβ'.τα τ ϊ , ; ·ι α ^ a ς >. (Βλ. Λ ί ν ,, Ά π α ν τ α , τόμ. XXV
ζΐλ.200).

Μερικοί λένε οτι ή άποκάλυψη τών λαθών -του καί ή
αυτοκριτική είναι επικίνδυνες γ:ί τό κόμμα, γιατί μπορεί νά
χρησιμοποιηθούν άπό τούς αντίπαλους ενάντια στό κόμμα τού
προλεταριάτου. Τέτιου (.ΐδους αντιρρήσεις ό Λένιν δέν τίς θεωρούσε σοβαρές αλλά ολότελα λαθεμένες. Νά τί ελεγε γιά τό ζήτημα αύτό τό 1904, όταν τό κόμμα μας ήταν άκόμα μικρό
κι άσήμαντο, στό βιβλίο του «"Ενα βήαα μπρός, ίυό βήματα
πίσω»:
«Λύτοι ( ΐ η λ α ΐ ι ) οί ά ν τ ί π α λ ο ι τ&ν μαρξιστών, I. 1 τ α λ ι ν) χ α ι ρ β κ α κοΟν χ α ί οαρχαζουν όταν βλέπουν τίς Βιαφωνίβ; μας. θ α προσπαθήσουν,
φυσικά, όρισμένα μέρη τ ή ς μπροσούρας μου, πού αφορούν τ ί ; άβυναμίβς
καί τ ί ; έ λ λ β ί ψ ι ι ς τοϋ κ ό μ μ α τ δ ς μ α ; , να τα αποσπασουν άπό τή συνοχή
τ ο υ ; χ α ί να τα χρησιμοποιήσουν γ ι α τ ο ύ ; σ κ ο π ο ύ ; του;. Οί Ρώσο·. μ α ρ ς ι ο τ ί ς ί μ ω ς , βίνα·. ά ρ κ ι τ α μπαρουτοχαπνισμβνο: γ'.α να μήν τ α ρ α ζ ο ν τ α ι
άπό τ έ τ ι α ψ ι λ ο τ α ι μ π ή μ α τ α χ α ί γ ι α να συνβχίζουν, π α ρ ' ο λ α αύτα, νά χ ά νουν α υ τ ο κ ρ ι τ ι κ ή χαί να ξβοχβπαζουν ά μ β ί λ ι χ τ α τ : ; ά ! υ ν α μ ί β ; του;, πού
(|α ίβπβραστοβν, ά ν α π δ φ β υ χ τ α χα( σίγουρα μέ ττ,ν α ν α π τ υ ς η τοβ ε ρ γ α τ ι χοΟ κ ι ν ή μ α τ ο ς » . (Βλ. Λ έ ν ι ν, " Α π α ν τ α , τόμ. V I οβλ. 161).

Αυτά είναι γενικά τά χαραχτηριστικά γνωρίσματα τής μεθόδου τού λενινισμού.
Αυτό πού μ ί ς δίνει ή μέθοδος τού Λένιν όπήρχε βασικά
στή διδασκαλία τού Μάρξ, πού, σύμφωνα μέ τά λόγια τού ίδιου
τού Μάρξ, είναι «στήν ουσία της κριτική καί επαναστατική».
Αύτό άκριδώς τό κριτικό και επαναστατικό πνεύμα διαπνέει άπό
τήν άρχή ως τό τέλος τή μέθοδο τού Λένιν. Δέ Θάταν όμως
σωστό- νά νομίζουμε, ' δτι ή μέθοδος τού Λένιν βίναι άπλή άποκατάσταση έχείνου πού ίδοαε ό Μάρξ. Στήν πραγματικότητα
ή μέθοδος τού Λένιν δέν είναι μονάχα ή άποκατάσταση, μά καί
ή συγκεκριμενοποίηση και ή παραπέρα ανάπτυξη "τής κριτικής χαί
επαναστατικής μεθόδου τού Μάρξ, τής ΰ/:οτινής διαλεκτικής του.

f i d τ (ς βάσεις τοΟ λενκισμοΟ

17

III
Η

ΘΕΩΡΙΑ

Ά π ό τό θέμα αυτό Οά πιάσω τρία ζητήματα:
α) τή σημασία τής θεωρίας γιά τό προλεταριακό κίνημα,
β) τήν κριτική τής «θεωρίας» τού αυθόρμητου καί
γ) τή θεωρία τής προλεταριακής Ιπανάστασης.
I. ' Η σ η μ α σ ί α τ ή ς θ ε ω ρ ί α ς . Μερικοί νομίζουν οτι
ό λενινισμός είναι ή υπεροχή τής πραχτικής μπρός στή θεωρία, με
τήν έννοια οτι τό κυριότερο στό λενινισμό είναι ή εφαρμογή τών
μαρξιστικών θέσεων στήν πράξη, ή «εκπλήρωση» αυτών τών θέσεων καί δτι, ο σον άφορά τή θεωρία, ό λενινισμός δείχνει τάχα
κάποια άφροντισιά άπέναντί τ/,ς. Κίναι γνωστό οτι ό ΙΙλεχάνοφ πολλές φορές είχε ειρωνευτεί τήν «άφροντισιά» τού Λένιν
γιά τή θεωρία καί κυρίως γιά τή φιλοσοφία. Κίνα: άκόμα γνωστό, ότι πολλοί σημερινοί πραχτικοί λενινίστές δέν πολυαγαπούν τή θεωρία, κυρίως λόγω τής τεράστιας πραχτικής δουλιάς
πού ή κατάσταση τούς υποχρεώνει νά διεξάγουν. Κίμαι υποχρεωμένος νά δηλώσω οτι, αυιή ή κάτι παραπάνω άπό παράξενη γνώμη γιά τό Λένιν καί τό λενινισμό είναι ολότελα λαθεμένη, δέν άνταποκρίνεται καθόλου στήν πραγματικότητα καί
δτι ή τάση τών πραχτιχών νά άποφεύγουν τή θεωρία είναι ά ν τίθετη πρός ολο τό πνεύμα τού λενινισμού καί έγκυμονεΐ μεγάλους κινδύνους γιά τήν υπόθεση μας.
Έ θεωρία είναι ή πε-'ρα τού έργατικού κινήματος δλων
τών χωρών, παρμένη στή γενική της μορφή. Φυσικά ή θεωρία
χάνει τό περιεχόμενο της άν δέ συνδέεται μέ τήν έπαναστατική πραχτική, άκριβώς δπως καί ή πραχτική γίνεται τυφλή,
άν ό δρόμος της δέ φωτίζεται άπό τήν Επαναστατική θεωρία.
Ή θεωρία δμως μπορεί νά μετατραπεί σέ τεράστια δύναμη του
έργατικού κινήματος, άν διαμορφώνεται σέ άδιάρρηχτη σύνδεση
μέ τήν έπαναστατική πραχτική, γιατί αύτή καί μόνο αύτή μπορεί νά δόσει στό κίνημα τή βεβαιότητα, τή δύναμη τού προσανατολισμού καί τήν κατανόηση τής έσωτερίικής σχέσης τών
γεγονότων που γίνονται γύρω μας, γιατί αύτή κα·' μονάχα αύτή
μπορεί νά βοηθήσει τήν πραχτική νά καταλάβει δχι μόνο πώς
καί πρός τά πού κινούνται οί τάξεις σήμερα, μά καί πώς καί
πρός τά πού θά κινηθούν στό κοντινό μέλλον. Ό Λένιν ήταν
έκεΐνος πού ίλεγε καί έπαναλάβαινε δεκάδες φορές τή γνωστή
θέση δτι:
2. I. Σ τ ά λ ι ν . Ζ η τ ή μ α τ α λΐνινισμοΟ.

te

I.

Σ τ ά λ ι ν

« Χω ρίς επαναστατική
θεωρία
SI
μ. π ο ρ e Γ
νά υ π ά ρ χ ε ι έ π α ν α σ τ α τ ι κ ό κ ί ν η μ α » * . (Βλ. τόμ.. IV
σελ. 380).
Ό Λένιν καταλάβαινε καλύτερα άπο κάθε άλλον τή μεγάλη σημασία πού έχει ή θεωρία, ιδιαίτερα γιά ένα κόχμα σάν
τό δικό μας, έχοντα; υπόψη τό ρόλο τοΰ πρωτοπόρου άγωνιστή τοϋ διεθνούς προλεταριάτου πού του έλαχε νά παίξει καί
τήν πολύπλοκη εσωτερική καί διεθνή κατάσταση μέσα στήν
όποια βρίσκεται. Μαντεύοντας, άπό τό 1902 άκίμα, αύτόν τόν
<διαίτερο ρόλο τοϋ κόμματος μας, θεώρησε άπαραίτητο άπό τότε κιόλας νά θυμίσει δτι:
«Τό ρ ό λ ο τ ο υ π ρ ω τ ο π ό ρ ο υ ά γ ω ν ι σ τ ή
απορεί
νά τ ό ν π α ί ξ ε ι μ ο ν ά χ α έ ν α κ ό μ μ α π ο ύ κ ο θ ο δ η γ ε ί τ α ι ά π ό μ ι ά π ρ ω τ ο π ό ρ α θεωρία».
(Βλ.τόμ. ΐ ν σ ε λ . 3 8 0 ) .
Δέ χρειάζεται νά άποδείξουμε πώς τώρα πού πραγματοποιήθηκε ή πρόγνωση αύτή του Λένιν γιά τό ρόλο του κόμματος μας, ή θέση του αύτή άποχτά ιδιαίτερη δύναμη καί ιδιαίτερη σημασία.
Ίσως σάν ή λαμπρότερη έκφραση τής μεγάλης σημασίας
πού έδινε ό Λένιν στή θεωρία, θά έπρεπε νά θεωρηθεί τό γεγονός οτι ό Λένιν, κι δχι κανένας άλλος, ήταν εκείνος πού καταπιάστηκε νά πραγματοποιήσει τό σοβαρότατο καθήκον: νά
γενικεύσει στό πεδίο τής υλιστικής φιλοσοφίας τά σπουδαιότερα, άπό όσα έδοσε ή έπιστήμη άπό τόν καιρό του Ένγκελς ως
τό Λένιν καί νά υποβάλει σέ ολόπλευρη κριτική τά άντιϋλιστικά ρεύματα που υπήρχαν μέσα στους μαρξιστές. Ό "Ενγκελς
έλεγε δτι: «ό υλισμός είναι υποχρεωμένος νά παίρνει καινούργια μορφή μέ κάθε νέα μεγάλη άνακάλυψη». Είναι γνωστό πώς
αύτό τό καθήκον τό πραγματοποίησε στήν εποχή του μονάχα
ό Λένιν στό περίφημο βιβλίο του «Υλισμός καί έμπειριοκριτικισμός». Είναι γνωστό άκόμα δτι ό Πλεχάνοφ, πού του άρεσε νά
ειρωνεύεται τήν «άφροντισιά» τοϋ Λένιν γιά τή φιλοσοφία, δέν
είχε άποφασίσει νά καταπιαστεί στά σοβαρά μέ ένα τέτιο καθήκον.
2. Ή κ ρ ι τ ι κ ή τ ή ς « θ ε ω ρ ί α ς » τ ο ύ
αυθόρμητ ο υ , ή όΧ ρ ό λ ο ς τ ή ς π ρ ω τ ο π ο ρ ί α ς σ τ ό κ ί ν η μ α . Ί Ι
«θεωρία» τοϋ αύθόρμητου είναι θεωρία τοϋ όππορτουνισμοϋ,
ή θεωρία τής υπόκλισης μπρός στό αυθόρμητο του Εργατικού
κινήματος, ή θεωρία πού άρνείται στήν πράξη τόν καθοδηγη**Η ύττογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

f i d τ ( ς βάσεις τοΟ λ ε ν ι ν ι σ μ ο ϋ

19

τικό ρόλο τής πρωτοπορίας τής εργατικής τάξης, τού κόμματος τής Εργατικής τάξης
Ή θεωρία τής υπόκλισης μπρός στό αύθόρμητο στρέφεται
άποφασιστικά ενάντια στόν Επαναστατικό χαραχτήρα τοϋ Εργατικού κινήματος, τασσεται Ενάντια στό γεγονός ότι τό κίνημα
πρέπει νά άκολουθήοει τή γραμμή τής πάλης Ενάντια στίς βάσεις τοϋ καπιταλισμού, υποστηρίζει οτι τό κίνημα πρέπει νά
ακολουθεί άποκλειστικά τή γραμμή τής υποβολής «πραγματοποιήσιμων» καί «παραδεχτών» άπό τόν καπιταλισμό διεκδικήσεων, τάσσεται δλοκληρωτικά όπερ τής «γραμμής τής μικρότερης αντίστασης». Ή θεωρία τοϋ αύθόρμητου είναι ή ιδεολογία
τού τρέϊντ-γιουνιονισμού.
'Η θεωρία τής υπόκλισης μπρός στό αύθόρμητο άντιτίθετα: άποφασιστικά στό νά δοθεί συνειδητός, σχεδιασμένος χαραχτήρας στό αύθόρμητο κίνημα, άντιτίθεται στό νά προπορεύεται
τό κόμμα άπό τήν έργατική τάξη, στό νά άνεβάζει τό κόμμα
τίς μάζες ώς τό Επίπεδο τής συνειδητότητας, στό νά όδηγεί τό
κόμμα μαζί του τό κίνημα. Υποστηρίζει δτι τά συνειδητά στοιχεία τού κινήματος δέν πρέπει νά Εμποδίζουν τό κίνημα νά
τραβάει τό δρόμο του, δτι τό κόμμα πρέπει μόνο νά άφουγκράζεται τό αύθόρμητο κίνημα καί νά σέρνεται στήν ούρά του. Ή
θεωρία τού αύθόρμητου είναι ή θεωρία πού' μειώνει τό ρόλο
τοϋ συνειδητού στοιχείου μέσα στό κίνημα, είναι ή ιδεολογία
τού «χβοστισμοϋ»,* ή λογική βάση κ ά θ ε οππορτουνισμοο.
Ιΐραχτικά αύτή ή θεωρία, πού παρουσιάστηκε στή σκηνή
πρίν ά»όμα άπό τήν πρώτη Επανάσταση στή Ρωσία, όδήγησε
τούς οπαδούς της, τούς λεγόμενους «οίκονομιοτές», στό ν* άρνηθοϋν τήν άνάγκη τής ύπαρξης Ενός άνεξάρτητου έργατικού
κόμματος στή Ρωσία, νά κηρυχτούν ένάντια στόν έπαναστατικό
αγώνα τής Εργατικής τάξης γιά τήν άνατροπή τοϋ τσαρισμού,
νά κηρύττουν τήν τρείντ-γιουνιονιστική πολιτική μέσα στό κίνημα καί γενικά νά βάζουν τό Εργατικό κίνημα κάτω απ' τήν
ηγεμονία τής φιλελεύθερης άστικής τάξης.
Ό άγώνας τής παλιάς «Μσκρα» καί ή λαμπρή κριτική
τής θεωρίας τού '(χβοστισμοϋ», πού εγινε με τό βιβλίο τού
Λένιν «Τί νά κάνουμε;», δέν τσάκισαν
μονάχα τό λεγόμενο
«οικονομισμό», μά καί δημιούργησαν τ'ς θεωρητικές βάσεις γιά
•Χβοστισμός=ττολιτικ»ι τ ή ς ούράς.
ττου θά π ε ι oöpd. ( Σ η μ . Μ ε τ )

Άπό

τή

ρούσικη

λίΕη

Χβόστ,

αο

I.

Σ τ ά λ ι ν

Ινα πραγματικά Επαναστατικό κίνημα τής ρούσικης Εργατικής
τάξηςΧωρίς αύτή τήν πάλη δέ θά μπορούσαμε οδχε κάν νά σκεφθούμε γιά τή δημιουργία ένός άνεξάρτητου έργατικοΰ κόμματος στή Ρωσία καί γιά τόν καθοδηγητικό ρόλο του στήν Επανάσταση.
Ή θεωρία δμως τής υπόκλισης μπρός στό αύθόρμητο δέν
είναι μονάχα ρωσικό φαινόμενο. Έχβι διαδοθεί πολύ πλατιά,
είναι άλήθεια μέ λίγο διαφορετική μορφή, σ' δλα χωρίς Εξαίρεση τά κόμματα τής ΙΙης Διεθνούς. "Εχω όπόψη μου τή λεγόμενη θεωρία τών «παραγωγικών δυνάμεων» πού, έκχυδαΐσμένη άπό
τούς ήγέτες τής ΙΙης Διεθνούς, δλα τά δικαιολογεί καί δλους τούς
συμβιβάζει, πού διαπιστώνει τά γεγονότα καί τά Εξηγεί μόνο
δταν έχουν γίνει πιά βαρετά σ' δλους καί ικανοποιείται μέ τή
διαπίστωσή τους. Ό Μάρξ έλεγε δτι ή υλιστική θεωρία δέν
μπορεί νά περιορίζεται στήν έξήγηση τού κόσμου, δτι πρέπει,
καί νά τόν άλλά&ει. Μά οί Καούτσκι καί Σία δέν Ενδιαφέρονται γιά δλα αύτά, προτιμούν νά σταματούν μόνο στό πρώτο μέρος τής διατύπωσης τοϋ Μάρξ. Νά Ινα άπό τά πολλά παραδείγματα γιά τήν έφαρμογή αύτής τής «θεωρίας». Λένε πώς
πρίν άπό τόν ιμπεριαλιστικό πόλεμο τά κόμματα τής ΙΙης Διεθνούς άπειλούσαν δτι θά κηρύξουν «πόλεμο στόν πόλεμο», άν
οΕ ιμπεριαλιστές άρχιζαν τόν πόλεμο. Λένε πώς λίγο πρίν άρχίσει ό πόλεμος, τά κόμματα αύτά βάλανε στό χρονοντούλαπο
τό σύνθημα «πόλεμος στόν πόλεμο> καί έφάρμοσαν στή ζωή
τό άντίθετο σύνθημα: «πολεμος όπέρ τής ιμπεριαλιστικής πατρίδας». Λένε δτι τό άποτέλεσμα αύτής τής άλλαγής τών
συνθημάτων ήταν νά σκοτωθούν έκατομμύρια έργάτες. "Ομως
θδταν λάθος νά νομίσει κανείς δτι κάποιος φταίει γι* αύτό,
δτι κάποιος απάτησε ή πρόδοσε τήν έργατική τάξη. Τίποτα
άπ'δλα αύτά! "Ολα ίγιναν δπως Ιπρεπε νά γίνουν. Πρώτα, γιατί ή Διεθνής είναι Ινα «δργανο τής είρήνης» καί δχι τού πολέμου. Δεύτερο, γιατί μέ τό «έπίπεδο τών παραγωγικών δυνάμεων», ποϋ υπήρχε τότε, δέ μπορούσε νά γίνει τίποτε άλλο.
«Φταίνε οΕ παραγωγικές δυνάμεις». Αύτά άκριβώς «μάς» έξηγεί
ή θεωρία τών «παραγωγικών δυνάμεων» τοϋ κυρίου Καούτσκι.
Κι δποιος δέν πιστεύει σ' αύτή τή «Θεωρία» δέν είναι μαρξιστής. Καί ό ρόλος τών κομμάτων; Ή σημασία τους στό κίνημα; Μά τί μπορεί νά κάνει τό κόμμα μπρός σ' Ινα τέτιο άπο-

f i d τίς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

21

φασιστικό παράγοντα, δπως είναι τό «έπίπεδο τών παραγωγικών δυνάμεων»;...
θά μπορούσαμε ν' άναφέρουμε ένα σωρό τέτια παραδείγματα πλαστογράφησης τοϋ μαρξισμού.
Δέν είναι κάν άνάγκη ν1 άποδείξουμε ότι ό πλαστογραφημένος αύτός «μαρξισμός», που έχει γιά προορισμό νά κρύβει τή
γύμνια τού όππορτουνισμού, δέν είναι παρά εκείνη ή ευρωπαϊκή
παραλλαγή τής θεωρίας τού «χβοστισμού», πού xip καταπολέμησε ό Λένιν πρίν άκόμα άπό την πρώτη ρωσική έπανάαταση.
Δέν είναι κάν άνάγκη ν' άποδείξουμε ότι τό τσάκισμα αύτής τής πλαστογράφησης τής θεωρίας άποτελεί τόν προκαταβολικό δρο γιά τή δημιουργία πραγματικών επαναστατικών κομμάτων στή Δύση.
3. Ή θ ε ω ρ ί α τ ή ς π ο ο λ ε τ α ρ ι σ κ ή ς
έπανάα τ α σ η ς . Ή λενινιστική θεωρία τής προλεταριακής επανάστασης ξεκινά άπό τρεις βασικές θέσεις.
Π ρ ώ τ η θ έ σ η . Ή κυριαρχία τού χρηματιστικού κεφαλαίου στίς προχωρημένες χώρες τοϋ καπιταλισμού, ή έκδοση
άξιων (Σημ.Μετ: τίτλων, μετοχών, δμολογιών κλπ) σάν μιά άπό τίς
σπουδαιότερες Επιχειρήσεις τοϋ χρηματιστικού κεφαλαίου, ή έξαγωγή κεφαλαίου στίς πηγές πρώτων υλών, σάν μιά άπό τίς βάσεις τού ιμπεριαλισμού, ή παντοδυναμία τής χρηματιστικής όλιγαρχίας, σάν άποτέλεσμα τής κυριαρχίας τού χρηματιστικού κεφαλαίου, δλα αυτά άποκαλύπτουν τό χτηνώδικο παρασιτικό χαραχτήρα τοϋ μονοπωλιακού καπιταλισμού, κάνουν έκατό φορές
πιό αίσθητό τό ζυγό τών καπιταλιστικών τράστ καί συνδικάτων, δυναμώνουν τό μεγάλωμα τής άγανάχτησης τής έργατικής
τάξης ένάντια στίς βάσεις τοϋ καπιταλισμού, όδηγούν τίς μάζες
στήν προλεταριακή έπανάαταση, σάν τή μοναδική σωτηρία. (Βλ.
Λ έ ν ι ν : « Ό ιμπεριαλισμός».
Άπ* έδώ βγαίνει σάν πρώτο συμπέρασμα: Ή όξυνση τής
επαναστατικής κρίσης μέσα στίς καπιταλιστικές χώρες, ή αδξηση τών στοιχείων έκρηξης στό έσωτερικό, προλεταριακό μέτωπο
στίς «μητροπόλεις».
Δ ε ύ τ ε ρ η Θ έ σ η . 1ο δυνάμωμα τής έξαγωγής κεφαλαίων στίς άποικιακές καί εξαρτημένες χώρες, ή έπέχταση τών
«σφαιρών επίροής» καί τών άποικιακών κτήσεων, ώς πού άγκάλιασαν δλη τή γήϊνη σφαίρα, ή μετατροπή τού καπιταλισμού σέ
έ'να π - α γ κ ό σ μ ι ο σ ύ σ τ η μ α οίκονομικης υποδούλωσης
•καί άΛοικιακής καταπίεσης τής τεράστιας πλειοψηφίας τού πλη-

22

I.

Σ τ ά λ ι ν

θυσμοϋ τής γής άπό μιά χούφτα «προχωρημένες» χώρες—δλα
αύτά, άπό τό ένα μέρος μετάτρεψαν τ(ς ξεχωριστές Εθνικές clκονομίες καί τά εθνικά εδάφη οέ κρίκους μι£ς ένιαίας αλυσίδας, που λέγεται παγκόσμια οικονομία, καί άπό τό άλλο μέρος
χώρισαν τόν πληθυσμό της γήινης σφα'ρας σέ δυό στρατόπεδα,
σέ μιά χούφτα «προχι» ρημένες» καπιταλιστικές χώρες, πού εκμεταλλεύονται καί καταπιέζουν Εχτεταμένες αποικιακές καί Εξαρτημενες χώρες καί στήν τεράστια πλειοψηφία τών αποικιακών
καί εξαρτημένων χωρών, πού είναι άναγκασμένες νά διεξάγουν
άγώνα γιά τήν άπελευθ^ρωσή τους άπό τόν ιμπεριαλιστικό ζυγό. (Βλ. Λ έ ν ι ν : « Ό ιμπεριαλισμός»).
Ά π ' έδώ βγαίνει σάν δεύτερο συμπέρασμα: Ή όξυνση τής
Επαναστατικής κρίσης στίς άποικιακες χώρες, καί ή αύξηση τών
στοιχείων άγανάχτησης ένάντια στόν ιμπεριαλισμό, στό εξωτερικό αποικιακό μέτωπο.
Τ ρ ί τ η Θ έ σ η . II μονοπωλιακή κυριαρχία πάνω στίς
«σφαίρες έ^ιροής» καί στίς άποικίες, ή άνισόμετρη άνάπτυξη
τών διαφόρων καπιταλιστικών χωρών, πού οδηγεί σ* έναν λυσσασμένο άγώνα γιά τό ξαναμοίρασμα τοϋ κόσμου άνάμεσα στίς
χώρες πού έχουν πιά άρπάξει έδάφη καί τίς χώρες πού ζητούν
νά πάρουν τό «μερίδιο» τους, οί ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι, σάν
μοναδικό μέσο γιά νά άποκατασταθεί ή διαταραγμέ' , «ίσοροπία»,
δλα αύτά όδηγούν στό δυνάμωμα τής πάλης στό τρίτο μέτωπο,
στό μέτωπο άνάμεσα στίς καπιταλιστικές χώρες, πού Εξασθενίζει τόν ίμπεριιλισμό καί πού διευκολύνει τή συνένωση Ενάντια στόν ιμπεριαλισμό τών δύό πρώτων μετώπων, τοϋ έπαναστατικοϋ προλεταριακού μετώπου καί τοϋ άποικιακοϋ άπελευθερωτιχού μετώπου. (Βλ. Λ έ ν ι ν : « Ό ιμπεριαλισμός»),
Ά π ' Εδώ βγαίνει σάν τρίτο συμπέρασμα: Τό άναπότρεπτο
τών πολέμων στόν ιμπεριαλισμό καί τό άναπόφευ^το τού συνασπισμού τής προλεταριακής επανάστασης στήν Εύρώπη μέ τήν
Αποικιακή Επανάσταση στήν 'Ανατολή, σ' ένα ένιαίο παγκόσμια
μέτωπο τής Επανάστασης, ένάντια στό παγκίσμιο μέτωπο τού
ιμπεριαλισμού.
"Ολα αύτά τά συμπεράσματα τά συννενώνει ό\Λένιν σ' ένα
γενικό συμπέρασμα, δτι «ό ι μ π ε ρ ι α λ ι σ μ ό ς ε ί ν α ι ή π α ρ α μ ο ν ή τ ή ς σ ο σ ι α λ ι σ τ ι κ ή ς έ π α ν ά σ τ α σ η ς»*. (Βλ„
Λ έ ν ι ν : "Απαντα, τομ. XIX σελ. 71).
• Ή υπογράμμιση δική μου. I. Σ τ d λ ι ν.

f i d τ(ς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

23

'Ανάλογα μ' αύτά άλλάζει καί δ τρόπος πού εξετάζεται τό
ζήτημα τής προλεταριακής έπανάστασης, ό χαραχτήρας τής
επανάστασης, ή έκτασή της, τό βάθος της, τό σχήμα τής έπανάστασης γενικά.
Παλιά, συνήθιζαν νά κονουν τήν άνάλυση τών προϋποθέσεων τής προλεταριακής Επανάστασης άπό τήν άποψη τ? ,· οικονομικής κατάστασης τούτης ή έκείνης τής ξεχωριοτΐ,ς χώρας.
Τώρα είναι άνεπαρκής αύτός ό τρόπος εξέτασης. Τώρα πρέπει
νά Εξετάζουμε τό ζήτημα άπ' τήν άποψη τής οικονομικής κατάστασης όλων ή τής πλειοψηφίας τών χφρών, άπ'τήν άποψη
τής κατάστασης τής παγκόσμιας οικονομίας, γ:ατί οί ξεχωριστές
χώρες καί ο£ ξεχωριστές εθνικές οικονομίες έπαψαν νά είναι αυτάρκεις μονάδες, μετατράπηκαν σέ κρίκους μι5ς ενιαίας άλυσίδας πού λέγεται παγκόσμια οικονομία, γιατί ό παλιός «πολιτισμένος» καπιταλισμός εξελίχτηκε σέ ιμπεριαλισμό καί è ιμπεριαλισμός είναι ένα παγκόσμιο ούστημα οικονομικής υποδούλωσης καί αποικιακής καταπίεοης τής τεράστιας πλειοψηφίας τοϋ
πληθυσμού τής γής άπό μιά χούφτα «προχωρημένες» χώρες.
Παλιά, συνήθιζαν νά μιλούν γιά τήν ύπαρξη ή τήν έλλειψη τών άντικειμενικών συνθηκών τής προλεταριακής έπανάστασης στίς ξεχωριστές χώρες, ή άκριβέστερα σέ τούτην ή σέ
κείνη τήν άναπτυγμένη χώρα. Ή άποψη αύτή είναι πιά άνεπαρκής. Τώρα πρέπει νά μιλούμε γιά τήν ύπαρξη τών άντικειμενικών συνθηκών τής Επανάστασης μέσα σέ όλο τό σύστημα
τής παγκόσμιας ιμπεριαλιστικής οικονομίας, σάν ένα ένιαίο σύνολο, δπότε ή ύπαρξη σ' αύτό τό σύστημα δρισμένων χωρών,
πού βιομηχανικά δέν είναι άρκετά άναπτυγμένες, δέ μπορεί ν'
αποτελεί άΕεπέραστο Εμπόδιο γιά τήν Επανάσταση, ά ν τό σύστημα σά σύνολο, ή, πιό σωστά, μιά καί τό σύστημα σά σύνολο είναι πιά ώριμο γιά τήν έπανάσταοη.
Παλιά, συνήθιζαν νά μιλούν γιά τήν προλεταριακή Επανάσταση σέ τούτη ή σ* Εκείνη τήν άναπτυγμένη χώρα, σάν ένα
ξεχωριστό αύτάρκες μέγεθος, ποό άντιπαραθέτονταν στό ξεχωριστό Εθνικό μέτωπο τού κεφαλα'ου, σάν άντίποδάς του. Τώρα
είναι πιά άνεπαρκής ή άποψη αύτή. Τάρα πρέπει νά μιλούμε
γιά παγκόσμια προλεταριακή Επανάσταση, γιατί τά ξε>ωριστά
εθνικά μέτωπα τού κεφαλαίου μετατράπηκαν σέ κρίκους μιιίς Ενιαίας άλυσίδας πού λέγεται παγκόσμιο μέτωπο τού ιμπεριαλισμού, καί σ' αύτό πρέπει νά άντιπαραταχθεί τό ενιαίο μέτωπο
τού Επαναστατικού κινήματος ολων τών χωρών.

35 I.

Σ τ ά λ ι ν

Παλιά, έξέταζαν τήν προλεταριακή έπανάαταση άποκλειστικά σάν άποτέλεσμα τής έσωτερικής άνάπτυξης μιάς δοσμένης
χώρας. Τώρα είναι πιά άνεπαρκής αύτή ή άποψη. Τώρα πρέπει
νά έξετάζουμε τήν προλεταριακή έπανάσταση, πρίν άπ' δλα, σάν
άποτέλεσμα τής άνάπτυξης τών άντιθέσεων μέσα στό παγκόσμιο
σύστημα τοϋ ιμπεριαλισμού, σάν άποτέλεσμα τοϋ σπασίματος τής
άλυσίδας τοϋ παγκόσμιου ιμπεριαλιστικού μετώπου σέ τούτη ή
σ' έκείνη τή χώρα.
Πού θ' άρχίσει ή έπανάσταση; Πού μπορεί νά σπάσει πιό
μπροστά τό μέτωπο τοϋ κεφαλαίου, σέ ποιά χώρα;
'Εκεί δπου ή βιομηχανία είναι περισσότερο άναπτυγμένη,
δπου τό προλεταριάτο άποτελεί τήν πλειοψηφία, δπου υπάρχει
περισσότερος πολιτισμός, δπου υπάρχει περισσότερη δημοκρατία—συνήθιζαν ν' άπαντούν παλιά.
"Οχι, άπαντά ή λενινιστική θεωρία τής έπανάστασης. "Ο χ ι
όποχρεωτκά
έχει δπου ή βιομηχανία
είναι
π ε ρ ι σ σ ό τ ε ρ ο ά ν α π τ υ γ μ έ ν η κλπ. Τό μέτωπο τοϋ κεφαλαίου θά σπάσει έκεί δπου ή άλυσίδα τοϋ ίμπεριαλισμοϋ είναι
πιό άδύνατη, γιατί ή προλεταριακή έπανάσταση είναι τό άποτέλεσμα τοϋ σπασίματος τής άλυσίδας τοϋ παγκόσμιου ιμπεριαλιστικού μετώπου στό πιό άδύνατο σημείο του, οπότε μπορεί νά
άποδειχτεί δτι ή χώρα πού άρχισε τήν έπανάσταση, ή χώρα πού
έσπασε τό μέτωπο τού κεφαλαίου, ε.ίναι καπιταλιστικά λιγότερο
άναπτυγμένη άπό άλλες περισςότερο άναπτυγμένες χώρες, πού
ώστόσο έμειναν στά πλαίσια τοϋ καπιταλισμού.
1ο 1917 ή άλυσίδα τοϋ παγκόσμιου ιμπεριαλιστικού μετώπου άποδείχτηκε στή Ρωσία πιό άδύνατη άπό τίς άλλες χώρες.
Και έσπασε έχει, δίνοντας διέξοδο στήν προλεταριακή έπανάσταση. Γιατί; Γιατί στή Ρωσία ξετυλιγόταν ή μεγαλύτερη λαΓκή
έπανάσταση πού έπικεφαλής της βάδιζε τό έπαναδτατικό προλεταριάτο, πού είχε ενα τόσο σοβαρό σύμμαχο δπως ήταν τά εκατομμύρια τής άγροτιάς, πού τά καταπίεζαν καί τά έκμεταλλεύονταν οί τσιφλικάδες. Γιατί ή έπανάσταση είχε άπέναν:ι της
έναν τόσο αποτρόπαιο έκπρόσωπο τού ιμπεριαλισμού, σάν τόν
τσαρισμό, πού δέν είχε καμιά ηθική υπόσταση και πού συγκέντρωνε τό γ'ενικό μίσος τού πληθυσμού. Στή Ρωσία ή άλυσίδα
άποδείχτηκε πιά άδύνατη πάρ' δλο πού ή Ρωσία ήταν άπό καπιταλιστική άποψη λιγότερο άναπτυγμϊνί,, π . χ . , άπό τή Γαλλία
ή τή Γερμανία, τήν 'Αγγλία ή τήν 'Αμερική.
Πού θά σπάσει ή άλυσίδα στό κοντινό μέλλον; Πάλι έκεί

r i d τ ί ς βαικις τοΟ λΐνινιομοΟ

25

3που είναι πιό άδύνατη. Δέν άποκλείεται ή άλυσίδα νά σπάσει,
dç πούμε, λ.χ., στίς 'Ινδίες. Γιατί; Γιατί έκεϊ υπάρχει ένα νβαρό
μαχητικό Επαναστατικό προλεταριάτο, πού έχει έναν τέτιο σύμμαχο, σάν τό έθνικό άπελευθερωτικό κίνημα, σύμμαχο πού είναι
άναμφισβήτητα μεγάλος καί σοβαρός. Γιατί ή έπανάσταση έκεί
-έχει ένα τέτιο πασ'γνωστο άντιπαλο οπως δ ξένος ιμπεριαλισμός, πού δέν έχει κανένα ήθικό κύρος καί πού συγκεντρώνει τό
γενικό μίσος τών καταπιεζομένων καί εκμεταλλευομένων μαζών
•τών Ινδιών.
Επίσης είναι ολότελα δυνατό ή άλυσίδα νά σπάσει στή
Γβρμανία. Γιατί; Γιατί οί παράγοντες πού δρούν, π.χ., στίς 'Ινδίες,
άρχίζουν νά δρουν καί στή Γερμανία. Καί φυσικά είναι ευνόητο·
•πώς ή τεράστια διαφορά στό επίπεδο άνάπτυξης πού υπάρχει
άνάμεσα στίς 'Ινδίες καί τή Γερμανία, δέ μπορεί παρά νά βάλβι τή σφραγίδα της στήν πορεία καί στήν έκβαση τής Επανάστασης στή Γερμανία.
Νά γιατί ό Λένιν λέει δτι:
«Οί {υτιχο-·ΰρα>°παΙχές καπιταλιστικές χΑρις 6α δλοχληρώσουν τήν
άναπτυξή τους πρός τό σοσιαλισμό . . . Ό χ ι μέ τήν 1σόμ·τρ>) „ωρίμανση"
τοΰ σοσιαλισμού στίς χ β ρ · ς αυτές, μα μ3 την έ χ μ · τ α λ λ · υ σ η δρισμένων
κρατών άπό τα άλλα, μέ τήν έκμ·ταλλ·υση τοϋ πρώτου άπό τα ήττημε <u
στόν Ιμπβριαλιστικο πόλβμο κράτη, έκμίταλλβυση που ουνίυαζβτα; μέ ·./,ν
έκμβτολλϊυοη δλης τής 'Ανατολής. Ά π ό τό 4λλθ μέρος, Ισα-Ισα έξαιτίας
αότοΒ τοϋ πρώτου Ιμπβρ-.αλιστικοΒ πολέμου, ή 'Ανατολή πέρασ» όριστικα
οτό έπαναστατικό κίνημα καί τραβήχτηκ· όριστικα στό γβνικό στρόβιλο τοΰ
παγκόσμιου έπαναστατικοΟ κινήματος» (Βλ. Λ β ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXVII
ο βλ. 415-416).

Μέ λίγα λόγια: Ί Ι αλυσίδα τού ιμπεριαλιστικού μετώπου,
πρέπει κατά κανόνα νά σπάσει έκεί δπου οί κρίκοι τής άλυσίδας είναι πιό άδύνατοι καί, πάντως, δχι '»ποχρεωτικά έκεϊ
όπου ό καπιταλισμός είναι περισσότερο άναπτυγμένος, δπου οί
προλετάριοι αποτελούν τόζα ή τόσα στά έκατό τού πληθυσμού,
οί άγρότες τόσα, κ.ο κ.
Νά γ·ατί οί στατιστικοί υπολογισμοί γιά τό ποσοστό τού
προλεταριάτου στή σύνθεση τοϋ πληθυσμού σέ μιά ξεχωριστή
χώρα, χάνουν τήν αποκλειστική εκείνη σημασία γιά τή λύση
τοϋ ζητήματος τής προλεταριακής έπανάστασης, πού τούς έδιναν
μέ τόσ*; ευχαρίστηση οί σχολαστικοί τής ΙΙης Διεθνούς, πού δέν
κατάλαβαν τ: είναι ιμπεριαλισμός καί πού φοβούνται τήν έπανάσταση σάν τήν πανούκλα.
ΙΙαρακάτω. Οί ήρωες τής ΙΙης Διεθνούς ισχυρίζονται (καί

26

I.

Σ τ ά λ ι ν

έξακολουθούν νά ισχυρίζονται) δτι ανάμεσα στήν άστικοδημοχρατιχή έπανάσταση άπό τό Ινα μέρος χα( τήν προλεταριακή
έπανάσταση άπό τό άλλο, υπάρχει μιά άβυσσος, ή, έν πάση περιπτώσει, ε'να σινικό τείχος, πού χωρίζει τή μιά άπό τήν άλλη
μέ ένα μικρότερο ή μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Στό διάστημα αύτό ή άστική τάξη πού ήρθ-e στήν έξουσία, άναπτύσσει τό/
καπιταλισμό, ενώ τό προλεταριάτο συγκεντρώ\ει τίς δυνάμεις
του καί προετοιμάζεται γιά τόν «άποφασιστικό» αγώνα ενάντια
στόν καπιταλισμό. Τό χρονικό αύτό διάστημα υπολογίζεται συνήθως σέ πολλές δεκάδες χρόνια άν οχι σέ περισσότερα. Δέν
είναι κάν άνάγκη νά άποδείξουμε πώς αύτή ή «θεωρία» τού
σινικού τείχους μέσα στίς συνθήκες τοϋ ιμπεριαλισμού δέν έχει
κανένα επιστημονικό νόημα, πώς είναι καί δέ μπορεί παρά νά
είναι, ή συγκάλυψη καί ό Εξωραϊσμός τών άντεπαναστατικών
πόθων τής άστικής τάξης. Δέν είναι κάν άνάγκη ν' άποδείξουμε
δτι μέσα στ'ς συνθήκες τού ιμπεριαλισμού πού έγκομονεί συγκρούσεις καί πολέμους, μέσα στίς συνθήκες τής «παραμονής τής
σοσιαλιστικής έπανάστασης», δταν ό καπιταλισμός πού «άνθίζει»
μετατρέπεται σέ καπιταλισμό «πού πεθαίνει» ( Λ έ ν ι ν ) καί τό
έπαναστατικό κίνημα άναπτύσσεται σέ δλες τίς χώρες τοό κόσμου, δταν ο ιμπεριαλισμός ένώνεται μέ δλες χωρίς έξαίρεση τίς
Αντιδραστικές δυνάμεις, άκόμα καί μέ τόν τσαρισμό καί τή δουλοπαροικία, κάνοντας ίτσι άπαραίτητο τό συνασπισμό δλων τών
έπαναστατικών δυνάμεων, άπό τό προλεταριακό κίνημα τής Δύσης ώς τό έθνικοαπελευθερωτικό κίνημα τής 'Ανατολής, δταν
δέ μπορεί νά έξαλειφθοόν τά υπολείμματα τοϋ φεουδαρχικού
συστήματος χωρίς τήν Επαναστατική πάλη ένάντια στόν ιμπεριαλισμό, δέν είναι κάν άνάγκη ν' άποδείξουμε, δτι μέσα σέ
τέτιες συνθήκες, ή άστικοδημοκρατική έπανάσταση πρέπει, σέ
μιά περισσότερο ή λιγότερο άναπτογμένη χώρα, νά πλησιάσει
τήν προλεταριακή έπανάσταση, δτι ή πρώτη πρέπει νά
μετεξελιχτεί στή δεύτερη. Ή ίστορία τής Ιπανάστοίσης στή Ρωσία άπόδειξε όλοφάνερα τήν όρθέτητα καί τό άναμφισβήτητο αύτής τής θέσης. Δέν είχε άδικο ό Λένιν δταν, άκόμα άπό τό
1905, στίς παραμονές τής πρώτης ρούρικης έπανάστασης, στό
βιβλίο του «Οι δυό ταχτικές», παρίστανε τήν άστικοδημοκρατική επανάσταση καί τή σοσιαλιστική άνατροπή, σάν δυό κρίκους
τής ίδιας άλυσίδας, σάν ένιαία καί όλοκληρωμένη εικόνα τής
όρμής τής ρούσικης έπανάστασης:

Γιά τ ί ς βάβίΐς τοΟ λίνινισμοΟ

27

«Τά π ρ ο λ » τ α ρ ι α τ ο π ρ β π « ι ν α φ i ρ t ι Ι ο α μ « τ ό χ a λ ο ς
τ ή β η μ ο κ ρ α τ ι κ η α ν α τ ρ ο π ή , π α ί ρ ν ο ν τ α ς μ α ζ ί τ ο υ τ r,
μ ά ζ α τ ή ς ά γ ρ ο τ ι δ ς, γ ι α ν α τ ο α χ ί ο 11 μ έ τ ή β ί α τ ή ν α ν τ ί σ τ α σ η τ ή ς α π ο λ υ τ α ρ χ ί α ς κ α ί να π α ρ α λ ύ ο · · .
τήνάοτα6»·. α τ ή ς ά ο τ ι κ ή ς τ ά ξ η ς . Τ ό π ρ ο λ ί τ α ρ ι α τ ο π ρ ι π ι ι v i
π ρ α γ μ α τ ο π ο ι η σ ί ΐ - ή σοσιαλιστική ανατροπή παίρνοντ α ς μ α ζ ί τ ο ύ τ η μ ά ζ α τ ώ ν μ ι σ ο π ρ ο λ ί τ α ρ ι α κ ώ ν σ τ ο ιχ t ί ω ν τ ο 0 π λ η $ υ ο μ ο 0, γ ι α ν α ο υ ν τ ρ ί ψ · ΐ | ΐ έ τ ή β ί α τ η ν
ά ν τ ί ο τ α ο η τ ή ς ά ο τ ι κ ή ς τ α ς η ς κ α ί ν α π α ρ α λ ό ο ί ΐ τ r, ν
ά ο τ α ί ί ι α τ ή ς ά γ ρ ο τ ι δ ς κ α ί τ (λ ν μ ι κ ρ ο α σ τ ώ ν . Αΰτα ιίναι
τα καθήκοντα τοϋ προλίταριατου, καθήκοντα που τόοο οτίνα τα παρουσιάζουν οί ν»οιοκριστές σ* δλ»ς τίς
κρίσβις τους καί ο' ίλ»ς τίς άποφασ»ις τους για την έκταση τ ή ; επανασταοηςκ (Βλ. Λ t ν ι ν, Ά π α ν τ α ,
τόμ. VilI ο. 96).

Δέ μιλώ πιά γιά τά άλλα, τά κατοπινά έργα τοϋ Λένιν,
οπού ή ϊδέα τής μετεξέλιξης τής άστικ^ς έπανάσταοη; σέ
προλεταριακή φαίνεται πιο άνάγλυφα, άπ' οτι φαίνεται στό βιβλίο
«ΟΕ ουό ταχτικές», σάν ένα άπό τά άγχωνάρια τής λενινιστική;
θεωρίας τής Επανάστασης.
"Οπως φαίνεται, μερικοί σύντροφοι νομίζουν δτι ό Λένιν
έφτασε σ' αύτή τήν Ιδέα μόνο τό 1916, δτι ώς τότε ειχε τάχα.
τή γνώμη πώς ή επανάσταση στή Ρωσία θά περιοριστεί στά
άστικά πλαίσια, δτι, συνεπώς, ή εξουσία άπό τά χέρια τού όργάνου τής διχτατορίας τού προλεταριάτου καί τής άγροτιάς θά
περάσει στά χέρια τής άστικής τάξης καί £χι τοϋ προλεταριάτου. Λένε δτι ό ισχυρισμός αύτος διείσδυσε άκόμα καί στόν
κομμουνιστικό μας τύπο. Είμαι υποχρεωμένος νά πώ δτι ό ισχυρισμό; αύτός είναι ολότελα λαθεμένος καί δέν άνταποκρίνεται
καθόλου στήν πραγματικότητα.
θά μπορούσα ν' άναφερθώ στό γνωστό λόγο τού Λένιν στό
]]Ιο συνέδριο τού κόμματος (1905), δπου χαρακτήρισε τή διχτατορία τού προλεταριάτου καί τής άγροτιάς, δηλαδή τή νίκη τής
δημοκρατικής έπανάστασης, οχι οάν «οργάνωση τάξης», μά σάν
«δργάνωση πολέμου». ()Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. VII σελ. 264).
Θά απορούσα άκόμα ν' άναφερθώ στά' γνωστά άρθρα τού
Λένιν: «Γιά τήν προσωρινή κυβέρνηση» (1905), δπου, εκθέτοντας τις προοπτικές άνάπτυξης τής ρούσικης έπανάστασης. βάζει
μπροστά στό κόμμα τό καθήκον «νά πετύχει ώστε ή ρούσικη
Επανάσταση νά μή γίνει ένα κίνημα μερικών μηνών, μά κίνημα
πολλών χρόνων καί νά μήν οδηγήσει μόνο σέ μικρές παραχωρήσεις άπό μέρος αύτών πού κρατούν τήν Εξουσία, μά οτήν

28

I.

Σ τ ά λ ι ν

πλήρη άνατροπή αυτής τής έξουσίας». Στά άρθρα αύτά, άναπτύσσοντας παραπέρα αάτή τήν προοπτική καί συνδέοντας τη μέ
τήν έπανάσταση στήν Εύρώπη, συνβχίζβι:
« Ά ν π ε τ ύ χ ε ι αυτό, τ ό τ · . . . τότε ή έ π α ν α σ τ α τ ι κ η r u p x a ' t a θ' άναψει στήν
Εύρώπη. Ό ά π α υ ί η ο μ ί ν ο ς άπό τό καθεστώς τ ή ς άστική ς ά ν τ ί ί ρ α σ η ς ε ύ ρ β παίος έ ρ γ α τ η ς θα ςεοηκωθεί μέ τη σειρά του καί θα μ&ς ί ε ί ξ ε ι , , π β ς γ ί ν ε τ α ι αυτό". Τ ό τ ε ή έ π α ν α ο τ α τ ι κ η ά ν ο ί ο ς στήν Εύρώπη θα έπιβράσει μέ
τή σειρά της π ά ν ω στή Ρωσία καί 8·α κ α ν · , τήν έ π ο χ ή τών μερικφν : π χ ν α σ τ α τ ι κ β ν χρόνων, έ π ο χ ή μ ε ρ ι κ β ν έ π α ν α σ τ α τ ι κ β ν β ε κ α ε τ ι β ν . . . » . ( Β λ .
.Στόν îSto τόμ. σελ. 191).

Ηά μπορούσα άκόμα νά άναφβρθώ στό γνωστό άρθρο του
Λένιν, που δημοσιεύτηκε τό Νοέμβρη του 1915, όπου γράφει:
«Τό προλεταριατ<0 παλαιβε καί θα π α λ α ί β ε ι μέ αύταπαρνηοη γ ι α τήν
κ α τ α χ τ η ο η τής έξουσίας', γ ι α τή Δημοκρατία, γ ι α τήν κ α τ α σ χ ε σ η τ ή ς γ ή ς . . .
γ ι α τή συμμέτοχη τ ό ν ,,ιιη π ρ ο λ ε τ α ρ ι α κ ώ ν λ α ΐ κ ό ν μ α ζ ώ ν " οτήν ά π ε λ ε ο θ'έρωοη τής ά ο τ ι κ ή ς Ρωσίας άπό τ - σ τ ρ α τ ι ω τ ι κ ο - φ ε ο υ ί α ρ χ ι κ ό
„ Ι μ π ε ρ ι α λ ι σ μ ό " (τοαριομό). Καί τό π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο θ-α έ π ω φ ε λ η θ ε ί ά μ έ ο ω ς * ά π ' αύτήν τήν απελευθέρωση τής ά ο τ ι κ ή ς Ρωσίας ά π ό τόν τοαριομό
κ α ί ά π ' τήν κ υ ρ ι α ρ χ ί α τΑν τ σ ι φ λ ι κ ά ί ω ν « α ν ω στή γ ή , β χ ι γ ι α νά βοηθήσει τοιις εύπορους α γ ρ ό τ ε ς οτήν π α λ η τους έ ν α ν τ ι α στούς έ ρ γ α τ ε ς γ ή ς ,
μ α γ ι ά ν α π ρ α γ μ α τ ο π ο ι ή ο ε ι τ ή οοοιαλιοτική έ π α ν α ο τ α ο η οέ συμμαχία μέ τους
-προλετάριους τ ή ς Ε ύ ρ ώ π η ς » . (Βλ. Λ έ ν ι ν , " Α π α ν τ α , τόμ. X V l I I , σελ. 3 1 8 ) .

θ ά μπορούσα τέλος ν* άναφβρθώ στό γνωστό μέρος τής μπροσούρας του Λένιν « Ή προλεταριακή έπανάσταση καί ό Αποστάτης Καούτσκι», όπου άναφέρεται στό πάρα πάνω άπόσπασμα
άπό τό βιβλίο «Of δυό ταχτικές», γιά τήν Ιχταση τής ρούσικης
έπανάστασης καί φτάνει στό παρακάτω συμπέρασμα:
« Ό λ α ί γ ι ν α ν άκριββς 6πως τ α λ έ γ α μ ε . Ή " ο ρ ε ί α τής έπανάστασης
έπιβεβαίωοε την όρθοτητα τού συλλογισμού μας. Π ρ β τ α , μ α ζ ί - μ έ , , δ λ η "
τήν ά γ ρ ο τ ι α έναντια στη μοναρχία, έ ν ά ν τ ι α οτούς τ σ ι φ λ ι κ α β ε ς , ένάντια
στό μεοαίωνα (καί κ α τ ά τούτο ή έπανάσταση π α ρ α μ έ ν ε ι ά ο τ ι κ η , ά σ τ ι κ ο ί η μ ο κ ρ α τ ι κ ή ) . "1" ο τ ε ρ α, μαζί μέ τη φ τ ω χ ή ά γ ρ ο τ ι α , μαζί μέ τούς μισοπρολετάριους, μαζί μέ βλους τούς έ κ μ β τ α λ λ ε υ ο μ έ ν ο υ ς , έ ν α ν τ ι α ο τ ό ν κ α π ι τ α λ ι σ μ ό καί έναντια οτούς πλούσιους τοϋ χωριού, τούς κουλακους,
τούς κερδοσκόπους. Καί κ α τ ά τούτο ή έπανάσταση γ ί ν ε τ α ι σ ο σ ι α λ ι σ τ ι κ ή .
Κα&ε προσπάθεια να ύψωθεί ί ν α τ ε χ ν η τ ό σινικό τ ε ί χ ο ς άναμεσα σ' α ϋ τές τίς ί υ ό έπανασταοεις, να ς ε χ ω ρ ί ο ε ι η μια άπό τήν ά λ λ η μέ ό τ ι ΐ ή π ο τ ε άλλο έ κ τ ό ς άπό τό βαθμό τή€ προετοιμασίας τοΟ προλεταριάτου καί
τό βαθιιό τής συνένωσης του μέ τη φ τ ω χ ο λ ο γ ι α τοϋ χωριοΟ, ά π ο τ ε λ ε ί τήν
πιό μ ε γ ά λ η Ϊιαστρέβλωοη τοϋ μαρςισμού, τόν έ κ χ υ ί α ί σ μ ό του, την ά ν τ ι κ α τ α οταοη του μέ τό φιλελευθερισμό».(Βλ. Λ ί ν ι ν, " Α π α ν τ α , τόμ. ΧΧΙΙΙ,οελ. 391).
• Ή υπογράμμιση

δική μου. I. Σ Τ ά V I ν .

f i d τ(ς

fldoeii

τ ο ύ ΧίνινισμοΟ

29

Νομίζω πώς αύτά είναι άρχετά.
Καλά, θά μ ί ς πούν. Ό μ ω ς τότε γιατί ό Λένιν καταπολεμούσε τήν ιδέα τής «διαρκούς (άδιάκοπης) έπανάστασης»;
Τήν καταπολεμούσε, γιατί δ Λένιν πρότεινε νά «Εξαντλήσουμε» τίς Επαναστατικές ικανότητες τής άγροτιίς καί νά χρησιμοποιήσουμβ πέρα γιά πέρα όλη τήν Επαναστατική της δραστηριότητα γιά τήν ολοκληρωτική έξάλειψη του τσαρισμού, γιά
τό πέρασμα στήν προλεταριακή έπανάσταση, Ενώ οί οπαδοί τής
.«διαρκούς Επανάστασης» δέν καταλάβαιναν τό σοβαρό ρόλο της
άγροτιίς στή ρωσική έπανάσταση, υποτιμούσαν τή δύναμη τής
Επαναστατικής δραστηριότητας τής άγροτιίς, υποτιμούσαν τή δύναμη χαί τήν ικανότητα τοϋ ρούσικου προλεταριάτου νά οδηγήσει τήν άγροτιά, καί δυσχέραιναν Ιτσι τό Εργο τής άπβλευθέρωσης τής άγροτιίς άπό τήν Επιροή τής άστιχής τάξης, τό ëpyo
τής συσπείρωσης τής άγροτιίς γύρω άπό τό προλεταριάτο.
Γιατί ό Λένιν πρότεινε νά σ τ ε φ α ν ώ σ ο υ μ ε τό έργο τής
έπανάστασης μέ τό πέρασμα τή< Εξουσίας στό προλεταριάτο,
Ενώ οί όπαδοί τής διαρκούς έπανάστασης σκέφτονταν ν' ά ρ χ ίσ ο υ ν άπβυθεία; μέ τήν Εξουσία τού προλεταριάτου, χωρίς νά
καταλαβαίνουν πώς μ' αύτό κλείνουν τά μάτια τους μπροστά
σέ μιά τέτια «λεπτομέρεια», όπως βίνα: οί Επιβιώσεις τής δουλοπαροικίας, καί δέν παίρνουν υπόψη τους μιά τόσο σοβαρή δύναμη, 8πως είναι ή ρούσικη άγροτιά, χωρίς νά καταλαβαίνουν
ότι μιά τέτια πολιτική μπορεί μόνο νά φρενάρει τήν υπόθεση
τής κατάχτησης τής άγροτιάς μέ τό μέρος τοϋ προλεταριάτου.
Ό Λένιν πολβμοϋσε, συνεπώς, τούς όπαδούς τής «διαρκούς»
έπανάστασης δχι γιά τό ζήτημα τής διάρκειας, γιατί καί ό ίδιος
δ Λένιν ήταν μέ τήν άποψη τής διαρκούς έπανάστασης, μά γιατί
υποτιμούσαν τό ρόλο τής άγροτιάς πού είναι ή μεγαλύτερη
Εφεδρεία τοϋ προλεταριάτου, γιατί δέν κατανοούσαν τήν ίδέα
τής ήγεμονίας τού προλεταριάτου.
Ή ίδέα τής «διαρκούς» έπανάστασης δέν είναι καινούργια.
Πρώτος τή διατύπωσε ό Μάρξ στά τέλη τής δεκαετίας 18401850 στή γνωστή «Προσφώνηση» του πρός τήν «"Ενωση τών
Κομμουνιστών» (1850). Ά π ' αύτό το ντοκουμέντο πήραν χαί οί
δικοί μας «οπαδοί τής διαρκούς έπανάστασης» τήν ίδ α γιά τή
διαρκή έπανάσταση. Πρέπει νά σημειώσουμε πώς οί δικοί μας
«όπαδοί τής διαρκούς επανάστασης» όταν πήραν τήν ίδέα αύτή τοϋ Μάρξ τήν τροποποίησαν λιγάκι χαί, τροποποιώντας την,
τήν «χάλασαν», τήν Εκαναν άχατάλληλη γιά πραχτιχή χρήση.

30

I.

Σ τ ά λ ι ν

Χρειάστηκε τό έμπειρο χέρι του Λένιν γιά νά διορθώσει αύτό
τό λάθος, γιά νά πάρει την ιδέα τής διαρκούς Επανάστασης τοϋ
Μάρξ στήν "καθαρή της μορφή καί νά τήν κάνει ένα άπό τά
Αγκωνάρια τής θεωρίας του γιά τήν έπανάσταση
Άφοϋ πρώτα άπαριθμεί στήν «Προσφώνησή» του μιά σειρά
επαναστατικές-δημοκρατικες διεκδικήσεις, πού γιά τήν κατάχτησή τους καλεί τούς κομμουνιστές, ό Μάρξ λέει τά παρακάτω γιά τή συνεχή έπανάσταση:
« Έ ν δ ο Ι ίημοκρατις μ.κροαοτοί θέλουν ν' άποτιλιιώοουν τήν έπα•ναοταοη βοο τό ίυνατό πιό γρήγορα καί μέ ττ,ν πραγματοποίηση τό πολύπολύ των παραπανω ίιιχί'.χτ,οιων, ουμφέρο ΐικό μας καί καθήκον ί'.κό
μας ι ΐ ν α ι να κανουμι τήν έπαναοταση Βιαρκή, ώσπου β λ · ς οί λίγο-πολύ
(ΐιοχτητριις τάςιις ν' άπω^ηθοΟν άπό τήν έςουοία, Δοπου να καταχτηθέΐ
•ή κρατική έξουσία άπό τό προλιταριατο καί ώσπου ή συνένωση των προλιταριων, βχι μοναχα σέ μια χώρα, ι λ λ α ο' δ λ ι ς τίς κυρίαρχις χ β ρ · ί τής
γής, να Ι χ ι ι προχωρτ,οι τόσο, πού ν α χ · ι οταματησ·ι ό συναγωνισμός άναμιοα οτούς προλιταριους αυτών των χιορβ^ καί ώσπου να ουγκιντραθοΟν
οτα χέρια των προλιταρκον τουλάχιστον οί πιό άποφασιστικές παραγωγικές !υνάμ·ις».

Μ* άλλα λόγια:
α) Ό Μάρξ σέ ά ν τ ί θ ε σ η μέ τά σχέδια τών ρώσων
«οπαδών τής διαρκοΓ»; έπανάστασης» δέν πρότεινε καθόλου
ν" α ρ χ ί σ ε ι τό βργο τής έπανάστασης στή Γερμανία τοϋ 18501860 κατευθείαν μέ τήν προλεταριακή εξουσία.
β) ' 0 Μαρξ πρότεινε μόνο ν ά σ τ ε φ α ν ω θ ε ί τό έργο τής
έπανάστασης μέ τήν προλεταριακή κρατική έξουσία, άπωθώντας
άπό τό Οψος τής έξουιίας βήμα πρός βήμα τή μιά όμάδα τής
άστικής τάξης ύστερα άπ' τήν άλλη, έτσι που τό προλεταριάτο
πού κατάχτησε τήν έξουσία, νά άνάψβι ύστερα τήν έπανάσταση
σ* όλες τίς χώρες, πράγμα π ο υ ά ν τ α π ο κ ρ ί ν β τ α ι ά π ό λ υ τ α σ' όλα έκείνα πού μδς διδάσκει ό Λένιν καί πού τά
Εφάρμοσε στή ζωή στήν πορεία τής έπανάστασής μας, άκολουθώντας τή θεωρία του γιά τήν προλεταριακή Επανάσταση μέσα
στίς συνθήκες τού ιμπεριαλισμού.
Άπ* εδώ βγαίνει πώς οί δικοί μας, οί ρώσοι «όπαδοί τής
διαρκούς επανάστασης», £χι μονάχα δποτίμησαν τό ρόλο τής
άγροτιδς στή ρωσική Επανάσταση καί τή σημασία τής Ιδέας τής
ήγεμονίας τοϋ προλεταριάτου, μά καί τροποποίησαν (πρός τό
χειρότερο) τήν ιδέα τού Μάρξ γιά τή «διαρκή» έπανάσταση
κάνοντάς την άκατάλληλη γιά τήν πράξη.
Νά γιατί ό Λένιν ειρωνευόταν τή θεωρία τών δικών μας

f i d τ(ς βάσεις τοΟ λίνινισμοΰ

«οπαδών τής διαρκούς επανάστασης», άποκαλώντας την «πρωτότυπη» καί «θαυμάσια» καί τούς κατηγορούσε οτι δε θέλουν
«νά σκεφθούν γιά ποιό λόγο ή ζωή επί δέκα δλόκλ/(ρα χρόνια
περνούσε άδιάφορη μπροστά απ' αυτή τή θαυμάσια θεωρία». ("Αρθρο τοϋ Λ έ ν ι ν γραμμένο τό 1915, 10 χρόνια υστέρα άπό τήν
εμφάνιση τής θεωρίας τών «οπαδών τής διαρκούς έπανάστασης».
Βλ. Λ έ ν ι ν : Ά π α ν τ α , τόμ. X V I I σελ. 317)
Νά γιατί ό Λένιν θεωρούσε τή θεωρία αύτή μισομενσεβίκικη, λέγοντας ότι «παίρνει άπό τούς μπολσεβίκους τήν Ικκληση γιά μιά άποφασιστική επαναστατική πάλη τοϋ προλεταριάτου καί γιά τήν κατάχτηση τής πολιτικής εξουσίας άπ' αύτό,
καί άπό' τούς μενσεβίκους τήν „άρνηση" τοϋ ρόλου τής άγροτ ι ί ς » . (Βλ. τό άρθρο τού Λ έ ν ι ν : «Οί δυό γραμμές τής έπανάστασης», στόν ίδιο τόμο).
Έτσι έχει τό ζήτημα τής ίδέας τοϋ Λένιν γιά τή μετεξέλιξη τής άστικοδημοκρατικής έπανάστασης σέ προλεταριακή καί
γιά τή χρησιμοποίηση τής άστικής έπανάστασης γιά τό «άμεσο»
πέρασμα στήν προλεταριακή έπανάσταση.
Παρακάτω. Πρίν, θεωρούσαν πώς είναι άδύνατη ή νίκη τής
έπανάστασης σέ μιά χώρα, υποθέτοντας πώς γιά τή νίκη ένάντια στήν άστική τάξη χρειάζεται ή κοινή δράση τών προλετάριων όλων τών προοδευμένων χωρών, ή τουλάχιστο τής πλειοψηφίας αύτών τών χωρών. Τώρα αύτή ή άποψη δέν άνταπδκρίνεται πιά στήν πραγματικότητα. Τώρα πρέπει νά ξεκινούμε
άπό τή δυνατότητα μι£ς τέτιας νίκης, γιατί ό άνισόμετρος καί
άλματικός χαραχτήρας τής άνάπτυξης τών διαφόρων καπιταλιστικών χωρών μέσα στίς συνθήκες τού ιμπεριαλισμού, ή
άνάπτυξη τών καταστρεπτικών άντιΟέσεων μέσα στόν ιμπεριαλισμό, πού οδηγούν σέ άναπόφευχτους πολέμους, ή άνάπτυξη τοϋ
επαναστατικού κινήματος σ' όλες τις χώρες τοϋ κόσμου, όλα
αύτά κάνουν οχι μόνο δυνατή, μά καί άναγκαία τή νίκη τού
προλεταριάτου σέ ξεχωριστέ; χώρες. Ή ιστορία τής έπανάιτασης στή Ρωσία αποτελεί μιά άμεση άπόδειξη γι' αύτό. Είναι
άπαραίτητο μόνο νά θυμόμαστε οτι ή άνατροπή τής άστικής τάξης μπορεί νά γίνει μέ επιτυχία μονάχα στήν περίπτωση που
θά υπάρχουν μερικοί τελείως άπαραίτητοι όροι, πού χωρίς αύτούς, δέ μπορούμε ούτε κάν νά σκεφτόμαστε γιά τήν κατάληψη τής εξουσίας άπό τό προλεταριάτο.
Νά τί λέει ό Λένιν γι' αυτούς τούς όρους στή μπροσούρα
του « Ή παιδική άρρώστια»:

32

I

Σ τ 4 λ ι ν

« Ό βασικός νόμος τής έπαναστασης, πού έπιβεβαιώνεται άπ* δλες τ ί ς
έπανασταοεις χαί είδιχα από τίς τρείς ρούσικες έπαναστασεις τοΟ 20ο0 αίώνα, συνίσταται οτα παραχατω: για την έπαναοταοη δε «ρτανβι οί έχμεταλλευόμενες χαί καταπιεζόμενες μάζες να κατανοήσουν π ώ ; δέ/ (ίναι δυνατό να ζοΟν όπως πρώτα χαί να ζητοίν αλλαγή. Γ·.α την έπαναοταοη χρειάζεται οί έχμεταλλευτες να μη μποροβν να ζοβν χαί να κυρερνοϋν ΐ π ω ς
πρώτα. Μόνο £ταν οί «χ α τ ω» S a 6 έ λ ο υ ν τό παλιό χαί οί «πάνω»
δ έ μ π ο ρ ο ύ ν ν α σ υ ν ε χ ί σ ο υ ν ί π ω ς παλια, μόνο τότβ μπορεί να
νικήσει ή έπαναοταοη. Ή αλήθεια αύτη έκφραζεται διαφορετικα με τα λόγια: ή έ π α ν α ο τ α ο η ε ί ν α ι à Î ό ν α τ ο ν α γ ί ν ε ι , > ρ ί ς μ ι α
Γ. α ν ι Β ν ι χ Ή ( π ο ύ θ ί γ ε ι χ α ί τ ο ΰ ς έ χ μ ε τ α λ λ ε υ . Σ χ α ί τοΰς
έ χ μ ε τ α λ λ ε υ ό μ ε ν ο υ ς ) κρίση.· Δηλαδή για την έπαναοταοη χρειάζεται πρώτα να πετύχουμε ώοτβ η πλειοψηφία τω\ έργατών (ή οπωσδήποτε
ή πλειοψηφία τών συνειδητών, τών σκεπτομένων καί τβν πολιτικά δραστήριων έργατών) να κατανοήσει πέρα γιά πέρα τήν άναγκη τής ανατροπής
χαί να είναι έτοιμη να βαδίσει στό &ανατο γ ι ' αύτή. Λεύτερο, χρειαζεται.
οί κυρίαρχες ταςεις να περνοΟν μια κυβ.ρνητικη χρίση, πού τραβά οτήν
πολιτική άκόμα χαί τίς πιό καθυστερημένες μ ά ζ ε ς . . . πού έξασθενεΐ τήν
κυβέρνηση χαί χάνει δυνατή για τούς έπανβοτατες τ»; -'ρηγορη ανατροπή
της». (Βλ. Λένιν, " Α π α ν τ α , τόμ. XXV σελ. 222).

Μέ τό νά γκρεμίσεις δμως τήν εςουσία τής άστικής τάξης
καί μέ τό νά έγκαθιδρύσεις τήν εξουσία τοϋ προλεταριάτου σέ
μιά χώρα, δέ σημαίνει'άκόμα ότι Εξασφαλίζεις τήν πλέρια νίκη τοϋ σοσιαλισμού. Τό προλεταριάτο τής νικήτριας χώρας, άφο»
στερεώσει τήν Εξουσία του <αί οδηγώντας πίσω του τήν άγροτιά, μπορεί καί πρέπει νά χτίσει τή σοσιαλιστική κοινωνία. Μήπως δμως αύτό σημαίνει δτι έτσι θά πετύχει τήν πλήρη καί οριστική νίκη τοϋ σοσιαλισμού, δηλαδή, μήπως αύτό σημαίνει πώς
μπορεί μέ τίς δυνάμεις μιας μόνο χώρας νά έδραιώσει οριστικά τό σοσιαλισμό καί νά έξασφαλίσει άπόλυτα τή χώρα άπό
μιά Επέμβαση, επομένως καί άπό τήν παλινόρθωση; "Οχι, δέ
σημαίνει αύτό. Γιά νά γίνει αύτό χρειάζεται ή νίκη τής Επανάστασης τουλάχιστον σέ μερικές χώρες. Γι' αδτό ή άνάπτυξη
καί ή υποστήριξη τής έπανάστασης στίς άλλες χώρες άποτελεί
ο&σιαστικό καθήκον τής νικήτριας έπανάστασης. Γι'αύτό ή Επανάσταση στή νικήτρια χώρα δέν πρέπει νά θεωρείται σά μιά
αόςάρκης μονάδα, μά σά στήριγμα, σά μέσο, γιά τήν έπιτάχυνση τής νίκης τοϋ προλεταριάτου οτίς άλλες χώρες.
Ό Λένιν Εξέφρασε αύτή τή γνώμη μέ δυό λέξεις, λέγοντας
δτι, καθήκον τής νικήτριας έπανάστασης είναι νά πραγματοποιήσει «τό άνώτατυ δριο έκείνου, πού μπορεί νά πραγματοποιηθεί
• Ή ύποτράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

r i d τ(ς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

33

σέ μιά χώρα, y ι ά τήν άνάπτυξη, τήν υποστήριξη, τό ξύπνημα
τής έπανάστασης σ ' ο λ ε ς τ ί ς χ ώ ρ ε ς » (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα,
τόμ. XXIII σελ. 3Ô5).
Αύτά είναι, γενικά, τά χαραχτηριστικά γνωρίσματα τής λενινιστικής θεωρίας γιά τήν προλεταριακή έπανάσταση.
IV
Η ΔΙΧΤΑΤΟΡΙΑ TOT ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟΥ
'Από τό θέμα αύτό πιάνω τρία βασικά ζητήματα:
α) τή διχτατορία τού προλεταριάτου σάν δργανο τής προλεταριακής έπανάστασης,
β) τή διχτατορία τοΰ προλεταριάτου σάν κυριαρχία τοϋ
προλεταριάτου πάνω στήν άστική τάξη,
γ) τή Σοβιετική έξουσία σάν κρατική μορφή τής διχτατορίας
τοΰ προλεταριάτου.
I. Ή δ ι χ τ α τ ο ρ ί α τ ο ΰ π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ σ ά ν ό ρ γ α ν ο τ ή ς π ρ ο λ ε τ α ρ ι α κ ή ς έ π α ν ά σ τ α σ η ς. T« ζήτημα
τής διχτατορίας τού προλεταριάτου είναι πρίν ά π ' 8λα τό ζήτημα πού άφορδ
τό βασικό περιεχόμενο τής π ρ ο λ ε τ α ρ ι α κ ή
έπανάστασης. Έ προλεταριακή έπανάσταση, ή κίνησή της, ή
Ιχτασή της, οί καταχτήσεις της, παίρνουν σάρκα καί όστά μονάχα μέ τή διχτατορία τού προλεταριάτου. Ή διχτατορία τοδ
προλεταριάτου «ίναι τό δπλο τής προλεταριακής έπανάστασης,
τό δργανό της, τό πιό βασικό σημ«Ιο στήριξης της, πού δημιουργήθηκε, πρώτα, γιά νά καταπνίξει τήν άντίσταση τών Εκμεταλλευτών πού άνατράπηκαν καί νά σταθεροποιήσει τίς κ α τ α χ τ ή σεις της, δεύτερο, γιά νά οδηγήσει ίσαμε τό τέλος τήν προλεταριακή έπανάσταση, γιά νά οδηγήσει τήν έπανάσταση ώς τήν
πλήρη νίκη τού σοσιαλισμού. Ή έπανάσταση μπορεί νά νικήσει
τήν άστική τάξη, ν' άνατρέψει τήν έξουσία της καί χωρίς τή
διχτατορία τοϋ προλεταριάτου. Ή έπανάσταση όμως δέν είναι
πιά σέ θέση νά πνίξει τήν άντίσταση τής άστικής τάξης, νά διατηρήσει τή νίκη καί νά τραβήξει παραπέρα γιά τήν οριστική νίκη τοϋ σοσιαλισμού, άν δέ δημιουργήσει σέ μιά δρισμένη βαθμίδα τής άνάπτυξής της, Ινα είδικό δργανο μέ τή μορφή τής διχτατορίας τού προλίταριάτου, σάν βασικό της στήριγμα.
«Τό βασικό ζήτημα τής έπανάστασης είναι τό ζήτημα τής
εξουσίας» ( Λ έ ν ι ν ) . Μήπως αύτό σημαίνει οτι πρέπει νά περιορι3 I Στάλιν

Ζητήματα λίνινισμοΟ

M

I.

Σ τ ci A ι ν

στεί ατό πάραιαο τής Εξουσίας, οτήν κατάληψη της; Ό χ ι , δέ
σημαίνβι αύτό. Ή κατάληψη τής Εξουσίας είναι μονάχα ή άρχή. Ή
άστική τάξη πού άνατράπηκε αέ μιά χώρα μένει, γιά πολύν καιρό καί γιά πολλές αιτίες, πιό ισχυρή άπό τό προλεταριάτο πού
τήν άνάτρβψε. Γι' αύτό ολο τό ζήτημα βρίσκεται στό νά κρατήσουμε τήν έξουσία, νά τή στερεώσουμε, vi τήν κάνουμε άκατανίκητη. Τί χρειάζεται γιά νά έπιτευχθεί αύτος ό σκοπός; Γι*
αύτό είναι άπαραίτητο νά Εκπληρώσουμε τρία τουλάχιστον
βασικά καθήκοντα, πού μπαίνουν μπροιτά στή 'διχτατορία τοϋ
προλεταριάτου άπό τήν «έπομένη» κιόλας τής νίκης:
α) Νά τσακίσουμε τήν άντίαταση τών τσιφλικάδων καί τών
καπιταλιστών, πού άνατράπηκαν καί άπαλλοτριώθηκαν άπό τήν
έπανάσταση, νά έκμηδβνίσουμε κάθε προσπάθειά τους γιά τήν
παλινόρθωση τής Εξουσίας τοϋ κεφαλαίου.
β) Νά όργανώσοομε τήν άνοικοδόμηση στό πνβϋμα τής συσπείρωσης όλων τών εργαζομένων γύρω άπό τό προλεταριάτο καί
νά προσανατολίσουμε αύτή τή δουλιά πρός τήν κατεύθυνση πού
προετοιμάζει τήν Εξάλειψη, τήν κατάργηση τών τάξεων.
γ) Νά έξοπλίσουμε τήν Έπανάσακση, νά όργανώσουμε τό
οιρατό τής έπανάστασης γιά τήν πάλη Ενάντια στούς Εξωτερι>-ούς Εχθρούς, γιά τήν πάλη Ενάντια στόν ιμπεριαλισμό.
Ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου είναι άπαραίτητη γιά νά
Εκπληρωθούν καί νά πραγματοποιηθούν αύτά τά καθήκοντα.
«Τό πέρασμα άπό τόν καπιταλισμό ατόν κομμουνισμό—λέ>ι δ Λένιν—
ά π ο τ ι λ ι ΐ μιαν δλόκληρη Ιστορική έποχή. 'Εφόσον ί έ ν ϊ χ » ι τ>ρματισ&>1 ·;ό πέρασμα αυτό, οί έ κ μ ι τ α λ λ ι υ τ έ ς διατηρούν ά ν α π ό φ · υ χ τ α τήν έ λ π ί ΐ α γ ι α τήν π α λινόρθωση, κι αυτή ή è λ π ί ο α μ ι τ α τ ρ έ π ι τ α ι αέ ά π ό π · ι ρ · ς γ ι α π α λ ι νόρθωση. *Γσχ»ρα βμαις άπό τήν πρώτη οοΡαρή ήττα, οί
γκριμισμένο-.
έ κ μ ι τ α λ λ ι υ τ έ ς , πού δέν π ι ρ ί μ ι ν α ν τό γκρέμισμα τους, ί έ ν πίστιυαν σ'αότό,
πού δέν έ π έ τ ρ ι π α ν στόν ko(υτό τους ο ϋ τ · τή σκέψη γι* αύτό, ρίχνονται στή
μ ά χ η μέ δεκαπλασιασμένη δραστηριότητα, μέ λυσσασμένο πα()ος, μέ Ι κ α τονταπλασιο μίσος, γ ι ά να ξαναφέρουν γ ι α τΙς ο ί κ ο γ έ ν ι ι έ ς τους τόν ,,παράδιισο", πού τούς τόν άφαίρισαν, γ ι α τίς οίκογέν«ι*ς τους πού ζοΟσαν
τόσο (ϋχάριοτα καί πού τώρα 6 „χυδαίος δ χ λ ο ς " τίς καταδ'.καζ»; οτήν κ α ταστροφή καί τήν έξαβλίοιση (ή στή „ χ υ δ α ί α δουλιά"
) Καί πιο® 4π*
τούς ί κ μ ι τ α λ λ ι υ τ έ ς - κ α π ι τ α λ ι σ τ έ ς σέρνιται ή πλατιά μάζα τών μικροαστών, πού, βπαις μβς τό διίχνουν !>κάδ>; χρόνια ιστορικής π ι ί ρ α ς βλαιν
τών χωρών, δισταζιι καί τ α λ α ν τ ι ύ ι τ α ι , σήμιρα άκολουβ·1 τό προλιταριατο,
αύριο τρομάζβι μπρός ατίς Ϊοσκολί»; τής άνατροπής, πανικο|ϊάλλ«τα·. άπό
τήν πρώτη ήττα ή μισοήττα τών έργατών, ν»ι>ριαζ»·., ρ ί χ ν ι τ α ι έ ΐ ώ καί κ«1,
γχρ'.νιάζ·ι, π»ρνά άπό τό Ινα σ τ ρ α τ ό π · ! ο στό άλλο». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα
τομ. XXIII σβλ. 555)

f i d τ ί ς βάσεις τ ο υ λενινισμοΟ

35

Ή άστική τάξη ομως έχει τούς λόγους της νά χάνει άπόπβιρες παλινόρθωσης, γιατί Οστβρα άπό τήν άνατροπή της παραμένει γιά πολύ καιρό άκόμα ισχυρότερη άπό τό προλεταριάτο
πού τήν άνέτρεψε.
<ι"Αν οί έ χ μ · τ α λ λ · υ τ έ ς συντριβούν μόνο a i μια χ ώ ρ α — λ ί β ι ό Λένιν—
χ ι αύτή βίναι βέβαια ή τυπική πβρίπτωοη γιατί ή ταυτόχρονη έ π α ν α οταοη a i μιά a t i p a χ Α ρ · ς άποτβλβΐ α π α ν ι α έξαίρβοη, τότβ οί έ χ μ · τ α λ λ · υ τές έξαχολουθούν να παραμένουν, παρ* δλα αύτα, πιό δυνατοί άπό τούς
«χμ(ταλλ(υόμ(νους<>. (Βλ. ατόν ΐ ΐ ι ο τομ. α · λ . 354).

Πού

βρίσκεται ή δύναμη τής γκρεμισμένης άστικής τάξης;

ΠρΑτα, «ατή ΐ ύ ν α μ η τοϋ δκθνούς κβφαλαίου, οτή δύναμη χαί τή αταθβρότητα τΑν δκθνΑν ΐ β ο μ ό ν τής άατιχής τάξης». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τομ.
X X V οβλ. 173).
Δ·ύτβρο, οτό δτι «οί έχμβταλλβυτίς γ ι α πολύν χαιρό ύατ&ρα άπό τήν
άνατροπή διατηρούν άναπόφβυχτα μιά a t i p a άπό τβραατια π ρ α γ μ α τ ι χ α π λ · ο ν · χ τ η μ α τ α : τούς μένουν τα χρήματα (Βέ μπορ·1 να καταργηθούν άμέαβς
τ α χρήματα), τούς μ έ ν · ι κάποια χ ι ν η τ ή πβριουοία πού (Ιναι αυχνα σημαντική, τούς μένουν οί δβομοί, ή πβίρα τής όργάναιοης χαί διαχυβέρνησης,
ή γνώαη δ λ » ν τΑν , , μ υ ο τ ι χ β ν " (αυνήθ·ι·ς, τρόποι, μέοα, δυνατότητβς) τής
Βιοίχηαης, τούς μένβι μια μ · γ α λ ύ τ · ρ η μόρφωση, οί αχέοβις μέ τό άνώτβρο
τ β χ ν ι χ ό προσωπικό (πού ζβΐ χαί ακίπτβται άατιχα), τούς μέ / · ι ή άαύγχριτ α μβγαλύτβρη πβίρα ατα στρατιωτικά ζητήματα (αυτό βίναι πολύ σπουβαίο) χ λ π , χ λ π » . (Βλ. Α έ ν ι ν, Ά π α ν τ α , τομ. XXIII 3ίλ. 354).
Τρίτο, «ο τ ή δ ύ ν α μ η
τής a υ ν ή θ( ι ας,
ατή
δύναμη
τής μικρής π α ρ α γ ω γ ή ς .
Γιατί, βυοτυχΔς, πολύ, παρα πολύ
μιχρή π α ρ α γ ω γ ή ύπαρχβι άχόμα οτόν χόομο, χαί ή μιχρή π α ρ α γ ω γ ή γ s ν ν &
τόν χαπιταλιαμό χαί τήν άοτιχή τάξη συνιχΑς, χ α θ · μέρα, χ ά θ · ώρα, αυθόρμητα χαί αέ μ α ζ ι χ ή κλίμακα» . . . «γιατί να έ £ α λ · ( ψ · ι ς τΙς ταξβις δέ
σημα(ν·ι μόνο να δ'.ώξβις τούς τ α ι φ λ ι κ α δ ί ς χαί τούς καπιταλιστές—αΰτό
έμβίς τό χ α ν α μ · σχβτιχα βϋχολα—σημαίνβι έπίαης να
έ £ α λ · ί ψ · ι ς
τ ο ύ ς μ ι χ ρ ο ύ ς έ μ π ο ρ β υ μ α τ ο π α ρ α γ ω γ ο ύ ς . Αυτούς όμως
δέ
μ π ο ρ ο ί μ β
ν α τ ο ύ ς δ ι ώ ξ ο υ μ t , δέ μπορούμ· να τούς
χαταπνίξουμ·, μ* αυτούς π ρ à π β ι ν α τ α τ α ι ρ ι α α ο υ μ β ,
αυτούς
ιιποροΟμ· (χαί π ρ έ π ( ΐ ) να τούς ξαναφτιασουμ·, να τούς ά ν α δ ι α π α ι δ α γ ω γ ή οουμβ, μόνο μέ μιά πολύ μαχρόχρονη, αργή, προσβχτιχή όργανωτική δουλιά».
( Β λ . Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τομ. XXV οβλ. 173 χαί 189).

Νά γιατί ό Λένιν λέει οτι:
« Ή διχτατορια τοΟ προλβταριατου (ιναι ό πιό ά ν · π ΐ φ ύ λ α χ τ ο ς καί ό
πιό άμβίλιχτος πόλβμος τής νέας τάξης έναντια ο* έναν π ι ό ί ο χ υ ρ ό
s Χ ^ Ρ ό, έναντια οτήν άοτιχή τάξη, πού ή α ν τ ί σ τ α ΐ ή της
δβχαπλασιαζ β τ α ι μβ τό γχρέμιομα της». "Οτι «ή διχτατορία το3 προλ·ταριατου,
(ιναι ί ν α ς έπίμονος αγώνας, αιματηρός χαί άναίμαχτος, βίαιος χαί ιίρηνιχός, στρατιωτικός χαί οικονομικός, π α ι δ α γ ω γ ι κ ό ς και διοικητικός, svavτια οτις δυνάμβις χαι τίς π α ο α δ ΐ σ β ι ; τής παλιάς κοινιπνίας >. ( Ι τ ό ν ίδιο τί|ΐο, οβλ. 173 καί 190).

36

I.

Σ τ ά λ ι ν

Δέν είναι χάν άνάγκη' ν' άποδείξουμε δτι είναι άπόλυτα
άδύνατο νά έκπληρωθοϋν αύτά τά καθήκοντα μέσα σέ σύν couo
χρονικό διάστημα, νά πραγματοποιηθούν δλα αύτά μέσα σέ λίγα χρόνια. Γι' αύτό ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, τό πέρασμα άπό τόν καπιταλισμό στόν κομμουνισμό, δέν πρέπει νά θεωρείται σάν μιά σύντομη παροδική περίοδος μέ μιά σειρά «ΰπερέπαναστατικές» πράξεις καί διατάγματα, μά σάν μιά δλάκερη
ιστορική εποχή, γεμάτη άπό έμφύλιους πολέμους καί εξωτερικές
συγκρούσεις, άπό έπίμονη όργανωτική δουλιά καί οικονομική άνοικοδόμηση, άπό επιθέσεις καί υποχωρήσεις, νίκες καί ήττες. Ί Ι
ιστορική αύτή εποχή είναι άπαραίτητη οχι μόνο γιά νά δημιουργήσει τίς οικονομικές καί έκπολιτιστικές προϋποθέσεις γιά τήν
πλήρη νίκη τοϋ σοσιαλισμού, μά καί γιά νά δόσει στό προλεταριάτο τή δυνατότητα, πρώτα, νά διαπαιδαγωγηθεί καί νά άτσαλωθεί τό Ιδιο σάν ή δύναμη έκείνη πού θά είναι ικανή νά διοικήσει τή χώρα, καί, δεύτερο, γιά νά άναπαιδαγωγήσει καί νά
άν,αμορφώσει τά μικροαστικά στρώματα πρός τήν κατεύθυνση ποί>
έξασφαλίζε: τήν οργάνωση τής σοσιαλιστικής παραγωγής.
«ΕΙοτ· &ποχρ·<υμένοι—Ιλβγ» 6 Μαρξ ατούς έργατ·ς—να π · ρ α ο · τ · 15,
20, 50 χρόνια έμφύλιους πολέμους καί 8ι·θν·1ς μαχβς, δχι μόνο για να άλλας·τβ τίς οχέο·ις πού Απαρχουν, μα για να άλλαξατ· καί τόν Ι8ιο τόν έαυτό
οας καί να γ ί ν · τ · (χανο' γ ι α τήν πολιτική χυριαρχία». (Βλ. Ά π α ν τ α Κ.
Μ α ρ ξ χαί Φ. " Κ ν γ χ » λ ς , τομ. VIII τής ροΰβιχης ϊ χ ΐ ο ο η ς , ο·λ. 306).

'U Λένιν συνεχίζοντας καί
σκέψη τοϋ Μάρξ γράφει:

άναπτύσσοντας

παραπέρα

τή

«Στή διχτατορία τοϋ προλαταριατου 6α χρ·ιαοθ·1 να ά ν α ί ι α π α ι ί α γ ω γηθοβν έχατομμύρια ά γ ρ ό τ · ς χαί μιχρονοιχοχυραίοι, έκατονταδ·ς χ ι λ ι α ϊ · ς
tîiumxol χαί δημόοιοι υπάλληλοι, άοτοί ίιανοούμβνοι, χαί θα χρ·ιαοθ(1 να
Αποταχθοβν δλοι τους οτό προλ·ταριαχό χρατος χαί οτήν π ρ ο λ · τ α ρ ι α χ ή χ α θοΐήγηαη, να νιχηθοΟν μέοα τους ο( άοτιχές ουνήθ·ι>ς καί π α ρ α { : ο · ι ς
,,δπως θα χρ·ιαοθ·1 άκόμα" . . . να ά ν α ϊ ι α π α ι ΐ α γ ω γ η θ ο Ο ν . . . μι μια μακρόχρονη παλη, παναι οτό Ι3αφος τής διχτατορίας τοΟ προλεταριάτου, χαί
οί Ιΐιοι οί προλίταριοι, πού ί έ ν άπαλλαοοονται άπό τίς μικροαστικές τους
προλήψίΐς μι μι&ς, μέ κάποιο θαβμα, μέ τήν έντολή τής Παναγι&ς, μέ τήν
ίντολη ένός ουνθήμάτος, μι&ς απόφασης, ένός Ϊ'.αταγματος," άλλα μόνο μι
Ί'.α μακρόχρονη χαί δύσκολη μαζική πάλη, ένάντια οτίς μαζιχές μιχροας τ ι κ ί ; έπιρροές». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τομ. XXV, α*λ. 248 χαί 247).

2. Ή δ ι χ τ α τ ο ρ ί α τ ο ΰ π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ σ ά ν
κυριαρχία τούπρολεταριάτου πάνω
στήν
ά σ τ ι κ ή τ ά Σ η . Ά π ' αύτά πού είπαμε πιό πάνω φαίνεται
Αας πώς ή διχτατορία τού προλεταριάτου δέν είναι μιά άπλή

f i d τ (ς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

37

άλλαγή προσώπων στήν κυβέρνηση, μιά άλλαγή του «Υπουργικού συμβουλίου» κλπ, χωρίς νά θιχτούν οί παλιοί οικονομικοί καί πολιτικοί θεσμοί. ΟΕ μενσεβίκοι καί οί όππορτουνιστές
όλων τών χωρών, πού φοβούνται σάν τή φωτιά τή διχτατορία
καί πού υποκαθιστούν άπό τόν τρόμο τους τήν έννοια τής διχτατορίας μέ τήν Ιννοια τής «κατάχτησης τής έξουσίας», έννοούν
συνήθως μέ τήν «κατάχτηση τής έξουσίας» τήν άλλαγή του
«Τπουργικοϋ Συμβουλίου», τήν εμφάνιση μιάς κυβέρνησης άπό
άνθρώπους σάν τόν Σάΐντεμαν καί τό Νόσκβ, τό Μακντόναλντ καί
τόν Χέντερσον. Δέ χρειάζεται νά έξηγήσουμε πώς τέτιες ή
άλλες παρόμοιες άλλαγές στά Υπουργικά συμβούλ.α, δέν Ιχουν
τίποτα τό κοινό μέ τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, μέ τήν
κατάχτηση τής πραγματικής έξουσίας άπό τό πραγματικό προλεταριάτο. Μέ τούς Μακντόναλντ καί Σάΐντεμαν στήν έξουσιτ, μέ
άθιχτους τούς παλιούς άστικούς θεσμούς, ο( λεγόμενες κυβερνήσεις τους δέ μπορούν νά είναι τίποτα άλλο, παρά ένας μηχανισμός πού εξυπηρετεί τήν άστική τάξη, ένα σκέπασμα πού
κρύβει τίς άνοιχτ&ς πληγές τοϋ ιμπεριαλισμού, ένα δργανο στά
χέρια τής άστικής τάξης ενάντια στό Επαναστατικό κίνημα τών
καταπιεζόμενων καί Εκμεταλλευόμενων μαζών. ΟΕ κυβερνήσεις
αύτές χρειάζονται στό κεφάλαιο σάν προπέτασμα όταν δέν τοϋ
είναι βολικό, όταν τοϋ είναι άσύμφορο καί δύσκολο νά καταπιέζει καί νά Εκμεταλλεύεται τίς μάζες χωρίς προπέτασμα. Φυσικά
ή εμφάνιση τέτιων κυβερνήσεων, δείχνει πώς «σ' αυτούς Εκεί πέρα» (δηλ. στούς καπιταλιστές) δέν έπικρατεί ήρεμία στό Στενό
τοϋ Σίπκα.* Παρ' όλα αύτά όμως οί κυβερνήσεις αύτοϋ τοϋ
είδους παραμένουν άναπόφευχτα φκιασιδωμένες κυβερνήσεις τοϋ
κεφαλαίου. Ή κυβέρνηση τού Μακντόναλντ ή τοϋ Σάΐντεμαν άπέχει τόσο άπό τήν καΐάχτηση τής έξουσίας άπό τό προλεταριάτο, όσο ή γή άπό τόν ούρανό. 'Η διχτατορία τοϋ προλεταριάτου
δέν είναι μιά άλλαγή κυβέρνησης, μά ένα καινούργιο κράτος,
μέ καινούργια δργανα έξουσίας στό κέντρο καί τοπικά, κράτος
τοϋ προλεταριάτου πού γεννήθηκε πάνω στά Ερείπια τοϋ παλιού κράτους, τοϋ κράτους τής άστικής τάξης1.
Ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου δέ γεννιέται πάνω στή
•«Στό Στενό τοΟ Σίπκα ί π ι κ ρ α τ ί ΐ ήρεμία·—είναι ρούσικη ίκφραοη πού χρονολογείται 4π* τ ό ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-78. Στίς μάχες πού ίγιναν στό Στενό τοΟ Σίπκα, οί ρώσοι είχαν σημαντικές 4πώλ«ιες. Τό Επιτελείο τοΟ τσαρικοΟ στρατού ώστόσο ίλεγε στά Ανακοινωθέντ α του π ώ ς : Στό Στενό τοΟ Σίπκα Επικρατεί ήρεμία. (Σημ Μετ.)

38

I.

Σ τ ά λ ι ν

βάση τοϋ άστικού καθεστώτος, μά στήν πορεία τής συντριβής
του, υστέρα άπό τήν άνατροπή τής άστικής τάξης, στήν πορεία
τής άπαλλοτρίωσης τών τσιφλικάδων καί τών καπιταλιστών,
στήν πορεία τής κοινωνικοποίησης τών βασικών οργάνων καί|ιέσων παραγωγής, στήν πορεία τής βίαιης έπανάστασης τοϋ προλεταριάτου. Ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου είναι έξουσία Επαναστατική, πού στηρίζεται στή βία ένάντια στήν άστική τάξη.
Τό κράτος είναι μιά μηχανή στά χέρια τής κυρίαρχης τάξης γιά τήν κατάπνιξη τής άντίστασης τών ταξικών της άντιπάλων. Ά π ' α ύ τ ή τ r( ν 4 π ο ψ η ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου στήν ουσία, δέ διαφέρει καθόλου άπό τή διχτατορία οποιασδήποτε άλλης τάξης, γιατί τό προλεταριακό κράτος
είναι μιά μηχανή γιά τήν κατάπνιξη τής άστικής τάξης.
Υπάρχει όμως εδώ μιά ο ύ σ ι α σ τ ι κ ή διαφορά. Ί Ι διαφορά
είναι δτι δλα τά ταξικά κράτη πού υπήρξαν ώς τά τώρα ήταν
διχτατορίες τής έκμεταλλεύτριας μειοψηφίας πάνω στήν Εκμεταλλευόμενη πλειοψηφία, ένώ ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου
είναι ή διχτατορία τής Εκμεταλλευομένης πλειοψηφίας πάνω
στήν έκμεταλλεύτρια μειοψηφία.
«Μέ λίγα λ ό γ ι α : ή διχτατορία τοϋ προλετ α ρ ι ά τ ο υ ε ί ν α : ή κ υ ρ ι α ρ χ ί α τού
προλεταριάτου π ά ν ω στήν άστική τάξη, κ υ ρ ι α ρ χ ί α πού δέν
π ε ρ ι ο ρ ί ζ ε τ α ι ά π ό τό ν ό μ ο , π ο ύ
στηρίζεται
στή βία κ α ί Ι χ ε ι τ ή σ υ μ π ά θ ε ι α
καί τ ή ν
υποστήριξη τών Ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν καί
Εκμεταλλευομ έ ν ω ν μ α ζ ώ ν». ( Λ έ ν ι ν , «Κράτος καί έπ ανάσταση».)
Ά π 1 αύτά βγαίνουν δυό βασικά συμπεράσματα:
ΤΤρώτο σ υ μ π έ ρ α σ μ α . Ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου
δέ μπορεί νά είναι «πλήρης» δημοκρατία, δημοκρατία γιά δ λ ο υ ς
καί γιά τούς πλούσιους καί γιά τούς φτωχούς. Ή διχτατορία
τοϋ προλεταριάτου «πρέπει νά είναι ίνα, μ έ ν έ ο τρόπο δημοκρατικό κράτος γ ι ά* τούς προλετάριους καί τούς άχτήμονές γενικά, καί μέ ν έ ο τ ρ ό π ο διχτατορικό κράτος, έ ν ά ν τ ι α * * στή\ άστική τάξη. . . » (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τομ. XXJ
σελ. 393). Of φλυαρίες τού Καούτσκι καί Σία γιά γενική ισότητα, γιά «καθαρή» δημοκρατία, γιά «τέλεια» δημοκρατία κλπ,
είναι iva άστικό περικάλυμμα γιά τό άναμφισβήτητο γεγονός δτι
• Ή υπογράμμιση 6ική μ 0 υ . | Σ τ ά λ ι ν .
· · Ή ύπογράμμιση 6ική μου. I. Σ τ d λ ι ν

f i d τ Ι ς βάσεις τ ο ύ λίνννιομοΰ

39

δέ μπορεί νά όπάρχει ισότητα άνάμεσα στούς Εκμεταλλεοόμενους χαί στούς εκμεταλλευτές. "II θεωρία γιά τήν «καθαρή»
δημοκρατία είναι ή Θεωρία τοϋ άνώτβρου στρώματος τής Εργατικής τάξης, ποό τό ήμέρεψαν χαί πού τό ταίζουν οί ιμπεριαλιστές ληστές. Ή Θεωρία αύτή δημιουργήθηκε γιά νά κρύβει τίς
πληγές τοϋ καπιταλισμού, γιά νά φχιασιδώνβι τόν ιμπεριαλισμό
χαί νά τοϋ προσδίνβ: ήθιχή δύναμη στόν άγώνα ένάντια στίς
Εκμεταλλευόμενες μάζες. Δέν υπάρχουν χαί δέ μπορεί νά υπάρχουν στόν καπιταλισμό πραγματικές «ελευθερίες» γιά τούς έχμεταλλευόμενους, έστω χαί μονάχα γιατί τά χτίρια, τά τυπογραφεία, οί άποθήχες χαρτιού κλπ, πού βίναι άπαραίτητα γιά
τήν άσχηση τών «Ελευθεριών», είναι προνόμιο τών Εκμεταλλευτών. Δέν όπάρχει και δέ μπορεί νά όπάρχει στόν καπιταλισμό
«πραγματική συμμετοχή τών Εκμεταλλευομένων μαζών στή διακυβέρνηση τής χώρας, Ιστω καί μονάχα γιατί μέσα στίς συνθήκες του καπιταλισμού, άκόμα καί στά πιό δημοκρατικά καθεστώτα, οί κυβερνήσεις δέν όρίζοντα: άπό τό λαό, μά άπό τούς
Ρότσιλντ καί Στίνες, άπό τούς Ροκφελερ χαί Μόργχαν. Έ δημοκρατία στόν καπιταλισμό είναι δημοχρατία κ α π ι τ α λ ι σ τ ι κ ή , δημοκρατία *>ής έχμεταλλεύτρίας μειοψηφίας, πού στηρίζεται στόν περιορισμό τών διχα'ωμάτων τής Εκμεταλλευόμενης
πλειοψηφίας καί πού στρέφεται Ενάντια σ* αύτήν τήν πλειοψηφία. Μόνο στή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου μπορεί νά όπάρχουν πραγματικές «Ελευθερίες» γιά τούς Εκμεταλλευόμενους καί
πραγματική συμμετοχή τών προλετάριων -,ίαί τών άγροτών στή
διακυβέρνηση τής χώρας. Στή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου ή
δημοχρατία είναι δημοχρατία π ρ ο λ ε τ α ρ ι α κ ή , δημοκρατία τής Εκμεταλλευόμενης πλειοψηφίας, πού στηρίζεται στόν περιορισμό τών δικαιωμάτων τής έχαεταλλεύτριας μειοψηφίας χαί
πού στρέφεται Ενάντια σ' αύτή τή μειοψηφία.
Δ ε ύ τ ε ρ ο σ υ μ π έ ρ α σ μ α . Ή διχτατορία του προλεταριάτου δέ μπορεί νά γεννηθεί σάν άποτέλεσμα τής ειρηνικής άνάπτυξης τής άστικής κοινωνίας καί τής άστιχής δημοκρατίας. Μπορεί νά γεννηθεί μονάχα σάν άποτέλεσμα τής συντριβής τής άστιχής κρατιχής μηχανής, τοϋ άστικου στρατού, τοο
άστικοϋ υπαλληλικού μηχανισμού, τής άστιχής άστυνομίας.
« Ή έ ρ γ α τ ι χ ή ταξη Ci μ π ο ρ · ! να x a v t t άπλώς χτήμα της τήν έτοιμη χ ρ α τ ι χ ή μηχανή χαί να τή βαλιι oé χίνηοη γ ι α τοΰς δικούς της ο*οπούςν, λ ί ν · δ Μαρξ καί ί " Ε ν γ χ ι λ ς οτόν πρόλογο το5 ,,ΚομμουνιοτιχοΟ Μανιφέοτου". Καθήκον τής προλιταριακής έπανάοταοης «ϊναι «. . . . 5χ·. να μ»-

40

I.

Σ τ ά λ ι ν

ταβιβάοει τή γραφειοκρατική χαί οχραχιαοχιχή μηχανή άπό τό
οτό άλλο, δ π β ς γινόταν &ς τά τώρα, μ ά ν α τ ή ν
ι ο ι ι
Αότός «Ιναι δ προκαταβολικός δρος γ ι α χάθε πραγματική λαϊκή
οη οτήν ηπειρωτική Εύρώπη», λέει Α Μαρξ τό 1871 ο' Ινα άπό
ματα του πρός τόν Κούγκ·λμαν.

Ινα χέρι
ί ο ι ι . . .
έπαναοτατά γράμ-

Ό περιορισμός πού χάνει έδώ ό Μάρξ σχετικά μέ τήν
ήπειρωτική Εύρώιτη, έδοσε άφορμη στούς όππορτουνιστές χαί
τούς μενσεβίχους δλων τών χωρών νά ξεφωνίζουν, δτι ό Μάρξ
παραδεχόταν, σονεπώς, δτι είναι δονατή ή ειρηνική έξέλιξη τής
άστιχής δημοκρατίας σέ προλεταριακή δημοκρατία, τουλάχιστον
σέ μερικές χώρες πού δέν περιλαβαίνονται στήν εύρωπαϊχή ήπειρο ('Αγγλία, 'Αμερική). Ό Μάρξ πραγμα:ικά παραδεχόταν μιά
τέτια δυναιότητα, καί είχε λόγο νά τήν παραδέχεται γιά τήν
'Αγγλία καί τήν'Αμερική του 1870-1880, δταν δέν δπήρχε άκόμα ό μονοπωλιακός καπιταλισμός, δταν δέν όπήρχε ό ιμπεριαλισμός καί δέν όπήρχε άκόμα σ' αυτές τίς χώρες, λόγω τών
ιδιαίτερων συνθηκών τής άνάπτυξής τους, άναπτυγμένη στρατοκρατία καί γραφειοκρατισμός. Έτσι είχαν τά πράγματα ώς τήν
έμφάνιση του Αναπτυγμένου ιμπεριαλισμού. 'Αργότερα δμως,
βστερα άπό τριάντα-σαράντα χρόνια, δταν ή κατάσταση στίς
χώρβς αύτές άλλαξε ριζικά, δταν ό ιμπεριαλισμός άναπτύχθηκε
καί άγκάλιασε όλες, χωρίς έξαίρεση, τίς καπιταλιστικές χώρες,
δταν ή στρατοκρατία καί ό γραφβιοκρατισμός παρουσιάστηκαν
καί στήν 'Αγγλία καί στήν 'Αμερική, δταν έξέλειπαν οΕ ίδ.αίτερες
συνθήκες γιά τήν είρηνική άνάπτυξη τής 'Αγγλίας καί τ ή ς ' Α μ ε ρικής, ίπρεπε νά λείψει μόνος του καί ό περιορισμός σχετικά
μέ αύτές τίς χώρες.
«Τώρα—λέει ό Λένιν—τό 1917, οτήν έποχή το3 πρώτου μεγάλου ίμπερίαλιοτίκοΟ πολέμου, ό περιορισμός αυτός τοΟ Μαρξ πέφτει. Καί ή ' Α γ γ λ ί α καί ή 'Αμερική, οί πιό μεγάλοι καί τελευταίοι —ο' δλο τόν κόομο—έκπρόοωποι τής Αγγλοσαξονικής ,,έλευθερίας", μέ τήν έννοια δτι απουσίαζαν έκεί ή ατρατοκρατία χαί ό γραφειοχρατιομός, χύληοαν όλότελα οτόν
πανευρωπαίχό βρωμερό, μαχωίαμένο βοΟρχο τ®ν γραφειοχρατιχόν χαί
οτρατιωτιχβν θεσμών, πού δλα τα Οποτάοοουν χα( δλα τα χαταπνίγουν.
Τώρα χαί οτήν ' Α γ γ λ ί α χα( οτήν 'Αμερική „προκαταβολικός δρος" γ ι α κάθε πραγματικό λαϊκή έπανάοταοη είναι τό τ ο α χ ι ο μ α , ή χ α χ α ο τ ρ ο φ ή τής „έτοιμης κρατικής μηχανής" (πού τό 1914-1917 {φταοε
οτίς χώρες αύτές οέ μια „ευρωπαϊκή" πανιμπεριαλιοτιχή τελειότητα».
(Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τομ. XXI σελ. 395).

Μ' άλλα λόγια ό νόμος γιά τή βίαιη έπανάσταση τοό προλεταριάτου, ό νόμος γιά τή συντριβή τής άστικής κρατικής μηχανής, σάν προκαταβολικός δρος γιά μιά τέτια έπανάσταση.

Γιά τίς βάσ€ΐς τοΟ λ€νινισμοΟ

41

«Ιναι νόμος άναπόφευχτος γιά τό επαναστατικό κίνημα τών ίμπεριχλιστικών χωρών του χόομου.
Φυσιχά, οτό άπώτερο μέλλον, οταν τό προλεταριάτο νικήοβι ατίς σπουδαιότερες χώρες του καπιταλισμού χαί όταν ή σημερινή καπιταλιστική περικύκλωση άντικατασταθεί άπό μιά σοσιαλιστική περικύκλωση, θά είναι πέρα γιά πέρα δυνατός ό «ειρηνικός» δρόμος έξέλιξης γιά μερικές καπιταλιστικές χώρες, πού
οΕ καπιταλιστές τους, λόγω τής «δυσμενούς» διεθνούς κατάστασης, θά θεωρήσουν σκόπιμο νά χάνουν «Θεληματικά» σοβαρές
παραχωρήσεις στό προλεταριάτο. Αύτή όμως ή δπόθεση άφορί
μονάχα τό άχώτερο καί πιθανό μέλλον. Γιά τό κοντινό μέλλον
ή υπόθεση αύτή δέν έχει καμιά, άπόλυτα καμιά βάση.
Γι' αύτό είχε δίκιο ό Λένιν όταν έλεγε:
« Ή προλ·ταριαχή ίπανάοταοη «Ιναι άίΰνατο να γ ί ν ι ι χωρίς τή βίαιη
ουντριβή τής άστιχής χρατιχής μηχανής χαί χωρίς τήν άντιχαταοταοή της
μ ί μια χ α ι ν ο 6 ρ γ ι α». (Βλ. A i ν ι ν, Ά π α ν τ α τομ. XXIII « λ . 342).

3. Ή Σ ο β ι ε τ ι κ ή ί Ε ο υ σ ί α σ ά ν κ ρ α τ ι κ ή μ ο ρ φ ή
τ ής I» ιχ τ α τ ο ρ ί α ς τ ο υ π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ . Ή νίχη τής
διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου σημαίνει κατάπνιξη τής άστικής
τάξης, τσάκισμα τής άστικής κρατικής μηχανής, άντικατάοταση τής άστικής δημοκρατίας μΐέ τήν προλεταριακή δημοκρατία. Αύτό είναι ολοκάθαρο. Τί είδους 8μως είναι αύτές οΕ
όργανώσεις, πού μέ τή βοήθειά τους μπορεί νά πραγματοποιηθεί
ή τεράστια αύτή δουλιά; Δέ χωρ£ άμφιβολία 8τι οΕ παλιές
μορφές όργάνωσης τοϋ προλεταριάτου, πού Αναπτύχθηκαν πάνω
στή βάση τοϋ άστικού κοινοβουλευτισμού, είναι άνεπαρκβίς γιά μιά
τέτια δουλιά. Τί είδους λοιπόν είναι οΕ καινούργιες μορφές
όργάνωσης του προλεταριάτου, πού είναι Εκανές νά παίξουν τό
ρόλο τοϋ νεκροθάφτη τής άστικής κρατικής μηχανής, πού είναι
Ικανές δχι μονάχα νά τσακίσουν αύτή τή μηχανή καί δχι μονάχα νά άντικαταστήσουν τήν άστική δημοκρατία μέ τήν προλεταριακή δημοκρατία, μά καί νά γίνουν οΕ βάσεις τής προλεταριακής κρατικής έξουσίας;
Αύτή ή καινούργια μορφή τής όργάνωσης τοϋ προλεταριάτου είναι τά Σοβιέτ.
Σέ τί συνίσταται ή δύναμη τών Σοβιέτ σέ σύγκριση μέ τίς
παλιές μορφές όργάνωσης;
Στό γεγονός 3τι τά .Σοβιέτ είναι of πιό π λ α τ ι έ ς μαζικές
όργανώσεις τοϋ προλεταριάτου, γιατί αύτά, καί μόνο αύτά, άγκαλιάζουν όλους χωρίς εξαίρεση τούς έργάτες.

42

Ι. Σ τ d I ι·»

Στό γεγονός ότι τά Σοβιέτ είναι οί μ ο ν α δ ι κ έ ς μαζικές
οργανώσεις, πού άγχαλιάζουν δλους τους καταπιεζόμενους καί τούς
έκμβταλλευόμενους, τούς ίργάτες χαί τους άγρότες, τούς στρατιώτες χαι τοός ναότες χαί δπου, χάρη α' αύτό, μπορεί νά πραγματοποιείται πιό εύκολα χαί πιό πλέρια ή πολιτική καθοδήγηση τής πάλης τών μαζών, άπ' τήν πρωτοπορία τών μαζών, άπό
τό προλεταριάτο.
Στό γεγονός δτι τά Σοβιέτ είναι τ ά π ι ό ι σ χ υ ρ ά ο ρ γ αν α τής επαναστατικής πάλης τών μαζών, τής πολιτικής δράσης τών μαζών, τής εξέγερσης τών μαζών, δργανα ικανά νά τσακίσουν τήν παντοδυναμία του χρηματιστικού κεφαλαίου καί τών
πολιτικών του Εξαρτημάτων.
Στό γεγονός δτι τά Σοβιέτ είναι οί ά μ ε σ ε ς οργανώσεις τών
ίδιων τών μαζών, δηλαδή οί πιό δ η μ ο κ ρ α τ ι κ έ ς καί συν·πώς, μέ τό μεγαλύτερο κύρος οργανώσεις τών μαζών, πού διευκολύνουν στόν άνώτατο βαθμό τή συμμετοχή τους στήν οργάνωση καί στή διακυβέρνηση τοϋ νέου κράτους καί πού ξετυλίγουν στόν άνώτατο βαθμό τήν έπαναστατική δραστηριότητα, τήν
πρωτοβουλία, τή δημιουργική ικανότητα τών μαζών, στόν άγώνα γιά τήν καταστροφή τοϋ παλιού καθεστώτος, στόν άγώνα γιά
τό καινούργιο προλεταριακό καθεστώς
Ή σοβιετική έξουσία είναι ή συνένωση καί ή διαμόρφωση
τών τοπικών Σοβιέτ σέ μιά κοινή, γενική, κρατική οργάνωση, σέ
κρατική όργάνωση τοϋ προλεταριάτου, σάν πρωτοπορίας τών
καταπιεζομένων καί εκμεταλλευομένων μαζών καί σάν κυρίαρχης
τάξης,—είναι ή συνένωσή τους σέ μιά δημοκριτία τών Σοβιέτ.
Ή ουσία τής Σοβιετικής Εξουσίας βρίσκεται στό γβγονός,
οτι οί πιό μαζικές καί οί πιό Επαναστατικές οργανώσεις Εκείνων
άκριβώς τών τάξεων πού καταπιέζονταν άπό τούς καπιταλιστές
καί τούς τσιφλικάδες, άποτελούν τώρα «τή σ τ α θ ε ρ ή κ α ί μ ο ν α δ ι κ ή βάση δλης τής κρατικής έξουσίας, δλου τού κρατικού
μηχανισμού». "Οτι «άκριβως Εκείνες οί μάζες, πού άκόμα καί
στίς πιό δημοκρατικές άστικές δημοκρατίες», Ενώ Εχουν Γσα δικαιώματα σύμφωνα μέ τό νόμο, «στήν πραγματικότητα δμως παρεμποδίζεται μέ χίλιους δυό τρόπους καί τεχνάσματα ή συμμβτοχή τους στήν πολιτική ζωή καί ή άσκηση τών δημοκρατικών
δικαιωμάτων χαί Ελευθεριών τους, τραβιούνται τώρα στή δ ι α ρ χ ή.
απαραίτητη καί παράλληλα, ά π ο φ α σ ι σ τ ι κ ή συμμετοχή στή

f i d τίς βάσίΐς τοΟ λίνινισμοΟ

43

δημοκρατική διακυβέρνηση τού κράτους».* (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα,
τομ. X X I V , σελ. 13).
Νά γιατί ή Σοβιετική έξουσία είναι μιά ν έ α μ ο ρ φ ή κρατικής όργάνωσης πο6 διαφέρει κατ' άρχην άπό τίς παλιές άατιχοδημοκρατικές καί κοινοβουλευτικές μορφές, ένας ν έ ο ς τ ύ π ο ς
κράτους, πού είναι προσαρμοσμένος δχι οτά καθήκοντα τής εκμετάλλευσης χαί καταπίεσης τών Εργαζομένων μαζών, μά στά
καθήκοντα τής ολοκληρωτικής άπελευθέρωσής τους άπό κάθε
καταπίεση χαί Εκμετάλλευση, στά χαθήχοντα της δικτατορίας τού
προλεταριάτου.
Ό Λένιν είχε δίκιο όταν έλεγε πώς μέ τήν εμφάνιση τής
Σοβιετικής Εξουσίας «τέλειωσε ή Εποχή τοϋ άστιχοδημοχρατιχοϋ
κοινοβουλευτισμού κι άρχισε ένα καινούργιο κεφάλαιο τής παγκόσμιας ίστορίας: ή έποχή τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου».
Σέ τί συνίστανται τά χαραχτηριστικά γνωρίσματα τής Σοβιετικής Εξουσίας;
Στό γεγονός 8τι ή Σοβιετική Εξοναία μέσα στις συνθήκες
τής ύπαρξης τών τάξεων, είναι ή πιό μαζική και ή πιό δημοκρατική κρατική οργάνωση, άπ' δλες τίς δυνατές κρατικές οργανώσεις. Είναι τέτια, γιατί άποτελώντας τό πεδίο συνένωσης
καί συνεργασίας τών έργατών καί τών Εκμεταλλευομένων άγροτών, στόν άγώνα ενάντια στούς Εκμεταλλευτές, καί στηριζόμενη
ατή δράση της α' αύτή τή συνένωση καί α' αύτή τή συνεργασία, είναι ή έξουσία τής πλειοψηφίας τοϋ πληθυσμού πάνω στήν
μειοψηφία, τό κράτος αύτής τής πλειοψηφίας, ή έκφραση τής
διχτατορίας της.
Στό γεγονός οτι η Σο6:ετΐκή έξουσία είναι ή πιό διεθνιστική άπ' όλες τίς κρατικές οργανώσεις τής ταξικής κοινωνίας,
γιατί καταργώντας κάθε Εθνική καταπίεση καί στηριζόμενη ατή
συνεργασία τών έργαζομένων μαζών τών διαφόρων έθνοτήτων,
διευκολύνει ΐ ή συνένωση αυτών τών μαζών σέ μιά ενιαία κρα»
τική ένωση.
Στό γεγονός δτι ή Σοβιετική έξουσία, άπό αύτή τήν ίδια
της τή διάρθρωση, διευκολύνει τό έργο τής καθοδήγησης τών
καταπιεζόμενων καί έχμεταλλευόμενων μαζών άπό τήν πρωτοπορία αύτών τών μαζών, άπό τό προλεταριάτο, πού είναι 6 πιό
συσπειρωμένος χαί ό πιό συνειδητός πυρήνας τών Σοβιέτ.
« Ή πείρα δλων τών Επαναστάσεων χαί όλων τών κινημά»
• Ή υπογράμμιση δική μου I. Σ τ ά λ ι ν

44

I.

Σ τ ά λ ι ν

των τών καταπιεζομένων τάξεων, ή πείρα τοϋ παγκόσμιου σοσίαλιστικοϋ κινήματος μ£ς διδάσκει—λέει ό Λένιν—δτι μόνο τό
προλεταριάτο είναι σέ θέση νά συνενώσει χαί νά οδηγήσει τά
σχόρπια χαί καθυστερημένα στρώματα τοϋ έργαζόμενου χαί Εκμεταλλευόμενου πληθυσμοϋ». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Άτ&ντα, τομ. X X I V
σελ. 14). Ή διάρθρωόη τής Σοβιετικής έξουσίας διευκολύνει νά
έφαρμοστούν στή ζωή τά διδάγματα άπ 1 αύτή τήν πείρα.
Στό γβγονός δτι ή Σοβιετική έξουσία, συνενώνοντας τή νομοθετική καί τήν Εχτελβστιχή Εξοοσία σέ μιά ένιαία κρατική
όργάνωση καί άντικαθιστώντας τις έδαφικές έκλογικές περιφέρειες μέ τί« παραγωγικές μονάδες, τά Εργοστάσια καί τίς φάμπρικες, συνδέει άμεσα τούς Εργάτες καί γενικά τίς έργαζόμενες
μάζες μέ τό μηχανισμό τής κρατικής διοίκησης, τούς μαθαίνει
νά κυβερνούν τή χώρα.
Στό γεγονός δτι μονάχα ή Σοβιετική έξουσία είναι ικανή
ν' άπαλλάξει τό στρατό άπό τήν όποταγή του στήν άστική διοίκηση καί νά τόν μετατρέψει από δργανο καταπίεσης του λαοϋ,
δπως είναι στά άστιχά καθεστώτα, σέ δργανο άπελευθέρωσης του λαού άπό τό ζυγό τής άστικής τάξης, τής ντόπιας
καί τής ξένης.
Στό γβγονός δτι «μονάχα ή σοβιβτική όργάνωση τοό κράτους είναι σέ θέση νά τσακίσει πραγματικά μέ μι£ς, καί νά
συντρίψει οριστικά τόν παλιό, δηλαδή τόν άστικό, υπαλληλικό
καί δικαστικό μηχανισμό» (στό ίδιο).
Στό γεγονός δτι ή σοβιετική μορφή τού κράτους πού τραβάει τίς μαζικές όργανώσβις τών Εργαζομένων καί τών έκμεταλλευομένων στή διαρκή καί άπόλυτη συμμετοχή τους στήν κρατική διοίκηση, είναι Εκανή νά προετοιμάσει τήν άπονέκρωση Εκείνη τοϋ θεσμού του κράτους, πού είναι ένα άπό τά βασικά στοιχεία τής μελλοντικής, χωρίς κράτος, κομμουνιστικής κοινωνίας.
Έτσι ή δημοκρατία τών Σοβιέτ είναι ή πολιτική έκείνη
•μορφή, ποό τήν άναζητοϋσαν καί πού βρέθηκε Επιτέλους, πού
στά πλαίσιά της πρέπει νά πραγματοποιηθεί ή οικονομική άπελευθέρωση τοϋ προλεταριάτου, ή πλέρια νίκη τοϋ σοσιαλισμού.
Ή Παρισινή Κομμούνα ήταν τό ϊμβρυο αύτί)ς τής μορφής.
Ή Σοβιετική έξουσία είναι ή ανάπτυξη καί ή τελειοποίηση της.
Νά γιατί 6 Λένιν λέει δτι:

Tid τ ί ς βάσεις τ ο υ λενινισμοϋ

4S-

« Ή ίημοχρατία τ ό ν Σοβιίτ τ ό ν άντιπροσώπων τ ό ν Ιργατό&ν, στρατιωτών καί άγροτών 8iv ·Ιναι μόνο μια μορφή άνώτ«ρου τύπου βημοχρατιχ ώ ν 6«ομόν.„ μα χαί ή μ ο ν α β ι χ ή * μορφή πού ( ί ν α ι Ιχανή να 4ςα·βαλ(ο*ι τό πιό άνώβυνο πΐρασμα ατό σοσιαλισμό». (Βλ. Λ ί ν ι ν , Ά π α ν τ α ,
τόμ. XXII σ*λ. 131).
V

ΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ
Ά π ό τό θέμα αύτό πιάνω τέσσερα ζητήματα:
α) τήν τοποθέτηση το'> ζητήματος,
β) τήν άγροτιά στή διάρκεια τής άστικοδηαοκρατιχής επανάστασης,
γ) τήν άγροτιά στή διάρκεια τής προλεταριακής έπανάστασης,
δ) τήν άγροτιά Οστερα άπό τή στερέωση τής Σοβιετικής έξουσίας.
I. Ή τ ο π ο θ έ τ η σ η τ ο υ Ζ η τ ή μ α τ ο ς . Μερικοί νομίζουν δτι τό βασικό στό λενίνισμό είναι τό αγροτικό ζήτημα,
δτι ή άφετηρία τοϋ λενινισμοϋ είναι τό ζήτημα τής άγροτιίς,
ό ρόλος της, τό ειδικό της 64ρ4ς. Αύΐό δέν είναι καθόλου σωστό. Τό βασικό ζήτημα στό λενίνισμό, ή άφετηρία του, δέν είναι τό άγροτικό ζήτημα, μά τό ζήτημα τής διχτατορίας τοϋ
προλεταριάτου, τών δρων τής κατάχτησής της, τών δρων τής
στερέωσής της. Τό άγροτικό ζήτημα, σάν ζήτημα το·> συμμάχουτοϋ προλεταριάτου στόν άγώνα του γιά τήν έξουσία, είναι π α ράγωγο ζήτημα.
Τό γεγονός δμως αύτό δέν του άφαιρεί καθόλου τή σοβαρή καί ζωτική σημασία που έχει άναμφισβήτητα γιά τήν προλεταριακή έπανάσταση. Είναι γνωστό δτι ή σοβαρή μελέτη τοϋ
άγροτικοϋ ζητήματος στίς γραμμές τών ρώσων μαρξιστών άρχισε άκριβώς στίς παραμονές τής πρώτης έπανάστασης (1905), δταν
τό ζήτημα της άνατροπής του τσαρισμό·» καί τής πραγματοποίησης τής ήγεμονίας τοϋ προλεταριάτου ορθώνονταν μ' δλο
του τό άνάστημα μπροστά στό κόμμα καί δταν είχε άποκτήσει
ζωτικότατο χαραχτήρα τό ζήτημα τών συμμάχων τοϋ προλεταριάτου στήν Επικείμενη άστική έπανάσταση. Είναι γνωστό έπίσης δτι τό άγροτικό ζήτημα στή Ρωσία πήρε άκόμα πιό έπίκαιρο χαραχτήρα στή διάρκεια τής προλεταριακής έπανάστασης,
οταν-.τό ζήτημα τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου, τό ζήτημα τής
• Ή υ π ο γ ρ ά μ μ ι σ η 6ική μου. I. Σ τ α λ ι ν.

46

I.

Σ τ ά λ ι ν

κατάχτησης καί τής διατήρησης της, είχε οδηγήσει στό ζήτημα
ποιοί θά είναι οί σύμμαχοι τού προλεταριάτου οτήν Επικείμενη προλεταριακή έπανάσταση. Κι αυτό είναι αύτονόητο, γιατί
όποιος τραβά καί Ετοιμάζεται γιά τήν έξουσία "δέ μπορεί νά μήν
άνδιαφέρεται γιά τό ζήτημα τών πραγματικών του συμμάχων.
Μέ τήν έννοια αάτή τό άγροτικό ζήτημα άποτελεί μέρος του
γενικού ζητήματος τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου, καί σάν
τέτιο, άποτελεί Ινα από τά πιό ζωτικά ζητήματα τού λενινισμού
Ή αδιάφορη, άκόμα καί άμεσα άρνητική στάση τών κομμάτων τής IIης Διεθνούς άπέναντι στό άγροτικό ζήτημα, δέν εξηγιέται μονάχα μέ τίς ιδιαίτερες συνθήκες άνάπτυξης στή Δύση.
'Εξηγιέται πρίν άπ' δλα μέ τό γεγονός δτι τά κόμματα αύτά δέν
πιστεύουν στή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, φοβούνται τήν
έπανάσταση καί δέ σκέφτονται νά οδηγήσουν τό προλεταριάτο
στήν έξουσία. Καί οποίος φοβάται τήν έπανάσταση, δποιος δέ
θέλει νά οδηγήσει τούς προλετάριους στήν έξουσία, δέ μπορεί
νά άνδιαφέρεται γιά τό ζήτημα τών συμμάχων τοϋ προλεταριάτου στήν έπανάσταση—γι' αύτόν τό ζήτημα τών συμμάχων είναι
ζήτημα άδ'.άφορο καί δχι έπίκαιρο. 'Η ειρωνική στάση τών
ήρώων τής ΙΙης Διεθνοϋς άπέναντι στό άγροτικό ζήτημα θεωρούνταν άπό αύτούς σάν ένδειξη καλής συμπεριφοράς, σάν ένδειξη «γνήσιου» μαρξισμού. Στήν πραγματικότητα όμως δέν υπάρχει έδώ
οδτε κόκος μαρξισμού, γιατί ή άδιαφορία γιά ένα τόσο σοβαρό ζήτημα δπως τό άγροτικό, στίς παραμονές τής προλεταριακής έπανάσταιης, είναι ή άλλη δψη τής 5ρνησης τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου, ένα άναμφισβήτητο γνώρισμα τής άνοιχτής προδοσίας τοϋ μαρξισμού.
Τό ζήτημα μπαίνει έτσι: ' Ε χ ο υ ν π ι ά ά ρ α γ ε έ ξ α ν τ λ η θ ε ΐ ή δχι οί έπαναστατικές δυνατότητες πού κρύβονται μέσα
στήν άγροτιά, εξαιτίας ορισμένων συνθηκών τής ζωής της; Καί άν
δέν έχουν έξαντληθεί, υ π ά ρ χ ε ι μ ή π ω ς έ λ π ί δ α , β ά σ η , νά
χρησιμοποιηθούν αύτές οί δυνατότητες γ ι ά τήν προλεταριακή
έπανάσταση, νά μετατραπεί ή άγροτιά, ή Εκμεταλλευόμενη
πλειοψηφία της, άπό έφεδρεία τής άστικής τάξης, δπως ήταν
στήν έποχή τών άστικών έπαναστάσεων στή Δόση καί όπως
παραμένει καί τώρα, σέ έφεδρεία τού προλεταριάτου, σέ σύμμαχο του;
Στό ζήτημα αυτό ό λενινισμός άπαντά καταφατικά, δηλαδή
παραδέχεται ότι υπάρχουν έπαναστατικές ικανότητες στις γραμαές τής πλειοψηφίας τής άγροτιάς καί δτι είναι δυνατό νά

f i d τΙς βάσεις τού Χενινισμοϋ

47

•χρησιμοποιηθούν γιά τά συμφέροντα τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου. Ή (στόρια τών τριών Επαναστάσεων στή Ρωσία Επιβεβαιώνει πέρα γιά πέρα τά συμπεράσματα τοϋ λενινισμού σχε«κά μ' αύτό.
'Απ' Εδώ βγαίνει τό πραχτιχό συμπέρασμα δτι πρέπβι νά
όποστηρίζουμε, νά όποστηρίζουμβ όποχρεωτικά, τίς Εργαζόμενες
μάζες τής άγροτιάς στόν άγώνα τους Ενάντια στήν όποδούλωση
χαί τήν Εκμετάλλευση, στόν άγώνα γιά τήν άπολύτρωσή τους
άπό τήν καταπίεση καί τήν άθλιότητα. Αύτό δμως δέ σημαίν·ι
βέβαια πώς τό προλεταριάτο πρέπει νά όποστηρίζει κ ά θ ε
άγροτικό χίνημα. Έ δ ώ πρόκειται γιά τήν υποστήριξη έχείνου
τοϋ κινήματος καί εκείνου τοϋ άγώνα τής άγροτιάς, πού διευκολύνει άμεσα ή έμμεσα τό άπελευθερωτικό χίνημα τοϋ προλεταριάτου, πού έτσι ή άλλιώς χύνει νερό στό αύλάκι τής
προλεταριακής έπανάστασης καί πού συντελεί στό νά μετατραπεί ή άγροτιά σέ εφεδρεία καί σύμμαχο τής Εργατικής τάξης.
2. Ή ά γ ρ ο τ ι ά σ τ ό δ ι ά σ τ η μ α τ ή ς ά σ τ ι κ υ ί ^ η μ ο κ ρ α τ ι κ ή ς έ π α ν ά σ τ α σ η ς . Ή περίοδος αύτή περιλαραίνει
τό χρονικό διάστημα πού μεσολάβησε άπό τήν πρώτη ρούσικη
Ιπανάσταση (1905), ώς τή δεύτερη (Φλεβάρης 1917) συμπεριλαμβανομένη. Τό χαραχτηριστικό γνώρισμα αύτής τής περιόδου είναι ή απελευθέρωση τής άγροτιάς άπό τήν Επιρροή τής
φιλελεύθερης άστικής τάξης, ή ά π ο μ ά κ ρ υ ν σ η τής άγροτιά;
άπό τούς καντέ, ή σ τ ρ ο φ ή τ^ς άγροτιάς πρίς τό προλεταριάτο, πρός τό κόμμα τών μπολσεβίκων.
Έ ιστορία αυτής τής περιόδου είναι ή ιστορία τής πάλης
τών καντέ (φιλελεύθερη άστική τάξη) καί τών μπολσεβίκων (προλεταριάτο) γιά τήν κατάχτηση τής αγροτιάς. Ί Ι τύχη αύτής τής
πάλης κρίθηκε τήν περίοδο πού υπήρχαν οί Δούμες, γιατί ή περίοδος μέ τί; τέσσερις Δοϋμες χρησίμευσε στούς άγρότες σά
χειροπιαστό μάθημα, καί τό μάθημα αύτό έδειξε ξεκάθαρα ατού;
άγρότες, δτι δέν πρόκειται νά πάρουν άπό τά χέρια τών καντέ
ούτε γ ή ούτε λευτεριά, δτι ό τσάρος είναι πέρα γιά πέρα μέ
τούς τσιφλικάδες καί οτι οί καντέ υποστηρίζουν τόν τσάρο, δτι
ή μοναδική δύναμη, πού μπορούν νά υπολογίζουν στή βοήθειά
της, είναι τό προλεταριάτο, οί εργάτες τής πόλης. '() ιμπεριαλιστικός πόλεμος επικύρωσε μονάχα, τά διδάγματα τ?,ς περιόδου
τής Αούμας, ολοκληρώνοντας τήν άπομάκρυνση τ?,ς άγροτιάς άπό
τήν άστική τάξη, ολοκληρώνοντας τήν άπομόνωση τής »ιλελεύήερ^(; άστικής τάξη;, γιατί τά χρόνια τού πολέμου έδειξαν πό-

I

Σ τ ά λ ι ν

oo μάταιες χα( ποοο άπατηλές ήταν οΕ έλπίδες νά περιμένουν
είρηνη άπό τόν τοάρο καί τους άστούς συμμάχους του. Χωρίς
τά εξόφθαλμα διδάγματα τής περιόδου τής Δούμας θά ήταν
Ν
άδύνατη ή ήγεμονία τού προλεταριάτου.
Έτσι διαμορφώθηκε ή συμμαχία έργατών καί άγροτών στήν
άστικοδημοκρατική έπανάσταση. 'Ετσι διαμορφώθηκε ή ήγεμονία
(ήγεσία) του προλεταριάτου στόν κοινό άγώνα γιά τήν άνατροπή τού τσαρισμού, ήγεμονία πού όδήγησβ στήν έπανάσταση τού
Φλεβάρη τού 1917.
ΟΕ άστικές έπαναστάσεις στή Δύση ('Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία, Αύστρία) άκολούθησαν 3πως είναι γνωστό έναν άλλο
δρόμο. 'Εκεί ή ήγεμονία τής έπανάστασης δέν άνήκε στό προλεταριάτο, πού έπειδή ήταν άδύνατο, δέν άποτελοδσε καί δέ
μπορούσε ν' άποτελεί άνεξάρτητη πολιτική δύναμη, μά άνήκε στή
φιλελεύθερη άστική τάξη. 'Εκεί, τήν άπελευθέρωσή της άπό τό
καθεστώς τής δουλοπαροικίας, ή άγροτιά δέν τήν πήρε άπό τά
προλεταριάτο, που ήταν άριθμητικά μικρό καί άνοργάνωτο, μά
άπ' τήν άστική τάξη. 'Εκεί, ή άγροτιά τράβηξε ένάντια στό π α λ'ό καθεστώς μαζί μέ τή φιλελεύθερη άστική τάξη. Εκεί, ή άγροτιά άποτελούσε έφεδρεία τής άστικής τάξης. 'Εκεί, ή έπανάσταση όδήγησε, χάρη σ' αύτό, σ' ένα τεράστιο δυνάμωμα τής
πολιτικής βαρύτητας τή'ς άστικής τάξης.
Στή Ρωσία, άπεναντίας, ή άστική έπανάσταση έδοσε έντελώς άντίθετα άποτελέσματα. 'Η έπανάσταση στή Ρωσία δέν όδήγησε στό δυνάμωμα, μά στήν έξασθένιση τής άστικής τάξης σάν
πολιτική δύναμη, δέν όδήγησε στήν αύξηση τών πολιτικών της
έφεδρειών, μά στήν άπώλεια τής βασικής της έφεδρείας, στήν
άπώλεια τής άγροτιίς. Ή άστική έπανάσταση στή Ρωσία δέν
προώθησε στήν πρώτη γραμμή τή φιλελεύθερη άστική τάξη,
μά τό έπαναστατικό προλεταριάτο, συσπειρώνοντας γύρω σ' α ύ τό τά εκατομμύρια τής άγροτιίς.
Μ' αύτό, άνάμεσα στ' άλλα, έξηγείται καί τό γεγονός ότι
ή άστική επανάσταση στή Ρωσία πέρασε σέ προλεταριακή έπανάσταση,' μέσα σέ σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα. Ή ήγεμονία
τού προλεταριάτου ήταν τό έμβρυο καί ή μεταβατική βαθμίδα
γιά τή διχτατορία του προλεταριάτου.
Πώς έξηγιέται αυτό τό ίδιόμορφο φαινόμενο στή ρούσικη
έπανάσταση, πού δέν έχει τό προηγούμενο τοι> στήν Εστορία
τών άστικών έπαναστάσεων τής Δύσης; 'Από πού προέρχεται
αυτή ή ιδιομορφία;

f i d τίς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

49

'Εξηγείται μέ τό γεγονός δτι στή Ρωσία ή άστική έπανάσταση ξετυλίχτηκε μέσα σέ πιό άναπτυγμένες συνθήκες ταξικής
πάλης άπό τή Δύση, δτι τό ρούοικο προλεταριάτο κατόρθωσα
κεϊνον τόν καιρό νά γίνει άνεξάρτητη πολιτική δύναμη, ένώ ή
φιλελεύθερη άστική τάξη, τρομαγμένη άπ' τήν έπαναστατικότητα τού προλεταριάτου, έχασε κάθε Γχνος έπαναστατικότητας,
ιδιαίτερα Οστερα ^ π ό τά διδάγματα τοϋ 1905, καί έκλεισε
συμμαχία μέ τόν τσάρο καί τούς τσιφλικάδες ένάντια στήν έπανάσταση, ένάντια στούς έργάτες καί τούς άγρότες.
Πρέπει νά προσέξουμε τά παρακάτω γεγονότα πού καθόρισαν τήν ιδιομορφία τής ρούσικης άστικής έπανάστασης:
α) Τήν πρωτοφανή συγκέντρωση τής ρούσικης βιομηχανίας
στίς παραμονές τής έπανάστασης. Είναι γνωστό, λογοοχάρη,
οτι στίς Επιχειρήσεις μέ πάνω άπό 500 έργάτες δούλευαν στή
Ρωσία τά 54ο/ο δλων τών εργατών, ένώ σέ μιά τόσο άναπτυγμένη χώρα, δπως ή Βόρεια Αμερική, στίς άντίστοιχες έπιχειρήσεις δούλευαν μόνο τά 33ο/ο δλων τών έργατών. Δέν είναι
κάν άνάγκη ν' άποδείξουμε πώς αύτό καί μόνο τό γεγονός μαζί μέ τήν Οπαρξη ένός τέτιου επαναστατικού κόμματος, δπως
τό κόμμα τών μπολσεβίκων, Ικανέ τήν Εργατική τάξη τής Ρ ω σίας τή μεγαλύτερη δύναμη τής πολιτικής ζωής τής χώρας.
β) Τίς άποκρουστικές μορφές έκμετάλλευσης στίς έπιχειρήσεις μαζί μέ τό άφόρητο άστυνομικό καθεστώς τών μπράβων
του τσάρου, πού μετέτρεπαν κάθε σοβαρή άπεργία τών έργατών
σέ τεράστια πολιτική πράζη καί πού άτσάλωναν τήν έργατιχή
τάξη καί τήν ίκαναν μιά ως τό τέλος έπαναστατική δύναμη.
γ) Τήν πολιτική πλαδαρότητα τής ρούσικης άστικής τάξης,
πού μετατράπηκε Οστερα άπό τήν έπανάσταση τοϋ 1905 σέ δουλοπρέπεια έπέναντι στόν τσαρισμό καί σέ άνοιχτή άντεπαναστατικότητα, γεγονός πού έξηγείται δχι μονάχα μέ τήν έπαναστατικότητα τοϋ ρούσικου προλεταριάτου, πού έριξε τή ρούσικη
άστική τάξη στήν άγκαλιά τοϋ τσαρισμού, μά καί μέ τήν άμεση
εξάρτηση τής άστικής τάξης άπό τίς παραγγελίες τοϋ δημοσίου.
δ) Τήν Οπαρξη τών πιό άποκρουστικών καί τών πιό άφόρητων φεουδαρχικών Επιβιώσεων στό χωριό, πού συμπληρώνονταν μέ τήν παντοδυναμία τοϋ τσιφλικά, πράγμα πού έριχνε τήν
άγροτιά στήν άγκαλιά τής έπανάστασης.
ε) Τόν τσαρισμό, πού στραγγάλιζε καθετί τό ζωντανό καί
πού μέ τήν αύθαιρεσία του Επιδείνωνε τό ζυγό τοϋ καπκαλι4. I. Στάλιν. Ζητήματα λενινισμοΟ.

50

» . Σ τ ά λ ι ν

οττ) χαί τοϋ τσιφλικί, γεγονός πού συνένωνε τήν πάλη τών
Εργατών χαί τώνάγροτών σ* δνα ένιαίο Επαναστατικό χείμαρρο.
στ) Τόν ιμπεριαλιστικό πόλεμο, πού Εσμιγε όλες αύτές τίς
άντιθέσεις τής πολιτικής ζωής τής Ρωσίας σέ μιά βαθιά Επαναστατική κρίση καί Εδινε στήν έπανάσταση άπίστευτη δύναμη
κρούσης
Που ν' άπευθυνόταν ή άγροτιά κάτω άπό τέτιες συνθήκες;
Ά π ό ποιόν νά ζητούσε υποστήριξη Ενάντια στήν παντοδυναμία
του τσιφλικά, Ενάντια στήν αυθαιρεσία τοϋ τσάρου, ενάντια στόν
καταστρεπτικό πόλεμο, πού ρήμαζε τό νοικοκυριό της; Ά π ό τή
φιλελεύθερη άστική :άξη; Μά αύτή ήταν Εχθρός, ιίύτό τό Ιδειχνε ή μακρόχρονη πείρα καί άπό τίς τέσσερις Δοϋμίς. Ά π ό
τούς έσέρους; Οί έσέροί, φυσικά, ήταν ^καλύτεροι» άπό τούς καντέ καί τό πρόγμαμμά τους «κατάλληλο», σχεδόν άγροτικό. Μά
τί μποροϋν νά δόσουν οί έσέροι δταν. σκέφτονται νά στηριχτούν
μονάχα ατούς άγρότες καί δταν είναι άδύνατοι στήν πόλη, άπ'
δπου πρίν άπ' δλα άντλεί τίς δυνάμεις του ό Εχθρός; Ποϋ είναι
ή καινούργια έκείνη δύναμη, πού δέ σταματά μπροστά σέ τίποτα, οδτε στό χωριό, ούτε στήν πόλη, πού θά τραβήξει θαρρετά
στίς πρώτες γραμμές τοϋ άγώνα ενάντια στόν τσάρο καί στόν
τσιφλικά καί θά βοηθήσει τήν άγροτιά νά άπαλλαγεί άπό τήν
ύποδούλ»ση, άπό τήν άχτημοσύνη, άπό τήν καταπίεση καί τόν
πόλεμο; Τπήρχε άραγε μιά τέτια δύναμη στή Ρωσία; Ναί,
υπήρχε. Ή τ α ν τό ρούσικο προλεταριάτο πού είχε δείξει άπα τά
1905 κιόλας τή δύναμή του, τήν ίκανότητά του νά πολεμί
δ ς τό τέλος, τήν τόλμη του, τήν επαναστατικότητά του.
Έ ν πάση περιπτώσει, άλλη τέτια δύναμη δέν υπήρχε και
οδτε μπορούσε νά παρθεί άπό πουθενά άλλοϋ.
Νά γιατί ή άγροτιά πού ξεαάκραινε άπό τούς καντέ καί
πλεύριζε τούς έαέροJ(, κατανόησε ταυτόχρονα τήν άνάγκη νά
υποταχθεί στήν ήγεσία ένός τέτιου γενναίου άρχηγού τής επανάστασης, δπως είναι τό ρούσικο προλεταριάτο.
Αύτά είναι τά γεγονότα πού καθόρισαν τήν ιδιομορφία τής
ρούσικης άστικής Επανάστασης.
3. Ή ά γ ρ ο τ ι ά σ τ ό δ ι ά σ τ η μ α τ ή ς π ρ ο λ ε τ α ρ ι α κ ή ς έ π α ν ά σ τ α σ η ς . Ή περίοδος αύτή πβριλαβαίνει τό χρονικό διάστημα άπό τήν Επανάσταση τού Φλεβάρη (1917), ώς
τήν Επανάσταση τού Όχτώβρη (1917). Ή περίοδος αύτή είναι
σχετικά μικρή, βάσταξε δλο-δλο όχτώ μήνες. Αύτοί όμως οί
όχτώ μήνες, άπ' τήν άποψη τής πολιτικής διαφώτισης καί τής

Για τ(ς βάσεις τοϋ λενινισμοϋ

51

επαναστατικής διαπαιδαγώγησης τών μαζών, μπορούνε θαρρετά
νά έξισωθούν μέ όλόκληρες δεκαετίες συνηθισμένης συνταγματικές έξέλιξης, γιατί άποτελοόν όχτώ μήνες έ π α ν ά α τ α σ η ς .
Χαρακτηριστικό γνώρισμα αότής τής περιόδου είναι ή παραπέρα έπαναστατικοποίηση τής άγροτιάς, ή άπογοήτβυσή της άπό
τούς έσέρους, ή ά π ο μ ά κ ρ υ ν σ η της άπό τούς έσέρους,
ή καινούργια σ τ ρ ο φ ή τής άγροτιάς γιά άμεση σ υ σ π ε ί ρ ω σ ή της γύρω άπό τό προλεταριάτο, σάν τή μοναδική ως
τό τέλος έπανασταστική δύναμη, πού είναι Εκανή νά οδηγήσει
τή χώρα στήν ειρήνη. Ή ιστορία αύτής τής περιόδου είναι ή
ίστορία τής πάλης τών έσέρων (μικροαστική δημοκρατία) μέ
τούς μπο^εβίχους (προλεταριακή δημοκρατία), γιά τήν άγροτιά,
γιά τήν κατάχτηση τής πλειοψηφίας τής άγροτιάς. Τήν τύχη
αύτής τής πάλης τ ήν έκρινε ή περίοδος τού συνασπισμού, ή περίοδος τού Κερένσκι, ή άρνηση τών εσέρων καί τών μενσεβίκων
νά κατάσχουν τή γή τών τσιφλικάδων, ή πάλη τών έσέρων καί
μενσεβίκων γιά νά συνεχιστεί ό πόλεμος, ή έπίθεση στό μέτωπο τον 'Ιούνη, ή θανατική ποινή γιά τούς φαντάρους, ή έξέγερση τού Κορνίλοφ.
'Ενώ πρίν, στήν περίοδο που προηγήθηκε, τό βασικό ζήτημα
τής έπανάστασης ήταν ή άνατροπή τού τσάρου καί τής έξουσίας
τών τσιφλικάδων, τώρα, στήν περίοδο μετά τήν επανάσταση τού
Φλεβάρη, τώρα, πού δέν υπήρχε πιά ό τσάρος καί ό άτέλειωτος πόλεμος συμπλήρωνε τήν καταστροφή τής οικονομίας τής
χώρας καί κατάστρεφε τελείως τήν άγροτιά, βασικό ζήτημα γιά
τήν έπανάσταοη έγινε τό ζήτημα νά σταματήσει ό πόλεμος. Τό
κέντρο τού βάρους μετατοπίστηκε ολοφάνερα, άπό τά ζητήματα
πού είχαν καθαρά εσωτερικό χαραχτήρα, ατό βασικό ζήτημα
τού πολέμου. Νά «τελειώσει ό πόλεμος», «νά βγούμε άπό τόν
πόλεμο», αυτή ήταν ή γενική κραυγή τής έξαντλημένης χώρας
καί πρώτα-πρώτα τής άγροτιάς.
Μά γιά νά βγούμε άπό τόν πόλεμο ήταν άπαραίτητο νά
ανατρέψουμε τήν Προσωρινή Κυβέρνηση, ήταν άπαραίτητο νά
Ανατρέψουμε τήν έξουσία τής άστ:κής τάξης, ήταν άπαραίτητο
νά ανατρέψουμε τήν έξουσία τών εσέρων καί τών μενσεβίκων,
γιατί αύτοί, καί μόνον αύτοί, ήθελαν νά παρατείνουν τόν πόλεμο
ώς τό «νικηφόρο τέρμα». Στήν πράξη δίν υπήρχε άλλος δρόμος
γιά νά βγούμε άπό τόν πόλεμο, έκτός άπό τό δρόμο τής άνατροπής τής άοτικής τάξης.
Αύτή ήταν μιά καινούργια επανάσταση, μιά επανάσταση

52

I. I - τ ά λ ι ν

προλεταριακή, γιατί θά πετούσε άπό τήν έξουσία τήν τελευταία
άκρα άριστερή ομάδα τής ιμπεριαλιστικής άστικής τάξης, τό
κόμμα τών έσέρων καί τών μβνσββίκων, γιά νά δημιουργήσει μιά
καινούργια, τήν προλεταριακή έξουσία, τήν έξουσία τών Σοβιέτ,
γιά νά άνεβάσει στήν έξουσία τό κόμμα τοΰ έπαναστατικοό προλεταριάτου, τό κόμμα τών Μπολσεβίκων, τό κόμμα του Επαναστατικού άγώνα ένάντια στόν ιμπεριαλιστικό πόλεμο, γιά μιά
δημοκρατική ειρήνη. Έ πλειοψηφία τής άγροτιάς υποστήριξε
τόν άγώνα τών έργατών γιά τήν ειρήνη, γιά τήν έξουσία τών Σοβιέτ.
Δέν όπήρχε άλλη διέξοδος γιά τήν άγροτιά. Καί οδτε μπορούσε νά υπάρχει άλλη διέξοδος.
"Ετ™, ή περίοδος τού Κερένοκι άποτέλεσε γιά τίς Εργαζόμενες μάζες τής άγροτιίς τό πιό μεγάλο χειροπιαστό
μάθημα,
γιατί άπόδειξε ξεκάθαρα οτι κάτω άπό τό καθεστώς τής έξουιίας τών έσέρων καί τών μενσεβίκων δέ θά βγει ή
χώρα άπό τόν πόλεμο, δέ θά δοϋν οί άγρότες οδτε γή, οδτε
λευτεριά, 3τι οί μενσεβίκοι χαί οί Εσέροι διαφέρουν άπό τούς
καντέ μόνο στά γλυκά λόγια καί στίς ψεύτιχες όποσχέσεις, δτι
δμως στήν πραγματικότητα άκολουθοϋν τήν ίδια ιμπεριαλιστική
πολιτική τών καντέ, δτι ή μοναδική έξουσία, που είναι ίκανή νά
βγάλει τή χώρα άπό τό άδιέξοδο, είναι μονάχα ή έξουσία τών
Σοβιέτ. Ή παραπέρα παράταση του πολέμου Επιβεβαίωνε μόνο
τήν όρθότητα αύτού τοϋ μαθήματος, κινοϋσε τήν έπανάσταση μπρός χαί έσπρωχνε τίς μάζες τών
Εκατομμυρίων
άγροτών καί φαντάρων στό δρόμο τής ά μ ε σ η ç j συ σ π ε ί ρ ω σ ή ς τους γ&ρω άπό τήν προλεταριακή Επανάσταση. Ή άπομόνωση τών έσέρων καί τών μενσεβίκων είχε γίνει άμετάτρεπτ©
γεγονός. Χωρίς τά έξόφθαλμα αύτά δ.δάγματα τής περιόδου τοϋ
συνασπισμού, θά ήταν άδ&νατη ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου.
Αύτά είναι τά γεγονότα πού διευκόλυναν τό προτσές τοϋ
περάσματος τής άστικής έπανάστασης σέ έπανάσταση προλεταριακή.
Έ τ σ ι διαμορφώθηκε ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου ατή
Ρωσία.
4. ' Η ά γ ρ ο τ ι ά
ΰ σ τ ε ρ α άπό τή
στερέωση τής Σοβιετικής
έ £ ο υ σ ί α ς . "Αν προηγούμενα, στήν πρώτη περίοδο τής Επανάστασης, Επρόκειτο κυρίως γιά τήν άνατροπή τοϋ τσαρισμού καί άργότερα, δστερα άπό τήν έπανάσταση τοϋ Φλεβάρη, Επρόκειτο πρώτ' ά π '
δλα γιά τήν έξοδο άπ' τόν ιμπεριαλιστικό πόλεμο μέ τήν

Γιά τίς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

53

άνατροπή τής άστικής τάξης, τώρα, ϋοτερα άπό τό ξεκαθάρισμα
τοϋ έμφύλιο^ πολέμου καί τή στερέωση τής Σοβιετικής έξουσίας,
έ μ π α ι ν α ν στήν πρώτη γραμμή τά προβλήματα τής οικονομικής
άνοικσδόμησης. Νά δυναμώσουμε καί νά Αναπτύξουμε τήν έθνικοποιημένη βιομηχανία. Νά συνδέσουμε γιά τό σκοπό αύτό τή
βιομηχανία μέ τήν άγροτική οικονομία μέσον τοϋ έμπορίου, πού
ρυθμίζεται άπό τό κράτος. Νά Αντικαταστήσουμε τήν υποχρεωτική παράδοση τών σιτηρών μέ τό φόρο σέ είδος, γιά νά φτάσουμε ϋοτερα, Ελαττώνοντας οιγά-σιγά αύτό τό φόρο, στήν Ανταλλαγή τών προϊόντων τής βιομηχανίας μέ τά προϊόντα τ ή ς
άγροτικής οικονομίας. Νά άναζωογονήσουμε τό έμπόριο καί νά
άναπτύξουμε τούς συνεταιρισμούς, τραβώντας σ' αύτούς τά έκατομμύρια τής Αγροτιάς. Νά, πώς σκιαγράφησε 6 Λένιν τά άμεσα
καθήκοντα τής οικονομικής άνοικοδόμησης στό δρόμο γ:ά τή δημιουργία τών βάσεων τής σοσιαλιστικής οικονομία^.
*
Λένε πώς τό καθήκον αύτό μπορεί νά ξεπερνά τίς δβνάμεις μιάς τέτιας άγροτικής χώρας, σάν τή Ρωσία. Μερικοί σκεπτικιστές λένε άκόμα γι' αύτό 3τι είναι άπλούστατα ούτοπία
καί δέ μπορεί νά πραγματ:ποιηθεί, γιατί ή άγροτιά είναι άγροτιά, άποτελείται άπό μικρούς παραγωγούς καί γι' αύτό δέ μπορεί τά χρησιμοποιηθεί γιά τήν όργάνωση τών βάσεων τής σοσιαλιστικής παραγωγής.
Οί σκεπτικιστές δμως πέφτουν 5ξω γιατί δέν παίρνουν υπόψη τους ορισμένους παράγοντες, πού στή δοσμένη περίπτωση
έχουν άποφασιστική σημασία. Ά ς έξετάσουμε τούς κυριότερους
άπ' αυτούς.
Π ρ ώ τ ο . Δέν πρέπει νά συγχέουμε τήν άγροτιά τής Σοβιετικής "Ενωσης μέ τήν άγροτιά τής Δύσης. 'Η Αγροτιά πού
πέρασε άπό τό σχολείο τριών έπαναστάσεων, πού πάλαιψε ένάντια στόν τσάρο καί τήν άστική έξουσία, μαζί μέ τό προλεταριάτο καί μέ Επικεφαλής τό προλεταριάτο, ή άγροτιά πού πήρε τή γή καί τήν είρήνη άπό τά χέρια τής προλεταριακής έπανάστασης καί έγινε χάρη σ' αύτό έφεδρεία τοϋ προλεταριάτου—
ή Αγροτιά αύτή δέ μπορεί παρά νά διαφέρει άπό τήν Αγροτιά
πού πάλαιψε στόν καιρό τής άστικής έπανάστασης μέ έπικεφαλής τή φιλελεύθερη άστική τάξη, πού πήρε τή γή άπό τά χέρια αύτής τής άστικής τάξης, καί πυί>, χάρη σ' αύτό, έγινε έφεδρεία τής άστικής τάξης. Δέν είναι κάν άνάγκη ν' άποδείξουμε
δτι ή σοβιετική άγροτιά, πού συνήθισε νά έχτιμά τήν πολιτική
φιλία χαί τήν πολιτική συνεργασία μέ τό προλεταριάτο καί πού

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

χρωστδ τή λευτεριά της ο' αύτή τή φιλία καί ο' αύτή τή συνεργασία, δέ μπορεί παρά ν' αποτελεί έςαιρετικά κατάλληλο υλικό γιά τή · οικονομική συνεργασία μέ τό προλεταριάτο.
Ό Ένγκβλς Ελεγε οτι «ή κατάχτηση τής πολιτικής εξουσίας άπό τό σοσιαλιστικό κόμμα Εγινε ζήτημα τού άμεσου μέλλοντος» καί οτι «γιά νά καταχτήσει τήν πολιτική έξουσία τό
κόμμα, πρέπει πρώτα νά πάει άπ' τήν πόλη στό χωριό καί νά
γίνει μιά δύναμη στήν ύπαιθρο». (Βλ. «Τό άγροτικό ζήτημα στή
Γαλλία καί στή Γερμανία> τού "Ε ν γ κ ε λ ς, έκδ. 1922). Αύτά
τά Εγραφε τήν τελευταία δεκαετία τού περασμένου αίώνα, Εχοντας υπόψη του τήν άγροτιά τής Δύσης. Χρειάζεται άραγε νά
άποδείξουμε δτι οί ρώσοι κομμουνιστές, πού στό διάστημα τριών
Επαναστάσεων έκαναν μιά τεράστια δουλιά πάνω στό ζήτημα αύτό, κατόρθωσαν πιά νά άποχτήσουν στό χωριό μιά τέτια έπιροή κι εν α τέτιο στήριγμα, πού δέν τολμούν κάν νά τό ονειρευτούν οί σύντροφοι μας τής Δύσης,' Πώς μπορεί νά άρνηθεί
κανείς δτι τό γεγονός αύτό δέ μπορεί παρά νά διευκολύνει ριζικά τό Εργο τής ρύθμισης τής οικονομικής συνεργασίας άνά\ίεσα στήν Εργατική τάξη καί τήν άγροτιά τής Ρωσίας;
()£ σκεπτικιστές μιλούν πάντα γιά τούς μικρούς άγρότες
σά γιά Ενα παράγοντα πού είναι άσυμβίβαστος μέ τή σοσιαλιστική άνοικοδόμηση. 'Ακούστε δμως τί λέει ό "Ενγκελς γιά τούς
μικρούς άγρότες τής Δύσης:
«ΕΙμαοτ* άποφαοιοτικα οτό πλ»υρό τού μικρού αγρότη, θ α χανουμ*
δλα, δοα μποροΟν να .γίνουν, για να χανουμ* πιό ύποφ»ρτή τήν τύχη του,
γ ι α να δκυχολυνουμ* τό πέραομα του οτό ουνιταιριομό, άν τό άποφαcioti να πα»ι ο' αύτόν, χαί, οτήν π»ρίπτα>οη πού Βέ μπορ»[ άκόμα να παρ«ι αύτή τήν ά-ΐόφαοη, θα τοΟ παραχωρηοουμ* δοο «Ιναι δυνατό περιοοότ»ρο χαιρό για να οκ»φθβΙ πανω οτό χομματι τής γ ή ς του. Καί τό χανουμ*
αύτό δχι μονάχα γιατί θ(ωρο3μ( τό μικρό άγ,,ότη πού ίουλ(ύ*ι δ Τϊιος
γ ι ά τόν Ιαυτό του, Βτι μπορ*1 ν' άνήχιι οέ μάς, μα άχόμα χαί άπό άμ*οο
κομματικό ουμφίρον. "Οοο πι? μ»γαλος θα ι ΐ ν α ι δ άριθμός τών άγροτών
πού 6α τούς γλυτώοουμ» άπό τό πραγματικό τους χατραχύλιομα οτ:> προλ»ταριατο, πού θα μπορέοουμ* να τους χαταχτήοουμ*, Βοο θα βίναι άχόμα
άγρότ»ς,τίοο πιό γρήγορα χαί πιό βϋχολα θα πραγματοποιηθεί ό κοινωνικός
μιτα'.χηματιομός. Ai θα μάς όφιλοΟο« άν θ α (Ιμαοταν 6ποχρ*ωμίνοι να
π»ριμ5νουμ» τό μιταοχηματιομό αυτό, ίις πού ναχ»ι 4ξ*λιχθ(1 ή καπιταλ ι ο τ ι ν ; παραγωγή παντοΟ ώς τίς τ»λ»υταΙ·ς ε υ ν ί π » ι ί ς της, ώς πού να π ί σ*ι θύμα τής καπιταλιοτιχής μ ι γ α λ η ς έπιχιίρηοης καί δ τ*λ*υταΙος μικ ρ ο χ ι ι ρ ο τ ί χ ν η ς καί δ τ*λ*υταΙος μιχροαγρότης. Οί ύλικές θυοίβς πού μί τήν
ϊννοια αυτή fl-ot χ ρ ι ι α ο τ ι ΐ νά γίνουν άπό τα Ϊημόοια μ ί ε α πρός τό ουμφέρο; τών άγροτών, μποροΟν άπό τήν άποψη τής καπιταλιοτικής οικονομίας,
να φαίνονται οαν π»ταμ4να οτόν άίρα χρήματα, μα παρ* δλα αύτα άποτ»-

f i d τίς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

55

λοΟν μια θαυμαοια τοποθίτηοη, -γιατί ΙξοιχονομοΟν Ιοως βιχαπλαοιο «οοό
άπό τα 1£οβα τής κοίναινικής άναβιοργάναοης γ · ν ι κ α . 11' αύτή τήν Ιννοια
μποροΟμ· λοιπόν να φιρθοΟμ* πολΟ γ·νναιό(α>ρα άπίναντι οτούς άγρότ·ς».
( " Ε ν γ χ · λ ς , οτό Ι9ιο).

"Ετσι μιλούσε ό Ένγκελς, ϊχοντας υπόψη του τήν άγροτιά τής Δύσης. Μά δέν είναι τάχα ξεκάθαρα 2τι αύτά, που είχε
πεί δ "Ενγκελς, πουθενά άλλου δε μπορούν νά πραγματοποιηθούν τόσο εύκολα χα ί τόσο πλέρια, δπως στή χώρα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου; Μήπως δέν είναι ξεκάθαρο πώς μονάχα στή Σοβιετική Ρωσία μπορούν νά εφαρμοστούν στή ζωή,
τώρα χαί στό άκέρσιο χαί «τό πέρασμα μέ τό μέρος μας του
μικρού άγρότη, πού δουλεύει ό Γδιος γιά τόν εαυτό του» χαί of
άπαραίτητες γι' αύτό «δλικές θυσίες» καί ή άπαιτούμενη «γενναιόδωρη συμπεριφορά άπέναντι στους άγρότες», ότι αύτά καί
άλλα παρόμοια μέτρα πρός όφελος τ<ΐν άνροτών εφαρμόζονται
κιόλας στή Ρωιία; Πώς μπορεί κανε-'ς νά αρνηθεί, οτι τό γεγονός αύτό πρέπει μέ τή σειρά του νά διευκολύνει καί νά προωθήσει τό έργο τής οικονομικής άνοιχοδόμησης τής Σοβιετικής
χώρας;
Δ ε ύ τ ε ρ ο · Δέν πρέπει νά συγχέουμε τήν άγροτική οικονομία τής Ρωσίας μέ τήν άγροτική οικονομία τής Δύσης. Ε κ ε ί
ή άνάπτυξη τής άγροτιχής οικονομίας άκολουθεί τό συνηθισμένο δρόμο τοϋ καπιταλισμού, μέσα στίς συνθήκες τής βαθιάς διαφοροποίησης τής άγροτιάς, μέ τά μεγάλα χτήματα καί τά ίδιωτικοκαπιταλιστικά λατιφούντια'* στόν ένα πόλο καί μέ τήν έίαθλίωση, τή φτώχια χαί τή μισθωτή δουλεία στόν άλλο. Γι' αύτό,
τό ξεχαρβάλωμα καί ή αποσύνθεση είναι έκεί πέρα γιά πέρα
φυσικά φαινόμενα. Δέ συμβαίνει όμως τό Γδιο στή Ρωσία. Στή
χώρα μας ή άνάπτυξη τής άγροτικής οικονομίας δέ μπορεί ν' άκολουθήσει τόν ίδιο δρόμο, έστω καί μονάχα γιατί ή ύπαρξη τής
Σοβιετικής έξουσίας καί ή Εθνικοποίηση τών βασικών Εργαλείων
καί μέσων παραγωγής δέν Επιτρέπουν μιά τέτια άνάπτυξη. Στή
Ρωσία ή άνάπτυξη τής Αγροτικής οικονομίας πρέπει ν' άκολουθήσει έναν άλλο δρόμο, τό δρόμο τής συνεταιριστικής όργάνωσης τών εκατομμυρίων μικρών χαί μεσαίων άγροτών, τό δρόμο
τής άνάπτυξης μαζικών συνεταιρισμών στό χωριό, πού τό κράτος τούς υποστηρίζει δίνοντάς τους προνομιακές πιστώσεις. 'Ο
*Λατιφοΰντια λ ' γ α ν πτήν άρχαΐα Ρώμη Tri μεγάλα άγροχτήματα τ ώ ν
*>ο»λοχτητών, δπου boύλίυαν ίκατοντά&€ς δούλοι (Ιηιι. Μετ )

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

Λένιν, στά άρθρα του γιά τους συνεταιρισμούς, έδειξε σωστά πώς
ή άνάπτυζη τής. Αγροτικής οικονομίας στή χώρα μας «ρέπει
ν' άκολοοθήσει έναν καινούργιο δρόμο, τό δρόμο πού θά τής Επιτρέψει νά τραβήξει μέ τούς συνεταιρισμούς τήν πλειοψηφία τών
Αγροτών στή σοσιαλιστική Ανοικοδόμηση, τό δρόμο πού μπάζει
βαθμιαία στήν άγροτική οικονομία τίς άρχέςτοϋ κολλεχτιβισμοϋ,
πρώτα στόν τομέα τής κατανάλωσης καί ύστερα στόν τομέα τής
παραγωγής τών άγροτικών προϊόντων.
Εξαιρετικό ένδιαφέρον έχουν άπ* αυτή τήν άποψη ορισμένα
καινούργια φαινόμενα στό χωριό, πού έχουν σχέση μέ τή δουλιά του άγροτικοϋ συνεταιρισμού. Είναι γνωστό πώς μέσα στήν
"Ενωση τών Άγροτικών Συνεταιρισμών* γεννήθηκαν καινούργιες μεγάλες όργανώσεις γιά τούς ξεχωριστούς κλάδους τής
άγροτικής οικονομίας, γιά τό λινάρι, τίς πατάτες, τό βούτυρο
κά., οργανώσεις μέ μεγάλο μέλλον. Άπ* αύτές τό Κέντρο του
Λιναριού, λογουχάρη, έχει ένα δλάκερο δίχτυ Από παραγωγικές
συντροφιές λιναροπαραγωγών. Τό κέντρο αύτό προμηθεύει στους
άγρότες σπόρ νυς καί έργαλεία παραγωγής, έπειτα άγοράζει Από
αύτούς τοός ίδιους άγρότες 3λη τήν παραγωγή του λιναριού,
τήν πουλά χοντρικά στήν άγορά, έξασφαλίζει στους άγρότες τή
συμμετοχή στά -κέρδη καί συνδέει Ιτα, τήν άγροτική οίκονομία
μέ τήν κρατική βιομηχανία μέσον τής "Ενιτσης Άγροτικών Συνεταιρισμών. Πώς νά τήν ονομάσουμε αύτή τή μορφή όργάνωσης τής παραγωγής; Αύτό είναι, κατά τή γνώμη μου, τό οικιακό σύστημα τής μεγάλης κρατικοσοσιαλιστικής παραγωγής στόν
τομέα τής άγροτικής οικονομίας. Μιλώ έδώ γιά οικιακό σύστημα τής κρατικοσοσιαλιστικής παραγωγής σέ άντιστοιχία μέ τό
σύστημα τής δουλιίς στό σπίτι, στόν καπιταλισμό, στόν τομέα
λχ., τής υφαντουργίας, 3που οί χειροτέχνες, παίρνοντας Από τόν
καπιταλιστή τίς πρώτες ύλες καί τά έργαλεία καί παραδίνοντάς του 3λη τήν παραγωγή, ήταν στήν πραγματικότητα μισομεροκαματιάρηδες έργάτες στό σπίτι. Αύτή είναι μιά άπό τίς
πολλές ένδείξεις γιά τό δρόμο πού πρέπει νά πάρει ή Ανάπτυξη
τής άγροτικής οικονομίας στή χώρα μα;. Δέ θά Αναφέρω άλλες παρόμοιες ένδείξεις άπό άλλους τομείς τής άγροτικής οικονομίας.
Δέν είναι κάν άνάγκη νά άποδείζουμε πώς ή τεράστια
*Ή "Ενωση 'Αγροτικών Συνεταιρισμών ύπηρχ« άπ'
τοΟ 1921 ώς τόν 'Ιούνη του I9J9. (Σημ. MÎT.)

τόν

Αύγουστο

Γιά τ (ς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

57

-πλειοψηφία τής άγροτιίς θ' Ακολουθήσει πρόθυμα αύτόν τόν
-καινούργιο δρόμο άνάπτυξης, στέλνοντας κατά διαβόλου τό δρόμο τών ϊδιωτικοχαπιταλιστικών λατιφοάντιων χαί τής μισθωτής δουλείας, τό δρόμο τής Αθλιότητας χαί τΐ)ς καταστροφής.
Νά τί λέει 6 Λένιν γιά τούς δρόμους άνάπτυξης τής άγρυτιχής μας οικονομίας:
« Ή έξουοία το3 χρατους πανω ο' δλα τα μ · γ α λ α μέοα παραγωγής,
ή έξουοία τοβ χρατους οτα χέρια τού προλιταριατου, ή ουμμαχία αύτο3 τοΟ
προλιταριατου μέ τα πολλά έχατομμύρια τούς μικρούς χαί τούς πολύ μικρούς άγρότ·ς, ή έξαοφαλιοη τής χαθ·οδήγηοης τής άγροτιάς άπό αύτό τό
προλιταριατο χλπ., μήπως δλα αύτα δέν »ιναι 6,τι χ ρ ι ι α ζ ι τ α ι για να μπορέσουμ· μέ τό ουνιταιριομό καί μόνο μέ τό ουνιταιριομό, πού πρίν τόν Θ§ωρούοαμ» μικροιμποριυματιχή έπιχιίρηοη χαί πού άπό όριομένη πλιυρα
ϊ χ ο υ μ ι Ϊίκιο να τόν &(ωροΟμ· τέτιο, ακόμα χαί οήμιρα οτήν πιρίοδο τής
ΝΕΠ, μήπως δλα αύτα δέν §1ναι δ,τι χρ·ιάζ§ται για να χτίοουμ· τήν π λ ή ρη οοοιαλιοτιχή κοινωνία; Αύτό δέν (Ιναι ακόμα άνοιχοδόμηοη τής οοοια.λιοτικής κοινωνίας, μά «Ιναι δ,τι χρ·ιαζ§ται χαί δ,τι tlvai άρχιτό γιά αύτ ή τήν άνοιχοδόμηοη». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXVII, ο§λ. 392).

Μιλώντας παρακάτω γιά τήν άνάγκη νά δοθεί οικονομική
χαί άλλη βοήθεια στούς συνεταιρισμούς, σάν «όργάνωση τοϋ
πληθυσμού πού στηρίζεται σέ νέα άρχή» καί σάν νέο «κοινωνικό σύστημα» μέσα στίς ουνθήκες τής διχτατορίας τού προλεταριάτου, έ Λένιν συνεχιζβι:
«Καθι κοινωνικό ούοτημα έ μ φ α ν ί ζ π α ι μονάχα μέ τήν οίχονομική
ύποοτήριίη μιάς όριομ'ένης τάξης. Αέ 8' άναφέρω τίς έχατονταδις χαί
έχατονταδις έχατομμύρια ρούβλια πού οτοίχιοι ή γέννηοη τοΟ «έλ§ύθ§ρου»
καπιταλιομο3. Τώρα πρίπ§ι να χαταλαβουμι χαί να χανουμ· πράξη δτι
ή κοινωνική όργανωοη, πού *ρίπ§ι να ύποοτηρίζουμ» οήμβρα π§ριοοότ§ρο
άπ' όλις. tlvai ή ουνιταιριοτιχή οργανωοη. ΙΙρέπιι δμως να τήν ύποοτηρίζουμ· μέ τήν πραγματική οημαοία αϋτής τής λέξης, δηλαδή, δέ φτανιι
να έννοούμ» αύτη τήν δποι-τήρ·.;η οαν ύποοτηριξη χα&§ ουνιταιριοτιχής
κίνηοης. Ms τη λέξη ύποοτηριςη π ρ έ π ι ι να βννοοόμι τήν δποοτήριξη ê x t f νης τής ουνηαιριοτιχής χίνηοης, ο ην όποΐα π ρ α γ μ α τ ι κ ό - ο υ μ μ t τ έ χ ο υ ν ο ί π ρ α γ μ α τ ι κ έ ς μ a ζ e ί ι ο ύ π λ η »· υ ο μ ο 3». (Βλ. οτόν Ιδιο
τόμο, ο§λ. 393).

Τί δείχνουν δλα αύτά τα γεγονότα;
Δείχνουν δτι οί σκεπτικιστές δέν έχουν δίκιο.
Δείχνουν δτι δίκιο ίχει δ Λενινισμός, πού θεωρεί τίς έργαζόμενες μάζες τ?,ς άγροτιάς έφεδρεία τοϋ προλεταριάτου.
Δβίχνουν δτι τό προλεταριάτο, πού βρίσκεται στήν έξου-

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

ai α, μπορεί χαί πρέπει νά χρησιμοποιήσει αύτή τήν έφεδρεία.
γιά νά συνδέσει τή βιομηχανία μέ τήν άγροτιχή οικονομία, γιά
νά προωθήσει τή σοσιαλιστική άνοικοδέμηση και νά δημιουργήσει γιά τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου τό άπαραίτητο Εκείνα
θεμέλιο, πού χωρίς αύτό είναι άδόνατο νά γ ; νει τό πέρασμα,
στή σοσιαλιστική οικονομία.
VI
ΤΟ

ΕΘΝΙΚΟ

ΖΗΤΗΜΑ

Ά π ό τό θέμα αύτό πιάνω δυό κύρια ζητήματα:
α) τήν τοποθέτηση τοϋ ζητήματος,
β) τό άπελευθερωτικό κίνημα τών καταπιεζομένων λαών καί
ή προλεταριακή έπανάσταση.
I. Ή τ ο π ο θ έ τ η σ η τ ο ΰ Ζ η τ ή μ α τ ο ς . Στό διάστημα,
τών τελευταίων δεκαετιών, στό έθνικό ζήτημα δγιναν μιά σειρά,
πολύ σοβαρές άλλαγές. Τό έθνικό ζήτημα στήν περίοδο τής ΙΙης
Διεθνούς καί τό έθνικό ζήτημα στήν περίοδο τοϋ λενινισμού
δέν είναι καθόλου τό ίδιο πράγμα. Διαφέρουν ριζικά, δχι μόνο
στήν έκτασή ΐους, μά καί στόν Εσωτερικό τους χαραχτήρα.
Παλιότερα, τό έθνικό ζήτημα περιοριζότανε συνήθως σ' iva.
στενό κύκλο άπό ζητήματα πού άφορούσαν κυρίως τίς «πολιτισμένες» Εθνότητες. ΟΕ Ιρλανδοί, οΕ Ούγγροι, οΕ Πολωνοί, οΕ Φιλί.ανδοί, οΕ Σέρβοι καί μερικές άλλες Εθνότητες τής Εύρώπης, αύτός
ήταν ό κύκλος τών μή "ισότιμων λαών, πού γιά τήν τύχη τους
ένδιαφέρονταν οΕ ήρωες τής 11ης Διεθνούς. Δεκάδες καί Εκατοντάδες Εκατομμύρια τών λαών τής Ασίας καί τής Αφρικής,
πού υπόφεραν κάτω άπό τόν έθνικό ζυγό, στήν πιό ωμή καί
πιό άπάνθρωπή του μορφή, άφίνονταν συνήθως στό περιθώριο.
Δέν άποφάσιζαν νά βάλουν στήν ίδια μοίρα τούς λευκούς καί
τούς μαύρους, τούς «πολιτισμένους» καί τούς «άπολίτιστους».
Λυό-τρείς κούφιες καί γλυκανάλατες άποφάσεις, πού παράκαμπταν μέ προσοχή τό ζήτημα τής άπελευ^έρωσης τών άποικιών,
ήταν τό μόκο πού είχαν γιά νά παινευτούν οΕ παράγοντες τής
ΙΙης Διεθνούς. Τώρα πρέπει νά θεωρείται πώς Εχει Εξαλειφθεί αύτή ή διπλοπροσωπία καί ή άναποφασιστικότητα στό Εθνικό ζήτημα. Ό λενινισμός ξεσκέπασε τήν καταφανή αύτή άσυμφωνία,
γκρέμισε τά τείχη, πού όρθώνονταν άνάμεσα ατούς λευκούς καί
στούς μαύρους, άνάμεσα ατούς ευρωπαίους και ατούς άσιάτες,

f i d τίς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

59

οτούς «πολιτισμένους» χαί τούς «άπολίτιστους» σκλάβους τοϋ
ιμπεριαλισμού καί συνέδεσε έτσι τό Εθνικό ζήτημα μέ τό ζήτημα τών άποικιών. "Ετσι, τό Εθνικό ζήτημα μετατράπηκε άπό
ζήτημα μερικό χαί έσωκρατικό σέ ζήτημα γενικό καί διεθνές,
σέ παγκόσμιο ζήτημα γιά τήν άπελευθέρωση τών καταπιεζομένων λαών τών Εξαρτημένων χωρών καί τών άποικιών άπό τό
ζυγό τοϋ ιμπεριαλισμού.
Παλιότερα, τήν άρχή της αυτοδιάθε3ης τών έθνών τήν Ερμήνευαν συνήθως λαθεμένα καί, δχι σπάνια, τή στένευαν σέ δικαίωμα τοϋ ίθνους γιά αυτονομία. Μερικοί μάλιστα ήγέτες τής
Μης Διεθνούς έφτασαν στό σημείο νά μετατρέψουν τό δικαίωμα
τής αυτοδιάθεσης σε δικαίωμα Εκπολιτιστικής αυτονομίας, δηλαδή σέ δικαίωμα τών καταπιεζομένων εθνών νά έχουν δικά
τους Εκπολιτιστικά Ιδρύματα, άφήνοντας δλη τήν πολιτική Εξουσία στά χέρια τοϋ κυρίαρχου έθνους. Τό γεγονος αύτό έκανε
ώστε ή ιδέα τής αυτοδιάθεσης νά κινδυνεύσει, νά μετατραπεί
άπό δπλο πάλης ένάντια στίς προσαρτήσεις, οέ δπλο δικαιολόγησης τών προσαρτήσεων. Τώρα αύτή ή σύγχιση πρεπει νά θεωρείται ξεπερασμένη. Ό λενινισμός πλάτυνε τήν έννοια τής αυτοδιάθεσης, έρμηνεύοντάς την σάν δικαίωμα τών καταπιεζομένων λαών τών Εξαρτημένων χωρών καί τών άποικιών, γιά πλήρη άποχωρπμό, σάν δικαίωμα τών Εθνών νά υπάρχουν σάν άνεξάρτητα κράτη. "Ετσι άποκλείστηκε ή δυνατότητα νά δικαιολογούνται οί προσαρτήσεις, μέ τήν έρμηνεία πού έδιναν στό δικαίωμα γιά αύτοδιάθεση σάν δικαίωμα γιά αύτονομία. Έ τ σ ι καί ή
αρχή τής αυτοδιάθεσης μετατράπηκε άπό μέσο έξαπάτησης τών
μαζών, πού τέτιο άναμφισβήτητα ήταν στά χέρια τών σοσιαλσωβινιστών, στό διάστημα τοϋ ιμπεριαλιστικού πολέμου, σέ μέσο
γιά τό ξεσκέπασμα δλων τών ειδών τών ιμπεριαλιστικών ορέξεων καί τών σωβινιστικών μηχανοραφιών, σέ μέσο γιά τήν
πολιτική διαφώτιση τών μαζών στό πνεύμα τοϋ διεθνισμού.
Παλιότερα, τό ζήτημα τών καταπιεζόμενων εθνών τό έβλεπαν συνήθως σάν ζήτημα καθαρά νομικό. Πανηγυρικές προκηρύξεις γιά τήν Εθνική ίσοτιμ'α, άναρίθμητες διακηρύξεις γιά
τήν «ισότητα τών εθνών», νά μέ τί ασχολούνταν τά κόμματα
τής Ιίης Διεθνούς, σκεπάζοντας τό γεγονός δτι ή «ισότητα τών
έθνών» μέσα στόν ιμπεριαλισμό, δπου μιά όμάδα άπό έθνη (ή
μειοψηφία) ζει άπό τήν Εκμετάλλευση μιας άλλης ομάδας άπό
έθνη, άποτελεΐ χλευασμό τών καταπιεζόμενων λαών. Τώρα αύτή
ή άστική νομική άποψη γιά τό Εθνικό ζήτημα πρέπει νά θεω-

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

peCrat δτι Εχε: πιά ξεσκεπαστεί. Ά π ό τά Οψη τών ποαπωδών
διακηρύξεων, ό λενινισμός προσγείωσε στό Εδαφος τό Εθνικό ζήτημα, τονίζοντας οτι οί διακηρύξεις γιά τήν «ισοτιμία τών Εθνών» είναι κούφιες καί πλαστές διακηρύξεις, δταν δέν ένισχύον,
τα ι άπό τά προλεταριακά κόμματα μέ τήν άμεση όποστήριξη
τοϋ απελευθερωτικού άγώνα τών καταπιεζόμενων λαών. "Ετσι
τό ζήτημα τών καταπιεζόμενων εθνών Ιγινε ζήτημα δποστήριξης καί βοήθειας, πραγματικής καί συνεχούς βοήθειας, στά καταπιεζόμενα Εθνη, στόν άγώνα τους Ενάντια στόν ιμπεριαλισμό,
γιά τήν πραγματική ισότητα τών Εθνών, γιά τήν άνεξάρτητη
κρατική τους ύπαρξη.
Παλιότερα, τό Εθνικό ζήτημα τό Εξέταζαν ρεφορμιστικά,
σάν Ινα ξεχωριστό άνεξάρτητο ζήτημα, έξω άπό τή σχέση του
μέ τά γενικά ζητήματα τής έξουσίας τοϋ κεφαλαίου, τής άνατροπής τοϋ ιμπεριαλισμού, τής προλεταριακής έπανάστασης. Προϋπόθεταν σιωπηρά δτι είναι δυνατή ή νίκη τοϋ προλεταριάτου
στήν Εύρώπη, χωρίς τήν άμεση συμμαχία μέ τό άπελευθερωτικό κίνημα τών άποικιών, δτι ή λύση τοϋ έθνικοαποικιακοϋ ζητήματος μπορεί νά πραγματοποιηθεί στά κρυφά, «αδθόρμητα»,
Εξω άπό τό μεγάλο δρόμο τής προλεταριακής Επανάστασης, χ ω ρίς επαναστατική πάλη ένάντια στόν ιμπεριαλισμό. Τώρα αδτή
ή άντεπαναστατική άποψη πρέπει νά θεωρείται ξεσκεπασμένη.
Ό λενινισμός άπόδειξε καί ό ιμπεριαλιστικός πόλεμος καί ή
Επανάσταση τής Ρωσίας βεβαίωσαν, δτι τό έθνιχό ζήτημα μπορεί v i λυθεί μονάχα σέ σύνδεση μέ τ», ν προλεταριακή έπανάσταση καί πάνω στό Εδαφός της, δτι ό δρόμος τής νίκης τής
έπανάστασης στή Δύση περνά άπό τήν Επαναστατική συμμαχία
μέ τό άπελευθερωτικό κίνημα τών άποικιών καί τών έξαρτημένων χωρών, Ενάντια στόν ίμπερια/ ισμό. Τό έθνικό ζήτημα είναι
μέρος το·"» γενικού ζητήματος τής προλεταριακής Επανάστασης,
μέρος τού ζητήματος τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου.
Τό ζήτημα μπαίνε: ετσι: " Ε χ ο υ ν ε κ ι ό λ α ς Ε ξ α ν τ λ η θ ε ί οί Επαναστατικές δυνατότητες, πού κρύβονται στους κόλπους τοϋ έπαναστατικοζπελευθερωτικοϋ κινήματος τών καταπιεζόμενων χωρών, ή δχι; Καί άν δέν Εχουν Εξαντληθεί, όπάρχει άραγε Ελπίδα, βάση, νά χρησιμοποιηθούν αυτές οί δυνατότητες γιά αήν προλεταριακή Επανάσταση, νά μετατραπούν οί
Εξαρτημένες καί άποικιακές χώρες άπό έφεδρεία τής ιμπεριαλιστικής άστικής τάξης, σέ Εφεδρεία τοϋ έπαναστατικού προλεταριάτου, σέ σύμμαχο του;

Γ ι ! τ(ς Cdaeiç τοΟ λίν.νισμοΟ

61

Ό λενινισμός άπαντί α' αύτή τήν έρώτηση καταφατικά,,
δηλαδή παραδέχεται πυ'ις υπάρχουν έπαναστατικίς δυνατότητες
στούς κόλπους το5 έθνικοαπελευθερωτικού κινήματος τών καταπιεζόμενων χωρών καί παραδέχεται δτι οί δυνατότητες αύτές
μπορούν νά χρησιμοποιηθούν γιά τήν άνατροπή τοΰ κοινού έχθροϋ, γιά τήν άνατροπή τοΰ ιμπεριαλισμού. 'Ο μηχανισμός τής
άνάπτυξης τοΰ ιμπεριαλισμού, ό ιμπεριαλιστικός πόλεμος καί ή
έπανάσταση στή Ρωσία έπιβββαίωσαν όλοκληρωτικά τά συμπεράσματα τοΰ λενινισμού πάνω σ' αύτό τό ζήτημα.
Ά π ' έδώ βγαίνει ή άνάγκη γιά τό προλεταριάτο νά υ π ο στηρίζει, καί νά υποστηρίζει Αποφασιστικά καί δραστήρια, τό
έθνικοαπελευθερωτικό κίνημα τών καταπιεζομένων καί Εξαρτημένων λαών.
Αυτό βέβαια δέ σημαίνει πώς τό προλεταριάτο είναι υποχρεωμένο νά υποστηρίζει κ ά θ ε έθνικό κίνημα, παντού καί πάντα, ο* όλες τίς ξεχωριστές συγκεκριμένες περιπτώσεις. Πρέπει
νά δποστηρίζει έκείνα τά εθνικά κινήματα, πού τείνουν στήν
έξασθένιση, στό γκρέμισμα τοϋ ιμπεριαλισμού καί δχι στό δυ- '
νάμωμα καί τή διατήρησή του. Τπάρχουν περιπτώσεις , πού τά
έθνικά κινήματα ορισμένων καταπιεζόμενων χωρών έρχονται σέ
σύγκρουση μέ τά συμφέροντα τής άνάπτυξης τοϋ προλεταριακού
κινήματος. Είναι αύτονόητο δτι σέ μιά τέτια περίπτωση δέ
μπορεί οδτε λόγος νά γίνει γιά υποστήριξη. Τό ζήτημα γιά τά
δικαιώματα τών έθνών δέν είναι άπομυνωμένο καί αύτοτελές
ζήτημα, άλλά μέρος τοϋ γενικού ζητήματος τής προλεταριακής έπανάστασης, πού υποτάσσεται στî σύνολο καί πού άπαιτεΕ
νά τό έξετάζουμε άπό τήν άποψη τού συνόλου. Στή δεκαετία 1840-1850, ό Μάρξ ήταν υπέρ τού έθνικοϋ κινήματος τών
Πολωνών καί τών Οδγγρων καί ένάντια στό έθνικό κίνημα τών
Τσέχων καί τών Νότιων Σλάβων. Γιατί; Γιατί ot Τσέχοι καί οί
Νότιοι Σλάβοι ήταν τότε «άντιδραστικοί λαοί», «προφυλακές τής
Ρωσίας» στήν Εύρώπη, προφυλακές τού άπολυταρχισμού, ένώ
οί Πολωνοί καί οί Ούγγροι ήταν «Επαναστατικοί λαοί» πού π ά λαιβαν ένάντια στήν άπολυταρχία. Γιατί ή υποστήριξη τού έθνικοϋ κινήματος τών Τσέχων και τών Νότιων Σλάβων σήμαινε τότε έμμεση υποστήριξη τού τσαρισμού, πού ήταν ό πιό έπικίνδυ-νος έχθρός γιά τό έπαναστατικό κίνημα στήν Εύρώπη.

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

«Ol ξεχβριοτές άπαιτήοεις τής δημοκρατίας—λέει 6 Δένιν—μαζί καί
ή αύτοΐια&·οη, Ϊ ί ν · ΐ ν α ι χατι τό άπόλυτο, άλλα μ ί ρ ο ς τοΟ γενικότερου
ίημοκρατικο8 (σήμερα τοϋ γενικότερου σοσιαλιστικοί) π α γ κ ό σ μ ι ο υ
κινήματος. Είναι δυνατό oé όριομένες συγκεκριμένες περιπτώσεις τό μέρος να αντιτίθεται οτό οϋνολο καί τότε πρέπει να απορρίπτεται». (Βλ. Δ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XIX σελ. 257-258).

"Ετσι έχει τό ζήτημα γιά τά ξεχωριστά έβνικά κινήματα,
γιά τόν ενδεχόμενο άντιδραατικό χαραχτήρα αύτών τών κινημάτων, άν, φυσικά, δέν τά κρίνουμε τυπικά, οδτε άπό τή σκοπιά τοϋ άφηρημένου δικαίου, άλλά άπ' τήν άποψη τών συμφερόντων τοϋ επαναστατικού κινήματος.
Τό ίδιο πρέπει νά πούμε γιά τόν επαναστατικό χαραχτήρα
τώ; Εθνικών κινημάτων γενικά. 'II άναμφισβήτητη έπαναστατικότητα τής τεράστιας πλειοψηφίας τών έθνικών κινημάτων είναι
τόσο σχετική καί ιδιόμορφη, οσο σχετική καί ίδιόμορφη είναι
ή πιθανή άντιδραστικότητα μερικών ξεχωριστών έθνικών κινημάτων. Μέσα στίς συνθήκες τής ιμπεριαλιστικής καταπίεσης, ό
επαναστατικός χαραχτήρας τού έθνικοϋ κινήματος δέν προϋποθέτει καθόλου τήν υποχρεωτική ύπαρξη προλεταριακών στοιχείων στο κίνημα, τοϋ έπαναστατικοΰ ή δημοκρατικού προγράμματος στό κίνημα, τήν Οπαρζη δημοκρατικής βάσης α' αύτό. 'Ο
άγώνας τοΰ 'Εμίρη τοϋ 'Αφγανιστάν, γιά τήν άνεξαρτησία τοϋ
'Αφγανιστάν, άντικειμενικά είναι ε π α ν α σ τ α τ ι κ ό ς
άγώνας,
παρ' δλες τίς μοναρχικές άντιλήψεις ίοϋ 'Εμίρη καί τών 6παίών του, γιατί έξασθενίζει, άποσυνθέτει, όποσκάπτει τόν ιμπεριαλισμό, ένώ δ άγώνας πού έκαναν στή διάρκεια τοϋ ιμπεριαλιστικού πολέμου τέτιοι «τρομεροί» δημοκράτες καί «σοσιαλιστές» «έπαναστάτες» καί ρεμπουπλικάνοι, δπως πχ, ό Κερένσκι
καί ό Τσερετέλ:, ό Ρενοντέλ καί ό Σάΐντεμαν, δ Τσέρνοφ καί
ό Ντάν, ό Χέντερσον καί ό Κλάΐνς, ήταν άγώνας ά ν τ ι δ ρ ασ τ ι κ ό ς , γιατί είχε σά συνέπεια τό φκιασίδωμα, τό δυνάμωμα, τή νίκη τού ιμπεριαλισμού Ό άγώνας τών αίγύπτιων εμπόρων καί άστών διανοουμένων, γιά τήν άνεξαρτησία τής Αιγύπτου,
είναι γιά τίς ίδιες αιτίες ένας άγώνας άντικειμενικά έ π α ν ασ ι α τ ι κ ό ς , παρ' δλη τήν άστική προέλευση καί τόν άστικό
τίτλο τών ήγετών τού αιγυπτιακού έθνικού κινήματος, παρ' δλο
πού τάσσονται ενάντια στό σοσιαλισμό, ένώ ό άγώνας τής άγγλικής εργατικής κυβέρνησης γιά τή διατήρηση τής Αιγύπτου
στή θέοη μιας εξαρτημένης χώρας είναι γιά τίς ίδιες αιτίες
ένας αγώνας ά ν τ ι δ ρ α α τ ι κ ό ς, παρ' δλη τήν προλεταριακή

f i d τίς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

63

προέλευση
τόν προλεταριακό τίτλο τών μελών αύτής τής κυβέρνησης) π<*ρ' όλο που είνιι «6πέρ» τού σοσιαλισμού. Δέ μιλώ πιά γιά τό εθνικό κίνημα άλλων μεγαλύτερων άποικιών καί
Εξαρτημένων χωρών, δπως οί Ινδίες καί ή Κίνα, πού κάθε βήμα τους στό δρόμο τής άπελευθέρωσής τους, καί άν άκόμα παραβαίνει τίς άπαιτήσεις τής τυπικής δημοκρατίας, είναι Ενα δυνατό χτύπημα μέ βαριά στό κεφάλι τού ιμπεριαλισμού, δηλαδή
ένα βήμα άναμφισβήτητα έ π α ν α σ τ α τ ι κ ό .
'Ο Λένιν είχε δίκιο δταν Ελεγε δτι τό έθνικό κίνημα τών
καταπιεζόμενων χωρών δέν πρέπει νά τό κρίνουμε άπό τήν
άποψη τής τυπικής δημ.ο*ρατ·ας, μά άπό τήν άποψη τών πραγματικών άποτελεσμάτων πού φέρνει οτό γενικό ίσοζύγιο τού άγώνα
Ενάντια στον ιμπεριαλισμό, δηλαδή, «όχι άπομονωμένα, μά σέ
παγκόσμια κλίμακα». (Βλ. Λ έ ν ι ν, "Απαντα, τόμ. X I X σελ. 257).
2. Τ ό ά π ελ ε J θ ε ρ ω τ ι κ ό κ ί ν η μ α τ ώ ν κ α τ α π ι ε ζ ό μ ε ν ω ν Χ α ώ ν καί ή π ρ ο λ ε τ α ρ ι α κ ή έ π α ν ά σ τ α σ η .
Στή λύοη τού εθνικού ζητήματος ό λβνινισμός ξεκινί άπό τίς
παρακάτω θέσεις:
α) 'Ο κόσμος είναι χωρισμένος σέ δυό στρατόπεδα: στό
στρατόπεδο μιΰς χούφτας πολιτισμένων έθ/ών, πού κατέχουν
τό χρηματιστικό κεφάλαιο καί έκμεταλλεύονται τήν τεράστια
πλειοψηφία τού πληθυσμού τής γήινης σφαίρας, χαί στό στρατόπεδο τών καταπιεζόμενων καί έκμεταλλευόμενων λαών τών
άποικιών καί τών έξαρτημένων χωρών, πού άποτελοϋν αύτή τήν
πλειοψηφία.
β) Οί άποικίες καί οί έξαρτημένες χώρες, πού τίς καταπιέζει καί τίς εκμεταλλεύεται τό χρηματιστικό κεφάλαιο, άποτελοϋν τή μεγαλύτερη Εφεδρεία καί τή σοβαρότερη πηγή δύναμης
τοϋ ιμπεριαλισμού.
γ) Ό Επαναστατικός άγώνας τών καταπιεζόμενων λαών,
τών Εξαρτημένων καί τών αποικιακών χωρών Ενάντια στόν ιμπεριαλισμό είναι ό μοναδικός δρόμος γιά τήν άπελευθέρωσή τους
άπό τήν καταπίεση καί τήν εκμετάλλευση.
δ) Οί σπουδαιότερες άποικιακές καί Εξαρτημένες χώρες
Εχουν πιά μπεί στό δρόμο τοϋ έθνικοαπελευθερωτικοϋ κινήματος, πού δέ μπορεί παρά νά οδηγήσει οτήν κρίση τού παγκόσμιου καπιταλισμού.
ε) Τά συμφέροντα τού προλεταριακού κινήματος στίς αναπτυγμένες χώρες καί τού εθνικοαπελίυθερωτικού κινήματος στίς
άποικίες άπαιτν5ν τή συνένωση αϋτών τών δυό μορφών τού

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

Επαναστατικού κινήματος σ' ίνα κοινό μέτωπο ένάντια στόν
κοινό έχθρό, ένάντια στόν ιμπεριαλισμό.
στ) Ή νίκη τής έργατικής τάξης στίς άναπτυγμένες χώρες·
καί ή άπελευθέρωοη τών καταπιεζόμενων λαών άπό τό ζυγότού ιμπεριαλισμού είναι άδύνατες χωρίς τή συγκρότηση καί
τή στερέωση ένός κοινού έπαναστατικο ύ μετώπου.
ζ) Ή συγκρότηση κοινού Επαναστατικού μετώπου είναι άδύνατη άν τό προλεταριάτο τών έθνών πού καταπιίΐουν, δέν
ύποστηρίζει άμεσα κτί άποφασιστικά τό άπελευθερωτικό κίνημα
τών καταπιεζόμενων λαών, ένάντια στό δικό του, τό «ντόπιο»
ιμπεριαλισμό, γιατί «δέ μπορεί νά είναι Ελεύθερος ένας. λαός,,
πού καταπιέζει άλλους λαούς» ( Μ ά ρ ξ ) .
η) Ή δποστήριξη αύτή σημαίνει διεκδίκηση, υπεράσπιση,
έφαρμογή στή ζωή τού συνθήματος γιά τό δικαίωμα τών έθνών
γιά άποχωρισμό, γιά τήν άνεξάρτητη κρατική τους ύπαρξη.
θ) Χωρίς τήν πραγματοποίηση αύτοϋ τού συνθήματος είναι
άδύνατο νά γίνει ή συνένωση καί ή συνεργασία τών έθνών, μέσα στήν ένιαία παγκόσμια οικονομία,' πού άποτελεί τήν υλική
βάση γιά τή νίκη τού σοσιαλισμού.
ι) Έ συνένωση αύτή μπορεί νά είναι μόνο Εθελοντική, πού
γεννιέται πάνω στή βάση τής άμοιβαίας Εμπιστοσύνης καί τών
άδελφικών σχέσεων τών λαών μεταξύ τους.
Ά π ' έδώ προκύπτουν οί δυό πλευρές, οί δυό τάσεις στό
έθνικό ζήτημα: ή τάση γιά τήν πολιτική άπελευθέρωοη άπό τά
ιμπεριαλιστικά δεσμά καί γιά τή συγκρότηση ένός άνεξάρτητου·
έθνικού κράτους, τάση πού γεννήθηκε πάνω στή βάση τής ιμπεριαλιστικής καταπίεσης καί τής άποικιακής Εκμετάλλευσης, καί
ή τάση γιά τήν οικονομική προσέγγιση τών Εθνών, τάση πού γεννήθηκε σέ σχέση μέ τή δημιουργία μιάς παγκόσμιας αγοράς καί
μιάς παγκόσμιας οικονομίας.
« Ό άναπτυσσόμ·νος καπιταλισμός—λέ·ι 6 Λένιν—γνωρίζ·ι δυό ιστορικές ταα·ις στό έθ-νικό ζήτημα. Πρώτη ταοη: ή άφύπνηση τής έθνικής
ζωής κα( τΑν έΘνιχΑν κινημάτων, δ άγώνας έναντια οέ κ α θ · έθνικό ζυγό,
ή δημιουργία έθνιχών κρατών. Δ·ύτ·ρη ταοη: ή άναπτυξη καί ή σύσφιξη
κ α θ · (16ους οχέο·ων άναμ·σα οτα έθνη, τό γκρέμισμα κ α θ · έθνιχοΟ φ ρ α γ μού, ή δημιουργία μιβς δι·θνο3ς ένότητας τοΟ κ·φαλαίου, τ ί ς οίχονομιχϋς ζωής γ»νικα, τής πολιτικής, τής έπιστήμης κλπ. Καί οί δυό αύτές ταο · ι ς άποτ·λοι)ν παγκόσμιο νόμο τοϋ χαπιταλισμοΟ. Ή πρώτη &π·ρΐοχύ:ι
οτήν άρχή τής άναπτυξής του, ή δ · 6 τ · ρ η χαρακτηρίζω τόν ώριμο κ α π ι τ α λισμό, πού βαβίζ·ι πρός τή μ·τατροπή του σέ οοοιαλιστιχή κοινωνία».
(Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XVII. ο · λ . 139-140).

rid τ(ς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

65

Γιά τόν ιμπεριαλισμό οί δυό αύτές τάσεις άποτελοϋν άσυμφιλϊωτες άντιθέσεις, γιατί ό Ιμπεριαλισμός
δέ μπορεί νά ζεί
χωρίς νά έκμεταλλεύεται χαί νά χρατδ μέ τή βία τίς ?7.ιιχίβς
μέσα οτί πλαίσια του «ένιαίου συνόλου», γιατί ό ίμπερια/1 .μός
μπορεί νά σμίγει τά έθνη μόνο μέ τίς προσαρτήσεις *<· μέ
τίς άποιχιαχές καταχτήσεις χαί, μιλώντας γενικά, δέν είναι νοητός χωρίς αύτές.
Γιά τόν κομμουνισμό, άντίθετα, οί δυό αύτές τάσεις δέν είναι
παρά οί δυό πλευρές μιάς καί τής αύτής υπόθεσης, τής υπόθεσης
τής άπελευθέρωσης -.ων καταπιεζόμενων λαών άπ6 τό ζυγό τοϋ
ιμπεριαλισμού, γιατί ό κομμουνισμός ξέρει οτι ή συνένωση τών
λαών σί μιά ένιαία παγκόσμια οικονομία μπορεί νά γίνβι μόνο
πάνω στή βάσ/j τής άμοιβαίας έμπιστοσύνης καί τής έθελοντικής συγκατάθεσης, δτι ό δρόμος γιά τή δημιουργία μιας έθελοντικής· ένωσης τών λαών περνά μέσα άπ' τόν άποχωρισμό
τών άποικιών άπό τό «ένιαίο» ιμπεριαλιστικό «σύνολο», περνδ
άπό τήν μετατροπή τους σέ άνεξάρτητα κράτη.
Ά π ' έδώ προκύπτει ή άνάγκη γιά μιά έπίμονη, άδιάκοπη
άποφασιστική πάλη ένάντια στό μεγαλοσωβινισμό τών «σοσιαλιστών» τών κυρίαρχων έθνών ('Αγγλία, Γαλλία, Αμερική, 'Ιταλία, 'Ιαπωνία κλπ), πού δέ θέλουν νά ϊταλαίψουν ένάντια στίς
ιμπεριαλιστικές τους κυβερνήσεις, πού δέ θέλουν νά δποστηρίξοον τόν άγώνα τών καταπιεζόμενων λαών τών άποικιών «του;»
γιά τήν άπελευθέρωσή τους άπό τήν καταπίεση, γιά τόν άποχωρισμό τους σέ κράτη.
Χωρ·ς έναν τέτιο άγώνα δέν είναι νοητή ή διαπαιδαγώγηση της εργατικής τάξης τών κυρίαρχων έθνών, στό πνεόμα
τοϋ πραγματικού διεθνισμού, στό πνεύμα τής προσέγγισης μέ τίς
Εργαζόμενες μάζες τών Εξαρτημένο»ν χωρών καί τών άποικιών,
στό πνβϋμα τής πραγματικής προετοιμασίας τής προλεταριακής
έπανάστασης.
Ή έπανάσταση στή Ρωσία δέ θά νικούσε καί i Κολτσάκ
μέ τό Ντενίκιν δέν θά συντρίβονταν, άν τό ρωσικό προλεταριάτο δέν είχε τή συμπάθεια καί τήν όπσστήριξη τών καταπιεζόμενων λαών τής πρώην ρωσικής αύτοκρατορίας. Μά γιά νά
καταχτήσει τή συμπάθεια καί τήν υποστήριξη αύτών τών λαών
έπρεπε πρώτα νά σπάσει τίς άλυσίδες τοϋ ρωσικού Ιμπεριαλ'σμοϋ καί νά άπελευθερώσει τούς λαούς αύτούς άπό τόν έθνικό ζυγό. Χωρίς αύτό θά ήταν άδύνατο νά στερεωθεί ή Σοβιετική έξουσία, νά καλλιεργηθεί ό πραγματικός διεθνισμός χαί νά
5. I Στάλιν. Ζητήματα λενινισμού.

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

δημιουργηθεί ή θαυμαστή Εκείνη όργάνωση τής συνεργασίας τών
λαών, πού Ονομάζεται "Ενωση τών Σοβιετικών Σοσιαλιστικών
Δημοκρατιών και πού άποτελεί τό ζωντανό πρότυπο γιά τή
μελλοντική συνένωση τών λαών σέ μιά ένιαία παγκόσμια οικονομία.
Ά π ' Εδώ προκύπτει ή άνάγκη τής πάλης ένάντια στόν
έθνιχό περιορισμό, τή στενότητα καί τήν άπομόνωοη τών σοσιαλιστών τών καταπιεζόμενων χωρών, πού δέ θέλουν νά δοϋν
πιό μαχρυά άπ' οτι βλέπουν, άπό τό Οψος τοϋ έθνιχοϋ τους καμπαναριού χαί πού δέν καταλαβαίνουν τή σχέση πού έχει τό άπελευθερωτικό χίνημα τής χώρας τους μέ τό προλεταριακό κίνημα τών κυρίαρχων χωρών.
Χωρίς αύτή τήν πάλη δέ μπορεί νά διατηρηθεί ή άνεξάρτητη πολιτική τού προλεταριάτου τών καταπιεζόμενων έθνών χαί ή ταξική του άλληλεγγύή μέ τό προλεταριάτο τών κυρίαρχων χωρών, στόν άγώνα γιά τήν άνατροπή τοϋ κοινού Εχθρού, στόν άγώνα γιά τήν άνατροπή τού ιμπεριαλισμού. Χωρίς
αύτή τήν πάλη θάταν άδύνατος δ διεθνισμός
Αύτός είναι ό δρόμος γιά τή διαπαιδαγώγηση τών έργαζόμενων μαζών τών κυρίαρχων καί τών καταπιεζόμενων έθνών
στό πνεύμα τοϋ Επαναστατικού διεθνισμού.
Νά τί λέει ό Λένιν γι' αύτό τό διπλό έργο τοϋ κομμουνισμού σχετικά μέ τή διαπαιδαγώγηση τών έργατών στό
πνεύμα του διεθνισμού:
« Μ π ο ρ · ! ά ρ α γ ε ή δ ι α π α ι δ α γ ώ γ η σ η α ύ τ ή . . . ν&ναι σ υ γ κ ε κ ρ ι μ έ ν α
ή ΐ β ι α οτα μ ε γ ά λ α έ θ ν η πού καταπιέζουν καί οτα μικρά πού κ α τ α π ι έ ζ ο ν τ α ι ; Σ τ α έ θ ν η πού προοαρτοΟ; ά λ λ α καί ο* αύτά πού π ρ ο ο α ρ τ ι έ ν τ σ ι ;
Ό λ ο φ α ν · ρ α δ χ ι : Ό δρόμος γ ι α τόν ίδιο οχοπό, γ ι ά τήν π λ ή ρ η Ιοοτιμία, τή
οτενότερη π ρ ο σ έ γ γ ι σ η καί τήν π α ρ α π έ ρ α
ο υ γ χ ώ ν ε υ ο η
δ λ ω ν τ β ν έθνών, άκολουθεΙ ο' αότήν τήν π · ρ ( π τ ω ο η όλοφανερα δ ι α φ ο ρ ε τ ι κ ο ύ ; ο υ γ κ · κ ρ ι μ έ ν ο υ ( δρόμου;, δπως άκριβώς, γ ι α να φθαοουμε π χ , ο*
( ν α σημείο πού βρίσκεται οτό κέντρο μι&ς δοσμένης σελίδας, Ι ν α ς δρόμος
πού ξ ε κ ι ν ά άπό τή μιά άκρη τ ή ς σελίδας, π α ι ι πρός τ α άριοτερά, κι Ι ν ι ς
άλλος πού ξ ε κ ι ν ά άπό τήν ά ν τ ί θ ε τ η άκρη, π ά · ι πρός τα δεξιά. Ά ν ( ν α ς
οοοιαλιοτής ένός μεγάλου έθνους πού κ α τ α π ι έ ζ ε ι καί προσαρτά, έ ν β π α ρ α δ έ χ ε τ α ι γ ε ν ι κ ά τή ουγχώνευοη τ β ν έθνών, ξ ε χ ν ά έοτω καί γ ι α μια
ο τ ι γ μ ή π ώ ς ό Ν ι κ ό λ α ο ; 6 2ος ,,του", ό Γουλιέλμος „ τ ο υ " , ό Γ ε ώ ρ γ ι ο ς
„ τ ο υ " , ό Πουανκαρέ „ τ ο υ " κ λ π , ε ί ν α ι έ π ί ο η ς ύ π έ ρ τ ή ς
ουγχών ε υ ο η ς μέ τά μικρά έ θ ν η (μέ τό μέοο τής προοαρτηοης)—ό Νικόλαος
ό 2ος ύπέρ τής , , ο υ γ χ ώ ν ε υ ο η ς " μέ τή Γ α λ ι κ ί α , ό Γουλιέλμος ό 2ος όπέρ
τής „ σ υ γ χ ώ ν ε υ σ η ς " μέ τό Β έ λ γ ι ο κ λ π — ό οοοιαλιοΓής αύτός δέν είναι π ά ρα Ι ν α ς γελοίος βογματιοτής οτή θ ε ω ρ ί α κα( ( ν α ς βοηθός τοΟ Ιμπεριαλιομοί οτήν πράξη.

f i d τ(ς βάσεις τοϋ λενινισμοϋ

67

Τά χ ϊ ν τ ρ ο το·3 βάρους για τή δκ&νιστιχή διαπαιδαγώγηση τόν έ ρ γ α τών στις χ ώ ρ · ς πού καταπιέζουν, πρέπ«ι άναπότρβπτα να βρίσχ·ται στήν
προπαγάνίιση χαί τήν 6π·ρασπιση, άπό μέρους αύτών ιών εργατών, τής
8 λ · υ $ · ρ ί α ς τοΟ άποχαιρισμοϋ τών χ α τ α π ι · ζ ό μ ι ν ω ν χωρών. Χωρίς αύτό ί έ ν
ύ π α ρ χ β ι ϊ'.·9·νισμός. Έ χ ο υ μ · τό ί ι χ α ί ω μ α χαί βιμαστ· ύποχριωμένοι
να $ιωρο3μ· ίμπ·ριαλιστή χ α : παλιανθρωπο χ α $ · σοσιαλιστή, πού άνήχβι ο' ίνα από τα χαταπ;έζοντα βθ·νη χαί πού ί έ ν ίιβςαγβι μια τέτια
τ ρ ο π α γ α ν ί α Αυτή «ίναι μια άπσλυτη ί κ χ δ ί χ η σ η , έστω χι άν ή π · ρ ίπ τ ω or] αποχωρισμού πρίν από τό σοσιαλισμέ «ίναι ίυνατν
„πραγματοποιήσιμη" μονάχα σέ μιά, μέσα σέ χ ί λ ι · ς π·ριπτώσβις.
Άντί9·βτα, ό σοσιαλιστής ένό; μιχροΟ id-νους π ρ έ - . να τ ο π ο $ · τ ι Ι τό
κέντρο τοΟ βάρους τής ί'.αφωτιστιχής του ίουλιάς ·.:/, β · ύ τ ρ ρ η
λέξη
τϋς γενικής μας διατύπωσης: „ift-ΐλοντιχή σ υ ν έ ν ω σ η " τών έθνών. Μπορ:!, χωρίς να παρα{ίαίν·ι τίς ύποχριώσβις του σάν δι·&νιστής, να βίναι
ίιπέρ τής πολιτιχής ανεξαρτησίας το·3 ί&νους του χαί ύπέρ τής προσχώρησης του οτό γειτονικό, Χ,4",2, χ λ π χρατος. Μα σ ' ί λ · ς αύτές τίς πβριπτώ08ις πρέπβι να παλαίβ·ι i ν α ν τ ι α στη μιχρο·$νιχή σι·νότητα, οτόν περιορισμό χαί τήν άπο'ΐόνωση, παίρνοντας ύπόψη τό σύνολο χαί τό γ · ν ι χ ό ,
υποτάσσοντας τα συμφέροντα τοΟ μβριχοΟ στα συμφέροντα τοΟ γ·νιχοβ.
ϋί άνθρωποι πού ίέν έμ|!α$ύνιυν ο' αύτό τό ζήτημα βρίσκουν ,,άντιφατιχό" τό γ · γ ο ν ό ( Οτι οί σοσιαλιστές τών έ $ ν ώ ' πού καταπιέζουν έπιμένουν στήν „έλιυ&ίρία για ά π ο χ ω ρ ι σ μ ό " ένώ οί σοσιαλιστές τών ί8·vmv πού καταπιέζονται έπιμίνουν στήν ,,έλιυ$Βρία για σ υ ν έ ν α ο η " .
Λίγη ίμως σχέψη ά π ο ί ι ( χ ν · ι δτι έχτός άπό αύτή τή δ ο σ μ έ ν η $έση,
ί έ ν ύ π α ρ χ · ι χ α ί ί έ ν μπορ·1 να ύπαρχ·ι ά λ λ ο ς δρόμος γιά τόν δι·&νισμό χαί τή συγχώνευση τών έθ·νών, άλλος δρόμος πρός αύτόν τό σχοπό».
(Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XIX σ·λ. 261-262).

VII
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

ΚΑΙ

ΤΑΧΤΙΚΗ

Ά π ό τό θέμα αύτό πιάνω Εξι ζητήματα:
α) ή στρατηγική καί ή ταχτική, σάν έπιστήμη τής διεύθυνσης τής ταξικής πάλης τού προλεταριάτου,
^ οί σταθμοί τής έπανάστασης καί ή στρατηγική,
γ) ή άνοδος καί ή ύφεση τοϋ κινήματος καί ή ταχτική,
δ) ή στρατηγική διεύθυνση,
ε) η ταχτική διεύθυνση καί
στ) ό ρεφορμισμός καί ό Επαναστατισμός.
I. Ή σ τ ρ α τ η τ ι κ ή κ α Ι ή τ α χ τ ι κ ή , σ ά ν έ π ι σ τ ή μ η τής
διεύθυνσης
τής τ α £ι κή ς π ά λ η ς τ ο υ π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ . Έ περίοδος τής κυριαρχ ί ι ς .τής ΙΙης Διεθνούς ήταν κυρίως περίοδος διαμόρφωσης καί
Εκπαίδευσης τών προλεταριακών στρατών μέσα στίς συνθήκες

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

μιάς λίγο-πολύ ε'ρηνικής άνάπτυξης. Ή τ α ν ή περίοδος πού ό
κοινοβουλευτισμός έπικρατοϋσε σά μορφή τής ταξικής πάλης.
Τά ζητήματα πού άφοροϋν τίς μεγάλες ταξικές συγκρούσεις,
τήν προετοιμασία τοϋ προλεταριάτου για τίς έπαναστατικές μάχες, τούς δρόμους γιά τήν κατάχτηση τής διχτατορίας τού προλεταριάτου, δέν έμπαιναν τότε, δπως φαίνεται, στήν πρώτη σειρά. Τό καθήκον πού Ιμπαινε ήταν νά χρησιμοποιηθούν δλοι οI
δρόμοι τής νόμιμης άνάπτυξί,ς γιά τή συγκρότηση καί τήν εκπαίδευση τών προλεταριακών στρατιών, νά χρησιμοποιηθεί ό
κοινοβουλευτισμός ανάλογα μέ τίς συνθήκες, μέσα στίς όποιες
τό προλεταριάτο έμενε καί πού όπως φαινόταν, έπρεπε νά μένη, στή Θέση τής άντιπολίτευσί,ς. Δέν είναι κάν άνάγκη ν* αποδείξουμε δτι σέ μιά τέτια περίοδο καί με μιά τέτια αντίληψη γιά
τά καθήκοντα τού προλεταριάτου, δέ
μπορούσε νά υπάρχει
οδτε ολοκληρωμένη στρατηγική, ούτε έπεξεργααμέν/, ταχτική.
Υπήρχαν κομμάτια, ξέχωρες σκέψεις γιά τή στρατηγική καί
τήν ταχτική, μά δέν όπήρχε ομως στρατηγική καί ταχτική.
Τό θανάσιμο άμάρτημα τής ΙΙης Διεθνούς, δέν είναι οτι εφάρμοζε στόν καιρό της τήν ταχτική τής χρησιμοποίησης τών κοινοβουλευτικών. μορφών πάλης, μά δτι όπερεχτιμούσε τή σημασία αύτών τών μορφών, Θεωρώντας τες σχεδόν σά μοναδικές
μορφές πάλης καί ότι, δταν ήρθε ή περίοδος τών άνοιχτών επαναστατικών συγκρούσεων καί στήν πρώτη σειρά έμπαινε τό ζήτημα τών εξωκοινοβουλευτικών μορφών πάλης, τά κόμματα τής
ΙΙης Διεθνούς γύρισαν τίς πλάτες τους στά νέα καθήκοντα, δέν
τά αποδέχτηκαν.
Μόνο στήν κατοπινή περίοδο, στήν πβρίοδο τών άνοιχτών
έξορμήσεων τού προλεταριάτου, στήν περίοδο τής προλεταριακής
έπανάστασης, δταν τό ζήτημα γιά τήν άνατροπή τής άστικής
τάξης έγινε ζήτημα τής άμεσης πραχτικής, δταν τό ζήτημα γιά
τίς Εφεδρείες τού προλεταριάτου (στρατηγική) έγινε ένα άπό τά
πιό ζωτικά ζητήματα, δταν δλες οί μορφές οργάνωσης καί πάλης, καί οί κοινοβουλευτικές καί οί έξωκοινοβουλευτικές (ταχτική), Εκδηλώθηκαν οριστικά, μόνο σ' αύτή τήν περίοδο μπορούσε νά καταστρωθεί μιά ολοκληρωμένη στρατηγική καί μιά
Επεξεργασμένη ταχτική τής πάλης τού προλεταριάτου. 'Ακριβώς
σ' αύτή τήν περίοδο ό Λένιν ξανάφερε στό φώς τής ήμέρας τίς
μεγαλοφυείς σκέψεις τού Μάρξ καί τοϋ Ένγκελς γιά τήν ταχτική καί τή στρατηγική, πού τίς είχαν καταχωνιάσει οί οππορτουνιστές τής ΙΙης Διεθνούς. "Ομως ό Λένιν δεν περιορίστηκε ιιόνο

Γιά τ (ς βάσεις τοϋ λενινισμού

69

στό νά άποκαταστήσει τίς ξεχωριστές θέσεις ταχτικής τοΰ Μάρξ
καί τοϋ "Ενγκελς. Τίς άνάπτυξε παραπέρα καί τίς συμπλήρωσε
μέ νέες σκέψεις και θέσεις, ένώνοντάς τες σ' ένα σύστημα άπό
κανόνες καί καθοδηγητικές άρχές γιά τή διεύθυνση τής ταξικής πάλης τοϋ προλεταριάτου. Οί μπροσούρες τοϋ Λένιν, όπως
τό «Τί νά κάνουμε;», οί «Δύο ταχτικές», ό «Ιμπεριαλισμός», τό
«Κράτος καί επανάσταση», « Ή προλεταριακή έπανάσταση καί
ό «ποστάτης Καούτσκι», « Ή παιδική άρρώστια», θά μποϋν
άναμφισβήτητα σάν πολυτιμότατη συνεισφορά στό γενικό θησαυροφυλάκιο τοϋ μαρξισμού, στό έπαναστατικό του όπλοσΤάσιο.
Ί Ι στρατηγική καί ή ταχτική του λενινισμού είναι ή έπισιήμη
της διεύθυνσης τής Επαναστατικής πάλης τού προλεταριάτου.
2. Ο» σ τ α θ μ ο ί τ ή ς έ π α ν ά σ τ α σ η ς κ α ί ή σ τ ρ α τ η γ ι κ ή . Στρατηγική είναι ό καθορισμός ·τής κατεύθυνσης τοϋ
κύριου χτυπήματος τοϋ προλεταριάτου μέ βάση τό δοσμένο
σταθμό τής έπανάστασης, ή Επεξεργασία τού άντίστοιχου σχεδίου διάταςης τών έπαναστατικών δυνάμεων (κύριες καί δευτερεύουσες Εφεδρείες), δ άγώνας γιά τήν Εφαρμογή αυτού τού σχεδίου α' δλη τή διάρκεια τοϋ δοσμένου σταθμού τής έπανάστασης.
Ή έπανάστασή μας πέρασε κιόλας δυό σταθμούς καί ύστερα άπό τήν Όχτωβριανή άνατροπή μπήκε στόν τρίτο σταθμό.
'Αντίστοιχα άλλαζε καί ή στρατηγική.
Π ρ ώ τ ο ς σ τ α θ μ ό ς . 1903 - Φλεβάρης τού 1917. Σκοπός: άνατροπή τοϋ Λαρισμού, δλοκληρωτική έξάλειψη τών Επιβιώσεων τοϋ μεσαίωνα. Βασική δύναμη τής έπανάστασης: τό
προλεταριάτο. "Αμεση έφεδρεία: ή άγροτιά. Κατεύθυνση τοϋ
βασικού χτυπήματος: άπομόνωση τής φιλελεύθερο - μοναρχικής
άστικής τάξης, πού προσπαθεί νά κερδίσει τήν άγροτιά καί νά
σβήσει τήν έπανάσταση μέ μιά σ υ ν ε ν ν ό η σ η μέ τόν τσαρισμό.
Σχέδιο διάταξης τών δυνάμεων: συμμαχία τής Εργατικής τάξης
μέ τήν άγροτιά. «Τό προλεταριάτο πρέπει νά φέρει ίσα μέ τό
τέλος τή δημοκρατική άνατροπή, παίρνοντας μαζί του τή μάζα
τής άγροτιάς, γιά νά τσακίσει μέ τή βία τήν άντίσταση τής
άπολυταρχίας καί νά παραλύσει τήν άστάθεια τής άστικής τάξης». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. VIII σελ. 96)
Δ ε ύ τ ε ρ ο ς σ τ α θ μ ό ς . Μάρτης τού 1917 - Όχτώβρης
τού 1917. Σκοπός: ή άνατροπή τού ιμπεριαλισμού στή Ρωσία
καί ή έξοδος άπ' τόν ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Βασική δύναμη
τής έπανάστασης: τό προλεταριάτο. "Αμεση έφεδρεία: ή φτωχή
άγροτιά. Τό προλεταριάτο τών γειτονικών χωρών, σάν πιθανή

70

I.

Σ τ ά λ ι ν

έφεδρε ce. Ό πόλεμος πού τραβούσε σέ μάκρος καί ή κρίση τοϋ
ιμπεριαλισμού, σάν εύνοϊκός παράγοντας. Κατεύθυνση τοΰ βασικού χτυπήματος: άπομόνωση τής μικροαστικής δημοκρατίας (μενσεβίκοι, έσέροι), πού προσπαθούν νά κερδίσουν τίς Εργαζόμενες
μάζες τής άγροτιάς καί νά τερματίσουν τήν έπανάσταοη μέ μιά
σ υ ν ε ν ν ό η σ η μέ τόν ιμπεριαλισμό. Σχέδιο διάταξης τών δυνάμεων: συμμαχία τοϋ προλεταριάτου μέ τή φτωχή άγροτιά.
«Τό προλεταριάτο πρέπει νά πραγματοποιήσει τή σοσιαλιστική
άνατροπή, παίρνοντας μαζί του τή μάζα τών μισοπρολεταριακών στοιχείων τοϋ πληθυσμού, γιά νά συντρίψει μέ τή βία τήν
άντίσταση τής άστικής τάξης καί νά παραλύσει τήν άστάθεια
τής άγροτιάς καί τών μικροαστών». (Βλ. Λ έ ν ι ν , στό ίδιο).
Τ ρ ί τ ο ς σ τ α θ μ ό ς . "Αρχισε ύστερα άπό τήν Όχτωβριανή άνατροπή. Σκοπός, τό στερέωμα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου ι έ μιά χώρα, χρησιμοποίησή της καί σά σημείο στήριξης γιά τήν άνατροπή τοϋ ιμπεριαλισμού σ' δλες τίς χώρες.
Ή έπανάσταοη ξεπερνά τά πλαίσια μιάς χώρας, άρχισε ή Εποχή τής παγκόσμιας Επανάστασης. Βασικές δυνάμεις τής έπανάστασης: Ή διχτατο* Λ τοϋ προλεταοιάτου σέ μιά χώρα, τό Επαναστατικό κίνημα .οϋ προλεταριάτου σ' δλες τίς χώρες. Κύριες
έφεδρείες: οί μισοπρολεταριακές καί μικροαγροτικές μάζες στίς
Αναπτυγμένες χώρες, τό άπελευ&ερωτικό κίνημα στίς άποικίες
καί στίς Εξαρτημένες χώρες. Κατεύθυνση τού βασικού χτυπήματος: άπομόνωση τής μικροαστικής δημοκρατίας, άπομόνωση τών
κομμάτων τής Πης Διεθνούς, πού άποτελούν τό βασικό στήριγμα
γιά τήν πολιτική τής σ υ ν ε ν ν ό η σ η ς μέ τόν ιμπεριαλισμό.
Σχέδιο διάταξης τών δυνάμεων: συμμαχία τής προλεταριακής
έπανάστασης μέ τό άπελευθερωτικό κίνημα τών άποικιών καί
τών Εξαρτημένων χωρών.
Ή στρατηγική Ιχει νά κάνει μέ τίς βασικές δυνάμεις τής
έπανάστασης καί μέ τίς έφεδρείες τους. 'Αλλάζει μέ τό πέρασμα τής έπανάστασης άπό τόν ίνα σταθμό στόν άλλο, παραμένοντας βασικά άμετάβλητη στή διάρκεια δλης τής περιόδου τοϋ
δοσμένου σταθμού.
3. Ή d v o b o ç κ α ί ή ύ φ ε σ η τ ο υ κ ι ν ή μ α τ ο ς κ α ι
ή τ α χ τ ι κ ή . Ταχτική είναι ό καθορισμός τής γραμμής γιά τό πώς
θά φερθεί τό προλεταριάτο στό σχετικά σύντομο χρονικο διάστημα
τής άνόδου ή τής ύφεσης τού κινήματος, τού άνεβάσματος ή
τής πτώσης τής έπανάστασης, ό άγώνας γιά τήν Εφαρμογή αύτής τής γραμμής μέ τήν άντικατάσταση τών παλιών μορφών

Γ id τίς Odat ις τοΟ λίνινισμοΟ

71

πάλης καί οργάνωσης μέ άλλες καινούργιες, μέ τήν άντικατάσταση τών παλιών συνθημάτων μέ καινούργια, μέ τό συνδυασμό
αύτών τών μορφών κλπ. "Αν ή στρατηγική έχει γιά σκοπό νά
κερδίσει τόν πόλεμο, λχ, μέ τόν τσαρισμό ή μέ τήν άστική τάξη,
νά οδηγήσει ως τό τέλος τόν άγώνα ένάντια στόν τσαρισμό ή
στήν άστική τάξη, ή ταχτική βάζει μπροστά της λιγότερο ουσιαστικούς σκοπούς, γιατί προσπαθεί νά κερδίσει όχι τόν πόλεμο
στό σύνολο του, μά αύτές ή έκείνες τίς μάχες, αύτούς ή έκείνους τούς άγώνες, νά διεξάγει μέ έπιτυχία αύτή ή εκείνη τήν
καμπάνια, αύτή ή έκείνη τή δράση, πού άνταποκρίνεται στή
συγκεκριμένη κατάσταση τής περιόδου τής δοσμένης άνόδου ή
πτώσης τής έπανάστασης. Ή ταχτική είναι μέρος τής στρατηγικής, υποτάσσεται σ' αυτήν, τήν εξυπηρετεί.
Ή ταχτική άλλάζει σέ έξάρτηση μέ τήν άνοδο καί τήν Οφεση του κινήματος. Έ ν ώ στήν περίοδο του πρώτου σταθμού τής
έπανάστασης (1903-1917, Φλεβάρης) τό στρατηγικό σχέδιο παρέμενε άμετάβλητο, ή ταχτική άλλαζε σ' αύτό τό διάστημα
κάμποσες φορές. Στήν περίοδο 1903-1905 ή ταχτική τού κόμματος ήταν επιθετική, γιατί είχαμε άνοδο τής έπανάστασης, τό
κίνημα άνέβαινε καί ή ταχτική έπρεπε νά ξεκινά άπό τό γεγονός αύτό. 'Αντίστοιχα καί οί μορφές τής πάλης ήταν
επαναστατικές, έτσι πού άνταποκρίνονταν στίς άπαιτήσεις τής άνόδου
τής έπανάστασης. Τοπικές πολιτικός άπεργίες, πολιτικές διαδηλώσεις, γενική πολιτική άπεργία, μποϋκοτάρισμα τής Δούμας,
έξέγερση, Επαναστατικά μαχητικά συνθήματα, αύτές οί μορφές
πάλης διαδέχονταν ή μιά τήν άλ/.η σ' αύτή τήν περίοδο. 'Ανάλογα μέ τίς μορφές τής πάλης άλλαζαν τότε καί οί μορφές
τής οργάνωσης. Εργοστασιακές έπιτροπές, άγροτικές έπαναστατικές έπιτροπές, άπεργιακές έπιτροπές, Σοβιέτ τών έργατών άντιπροσώπων, λίγο πολύ νόμιμο έργατικό κόμμα, τέτιες ήταν ο!
μορφές οργάνωσης τήν περίοδο αύτή.
περίοδο 1907-1912, τό κόμμα άναγκάστηκε νά περάσει στήν ταχτική τή,
·
σης γιατί είχαμε πτώση τού
επαναστατικού κινήματος, Οφε>.<( ης " .ινάιτασης, καί ή ταχτική δέ μπορούσε νά μήν υπολογίσει αύτό τό γεγονός. 'Ανάλογα
μ' αυτό άλλαξαν καί οί μορφές πά ,ης, καθώς καί οί μορφές
οργάνωσης. 'Αντί τό μποΰκοτάρισμα τής Δούμας, είχαμε συμμετοχή στή Δούμα, άντί άνοιχτές έξωκοινοβουΛε
' r έπαναστατικές ένέργειες, είχαμε δουλιά καί δράση μέσα στή Δούμα,
άντί γενικές πολιτικές ίπεργίες, είχαμε μερικές οικονομικές

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

άπεργίες ή άπλώς ήρεμία. hivai εύνόητο δτι τό κόμμα Ιπρεπε
νά περάσει οτό διάστημα αύτής τής περιόδου οτήν παρανομία
χαί οί μαζιχές έπαναστατικές οργανώσεις άντικαταστάθηκαν μέ
Εκπολιτιστικές καί διαφωτιστικές οργανώσεις, μέ συνεταιρισμούς,
μέ άσφαλιστικά ταμεία, καί μέ άλλες νόμιμες οργανώσεις.
Τό Γδιο πρέπει νά πούμε καί γιά το δεύτερο καί τόν τρίτο
σταθμό τής έπανάστασης, πού στή διάρκειά τους ή ταχτική άλλαζε δεκάδες φορές, ένώ τά στρατηγικά σχέδια παράμεναν άμετάβλητα.
Έ ταχτική Ιχει νά κάνει μέ τίς μορφές πάλης καί τίς
μορφές οργάνωσης τού προλεταριάτου, μέ τήν άλλαγή τους, μέ
τό συνδυασμό τους. Πάνω στή βάση ένός δοσμένου σταθμού
τής έπανάστασης ή ταχτική μπορεί ν' άλλάξει κάμποσες φορές,
άνάλογα μέ τήν άνοδο ή τήν ύφεση, τό άνέβασμα ή τήν πτώση τής έπανάστασης.
4. Ή σ τ ρ α τ η γ ι κ ή δ ι ε ύ θ υ ν σ η . Εφεδρείες τής έπανάστασης υπάρχουν:
" Α μ ε σ ε ς : α) ή άγροτιά καί γενικά τά Ενδιάμεσα στρώματα τής χώρας, 6) τό προλεταριάτο τών γειτονικών χωρών, γ)
τό έπαναστατικό κίνημα στίς άποικίες καί τίς Εξαρτημένες χώρες, δ) οί καταχτήσεις καί οί έπιτεύξεις τής διχτατορίας τοΰ
προλεταριάτου. Τό προλεταριάτο μπορεί προσωρινά νά παραιτηθεί άπό ένα μέρος άπ' αύτές, άφού θά·/ει πρώτα εξασφαλίσει
τήν υπεροχή δυνάμεων, γιά νά Εξαγοράσει έτσι έναν ισχυρό
άντίπαλο και νά κερδίσει μιάν άνάπαυλα. Καί,
" Ε μ μ ε σ ε ς : α) Οί άντιθέσεις καί ci συγκρούσεις άνάαεσα
οτίς μή προλεταριακές τάξεις τής χώρας του, πού μπορεί νά τίς
χρησιμοποιήσει τό προλεταριάτο γιά νά εξασθενίσει τόν άντίπαλο καί νά δυναμώσει τίς δικές του τίς έφεδρείες, β) οί άντιθέσεις, οί συγκρούσεις καί οί πό/εμοι (λχ, ό ιμπεριαλιστικός πόλεμος^ άνάμεσα στά Εχθρικά πρός τό προλεταριακό κράτος άστικά κράτη, πού μπορεί νά τίς Εκμεταλλευτεί τό προλεταριάτο,
όταν Επιτίθεται ή δταν Ελίσσεται σέ περίπτωση άναγκαστικής
υποχώρησης.
Δέ χρειάζεται νά έπεχταθούμε στίς Εφεδρείες τής πρώτης κατηγορίας, μιά καί είναι κατανοητή ή σημασία τους
ΟΞ δλους καί στόν καθένα. "Οσον άφορδ τίς Εφεδρείες τής δεύτερης κατηγορίας, πού ή σημασία τους δέν είναι πάντα φανερή,
χρειάζεται νά πούμε δτι έχουν κάποτε πρωταρχική σημασία
γιά τήν πορεία τής έπανάστασης. Δέ χρειάζεται κάν ν' άρνη-

f i d τ (ς βάσεις τοΟ ΧενινισμοΟ

73

θούμε τήν τεράστια σημασία πού είχε π.χ., ή σύγκρουσ/j άνάμεσζ στή μικροαστική δημοκρατία (έσέροι) καί τη φιλελεύθερη
μοναρχική άστική τάξη (καντέ), τόν καιρό τής πρώτης έπανάστασης καί ύστερα άπ' αύτήν, σύγκροοση πού χωρίς άμφιβολία, έπαιξε τό ρόλο της σ:ήν απελευθέρωση τής άγροτιάς άπό
τήν έπιροή τής άστικής τάξ~ς. Άκόμα λιγότερο
υπάρχει
λόγος ν' άρνηθεί κανείς τήν τεράστια σημασία ~ού είχε τό
γεγονός του θανάσιμου πολέμου πού γινόταν άνάμεσα στίς βασικές δμάδες τών ιμπεριαλιστών οτήν περίοδο τής '(ΐχτωβριανης
άνατροπής, οταν οί ιμπεριαλιστές, άπασχολημένοι μέ τόν πόλεμο μεταξύ τους, δέν είχαν τή δυνατότητα νά συγκεντρώσουν δυνάμεις ενάντια στή νεαρή Σοβιετική εξουσία κ«ί»-γι' αύτό άκριβώς, τό προλεταριάτο άπόχτησε τή δυνατότητα νά καταπιαστεί
άμεσα μέ τήν οργάνωση τών δυνάμεων του, μέ τή στερέωση
τής έξουσίας του καί μέ τήν προετοιμασία τής συντριβής του
Κολτσάκ καί του Ντενίκιν. Πρέπει νά υποθέσουμε πώς τώρα
πού οί άντιθέσεις άνάμεσα στίς ιμπεριαλιστικές ομάδες γίνονται
ολο καί πιό βαθιές καί πού ό νέος πόλεμος άνάμεαά τους γίνεται άναπόφευχτος, οί έφεδρείες αυτού τοϋ είδους θά έχουν
όλο καί σοβαρότερη σημασία γιά τό προλεταριάτο.
Τό καθήκον τής στρατηγικής διεύθυνσης συνίσταται στή
σωστή χρησιμοποίηση όλων αύτών τών εφεδρειών, γιά τήν πραγματοποίηση τοϋ βασικού σκοπού τής έπανάστασης στό δοσμένο
σταθμό τής άνάπτυξής της.
Σέ τί συνίσταται ή σωστή χρησιμοποίηση τών εφεδρειών;
Στήν έκπλήρωση ορισμένων δρων άπαραίτητων, πού κυριότεροι τους πρέπει νά θεωρούνται οί παρακάτω:
Π ρ ώ τ ο . Συγκέντρωση τών κύριων δυνάμεων τής έπανάστασης τήν άποφασιστική στιγμή, στό πιο τρωτό σημείο τοϋ
άντίπαλου, δταν ή έπανάσταοη έχει πιά ωριμάσει, οτα/ ή έπίθεση προχωρεί ολοταχώς, δταν ή Εξέγερση χτυπά στήν πόρτα καί
δταν ή συσπείρωση τών έφεδρειών γύρω άπό τήν πρωτοπορία
άποτελε· τόν άποφασιστικό δρο γιά τή νίκη. Σάν παράδειγμα πού
^ίάς δείχνει τήν τέτια χρησιμοποίηση τών Εφεδρειών μπορεί νά
θεωρείται ή στρατηγική τού κόμματος στήν περίοδο άπό τόν
Απρίλη ώς τόν Όχτώβρη τοϋ 1917. Δέ χωρά άμφιδολία δτι
τό πιό τρωτό σημείο τοϋ έχθρού, στήν περίοδο αύτή, ήταν c
πόλεμος. Δέ χωρά άμφιβολία δτι πάνω σ* αύτό Ακριβώς τό
ζήτημα, σά βασικό πού ήταν, τό κόμμα συγκέντρωσε γύρω άπό
τήν προλεταριακή πρι >τοπορία τίς πιό πλατιές μάζες τού πλη-

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

βυσμού. Ή στρατηγική τοΰ κόμματος στήν περίοδο αύτή ήταν:
Εκπαιδεύοντας τήν πρωτοπορία μέ τίς διαδηλώσεις καί τά συλλαλητήρια ατούς άγώνες τών δρόμων, νά συσπειρώσει, ταυτόχρονα μέ τά Σοβιέτ στά μετόπισθεν καί μέ τίς έπιτροπές τών φαντάρων στό μέτωπο, τίς έφεδρείες γύρω στήν πρωτοπορία. Ή
έκβαση τής έπανάστασης άπόδειξε ότι ήταν σωστή ή χρησιμοποίηση τών έφεδρειών.
Νά τί λέει ο Λένιν γι' αύτό τόν δρο τής στρατηγικής χρησιμοποίησης τών δυνάμεων τής έπανάστασης, έπεξηγώντας τή
γνωστή 6έση τού Μάρξ καί τού Ένγκελς γιά τήν έξέγερση:
«Ποτέ 8 έ ν π ρ έ π « ι v a π α ί ζ ο u μ « μέ την έ;6γβροη, μα αρχίζοντας την ι ^ έ π β ι να ξέρουμ« κ α λ α , βτι πρέπ«ι να π à μ « ώ ς τ"ό τ έ λ ο ς .
Είναι απαραίτητο να ουγχ«ντρώοουμ· μ β γ α λ η δ π « ρ ο λ η β υ ν α μ « α > ν
οτό άποφαοιοτικό οημιΐο χαί την άποφαοιοτικη οτιγμη, γιατί ΐ ι α φ ο ρ ί τ ι κ α
ό έχθρός, ποΰ «ιναι καλύτβρα προ«τοιμαομένος καί Οργανωμένος, &α τοακίοβι τούς έξ«γ«ρμένους. "Οταν Ιχ«ι π ι α άρχίοβι ή έξέγ«ροη, πρ«π«ι να
βραοουμ« μέ τήν πιό μ«γαλη ά π ο φ α ο ι ο τ ι κ ό τ η τ α , π ρ έ π ι ι α π α ρ α ί τ η τα χαί έξαπαντος να π·ραοουμ« οτήν έ π I θ· « ο η . ,,'Η άμυνα (Ιναι ό Οχνατος τής ένοπλης έξέγ«ροης". Πρέπ«ι να προοπαθηοουμ· να αίφνιίιαοουμ« τόν έχθρό, να πιάοουμ« τή οτιγμή πού τα οτρατιύματα του «Ιναι άκόμα οχόρπια. Χρ«ιάζ«ται να οημ«ιώνουμ· καθ« μέρα Ιοτω χαί μικρέι. έ π ι τυχί«ς (äv πρόχ«ιται γ ι α μιά πόλη, τότ« μποροΟμ« να ποΟμ« καθ-« ώοα)
διατηρώντας Ιτοι μέ χαθ« θ-υοία τήν „ ή θ· ι χ ή 6 π « ρ ο χ ή " . (Βλ. Δ έ ν ι ν,
Ά π α ν τ α , τόμ. XXI α«>. 319-320.)

Δ ε ύ τ ε ρ ο . Ή έκλογή τής στιγμής γιά τό Αποφασιστικό χτύπημα, τής στιγμής γιά τό άρχίνημα τής έξέγερσης, πρέπει νά υπολογιστεί έτσι, ώστε νά συμπίπτει μέ τή στιγμή πού
ή κρίση έφτασε ατό άνώτατο σημείο, πού ή πρωτοπορία είναι
έτοιμη ν' άγωνιστεί ως τό τέλος, πού ή έφβδρβία είναι έτοιμη νά
όποσ-ι.^'ξει τήν πρωτοπορία καί πού έπικρατεί ή πιό μεγάλη
σύγχιση στίς γραμμές -τού άντιπάλου.
«Μπορ«1—Ιλ«γ« 6 Δ έ ν ι ν — ή άποφαοιοτιχή μ α χ η να θ«α>ρ«1τ' ι βτι «Ιναι
πέρα γ ι α πέρα ώριμη, δ τ α ν ,,δλ«ς οί έχ&ριχές οέ μβς ταξιχές ΐ υ ν α μ ί ΐ ς
έχουν άρχ«τα μπ·ρΒ«υτ(1, άρχ»τα άλληλοαρπαχτ«1, άρχ«τα έξαοθ«νίο«ι,
ο' Ιναν άγώνα πού ξ«π«ρν& τίς Βυνάιι«ις τους", β τ α ν „ ό λ α τα ταλαντ«υόμ«να, χλονιζό|Ννα, άοταθ-ή ένΐιαμ«οα οτοιχ«Ια, ΒηλαΒή ή μιχροαοτιχή τάξη, ή
μικροαοτική Βημοχρατία, οέ Βιακριοη άπό τήν ά ο τ ι χ ή τάξη, έχουν άρχ«τα
ξ«οχβπαοτ«1 μπροοτα οτό λαό, άρχ«τά ρ«(ιλ«υτ·1 μέ τήν π ρ α χ τ ι χ ή χρ«ωχοπΙα
τους", S τ α ν ,,μέοα οτο προλιταριάτο £ρχιο« χαί άν«βαίν«ι όρμητικά ή
μαζιχή ίιαθ·«οη γ ι α ιήν ύποοτήριξη τβν πιό άποφαοιοτιχβν, τών χωρίς έ π ι φ υ λ α ξ ι ι ς τολμηρών έ π α ν α ο τ α τ ' χ β ν έν«ργ·ιβν, έναντια ο τη ν άοτιχή τάξη. Τότ«
ή έπαναοταοη «Ιναι ώριμη, τότ« ή νίχη «Ιναι Ϊ ι χ ή μας, άν Ιχουμ« ύ π ο λ ο γ ί ο ι
οιοοτα Βλους τούς πιό πάνω . . . ό ρ ο υ ς χαί äv βιαλιξαμ« οωοτα τή οτιγμή, τότ«
ή ν ί χ η μας «Ιναι έξαοφαλιομένη"». (Βλ. Δ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ, XXV ο«λ. 229).

Για τ(ς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

75

Σάν υπόδειγμα τέτιας στρατηγικής μπορεί νά θεωρείται ή
ή διεξαγωγή τής έξέγερσης τού Όχτώβρη.
Ή παράβαση αύτού τοϋ δρου οδηγεί οέ ένα έπικίνδovo λάθος, πού λέγεται «χάσιμο τού ρυθμού», δταν τό κόμμα μένει
πίσω άπ* τήν πορεία του κινήματος ή τρέχει πολύ μπροστά,
δημιουργώντας τόν κίνδυνο τής άποτυχίας. Σάν παράδειγμα γιά
τό «χάσιμο τοϋ ρυθμού», σάν παράδειγμα γιά τόν τρόπο πού δέ θά
πρέπει νά διαλέγουμε τή στιγμή τής έξέγερσης, πρέπει νά θεωρείται
ή άπέπβιρα ένός μέρους τών συντρόφων νά άρχίσουν τήν Εξέγερση μέ τή σύλληψη τής Δημοκρατικής Σύσκεψης τό Σεπτέμβρη τού 1917, δταν στά Σοβιέτ παρατηρούνταν άκόμα ταλαντεύσεις, δταν ό στρατός στό μέτωπο βρισκόταν άκόμα στό
σταυροδρόμι καί δταν οί Εφεδρείες δέν είχαν άκόμα συσπειρωθεί
γύρω άπό τήν πρωτοπορία.
Τ ρ ί τ ο . Νά άκολουθιέται χωρίς κλονισμούς ή πορεία
πού χαράχτηκε καί που έγινε πιά άποδεχτή, μεσα άπό δλες καί
τίς κάθε είδους δυσκολίες καί περιπλοκές, στό δρόμο πρός τό
σκοπό. Αύτό είναι άπαραίτητο, γιά νά μή χάσει ή πρωτοπορία άπό μπροστά της τό βασικό σκοπό τοϋ άγώνα καί γιά νά
μή παραπλανηθούν άπ' τό δρόμο οί μάζες, πού τραβούν γιά τό
σκοπό αύτό καί πού προσπαθούν νά συσπειρωθούν γύρω στήν
πρωτοπορία.
Ή παράβαση αύτού τού δρου δδηγεί σ' Svt τεράστιο λάθος,
πού οί ναυτικοί τό ξέρουν :ολύ καλά καί πού τό λένε «χάσιμο
τοϋ μπούσουλα». Σάν πΛρά*ει'γμι» ·ιά τέτιο «χάσιμο τού μπούσουλα» πρέπει νά θεωρούμε τή λαθεμένη στάση τοϋ κόμματος
μας, άμέσως μετά τή Δημοκρατική -;ύσκεψη, πού είχε πάρει τήν άπόφαση νά συμμετάσχει στό Προκοινοβούλιο. Τό κόμμα σάν νάχε
ξεχάσει εκείνη τή στιγμή, οτι τό Προκοινοβούλιο ήταν μιά άπόπειρα τής άστικής τάξης νά τραβήξει τή χώρα άπό τό δρόμο τών
Σοβιέτ στό δρόμο τοϋ άστικοϋ κοινοβουλευτισμού, δτι ή συμμετοχή τού κόμματος σ' έναν τιτιο θεσμό μπορούσε νά μπερδέψει δλα τά χαρτιά καί νά κάνει τούς Εργάτες καί τούς άγρότες,
πού είχαν ριχτεί στόν Επαναστατικό άγώνα μέ τό σύνθημα: «"Ολη
ή Εξουσία στά Σοβιέτ», νά χάσουν τό δρόμο. Τό λάθος αύτό
διορθώθηκε μέ τήν άποχώρηση τών μπολσεβίκων άπό τό Προκοινοβούλιο
Τ έ τ α ρ τ ο . Ό έλιγμός μέ τίς Εφεδρείες πού άποβλέπει στή
σωστή υποχώρηση, δταν δ Εχθρός είναι ισχυρός, δταν ή δποχώρηση είναι άναπόφευχτη, δταν είναι ολοφάνερα άσύμφορη ή

8-i

άποδοχή τής μάχης πού
μ4 τό δοσμένο συσχετισμ
μέσο γιά νά άποτραβήξο
καί νά διατηρήσουμε τίς

I.

Σ τ ά λ ι ν

έπιβάλλβι δ εχθρός, δταν ή υποχώρηση
5 τών δυνάμεων άποτελεί τό μοναδικό
ιε τήν 'πρωτοπορία άπό τό χτύπημα
έφεδρβίες της.

«Τα έπαναοτατιχα χομματα—λέ»ι δ Λίνιν—πρίπβι να ουμπληρο>οουν
τή μαθηοή τους. Έ μ α θ α ν να έπιτίθ»νται. Τώρα χρ«ια£»ται να καταλάβουν
δτι αύτή την βπιοτήμη »Ιναι άπαραίτητο να τή ουμπληριόοουν μ ! την βπιοτήμη πώς να ύποχα>ρο3ν πιό αα>ατα. Χρ>ιαζ>ται να καταλύουν—χαί" ή
έπαναοτατιχή ταξη μί τήν Ιΐια της τήν πιχρή πβίρα μαθαίνβι να καταλα|ια(νβι—δτι i é μποροΟν να νικήσουν ί ν Si μάθουν οα>οτα να Ιπιτίθενται
χα( οωοτα να ύποχωροΟν». (Βλ. Λ » ν · . ν , "Απαντα, τόμ. XXV οβλ. 177).

Ό σκοπός μιίς τέτιας στρατηγικής είναι νά κερδίσει χρόνο,
νά άποσυνθέσει τόν άντίπαλο καί νά συγκεντρώσει τίς δυνάμεις
γιά νά περάσει ύστερα στήν επίθεση.
Σάν πρότυπο γιά μιά τέτια στρατηγική μπορεί νά θεωρείται ή συνθήκη ειρήνης του Μπρέστ-Λιτόφσκ, πού Ιδοσε στό »όμμα τή δυνατότητα νά κερδίσει χρόνο, νά Εκμεταλλευθεί τίς συγκρούσεις στό στρατόπεδο του ιμπεριαλισμού, ν' άποσυνθέσει τίς
δυνάμεις του άντιπάλου, νά κρατήσέι μαζί του τήν άγροτιά καί
νά συγκεντρώσει δυνάμεις γιά νά* προετοιμάσει τήν έπί&εση
ένάντια στόν Κολτσάκ καί τό Ντενίκιν.
«Κλκίνοντας χα>ριοτή (Ιρήνη—ΐλ»γ» τότβ ό Λίνιν—άπαλλαοοόμαοτβ,οτό
μ>γαλύτ>ρο ί υ ν α τ ό γ ι α τ ή β ο ο μ ί ν η ο τ ι γ μ ή βαθμό, άπό τίς ίυό
έ χ θ ρ ι χ ί ς ίμπιριαλιοχιχίς δμαΐβς, ίφα>φ*λοϋμ>νοι άπό τήν ίχθρότητα χαί
τόν πόλκμό τους, πού τούς δυοχολκύιι να ουνν»νοηθο3ν ϊναντια μας. "Ετοι
μάς λύνονται για ίνα δρίομίνο χρονιχό ίιαοτημα τα χέρια, γ ι ά να ουνβχΙιουμ> χαί να βυναμωοουμ* τή οοοιαλιοτιχή ίπαναοταοη».(Βλ. Λ Α ν ι ν,"Απαντα, τόμ. XXII ο>λ. 198)
«Σήμκρα χαί δ πιό χουτός βλίπιι»—ϊλ>γ> δ Λένιν τρία χρόνια δοτιρα άπό τήν (ίρήνη το3 Μπρίοτ-Λιτόφοκ—«δτι ή (Ιρήνη το3 Μπρίοτ
ήταν μια ύποχώρηοη, πού έμάς μάς δυναμα>ο> χαί πού β ι ί ο π α ο · τίς ί υ ν ά μςις το3 ΐ:»θνο3ς ίμπβριαλιομοβ». (Βλ. Δ ί ν ν, "Απαντα,τόμ. XXVII ο λ . 7).

Αύτοί είναι οί κύριοι δροι πού εξασφαλίζουν τή σωστή
στρατηγική διεύθυνση.
5. Ή τ α χ τ ι κ ή δ ι ε ύ θ υ ν σ η . Ή ταχτική διεύθυνση είναι
μέρος τής στρατηγικής διεύθυνσης καί υποτάσσεται στά καθήκοντα καί στίς άπαΐτήσεις τής τελευταίας. Τό καθήκον τής τ α χτικής διεύθυνσης εί/αι νά κάνει χτήμα της δλες τίς μορφές
οργάνωσης καί πάλης τοϋ προλεταριάτου καί νά έξασφαλίζει
τή σωστή τους χρησιμοποίηση, δτσι πού—μέ τό δοσμένο συσχετισμό τών δυνάμεων—νά πετυχαίνει τό άνώτατο δριο τών άπο-

Tid τίς βάοεις του λενινιομοΟ

77

τελεαμάτων, πράγμα άπαραίτητο γιά νά προετοιμαστεί ή στρατηγική έπιτυχία.
Σέ τί συνίσταται ή σωστή χρησιμοποίηση τών μορφών πάλης καί οργάνωσης τοΰ προλεταριάτου;
Στήν εκπλήρωση μερικών άπαραίτητων όρων, πού κυριότεροι τους πρέπει νά θεωρούνται οί παρακάτω:
Π ρ ώ τ ο . Προώθηση οτήν πρώτη γραμμή έκείνων <£κρφώς
τών μορφών οργάνωσης καί πάλης πού άνταποκρίνονται περισσότερο άπ' δλες στίς συνθήκες τής δοσμένης άνόδου ή ύφεσης
τοϋ κινήματος καί πού είναι ίκανές νά διευκολύνουν καί νά
εξασφαλίζουν τό τράβηγμα τών μαζών στίς έπαναστατικές θέσεις, τό τράβηγμα έκατομμυρίων μαζών ατό μέτωπο τής έπανάστασης καί τή διάταίή τους α αύτό.
Τό ζήτημα δέν είναι νά νιώσει ή πρωτοπορία οτι είναι άδύνατο νά διατηρηθεί ή παλιά τάξη πραγμάτων καί οτι είναι άναπόφευχτο τό σάρωμά της. Τό ζ/,τημα είναι οί μάζες, τά έκατομμύρια τών μαζών, νά καταλάβουν δτι αύτό είναι άναπόφευχτο
καί νά δείξουν δτι είναι πρόθυμες νά όποστηρίξουν τήν πρωτοπορία. Αύτό δμως οί μάζες μπορούν νά τό καταλάβουν μονάχα
ίιέ τήν ίδια τους τήν πείρα. Τό καθήκον ουνίσταται, ατό νά δόοουμε ατά εκατομμύρια τών μαζών τή δυνατότητα νά κατανοήσουν μέ τήν ίδια τους τήν πείρα, δτι είναι άναπόφευχτή ή άνατροπή τής παλιάς έξουσίας, ατό νά προωθούμε τέτιες μέθοδες
πάλης καί τέτιες μορφές οργάνωσης, πού θά διευκόλυναν τίς μάζες νά νιώσουν μέ τήν πείρα τους τήν ορθότητα τών Επαναστατικών συνθημάτων.
Ή πρωτοπορία θ' άποκοβόταν άπό τήν εργατική τάξη
καί ή εργατική τάξη θάχανε τή αόνδεσή της μέ τις μάζες, άν
τό κόμμα δέν άποφάσιζε έγκαιρα ν ί συμμετάσχει ατή Δούμα,
άν δέν άποφάσιζε νά συγκεντρώσει τίς δυνάμεις γιά τή δουλιά
μέσα ατή Δούμα καί νά άναπτύξει τόν άγώνα πάνω ατή βάση
αύτής τής δουλιάς, γιά νά διευκολύνει τίς μάζες νά κατανοήσουν μέ τήν Γδια τους τήν πείρα, δτι ή Δούμα είναι άνώφελη,
οτι οί υποσχέσεις τών καντέ είναι ψεύτικες, δτι ή συνεννόηση
μέ τόν τσαρισμό είναι άδύνατη, δτι είναι άναπόφευχτή ή συμμαχία τΐ,ς άγροτιάς μέ τήν εργατική τάξη. Χωρίς τήν πείρα
τών μαζών τής περιόδου τής Δούμας, θάταν άδύνατο τό ξεακέπασμα τών καντέ καί ή ήγεμονία τού προλεταριάτου.

78

I.

Σ τ ά λ ι ν

Ό κίνδυνος άπό τήν ταχτική τοϋ* δτζοβισμοϋ * ήταν δτι Απειλούσε νά άποσπάσει τήν πρωτοπορία άπό τά έκατομμύρια τών
Εφεδρειών της.
Τό κόμμα θά άποκοβόταν άπό τήν Εργατική τάξη καί ή
Εργατική τάξη θάχανε τήν Επιροή της πάνω στίς πλατιές μάζες τών άγροτών καί τών στρατιωτών, άν τό προλεταριάτο άκολουθοϋσε τούς Αριστερούς κομμουνιστές, πού καλούσαν σέ Εξέγερση τόν 'Απρίλη τοϋ 1917, δταν οί μενσεβίκοι καί οί Εσέροι
δέν είχαν άκόμα προλάβει νά ξεσκεπαστούν σάν όπαδοί τοϋ πολέμου καί τοϋ ιμπεριαλισμού, δταν οί μάζες δέν είχαν άκόμα
κατορθώσει νά κατανοήσουν μέ τήν ίδια τους τήν πείρα δλη
τήν ψευτιά πού έκρυβαν οί λόγοι τών μενσεβίκων καί τών Εσέρων, γιά είρήνη, γή καί λευτεριά. Χωρίς τήν πείρα τών μαζών
στήν πίρίοδο τοϋ Κερένσκι δέ θά είχαν άπομονωθεί οί μενσεδίκοι καί οί έσέροι καί ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου θάταν
άδύνατη. IV αύτό ή ταχτική τής «όπομονητικής Εξήγησης» τών
λαθών τών μικροαστικών κομμάτων καί τής άνοιχτής πάλης μέσα στά Σοβιέτ, άποτελοϋσε τή μοναδική σωστή ταχτική.
Ό κίνδυνος άπό τήν ταχτική τών άριστερών κομμουνιστών
ήταν δτι άπειλοϋσε νά μετατρέψ?ι τό κόμμα, Από ήγέτη τής προλεταριακής έπανάστασης, σέ μιά χούφτα άπό κούφιους καί άνεδαφικούς συνωμότες.
«ΔΙ μπορούμε να νιχήοουμ·—έλεγε ό Λένιν—μόνο μέ τήν πρωτοπορία. Να ρίξουμε δτήν άποφαοιοτιχή μαχη μονάχα τήν πρωτοπορία έφόοον βλη ή τάξη, έφόοον ο( πλατιές μάζες ί έ ν πήραν Ακόμα τή Ν ο η , είτε
τής άμεσης ύποοτήριξης τής πρωτοπορίας, είτε τουλαχιοτο, τής ευμενούς
ουδετερότητας άπέναντί τ η ς . . . Βέ θα ήταν μοναχα άνοησία, μα κα( έ γ κλημα. Για να μπορέο·ι βμως πραγματιχα ί λ η ή ταξη, για να μπορέοουν
πραγματιχα οί πλατιές έργαζόμενες χαί άπό τό κεφαλαίο καταπιεζόμενες μάζες να πάρουν μια τέτια θέοη, Βέ φτΐνουν μοναχα ή προπαγανΒα
χαί ή ζύμωοη. Γι' αύτό Απαιτείται ή πολιτιχή πείρα αυτών τ δ ν Ιδιων τ δ ν
μαζών. Λύτός (Ιναι ό βαοιχός νόμος βλων τών μεγάλων έπαναοτασεων, πού
έπιβεβαιώθηχε οήμερα μέ έπιβλητιχή Βύναμη χαί ανάγλυφα, βχι μόνο οτή Ρωοία, μα χαί οτή Γερμαν'α. "Οχι μοναχα οί μάζες τής Ρωοίας, πού (Ιναι
άπολίτιοτες χαί οέ μεγάλο βαθμό Αγράμματες, άλλα χαί οί πολιτισμένες
χαί γραμματιομέν·ς μάζες τής Γερμανίας, για να οτραφούν άποφαοιοτιχά
»'Από τή ρούσικη λί£η Λτοίβάτ—άνακαλώ. Μικροαστική Λππορτουνιστική τ ί σ η που παρουσιάστηκε στά Χρόνια τής άντίδρασης (1908-1912)
στό μπολσεβίκικο κόμμα. 01 Λτίοβιστίς ΙητοΟσαν νά άνακληθούν οί Σοσιαλδημοκράτες βουλευτές άπό τήν κρατική Δούμα κα( v i έγκαταληφθεΐ
ή δουλιά στά συνδικάτα κα( στ(ς άλλες νόμιμες ί ρ γ α τ ι κ ί ς όργανώσεις.
(Σημ Μίτ.)

f i d τ(ς βάσεις τ ο ύ λενινισμοΟ

79

πρός τόν χομμουνιομό χαί να διαλέξουν οα μοναδική λύοη τή διχτατορία
τοΟ προλεταριάτου, χρειαζεται να δοχιμάοουν οτήν πλάτη τους δλη τήν
Αδυναμία, δλη τήν έλλειψη χαραχτήρα, δλη τήν Ανικανότητα, δλο τό λακεδιομό μπροοτα οτήν άοτιχή ταξη, δλη τήν προοτυχιά τής κυβέρνηοης
τών Ιπποτών τής 2ης ΔιεθνοΟς, δλο τό άναπόφευχτο τής διχτατορίας τών
άχρα>ν άντιδραοτιχβν (τοΟ Κορνίλοφ ατή Pœcia, τοΟ Καππ χαί Σία οτή
Γερμανία». (Βλ. Α έ ν ι ν, Ά π α ν τ α , τομ. XXV οελ 228).

Δεύτερο.
Σέ κάθε δοσμένη στιγμή πρέπει νά βρίσκοομε εκείνο τόν ειδικό κρίκο μέσα στήν αλυσίδα τών γεγονότων,
πού, άν πιαστούμε άπ' αυτόν, θά μπορούμε νά κρατούμε όλη
τήν άλυσίδα χαί νά προετοιμάσουμε τούς- Ζρους γιά τήν έπίτευξη τής στρατηγικής επιτυχίας.
Τό ζήτημα είναι άπό τή σειρά τών καθηκόντων πού μπαίνουν μπροστά στό κόμμα, νά ξεχωρίζεις Εκείνο άκριβώς τό άμεσο καθήκον, πού ή λύση του άποτελεί τό κεντρικό σημείο καί
πού ή έκπλήρωοή του Εξασφαλίζει τήν Επιτυχημένη λύση τών
υπόλοιπων άμεσων καθηκόντων.
Τή σημασία αύτής τής θέσης θά μπορούσαμε νά τή δεί~
ξουμε μέ δυό παραδείγματα, πού τό ένα θά μπορούσε νά παρθεί άπό τό μακρινό παρελθόν (περίοδος διαμόρφωσης τοϋ κόμματος) καί τό άλλο άπό τό πολύ κοντινό παρόν (περίοδος τής
ΝΕΠ).

Στήν περίοδο τής διαμόρφωσης τοΰ κόμματος, όταν οί άναρίθμητοι κύκλοι καί όργανώσεις δέν είχαν άκόμα συνδεθεί μεταξύ τους, όταν ή δουλιά πού γινόταν μέ χειροτεχνικό τρόπο καί
οί στενοί κύκλοι κατέτρωγαν τό κόμμα άπό πάνω ως κάτω, όταν
ή ιδεολογική διασπορά άποτελοϋσε τό χαρακτηριστικό γνώρισμα
τής Εσωτερικής ζωής τοϋ κόμματος, τήν περίοδο αύτή ό βασικός κρίκος καί τό βασικό καθήκον στήν άλυσίδα τών κρίκων
καί στήν άλυσίδα τών καθηκόντων, πού έμπαιναν τότε μπροστά στό κόμμα, ήταν ή δημιουργία μιάς πανρωσ'κής παράνομης
έφημερίδας. Γιατί; Γιατί, μέσα στίς τοτινές συνθήκες, μόνο μέ
μιά πανρωσική παράνομη Εφημερίδα θά μπορούσε νά δημιουργηθεί ένας όμοιογενίς πυρήνας τού κόμματος, Εκανός νά συνδέσει
σ' ένα σύνολο τούς άναρίθμητους κύκλους χαί όργανώσεις, νά προετοιμάσει τίς προϋποθέσεις γιά τήν ιδεολογική καί ταχτική Ενότητα καί νά βάλει έτσι τά θεμέλια γιά τή δημιουργία ένός πραγματικού κόμματος.
Στήν περίοδο τοϋ περάσματος άπό τόν πόλεμο στήν οικονομική άνοικοδόμηοη, όταν ή βιομηχανία φυτοζωοόσε πιασμένη
στά νύχια τής καταστροφής καί ή άγροτική οικονομία δπόφερε

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

άπό έλλειψη προϊόντων τής πόλης, όταν ή σύνδεση τής κρατικής βιομηχανίας μέ τήν άγροτική οικονομία έγινε βασικός όρος
γιά τήν έπιτυχία τής σοσιαλιστικής Ανοικοδόμησης, τήν περίοδο
ούτή δ βασικός κρίκος στήν άλυσίδα τών γεγονότων, τό βασικό καθήκον άνάμεσα στ' άλλα καθήκοντα, ήταν ή άνάπτυξη του
Εμπορίου. Γιατί; Γιατί μέσα στίς συνθήκες τής ΛΕΠ, ή ΐύνδεση
τής βιομηχανίας μέ τήν άγροτική οικονομία δέ μπορούσε νά
γίνει χωρίς τό έμπόριο, γιατί ή παραγωγή χωρίς τήν κατανάλωση, μέσα στίς συνθήκες τής ΝΕΙΙ, σημαίνει τό θάνατο γιά τή
βιομηχανία, γιατί ή βιομηχανία μπορεί νά έπεχταθεί μονάχα μέ
τήν έπέχταση τής κατανάλωσης μέ τήν άνάπτυξη τοϋ εμπορίου,
γιατί μόνο άν δυναμώσουμε στόν τ&μέα τοϋ έμπορίου, μόνο άν
καταχτήσουμε τό έμπόριο, μόνο άν καταχτήσουμε αύτό τόν κρίκο, μπορούμε νά ελπίζουμε πώς θά συνδέσουμε στενά τή βιομηχανία μέ τήν άγροτική άγορά καί θά λύσουμε μέ επιτυχία τά
άλλα άμεσα καθήκοντα, μέ σκοπό νά δημιουργήσουμε τίς προϋποθέσεις γιά νά χτίσουμε τά θεμέλια τής σοσιαλιστικής οικονομίας.
«Δ4 φτανβι να βίοαι έπαναοτατης χα£ όπαΐός τοΟ οοοιαλ'.ομοΟ ή κομμουνιστής γβνιχα. . . — λ έ β ι δ Λένιν—.Πρέπβι να ξϊρβις να jip(sxti( c i χ α θβ οτιγμή τόν Ιΐιαίτβρο έ χ ι ΐ ν ο χριχο τής άλυοίΐας, άπ* ίπου πριπβι να
πιαοτβΐς μ" 6 λ · ς οου τίς δυνάμβις, γιά να κρατάς όλη την άλυοίΐα χα£
γιά να προβτοιμαοβις οταθβρα τό πέραομα στόν έπομενο χρίχο. . . ΐ τ η
ί ο ο μ ί ν η οτιγμή. . . δ χρίχος αυτός »Ιναι ή άναζιοογόνηοη το·) έοαπβρικοό
έ μ π ο ρ ί ο υ πού ha ρυθμίζβται (6α χ&τβυθύνβτοι) σωστά άπό τό χρατος.
Τό έμπόριο—να ποιός βίναι δ ,,χρίχος" τής Ιστορικής
άλυοίίας τών
γβγονότων οτίς μβταβατιχβς μορφές τής σοσιαλιστικής μας άνοικοΐόμηςτ,ς,
τώρα, οτα 1921-1922, ,,άπ' β π ο υ π ρ έ π β ι ν α π ι α ο ι ο 3 μ ι μ' β λ β ς
μ α ς"τ I ς ΐ υ ν α μ β ι ς " . . > (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXVII <:·λ.82).

Αύτές είναι οί βασικές προϋποθέσεις πού έξασφαλίζουν τ/j
σωστή ταχτική διεύθυνση.
6. Ρ ε φ ο ρ μ ι σ μ ό ς
κα ί
έτταναστατισμός.
Σέ τί διαφέρει ή έπανασταεική ταχτική άπό τήν ταχτική τών
ρβφορμιστών;
Μερικοί νομίζουν δτι ό λςνινισμός είναι ένάντια στίς μεταρρυθμίσεις, ένάντια ατούς συμβιβασμούς καί τίς συμφωνίες
γενικά. Αύτό δέν είναι καθόλου σωστό. ΟΕ μπολσεβίκοι ξέρουν
έξίσου καλά, δπως δλοι οΕ άλλοι, δτι μέ μιά ορισμένη έννοια «κάθε προσφορά είναι δεχτή», πώς, κάτω άπό δρισμένες συνθήκες,
οί μεταρρυθμίσεις, γενικά, οΕ συμβιβασμοί καί of συμφωνίες, είδικά, είναι άπαραίτητες καί ώφέλιμες.

r i d τ(ς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

81

«Να χανβις πέλβμο—λέιι δ Λένιν—για να άνατρέψβις τή διβθνή άστιχ ή ταξη, Ινρν π ό λ · μ ο έχατό φορές πιό βύσχολο, πιό μακρόχρονο, πιό πολύπλοκο, άπό τόν π:ό οχληρό συνηθισμένο πόλβμο άναμβοα οτα χρατη, χαί
ν ' Αρνιέσαι έχ τών προτέρων τόν έλιγμό, την έχμιτάλλβυση τών άντιθέ«βων (Ιστω χαί προςωρ'.νών) άναμβοα οτα συμφέροντα τών έχθρών, τίς
συμφωνίις χαί τούς συμβιβαομούς μέ τούς πιθανούς (Ιστίο χαί προσωρινούς,
άσταθιΐς, δισταχτικούς, σχβτιχούς), συμμάχους, μήπως αΰτό ίέν άκοτβλβΐ
ί ν α χωρίς δρια γβλοΐο πραγμα. Μήπως αΰτό δέ μοιάζιι σάν ν α θ έ λ ο υ μ β ν α
χανουμβ μια δύσχολη άναρίχηση σ* Ινα άνιξιρβύνητο χαί άπρόσιιο &ς τα
τώρα βουνό χαί να άρνιούμαστ* έχ τών προτέρων να πηγαίνουμ* πού χαί
ποΟ μέ ζ ί χ - ζ α χ , να γυρίζουμ* χαμια φορα πίοω, ν' άφήνουμ* τήν χ α τιύΑυνση πού «ίχαμβ διαλέξιι χαί να βοχιμαζουμ* βιαφορις άλλβς χ α τ ι υ θύνβιις;» (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ XX* σιλ. 210).

Είναι φα νερό οτι δέν πρόκειται έδώ γιά τίς μεταρρυθμίσεις
ή τού; συμβιβασμού; χαI τίς συμφωνίες αύτές καθαυτές, άλλά
γιά τό πώς χρησιμοποιούν οί άνθρωποι αυτές τίς μεταρρυθμίσεις
χαί τίς συμφωνίες.
Γιά το ρεφορμιστή, ή μεταρρύθμιση είναι τό πάν, ένώ ή
έπαναστατιχή δουλιά γίνεται Ετσι, γιά νά βρισκόμαστε σέ κουβέντα, γιά τά μάτια του κόσμου. Γι* αύτό, μέ τή ρεφορμιστική
ταχτική μέσα στίς συνθήκες τής άστικής έξουσίας, ή μεταρρύθμιση μετατρέπεται άναπόφευχτα σέ δργανο γιά τή στερέωση αύτής τής Εξουσίας, σέδργανογιά τήν άποσύνθεσητής έπανάστασης.
Γίά τόν Επαναστάτη, άντίθετα, τό βασικό είναι ή Επαναστατική δουλιά καί οχι ή μεταρρύθμιση. Γι* αύτόν ή μεταρρύθμιση είναι Ενα δευτερεύον προϊόν τής έπανάστασης. Γι' αδτό μέ
τήν_Επαναστατική ταχτική, μέσα στίς συνθήχρς τής άστικής έξουσίας, ή μεταρρύθμιση μετατρέπεται, φυσικά, οί δργανο γιά τήν
άποσύνθεση αύτής τής Εξουσία;, σέ όργανο γιά τό δυνάμωμα
τής έπανάστασης, σέ σημείο στήριξης γιά τήν παραπέρα άνάπτυξη τού έπαναστατικοϋ κινήματος.
Ό Επαναστάτης δέχεται τή μεταρρύθμιση γιά νά τι ν χρησιμοποιήσει σάν μέσο γιά τό συνδυασμό τής νόμιμης μέ τήν παράνομη δουλιά, γιά νά τή χρησιμοποιήσει σάν προπέτασμα γιά
τό δυνάμωμα τής παράνομης δουλιάς, μέ σκοπό τήν έπαναστατική προετοιμασία τών μαζών γιά τήνάνατροπή τής άστικής τάξης.
Α ύ τ ο ύ βρίσκεται ή ουσία τής έπαναστατικής χρησιμοποίησης τών μεταρρυθμίσεων καί τών συμφωνιών μέσα στίς συνθήκες του ιμπεριαλισμού.
Ό ρεφορμιστής, άντίθετ?, δέχεται τίς μεταρρυθμίσεις γιά
νά παραιτηθεί άπό χάθε παράνομη δουλιά, γιά νά υποσκάψει τό
Εργο τής προετοιμασίας τών μαζών γιά τήν Επανάσταση καί γιά.
6

I. Στάλιν. Ζητήματα λενινισμοϋ

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

νά έφησυχάζει κάτω άπό τή οκιά τής μεταρρύθμισης πο6 του·
«χάρισαν».
Α ύ τ ο ύ βρίσκεται ή ούσία τής ρεφορμιστικής ταχτικής.
Έ τ σ ι έχει τό ζήτημα μέ τίς μεταρρυθμίσεις καί τίς συμφωνίες μέσα στίς συνθήκες τοϋ ιμπεριαλισμού.
Ή υπόθεση ομως άλλάζει κάπως ϋστερα άπό τήν άνατροπή
τοϋ ιμπεριαλισμού, στή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου. Κάτω άπό
ορισμένες συνθήκες, σό όρισμένες περιπτώσεις, ή προλεταριακή
έξουσία μπορεί νά βρεθεί στήν άνάγκη νά έγκαταλείψει προσωρινά τό :ρόμο τής έπαναστατΛής με.τατροπής τής υπάρχουσας
τάξης πραγμάτων καί ν' άκολουθησει τό δρόμο τού βαθμιαίου
τους μετασχηματισμού, τό «ρεφορμιστικό δρόμο», όπως έλεγε ό
Λένιν στό γνωστό του άρθρο «Γιά τή σημασία τού χρυσού», τό δρόμο
τών κυκλωτικών κινήσεων, τό δρόμο τών μεταρρυθμίσεων καί τών
υποχωρήσεων έπέναντι στίς μή προλεταριακές τάξεις, μέ σκοπό
ν' Αποσυνθέσει αυτές τίς τάξεις, νά δόσει στήν έπανάσταση μιά
άνάπαυλα, νά συγκεντρώσει δυνάμεις καί νά προετοιμάσει τούς
ορούς γιά μιά καινούργια έπίθεση. Δέ μπορούμε ν' Αρνηθούμε
ότι ό δρόμος αύτός, μέ μιά όοισμένη έννοια, είναι δρόμος ρεφορμιστικός. Πρέπει μονάχα vi θυμόμαστε οτι έδώ όπάρχει μιά βασική ιδιομορφία πού συνίσταται στό γεγονός οτι στή δοσμένη
περίπτωση, ή μεταρρύθμιση γίνεται άπό τήν προλεταριακή έξουσία, δτι δυναμώνει τήν προλεταριακή έξουσία, τής δίνει τήν Απαραίτητη άνάπαυλα καί έχει γιά προορισμό ν' άποσυνθέσει δχι
τήν έπανάσταση, άλλά τίς μή προλεταριακές τάξεις.
Έτσι ή μεταρρύθμιση, /άτω άπό αότές τίς συνθήκες, μετατρέπεται στήν άντίθεσή της.
Ή έφαρμογή μιάς τέτιας πολιτικής άπό τήν προλεταριακή
έξουσία γίνεται δυνατή μόνο καί μόνο γιατί ή όρμή τής έπανάστασης στήν περίοδο πού προηγήθηκε, ήταν άρκετά μεγάλη καί
δημιούργησε έτσι άρκετά ευρό χώρο, γιά νά έχει πού νά υποχωρήσει, δταν τήν ταχτική τής έπίθεσης θά τήν έχει Αντικαταστήσει μέ τήν ταχτική τής προσωρινής υποχώρησης, μέ τήν ταχτι-κή τών κυκλωτικών κινήσεων.
Έτσι, άν προηγούμενα μέσα στό καθεστώς τής άστικής
εξουσίας οί μεταρρυθμίσεις ήταν δευτερεύον προϊόν τής έπανάστασης, τώρα στ,ή διχτατορία τού προλεταριάτου, πηγή τών μεταρρυθμίσεων είναι οί έπαναστατικές καταχτήσεις τού προλεταριάτου, οί έφεδρείες πού συσσωρεύτηκαν στά χέρια τού προλεταριάτου, καί πού αποτελούνται άπ' αύτές τίς καταχτήσεις.

f i d τ(ς βάσεις toO λενινισμοΟ
« Ή σχέση Ανάμεσα οτίς μεταρρυθμίσεις χαί τήν έπανάσταοη—λέει 4
Λένιν—καθορίστηκε μέ Ακρίβεια χαί οωοτα μοναχα Από τό μαρξισμό. "Ομως
ύ Μαρξ Si μπορούσε να β·[ αύτή τή σχέση καρά μοναχα άπό τή μιά
πλευρά, βηλαβή μέσα οτίς συνθήκες πού ύπήρχαν πρίν από τήν πρώτη,
κάπως σταθερή, χαπως μακρόχρονη νίχη τοϋ προλιταριατου, έοτβ χαί ai
μια μονάχα χώρα. Κατφ άπό αυτές τίς συνθήκες ή βάοη τής am ατή ς οχέοης ήταν ότι οί μεταρρυθμίσεις είναι Ινα δευτερεύον προϊόν τής έπαναοτατιχής ταξικής πάλης τοϋ προλεταριάτου.. . "Γοτερα άπό τή ν(χη τοϋ
προλεταριάτου, ϊατω κα( oé μιά χώρα, παρουσιάζεται χατι τό καινούργιο
οτν> σχέση Αναμεοα οτίς μεταρρυθμίσεις χαί οτήν έπαναοταοη. Ά π ό
άποψη άρχής τα πραγματα παραμένουν όπα>ς ήταν, παρουσιαζεται δμως
μια άλλαγή οτή μορφή, πού ό Μάρξ προσωπικά βέ μπορούσε να τήν προβλέψει χαί πού έμείς όμως 0έ μπορούμε να τήν κατανοήσουμε παρά μοναχα παν® οτό Ιβαφος τής φιλοσοφίας χαί τής πολιτικής τοϋ μαρξισμοί).. .
' Γ ο τ ι ρ α άπό τή ν(χη, αύτές (βηλαβή ο( μεταρρυθμίσεις, I. 2 τ α λ ι ν) (πού
οέ διεθνή κλίμακα έξαχολουθούν να είναι „δευτερεύον κροΐόν") Αποτελούν
για τή χώρα δπου χ·(\61θηχ· ή νίχη, χώρια άπό αύτό, χα( μια Απαραίτητη χαί νόμιμη Ανάπαυλα οτίς περιπτώσεις πού, ΰοτερα Από μια ύπερένταοη τών δυνάμεων οτόν Ανώτατο βαθμό, είναι όλοφανερο Ατι οί δυνάμεις βέν
φτάνουν γιά τήν έπαναοτατιχή πραγματοποίηση αύτής ή έχείνης τής μετατροπής. Ή νίχη βίνει Ινα τέτιο „απόθεμα δυνάμεων" πού μάς έπιτρέπει να κρατηθούμε Ακόμα χαί οέ πβρίπτωοη Αναγκαστικής ύποχώρηοης,
νά κρατηθούμε χαί μέ τήν ύλιχή χαί μέ τήν ήθιχή έννοια». (Βλ. Λ έ ν ι ν ,
Ά π α ν τ α , τομ. X X V I I σελ. 84-85).
VIII

ΤΟ

ΚΟΜΜΑ

Στήν προεπαναστατική περίοδο, στήν περίοδο τής λίγο-πολύ ειρηνικής εξέλιξης, δταν τά κόμματα τής ΙΙης Διεθνούς Αποτελούσαν μέσα στό έργατικό κίνημα τήν κυρίαρχη δύναμη καί
οί κοινοβουλευτικές μορφές πάλης Θεωρούνταν οί βασικές μορφές—μέσα σ' αδτές τίς συνθήκες τό κόμμα δέν ί ί χ ε καί δέ
μπορούσε νά έχει τή σοβαρή καί Αποφασιστική έκείνη σημασία πού Απόχτησε άργότερα, μέσα στίς συνθήκες τών άνοιχτών έπαναστατικών συγκρούσεων. Υπερασπίζοντας τή ΙΙη Διεθνή άπό τίς
έπιθέσεις πού τής γίνονταν, έ Κάουτσκι λέει δτι τά κόμματα τής
ΙΙης Δ-εθνούς είναι 8ργαγα ειρήνης καί ί χ ι πολέμου καί δτι γι*
αύτό άκριβώς δέ στάθηκαν ίκανά νά Επιχειρήσουν κάτι τό σοβαρό στό διάστημα τού πολέμου, στήν περίοδο τών έπαναστατικών εξορμήσεων τού προλεταριάτου. Αύτ'< είναι άπόλυια σωστό.
Τί σημαίνει δμως αύτό; Σημαίνει δτι τά κόμματα τής ΙΙης Διεθνούς δέν. είναι κατάλληλα γιά τήν έπαναστατική πάλη τού
Γ-ο.Λ:ςαριάτου, δτι δέν είναι μαχητικά κόμματα τού προλετα-

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

ριάτου, πού δδηγούν τούς Εργάτες οτήν Εξουσία, μά ένας Εκλογικός μηχανισμός προσαρμοσμένος στίς κοινοβουλβυτικές έκλογές καί τήν κοινοβουλευτική πάλη. Έ τ σ ι ούσιαστικά έξηγιέται
καί τό γεγονός δτι στήν περίοδο τής κυριαρχίας τών όππορτουνιστών τής ΙΙης Διεθνούς, ή βασική πολιτική όργάνωση τού προλεταριάτου δέν ήταν τό κόμμα, αλλά ή κοινοβουλευτική ομάδα.
Είναι γνωστό δτι πραγματικά στήν περίοδρ αύτή τό κόμμα ήταν
έξάρτημα καί υπηρέτης τής κοινοβουλευτικής ομάδας. Δέ χρειάζεται ν' άποδείξουμε δτι μέσα α' αύτές τίς συνθήκες καί μέ ένα
τέτιο κόμμα έπικεφαλής, δέ μπορούσε οδτε λόγος νά γίνεται
γιά προετοιμασία τού προλεταριάτου γιά τήν έπανάσταση.
ΐ ά πράγματα δμως άλλαξαν ριζικά μέ τόν έρχομό τής
νέας περιόδου. Ή νέα περίοδος είναι ή περίοδος τών ανοιχτών
ταξικών συγκρούσεων, ή περίοδος τών επαναστατικών ένεργειών
τοϋ προλεταριάτου, ή περίοδος τής προλεταριακής έπανάστασης,.
ή περίοδος τής άμεσης προετοιμασίας τών δυνάμεων γιά τήν
άνατροπή τοϋ ιμπεριαλισμού καί τήν κατάληψη τής έξουσίας
?πό τό προλεταριάτο. 'Η περίοδος αύτή βάζει μπροστά στό
προλεταριάτο καινούργια καθήκοντα γιά τήν άναδ.οργάνωση
δλης τής κομματικής δουλιίς μέ καινούργιο έπαναστατικό τρόπο, γιά τή διαπαιδαγώγηση τών έργατών στό πνεύμα τής Επαναστατικής πάλης γιά τήν έξουσία, γιά τήν προετοιμασία καί
τή συγκέντρωση τών έφεδρειών, γιά τή συμμαχία μέ τούς προλετάριους τών γειτονικών χωρών, γιά τήν άποκατάσταση στέρεων δεσμών μέ τό άπελευθερωτικό κίνημα τών άποικιών καί
xf>vt έξαρτημένων χωρών κλπ, κλπ. Τό νά νομίζει κανείς πώς
τά καινούργια αύτά καθήκοντα μπορούν νά πραγματοποιηθούν
μέ τίς δυνάμεις τών παλιών σο ;ιαλδημοκρατικών κομμάτων,
πού έχουν διαπαιδαγωγηθεί μέσα στίς ειρηνικές συνθήκες τοϋ
κοινοβουλευτισμού, είναι σάν νά καταδικάζει τόν Εαυτό του σέ
μιά άπελπιστική άπαγοήτευση, σέ αναπόφευχτη ήττα. Τό νά
μένει κανείς μέ τά παλιά κόμματα έπικεφαλής, τή στιγμή πού
έπωμίζεται^τε'τια καθήκοντα, είναι σά νά μένει τελε'ως άφοπλισμένος. Δέν είναι κάν άνάγκη ν' άποδείξουμε πώς τό προλεταριάτο δέ μπορούσε νά συμβιβαστεί μ' αύτή τήν κατάσταση.
Ά π ' αυτού προέκυψε ή άνάγκη γιά ένα καινούργιο κόμμα,
γιά ένα κόμμα μαχητικό, γιά ένα κόμμα επαναστατικό, άρκετά θαρραλέο γιά νά δδηγήσε; τούς προλετάριους στήν πάλη
γιά τήν Εξουσία, άρκετά έμπειρο γιά νά τά 'βγάζει πέρα μέσα
στίς πολύπλοκες συν&ήκε; τής Επαναστατικής κατάστασης καί

f i d τίς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

85

άρκετά εύλύγιστο γιά νά παρακάμπτει κάθε σκόπελο στό δρόμο πρός τή νίκη.
Χωρίς ένα τέτιο κόμμα δέ μπορούσε νά γίνει κάν σκέψη
γιά τήν άνατροπή τού ιμπεριαλισμού, γιά τήν κατάχτηση τής
διχτατορία^ τοϋ προλεταριάτου.
Τό νέο αυτό κόμμα είναι τό κόμμα τοϋ λενινισμού. Ποιά
είναι τά ιδιαίτερα χαραχτηρισ:ικά αυτού τού νέου κόμματος;
Ι . Τ ό κ ύ μ μ α σ ά ν π ρ ω τ ο π ό ρ ο τμήμα
τής
I ρ γ α τ ι κ ή ς τ ά ί η ς . Τό κόμμα πρέπΐΐ πρώτ' άπ' ολα νά
είναι τό π ρ ω τ ο π ό ρ ο τμήμα τής έργατικ/,ς τάςι,ς. Τό κόμαα πρέ.-ει νά δεχ;εΐ μέσα του ολα τά καλύτερα στοιχεία τής
έργατικής τάξης, τήν πείρα τους τήν έπαναστατικότητά τους,
»ην άπεριόριστί, άφοσίωσή τους στήν υπόθεση τού προλεταριάτου. Γιά νά είναι όμως τό κόμμα έ>α πραγματικά πρωτοπόρο
τμήμα πρέπει νά είναι Εξοπλισμένο μέ τήν επαναστατική θεωρία, μέ τή γνώση τών νόμων τού κινήματος, μέ τή γνώση τών
νόμων τής έπανάστασης. Χωρίς αύτό δέν είναι σέ θέση νά διευθύνει τόν άγώνα τοϋ προλεταριάτου, νά οδηγεί τό πρ λεταριάτο. Τό κόμμα δέ μπορεί νά είναι Ινα πραγματικό κ- μμα, άν
περιορίζεται στό νά καταγράφει μονάχα όσα αίσ άνε.αι καί
σκέφτεται ή μάζα τής έργατικής τάξης, άν σέρνεται στ.^ν ουρά
τοϋ αύθόρμητου κινήματος, άν δέν ξέρει νά υπερνικά τή ρουτίνα καί τήν πολιτική άδιαφορία τοϋ αυθόρμητου κινήματος, άν
δε μπορεί ν' άνυψώνεται πάνω άπό τά στιγμιαία συμφέροντα
τοϋ προλεταριάτου, άν δέ μπορεί ν* άνεβάζει τίς μάζες ώς τό
επίπεδο τών ταξικών συμφερόντων τού προλεταριάτου. Τό κόμμα πρέπει νά βαδίζει Επικεφαλής τής Εργατικής τάξης, πρέπει
νά βλέπει μακρύτερα άπ' τήν Εργατική τάξη, πρέπει νά οδηγεί τό προλεταριάτο καί οχι νά σ.ρνεται πίσω στήν ουρά τοϋ
αύθόρμητου. Τά κόμματα τής 11ης Διεθνούς, πού κηρύττουν τόν
«χβοστισμό» είναι φορείς τής άστικής πολιτικής, πού καταδικάζει τό προλεταριάτο στό ρόλο τού οργάνου στά χέρια τής
άστικής τάξης. Μόνο ένα κόμμα πού τάσσεται μέ τήν άποψη
τής πρωτοπορίας τοϋ προλεταριάτου καί πού είναι ίκανό ν'
άνεβάζει τίς μάζες ώς τό Επίπεδο τών ταξικών συμφερόντων
τοϋ προλεταριάτου, μόνο ένα τέτιο κόμμα είναι ίκανό νά τραβήξει τήν έργατική τάξη άπό τό δρόμο τού τρέϊντγιουνιονισμού
καί νά τήν μετατρέψει σέ άνεξάρτητη πολιϊίκή δύναμη. Τό
κόμμα είναι ό πολιτικός ήγέτης τής έργατικής τάξης.
Μίλησα

πιό πάνω γιά τίς δυσκολίες τού άγώνα τής έργα-

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

τικής τά£ης, γιά τίς πολύπλοκες συνθήκες τού άγώνα, γιά τή
στρατηγικη καί τήν ταχτική, γιά τίς εφεδρείες καί τούς ελιγμούς, γιά τήν Επίθεση καί τήν υποχώρηση. Οί συνθήκες αύτές
είναι εξίσου, άν δχι περισσότερο πολύπλοκες άπό τίς συνθήκες
τού Λολέμου. Ποιός μπορεί νά τά βγάλει πέρα μέσα σ'αύτές τίς
συνθήκες, ποιός μπορεί νά δόσει σωστό προσανατολισμό στά
έκχτομμύρια τοϋ προλεταριάτου; Κανένας στρατός δέ μπορεί
νά τά βγάλει πέρα στόν πόλεμο χωρίς έ'να Εμπειρο έπιτελείο,
έκτός άν θέλει νά καταδικάσει τόν έαυτό του σέ ήττα. Μήπως
δέν είναι φανερό οτι πολύ περισσότερο τό προλεταριάτο δέ
μπορεί νά τά βγάλει πέρα χωρίς ένα τέτιο επιτελείο, άν δέ θέλει "ά γίνει βορά τών άσπονδων έχθρών του; Ποιό είναι αύτό
τό έπιτελείο; Τό έπιτελείο αύτό μπορεί νά είναι μονάχα τό επαναστατικό κόμμα τού προλεταριάτου. Ί Ι Εργατική τάξη χωρίς
επαναστατικό κόμμα είνοι Ενας στρατός χωρίς έπιτελείο. Τό
κόμμα είναι τό μαχητικό έπιτελείο τοϋ προλεταριάτου.
"Ομως τό κόμμα δέ μπορεί νά είναι μόνο ή
πρωτοπορία.
Πρέπει νά είναι ταυτόχρονα καί τμήμα τής τ ά ξ η ς ,
ëva μέρος τής τάξης, στενά συνδεμένο μ* αυτήν μέ δλες τίς
ρίζες τής Οπαρξής του. Ή διαφορά άνάμεσα στό πρωτοπόρο
τμήμα καί τήν υπόλοιπη μάζα τής εργατικής τάξης, άνάμεσα
στούς κομματικούς καί τούς έξωκομματικούς, δέ μπορεί νά
Εξαλειφθεί, δσο δέ θά Εχουν Εξαλειφθεί οί τάζεις, δσο τό προλεταριάτο θά εξακολουθεί νά συμπληρώνεται άπό άνθρώπους
πού προέρχονται άπό άλλες τάξεις, δσο ή Εργατική τάξη στό
σύνολο της δέ θά Εχει τή δυνατότητα ν'άνέβει ως τό έπίπεδο
τής πρωτοπορίας. Τό κόμμα δμως θά Επαυε νά είναι κόμμα
άν αύτή ή διαφορά μετατρεπόταν σέ διάσπαοη, άν κλεινόταν
στόν έαυτό του καί άν άπο3«>βόταν άπό χίς έξωκομματικές μάζες. Τό κόμμα δέ μπορεί νά καθοδηγήσει τήν τάξη, άν δέ συνδέεται μέ τίς έςωκομματικές μάζες, άν δέν υπάρχει στενή σύνδεση
άνάμεσα στό κόμμα καί τίς έξωκομματικές μάζες, άν οί μάζες
αύτές δεν άποδέχονται τήν καθοδήγηση του, £ν τό κόμμα δέν
εχε: ηθικό καί πολιτικό κύρος στίς μάζες. Τελευταία μπήκαν
στό κόμμα μας διακόσιες χιλιάδες καινούργια μέλη, πού προέρχονται άπ' τήν Εργατιά. Τό άξιοσηαείωτο σ'αύτή τήν περίπτωση δέν είναι τόσο δτι οί άνθρωποι αύτοί ήρθαν μόνοι τους στό
κόμμα, δσο δτι τούς Εστειλε δλη ή υπόλοιπη έξωκομματική μάζα, πού πήρε δραστήρια μέρος στή στρατολογία νέων μελών
καί πού χωρίς τήν δγκρισή της δέ γίνονταν γενικά δεχτά τά

f i d τ ί ς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

87

νέα μέλη. Το γεγονός αύτό δείχνει δτι οΕ πλατιές μάζες τών
έξωκομματικών έργατών θεωρούν τό κόμμα μας οάν δ ι χ ο
τ ο υ ς χόμμα, οάν Ενα χόμμα ά γ α π η τ ό χ α ί
προσφιλ έ ς , δτι Ενδιαφέρονται ζωτικά γιά τό πλάτεμα καί τό £υνάμωμά του καί δτι εμπιστεύονται έθελοντικά τήν τύχη τους
στήν καθοδήγησή του. Δέν είναι κάν άνάγκη ν' άποοείξουμε δτι
χωρίς αύτά τά άσόλληπτα ηθικά νήματα πού συνδέουν το κόμμα μέ τίς έξωκομματικές μάζες, τό κόμμα δέ θά μπορούσε νά
γίνει ή άποφασιστική δύναμη τής τάξης του. Τό κόμμα είναι
αναπόσπαστο τμήμα της έργατικής τάξης.
«Είμαστε τό κόμμα μιας ταξης-λεει ό Λένιν-καί γ ι ' αύτό ο χ β δ ό ν
δ λ η ή τ ά ξ η (καί οτόν καιρό τοΟ πολέμου, την έποχή τοΟ έμφύλιου πολέμου, άπόλυτα δλη ή ταξη) πρέπει να δρά κάτω άπ' τήν καθοδήγηοη
τοΟ κόμματος μας, πρέπει να συσπειρώνεται δσο τό δυνατό πιό στενά γύρω άπό τό κόμμα μας. Θ&ταν δμως μανιλοφιομός*
καί „πολιτική τής
ούράς" να σκεφθεί κανείς δτι μπορ:1 ποτέ μέοα οτόν καπιταλισμό σχείόν δλη ή ταξη, ή δλη ή ταξη, ν'ανυψωθεί Ας τη συνειίητότητα καί τή
δραστηριότητα -ής πρωτοπορίας της. τοϋ σοσιαλιστικού της κόμματος.
"Ως τώρα κανένας λογικός οοοιαλιοτής δέν αμφέβαλλε δτι μέσα οτόν καπιταλισμό άκόμα καί η ουνδικαλιοτική όργανωοη (πιό πρωτόγονη, πιό προσιτή οτό βαθμό τής ουνειδητότητας τών μη άναπτυγμένιον οτριι ματιον) δέν
είναι οέ θέοη να περ.λάβει οχεδόν δλη ή δλη τήν έργατικη ταξη. Μόνο
πού θα ξεγελούιαιιε τόν έαυτό μας, 6α κλείναμε τα ματια μπροστά οτόν
τεράστιο δγκο τών καθηκόντων μας, θα περιορίζαμε αύτα τα καθήκοντα,
αν ξεχνούσαμε τή διαφορα άναμεσα στην πρωτοπορία καί ο' δλες τίς μάζες, πού τείνουν πρός αύτήν, άν ξεχνούσαμε τή διαρκή ύποχρέωοη τής
πρωτοπορίας ν ' ά ν ε β α ζ ε ι δλο καί πλατύτερα στρώματα σ' αύτό τό
πρωτοποριακό έπίπεδο». (Βλ. Λ έ ν ι ν, Ά π α ν τ α , τομ. VI οελ. 205-206).

2. Τ ό
κόμμα σάν
όργανωμένο
τμήμα
τ ή ς έ ρ γ α τ ι κ ή ς τ ά Ε η ς . Τ ό κόμμα δέν είναι μονάχα τό
π ρ * ο τ ο « ό ρ ο τμήμα τής έργατικής τάςης. "Αν θέλει πραγματικά νά καθοδηγεί τόν άγώνα τή; τάξης πρέπει νάναι ταυτόχρονα
καί τό οργανωμένο τμήμα της τίξης του. Τά καθήκοντα τοΰ
κόμματος στόν καπιταλισμό είναι εξαιρετικά μεγάλα καί ποικιλόμορφα.
1ο κόμμα πρέπει νά καθοδηγεί τόν άγώνα τοϋ προλεταριάτου μέσα στ;ς έΕαιρετικά δύσκολες συνθήκες τής έσωτ ρικής καί
εξωτερικής εξέλιξης, πρέπει νά όδιγεί τό προλεταριάτο στήν έπίθεση, δταν ή κατάσταση άπαιτεί επίθεση, πρέπει νά τραβά τό
»'Atipdveia, àbiacpopia . τεμπέλικη όνειροφαντασία. Ό Μανίλοφ είναι
Ινας άπό τούς ήρωες τού βιβλίου «Νίκρΐς ψυχ^ς» του Γκόγκολ (Σημ. Μετ 1

88

I. Σ ι Λ λ ι ν

προλεταριάτο μακροά άπό τά χτυπήματα τού ισχυρού Εχθρού,
δταν ή κατάσταση άπαιτεί υποχώρηση, πρέπει νά μπάζει στίς
πολυάριθμες μίζες τών άνοργάνωτων Εσωκομματικών Εργατών
τό πνεύμα τής πειθαρχίας καί τής μεθοδικ'τητας στήν πάλη,
τό πνεύμα τής οργάνωσης καί τής άντοχής. Τό κόμμα δμως
μπορεί νά έχπληρώσει αυτά τά καθήκοντα μονάχα στήν περίπτωση πού τό Γόιο θ' άποτελεί τήν προσωποποίηση τής πειθαρχίας καί τής οργάνωσης, άν αύτό τό Γδιο είναι ο ρ γ α ν ω μ έ ν ο τμήμα τού προλεταριάτου. Χιορίς αύτές τίς προϋποθέσεις ούτε κάν λόγος μπορεί νά γίνεται γιά πραγματική καθοδήγηση άπό μέρους τού κόμματος τών Εκατομμυρίων μαζών τού
προλεταριάτου. Τό κόμμα είναι τό οργανωμένο τμήμα τής έργατικής τάξης. ^
Έ σκέψη οτι τό κόμμα πρέπει νά είναι οργανωμένο σύνολο, κατοχυρώθηκε ιιέ τή γνωστή διατύπωση τού Λένιν στό
πρώτο άρθρο τοϋ Καταστατικού τοϋ Κόμματος μας, όπου τό
κόμμα θεωρείται σάν Ενα ά θ ρ ο ι σ μ α άπό οργανώσεις καί
τά κομματικά μέλη 'σάν μέλη μι4ς άπό τίς οργανώσεις τού κόμματος. ÜE μενσεβίκοι, πού ήταν άντίθετοι μ' αύτή τή διατύπωση άκόμα άπό τό 1903, πρότειναν στή θέση της τό «σύστημα»
τής αύτοανακήρυξης τών μελών τού κόμματος, τό «σύστημα»
τής Επέχτασης τού «τίτλου» τού μέλους τοϋ κόμματος σέ κάθε
«καθηγητή» ή καί «γυμνασιόπαιδο», σέ κάθε «συμπαθούντα»
καί «άπεργό». πού υποστηρίζει τό κόμμα αέ τόν εναν ή τόν
άλλο τρόπο, μά πού δέν άνήκβι καί δέ θέλει νά άνήκει σέ
καμιά κομματική όργάνωοη. Δέν είναι κάν άνάγκη νά άποδείξουμε δτι άν θά Επικρατούσε τό πρωτότυπο αύτό «σύστημα»,
θά οδηγούσε άναπόφευχτα στό παραγέμισμα τοϋ κόμματος μέ
καθηγητές καί γυμνασιόπαιδα καί στόν Εκφυλισμό του σέ ëvç
άκαθόριστο, άμορφο, άνοργάνωτο «σχηματισμό», πού χάνεται
μέσα στή θάλασσα τών «συμπαθούντων», πού Εξαλείφει τά δρια
άνάμεσα στό κόμμα καί τήν τάξη, καί πού ανατρέπει τό καθήκον
τού κόμματος γιά τό άνέβασμα τών άνοργάνωταν μαζών ως τό
Επίπεδο τής πρωτοπορίας. Δέ χρειάζεται νά πούμε δτι μέ
ενα τέτιο όππορτουνιστικό «σύστημα» τό κόμμα μας δέ θά μπορούσε νά Εκπληρώσει τό ρόλο τού οργανωτικού πυρήνα τής Εργατικής τάξης στήν πορεία τής Επανάστασής μας.
« Ά π ό τήν άποψη τοϋ Μσρτοφ—λέει ό Λένιν—τα 8ρια τού κόμματος
μένουν τ·λ·ίο>ς άκαθοριοτα, γιατί ί ,,καθε άπ»ργός" μπορεί να ,,αΰτοανακηρύοο«ται μέλος τοΟ κόμματος". Ποιό Ία »Ινα! τό κέρ!ος ά π ' αυτήν τήν

fid τίς β-ίσεις τοϋ λενινισμού

89

άσαιριια; Ή π .ατ·.α î i a î j a i ) ένό; „ τ ί τ λ ο υ " Ή ί η μ ι α ποίι θα φ έ ρ ι ι δμως
βίνα·. δτι &α μ π χ σ ι ι τήν ά π ο ζ υ ν θ β τ ·. χ η Ι ϋ τ τ ή ; ο·)γ<·.οης ι,ής τ χ ; η ς
μέ τό κόμμα». (Βλ. Λ ί ν ι ν, "Απαντα, τόμ. V. οβλ. 211).

Τό κόμμα δμως δέν είναι μονάχα τό ά θ ρ ο ι σ μ α τών
κομματικών όργανωσεων. Τό κόμμα είναι ταυτόχρονα καί τό
ένιαίο σ ύ σ τ η μ α αύτών τών οργανώσεων, ή τυπική τους συνένωση σ' ένα ένιαίο σύνολο, μ : άνώτερα καί κατώτερα δργανα
καθοδήγησης, μέ τήν υποταγή τής μειοψηφίας στήν πλειοψηφία,
μέ πραχτικές αποφάσεις, ύποχρ ωτικές γιά δλα τά μέλη τοϋ
κόμματο;. Χωρίς αυτούς τού; ορούς τό κόμμα δέ μπορεί νά
είναι ένα ένιαίο όργανωμ;νο σύνολο, ικανό v i διευθύνει σχεδιασμένα καί οργανωμένα τόν άγώνα τής εργατικής τάςης.
« Π ρ ο η γ ο ύ μ β ν α—λέ&ι δ Λένιν—τό κόμμα μας Βέν ήταν Ινα τυπικά
Οργανωμένο cùvo) ο. μα μονάχα Ινα άθροισμα άπό χωριστές όμαίβς χαί
άναμβσα σ' αϋτίς τΙς δ μ α ί ι ς βέ μποροΟσβ να όπαρχουν άλλβς οχέσβις
έκτός από την Ιΐβολογιχή έ π ί ΐ ρ α ο η . Τ ώ ρ α γίναμβ Ινα όργανωμένο κόμμα χαί αότό σημσίνιι τη ΐημιουργία μιάς έξουσίας, τή μβτατροπή τοΟ
κύρους τών Ιΐβών σέ κΑρος εξουσίας, τήν υποταγή τών χατώτβρων κομματικών δργανώοβων στα άνώτβρα». (Βλ. Λ έ ν ι ν, "Απαντα, τόμ. VI οβλ. 291).

Ή άρχή τής υποταγής τής μειοψηφίας στήν πλειοψηφία, ή
άρχή τής καθοδήγησης τής κομματικής δουλιίς άπό τό κέντρο, προκαλεί πολλές φορές έπιθέσεις άπό μέρους τών άσταθών
στοιχείων, κατηγορίες γιά «γραφειοκρατι ιμό», «φορμαλισμό» κλπ.
Δέν είναι κάν άνάγκη ν' Αποδείξουμε δτι χωρίς τήν έφαρμογή
αυτών τών αρχών, θιΖταν άδύνατη ή σχεδιασμένη δουλιά τοϋ
κόμματος σάν σύνολο καί ή καθοδήγηση τής πάλης τής έργατικής τάξης. Ό λενινισμός στά οργανωτικά ζητήματα είναι ή
σταθερή έφαρμογή αύτών τών αρχών. Τήν πάλη ένάντια σ' αυτές τίς Αρχές ό Λένιν τήν ονυμάζει «ρωσικό μηδενισμό» καί
«αρχοντικό άναρχισμό», πού δέν άξίζει παρά νά τόν ε'ρωνευόμαστε κάί νά τόν άπορίπτουμε.
Νά τί λέει ό Λένιν γι' αύτά τά άσταθή στοιχεία στό βιβλίο του « Έ ν α βήμα μπρός, δύο βήματα πίσω»:
« Ό αρχοντικός αυτός άναρχιομός (ιναι [ΐιαίτβρο γνώρισμα τοΟ ρωοικοϋ μηΒ(νισμο'). Ή κομματική ό ρ γ α ν ω . η τοΟ φαίνιται μια τβρατώίικη
, , φ α μ π ρ ι χ α " , ή υποταγή τοΊ μέρους στό σύνολο καί τής μιιοψηφίας στήν
πλβ'.οψηφία του φ α ί ν : τ χ ι σαν , , ΰ π ο ΐ ο ύ λ ω ΐ η " . . . , δ καταμιρισμός τής 6ουλιάς κατω από την καθοίήγηση τοϋ κέντρου τόν x à v t i να βγαζβι κ ω μ ι κ ο τ ρ α γ ι κ έ ς κ ρ α υ γ ί ς έναντια στή μβτατροπή τών άνθρώπων σέ ,,ροΒΙτσις καί
(ίΐΐίτσβς"..., ή υπόμνηση τών όργανωτικών άρθρων τοΟ καταστατικοί) τοΟ
κόμματο; προκαλβΐ τόν πβριφρονητιχό μορφασμό χαί τήν πβριφρονητικήι...

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

παρατηρηοη i n θα μποροϋοε καί να έλ»ιπε όλότελα τό χαταοτατιχό...»
sMoO φαίνεται πώς (Ιναι ξεχαθαρο οτι ci χραυγές για τόν περίφημο γραφειοκρατιομό κρύβουν απλός ίυοαρεοχεια γιά την προσωπική σύνθεση τ δ ν
κέντρων, έτι (Ιναι τό φύλλο συχής... Είοαι γραφειοκράτης γιατί oé ϊιόρι0( τό συνέδριο παρα χαί έναντια οτ, ( θέληση μου. Είοαι φορμαλιστής, γιατί στηρίζεσαι οτίς τυπιχές άποφασεις τοβ ουνείρίου χαί βχι οτή ουγχαταθεση μου 'Ενεργείς χοντροκομμένα—μηχανιχά—γιατί στηρίζεσαι οτή ..μηχ α ν ι κ ή " πλειοψηφία τού συνείρίου καί ίέν υπολογίζεις την έπιθυμία μου
να προσληφθώ χι έγώ. Είσαι ΐεοποτιχός γιατί Sä θέλεις να ΐόοεις τήν
έςουςία στην παλια, χαλη παρέα»*. (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. VI. οελ.
310 καί 287).

3. Τ ό κ ό μ μ α σ ά ν ά ν ώ τ α τ η μ ο ρ φ ή τ ή ς τ αΕ ι κ ή ς Ο ρ γ ά ν ω σ η ς τ ο υ π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ . Τό κόμμα είναι
τό οργανωμένο τμήμα τής εργατικής τάξης. 'Ομως τό κόμμα δέν
είναι ή μοναδική οργάνωση τής έργατικής τάξης. Τό προλεταριάτο έχε ι άκόμα μιά ολάκερη σειρά άπό άλλες οργανώσεις, πού
χωρίς αύτές δέ μπορεί νά διεξάγει μ' έπιτυχία τόν άγώνα
ενάντια στό κεφάλαιο: τά συνδικάτα, τούς συνεταιρισμούς, τίς
οργανώσεις στά έργοστάσια καί στίς φάμπρικες, τίς κοινοβουλευτικές ομάδες, τίς έςωκομματικές ένώσεις γυναικών, τόν τύπο, τίς έκπολιτιστικο-διαφωτιστικές οργανώσεις, τίς ένώσεις τ3>ν
νέων, τίς επαναστατικο-μαχητικές οργανώσεις (τόν καιρό τών
άνοι; τών επαναστατικών ένεργειών), τά Σοβιέτ τών αντιπροσώπων σάν κρατική μορφή οργάνωσης (δν τό προλεταριάτο βρίσκεται στήν έξουσία) κλπ. Ί Ι τεράστια πλειοψηφία αυτών τών
οργανώσεων είναι έξωκομματίκές καί μονάχα ένα μέρος άπ'
αύτές άνήκει άμεσα στό κόμμα ή άποτελεί τά παρακλάδια του.
"Ολες αύτές οί οργανώσεις είναι κάτω άπό ορισμένες συνθήκες
απόλυτα άπαραίτητες γιά τήν έργατική τάξη, γιατί χωρίς αύτές
ΐίναι άδύνατο νά στερεωθούν οί ταξικές δέσεις του προλεταριάτου στίς πολύμορφε; σφαίρες τού άγώνα, γιατί χωρίς αύτές είναι άδύνατο νά άτσαλωθεί τό προλεταριάτο σάν δύναμη, πού
Ιγε·. τήν άποστολή ν' άντικαταστήσει τό άστικό καθεστώς μέ
τό σοσιαλιστικό. ΙΙώς όμως θά πραγματοποιηθεί ή ενιαία διεύθυνση μέ μιά τέτια πληθώρα άπό όργανώσεις; Ποιά είναι ή έγγύηοη οτι ή ύπαρξη τόσων οργανώσεων δέ θά όδηγήσει σέ δ:χογνοιμίες στή διεύθυνση; Μπορεί νά μάς πούν οτι κάθε μιά άπ
αυτέ; τίς οργανώσεις δουλεύει στή δική της χωριστή σφαίρα
*ΙΙρόκειται για τήν «παρέα» "Αςελροντ, Μαρτόφ, Ποτρϊσοφ, κ.ά. πού
'.sv ΰποτάσοονταν οτίς άποφασεις τοΟ Που ουνεΐρίου χαί χατηγοροΐοαν τό
\svtv γιά «-τραφειοχρατισμό». I. Σ τ ά λ ι ν .

f i d τ(ς βάσεις τοΟ λενινιομοΟ

91

καί γι' αύτό δέ μπορούν νά Εμποδίζουν ή μιά τήν άλλη. Αύτό φυσικά είναι σωστό. Είναι δμως έπίσης σωστό, δτι δλες αύτές
οΓ όργανώσεις πρέπει νά δουλεύουν πρός μιά κατεύθυνση, γιατί
έξυπηρετοϋν μ ι ά τάξη, τήν τάξη τών προλετάριων. Μπαίνει τό
έρώτημα: ποιός καθορίζει τή γραμμή έκείνη, τή γενική έκείνη
κατεύθυνση, πού πρέπει ν' άκολουθήσουν στή δουλιά τους δλες
αύτές οί οργανώσεις; Ποιά είναι ή κεντρική έκείνη οργάνωση,
πού δχι μόνο είναι ίκανή, έπειδή Εχει τήν άπαραίτητη πείρα,
νά έπίςεργάζεται τή γενική αύτή γραμμή, μά Εχει καί τή δυνατότητα, γιατί διαθέτει τό άπαραίτητο γι' αυτό κύρος, νά πάρακινεί δλες αυτές τίς όργανώσεις νά Εφαρμόζουν στήν πράξη
αύτή τή γραμμή γιά νά επιτυγχάνεται ή Ενότητα στή διεύθυνση καί νά άποκλείεται ή δυνατότητα άνωμαλιών,"
Ή όργάνωση αύτή είναι τό κόμμα τοϋ προλεταριάτου.
Τό κόμμα συγκεντρώνει δλα τά δεδόμενα γι' αύτό. Πρώτο, γιατί τό κόμμα είναι τό σημείο συγκέντρωσης τών καλύτερων στοιχείων τής Εργατικής τάξης, πού συνδέονται άμεσα
μέ τίς έξωκομματικές όργανώσεις τοϋ προλεταριάτου καί πού
πολύ συ^νά τίς καθοδηγούν. Δεύτερο, γιατί τό κόμμα, σά σημείο συγκέντρωσης τών καλύτερων άνθρώπων τής Εργατικής
τάξης, είναι τό καλύτερο σχολειό γιά τή διαμόρφωση ήγετών
τής Εργατικής τάξης, ίκανών νά καθοδηγούν κάθε μορφή όργάνωσης τής τάξης τους. Τρίτο, γιατί τό κόμμα, σάν τό καλύτερο σχολειό ήγετών τής Εργατικής τάξης, είναι μέ τήν πείρα
καί τό κύρος του ή μοναδική όργάνωση, πού είναι ίκανή νά
συγκεντρώνει τή διεύθυνση τής πάλης τού προλεταριάτου καί
νά μετατρέπει ετσι δλες τίς έςωκομματικές οργανώσεις τής Εργατικής τάξης σέ Εξυπηρετικά όργανα καί λουριά μεταβίβασης
πού συνδέου* τό κόμμα μέ τήν τάξη. Τό κόμμα είναι ή άνώτατη μορφή ταξικής δργάνωσης τού προλεταριάτου.
Αύτό δέ σημαίνει φυσικά δτι οί έξωκομματικές όργανώσεις,
τά συνδικάτα, οί συνεταιρισμοί κλπ, πρέπει τυπικά νά υποτάσσονται στήν κομματική καθοδήγηση. Τό ζήτημα είναι τά κομματικά μέλη ποί> βρίσκονται σ' αύτές τίς όργανώσεις καί πού
είναι άναμφισβήτητα άνθρωποι μΐ έπιροή, νά χρησιμοποιούν
δλα τά μέσα τής πειθούς, Ετσι ώστε οί έξωκομματικές οργανώσεις νί πλησιάζουν στή δουλιά τους τό κόμμα τοϋ προλεταριάτου καί νά άποδέχονται Εθελοντικά τήν πολιτική του καθοδήγηση.
Νά γιατί 6 Λένιν λέει δτι τό κόμμα είναι «ή ά ν ώ τ α τ η μορ-

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

φή τής ταξικής ένωσης τών προλετάριων», πο j ή πολιτική της
καθοδήγηση πρέπει νά έπεχτείνεται σ' δλες τίς άλλες μορφές
Οργάνωσης τοϋ προλεταριάτου. (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXV
σελ. 194·).
Νά γιατί ή όππορτουνιοτική θεωρία γιά τήν «άνεξαρτησία»
χαί τήν «ουδετερότητα» τών έξωχομματιχών Οργανώσεων, πού
γεννά ά ν ε ξ ά ρ τ η τ ο υ ς κοινοβουλευτικούς χαί ά π ο κ ο μ έ ν ο υ ς
άπό τό χόμμα δημοσιογραφικούς παράγοντες, σ τ ε ν ο κ έ φ α λ ο υ ς
συνδικαλιστές χαί συνεταιριστές, πού μετατράπηκαν σέ μικροαστούς, είναι τελείως άσυμβίβαστη μέ τή θεωρία χαί τήν πραχ.τιχη του λενινισμού.
4. Τ ό κ ό μ μ α σ ά ν ό ρ γ α ν ο τ ή ς
διχτατορίας
τ ο ύ π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ . Τό χόμμα είναι ή άνώτατη μορφή
οργάνωσης τοϋ προλεταριάτου. Τό χόμμα είναι ή βασική καθοδηγητική άρχή μέσα στήν τάξη τών προλετάριων καί στίς οργανώσεις αύτής τής τάξης.
Ά π' αύτό δμως καθόλου δε βγαίνει δτι τό κόμμα μπορεί
νά θεωρείται αυτοσκοπός, σάν α&τάρκης δύναμη Τό κόμμα δέν
είναι μόνο ή άνώτατη μορφή ταξικής ένωσης τοϋ προλεταριάτου,
μά είναι ταυτόχρονα καί δ ρ γ α ν ο στά χέρια τοϋ προλεταριάτου γ ι ά τήν κατάχτηση τής διχτατορίας, δταν άκόμα δέν Ιχει
καταχτηθεί, γ ι ά τή στερέωση καί τήν έπέχταση τής διχτατορι'ας, δταν έχει πιά καταχτηθεί. Τό κόμμα δέ θά μπορούσε ν*
άνεβάσει τόσο ψηλά τη σημασία του καί δέ θά μπορούσε νά ξεπεράσει δλες τίς υπόλοιπες μορφές όργάνωσης τού προλεταριάτου, άν τό προλεταριάτο δέ βρισκόταν μπροστά στό ζήτημα τής
έξουσίας, άν οί συνθήκες τού ιμπεριαλισμού, τό άναπόφευχτο τών
πολέμων κι ή ύπαρξη τής κρίσης δέν άπαιτούσαν τή συγκέντρωση δλων τών δυνάμεων τού προλεταριάτου σ' ένα σημείο, τή
συνένωση δλων τών νημάτων τού έπαναστατικού κινήματος σ' ένα
μέρος, γιά τήν άνατροπή τής άστικτ,ς τάξης καί γιά τήν κατάχτηση
τής διχτατορίας τού προλεταριάτου. Τό κόμμα είναι άπαραίτητο
στό προλεταριάτο, πρίν άπ' δλα, σά μαχητικό του έπιτελείο, άπαραίτητο γιάνά έπιτύχει τήν κατάληψη τής έξουσίας. Δέν είναι
κάν άνάγκη ν' άποδείξουμε δτι χωρίς ένα κόμμα ίκανό νά συσπειρώνει γύρω του τίς μαζικές όργανώσεις τού προλεταριάτου
καί, στήν πορεία τού άγώνα, νά συγκεντρώνει τή διεύθυνση δλου
το·> κινήματος, τό προλεταριάτο τής Ρωσίας δέ θά μπορούσε νά
πραγματοποίησε: τήν έπαναστατική του διχτατορία.
Τό κόμμα δμως είναι άπαραίτητο στό προλεταριάτο ο'χι μό-

f i d τ(ς βάσεις τοΟ λενινιοσμοΟ

93

MO γιά νά καταχτήσει τή διχτατορία του, είναι άπαραίτητο άκόμα περισσότερο γιά νά κρατήσει τή διχτατορία, νά τή στφεώσει καί νά τήν άπεχτβίνει πρός τό συμφέρον τής ολοκληρωτικής
νίκης τοϋ σοσιαλισμού.
«Τώρα άοφαλώς δλοι οχείόν βλέπουν—λέει ό Λένιν—βτι οί μπoÀceftxoi
ί έ θ-α κρατιοϋνταν οτήν έξουοία ί χ ι 2 l / j Χρόνια, μα ούτε 2 1 /, μήνβς, χωρίς
τήν πιό αύοτηρή, πραγματικα οιίερένια πειθαρχία οτό κόμμα μας, χωρίς
τήν άπόλυτη καί άπεριόριοτη όποοτήριξη τοϋ κόμματος άπ' ί λ η τη μάζα
τής έργατικής τάξης, ί η λ α ΐ / , , από βτι ύπαρχει s ' αϋτήν λογικό, τίμ.ο,
γεμάτο αύταπαρνηοη, μέ έπιροή, καί [κανό να όΐηγήοει ή v i τραβήξει μαζί
του τα καθυοτερημένα οτρώματα». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα,τομ. XXV οελ. 173).

Τί σημαίνει δμως νά «κρατήσεις» καί νά «έπεχτβίνεις» τή
διχτατορία; Σημαίνει νά μπάσεις στά Εκατομμύρια τών μαζών
τών προλεταρίων τό πνεύμα τ/,ς πειθαρχίας καί τής όργάνωσης,
σημαίνει νά δημιουργήσεις μέσα στίς προλεταριακές μάζβς ένα
στήριγμα και έναν προμαχώνα ένάντια στή διαβρωτική Επίδραση το·> μικροαστικού στοιχείου καί τών μικροαστικών συνηθειών.
Σημαίνει νά δυναμώσεις τήν οργανωτική δουλιά τών προλετάριων γιά τή μετεκπαίδευση και τήν άναμόρφωση τών μικροαιτικών στρωμάτων. Σημαίνει νά βοηθάς τίς προλεταριακές μάζες νά διαπαιδαγωγήσουν τόν Εαυτό τους, σά δύναμη ίκανή
νά Εξαλείψει τίς τάξεις καί νά προετοιμάσει τίς προϋποθέσεις
γιά τήν οργάνωση τής σοσιαλιστικής παραγωγής. "Ολα αύτά δμως είναι άδύνατο νά γίνουν χωρίς ένα κόμμα, πού νά είναι
ισχυρό μέ τή συσπείρωση καί τήν πειθαρχία του.
« Ή ίιχτατορία τοϋ προλβταριατου—λ«βι ό Λένιν—είναι Ινας έπίμονος
άγώνας, αιματηρός καί χναίιια^τος, βίαιος καί είρηνικός, οτρατιωτικός καί οικονομικός, παιίαγοιγικός καί Ϊιοικητικός ένάντια οτίς ίυναμεις καί τίς π α ρ α ν ο ε ί ς τής παλιας κοινωνίας. Ή ΐόναμη τής ουνήθειας έκατομμυρίων καί
ί ε κ α ί ω ν έκατομμυρίων ανθρώπων βίναι ή πιό τρομερή ίϋναμη. Δίχως Ινα
κόμμα οιίερένιο καί άτοαλωμένο οτόν αγώνα, δίχως ένα κόμμα, πού να
άπολαμβανει τήν έμπιοτοοϋνη κάθε τίμιου οτοιχβίου πού ύπαρχβι οτή ΐ ο ομένη τάξη, ί ί χ ω ς Ινα κόμμα πού να ξέρβι να παρακολουθεί τίς ΪιαίΗοβις
τών μαζών καί να έπιβρδ πανω c' αυτές, Ϊεν είναι ίυνατό να διεξαχθεί μέ
έπιτυχία Ινας τέτιος άγώνας». (Βλ. Λ έ ν ι ν ."Απαντα, τόμ. XXV οελ. 190).

Τό προλβταριάτο χρειάζεται τό κόμμα, γ ι ά νά καταχτήσει
καί νά διατηρήσει τή διχτατορία. Τό κόμμα είναι δργανο τής διχτατορίας τοΰ προλεταριάτου.
Ά π ' αύτό δμως βγαίνει δτι μέ τήν Εξάλειψη τών τάξεων,
μέ τήν άπονέκρωση τής διχτατορίας τού προλεταριάτου, υποχρεωτικά πεθαίνει καί τό κόμμα.

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

5. Τ ό κ ό μ μ α σ ά ν έ ν ό τ η τ α θ έ λ η σ η ς , Α σ υ μ β ί β α σ τ η ς με τ ή ν ΰ τ τ α ρ Ε η ό μ ά Ö ω ν. Ί Ι κατάχτηση καί ή διατήρηση της διχτατορίας του προλεταριάτου δέ
μπορεί νά γίνε·, δίχως ενα κόμμα πού νά είναι ισχυρό μέ τή συσπείρωση καί τή σιδερένια πειθαρχία του. Ή σιδερένια όμως πειθαρχία μέσα στό κόμμα δέν είναι νοητή, δίχως τήν ένότητα θέλησης, δίχως τήν πλήρη καί άπόλοτη ένότητα δράσης δλων τών
μελών τοϋ κόμματος. Αύτό δέ σημαίνει φυσικά δτι άποκλείεται
ή δυνατότητα πάλης γνωμών μέσα στό κόμμα. 'Αντίθετα, ή σιδερένια πειθαρχία δέν άποκλείε:, μά προϋποθέτει τήν κριτική καί
τήν πάλη γνωμών μέσα στό κόμμα. Αύτό άκόμα περισσότερο, δέ
σημαίνει δτι ή πειθαρχία πρέπει νά είναι «τυφλή». 'Αντίθετα,
ή σιδερένια πειθαρχία δέν Αποκλείει μά προϋποθέτει τή συνειδητή καί έθελοντική υποταγή, γιατί μόνο μιά συνειδητή πειθαρχία μπορεί νί είναι πραγματικά σιδερένια πειθαρχία. Ό τ α ν δμως
τελειώσει ή πάλη τών γνωμών, έξαντληθεί ή κριτική καί παρθεί
ή άιτόφα-ιη, ή ένότητα θέλησης καί ή ένότητα δράσης δλων τών
μελών τού κόμματος είναι ό άπαραίτητος έκείνος δρος, πού,
χωρίς αύτόν, δέν είναι νοητό ούτε ένιαίο κόμμα, οδτε σιδερένια
πειθαρχία μέσα στό κόμμα.
«Στή σημιρινή έποχή το3 όςυμίνου έμφΰλιου πολέμου—λέ»ι ό Λένιν—τό
Κομμουνιστικό Κόμμα θ·α μπορέοιι να έχπληρώσιι τό χρέος του μόνο άν
(ίναι όργανωμένο μέ τόν πιό ουγχίντρωτικό τρόπο, άν κυριαρχεί μέοα ο'
αΰτό μια οιίιρένια πειθαρχία, πού voKjjuvoptûti μέ τή στρατιωτική π»ιθ-αρχία κι άν τό κομματικό του χ ι ν τ ρ ] (ίναι κυρίαρχο βργανο
μέ κύρος χα( μέ πλατια ΐικαιοίοοία χαί άν έχ»ι τή γ»νική έμπιοτοούνη τών
μ»λών τοϋ χόμματ&ς». (Βλ. « Ό ρ ο ι για τήν προσχώρηση στήν Κομμουνιστική
Δκ&νή?. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ XXV ο»λ. 282-283).

"Ετσι μπαίνει τό ζήτημα τής πειθαρχίας μέσα στό κόμμα στίς
συνθήκες τού άγώνα πρίν άπό τήν κατάχτηση τής διχτατορίας.
Τό Γδιο πρέπει νά πούμε, δμως σέ μεγαλύτερο άκόμα βαθμό, γιά τήν πειθαρχία μέσα στό κόμμα ύστερα άπό τήν κατάχτηση τής διχτατορίας.
«"Οποιος άΐυνατίζ»ι ίστω χαί λίγο—λέ*ι ό Λένιν—τή σιβιρένια π«ι8αρχ!α ιοΟ κόμματος τοϋ προλ·ταριατου (ίΐια(τ»ρα στό ίιαστημα τής βιχτατορίας του), στην πραγματικότητα βοηθά τήν άστική τάξη Ιναντια στό προλεταριάτο». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τομ. XXV ο(λ. 190).

'Απ'αύτό δμως βγαίνει δτι ή ύπαρξη ομάδων (^ράίια,ν) δέ
συμβιβάζεται ούτε μέ τήν ένότητα τού κόμματος, ούτε μέ τή
σιδερένια πειθαρχία του. Δέν είναι κάν άνάγκη ν' αποδείξουμε

f i d τίς βάσεις τοΟ λενινισμοΟ

95

οτι ή ύπαρξη ομάδων οδηγεί οτήν ύπαρξη πολλών κέντρων, καί
ή ύπαρξη πολλών κέντρων οημαίνει τήν άπουοία ένός γενικού
κέντρου μέοα στό κόμμα, τή διάσπαση τής ένιαίας θέλησης, τήν
έξασθένηση καί τήν άποσύνθεση τής πειθαρχίας, τήν εξασθένηση
καί τήν άποσύνθεση τής διχτατορίας. Φυσικά τά κόμματα τής
ΙΙης Διεθνούς, πού παλαίβουν ένάντια στή διχτατορία τού προλεταριάτου καί πού δέ θέλουν νά οδηγήσουν τούς προλετάριους στήν
έξουσία, μπορούν νάέπιτρέπουν οτόν έαυτό τους έναν τέτιο φιλελευθερισμό, σάν τήν έλευΟερία τών ομάδων, γιατί δέν τούς
χρειάζεται καθόλου ή σιδερένια πειθαρχία, ΐ ά κόμματα όμως
τής Κομμουνιστικής Διεθνοϋς, που οργανώνουν τή δουλιά τους
μέ βάση τό καθήκον τής κατάχτησης καί τής στερέωσης τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου, δέ μπορούν νά παραδεχτούν ούτε
τό «φιλελευθερισμό», ούτε τήν ελευθερία τών ομάδων. Τό κόμμα είναι ή ενότητα θέλησης, πού άποκλείει κάθε φραξιονισμό καί
κάθε διάσπαση τής έξουσίας μέσα στό κόμμα.
Γι* αύτό καί ό Λένιν έκανε τήν διευκρίνιση γιά τόν «κίνδυνο πού κλείνει ό φραξιονισμός, γιά τήν ένότητα τού κόμματος
καί γιά τήν πραγματοποίηση τής ένότητας θέλησης τής πρωτοπορίας τού προλεταριάτου, πού είναι βασικός όρος γιά τήν έπιτ υ χ ί α τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου» Χαί πού κατοχυρώθηκε σέ είδική άπόφαση τού 10ου συνεδρίου τοϋ κόμματος μας:
«Γιά τήν ένότητα τού κόμματος».
Γι' αύτό καί ό Λένιν άπαιτεί «τή πλήρη έξάλειψη κάθε ρραξιονισμού» καί τήν «άμεση διάλυση δλων χωρίς άξαίρεση τών ομάδων πού συγκροτήθηκαν πάνω σέ τούτο ή εκείνο τό πρόγραμμα»,
μέ τήν άπειλή τής «άμεσης καί άσυζήτητης διαγραφής άπό τό
κόμμα». (Βλ. Άπόφαση «Γιά τήν ένότητα τοϋ κόμματος»).
6. Τ ό κ ό μ μ α δ υ ν α μ ώ ν ε ι
δταν Εεκαθαρίΐετ α ι ά π ' τ ά ό π π ο ρ τ ο υ ν ι σ τ ι κ ά σ τ ο ι χ ε ί α . Ή πηγη
τοϋ φραξιονισμοϋ μέσα στό κόμμα είναι τά όππορτουνιστικά του
στοιχεία. Τό προλεταριάτο δέν είναι κλειστή τάξη. Έ ρ χ ο ν ται άδιάκοπα σ' αυτό άγρότες, μικροαστοί, διανοούμενοι, πού ή
άνάπτυξη τού καπιταλισμού τούς κάνει προλετάριους. Ταυτόχρονα συντελείται τό προτσές τής Αποσύνθεσης τών άνώτερων
στρωμάτων τοϋ προλεταριάτου, κυρίως τών συνδικαλιστικών καί
κοινοβουλευτικών παραγόντων πού ή άστική τάξη τούς ταίζει
άπό τά άποικιακά όπερκέρδη. «Τό στρώμα αύτό τών άοτοποιημένων έργατών—Ιίλεγε ό Λένιν—ή , , ή ε ρ γ α τ ι κ ή άριστοκρατία",πού
είναι πέρα γιά πέρα μικροαστική άπ' τόν τρόπο τής ζωής τους, άπό

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

τό μέγεθος τού μισθού τους, άπ' όλη τήν κοσμοθεωρία τους,
είναι τό κύριο στήριγμα τής ΙΙης Διεθνούς, καί στίς μέρες μας,
τό κύριο κ ο ι ν ω ν ι κ ό (δχι στρατιωτικό) σ τ ή ρ ι γ μ α
τής
ά σ τ ι κ ή ς τ ά ξ η ς . Γιατί είναι- πραγματιχοί π ρ ά χ τ ο ρ ε ς
τ ή ς ά σ τ ι κ ή ς τ ά ξ η ς μ έ σ α ο τ ό έ ρ γ α τ ι κ ό κίνημα,
έργατικοί υπάλληλοι τής τάξης τών καπιταλιστών, πραγματικοί
φορείς του ρεφορμισμού καί του σωβινισμού» (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XIX σελ. 77).
"Ολε; αύτές οί μικροαστικές ομάδες διεισδύουν μέ τόν
ένα ή τόν άλλο τρόπο μέσα στό κόμαα, φέρνοντας μαζί τους
τό πνεύμα τής ταλάντευση; καί τού όππορτουν σμο·">, τό πνεύμα
xif άποσύνθεσης καί τής άβεβαιότητας. Αύτές είναι κυρίως cl
πηγές γιά τό φραξιονισμό καί τή διάλυση, οί πηγές γιά τήν
άποδιοργάνωση καί τήν υπονόμευση τοϋ κόμματος άπο τά μέσα.
Νά πολεμάς τόν ιμπεριαλισμό έχοντας πίσω σου τέτιους «συμμάχους», θά πεί δτι πέφτεις στή Θέση τών άνθρώπων πού βάλλονται άπό δυό μεριές, χαί χατά μέτωπο καί άπό τά νώτα.
Γι' αύτό ό άμείλιχτος άγώνας ένάντιβ; σ' αύτά τά στοιχεία, τό
διώξιμό τους άπό τό χόμμα, είναι ό προκαταβολικός ορος γιά
τήν Επιτυχία τής πάλης ένάντια στόν ιμπεριαλισμό.
Ή θεωρία γιά τήν «υπερνίκηση» τών όππορτουνιστικών στοιχείων μέ τόν ιδεολογικό άγώνα μέδα στό κόμμα, ή θεωρία γιά
τή «βαθμιαία» άπαλλαγή άπ' αύτά τά στοιχεία, μέσα στά πλαίσια τού ίδιου τοϋ κόμματος, είναι μιά θεωρία σάπια καί Επικίνδυνη, πού άπειλεί νά καταδικάσει τό κόμμα σέ παράλυση καί σέ
κατάσταση χρόνιας άρρώστιας, άπειλεί νά τό δόσει βορά στό*
οππορτουνισμό. 'Απειλεί νά άφήσει τό προλεταριάτο δίχως Επαναστατικό κόμμα, άπειλεί νά τό στερήσει άπό τό κυριότερα
δπλο του στόν άγώνα Ενάντια στόν ιμπεριαλισμό. Τό κόμμα μας
δέ θά μπορούσε νά βρεί τό δρόμο του, δέ θά μπορούσε νά καταλάβει τήν έξουσία χαί νά οργανώσει τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, δέ θά μπορούσε νά βγεί νικητής άπό τόν Εμφύλι»
πόλεμο, άν είχε στίς γραμμές του τούς Μάρτοφ χαί Ντάν, τούς
ΙΙοτρέσοφ χαί "Αξελροντ. "Αν τό χόμμα μας κατόρθωσε vi δημιουργήσει τήν Εσωτερική του ένότητα καί τήν πρωτοφανή συνοχή* τών γραμμών του, αύτό όφείλεται πρώτ' άπ' δλα στό δτι
μπόρεσε νά ξεκαθαριστεί έγκαιρα άπ' τή βρωμιά τοϋ όππορτουνισμού, μπόρεσε νά πετάξει έξω άπό τό κόμμα τούς λικβινταριστές καί τούς μενσεβίκους. Ό δρόμος γιά τήν άνάπτυξη και τό·
δυνάμωμα τών προλεταριακών κομμάτων περνά μέσα άπό τό

Γ id τ(ς βάσεις τού λενινισμοΟ

97

ςεκαθάρισμά τους άπό τους όππορτουνιστές καί τούς ρεφορμιστές, άπό τούς σοσιαλ ιμπεριαλιστές καί τούς σοσιαλσω^ινιστές,
άπό τούς σοσιαλπατριώτες καί τούς σοσιαλπασιφιστές. > t κόμμα δυναμώνει δταν ξεκαθαρίζεται άπό τά ίππορτευν στικά
στοιχεία.
«Είναι
α δ ύ ν α τ ο να νικηοουμε οτήν προ?εταριακη έπανασταση,
ε ί ν α ι α δ ύ ν α τ ο να τήν ΰτερασπίσουμε—λεει δ Λένιν—όταν έχουμε οτίς
γραμ.'ΐες μας ρεφορμιστές καί μενοεβίχους. Αύτό είναι ξεκα>αρο ζήτημα
αρχής. Τό επι{ιε(ιαί(ι)θε πεντακαθαρα η πείρα καί τής Ρωσίας καί τής
Ουγγαρίας . . Στή l'mcla π ο λ λ έ ς φ ο ρ έ ς ή καταοταοη ήταν ίύοκολη
καί ά σ φ α λ ώ ς θ-α ανατρεπόταν τό οοβιετικό καθεστώς, Αν cl μενοεβίκοι, οί ρεφορμιοτές, οί μικροαστοί δημοκράτες είχαν παραμείνει μέσα στό
κόμμα μας. . . Στήν 'Ιταλία, όπως αναγνωρίζεται άπ' βλους, τα πραγματα
τραβούν πρός Αποφαοιοτικές μάχες τοΰ προλεταριάτου μέ την άοτική
τάξη για τήν καταχτηοη τής κρατικής έξουσίας. Σ- τέτιες οτιγμες δέν
είναι μοναχα απόλυτα Απαραίτητο να Απομακρυνθούν οί μενοε):(κοι, οί ρεφορμ'.οχές καί οί όπαδοί τού Τουρατι από τό κόμμα, μα μπορεί να είναι
ώφέλιμη καί ή απομάκρυνση Από καθε ύπεύθυνη θέση καί πολύ χαλβν
κομμουνιστών, πού μπορεί να ταλαντευτούν καί πού ταλαντεύονται οτό ζήτημα τής ,,ένότητας" μέ τούς ρεφορμιοτές. . . Στίς παραμονές τής έπαναστΓοης καί τή οτιγμή τού πιό οκληρού Αγώνα για τή νίκη της, χαί ή πιό
παραμικρή ταλαντευοη μέοα οτό χόμμα, είναι ίχανή να χ α τ α ο τ ρ έ ψ ε ι
τ ό π & ν, να τορπιλίοει τήν έπανάοταοη, να Αποοπαοει τήν έξουοία Από
τα χ έ ρ ι α τού προλεταριάτου, γιατί ή έξουοία αύτή δέν είναι ακόμα σταθερή, γιατί ή έπίθεοη πού δέχεται είναι Αχόμα πολύ (οχυρή. 'Αν οί ταλαντευόμενοι ήγέτες Αποχωρήσουν οέ μια τέτια οτιγμή, αότό δέν έξαοθενεΐ, μά
δυναμώνει χαί τό χόμμα χαί τό έργατιχό χίνημα καί τήν έπαναοταοη»
(Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXV οελ. 462-464.)

IX
ΤΟ ΣΤΥΛ

ΣΤΗ ΔΟΤΛΙΑ

Δέν πρόκειται γιά τό λογοτεχνικό στόλ. "Εχω υπόψη μου
τό στυλ τής δουλιάς, έκείνο τό Ιδιαίτερο καί ιδιόμορφο ποό
υπάρχει στην πραχτική τού λενινισμού, πού δημιουργεί τόν
ιδιαίτερο τύπο του λενινιστή στελέχους. Ό λενινισμός είναι μιά
Θεωρητική καί πραχτική σχολή, πού διαμορφώνει έναν ιδιαίτερο
τύπο άπό κομματικά καί κρατικά στελέχη, πού δημιουργεί Ινα
ίδιαίτερο λενινιστικό στύλ στή δουλιά. Ποιά είναι τά χαραχτηριστικά γνωρίσματα αύτού τού στύλ; Ποιές οί ιδιομορφίες του;
Οί ιδιομορφίες του είναι δυό:
α) ή ρούσικη έπαναστατική έξαρση καί
β) τό άμερικάνικο πραχτιχό πνεύμα. Τό στύλ του λενινι7 I Στάλιν Ζητήματα λενινισμοΟ.

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

ομού συνίσταται στήν ενωσ/j τών δυό αυτών ιδιομορφιών στήν
κομματική χαί στήν κρατική δουλιά.
Έ ρούσικη επαναστατική έξαρση είναι τό άντίβοτο ενάντια
στήν άδράνεια, τή ρουτίνα, τή συντηρητικότητα, τή στασιμότητα
τ?(ς σκέψη;, τή δουλική στάση μπρός στίς πατροπαράδοτες παραδόσεις. Ί1 ρούσικη επαναστατική έςαρσ/, είναι ή ζωοοότρα δύναμη, πού ξυπνά τή σκέψη, πού κινεί πρός τά μπρος, πού τσακίζει τό πα^,ιό. πού δίνει προοπτική. Χωρίς αυτήν είναι αδύνατη κάθε κίνηση πρός τά μπρός. Ή ρούσικη όμως έπανασιατική έξαρση έχει δλες τίς πιθανότητες νά Εκφυλιστεί στήν πράξη σ' έναν κούφιο «επαναστατικό» μανιλοφισμό, άν δε συνδεθεί
μέ τό άμερικάνικο πραχτικό πνεύμα στή έουλιά. Παραδείγματα τέτιου Εκφυλισμού υπάρχουν άφθονα. Ποιός δεν :έρει τήν
άρρώστια τής «Επαναστατικής»- φαντασιοπληξίας καί «έπανασ:ατικής» σχεδιομανίας, πού ξεκινά άπό τή βεβαιότητα δτι οί εντολές
μπορούν δλα \ i τά κανο/ίοουν καί δλα νά τά μεταβάλουν; "Ενας
ρώσος συγγραφέας, ό Ί λ . "Ερενμπουργκ, περιέγραψε στό διήγημα
«Ούσκόμτσελ» (6 ταλειοποιημένος κομμουνιστής άνθρωπος), τόν
τύπο ένός «μπολσεβίκου» πού πάσχε: άπ* αύτή τήν άρρώστια,
πού είχε βάλει γιά σκοπό του νά χαράξει τό σχήμα γιά ένα
ιδανικό τέλειο άνθρωπο καί πού... «βούλιαξε» α' αυτή τή'(δουλιά». Τό διήγημα έχει πολλές υπερβολές, δέν υπάρχει δμως
άμφιβολία δτι ό συγγραφέας πιάνει σωστά τήν άρρώστια. Κανένας όμως δέν ειρωνευότανε τόσο τσουχτερά καί άμείλιχτα
αύτούς τούς άρρωστους, οσο ό Λένιν. «Κομμουνιστική ξιπασιά», έτσι
ονόμαζε τήν άρρωστιάρικη αύτή πίστη στή φαντασιοπληξία καί
τή μανία τών έντολών.
« Κομμουνιστική ςιπασια, 6α - e l — λ ί et ό Λένιν—έτι ένας äv6pumoç,
πού βρίσκεται οτό κομμουνιστικό κόμμα καί πού Βι διώχτηκε ακόμα άπ'
αυτό, φανταζεται δτι δλα τα προβλήματα του μπορεί να τα λύσει με κσμμουνιοτικα βιαταγματα». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXV11 οελ. 50-51).

Στήν «έπαναστατική» άερολογία ό Λένιν άντιπαράθετε συνήθως τά άπλά καί καθημερινά έργα, υπογραμμίζοντας έτσιδτ:
ή «έπαναστατική» φαντασιοπληξία είνο-.ι άντίθετη πρός τό πνεύμα χ Αϊ τό γράμμα τού πραγματικού λενινισμού.
«Λιγότερες*πομ;:ώδει; φράσεις—λέει ό Λένιν—καί περισσότερη απλή
καθημερινή
δουλιά. . . Λιγότερο πολιτικό θόρυβο, περιοσότ-ρη προοοχή για τα πιό άπλβ, μα ζωντανα . γεγονότα, τής κομμουνιστική; -ivoκοδόμηοης. . .»(Βλ. Λ έ ν : ν, Ά π α ν τ α , τομ. XXIV οελ. 343-335)

f i d τ((, pdotcç τοΰ λενινισμού

Τό άμερικάνικο πραχτικό πνεύμα, άντίθετα, είναι τό αντίδοτο ένάντια στόν «έπαναστατικό» μανιλοφισμό χαί τίς ονειροπαρμένες φαντασιοπληΕίες. Τό άμερικάνικο πραχτικό πνεύμα
βίναι ή άδάμαστη εκείνη δύναμη, πού δέν ξέρει χαί δέν παραδέχεται κανένα φραγμό, πού μέ τήν πραχτική του έπιμονή σαρώνει ο λα τά έμπόδια, πού οπωσδήποτε θά δδηγήσβι ώς τό τέ^ος τό έργο πού άρχισε, άκόμα καί άν πρόκεται γιά μικρό.
Χωρίς αύτό δέν μπορεί νά νοηθεί σοβαρή άνοικοδομητική δουλιά. Ί ο άμερικάνικο όμως πραχτικό πνεύμα έχει όλες τίς πιθανότητες νά Εκφυλιστεί σ' ένα στρνό χωρίς άρχές πραχτικισμό,
άν δέ συνδεθεί μέ τή ρούσικη έπαναστατική έξαρση. Ποιός δέν
ξέρει τήν άρρώστια τοϋ στενού χωρίς άρχές πραχτικισμού, πού
οδηγεί συχνά μερικούς «μπολσεβίκους» στόν έκφυλισμό καί στήν
ίπομάκρυνσή τους άπό τό έργο- τής έπανάστασης; Αύτή ή ιδιόμορφη άρρώστια βρήκε τήν άντανάκλασή της στό διήγημα τού
Β. Πιλνιάκ: « Ό γυμνός χρόνος», πού περιγράφει τύπους ρώσων
«μπολσεβίκων», πού είναι γεμάτοι θέληση καί πραχτική Αποφασιστικότητα, πού «δρούν» πολύ «δραστήρια», μά πού δέ« έχουν
προοπτική, πού δέν ξέρουν «τί τούς γίνεται», χαί πού γι' αύτό
άπομακρύνονται άπ' τό δρόμο τής έπαναστατικής δουλιίς Κανένας δέν ειρωνευόταν αύτή τήν αρρώστια τόσο τσουχτερά,
όσο δ Λένιν. «Στενοκέφαλο πραχτικισμό», «άμυαλο πραχτικισμό»,
χαρακτήριζε δ Λένιν αύτή τήν άρρώστια. Καί άντιπαράθετε
συνήθως στήν άρρώστια αύτή τή ζωντανή έπαναστατική δουλιά καί τήν άνάγκη τής έπαναστατικής προοπτικής σέ δλες τίς
ύποθέσεις τής καθημερινής μας δουλιάς, ύπογραμμίζοντας μ'
αύτό δτι ό χωρί^ άρχές στενός πραχτικισμός είναι τόσο άντίθετος μέ τόν πρα) ματικό λενινισμό, δσο άντίθετη είναι καίΊ^«επαναστατική» φαντασιοπληξία.
Ή σύνδεση τής ρούσικης έπαναστατικής έξαρσης μέ τό άμερικάνικο πραχτικό πνεύμα, είναι ή ούσία τού λενινισμού στήν
κομματική καί κρατική δουλιά.
Μονάχα αύτή ή σύνδεση μδς δίνει τόν τέλειο τύπο τού
λινινιστή-στελέχους, τό στύλ τού λενινισμού στή δουλιά.

H ΟΧΤΩΒΡΙΑΝΗ Ε Π Α Ν Α Σ Τ Α Σ Η ΚΑΙ Η Τ Α Χ Τ Ι Κ Η
TON ΡΩΣΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

„ΣΤΟ I Ι'ΟΜυ ΠΡΟΣ TOM

OXTUlil'ir

I

01 ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ KAI ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ
ΤΗΣ ΟΧΤΩΒΡΙΑΝΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
Τρία περιστατικά Εξωτερικής φύσης καθόρισαν εκείνη τή
σχετική εύκολία, με τήν οποία ή προλεταριακή επανάσταση στή
Ρωσία κατόρθωσα νά σπάσει τίς άλυσίδες τού ιμπεριαλισμού
καί νά άνατρέψει ίτσι τήν Εξουσία τής άστικής τάξης.
Πρώτα, είναι τό περιστατικό δτι ή Όχτωβριανή 'Επανάσταση άρχισε τήν περίοδο τής άπεγνωσμένης πάλης τών δυό
βασικών ιμπεριαλιστικών ομάδων, τής άγγλογαλλικής καί τής
αύστρογε^μανικής, δταν οί ομάδες αύτές, έπειδή ήταν άτ.ασχολημένες μ' Ενα θανάσιμο άγώνα άνάμεσά τους, δέν είχαν ούτε
τόν καιρό ούτε τά μέσα νά δόσουν σοβαρή προσοχή στήν π ά λη Ενάντια στήν Όχτωβριανή 'Επανάσταση. Τό περιστατικό
αύτό είχε τεράστια σημαοία γιά τήν Όχτωβριανή 'Επανάσταση,
γιατί τής Ιδοσε τή δυνατότητα νά Επωφεληθεί άπό τις σκληρές'συγκρούσεις μέσα στόν ιμπεριαλισμό γιά τή στερέωση καί
τήν όργάνωση τών δυνάμεών της.
Δεύτερο, είναι τό περιστατικό δτι ή Όχτωβριανή Έ π α ν ά σταση άρχισε στήν πορεία τοϋ ιμπεριαλιστικού πολέμου, δταν
ή ίδια ή λογική τών πραγμάτων είχε δδηγήσει τίς Εργαζόμενες
μάζες, πού ήταν άποκαμωμένες ά π ' τόν πόλεμο καί πού διψούσαν
γιά ειρήνη, στήν προλεταριακή Επανάσταση, σάν τή μοναδική
διέξοδο άπ' τόν πόλεμο. Τό περιστατικό αύτό είχε σοβαρότατη
σημασία γιά τήν Όχτωβριανή Έπανάσταση, γιατί τής Εδοσε
στό χέρι τό ισχυρό δπλο τής ειρήνης, γιατί τή διευκόλυνε νά
συνδέσει τή σοβιετική άνατροπή μέ τό τέλειωμα τού μισητού
πολέμου καί γιατί, χάρη σ' αύτό, τής δημιούργησε μαζική συμπάθεια τόσο στή Δύση, άνάμεσα στούς Εργάτες, δσο καί στήν
'Ανατολή, άνάμεσα στούς καταπιεζόμενους λαούς.

Ή Όχτιυβριανή ΈίΓανά,ιαση κι ή ταχτική τών ρώοιυν κομμουνιστών

10!

Τρίτο, είναι ή ύπαρξη ίσχυρού έργατικού κινήματος στήν
Εύρώπη καί τό γεγονός οτι ώρίμασε ή έπαναστατική κρίση στή
Δύση καί στήν Ανατολή, πού δημιουργήθηκε άπό τόν παρατεταμένο ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Τό περιστατικό αυτό είχε άνεχτίμητη σημασία γιά τήν έπανάσταση στή Ρωσία, γιατί τής
έξασφάλισε πιστούς συμμάχους έξω άπ' τή Ρωσία, στόν άγώνα
της μέ τόν παγκόσμ'ο ιμπεριαλισμό.
Ε κ τ ό ς δμως άπ' τά περιστατικά έξωτερικής φύσης, ή Ό χ τ ω βριανή Έπανάσταση είχε καί μιά ολάκερη σειρά άπό Εσωτερικές εύκοϊκές συνθήκες πού διευκόλυναν τή νίκη της.
Σάν κυριότερες άπ' αύτές τίς συνθήκες πρέπει νά θεωρούμε τίς παρακάτω:
Πρώτο: Ή Όχτωβριανή Έπανάσταση είχε τήν πιό δραστήρια υποστήριξη τής τεράστιας πλειοψηφίας τής Εργατικής
τάξης τής Ρωσίας.
Δεύτερο: Κίχε τήν αναμφισβήτητη υποστήριξη της άγροτικής φτωχολογιάς καί τής πλειοψηφίας τών στρατιωτών, πού
διψούσαν γιά είρήνη καί γή.
Τρίτο: Είχε έπικεφαλής, σάν καθοδηγητικη δύναμη, ένα
τέτιο δοκιμασμένο κόμμα, όπως τό κόμμα τών μπολσεβίκων,
πού ήταν ίσχυρό, δχι μονάχα μέ τήν πείρα καί τήν πειθαρχία
του, πού τήν Επεξεργάστηκε χρόνια ολόκληρα, μά καί μέ τούς
τεράστιους δεσμούς του μέ τίς Εργαζόμενες μάζες.
Τέταρτο: Ή Όχτωβριανή 'Επανάσταση είχε άπέναντί της
τέτιους έχθρούς, πού μπορούσαν νά καταβληθούν σχετικά εύκολα, δπως ή λίγο-πολύ άδύνατη ρούσικη· άστική τάξη, ή ολότελα άποθαρρημένη άπ' τίς «Εξεγέρσεις» τών άγροτών τάξη τών
τσιφλικάδων καί τά κόμματα τών συμβιβασμών (τά κόμματα
των μενσεβίκων καί τών Εσέρων) πού χρεωκόπησαν ολότελα στήν
πορεία τοΰ πολέμου.
Πέμπτο: Είχε στή διάθεσή της τήν τεράστια έχταση τού
νεαρού κράτους, δπου μπορούσε νά έλίσσεται Ελεύθερα, νά υποχωρεί δταν τό · άπαιτοϋσαν οί συνθήκες, νά ξανασαίνει, νά συγκεντρώνει δυνάμεις κ.ά.
"Εκτο: Ή Όχτωβριανή Έπανάσταση μπορούσε νά όπολογίζει στόν αγώνα της ένάντια στήν άντεπανάσταση, στήν ύπαρΕη Επαρκών ποσοτήτων άπό τρόφιμα, στήν ύπαρξη πηγών καύσιμης ύλης καί πρώτων όλών μέσα στή χώρα.
Ό συνδυασμός αύτών τών Εξωτερικών καί -σωτερικών γεγονότων δημιούργησε Εκείνη τήν ίδιόμορφη κατάσταση πού κα-

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

θόρισε τή οχβτι-.ιή εύκολία τής νίκης τής Όχτωβριανής Έ π α νάστασης.
Αύτό δέ σημαίνει φυσιχά, οτι ή Όχςωβριανή Έπανάσταση δέν είχε τά μειονεχτήματά της άπ' τήν άποψη τών Εξωτεριχών χαί Εσωτερικών συνθηκών. Τί δέ στοιχίζει λχ., Ενα τέτιο
μειονέχτημα, όπως είναι τό γεγονός οτι ή Όχτωβριανή Επανάσταση ίμεινε μονάχη της στόν κόσμο, δτι άπουσιάζει άπό κοντά της καί άπό τή γειτονιά της μιά άλλη σοβιετική χώρα, πού
Θά μπορούσε νά στηριχθεί πάνω της; Χωρίς άμφιβολία ή
λοντική έπανάσταση λχ., στή Γερμανία, θά βρισκόταν άπό τήν
άποψη αύτή σέ ευνοϊκότερη θέση, γιατί θά είχε στή γειτονιά
της μιά τόσο οοβαρή, λόγω τής δύναμής της, σοβιετική χώρα,
σάν τή Σοβιετική μας Ένωσλ ( . Δέ μιλώ κάν γιά Ενα τέτιο μειονέχτημα, δπως είναι ή Ελλειψη μιβς προλεταριακής πλειοψηφίας μέσα στή χώρα.
Τά μειονεχτήματα δμως αύτά υπογραμμίζουν μονάχα τήν
τεράστια σημασία τής ιδιομορφίας τών Εσωτερικών καί εξωτερικών συνθηκών τής Όχτωβριανής Έπανάστασης, πού άνάφερα
πιό πάνω.
Τήν ιδιομορφία αύτή δέν πρέπει νά τήν ξεχνούμε ούτε
μιά στιγμή. Πρέπει νά τή θυμόμαστε ιδιαίτερα δταν κάνουμε
άνάλοση τών γεγονότων στή Γερμανία, τό φθινόπωρο τού 1923.
Καί πρίν άπ' δλα πρέπει νά τή Θυμδται ό Τρότσκι, πού κάνει,
χοντρικούς παραλληλισμούς άνάμεσα στήν Όχτωβριανή Έ π α νάσταση καί τήν έπανάσταση τής Γερμανίας καί πού μαστιγώνει άλύπητα τό γερμανικό Κομμουνιστικό Κόμμα γιά τά πραγματικά καί τά φανταστικά του λάθη.
«Για τή Ρωσία—λέβι 4 Λένιν—ήταν βΟκολο ν ' ά ρ χ ί ο β ι τη αοσιαλιοτική έπανασταοη μέσα οτή συγχβχριμένη, Ιστορικά έξαιρβτικα πρωτότυπη χαταοταοη τοϋ 1917, èvffi θα τής t l v a i πιό δύσκολο ά π ' δ σ ο θα βίναι
στ(ς βύραπαίχές χβρβς, ν α τ ή ο u ν « χ I ο β ι χαί να τήν δΐηγήσβι «>ς
τό τέλος. Ά χ ό μ α άπό τίς άρχές τοβ 1918 άναγχαστηχα να τονίσω αύτό
τό γβγονός, χαί ή δίχρονη κατοπινή π*ίρα έπιβββαίωσβ πέρα για πέρα τήν
δρθότητα αυτού τοΟ συλλογισμού. Τέτιβς Ιίιόμορφβς συνθήχβς βπως: 1) ή δυνατότητα τής σύνίβσης τής σοβ'.βτιχής άνατροπής μέ τόν τβρματισμό, χαρη
ο' αύτή τήν άνατροπή, το J ΙμπβριαλιστιχοΟ πολέμου, πού βξαντληοο άφανταστα τούς έργατβς χαί τούς άγρότβς, 2) ή δυνατότητα να έπωφβληθούμβ,
για δρ'.σμένο χρονιχό ίιαστημα, άπδ τή θανάσιμη παλη άναμβοα στίς δυό
παγχόσμιβς Ισχυρές δμά3βς τβν Ιμπβριαλιστβν ληοτ&ν, πού δέ μποροΟσαν
νά ένωθούν ένάντια οτό σοβιβτιχό έχθρδ, 3) ή δυνατότητα ν' άντέξουμβ στό
σχβτιχα μαχρόχρσνο έμφύλιο πόλβμο, έν μέρβι χαρη στήν άπέραντη Ι χ τ α el
) τ'ιί χώρας καί στα χ α χ α μέσα συγκοινωνίας, 4) ή ύπαρξη &νός τέτιοι»

'IT Οχτιυβριανή ΈπανάσΤαιτη κι ή τ α χ τ ι κ ή τ ώ ν ρώοων κομμουνιετιυν

103

ραθιοϋ άοτικοίημοκρατικοΟ επαναστατικού κινήματος οτήν αγροτια, πού
éîooe τή δυνατότητα οτό χόμμα τού προλεταριάτου να υίοθετήοει τίς
έπαναστατικές διεκδικήσεις τού χόμματος τών αγροτών (τών εσέριον, πού
οιην πλειοψηφία του ήταν Ινα χόμμα πέρα για πέρα εχίιριχο πρός τό
;ιπολίεί!:κιομό) χα! να τίς πραγματοποιήσει μονομιάς, χαρη οτην χ α τ α χ τ η οη τ^ς πολιτικής έξουοίας απ' τό προλεταριάτο—τέτιες Ιί.όμορφίς συνθήκες δέν υπάρχουν το' ρα οτή δυτική Εύρώπη καί ή έπαναληψη τέτιων ή π α ρόιοιιον συνθηκών δέν είναι πολύ εύκολη. \ α γιατί—έχτός άπό πολλές άλλες αίτιες—είναι δυσκολότερο απ' £οο ήταν οέ μάς ν' α ρ χ ί ο ε ι ή οοσιαλιοτ'.κη έπανασταση οτή δυτιχη Εΰρο>πη». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ.
XXV σελ 2 0 5 ) .

Τά λόγια αύτά τοό Αέν:ν δέν -πρέπει νά τά ξεχνούμε.
II

ΓΙΑ ΤΙΣ ΔΥΟ ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΕΣ ΤΗΣ ΟΧΤΑΒΡΙΑΝΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ,
"Η Ο ΟΧΤβΒΡΗΣ ΚΑΙ Η ΘΕΟΡΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΡΚΟΥΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
ΤΟΥ ΤΡΟΤΣΚΙ
'Γπάρχουν δυό ιδιομορφίες τής Όχτωβριανής Έπανάστασης, πού ή διασαφήνιση τους είναι Απαραίτητη πριν άπ' δλα,
γιά νά καταλάβουμε τό έσωτερικό νόημα καί τήν ιστορική σημασία αύτής τής -Επανάστασης.
Ποιες ε.'ναι αύτές οί ιδιομορφίες,'
Είναι πρώτα, τό γεγονός δτι ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου γεννήθηκε στή χώρα μας, σάν έξουσία πού εμφανίστηκε
πάνω στή βάση τής συμμαχίας τού προλεταριάτου καί τών Εργαζόμενων μαζών τής άγροτιάς, μέ τήν καθοδήγηση τών τελευταίων ά π ' τό προλεταριάτο. Δεύτερο, τό γεγονός δτι ή διχτατορία τού προλεταριάτου στερεώθηκε στή χώρα μας, σάν άποτέλεσμα τής νίκης τού σοσιαλισμού σέ μιά καπιταλιστικά λίγο άναπτυγμένη χώρα καί μέ τή διατήρηση τοϋ καπιταλισμού
στίς άλλες, καπιταλιστικά περισσότερο άναπτυγμένες χώρες. Αύτό δέ σημαίνει φυσικά ότι ή Ό χ τ ω δ ρ ι α ν ή Έπανάσταση δέν
είχε άλλες ιδιομορφίες. Γιά μάς δμως τώρα έχουν σημασία
ακριβώς αύτές οί δυό ιδιομορφίες, δχι μονάχα γιατί έκφράζουν
ξεκάθαρα τήν ούσία τής Όχτωβριανής Έπανάστασης, μά καί
γιατί ξεσκεπάζουν θαυμάσια τήν όππορτουνιστική φύση τής
θεωρία; τής «διαρκούς έπανάστασης».
"Ας έξετάσουμε σύντομα αύτές τίς ιδιομορφίες.
Τό ζήτημα τών έργαζομένων μαζών τής μικροαστικής ~ά-

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

ξηΐ. τήί πόλης καί τοϋ χωριού, τό ζήτημα τής κατάχτησης
αύτών τών μαζών μέ τό μέρος τοϋ προλεταριάτου, είναι ίνα
άπό τά σπουδαιότερα ζητήματα τής προλεταριακής έπανάστασης. Ή τύχη τής έπανάστασης καί ή σταθερότητα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου έξαρτιένται άπό τό γεγονός, ποιόν
θά όποστηρίξεί στόν άγώνα γιά τήν έξουσία ό έργαζόμενος λαός
τής πόλης καί τοΰ χωριού: τήν άστική τάξη ή τό προλεταριάτο, καί
ποιανού έφεδρεία Θά γίνει: έφεδρβία τής άστικής τάξης ή έφεδρεία τοΰ προλεταριάτου; Οί έπαναστάσεις τού 48 καί τοϋ 71 στή
Γαλλία χάθηκαν, κυρίως γιατί οί άγροτικές έφεδρείες βρέθηκαν μέ τό μέρος τής άστικής τάξης. Ί Ι Όχτωβριανή Έπανάσταση νίκησε, γιατί κατόρθωσε ν' άποσπάσει άπ* τήν άστική -Γ '·.4η τίς άγροτικές της έφεδρείες, γιατί κατόρθωσε νά καταχτήσει αύτές τίς έφεδρείες μέ τό μέρος τοϋ προλεταριάτου, καί
γιατί τό προλεταριάτο βρέθηκε στήν έπανάσταση αυτή ή μοναδική καθοδηγητική δύναμη τών Εκατομμυρίων μαζών τού έργαζόμενου λαού τής πόλης καί τοϋ χωριοϋ.
'Οποιος δέν τό κατάλαβε αύτό, δέ θά καταλάβει ποτέ ούτε τό χαρακτήρα τής Όχτωβριανής Έπανάστασης, οδτε τή φύση τής διχτατορίας τού προλεταριάτου, οδτε τήν ιδιομορφία τής
έσωτερικής πολιτικής τής προλεταριακής μας έξουσίας.
Ή διχτατορία τοΰ προλεταριάτου δέν είναι μιά άπλή κυβερνητική κορυφή «μαστορικά διαλεγμένη» άπ' τό προσεχτικό
χέρι τοΰ «ϊμττειρου στρατηλάτη» καί «πού στηρίζεται λογικά»
σ' αύτά ή έκείνα τά στρώματα τοϋ πληθυσμού Ή διχτατορία
τοϋ προλεταριάτου είναι ή ταξική συμμαχία τοϋ προλεταριάτου καί
τών έργαζόμενων μαζών τής άγροτιίς, γιά τήν άνατροπή τοΰ
κεφαλαίου, γιά τήν όριστική νίκη τού σοσιαλισμού, μέ τόν δρο
δτι ή καθοδηγητική δύναμη αύτής τής συμμαχίας θά είναι τό
προλεταριάτο.
Έ δ ώ δέν πρόκειται λοιπόν γιά τό άν αποτιμούμε «λιγάκι»
ή γιά τό άν υπερτιμούμε «λιγάκι» τίς Επαναστατικές δυνατότητες τοΰ άγροτικοΰ κινήματος, δπως τούς άρέσει τώρα νά Εκφράζονται μερικοί διπλωματικοί συνήγοροι τής «διαρκοΰς έπανάστασης». Πρόκειται γιά τή φύση τοϋ καινούργιου προλεταριακού
κράτους, πού έμφανίστηκε σάν άποτέλεσμα τής Όχτωβριανής
Έπανάστασης. Πρόκειται · ιά τό χαραχτήρα τής προλεταριακής
έξουσίας, γιά τίς βάσεις ης ίδιας τής διχτατορίας τού προλεταριάτου.

Ή Ό χ τ ι υ β ρ ι α ν ή Έ ί Γ α ν ά , ι α σ η κι ή τ α χ τ ι κ ή τ ώ ν ρώοιυν κομμουνιστών

10!

« Ή διχτατορία το·3 προλεταριάτου — λέει ό Λένιν—είναι Ιδιαίτερη
μορφή ταξικής συμμαχίας άναμ,εοα οτό προλεταριάτο, τήν πρωτοπορία
τών έργαζομένων, καί οτα πολυάριθμα μή προλεταριακα οτρώματα τών
έργαζομένων (μικροαστική ταξη, μικροί νοικοκυραίοι, άγροτιά, διανοούμ·νοι κλπ) ή οτήν πλειοψηφία τους, συμμαχίας ένάντια οτό κεφαλαίο, συμμαχίας μέ σκοπό τήν πλέρια άνατροπή τοΟ κεφαλαίου, την τ.λερια χ α τ α π ν ι ; η τής άντίοταοης τής άοτικής τάξης χαί χαθε απόπειρας παλινόρθωσης
άπό μέρους της, συμμαχίας μ= οχοπό την όριοτιχή δημιουργία χαί στερέωση τοβ σοσιαλισμού». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXIV σελ. 311).

Καί παρακάτω:
«Να τί σημαίνει διχτατορία τοΰ προλεταριάτου, άν μεταφραοουμε
αύτή τή λατινική, έπιστημονιχή ίστοριχοφιλοσοφιχή έκφραση σέ πιό άπλη
γλοισσα: μονάχα μια όρισμένη ταξη, χαί μαλιστα οί έργατες τ ή ς πόλης
χαί γενικά οί έργοσταο'αχοί χαί βιομηχανικοί εργάτες, είναι σέ Θέση να καθοδηγούν ολη τή μαζα τών έργαζομένων χαί τών έχμεταλλευομένων στόν άγώνα γ ι α τήν άνατροπή τοΟ ζ υ γ ο ί τοΟ κεφαλαίου χαί στήν
πορεία αυτής τής Ιδιας τής άνατροπής, οτον άγώνα για τη διατήρηση χαί
τή οτερέιυση τής νίχης, στό έργο τής δημιουργίας νέου, σοσιαλιοτιχοΟ κοινωνικοί) συστήματος, ο* δλον τόν άγώνα για τήν όλοχληρωτιχή έξαλειψη
τών τάξεων». (Βλ. Α έ ν ι ν, Ά π α ν τ α , τόμ. XXIV σελ. 336).

Αύτή είναι ή θεωρία τής διχτατορίας τού προλεταριάτου
πού δόθηκε άπό τό Λένιν.
Μιά άπ' τίς ιδιομορφίες τής Όχτωβριανής Έπανάστασης
βρίσκεται στό γεγονός οτι ή έπανάσταοη αύτή άποτελεί τήν
κλασική έφαρμογή τής λενινιστικής θεωρίας τής ?ιχτατορίας
τοϋ προλεταριάτου.
Μερικοί σύντροφοι νομίζουν δτι ή θεωρία αύτή είναι καθαρά «ρούσικη/) θεωρία, πού Ιχει σχέση μονάχα μέ τή ρούσικη
πραγματικότητα. Αύτό δέν είναι σωστό. Αύτό δέν είναι καθόλου σωστό. ' 0 Λένιν μιλώντας γιά τίς Εργαζόμενες μάζες τών
μή προλεταριακών τάξεων, πού καθοδηγούνται άπ' τό προλεταριάτο, έχει 6πόψη του δχι μονάχα τούς ρώσους άγροτες, μά καί
τά εργαζόμενα στοιχεία τών άκριανών περιοχών τής Σοβιετικής
Ένωσης, πού ως τελευταία ήταν Αποικίες τής Ρωσίας. Ό Λένιν
έπανελάμβανε άκούραστα, δτι χωρίς τή συμμαχία μ' αύτές τίς
άλλοεθνεϊς μάζες, τό προλεταριάτο τής Ρωσίας δέ μπορεί νά
νικήσρι. Στά άρθρα του γιά τό εθνικό ζήτημα και στούς λόγους
του στά συνέδρια τής Κομμουνιστικής Διεθνούς, ό Λένιν Ιλεγε Επανειλημμένα, δτι είναι Αδύνατη ή νίκη τής παγκόσμιας έπανάστασης, χωρίς τήν έπαναστατική συμμαχία, χωρίς τόν Επαναστατικό
συνασπισμό τοϋ προλεταριάτου τών προηγμένων χωρών μέ τούς
καταπιεζόμενους λαούς τών όποδουλωμένων άποικιών. Τί άλλο

106

I. Σ ι Λ λ ι ν

ίμως είναι οί αποικίες, άν οχ: οί ίδιες οί καταπιεζόμενες εργαζόμενες μάζες /αί πρίν άπ' όλα οί Εργαζόμενες μάζες τής
άγροτιάς; Ποιός δέν ξέρει οτι τό ζήτημα τής άπελευθέρωσης
τών άποικιών είναι α τ ή ν ο ύ α ί α τ ο υ
ζήτημα τής απελευθέρωσης τών έργαζόμενων μαζών τών μή προλβταριακών τάξεων
άπ τό ζυγό καί τήν έκμετάλλευση τού χρηματιστικού κεφαλαίου;
Ά π ' αύτό δμως βγαίνει δτ: ή λενινιστική θεωρία τή; όι/τατορίας τοϋ προλβταριά^υ, δέν είναι καθαρά «ρούσικη » θεωρία,
μά θεωρία υποχρεωτική γιά δλες τίς χώρες. Ό μπολσεβικισμός
δέν είναι μονάχα ρούσικο φαινόμενο. « Ό μπολσεβικισμό:
—λέει ό Λένιν—είναι υ π ό δ ε ι γ μ α τ α χ τ ι κ ή ς γ ι ά δ λ ο υ ς»,
(ϋλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXIII'σελ. 386).
Αύτά είναι τά χαραχτηριστικά γνωρίσματα τής πρώτης
ιδιομορφίας τής Όχτωβριβνής 'Επανάστασης.
Πώς έχει τό ζήτημα μέ τή θεωρία τής «διαρκούς Επανάστασης» τοϋ Τρότοκι, άπ' τήν άποψη αύτής τής ιδιομορφίας
τής 'Οχτωβριανής Έπανάστασης;
Δέ θά έπεχταθοϋμε στή θέση τού Τρότσκι τό 1905, ο τα ν
«απλώς» είχε ξεχάσει τήν άγροτιά σάν έπαναστατική δύναμη,
ρίχνοντας τό σύνθημα: «'Εργατική κυβέρνηση, χωρίς τόν τσάρο», δηλαδή τό σύνθημα γιά έπανάσταση χωρίς τήν άγροτιά.
Ά κ ί μ α καί δ Ράντεκ, ό διπλωματικός αυτός συνήγορος τής
«διαρκούς έπανάστασης», άναγκάστηκε τώρα νά παραδεχτεί δτι
ή «διαρκής Επανάσταση* τού 1905 σήμαινε ένα «πήδημα στόν
άέρζ», μακρυά άπ' τήν πραγματικότητα. Τώρα, δπως φαίνεται,
ίλοι παραδέχονται πώς δέν άξίζει πιά ν' άσχολούνται μ' αύτό
τό «πήδημα στόν αέρα».
Δέν θά έπεχταθώ Επίσης στή θέση του Τρότοκι στό διάστημα τού πολέμου, λχ., στή θέση του τού 1915, δταν στό άρθρο του « Ό άγώνας γιά τήν Εξουσία», ξεκινώντας άπ' τό γεγονός δτι «ζούμε στήν Εποχή τού ιμπεριαλισμού», δτι ό ιμπεριαλισμός «δέν άντιπαραθέτει τό άστικό Εθνος στό παλιό καθεστώς,
μά τό προλεταριάτο στό άστικό έθνος», έφτασε στό συμπέρασμα
δτι πρέπει νά μειωθεί δ Επαναστατικός ρόλος τής άγροτιάς καί
δτι τό σύνθεμα γιά τήν κατάσχεση τής γής δέν έχει πιά τή
σημασία πού είχε προηγούμενα. Είναι γνωστό δτι δ Λένιν, άναλύοντας τό άρθρο αύτό τοϋ Γρότσκι, τόν κατηγόρησε τότε γιά
«άρνηση» τού «ρόλου τής άγροτιάς», λέγοντας δτι «στήν πραγματικότητα ό Τρότσκι βοηθί ιούς φιλελεύθερους εργατικούς
πολιτικούς τής Ρωσίας, πού μέτήν «άρνησης τοϋ ρόλου τής άγρο-

Η Ό χ τ ω β ρ ι α ν ή Έπανάσταοη κι ή τ α χ τ ι κ ή τ ώ ν piioiuv κομμουνιστών

107

τιάς έννουύν τήν ά π ρ ο θ υ μ ί α τους vi ξεσηκώσουν τούς άγρότες oé έπανάσταοη» (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XVIII σελ. 318).
"Ας περάσουμε καλύτερα στά πιό κατοπινά έργα του Τρότσκι πάνω α αύτό το ζήτημα, στά εργα της περιόδου πού ή
προλεταριακή διχτατορία είχε κατορθώσει πιά νά στερεωθεί κα ;
όταν ό Τρότσκι είχε τή δυνατότητα νά. ελέγξει στήν πράξη τή
θεωρία του της «διαρκούς έπανάστασης» καί νά διορθώσει τά
λάθη του. "Ας πάρουμε τόν «Πρόλογο» τοϋ Τρότσκι στό βιβλίο
«Ίο 1905», πού γράφτηκε τό 1922. Νά τί λέει ό Τρότσκι στόν
προλογσ αύτόν γιά τή «διαρκή έπανάσταση»:
«'Ακριβός στό χρονικό ϊιαστημα αναμίσα οτίς 9 τοι) Γβναρη καί οτήν
ά π ι ρ γ ί α τοβ 'Οχτώβρη τοΟ 1905 ϊιαμορφώθηκαν οτό συγγραφέα έχβίνβς οί
όπόψ«ις για τό χαραχτήρα τής έπαναστατικής έξέλιξης τής Ρωσίας, πού
πήραν τήν όνομασία θ · ω ρ ί α τ η ς „Βιάρχούς έπανάστασης". Ή παραξβνη
αυτή όνομασία έκφραζ« τη σκέψη δτι ή ρούαιχη έπαναοταοη πού βρίβκβται
μπροοτα οέ άμ«οα άοτικοός οκοπο&ς Βέ θα μπορέσβι Λστσσο να βταματήοβι ο' αΰτο&ς. Ή έπαναοταοη Βέ 6α μπορέοβι να λύσβι άλλιβς τα άμβοα άστικα της καθήκοντα παρα άνββαζοντας οτήν έξουσία τό προλιταριατο. Τό προλεταριάτο βμα>ς πού π ή ρ · οτα χέρια του τήν έξουοία Βέ θα μπορέσει να π·ριοριβτ·1 οτα άοτιχα πλαίσια τής έπαναοταοης. 'Αντίθιτα, γιά
•να έξασφαλίσβι ΐοα-ΐοα τή νίχη της ή προλβταριαχή πρωτοπορία θ α ύποχρ>ωθβ1, άκόμα άπ' τΙς πρώτβς μέρβς τής κυριαρχίας της, va χανβι πολύ
βαθιές έπ·μβαο·ις, βχι μοναχα οτή φιουΒαρχιχη, μα χαί οτήν άοτιχή
ίδιοχτηοία. Στήν πορεία αυτών τβν έπβμβασβων θα ΙρΘιι ο έ έ χ θ ρ ι χ έ ς
ο υ γ χ ρ ο ύ ο β ι ς βχι μοναχα μέ &λβς τίς όμιΒις τής άβτιχής τάξης πού
τό ύποοτήριξαν οτίς πρώτβς μέρβο τού έπαναοτατιχού του άγώνα, μα χαί
μέ τίς π λ α τ ι έ ς μ ά ξ ι ς
τ ή ς ά γ ρ ο τ ι ά ς, πού μέ τή βοήθβια τους
ήρθι οτήν έξουοία. Οί άντιθέοιις πού ϋπάρχουν στην χαταοταοη τής έργατιχής χυβέρνηοης μι&ς χαθυοτβρημένης χώρας, πού ό πληθοομός της «Ιναι
αγροτικός οτήν χ α τ α π λ η χ τ ι χ ή του πλβιοψηφία, μπορούν να βρούν τή λύοη
τους μ ο ν α χ α οέ Βι*Θνή κλίμακα, οτό στίβο τής παγχόομιας έπαναοταοη ς τού προλεταριάτου».*

Αύτά λέει ό Τρότσκι γιά τή «διαρκή έπανάσταση» του.
'Αρκεί νά παραβάλουμε αύτό το τσιτάτο μέ τά τσιτάτα άπ'
τά έργα τοϋ Λένιν γι* τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, πού
αναφέραμε πιό πάνω, γιά νά άντιληφθούμε όλο τό χάσμα πού
χωρίζει τή λενινιστική θεωρία γιά τή διχτατορία τού προλεταριάτου άπ' τή θεωρία τοϋ Τρότσκι γιά τή «διαρκή έπανάσταση».
Ό Λένιν μιλά γιά τ ή σ υ μ μ α χ ί α τού προλεταριάτου καί
τών Εργαζόμενων στρωμάτων τής άγροτιάς, σά βάση τής. διχτατορίας τού προλεταριάτου. Κατά τόν Τρότσκι δμως δημιουρ• Ή υπογράμμιση δική μ · υ . I. Σ τ ά λ ι ν .

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

γούνται *<έ χ θ ρ ι κ έ ς σ u γ κ ρ ο ύ σ ε ι ς/> τής «προλεταριακής
πρωτοπορίας» μέ τίς «πλατιές μάζ-ς τής άγροτιίς».
'U Λένιν μιλί γιά τήν κ α θ ο δ ή γ η σ η τών έργαζομένων
καί Εκμεταλλευομένων μαζών άπ' τό προλεταριάτο. Κατά τόν
Τρότσκι δμως δημιουργούνται « ά ν τ ι θ έσε ι ς στήν καταστααη
τής έργατικής κυβέρνησης μι£ς καθυστερημένης χώρας, πού ό πληθυσμός της είναι Αγροτικός στήν καταπληχτική του πλειοψηφία».
/ϊύμφωνα μέ τό Λένιν, ή επανάσταση άντλεί τίς δυνάμεις
της πρίν άπ' δλα άπό τούς έργάτες καί τούς άγρότες τής ίδιας
της Ρωσίας. Κατά τόν Τρότσκι δμως προκύπτει, δτι οί άπαραίτί,τες δυνάμεις μπορούν νά άντληθούν μ ο ν ά χ α
«στό στίβο
τής παγκόσμιας έπανάστασης τού προλεταριάτου».
Τί θά γίνει δμως άν τύχει κι ερθει μέ καθυστέρηση ή
διεθνής έπανάσταση; Μήπως υπάρχει καμιά αχτίδα φωτός γιά
τήν έπανάστασή μας; Ό Τρότσκι δέν προσφέρει καμιά άχτίδα
φωτός, γιατί «οί άντιθέσεις πού όπάρχουν στήν κατάσταση τής
έργατικής κυβέρνησης... μπορούν νά βρούν τ^ λύση τους μον ά χ α . . . . στό στίβο τής παγκόσμιας έπανάστασης τοϋ προλεταριάτου»'. Σύμφωνα μ' αύτό τό σχέδιο μεν'ει γιά τήν έπανάστασή
μας μονάχα μιά προοπτική: νά φυτοζωεί μέσα στίς Γδιες της
τίς άντιθέσεις καί νά σαπίζει έπιτόπου περιμένοντας τήν παγκόσμια έπανάσταση.
Τί είναι ή διχτατορία τού προλεταριάτου, σύμφωνα μέ τό
Λ ένιν;
Ί Ι διχτατορία τού προλεταριάτου :ίναι μιά έξουσία πού
στηρίζεται στή συμμαχία τού προλεταριάτου καί τών έργαζομένων μαζών τής αγροτιας, γιά τήν «πλέρια άνατροπή τού κεφαλαίου», γιά τήν «οριστική δημιουργία καί στερέωση τού σοσιαλισμού».
Τί είναι ή διχτατορία τού προλεταριάτου σύμφωνα μέ τόν
Τρότσκι;
ΊΙ διχτατορία τού προλεταριάτου είναι μιά έίουσία πού
έρχεται σέ «έχθρικές συγκρούσεις» μέ τίς «πλατιές μάζες τής
άγροτιας» καί πού άναζητί τή λύση τών «άντιθέοεων» μ ο ν ά χ α στό «στίβο τής παγκόσμιας έπανάστασης του προλεταριάτου».
Σέ τί διαφέρει αύτή ή θεωρία τής «διαρκούς έπανάστασης»
άπό τή γνωστή θεωρία τού μενσεβικισμού, γιά'τήν άρνηση τής
ιδέας τής διχτατορίας τού προλεταριάτου;
Στήν ουσία σέ τίποτα.
Είναι άδύνατο νά υπάρχει έδώ καμιά άμφιβολία. Ή «διαρ-

Ή Όχτιυβριανή ΈίΓανά,ιαση κι ή ταχτική τ ώ ν ρώοιυν κομμουνιστών

10!

y.jfi έπανάσταση» δέν είναι άπλή υποτίμηση τών έπαναστατικών
δυνατοτήτων τού άγροτικού κινήματος. Ή «διαρκής έπανάσταση» είναι μιά τέτια όποτίμηση τού άγροτικού κινήματος, πού
όδηγεί στήν ά ρ ν η σ η τής λενινιστικής θεωρίας τής διχτατορίας τού προλεταριάτου.
Ή «διαρκής έπανάσταση» τού Ί'ρότσκι είναι παραλλαγή
τού μενσεβικισμού. "Ετσι έχει τό ζήτημα μέ τήν πρώτη ιδιομορφία τής Όχτωβριανής Έπανάστασης.
Ποιά είναι τά χαραχτηριστικά γνωρίσματα τής δεύτερης
ιδιομορφίας τής Όχτωδριανής Επανάστασης,"
'Ο Λένιν μελετώντας τόν ιμπεριαλισμό, κυρίως στό διάστημα τού πολέμου, έφτασε στό νόμο γιά τόν άνισόμετρο, άλματικό χαραχτήρα τής οικονομικής καί πολιτικής άνάπτυξης τών
καπιταλιστικών χωρών. Σύμφωνα μ' αύτόν τό νόμο ή άνάπτυξη
τών έπιχειρήσεων, τών τράστ. τών κλάδων τής βιομηχανίας καί
τών ξεχωριστών χωρών δέ γίνεται ίσόμετρα, μέ καθιερωμένη
σειρά, δέ γί/εται έτοι πού τό ένα τράστ, ό ένας κλάδος τής
βιομηχανίας ή ή μιά χώρα νά τραβά πάντα μπροστά, ένώ τά
άλλα τράστ ή ο! άλλες χώρες νά μένουν πίσω, στήν Γδια
σειρά ή μιά ύστερα άπό τήν άλλη, μά γίνεται
άλματικά,
μέ διακοπές στήν άνάπτυξη μερικών χωρών καί μέ άλματα πρός τά μπρος, στήν άνάπτυξη άλλων χωρών. ΙΙαράλληλα ή «άπόλυτα νόμιμη» τάση τών χωρών πού έμειναν πίσω,
νά διατηρήσουν τίς παλιές θέσεις καί ή εξίσου «νόμιμη» τάση
τών χωρών πού τράβηξαν μπροστά, νά καταλάβουν καινούργιες
θέσεις, όδηγούν στήν άναπότρεπτη άνάγκη τών πολεμικών συγκρούσεων τών ιμπεριαλιστικών χωρών. Έ τ σ ι είχε συμβεί λογουχάρη μέ τή Γερμανία, πού πριν άπό μισό αίώνα ήταν καθυστερημένη χώρα, σέ σύγκριση μέ τή Γαλλία καί τήν 'Αγγλία.
Τό ίδιο πρέπει νά πούμε καί γιά τήν 'Ιαπωνία, σέ σύγκριση μέ
τή Ρωσία. Είναι γνωστό δμως πώς στίς άρχές τού Χ Χού αίώνα
ή Γερμανία καί ή Ιαπωνία έκαναν κιόλας ένα τό;ο μεγάλο
άλμα πρός τά μπρός, πού ή Γερμανία κατόρθωσε νά ξεπεράσει
τή Γαλλία καί άρχισε νά πιέζει τήν 'Αγγλία στήν παγκόσμια
άγορά καί ή 'Ιαπωνία τή Ρωσία. Ά π ' τίς άντιθέσεις αύτές άκρι6ώς ξεπήδησε, δπως είναι γνωστό, ό τελευταίος ιμπεριαλιστικός πόλεμος.
'(λ νόμος αύτός ξεκινά άπ' τό δτι:
1) « Ό καπιταλισμό*: μετατράπηκε σέ παγκόσμιο σύστημα
άποικιακής καταπίεσης καί χρηματιστικού στραγγαλισμού τής

8-i

I.

Σ τ ά λ ι ν

τεράστιας πλειοψηφίας τοΰ πληθυσμού τής γής άπό μιά χού φτα „προχωρημένες" χώρες». (Βλ. τόν πρόλογο του Λένιν στή
γαλλική καί στή γερμανική ίκδοση του «Ιμπεριαλισμού». \ έ ν ι ν,
"Απαντα, τόμ. XIX σβλ. 74).
2) «Τό μοίρασμα αύτής τής „λείας" γίνεται άνάμβσα σέ
δυό τρείς παγκόσμιους, καί ισχυρούς, καί άπό τήν κορυφή ως
τά νύχια οπλισμένους ληστές ('Αμερική, 'Αγγλία. Ιαπωνία),
πού γιά τό μοίρασμα τής λείας τ ο υ ς παρασέρνουν στόν πόλεμο τ ο υ ς δλη τή γή». (Βλ. στό Ιδιο).
3) Ή άνάπτυξη τών άντιθέσεων στό έσωτερικό του παγκόσμιου συστήματος χρηματιστικής καταπίεσης καί τό άναπόφευχτο τών πολεμικών συγκρούσεων κάνουν εύπρόσβλητο γιά τήν
έπανάσταση τό παγκόσμιο μέτωπο τοϋ ιμπεριαλισμού καί κάνουν πιθανή τή διάσπαση αύτοϋ του μετώπου άπό ξεχωριστές
χώρες.
4) Η διάσπαση αύτή μπορεί πιθανότερα νά γίνει σέ κείνα
τά σημεία, σέ κείνες τίς χώρες, δπου ή άλυσίδα του ιμπεριαλιστικού μετώπου είναι π:ό άδύνατη, δηλαδή, δπου ό ιμπεριαλισμός είναι λιγότερο έξοπλισμένος καί δπου ή έπανάσταση μπορεί ευκολότερα νά άναπτυχθεί.
5) Γι' αύτό είναι τ:έρα γιά πέρα δυνατή καί πιθανή ή νίκη τοϋ σοσιαλισμοϋ σέ μιά χώρα, άκόμα κι άν ή χώρα αύτή
είναι καπιταλιστικά λιγότερο άναπτυγμένη, μέ παράλληλη διατήρηση τού καπιταλισμού στίς άλλίς χώρες, άκόμα κ: άν οί
χώρες αύτές είναι καπιταλιστικά περισσότερο Αναπτυγμένες.
Αύτές είναι μέ δυό λόγια οί βάσεις τής λενινιστικής θεωρίας τής προλεταριακής'έπανάστασης.
Σέ τί συνίσταται ή δεύτερη ιδιομορφία τής Όχτωβριανής
Επανάστασης;
Ή δεύτερη ιδιομορφία τής Όχτωβριανής Έπανάστασης συνίσταται στό δτι ή έπανάσταση αύτή είναι υπόδειγμα έφαρμογής στήν πράξη τής λενινιστικής θεωρίας τής προλεταριακής
έπανάστασης.
"Οποιος όέν κατάλαβε αύτή τήν ιδιομορφία τής Όχτωβριανής 'Επανάστασης, ποτέ δέ θά καταλάβει, ούτε τή διεθνιστική φυση αύτής τής έπανάστασης, ούτε τήν κολοσσιαία διεθνή ίσχύ της, ούτε τήν ιδιόμορφη έξωτερική πολιτική της.
« Ή άνιαόμετρη οΙκονομική χαί πολιτική ά ν ά π τ υ ξ η - λέει ό Adviv—είvai άπόλυτος νόμος τοΟ καπιταλισμοί). "Απ* 48Α βγαίνει πώς «ιναι ΐυνατή
ή νίχη τοΟ σοοιαλισμοΟ, οτήν άρχή σέ μερικές ή χαί οέ μιά μονχχα,

Ή Όχτιυβριανή Έ ί Γ α ν ά , ι α σ η κι ή τ α χ τ ι κ ή τ ώ ν ρώοιυν κομμουνιστών

10!

χωριοτα παρμένη, καπιταλιστική χώρα. Τό νικηφόρο προλ«ταριατο αυτής
τ ή ; χώρας, άφοΟ 6α άπαλλοτρίων· τούς χαπιταλιοτέν κα( Ηα όργανων» τη
οοοιαλιοτιχη παραγωγή οτή χώρα του, ha άντιταοοόταν ι ν α ν τ ι α οτόν
Υπόλοιπο χ α π ι τ α λ ι ο α χ ό χόαμο, παίρνοντας μέ τό μέρος του τίς χ α τ α π ι · ζ ό μ · ν · ς ταξιις τ ώ ' Αλλων χωρών, ανάβοντας οτίς χ β ρ · ς αυ τ ές ^ςβγέροβις
ενάντια (.τούς χαπιταλιοτές, έπιμβαΐνοντας οέ π·ρίπτωοη άναγχης άχόμα
χαί μέ ί ν ο π λ η ίύναμη ένάντια οτίς έ χ μ ( τ α λ λ ( 6 τ ρ κ ς ταξ·ις χαί οτά χρατ»; τους*. Γιατί «ίέν (Ιναι δυνατή ή έλ«6ί>«ρη ουνένωοη τών έθ-νώ'' οτό coοιαλί'μό, χωρίς τί^Χΐ^ο ή πολύ μακρόχρονη, έπίμονη παλη τών οοοιαλιοτικών δημοκρατιών έναντια οτα χαΘυοτ·ρημ*να κράτη». (Βλ. Λ έ ν ι ν ,
Ά π α ν τ α , τόμ. XVIII ο·λ. 232-203;.

Οί όππορτουνιστές όλων τών χωρών ισχυρίζονται οτι ή προλεταριακή επανάσταση μπορεί ν' άρχισε ι—άν γενικά, συμφωνά
μέ τή Θεωρία τους, πρέπει κάποο ν' άρχίσει—μονάχα στίς βιομηχανικά άναπτυγμένες ^(ώρες, ότι δσο περισσότερο άναπτυγμένες είναι άπό βιομηχανικη άποψη αύτές οί χώρες, τόσο περισσότερες πιθανότητες υπάρχουν γιά τή νίχη του σοσιαλισμού.
Κι δσον άφορά τή δυνατότητα τής νίκης τοϋ σοσιαλισμού σέ
μιά χώρα, καί μάλιστα σέ μιά καπιταλιστικά λίγο άναπτυγμένη χώρα, τήν άποκλείουν σάν κάτι τό τελείως άπίθανο. Ό Λένιν άκόμα ατή διάρκεια τού πολέμου, στηριζόμενος στό νόμο
τής άνισόμετρης άνάπτυξης τών ιμπεριαλιστικών κρατών, άντιπαραθέτει στούς οππορτουνιστές τή θεωρία του τής προλεταριακής
έπανάστασης γιά τή νίκη τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα, άκόμα
καί άν αύτή ή χώρα είναι καπιταλιστικά λιγότερο άναπτυγμένη.
Είναι γνωστό δτι ή 'Οχτωβριανή 'Επανάσταση Επιβεβαίωσε πέρα γιά πέρα τήν ορθότητα τής λενινιστικής θεωρίας τής
προλεταριακής έπανάστασης.
Πως έχε ι τό ζήεημα γιά τή «διαρκή έπανάσταση» τοϋ Τρότσκι άπ' τήν άποψη τής λενινιστικής θεωρίας τής προλεταριακής
έπανάστασης;
"Ας πάρουμε τή μπροσούρα τού Τρότσκι « Έ έπανάστασή
μας» (1906).
'Ο Τρότσκι γράφει:
«Χωρίς τήν Αμ·οη κρατιχη υποοτήριξη τοϋ (ύρωπα-.κοΟ προλ«ταριαχ.υ, η έογατικ>/ τάξη τής Ρωοίας ΐ έ Λ·ά μπορέοιι να κρατηθεί οτήν έξουcia χαι να μ«τατρέψ»ι την προσωρινή της κυριαρχία οέ μακρόχρονη οοοιαλιοτ'.'/.ή Ϊιχτατορία. Λ«ν πρέπ·ι να άμφιβαλουμ* οΟτ» οτιγμή γ ι ' αΰτό».

Τί λέει αύτό τό τσιτάτο; Λέι»ι δτι ή νίκη τού σοσιαλισμού
σέ μιά χώρα, καί ατή δοσμένη περίπτωση στή Ρωσία, είναι άδύνατ^ χ χ ω ρ ί ς τήν άμεση κρατική υποστήριξη τού εύρωπαϊκού

112

I.

Σ τ d λ ι

ν

προλεταριάτου», δηλαδή, ως τήν κατάχτηση τής εξουσίας ά π '
τό ευρωπαϊκό προλεταριάτο.
Τί τό κοινό υπάρχει άνάμεσα σ' αύτή τή «θεωρία» καί στή
θέση τοϋ Λένιν γιά τή δυνατότητα τής νίκης τού σοσιαλισμού
«σέ μιά, χωριστά παρμένη, καπιταλισπική χώρα»;
Είναι ολοφάνερο οτι δέν υπάρχει έδώ τίποτα τό κοινό. "Ας
παραδεχτούμε δμως, δτι αύτή ή μπροσούρα τοϋ Τρότσκι, πού
έκδόθηκε τό 1906, δταν ήταν δύσκολο νά καθορίσει κανείς τόν
χαραχτήρα τής έπανάστζσής μας, περιέχει άθελα λάθη καί δέν
άνταποκρίνεται άπόλυτα στίς άπόψεις πού είχε ό Τρότσκι σέ μιά
πιό κατοπινή περίοδο. "Ας Εξετάσουμε μιάν άλλη μπροσούρα
τοϋ Τρότσκι. τό «Πρόγραμμα ειρήνης», πού έκδόθηκε πρίν άπ'
τήν 'Οκτωβριανή 'Επανάσταση τοϋ 1917 καί πού Επανεκδόθηκε τώρα (τό 1924) στό βιβλίο «Τό 1917». Στή μπροσούρα αύτη ό Τρότσκι κριτικάρει τή λενινιστική θεωρία τής προλεταριακής έπανάστασης γιά τή νίκη τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα
καί άντιπαραθέτει σ' αύτήν τό σύνθημα τών Ενωμένων Πολιτειών
τής Εύρώπης. 'Ισχυρίζεται δτι είναι άδύνατη ή νίκη τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα, δτι ή νίκη τοϋ σοσιαλισμού είναι δυνατή μονάχα σά νίκη μερικών βασικών χωρών τής Εύρώπης
(τής 'Αγγλίας, τής Ρωσίας, τής Γερμανίας), πού θά συ /ενωθούν
στίς 'Ενωμένες Πολιτείες τής Εύρώπης. Διαφορετικά είναι τελείως άδύνατη. Λέει άνοιχτά πώς «δέν είναι νοητή ή νικηφόρα
έπανάσταση στή Ρωσία ή στήν 'Αγγλία, χωρίς τήν Επανάσταση
στή Γερμανία καί Αντίστροφα».
« Ή μοναδική κάπως συγκεκριμένη Ιστορική γ ν ώ μ η — λ έ ε ι δ Τρότσκι
—έναντια στό σύνθημα τών 'Ενωμένων Πολιτειών διατυπώθηκε στην έλβετική έφημερίδα „Σοσιαλδημοκράτης" (τότε κεντρικό δργανο τών μπολσεβίκων. I. Σ τ ά λ ι ν ) μ τήν παρακατω φράση: ,,'Ο ανισόμετρος χαραχτήρας
τής οίκονομικής καί πολιτικής άναπτυςης είναι άπόλυτος νόμος τού κ α π ι ταλισμό}". Ά π ό 6ώ 4 „Σοσιαλδημοκράτης" έβγαλε τό συμπέρασμα πώς είναι
δυνατή ή νίκη τοΟ σοσιαλισμού σέ μια χώρα κα( πώς γ ι ' αύτό ί έ ν είναι
ά ν ά γ κ η να έξαρτούμε τή δημιουργία τής διχτατορίας τού προλεταριάτου
οέ κ ι θ ε ένα ς ε χωριστό κράτος άπό τή δημιουργία τών 'Ενωμένων Πολιτειών τής Εύρώπης. Είναι πέρα γ ι α πέρα αδιαφιλονίκητη ή αντίληψη δτι
είναι ανισόμετρη ή κ α π ι τ α λ ι σ τ ι κ ή άνάπτυξη τών διαφόρων χωρών. Ό μ ω ς
ή Ιδια αύτή ή άνισομετρία είναι πολύ Ανισόμετρη. Τό καπιταλιστικό έπίπεδο
τής ' Α γ γ λ ί α ς , τής Αυστρίας, τής Γερμανίας ή τής Γαλλίας δέν είναι τό
Ιδιο. Σέ σύγκριση δμως μέ τήν 'Αφρική χαί τήν 'Ασία δλες αυτές οί χ ώ ρες άποτελοΟν τήν καπιταλιστική „Εύρώπη", πού ώρίμασε γ ι α τήν κοινωνική έπανασταοη. Τό γ ε γ ο ν ό ς δτι ούτε μια χώρα δέν π ρ έ π ε ι να „ π ε ρ ι μ έ ν ε ι "
τίς άλλες στόν άγώνα της, άποτελεί μια στοιχειώδιχη σχέψη, πού είναι ώ φ έ ?ιμο χαί άπαραίτητο νά τήν έπαναλαμβάνουμε, γ ι ά να μήν ύποχατασταθεί ή

Ή Όχτιυβριανή ΈίΓανά,ιαση κι ή ταχτική τ ώ ν ρώοιυν κομμουνιστών

10!

!8έα τής παραλληλης £κθ-νιοτικής βράσης μέ τήν Ιβέα τής ί κ θ ν ι σ τ ' χ ή ς απραξίας πού χρατά ίταση αναμονής. Χωρίς να πιριμένουμι τούς άλλους άρχίζουμι
χαί ;υ/>χίζουμ> τόν άγώνα πάνω σέ έθνιχό ί ΐ α φ ο ς , Ιχοντας άπόλυτα τήν
πιποι&ησηβτι ή πρωτοβουλία μας θ-α βόο·: ώ^ηοη στόν άγώνα τβν άλλων
χωρβν. Καί dv βέν Θα γινόνταν αύτό, τ ό τ · Θ&ταν ά ν ώ φ · λ ο να πιοτιύουμι
—αύτό βιίχνουν χαί ή π ι ί ρ α τής ίστορίας χαί οί θ-ιιυρητιχές άντιλήφιις
—πώς λογουχαρη μια έπαναστατική Ρωσία Θα μπορέσιι ν' άνθέξ·ι μπροστά σέ μια συντηρητική Ευρώπη, ή βτι μια σοσιαλιστική Γιρμανία θα
μποροΟσι να παραμένιι απομονωμένη μβσα στόν καπιταλιστικό κόςμο»

"Οπως βλέπετε έχουμε μπροστά μας τήν ίδια θεωρία τής
ταυτόχρονης νίκης τοϋ σοσιαλισμού στίς βασικές χώρες τής
Εύρώπης, πού σάν κανόνα άποκλείει τή λενινιστική θεωρία τής
έπανάστασης γιά τή νίκη τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα.
Ούτε λόγος νά γίνεται οτι γιά τήν π λ ή ρ η νίκη του σοσιαλισμού, γιά τήν π λ ή ρ η έξασφάλιση άπό μιά παλινόρθωση τού
παλιού καθεστώτος χρειάζονται οί κοινές προσπάθειες τών προλετάριων μερικών χωρών. Οδτε λόγος νά γίνεται 8τι χωρίς· τήν
όποστήριξη τής έπανάστασής μας άπ' τό προλεταριάτο τής Εύρώπης, τό προλεταριάτο τής Ρωσίας δε θά μπορούσε ν* άνθέξει
στή γενική πίεση, άκριβώς δπως χωρίς τήν υποστήριξη τοϋ επαναστατικού κινήματος τής Δύσης άπό τήν έπανάσταση στή Ρωσία, τό κίνημα αύτό δέν θά μπορούσε νά άναπτυχθεί μέ τούς
ρυθμούς πού άρχισε ν' άναπτύσσεται ύστερα άπ' τήν προλεταριακή διχτατορία στή Ρωσία. Οδτε λόγος νά γίνεται οτι μ£ς
χρειάζεται υποστήριξη. Τί σημαίνει όμως δποστήριξη τής έπανάστασής μας άπ' τό προλεταριάτο τής Δυτικής Εύρώπης; Είναι τάχ α υποστήριξη καί σοβαρή βοήθεια ή συμπάθεια πού τρέφουν
οί εύρωπαίοι έργάτες γιά τήν έπανάστασή μας, ή προθυμία τους
•νά άνατρέπουν τά σχέδια τών ιμπεριαλιστών γιά έπέμβαση;
'Αναμφίβολα είναι. Χωρίς μιά τέτια υποστήριξη, χωρίς μιά τέτια βοήθεια, δχι μονάχα άπ' τους εύρωπαίους έργάτες, μά καί
από τίς άποικιακές καί τις έξαρτημένε; χώρες, ή διχτατορία
τού προλεταριάτου ιτή Ρωσία θά βρισκόταν σέ δύσκολη Θέση.
Ή τ α ν μήπως άρκετές ώς τώρα, αύτή ή συμπάθεια κι αύτή ή
βοήθεια, συνδυασμένες μέ τήν ίσχύ τού Κόκκινου Στρατού μας
καί μέ τήν προθυμία τών έργατών καί άγροτών τής Ρωσίας νά
υπερασπίσουν μέ τά στήθια τους τή σοσιαλιστική πατρίδα—
ήταν μήπως άρκετά δλα αύτά γιά νά άποκρουστούν οί Επιθέσεις τών ιμπεριαλιστών καί νά καταχτηθούν οί άπαραίτητες
συνθήκες γιά μιά σοβαρή άνοικοδομητική δουλιά; Ν'αί, ήταν
άρκετά. Αυξάνε: αδτή ή συμπάθεια ή έλαττώνειαι; 'Αναμφίβολα
ά

I Στάλιν. Ζητήματα λενινισμού

I

Σ τ Ί λ . ν

αύξάνε·. Υπάρχουν λοιπον ατή χώρα μας ci ευνοϊκές συνθήκες
ξχι μοναχα γιά νά προωθήσουμε το έργο τής οργάνωσης τής
σοσιαλιστικής οικονομίας, μά καί γιά νά υποστηρίξουμε μέ τή
σειρά μας τοσο τούς εργάτες τής Δυτικής Κύρώπης, δσο καί
τούς καταπ·εζσμενους λαούς τί,ς 'Ανατολής; Ν'α;, υπάρχουν. Αύτό τό δείχνει έεκάθαρα ή έφτάχρονη ιστορία τής προλεταριακής διχτατορίας σΐή Ρωσία Μπορούμε άραγε ν' άρνηθούμε τό
γεγονός οτι άρχισε πιά στή χώρα , ιχας μιά γερή άνοδος τής
δουλιάς; Ό χ ι δέν μπορούμε νά τό άρνηθ^με.
Τί σημασία μπορεί νά έχει ύστερα άπ' όλα αύτά ή δήλωση του Τρότσκι, δτι μιά επαναστατική Ρωσία δέ θά μποροόσε
νά άνθέξει μπροστά σέ μιά συντηρητική Εύρώπη;
Μπορεί νά έχει μονάχα μιά σημασία: Πρώτα, ό Τρότσκι
δέ νιώθει τήν έσωτερική δύναμη τής έπανάστασής μας. Δεύτερο,
ό Τρότσκι δέν καταλαβαίνει τήν άνεχτίμητη σημασία τής ή θ ι κής δποστήριξης, πού παρέχουν στήν επανάστασή μας οι έργάτες τής Δόσης καί οί άγρότες τής 'Ανατολής. Τρίτο, ό Τρότσκι
δέ μπορεί νά συλλάβει τήν έσωτερική έκείνη καχεξία πού κατατρώει σήμερα τόν ιμπεριαλισμό.
Στή μπροσούρα του (.Πρόγραμμα ειρήνης», πού έκδόθηκε
τό 1917 καί πού Επανεκδόθηκε τό 1924, ό Τρότσκι άθελά του
έσπασε τά μοϋτρα του παρασυρμένος απ' τήν κριτική τής λενινιστικής θεωρίας τής προλεταριακής έπανάστασης.
Ίσως δμως νάχει παλιώσει κι αύτή ή μπροσούρα τοϋ
Τρότσκι καί γι' αύτό νά μήν άνταποκρίνεται γιά ένα οποιοδήποτε λόγο στίς σημερινές του άπόψεις. "Ας πάρουμε άλλα έργα
τού Τρότσκι πού γράφηκαν άργότ»ρα, ύστερα άπ' τή νίκη τής
προλεταριακής έπανάστασης σέ μ ι ά χ ώ ρ α , στή Ρωσία. "Ας
πάρουμε λογουχάρη, τόν «Πρόλογο» τοϋ Τρότσκι στή νέα έκδοση τής μπροσούρας «Πρόγραμμα ειρήνης» πού γράφηκε τό 1922.
Νά τί γράφει α' αύτό τόν «Πρόλογο»:
« ! Η διαβεβαίωση, πού έπαναλαβαΐνβται μβρικές φορές οτό „Πρόγραμμα
βίρήνης" &τι ή προλβταριακή έπαναοταοη i s μπορβί να όλοκληρωθβΐ νικηφόρα μέοα οέ έθνικα πλαίσια, θα φαν»! ίσως σέ μβρικούς άναγνβοτβς δτι
έχβι διαψβυοθβΐ άπ* τήν πβντα^ρονη οχβδόν πβίρα τής Σοβιβτικής μας Δημοκρατίας. "Ενα τέτιο συμπέρασμα δμως θ&ταν άβαοιμο. Ιό γβγονός δτι
τό έργατικό χρατος οέ μια χώρα, χαί μαλιοτα σέ μια χώρα που βίναι κ α θυοτβρημένη, κρατήβηχβ έναντια ο' βλο τόν χόομο, δβίχνβι τήν κολοοιαία
δύναμη τοϋ προλβταριατου, πού ο* άλλβς πιό προχωρημένβς, - ι ό πολιτιομέ·
νβς χώρβς θα βίναι οέ θέοη να κανβι πραγματικό θαύματα "Αν δμως ΰπβραοπίοαμ· τόν έαυτό μας οαν κράτος από πολιτική χαί στρατιωτική άποψη,

Ή Όχτιυβριανή Έ ί Γ α ν ά , ι α σ η κι ή ταχτική τ ώ ν ρώοιυν κομμουνιστών

10!

δέ φτασαμε, μα ούτε καί ζυγώσαμε ατή δημιουργία /τής σοσιαλιστικής
κοινωνίας. . "2ς τότε, πού οτα υπόλοιπα εύοωπαίχα κράτη θα βρίσκεται
οτήν έξουοία ή άστιχη τάξη, θ-α είμαστε αναγκασμένοι, οτόν άγώνα ένάντια
οτήν οίχονομιχή απομόνωση, να έπιδιώχουμε συμφωνίες μέ τόν χαπιταλιατιχό χόομο. Μπορούμε ταυτόχρονα να π ο 3 μ · μέ π·ποίθηαη, 6τι αύτές οί
συμφιενίες οτήν καλύτερη περίπτωση μπορούν να μβς βοηθήσουν να έπουλώσουμε αύτές ή έχείνες τις οίχονομιχές πληγές μας, να χάνουμε αύτό
ή εχε'νο τό βήμα πρός τα μπρός, άλλα δτι μια πραγματική άνοδος τής σοσιαλιστικής οίχονομίας στη Ρωσία θα γίνει δυνατή μ ο ν α χ α
ύστερα
άπ* τ ή ν ί χ η» τοΓ> προλεταριάτου στίς σπουδαιότερες χώρες τής
Εΰρώτ-ης».

Αυτά λέει ό Τρόττκι, πού έρχεται σί ολοφάνερη άντίύεση
με τήν πραγματικότητα καί πού προσπαθεί έπίμονα νά σώσει
τή «διαρκή έπανάσταση» άπ' τήν ολοκληρωτική χρεωκοπία.
'Απ' αύτά βγαίνει πώς ο,τι καί άν κάναμε, δχι μονάχα
«δέ φτάσαμε», μά «ούτε κάν ζυγώσαμε» στή δημιουργία τής σοσιαλιστικής κοινωνίας. 'Αποδείχνεται πώς κάποιοι είχαν τήν ελπίδα γισ «συμφωνίες μέ τόν καπιταλιστικό κόσμο», μά άποδείχνεται έπίσης δτι καί άπ* αύτές τίς συμφωνίες δέ βγαίνει τίποτα,
γιατί, δτι κι άν κάνεις δέ θάχεις «πραγματική άνοδο τής σοσιαλιστικής ο'κονομίας»,· έφόσο δέ θάχει νικήσει τό προλεταριάτο «στίς σπουδαιότερες χώρες τής Εύρώπης».
Καί μιά πού ή νίκη αύτή δέν υπάρχει άκόμα στή Δύση,
δέ μένει γιά τήν έπανάσταση στή Ρωσία άλλο άπό τήν «εκλογή» ή νά σαπίσει, ή νά έκφυλιστεί σέ άστικό κράτος
Δέ μιλά λοιπόν άδικα ό Τρότσκί έδώ καί δυό χρόνια γιά
τόν «έκφυλισμό» τοϋ κόμματος μας.
Δέν προφήτεψε λοιπόν άδικα ό Τρότσκι πέρσι τόν «δλεθρο»
τής χώρας μας.
Πώς νά έναρμονίσουμε αύτήν τήν άλλόκοτη «θεωρία» μέ
τή θεωρία τοϋ Λένιν γιά «τή νίκη τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα»;
Πώς νά έναρμονίσουμε αύτήν ττν άλλόκοτη «προοπτική»
μέ τήν προοπτική τού Λένιν δτι ή νέα οίκονομική πολιτική θά
μ5ς δόσει τή δυνατότητα «νά χτίσουμε τά θεμέλια τής σοσιαλιστικής οικονομίας»;
Πώς νά έναρμονίσουμε αύτήν τή «διαρκή» άπόγνωση λογουχάρη μέ τά παρακάτω λόγια τού Λένιν;
« Ό σοσιαλισμός δέν είναι τώρα πια ζήτημα τοϋ μακρινού μέλλοντος
ή χαποια αφηρημένη είχόνα, ή κάποιο είχόνισμα. Σχετικά μέ τά εικονίσματα
* Ή υπογράμμιση δική μου. I.

Στάλιν.

116

I. Σ τ i λ ι ν

5·.αττ,ρο0μ» τήν ποςλια, πολύ κακή γνώμη. Τό οοο'.αλ'.ομό τό μπαο: μ» οτήν
καθημερινη ζωή χα( α' αύτό ν π ρ ε π ι ι ν» προοαρμοοτοϋμ». Να ποιό (Ιναι
τό καθήκον τών ή μ ι ρ β ν μας, να πο'.ό (Ιναι το καθήκον τής εποχής μας.
Ε π ι τ ρ έ ψ τ ε μου να τ ι λ ι ι ώ ο ω έκφραζοντας τήν π»πο(βηοη, πώς t o o δύοκολο κι αν (Ιναι αύτό τό καθήκον, î c o κι äv «Ιναι καινούργιο a i ο ύ γ κ ρ ι οη μέ τό προηγούμινο καθήκον μας, κα( πώς ίο»ς δυοκολίις καί άν μ ι ς
παρουοιαζιι, έ μ ι ΐ ς ϊ λ ο ι μαζί, δχι -αΟρ-.ο, μα μέοα ci λ ί γ α χρόνια, θ ά
πραγματοπο'ήοουμ· μέ κ»θ« θυοία αυτό τό καθήκον, ίτοι πού ά π ' τή Ρ ω οία τής ΝΕΠ να γ ( ν · ι μια Ρωοία οοοιαλιοτ'.κή». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα,
τόμ. XXVII, ο · λ . 366).

Πώς νά Εναρμονίσουμε αύτή τή «διαρκή»
σία μέ τά παρακάτω πχ. λόγια τού Λένιν;

μαύρη

Απελπι-

«Στήν πραγματικότητα, ή έξουοία τοϋ κράτους πανω ο' δλα τα μ ι γ ά λ α
μέοα παραγ·βγής, ή έξουοία τοϋ κράτους ατα χέρια τοϋ προλιταριάτου,
ή ουμμαχία αότοϋ τοϋ προλιταριατου μέ τα πολλά Ικατομμύρια τούς μικρούς καί τοΰς πολύ μικρούς ά γ ρ ό τ ι ς , ή έξαοφαλιαη τής καθοδόγηοης τ ή ς
άγροτιβς ά π ' αύτό τό προλ·ταριατο κλπ, μήπως βλα αύτα δέν (Ιναι δ,τι
χ ρ ι ι ά ζ ι τ α ι γ ι α να μπορέοουμ· μέ τό ουνιταιριομό καί μόνο μέ τό ουν>ταιριαμό, πού πρ(ν τόν θΐωρούοαμ« μικροί μποριυματική έ π ι χ ι ί ρ η ο η κ α ι
πού άπό δριομένη π λ ι υ ρ α Ιχουμ* δίκιο να τόν Θιωροϋμ· τέτιον, άκόμα
καί τώρα οτήν π·ρ(οΕο τής ΝΕΠ, μήπως δλα αύτα δέν (Ιναι δ τι χ ρ · ι α ζ · ται γ ι α να χτίαουμ* τήν πλήρη αοοιαλιατική κοινωνία; Αύτό δέν «Ιναι
άκόμα άνοικοΕόμηοη τής αοοιαλιοτικής κοινωνίας, μα (Ιναι δ,τι χ ρ ι ι α ζ · ται καί t t v a t άρκιτό γι* αύτή τήν άνοιχοδόμηοη». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα ,
τόμ XXVII, ο · λ . 392).

Είναι φανερό πώς έδώ δέ υπάρχει καί δέν μπορβί νά δπάρχβι καμιά έναρμόνιση. Ή «διαρκής έπανάσταση» τοϋ Τρότσκι
είναι ή άρνηση τής λενινιστικής θεωρίας τής προλεταριακής
επανάστασης καί άντίστροφα, ή λενινιστική θεωρία τής προλεταριακής έπανάστασης είναι ή άρνηση τής θεωρίας τής «διαρκούς έπανάστασης».
"Ελλειψη πίστης στίς δυνάμεις καί στίς ικανότητες τής
έπανάστασής μας, Ιλλβιψη πίστης στίς δυνάμεις καί στίς ικανότητες τοϋ ρούσικου προλεταριάτου, αύτό είναι τό υπέδαφος τής
θεωρίας τής «διαρκούς έπανάστασης».
"ίίς τώρα τόνιζαν συνήθως τή μ ι ά πλευρά τής θεωρίας τής
«διαρκούς έπανάστασης», τήν Ελλβιψη πίστης στίς Επαναστατικές δυνατότητες τού άγροτικού κινήματος. Τώρα, γιά νάμαστβ
δίκαιοι, αύτή ή πλευρά πρέπει νά συμπληρωθεί μέ μιάν ά λ λ η ,
μέ τήν Ελλειψη πίστης στίς δυνάμεις καί στίς ικανότητες τού
προλεταριάτου τής Ρωσίας.
Σέ τί διαφέρει ή θεωρία τού Τρότσκι άπ' τή συνηθισμένη
θβωρία τού μενοββικισμού, γιά τό οτι είναι άδύνατη ή νίκη τοϋ

Ή Ό χ τ ω β ρ ι α ν ή 'Επανάσταση κι ή τ α χ τ ι κ ή τ ώ ν ράισων κομμουνιστών

117

σοσιαλισμού σέ μιά χώρα, χαί μάλιστα σέ μιά καθυστερημένη
χώρα, χωρίς τήν προκαταβολική νίκη τής προλεταριακής έπανάστασης «στίς βασικές χώρες τής Δοτικής Ευρώπης»;
Στήν ούσία σέ τίποτα.
Δέν είναι δυνατί νά όπάρχει καμιά άμφιβολία. Ή θεωρία
τής «διαρκούς έπανάστασης» τοϋ Τρότσκι είναι παραλλαγή τού
μενσεβικισμοϋ.
Στόν τύπο μας ξεφύτρωσαν τελευταία σάπιοι διπλωμάτες,,
που προσπαθούν νά πλασάρουν τή θεωρία τής «διαρκοϋς έπανάστασης» σάν κάτι πού συμβιβάζεται μέ τό λενίνισμό. Λένε φυσικά, πώς ή θεωρία αύτή αποδείχτηκε άκατάλληλη τό 1905.
"Ομως τό λάθος τοϋ Τρότσκι βρίσκεται στό οτι έτρεξε τότε πολύ μπροστά καί προσπάθησε *>ά έφαρμόσει στίς συνθήκες τού1905 έκείνο πού δέν μπορούσε νά Εφαρμοστεί τήν Εποχή έκείνη.
'Αργότερα δμως, τόν Όχτώβρη λογουχάρη τού 1917, δταν
ή έπανάσταση είχε ωριμάσει πέρα γιά πέρα, λένε πώς ή θεωρία
τού Τρότσκι άποδείχτηκε δτι είχε άπόλοτα τή θέση της. Δέν
είναι δύσκολο νά μαντέψουμε δτι ό κυριότερος άπ' αύτούς
τούς διπλωμάτες είναι ό Ράντεκ. Καλά θάναι νά τόν άκούσουμε:
« Ό πόλ·μος άνοιξ« Ινα χαομα άναμ·οα οτήν άγροτιά πού έ π ι δ ί ω κ ·
τήν άπόχτηοη τής γ ή ς χαί τήν κατάχτηση τής «ίρήνηι, χαί οτα μίκροαο η χ α κόμματα. Ό πόλ«μος Ιβαλ« τήν άγροτιά χατα> άπ' τήν καθοδήγηοη
τής έργατικής τάξης καί τής πρωτοπορίας της, τοΟ κόμματος τών μπολ0« βίκων. Έ τ ο ι ί γ ι ν · ίυνατή βχι ή ίιχτατορία xf,c έργατικής τάξης καί
τής άγροτι&ς, μα ή διχτατορία τής έργατικήί τάξης πού οτηρίζιτιιι οτήν
άγροτιά. Έκ«Ινο πού πρόβαλαν έναντια οτό Λένιν τό 1905, ή Ρόζα Δούξ«μπουργκ καί ό Τρότοκι (δηλαδή ή „διαρκής έπαναοταοη", I. Σ τ ά λ ι ν ) ,
άποδ«ίχτηκ< οτήν πράξη δ«ύτ«ρος οταθμός τής ίοτορ.κής εξέλιξης»

'Εδώ κάθε λέξη είναι χαί μιά διαστρέβλωση.
Δέν είναι σωστό πώς στή διάρκεια τοϋ πολέμου «Ιγινε δυνατή οχι ή διχτατορία τής εργατικής τάξης καί τής άγροτιίς,
μά ή διχτατορία τής έργατικής τάξης, πού στηρίζεται στήν άγροτιά». Στήν πραγματικότητα ή έπανάσταση τοϋ Φλεβάρη τοϋ
1917 ήταν ή πραγματοποίηση τής διχτατορίας τού προλεταριάτου καί τής άγροτιάς, πού ήταν μέ Εναν ίδιόμορφο τρόπο μπλεγμένη μέ τή διχτατορία τής άστικής τάξης.
Δέν είναι σωστό πώς τή Θεωρία τής «διαρκοϋς Επανάστασης», πού δ Ράντεκ τήν άποσιωπά ντροπαλά, τήν άνακίνησαν
τό 1905, ή Ρόζα Λούξεμπουργκ καί ό Τρότσκι. Στήν πραγματικότητα τή Θεωρία αύτή τήν άνακίνησαν ό Πάρβους καί 6 Ί'ρότ-

lie

I

Σ τ ά λ ι ν

α*ι. Σήμερα, ύστερα άπό δέκα μήνες, ό Ράντεκ διορθώνει τό
λάθος του, κρίνοντας άπαραίτητο νά βρίσει τόν Πάρβους γιά τή
«διαρκή έπανάσταση». Ή δικαιοσύνη όμως άπα'τεί άπ* τό Ράντεκ νά βρίσει καί τό/ συνέταιρο τοϋ Πάρβους, τόν Τρότσκι.
Δέν είναι σωστό δτι «ή «διαρκής έπανάσταση». πού άπορίψτηκε ά - ' τήν έπανάσταση τοϋ 1905, άποδείχτηκε σωστή «ατό
δεύτερο σταθμό της ιστορικής έίέλιξης», δηλαδή ατή διάρκεια
τής Όχτωβριανής 'Επανάστασης. "Ολη ή πορεία τής Όχτωβριανής 'Επανάστασης, δλη ή έξέλιςη της, έδειξαν καί άπόδειςαν δτείναι ολότελα άβάσιμη ή θεωρία τής «διαρκούς επανάστασης»,
δτι είναι όλότελα άσυμβίβαστη μέ τίς βάσεις τού λενινισμού.
Τά γλυκά λόγια καί ή σάπια διπλωματία δέ μπορούν νά
συγκαλύψουν τό αγεφύρωτο χάσμα πού υπάρχει άνάμεσα ατή
θεωρία τής «δ.αρκοϋς επανάστασης» καί ατό λενινισμό.
Ill

ΓΙΑ ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΜΟΡΦΙΕΣ ΤΗΣ ΤΑΧΤΙΚΗΣ ΤΩΝ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΩΝ
ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ TOT ΟΧΤ&ΒΡΗ
Γιά νά καταλάβουμε τήν ταχτική τών μπολσεβίκων στήν
περίοδο τής προετοιμασίας τού Όχτώβρη, ;ίνα. άπαραίτητο νά
διασαφηνίσουμε τουλάχιστο μερικές, ιδιαίτερα σπουδαίες, ιδιομορφίες αύτής τής ταχτικής. Καί αύτό είναι άκόμα .τιό άπαραίτητο, γ ατί στις πολυάριθμες μπροσούρες γιά τήν ταχτική
τών μπολσεβίκων παρακάμπτονται, οχι σπάνια, αύτές άκριβώς οί
ιδιομορφίες.
Ποιές είναι αύτές οί ιδιομορφίες;
Π ρ ώ τ η Ι δ ι ο μ ο ρ φ ί α . "Αν άκούσει κανείς τόν Τρότσκι,
μπορεί νά νομίσει δτι στήν ιστορία τής προετοιμασίας τού Ό χ τώβρη υπάρχουν μονάχα δυό περίοδο·: Ή περίοδος τής άνίχν^υσης καί ^ περίοδος τής εξέγερσης, καί δτι καθετί πού υπάρχει πέρα άπ αύτά προέρχεται «έκ τού πονηρού». Τί είναι ή
έκδήλωαη τού 'Απρίλη τού 1917; / Η έκδήλωση τού 'Απρίλη,
πού τράβηξε ,,άριστερότερα" ά π ' δσο έπρεπε, ήταν άναγνωριστική εξόρμηση γιά την έξακρίβωση τών διαθέσεων τών μαζών καί
τών άμοιβαίων σχέσ·ων άνάμεσα σ' αύτές τίς μάζες καί στήν
πλειοψηφία πού όπήρχε μέσα στά Σοβιέτ». Καί τί είναι ή διαδήλωση τοά 'Ιούλη τού 1917; Σύμφωνα μέ τή γνώμη τοϋ Τρότσκι, «στήν ούσία κι αύτή τή φορά ή υπόθεση κατέληξε μέ μιά

Ή Ό χ τ ω β ρ ι α ν ή 'Επανάσταση κι ή ταχτική τών ράισων κομμουνιστών

119

καινούργια, πιο πλατιά ανίχνευση μέσα σ' έναν καινούργιο, πιό
ψηλό οτα^μ,ό του κινήματος. Είναι περιττό νά πούμε πώς τή
διαδήλωση τού Ιούλη τοϋ 1917, πού οργανώθηκε μέ ά· τηση
τού κόμματος μας, πρέπει, σύμφωνα μέ τήν άντίληψη του );ότσκι, νά τή λέμε άκόμα περισσότερο «άν.χνευτική».
"Ετσι βγαίνει τό συμπέρασμα οτι οί μπολσεβίκοι, άπό τ-)
Μάρτη κιόλας τού 1917, είχαν έ^αν έτοιμο πολιτικό στρατό άπό
έργάτες καί άγίότες. Κι άν δέν οδήγησαν αύτό τό στρατό στήν
έξέγερση, ουτε τον "Απρίλη, ίυτε τόν 'Ιούνη, ούτε τόν 'Ιούλη,
μά άσχολοϋνταν μονάχα μέ τήν «άνίχνευση», είναι γιατί καί
μονάχα γιατί τά «στοιχεία της ανίχνευσης» δέν έδιναν τότε
ευνοϊκές « ενδείξεις».
Είναι περιττό νά πούμε πώς αυτή ή άπλοποιημένη άντίλ.,ψη γιά τήν πολιτική ταχτική τοϋ κόμματος μας δέν άποτελεί τίποτα άλλο παρά τή σύγχιυη τής συνηθισμένης πολεμικής
ταχτικής μέ τήν επαναστατική ταχτική τών μπολσεβίκων.
Στήν πραγματικότητα, δλες αύτές ο: διαδηλώσεις ήταν πρίν
άπ' δλα άποτέλεσμα τής αύθόρμητης πίεσης τών μαζών, άποτέλεσμα τής άγανάκτησης τών μαζών ενάντια στον πόλεμο, αγανάκτησης πού έτεινε νά ξεσπάσει στούς δρόμους.
*
Στήν πραγματικότητα ό ρόλος τού κόμματος στήν περίπτωση αυτή ήταν νά διαμορφώνει καί νά καθοδηγεί, σύμφωνα μέ τά
έπαναστατικά συνθήματα τών μπολσεβίκων, τίς έκδηλώσεις τών
μαζών πού ξεσπούσαν αύθόρμητα.
Στήν πραγματικότητα οί μπολσ:βικοι δέν είχαν καί δέν
μπορούσαν νά ίχουν, τό Μάρτη τού 1917, έτοιμο πολιτικό στρατό. Οί μπολσεβίκοι δημιουργούσαν μονάδα τέτιο στρατό (καί
τόν δημιούργησαν τελικά τόν Όχτώβρη τού 1917) μέσα στήν
πορεία τοϋ άγώνα καί τών συγκρούσεων ~ών τάξεων άπ' τόν
'Απρίλη ώς τόν Όχτώβρη τοϋ 1917, τόν δημιουργούσαν καί μέ
τήν έκδήλωση τοϋ 'Απρίλη, καί μέ τις διαδηλώσεις τοϋ 'Ιούνη
καί '.οϋ 'Ιούλη, καί μέ τΐς έκλογές γιά τις Δοϋμες τών περιοχών
καί τών πόλεων, καί μέ τήν πάλη ένάντια στόν Κορνίλοφ, καί μέ
τήν κατάχτηση τών Σοβιέτ. '() πολιτικός στρατός δέν είναι τό
Ιδιο μέ τόν πολεμικό στρατό. 'Ενώ μιά στρατιωτική διοίκηση
αρχίζει τόν πόλεμο διαθέτοντας έτοιμο στρατό, τό κόμμα άναγκάζεται νά δημιουργήσει τό στρατό του μέσα στήν πορεία τοϋ
ίδιου τοϋ άγώνα, μέσα στήν πορεία τών ταξικών συγκρούσεων,
στό βαθμό πού ο? Γδιες οί μάζες πείθονται μέ τήν Γδια τους

120

I. Ζ τ ά λ ι ν

τήν πείρα γιά τήν όρθότητα τών συνθημάτων τοϋ κόμματος, γιά
τήν ορθότητα τής πολιτικής του.
Βέβαια, κάθε τέτια διαδήλωση έριχνε ταυτόχρονα όρισμένο φως στόν κρυμένο άπό τά μάτια μας συσχετισμό τών δυνάμεων, άποτελοϋσε κάποια άνίχνβυση, μά ή άνϊχνευση δέν ήταν
έδώ τό κίνητρο τής διαδήλωσης, μά τό φυσικό άποτέλβσμά της.
'Αναλύοντας τά γεγονότα πριν άπό τήν εξέγερση του Ό χ τώβρη καί συγκρίνοντας τα μέ τά γεγονότα τού 'Απρίλη - 'Ιούλη, ό Λένιν λέει:
«Τό ζήτημα ΐ έ ν παρουοιαζεται ί τ ο ι άχριββς δπως παρουσιαζόταν
-πρίν άπό τίς 20-2J. τοΟ 'Απρίλη, οτίς 9 τοΟ 'Ιούνη καί οτίς 3 τοϋ Ι ο ύ λ η ,
γιατί τότ» είχαμε Ιναν α υ θ ό ρ μ η τ ο ά ν α β ρ α ο μ ό , πού έμείς, οάν
κόμμα, ή δέν τόν πιαναμε (20 τοϋ 'Απρίλη) ή τόν ουγχρατούοαμε χαί τόν
διαμορφώναμε σέ είρηνιχή διαδήλωση ( 9 τοϋ 'Ιούνη χαί 3 τοϋ Ι ο ύ λ η ) .
Γιατί ξέραμε χ α λ α τότ», πώς τα Σοβιέτ δέν ήταν ά χ ό μ α διχα μας, πώς
ο( άγρότβς πίστευαν ά χ ό μ α οτό βρόμο τών Λίμπερ, Νταν χαί Τοερνοφ,
χαί δχι οτό δρόμο τών μπολοερίχων (οτήν έξέγεροη), πώς, ουνεπώς, δέν
μπορούσαμε ναχουμε τήν πλειοψηφία τοδ λαοϋ, πώς συνεπώς ή έξέγεροη
ήταν πρόωρη». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXI, οελ. 345).

Είναι ξεκάθαρο πώς μονάχα μέ τήν «άνίχνευση» δέ μπορεί νά,πάει κανείς μακρυά.,
Είναι φανερό, δτι δέν πρόκειται έδώ γιά τήν «άνίχνευση»,
μά γιά τό γεγονός 8τι:
1. Σ' όλη τήν περίοδο τής προετοιμασίας τού Όχτώβρη, τό
Κόμμα στόν άγώνα του στηριζόταν στήν αύθόραητη άνοδο τού
μαζικού έπαναστατικοϋ κινήματος
2. Τό Κόμμα στηριζόμενο πάνω σ' αύτή τήν αύθόρμητη άνοδο, διατηρούσε άδιαίρετα τήν καθοδήγηση τοϋ κινήματος.
3. Μιά τέτια καθοδήγηση τού κινήματος διευκόλυνε στό
Κόμμα τό έργο της συγκρότησης ένός μαζικού πολιτικού στρατού γιά τήν έξέγερση τοΓ> Όχτώβρη.
4 Μιά τέτια πολιτική δέ μπορούσε νά μήν δδηγήσει στ<
γεγονός δτι δλη ή προετοιμασία τοϋ Όχτώβρη έγινε κάτω άπο
τήν καθοδήγηση έ ν ό ς κόμματος, τοϋ κόμματος τών μπολσεβίκων.
5. Μιά τέτια προετοιμασία τοϋ Όχτώβρη όδήγησε μέ τή
•σειρά της στό γεγονός δτι σάν άποτέλεομα τής έξέγερσης τού
'Οχτώβρη ή έξουσία βρέθηκε στά χέρια έ ν ό ς κόμματος, τού
κόμματος τών μπολσεβίκων.
"Ετσι τό χαρακτηριστικό γνώρισμα τής Όχτωβριανής 'Επανάοτίοης, ή πρώτη ιδιομορφία τΐ,ς ταχτικής τών μπολσεβίκων

Ή Όχτωβριανή 'Επανάσταση κι ή ταχτική τ ώ ν ράισων κομμουνιστών

121

στήν περίοδο τής προετοιμασίας τού Όχτώβρη, είναι ή άδιαίρετη καθοδήγηση άπό ί ν α χόμμα, άπό τό κόμμα τών κομμουνιστών,
πού άποτελεί βασικό παράγοντα τής προετοιμασίας τοϋ Όχτώβρη.
Δέ χρειάζεται ν' άποδείξουμε δτι χωρίς αύτή τήν ιδιομορφία τής ταχτικής τών μπολσεβίκων, Θάταν άδύνατη ή νίκη
τής διχτατορίας τού προλεταριάτου μέσα στίς συνθήκες τού ιμπεριαλισμού.
Σ' αύτό πλεονεχτεί ή Όχτωβριανή Έπανάσταση σέ σύγκριση μέ τήν έπανάσταση του 1871 στή Γαλλία, δπου τήν καθοδήγηση τής έπανάστασης τήν μοιράζονταν δυό κόμματα, πού
κανένα άπ' αύτά δέ μπορεί νά ονομαστεί κομμουνιστικό κόμμα
Δ € υ τ e ρ η ι δ ι ο μ ο ρ φ ί α . Έ τ σ ι ή προετοιμασία τού Ό χ τ ώ βρη γινόταν μέ τήν καθοδήγηση ενός κόμματος, τού Κόμματος
τών μπολσεβίκων. Πώς δμως πραγματοποίησε τό κόμμα αύτή
τήν καθοδήγηση, ποιά γραμμή άκολουθούσε; Ή καθοδήγηση αύτή άκολουθοϋσε τή γραμμή τής άπομόνωσης τών σ υ μ β ι β α σ τ ι κ ώ ν κομμάτων, πού άποτελοϋσαν τίς πιό έπικίνδυνες παρατάξεις στήν περίοδο τού ξετυλίγματος τής έπανάστασης, τή
γραμμή τής άπομόνωσης τών έσέρων καί τών μενσεβίκων.
Σέ τί συνίσταται ό βασικός στρατηγικός κανόνας τοϋ Λενινισμοϋ;
Συνίσταται στήν άναγνώριση τού γεγονότος δτι:
\
1. Τά σ υ μ β ι β α σ τ ι κ ά κόμματα άποτελούν τό πιό έπικίνδυνο κοινωνικό στήριγμα τών έχθρών τής έπανάστασης στήν
περίοδο τής επικείμενης έπαναστατικής λύσης.
2. Είναι αδύνατο ν' άνατραπει δ εχθρός (τσαρισμός ή άστική τάξη) χωρίς τήν άπομόνωση αύτών τών κομμάτων.
3. Γι' αύτό, στήν περίοδο τής προετοιμασίας τής έπανάστασης τά κύρια βέλη πρέπει νά κατευθύνονται πρός τήν άπομόνωση αύτών τών κομμάτων, πρός τήν άπόσπαση τών πλατιών έργαζομένων μαζών άπ' αύτά τά κόμματα.
Στήν περίοδο τού άγώνα ένάντια στόν τσαρισμό, στήν περίοδο τής προετοιμασίας τής άστίκοδημοκρατικής έπανάστασης
(1905-1916), τό πιό έπικίνδυνο κοινωνικό στήρ'γμα τού τσαρισμού ήταν τό φιλελευθερομοναρχικό κόμμα, τό κόμμα τών καντέ. Γιατί; Γιατί ήταν κόμμα συμβιβαστικό, κόμμα πού έπιδίωκε τό σ υ μ β ι β α σ μ ό άνάμεσα στόν τσαρισμό καί στήν πλειοψηφία τού λαού, δηλαδή άνάμεσα στόν τσαρισμό καί στήν άγροτιά σάν σύνολο. Είναι φυσικό δτι τό κόμμα κατεύθυνε τότε
τά κύρια χτυπήματα του ένάντια στούς καντέ γιατί, άν δέν
απομονώνονταν οί καντέ, δέ μπορούσαμε νά υπολογίζουμε στή

122

I. I τ d λ ι ν

ρ ή ς ι, τής άγροτιάς μέ τόν τσαρισμό -/α: γιατί, άν δέν έςαοφαλιζοταν αύτή ή ρήςη, δέ μπορούσαμε νά υπολογίζουμε στή
νίκη τής έπανάοτασ/;;. Πολιοί όέν καταλάβαιναν τότε αύτή τήν
ιδιομορφία τής μπολσεβίκικης στρατηγική;, κατηγορούσαν τούς
μπολσεβίκους ότι ήταν υπερβολικά-«καντετοφάγοι» καί ισχυρίζονταν ότι ό αγώνας τών μπολσεβίκων ενάντια στους καντέ «επισκιάζει» τόν άγώνα ενάντια στον κύριο εχθρό, τόν τοαρισμο.
Οί -/ατ^γορίες όμως αύτές πού στερούνταν κάθε βάσ//, αποκάλυπταν μιάν ολοφάνερη μή κατανόηση τής μπολσεβίκικης στρατηγικής πού άπαιτεί τήν απομόνωση τών συμβιβαστικών κομμάτων γ ι ά νά διευκολυνθεί καί ναρθεΐ πιό κοντά ή νίκη ενάντια στόν κύριο έχ«*ρό.
Δέν είναι ανάγκη ν' ά-οδείξουμε δτι χωρίς μιά τέτια στρατηγική θάταν άδύνατη ή ηγεμονία τού προλεταριάτου στήν άστικοδημοκρατική έπανάσταση.
Στήν περίοδο τής προετοιμασίας τού Όχτώβρη, τό κέντρο
τού βάρους τών αγωνιζόμενων δυνάμεων μετατοπίστηκε σέ καινούργιο επίπεδο. Δέν υπήρχε πιά ό τσάρος. Τό κόμμα τών καντέ μετατράπηκε άπό δύναμη πού έπιδίωκε τό συμβιβασμό, σέ
δύναμη πού κυβερνούσε τή χώρα, σέ κυρίαρχη δύναμη τού ιμπεριαλισμού. Ό άγώνας δέ γινόταν πιά άνάμεσα στόν τσαρισμό
καί τό λαό, μά άνάμεσα στήν άστική τάξη καί τό προλεταριάτο. Στήν περίοδο αύτή, τό πιό έπικίνδυνο κοινίΐ^ικό στήριγμα τού ιμπεριαλισμού ήταν τά μικροαστικά δημοκρατικά κόμματα, τά κόμματα τών έσέρων καί τών μενσεβίκω;. Γιατί; Γιατί τά κόμματα αύτά ήταν τότε κόμματα συμβιβαστικά, κόμματα πού επιδίωκαν τό σ υ μ β ι β α σ μ ό άνάμεσα στόν ιμπεριαλισμό καί στίς εργαζόμενες μάζες. Είναι φυσικό δτι τά κύρια
χτυπήματα τών μπολσεβίκων κατευθύνονταν τότε ένάντια σ' αυτά τά κόμματα, γιατί χωρίς τήν άπομόνωση αυτών τών κομμάτων δέ μπορούσαμε νά υπολογίζουμε στή ρ ή ξ η τών Εργαζομένων μαζών μέ τόν ιμπεριαλισμό, γιατί χωρίς τήν έξασφάλιση αύτής τής ρήξης, δέ μπορούσαμε νά υπολογίζουμε στή νίr.r, τής σοβιετικής ίπανάστασης. ΙΙολλοί δέν καταλάβαιναν τότε
αύτή την ιδιομορφία τής μπολσεβίκικης ταχτικής καί κατηγορούσαν τούς μπολσεβίκους δτι «μισούν υπερβολικά» τούς έσέρο·>ς καί τούς μενσεβίκους καί δτι «λησμονούν» τόν κύριο σκοπό τους. "Ολη δμως ή περίοδος τής προετοιμασίας τού Ό χ τ ώ βρη μιλά ευγλωτα γιά τό γεγονός, δτι μονάχα μέ μιά τέτια

Ή Οχτωβριανή Έιτανάοταση κι ή ταχτική ταιν ρώοων κομμουνιστών

123

ταχτική μπορούσαν οί μπολσεβίκοι τά έξασφαλίσουν τή νίκη τής
Όχτω6ριαν/)ς 'Επανάστασης.
Χαραχτηριστικό γνώρισμα αυτής τής περιόδου είναι ή παραπέρα έπαναστατικοποίηση τών έργαζόμενων μαζών τής άγροτιάς, ή άπαγοήτευσή τους άπ' τούς έσέρους και τούς μενσεβίκους, ή άπομάκρυνσή τους άπ' αυτά τά κόμματα, ή στροφή
τους πρός τήν άμεση συσπείρωσή τους γύρω άπό τό προλεταριάτο, σάν τή μοναδική, ώς το τέλος επαναστατική δύναμη, πού
είναι Εκανή νά οδηγήσει τή χώρα στήν ειρήνη. Ί Ι ιστορία αυτής τής περιόδου είναι ή ιστορία τής πάλης τών έσέρων καί
τών μενσεβίκων άπό τή μιά μεριά καί τών μπολσεβίκων άπ'
τήν άλλη, γιά τίς εργαζόμενες μάζες τής άγροτιάς, γιά τήν κατάχτηση αυτών τών μαζών. Τήν τύχη αύτής τής πάλης, τήν
έκριναν ή περίοδος τοϋ συνασπισμού, ή περίοδος τοϋ Κερένσκι,
ή άρνηση τών έσέρων καί τών μενσεβίκων νά κατάσχουν τή γή
τών τσιφλικάδων, ή πάλη τών μενσεβίκων καί τών έσέρων γιά
τή συνέχιση τοϋ πολέμου, ή έπίθεση στό μέτωπο τόν 'Ιούνη,
ή θανατική ποινή γιά τούς στρατιώτες, ή έξέγερση τοϋ Κορνίλοφ. Καί τήν έκριναν άποκλειστικά πρός οφελος τής μπολσεβίκικης στρατηγικής. Γιατί χωρίς τήν άπομόνωση τών έσέρων
καί τών μενσεβίκων ήταν άδύνατο νά άνατραπεί ή κυβέρνηση
των ιμπεριαλιστών, γιατί χωρίς τήν άνατροπή αύτής τής κυβέρνησης ήταν άδύνατο νά βγούμε άπ' τόν πόλεμο. 'Η πολιτική
τής απομόνωσης τών έσέρων καί τών μενσεβίκων άποδείχτηκε ή
μοναδικά σωστή πολιτική.
"Ετσι ή δεύτερη ιδιομορφία τής ταχτικής τών μπολσεβίκων
είναι ή άπομόνωση τών κομμάτων τών μενσεβίκων καί τών
έσέρων, πού άποτελούσε τή βασική γραμμή καθοδήγησης τής
προετοιμασίας το6 Όχτώβρη.
Δέ χρειάζεται ν' άποδείξουμε, δτι χωρίς αύτή τήν ιδιομορφία τής ταχτικής τών μπολσεβίκων, θά κρεμόταν στόν άέρα ή
συμμαχία τής έργατικής τάξης καί τό>ν έργαζομένων μαζών τής
άγροτιάς.
Χαραχτηριστικό είναι τό γεγονός δτι γι' αύτή τήν ιδιομορφία τής μπολσεβίκικης ταχτικής, ό Τρότσκι δέ λέει τίποτα ή
σχεδόν τίποτα, στό βιβλίο του «Διδάγματα τοϋ Όχτώβρη».
Τ ρ ί τ η ι δ ι ο μ ο ρ φ ί α . Ή καθοδήγηση τού κόμματος στήν
προετοιμασία τοϋ Όχτώβρη άκολουθούσε έτσι .τή γραμμή τής
άπομόνωσης τών κομμάτων τών έσέρων καί τών μενσεβίκων, τή
γραμμή τής άπόσπασης τών πλατιών μαζών τών έογατών καί

124

I

Σ τ d λ t ν

άγροτώ/ άπ' αύτά τά κόμματα. Ιίως δμως τό κόμμα πραγματοποιούσε συγκεκριμένα α;ίτή τήν απομόνωση, μέ ποιά μορφή,
μέ ποιά συνθήματα; Τήν πραγματοποιούσε μέ τή μορφή του
έπαναστατικό·} κινήματος τών μαζών γιά τήν έξουσία τών Σοβιέτ, μέ τό σύνθημα: «"Ολη ή έξουσία στά Σοβιέτ», μέ τήν πάλη γιά τήν μετατροπή τών Σοβιέτ, άπό όργανα κινητοποίησης
τών μαζών σέ όργανα έξέγερσης, σέ όργανα έξουσίας, οέ μηχανισμό τοϋ νέου προλεταριακού κράτους.
Γιατί οί μπολσεβίκοι πιάστηκαν άκριβώς άπ' τά Σοβιέτ,
σάν τό βασικό οργανωτικό μοχλό, πού μπορούσε νά διευκολύνει τό έργο τής άπομ^νωσης τών μενσεβίκων καί τών έσέρων,
πού ήταν ικανός νά προωθήσει τό έργο τής προλεταριακής έπανάστασης καί πού ήταν προορισμένος νά οδηγήσει τά εκατομμύρια τών Εργαζομένων μαζών στή νίκη τής διχτατορίας τού
προλεταριάτου;
Τί είναι τά Σοβιέτ;
«Τα Σοβιέτ—έλ»γ» δ Asviv, ακόμα από τό Σιπτέμβρη τοΟ 1917—»ιναι ό νέος κρατικός μηχανιομός, που μάς Bivai πρΑτα τήν ένοπλη Βύναμη
τΑν έργατΑν καί τών αγροτΑν, τή Βύναμη αύτή πού Βέν «ιναι ά π ο ο π α ομβνη άπό τό λαό, ίτ.ως ή Βύναμη τοΟ παλιό·} μόνιμου οτρατοΟ, μα πού
συνΒέιται πολύ ο τ ι ν α μ» τό λαό. Ά π ό πολβμική άποψη, ή ίϋναμη αύτη
»Ιναι άούγκριτα Ιοχυρότβρη ά π ' τίς προηγούμ·ν»ς, κα( άπό έπαναστατική
άποψη Si μπορβί να άντικαταοτα&ιΐ μ* τίποτα άλλο. Δβύτβρο, ό μ η χ α ν ι σμός αύτάς μάς ΐίνβι μια τόοο οτβνή, ά ΐ ι ά ρ η χ τ η ούνίβοη μέ τίς μαζβς,
μέ τήν π λ ι ι ο ψ η φ ί α τοΟ λαού, ούνίβοη πού »ϋκολα έ λ έ γ χ β τ α ι κι άναπτύοοβται, πού ό προηγούμινος κρατικός μηχανισμός Si μποροΟοβ οΰτ» να
φανταστβΐ κατι τό παρόμοιο. Τρίτο, ό μηχανισμός αύτός βίναι πολύ πιό
Βημοκρατικός άπ" τούς προηγούμινους μηχανισμούς, χαρη οτό γβγονός βτι
έκλέγβται καί ή ούν&βοή του μ π ο ρ ι ΐ , χωρίς γραφειοκρατικές ΐιατυπώσβις,
ν ' άλλαζβι σύμφωνα μέ τή Θέληοη· τοΟ λαοΟ. Τέταρτο, Βημιουργιΐ γ»ρή
ούνϊβση μέ τα πιό Βιαφοριτικα έ π α γ γ έ λ μ α τ α καί ΐιβυκολύνβι ίτοι χωρίς
γραφβιοκρατισμό τίς πιό διαφορετικές καί βαθιές μ»ταρρυθμίσ»ις. Πέμπτο,
μάς ΐίνβι τή μορφή τής οργάνωσης τής πρωτοπορίας, ΒηλαΒή τοΟ πιό συνειδητού, τού πιό Βραστήριου, το3 πιό προοΒευτιχοϋ τμήματος τβν χ α τ α π ι » * μ ί ν ω ν τάξεων, τω ; έ ρ γ α τ β ν χαί τ β ν άγροτβν χαί άποτελεΐ έτσι
τό μηχανισμό, πού μέ τη βοήθεια του ή πρωτοπορία τ β ν καταπιεζόμενων
τάξεων μπορβί ν' άνεβαζει, να ΒιαπαιΒαγωγιΙ, να έχπαιΒεύιι χαί να όβηγβΐ μαζί του δ λ η τ η γ ι γ α ν τ ι α μ α ζ α αύτβν τ β ν τάξεων, πού &ς
τα τώρα βρισκόταν δλότελα έξω ά π ' τήν πολιτική ζωή, έξω ά π ' τήν (οτορία.
"Εκτο, μάς Bivsi τή Βυνατότητα να ουνΒέοουμ· τα ό φ έ λ η τού χοινοβσυλιυτιομού μέ τα ό φ έ λ η τής άμεοης καί άνοιχτής δημοκρατίας, ΒηλαΒή,
να ουνΒέοουμ» οτό πρόοωπο τ β ν έ χ λ ι γ μ έ ν ω ν άντιπροσώπων τού λαού χαί
τ ή νομοθετική λ ι ι τ ο υ ρ γ ί α χ α ί τ ή ν έ χ τ έ λ » ο η τ β ν ν ό μ ω ν . Σέ
ούγχριοη μέ τόν άοτιχό κοινοβουλευτισμό αυτό άποτελεΐ ένα τέτιο βήμα
πρός τ α μπρός οτήν έξέλιξη τής Βημοχρατίας, πού ή σημασία του είναι

Ή Ό χ τ ω β ρ ι α ν ή Έ π α ν ί σ τ α σ η κι ή ταΧτική τιυν ρώσων κομμουνιστών

125

κοομοΐοτορική . . . "Αν η λαϊκή δημιουργικότητα xftv έπαναοτατικών τ ά ξεων δέ δημιουργούσε τα Σοβιιτ, τότβ η προλεταριακή έπαναοταοη οτη
Ρωοία θα ήταν μ'.α χωρίς καμία έλπίδα χαμένη όπ'θβοη, γιατί το προλβταριατο χωρίς χαμιά αμφιβολία, δέ θα μποροΟοβ να κρατήοβι τήν εξουο(α μέ τόν παλιό μηχαν'.ομό χαί θα ήταν άδύνζτο να δημιουργτ,οβι μ :
uiftç Ιναν καινούργιο μηχανισμό*. (Βλ Λ έ ν ι ν, "Απαντα, τόμ. XXI οβλ
258-259).

Νά γιατί οΕ μπολσεβίκοι πιάστηκαν απ' τά Σοβιέτ, σάν
τό βασικό έκείνο οργανωτικό κρίκο, πού μπορεί νά διευκολύνει
τήν οργάνωση τής 'Οχτωβριανής Έπανάστασης καί τή δημιουργία ένός καινούργιου ισχυρού μηχανισμού του προλεταριακού
κράτους.
Τό σύνθημα: «"Ολη ή έξουσία στά Σοβιέτ» πέρασε δυό
στάδια άπ' τήν άποψη τής Εσωτερικής του Ανάπτυξης: Το πρώτο (ως τήν ήττα του Ίοόλη τών μπολσεβίκων, τήν εποχή τής
δυαδικής έξουσίας) καί τό δεύτερο (ύστερα άπ' τήν ήττα της
έξέγερσης του Κομνίλοφ).
Στο πρώτο στάδιο τ- σύνθημα αύτό στμαινε διάσπαση τού
συνασπισμού τών μενσεβίκων καί τών έσέρων μέ τούς Καντέ,
σχηματισμό σοβιετικής κυβέρνησης άπ' τοΰς μενοίβικους καί τούς
έσέρους (γιατί τά Σοβιέτ ήταν τότε Εσερομενσεβίκικα), δικαίωμα έλεύθερης προπαγάνδας γιά τήν άντιπολίτευση (δηλαλή γιά
τούς μπολσεβίκους) καί ελεύθερη πάλη τών κομμάτων μέσα στά
Σοβιέτ, μέ τόν υπολογισμό δτι οί μπολσεβίκοι μέ τή βοήί,εια αύτής τής πάλης θά κατορθώσουν νά καταχτήσουν τά Σοβιέτ καί
ν' άλλάξουν τή σύνθεση τής σοβιετικής κυβέρνησης στήν πορεία μιάς ειρηνικής Εξέλιξης τής έπανάστασης. Τό σχέδιο αύτό
δέ σήμαινε, φυσικά, διχτατορία τού προλεταριάτου. Διευκόλυνε
δμως άναμφίβολα τήν προετοιμασία τών άπαραίτητων δρων γιά
τήν Εξασφάλιση τής διχτατορίας, γιατί, βάζοντας στήν έξουσία
τούς μενσεβίκους καί τούς έσέρους καί άναγκάζοντάς τους νά
Εφαρμόσουν τό άντεπαναστατικό τους πρόγραμμα στήν πράξη,
έπιτάχυνε τό ξεσκέπασμα τής άληθtvfjç φύσης αύτών τών κομμάτων, έπιτάχυνε τήν άπομόνωση τους, τήν άπόσπασή τους άπ'
τίς μάζες. 'Μ £ττα τού Ιούλη τών μπολσεβίκων διέκοψε ώστόσο αύτή τήν εξέλιξη, γιατί έδοσε τήν υπεροχή στήν άντεπανάσταση τών καντέ στρατηγών καί έριξε τούς Εσερομενσεβίκους στήν άγκαλιά τών τελευταίων. Τό περιστατικό αύτό Ανάγκασε το Κόμμα ν* άποσύρει προσωρινά τό σύνθημα: «"Ολη ή
Εξουσία στά Σοβιέτ», γιά νά τό ξαναρίξει στίς συνθήκες μιας
καινούργιας άνόδου τής έπανάστασης.

126

I.

Σ τ ά λ ι ν

Il ήττα τής εξέγερσης τού Κορνίλοφ εγκαινίασε τό δεύτερο στάδιο. Τό σύνθημα: «"Ολη ή έξουσία στά Σοβιέτ» ξαναμπήκε στήν ήμερήσια διάταξη. Τώρα ομως τό σύνθημα αύτό δέ σήμαινε πιά αύτό πού σήμαινε στό πρώτο στάδιο. Ί ο περιεχόμενο του άλλαξε ριζικά. Τώρα τό σύνθημα αύτό σήμαινε πλτρη
ρή:η με τόν ιμπεριαλισμό καί πέρασμα τής εξουσίας στούς μπολσεβίκους, γιατί τά Σοβιέτ είχαν γίνει πιά στήν πλειοψηφία τους
απολοεβίκικα. Τώρα τό σύνθεμα αυτό σήμαινε Τ ό άμεσο πλησίασμα τής έπανάστασης στή ΐΐχΐατορία του προλεταριάτου μέ
τήν εξέγερση. Κάτι παραπάνω, το σύνθημα αυτό σήμαινε τώρα
τήν όργάνωση καί τήν κρατική διαμόρφωση τής διχτατορία; τού
προλεταριάτου.
II άνεχτίμητη σημασία πού είχε ι( ταχτική τής μετατροπής τών Σοβιέτ σέ όργανα κρατικής έςουσίας, ονσκόταν στό
·. εγονος οτι αποσπούσε τά εκατομμύρια τών εργαζόμενων μαζ.'όν άπ1 τόν ιμπεριαλισμό, ξεσκέπαζε τά κόμματα τών έσέρων
καί τών μ^νσεβίκο>ν σάν όργανα τού ιμπεριαλισμού κι έφερνε
τις μάζες αύτές, μπορούμε νά πούμε, κατευθεία στή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου
Ίίτσι, ή τρίτη ίδιοι νρφία τής ταχτικής τών μπολσεβίκων
στήν περίοδρ τής προετοιμασίας τού Όχτώβρη, ήταν ή πολιτική τής μετατροπής τών Σοβιέτ σέ όργανα κρατικής εξουσίας,
σάν τό σπουδαιότερο ορο γιά τ φ άπομόνωσί, τών συμβιβαστικών κομμάτων καί γιά τή νίκη τής διχτατορία.: τοϋ προλεταριάτου.
Τ έ τ α ρ τ η ι δ ι ο μ ο ρ φ ί α . Ί Ι εικόνα δέ Οάταν πλήρες
άν δέν καταπιανόμασταν μέ τό ζήτημα γιά τό πώς καί γιατί
κατόρθωναν οί μπολσεβίκοι, νά μετατρέπουν τά κομματικά τους
συνθήματα σέ συνθήματα τών εκατομμυρίων μαζών, σε συνθήματα πού κινούν προς τά μπρός τήν έπανάσταση, πώς καί γιατί κατόρθωναν οί μπολσεβίκοι να πείθουν γιά τήν ορθοτητα τής
πολιτικής τους. όχι μονάχα τήν πρωτοπορία, καί όχι μονάχα
τήν πλειοψηφία τής έργατικής τάξης, μά τήν πλειοψηφία τού λαού.
Τό ζήτημα Ιχει ετο:: γιά τή νίκ/, τής έπανάστασης, άν
αυτή
έπανάσταση είναι πραγματικά λαϊκή πού αγκαλιάζει τά
εκατομμύρια τών μαζών, δέ φτάνει μονάχα vävai σωστά τά
κομματικά συνθήματα. Γιά τή νίκη τής έπανάστασης χρειάζεται
ν.κόμα ά'νας απαραίτητος όρος, καί συγκεκριμένα: οί ίδιες οί μάζες πρέπει νά πειστούν μέ τήν [δια τους τήν πείρα γιά -τήν
ορθότατα αύτών τών συνθημάτων. .Μονάχα τότε τά συνθήματα

Ή ΟΧτωβριανή Έπανασταοη κι ή ταχτική τών ρώσων κομμουνιστών

127

του κόμματος γίνονται συνθήματα τών ίδιων τών μαζών. Μονάχα
τοτε ή επανάσταση γίνεται πραγματικά λαϊκή επανάσταση. .Μιά
άπ' τίς ιδιομορφίες τής ταχτικής τών μπολσεβίκων στήν περίοδ , τής προετοιμασίας του Όχτώβρη βρίσκεται οτό γεγονος οτι
μπόρεσε νά καθορίσβι σωστά τους δρόμους καί τίς καμπές, πού
μέ φυσικό τρόπο φέρνουν τί; μάζες κοντά οτά συνθήματα του
κόμματος, στό κατώφλι, μπορούμε νά πούμε, τής έπανάστασης,
καί τίς διευκολύνουν έτοι νά νιώσουν, νά ελέγξουν, νά διαγνώσουν μέ τήν ίδια τους τήν πείρα τήν ορθότητα αύτών τών συνθημάτων Μέ άλλα λογία, μιά άπ' τίς ϊδιομορφίε; της ταχτ.κής τών μπολσεβίκων βρίσκεται στό γεγονός οτι δέ συγχέει
τήν καθοδήγηση του κόμματος μέ τήν καθοδήγηση τών μαζών,
οτι βλέπει καθαρά τή διαφορά πού υπάρχει άνάμεσα στήν καθοδήγηση τής πρώτης κατηγορίας καί οτήν καθοδήγηση της δεύτερης κατηγορίας, οτι άποτελεί Ιτοι τήν επιστήμη οχι μονάχα
γιά τήν καθοδήγηση του κόμματος, μά καί γιά τήν καθοδήγηση
τών έκατομμυρίων μαζών τών έργαζομένων.
Παραστατικό παράδειγμα γιά την έκδηλωση αυτής τη;ιδιομορφίας τής μπολοεβίκικης ταχτικής ςίναι ή πείρα / - ' , τη σύγκληση καί τή διάλυση της Συνταχτικής Συνέλευοη.
Είναι γνωστό οτι οί μπολσεβίκοι έριξαν το σύνθημα: Δημοκρατία τών Σοβιέτ, άκόμα άπό τόν 'Απρίλη τ« υ Î917. Είναι
γνωστό ότι ή Συνταχτική Συνέλευση είναι μιά άοτικη βου)ή
πού άντιτίθεται ριζικά οτίς βάσεις τής Δημοκρατίας τών Σοβιέτ.
Πώς έγινε τότε, οί μπολσεβίκοι, ένώ τραβούσαν γιά τή Δημοκρατία τών Σοβιέτ, ν'άπαιτούν ταυτόχρονα άπ'τήν ΙΙροσοιρινή Κυβέρνηση τήν άμεση σύγκληση τής Συνταχτικής Συνέλευσης, Πώ;
έγινε τότε, οί μπολσεβίκοι, οχι μονάχα νά πάρουν μέρος οτίς
έκλογές, μά καί νά συγκαλέσουν οί ίδιοι τή Συνταχτική Συνέλευση; Πώς έγινε τότε, οί μπολσεβίκοι, ένα μήνα πρίν άπ' τήν
έξέγερση, οτήν έποχή τού περάσματος άπ' τό παλιό στό καινούργιο, νά παραδεχτούν τή δυνατότητα τού προσωρινού συνδυαομού" τής Δημοκρατίαΰ τών Σοβιέτ καί τής Συνταχτικής Συνέλευσης;
Αύτό «έγινε» γιατί:
1 Ή ιδέα τής Συνταχτικής Συνέλευσης ήταν μιά άπό τίς
πιό δημοφιλείς ιδέες άνάμεσα οτίς πλατιές μάζες τού πληθυσμού.
2 Τό σύνθημα τής άμεσης σύγκλησης τής Συνταχτικής Συ-

12S

I.

Σ τ ά λ ι ν

νελευσης διευκόλυνε τό ξεσκέπασμα τής άντεπαναστατικής φύσης τής Προσωρινής Κυβέρνησης.
3. Γιά νά χρεωκοπήσει ΟΤΜΖ μάτια τών λαϊκών μαζών ή
ίδέα τής Συνταχτικής Συνέλευσης, ήταν απαραίτητο νά οδηγηθούν οΓ μάζες αύτές στην πόρτα τής Συνταχτικής Συνέλευσης
μέ τίς διεκδικήσεις τους γιά γή, γιά ειρήνη, γιά τήν έξουσία
τών Σοβιέτ καί νάρθουν ίτοι σέ σύγκρουση μέ τήν πραγματική
καί ζωντανή Συνταχτική Συνέλευση.
4. Μονάχα έτσι, μπορούσαν νά διευκολυνθούν οί μάζες νά
πειστούν μέ τήν Γδια τους τήν πείρα γιά τήν άντεπαναστατικότητα τής Συνταχτικής Συνέλευσης καί γιά τήν άνάγκη τής διάλυσής της.
5. "Ολα αύτά προϋπόθεταν φυσικά τή δυνατότητα παραδοχής τού προσωρινού συνδυασμού τής Δημοκρατίας τών Σοβιέτ
μέ τή Συνταχτικ/j Συνέλευση, σάν τό μοναδικό μέσο γιά νά
άπαλλαχτοϋν άπ' τή Συνταχτική Συνέλευση.
6. "Ενας τέτιος συνδυασμός, άν πραγματοποιούνταν μέσα
στίς συνθήκες τοϋ περάσματος δλης τής έξουσίας στά Σοβιέτ,
μπορούσε νά σημαίνει μονάχα τήν όποταγή τής Συνταχτικής
Συνέλευσης στά Σοβιέτ, τή μετατροπή της σέ έξάρτημα τών
Σοβιέτ, τήν άνώδυνη άπονέκρωσή της.
Δέ Χρειάζεται νά Αποδείξουμε, δτι χωρίς αύτή τήν πολιτική τών μπολσεβίκων, δέ θά γινόταν τόσο όμαλά ή διάλυση
τής Συνταχτικής Συνέλευσης καί δέ θά χρεωκοπούσαν μέ τόσο
πάταγο οί παραπέρα ενέργειες τών έσέρων καί τών μενσεβίκων
μέ τό σύνθημα: « Ό λ η ή έξουσία στή Συνταχτική Συνέλευση».
«Πήραμβ μέρος— λέει δ Αίνιν—οτίς έκλογές γ ι α τή Ρωσική άοτιχή βουλή, γ ι α τή Συνταχτική Συνέλευση, τό Σβπτέμβρη-Νοέμβρη 1917. Ηταν σωστή
ή ταχτική μας ή 6χι; . . . Δέν βίχαμβ άραγβ έμ·1ς, ο( ρώσοι μπολσεβίκος τό
Σβπτέμβρη-Νοέμβρη το3 1917, τό δικαίωμα να Φεωροβμε, περισσότερο άπό
όποιουσΒήποτε άλλους κ ο μ ο υ ν ι σ τ έ ς τής Δύοης, ότι οτή,/Ρωοία ό κοινοβουλβυτιομός πολιτικά βΐχβ πιά ξβπβραοτβΐ; Φυοικα τό βίχαμβ, γιατί τό ζ ή τημα Βέν ·!ναι άν τα άοτικα κοινοβούλια ύπαρχουν' άπό πολύ ή λίγο καιρό,
μά κατα πόοο οί πλατιές μ α ζ · ς τών έργαζομένων είναι I τ ο ι μ ε ς ((Βεολογικα, πολιτικά, πραχτικα) να Βεχτούν τό αοβιετικό καθεστώς καί να Βιαλύοουν (ή νά έπιτρέψουν τή βιαλυοη) τοί άοτικοίημοκρατικοβ κοινοβουλίου.
Είνα. πέρα για πέρα άΒιαφιλονίκητο καί δλότ·λα Βιαπιοτωμένο ίοτορικό
γβγονός, δτι τό Σεπτέμβρη-Νοέμβρη 1917 οτή Ρωσία, ή έργατική ταξη τών
πόλεων, οί οτρατιώτβς καί of άγρότες, ήταν έξαιτίας μ·.άς οβιράς βΙΒικών
συνθηκών, σέ έξαιρβτικό βαθμό προετοιμασμένοι για να Ββχθο3ν τό σοβιετικό σύστημα καί να Βιαλύσουν τό πιό Βημοκρατικό άστικό κοινοβούλιο.
Καί ίμως παρ' Βλα αύτα οί μπολσεβίκοι Β έ ν μποΰκοταρηοαν τη Συνταχτική

Ή Όχτιυβριανή 'Επανάσταση κι ή ταχτική τ ώ ν ρώσων κομμουνιστών

129

Σον·6λ«οη, μα πήραν μέρος σχ(ς έχλογές ml πρίν χ α ( δ ο τ « ρ α άπ' τήν
καταχτηοη τής πολιτικής έξουσίας ά π ' τ ό προλ«ταρι»το». (Βλ. Λ έ ν ι ν ,
"Απαντα, τόμ. XXV σ>λ. S01-202).

Καί γιατί δέ μποδκοτάρησαν τή Συνταχτική
Γι?τ£ λέει ό Λέ\ιν:

Συνέλευση;

«'Ακόμα χα( μ«ρι*«ς βίοραβις πρίν άπ' τή νίκη τής ί ο β ί ΐ τ ι κ ? , Δημοκρατίας, άκόμα κα£ G β τ > ρ α άπ* αύτή τή ν(χη, ή συμμιτοχή ατό άστιχοβημοκρατιχό κοινοβούλιο, όχι μονάχα I t ζημιώνιι τό έπαναατατικό προλιταριατο, μα τοβ βιιο*ολύνιι τή βυνατότητα ν' ά π ο 8 « ( ξ « ι οτίς χ α θυατιρημένις μ α ζ ι ς για ποιό λόγο τέτια. κοινοβούλια άξίζοον να Βιχλύονcai, τοβ 8 ι « υ κ ο λ ύ ν « ι την έπιτυχία τής Β.άλυαής τοι·ς, Β 11 υ κ ο λ 6ν ι ι τήν ,,πολιτιχή *α:αργηοη" τοβ άατιχοβ χοινοβουλιυτιαμοβ». (Βλ. Λ έν ι ν, οτόν lîio τόμο).

Χαραχτηριστικό είναι τό γεγονός δτι 6 Τρότσκι δέν καταλαβαίνει αύτή τήν ίδιύμορφία τής μπολσεβίκικ/jç ταχτικής, καί
ειρωνεύεται τή «θεωρία» τοϋ συνδυασμού τής Συ/ταχτικής Συνέλευσης μέ τά Σοβιέτ σά Χιλφερντινγκισμό.
Δέν καταλαβαίνει δτι ή παραδοχή αύτοϋ τοϋ συνδυασμού
σέ σύνδεση μέ τή σύγκληση τής Συνταχτικής Συνέλευσης καί
δταν έχβι πιά ριχθεί τό σύνθημα τής Εξέγερσης καί είναι πιθανή ή νίκη τών Σοβιέτ, άποτελεί τή μοναδική έπαναστατική ταχτική πού δέν έχβι τίποτα τό κοινό μέ τήν ταχτική τού Χίλφερντινγκ, πού μετατρέπε τά Σοβιέτ σέ Εξάρτημα τής Συνταχτικής Συνέλευσης. Δέν καταλαβαίνει πώς τό λάθος μερικών
συντρόφων πάνω α' α ύ τ ό τό ζήτημα, δέν τοϋ δίνει καμιά βάση
νά καταφέρεται ένάντια στήν πέρα γιά πέρα σωστή Θ4ση τοΰ
Λένιν καί τοϋ κόμματος, δτι μπορεί νά υπάρχει κ ά τ ω άπό
δρισμένες συνθήκες, ένα «κράτος συνδυασμένου τύπου».
Δέν καταλαβαίνει δτι χωρίς τήν ίδιομορφη πολιτική τών
μπολσεβίκων σχετικά μέ τή Συνταχτική Συνέλευση, οί μπολσεβίκοι δέ Θά κατόρθωναν νά καταχτήσουν μέ τό μέρος τους τά
Ικάτομμ»ρια τών μαζών τυϋ λαού κα. δτι χωρίς νά έχουν
προηγούαενα καταχτήσει αύτές τίς μάζες, δέ θά μπορούσαν νά
μετατρέψουν τήν Όχτωβριανή Εξέγερση σέ βαθιά λαϊκή έπανάσταση.
Είναι ένδιαφέρον δτι δ Τρότσκι ειρωνεύεται άκόμα καί τίς
λέξεις "λαός», «έπαναστατική δημοκρατία» κλπ, πού συναντιούνται στά άρθρα τών μπολσεβίκων, καί τίς θεωρεί σάν άνάρμοστες
γιά 5να μαρξιστή.
Ό Τρότσκι ξεχνά ολοφάνερα δτι ό Λένιν, ό άναμφιιίβήτη9 Ι- Στάλιν Ζητήματα λενινισμοΟ.

130

I.

Σ τ ά λ ι ν

τος αύτός μαρξιστής, άκόμα άπό τό Σεπτέμβρη τού 1917, Ινα
μήνα πρίν άπό τη νίκη γ,ς διχτατορίας, έγραφε γιά τήν „άνάγκη τοϋ άμεσου περάσματος δλης τής Εξουσίας ατά χέρια τής
« Ε π α ν α σ τ α τ ι κ ή ς δ η μ ο κ ρ α τ ί α ς μέ Ε π ι κ ε φ α λ ή ς
π ό Ε π α ν α σ τ α τ ι κ ό π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο " » . (Βλ. Λ έ ν ι ν ,
Απαντα, τόμ. XXI σελ. 198).
Ό Τρότσκι ξεχνά ολοφάνερα δτι δ Λένιν, ό άναμφισδήτητος α&τός μαρξιστής, άνιφέροντας ένα άπόσπασμα άπ' τό γράμμα του Μάρξ πρός τόν Κούγκελμαν (γραμμένο τόν 'Απρίλη
τοό 1871), δπου λέγεται δτι τό τσάκισμα τού γραφειοκρατικοστρατιωτικοδ κρατικοό μηχανισμού είναι 6 προκαταβολικός
δρος κάθε πραγματικής λ α ϊ κ ή ς Επανάστασης στήν ήπειρο
(Σημ. Μετ. δηλ. στήν ήπειρωτική Εύρώπη), γράφει ξεκάθαρα τίς
παρακάτω γραμμές:
«'Αξίζει να προοέξουμε ιδιαίτερα τήν έξαιρετιχά βαθιά παρατή^βροη τοβ Μάρξ, δτι ή χαταοτροφή τής γραφειοχρατιχο-οτρατιωτιχής χρατιχής μηχανής είναι ,,δ προκαταβολικός δρβς χ α θ ε πραγματιχα λ α ϊ χ ή ς
έπανάοταοης". Ή έννοια αότή „ λ α ϊ κ ή " έπανάοταοη «αίνεται περίεργη
οτό οτόμα τού Μαρξ χαί οί ρΰοοι πλεχανοφιχοί χαί μενοεβίχοι, οί όπαδοί αύτοί τού ΣτροΒβε, πού έπιθυμοΟν να θεωρούνται μαρξιοτές, 6α μποροΟοαν Ιο ας νά διαχηρ&ξοον, δτι ή έχφραοη αότή άποτελεί „παραδρομή
τής γλώοοας" τού Μαρξ. Έ χ ο υ ν χαταντήοει τό μαρξιομό μια τέτια έλεεινή φιλελεύθερη γελοιογραφία, πού γ ι ' αυτούς δέν ύπαρχει τίποτα Αλλο
έχτός άπό τήν άντιπαραθεοη τής άοτιχής μέ τήν προλεταριαχή έπανάοταοη. Κι αύτήν δμα>ς τήν άντιπαραθεοη τήν έννοούν μέ Ινα τόοο Αψυχο
τρόπο, πού δέν παίρνει Α λ λ ο . . . Τό 1871 οέ χαμιά χώρα τής ήπειρωτιχής Ευρώπης τό προλεταριάτο δέν ΑποτελοΟοε τήν πλειοψηφία τού λαού.
Μια , , λ α ΐ χ ή " έπανάοταοη, πού τραβΑ πραγματιχα οτό χίνημα τήν πλειοψηφία τοΟ λαού, μποροΟοε νδναι μοναχα έχείνη πού Αγκαλιάζει χαί τό
προλεταριάτο χαί τήν Αγροτια. Οί δυό αύτές τάξεις' ΑποτελοΟοαν τότε τό
,,Δαό". Οί δυό αύτές τάξεις ένώνονται γιατί ,,ή γραφειοχρατο-οτρατιωτιχ ή χρατιχή μηχανή" τίς καταπιέζει, τίς πνίγει, τίς έχαεταλλεύεται. Να
ο υ ν τ ρ ι β ε ΐ αυτή ή μηχανή, νά τοαχιοτεί, αύτό Απαιτεί τό πραγματιχό
ουμφέρον τού ,,Δαού", τής πλειοψηφίας του, τών έργατών χαί τής πλειοψηφίας τών Αγροτών, αύτός είναι ό „προκαταβολικός δρος" τής έλεύθερης
ουμμαχίας τών φτωχών Αγροτών μέ τό προλεταριάτο, χαί χωρίς αύτή τή
ουμμαχία είναι Αοταθής ή δημοκρατία χαί είναι Αδύνατος δ οοοιαλιοτιχός
μεταοχηματιομός» (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXI οελ. 3 9 5 - 3 % ) .

Δέν πρέπει νά ξεχνούμε αύτά τά λόγια τοό Λένιν.
"Ετσι ή τετάρτη ιδιομορφία τής ταχτικής τών μπολσεβίκων στήν περίοδο τής προετοιμασίας τού 'Οχτώβρη, είναι ή
Ικανότητα νά πείθουν τίς μάζες μέ τήν ίδια τους τήν πείρα γιά
τήν όρθότητα τών κομματικών συνθημάτων, .μέ τό τράβηγμα

Ή Όχτωβριανή 'Επανάσταση κι ή ταχτική των ρώσων κομμουνιστών

131

αύτών τών μαζών στίς Επαναστατικές θέσεις, σάν τό σπουδαιότερο δρο γιά τήν κατάχτηση τών Εκατομμυρίων Εργαζομένων μέ
τό μέρος τού κόμματος.
Νομίζω πώς αυτά πού είπα είναι πέρα γιά πέρα άρκετά
γιά νά ξεκαθαρίσουμε γιά τόν έαυτό μας τά χαραχτηριστιχά
γνωρίσματα αύτής τής ταχτικής.
IV
Η ΟΧΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΑΝ ΑΠΑΡΧΗ
ΚΑΙ ΠΡΟ Ϋ ΠΟΘΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΑΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
Δέν υπάρχει άμφιβολία δτι ή χαθολιχή θεωρία τής ταυτόχρονης νίχης τής έπανάστασης στίς δασικές χώρες τής Εύρώπης, ή Θεωρία γιά τό άδύνατο τής νίκης του σοσιαλισμού
σέ μιά χώρα, άκοδείχτηχε τεχνιτή, δ χι βιώσιμη Θεωρία. Ή Εφτάχρονη Ιστορία τής προλεταριακής έπανάστασης στή Ρωσία δέ
μ ι λ ί όπέρ, μά Ενάντια σ' αύτή τή Θεωρία. Ή Θεωρία αύτή είναι άπαράδεχτη, δχι μονάχα γιατί σά σχήμα άνάπτυξης τής
παγκόσμιας έπανάστασης άντιτίθεται στά έλοφάνερα γεγονότα.
Είναι άπαράδεχτη άχόμα περισσότερο σά σύνθημα, γιατί δεσμεύει χαί δέν άπολευθβρώνβι τήν πρωτοβουλία τών χωριστών
χωρών, πού ίχουν άποχτήσβι τή δυνατότητα, λόγω ορισμένων
ιστορικών συνθηκών, νά διασπάσουν άνεζάρτητα τό μέτωπο τού
κεφαλαίου, γιατί δέν δποχινεί στή δραστήρια έπίθεση τών χ ω ριστών χωρών Ενάντια στό κεφάλαιο, μά στην παθητική άναμονή τής στιγμής «τής γενικής λύσης», γιατί δέν καλλιεργεί άνάμεσα στούς προλετάριους τών χωρ'στών χωρών τό πνβϋμα τής
Επαναστατικής άποφασιστιχότητας, μά τό πνεύμα τών άμφιβολιών του Άμλέτου: «χαί τί θά γίνει άν οί άλλοι δέν μ£ς δποστηρίξουν». Ό Λένιν είχε πέρα γιά πίρα δίκιο, δταν Ελεγε
δτι ή νίκη τοϋ προλεταριάτου σέ μιά χώρα άποτελβί τήν «τυπική» περίπτωση καί πώς «ή ταυτόχρονη έπανάσταση σέ μιά
σειρά άπό χώρες» μπορεί ν' άποτελεί μονάχα «σπάνια εξαίρεση». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXIII σελ. 354).
Ή λενινιστική δμως θεωρία τής έπανάστασης δέν περιορίζεται, δπως είναι γνωστό, μονάχα σ' αύτή
τήν πλευρά τοϋ
ζητήματος. Είναι ταυτόχρονα καί θεωρία τής άνάπτυξης τής

I.

132

Σ τ ά λ ι ν

παγκόσμιας έπανάστασης*. Έ νίχη τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά
χώρα δέν είναι αύτοσχοπός. Ή έπανάσταση τής νικήτριας χώρας δέν πρέπει νά θεωρεί τόν έαυτό της σάν αύτάρκες μέγεθος, μά σά στήριγμα, σά μέσο γ ι ά τήν έπιτάχυνση τής νίκης
τοϋ προλεταριάτου c όλες τίς χώρες. Γιατί ή νίκη τής έπανάστασης σέ μιά χώρα, καί στή δοσμένη πεοίπτωση στή Ρωσία,
δέν είναι μονάχα προϊόν τής Ανισόμετρης άνάπτυξης καί τής
προοδευτικής άποσύνθεσης τοΰ - ίμπεριαλ.σμού. Είναι ταυτόχρονα άπαρχή καί προϋπόθεση τής παγκόσμιας έπανάστασης.
Δέν όπάρχει άμφιβολία δτι οί δρόμοι τής άνάπτυξης τής
παγκόσμιας έπανάστασης δέν είναι τόσο άπλοί, δσο θά μπορούσαν νά φανούν προηγούμενα, πρίν άπ* τή νίκη τής έπανάστασης σέ μιά χώρα, πρίν άπ' τήν έμφάνιση τοϋ άνα7ΐτυγμένου ιμπεριαλισμού, πού άποτελεί τήν «παραμονή τής σοσιαλιστικής έπανάστασης». Γιατί εμφανίστηκε ενας τέτιος κιινούργιος παράγοντας, δπως ό νόμος τής άν ισόμετρης άνάπτυξης τών καπιταλιστικών χ'υρών, πού δρά μέσα στίς συνθήκες τού άναπτυγμένου ιμπεριαλισμού καί πού μιλά γιά τό άναπόφευκτο τών πολεμικών συγκρούσεων, γιά τή γενική έξασθένιση ιού παγκόσμιου
μετώπου τού κεφαλαίου καί γιά τή δυνατότητα τής νίκης τοϋ
σοσιαλισμού σέ ξεχωριστές χώρες. Γιατί έμφανίστηκε ένας τέτιος
κα'νούργιος παράγοντας, οπω: ή τεράστια Σοβιετική χώρα, πού
βρίσκεται άνάμεσα στή Δύση καί στήν 'Ανατολή, άνάμεσα στό
κέντρο τής χρηματιστικής έκμετάλλευσης τού κόσμου καί στό
πεδίο τού άποικιακού ζυγού καί πού, μονάχα μέ τήν Οπαρξή
της, έπαναστατικοποιεί όλο τόν κόσμο.
"Ολοι αυτοί οί παράγοντες είναι τέτιοι (δέν μιλώ γιά τούς
άλλους λιγότερο σπουδαίους παράγοντες), πού δέ μπορεί νά
μήν τούς παίρνουμε υπόψη δταν μελετούμε τούς δρόμους τής
παγκόσμιας έπανάστασης.
Παλιότερα νόμιζαν συνήθως δτι ή έπανίσταση θά άνα·
πτυχθεί μέ τήν ίσόμετρη «ωρίμανση» τών στοιχείων τού σοσιαλισμού, .τρίν άπ' δλα στίς πιό Αναπτυγμένες, στίς «προηγμένα»
χώρες. Τώρα αύτή ή άντίληψη χρειάζεται νά υποστεί ουσιαστικές άλλαγές.
«Τώρα—λέει ό Λίνιν—διαμορφώθηκε ava τβτιο οϋοτημα διεθνών οχβοεων, πού οτήν Εορωπη sva άπ' τα κράτη, ή Γερμανία, sîvai ύποδουλω•Βλ^π*
I. Σ τ ά λ ι ν

..ιό π α ν ω

στό

ίργο:

«Γι·«

τίς

βάσος

του λεν viauoû».

"Η Ό χ τ ω β ρ ι α ν ή Επανάσταση κι ή τ α χ τ ι κ ή τ ώ ν ριΐιοων κομμουνιστών

133

μένο στα χρατη-νιχητές. Παραλληλα μιά σειρά χρατη, χα£ μαλιοτα τά πιό
παλια χρατη τής Δύοης, βρέθηκαν, χαρη στή νίχη, a i τέτιες συνθήκες,
πού μπορούν να χρησιμοποιήσουν αύτή τή νίχη γ ι α να χάνουν μιά σειρά
άαήμαντες παραχωρήσεις οτίς καταπιεζόμενες τάξεις τους, παραχωρήσεις
πού ώατόαο καθυστερούν τό έπαναστατικό κίνημα ατίς χΑρες τους χαί δημιουργούν κάποιο δμοίωμα „κοινωνικής ειρήνης".
Ταυτόχρονα μια δλόχληρη σειρά άπό χΑρες: 'Ανατολή, 'Ινδίες, Κ ίνα
κλπ., άχριβΑς χαρη ατόν τελευταίο ίμπεριαλιατιχό πόλεμο πετάχτηκαν
όριοτιχα ϊξοη άπό τήν τροχιά τους. Ή έξέλιξή τους πή:·>ε όριοτιχά τόν
πανευρωπαϊκό καπιταλιστικό βρόιιο. Στίς χΑρες αύτές άρχίο ό Τβιος άνββρααμός πού έπιχρατεί α* δλη τήν Ευρώπη. Καί είναι τώρα ξεκάθαρο γιά
βλο τόν χόαμο, βτι οί χΑρες αύτές τραβήχτηκαν a i τέτια έξέλιξη, πο6
βέν μπορεί, παρα να όβηγήοει στήν χρίση δλαχερου τοΟ παγκόσμιου καπιταλισμού.
Γι' αύτό χα( a i αχέαη u" αύτα ,,οί ΐυτικο-ευρωπαϊχές καπιταλιστικές
χώρες" θά δλοχληρώαουν τήν έξέλιξή τους πρός τό α ο ο ι α λ ι α μ ^ . . . βχι Ιτοι
βπως τήν περιμέναμε παλια. Δέν τήν όλοχληρώνουν μέ τήν Ισόμετρη „ωρίμανση" τοΟ σοσιαλισμού ατίς χΑρες αύτές, μα μέ τήν έχμετάλλευαη δριαμένων κρατών άπό τα άλλα, μέ τήν έχμετάλλευαη τοΟ πρώτου άπό τά
ήττημένα ατόν Ιμπεριαλιστικό πόλεμο χρατη, έχμεταλλευαη πού αυνβοαζ · τ α ι μέ τήν έχμετάλλευαη δλης τής 'Ανατολής. Καί ή 'Ανατολή άπ' τήν
άλλη μεριά, άχριβΑς χαρη α' αύτό τόν πρΑτο Ιμπεριαλιστικό πόλεμο, κέρασε όριστικα ατό έπαναστατικό κίνημα χαί τραβήχτηκε όριστικα ατό γ ε ν ι κό στρόβιλο τού παγκόσμιου έπαναατατιχσύ κινήματος». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Ακαντα, τόμ. XXVII αελ. 415-416).

"Αν σ' αύτά προσθέσουμε τό γεγονός οτι δχι μονάχα οί ήττημένες χώρες χα- οί Αποικίες, που τίς έκμεταλλεύονται οί νικήτριες χώρες, Αλλά χαί ενα μέρος τών νικήτρια.' χωρών πέφτει στήν τροχιά τής χρηματιστικής Εκμετάλλευσης άπό μέρους
τών πιό ισχυρών νικήτριων χωρών, τής 'Αμερικής καί τής Άγ~
γλίας, δτι οί Αντιθέσεις άνάμεσα σ' δλες αύτές τίς χώρες είναι
βασικός παράγοντας γιά τήν Αποσύνθεση τοϋ παγκόσμιου ιμπεριαλισμού, δτι έκτός άπ' αύτές τίς Αντιθέσεις υπάρχουν καί
Αναπτύσσονται οί πιό βαθιές Αντιθέσεις στό έσωτεριχό κάθε
μιάς Απ' αύτές τίς χώρες, δτι δλες αύτές οί Αντιθέσεις βαθαίνουν
καί όξύνονται μέ τό γεγονός δτι πλάϊ σ' αύτές τίς χώρες δπάρχει ή μεγάλη Δημοκρατία τών Σοβιέτ—άν δλα αύτά τά πάρουμε υπόψη μας, τότε ολοκληρώνεται λίγο-πολύ ή εικόνα τής
ιδιόμορφης διεθνούς κατάστασης.
Τό πιθανότερο Απ' δλα είναι δτι ή παγκόσμια έπανάσταση
θά Ακολουθήσει τό δρόμο τής επαναστατικής Απόσπασης μιάς
σειράς νέων χωρών Από τό σύστημα τών ιμπεριαλιστικών κρατών, καί θά γίνει αύτό μέ τήν υποστήριξη τών προλετάριων τών
χωρών αύτών Απ' τό προλεταριάτο τών ιμπεριαλιστικών κρα-

134

I.

Σ τ ά λ ι ν

τών. Βλέπουμε, οτι ή πρώτη χώρα πού άπ σπάστηκε, ή πρώτη νικήτρια χώρ-., υποστηρίζεται κιόλας άπ' τούς έργάτες καί
άπ' τίς έργαζόμβνες μάζες γενικά τών άλλων χωρών. Χωρίς
αύτή τήν υποστήριξη δέ θά μπορούσε νά κρατηθεί. Δέν υπάρχει άμφιβολία δτι ή υποστήριξη αύτή θά δυναμώνει καί Θά αύξάνει. "Ομως δέν υπάρχει έπίσης άμφιβολία οτι ή ίδια ή έξέλιξη τής παγκόσμιας έπανάστασης, το ίδιο τό προτσές τής άπόσπασης μιάς σειράς νέων χωρών άπ' τόν ιμπεριαλισμό, Θά συντελείται, τόσο πιό γρήγορα καί πιό σταθερά, δσο πιό σταθερά
'θά δυναμώνει δ σοσιαλισμός στήν πρώτη νικήτρια χώρα, όσο
πιό γρήγορα θά μετατρέπεται αύτή ή χώρα σέ βάση τής παραπέρα άνάπτυξης τής παγκόσμιας έπανάστασης, σέ μοχλό γιά
τήν παραπέρα άποσύνθεση του ιμπεριαλισμού.
"Αν είναι σωστή ή θέση δτι είναι άδύνατη ή οριστική νίκη του σοσιαλισμού στήν πρώτη άπελευθερωμένη χώρα, χωρίς
τίς κοινές προσπάθειες τών προλετάριων μερικών χωρών, έξ (σου
σωστό είναι καί τό γεγονός δτι ή παγκόσμια .έπανάσταση θά
άναπτυχθεί τόσο πιό γρήγορα καί πιό σταθερά, δσο πιό πραγματική θάναι ή βοήθεια τής πρώτης σοσιαλιστικής χώρας πρός
τούς έργάτες καί τίς έργαζόμενες μάζες δλων τών υπόλοιπων
χωρών.
Σέ τί πρέπει νά έκφράζεται αύτή ή βοήθεια;
Πρέπει νά έκφράζεται πρώτα στό γεγονός οτι ή νικήτρια
χώρα «θά πραγματοποιεί στόν άνώτατο βαθμό δτι είναι πραγματοποιήσιμο σέ μιά χώρα γ ι ά τήν άνάπτυξη, τήν υποστήριξη,
τό ξύπνημα τής έπανάστασης σ' δ λ ε ς τ ί ς χ ώ ρ ε ς » . (Βλ. Λ έν ι ν, "Απαντα, τόμ. XXIII σιλ. 385).Ν
Πρέπει νά έκφράζεται, κατά δεύτερο λόγο, στό γεγονός δτι
«τό νικηφόρο προλεταριάτο» τής μιάς χώρας, «άφοϋ άπαλλοτριώσει τούς καπιταλιστές καί άφοϋ οργανώσει τή σοσιαλιστική
παραγωγή στή χώρα του, θά άντιτασσόταν... έ ν ά ν τ ι α στόν
όπόλοιπο καπιταλιστικό κόσμο, παίρνοντας μέ τό μέρος του τίς
καταπιεζόμενες τάξεις τών άλλων χωρών, άνάβοντας στίς χώρες αύτές έξεγέρσεις ένάντια στούς καπιταλιστές, έπεμβαίνοντας
σέ περίππωση άνάγκης άκόμα καί μέ ένοπλη δύναμη ένάντια
στίς έκμεταλλεύτριες τάξεις καί τά κράτη τους». (Βλ. Λ έ ν ι ν ,
"Απαντα, τόμ XVIII σελ. 232-233).
Ή χαραχτηριστική ιδιομορφία αύτής τής βοήθειας άπό μέρους τής νικήτριας χώρας βρίσκεται, δχι μονάχα στό γεγονός
δτι επιταχύνει τή νίκη τών προλετάριων τών άλλων χωρών,

Ή Ό χ τ ω β ρ ι α ν ή 'Επανάσταση κι ή ταχτική τ ώ ν ράισων κομμουνιστών

135

μά άχόμα χαί στό γεγονός, δτι διευκολύνοντας αύτή τή νίκη
έξασφαλίζει ίτσι χαί τήν δ ρ ι σ τ ι χ ή νίκη τοϋ σοσιαλισμού στήν
πρώτη νιχήτρια χώρα.
Τό πιό πιθανό άπ' δλα είναι ότι στήν πορβία τής έξέλιξης
τής παγκόσμιας έπανάστασης, πλάι στίς έστίες τοϋ ιμπεριαλισμού στίς ξεχωριστές χαπιταλιστιχές χώρες χαί πλάΤ στό σύστημα αύτών τών χωρών α όλον τόν κόσμο, θά δημιουργούνται έστί*ς
σοσιαλισμού στίς ξεχωριστές Σοβιετικές χώρες χαί Ενα σύστημα
αύτών τών έστιών σ' δλον τόν κόσμο. Καί ή πάλη άνάμεσα σ'
αύτά τά δυό συστήματα θά γεμίζει τήν ιστορία τής άνάπτυξης
τής παγκόσμιας έπανάστασης.
«Γιατί—λέ·ι 6 Λένιν—«Ιναι άδύνατη ή έλ·6θ·ρη αονένααη τβν έ θ νών ατά αοαιαλιαμό, χ«ρίς Ινα λίγο - πολύ μακρόχρονα, έπίμονο άγώνα
τών αοοιαλιοτικών δημοκρατιών ένάντια οτα καθοοτ·ρημένα κράτη*.
(Βλ. ατά ίδιο).

Ή παγκόσμια σημασία τής Όχτωβριανής Έπανάστασης
βρίσκεται δχι μονάχα στό γεγονός δτι άποτελεί τή μεγάλη πρωτοβουλία μιδς χώρας στή διάσπαση τού συστήματος τοϋ ίμπεριαλισμοϋ καί τήν πρώτη έστία τοϋ σοσιαλισμού μέσα στόν
ωκεανό τών ιμπεριαλιστικών χωρών, μά άχόμα καί στό γεγονός δτι άποτελεί τόν πρώτο σταθμό τής παγκόσμιας έπανάστασης καί μιά ίσχυρή βάση γιά τήν παραπέρα άνάπτυξή της.
Γι' αύτό δέν έχουν δίκιο, δχι μονάχα έκείνοι πού, ξεχνώντας τό διεθνή χαραχτήρα τής Όχτωβριανής Επανάστασης, διακηρύττουν δτι ή νίκη τής έπανάστασης σέ μιά χώρα είναι καθαρά έθνικό, χαί μονάχα έθνιχό φαινόμενο. Μά δέν Ιχοον δίκιο
χαί κείνοι πού ένώ θυμούνται τό διεθνή χαραχτήρα τής Ό χ τ ω βριανής Έπανάστασης, ίχουν δμως τήν τάση νά έξετάζουν αύτή τήν έπανάσταση σάν κάτι τό παθητικό, πού είναι προορισμένο νά δέχεται μονάχα όποστήριξη άπό τά ίξω. Στήν πραγματικότητα ί χ ι μονάχα ή Όχτωβριανή Έπανάσταση ίχει άνάγκη
άπ' τήν όποστήριξη άπό μέρους τής έπανάστασης τών άλλων
χωρών, μά καί ή έπανάσταση αύτών τών χωρών δχβι άνάγχη
άπό τήν όποστήριξη τής Όχτωβριανής 'Επανάστασης, γιά νά
έπιταχυνθεί καί νά προωθηθεί τό Ιργο τής άνατροπής τοϋ παγκόσμιου ιμπεριαλισμού.
17 τοϋ Δεκέμβρη 1924

ΓΙΑ Τ Α ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΛΕΝΙΝΙΣΜΟΥ
Τό αφιερώνω στήν άργάνο>αη τον
Λένινγκραντ την ΚΚ χής ΕΣΣΔ
(Μη).
I.
ΣΤΑΛΙΝ

1

0 ΟΡΙΣΜΟΣ TOT ΛΕΝΙΝΙΣΜΟΥ
Στή μπροσούρα «Γιά τΙς βάσεις τοΰ λενινισμού», δίνεται ό
γνωστός ορισμός τοδ λενινισμοό πού, δπως φαίνεται, έχει πιά
πολιτογραφηθεί. Ό δρισμός αύτός λέει:
* Ό λενινιομδς ·!ναι 6 μαρξιαμός τής έποχής το9 ΙμπεριαλιομοΟ καί
τής προλεταρίακής ίπαναοτααης. Άκριβέοτ·ρα: 6 λ»νινιαμός είναι ή 6ea>ρ[α χα( ή ταχτική τής προλεταριακής ίπαναοταοης γενικά ή θ·α>ρ<α χ α ί
ή ταχτική τής Βιχτατορίας τοΟ προλεταριάτου · ί ΐ ι κ α » .

Είναι σωστός αύτός ό ορισμός;
Νομίζω δτι είναι σωστός Είναι σωστός, πρώτα, γιατί δείχνει σωστά τίς Ιστορικές ρίζες του λενινισμοό και τόν χαραχτηρίζβι σά μαρξισμό τής έ π ο χ ή ς τ ο υ ι μ π ε ρ ι α λ ι σ μ ο ύ ,
σ* άντίθ ση μέ μερικούς κριτικούς τοΰ Λένιν, πού νομίζουν
λαθεμενα, δτι έ λενινισμός έμφανίστηκε ύστερα άπ' τόν ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Είναι σωστός, δεύτερο, γιατί τονίζει σιοστά
τό διεθνή χαραχτήρα τοΰ λβνινισμοΰ, σ' άντίθεση μέ τούς σοσιαλδημοκ'άτες, πού θεωρούν δτι ό λενινισμός μπορεί νά Εφαρμοστεί μ.νάχα στίς έθνικές ρωσικές συνθήκες. Είναι σωστός,
τρίτο, γιατί τονίζει σωστά τήν όργανική σύνδεση τοΰ λενινισμοό μέ τή διδασκαλία τοΰ Μάρξ και τόν χαραχτηρίζει σά
μ α ρ ξ ι σ μ ό τής έποχής τοΰ ιμπεριαλισμού, σ' άντίθεση μέ μερικούς κριτικούς τοΰ λενινισμού, πού δέν τόν θεωροΰν σάν παραπέρα άνάπτυξη τοΰ μαρξισμού, μά μονάχα σάν άποκατάσταση
τοΰ μαρξισμού καί σάν Εφαρμογή του στή ρούοικη πραγματικότητα.
"Ολα αύτά φαίνεται πώς δέ χρειάζονται ιδιαίτερα σχόλια.
Παρ' δλα αύτά στό κόμμα μας υπάρχουν, δπως φαίνεται,
πρόσωπα πού θεωρούν δτι είναι άπαραίτητο νά δόσουν κάπως

f i d τά ίητήματα τοϋ λ(νινισμου

137

διαφορετικά τόν ορισμό τοΰ λενινισμού. Νά, λογουχάρη, ό Ζ:νόβιεφ νομίζει δτι:
« Ό λ·νινιομδς »ιναι ά μαρξιομδς ττ)ς έποχής τΑν ΙμπιριαλιοτιχΑν
πολέμων χαί τής παγχόομιας βπαναοταοης, π ο & ί ρ χ ι ο ·
£μ·ααατή
χ ο> ρ α δ ou έ π ι χ ρ α τ ι ΐ ή ά γ ρ ο τ ι α*».

ϊ ί μπορούν vi σημαίνουν οί λέξεις, που είναι υπογραμμισμένες άπό τό Ζινόβιεφ; Τί σημαίνει νά μπάσουμε στόν ορισμό τοϋ λενινισμού τήν καθυστέρηση τής Ρωσίας, τόν άγροτικό της χαραχτηρα;
Σημαίνει νά μετατρέψουμε τό λενινισμό άπό διεθνή προλεταριακή διδασκαλία σέ προϊόν τής ρούσικης ιδιομορφίας.
Σημαίνει νά χύνεις νερό στό αύλάκι του Μπάουβρ καί τοϋ
Καούτσκι, πού ισχυρίζονται δτι ό λενινισμός είναι άκατάλληλος
γιά άλλες καπιταλιστικά περισσότερο άναπτυγμένες χώρες.
Δέν υπάρχει Αμφιβολία, οτι τό άγροτικό ζήτημα έχει γιά
τή Ρωσία τήν πιό μεγάλη σημασία καί δτι ή χώρα μας βίναι
άγροτική. Ποιά σημασία δμως μπορεί νάχει αύτό τό γεγονός
γιά τό χαραχτηρισμό τών βάσεων τοϋ λενινισμού; Μήπως ό λενινισμός έχει δημιουργηθεί μονάχα πάνω στό έδαφος τής Ρωσίας καί γιά τή Ρωσία καί δχι πάνω στό έδαφος τοϋ ιμπεριαλισμού καί γιά τίς ιμπεριαλιστικές χώρες γβνικά; Μήπως τά
έργα τοϋ Λένιν, δπως: « Ό ιμπεριαλισμός», τό «Κράτος καί έπανάσταση», « Ή προλεταριακή έπανάσταση καί ό άποστάτης Καούτσκι», δ «„Άριστερισμός" παιδική άρρώστια κλπ», δχουν σημασία μονάχα γιά τή Ρω;ία καί δχι γιά δλες τίς ιμπεριαλιστικές χώοες γενικά; Μήπως δ λενινισμός δέν είναι ή γενίκβοση
τής πείρας τοϋ έπαναστατικού κινήματος δ λ ω ν τών χωρών;
Μήπως οί βάσεις τή^ θεωρίας καί τής ταχτικής τοϋ λενινισμού
δέν είναι κατάλληλες, δέν είναι υποχρεωτικές γιά τά προλεταριακά κόμματα δ λ ω ν τών χωρών; ' Μήπως ό Λένιν δέν είχε
δίκιο δταν έλεγε δτι «ό μπολσεβικισμός είναι κατάλληλος σάν
υπόδειγμα ταχτικής γ ι ά δ λ ο υ ς»;** (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα,
τόμ. XXIII σελ. 386). Μήπως δ Λένιν δέν είχε δίκιο δταν μιλούσε γιά τή « δ ι ε θ ν ή σ η μ α σ ί α * * τής Σοβιετικής έξουσίας
καί τών βάσεων τής μπολσεβίκικης θεωρίας καί ταχτικής»; (Βλ.
Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXV σελ. 171-172). Μήπως δέν είναι
οωστά τά παρακάτω, λογουχάρη, λόγια τοϋ Λ~νιν;
* Ή υπογράμμιση τοΟ Ζινόβιεφ. I. Σ τ ά λ ι ν .
**Ή Οπογράμμιση 6ική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

138

I.

Σ τ ά λ ι ν

ι Σ ί ούγχριοη μέ τίς προχωρημένές χώρ(ς, ή ΐιχτατορία τοΟ π ρ ο λ ι ταριατου π ρ έ π ι ι άναπόφιυχτα ο^ζη Ρωσία να διαφέρ(ΐ oi μ ι ρ ι χ ί ς ΙΪιομορφί»ς, ές' αίτΙας τής πολύ μ»γαλης πιοοδρόμηοης χαί τού μικροαοτιχού
χαραχτήρα τής χώρας μας. Οί βαοιχές δμως βυναμιις χαί οί βαοιχές μορφές τής κοινωνικής οικονομίας οτή Ρωαία «Ιναι οί Ι5«ς, δπως χαί οέ
όχοιαβήκοτ» Αλλη καπιταλιστική χώρα, Ιτοι πού ο ί
Ιδιομορφίες
α ύ τ έ ς μ π ο ρ ο ύ ν ν ' Α φ ο ρ ο ύ ν μ ο ν α χ α α υ τ ό π ο ύ ΐ έ ν α π ο τ (λ » t τ ό χ 6 ρ ι ο ο' αό τ ή ν». (Βλ. Λ ι ν , ν , "Απαντα, τόμ. XXIV ο ΐ λ . 508).

"Αν όμως δλα αύτά είναι σωστά δε βγαίνει άραγδ οτι ό
όρισμός τού λενινισμού, πού έδοσε ό Ζινόβιεφ, δέ μπορεί νά
θεωρείται σωστός;
Πώς νά συμβιβάσουμε αύτόν τόν έθνιχά περιορισμένο όρισμό τού λενινισμού μέ τό διεθνισμό;
II

ΤΟ ΚΥΡΙΟ ΣΤΟ ΛΕΝΙΝΙΣΜΟ
Στή μπροσούρα «Γιά τίς βάσεις τοϋ λενινισμού»

λέγεται:

«Μιριχοί νομίζουν δτι τό βασικό οτό λινινιομό (ιναι τό Αγροτικό
ζήτημα, δτι ή 4φ·τηρία τού λινινιομού (Ιναι τό ζήτημα τής ΑγροτιΑς,
δ ρόλος της, τό «Ιδιχό της βάρος. Αύτό δέν «Ιναι καθόλου σωοτό. Τό βαοιχό ζήτημα οτό λινινιομό, ή άφ»τηρία του, δέν (ίναι τό άγροτικό ζήτημα, Αλλα τό ζήτημα τής βιχτατορίας τού προλιταριατου, τβν δρων τής
χαταχτηοής της, τβν δρων τής οτιρέωοής ττ,ς. Τό Αγροτικό ζήτημα, οα
ζήτημα τοβ ουμμαχου τοΟ προλιταριατου οτόν Αγώνα του για τήν έξουοία,
•Ιναι παράγωγο ζήτημα*.

Είναι σωστή αύτή ή θέση;
Νομίζω δτι βίναι σωστή. Ή θέση αυτή πηγάζέι όλοκληρωτικά ά π ' τόν ορισμό τοϋ λενινισμού. Πραγματικά, άν ό λενινισμός είναι ή θεωρία καί ή τ α χ τ ι κ ή τής προλεταριακής έπανάστασης καί άν τό βασικό περιεχόμενο τής προλεταριακής έπανάστασης είναι ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, τότε είναι ξεκάθαρο δτι τό κύριο στό λενινισμό είναι τό ζήτημα τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου, τής Επεξεργασίας αότοϋ τοϋ ζητηματος, τής θεμελίωσης καί τής συγκεκριμβνοποίησής του.
Παρ' δλα αύτά, ό Ζινόβιεφ δέ συμφωνεί δπως φαίνεται μ'
αύτή τή θέση. Στό άρθρο του «Στή μνήμη τοϋ Λένιν» γράφει:
«Τό ζήτημα τοϋ ρόλου τής Αγροτι&ς (Ιναι δπως Ι χ ω πια π(1, τό
β α ο ι χ ό ζ ή τ η μ α * το3 μπολο»βιχιομοΟ, τού λ(νινινιομο3>.
-

· Ή Οπογράμμιση δική μου. L Σ τ ά λ ι ν .

f i d τά ίητήματα τοϋ λ(νινισμου

139

Ή θέση αύτή τού Ζινόβιεφ, όπως βλέπετε, πηγάζει ολοκληρωτικά άπό τόν έσφαλμένο ορισμό γιά τό λενίνισμό, που
δόθηκε άπ' αύτόν τόν ίδιο. Γι* αύτό είναι λαθεμένη, όπως λαθεμένος είναι καί ό ορισμός του γιά τό λενίνισμό.
Είναι σωστή ή θέση τού Λένιν, δτι ή διχτατορία τού προλεταριάτου άποτελεί «τό βασικό περιεχόμενο τής προλεταριακής
έπανάστασης»; (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXIII σελ. 337). Είναι χωρίς συζήτηση σωστή. Είναι σωστή ή θέση δτι ό λβνινισμός είναι ή θεωρία καί ή ταχτική τής προλεταριακής έπανάστασηνί Νομίζω δτι είναι σωοτή. Και τί βγαίνει άπ' αύτά; 'Απ*
αύτά βγαίνει πώς τό βασικό ζήτημα τού λενινισμοϋ, ή άφετηρία
του, τό θεμέλιο του, είναι τό ζή-.ημα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου.
Μήπως δέν είναι σωστό δτι τό ζήτημα τού ιμπεριαλισμού,
τό ζήτημα γιά τόν άλματικό χαραχτήρα τής άνάπτυξης τοό
ιμπεριαλισμού, τό ζήτημα γιά τη νίκη τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά
χώρα, τό ζήτημα γιά τό κράτος τού προλεταριάτου, τό ζήτημα
γιά τή σοβιετική μορφή αυτού τού κράτους, τό ζήτημα γιά τό
ρόλο τού κόμματος στό σύστημα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου, τό ζήτημα γιά τούς δρόμους τής άνοικοδόμησης τοό σοσιαλισμού—μήπως δέν είναι σωστό δτι δλα αύτά τά ζητήματα τά
έπεξεργάστηκε Γσα-Γοα ό Λένιν; Μήπως δέν είναι σωστό δτι
αύτά άκριβώς τά ζητήματα άποτελούν τή βάση, τό θεμέλιο τής
ιδέας τής διχτατορίας τού προλεταριάτου; Μήπως δέν είναι
σωστό δτι χωρίς τήν έπεξεργασία αύτών τών βασικών ζητημάτων, θίταν ά*ατανόητη ή έπεξεργασία τού άγροτικού ζητήματος άπ' τήν άποψη τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου;
Δέν υπάρχει άμφιβολία δτι ό Λένιν ήταν γνώστης τοϋ
άγροτικού ζητήματος. Δέν όπάρχει αμφιβολία δτι τό άγροτικό
ζήτημα, σά -ζήτημα συμμάχου τού προλεταριάτου, ίχει τήν
πιό μεγάλη σημασία γιά τό προλεταριάτο καί δτι άποτελεί συστατικό μέρος τοϋ βασικού ζητήματος τής διχτατορϊας τοό
προλεταριάτου. Μά μήπως δέν είναι ξεκάθαρο, δτι άν δέν δμπαινε μπροστά στό λενίνισμό τό βασικό ζήτημα τής διχτατορίας
του προλεταριάτου, δέ θά υπήρχε καί τό παράγωγο ζήτημα τοό
συμμάχου τού προλεταριάτου, τό ζήτημα τής άγροτιίς; Μήπως
δέν είναι ξεκάθαρο δτι άν δέν ίμπαινε μπροστά στό λενίνισμό
τό πραχτικό ζήτημα τής κατάχτησης τής έξοοσίας άπ' τό προλεταριάτο, δέ Θά έμπαινε καί τό ζήτημα τής συμμαχίας μέ τήν
άγροτιά;

140

I

I τ α λ ι ν

' ϋ Λένιν δέ θάταν αύτός πού Αναμφισβήτητα βίναι, δηλ.
δ πιό μεγάλος ιδεολόγος τού προλεταριάτου, άλλά θάταν ένας
άπλός «άγροτικός φιλόσοφος», δπως δχι σπάνια τόν παριστάνουν οί μιχροαστοί φιλόλογο: τού εξωτερικού, άν Επεξεργαζόταν
τό άγροτικό ζήτημα, δχι πάνω οτή βάση της θεωρίας καί τής
ταχτικής τής διχτα-Όρίας τού προλεταριάτου, μά χωρίς νά πάρει υπόψη αύτή τή βάση, Ιξω άπ' αύτή τή βάοη.
"Ενα άπ' τά δύο:
Ή τό άγροτιχο ζήτημα είναι τό κύριο οτό λενινισμό
χαί τότε δ λενινισμό? δέν είναι χατάλληλος, δέν είναι υποχρεωτικός γιά τίς χαπιταλιστιχά άναπτυγμένες χώρες, γιά τίς χ ώ ρες πού δέν είναι άγροτικές.
Ή τό κύριο στό λενινισμό είναι ή διχτατορία τού προλεταριάτου καί τότε ό λενινισμός ε.'ναι ή διεθνής διδασκαλία τών
προλετάριων δλων τών χωρών, πού είναι κατάλληλη και όπάχρεωτική γιά δλες, χωρίς Εξαίρεση, τίς χώρες, συμπεριλαμβανομένων καί τών χωρών πού είναι καπιταλιστικά άναπτυγμένες.
'Εδώ πρέπει νά διαλέξοομε.
III
ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ „ΔΙΑΡΚΟΥΣ" ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
Στή μπροσούρα «Γιά τίς βάσεις τού λενινισμού», ή «θεωρία
τής διαρκούς έπανάστασης» έχτιμιέται σά «θεωρία», πού υποτιμά τό* ρόλο τής άγροτιάς. Στή μπροσούρα αύτή λέγεται:
« Ό Λένιν πολ·μοΟσ· τού ς ό π α ΐ ο ύ ς τής ,,διαρχοΟς" έπαναοταοης δχι
γ ι α τό ζήτημα τής διαρκείας, γιατί κα( ό Ιδιος 6 Λένιν ήταν 6πέρ χής
Αποψης τής διαρχοΟς έπαναοταοης, μα γιατί ύποτιμοΰοαν τό ρόλο τής
άγροτιάς πού είναι ή μεγαλύτερη έφεδριία τοΟ προλεταριάτου».

Ό χαραχτηρισμός αάτός γιά τούς ρώσους «οπαδούς τής
διαρκούς Επανάστασης» θεωρούνταν ώς τόν τελευταίο καιρό γενιχά παραδεχτός. Παρ' δλο δμως πού ήταν γενικά σωστός, δέ
μπορεί ώστόσο νά θεωρείται εξαντλητικός. Ή συζήτηση τού 1924,
άπ' τή μιά μεριά, καί ή Επισταμένη άνάλυση τών έργων τού
Λένιν, ά π ' τήν άλλη, έδειξαν δτι τό λάθος τών ρώσων «όπαδών
τής διαρκούς Επανάστασης» δέν ήταν μονάχα ή υποτίμηση τού
ρόλου τής άγροτιάς, μά χαί ή υποτίμηση τών δυνάμεων χαί
τών ικανοτήτων τού προλεταριάτου νά ήγηθεί της άγροτιάς κα£
ή έλλειψη πίστης στήν Ιδέα τής ήγεμονίας του προλεταριάτου.

f i d τΗ ζητήματα τοΟ λενινισμοϋ

141

Γι' αΰτό στή μπροσούρα μου « Ή 'Οχτωβριανή Ε π α ν ά σ τ α ση καί ή ταχτική τών ρώοων κομμουνιστών» (Δεκέμβρης 1924)
πλάταινα αύτόν τό χαραχτηρισμ^ καί τόν άντικατάστησα μέ
άλλον άκόμα πληρέστερο. Νά τί λέγεται σ' αύτή τή μπροσούρα
γιά τό ζήτημα αύτό:
«"Ως τώρα τόνιζαν συνήθως τη μ ι α πλευρά τής 9-εωρίας τής ,,διαρχοΟς έπαναστασης": τήν έλλειψη πίστης οτίς έπαναατατικές δυνατότητες
τοΊ αγροτικού χινήματος.
Τώρα, για νάμαστε δίκαιοι, αότή ή πλευρά π ρ έ π π να συμπληρωθεί
μέ μ ι α ν ά λ λ η , μέ τήν Ιλλειψη πίστης στίς δυνάμεις χαί τίς Ικανότητες τοϋ προλεταριάτου της Γαισίας».

Αύτό βέβαια δέ σημαίνει δτι ό λενινισμός ήταν ή είναι
ένάντια στήν ίδέα τής χωρίς εισαγωγικά διαρκούς επανάστασης, πού τή διακήρυξε ό Μάρξ τήν πέμπτη δεκαετία τού περασμένου αιώνα. 'Αντίθετα. Ό Λένιν ήταν ό μόνος μαρξιστής, πού
σωστά κατάλαβε καί άνάπτυςε τήν ίδέα τής διαρκούς έπανάστασης. Ή διαφορά τοϋ Λένιν άπό τούς «όπαδούς τής διαρκούς
έπανάστασης» πάνω σ' αύτό τό ζήτημα, συνίσταται στό γεγονός δτι οί «όπαδοί "ής διαρκούς έπανάστασης» διαστρέβλωσαν
τήν ίδέα τής *6ιαρκούς έπανάστασης του Μάρξ, τή μετάτρεψαν
σε άψυχη σχολαστική σοφία, ένώ ό Λένιν τήν πήρε στήν καθαρή της μορφή καί τήν έκανε μια άπ' τίς βάσεις τής θεωρίας
του γιά τήν έκανάστζση. ΙΙρέπει νά θυμόμαστε δ η ή ίδέα τής
μετεξέλιξης τής άστικοδημοκρατικής επανάστασης σέ σοσιαλιστι»
κή έπανάσταση, πού δόθηκε άπ" τό Λένιν, ήδη άπό τά 1905,
είναι μιά μ^ρφή ενσάρκωσης τής μαρξιστικής θεωρίας γιά τή
διαρκή Επανάσταση. λ ά τί εγραφε ό Λένιν γι' αύτό τό ζήτημα
άκόμα άπ' τό 1905:
«Άπ* τη δημοκρατικη έπαναστάση ,V αρχίσουμε άμεσως ·Ό περνούμε,
χα! μαλιστα στό μέτρο τών δυναμεών μας, στό μέτρο τών δυνάμεων τοΰ
συνειδητού χαί όργανωμένου προλεταριάτου, 9·' άρχίσουμε να περνούμε στή
σοσιαλιστική έπανασταοη. Ε ί μ α σ τ ε ύ r έ ? τ ή ς ά δ ι ά κ ο π η ς à π αν α σ τ α σ η ς*. As !>α σταματήσουμε στα μισά τού δρόμου. . .
Χωρίς να πέφτουμε στόν τυχοδιωχτισμό, χωρίς να απαρνούμαστε την
επιστημον-χη μας „υνείΐί,ση, χωρίς να κυνηγούμε τη φτηνή δημοτικότητα,
μπορούμε να λέμε χαί λέμε μ ο ν α χ α S ν α π ρ α γ μ α: μ' ϊ λ ε ς μας τίς
δυνάμεις θ» ^οηΐίή'-οομβ όλη την αγροτια να χάνει τή δημοκρατική ε π α ναστασι,, ,Ί7 ν α γ ί ν ε ι ε υ κ ο λ ό τ ε ρ ο σέ μάς, οτό κόμμα τού προλεταριάτου, να περάσουμε όσο τό δυνατό πιό γρη-,ορα στό καινούργιο χαί άνιί>τερο καθήκον, οτη σ ο σ ι α λ ί " . ή έπαναοταση». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ.
VIII ο ε \ . 186 187).
* ' Η υπογράμμιση fciKg uou

ί Σ τ α λ ι ··

142

I.

Σ τ ά λ ι ν

Καί νά t( γράφει ό Λένιν πάνω ο' αυτό τό θέμα δεκάξι
χρόνια άργότερα, ύστερα &ν> τήν κατάληψη τής έξουσίας άπό
τό προλεταριάτο:
«01 Καούτοκι, Χίλφβρ,ντινγχ, Μάρτοφ, Τοβρνόφ, Χίλχβιτ, Λονγχέ, Μαχντόναλντ, Τουρατι χαί άλλοι ήραιβς τοΟ „ 2 ' / j u μαρξιομοΟ, t é μπόριοαν να
χαταλαβουν. . . τή οχέοη άναμ·αα οτήν άστιχοΒημοχρατιχή χαί τήν προ·
λβταριαχή οοοιαλιοτιχη έπανάσταση. Ή π ρ ώ τ η
μ·τ·ξ·λίοο·ται
οτή8·6τ«ρη*
Ή 8 · 6 τ · ρ η λύνβι παρελληλα χαί τά ζητήματα τής
πρώτης. Ή ί · ΰ τ « ρ η στα$·ροποι·1 τό έργο τής πρώτης. Ό άγώνας χαί μόνο ό αγώνας άποφασίζ»ι χατά πόοο θά χατορθώοβι ή 8 · 6 τ · ρ η να έξ(λιχθ·1
άπό τήν πρώτη». (Βλ. Α έ ν ι ν, Ά π α ν τ α XXVII ο · λ . 26).

'Επισύρω ιδιαίτερα τήν προσοχή στό πρώτο τσιτάτο, πού
πάρθηκε άπό τό άρθρο του Λένιν: « Ή στάση τών σοσιαλδημοκρατών στό άγροτικό κίνημα», πού δημοσιβύτηκε τήν 1η τοϋ
Σεπτέμβρη τοϋ 1905. Τό υπογραμμίζω γιά κείνους, πού έξακολουθοϋν άκόμα νά ισχυρίζονται οτι ό Λένιν έφτασε δήθεν στήν
ιδέα τής μετεξέλιξης τής άστικοδημοκρατικής έπανάστασης σέ σοσιαλιστική έπανάσταση, δηλαδή στήν ιδέα τής διαρκούς έπανάστασης, ύστερα άπ' τό ξέσπασμα τοϋ ιμπεριαλιστικού πολέμου, περίπου τό 1916. Τό τσιτάτο αύτό δέν άφήνει καμιά άμφιβολία
δτι οί άνθρωποι αυτοί πλανιένται οικτρά.
IV
Η

ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ Η ΔΙΧΤΑΤΟΡΙΑ
TOT ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟΥ

Ποιά είναι τά χαραχτηριστικά γνωρίσματα τής προλεταρια·
κής έπανάστασης, σέ διάκριση άπ' τήν άστική έπανάσταση;
Ή διαφορά άνάμεσα στήν προλεταριακή έπανάσταση καί
στήν άστική έπανάσταση θά μπορούσε νά συνοψιστεί σέ πέντβ
βασικά σημεία.
1. 'Η άστική έπανάσταση άρχίζει συνήθως δταν δπάρ^ουν
πιά περισσότερο ή λιγότερο έτοιμες οί μορφές τοϋ καπιταλιστικού καθεστώτος, πού άναπτύχτηκαν καί ώρίμασαν πρίν άπ' τήν
?ναρ£η τής έπανάστασης μέσα στους κόλπους τής φεουδαρχικής
κοινωνίας, ένώ ή προλεταριακή έπάνάσταση άρχίζει δταν λείπουν ολότελα ή σχεδόν ολότελα οί έτοιμες μορφές τοϋ σοσιαλιστικού καθεστώτος.
- ·Ή Οπογράμμιση δική μου. L Σ τ ά λ ι ν .

Γι<1 τ ά Ζητήματα τοΟ λενινισμού

143

2. Τό βαοιχό καθήκον τής άστικής επανάστασης είναι νά πάρει τήν έξουσία χαί νά τήν προσαρμόσει στήν υπάρχουσα άστική
οικονομία, ένώ τό βασικό καθήκον τής προλεταριακής έπανάστασης είναι, &φού πάρει τήν έξουσία, νά οργανώσει τήν καινούργια, τή σοσιαλιστική οικονομία.
3. Ή άστική έπανάσταση τ ε λ ε ι ώ ν ε ι ουνήθως μέ τήν
κατάληψη τής έξουσίας, ένώ γιά τήν προλεταριακή έπανάσταση
ή κατάληψη τής έξουαίας άποτελεί μονάχα ϊήν ά ρ χ ή της καί
ή έξουσία χρησιμοποιείται σά μοχλός γιά τό μετασχηματισμό
τής παλιάς οικονομίας καί γιά τήν οργάνωση τής καινούργιας.
4. Ή άστική έπανάσταση περιορίζεται στό ν' αντικαταστήσει στήν έξου3ία τή μ ι ά ό μ ά δ α έκμεταλλευτών. ..μέ μιά ν άλλη
ομάδα Εκμεταλλευτών καί, χάρη σ' αύτό, δέν είναι όπεχρεωμένη νά συντρίψει τήν παλιά κρατική μηχανή, ένώ ή προλεταριακή έπανάσταση σαρώνει άπ' τήν έξουσία όλες τίς ομάδες τών
έκμεταλλβυτών καί βάζει στήν έξουσία τόν ήγέτη όλων τών
έργαζομένων καί έκμεταλλεοομένων, τήν τάξη τών προλετάριων,
καί γι' αύτό δέ μπορεί νά τά βγάλει πέρα χωρίς τή συντριβή
τής παλιάς κρατικής μηχανής καί χωρίς τήν άντικατάστασή
της μέ μιά καινούργια.
5. Ή άστική έπανάσταση δέ μπορεί νά συσπειρώσει γύρω
άπ' τήν άστικτ τά£η, γιά μιά κάπως μακρόχρονη περίοδο τά
έκατομμύρια τών έργαζομένων καί τών έκμεταλλευομένων μαζών,
άκριβώς γιατί είναι εργαζόμενοι καί εκμετα/λευόμενοι. Έ ν ώ ή
προλεταριακή έπανάσταση μπορεί καί πρέπει νά συνδέσει τίς
μάζες αύτές μέ τό προλεταριάτο σέ μιά μακρόχρονη συμμαχία,
άκριβώς γιατί είναι έργαζόμενες καί έκμεταλλευόμ&ί£ς μάζες,
άν θέλει νά έκπληρώσει τό βασικό της καθήκον, τή στερέωση τής
έξουσιας τοϋ προλεταριάτου καί τήν άνοικοίόμηοη τής νέας σοσιαλιστικής οικονομίας.
Νά μερικές βασικές θέσεις τοϋ Λένιν πάνω σ' αύτό τό ζήτημα:
«Μια άπ' τίς βασικές διάφορες—λέει 4 Λ έ ν ι ν — ά ν α μ μ α στην αστική
καί τή σοσιαλιστική έπανασταση, συνίσταται οτό γεγονός, δτι για την άοτική επανασταση, που ξεπηδά από τό φεουδαρχισμό, δημιουργούνται βαθμιαία μέσα στούς κόλπους τού παλιού καθεστώτος οί νέβς οικονομικές όργανώσεις, πού μεταβάλλουν σιγα-σιγα δλες τίς πλευρές τής ί ε ο υ ί α ρ χ ι κ ή ς
κοινωνίας. Μπροστά στήν άστική έπανασιαση έμπαινε μοναχα ένα καθήκον: να σαρώσει, να πετάξει, να συντρίψει όλα τα δεσμά τής παλιάς κοινωνίας. Καθε άστική έπανάοταοη πού έκπληρώνίΐ αύτό τό καθήκον, ε κ π λ η ρώνει ί λ α δσα άπϊΐτούνται άπ' αύτήν: δυναμώνει τήν άνάπτυξη τού κ α π ι ταλισμού. 'Ολότελα διαφορετική είναι ή θιοη τής σοσιαλιστικής επαναστασης. "Οσο πιό καθυστερημένη είναι ή χώρα πού ύποχρεώθηκε, λόγω τών

155

I.

Σ τ ά λ ι ν

ζ ί κ - ζ α κ xijç Ιστορίας, ν' άρχίσει τή αοαιαλιατιχή έπαναοταοη, τόοο δυσκολότερο ε ί ν ι ι γ ι ' αΰχήν τό πέραομα ά π ' τΙς π α λ ι έ ς κ α π ι : α λ ι ο τ ι κ έ ς , οτίς
οοοιαλιοτιχές σχέσεις. Καί οτα ρ α θ η χ - ν τ α τής καταστροφής προστίθενται
χ α ι ν ο ι ρ γ ι α χ α θ ή χ ο ν τ α , τα όργανωτιχα, πού ή Βυοχολία τους είναι πρωτάκουστη». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXII ο · λ . 315).
«"Αν—συνεχίζει ό Λ έ ν ι ν - ή λ α ΐ χ ή δημιουργικότητα τής ρούσικης έ π α ναοταοης, πού ε ί χ ε άποχτήσει τή μ ε γ ά λ η π · ί ρ α τοβ 1905, Bb Br,μιουργοβo« τα Σοβιέτ άκόμα άπό τό Φλεβάρη τοβ 1917, τ ό τ · αύτα οέ χαμια π ε ρίπτωοη Βέ θ α μποροβοαν να πάρουν τήν έξουσία τόν Ό / τ ώ β ρ η , γ ι α τ ί ή
έπιτυχία έξαρτιόταν μοναχα άπό τήν ύπαρξη έτοιμων πια όργαναιτιχβν
μορφβν τοβ - ινήματος, πού να ά γ χ α λ ι α ζ ο υ ν έκαχομμύρια ανθρώπους. Ή
έτοιμη αύτή μορφή ήταν τα Σοβιέτ. Καί οί λαμπρές έχ·Εν·ς έπιτυχίες πού
μ&ς άναμεναν οτό πολιτιχό π·Βίο, έχείνη ή άοταματητη θριαμβευχική π ο ρεία πού τή ζτ,οαμβ όλοι μας, ί λ α αύτα έγιναν γιατί Απήρχε έτοιμη ή
καινούργια μορφή τής πολιχικής έξουσίας, χαί Βέν μ&ς έμενε παρα μέ μ ε ριχα Βια.αγ;ιατα να μετατρέψουμε τήν έξουοία τβν Σοβιέτ ά π ' την έμβρυώΒη χαταοταοη πού βριοχόταν τους πρώτους μήνες τής έπαναοταοης, οτή
νόμιμα άναγνωριομέντ) μορφή πού κατοχυρώνεται ατό Ραιαιχό κράτος, ατή
Ρωσική Σοβιετική Δημοχρατία» (Βλ. ατόν 15to τόμο, ο · λ . 315).
«Υπολείπονταν ά χ ό μ α — λ έ · ι ό Λένιν—Βυό, αέ τεράστιο βαθμό Βύσχολα καθήκοντα, πο6 ή λύση τους μ* χανέναν τρόπο Βέ θ ά μπόροβσε ν' άποτελέοει μια τέτια Θριαμβευτική πορεία, οαν χαί χ · ( ν η πού ή έπα/αατααή
μας σημείωσε ατούς πρώτους της μ ί ν ε ς » . (Βλ. ατόν ΤΒιο τόμο, ο · λ . 315).
« • ρ β τ α , ήταν τα χαθήχοντα τής έοπ>τ·ριχής όργάνωσης, πού μπαίνουν
μπροοτα οέ χ α θ · οοαιαλιοτιχη έπζναατααη. Ή βιαφορα τής σοσιαλιστικής
έπανάατααης άπό τήν άοτιχή έπαναοταοη, βρίσκεται Ταα-Ιοα ατό γεγονός,
Βτι : τ ή ν άοτιχή έπαναοταοη υπάρχουν έτοιμες οί μορφές των χ ε φ α λ α οχρατιχΑν αχέαεων, ενώ ή Σοβιετική έξουοία—ή π ρ ο λ ε τ α ρ ι α κ ή — ΐ έ βρίσκει
τέτιες ί τ ο ι μ ε ς αχέοεις, άν Βέν υπολογίσουμε τίς πιό αναπτυγμένες μορφές
τοβ χαπιταλιομοβ, πού ατήν ούοία έχουν ά γ χ α λ ι α α ε ι «'.α μιχρο μέρος άπό
τ(ς κορυφές τής βιομηχανίας χαί έχουν Θίξει έλαχιστα τή γκωργία. Ή
όργανωση τής λ ο γ ι σ τ ι κ ά ύπηρεοίας, ό έ λ ε γ χ ο ς οτίς μ ε γ ά λ ε ς έτ.ιχειρηαεις,
ή μετατροπή όλου τοβ χρατιχοβ οίχονομ'χοο μηχανισμοί αέ μια ένιαία
μ ε γ ά λ η μηχανη, οέ οίχονομιχό όργανιαμό, πού να Βουλεύει έτσι, ώστε έ χ α τοντάδες έκαχομμύρια άνθρωποι να χαθοΒηγοΊνται άπό ένα σχέΒιο, να ποιό
είναι το γ ι γ ά ν τ ι ο οργανωτικό χ α θ ή χ ο ν πού π έ φ τ ε ι ατούς ώμους μας. Μέ
τίς σημερινές συνθήκες δουλιάς τό χ α θ ή χ ο ν αύτό μέ χανέναν τρόπο Βέ
μπορούσε να λυθεί μέ μια γιούρ", :α, μ' ένα ,,άέρα" άχριβώς δπως χαταφί .ναμε χαί λύναμε τα καθήκοντα τοβ έμφύλιου πολέ,ιου». (Βλ. στόν ίδιο
τόμο σελ. 316).
« Η ΐεϋτερτ)
τίς ΐυό -εραστιες δυσκολίες. . . είναι τό οιεθνές ζ ή τημα. Ά ν μπορέαααε τόσο εΟχολα να ξεμπερδέψουμε μέ τίς συμμορίες τοβ
Κερένσχι, άν τόοο έϋχολα Βημιουργήοαμε μιαν έξουοία σέ μάς, άν χωρίς
τόν παραμιχρότερο χό.,ο αποχτήσαμε τό Βια^αγμα γ ι α την χοινωνιχοχοίηση
τ ή ; ,'ής καί γ ι α τόν έργατιχό έ λ ε γ χ ο , 4ν τόοο εύχολα τα π ε τ ύ χ α μ : ί λ α
αϋτα, αύτό έγινε μοναχα γιατί οί εύνοΐχές ουνθήχες πού Βιαμορφώθηχαν
γτα μας, μάς προστάτευσαν γ ι α λίγο χρονιχό Βιαστημα ά π ' τό διεθνή Ιμπεριαλισμό. Μ' δλη τήν ίοχύ τοβ κεφαλαίου του, μέ τήν χ α λ α όργανωμένη
πολεμική τ ε χ ν ι κ ή του, πού άποτελεί μιά π ρ α γ μ α τ ι κ ή δύναμη, ένα π ρ α γ μ α τικά φοούριο το> διεθνούς κεφαλαίου, ό διεθνής Ιμπεριαλισμός σέ χαμια

Για Td ί η τ η μ α τ α του λίνινιομοϋ

1*5

πβρίπτα>ση καί μέ κανβ /α δ^ο 6έ μποροϋσβ να ζβΐ πλαΙ στή Σοβιβτική
Δημοκρατία, χαί λόγα> τής άντικβιμβνικής του χαταοταοης χαί λόγα> τβν
οίχονομιχβν ουμφβρίντοον τής καπιταλιστικής τάξης πού τδν ένσαρκάνβι.
Λέ υποροΟοβ να ζβΐ λόγω τβν έμπορικβν δβσμβν καί τβν διβθνβν οικονομικών σχέσβα>ν. Ή ού ;χρουση - δ β βίναι άναπόφβυχτη. Έ β β ή μβγαλύτβρη δυσκολία τής ρουσικής βπαναοτασης, τό μβγαλύτβρο της Ιστορικό πρόβλημα βίναι ή άνάγκη να λύσβι τα διβθνή καθήκο;τα, ή άναγκη να προκαλέοβι τή διβθ·νή έπανασταση». (Βλ. οτόν ίδιο τόμο, σβλ. 317).

Λύτός είναι ό έσωτερικός χαραχτήρας χαί τό βασικό νόημα
τής προλεταριακής έπανάστασης.
Μπορεί αραγε νά γίνει Ινας τέτιος ριζικός μετασχηματισμός
τοϋ παλιού άστικού καθεστώτος χωρίς μιά βίαιη έπανάσταση,
χωρίς τή διχτατορία τού προλεταριάτου;
Είναι ξεκάθαρο δτι δέ μπορεί. Τό νά πιστεύει κανείς ότι
μιά τέτια έπανάσταση μπορεί νά γίνει είρηνικά, μέσα στά πλαί»
•σια τής άστικής δημοκρατίας, πού είναι προσαρμοσμένη στήν
κυριαρχία τής άστικής τάξης, σημαίνει ή ότι τρελάθηκε καί
έχασε τό νόημα τών λογικών άνθρώπ 'ων έννοιών, ή δτι άρνείται ξετσίπωτα καί άνοιχτά τήν προλεταριακή επανάσταση.
Ή θέση αύτή πρέπει νά τονιστεί μέ τόσο μεγαλύτερη δύναμη καί κατηγορηματικότητα, γιατί έχουμε νά κάνουμε μΐ τήν
προλεταριακή έπανάσταση πού νίκησε, γιά τήν ώρα, σέ μιά χώρα
πού είναι περικυκλωμένη άπό έχθρικές καπιταλιστικές χώρες
καί γιατί έχουμε νά κάνουμε μέ τήν άστική τάξη πού δέ μπορεί νά. μήν τήν υποστηρίζει τό διεθνές*κεφάλαιο.
Νά γιατί ό Λένιν λέει δτι: « Ή άπελ.υθέρωση τής καταπιεζόμενης τάξης είναι άδύνατη δχι μονάχα χωρίς τή βίαιη έπανάσταση, μ ά κ α ί χ ω ρ ί ς τ ή σ υ ν τ ρ ι β ή τοΰ μηχανισμού
τής κρατικής έξουσίας πού τόν έχει δημιουργήσει ή κυρίαρχη
τάξη». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXI σελ. 373).
« „ ' Α ς έκφραστβΐ πρβτα, μέσα οτίς ουν&ήχβς τής διατήρησης τής
άτομικής Ιδιοχτηοίας, δηλ. μέσα στίς ουν(Η)κβς τής διατήρησης τής έξουσίας καί τοΟ ζυγοβ τοΟ κβφαλαΐου ή πλβιοψηφία τοΟ πληθυσμού ύπέρ τοΟ
κόμματος τοΟ προλβταριατου χαί τότβ μονάχα τό χόμμα μπορβί χαί
πρέπβι νά παρβι τήν έξουοία"—λ · ν β ο ί μ ι κ ρ ο α σ τ ο ί 0 η μ ο κ ρ α τ β ς, ο ί π ρ α γ μ α τ ι κ ο ί ύ π η ρ έ τ β ς
τήςάστικήςταξης πού α ό τ ο α π ο χ α λ ο Ο ν τ α ι
„ σ ο σ ι α λ ι σ τ έ ς "**. (Βλ.
Δ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXIV «βλ. 647).
Έ ν β έ μ β ί ς λ έ μ β : « Ά ς άνατρέψβι πρβτα τό έπαναοτατιχό προλβταριατο τήν κβφαλαιοχρατία, άς τσακίσβι πρβτα τό ζυγό τοΟ χβφαλαίου, άς
* Ή υπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
10. I. Στάλιν. Ζητήματα λΐνινισμοΟ.

146

I.

Σ τ ά λ ι ν

:υντρίψίΐ τόν αοτ'.κό κρατικό μηχανισμό,— χαί τότβ τό προλβταριατο 9-α
μπορΐοβι να καταχτήσβι γρήγορα μέ τό μβρος του ττ, συμπαθ··ια χαί τήν
•ιποοτήριξη τής πλειοψηφίας τών έργαζομένων μη προλβταριακών μαζών
ικανοποιώντας τ*ς οέ βάρος τών έχμβταλλβυτών». (Βλ. οτό Ιδιο).
«Για va χβρδ'.σβι τό προλιτ^ριατο μΐ τό μέρος του τήν πλιιοψηφίιι
τοΟ πληϊυσμοβ—συνιχίζβι ό Λένιν—πρέπ··, πρώτα, ν' άνατρέψιι τήν άοχικη ταξη καί να παρβι οτα χέρια του τήν χρατιχή έξου:ία, πρέπβι, δβύτβρο, va έγκαθιΐρύσ··.
Σοβιβτιχή έξουοία χανοντας ουντρίμια τόν παλιό χρατιχό μηχανιομό, ύποοχαφτοντας Ιτοι μέ μιας τήν χυριαρχία, τό χόρος, τήν
έκιροΐϊ τής αστικής τάξης χαί τών μιχροαοτών ουμβιβαοτών, μέβα οτίς μή
προλ«τ·>ριαχ«ς έ ρ γ α ζ ό μ ι ν ι ς μαζβς. ΙΙρέπβι, τρίτο, να τ ο α χ ί ο β ι
δριστιχα την έπιροη τής άοτιχής τάξης χαί τών μιχροαοτών ουμριβαοτών
μέθα οτήν π λ β ι ο ψ η φ ί α
τών μή προλβταριαχών έργαζομένων μαζών,
μέ την έ π α ν α ο τ α τ ι χ ή Ικανοποίηση τών οίχονομιχών άναγχών τους,
ο έ β ά ρ ο ς τ ώ ν έ χ μ · τ α λ λ β u τ ώ ν». (Βλ. οτόν ΐΪ·ο τόμο, οβλ. 641).

Αύτά είναι τά χαραχτηριστικά γνωρίσματα τής προλεταριακής έπ ανάστασης.
Ποιά είναι, σέ σχέση μ' αύτά, τά βασικά χαραχτηριστιχά
γνωρίσματα τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου, άν παραδεχτούμε ότι ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου είναι τό βασικό περιεχόμενο τής προλεταριακής έπανάστασης;
Νά έ πιό γενικός ορισμός τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου πού δίνε! ό Λένιν:
« Ή διχτατορία τοϋ προλιταριατου δέν «ιναι τό τέλβιωμα τής ταξικής
πάλης, μα ουνέχιοή της μέ νέ«ς μορφές. "Η ΐιχτατορία τοϋ προλβταρίάτου βίναι ή ταξική παλη τού·προλ·ταριατου, πού νίκησβ χαί π ή ρ · στα χ έ ρια του τήν πολιτική έξουσία, έναντια στήν αστική τ ϊ ϋ η πού νικήθηκβ,
μα πού βέν έξοντώθηκ:, Ϊέν ίξαγανίστηκβ, ί έ ν έπαυσ; ν« προβ»λλβι άντίοταοη, πού δυναμωσβ την άντίστασή της».(Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXIV
σϊλ. 311).

'Αντικρούοντας αότούς πού συγχέουν τη δ:·/τατορία τοϋ
προλεταριάτου μέ τήν «παλλαίκή», «τήν έκλεγμένη άπ' δλους»
έξουσία, μέ τήν «άταξική» έξουσία, ό Λένιν γράφε::
« Ή ταξη, πού πήρβ οτα χέρια της τήν πολιτιχή χυριαρχία, τήν πήρβ έχοντας συναίσθηση πώς τήν παίρν*ι μ ό ν η τ η ς . Αύτό πβριλαβαίνβται οτήν έννοια τής δίχτατορίας τοΟ προλιταριατου. Καί ή Ιννοια αύτή
τότβ μοναχα ϊ χ β ι νόημα, όταν μια ταξη ξέρβι πώς μονάχη αύτή παίρνβι
στα χέρια της τήν πολιτιχή έξουοία χαί 34 ν ξιγβλά οϋτ(* τόν έαυτό της,
οϋτβ τούς άλλους μέ φλυαρίβς για „παλλαϊκή, έκλβγμένη άπ' δλους,
Αγιασμένη άπ' δλο τό λαό" έξουοία». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXVI
σβλ. 286).

Αύτό δέ σημαίνει ώστόσο οτι ή εξουσία τής μιάς τάξης,
τής τάξης τών προλετάριων, πού δέν τή μοιράζεται καί δέ

Γ id Td Ζητήματα τοΟ λ€νινισμοΟ

147

μπορεί νά τή μοιράζεται μέ τίς άλλες τάξεις, δέν έχβι άνάγκη
γιά τήν πραγματοποίηση τών σκοπών της άπό τή βοήθεια, άπό
τή συμμαχία τών εργαζομένων· καί έκμεταλλευομένων μαζών
τών άλλων τά;εων. 'Αντίθετα. Ί Ι έξουσία αύτή, ή έξουσία τής
μιας τάξης, μπορεί νά σιερεωθεί καί νά πραγματοποιηθεί ως
τό τέλος μονάχα μέ μιά συμμαχία ιδιαίτερες μορφής άνάμεσα
οτήν τάςη τών προλετάριων καί στίς εργαζόμενες μάζες τών
μικροαστικών τάξεων και πρίν άπ' όλα στίς εργαζόμενες μάζες
τη: άγροτιάς.
ΐ ί είναι αύτή ή ιδιαίτερης μορφής συμμαχία, σέ τί συνίσταται ; Μήπως ή συμμαχία αοτή μέ τίς εργαζόμενες μάζες τών
άλλων, μή προλεταριακών, τάξεων άντιφάσκει γενικά στήν ίδέα
τής διχτατορίας μιάς μονάχα τάξης;
Αύτή ή ιδιαίτερης μορφής συμμαχία συνίσταται στό δτι ή
καθοδηγητική της δύναμη είναι το προλεταριάτο. Αύτή ή ιδιαίτερης μορφής συμμαχία συνίσταται οτό δτι καθοδηγητής τού
κράτους, καθοδηγητής στό σύστημα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου είναι έ ν α κ ό μ μ α , τό κόμμα τοϋ προλεταριάτου, τό
κόμμα τών κομμουνιστών, π ο ύ δ έ μ ο ι ρ ά ζ ε τ α ι κ α ί δ έ
μ π ο ρ ε ί νά μ ο ι ρ ά ζ ε τ α ι τήν καθοδήγηση μέ τά άλλα
κόμματα.
"Οπως βλέπετε ή άντίφαση έδώ είναι μονάχα φαινομενική.
«"Η ίιχτατορία τοβ προλεταριάτου—λέει ό Δέν.ν—»ίναι Ι δ ι α ί τ ε ρη μορφή τ α ξ ι κ ή ς
συμμαχίας*
άναμεοα ατό προλεταριατο, τήν πρωτοπορία τών εργαζομένων, καί οτα πολυαριθμα μή προλεταριακά οτρώματα τών εργαζομένων (μικροαστική ταξη, μικροί νοικοκυραίοι,
άγροτιά, διανόηση κ λ π), ή στην πλειοψηφία τους, Ιδιαίτερη μορφή συμμαχίας ένάντια στό κεφαλαιδ, συμμαχίας πού σκοπό Ι χ ε ι τήν όλοχληρα>τικη ανατροπή τού
κεφαλαίου,
τήν πλήρη καταπνιξη
τής άντίστασης τής άστικής τάξης καί τή ματαίωση καθε άπόπειρας παλινόρθωσης άπό μέρος της, είναι συμμαχία πού σκοπό Ι χ ε ι τήν δριστιχή δημιουργία καί τή σταθεροποίηση τού σοσιαλισμού. Είναι Ινα Ιδιαίτερο είδος
συμμαχίας, που διαμορφώνεται μέσα σέ μιάν Ιδιαίτερη χατασταση καί συγκεκριμένα μέσα στήν κατάσταση τοΟ λυσσασμένου έμφϋλιου πολέμου, είναι
συμμαχία τών σταθερών δπαδών τοβ σοσιαλισμού μέ. τούς ταλαντευόμενους
συμμάχους τους, κάποτε μέ τούς „ουδέτερους" (χαί τότε άπό συμφωνία
για παλη, ή συμμαχία γίνεται συμφωνία για ουδετερότητα), ε ί ν α ι σ υ μ μ α χ ί α ά ν α μ ε ο α σέ τ ά ξ ε ι ς
π ο ύ β 4 ν ε Î » α ι β μ ο ι s ς οικονομικά, πολιτιχα,
κοινωνικά,
π ν ε υ μ α τ ι κ ό * * » . (Βλ.
Α έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ XXIV οελ. 311).

*'ht ύπογράμμιση ΐ>ΐκή μου. Ι. Σ τ ά λ ι ν .
**Ή ύιτογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

148

I.

Σ τ ά λ ι ν

Σέ μιά άπ τίς εισηγήσεις του γιά τήν καθοδηγητική δουλιά ό Κάμενεφ καταπολεμώντας αύτή την αντίληψη γιά τή διχτατορ α το·') προλεταριάτου λέει:
«ΊΙ διχτατορία Î 4 ν β ΐ ν α ι *

συμμαχία μιάς τάξης μέ μιαν άλλη».

Νομ'ζω πώς ό Κάμενεφ έχει όπόψη του πριν άπ' δλα ένα
σημείο τής μποσούρας μου: « Ή Όχτωβριανή Έπανάζταση καί
ή ταχτική τών ρώσων κομμουνιστών», πού λέει:
« Ή Βιχτατορία τοϋ προλεταριάτου ΐ ί ν (ίνα', μια άπλή κυβερνητικά
κορυφή, „μαστορικά" , , ΐ ι α λ ε γ μ ί ν η " œïï* τό προοβχτιχό χέρι xoO tt έμπειροι»
στρατηλατη" καί πού „στηρίζεται λογικά" α* αότα ή α' έχείνα τα οτρώματα τοΟ πληθ-υσμοΟ. Ή Βιχτατορία τοϋ προλ·ταριατου «ϊναι ταξική συμμαχία τοϋ προλεταριάτου καί τών έργαζομέναιν μαζών τής άγροτιβς γ ι ά
την άνατροπή τοϋ κ · φ ι λ α ί ο υ , για την όριστικη νίχη τοϋ σοοιαλιομοΟ, μέ
τόν βρο βτι χα^οίηγητ'.κη ίϋναμη αϋτής τής ουμμαχίας Θα (Ιναι τό προλεταριάτο».

Υποστηρίζω άπόλυτα αύτή τή διατύπωση τής διχτατορίας
του προλεταριάτου, γιατί νομίζω πώς συμπίπτει πέρα γιά πέρα
με τήν άμέσως πιό πάνω διατύπωση τοϋ Λένιν.
Έ χ ω τη γνώμη πώς ή δήλωση τού Κάμενεφ δτι «ή διχτατορία δ έ ν s ' . ν α ι συμμαχία μ ι ί ς τάξης μέ μιάν άλλη»,
πού δίνεται μέ τόσο κατηγορηματική μορφή, δέν έχει τίποτα τό κοινό μέ τή λενινιστική Θεωρία τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου.
Έ χ ω τή γνώμη πώς έτσι μπορούν νά μιλούν μονάχα οί
άνθρωποι πού δέν κατάλαβαν τό νόημα τής ιδέας τής συνενωθ ε ί τής Ιδέας τής συμμαχίας τού προλεταριάτου καί τής άγροτιάς, τής :δέας τής ή γ ε μ ο ν ί α ς τού προλεταριάτου σ'αύτή
τή συμμαχία.
Έτσι μπορούν νά μιλούν μονάχα οί άνθρωποι πού δέν κατάλαβαν τή λενινιστική θέση δτι:
« Μ ο ν ά χ α ή ο υ μ φ α ι ν ί α μ έ τ ή ν ά γ ρ ο τ ι α** μπορεί να σώσει
τή οοοιαλιοτιχή έπανάσταση τής Ραιοίας, ώσπου ν' άρχίσει ή έπαναοταοη
οτίς άλλες χώρες». (Βλ. Δ ε ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXVI σελ. 238).

Έ τ σ ι μπορούν νά μιλούν μονάχα οί άνθρωποι πού δέν κατάλαβαν τή θέση τού Λένιν δτι:
«*Η ά ν ώ τ α τ η ά ρ χ ή τ ή ς Β ι χ τ α τ ο ρ ί α ς*** είνα·. ή ϋποστήρΐ• Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
**Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
• • • ' Η ύπογράιιμίση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

Γιά τ ά Ιητήματα ·ιοι· Λίνινιομου

149"

ξη τής συμμαχίας το3 προλεταριάτου μέ την άγροτιά, για να μπορέοει τό
προλεταριάτο να διατηρήσει τόν καθοδηγητικό ρόλο χαί την κρατική έξου«ία». (Βλ. οτόν ISto τόμο, ο · λ . 460).

Τονίζοντας έναν άπ* τούς σπουδαιότερους σκοπούς τής δικτατορίας, τό σκοπό τής συντριβής τών έκαβταλλευτών. ό Λένιν λέβι:
« Ή έπιατημονιχή έννοια τής διχτατορία; ι έ οημαίνιι τίποτα άλλο
παρα τήν έξουοία πού βέν περιορίζεται άπό τίποτα, άπό χανένα νόμο
χαί άπό χανέναν άπόλυτα χανόνα χαί πού οτηρίζβιαι άμεοα οτη fila». . .
«Διχτατορία σημαίνε—πάρτε το μια για πάντα ι ΐ ϊ η ο η κύριοι χαντέ—
Απεριόριστη έξουοία πού στηρίζεται στή δύναμη χαί όχι οτό -όμο. Στή
διάρκεια τοϋ έμφύλιου πολέμου καθε νικηφόρα ίςουσία μπορ*', vivai μονάχα διχτατορία». (Βλ. Λ » ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XKV σελ. 441-436).

Μέ τή βία φυσικά δέν έξαντλείται ή διχτατορία
το^προλεταριάτου, παρ' όλο πού χωρίς βία δέν υπάρχει διχτατορία.
« Ή βιχτατορία—λέει ό Λένιν—ΐέ οημαίνιι μοναχα βία, παρ' δλο πού
είναι άδύνατη 'χωρίς τή βία, οημαίνιι έπίοης όργανωοη τής έργαοίας χαί
μαλιατα όργανωοη άνώτερη άπ' τήν προηγούμενη)'. (Βλ. Λ έ ν ι ν, Ά π α ν τ α ,
τόμ. XXIV σελ. 305).
• Ή βιχτατορία τοΟ προλεταριάτου. . . δέν είναι μοναχα βία πανω οτούς
έχμεταλλευτές, χαί άχόμαδέν είναι κυρίως βία. Ή οίχο.ομιχή βάοη ιτϋτής
τής έπζναστατιχής βίας, ή έγγύηση τής ζωτικότητας χαί τής έ π ι τ υ χ ' α ς
της, είναι τό γεγονός δτι τό προλεταριάτο έχπροοωπεί χαί πραγματοποιεί
έναν άνώτερο τύπο κοινωνική; δργανωσης τής έ ρ ; α ι ( α ς οέ σύγκριση μέ τόν
καπιταλισμό. ΈΒΑ βρίσκεται ή οϋοία. Λύτη ιιναι -,, πηγη τής δύναμης χαί
ή έγγύηση για τό άναπόφευχτο τής πλήρους νίκης τού χομμουνιομο-ι». (Βλ.
Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXIV οελ. 335-336).
« Ή κύρια της ούοία (Βηλαβή τής β'.χτατοριας. I. Σ τ α λ ι ν) βρίσκεται
>τήν όργανωοη χαί στήν πειθαρχία του πρωτοπόρου τμήματος τών έργαζοιένων, τής έμπροο&οφυλαχής τους, το3 μοναδιχοΟ ηγέτη τους, τού προλε:αριάτου. Σκοπός του είναι να δημιουργήσει τό σοσιαλισμέ, να εξαλείψει
CÔ χωρισμό τής κοινωνίας οέ τάξεις, να χάνει όλα τα μέλη της κοινωνίας
Εργαζόμενους, να άφαιρέοει -ό έδαφος γιά καίε έκμιταλλε-ιση ανθρώπου
άπό άνθρωπο. Αότό τό ικοπό δέ μπορεί να τόν πραγματοποιήσει us μιας.
Χρειαζεται μιαν άρχετα μακρόχρονη μεταβατ-χη περίοδο τ - ' τον -..απιταλιομό οτό σοοιαλιομό, γιατί ή αναίιοργανωοη τής παραγιιιγη, ι!/αι îuοχολο πράγμα, γιατί χρεια^ιται καιρίς για να δίνουν ρ ι , ι χ ί ς αλλαγές ο'
δλους το^., τομείς τ ί ς ζωής ν.αι γιατί ή τεραστία δύναμη τής ουνηΟ-ειας
πού κλίνει πρός τό μικροαστικό χαί τό άοτικό νο:κοκυριό, μπορεί να ύπερνικη8εΙ μοναχα ·ιέ μακρόχρονο, έπίμονο άγώνα. Γι' αυτό ακριβώς 4 Μαρξ
μιλούσε γιά μια δλόχληρη περίοδο διχτατορίας τοϋ προλ*:ιριατου, ••αν
περίοδο μετάβασης άπό τόν καπιταλισμό οτό σοσ:αλιομό> . (Βλ. στόν Ιδιο
τόμο, οελ. 314).

Αύτά είναι τά χαρακτηριστικά γνωρίσματα τής διχταιορίας το·~> προλεταριάτου.

150

I.

Σ τ ά λ ι ν

Ά π ό δώ βγαίνουν οί τρεις βασικές πλευρές τής διχτατορία;
τοό προλεταριάτου:
1. Χρησιμοποίηση τής εξουσίας τοϋ προλεταριάτου γιά τήν
κατάπνιξη τών εκμεταλλευτών, γιά τήν άμυνα τής χώρας, γιά
τή στερέωση τών δεσμών μέ τούς προλετάριους τών άλλων χωρών, γιά τήν άνάπτυξη καί τή νίκη τής επανάστασης σ' όλες
τίς χώρες.
2. Χρησιμοποίηση τής εξουσίας τού προλεταριάτου γιά τήν
δριστική άπόσπαση τών εργαζόμενων καί εκμεταλλευόμενων μαζών άπ' τήν άστική τάξη, γιά τή στερέωση τής συμμαχίας τοϋ
προλεταριάτου μ' αύτές τίς μάζες, γιά τό τράβηγμα αύτΛν τών
μαζών στό έργο τής σοσιαλιστικής ανοικοδόμησης, γιά τήν κρατική καθοδήγηση αύτών τών μαζών άπ' τό προλεταριάτο.
3. Χρησιμοποίηση τής έξουσίας τού προλεταριάτου γιά τήν
όργάνωση τού σοσιαλισμού, γιά τήν εξάλειψη τών τάξεων, γιά τό
πέρασμα στή χωρίς τάξεις κοινωνία, στήν κοινωνία χωρίς κράτος.
ΜΙ διχτατορία τού προλεταριάτου είναι ή συνένωση καί
τών τριών αυτών πλευρών. Καμιά άπ' αύτές τις πλευρές δέ
μπορεί νά θεωρηθεί σάν τό μ ο ν α δ ι κ ό χαραχτηριστικό γνώρισμα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου καί, άντίστροφα, άρκεί
νά λείπει εστω καί ενα άπ' αύτά τά γνωρίσματα γιά νά πάψει
ή διχτατορία τού προλεταριάτου ναναι διχτατορία μέσα στίς συνθήκες τού καπιταλιστικού περίγυρου. Γι' αύτό δέ μπορούμε νά
άποκλείσουμε καμιά άπ' αύτές τίς τρείς πλευρές, χωρίς νά κινδυνεύσουμε νά διαστρεβλώσουμε τήν έννοια τής διχτατορίας τού
προλεταριάτου. Μόνο καί οί τρείς αύτές πλευρές, παρθένες μαζί, μδς δίνουν τήν πλήρη καί ολοκληρωμένη Ιννοια τής διχτατορίας τού προλεταριάτου.
Ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου έχει τίς δικές της περιόδους, τίς δικές τ/,ς ιδιαίτερες μορφές, διάφορες μέθοδες δουλιδς.
Στήν περίοδο τού έμφύλιου πολέμου χτυπά Ιδιαίτερα στά μάτια
ή βίαιη πλευρά τής διχτατορίας. Άπ* αύτό δμως δέ βγαίνει καθόλου δτι στήν περίοδο τού έμφύλιου πολέμου δέ γίνεται καμιά άνοικοδομητική δουλιά. Χωρίς άνοκοδομητική δουλιά είναι
άδύνατο νά διεξαχθεί ό εμφύλιος πόλεμος. Αντίθετα, στήν περίοδο τής άνοικοδόμησης τοϋ σοσιαλισμού χ τ υ π δ ιδιαίτερα στά
μάτια ή ειρηνική, οργανωτική, έκπολιτιστική δουλιά τής διχτατορίας, ή έπαναστατική νομιμότητα κλπ. Ά π' αύτό δμως πάλι
δέ βγαίνει καθόλου δτι Ελλειψε ή δτι μπορεί νά λείπει στήν περίοδο τής άνοικοδόμησης ή βίαιη πλευρά τής διχτατορίας. 'ά

Γ id xd Ζητήματα τοϋ λίν.νισμου

151

όργανα τής καταπίεσης, ό στρατός και ο: ά/.λες οργανώσεις, είναι τό ίδιο απαραίτητα τώρα, στήν περίοδο τής Ανοικοδόμησης,
όπως καί στήν περίοδο τοό εμφύλιου πολέμου. Χωρίς τήν ύπαρξη αύτών τών δργάνων είναι άδύνατη μιά κάπως έςασααλ'σμένη άνοικοδομητική δουλιά τής διχτατορία;. Δ:ν πρέπει νά ξ χ ν ί με, δτι ή έπανάσταση νίκησί, γιά τήν ώρα μονάχα, ζί μι . χώρα. Λεν πρέπει νά ξεχνάμε, δτι οσο θά υπάρνει ή καπιταλιστική περικύκλωση, θά υπάρχει καί 6 κινούν oc τής έπίμβασης, μέ
όλες τίς συνέπειες πού άπορέουν άπ' αύτό τόν κίνδυνο.
V

ΤΟ ΚΟΜΜΑ ΚΑΙ Η ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΤΑΞΗ
ΣΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΔΙΧΤΑΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟΥ
Πιό πάνω μίλησα /ιά τή διχτατορία του προλεταριάτου άπό
τήν άποψη τής ιστορικής της άναγκης, άπό τήν άποψη τού ταξικού της περιεχομένου, άπό την άποψη τής κρατικής τής ?ύσης, καί
τέλος, άπό τήν άποψη τών δικών της καθηκόντων καταστροφής
καί.δημιουργίας, πού πραγματοποιούνται οτή διάρκεια μιδς ολόκληρης ιστορικής περιόδου, πού ονομάζεται περίοδος τής μετάβασης άπ' τόν καπιταλισμό στό σοσιαλισμό.
Τώρα πρέπει νά μιλήσουμε γιά τή διχτατορία τού προλεταριάτου άπό τήν άποψη τής συγκρότησης της, άπό τήν άποψη
του «μηχανισμού» της, άπό τήν άποψη τού ρόλου καί τής σημασίας τών «λουριών μεταβίβασης», τών «μοχλών», καί τής
«διευθύνουσας δύναμης», πού στό σύνολο τους άποτελούν «τό
σύστημα τής διχτατορίας τοό προλεταριάτου» ( Λ έ ν ι ν ) καί πού
μέ "ή βοήθεια τους πραγματοποιείται ή καθημερινή έργασ : α τής
διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου.
Τί είναι αύτά τά «λουριά μεταβίβασης», ή οί «μοχλοί» στό
σύστημα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου; Ποιά είναι αύτή ή
διευθύνουσα δύναμη; Σέ τί χρειάζονται;
()£ μοχλοί καί τά λουριά μεταβίίασης είναι αύτές οί ίδιες
οί μαζικές οργανώσεις τοϋ προλεταριάτου, πού χωρίς τή βοήθειά
τους είναι άδύνατο νά πραγματοποιηθεί ή διχτατορία.
Ή διευθύνουσα δύναμη είναι τό πρωτοπόρο έκείνο τμήμα
τού προλεταριάτου, ή εμπροσθοφυλακή του, πού είναι ή βασική
καθοδηγητική δύναμη τής διχτατορίας τού προλεταριάτου.
Τά λουριά μεταβίβασης, οί μοχλοί καί ή διευθύνουσα δύ-

152

I. Σ τ d \ ι

ναμη είναι άπαραιτητα γιά τό προλεταριάτο, γιατί χωρίς αύτά
θά βρισκόταν, στόν άγώνα του γιά τη νίκη, στή θέ^η ένός άοπλου
στρατού πού άντ.μετωπίζει τό όργανωμένο καί έξοπλιαμένο κεφάλαιο. Οί οργανώσεις αυτές είναι άπαραίτητες στό προλεταριάτο, γιατί χωρίς αύτές 0ά δοκ ; ·ιαζε άναπόφευχτη ήττα στόν άγώνα
του γιά τήν άνατροπή τής άο. κής τάξης, στόν άγώνα του γιά
τή στερέωση τής έξουοίας του, οτόν άγώνα του γιά τήν άνοικοδόμηση του σοσιαλισμού. Ή συστηματική βοήθεια αύτών τών
οργανώσεων καί ή διευθύνουσα δύναμη τής πρωτοπορίας είναι
άπαραίτητες, γιατί χωρίς αύτούς τούς δρους εΝαι άδύνατη μιά
κάπως μακρόχρονη καί στέρεη διχτατορία τοϋ προλεταριάτου.
Ποιές είναι αύτές οί όργανώσεις;
Είναι, πρώτα, τά έ π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ά σ υ ν δ ι κ ά τ α τών
έργατών μέ τίς διακλαδώσεις τους στό κέντρο καί στίς έπαρχίες,
μέ τή μορφή μιάς ολόκληρης σειράς άπό παραγωγικές, έκπολιτιστικές, διαπαιδαγωγικές καί άλλες Οργανώσεις. Οί οργανώσεις
αύτές συνενώνουν τούς έργάτες δλων τών έπαγγελμάτων. Ol
οργανώσεις αύτές δέν sivai κομματικές όργανώσεις. Τά Επαγγελματικά συνδικάτα μπορούν νά ονομαστούν καθολική οργάνωση τής έργατικής τάξης -πού κυριαρχεί στή χώρα μας. Είναι
ΰχολειό τοϋ κομμουνισμού. 'Αναδείχνουν άπ' τούς κόλπους τους
τους καλύτερους άνθρώπους γιά καθοδηγητική δουλιά σ* δλους
τούς τοιιείς τής διακυβέρνησης. Πραγματοποιούν τή σύνδεση
άνάμεσα στά πρωτοπόρα καί στά καθυστερημένα στοιχεία ,μέσα
στήν έργατικη τάξη. Συνδέουν τίς έργατικές μάζες μέ τήν πρωτοπορία τής έργατικής τάξης.
Είναι, δεύτερο, τά Σ ο β ι έ τ μέ τίς πολυάριθμες διακλαδώσεις τους στο κέντρο καί στίς έπαρχίες, μέ τή μορφή τών διοικητικών, οικονομικών, στρατιωτικών, έκπολιτιστικών καί άλλων
κραιικών οργανώσεων, μαζί μέ τις άπειράριθμες αυτοτελείς μαζικές ενώσεις τών έργαζομένων, πού περιβάλλουν αύτές τίς οργανώσεις καί τίς συνδέουν μέ τόν πληθυσμό. Τά Σοβιέτ είναι μαζική οργά\ ωση δλων τών έργαζομένων τής πόλης καί τού χ ω ριού, Δέν είναι οργάνωση κομματική. Τά Σοβιέτ είναι άμεση έκφραση τ ή ' διχτατορίας τού προλεταριάτου. Μέσω τών Σοβιέτ
έφαρμόζονται δλα τά μέτρα γιά τό δυνάμωμα τής διχτατορίας
τού προλεταριάτου καί γιά τήν άνοικοδόμηση τοϋ σοσιαλισμού.
Μέσω τών Σοβιέτ πραγματοποιείται ή Όατική καθοδήγηση τής
άγροτιάς άπό τό προλεταριάτο. Τά Σοβιέτ συνενώνουν τά έκατομ^ιύρια τών έργαζομένων μέ τήν πρωτοπορία το") προλεταριάτου.

Tld r d ζ η τ ή μ α τ α τ ο υ λ ι ν ι ν ι β μ ο υ

153

Είναι τρίτο, οί σ υ ν ε τ α ι ρ ι σ μ ο ί δλων τών ειδών μέ δλες
τίς διακλαδώσεις τους.
Ό συνεταιρισμός είναι μιά μαζική όργάνωση τών έργαζομένων, όργάνωση ο-/: κομματική, πού τούς συνενώνει πριν ΰπ'
δλα σάν καταναλωτ ή καί μέ τήν πάροδο του χρόνου /.αί σάν
παραγωγούς, (άγροτί/οί συνεταιρισμοί). Ό συνεταιρισμός άποχτ3
ιδιαίτερη σημασία ύστερα άπ' τή στερέωση :ής διχτατορίας τοϋ
προλεταριάτου, στήν περίοδο τή*, πλατιίς άνοικοδόμησης. Διευκολύνει τή σύνδεση τής πρωτοπορίας τοϋ προλεταριάτου μέ
τίς μ:'.ζες τής άγροτιίς καί δημιουργεί τή δυνατότατα νά τραβηχτούν οί άγρότες στό δρόμο τής σοσιαλιστικής άνοικοδόμησης.
Είναι τέταρτο, ή " Ε ν ω σ η τ ή ς v e o λ α ί α ς. Ή "Ενωση
τής νεολαίας είναι μαζική όργάνωση τής έργατικής καί τής άγροτικής νεολαίας, όργάνωση δχι κομματική, μά πού συνορεύει μέ τό
κόμμα. Γιά καθήκον της έχει νά βοηθ.: τό κόμμα στό έργο τής
διαπαιδαγώγησης τής νεας γενιάς στο πνεύμα τού σοσιαλισμού
Δίνει νέες έφεδρείες γιά δλες τίς υπόλοιπες μαζικές οργανώσεις
τού προλεταριάτου, σ' δλόυς τούς τομείς τής διακυβέρνησης Ί Ι
"Ενωση τής νεολαίας απόχτησε ιδιαίτερη σημασία ύστερα άπ'
τή στερέωση τής διχτατορίας τού προλεταριάτου στήν περίοδο
τής πλατιάς έκπολιτιστικής καί διαπαιδαγωγικής δουλιίς το·»
πρίλεταριάτου.
Είναι τέλος τό κ ό μ μ α τοϋ προλεταριάτου, ή πρωτοπορία
του. Ή δύναμή του Ιγκειται οτό γεγονός δτι συγκεντρώνει ôÀ^uç
τούς καλύτερους άνθρώπους τοϊ προλεταριάτου άπ' δλε; τίς
μαζικές του όργανώσε'ς. Ή άποστολή του είναι νά σ υ ν τ ο ν ίζ ε ι τή δουλιά δλων χωρίς εξαίρεση τών μαζικών όργανο σεων
τού προλεταριάτου καί νά ν. α τ ε υ C ύ ν ε ι τή δράση τους πρός
£να~σκοπό, πρός τό σκοπό τής άπελευθέρωσης του προλεταριάτου. Καί είναι άπόλυτα άπαραίτητο νά τίς συντονίζει καί νάτίς
κατευθύνει πανω στή γραμμή ένος σκοπού, γιατί χωρίς αύτό
είναι άδύνατη ή ένότητα τή' πάλης τού .προλεταριάτου, γιατί
χωρίς αύτό είναι άδύνατο νά καθοδηγηθούν οί προλεταριακές μάζες στόν άγώνα τους γιά τήν έξουσία, στόν άγώνα τους γιά τήν
άνοικοδόμηση τού σοσιαλισμού. Μονάχα δμως ή πρωτοπορία
τοϋ προλεταριάτου, τό κόμμα του, είναι ίκανό νά συνενώνει καί
νά κατευθύνει τή δουλιά τών μαζικών οργανώσεων τοϋ προλεταριάτου. Μονάχα τό κόμμα τού προλεταριάτου, μονάχα τό κόμμα τών κομμουνιστών είναι ίκανό νά εκπληρώσει αύτό τό ρόλο

I

Σ τ ά λ ι ν

τού βασικού καθοδηγητή μέσα στό σύστημα τής διχτατορίας τοΰ
προλεταριάτου.
Γιατί;
«ΙΙρώτα, γιατί τό κόμμα βίναι τό οημβίο ουγχέντρωοης τών καλύτερων στοιχείων τής έργατικής τάξης, πού συνδέονται άμεσα μέ τίς έξωκομματικές οργανώσεις τοΟ προλεταριάτου καί πού πολύ συχνά τΙς καθοδηγοΟν. Λεύτερο, γιατί τό κόμμα, οα σημείο συγκέντρωσης τών καλύτερων
άνθρώπων τ ή ; έργατικής τάξης, βίναι τό χαλύτβρο οχολβιό γιά τήν καταρτιοη ηγετών τής έργατιχής τάξης, για να βίναι Ικανοί να χαθοβηγοΟν
δλες τίς μορφές όργανωσης τής τάξης τους. Τρίτο, γιατί τό χόμμα, οαν
τό χαλύτβρο οχολβιό ήγβτ®ν τής έργατιχής τάξης, είναι μέ τήν πβίρα
χαί τό κύρος τοιι ή μοναδική όργανωοη, πού βίναι Ικανή να ουγχβντρώοβι
^ τ ή διεύθυνση τής πάλης τού προλεταριάτου χαί να μετατρέψει έτοι δλβς
τίς έξωχομματιχες όργανώοβις τής έργατιχής τοξης, οέ έξυπηρβτιχα δργανα χαί λουριά μεταβίβασης πού συνδέουν τό χόμμα μέ τήν τάξη». (Βλ.
«Για τίς βάσεις τοϋ λβν'.νιομοΟ»).

Τό κόμμα είναι ή βασική καθοδηγητική δύναμη στό σύστημα τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου.
«Τό κόμμα βίναι ή ά ν ώ τ α τ η V-ορφή ταξικής ένωσης τοΰ
προλεταριάτου» (Λ έ ν ι ν).
Έτσι, τά Ε π α γ γ ε λ μ α τ ι κ ά σ υ ν δ ι κ ά τ α , σά μαζική
όργάνωση τοϋ προλεταριάτου, που συνδέει τό κόμμα μέ τήν τάξη,
πρίν άπ' όλα στόν παραγωγικό τομέα. Τά Σ ο 61 έ τ, σά μαζική
όργάνωση τών έργαζομένων, πού συνδέει τό κόμμα μαζί τους, πρίν
άπ 1 δλα οτόν κρατικό τομέα. Οί σ υ ν ε τ α ι ρ ι σ μ ο ί , σάν μαγική όργάνωση κυρίως τής άγροτιάς, πού συνδέει τό κόμμα μέ
τίς Αγροτικές μάζες, πρίν άπ' δλα στόν οικονομικό τομέα, στόν
τομέα πού τραβά τήν άγροτιά στή σοσιαλιστική άνοικοδόμηση.
Ή "Κ ν ω ση τ ή ς ν s o λ α ία"ς, σά μαζική όργάνωση τής έργατικής καί τής άγροτικής νεολαίας, πού έχει άποστολή νά διευκολύνει τήν πρωτοπορία τοΰ προλεταριάτου στή σοσιαλιστική
διαπαιδαγώγηση τής νέας γενιάς καί στήν προετοιμασία τών
νέων έφεδρειών. Καί τέλος, τό κ ό μ μ α , σά βασική κατευθυντήρια δύναμη στό σύστημα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου,
πού Ιγει άποστολή νά καθοδηγεί δλες αύτές τίς μαζικές όργανώσεις—αύτή είναι γενικά ή 3ίκόνα τοΰ «μηχανισμού» τΐ,ς διχτατορίας, ή εικόνα τού «συστήματος τής διχτατορίας τοΰ προλεταριάτου».
Χωρίς τό κόμμα, σά βασική καθοδηγητική δύναμη, είναι
άδύνατη μιά κάπως μακρόχρονη καί σταθερή διχτατορία τοϋ
προλεταριάτου.
Έτσι, μιλώντας μΐ τά λόγια τοΰ Λένιν, «έχουμε γενικά

Tid Td Ι η τ ή μ α τ α TOÖ λενινισμού

155

καί συνολικά, ένα τυπικά μή κομμουνιστικό, ευλύγιστο καί σχετικά πλατύ, πολύ ισχυρό, προλεταριακό μηχανισμό, πού μέ τή
βοήθειά του τό κόμμα είναι στενά συνδεμένο μέ τήν τ ά ξ η καί
μέ τή μ ά ζ α καί πού μέ τή βοήθειά του καί κάτω άπό τήν
καθογήγηση τοϋ κόμματος πραγματοποιείται ή δ ι χ τ α τ ο ρ ί α
τ ή ς τ ά ξ η ς » . (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXV σελ. 192).
Αύτό φυσικά δέ σημαίνει οτι τό κόμμα μπορεί ή πρέπει
νά ύποκαταστήσει τά έπαγγελματικά συνδικάτα, τά Σοβιέτ καί
τίς άλλες μαζικές οργανώσεις. Τό Χομμα πραγματοποιεί τή 5'χτατορία τού προλεταριάτου. Δέν την πραγματοποιεί δμως άμεσα, άλλά μέ τή βοήθεια τών έπαγγελματικών συνδικάτων, μέ τά
Σοβιέτ και μέ τίς διακλαδώσεις τους. Χωρίς αύτά τά «λουριά
μεταβίβασης», 03ταν άδύνατη μιά κάπως σταθερή διχτατορία.
μπορ·ϊ—λέ«ι ί Δένιν—να πραγματοποιηθεί ή ΐ ι χ τ α τ ο ρ ί α χωρίς
μιριχα „λουριά μ·ταβίβαοης" ά π ' τήν έμπροο&οφυλαχη CTÏJ μαζα τής πρωτοπόρος τάξης χαί ά π ' αύτή οτη μαζα τών ε ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν . . . Τό χόμμα,
γ ι α να έχφραοτοΟμ» έτοι, ο υ γ χ · ν τ ρ ώ ν · : μέοα του τήν πρωτοπορία τοΟ
προλιταρίατου, χι αύτή ή πρωτοπορία πραγματοποιεί τή Ϊιχτατορία τοΟ
προλιταριατου. Κι άν !έν ύ π α ρ χ ι ι Ινα τ ί τ ι ο ϋ ι μ έ λ ι ο , όπως τα έ π α γ γ · λ μ α τ ι χ α αυνβιχατα, 8έ μπορ·1 να πραγματοποιη$«Ε ή βιχτατορία, Si μποp«t να έχπληρωθοιίν οί χ ρ α τ ι χ έ ς λ ι ι τ ο υ ρ γ ί ι ς . Πρέπ«ι βμως να άοχοΟνται
μ έ τ ή ß οι! θ» ι α* μιδς ο«ιρδς Ιβιαίτιρων ΙΪρυματων έπίοης χαποιοονέου τύπου, χαί αυγκ*χριμένα: μ έ τ ή
ß ο ή θ 11 α** τοβ ΣοβιιτιχοΟ μηχανισμού». (Βλ. Δ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τομ. XXIV ο ι λ . 65 χαί 64).

Σάν άνώτατη έκφραση τού καθοδηγητικού ρόλου τού κόμματος λχ., στή χώρα μας, στή Σοβιετική Ένωση, στή χώρα
τής διχτατορίας τού προλεταριάτου, πρέπει ν' άναγνωριστεί τό
γεγονός δτι ούτε ένα σοβαρό πολιτικό ή οργανωτικό ζήτημα δέ
λύνεται σέ μίς, άπ' τίς σοβιετικές καί τίς άλλες μαζικές όργανώσεις μας, χωρίς τίς καθοδηγητικές ύποδείξεις τού κόμματος.
Μ ' α ύ τ ή τ ή ν έ ν ν ο ι α θά μπορούσαμε νά πούμε δτι ή διχτατορία τού προλεταριάτου ε ί ν α ι σ τ ή ν ο ύ σ ί α «διχτατορία»
τής πρωτοπορίας του, (διχτατορία» τού κόμματος του, σάν
βασικής καθοδηγητικής δύναμης τού προλεταριάτου. Νά τί είπε
ό Λένιν γιά τό ζήτημα αύτό στό ΙΙο συνέδριο τής Κομμουνιστικής Διεθνούς:
« Ό Τ έ ν ν · ρ λέει πώς «Ιναι Δπέρ τής Ϊιχτατορίας r o i προλ·ταριατου,
μα πώς τή βιχτατορία τοβ προλ·ταριατου Ϊέν τη φ α ν τ α ζ · τ α ι άχριβώς ϊ τ ο ι
* Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
* · Ή υπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

I.

156

Σ τ ά λ ι ν

δπως τη φανταίόραοτβ εμβίς. Λέβι 6τι έμβίς μέ τή βιχτατορία τοΟ προλβ•ταριατου έννοοΟμβ ο τ ή ν ο ό ο ί α * τη διχτατορία τή{ όργανωμένης χαί
συνειδητής μειοψηφίας του. Κα( πραγματιχα οτήν έποχη το5 καπιταλισμοί,
βταν οί εργατικές μάζες Οποβαλλονται οβ αδιάκοπη έκμεταλλευση καί
ΐέν μπορούν ν' Αναπτύξουν τ(ς άνδρώπινες (χανότητές τους, τό πιό χαραχτηριστικό γεγονός για τα έργατικα πολιτικά κόμματα είναι Τσα-Ισα τό
γεγονός δτι δε μποροΟν ν' άγκαλιασουν τ.αρα μονάχα τή μειοψηφία τής
ταξτ,ς τους. Τό πολιτικό κόμμα μπορ·', να συνενώσει μοναχα τή μειοψηφία τής τάξης ακριβός δπως οί πραγματιχα ουνβιίτ,τοί έργατβς σέ κάβε
καπιταλιστική κοινωνία αποτελούν μοναχα τη μειοψηφία βλων τΑν έ ρ γ α ·
τΑν. Γι' αύτό είμαστε άναγχασμένοι να παραδεχτούμε, βτι μοναχα αότή ή
συνε.δητη μειοψηφία μπορεί νά χαθοδη(εΙ τις πλατιές έργατιΧές μάζες
ΛαΙ να τίς τραβά άπό πίσω της. Καί άν ό ο. Τέννερ λέ»ί πώς είναι έ χ θρός τοϋ κό|·ματο(, μρ ταυτόχρονα παραδέχεται βτι ή μβιοψηφία τών καλύτερα όργανωμένων χαί περισσότερο έπαναστατβν έργατών πρέπει να
δεί/νει τό δρόμο σ' 3λο τό προλεταριάτο, τ ό τ · έγώ λέω πώς στήν πραγματικότητα ΐ ε ν ύπαρχε·. ΐιαφορα άναμισα μας». (Βλ. Α ε ν ι ν, "Απαντα,
τόμ. XXV σβλ. Μ7).

Μήπως αύτό υημαίνει ωστόσο, δτι άνάμεσα στή διχτατορία
τού προλεταριάτου χαί στόν καθοδηγητικό ρόλο τού κόμματος
(τή «διχτατορία» τοϋ κόμματος) μποροϋμε νά βάλουμε τό σημ ε ί ο τ ή ς ε ξ ί σ ω σ η ς , δτι μποροϋμε νά σ υ ν τ α υ τ ί σ ο υ μ ε
τήν πρώτη μέ τή δεύτερη, δτι μπορούμε νά ά ν τ ι κ α τ α σ τ ή σ ο υ μ β τήν πρώτη μέ τή δεύτερη; Φυσικά δέ σημαίνει αύτό.
Φυσικά δέ μποροϋμε. Νά λχ., ό Σόριν λέει δτι «ή δ ι χ τ α τ ο ρ ί α
τού π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ ε ί ν α ι δ ι χ τ α τ ο ρ ί α τ ο ύ κ ό μ μ α τ ο ς μ α ς » . (Βλ. « Ή διδασκαλία τοϋ Λένιν γιά τό κόμμα»
σελ. 95). Αύτή ή θέση δπως βλέπετε, συνταυτίζει τή «διχτατορία
τού :·.όμματος» μέ τή διχτατορία τού προλεταριάτου. Μήπως μπορούμε νά παραδεχτούμε σά σωστή αύτή τή συνταύτιση καί
νά εξακολουθούμε νά μένουμε πάνω στό έδαφος τοϋ λενινισμού;
"Οχι, δέ μπορούμε. Καί νά γιατί:
ΤΤρώτο. Στό τσιτάτο ά π ' τ ό λόγο τού Λέ/ιν στό 2ο Συνέδριο τής Κομμουνιστικής Διεθ-ούς, πού αναφέραμε πιό πάνω,
ό Λένιν δέ συνταυτίζει καθόλου τόν καθοδηγητικό ρόλο τού
κόμματος μέ τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου. Μιλά μόνο γιά
τό γεγονός δτι ^μονάχα ή συνειδητή μειοψηφία (δηλαδή τό κόμιια, I. Σ τ ά λ ι ν ) , μπορεί νά καθοδηγεί τίς πλατιές έργατικίς
μάζες καί νά τίς τραβά άπό πίσω του», δτ: ά κ ρ ι β & ς μ' α ύτ ή τ ή ν έ ν ν ο ι α , «μέ τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου έν-

·Ή

Οπογράμμιση

δική μου. L Σ τ ά λ ι ν .

f i d Td Ζητήματα τοΟ λίνινισμου

157

νοούμε σ τ ή ν ο ύ σ ί α * τή διχτατορία τής οργανωμένης καί
συνειδητής μειοψηφίας του». "Οταν λέμε «στήν ούσία» δέ σημαίνει άκόμα <3τι λέμε «δλοκληρωτικά». Σ·>χνά λέμε ότι τό έθνικό ζήτημα είναι στήν ούσία ζήτημα άγροτικό. Καί ίύτό είναι
πέρα γιά πέρα σωστό. Αύτό όμ'ος δέ σημαίνει άκόμα ότι τό
εθνικό ζήτημα συμπίπτει μέ τό άγροτικό ζήτημα, τι τό άγροτικό ζήτημα στήν εκτασΛ του είναι ίσο μέ τό /νικό, οτι τό
άγροτικό ζήτημα συνταυτίζεται μέ τό εθνικό ζήτημα. Δέν είναι άνάγκη ν' άποδείξουμε οτι τό εθνικό ζήτημα στήν εκτασή
του είναι πιό πλατύ καί πιό πλούσιο άπό τό άγροτικό ζήτημα.
Τό ίδιο, σέ άναλογία μ' αυτό, πρέπει νά πούμε γιά τόν καθοδηγητικό ρολο τοϋ κόμματος καί } ιώ τή διχτατορία του προλεταριάτου. "Αν τό κόμμα πραγματοποιεί τή διχτατοΐία το'ι προλεταριάτου, καί μ' αύτή τήν έννοια ή διχτατορ.'α τ ο προλεταριάτου είναι σ τ ή ν ο ύ σ ί α «διχτατορία» τοϋ κόμματος του,
αύτό δέ σημαίνει άκόμα δτι ή «διχτατορία τοϋ κομματος» (ό
καθοδηγητικός ρόλος) είναι τ α υ τ ό σ η μ η μέ τή διχτατοίία τοϋ
προλεταριάτου, οτι στήν Ικτασή της ή πρώτη ε ξ ι σ ώ ν ε τ α ι μέ
τή δεύτερη. Δέν είναι άνάγκη ν' άποδείξουμε οτι ή διχτατορία
του προλεταριάτου στήν εκτασή της είναι πιό πλατιά καί πιό
πλούσια άπ' τόν καθοδηγητικό ρόλο τοϋ κόμματος. Ί ό κόμμα
πραγματοποιεί τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, μά πραγματοποιεί τή διχτατορία τοϋ π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ καί όχι μιά
οποιαδήποτε άλλη διχτατορία. "Οποιος συνταυτίζει τον καθοδηγητικό ρόλο τοϋ κόμματος μέ τή διχτατορία τού προλεταριάτου, αντικαθιστά τή διχτατορία τού προλεταριάτου μέ τή «διχτατορία» του κόμματος.
Δ έ ύ τ έ ρ ο . Καμιά σοβαρή άπόφααη τών μαζικών οργανώσεων τοϋ προλεταριάτου δίν παίρνεται χωρίς τίς καθοδηγητικές υποδείξεις άπό μέρους τού κόμματος. Αύτό είναι πέρα γιά
πέρα σωστό. Μά μήπως σημαίνει αύτό ότι ή διχτατορία τοϋ
προλεταριάτου ε ξ α ν τ λ ε ί τ α ι μέ τις καθοδηγητικές υποδείξεις τοϋ κόμματος; Μήπως σημαίνει αύτό οτι οί καθοδηγητικές
υποδείξεις τού κόμματος μπορούν γι' αΰτό τό λόγο νά συνταυτιστούν μέ τi διχτατορία τού πραλεταριάτου; Φυσικά δέ σημαίνει αύτό. Ί Ι διχτατορία τού προλεταριάτου άποτελείται άπό
τίς καθοδηγητικές υποδείξεις τού κόμματος, σύν τήν πραγματοποίηση αύτών ώ> όποδείΕεων άπ' τίς μαζικές οργανώσει; τοϋ
• Ή υπογρ4μμιοη 6ικη μηιι. I. Σ Τ ί Ι λ ι ν.

158

I.

Σ τ ά λ ι ν

προλεταριάτου, ούν τήν έφαρμογή τους οτή ζωή άπό τόν πληθυσμό. Έδώ, όπως βλέπετε, έχουμε νά κάνουμε μέ μιά ολόκληρη σειρά άπό μεταβατικά καί Ενδιάμεσα σκαλοπάτια, πού δέν
αποτελούν καθόλου μικρής σημασίας στοιχεία τής διχτατορίας
τού προλεταριάτου. Συνεπώς, άνάμεσα στίς καθοδηγητικές όποδϊίίεις τού κόμματος καί στήν έφαρμογή τους στή ζωή, βρίσκε~ί· ή θέλ/,or, καί ή δράση τών καθοδηγουμένων, ή θέληση καί
ή δράση τής τάξης, ή προθυμία (ή ή απροθυμία) τ/;ς /α ϋποστηριςει αύτές τίς υποδείξεις, ή επιδεξιότητα (ή ή αδεξιότητα)
της νά Εφαρμόσει αύτέί τίς υποδείξεις, ή επιδεξιότητα (ή ή άδεξιότητά) της νά τίς έφαρμόσει έτσι άκριβώς όπως τό απαιτεί
ή κατάσταση. Λέ χρειάζεται ν' αποδείξουμε ότι τό κόμμα παίρνοντας στά χέρια του τήν καθοοήγ/,ση, δέ μπορεί νά μήν παίρνει υπόψη του τή θέληση, τήν κατάσταση, τό επίπεδο τής συνείδησης τών καθοδηνουμένων, δέ μπορεί νά άφίσει έξω άπό
τό λογαριασμό τή θέληση, τήν κατάσταση καί τό επίπεδο τής
συνείδησης τής τάξης του. Γ:' αύτό οποίος συνταυτίζει τόν καθοδηγητικό ρόλο τού κόμματος μέ τή διχτατορία τού προλεταριάτου, άντικαθιστά τή θέληση καί τή δράση τής τάξης μέ τίς
υποδείξεις τού κόμματος.
Τ ρ ί τ ο . « Ή διχτατορία τού προλεταριάτου—λέει ό Λένιν—
είναι ή ταξική πάλη τού προλεταριάτου πού νίκησε καί πήρε
στά χέρια του τήν πολιτική έξουσία». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα,
τόμ. XXIV σελ. 311). Μέ τί μπορεί νά Εκφράζεται αύτή ή τ α ξ ΐ κ ή πάλη; Μπορεί νά έκφράζεται μέ μιά σειρά άπό ένοπλες
Ενέργειες τού προλεταριάτου ένάντια στίς επιθέσεις τής γκρεμισμένης άστικής τάξης ή Ενάντια στήν Επέμβαση τής ξένης άστικής τάξης. Μπορεί νά έκφράζεται μέ τόν έμφύλιο πόλεμο, άν
ή έξουσία τοϋ προλεταριάτου δέν έχει άκόμα στερεωθεί. Μπορεί νά έκφράζεται μέ τήν πλατιά οργανωτική καί άνοικοδομητική Εργασία τού προλεταριάτου, μέ τό τράβηγμα τών πλατιών
μαζών σ' αύτή τήν εργασία, ύστερα άπ' τή στερέωση τής έξουσίας. Σ' όλες αύτές τίς περιπτώσεις δρόν πρόσωπο είναι τό
προλεταριάτο σάν τ ά ξ η . Ποτέ τό κόμμα, ποτέ μονάχο του ένα
κόμμα, δέν οργάνωσε δλες αύτές τίς ένέργειες άποκλειστικά μέ
τίς δικές του τίς δυνάμεις, χωρίς τήν υποστήριξη τής τάξης.
Συνήθως, μονάχα καθοδηγεί αυτές τίς ενέργειες καί τίς καθοδηγεί στό βαθμό πού έχει τήν υποστήριξη τής τάξης. Γιατί τό
κόμμα δέ μπορεί νά συμπίπτει μέ τήν τάξη, δέ μπορεί νά τήν
άντικαθιστά. Γιατί τό κόμμα παρ' δλο τό σοβαρό, καθοδηγητι-

f i d Td ζητήματα τ ο ϋ λενινισμού

κό του ρόλο, παραμένει πάντα μ έ ρ ο ς τής τάξη;. Γ:'αυτό
δποιος συνταυτίζει τόν καθοδηγητικό ρόλο τοϋ κόμματος μέ τή
διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, Αντικαθιστά τήν τάξη μέ τό κόμμα.
Τ έ τ α ρ τ ο . Τό κόμμα πραγματοποιεί τή διχτατορία τοϋ
προλεταριάτου. «Ίο κόμμα είναι ή πρωτοπορία τοϋ προλεταριάτου πού κυβερνά άμεσα, είναι ό καθοδηγητής». ( Λ έ ν ι ν ) . Μ'
αύτή τήν έννοια π α ί ρ ν ε ι τό κόμμα τήν έξουσία καί κ υ β ε ρ ν ά τ ή χ ώ ρ α . Αύτό όμως δέ σημαίνει δτι τό κόμμα πραγματοποιεί τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου δίχως νά παίρνει ύπ'
δφτ} τήν κρατική έξουσία, χωρίς τήν κρατική έξουσία. δτι τό
κόμμα κυβερνί τή χώρα χωρίς νά παίρνει 6π' δψη του τά Σοβιέτ, δχι μέσω τών Σοβιέτ. Αύτό Ακόμα δέ σημαίνει δτ: τό κόμμα μπορεί νά συνταυτιστεί μέ τά Σοβιέτ, μέ τήν κρατική έξουσία. Τό κόμμα είναι ό πυρήνας τής έξουσίας. "Ομως δέν είναι
καί δέ μπορεί νά συνταυτιστεί μέ τήν κρατική έξουσία. «Σάν
κόμμα πού κυβερνά—λέει 6 Λένιν—δέν μπορούσαμε νά μή συγχωνεύσουμε τά σοβιετικά ,,Ανώτατα όργανα" μέ τά κομματικά
„Ανώτατα δργανα". Στή χώρα μας είναι καί θά παραμείνουν
συγχωνευμένα». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXVI σελ. 208).
Αύτό είναι πέρα γιά πέρα σωστό. "Ομως ό Λένιν δέν ήθελε καθόλου μ' αύτό νά πεί δτι τά σοβιετικά μας ιδρύματα στό σύνολο τους, λχ ό στρατός μας, οί μεταφορές μας, τά οίκονομικά
ιδρύματα μας κλπ, είναι ίδρύματα τού κόμματος μας, δτι τό κόμμα μας μπορεί ν' Αντικαταστήσει τά Σοβιέτ καί τίς διακλαδώσεις τους, δτι τό κόμμα μπορεί νά συνταυτιστώ μέ τήν κρατική έέουσία. Ό Λένιν πολλές φορές έλεγε δτι «τό σύστημα τών
Σοβιέτ είναι διχτατορία τοϋ προλεταριάτου>·, «δτ: ή Σοβιετική
έξουσία είναι διχτατορία τού προλεταριάτου». (Βλ. Λ έν ι ν, "Απαντα, τόμ. XXIV σελ. 14-15), μα ποτέ δέν είπε δτι τό κόμμα είναι κρατική εξουσία, δτι τά Σοβιέτ καί τό κόμμα είναι τό ίδιο
πράγμα. Τό κόμμα, έχοντας εκατοντάδες χιλιάδες μέλη, καθοδηγεί τά Σοβιέτ καί τά παρακλάδια τους στό κέντρο καί στίς
έπαρχΐες, πού Αγκαλιάζουν δεκάδε. έκατομμύρια Ανθρώπους, κομματικού; καί έςωκομματικούς, μά δέ μπορεί καί δέν πρέπει νά
τά Αντακαταστήσει. Νά γιατί ί Λένιν λέει δτι «τή διχτατορία
τήν πραγματοποιεί τό οργανωμένο στά Σοβιέτ προλεταριάτο, πού
τό καθοδηγεί τό Κομμουνιστικό Κόμμα τών Μπολσεβίκων», δτι
«δλη ή δουλιά τοϋ κόμματος γίνεται μ έ σ ω * τών Σοβιέτ πού
• Ή υποΓράμμιση biK) UOII I

Σ τ ά λ ι ν

160

I.

I

τ α λ ι ν

συνενώνουν τις εργαζόμενες μάζε; άνεξάρτ^τα άπό επάγγελμα».
(Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXV σελ. 192 καί 193). "Οτι ή
διχτατορία «πρέπει νά πραγματοποιείται. . . μ έ σ ω * τοϋ σοβιετικού μηχανισμού». (Βλ Λένιν, "Απαντα, τόμ. XXVI σελ.
64). Γι* αυτό όποιος συνταυτίζει τόν καθοδηγητικό ρόλο τοϋ
κόμματος μέ τη διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, άντίκαθιστά τά
Σοβιέτ, δηλαδή τήν κρατική εξουσία, με τό κόμμα.
TT έ μ π τ ο. Ή Ivvom τής διχτατορίας τού προλεταριάτου
είναι έννοια κρατική. Ή διχτατορία τού προλεταριάτου -;ρικλείνει
υποχρεωτικά μέσα της τήν έννοια τής βίας. Χωρίς β·'α δεν υπάρχει δι/τατορία, άν τήν Εννοούμε τή διχτατορία μέ τήν άκριδή
σημασία αύτής τής λέξης. Ό Λένιν χαραχτηριζει τή διχτατορία τού προλεταριάτου σάν «έξουσία πού στηρίζεται άμεσα στή
ρ ία». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XIX σελ. 315). Γι' αύτό
όταν μιλούνε γιά διχτατορία τού κόμματος άπέ> αντί στήν τάξη
τών π ρ ο λ ε τ ά ρ ι ω ν καί τή συνταυτίζουνε μέ τή δ.χτατορία
τού προλεταριάτου, είναι σά νά λένε οτι τό κόμμα πρέπει νάναι άπέναντι στήν τάξη του, ί χ : ιιονάχα καθοδηγητής, οχι μονάχα άρχηγός καί δάσκαλοι, μά καί ένα είδος κρατική έξουσία,
πού χρησιμοποιεί βία πάνω της. Γι* αύτό δποιος συνταυτίζει τή
«διχτατορία τοϋ κόμματος» μέ τή διχτατορία τού προλεταριάτου,
ξεκινά σιωπηρά άπ' τό ότι τό κύρος τοϋ κόμματος μπορεί νά
στηριχτεί στή βία, πράγμα παράλογο καί ολότελα άσυμβίβαστο
μέ τό λενινισμό. Τό κύρος τού κόμματος στηρίζεται στήν Εμπιστοσύνη τής έργατικής τάξης. Ή έμπιστοσύνη όμως τής έργατικής τάξης δέν άποχτιέται μέ τή βία—μέ τή βία θανατώνεται μονάχα—άλλά μέ τή σωστή θεωρία τού κόμματος, μέ τή σωστή
πολιτική τοϋ κόμματος, μέ τήν άφοσίωση τού κόμματος πρός τήν
έργατική τάξη, μέ τή συνδεσή του μέ τίς μάζες τής έργατικής
τάξης, μέ τήν προπαρασκευή του καί μέ τήν ίκανότηΐΚ του νά
π ε ί θ ε ι τίς μ ' ζ ε ς γιά τήν όρθότητα τών συνθημάτων του.
Τί βγαίνει άπ' δλα αδτά;
'Απ' αύτά βγαίνει δτι:
1. Ό Λένιν χρησιμοποιεί τή λέξη δ ι χ τ α τ ο ρ ί α τού κόμματος δχι μέντων άκριβή σημασία αύτής τής λέξης («έξουσία πού
στηρίζεται στή βία»), μά μέ τή μεταφορική βννοι«, · μ έ τήν έννοια τής καθοδήγησης.
2. "Οποιος συνταυτίζει τήν καθοδήγηση τοϋ κόμματος μέ
* Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

f i d Td Ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ

161

τή δ ι χ τ α τ ο ρ ί α τοϋ προλεταριάτου, διαστρεβλώνει τό Λένιν,
γιατί άποδίδει λαθεμένα στό χόμμα λειτουργίες έξάσκησης βίας
πάνω στήν έργατική τάξη, σά σύνολο.
3. "Οποιος άποδίδει στό κόμμα άνύπαρχτες α' αύτό λειτουργίες
άσκησης βίας πάνω στήν έργατική τάξη, καταπατεί τίς στοιχειώδεις
Απαιτήσεις τών σωστών άμοιβαίων σχάσεων άνάμεσα στήν πρωτοπορία καί στήν τάξη, άνάμεσα στό κόμμα καί στό προλεταριάτο.
Έτσι φτάσαμε άμεσα στό ζήτημα τών άμοιβαίων σχέσεων
άνάμεσα στό κόμμα καί στήν τάξη, άνάμεσα στούς κομματικούς
καί στούς έξωκομματικο&ς μέσα στήν έργατική τάξη.
Ό Λένιν καθορίζει τίς άμοιβαίες αύτές σχέσεις σάν « ά μ ο ι β α ί α Ε μ π ι σ τ ο σ ύ ν η * άνάμεσα στήν πρωτοπορία τής έργατικής τάξης καί στήν έργατική μάζα». (Βλ. Λ έ ν ' ν, "Απαντα,
τόμ. XXVI σελ. 235).
Τί σημαίνει αύτό;
Αύτό σημαίνει πρώτα, δτι τό κόμμα όρείλει νά άφουγκράζεται μέ προσοχή τή φωνή τών μαζών, δτι όφείλει νά παρακολουθεί μέ προσοχή τό Επαναστατικό ένστικτο τών μαζών, δτι
όφείλει νά μελετά τήν πραχτική τής πάλης τών μαζών, έλέγχοντας μ* αύτήν τήν όρθότητα τής πολιτικής του, βτι όφείλει συνεπώς, δχι μονάχα νά διδάσκει, μά καί νά διδάσκεται άπ* τίς
μάζες.
Αύτό σημαίνει, δεύτερο, δτι τό κόμμα οφείλει μέρα μέ τή
μέρα νά καταχτά τήν εμπιστοσύνη τών προλεταριακών μαζών,
δτι όφείλει μέ τήν πολιτική καί τή δουλιά του νά Εξασφαλίζει
τήν υποστήριξη τών μαζών, δτι οφείλει δχι νά διατάζει, μά
πρίν άπ' δλα νά πείθει, διευκολύνοντας τίς μάζες νά γνωρίσουν
μέ τήν ίδια τους τήν πείρα τήν όρθότητα τής πολιτικής τοδ
κόμματος, δτι όφείλει, συνεπώς, νάναι καθοδηγητής, ήγέτης, δάσκαλος τής τάξης του.
Έ παράβαση αύτών τών δρων σημαίνει καταπάτηση τών
σωστών άμοιβαίων σχέσεων άνάμεσα στήν πρωτοπορία καί τήν
τάξη, δπόσκαψη τής «άμοιβαίας έμπιστοσύνης», παράλυση καί
τής ταξικής καί τής κομματικής πειθαρχίας.
«Τώρα άοφαλβς δλοι οχεδόν βλέπουν—λέει δ Δένιν—δτι ο( μπολσεβίκοι βέ θα κρατιοβνταν οτήν έξουοία, βχι 2'/> χρόνια, μα οδτε 2'/> μήνες, χωρίς τήν πιό αύοτηρή, πραγματικα οιδερένια π ε ι θ α ρ χ ί α ατό κόμμα
μας, χ ω ρ ί ς τ ή ν ά π ό λυ τ η χ α ί ά π ε ρ ι ό ρ ι ο τ η
όποοτήριξη
• Ή υπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
11. I Στάλιν. Ζητήματα λενινιπμοΟ.

162

I. I τ d λ ι ν

τ ο Ο κ ό μ μ α τ ο ς ά π' δ λ η τ ή μ α ζ α τ ή ς έ ρ γ α τ ι κ ή ς
τάξης*,
βηλ. από χαθ-ετί πού ύπάρχει ο* αύτή
λογιχό, τίμιο, γεμάτο αόταπαρνηοη, μέ έπιροή χαί (χανό να δβηγήοει ή να τραβήξει μαζί του τα κ α θυστερημένα στρώματα». (Βλ. Δ 4 ν ι ν, "Απαντα, τόμ. XXV ο · λ . 173).
« Ή διχτατορία τοβ προλ·ταριατου—λέει παραχατω é Δ έ ν ι ν — ε ί ν α ι
ί ν α ς έπίμονος αγώνας αίματηρός χαί άναίμαχτος, βίαιος χαί ειρηνικός, στρατιωτικός χαί οίχονομιχός, π α ι δ α γ ω γ ι κ ό ς χαί διοικητικός, έναντια οτίς δυνάμεις χαί τίς παραδόσεις τής παλιάς κοινωνίας. Ή δύναμη τής ουνήθ-ειας
. έκατομμυρίιυν χαί δεκάδων έχατομμυρ'.ων άνθρώπων είναι ή πιό τρομερή
δύναμη. Λ ί χ ι υ ς ' ΐ ν α χόμμα σιδερένιο χι άτοαλωμένο οτόν αγώνα, δίχως
ίνα κόμμα
πού ν α χ ε ι τή ν έ μ π ι ο τ ο ο ύ ν η κ α θε τίμιου
σ τ ο ι χ ε ί ο υ πού ύ π α ρ χ ε ι οτη
δ ο σ μ έ ν η τ α ; η**, δίχως Ινα
χόμμα πού να ξέρει να παρακολουθεί τίς διαθέσεις τών μαζών χαί να έπιî p d πανω τους, είναι αδύνατο να διεξαχθεί μ' έ π ι τ υ χ ί α Ινας τέτιος αγώνας». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXV ο ι λ . 190).

Πώς ομως ά π ο χ τ ί τό χόμμα αύτή τήν έιιπιστοσύνη χαί τήν
όποστήριξη τής τάξης; Πώς διαμορφώνεται ή άπαραίτητη γιά τή
διχτατορία τοϋ προλβταριάτου σιδερένια πειθαρχία; Πάνω σέ ποιό
έδαφος άναπτύσσεται;
Νά τί λέει ό Λένιν πάνω σ' αΰτό τό ζήτημα:
«Mi τί κρατιέται ή πειθαρχία οτό έπαναστατικό χόμμα τού προλεταριάτου; Mi τί έ λ έ γ χ ε τ α ι , μέ τί δυναμώνει; Πρώτα, μέ τή ουνειδητότητα
τής προλεταριακής πρωτοπορίας χαί μέ τήν άφοοίυιση της οτήν έπαναοταοη, μέ τήν αντοχή, τήν αύτοθΌΟία χαί τόν ήρωϊσμό της. Λεύτερο, μέ τήν
(χανότητά της να συνδέεται, να πληοιάζει χαί, άν Θέλετε, να ο υ γ χ ων · ύ t τ α ι <δς ένα δριομένο βαθ-μό μ έ τ η ν π ι ό π λ α τ ι α
ι α ζ α τών
έ ρ γ α ζ ο μ έ ν ω ν*** χαί πρώτ' ά π ' δλα με τήν προλεταριακή, μ α ά κ όμ α χ α ί μ έ τ ή μ ή π ρ ο λ ε τ α ρ ι α κ ή έ ρ γ α ζ ό μ ε ν η μ α ζ -α. Τρίτο,
μέ τήν όρθότητα τής πολιτικής καθοδήγησης, πού πραγματοποιείται ά π ' αύτή τήν πρωτοπορία, μέ τήν δρθότητα τής πολιτικής στρατηγικής χαί ταχ τ ι κ ή ς , μέ τόν δρο δτι οί πιό π λ α τ ι έ ς μάζες έχουν πειστεί μ ε τ ή ν ί δ ι α
τ ο υ ς τ ή ν π ε ί ρ α για τήν δρ&ότητα αύτή. Χωρίς αυτούς τούς δρους δέ
μπορεί να πραγματοποιηθεί ή π ε ι θ α ρ χ ί α μέσα ο' Ινα επαναστατικό χόμμα,
π ρ α γ μ α τ ι χ α ίχανό να είναι τό χόμμα τής πρωτοπόρος τάξης, πού έ χ ε ι
γ ι α χαθ-ήχον ν' άνατρέψει τήν χεφαλαιοχρατία χαί να μετασχηματίσει
όλόχληρη τήν κοινωνία. Χωρίς αυτούς τούς δρους οί προσπαθ-ειες γιά δημιουργία π ε ι θ α ρ χ ί α ς μετατρέπονται ά ν α π ό φ ε υ χ τ α σέ οαπουνόφουοχα, σέ
χούφια φρασεολογία, οέ d-εατρινιομό. Ά π * τήν άλλη μεριά όμως, οί δροι αυτοί δέ μποροΟν να έμφανιοτούν μέ μιδς. Δημιουργούνται μοναχα μέ τή
μακρόχρονη δουλια χαί μέ τή σκληρή πείρα. Ή δημιουργία τους διευκολύνεται μοναχα άπ* τή οιυοτή έπαναοτατιχή θεωρία πού, μέ τή σειρά τ η ς ,
δέν είναι δόγμα, άλλα διαμορφώνεται τελιχα μοναχα οέ στενή σύνδεση μι
• Ή ύ π ο γ ρ ί μ μ ι σ η δική μου. I Σ τ ά λ ι ν .
» » Ή υ π ο γ ρ ά μ μ ι σ η δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
***Ή υ π ο γ ρ ά μ μ ι σ η δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν

Γιά τά ζητήματα τοΟ λενινισμού

163

τήν πραχτική τοΟ πραγματικα μαζικοί καί πραγματικα έπαναατατιχοΟ κινήματος». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXV ο · λ . 174).

Και παρακάτω:
«Για τήν έπιτυχία τής ν(κης έναντια οτόν καπιταλισμό άπαιτοϋνται
σωστές άμοιβα[«ς οχέο·ις άναμ·σα οτό καθοδηγητικό Κομμουνιστικό Κόμμα,
τήν έπαναστατική ταξη, τό προλ·ταριατο—καί στή μαζα, δηλαδή, οτό σύνολο τβν έργαζομένων καί έκμ·ταλλ·υομέν(ον. Μοναχα τό Κομμουνιστικό
Κόμμα, άν · ι ν α ι πραγματικα πρωτοπορία τής έπαναστατιχής τάξης, άν
π«ρικλ·ίν«ι μέσα του δλους τούς χαλύτ·ρους έκπροσώπους της, άν ά π ο τ · λβίται άπό πέρα για πέρα συν·ιβητούς χαί Αφοσιωμένους κομμουνιστές, πού
έχουν διαπαιδαγωγηθώ καί άτσαλωθ·1 μέ τήν π·ίρα τής έπίμονης έπαναστατικής πάλης, μονάχα άν αυτό τό κόμμα κατορθώσιι να συνβ>θ·1 άβιαρρηχτα μέ δλη τή ζωή τής τάξης του καί μέσω τής τάξης, μέ βλη τή μάζα
τβν έκμ·ταλλ>υομένων καί να έμπν>ύσ·ι σ* αύτήν τήν ταξη καί α' α υ τ ή ν
τ ή μ α ζ α π λ ή ρ η έ μ π ι σ τ ο σ ύ ν η * μοναχα ένα τέτιο χόμμα «Ιναι
ίκανό να κο9-οΪηγήσ·ι τό προλ·ταριατο στόν πιό ά μ · ί λ ι χ τ ο , άποφασιστικό,
τ·λ>υταΙο άγώνα, ένάντια σ* 6λ«ς τίς βυναμιις τοΟ καπιταλισμού. 'Απ' τήν
άλλη μ·ρια, μοναχα χατω άπό τήν χα&οβήγηση ένός τέτιου κόμματος, τό
προλίταριατο «Ιναι (χανό ν' άναπτύξ·ι βλη τήν Ισχύ τής έπαναστατικής το»
έφόδου καί να έχμηβ·νίσ·ι τήν άναπόφ·οχτη άπάθ·ια καί άκόμα τήν άντίσταση τής μικρής μιιοψηφίας τής διαφθαρμένης άπ' τόν καπιταλισμό έργατικής Αριστοκρατίας, τΑν παλιών τρ·ΐντγιοονιονιστβν καί συνεταιριστών
ή γ · τ β ν κλπ, «ίναι ίκανό ν' άναπτύξ·ι δλη τή βύναμή του, πού «Ιναι άσύγκριτα μ · γ α λ ύ τ · ρ η άπό τό ποσοστό τοΟ πληθυσμοί πού άντιπροσωπ·6·ι, έξαιτίας τής οίκονομικής συγκρότησης τής καπιταλιστικής κοινωνίας». (Βλ.
Δ β ν ι ν, "Απαντα, τόμ. XXV σ·λ. 315).

Άπ* αύτά τά ταιτάτα βγαίνει Ζτι:
1. Τό κύρος τοΰ κόμματος καί ή σιδερένια πειθαρχία μέσα στήν έργατική τάξη, πού βίναι Απαραίτητη γιά τή διχτατορία τού προλεταριάτου, δέ στηρίζονται στό φόβο ή στά «Απεριόριστα» δικαιώματα τοϋ κόμματος, μά στήν έμπιστοσύνη τής
έργατικής τάξης στό κόμμα, στήν όποστήριξη τού κόμματος άπό
μέρους τής έργατικής τάξης.
2 'Η έμπιστοσύνη τής έργατικής τάξης στό κόμμα δέν Αποχτιέται μέ μιίς καί μέ τή χρησιμοποίηση βίας σέ βάρος τής
έργατικής τάξης, μά μέ τή μακρόχρονη δουλιά τού κόμματος
μέσα στίς μάζες, μέ τή σωστή πολιτική τοϋ κόμματος, μέ τήν
Ικανότητα του κόμματος νά πείθει τίς μάζες μέ τήν ίδια τους
τήν πείρα γιά τήν όρθότητα τής πολιτικής του, μέ τήν ικανότητα του κόμματος νά έξασφαλίζε; τήν όποστήριξη τής έργατινής
τάξης καί νά οδηγεί τίς μάζες τής έργατικής τάξης.
3. Χωρίς τή σωστή πολιτική τού κόμματος, πού ένισχύεται
* Ή υπογριιαιιιση δίκη μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

164

I.

Σ τ ά λ ι ν

μέ τήν πείρα τής πάλης τών μαζών χαί χωρίς τήν έμπιστοσύνη τής έργατιχής τάξης δέν όπάρχει χαί δέ μπορεί νά όπάρχει
πραγματική καθοδήγηση του κόμματος.
4. Τό Κόμμα καί ή καθοδήγησή του, άν έχουν τήν έμπιστοσύνη τής τάξης καί άν αύτή ή καθοδήγηση είναι πραγματική καθοδήγηση, δέ μποζοϋν νά Αντιπαρατάσσονται στή διχτατορία του προλεταριάτου, γιατί χωρίς τήν καθοδήγηση του κόμματος («διχτατορία^, του κόμματος), πού έχει τήν έμπιστοσύνη
τής έργατικής τάξης, είναι άδύνατη μιά κάπως σταθερή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου.
Χωρίς αύτούς τοΰς δρους, τό κύρος τοϋ κόμματος καί ή
σιδερένια πειθαρχία είναι ή κούφια φράση, ή άλαζονία καί τυχοδιωχτισμός.
Δέν πρέπει νά άντιπαραθέτουμε τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου στήν καθοδήγηση («διχτατορία») τοΰ κόμματος. Δέν
πρέπει, γιατί ή καθοδήγηση τοΰ κόμματος είναι τό κύριο στή
διχτατορία του προλεταριάτου,, άν έχουμε όπόψη μας μιά κάπως
σταθερή καί πλήρη διχτατορία, καί δχι μιά τέτια δπως ήταν
λ.χ. ή Παρισινή Κομμούνα, πού δέν άποτελοϋσε ούτε πλήρη,
ούτε σταθερή διχτατορία. Δέν πρέπει, γιατί ή διχτατορία τοϋ
προλεταριάτου καί ή καθοδήγηση τοϋ κόμματος άκολουθοϋν,γιά
νά έκφραστοϋμε έτσι, ατή δουλιά τους τήν ίδια γραμμή, δροϋν
στήν ίδια κατεύθυνση.
«Καί μόνο τό νά βάζεις τό ζήτημα—λέει ό A4<ιν - „βιχτατορία
τοΟ κόμματος ή βιχτατορία τής τάξης; βιχτατορία (κόμμα) τβν Αρχηγών
ή βιχτατορία (χόμμα) τβν μαζών;" ϊ ε ί χ ν ε ΐ τήν πιό Απίθανη χαί χωρίς βιέξοβο σύγχιση τής σκέψης.. . Σ ' όλους είναι γνωστό ότι οί μάζες χωρίζονται οέ τ ά ξ ε ι ς . . . δτι τίς τάξεις τίς χαθοδηγοΟν συνήθως χαί στίς περισσότερες περιπτώσεις, τουλάχιστο οτ(ς σύγχρονες πολιτισμένες χβρες, τα πολιτικά κόμματα, δτι τα πολιτικά χόμματα χατά γενικό χανόνα βιοιχοβνται άπό λίγο ή πολύ σταθερές όμαβες προσώπων πού έχουν τό μεγαλύτερο
xùpoc χαί τή μεγαλύτερη έπιροή, πού είναι έμπειρα χαί πού έκλέγονχαι στίς πιό Απεύθυνες Απηρεσίες, άπό πρόσωπα πού λέγονται ά ρ χ η γ ο ί . . .
Τό να φτάσεις ύστερα ά π ' α ύ τ ό . . . στήν Αντιπαράθεση γ ε ν ι χ α τής β ι χ τ α τορίας τβν μαζβν στή βιχτατορία τ β ν άρχηγών, άποτελεΐ γελοία άνοησία
καί παραλογισμό». (Βλ. Α έ ν ι ν, "Απαντα, τόμ. XXV οελ. 187 καί 188).

Αύτό είναι πέρα γιά πέρα σωστό. Αύτή δμως ή σωστή θέση ξεκινά άπ* τήν προϋπόθεση δτι υπάρχουν σωστές άμοιβαίες
σχέσεις άνάμεσα στήν πρωτοπορία καί στις έργατικές μάζες,
άνάμεσα στό κόμμα καί στήν τάξη. Ξεκινά άπ' τήν προϋπόθεση δτι οί άμοιβαίες σχέσεις άνάμεσα στήν πρωτοπορία καί σ ^

Γ ι ί τά Ζητήματα τού λενινισμού

165

τάξη παραμένουν, άς πούμε, κανονικές, παραμένουν μέσα οτά
πλαίσια τής «άμοιβαίας Εμπιστοσύνης».
Τί θά γίνει λοιπόν άν καταπατηθούν οί σωστές άμοιβαίες
σχέσεις άνάμεσα στην πρωτοπορία καί στήν τάξη, οί σχέσεις
«άμοιβαίας έαπιστοσύνης» άνάμεσα στό κόμμα καί στήν τάξη;
Τί θά γίνει άν τό κόμμα τό ίδιο άρχίσει μ' αύτόν ή εκείνον τόν
τρόπο ν' άντίπαρατίθεται στήν τάξη, παραβιάζοντας τίς βάσεις
τών σωστών άμοιβαίων σχέσεων μέ τήν τάξη, καταπατώντας τις
-βάσεις τής «άμοιβαίας έμπιοτοούνης»; Είναι δυνατές γενικά τέτιες περιπτώσεις; Ναί, είναι δυνατές. Είναι δυνατές:
1) άν τό κόμμα άρχίζει νά στηρίζει τό κύρος του μέσα στίς
μάζες, δχι στή δουλιά του καί στήν έμπιστοσύνη τών μαζών, μά
στά «άπεριόριστα» δικαιώματά. του,
2) άν ή πολι Εική "τοϋ κόμματος είναι ξεκάθαρα λαθεμένη
καί τό κ ί μ μ α δέ θέλει νά άναθεωρήσει καί νά διορθώσει τό λ ά θος του,
3) άν γενικά ή πολιτική τοϋ κόμματος είναι σωστή, μά
οί μάζες δέν είναι άκόμα έτοιμες νά τήν άφομοιώσουν καί τό
κόμμα δέ θ^λει ή δέ μπορεί νά Ενεργήσει έτσι, πού νά^δόοει
στίς μάζες τή δυνάτότητα νά πεισθούν μέ τήν ίδια τους τήν
πείρα γιά τήν ορθότητα τής πολιτικής τοϋ κόμματο?·
Ή ίστορία τοϋ κόμματος μας μάς δίνει μιά δλόκληρη σειρά άπό τέτιες περιπτώσεις. Οί διάφορες παρατάξεις καί ομάδες
(φράξιες) μέσα στό κόμμα μας έπεφταν καί διαλύονταν, γιατί
παραβίαζαν έναν ά π ' τούς τρείς αύτούς όρους καί κάποτε καί
τούς τρείς μαζί.
Ά π ' αυτό όμως βγαίνει, δτι ή άντιπαράθεση τής διχτ^τορίας τού προλεταριάτου στή «διχτατορία» (καθοδήγηση) τού κόμματος δέ' μπορεί νά θεωρείται σωστή, παρά μονάχα οτίς παρακατω περιπτώσεις:
1) άν μέ τήν έννοια διχτατορία τοϋ κόμματος άπέναντι
στήν έργατική ταξη δέν εννοούμε τή διχτατορία μ'έ τήν κυριολεχτική σημασία ούτης τής λέξης («έξουσία, πού στηρίζεται στή
βία»), μά τήν καθοδηγηση τού κόμματος, πού άποκλείει τή βία
ενάντια σττ'ν τάξη σά ούνο/ο, ένάντια στήν πλειοψηφία της,
δπως ακριβώς τήν έννοεί καί δ Λένιν,
2) άν τό κόμμα έχει τά δεδομένα γιά νάναι πραγματικός
καθοδηγητής τής τάξης, δηλαδή άν ή πολιτική τού κόμματος
είναι σωστή, άν αύτή ή πολιτική ανταποκρίνεται στά συμφέροντα τής τάξης,

166

I. Σ τ d λ « ν

3) άν ή τάξη, άν ή πλειοψηφία τής τάξης, δέχεται αύτή
τήν πολιτική, τήν άφομοιώνει, πείθεται χάρη ατή δοολιά τοο
κόμματος γιά τήν όρθότητα τής πολιτικής του, άν έχει έμπιστοσύνη στό κόμμα καί τό όποστηρίζει.
Ή παράβαση αύτών τών όρων προκαλεί άναπόφευχτα τή
σύγκρουση άνάμεσα στό κόμιζα καί στήν τάξη, τή διάσπαση άνάμεσά τους, τήν άντιπαράθεσή τους.
Μπορούμε Αραγε νά Ιπιβάλουμε στήν τάξη τήν καθοδήγηση του κόμματος μέ τή βία; "Οχι, δέ μπορούμε. 'Οπωσδήποτε
μιά τέτια καθοδήγηση δέ/ μπορεί ν<2ναι κάπως μακρόχρονη. 1ο
κόμμα, άν θέλει νά παραμένει κόμμα τοϋ προτελαριάτου, πρέπει νά ξέρβι δτι είναι πρίν άπ' δλα καί κυρίως
καθοδηγητ ή ς , ή γ έ τ η ς , δ ά σ κ α λ ο ς τής Ιργατικής τάξης. Δέ μπορούμε νά ξεχνούμε τά σχετικά μ' αύτό τό ζήτημα λόγια τοϋ
Λένιν, στή μπροσούρα του «Κράτος καί έπανάσταση»:
« Ό Μαρξισμός διαπαιδαγωγώντας τό έργατικό κόμμα, διαπαιδαγωγ ε ί τήν πρωτοπορία τοΟ προλ·ταριατου, πο6 «Ιναι ίκανή να παρ·ι τήν
έξουσία χαί ν α ό β ΐ ) γ ή ο · ι δ λ ο τ ό λ α ό οτό οοσιαλιαμό, να κα%»ΐ)θ·ί>ν«ι καί να όργανώσ·ι τό καινούργιο σύστημα, νάναι δ ά σ κ α λ ο ς ,
κ α ft· ο δ η γ η τ ή ς, ή γ έ τ η ς * δλων τών έργαζομένων χαί έκμ»ταλλ»υομένων οτό έργο τής όργανωοης τής κοινωνικής ζωής τους, χωρίς τήν άοτιχ ή ταξη χαί ϊναντια οτήν άστική ταξη». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ.
XXI ο · λ . 386).

Μπορούμε άραγβ νά θεωρούμε τό κόμμα πραγματικό καθοδηγητή τής τάξης, άν ή πολιτική του είναι λαθεμένη, άν ή
πολιτική του ίρχεται σέ σύγκρουση μέ τά συμφέροντα τής τάης; Φυσικά δέ μπορούμε. Σέ τέτιες περιπτώσεις, τό κόμμα, άν
θέλει νά παραμένει καθοδηγητής, πρέπει ν' Αναθεωρήσει τήν
πολιτική του, πρέπει νά διορθώσει τήν πολιτική του, πρέπει νά
παραδεχτεί τό λάθος του καί νά τό διορθώσει. Γιά τήν έπιβεβαίωόη αύτής τής θέσης θά μπορούσαμε ν' Αναφερθούμε άκόμα
καί σ* 6να τέτ.ιο γβγονός άπ* τήν ίστορία τοϋ κόμματος μας,
δπως είναι ή περίοδος τής κατάργησης τής υποχρεωτικής παράδοσης τών σιτηρών, δταν οί Ιργατικές καί άγροτικές μάζες έκδήλωνάν άνο'χτά τή δυσαρέσκειά τους μέ τήν πολιτική μας καί δταν
τό κόμμα μας Αναθεώρησε τίμια καί Ανοιχτά τήν πολιτική του.
Νά τί είπε τότε, στό 10ο συνέδριο, ό Λένιν, γιά τήν κατάργη* Ή ύ π ο γ ρ Ί μ μ ι σ η δική μου. I

Στάλιν.

Γιά τά Ζητήματα τού λενινισμού

167

ση τί)ς υποχρεωτικής παράδοσης τών σιτηρών καί γιά τήν Εφαρμογή της νέας οικονομικής πολιτικής:
«Δέν πρέπει να προοπα&οβμε να κρύψουμε τίποτα, μα πρέπει να τό
πούμε άνοιχτα, δτι ή αγροτια sîvai δυσαρεστημένη μέ τη μορφή τβν σχέσεων πού καθιερώθηκε μαζί τ η ; οτή χώρα μα;, δτι δι θέλει αύτή τη μορφή τών σχέσεων χαί δτι δεν πρόκειται να ζήοει οτό έξής έτοι. Αύτό είναι αδιαφιλονίκητο. Ή θεληοή τ η ; αύτή εκφράστηκε μέ τρόπο ξεχαθαρο.
Καί ή θέληση αύτη είναι θέληοη τ ή ; τβραοτια; μάζας τοΟ έργαζόμενου
πληθυσμοί. Αυτο πρέπει να τό έχουμε υπόψη μ α ; καί είμαοτε αρχετα συνετοί πολιτικοί 71α να πο·3μί άνοιχτα: μ π ρ ο ς , ά ; ά ν α θ ε ω ρ η σ ο υ μ ε
τήν πολιτική
μα;
άπέναντι
οτήν
ά γ ρ ο τ '. α » · . (Βλ.
Λ ε ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXVI οελ. 236).

.Μήπως πρέπει νά νομίζουμε οτι τό κόμμα είναι όποχρεωμένο νά αναλάβει τήν πρωτοβουλία καί τήν καθοδήγηση στήν
όργάνωση τών Αποφασιστικών ένεργειών τών ιιαζών, μόνο γιά τό
λόγο οτι η πολιτική του είναι γενικά σωστή, ά ν ή πολιτική
αύτή δέν έχει άκόμα τήν Εμπιστοσύνη καί τήν υποστήριξη τής
τάξης, λχ. έςαιτίας τής πολιτικής της καθυστέρησης, ά ν τό
κόμμα δέν κατόρθωσε άκόμα νά πείσει τήν τάξη γιά τήν όρθότητα τής πολιτικής του, γιατί δέν ωρίμασαν λ.χ., άκόμα τά
γεγονότα; "Οχι, δέν πρέπει. Σέ τέτιες περιπτώσεις τό κόμμα
άν θέλει νάναι πραγματικός καθοδηγητής, πρέπει νά ξέρει νά
περιμένει, είναι όποχρεωμένο νά πείσει τίς μάζες γιά τήν όρθότητα τής πολιτικής του, είναι υποχρεωμένο νά βοηθήσει τίς μά"ες νά πειστούν μέ τήν ίδια τους τήν πείρα γιά τήν όρθότητα
αύτής τής πολιτικής.
« Ά ν τό έπαναοτατιχό χόμμα—λέει ό Λένιν—δέν έχει τήν πλειοψηφία
μέοα οτα πραιτοπόρα τμήματα τβν έπαναστατιχών τάξεων χαί μέοα οτή
χώρα, βέ "μπορεί ούτε λ ό γ ο ; να γίνεται γιά έξέγεροηι. (Βλ. Λ έ ν ι ν ,
Ά π α ν τ α , τόμ. XXI οελ. 282).
«Χωρίς ν' χλλαξουν οί άπόψει; τ ή ; πλειοψηφία; τ ή ; έργατιχής τάξης
είναι άδύνατη ή έπαναοταοη, αύτή ή άλλαγή δμως βημιουργιέται μέ τήν
πολιτική πείρα τβν μαζβν». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXV σελ. 221).
«'Η προλεταριακή πρωτοπορία έχει καταχτηθεί Ιδεολογικά. Αυτό είναι τό κύριο. Χωρίς αύτό βέ μποροΟμε να χάνουμε ούτε τό πρβτο (ιήμα
πρός τή νίχη. Ά π * αύτο& δμως Ας τή νίχη είναι άχόμα άρχετά μακριά.
Δέ μποροΟμε να νικήσουμε μοναχα μέ τήν πρωτοπορία. Τό νά ρίξουμε
οτήν άποφαοιοτιχή μάχη μοναχα τήν πρωτοπορία, έφόοον δλη ή τάξη,
έφόσον ο( πλατιές μάζες βέν πήραν άχόμα τή θέοη είτε τής άμεσης 6ποοτήριξης τής πρωτοπορίας, εΤτε τουλαχιοτον τής εύμενοΟς ουδετερότητας
άπέναντί της χαί βέν έχβήλωσαν πλήρη άνιχανότητα να βοηθήσουν τόν
" Η Οπογράμμιση δική μου. I.

Στάλιν.

168

I.

Σ τ ά λ ι ν

άντίπαλό της, St θα ήταν μοναχα άνοηαία, μα χα{ έγκλημα. Για να μπορεαει βμαις πραγματιχα βλη ή ταξη, για να μπορέαουν πραγματιχα οί π λ α τιές έργαζόμενες καί άπό τό κεφαλαίο καταπιεζόμενες μάζες να πάρουν
μια τέτια $>αη, βέ φτάνουν μονάχα ή προπαγάνδα καί ή ζύμωση Για να
γίνει αύτό άπαιτείται ή πολιτική πείρα αυτών τ®ν Ιδιων τών μαζών». (Βλ.
Λ έ ν ι ν , "Απαντα, οτόν ίδιο τόμ. α·λ. 228).

Είναι γνωστό ότι τό χόμμα μας ένήργησε 'άκριβώς μ' αύτό
τόν τρόπο στήν περίοδο πού μεσολάβησε άπ' τίς θέσεις τοό
'Απρίλη τοό Λένιν, ώς τήν Όχτωβριανή έξέγερση τού 1917. Καί
κέρδισε τήν έξέγερση, άκριβώς γιαΐί ένήργησε σύμφωνα μ' αύτές
τίς υποδείξεις τοϋ Λένιν.
Αύτοί είναι βασικά οί δροι τών σωστών άμοιβαίων σχέσεων
άνάμεσα στήν πρωτοπορία καί στήν τάξη.
Τί σημαίνει ν ά κ α θ ο δ η γ ε ί ς όταν ή πολιτική τοϋ
«όμματος «ίναι σωστή καί δέν καταπατιούνται of σωστές σχέσεις άνάμεσα στήν πρωτοπορία καί στήν τάξη;
.Νά καθοδηγείς κάτω άπό τέτιες συνθήκες σημαίνει νά ξέρεις νά πείθεις τίς μάζες γιά τήν όρθότητα τής πολιτικής τοϋ
κόμματος, νά ρίχνεις καί νά πραγματοποιείς τέτια συνθήματα,
πού φέρνουν τίς μάζες κοντά στίς Θέσεις τοϋ κόμματος και πού
τίς διευκολύνουν νά γνωρίσουν μέ τήν Ίδια τους τήν πείρα τήν
όρθότητα τής πολιτικής τοϋ κόμματος, ν' άνεβάζεις τίς μάζες
ώς τό έπίπεδο τής συνείδησης τοϋ κόμματος καί νά έξασφαλίζεις έτσι τήν υποστήριξη τών μαζών, τήν προθυμία τους γιά τόν
άποφασιστικό άγώνα.
Γι' αύτό ή μέθοδος τής πειθοϋς είναι ή βασική μέθοδος
καθοδήγησης τής τάξης άπ* τό κόμμα.
«*Λν σήμερα ατή Ρωοία—λέ·ι δ Λένιν—ύστερα άπό 21/» χρόνια πρωτοφανείς νίκες έναντια οτήν άατική ταξη τής Ρωαίας χαί τής Ά ν τ α ν τ , βάζαμε ααν δρο εγγραφής ατα έπαγγελματικα συνδικάτα τήν ,,άναγνώριση
Τής δ ι χ τ α τ ο ρ ί α ς ' ν ^ α καναμι μια άνοηαία, θά φθείραμε τήν έπιροή μας
ατίς μάζες, θά βοηθούσαμε τούς μεναιβίκους. Γιατί δλο τό χα&ήκον τών
κομμουνιστών ιίναι να ξέρουν να π • ί δ ο υ ν τούς καθυστερημένους, νά
ξέρουν να δουλεύουν ά ν α μ ε α α τους κι δχι να ά π ο μ ο ν ώ ν ο ν τ α ι
ά π ' αυτούς μέ έπινοημένα παιϊιακίατικα ,,άριστερά" συνθήματα». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXV σελ. 197).

Αυτό δέ σημαίνει φυσικά δτι τό κόμμα είναι όποχρεωμένο νά πείσει ώς τόν τελευταίο άνθρωπο δλους' τούς έργάτες καί
δτι μονάχα ύστερα άπ' αύτό μπορεί νά καταπιαστεί μέ τή δράση, δτι μθ"άχα ύστερα άπ' αύτό μπορεί ν' άρχίσει τή δράση. Καπέλου. Αύτό σημαίνει μονάχα δτι τό κόμμα προτοϋ τραβήξει

Γιά τ ά Ζητήματα τοΟ λενινισμοϋ

169

γιά τίς άποφασιστικίς πολιτικές ενέργειες, τρέπει νά έξασφαλίσει, μέ μιά μακρόχρονη επαναστατική εργασία τήν 6ποσ:ήριξη
τής πλειοψηφίας τών έργατικών μαζών ή τουλάχιστον τήν εύμενή ούδετερότητα τής πλειοψηφίας τής τάξης. Σ* άντίθετη πε-ρίπτωση δέ θά Ιχει καμιά Ιννοια ή λενινιστική θέση, δτι ή
κατάχτηση τής πλειοψηφίας τής έργατικής τάξης μέ τό μέρος
τού κόμματος άποτελεί άπαραίτητο δρο γιά τή νικηφόρα έπανάσταση.
Καί τί θά γίνει μέ τή μειοψηφία άν οέ θέλει, άν δέ συμφωνεί νά υποταχθεί θεληματικά στή θέληση τής πλειοψηφίας;"
Μπορεί άραγε τό κόμμα, πρέπει άραγε τό κόμμα, δταν Ιχει μέ
τό μέρος του τήν Εμπιστοσύνη τής πλειοψηφίας, νά άναγκάσΗ
τή μειοψηφία νά όποταχθεί στή θέληση τής πλειοψηφίας; .Ν'αί,
μπορεί καί «ρέπει. Έ καθοδήγηση Εξασφαλίζεται μέ τή μέθοδο
τής πειθούς τών μαζών, σά βασική μέθοδος Επίδρασης τοϋ •* όμματος πάνω στίς μάζες. Αύτό δμως δέν άποκλείει, μά χροΟπύθέτει τόν Εξαναγκασμό, άν αύτός ό Εξαναγκασμός, στηρίζεται
στήν έμπιστοσύνη καί στήν όποστήριξη τοϋ κόμματος άπό τήν
πλειοψηφία τής έργατικής τάξης, άν τόν έφαρμόσουμε στή μειοψηφία, άφοϋ πρώτα θάχουμε κατορθώσει νά πείσουμε τήν πλειοψηφία. θάπρεπε νά θυμόμαστε τίς διαφωνίες πο6 δπήρχαν στό
κόμμα μας πάνω στό ζήτημα αύτό στήν περίοδο τής συζήτησης
γιά τά συνδικάτα. Ποο βρισκόταν τότε τό λάθος τής άντιπολίτευοης, τό λάθος τής Τοεκτράν*; Μήπως στό γεγονός δτι ή
άντιπολί :ευση θεωρούσε τότε δυνατό τόν εξαναγκασμό; "Οχι, 8χι
σ' αύτό. Τό λάθος τής άντι*ολίτβυσης βρισκόταν τότε στό γεγονός δτι ένώ δέν ήταν οέ θέση νά πείσει τήν πλειοψηφία γιά
τήν όρθότητα τών θέσεών της, καί άφοϋ Εχασε τήν έμπιστοσό. η τής πλειοψηφίας, άρχισε ώστόσο νά Εφαρμόζει τόν έξαναγκαιιμό, άρχισε νά Επιμένει νά «περάσουν άπό κόσκινο» Εκείνοι πού
είχαν τήν Εμπιστοσύνη τής πλειοψηφίας.
Νά τί είπε τότε ό Λένιν στό 10ο συνέδριο τού κόμματος, στό 1
λόγο του γιά τά έπαγγελματικά συνδικάτα:
«Για να Αποχαταοτα&οΟν ο( άμοιβα[«ς οχέοιις, ή Αμοιβαία έμπιοτοούνη ά^αμιοα οτήν πρωτοπορία τής Ιργατιχής τάξης χαί οτήν Ιργατική ματ
χ.
• Τ σ ε κ τ ρ ά ν = Κ € ν τ ρ ι κ ή Ε π ι τ ρ ο π ή τής συνδικαλιστικής ϊνωσης τ ώ ν
ί ρ γ α τ ώ ν τ ώ ν σιδηροδρόμων καί τ ώ ν ù&drivjjv μεταφορών. 'Ιδρύθηκε
τό Ι ί ΐ ϊ τ ί μ β ρ η τοΟ 1920.

170

I

Σ τ ά λ ι ν

Ça, Λαπριπι, άν ή Τοικτραν ί κ α ν ι λ ά θ ο ς , . . . &απριπι, τό λάθος αύτό
νά βιορ&ωθΐΐ.
"Οταν όμως αρχίζουν να ύποοτηρίζουν αυτό τό λάθος, τότι τό λάθος
αύτό γ ί ν ι τ α ι πηγή πολιτικού κινβύνου... Ά ν Biv ι ί χ α μ · χ α ν ι ι ατόν άνώτατο, μί τήν ivvoia τής Βημοκρατίας, Βυνατό βα&μό, αύτό πού χ ρ ι ι ά ζ ι τ α ι για
να όπολογίοουμι τίς βια&ίοιις πού έ ξ ί θ ι ο ι i t fi ό Κουτούζοφ, θα φταναμ ι οτήν πολιτική χριωχοπία. Π ρ ί ν ά π * β λ α, π ρ > π · ι ν α π • ί & ο u μ · κ α ί ύ ο τ ι ρ α να χ ρ η ο ι μ ο π ο ι ^ Ο μ · τ ο ν Ι ξ α ν α γ χ α ο μ ό .
Π ρ 4 π k ι μ i κ α θ » 8· υ ο ί α ο τ η ν ά ρ χ ή ν α π ι ί θ ο υ μ ι κ α ί ΰ ο τ · ρα να χ ρ η ο ι μ ο π ο ι ο ύ μ ·
τ ό ν β ξ α ν α γ κ α ο μ ό * . Λί μπορέοαμ»
να πιίαουμι τίς πλατιές μαζις καί παραβιαοαμ* τίς οωοτις ο χ ί ο ι ι ς τής
πρωτοπορίας μί τίς μαζ«ς». (Βλ. A i ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXVI ο«λ. 235).

Τό ίδιο λέει ό Λένιν ατή μπροσούρα του <^Γιά τά επαγγελματικά σονδικάτα».
«Τότι έφαρμόζαμι οωατα καί μ' βπιτυχία τόν (ϊαναγχαομό, βταν
κατορθώναμε προηγούμενα να τοϋ βημιουργήοουμι οα βαοη τήν πει$ώ».
(Βλ. οτόν Τΐιο τόμο, ο ι λ . 74).

Καί αδτό είναι πέρα γιά πέρα σωστό. Γιατί χωρίς αύτούς
τοός ορούς δέν είναι δυνατή καμιά καθοδήγηση. Γιατί μονάχα
έτσι μπορεί νά έξασφαλιστεί ή ένότητα δράσης μέσα στό κόμμα, άν πρόκειται γιά τό κόμμα, καί ή ένότητα δράσης τής τάξης, άν πρόκειται γιά τήν τάξη σά σύνολο. Χωρίς αύτούς τούς
δρους προκαλείται ή διάσπαση, έ διαμελισμός, · ή Αποσύνθεση
στίς γραμμές τής έργατικής τάξης.
Αύτές είναι γενικά οί ßάafcις τής σωστής καθοδήγησης τοϋ
κόμματος.
Κάθε άλλη Αντίληψη γιά τήν καθοδήγηση είναι συνδικαλισμός, Αναρχισμός, γρριιρειοκρα^ισμός καί ότι άλλο θέλετε, μονάχα μπολσεβικισμός καί λενινισμός δέν είναι.
Δέν πρέπει νά Αντιπαραθέτουμε τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου στήν καθοδήγηση («διχτατορία») του κόμματος, άν
υπάρχουν σωστές Αμοιβαίες σχέσεις Ανάμισα στό κόμμα καί
στήν έργατική τάξη, άνάμεσα στήν πρωτοπορία καί aciç έργατικές μάζες. 'Απ' αύτά όμως βγαίνει πώς Ακόμα περισσότερο
δέν πρέπει νά συνταυτίζουμε τό κόμμα μέ τήν έργατική τάξη,
τήν καθοδήγηση («διχτατορία») τοδ κόμματος μέ τή διχτατορία
τής έργατικής τάξης. Σ τ η ρ ι ζ ό μ / ο ; π ά ν ω σ τ ή β ά σ η δτι
δέν πρέ ει νά Αντιπαραθέτουμε τή βιχτατορία» τοϋ κόμματος
στή διχτατορία τοϋ προλετι»;
ι , ^όριν έφτασε στό λαθεμένο
*Ή ύπογράμμιση δική μου I

Στάλιν.

Γιά τά Ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ

171

συμπέρασμα δτι ή « δ ι χ τ α τ ο ρ ί α τ ο ό π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ
ε ί ν α ι ή δ ι χ τ α τ ο ρ ί α τ ο ϋ κ ό μ μ α τ ο ς μ α ς » . Ό Λένιν
δμως, δέ λέβι μονάχα δτι βίναι άπαράδεχτη μιά τέτια άντιπαράθεση. Λέει ταυτόχρονα πώς είναι άπαράδεχτη ή άντιπαράθέαη «τής διχτατορίας τών μαζών στή διχτατορία τών άρχηγών».
Μποροϋμε άραγε τώρα π ά ν ω σ ' α ύ τ ή τή β ά σ η νά συνταυτίσουμε τή διχτατορία των άρχηγών μέ τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου; 'Ακολουθώντας αυτόν τό δρόμο θάμαστε όποχρεωμένοινά πούμε δτι «ή δ ι χ τ α τ ο ρ ί α τ ο ϋ π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ ε ί ν α ι δ ι χ τ α τ ο ρ ί α τ ώ ν ά ρ χ η γ ώ ν μ α ς » . Καί δμως
σ' αύτήν άκριβώς τήν άνοησία μάς οδηγεί ούσιαστικά ή πολιτική τής συνταύτισης τής «διχτατορίας» τοϋ κόμματος μέ τή
διχτατορία τοϋ προλεταριάτου...
Ποιά είναι ή άποψη τοϋ Ζινόβιεφ πάνω σ' αύτό τό ζήτημα;
Ό Ζινόβιεφ στήν ούσία υποατήριζει αύτή τήν Ιδια άποψη
τής συνταύτισης τής «διχτατορίας» τού κόμματος μέ τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου πού όποστηρίζει καί 6 Σόριν, μέ τή
διαφορά δμως δτι ό Σόριν έκφράζεται πιό άνοιχτά κα ; μέ μεγαλύτερη σαφήνεια, ένώ 6 Ζινόβιεφ «κλωθογυρίζει». Γιά νά
πειστούμε άρκεί νά πάρουμε τό παρακάτω κομμάτι άπ' τό βιβλίο τοϋ Ζινόβιεφ «Λενινισμός»:
«ΤΙ είΐους καθεατώς ύπαρχει οτήν Έ ν ω α η τβν ΣΣΔ—λέει ό Ζινόβιεφ—
Απ" τήν Αποψη τοϋ (αξικού του περιεχομένου; Είναι ίιχτατορία τοϋ προλεταριάτου. Βοιό είναι τό Αμεοο έλατήριο τής έξουοία; οτήν ΕΣΣΔ; Ποιός
πραγματοποιεί τήν έξουοία τής έογατιχής τάξης; Τό Κομμουνιοτικό ΚόμμαΙ Μ' αύτή τήν Ιννοια ο τ ή χ ώ ρ α μ α ς *
ύπαρχειόιχτατορ ί α τ ο ύ κ ό μ μ α τ ο ς . Ποια είναι ή νομιχή μορφή τής έξουοίας οτήν
ΕΣΣΔ; Ποιάς είναι ό καινούργιος τύπος κρατικού χα&εοτβτος πού ί η μ ι ούργηοε ή Όχτωβριανή Έπανάοταοη; Είναι τό Σοβιετικό ούοτημα. Τό Ινα
καθόλου 6έν Αντιτίθεται οτό Αλλο».

Τό γεγονός δτι τό ένα δέν άντιτίθεται στό άλλο είναι φυσικά σωστό ά ν μέ τήν Svvoia τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου άπέναντι στήν έργατική τάξη στό σύνολο της, έννοούμε '
καθοδήγηση τοϋ κόμματος. Πώς μποροϋμε δμως νά βάλουμε
χ ά ν ω σ ' α ύ τ ή τ ή β ά σ η τό σημείο έξίσωσης άνάμεσα
στή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου καί στή «διχτατορία» τοϋ
κόμματος, άνάμεσα στό σοβιετικό σύστηιια καί στή «'ιχτατορία»
τοϋ κόμματος; Ό Λένιν συνταυτιζε τό σύστημα τών Σοβιέτ, μέ
* Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

I.

Σ τ ά λ ι ν

τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, χαί είχε δίχιο, γιατί τά Σοβιέτ, τά Σοβιέτ μ α ς είναι Οργανώσεις πού συσπειρώνουν τίς
εργαζόμενες μάζβς γύρω άπ* τό προλεταριάτο χαί χάτω άπ*
τήν καθοδήγηση τοΰ χόμματος. "Ομως πότβ, πού, σέ ποιό ίργο
του ίβαλε ό Λένιν τό σημείο τής έξίσωσης άνάμεσα στή «διχτατορία» τού χόμματος χαί στή διχτατορία τοΰ προλεταριάτου, άνάμεσα στή «διχτατορία» τού χόμματος χαί στό σύστημα
τών Σοβιέτ, δπως χάνει τώρα δ Ζινόβιεφ; "Οχι μονάχα ή καθοδήγηση («διχτατορία») τού χόμματος, μά ούτβ χαί ή καθοδήγηση («διχτατορία») τών άρχηγών δέν άντιφάσχει στή διχτατορία τού προλεταριάτου. Μήπως π ά ν ω σ ' α ύ τ ή τ ή β ά σ η
δέ θά θελήσει κανείς νά διακηρύξει δτι ή χώρα μας είναι χώρα
της διχτατορίας τού προλεταριάτου, δ η λ α δ ή χώρα τής διχτατορίας τού κόμματος, δ η λ α δ ή χώρα τής διχτατορίας τών
άρχηγών; Καί δμως σ' αύτήν άκριβώς τήν άνοησία μάς οδηγεί
ή «άρχή» τής συνταύτισης τής «διχτατορίας» τού κόμματος μέ
τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, πού ύπουλα καί δειλά μ£ς
άναπτύσσει ό Ζινόβιεφ.
Στά πολυάριθ-'α Ιργα τοϋ Λένιν κατόρθωσα νά σημειώσω μονάχα πέντε περιπτώσεις, δπου ό Λένιν θίγει στά πεταχτά
τό ζήτημα τής διχτατορίας τού κόμματος.
Ή πρώτη περίπτωση είναι στήν πολεμική του ένάντια στούς
έσέρους καί τούς μενσεβίκους, δπου λέει:
«"Οταν μά; κατηγορούν για διχτατορία ένός κόμματο; κα( μ ά ; προτείνουν, δπως άχοόσατε, τό ένιαίο σοσιαλιοτικο μέτωπο, λέμε: „ Να(, διχτατορία ένός κόμματο;! Είμαοτ· δπέρ αύτή; τ ή ; διχτατορία; καί δέν
μποροΟμε να έγκαταλείψουμ» αύτό τό έδαφος, γιατί τό κόμμα αύτό είναι
τό κόμμα πού οτή διάρκεια δεκάδων χρίνων καταχτησε τή θ·έοη τ ή ; πρωτοπορία; δλου τοΟ έργοοταοιακοΟ καί βιομηχανιχοΟ προλεταριάτου"». (Βλ.
Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τομ. XXIV οελ. 423).

Ή δεύτερη περίιπωση είναι τό «Γράμμα πρός τούς έργάτες
καί τούς άγρότες, μέ άφορμή τή νίκη ένάντια στόν Κολτσάκ»,
δπου λέει:
• «Φοβερίζουν τοΰ; ά γ ρ ό τ ε ; (κυρίως οί μενοεβίκοι καί οί έοέροι, δλοι,
άκόμα καί οί ,,άριοτεροί" του;) μέ τό οκιάχτρο „τής διχτατορία; ένός
κόμματος", τοΟ κόμματος τβν μπ'ολοεβίκων-κομμουνιοτβν. Στό παραδειγμα
τοΟ Κολτσακ οί άγρότες έμαθαν να μή φοβοΟνται τό οκιάχτρο. Είτε διχτα-τορία (δηλαδή οιΒερένια έξουοία) τβν τσιφλικάδων χαί τβν χακιταλιστβν,
είτε Βιχτατορία τής έργατιχής τάξης». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXIV
σελ. 436).

f i d Td Ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ

173

Ή τρίτη περίπτωση είναι ό λόγος τοό Λένιν στό 2ο Συνέδριο τής Κομμουνιστικής Διεθνοός στήν «ολεμιχή του Ενάντια στόν Τένερ. Τό λόγο αότό τόν άνάφερα πιό πάνω.
Ή τέταρτη περίπτωση είναι μεριχές γραμμές στήν μπροσούρα «Παιδιχή άρρώστια». Τά σχετικά τσιτάτα Εχουν ά να φερθεί πιό πάνω.
Καί ή πέμπη περίπτωση είναι τό πρόχειρο σχέδιο τής διχτατορίας τοό προλεταριάτου, πού δημοσιεύτηκε στήν ΙΙΙη Λενινιστική Συλλογή, δπου υπάρχει δ όπότιτλος « Ή διχτατορία
ένός κόμματος». (Βλ. «Λενινιστική Συλλογή» III, σελ. 497).
Π ρέπε: νά σημειώσουμε δτι στίς δυό άπ' τίς πέντε περιπτώσεις, στήν τελευταία καί στή δεύτερη περίπτωση, τίς λέξεις
«διχτατορία Ενός κόμματος», δ Λένιν τίς βάζει μέσα σέ εισαγωγικά, υπογραμμίζοντας ξεκάθαρα τή μή κυριολεχτική, τή
μεταφορική Εννοια αότής τής διατύπωσης.
Πρέπει άκόμα νά σημειώσουμε πώς σ ' 8 λ ε ς αύτές τίς
περιπτώσεις ό Λένιν μέ τήν Εννοια «διχτατορία τού Κόμματος»
ά π έ ν α ν τ ι σ τ ή ν Ε ρ γ α τ ι κ ή τ ά ξ η δέν Εννοεί τή διχτατορία στήν κυριολεχτική σημασία τής λέξης («Εξουσία, πού στηρίζεται στή βία»), μά τήν καθοδήγηση το6 κόμματος.
Χαρακτηριστικό είναι τό γεγονός δτι σ έ κ α ν έ ν α άπ' τά
βασικά καί τά δευτερεύοντα Εργα του, όπου δ Λένιν πραγματεύεται ή άπλώς άναφέρει τή διχτατορία τού προλεταριάτου καί
τό ρόλο τού κόμματος στό σύστημα τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου, δέν όπάρχει ούτε υπαινιγμός γιά τό δτι «ή διχτατορία
τοϋ προλεταριάτου είναι διχτατορία τοϋ κόμματος μας». 'Αντίθετα , κάθε σελίδα, κάθε γραμμή .αύτών τών Εργων, βροντοφωνάζει ενάντια σ' αύτή τή διατύπωση. (Βλ. «Κράτος καί Ε π α ν ά σταση», « Ή Προλεταριακή 'Επανάσταση καί ό άποστάτης Καούτσχι», «Παιδική άρρώστια» κλπ).
'Ακόμα πιό χαραχτηριστικό είναι τό γεγονός δτι στίς Θέσεις
τού 2ου Συνεδρ'ου τής Κομμουνιστικής Διεθνούς γιά τό ρόλο
τοϋ πολιτικού κόμματος, πού ή έπεξεργασία τους είχε γίνει μέ
τήν άμεση καθοδήγηση τού Λένιν καί πού ό Λένιν πολλές φορές τίς Επικαλούνταν στούς λόγους του, σάν υπόδειγμα σωστής
διατύπωσης τοϋ ρόλου χαί τών καθηκόντων τού κόμματος, δέ
βρίσκουμε ο ύ τ ε μ ι ά , κυριολεχτικά ο ö τ ε μ ι ά λ έ ξ η γιά τή
διχτατορία τού κόμματος.
Τί δείχνουν δλα αύτά;
Δείχνουν πώς:

174

I.

Σ τ ά λ ι ν

α) ό Λένιν δέ θεωρούσε τή διατύπωση «διχτατορία το&
κόμματος» άμεμπτη, άχριβή καί γι' αύτό στά έργα του χρησιμοποιείται πάρα πολύ Αραιά καί κάποτβ μέσα σ' εισαγωγικά,
β) στίς λίγες περιπτώσεις πού Αναγκάστηκε ό Λένιν στήν
πολεμική του ένάντια στούς Αντίπαλους νά μιλήσει γιά διχτατορία τοΰ κόμματος, μιλούσε συνήθως γιά τή «διχτατορία έ ν ό ς
κόμματος», δηλαδή γιά τό γεγονός οτι τό κόμμα μας βρίσκεται στήν έξουσία μ ό ν ο τ ο υ , δτι δ έ μ ο ι ρ ά ζ ε τ α ι τήν έξουσία μέ ά λ λ α κόμματα, έξηγώντας πάντα πώς μέ τήν έννοια
διχτατορία τού κόμματος Α π έ ν α ν τ ι . σ τ ή ν έ ρ γ α τ ι κ ή τ ά ξη πρέπει νά έννοούμε τήν καθοδήγηση τοϋ κόμματος, τόν καθοδηγητικό του ρόλο,
γ) σ* δλες τίς περιπτώσεις (καί οί περιπτώσεις αυτές ήταν
χιλιάδες), πού ό Λένιν θεωρούσε Απαραίτητο νά καθορίσει- επιστημονικά τό ρόλο του κόμματος στό σύστημα τής διχτατορίας
τοϋ προλεταριάτου, μιλούσε Α π ο κ λ ε ι σ τ ι κ ά γιά τόν καθοδηγητικό ρόλο τού κόμματος σχετικά μέ τήν Εργατική τάξη,
δ) γι' αύτό Ακριβώς ό Λένιν δέ «σκέφτηκε» νά περιλάβει
στή βασική Απόφαση γιά τό ρόλο τοϋ κόμματος—έχω ύπόψη
μου τήν Απόφαση τοϋ 2ου Συνεδρίου τής Κομμουνιστικής Διεθνούς—τή διατύπωση «διχτατορία τοϋ κόμματος»,
ε) δέν έχουν δίκιο άπ' τήν άποψη τοϋ λενινισμού, καί
είναι πολιτικά μύωπες, οί σύντροφοι έκείνοι πού συνταυτίζουν
ή προσπαθούν νά συνταυτίσουν τή «διχτατορία» τοϋ κόμματος
καί συνεπώς καί τή «διχτατορία τών άρχηγών»-μέ τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου, γ.ατί παραβαίνουν έτσι τούς δρους γιά
τίς σωστές Αμοιβαίες σχέσεις άνάμεσα στήν πρωτοπορία καί
στήν τάξη.
Δέ μιλώ πιά γιά τό γεγονός δτι ή διατύπωση «διχτατορία τοϋ κόμματος», δταν τήν πάρουμε χωρίς τίς έπιφυλάξεις
πού ύποδείξαμε πιό πάνω, μπορεί νά μάς δημιουργήσει μιά ολόκληρη σειρά άπό κινδύνους καί πολιτικές έλλείψεις στήν πραχτική μας δουλιά. Ή διατύπωση αύτή, άν τήν πάρουμε χωρίς
έπιφυλάξεις, φαίνεται σάν νά ψιθυρίζει:
α ) σ τ ί ς έ Ε ω κ ο μ μ α τ ι κ έ ς - μ ά Σ ε ς : μ ή τ ο λ μ ί τ ε νά
φέρετε Αντιρρήσεις, μή τολμάτε νά συζητάτε γιατί τό κόμμα
μπορεί νά τά κάνει δλα, γιατί έχουμε διχτατορία τοϋ κόμματος.
β ) σ τ ά κ ο μ μ α τ ι κ ά σ τ ε λ έ χ η : ένεργείτε πιό τολμηρά, πιέστε πιό γβρά, μπορείτε καί νά μήν Ακούτε τή φωνή τών
έξωκομματικών μαζών—έχουμε διχτατορία τού κόμματος,

f i d r d Ζητήματα τοΟ λίνινισμοΟ

175

γ) σ τ ο ύ ς ή γ έ τ ε ς τ ο ύ κ ό μ μ α τ ο ς : μπορείτε νά επιτρέψετε στόν έαυτό σας τήν πολυτέλεια κάποιας αύτοΐκανοποίησης, μπορείτε Γσως άχόμα χαί νά καμαρώνετε λιγάκι, γιατί Εχουμε διχτατορία τού κόμματος χαί «συνεπώς» χαί διχτατορία τών
Αρχηγών.
Καλό είναι νά όπενθυμίζουμβ αύτούς τούς κινδύνους άκριβώς
τώρα στήν περίοδο τής άνόδου τής πολιτικής δραστηριότητας τών
μαζών, τώρα πού Εχει Ιδιαίτερη άξια γιά μδς ή ικανότητα τού
κόμματος νά αφουγκράζεται προσεχτικά τή φωνή τών μαζών,
τώρα πού ή προσεχτική μέριμνα γιά τίς άνάγκες τών μαζών
άποτελεί τή βασική έπιταγή τοϋ κόμματος μας, τώρα που απαιτείται άπ' τό κόμμα ιδιαίτερη περίσκεψη χαί ιδιαίτερη εύλυγισία στην πολιτική, τώρα πού ό κίνδυνος του κομπασμού είναι
Ενας άπ' τούς πιό σοβαρούς κινΕύνους πού ορθώνεται μπροστά
στό κόμμα, στό Εργο τής σωστής καθοδήγησης τών μαζών.
Δέ μπορεί νά μή θυμηθούμε τά χρυσά λόγια πού μάς
είπε ό Λένιν στό 11ο συνέδριο του κόμματος μας:
«Mica οτή λαϊκή μαζα έμ·1ς (ο( κομμουνιστές, 1. Σ τ ά λ ι ν ) »ϊμαστ»
παρ* ί λ α αΰτα μια σταγόνα στόν ώχιανό καί μποροΟμ· να χυβ·ρνοϋμ· μοναχα τότ·, ίταν έχφραζουμ· οαοτα αό:ό πού νιώθ·ι ό λαός. Χαρίς αύτό, τό Κομμουνιστικό Κόμμα ΐ έ μπορίΐ να ό ΐ η γ ή ο · ι τό προλ·ταριατο καί
τό προλ«ταριατο ΐ έ μπορ·1 ν α \ 6 ΐ η γ ή ο · ι τίς μ ά ζ · ς , καί όλη ή μηχανή ; · χαρβαλώνβται». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Λπαντα, τόμ. XXVII σ·λ. 256).

«Νά έ κ φ ρ ά ζ ο υ μ ε σ ω σ τ ά α ύ τ ό π ο ύ ν ι ώ θ ε ι ό
λ α ό ς » , αύτός άκριβώς είναι ό άπαραίτητος όρος, πού έζασφαλίζει στό κόμμα τόν τιμητικό ρόλο τής βασικής καθοδηγητικής
δύναμης μέσα στό σύστημα τής διχτατοτορίας τού προλεταριάτου.
VI
ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ TOT ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΧΩΡΑ
Σττ μπροσούρα «Γιά τίς βάσεις του λενινισμοϋ» ('Απρίλης
1924, πρώτη Εκδοση) υπάρχουν δυό διατυπώσεις γτά τό ζήτημα τής νίκης τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα. Ή πρώτη διατύπωση λέει:
«Ilplv, Θ·ιυρο0σαν ϊτ·. eïvai ά ΐ ύ ν α τ η ή νίκη της ίπαναστασης οέ μια
X<»pu, υποθέτοντας ότι για τή νίχη έναντια στήν άστιχή ταξη χ ρ · ι α ζ · τ α ι
ή κοινή ΐραση τών προλ»ταρια.ν ίλαιν τών προοΐιυμέναιν χωρών, ή τουλα-

176

I.

Σ τ ά λ ι ν

χιοτο τής πλειοψηφίας αύτβν τβν χωρβν. Τώρα αύτή ή Αποψη βέν άνταποχρίν·ται πια οτήν πραγματικότητα. Τώρα πρέπ·ι να ξεκινούμε άπ' τή βυνατότητα μιας τέτιας νίχης, γιατί ό dvισόμετρος χα( άλματιχός χαραχτήρας
τής Ανάπτυξης τβν βιαφόρων χαπιταλιοτιχβν χωρβν μέοα οτίς ουνθήχες
τού Ιμπεριαλιομοϋ, ή Ανάπτυξη τβν χαταοτρεπτικβν Αντιθέσεων μέοα οτόν
ίμπεριαλιομό, πού δβηγοΟν οέ άναπόφευχτους πολέμους, ή Ανάπτυξη τού
Απαναοτααχού κινήματος ο' δλες τίς χβρες το5 χόομου, βλα αύτα χάνουν
βχι μονάχα ίυνατή, μά χαί Αναγκαία τή νίκη τοΟ προλεταριάτου οέ ξεχωριστές χβρες». (Β?. «Γιά τΙς βάσεις τού λενινισμού»).

Έ θέση αδτή είναι άπόλυτα σωστή χα ί δέ χρειάζονται
σχόλια. Κατευθύνεται ένάντια στή θεωρία τών σοσιαλδημοκρατών πού θεωρούν ουτοπία τό πάρσιμο τής έξουσίας άπ' τό προλεταριάτο σέ μιά χώρα, χωρίς τήν ταυτόχρονη νικηφόρα έπανάσταση σ' άλλες χώρες.
"Ομως στή μπροσούρα «Γιά τίς βάσεις τοϋ λενινισμοό»
όπάρχει χαί δεύτερη διατύπωση. Έ χ ε ι λέγεται*:
«Μέ τό νά γκρεμίσεις όμως τήν έξουσία τής Αστικής τάξης χαί μέ τό
να έγχαθιβρύσεις τήν έξουοία τού προλεταριάτου οέ μια χώρα, βέ σημαίνει άχόμα βτι έξαοφαλίζεις τήν πλήρη νίχη τού σοσιαλισμού. "Εχεις άχόμα μπροστά σου τό κύριο χαθήχον τού σοσιαλισμού: τήν όργανωοη τής
σοσιαλιστικής παραγωγής. Μπορεί δμως να λυθεί αυτό τό χαθήχον, μπορεί
να έπιτευχθεί ή δριστιχή νίχη τού σοσιαλισμού σέ μια χώρα χωρίς τίς κοινές
προσπάθειες τβν προλετάριων μεριχβν προχωρημένων χωρβν; "Οχι, «Ιναι
άβύνατο. Για τήν ανατροπή τής άοτιχής τάξης άρχούν οί προσπάθειες μιΟς
χώρας. Αύτό μΟς τό βείχνει ή ίοτορία τής έπανάοτασής μας. Για τήν δριοτική νίχη τού οοσιαλισμοΐ, για τήν όργανωοη τής οοοιαλιστιχής παραγ ω γ έ ς , δέν είναι πια Αρκετές οί προσπάθειες μιας χώρας, ίβιαίτερα μιας
τέτιας Αγροτικής χώρας, σαν τή Ρωοία. Γι' αύτό χρειαζονται οί προσπάθειες τβν προλετάριων μεριχβν προχωρημένων χωρβν». (Βλ. «Για τίς βάοεις τοΟ λενινισμού», πρώτη έχβοση).

Έ δεύτερη διατύπωση κατευθυνόταν ένάντια στούς ισχυρισμούς τών κριτικών τοϋ"λενινισμοό, ένάντια στούς τροτσκιστές, πού δήλωναν δτι άν δέ νικήσει ή έπανάσταση σ' άλλες
χώρες ή διχτατορία τοό προλεταριάτου σέ μιά χώρα δέ μπορεί
«νά άνθέξει ένάντια στή συντηρητική Εύρώπη».
Κατά τούτο—μονάχα δμως κατά τούτο—ή διατύπωση αύτή ήταν τότε ('Απρίλης 1924) έπαρκής καί άναμφισβήτητα έφερε ορισμένο δφελος.
'Αργότερα δμως, δταν μέσα στό κόμμα υπερνικήθηκε ή
κριτική τοϋ λενινισμοό σ' αυτό τό ζήτημα καί δταν στήν ήμε• Π ρ ό κ ί ΐ τ α ι γιά τ ή ν π ρ ώ τ η {κδοση.

f i d τά Ζητήματα τοΟ λίνινισμοΡ

177

ρήσια διάταξη μπήκε ίνα καινούργιο ζήτημα, τό ζήτημα γιά τή
δυνατότητα τής άνοικοδόμηαης μιάς πλέριας σοσιαλιστικής κοινωνίας μέ τίς δυνάμεις τής χώρας μας, χωρίς βοήθεια άπ' Ιξω,
ή δεύτερη διατύπωση ήταν πιά ξεκάθαρα άνεπαρκής καί γι' αύτό λαθεμένη.
Σέ τί συνίσταται ή άνεπάρκεια αύτής τής διατύπωσης;
Ή άνεπάρκειά της συνίσταται στό γεγονός οτι συνδέει σ'
ένα ζήτημα δυό διαφορετικά ζήτήματα: τό ζήτημα γιά τή δ υ ν α τ ο τ η τ α τής άνοικοδόμησης τοϋ σοσιαλισμού μέ τίς δυνάμεις
μιάς χώρας, στό όποίο πρέπει νά δοθεί καταφατική άπάντηση,
καί τό ζήτημα γιά τό άν ή χώρα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου μπορεί νά Θεωρεί τόν Ιαυτό της ά π ό λ υ τ α έ ξ α σ φ α λ ι σ μ έ ν ο άπό μιά έπέμβααη, καί συνεπώς άπ' τήν παλινόρθωση τού παλιού καθεστώτος, χωρίς τή νικηφόρα έπανάσταση
σέ μιά σειρά άλλες χώρες, στό όποίο πρέπει νά δοθεί άρνητική άπάντηση. Δέ μιλώ πιά γιά τό γεγονός δτι ή διατόπωση
αύτή μπορεί νά δόσει άφορμή νά σκεφθεί κανείς πώς είναι άδύνατη ή όργάνωΐη τής σοσιαλιστικής κοινωνίας μέ τίς δυνάμεις
μ/.άς χώρας, πράγμα πού φυσικά δέν είναι σωστό.
Πάνω σ' αύτή τή βάση, τροποποίησα καί διόρθωσα αύτή
τη διατύπωση στή μπροσούρα μου « Ή Όχτωβριανή 'Επανάσταση
καί ή ταχτική τών ρώσων κομμουνιστών» (Δεκέμβρης 1924),
χωρίζοντας τό ζήτημα αύτό σέ δυό ζητήματα: οτβ ζήτημα γιά
τήν πλέρια έ ξ α σ φ ά λ ι σ η άπό μιά π α λ ι ν ό ρ θ ω σ η
τ ο ύ ά σ τ ι κ ο ϋ κ α θ ε σ τ ώ τ ο ς κ α ί σ τ ό ζήτημα γ ι ά τ ή
δυνατότητα τής ά ν ο ι κ ό δ ό μ η σ η ς μιάς πλέριας
σ ο σ ι α λ ι σ τ ι κ ή ς κ ο ι ν ω ν ί α ς σέ μιά χώρα. Αύτό τό πετύχαμε, πρώτα μέ τήν έρμηνεία τής «πλέριας νίκης τοϋ σοσιαλισμού» σάν «πλέρια έξασφάλιση άπό τήν παλινόρθωση τοϋ
παλιού καθεστώτος», πού- είναι δυνατή μονάχα «μέ τίς κοινές
προσπάθειες τών προλετάριων μερικών χωρών», καί δεύτερο, μέ
τήν διακήρυξη, μέ βάση τή μπροσούρα τού Λένιν «Γίά τούς συνεταιρισμούς», τής άναμφισβήτητης άλήθειας, οτι έχουμε δλα
δσα είναι άπαραίτητα γιά τήν άνοικοδόμηση μιάς πλέριας σοσιαλιστικής κοινωνίας. (Βλ. « Ή Όχτωβριανή 'Επανάσταση καί
ή ταχτική τών ρώσων κομμουνιστών»)*.
* Ή νέα αύτή διατύπωση τοΟ Ζητήματος Αντικατέστησε τήν παλιά
διατύπωση στίς κατοπινές Εκδόσεις τής μπροσούρας «Γιά τίς βάσεις τοΟ
λενινισμοΟ».
12. I. Στάλιν. Ζητήματα λενινισμοΟ.

178

I.

Σ τ ά λ ι ν

Ή νέα αύτή διατύπωση τοΰ ζητήματος μπήκε στή βάση
τής γνωστής άπόφασης τής XIV κομματικής Συνδιάσκεψης <>Γιά
τά καθήκοντα της Κομμουνιστικής Διεθνούς καί τοΰ Ρούσικου Κομμουνιστικού Κόμματος (μπ.)», πού έξετάζει τό ζήτημα τής νίκης
τοΰ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα σέ σχέση μέ τή σταθεροποίηση
ταυ καπιταλισμού ('Απρίλης 1925) καί πού θεωρεί δυνατή καί
απαραίτητη τήν άνοικοδόμηση τοϋ σοσιαλισμού μέ τίς δυνάμεις
τής χώρας μας.
Τή χρησιμοποίησα άκόμα σά βάση στή μπροσούρα μου
«Γιά τά αποτελέσματα τών έργασιών τής XIV κομματικής Συνδιάσκεψης», πού έκδόθηκε άμέσως ύστερα άπ' τήν XIV κομματική Συνδιάσκεψη, τό Μάη τοϋ 1925.
Σχετικά μέ τήν τοποθέτηση τού ζητήματος, γιά τή νίκη
τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα, στή μπροσούρα αύτή λέγεται:
« Ή χώρα μας παρουοιαζβι Bui 6μα6βς άντιθέοβαν. Ή μια δμαΒα ά ν τιθέοβαν βίναι οί έσατβριχές άντιθέσβις, πού ύπάρχουν άναμβοα οτό προλβταριάτο χαί τήν Αγροτιά ( έ ΐ δ πρόχβιται για τήν άνοίχοΒόμηοη τοΟ οοοιαλιομοΟ οέ μια χώρα. I. Σ τ ά λ ι ν ). Ή ί λ λ η Αμαβα άντιθέοβαν «Ιναι οί
έξωτβριχές άντιθέσβις, πού ύπάρχουν άναμβοα οτή χώρα μας, οα χώρα
τοΟ οοοιαλιομοΟ, χαί ο' 8λ«ς τίς ΰπόλοιπβς χβρβς, οα χ ά ρ ι ς τοΟ χ α π ι ταλιομοβ (έββ πρόχβιτάι γ ι ά τήν βριοτιχή ν ί χ η τοΟ οοοιαλιομοΟ. I. Σ τ ά λ ι ν ) » . . . « Ό π ο ι ο ς αυγχέβι τήν πρώτη Αμαβα τ β ν άντιθέοβαν, πού ύ π β ρ νιχοΟνται άπόλυτα μέ_~ΐίς Λροοπαθβιβς μιάς χώρας, μέ τή ββύτβρη Αμαβα
τ β ν άντιθέοβαν πού άΗαιτο^ν γ ι α τ ή Λύοη τους τ ί ; προοπάθβιβς τ β ν π ρ ο λβτάριαν μβριχβν χαίρων, χ'ανβι τό πιό χοντροχομένο λάθος άπέναντι οτό
λβνινιομό, αΰτός f j τ α ^ ι μ Λ ρ 5 · ( τ ί ϊ α ή βίναι άβιόρ&ατος όπορτουνιοτής».
(Βλ. Σ τ ά λ ι ν , «Για <τα ά ί ο τ β λ έ ο μ ΰ τ α τ β ν έργαοιβν τής X I V χ ο μ μ α τ ι χ ή ς
Συνβιαοχβψης»),
'

Γιά τό ίήτημα τ , ή ς ^ Γ κ η ^ τού,σοσιαλισμού στή χώρα μας
ή μπροσούρα λέει: "" ^ ν
«ΜποροΟμβ να άνοιχοΒομήοουμβ τό. οοοιαλιομό χαί
τόν άνοιχοβομοΟμβ μαζί μέ τήν άγροτιά, χ ά τ α άπό <ήν χαθοβήγηση τής έ ρ γ α τ ι χ ή ς τάξης » . . . γιατί «μέ τή βιχτατορία τοΟ προλβταριάτου οτή χώρα μας ύπάρχουν , . . . βλα τα βιΒομένα πού βίναι ^παραίτητα γιά να άνοιχοβομηθβΐ
μια πλέρια οοοιαλιοτιχή χοινανία, 6πβρ\Ίχώντας _6λβς τίς έοωτβριχές βυοχ έ ρ · ι · ς , γιατί μποροΟμβ χαί πρέπβι να τίς ύπβρνιχήοουμβ μέ τίς βΙχές μας
Βυναμβις». (Βλ. οτήν ΪΒια μπροοούρα).

Γιά τό ζήτημα δμως τής δ ρ ι σ τ ι κ ή ς νίκης τού σοσιαλισμού ή μπροσώρα λέει:
« Ή όριοτιχή ν ί χ η τοΟ οοοιαλιομοϋ βίναι ή απόλυτη έξαοφαλιοη άπό
χ ι θ ι άπόπβιρα έπέμβαοης χαί ουνβπβς χαί παλινόρθωσης, γιατί μια χαπως
σοβαρή άπόπβιρα έπέμβαοης μπορβί να γίνβι μοναχα μέ μια οοβαρή ύ π ο -

f i d τ α Ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ
στήριξη άπ' τά igte, μοναχα μέ τήν ύποοτήριξη τοΟ ίιεθνοΟς κεφαλαίου.
Γι* αυτά ή ύποοτήριςη τής έπαναοταοής μας άπ' τούς έργατες δλων τβν
χωρών, καί άκόμα π«ριοοότ«ρο, ή νίκη αϋτών τών Αργατών, ίοτα> χαί οέ
μερικές χώρες, άποτελεί τόν άπαραίτητο 8ρο για τήν πλέρια έξασφαλιοη
τής πρώτης νικήτριας χώρας άπό καθ·· άπόπειρα έπέμβαοης και παλινόρθωσης, άποτελεί τόν άπαραίτητο Βρο γ ι ά τήν όριοτική νίκη το · σοοιαλιομοΟ». (Βλ. ατό Ιδιο βιβλίο).

Μοϋ φαίνεται δτι αύτό είναι ξεκάθαρο.
Είναι γνωστό δτι μέ τό Γδιο πνεύμα άναλόεται τό ζήτημα αύτό στή μπροσούρα μου «'Ερωτήσεις καί άπαντήσεις»
('Ιούνης 1925) καί στόν πολιτικό άπολογισμό τής ΚΕ στό
XIV Συνέδριο τοϋ Κ Κ (μπ.) τής ΕΣΣΔ (Δεκέμβρης 1925).
Αύτά είναι τά γεγονότα.
Νομίζω ότι τά γεγονότα αύτά είναι γνωστά σ' δλους καί
στόν καθένα, άκόμα καί- στό Ζινόβιεφ.
"Αν τώρα, δυό χρόνια σχεδόν ύστερα άπ' τήν ιδεολογική
πάλη μέσα στό κόμμα καί ύστερα άπ' τήν άπόφαση πού πάρθηκε στή XIV Συνδιάσκεψη τοϋ Κόμματος ( Ά π ρ ί λ γ 1925),
ό Ζινόβιεφ νομίζει δτι μπορεί στόν τελικό λόγο του στό XIV
Συνέδριο τοϋ Κόμματος (Δεκέμβρης 1925), νά άνασύρβι τήν παλιά, τελείως άνβπαρκή διατύπωση άπ' τήν μπροσούρα τοϋ Στάλιν, πού γράφηκε τόν 'Απρίλη τοϋ 1924—σά βάση γιά τή λύση τοϋ
λυμένου πιά ζητήματος τής νίκης τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά χ ώ ρα—αύτό τό ιδιόμορφο φέρσιμο τοϋ Ζινόβιβφ δείχνει μονάχα
δτι στό ζήτημα αύτό τά μπέρδεψε οριστικά. Τό νά τραβάς τό
κόμμα πρός τά πίσω, δταν αύτό ίχει πιά τραβήξει μπροστά,
τό νά παρακάμπτεις τήν άπόφαση τής XIV κομματικής Συνδιάσκεψης, ύστερα άπ' τήν έπικύρωσή της άπ' τήν 'Ολομέλεια
τής ΚΕ, σημαίνει δτι βούλιαξες χωρίς καμιά έλπίδα μέσα στίς
άντιφάσεις, δτι δέν πιστεύεις οτό Εργο τής άνοικοδόμησης τοϋ
σοσιαλισμού, δτι ξέφυγες άπ' τό δρόμο τοϋ Λένιν καί όπογράφεις τήν ήττα σου.
Τί θά πεί δ υ ν α τ ό τ η τ α τής νίκης τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά
χώρα;
Θά πεί δτι είναι δυνατό νά λυθούν οί άντιθέσεις άνάμεσα στό προλεταριάτο καί στήν άγροτιά μέ τίς Εσωτερικές δυνάμεις τής χώρας μας, δτι είναι δυνατό νά καταληφθεί ή έξουσία
άπ' τό προλεταριάτο καί νά χρησιμοποιηθεί αύτή ή έξουσία
γιά τήν άνοικοδόμηση μιάς πλέριας σοσιαλιστικής κοινωνίας
στή χώρα μας, μέ τή συμπάθεια καί τήν υποστήριξη τών προ-

ISO

191 I.

Σ τ ά λ ι ν

λετάριων τών άλλων χωρών, μά χωρίς τήν προκαταβολική νίχη
τής προλεταριακής Επανάστασης ο* άλλες χώρες.
Χωρίς μιά τέτια δυνατότητα, ή άνοιχοδόμηοη τοϋ σοσιαλισμού είναι άνοιχοδόμηση χωρίς προοπτικές, άνοιχοδόμηοη χωρίς τήν πεποίθηση δτι θά άνοικοδομηθεί ό σοσιαλισμός. Δέ μπορούμε ν' άνοιχοδομοϋμε τό σοσιαλισμό, άν δέν είμαστε βέβαιοι
πώς μπορεί ν' Ανοικοδομηθεί, άν δέν εΓμαστε βέβαιοι πώς ή
τεχνική καθυστέρηση τής χώρας μας δέν είναι ά ν υ π έ ρ β λ η τ ο έμπόδιο γιά τήν άνοΐκοδόμηση μιάς πλέριας σοσιαλιστικής
κοινωνίας. Ή άρνηση αύτής τής δυνατότητας σημαίνει έλλειψη
πίστης στό έργο τής ά/οικοδόμησης τού σοσιαλισμού, άπομάκρυνση άπ' τό λενινισμό.
Τί θά πει, είναι ά δ ύ ν α τ η ή πλέρια, ή οριστική νίκη
τοΰ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα χωρίς τή νίκη τής έπανάστασης
σ* άλλες χώρες;
Θά πει δτι δέν είναί δυνατή ή άπόλυτη Εξασφάλιση άπό
τήν έπέμβαση, συνεπώς καί άπ' τήν παλινόρθωση τού άστικού
καθεστώτος, χωρίς τή νίκη τής έπανάστασης τουλάχιστο σέ
μιά σειρά άπό χώρες. Ή άρνηση αύτής τής άναμφισβήτητης
θέσης σημαίνει άπομάκρυνση άπ* τό διεθνισμό, άπομάκρυνση
άπ' τό λενινισμό.
«ΖοΟμε—λ«ει ό Λένιν—Βχι μοναχα α' ένα κράτος, μα καί μ έ ο α
ο ' έ ν α σ ύ σ τ η μ α ά π ό κ ρ ά τ η , καί ή ύπαρξη τής Σοβιετικής Δημοκρατίας π λ α ϊ οτα Ι μ π ι ρ ι α λ ι ο τ ι χ α κράτη είναι άκατανόητη γιά πολύν κ α ι ρό. Τελικά θα νικήοει είτ* τό ένα, είτε τό άλλο. ° 2 ς πού ναρθει δμως
αύτό τό τ έ λ ο ς , είναι ά ν α π ό φ ι υ χ τ ε ς μια οειρα άπό τίς πιό φοβερές συγκρούσεις άναμεοα ατή Σοβιετική Δημοκρατία καί ατά αστικα κράτη. Αυτό σημαίνει, τι ή κυρίαρχη τάξη, τό προλεταριάτο, άν θέλει να κυριαρχεί
καί άν πρόκειται να κυριαρχήσει, πρέπει να τό άποΒείξει αύτό καί μέ τή
στρατιωτική του όργάνωση». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τομ. XXIV σελ. 122).
« Έ χ ο υ μ ε μπροστά μας—λέει ό Λένιν α' άλλο μέρος—μια καποια Ιαοροπία, πού είναι ατόν άνώτατο βαθμό άαταθής, μα πού είν« ι π α ρ ' δ λ α α ύ "
λα Αναμφίβολη καί Αδιαφιλονίκητη. Δέν ξέρω άν &α βαστάξει πολύν κ α ι ρό, χαί νομίζω πώς Βέ μποροΟμε νά τό ξέρουμε αύτό. Γι' αΰτό Απαιτείται Από μέρους μας ή πιό μ ε γ ά λ η προσοχή. Καί ή πρώτη έ π ι τ α γ ή τής
πολιτικής μας, τό πρ&το δίδαγμα πού άπορέει άπ* τήν κυβερνητική μας
Βράση ένός χρόνου, τό ΒίΒαγμα πού πρέπει να τό χάνουν χ τ ή μ α τους δλοι
οί έργατες χαί οί άγρότες, είναι δτι πρέπει ναμαστε οέ έπιφυλαχή, να Θυμόμαστε δτι μάς περιβάλλουν άνθρωποι, τάξεις, κυβερνήσεις, πού έ χ δ η λ ώ νουν άνοιχτα τό πιό μεγάλο μίσος Απέναντί μας. Πρέπει να θυμόμαστε
βτι μια τριχιτσα μάς χωρίζει πάντα άπό μια δποιαβήποοε έπιβρομή». (Βλ.
Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τομ. XXVII οελ. 117).

Μού φαίνεται δτι αύτό είναι ξεκάθαρο.

Tid xd Ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ

Πώς βλέπει 6 Ζινόβιεφ tö ζήτημα τής νίκης
σμού σέ μιά χώρα;
'Ακούστε:

181

τού

σοσιαλι-

«Ms την έννοια, ίριστικ'ή νίκη τοΟ σοσιαλισμοβ, πρέπ»ι να έννοοΟμ*
τουλάχιστον: 1) τήν έ;αλ»ιψη τών ταξ(ων χαί συνβπώς, 2) τήν καταργηση τής διχτατορίας τής μιάς τάξης, χαί οτή δοσμένη π*ρίπτωση, τής διχτατορίας τοΟ προλεταριάτου» . . . «Για >α τό £(κα6αρίσουμ( μέ π»ρισσότβρη άκρίβ»ια—λοι παρακάτω ό Ζινόβι»φ—πάς 1χ»ι τ ί ζητημα οτήν
K I U τό 1925, πρέζα·, να διακρίνουμ* δυό πράγματα: 1) τήν έξασφαλισμένη δ υ ν α τ ό τ η τ α ν' άνοικοίομήοουμ» τό σοσιαλισμό: μια τέτια δυνατότητα ανοικοδόμησης τοΟ σοσιαλισμού μποριΐ φυσικά ν&ναι πέρα γιά
πέρα νοητή χαί οτα πλαίσια μιάς χώρας, χαί 2) τήν όριστιχή άνοικοδίμηση χαί σταθεροποίηση τοΟ σοσιαλισμοΟ, δηλαδή τήν πραγματοποίηση
τοβ σοσιαλιστικοί) καθεστώτος, τής σοσιαλιστικής κοινωνίας».

Τί μπορεί νά σημαίνουν όλα αύτά;
"Οτι μέ τήν έννοια οριστική νίκη τοϋ σοσιαλισμού σέ μιά
χώρα, ό Ζινόβιεφ δέν έννοεί τήν έξασφάλιση άπό τήν έπεμβαση και τήν παλινόρθωση, μά τή δυνατότητα άνοικοδόμησης τής
σοσιαλιστικής κοινωνίας. Μέ τήν Εννοια, νίκη τού σοσιαλισμού
σέ μιά χώρα, ό Ζινόβιεφ έννοεί μιά τέτια ανοικοδόμηση τού σοσιαλισμού, πού δέ μπορεί και δέν πρέπει νά οδηγήσει στήν
άνοικοδόμηση τού σοσιαλισμού. 'Ανοικοδόμηση στά κουτουρού,
χωρίς προοπτικές, μιά άνοικοδόμηση τού σοσιαλισμού χωρίς τή
δυνατότητα ν' άνοικοδομηθεί ή σοσιαλιστική κοινωνία. Αύτή
•ίναι ή θέση τοϋ Ζινόβιεφ.
Νά άνοικοδομοϋμε τό σοσιαλισμό χ ω ρ ί ς τ ή δ υ ν α τ ό τ η τ α νά τόν άνοικοδομήσουμε, νά άνοικοδομοϋμε ξ έ ρ ο ν τ α ς
ο τ ι δ έ θ ά τ ό ν ά ν ο ι κ ο δ ο μ ή σ ο υ μ ε . Νά σέ τί άσυναρτησίες κατάληξε ό Ζινόβιεφ.
Αύτό όμως είναι χλευασμός, καί δχι λύση τού ζητήματος!
Νά άκόμα μιά περικοπή άπ' τόν τελικό λόγο τοϋ Ζινόβιεφ στό XIV Συνέδριο τοϋ Κόμματος:
«Κοιταξτ», λόγου χαρη, ποΟ κατάληξε δ ο. Γιαχόβλεφ στήν τ*λ*υαία κομματική Λυνί'.ασκεψη τοΟ νομοΟ Κο&ρσχ: „Μπορούμε—ρωτά—
άραγε σέ μια χώρα πο'> (ίναι άπ' δλες τΙς μεριές κυκλωμένη ά π ' τούς
καπιταλιστές έχθρούς, μπορούμε άραγε μέσα σέ τέτι(ς συνθήκες ν' Ανοικοδομήσουμε τό σοσιαλισμό σέ μια χώρα;" Καί άπαντά: „Στηριζόμενοι
σ' ίσα είπαμε,, έχουμε τό δικαίωμα να πούμε δτι δχι μοναχα άνοικοϊομούμε τό σοσιαλισμό, άλλα δτι παρ' δλο πού είμαστε γ ι α τήν ώρα μόνοι
μας, παρ' δλο πού (Ιμαστ* γιά τήν ώρα ή μοναδική στόν κόσμο σοβιετική χωρά, τό
μοναδικό σοβιετικό κράτος, θ α τόν άνοικοδομήσουμε
α υ τ ό ν , τό αοσιαλισιιό" (,,Πράβδα τοΟ Κούρσκ", άρ. 279, β τού Λεβέμ-

182

I.

Σ τ ά λ ι ν

βρη 1925). Κ ή π ο ς « Ι ν α ι
λενινιστική αύτή ή τοποθέτηση τ ο 0 ζ η τ ή μ α τ ο ς , μήπα>ς ί έ μ υ ρ ί ζ ε ι σ τ ε ν ό
έθνικό
π ν · 0 μ α;»*.

"Ετσι, σύμφωνα μέ τά λόγια τοΰ Ζινόβιεφ, βγαίνει δτι, άν
παραδέχεσαι τή δυνατότητα τής Ανοικοδόμησης τού σοσιαλισμού σέ μιά χώρα, σημαίνει δτι στέκεσαι στήν άποψη τοΰ περιορισμένου έθνικού πνεύματος, καί άν αρνείσαι αύτή τή
δυνατότητα, σημαίνει δτι στέκεσαι στήν άποψη τοΰ διεθνισμού.
'Αν δμως αύτό είναι σωστό, άξίζει τότε ό κόπος γενικά
νά κάνεις άγώνα γιά νά νικήσεις τά καπιταλιστικά στοιχεία
στήν οικονομία μας; Μήπως δέ βγαίνει άπ' αύτό δτι ή νίκη
αύτή είναι άδύνατη;
Σ υ ν θ η κ ο λ ό γ η σ η μπρός στά κ α π ι τ α λ ι σ τ ι κ ά
σ τ ο ι χ ε ί α τ ή ς ο ι κ ο ν ο μ ί α ς μ α ς , νά πού μάς οδηγεί ή
έσωτερική λογική τών έπιχειρημάτων τοΰ Ζινόβιεφ.
Κι αύτήν τήν άσυναρτησία, πού δέν έχει τίποτα τό κοινό
μέ τό λβνινισμό, μάς τή σερβίρει ό Ζινόβιεφ σά «διεθνισμό», σάν
«έκατό τά έκατό λενινισμό»!
Βεβαιώνω δτι στό σοβαρότατο ζήτημα τής άνοικοδόμησης
τοΰ σοσιαλισμού, δ Ζινόβιεφ Απομακρύνεται άπ* τό λενινισμό
καί γλιστρά στήν άποψη τοϋ μενσεβίκου Σουχάνοφ.
"Ας στραφούμε στό Λένιν. Νά τί λέει γιά τή νίκη τού
σοσιαλισμού σέ μιά χώρα, πρίν άκόμα άπ' τήν Όχτωβριανή
Έπανάσταση, τόν Αύγουστο τού 1915:
« Ή ανισόμετρη οικονομική καί πολιτική άνάπτυξη είναι Απόλυτος
νόμος τοΟ καπιταλισμού. Ά π ' έ δ β βγαίνει, δτι είναι βυνατή ή νίκη τού
οοοιαλιομοΟ στήν αρχή σέ μερικές, ή άκόμα καί σέ μια, χωριστά παρμένη, καπιταλιστική χώρα. Τό νικηφόρο προλεταριάτο αύτής τής χώρας,
αφού Απαλλοτριώσει τούς καπιταλιστές καί Α φ ο ύ ό ρ γ α ν ώ σ ε ι τ η
σ ο σ ι α λ ι σ τ ι κ ή π α ρ α γ ω γ ή στή χ ώ ρ α
τ ο υ * * , θα ξεσηκωνόταν έ ν α ν τ ι α στόν ύτ-όλοιπο καπιταλιστικό κόσμο, παίρνοντας μαζί του
τίς καταπιεζόμενες τάξεις τβν άλλων χωρβν, Ανάβοντας ο' αύτές Ιξεγέρσεις ένάντια ατούς καπιταλιστές, χρησιμοποιώντας, σέ περίπτωση Αναγκης, ακόμα καί τή στρατιωτική βύναμη έναντια ατίς τάξεις τβν έ κ μ ε τ α λ λευτβν καί τα κράτη τους». (Βλ. Δ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τομ. XVIII σελ. 232-233).

Τί σημαίνε: ή ύπογραμμισμένη άπό μάς, φράση τού Λένιν: «άφού όργανώσει τή σοσιαλιστική παραγωγή στή χώρα του»;
Σημαίνει δτι τό προλεταριάτο τής νικήτριας χώρας μ π ο ρ ε ί
* Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
* · Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

Γιά Td Ζητήματα τοΟ λίνι νισμοΟ

183

καί π ρ έ π ι ι, ύστερα άπ' τήν κατάληψη της εξουσίας, νά όργανώσει στή χώρα του τή σοσιαλιστική παραγωγή. Καί τι σημαίνει «νά οργανώσεις τή σοσιαλιστική παραγωγή»; Σηααίνει
νά Ανοικοδομήσεις τή σοσιαλιστική κοινωνία Δέν είναι άνάγκη ν' άποδείξουμε δτι αύτή ή σαφής χαί ξεκάθαρη θέυη τοό
Λένιν δέ χρειάζεται παραπέρα σχόλια. Σ' Αντίθετη περίπτωση,
θάταν άχατανόητες οί έκχλήσεις τού Λένιν γιά τήν κατάληψη
τής έξουσίας άπ' τό προλεταριάτο, τόν 'Οχτώβρη τού 1917.
Ή ξεχάθαρη αύτή θέση τού Λένιν, δπως βλέπετε, διαφέφει δσο ή γή άπ' τόν ούρανό, άπ' τή μπερδεμένη κι άντιλενινιστίκή «θέση» τού Ζινόβιεφ, δτι μποροϋμε ν' ανοικοδομούμε
τό σοσιαλισμό «στά πλαίσια μιάς χώρας» χ ω ρ ί ς τ ή δ υ ν α τ ό τ η τ α νά τόν άνοικοδομήσουμε.
Αύτό τό είπε ό Λένιν τό 1915, πρίν άπ' τήν κατάληψη
τής έξουσίας άπ' το προλεταριάτο. "Ισως δμως ν' άλλαξε, τίς
άντιλήψεις του ύστερα άπ' τήν πείρα τής κατάληψης τής έξουσίας, ύστερα άπ' τό 1917; "Ας δούμε τί λέει στή μπροσούρα
του «Γιά τούς συνεταιρισμούς», πού τήν έγραψε τό 1923:
«Πραγματικά—λέει ό Aéviv—ή έξουοία τοΟ κράτους πάνω ο' ί λ α τά
μεγαλα ;ιέσα παραγωγής, ή έξουοία τοϋ κράτους οτα χέρια τού προλιταριατου, ή συμμαχία αύτού τοβ προλιταριατου μέ τα πολλά έχατομμύρια το6ς
μικρούς καί τούς πολύ μικρούς Αγρότες, ή έξασφαλιση τής καθοίήγησης
τής άγροτιάς άπ' αύτά τ ί προλεταριάτο κλπ, μήπως ί λ α αύτα 8έν είναι
£τι χρειάζεται γ ι α να μπορέσουμε μέ τ ί συνεταιρισμί καί μόνο μέ τό συνεταιρισμό, πού πρίν τόν θεωρούσαμε μικροεμπορευματική έπιχείρηση χαί
πού άπό όρισμένη πλευρά έχουμε δίκιο να τόν θεωρούμε τέτιον, ακόμα
καί τώρα στήν περίοδο τής ΝΕΠ, μ ή π ω ς δ λ α α ύ τ α δ έ ν
είναι
(τι χ ρ ε ι α ζ ε τ α ι για ν'άνοικοδομήσουμε τήν
πλέρια
σ ο σ ι α λ ι σ τ ι κ ή χ ο ι ν ω ν ( α;*
Αύτό δέν είναι άκόμα ανοικοδόμηση τής σοσιαλιστιχής κοινωνίας,
μ α ε I ν α ι δτι χ ρ ε ι α ζ ε τ α ι χαί δτι είναι
ά ρ χ ε τ ό γ ι '
α ύ τ η ν τ ή ν ά ν ο ι χ ο δ ό μ η σ η»**. (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τομ.
XXVJI σελ. 392).

Μ' άλλα λόγια: μποροϋμε χαί πρέπει νά άνοικοδομήσουμε
τήν πλήρη σοσιαλιστική κοινωνία, γιατί έχουμε στή διάθεσή μας
δτι χρειάζεται καί είναι άρκετό γι' αύτήν τήν άνοικοδόμηση.
Μοϋ φαίνεται πώς είναι δύσκολο νά έκφραστεί κανείς σαφέστερα.
Συγκρίνετε αύτή τήν κλασική θέση τού Λένιν μέ τήν άντι* Ή υπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
**Ή ύπογράμμίση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

184

I. » Σ τ d λ ι ν

λενινιστική άπάντηση τοδ Ζινόβιεφ στόν Γιακόβλεφ, καί θά καταλάβετε δτι ό Γιακόβλςφ Επανέλαβε μονάχα τά λόγια τοδ Λένιν γιά τή δυνατότητα τής άνοικοδόμησης του σοσιαλισμού σέ
μιά χώρα, ένώ δ Ζινόβιεφ δταν τάσσεται ένάντια ο' αύτή τή θέση
καί χτυπά τόν Γιακόβλεφ, ξεφεύγει άπ' τό Λένιν καί παίρνει
τήν άποψη τού μενσεβίκου Σουχάνοφ, τήν άποψη δτι είναι άδύνατη ή άνοικοδόμηση τού σοσιαλισμού στή χώρα μας, λόγω τής
τεχνικής καθυστέρησής της.
"Αγνωστο παραμένει μονάχα τό γεγονός, γιά ποιό λόγο πήραμε τήν έξουσία τόν Όχτώβρη τού 1917, άν δέν υπολογίζαμε ν' άνοικοδομήσουμε τό σοσιαλισμό;
Δ έ ν έ π ρ ε π ε νά π ά ρ ο υ μ ε τ ή ν έ ξ ο υ σ ί α τ ό ν
Ό χ τ ώ β ρ η τ ο ύ 1917. Νά σέ τί συμπεράσματα μάς οδηγεί
ή έσωτερική λογική τής Επιχειρηματολογίας τοδ Ζινόβιεφ.
Βεβαιώνω παραπέρα, δτι στό σοβαρότατο ζήτημα τής νίκης τοϋ σοσιαλισμοϋ, ό Ζινόβιεφ τάχθηκε έ ν ά ν τ ι α στίς ξεκάθαρες άποφάσεις τοδ κόμματος μας, πού κατοχυρώθηκαν
στή γνωστή άπόφαση τής XIV κομματικής Συνδιάσκεψης
«Γιά τά καθήκοντα τής Κομμουνιστικής Διεθνούς καί τοϋ ΡΚΚ
(μπ.) οέ σχέση μέ τήν εδρεία 'Ολομέλεια τής ΚΕ τής ΚΔ».
"Ας πάρουμε αύτή τήν άπόφαση. Νά τί λέγεται έκεί γιά.
τή νίκη τοϋ σοσιαλισμού <3ί μιά χώρα:
« Ή ύπαρξη Soi ά π ' ευθείας Αντίθετων κοινωνικβν συστημάτων, προχαλβΐ μιά βιαρχή Απειλή καπιταλιστικοί) Αποκλεισμού, Αλλων μ ο ρ φ β ν
οίχονομιχής πίεσης, Ινοπλης έπέμβασης, παλινόρθωσης. Ή μοναίική έξασφάλιση τ ή ς
όρ ι ο τ ικής νίκης
τοι) σ ο σ ι α λ ι σ μ ο ύ ,
βηλαβή ή έ ξ α σ φ α λ ι σ η ά π " τ ή ν
π α λ ι ν ό ρ θ ω σ η * είναι συνεπΑς ή νικηφόρα σοσιαλιστική έπαναοταοη σέ μια σειρά χ ώ ρ ε ς . . .»
ε'Ο λενινιαμός μάς βιδασχει ότι ή ό ρ ι ο τ ι χ ή ν ί χ η τού σοσιαλισμού μ 4 τ ή ν έ ν ν ο ι α τ ή ς π λ έ ρ ι α ς έ ξ α β φ α λ ι σ η ς
άπό
χαθε
π α λ ι ν ό ρ θ ω σ η** τ β ν άστιχΑν σχέσεων, είναι βυνατή μοναχ α σέ βιεθνή κλίμακα» . . . « Ά π * αύτό β έ ν
ά π ο ρ έ ε ι*** κ α θ ό λ ο υ
βτι είναι άβυνατη ή άνοιχοβόμηση τής π λ~έ ρ ι α ς σ ο σ ι α λ ι σ τ ι κ ή ς
κ ο ι ν ω ν ί α ς***· σέ αια τόσο καθυστερημένη χώρα,· ί π ω ς ή Ρωσία,
χωρίς τήν „κρατική βοήθεια" (Τρότσκι) τβν πιό Αναπτυγμένων Από τ ε χ ν ι κοοικονομική Αποψη χωρών». (Βλ. τήν Απόφαση).

Βλέπετε
•Ή
••Ή
•••Ή
*···Ή

δτι ή άπόφζση έρμηνεύει τήν οριστική νίκη τού·

ύπογράμμιση
ύπογράμμιση
ύπογράμμιση
ύπογράμμιση

δική
δική
δική
δική

μου.
μου.
μου
μου.

I.
I.
I.
I.

Στάλιν.
Στάλιν.
Στάλιν.
Στάλιν.

Γ id Td ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ

183

σοσιαλισμού σάν έξασφάλιση άπ' τήν επέμβαση χαί τήν παλινόρθωση, σ έ
ά π ό λ υ τ η ά ν τ ί θ ε σ η μέ τήν έρμηνεία πού
δίνει ό Ζινόβιεφ στό βιβλίο του «Λενινισμός».
Βλέπετε δτι ή απόφαση παραδέχεται τή δυνατότητα τής
Ανοικοδόμησης τής πλέριας σοσιαλιστικής κοινωνίας σέ μιά τόσο καθυστερημένη χώρα δπως είναι ή Ρωσία, χωρίς τήν «κρατική βοήθεια» τών τεχνικοοικονομικά πιό άναπτυγμένων χωρών, σέ ά π ό λ υ τ η ά ν τ ί θ ε σ η μέ τόν αντίθετο ισχυρισμό τού
Ζινόβιεφ στήν άπάντησή του στό Γιακόβλεφ, στόν τελικό λόγο
του στό XIV Συνέδριο τού Κόμματος.
Πώς νά τό όνομάσουμε αύτό, άν δχι πάλη τοϋ Ζινόβιεφ
έ ν ά ν τ ι α στίς άποφάσεις τής XIV Συνδιάσκεψης τοϋ Κόμματος;
Φυσικά, οί κομματικές Αποφάσεις τυχαίνει καμιά φορά νά
μήν είναι άναμάρτητες. Τυχαίνει οί κομματικές άποφάσεις νά
περιέχουν λάθη. Μιλώντας γενικά, μπορούμε νά υποθέσουμε δτι
ή άπόφαση τής XIV Συνδιάσκεψης τού Κόμματος περιέχει επίσης μερικά λάθη. Πιθανόν ό Ζινόβιεφ νά θεωρεί τή δοσμένη
Απόφαση λαθεμένη. Τότε δμως πρέπει νά το πει αύτό καθαρά
καί άνοιχτά, δπως ταιριάζει σ' ένα μπολσεβίκο. Ωστόσο γιά
κάποιο λόγο δέν τό κάνει αύτό ό Ζινόβιεφ. Προτίμησε χαί διάλεξε "Éyav άλλο δρόμο, τό δρόμο τής άπ' τά νώτα έπίθεσης ένάντια στήν άπόφαση τής XIV Συνδιάσκεψης τοϋ Κόμματος, άποσιωπώντας τήν άπόφαση αύτή καί χωρίς νά κάνει καί τήν έλάχιστη άνοιχτή κριτική τής άπόφασης.. "Οπως φαίνεται, ό Ζινόβιεφ νομίζει δτι μέ τό δρόμο αύτό, θά πετύχει καλύτερα τό
σκοπό του. Καί ό σκοπός του είναι ένας: νά «καλυτερέψει» τήν
άπόφαση καί νά διορθώσει «λιγάκι» τό Λένιν. Δέ χρειάζεται ν'
Αποδείξουμε δτι ό Ζινόβιεφ γελιέται στούς υπολογισμούς του.
Ά π ό πού άπορέει τό λάθος τυϋ Ζινόβιεφ; Ποιά είναι ή
ρίζα αύτοϋ τοϋ λάθους;
Έ ρίζα αύτοϋ τοϋ λάθους βρίσκεται κατά τή γνώμη μου
στήν πεποίθηση τού Ζινόβιεφ δτι ή τεχνική καθυστέρηση τής
χώρας μας είναι ά ν υ π έ ρ β λ η τ ο έμπόδιο γιά τήν άνοικοδόμηση μιας πλέριας σοσιαλιστικής κοινωνίας, πώς τό προλεταριάτο δέ μπορεί νά άνοικοδομήσει τό σοσιαλισμό, έξ αιτίας τής
τεχνικής καθυστέρησης τής χώρας μας. Ό Ζινόβιεφ καί ό Κάμενεφ δοκίμασαν κάποτε νά έμφανιστοϋν μ' αύτά τά έπιχειρήματα σέ μιά άπ' τίς συνεδριάσεις τής ΚΕ τοϋ Κόμματος, πρίν
άπ' τήν κομματική Συνδιάσκεψη ·τού 'Απρίλη. Μά πήραν τήν
άπάντηση πού έπρεπε. 'Αναγκάστηκαν νά υποχωρήσουν καί όπο-

197

I.

Σ τ ά λ ι ν

τάχτηκαν τ υ π ι κ ά στήν άντίθετη άποψη, στήν άποψη τής πλειοψηφίας τής ΚΕ. Καί ένώ υποτάχτηκαν τυπικά σ' αύτήν, ό Ζινόβιεφ δλο τόν καιρό συνέχιζε τήν πάλη ένάντια σ' αύτή τήν
άποψη. Νά τί λέει γι1 αύτό τό «έπεισόδιο» στήν ΚΕ τού ΚΚ
τής ΕΣΣΔ (μπ), ή Κομματική Επιτροπή τής Μόσχας στήν
«άπίντησή» της στό γράμμα τής κομματικής συνδιάσκεψης τού
νομού τού Λένινγκραντ:
«Δέν (Ιναι πολύς καιρός πού ό Καμ»ν»φ κι ό Ζινόβιεφ ύποστήριξαν οτό
Πολιτικό Γραφείο τήν άποψη ότι, δήθεν έμείς δέ θα μπορέσουμε να τα βγαλουμ> πέρα μέ τ(ς έοωτεριχές δυοχολίες, έ ; αΐτ ας τής τ ι χ ν ι κ ή ς καί οίκονομικής
χαθυστέρησής μας, (Εν δέ ιιβς οώο»ι ή διεθνής έπανασταση. 'Εμείς δμως,
μαζί μέ τήν πλειοψηφία τής ΚΕ, νομίζουμε δ η μπορούμε να άνοιχοδομήοουμε τό σοσιαλισμό, δτι τόν Ανοικοδομούμε καί θα τόν Ανοικοδομήσουμε
παρα καί ένάντια οτήν τεχνική μας χαθυστέρηοη. Νομίζουμε δτι ή Ανοικοδόμηση αύτή θα γίνεται φυσικά πολύ οιγότερα, άπ' δτι θά γινόταν οτίς
συνθήκες τής παγκόσμιας νίκης, παρ' δλα αότα δμως τραβούμε καί θ α
τραβούμε μπροστά. "Εχουμε άκόμα τή γνώμη δτι ή άποψη τοΟ Καμενεφ
χαί τοϋ Ζινόβιεφ έχφραζει τήν έλλειψη πίστης στίς έοωτερικές δυνάμεις
τής έργατιχής μας ταςης χαί τών άγροτιχών μαζών πού τήν άχολουθοΟν.
"Εχουμε τή γνώμη δτι ή άποψη αύτή άποτελεί Απομάκρυνση άπ' τή λενινιστική θέοη». (Βλ. «Απάντηση»).

Τό ντοκουμέντο αύτό δημοσιεύτηκε στόν τύπο, τίς μέρες
τών πρώτων συνεδριάσεων του XIV Συνεδρίου τού κόμματος.
Ό Ζινόβιεφ είχε βέβαια τή δυνατότητα νά μιλήσει ένάντια σ'
αύτό το ντοκουμέντο άκόμα στό Συνέδριο. Χαρακτηριστικό είναι
τό γεγονός δτι ό Ζινόβιεφ καί ό Κάμενεφ δέ βρήκαν έπιχειρήματα ένάντια σ* αύτή τή βαριά κατηγορία, πού έγινε ένάντια
τους άπό τήν Κομματική 'Επιτροπή τής Μόσχας. Μήπως είναι
τυχαίο αυτό; Νομίζω δτι δέν είναι τυχαίο. Έ κατηγορία δπως
φαίνεται βρήκε τό στόχο. Ό Ζινόβιεφ καί ό Κάμενεφ «άπάντησαν» στήν κατηγορία αύτή μέ τή σιωπή τους, γιατί δέν είχαν
τί «ν' άντιπαρατάξουν» σ' αύτήν.
Ή νέα άντιπολίτευση Θίχτηκε, γιατί κατηγορούν τό Ζινόβιεφ γιά έλλειψη πίστης στό έργο τής νίκης τής σοσιαλιστικής
άνοικοδόμησης στή χώρα μας "Οταν δμως ό Ζινόβιεφ ύστερα
άπ' ένα ολόκληρο χρόνο συζήτησης τοϋ ζητήματος τής νίκης
τού σοσιαλισμού σέ μιά χώρα, ύστερα άπ' τό γεγονός δτι ή άποψη του άπορίφτηκε άπ' τό ΠΓ τής ΚΕ ('Απρίλης 1925), ύστερα άπ' τό γεγονός δτι είχε διαμορφωθεί πιά μιά καθορισμένη
γνώμη τού κόμματος πάνω σ' αύτό τό ζήτημα, πού κατοχυρώθηκε στή γνωστή άπόφαση τής XIV Συνδιάσκεψης τού κόμματος ('Απρίλης 1925), δταν ύστερα άπ' δλα αύτά ό Ζινόβιεφ άπο-

f i d r i Ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ

187

φασίζει νά έκδηλωθεί στό βιβλίο του ,,Λενινισμός" (Σεπτέμβρης
1925), ένάντια στήν άποψη τοό κόμματος, δταν μετά έπαναλαμβάνει τά λόγια αύτά στό XIV Συνέδριο του κόμματος, τότε
πώς νά τά έζηγήσουμε όλα αύτά, αύτό τό πείσμα, αυτή τήν
έπιμονή στήν υπεράσπιση του λάθους του, άν δχι μέ τό γεγονός δτι ό Ζινόβιεφ έχει μολυνθεί, Ιχει μολυνθεί Ανεπανόρθωτα
μέ τήν έλλειψη πίστης στό έργο τής νίκης τής σοσιαλιστικής
Ανοικοδόμησης στή χώρα μας;
Του Ζινόβιεφ του άρέσει νά έρμηνεύει αύτή του τήν έλλειψη πίστης σά διεθνισμό. Ά π ό πότε όμως ή άπομάκρυνση άπ'
τό λενινισμό, σ' ένα κεφαλαιώδες ζήτημα τοϋ λενινισμοϋ, Ερμηνεύεται στή χώρα μας σά διεθνισμός;
Δέ Θάναι σωστότερο νά ποϋμε δτι δχι τό κόμμα, άλλά ό
Ζινόβιεφ άμαρτάνει έδώ άπέναντι οτό διεθνισμό καί στή διεθνή έπανάσταση; Γιατί, τί άλλο είναι ή χώρα μας «πού χτίζει
τό σοσιαλισμό,» άν δχι ή βάση τής παγκόσμιας έπανάστασης;
Μπορεί δμως νά είναι πραγματική βάση τής παγκόσμιας έπανάστασης, άν είναι Ανίκανη ν' Ανοικοδομήσει τή σοσιαλιστική
-κοινωνία; Μπορεί τάχα νά παραμείνει τό μεγαλύτερο κέντρο πού
έλκύει τούς έργάτες δλων τών χο>ρών, δπως άναμφίβολα είναι
τώρα, άν είναι άνίκανη νά πετύχει τή νίκη ένάντια στά καπιταλιστικά στοιχεία τής οικονομίας μας, τή νίκη τής σοσιαλιστικής άνοιιοδόμησης; Νομίζω δτι δέ μπορεί. Δέ βγαίνει μήπως
άπ' αύτά δτι ή έλλειψη πίστης στή νίκη τής σοσιαλιστικής άνοικοδόμησης, τό κήρυγμα αύτής τής έλλειψης πίστης, δδηγεί στή
μείωση τοϋ γοήτρου τής χώρας μας σά βάσης τής παγκόσμιας
έπανάστασης, καί δτι ή μείωση τού γοττρου τής χώρας μας οδηγεί στήν έξασθένιση τοϋ παγκόσμιου έπαναστατικοϋ κινήματος;
Μέ τί έκφόβιζαν τούς έργάτες γιά νά τούς άπομακρύνουν άπό
μάς, οί κ.κ. σοσιαλδημοκράτες; Μέ τό κήρυγμα οτι «οί ρώσοι
δέ θά κάνουν τίποτα». Μέ τί χτυπούμε τώρα τούς σοσιαλδημοκράτες καί προσελκύουμε σέ μας ολόκληρα καραβάνια άπό έργατικές Αντιπροσωπείες καί δυναμώνουμε έτσι τίς θέσεις τοϋ
κομμουνισμού α* δλον τόν κόσμο; Μέ τις ίπιτυχίες μας στην
άνοικοδόμηση τοϋ σοσιαλισμού. Μήπως δέν είναι ξεκάθαρο ύστερα άπ' δλα αύτά, δτι δποιος κηρύττει τήν έλλειψη πίστης στίς
έπιτυχίες μας, στήν άνοικοδόμηση τοϋ σοσιαλισμού, βοηθάει έμμεσα τούς σοσιαλδημοκράτες, έξασθενίζει τήν όρμή τού διεθνούς
έπαναστατικοϋ κινήματος, άπομακρύνεται άναπόφευχτα άπ' τό
διεθνισμό;...

188

I.

Σ τ ά λ ι ν

Βλέπετε δτι ή υπόθεση μέ τό «διεθνισμό» τοΰ Ζινόβιεφ δέ
στέχει διόλου καλύτερα άπ' τόν «εκατό τά έκατό λενινισμό»του
στό ζήτημα τής άνοικοδόμησης τοδ σοσιαλισμού σέ μιά χώρα.
Γι' αύτό πολύ σωστά ένήργησε τό XIV Συνέδριο τού κόμματος, χαραχτηρίζοντας τίς άπόψεις τής νέας άντιπολίτευσης
σάν «έλλειψη πίστης στό έργο τής άνορκοδόμησης τού σοσιαλισμού» «καί σάν διαστρέβλωση τοΰ λενινισμού».
VII
0 ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΚΗ
ΤΗΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗΣ
Νομίζω, δτι ή έλλειψη πίστης στή νίκη τής σοσιαλιστικής
άνοικοδόμησης, είναι τό βασικό λάθος τής νέας άντιπολίτευσης.
Τό λάθος αύτό είναι κατά τή γνώμη μου βασικό, γιατί άπ' αύτό
πηγάζουν δλα τά όπόλοιπα λάθη της νέας άντιπολίτευσης. Τά
λάθη τής νέας άντιπολίτευσης στό ζήτημα τής ΝΕΠ, τοδ κρατικού καπιταλισμού, τής φύσης τής σοσιαλιστικής μας βιομηχανίας, τοΰ ρόλου τών συνεταιρισμών στή διχτατορία τού προλεταριάτου, τών μεθόδων πάλης ένάντια στούς κουλάκους, τοΰ
ρόλου καί τοΰ ειδικού βάρους τής μεσαίας άγροτιάς—δλα αύτά
τά λάθη είναι παράγωγα τού βασικού λάθους τής άντιπολίτευσης,-τής έλλειψης πίστης στή δυνατότητα τής άνοικοδόμησηςτής
σοσιαλιστικής' κοινωνίας μέ τίς δυνάμεις τής χώρας μας.
Τί θά πει έλλειψη πίστης στή νίκη τής σοσιαλιστικής άνοικοδόμησης στή χώρα μας;
Θά πει, πρίν άπ' δλα, έλλειψη πεποίθησης στό γεγονός δτι
οί βασικές μάζες τής άγροτιάς, λόγω όρισμένων συνθηκών πού
όπάρχουν στήν έξέλιξη τής χώρας μας, μ π ο ρ ο ύ ν ν ά τ ρ α β η χ τ ο ύ ν στό Ιργο τής σοσιαλιστικής άνοικοδόμηση ς.
θ ά πεί, δεύτερο, έλλειψη πεποίθησης στό γεγονός, δτι τό
προλεταριάτο τής χώρας μας, πού Ιχει στή διάθεσή του τίς άνώτερες διευθυντικές θέσεις τής λαϊκής οικονομίας ε ί ν α ι Ι κ α ν ό
νά τραβήξει τίς βασικές μάζες τής άγροτιάς στό έργο τής σοσιαλιστικής άνοικοδόμησης.
Ά π ' αύτές τίς θέσεις ξεκιν<2 σιωπηρά ή άντιπολίτευση στό
σχέδιό της γιά τούς δρόμους τής άνάπτυζής μας, άδιάφορο άν
τό κάνει συνειδητά ή άσυνείδητα.

f i d ri Ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ

189

Μπορούμε νά τραβήξουμε τή βασική μάζα τής σοβιετικής
άγροτιβς στό έργο τής σοσιαλιστικής άνοικοδόμησης;
Στή μπροσούρα «Γ:ά τίς βάσεις του λενινισμού» υπάρχουν
δυό βασικές θέσεις σχετικά μέ τό ζήτημα αυτο:
1.—«Δέν πρέπει να συγχέουμε τήν άγροτιά τής Σοβιετικής "Ενωσης
μέ τήν. άγροτιά τής Δύοηι. 'Η άγροτιά πού πέραοε άπό τό σχολειό τριών
έπαναστασεων, πού πάλαιψε έναντια ατόν τοάρο καί οτήν άοτική έξουσία
μαζί μέ τό προλεταριάτο καί μέ έπικεναλής τό προλεταριάτο, ή άγροτιά
πού πήρε τή γ ή καί τήν ειρήνη άπ' τα χιρια τής προλεταριακής έπαναστασης, καί έγινε χαρη οέ αύτό έφεδρεία τού προλεταριάτου, ή άγροτιά
αύτή δέ μπορεί παρα να διαφέρει άπ' τήν άγροτιά πού παλαιψε οτόν καιρό τής άοτικής έπαναοταοης μι έπικεφαλής τή φιλελεύθερη άοτική ταξη,
πού πήρε τή γ ή άπ' τα χέρια αϋτής τής άστικής τάξης καί πού, χαρη ο'
αύτό, έγινε έφεδρεία τής άοτικής τάξης. Δέν είναι καν άναγκη va άποΒείξουμε πώς ή σοβιετική άγροτιά, πού ουνήθιοε να έχτιμά τήν πολιτική
φιλία καί τήν π ο λ ι τ ι κ ή ουνεργαοία μέ τό προλεταριάτο και που χρωοτά τή λευτεριά της ο' αύτη τή φιλία καί ο' αύτή τή ουνεργαοία, Βέ μπορεί παρα ν ' α π ο τ ε λ ε ί έξαιρζτικα χαταλληλο υλικό για
οΙκονομική
ούνεργαοία μέ τό προλεταριάτο».
2.—«Δέν π ' πει να ουγχέουμε τήν άγροτική οίκονομία τής Ρωσίας
μέ τήν άγροτ'./.η οίκονομία τής Δύσης. Έ κ ε Ι ή άνάπτυξη τής άγροτικής
οικονομίας -/-/.. λουδ-εΐ τό ουνηθισμένο δρόμο τοΟ καπιταλισμού μέσα ατίς
ουνθήκες τ~,ς βαθιάς διαφοροποίησης τής άγροτι&ς μέ τα μεγαλα χτήματα
Ό ! τα Ι ' ι α τ ι κ α καπιταλιστικό λατιφούντια ατόν Ινα πόλο καί μέ τή\ έξαθλίωση, τή φτώχια καί τή μισθωτή δουλεία οτόν άλλο. Γι' αύτό, τό ξ · χ α ρ βάλιη;'^ καί ή αποσύνθεση, είναι έκεΙ πέρα για πέρα φυσικό φαινόμενο.
Δέ σ .;.βαίνει δμως τό Ιδιο στη Ρωσία. Στή χώρα μας, ή άνάπτυξη τής
άγροτικής οΙκονομίας δέ μπορεί ν' άχολουθήσει τόν Ιδιο δρόμο, Ιστό χ α !
ιιονάχα -;·.'<-.< ή ύπαρξη τής Σοβιετικής έξουσίας καί ή έθνικοποίηση τών
βαοικών έργαλείων καί μέσων παραγωγής δέν έπιτρέπουν μιά τέτια άνάπτυξη. Στή Ρωσία, ν> άνάπτυξη τής άγροτικής οΙκονομίας πρέπει να άκολουθήοει Ιναν άλλο δρόμο, τό δρόμο τής συνεταιριστικής όργάνωσης τών
έκατομμ·?ί<ϋν μικρών καί μεσαίων άγροτών, τό δρόμο τής άναπτυξης μαζικών συνεταιρισμών ατό χωριό, πού τό κράτος τους ύποστη^ίζει δίνοντας
τους προνομιακές πιατώοεις. Ό Λένιν, ατα άρθρα του για τούς αυνεταιριομούς, έδειξε αωστα δτι ή άνάπτυξη τής άγροτιχής οΙκονομίας οτη χώρα μας πρέπει ν* άκολουθήοει έναν καινούργιο δρόμο, τό δρόμο πού θα τής
έπιτρέψει να τραβήξει μέ τούς συ«εταιριομούς τήν πλειοψηφ'α τών άγροτών οτή σοσιαλιστική άνοικοδόμη'η, τό δρόμο πού μπάζβι βα 'αιαία ατήν
άγροτική οίκονομία τίς άρχές τοΟ κολλεχτιβιαμοΟ, πρώτα οτόν τομέα τής
κατανάλωσης καί ύοτερα οτόν τομέα τής παραγωγής άγροτικών π ρ ο ΐ ι ν ι ω ν ) . . .
«Δέν είναι καν άνάγκη ν' άπ?δείξουμε πώς ή τεράστια πλειοψηφία τής
άγροτιάς, θ' άκολουθήοει πρόθυμα αύτόν τόν καινούργιο Βρόμο άναπτυξης,
στέλνοντας κατα διαβόλου τό δρόμο τών Ιδ.ωτικών καπιταλιστικών λατιφουντίων χαί τής μισθωτής δουλείας, τό δρόμο τής αθλιότητας καί τής καταστροφής».

Είναι σωστές αύτές οί θέσεις;
Νομίζω δτι χαί οί δυό αύτές θέσεις είναι σωστές χαί άδια-

.190

I

Σ τ ά λ ι ν

φιλονίκητες γιά όλη τήν άνοικοδομητική μας περίοδο μέσα οτίς
συνθήκες τής ΝΕΠ.
Οί θέσεις αύτές είναι μονάχα έκφραση τών γνωστών θέσεων του Λένιν γιά τή συμμαχία του προλεταριάτου καί τής
άγροτιδς, γιά τό τράβηγμα τών άγροτικών νοικοκυριών στό σύστημα τής σοσιαλιστικής άνάπτυξης τής χώρας, γιά τό γεγονός
ότι τό προλεταριάτο πρέπει νά τραβήξει γιά τό σοσιαλισμό μαζί μέ τίς βασικές μάζες τής άγροτιδς, γιά τό γεγονός δτι ή
όργάνωση τών έκατομμορίων μαζών τής άγροτιδς στούς συνεταιρισμούς άποτελεί τό μεγάλο δρόμο τής σοσιαλιστικής άνοικοδόμησης στό χωριό, γιατί μέ τήν άνάπτοξη τής σοσιαλιστικής
μας βιομηχανίας «ή άπλή άνάπτυξη τών συνεταιρισμών, είναι
γιά μ£ς ταυτόσημη μέ τήν άνάπτυξη τού σοσιαλισμοο»(Βλ. Λ έν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXVII σελ. 396).
Πραγματικά, ποιό δρόμο μπορεί καί πρέπει ν' άχολουθήσει ή άνάπτυξη τοϋ άγροτικού νοικοκυριού στή χώρα μας;
Τό άγροτικό νοικοκυριό δέν είναι καπιταλιστικό νοικοκυριό. Τό άγροτικό νοικοκυριό, άν π&ρουμε όπόψη μας τή συντριπτική πλειοψηφία τών άγροτικών νοικοκυριών, είναι μικρο·μπορευματικό νοικοκυριό. Καί τί θά πεί μικροεμπορευματικό
άγροτικό νοικοκυριό; Θά πβί νοικοκυριό, που βρίσκεται στό σταυροδρόμι τοδ καπιταλισμού χαί τοϋ σοσιαλισμού. Μπορεί νά άναπτυχθεί καί πρός τήν πλευρά τοϋ καπιταλισμού, οπως γίνεται
σήμερα στίς καπιταλιστικές χώρες, καί πρός τήν πλευρά τού
σοσιαλισμού, δπως πρέπει νά γίνει σέ μβς, στή χώρα μας, μέσα στίς συνθήκες τής διχτατορίας τοό προλεταριάτου.
Ά π ό πού πηγάζει αύτή ή άστάθεια, αύτή ή μή αύτοτέλεια τοϋ άγροτιχοό νοικοκυριού; Πώς Εξηγείται;
'Εξηγείται μέ τό σκόρπισμα τών άγροτικών νοικοκυριών, μέ
τήν άνοργανωσιά τους, μέ τήν Εξάρτησή τους άπ' τήν πόλη,
άπ' τή βιομηχανία, άπ' τό πιστωτικό σύστημα, άπ' τό χ α ρ α χ τήρα τής Εξουσίας τής χώρας καί τέλος μέ τήν πασίγνωστη θέση, δτ: τό χωριό άχολουθεί χαί είναι όποχρεωμένο ν' άχολουθεί τήν πόλη, τόσο άπό ολική, δσο χαί άπό πολιτιστική άποψη.
Ό καπιταλιστικός δρόμος άνάπτυξης τοό άγροτιχοό νοικοκυριού, σημαίνει άνάπτυξη, πού συνοδεύεται άπό μιά βαθύτατη
διαφοροποίηση τής άγροτιίς, μέ μεγάλα λα -ιφούντια στόν ίνα
πόλο χαί μέ μαζιχή Εξαθλίωση στόν άλλο . 'λο. "Ενας τέτιος
δρόμος άνάπτυξης είναι άναπόφευχτος στίς x βιταλιστικές χώρες, γιατί τό χωριό, τό άγροτιχό νοικοκυριό, , ίσκεται σέ Εξάρ-

f i d ri Ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ

191

τηση άπ* τήν πόλη, άπ' τή βιομηχανία, άπ' τή συγκεντρωμένη στίς πόλεις πίστη, άπ' τό χαραχτήρα τής Εξουσίας. Στήν πόλη δμως βασιλεύει ή άστική τάξη, ή καπιταλιστική βιομηχανία,
τό καπιταλιστικό πιστωτικό σύστημα, ή καπιταλιστική κρατική
έξουσία.
Μήπως βίναι δποχρεωτικός αύτός ό δρόμος άνάπτυξης τών
άγροτικών νοικοκοριών στή χάρα μας, οπού ή πόλη έχει τελβίως διαφορετική φυσιογνωμία, όπου ή βιομηχανία βρίσκεται στά
χέρια τού προλεταριάτου, όπου ci μεταφορές, τό πιστωτικό σύστημα, ή κρατική έξουσία κτλ, είναι συγκεντρωμένα στά χέρια
τού προλεταριάτου, δπου ή Εθνικοποίηση τής γής είναι γενικός
νόμος τής χώρας; Φυσικά δέν είναι όποχρβωτικός. 'Αντίθετα.
Άκριβώς, γιατί ή πόλη είναι ό καθοδηγητής τού χωριού καί σέ
μάς στήν πόλη βασιλεύει τό προλεταριάτο, πού κρατά στά χ έ ρια του δλες τίς διεοθυντικές θέσεις τής λαϊκής οικονομίας, άκριβώς γι αύτό τά άγροτικά νοικοκυριά είναι υποχρεωμένα ν' άκολουθήσουν στήν έξέλιξη τους άλλο δρόμο, τό δρόμο τής σοσιαλιστικής άνοικοδόμησης.
Ποιός είναι αύτός ό δρόμος;
Ό δρόμος αύτός είναι ό δρόμος τής μαζικής όργάνωσης
σέ συνεταιρισμούς τών Εκατομμυρίων άγροτικών νοικοκυριών, σέ
συνεταιρισμούς δλων τών ειδών, ό δρόμος τής συνένωσης τών
σκόρπιων άγροτικών νοικοκυριών γύρω άπό τή σοσιαλιστική βιομηχανία, ό δρόμος τής διάδοσης τών άρχών τού κολλεχτιβισμού
μέσα στήν άγροτιά, οτήν άρχή στόν τομέα τής κ α τ α ν ά λ ω σ η ς τών άγροτικών προϊόντων καί τού Ε φ ο δ ι α σ μ ο ύ τών
άγροτικών νοικοκυριών μέ προϊόντα τής πόλης, καί ύστερα στόν
τομέα τή; άγροτικής π α ρ α γ ω γ ή ς .
Κι δσο τραβάμε παραπέρα, τόσο περισσότερο ό δρόμος αύτός γίνεται άναπόφευκτος μέσα στίς συνθήκες τής διχτατορίας
τού προλεταριάτου, γιατί ή όργάνωση σέ συνεταιρισμούς στόν
τομέα τής κατανάλωσης, ή όργάνωση σέ συνεταιρισμούς στόν
τομέα τού Εφοδιασμού καί τέλος ή όργάνωση σέ συνεταιρισμούς
στόν τομέα τής πίστωσης καί τής παραγωγής (άγροτικές συντροφιές), είναι ό μοναδικός δρόμος γιά τό άνέβασμα τής εύημερίας τού χωριού, τό μοναδικό μέσο γιά τή σωτηρία τών πλατιών
μαζών τής άγροτιάς άπό τήν άθλιότητα καί τήν καταστροφή.
Λένε, δτι ή άγροτιά στή χώρα μας άπ' τή θέση της δέν
είναι σοσιαλιστική, ; α ί δτι γι' αύτό είναι άνίκανη γιά σοσιαλιστική έξέλιξη. Φυσικά είναι σωστό δτι ή άγροτιά άπ' τή Θέση

.192

I

Σ τ ά λ ι ν

της δέν είναι σοσιαλιστική. "Ομως αυτό δέν είναι έπιχείρημα
ένάντια στήν άνάπτυξη τών άγροτικών νοικοκυριών στό δρόμο
τοϋ σοσιαλισμού, άν είναι άποδειγμένο οτι τό χωριό άκολουθεί
τήν πόλη καί οτι στήν πόλη κυβερνά ή σοσιαλιστική βιομηχανία. Καί τόν καιρό τής Όχτωβριανής Έπανάστασης έπίσης, ή
άγροτιά άπ' τή θέση της δέν ήταν σοσιαλιστική καί δέν ήθελε
καθόλου νά έγκαθιδρυθεί στή χώρα μαςό σοσιαλισμό.-. 'Επιδίωκε τότε κυρίως τήν κατάργηση τής έξουσίας τών το.φλικάδων,
τό τέλειωμα τού πολέμου, τήν άποκατάσταση τής βίρήνης. Παρ'
ολα αυτά δμως άκολούθησε τότε τό σοσιαλιστικό προλεταριάτο.
Γιατί; Γιατί ή άνατροπή τής άστικής τάςης καί ή κατάληψη
τής έξουσίας άπ' τό σοσιαλιστικό προλεταριάτο ήταν τότε 6 μοναδικός δρόμος γιά νά βγεί άπ' τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο, ό
μοναδικός δρόμος γιά ν' άποκατασταθΐί ή ειρήνη. Γιατί δέν ύπήρχβ καί δέν μπορούσε νά ύπάρχει τότε άλλος δρόμος. Γιατί τό
κόμμα μας κατόρθωσε τότε νά ψηλαφίσει, νά βρει έκεϊνο τό
βαθμό τής συνένωσης καί τής υποταγής τών ιδιαίτερων συμφερόντων τής άγροτιάς (άνατροπή τών τσιφλικάδων, ειρήνη) στά
γενικά συμφέροντα τής χώρας (διχτατορία τού προλεταριάτου),
πού Αποδείχτηκε δτι τόν παραδέχτηκε ή άγροτιά καί δτι είναι
πρός συμφέρον της. Καί ή άγροτιά, παρ' όλο πού δέν ήταν σοσιαλιστική, άκολούθησε τότβ τό σοσιαλιστικό προλεταριάτο.
Τό ίδιο πρέπβι νά πούμε γιά τή σΟοιαλιστική άνοικοδόμηση στή χώρα μας, γιά τό τράβηγμα τής άγροτιάς στό κανάλι
αυτής τής άνοικοδόμησης. Ή άγροτιά άπ* τή θέση της δέν είναι σοσιαλιστική. "Ομως οφείλει νά μπεί καί θά μπεί υποχρεωτικά στό δρόμο τής σοσιαλιστικής έξέλιξης, γιατί δέν υπάρχουν
καί δέ μπορεί νά υπάρχουν άλλοι δρόμοι γιά νά σωθεί ή άγροτιά άπ' τήν άθλιότητα καί τ/jv καταστροφή, έχτός άπ' τή συμμαχία μέ τό προλεταριάτο, άπ' τή συμμαχία μέ τή σοσιαλιστική
βιομηχανία, έχτός άπ' τό τράβηγμα τού άγροτικού νοικοκυριού
στό γενικό κανάλι τής σοσιαλιστικής άνάπτυξης, μέ τή μαζική
οργάνωση τή£ άγροτιάς σέ συνεταιρισμούς.
Γιατί άκριβώς μέ τή μαζική οργάνωση σέ συνεταιρισμούς
τής άγροτιάς;
Γιατί στή μαζική όργάνωση σέ συνεταιρισμούς «βρήκαμε
έκεϊνο τό ^αθμό τής συνένωσης τοϋ άτομικού συμφέροντος, τού
ιδιωτικού εμπορικού συμφέροντος, τής παρακολούθησης καί τού
έλέγχου του άπ' τό κράτος, τό βαθμό τής υποταγής του στά
γεν.κά συμφέροντα» (Λ έ ν ι ν), πού τόν παραδέχεται ή άγροτιά

ΓΗ! ri Ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ

193

χα ί συμφέρει οτήν άγροτιά καί που Εξασφαλίζει οτό προλεταριάτο τή δυνατότητα νά τραβήξει τή βαοική μάζα τής άγροτιάς οτό έργο τής σοσιαλιστικής άνοικοδόμηοης. Άκριβώς Επειδή συμφέρει στήν άγροτιά νά οργανώσει τήν κατανάλωση τών
έμπορευμάτων της καί τόν Εφοδιασμο τοϋ νοικοκυριού τη< μέ
μηχανές μέσω τού συνεταιρισμού, άκριβώς γι' αυτό πρέπει ν' ακολουθήσει καί θ' άκολουθήσει τό δρόμο τής μαζικής οργάνωσης
σέ συνεταιρισμούς.
Τί σημαίνει δμως μαζική όργάνωση σέ Συνεταιρισμούς τών
άγροτικών νοικοκυριών μέ κυρίαρχη τή σοσιαλιστική βιομηχανία;
Σημαίνει ά π ο μ ά κ ρ υ ν α η τοϋ μικροεμπορευματικοϋ
αγροτικού νοικοκυριού άπ' τόν παλιό καπιταλιστικό δρόμο, πού
όδη^εί στή μαζική καταστροφή τής άγροτιίς καί π έ ρ α σ μ α
οέ καινούργιο δρόμο άνάπτυξης, στό δρόμο τής σοσιαλιστικής
άνοικοδόμηοης.
Νά γιατί ό άγώνας γιά τόν καινούργιο δρόμο άνάπτοςης τοϋ
άγροτικού νοικοκυριού, ό άγώνας γιά τό τράβηγμα της βασικής
μάζας τής άγροτιάς στό έργο τής άνοικοδόμησης τού σοσιαλισμού, είναι τό ά'ΐεσο καθήκον τοϋ κόμματός μας.
Γι' αύτό τό XIV Συνέδριο τοϋ Κ Κ (μπ.) τής ΕΣΣΔ ένή Ρ γησε πολύ σωστά, δταν άποφάσιζε δτι:
«Mica οτίς ουνίήκες πού άναπτύοοεται ή οικονομική καβοΐήγηοη άπό
τή οοο'.αλιοτική κρατική βιομηχανία, άπο τα κρατικα πιοτωτικα ίΐρύματα
καί άπό τίς άλλες διευθυντικές βέοεις, πού βρίοκονται οτα χέρια τοϊ προλεταριάτου, ό βαοικός δρόμος τής άνοικοδόμηοης τοϋ οοοιαλιομοϋ οτό χωριό, ουνίοταται οτό να τραβηχτεί οτή ουνεταιριοτιχή όργανωοη ή βαοική
μάζα τής άγροτι&ς καί οτό να έξαοφαλιοτεΕ γ ι ' αυτήν τήν όργανωοη ή
οοοιαλιοτική άνάπτυξη, χρηοιμοποιιήντας, όπερνικο>ντας και έκτοπίζοντας
τά καπιταλιοτικα της οτοιχεΕα». (Βλ. Ά π ό φ α ο η τοϋ Συνεδρίου πανω οτόν
άπολογιομό τής ΚΕ).

Τό πιό μεγάλο λάθος τής καινούργιας άντιπολΐτευσης βρίσκεται οτό γεγονός δτι δέν πιστεύει σ' αύτό τό νέο δρόμο Εξέλιξης ιής άγροτιίς, δέ βλέπει ή δέν καταλαβαίνει δλο τό άναπόφευχτο αύτού τού δρόμου, μέσα στίς συνθήκες τής διχτατορίας
τοϋ προλεταριάτου. Καί δέν τό καταλαβαίνει, γιατί δέν πιστεύει
στή νίκη τής σοσιαλιστικής ανοικοδόμησης στή χώρα μας, δέν
πιστεύει στήν ικανότητα τού προλεταριάτου μας νάέδηγήσει τ/ ( ν
άγροτιά στό δρόμο τοϋ σοσιαλισμού.
Ά π ' εδώ πηγάζει ή μή κατανόηση τού διπλού χαραχτήρα
τής ΝΕΠ, ή μεγαλοποίηση τών άρνητικών πλευρών τής ΝΕΠ
καί ή έρμηνεία τής ΝΕΠ κυρίως σάν υποχώρηση.
4 3. I. Στάλιν. Ζητήματα λινινιαμοΟ

194

I.

Σ τ ά λ ι ν

Ά π ' έδώ πηγάζει ή μεγαλοποίησί] τοό ρόλοι» τών καπιταλιστικών στοιχείων τής οικονομίας μας καί ή μείωση τοϋ ρόλοι*
τών μοχλών τής σοσιαλιστικής μας Ανάπτυξης (αοσιαλιστική βιομηχανία, πιστωτικό σύστημα, συνεταιρισμοί, έξουσία του προλεταριάτου κλπ).
Ά π ' έδώ πηγάζει καί ή μή κατανόηση τής σοσιαλιστικής
φύσης τής κρατικής μας βιομηχανίας καί ή άμφιβολία γιά τήν
όρθότητα τοϋ συνεταιριστικού σχεδίου τού Λένιν.
Ά π ' έδώ πηγάζει ή μ.γαλοποίηση τής διαφοροποίησης στό
χωριό, ό πανικός μπρός στούς κουλάκους, ή μείωση τοό ρόλου^
τού μεσαίου άγρότη, οί άπόπειοες νά ματαιώσουν τήν πιλιτικ^
τού κόμματος γιά τήν έξασφάλιση σταθερής συμμαχίας μέ το
μεσαίο άγρότη, καί ·, ενικά, ή ταλάντευα»] ά π ' τ ό ένα μ=ρος στά
άλλο, στό ζήτημα τής πολιτικής τού κόμματος ατό χωρίο.
Ά π ' έδώ πηγάζει ή μή κατανόηση Εκείνης τής τεράστιας:
δουλιάς τοϋ κόμματος γιά τό Τράβηγμα τών Εκατομμυρίων μ α ζών τών Εργατών καί τών άγροτών στήν άνοικοδόμηση τής βιομηχανίας καί τής άγροτικής οικονομίας, στήν άναζωογόνησ») τών·
συνεταιρισμών καί τών Σοβιέτ. στή διακυβέρνηση τής χώρας,,
στήν πάλη ένάντια στό γρίφειοκρατισαό, στήν πάλη γιά τή>
καλυτέρεψη καί τήν άλλαγή τοϋ κρατικού μας μηχανισμού,,
πού χαραχτηρίζει τήν καινούργια περίοδο τής άναπτυξής μα£
καί πού χωρίς αδτήν οέν είναι νοητή καμ:ά σοσΓαλΓστική άνοικοδόμηση.
Ά π ' έδώ πηγάζει ή άπελπιαία καί ή σύγχιση μπροστά,
στίς δυσκολίες τής άνοικοδόμησής μας, ή άμφιβολία γιά τή δυνατότητα τής Εκβιομηχάνισης τής χώρας μας, οί άπαισιόδοξες:
φλυαρίες γιά τόν Εκφυλισμό τοϋ κόμματος κλπ.
Σ' αύτούς, στούς άστούς, όλα πάνε λίγο-πολύ· καλά, ένΰ>
σε μάς, στούς προλετάριους, ολα πάνε λίγο-πολύ άσχημα. "Ay
δέν προλάβει ή έπανάσταση στή Δύση, J; όπόθεσή μας χάθηκεΑύτός είναι ό γενικός τίνος τής νέα; άντιπολίτευαης, πού είναι, κατά τή γνώμη μου, τόνος λικβι/ταριστικός, καί πού ή
άντ-.πολίτευση, ποιός ξέρει γιατί (ίσως γιά νά μ£ς διασκεδάσει),,
τόν παρουσιάζίΐ γιά «διεθνισμό».
Ί Ι ΝΕΠ είναι καπιταλυμός, ?έει ή Α-.τιπολίτευση.Έ NEU
είναι κυρίως όποχώρηση, λέει ό Ζινόβιεφ. Φυσικά, 3λα αύτά δέν·
είναι σωοτά. Στήν πραγματικότητα ή NEU είναι ή πολιτική,
τοϋ κόμματος, πού Επιτρέπει τήν πάλη τών σοσιαλιστικών κα£
τών καπιταλιστικών στοιχείων καί Αποβλέπει στή νίκη τών σο-

f i d Td Ζητήματα τοΟ λίνινιο'μοΟ

195

σιαλιστικών στοιχί,ίων ένάντια στά καπιταλιστικά. Στήν πραγματικότητα ή ΝΕΠ άρχισε μονάχα μέ αποχώρηση, πού είναι δμως
Ετσι υπολογισμένη, S στε στήν πορεία τής υποχώρησης νά άνασυγκρ(τήσουμε τίς δυνάμεις καί νά περάσουμε στήν επίθεση. Στήν
πραγματικότητα βρισκόμαστε κιόλας στήν έπίθεση εδώ καί μερικά χρόνια καί βρισκόμαστε στήν έπίθεση μ' έπιτυχία, άναπτύσαοντας τή βιομηχανία μας, άναπτύσσοντας τό σοβιετικό Εμπόριο,
απωθώντας τό ιδιωτικό κεφάλαιο.
Ποιό είναι δμως τό νόημα τής θέσης δτι ή ΝΕΠ είνζι καπιταλισμός, δτι ή ΝΕΠ είναι κυρίως υποχώρηση; Ά π ό που προέρχεται αύτή ή θέση;
Προέρχεται άπό τή λαθεμένη υπόθεση δτι στή χώρα μας
συντελείται τώρα μιά άπλή άποκατάσταση του καπιταλισμού, μιά
άπλή «Επιστροφή» τοϋ καπιταλισμού. Μονάχα μέ τήν υπόθεση
αυτή μπορούαε νά έξηγήσουμε τις άμφιβολίες τής άντιπολίτευσης σχετικά μέ τή σοσιαλιστική φύση τής βιομηχανίας μας. Μονάχα μ' αύτή τήν υπόθεση μπορούμε νά Εξηγήσουμε τόν πανικό :ής άντιπολίτευσης μπροστά στούς κουλάκους. Μονάχα μ'
αύτή τήν όπόθεση μπορούμε νά έξηγή,ιουμε τή βιασύνη μέ τήν
όποία ή άντιπυλίτευση γαντζώθηκε απ- τους μή σωστούς άριθμ^ύς τής διαφοροποίηση; τής ά
ζι&ς. Μονάχα μ' αυτή τήν
όπόθεση μπορούμε νά Εξηγήσομε τήν ιδιαίτερη λησμοσύνη τής
άντιπολίτευσης σχετικά μέ τό γεγονός δτι ό μεσαίος άγρότης
είναι στή χώρα μας ή κεντρική μορφή τής άγροτικής οικονομίας.
Μονάχα μ' αύτή τήν όπόθεση μπορούμε νά έξηγήσουμε τήν
υποτίμηση τοϋ ειδικού βάρους τοϋ μεσαίου άγρότη καί τίς αμφιβολίες σχετικά μέ τό συνεταιριστικό σχέδιο το·"' Λένιν. Μονάχα
μ' αύτή τήν δποθεση μπορούμε νά «έξηγήσουμε» τήν Ελλειψη
πίστης τής νέας άντιπολίτβυσ^ς στόν καινούργιο δρόμο άνάπτυξη^ τοϋ χωριού, στό δρόμο τοϋ τραβήγματος τού χωριού στή
σοσιαλιστική άνοικοδόμηση.
Στήν πραγματικότητα στή χώρα μας δέ συντελείται :ώρα
Ενα μονόπλευρο προτσές άποκατάστασης τού καπιταλισμού, άλλά Ε. α διπλό προτσές άνάπτυξης τοϋ καπιταλισμού καί άνάπτυξης τοϋ σοσιαλισμού, Ενα άντιφατικό προτσές πάλης τών σοσιαλιστικών στοιχείων μέ τά καπιταλιστικά στοιχεία, Ενα προτσές
υπερνίκησης τών καπιταλιστικών στοιχείων άπ' τά σοσιαλιστ.κά
στοιχεία. Αύτό είναι στόν ίδιο βαθμό άδιαφιλονίκητο, τόσο γιά
τήν πόλη, δπου ή βάση τοϋ σοσιαλισμού είναι ή κρατική βιομηχανία, δσο καί γιά τό χωριό, δπου βασικός κρίκος τής σοσια-

196

I.

Σ τ ά λ ι ν

λιστικής Ανάπτυξης είναι i μαζικός συνεταιρισμός, πού συνδέεται στενά μέ τή σοσιαλιστική βιομηχανία.
Ή άπλή Αποκατάσταση τοϋ καπιταλισμού είναι Αδύνατη
έτσι, καί μονάχα γιατί ή έξουσία στή χώρα είναι προλεταριακή,
γιατί ή μεγάλη βιομηχανία βρίσκεται στά χέρια τού προλεταριάτου, γιατί οί μεταφορές καί ή πίστη βρίσκονται στή διάθεση τοϋ προλεταριακού κράτους.
Ί Ι β:αφοροποίηση δέ μπορεί νά πάρει τίς προηγούμενες διαστάσεις, ί μεσαίος Αγρότης παραμένει ή βασική μάζα τής άγροτιάς καί ό κουλάκος δέν μπορεί ν' αποκτήσει τήν προηγούμενη δύναμή του, έστω καί μονάχα γιατί ή γή στή χώρα μας είναι έθνικοποιημένη, γιατί έχει Αποσυρθεί άπ'τήν κυκλοφορία (δηλ.
οδτε πουλιέται ούτε Αγοράζεται. Σημ. Μετ.) καί γιατί ή έμπορική, πιστωτική, φορολογική καί συνεταιριστική πολιτική μας Αποβλέπει στόν περιορισμό τών έκμεταλλβυτικών τάσεων τών κουλάκων, στό Ανέβασμα τής εύημερίας τών πιό πλατιών μαζών τής
άγροτιδς καί στήν έξομάλυνση τών Αντιθέσεων στό χωριό. Δέ
μιλώ καί γιά τό γεγονός δτι ή πάλη ένάντια στούς κουλάκους
γίνεται τώρα στή χώρα μας, δχι μονάχα πάνω στήν παλιά γραμμή, πάνω στή γραμμή τής έργάνωσης τής φτωχολογιίς ένάντια
στούς κουλάκους, μά καί πάνω στή νέα γραμμή, πάνω στή γραμμή τής στερέωσης τής συμμαχίας τού προλεταριάτου καί τής"
φτωχολογιί; μέ τίς μεσαίες μάζες τής άγροτιίς ένάντια στους
κουλάκους. Τό γεγονός δτι ή Αντιπολίτευση δέν καταλαβαίνει τό
νόημα καί τή σημασία τής πάλης ενάντια στούς κουλάκους πάνω σ' αύτή τή νέα γραμμή, τό γεγονός αύτό έπιβεβαιώνει άκόμα μιά φορά δτι ή Αντιπολίτευση γλιστρά στόν παλιό δρόμο
Ανάπτυξες τού χωριού, στό δρόμο τής καπιταλιστικής του Ανάπτυξης, οταν οί κουλάκοι καί ή φτωχολογιά Αποτελούσαν τίς
βασικές δυνάμεις τού χωριού, ένώ δ μεσαίος Αγρότης «έλυωνε».
Ό συνεταιρισμός είναι παραλλαγή τού κρατικού καπιταλισμού, λέει ή Αντιπολίτευση, έπικαλούμενη τό έργο τοϋ Λένιν
« Ό φόρος σέ είδος», καί γιά τό λόγο αύτό δίν πιστεύει στή
δυνατότητα τής χρησιμοποίησης τοϋ συνεταιρισμού σάν βασικό
κρίκο γιά τή σοσιαλιστική άνάπτυξη. Καί έδώ ή Αντιπολίτευση
κάνει ένα χοντροκομένο λάΟο^. Μιά τέτια έρμηνεία τοϋ συνεταιρισμού ήταν Αρκετή καί Εκτ'οποιητική τό 192 t, δταν γράφτηκε
« Ό φόρος σέ είδος», δταν ο'έν είχαμε Αναπτυγμένη σοσιαλιστική βιομηχανία, δταν δ Λένιν θεωρούσε τόν κρατικό καπιταλισμό σάν δυνατή βασική μορφή τής οικονομίας μας, καί έξέταζε

f i d ri Ζητήματα τοΟ λενινισμοΟ

197

τό συνεταιρισμό ai συνδυασμό μέ τόν κρατικό καπιταλισμό. Αύτή δμως ή ερμηνεία είναι τώρα πιά άνεπαρκής καί Ιστορικά ξεπερασμένη γιατί οί καιροί άλλαξαν άπό τότε, ή σοίίαλιστική
βιομηχανία άναπτύχθηκε στή χώρα μας, ό κρατικός καπιταλισμός δέ ρίζωσε στό βαθμό πού επιθυμούσαμε καί οί συνεταιρισμοί, πού άγκαλιάζουν σήμερα πάνω άπό δέκα έκατομμύρια μέλη, -άρχισαν νά συνδέονται στενά μέ τή σοσιαλιστική βιομηχανία.
Πώς άλλιώς νά έξηγήσουμε τό γεγονός δτι δυό χρόνια ύστερα άπ' τό «Φόρο σέ είδος», τό 1923, δ Λένιν άρχισε νά βλέπει τό συνεταιρισμό διαφορετικά, καί θεωρούσε δτι «δ συνεταιρισμός μέσα στίς συνθήκες μας συμπίπτει άπόλυτα μέ τό σοσιαλισμό»; (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXVII σελ. 396).
Πώς άλλιώς
νά τό έξηγήσουμε αύτό άν δχι μέ τό γεγονός δτι στά δυό αύτά χρονιά ή σοσιαλιστική βιομηχανία κατόρθωσε κιόλας ν' άναπτυχθεί, ένώ ό κρατικός καπιταλισμός δέ
ρίζωσε στό βαθμό πού έπρεπε, πράγμα πού έκανε τό Λένιν νά
έξετάζει τό συνεταιρισμό δχι πιά σέ συνδυασμό μέ τόν κρατικό
καπιταλισμό, μά σέ συνδυασμό μέ τή σοσιαλιστική βιομηχανία;
. "Αλλαξαν οΕ συνθήκες ανάπτυξης τών συνεταιρισμών. "Επρεπε ν' άλλάξει καί δ τρόπος Εξέτασης τού ζητήματος τών συνεταιρισμών.
Νά. λόγου χάρη, μιά άξιοσημείωτη περικοπή άπ' τή μπροσούρα τού Λένιν <Γιά τούς συνεταιρισμούς» (1923), πού ρίχνει
φώς σ' αύτό τό ζήτημα:
« Σ τ ό ν κ ρ α τ ι κ ό κ α π ι τ α λ ι σ μ ό * οί συνεταιριστικές έπιχειρήοεις διαφέρουν άπ' τίς κρατικοκαπιταλιατικές, πρώτα οάν Ιδιωτικές έπιχειρήοεις καί δεύτερο οαν κολλεχτιβίοτικες (Σημ. Μετ. συλλογικές). Σ τ ό σ η μ ε ρ ι ν ό μ α ς κ α θ ε σ τ ώ ς * * οί συνεταιριστικές έπιχειρήσεις διαφέρουν άπ'
τίς Ιδιωτικοκαπιταλιοτικές έπιχειρήοε'ς, οάν έπιχειρήσείς κολλεχτιβίοτικες, μχ δ έ ν δ ι < φ έ ρο υ ν*** άπ' τίς σοσιαλιστικές έπιχειρήοεις, άν στηρίζονται οτή γ ή καί άν τά μέσα παραγωγής άνήκουν οτό κράτος, δηλαδή
οτήν έργατική ταξη». (Βλ. Δ έ ν ι ν, "Απαντα, τόμ. XXVII οελ. 396).

Στή μικρή αύτή περικοπή λύνονται δυό μεγάλα ζητήματα:
Πρώτα, τό ζήτημα δτι «τό καθεστώς πού υπάρχει σέ μάς» δέν
είναι κρατικός καπιταλισμός καί δεύτερο δτι οί συνεταιριστικές
Επιχειρήσεις σέ συνδυασμό μέ «τό καθεστώς μας» «δέν διαφέρουν» άπ' τίς σοσιαλιστικές Επιχειρήσεις.
• Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
• • Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
***Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

198

I.

Σ τ ά λ ι ν

Νομίζω πώς είναι δύσκολο νά Εκφραστεί κανείς σαφέστερα.
Νά καί μιά άλλη περικοπή άπ' τήν ίδια μπροσούρα τοϋ Λένιν:
*'Η άπλή άνάπτυξη τοΟ ουνβταιριαμοϋ etvat για μδς ταυτόσημη (έχτός
ά π ' τίς „μικρές" έξαιρέοβις πού ύποΐβίξαιιβ πιό πάνω), μέ τήν άνάπτυξη
τοϋ οοοιαλιομοΟ χαί ταυτόχρονα βΐμαοτβ αναγκασμένο* ν' άναγνωρίοουμβ
τή ριζική άλλαγή όλης τής άποψής μας για τό οοοιαλιομό». (Βλ. οτό T îto).

Είναι ολοφάνερο οτι στήν μπροσούρα «Γιά το3ς συνεταιρισμούς» έχουμε νά κάνουμε μέ μιά καινούργια έχτίμηση τών
συνεταιρισμών, ποό δέ θέλει νά τήν παραδεχτεί ή νέα άντιπολίτευση καί πού τήν άποσιωπά προσεχτικά, παρά τά γεγονότα,
-παρά τήν ολοφάνερη άλήθεια, παρά τό λενινισμό.
Ά λ λ ο πράγμα ό συνεταιρισμός παρμένος σέ συνδυασμό μέ
τόν κρατικό καπιταλισμό, κι άλλο πράγμα ό συνεταιρισμός παρμένος σέ συνδυασμό μέ τή σοσιαλιστική βιομηχανία.
Ά π ' αότά ώστόσο δέν πρέπει νά βγάζουμε τό συμπέρασμα,
βτι άνάμεσα στό «Φόρο σέ είδος» καί στή μπροσούρα «Γιά
τούς συνεταιρισμούς» υπάρχει κάποια άβυσσος. Αύτό φυσικά
δέν είναι σωστό. Αρκεί ν' Αναφέρουμε, λογουχάρη, τό παρακάτω άπόσπασμα άπ' τό «Φόρο σέ είδος» γιά ν' άντιληφθοϋμε
άμέσως τήν άδιάρηχτη σύνδεση πού υπάρχει άνάμεσα στό «Φόρο σέ είδος» καί στή μπροσούρα «Γιά τούς συνεταιρισμούς»,
«τό ζήτημα τής έχτίμησης τών συνεταιρισμών. Νάτο:
«Τό πέραομα άπ' τίς έχχωρήοβις οτό οοοιαλιομό, (ίναι πέραομα άπό
μιά μορφή μβγάλης παραγωγής ο* άλλη μορφή μβγαλης παραγωγής. Τό
πέραομα άπ' τό ουνβταιριομό μικρών νοικοκυριών οτό οοοιαλιομό, (ίναι
πέραομα άπό τή μικρή παραγωγή οτή μβγάλη, Ϊηλ. ί ν α πιό πολύπλοκο
πέραομα, μα γι* αύτό (κανό ν' άγκαλιαοβι, οτήν πιρίπτωοη πού θα πβτύχβι, πιό πλατιές μαζβς τοΟ πλη&υομοβ, (κανό νά ξ«ρ-.ζώο·ι τίς πιό βαθιές
χ α ί πιό άν&βχτικές ρίζβς τών παλιών, π ρ ο ο ο ο ι α λ ι ο τ ι κ ώ ν , * μα
άχόμα καί προκαπιταλ'.οτικών οχέοβων, πού (ίναι πιό έπίμονβς μέ τήν
(ννοια τής άντίοταοης οέ κα&β ,,νβωτβριομ,ό"». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα,
τόμ. XXVI οβλ. 337).

Ά π ' τό τσιτάτο αύτό φαίνεται, οτι δ Λένιν, άκόμα άπ' την
Ιποχή πού γράφτηκε ό «Φόρος σέ είδος», δταν δέν εΓχαμε
άκόμα άναπτυγμένη σοσιαλιστική βιομηχανία, θεωρούσε δυνατή
τή μετατροπή τού συνεταιρισμού, σέ π ε ρ ί π τ ω σ η ε π ι τ υ χ ί α ς , σέ ισχυρό μέσο πάλης ένάντια στίς «προσοσιαλιστικές»
καί συνεπώς καί ένάντια στίς κ α π ι τ α λ ι σ τ ι κ έ ς σ χ έ σ ε ι ς .
Νομίζω πώς αύτή άκριβώ; ή σκέψη ήίαν πού χρησίμευσε ύστερα
• Ή ύπογράμμιση 6ική μου. I.

Στάλιν.

Γιά τ ά ζητήματα τοΰ λίνινισμού

199

οάν Αφετηρία στή μπροσούρα του «Γιά τούς συνεταιρισμούς».
Καί τί βγαίνει άπ' δλα αύτά;
Ά π ' εδώ βγαίνει δμως δτι ή νέα Αντιπολίτευση δέν εξετάζει τό ζήτημα τοϋ συνεταιρισμού μαρξιστικά, μά μεταφυσικά.
Εξετάζει το συνεταιρισμό, οχι σάν ίστορικό φαινόμενο, παρμένο
οέ συνδυασμό μέ τά Αλλα φαινόμενα, λχ, σέ συνδυασμό μέ
τόν κρατικό καπιταλισμό (τό 1921) ή μέ τή σοσιαλιστική βιομηχανία (τό 1923), μά σάν κάτι τό διαρκές καί γιά πάντα
δοσμένο, σάν «πράγμα αύτό κάθ' αύτό».
Ά π ' έδώ πηγάζ£ΐ τό ) άθος τής Αντιπολίτευσης στό ζήτημ α τοϋ συν;ταίρισμου, Απ' έδώ πηγάζει κι ή· έλλειψη πίστης
στήν έξέλιξη τοϋ χωριού πρός τό σοσιαλισμό, μέσω τοΰ συνεταιρισμού, άπ' έδώ καί τό γλίστρημ?. τής άντιπολίτευσης στόν
παλιό δρόμο, στό δρόμο τής καπιταλιστικής άνάπτυξης τοϋ
χωριού.
Αύτή είναι γενικά ή θέση τής νέας άντιπολίτευσης στά
τυραχτικά ζητήματα τής σοσιαλιστικής Ανοικοδόμησης.
Τό συμπέρασμα είναι ένα: ή γραμμή τής Αντιπολίτευσης,
5ν έχει γραμμή, οί ταλαντεύσεις καί οί δισταγμοί τής Αντιπολίτευσης, ή έλλειψη πίστης στό έργο μας χαί ή σύγχισή της
μπροστά στίς δυσκολίες, οδηγούν στή συνθηκολόγηση μπροστά
στά καπιταλιστικά στοιχεία τής οικονομίας μας. Γιατί, άν ή
ΝΕΠ είναι κυρίως υποχώρηση, άν ή σοσιαλιστική φύση τής
•κρατικής βιομηχανίας μπορεί ν' Αμφισβητηθεί, άν ό κουλάκος
£ίναι σχεδόν παντοδύναμος, άν δέν ελπίζουμε πολλά άπ' τούς
συνεταιρισμούς, Αν ό ρόλος τοϋ μεσαίου Αγρότη πέφτει προοδευτικά, άν ό καινούργιος δρόμος άνάπτυξης τοΰ χωριού είναι
Αμφίβολος, άν τό κόμμα σχεδόν έκφυλίζεται χαί ή έπανάσταση
3τή Δύση δέν είναι τόσο κοντά, τ' Απομένει ύστερα άπ' δλα αύτά στό οπλοστάσιο τής Αντιπολίτευσης, ποό υπολογίζει νά στηριχτεί "στόν άγώνα ενάντια στά καπιταλιστικά στοιχεία τής οικονομίας μας; Δέ μ,πορεί νά πάει κανείς στή μάχη μονάχα μέ
τή «Φιλοσοφία τής εποχής»*.
Είναι ξεΧάθαρο δτι τό οπλοστάσιο τής νέας Αντιπολίτευσης δέν είναι άξιοζήλευτο, Αν γενικά μπορούμε νά τό ονομάζουμε οπλοστάσιο. Τό όπλοστάσιο αύτό δέν είναι γιά άγώνα. Κι
άκόμα περισιότερο γιά τή νίκη.
*«Ή Φιλοσοφία τής ίποχής» είναι ό τίτλος ένός άντικομματικοΟ
Αρθρου τοΟ Ζινόβιεφ, πού γράφτηκε στά 1925. Κριτική αύτοΟ τοΟ άρβρου: (Βλ. I Σ τ ά λ ι ν . "Απαντο, τόμ. VII σελ. 375-378). Σημ. MÎT.

.200

I

Σ τ ά λ ι ν

Είναι ξεκάθαρο οτι τό χόμμα θά χανόταν «στό άψε σβήΟΐ» άν άρχιζε τόν χαυγδ μέ τέτιο όπλοστάσιο. Θά άναγκαζόταν άπλούστατα νά συνθηκολογήσει μπρος στά καπιταλιστικά
στοιχεία τής οικονομίας μας.
Γι' αύτό τό XIV Συνέδριο του κόμματος Ενήργη . πέρα
γιά πέρα σωστά όταν άποφάσιζε οτι «ό άγώνας γιά τή νίκη
τής σοσιαλιστικής άνοικοδόμησης στήν ΕΣΣΔ είναι τό βασικό καθήκον τού κόμματος μας», 8τι Ινας άπ' τούς άπαραίτητους όρους
γιά τή λύση αύτοϋ τοϋ καθήκοντος είναι «ή πάλη ενάντια στήν
Ελλειψη πίστης στό Εργο τής άνοικοδόμησης τοϋ σοσιαλισμού
στή χώρα μας καί ένάντια στίς προσπάθειες νά θεωρούμε τίς
έπιχειρήσεις μας, πού είναι επιχειρήσεις «συνεπούς σοσιαλιστικού τύπου» (Λένιν), σάν Επιχειρήσεις «κρατικο-καπιταλιστικές»,
ότι «τέτια ιδεολογικά ρεύματα κάνουν άδύνατη τή συνειδητή
σχέση τών μαζών πρός τήν άνοικοδόμηση τοϋ σοσιαλισμού γενικά καί πρός τή σοσχιλιστική βιομηχανία ειδικά, καί είναι
Εκανά μονάχα νά βάλουν φρένο στήν άνάπτυξη τών σοσιαλιστικών στοιχείων τής οικονομίας καί νά διευκολύνουν τήν πάλη
τοϋ ιδιωτικού κεφαλαίου ένάντια στά στοιχεία αύτά», ότι «τό
Συνέδριο θεωρεί γι' αύτό άπαραίτητη ττ'ν πλατιά διαπαιδαγωγική Εργασία, γιά τήν όπερνίκηση αύτών τών διαστρεβλώσεων
τοϋ λενινισμοϋ». (Βλ. 'Απόφαση πάνω στόν άπολογισμό τής
ΚΕ τού ΚΚ (μπ.) τής ΕΣΣΔ).
Ή ιστορική σημασία τοϋ XIV συνεδρίου τού ΚΚ (μπ.) τής
ΕΣΣΔ βρίσκεται στό γεγονός οτι μπόρεσε νά ξεσκεπάσει ώς τή
ρίζα τά λάθη τής νέας άντιπολίτευσης, οτι άπόριψε τήν Ελλειψη πίστης καί τή "γκρίνια της, οτι χάραξε μέ σαφήνεια καί μέ
άκρίβϊΐα τό δρόμο γιά τήν παραπέρα πάλη γιά τό σοσιαλισμό,
8τι Εδοσε στό κόμμα τήν προοπτική γιά τή νίκη καί Εξόπλισε
Ετσι τό προλεταριάτο μέ τήν άτράνταχτη πίστη στή νίκη τής
σοσιαλιστικής άνοικοδόμησης.
2 5 τού Γενάρη 1926„

ΓΙΑ Τ Α ΤΡΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΥΝΘΗΜΑΤΑ
ΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΣΤΟ ΑΓΡΟΤΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ
ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΣΥΝΤΡΟΦΟ ΓΙΑΝ-ΣΚΙ

Σύντροφε Γιάν-σκι!
Πήρα τό γράμμα σας, φυσικά έγκαιρα. 'Απαντώ μέ κάποια
καθυστέρηση καί παρακαλώ νά μέ συγχωρέσετε γι* αυτό.
1) 'Ο Λένιν λέει, οτι «τ ό κ υ ρ ι ό τ ε ρ ο ζ ή τ η μ α κ ά θε έ π α ν ά σ τ α σ η ς ε ί ν α ι τό ζ ή τ η μ α τ ή ς κ ρ α τ ι κ ή ς έ ς ο υ σ ί α ς». (Βλ. Λ έ ν ι ν, "Απαντα, τόμ. XXI σελ. 142).
Στά χέρια ποιδς τάξης ή ποιών τάξεων συγκεντρώνεται ή έξουσία, ποιά τάξη ή ποιές τάξεις πρέπει ν' άνατραπούν, ποιά τάξη ή ποιές τάξεις πρέπει νά πάρουν τήν έξουσία—αύτό είναι «τό
κυριότερο ζήτημα κάθε έπανάστασης».
Τά βασικά στρατηγικά συνθήματα τοϋ κόμματος, πού διατηρούν τήν ισχύ τους σ' δλη τήν περίοδο αύτοϋ ή έκείνου τοϋ
σταθμού τής έπανάστασης δέ μπορούν νά ονομαστούν βασικά
συνθήματα, άν δέ στηρίζονται ολοκληρωτικά κι άπόλυτα πάνω
σ' αύτήν τήν κεφαλαιώδη θέση τού Λένιν. Τά βασικά συνθήματα μπορούν νδναι σωστά μονάχα στήν περίπτωση πού στηρίζονται στή μαρξιστική άνάλυση τών ταξικών δυνάμεων, πού χαράζουν Ινα σωστό σχήμα διάταξης τών έπανο ιτατικών δυνάμεων
στό μέτωπο τής ταξικής πάλης, πού διευκο/ ινουν νά οδηγήσουμε τίς μάζες στό μέτωπο τού άγώνα γιά
ή νίκη τής έπανάστασης, στό μέτωπο τού άγώνα γιά τήν κ άληψη τής έίουσίας
άπ' τή νέα τάξη, πού διευκολύνουν τό κόμ ι νά συγκροτήσει άπ'
τίς πλατιές λαϊκές μάζες ίνα πλατύ κι ισχυρό πολιτικό στρατό
πού είναι απαραίτητος γιά τήν έκπλήρωση αύτού τού καθήκοντος.
Στή διάρκεια αύτού ή έκείνου τού σταθμού τής έπανάστασης μπορεί νά σημειωθούν ήττες καί υποχωρήσεις, άποτυχίες
κι έρισμένα λάθη ταχτικής. Αύτό δμως δέ σημαίνει άκόμα δτι
τό δασικό στρατηγικό σύνθημα είναι λαθεμένο. "Ετσι λχ,. τό
βασικό σύνθημα στόν π ρ ώ τ ο σταθμό τής Επανάστασης μας:

202

I.

Σ τ ά λ ι ν

«μαζί μ* Ελη τήν άγροτιά, ένάντια στόν τσάρο καί τούς τσιφλικάδες, ούδετεροποιοιντας τήν άστ:κή τάξη, γιά τή νίκη τής
Λστικοοημοκρατικής επανάστασης*) ήταν ολότελα σωστό, παρ'
δλο πού ή έπανάσταση τοϋ 1905 ηττήθηκε.
Συνεπώς, δέν πρέπει νά συγχέουμε τό ζήτημα του βασικοί»
συνθήματος τοΰ κόμματος, μέ τό ζήτημα τής ήττας ή τής Αποτυχίας τής έπανάστασης ο' αύτή ή σ' έκείνη τή βαθαίδα τής
έξέλιξής της.
Μπορεί νά λάχει στήν πορεία τί,ς έπανάστασης τό βασικό
σύνθημα τοΰ κόμματος νάχει οδηγήσει πιά στήν άνατροπή τής
έξουσίας τών παλιών τάξεων ή της παλι5ς τάξης, καί δμως μιά
σειρά ούσιώδεις άπαιτησεις τής έπανάστασης, πού σπορέουν άπ'
αύτό τό σύνθημα, νά μήν έχουν πραγματοποιηθεί, ή ή πραγματοπσίησή τους νάχει κρατήσει μιάν ολόκληρη χρ <:κή περίοδο,
ή γιά τήν πραγματοποίησή τους νά χρειάζεται μ.ά καινούργια
έπανάσταση. Αύτό δμως δέ σημαίνει άκόμα δτι τό βασικό σύνθημα είναι λαθεμένο. Έ τ σ ι λχ, ή έπανάσταση τού Φλεβάρη
τοΰ 1917 άνάτρεψε τόν τσαρισμό καί τούς τσιφλικάδες, μά δέν
όδήγησε στήν πραγματοποίηση τής κατάσχεσης τής γής τών τσιφλικάδων κλπ. Αύτό δμ.ως δέ σημαίνει άκόμα δτι τό βασικό
μ,ας σύνθημα στόν πρώτο σταθμό τής έπανάστασης ήταν λαθεμένο. *Η άκόμα: ή Όχτωβριανή Έπανάσταση πραγματοποίησε τήν
άνατροπή τής άστικής τάξης καί τό πέρασμα της έξουσίας στά
χέρια τοΰ προλεταριάτου, μά δέν όδήγησε μέ μιάς: α) στήν όλοκλήρωση τής άστικής έπανάστασης γενικά καί 6) στήν Απομόνωση τών κουλάκων στό χωριό ειδικά, παρατείνοντάς την γιά
ορισμένη χρονική περίοδο. Αύτό δμως δέ σημαίνει άκόμα δτι
ήτα/ λαθεμένο τό βασικό μας σύνθημα στό δ ε ύ τ ε ρ ο σταθμό
τής έπανάστασης: «μαζί μέ τή φτωχή άγροτιά, ένάντια στόν
καπ ταλισμό τής~πόλης καί τοΰ χωριοΰ, ουδετεροποιώντας τή
μέσο-α άγροτιά, γιά τήν έξουσία του προλεταριάιου».
υνεπώς, δέν πρέπει νά συγχέουμε τό ζήτημα τοΰ βασιχοΰ
συνθ ατός τοΰ κόμματος μέ τό ζήτημα τοϋ χρονικού ορίου καί
τών ι ρφών πού άπβιτοΰνται γιά τήν πραγματοποίηση αύτών
ή έκείνων τών άπαιτήσεων, πού άπορέουν άπ' αύτό τό σύνθημα.
Γι' αύτό δέν πρέπει νά έκτιμοΰαε τά στρατηγικά συνθήματα τοϋ κόμματος μας, ούτε άπό τή σκοπιά τών έπεισοδιακών
επιτυχιών ή άποτυχιών τοΰ έπαναστατικοϋ κινήματος, σ' αύτή ν ή έκείνη τήν περίοδο, ούτε, άκόμα-περισσότερο, ά π ' τ ά χρονικά όρια ή τίς μορφές, πού άπαιτοΰνται γιά τήν πραγματο-

f i d Td τ ρ ί α βασικά συνθήματα τοΟ Κόμματο; στό άγροτικό Ζήτημα

203

-ποίηση αύτών ή έκείνων τών άπαιτήσεων, πού άπορέουν άπ' αύτ ά τά συνθήματα. J'd στρατηγικά συνθήματα τοϋ κόμματος μπορούν νά έχτιμιούνται μονάχα άπ' τήν άποψη τής μαρξιστικής
άνάλυσης τών ταξικών δυνάμεων καί τής σωσ~ής διαταγής τών
δυνάμεων τής έπανάστασης, στό μέτωπο του άγώνα γιά τή νίκη τής έπανάστασης, γιά τή συγκέντρωση τής έξουσίας στά χέρια τί,ς νέας τάξης.
Τό λάθος σας, σ. Γιάν-σκι, βρίσκεται στό γεγονός οτι παρακάμψατε τό σπουδαιότατο μεθοδολογικό αύτό ζήτημα ή δτι δέν
τό καταλάβατε.
2) Στό γράμμα σας γράφετε:
«Είναι μήπΌς σβστός ό Ισχυρισμός, πώς τραβούσαμε σέ συμμαχία μ'
ί λ η τήν άγροτιά μ ό ν ο δ>ς τόν "Οχτώβρη; "Οχι Βέν *ίναι σβοτός. Τό σύν<&ημα „συμμαχία μ' Βλη τήν άγροτιά" Ισχυε δ>ς τόν Όχτώβρη, τ ή σ τ ι γ μή τοΟ'Ωχτώβρη x αί οτήν πρώτηπερίοΒο
ύστερα
ά π " τ ό ν ' Ο χ τ ώ β ρ η , έφόαον Βλη ή άγροτιά ένΒιαφερόταν γ ι α τήν
à λοκλήρωση τής άοτικής έχανάσταοη^».

"Ετσι άπ' τήν περικοπή αότή βγαίνει, δτι τό στρατηγικό σύνθ η μ α τού κόμματος γιά τόν π ρ ώ τ ο σταθμό τής έπανάστασης
^1905-Φλεβάρης 1917), δταν έπρόκειτο γιά τήν άνατροπή τής
ίξουσίας του τσάρου καί τών τσιφλικάδων καί γιά τήν Εγκαθίδρυση τής διχτατορίας τοό προλεταριάτου καί τής άγροτιάς,
-δέ δ ι έ φ ε ρ ε απ' τό στρατηγικό σύνθημα τοϋ δ ε ύ τ ε ρ ο υ
οταθμοΰ τής έπανάστασης (Φλεβάρης 1917-Όχτώβρης 1917),
δταν έπρόκειτο γιά τήν άνατροπή τής έξουσίας τής άστικής τάξης καί γιά τήν έγκαθίδρυση τής διχτατορίας τού προλεταριάτου. Συνεπώς έσείς, άρνείστε τή βασική διαφορά πού όπάρχει
άνάμεσα στήν άστικοδημοκρατική καί στήν προλεταριακή σοσιαλιστική έπανάσταση. Κι αύτό τό λάθος τό κάνετε, γιατί, δπως
φαίνεται, δέ θέλετε νά καταλάβετε τό άπλό αύτό πράγμα, δτι
τό βασικό περιεχόμενο τοό στρατηγικού συνθήματος είναι τό
•ζήτημα τής έξουσίας στό δοσμένο σταθμό τής έπανάστασης, τό
ζήτημα, π ο ι ά τάξη Ανατρέπεται καί στά χέρια π ο ι S ς τάξης
περνάει ή έξουσία. Δέν χρειάζεται κάν ν' άποδείξουμε δτι &δώ
έχετε άδικο πέρα γιά πέρα.
Λέτε δτι τή στιγμή τοό Όχτώβρη, καί τήν πρώτη περίοδο
δστερα άπ* τόν Όχτώβρη, έφαρμόζαμε τό σύνθημα «συμμαχία
μ ' δ λ η τήν άγροτιά» μιά καί δλη ή άγροτιά ένδιαφερότανε γιά
•τήν ολοκλήρωση τής άστικής έπανάστασης. Μά ποιός σάς είπε,
45τι ή Όχτωβριανή άνατροπή καί ή Όχτωβριανή Έπανάσταση

204

I.

Σ τ ά λ ι ν

Εξαντλούνταν μέ τήν ολοκλήρωση τής άστικής έπανάστασης i}
δτι έβαζαν γιά κύριο καθήκον τοος τήν ολοκλήρωση τής άστικής έπανάστασης. Ά π ό πο·» τό πήρατε αύτό; Μήπως μπορούν
νά χωρέσουν στά πλαίσια τής άστικής έπανάστασης ή άνατροπή τής έξουσίας τής άστικής τάςης κι ή έγκαθίδρυση τής διχτατορίας του προλεταριάτού; Μήπως ή κατάχτηση τής διχτατορίας του προλεταριάτου δέ σημαίνει δτι βγαίνουμε άπ' τά πλαίσια τής άστικής έπανάστασης; Πώς μπορεί νά ισχυρίζεται κ α νείς, δτι οί κουλάκοι (πού είναι κι αύτοί επίσης άγρότες) μποροϋίαν νά υποστηρίξουν τήν άνατροπή τής άστικής τάξης καί
τό πέρασμα τής έξουσίας στό προλεταριάτο; Πώς μπορεί νά άρνείται κανείς τό γεγονός, δτι τό διάταγμα γιά τήν εθνικοποίηση ιής γής, γιά τήν κατάργηση τής άτομικής ίδιοχτησίας πάνω
στή γή, γιά τήν άπαγόρευση τής άγοραπωλησίας τής γής κλπ,
παρόλο πού δέ μπορεί νά θεωρείται σοσιαλιστικό διάταγμα, εφαρμόστηκε σέ μάς σ έ ά γ ώ ν α ενάντια στούς κουλάκους, κι δχι
σέ συμμαχία μ' αυτούς; Πώς
*ορεί νά ισχυρίζεται κανείς, δτι
οί κουλάκοι (πού είναι επίσης
ρότες) μπορούσαν νά υποστηρίξουν τά διατάγματα τής Σοβιετικής έξουσίας, γιά τήν άπαλλοτρίωση τών Εργοστασίων, τών σιδηροδρόμων, τών τραπεζών
κλπ. ή τό σύνθημα τού προλεταριάτου γιά τή μετατροπή τού
ιμπεριαλιστικού πολέμου σέ έμφύλιο; Πώς μπορεί νά ισχυρίζεται κανείς, δτι τό β α σ ι κ ό στόν 'Οχτώβρη, δέν ήταν αύτές οί
πράξεις καί άλλες παρόμοιες μ' αύτές, δέν ήταν ή άνατροπή τής
άστικής τάξης καί ή έγκαθίδρυση τής διχτατορίας τού προλεταριάτου, μά ή ολοκλήρωση τής άστικής έπανάστασης;
Δέ χωρά άμφιβολία, δτι ένα άπ' τά κύρια καθήκοντα τής
Όχτωβριανής 'Επανάστασης ήταν νά οδηγήσει ίσα μέ τό τέλος
τήν άστική επανάσταση, δτι χωρίς τήν 'Οχτωβριανή Έ π α ν ά σταο/j δέ μπορούσε ή άστική έπανάσταση νά όδηγηθεί Γσα μέ
τό τέλος, τό Γδιο δπως κι ή ίδια ή Όχτωβριανή 'Επανάσταση
δέ μπορούσε νά στερεωθεί, χωρίς νά όδηγηθεί ίσα μέ τό τέλος
ή άστική Επανάσταση καί μιά πού ή Όχτωβριανή Έπανάσταση οδηγούσε Γσα μέ τό τέλος τήν άστική έπανάσταση, έπρεπε
νάχει τή συμπάθεια δλων τών άγροτών. "Ολα αύτά είναι Αδιαφιλονίκητα. Μήπι< ς δμως μπορεί κανείς μέ βάση τά πιό πάνω
νά ισχυρίζεται δτι ή όλοκλήρωση τής άστικής έπανάστασης δέν
ήταν παράγωγο φαινόμενο στήν πορεία τής Όχτωβριανής Έ π α νάστασης, άλλά ή ούσία ή ό βασικός της σκοπός; Τί τόν κάνατε, λοιπόν τόν κύριο σκοπό τής Όχτωβριανής 'Επανάστασης,.

Χ ι cl Td τρ (α βασικά συνθήματα τοΟ Κόμματος στό άτροτικό ίήτημα

205

•τήν άνατροπή τής έξουσίας τής άστικής τάξης, τήν Εγκαθίδρυση τής διχτατορίας του προλεταριάτου, τή μετατροπή τοϋ Ιμπεριαλιστικού πολέμου σέ έμφύλιο, τήν άπαλλοτρίωση τών καπιταλιστών κλπ; Κι άν τό κύριο θέμα τού στρατηγικού συνθήματος είναι τό βασικό ζήτημα κάθε έπανάστασης, δηλαδή τό
•ζήτημα τού περάσματος τής έξουσίας άπ' τά χέρια μι5ς τάξης
στά χέρια μιδς άλλης τάξης, τότε δέν είναι τάχα ξεκάθαρο δτι
ίέν πρέπει νά συγχέουμε τό ζήτημα τής ολοκλήρωσης τής άστικής έπανάστασης άπό τήν προλεταριακή έξουσία, μέ τό ζήτημα τής άνατροπής τής άστικής τάξης καί τής κατάχτησης αδ•τής τής προλεταριακής έξουσίας, δηλαδή μέ τό ζήτημα, πού
άποτελεί τό κύριο θέμα τού στρατηγικού συνθήματος στό δεύτερο σταθμό τής έπανάστασης;
Μιά άπ' τίς μεγαλύτερες καταχτήσεις τής διχτατορίας τού
προλεταριάτου, συνίσταται στό γεγονός δτι οδήγησε ίσα μέ τό
"τέλος τήν άστική έπανάσταση κι δτι σάρωσε ολότελα τή βρωμιά τού μεσαιωνισμού. Τό γεγονός αύτό είχε γιά τό χωριό τήν
πιό βασική κι άληθινά άποφασιστική σημασία. Χωρίς αύτό ci
<)ά μπορούσε νά πραγματοποιηθεί ή οονένωση τών πολέμων τών
χωρικών μέ τήν προλεταριακή έπανάσταση, γιά τήν όποία μιλούσε έ Μάρξ άκόμα στό δεύτερο μισό τοϋ περασμένου αιώνα.
Χωρίς αύτό δέ μπορούσε νά στερεωθεί κι ή Γδια ή προλεταριααή έπανάσταση. Έ δ ώ πρέπει νάχουμε ύ.τόψ<; καί τό παρακάτω
σπουδαίο περιστατικό. Ή ολοκλήρωση τής άστικής έπανάστασης δέν είναι μιά μόνη πράξη. Στήν πραγματικότητα βάσταξε
jj ί ολόκληρη περίοδο, πού άγκαλιάζει δχι μονάχα κομματάκια
τοϋ 1918, δπως Ισχυρίζεστε στό γράμμα σας, μά καί κομματάκια τού 1919 (περιοχή τού Βόλγα-Ούράλια) καί τού 1919-1920
{Ούκρανία). "Εχω δπόψη μου τήν έπίθεσ/, τοϋ Κολτσάκ καί
τοϋ Ντενίκιν, δταν μπροστά στήν άγροτιά, στό σύνολο της, ορθώθηκε δ κίνδυνος τής παλινόρθωσης τής εξουσίας τών τσιφλικάδων κι δταν ή άγροτιά άκριβώς σ ά σ ύ ν ο λ ο , άναγκάστηns νά συσπειρωθεί γύρω άπ' τή Σοβιετική έξουσία, γιά νά έξα<ιφαλίσει τήν δλοκλήρωση τής άστικής έπανάστασης καί γιά νά
•διατηρήσει τούς καρπούς αύτής τής έπανάστασης. Αύτή τήν
περιπλοκότητα καί τήν πολυμορφία τών προτσές τής ζωντανής
πραγματικότητας, τό «παράξενο» αύτό πλέξιμο τών άμεσα σοσιαλιστικών καθηκόντων τής διχτατορίας, μέ τό καθήκον νά
οδηγήσει ίσα μέ τό τέλος τήν άστική έπανάσταση, πρέπει νά τό
ίχουμε πάντα μπροστά στά μάτια μας, γιά νά καταλάβουμε

206

I.

Σ τ ά λ ι ν

αωατά τόαο τήν περικοπή τοϋ Λένιν πού Αναφέρατε, δσο καί τ>
μηχανισμό τής έφαρμογής στή ζωή τών κομματικών συνθημάτων. Μήπως μπορεί νά πει κανείς, δτι αύτό τό πλέξιμο δείχνει δτι ήταν λαθεμένο το σύνθημα του. κόμματος στό δ ε ύ τ ε ρο σταθμό τής έπανάστασης, δτι τό σύνθημα αύτό δέ 'διαφέρει άπό τό σύνθημα τοΰ π ρ ώ τ ο υ σταθμού τής έπανάστασης;.
"Οχι, δέ μπορβί ν ί τό πει. 'Αντίθετα, αύτό τό πλέξιμο έπιβεβαιώνει μονάχα τήν ορθότητα τοϋ συνθήματος τοϋ κόμματος στό
δεύτερο σταθμό τής έπανάστασης: μαζί μέ τή φτωχή άγροτιά,
ένάντια στήν χαπιταλιστική άστική τάξη, στήν πόλη καί ιτά
χωριό, γιά τήν έξουσία τού προλεταριάτου κλπ,. Γιατί; Γιατί,
γιά ν ί οδηγηθεί ίσα μέ τό τέλος ή άστική έπανάσταση, επρεπε π ρ ώ τ α ν' ανατραπεί τόν Όχτώβρη ή έξουσία τής Αστικής τάξης καί νά έγκαθιδρυθεί ή έξουσία τού προλεταριάτου,
γιατί μόνο μιά τέτια έξουσία είναι ίκανή νά οδηγήσει Γσα μέ τό·
τέλος τήν άστική έπανάσταση. Γιά νά έγκαθιδρυθεί δμως τόν
Όχτώβρη ή έξουσία τοϋ προλεταριάτου, Ιπρεπε νά προετοιμαστεί καί νά οργανωθεί γιά τόν Όχτώβρη ό Α ν τ ί σ τ ο ι χ ο ς
πολιτικός στρατός, πού θά ήταν ίχανός ν' Ανατρέψει τήν Αστική τάξη, Εκανός νά έγκαθιδρύσει τήν έξουσία τοϋ προλεταριάτου. Δέν είναι Ανάγκη έδω ν'Αποδείξουμε, δτι έναν τ έ τ ι ο πολιτικό στρατό μπορούσαμε νά προετοιμάσουμε καί νά όργανώσουμε μ ο ν ο μέ τό σύνθημα: συμμαχία τοϋ προλεταριάτου μ&
τή φτωχή Αγροτιά ένάντια στήν Αστική τάξη, γιά τή διχτατορία τοϋ προλβταριάτου. Είναι ξεκάθαρο δτι χωρίς ίνα τ έ τ ι ο
στρατηγικό σύνθημα, πού τό έφαρμόσαμε άπ' τόν 'Απρίλη το»
1917 ώς τόν Ό Λ τώβρη τού 1917, δέ θά μπορούσαμε νά έχουμε έναν τ'έ τ ι ο πολιτικό στρατό, δηλαδή, δέ θά μπορούσαμε νά
νικήσουμε τόν Όχ-ώ,/'.η, δέ θά Ανατρέπαμε τήν έξουσία τής
Αστικής τάξης καί συνεπώς, δέ θά βίχαμε' τή δυνατότητα νά
όδηγήο^υμε ίσα μέ τό τέλος τήν άστική έπανάσταση.
Νά γιατί δέν πρέπει ν' Αντιπαραθέτουμε τήν ολοκλήρωση
τής Αστικής έπανάστασης στό στρατηγικό σύνθημα τοϋ δεύτερον
σταθμού τής έπανάστασης, πού έχει γιά καθήκον νά έξασφαλίσει
τήν κατάληψη τής έξουσίας Απ' τό προλεταριάτο.
"Ενα μέσο υπάρχει μονάχα γιά ν' Αποφευχθούν δλες αύτές οί «αντιφάσεις», καί τό μέσο αύτό είναι νά παραδεχτούμε
τή βασι-/.ή διαφορά πού υπάρχει Ανάμεσα στό στρατηγικό σύνθημα τού πρώτου σταθμού τής έπανάστασης (άστικοδημοκριτική έπανάσταση) καί στό στρατηγικό σύνθημα τού δεύτερου σταθ-

f i d Td τρία Cariicd συνθήματα τοΟ Κόμματος στό Αγροτικό Ζήτημα

207

μοο τής έπανάστασης (προλεταριακή έπανάσταοη), νά παραδεχτούμε, Ετι στήν περίοδο :ού πρώτου σταθμού τής έπανάστασης, βαδίζαμε γιά τήν άστικοδημοκρατική επανάσταση, μαζί μέ
δ λ η τήν άγροτιά, ένώ στήν περίοδο τού δεύτερου σταθμού τής
έπανάστασης βαδίζαμε ένάντια στήν έξουοία τού κεφαλαίου, γιά
τήν προλεταριακή έπανάσταστ, μαζί μέ τή φ τ ω χ ή άγροτιά.
Καί πρέπει νά το παραδεχτούμε, γ ατί σ' αύτό μά- υποχρεώνει ή
άνάλυση τών ταξικών δυνάμεων στόν πρώτο καί ο-.ο δεύτερο σταθμό τής έπανάστασης. Σ' άντίθετη περίπτωση δέ θά μπορούσε
νά έξηγηθει τό γεγονός, δτι ως τό Φλεβάρη τού 1917 κάναμε
τή δουλιά μας μέ τό σύνθημα τής επαναστατικής δ η μ ο κ ρ α τ ι κ ή ς διχτατορίας τού προλεταριάτου καί τής ά γ ρ ο τ ι ά ς ,
ένώ ύστερα άπό τό Φλεβάρη τού 1917 άντικαταστήσαμε τό
σύνθημα αύτό μέ τό σύνθημα τί,ς σ ο σ ι α λ ι σ τ ι κ ή ς διχτατορίας τοό προλεταριάτου καί τής φ τ ω χ ή ς άγροτιάς. Θά συμφωνήσετε σ. Γιάν-σκι, δτι αύτή ή άντικατάσταση τού ίνος συνθήματος μέ άλλο σύνθημα, τό Μάρτη-'Απρίλη τού 1917, δέ μπορεί νά έξηγηθει μέ τό δικό σας σχήμα.·
Τή βασική αύτή διαφορά τών δυο Στρατηγικών συνθημάτωντού χόμματος, ό Λένιν τήν τόνιζε άχόμα στή μπροσούρα του
«ΟΕ δυό ταχτικές». Νά πφς διατύπωνε τό σύνθημα τού κόμματος στήν προετοιμασία τής άστικοδημοκρατικής έπανάστασης:
«Τό προλεταριάτο πρέπει να φέρει Ισαμε τό τέλος τι) δημοκρατική
Ανατροπή, παίρνοντας μαζί του τή μαζα τ ή ; άγροτι&ς, για να τοαχίοβι μέ
τή βία τήν άντίοταοη τής άπολυταρχίας χα( να παραλύοει τήν άσταθεια
τής άοτικής τάξης». (Βλ. Δ έ ν ι ν, Ά π α ν τ α , τόμ. VIII υελ. 96).

Μ' άλλα λόγια: μ' δλη τήν άγροτιά ένάντια στήν άπολυταρχία, ουδετεροποιώντας τήν άστική τάξη γιά τή δημοκρατική
άνατροπή.
Κι όσον αφορά τό σύνθημα τοϋ κόμματος στήν περίοδο
τής προετοιμασίας τής σοσιαλιστικής έπανάστασης, το διατύπωσε έτσι:
«Τό προλβταριατο πρέπει να πραγματοποιήσει τή σοσιαλιοτιχή άνατροπή, παίρνοντας μαζί του τη μαζ-· τών μιοοπρολειαριακών στοιχείων
τοβ πλυ&ησμοΟ, για να συντρίψει μί τή βία τήν άντίοταοη τής άοτιχής
τάξης χαί να παραλύσει την άοταθεια τής άγροτιάς χαί τών μιχρίαοιόν».
(Βλ. οτό ΐ ΐ ι ο ) .

Μ' άλλα λόγια μαζί μέ τή φτωχή άγροτιά καί γενικά μέ
τά μιοοπρολεταριακά στρώματα τού πληθυομοϋ ενάντια στήν

208

I.

Σ τ ά λ ι ν

άστική τάξη, ούδετεροποιώντας τούς μικροαστούς τής πόλης καί
τοϋ χωριού, γιά τή σοσιαλιστική άνατροπή.
Αύτό γινόταν τό 1905.
Τόν "Απρίλη τού 1917 δ Λένιν, χαραχτηρίζοντας τήν τοτινή πολιτική κατάσταση σάν πλέξιμο τής έπαναστατικής δημοκρατικής διχτατορίας τού προλεταριάτου καί τής άγροτιάς, μέ
τήν πραγματική έςουσία τής άστικής τάξης, έλεγε:
«ΊΙ Ιδιομορφία τής τρέχουσας στιγμής οτή Pcooia βρίσκεται στό π έ ρ α ο μ α άπό τόν π ρ ώ τ ο *
σταθμό τής έπαναοτασης, πού ϊδοσε τήν
έξουσία στήν άστική ταξη, έξ* αιτίας τοϋ άνεπαρκοίς βαθμοί! συνειδητότητας καί δργανωσης τού προλεταριάτου, στό δ ε ύ τ ε ρ ο της σταθμό, πού
πρέπει να ίόσει τήν έξουσία οτα χέρια τού προλεταριάτου καί τών φ τ ω χ ώ ν σ τ ρ ω μ α τ ω ν** τής άγροτιάς». (Βλ. « θ έ ο ί ΐ ς τοϋ "Απρίλη», Λ έ ν ι ν ,
' Α π α ν τ α , τόμ. XX σελ. 88).

Στά τέλη τού Αύγούστου 1917, όταν ή προετοιμασία τού
Όχτώβρη προχωρούσε ολοταχώς, ό Λένιν έγραφε στό είδικό άρθρο «'Αγρότες κι έργάτες»:
«Μοναχα τό προλεταριάτο κι ή ά γ ρ ο τ ι α*** μπορούν ν* ανατρέψουν
τη μοναρχία. Λϋτός είναι ό βασικός όριομός τής ταξικής μας πολιτικής γιά
κείνο τόν χαιρό ( έ χ ε ι ύπόψη του τό 1905. I. Σ τ ά λ ι ν). Κι ό όριομός
αυτός ήταν οωοτός. Ό Φλεβάρης χ ι ό Μάρτης τοϋ 1917 τό έπιβεβαίωοαν
αύτό γ ι ά μιά άχόμα φορα. Μοναχα τό προλεταριάτο, πού καθοδηγεί τή
φ τ ω χ ή ά γ ρ ο τ ι α* ΦΦ * (τούς μισοπρολετάριους, δπως λέει τό πρόγραμμα
μας), μπορεί να τελειώσει τόν πόλεμο μέ μια δημοκρατική ειρήνη, να
έπουλώσει τίς π λ η γ έ ς του, να χάνει πρός τό σοσιαλισμό τά πρώτα βήματα,
πού έχουν γίνει απόλυτα ά ν α γ χ α ΐ α , χαί π ο υ δ έ ν π α ί ρ ν ο υ ν κ α μ ι α ά ν α β ο λ ή. Αΰτός είναι τώρα ό όριομός τής ταξιχής μας πολιτικής». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXI σελ. 111).

Αύτό δέν πρέπει νά τό καταλαβαίνουμε έτσι σά νάχουμε
τ ώ ρ α σέ μάς διχτατορία τού προλεταριάτου κ α ί τής φτωχής
άγροτιάς. Αύτό, βέβαια, δέν είναι ιωστό. Τραβήξαμε γιά τόν
Όχτώβρη μέ τό σύνθημα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου
καί τής φτωχή; άγροτιάς καί τό πραγματοποιήσαμε τυπικά τόν
Όχτώβρη, έφόσον είχαμε συνασπισμό μέ τούς άριστερούς έσέρους καί μοιράζαμε τήν καθοδήγηση μαζί τους, παρ' όλο πού
στήν πραγματικότητα είχαμε άπό τότε άκόμα διχτατορία τοϋ
προλεταριάτου, μιά καί έμείς, οί μπολσεβίκοι, άποτελούσαμε τήν
•Ή
**Ή
•••'Η
***·Ή

υπογράμμιση
υπογράμμιση
υπογράμμιση
υπογράμμιση

δική
δική
δική
δική

μου.
μου
μου.
μου.

I.
I.
I.
I.

Στάλιν.
Στάλιν
Στάλιν.
Στάλιν.

f i d Td τρία paoixcf σ υ ν θ ή μ α τ · τ ο υ Κόμματος οτό άγροτικό Ζήτημα

209

»

πλειοψηφία. Ή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου κ α ( τής φτωχής άγροτιίς Επαψε ώστόοο νά όπάρχει χαί τυπιχά Οστερα άπ'
τό «πραξικόπημα» τών άριοτερών έ os ρ ων, Οστερα απ' τή διάσπαση τού συνασπισμού μέ τούς άριστβρούς έσέρους, δταν ή
καθοδήγηση πέρασε ο λ ο κ λ η ρ ω τ ι κ ά βτά χέρια έ ν ό ς κόμματος μας, στά χέρια τοό Κόμματος μας πού δέ μοιράζεται χα(
δέ μπορεί νά μοιράζεται τήν καθοδήγηση τοϋ χράτους μέ άλλο
χόμμα. Δοτό άκριβώς λέγεται στή χώρα μας διχτατορία τοϋ
προλεταριάτου.
Τέλος, τό Νοέμβρη του 1918, ό Λένιν, άνασχοπώντας τό
δρόμο πού διέτρεξε ή έπανάσταση. έγραφε:
«Μαλιστα, ή έπανοοταοή μας είναι άστιχτ, έ φ' £ ο ο ν βαδίζουμε μ α ζ ί
μέ τήν άγροτιά, ce σ ύ ν ο λ ο . Αΰτό τό νιώθαμε £;καθαρα, τό λεγαμε
ΐχατονταδες χαί χιλιάδες φορές άπ' τό (005 καί δώ, ποτέ δε δοχιμασαμε οϋτε να ύπερπηδήσουμε τήν άναγκαία αύτή βαθμίδα τοϋ Ιστορικοί) προτοές, οϋτε να την καταργήσουμε μί διαταγματα... Τό ( 9 ( 7 δμως, άπ' τόν
' Α π ρ ί λ η χαί δώ, -π ο λΰ π ρ ί ν άπ' τ ή ν Ό χ τ ω β ρ ι α ν ή Έ π αν α ο τ α ο η, π ρ ι ν ά π " τ ή ν κ α τ α λ η ψ η · τής έςουοίας ά π ό μ S ς,**
Λέγαμε ανοιχτα χι έξηγούσαμε οτό λαό: δτι ή »παναηταση δέ 6α μπορέσει τώρα να σταματήσει στί οημείο αύτό, γιατί ή χώρα τράβηξε μπροοτα,
γιατί ό χαπιταλιομός βάδισε μπροστά, γιατί ή καταστροφή πού Ι χ ε ι πάρει πρωτοφανείς διαστασεις, θ* ά π α ι τ η σ ε ι (είτε τό Θέλει κανείς, εΐτε
δχι) βήματα - ρ ό ς τα μπρός, π ρ ό ς τ ό σ ο σ ι α λ ι σ μ ό . Γιατί δ ι μ π ο ρούμε
αλλιώς να τραβήξουμε μπροστά, να σώσουμε άλλιώς τήν πολυβασανισμένη άπό τόν πόλεμο χώρα, ν' α ν α κ ο υ φ ί σ ο υ μ ε άλλιώς τα
βάοανα τών έργαζομένων χαί τών έχμεταλλευομένων. Κι Ι γ ι ν α ν άχριβώς
•έτσι, δπως τό λέγαμε. Ή πορεία τής έπανάστασης έπιβεβαίωσε τήν 0ρ6ότητα τοβ συλλογισμού μας. Π ρ ώ τ α μαζί μ' ,,δλη" τήν άγροτ'.α έναντια
•στή μοναρχία, έναντια στούς '.αιφλιχαδες, ένάντια στό μεσαίωνα (χαί χ α τά τούτο ή έπανάσταση παραμένει άστική, άστιχοδημοχρατιχή). "1 ο τ ε ρ α,
μαζί μέ τ/] φτωχή άγροτιά, μαζί μέ τούς ιΐ'.σοπρολεταρισυς, μαζί μέ δλους
τοΰς έχμεταλ) ευόμε.νους, έ ν α ν τ ι α
στόν κ α π ι τ α λ ι σ μ ό ,
καθ ώ ς χι έ ν α ν τ ι α σ τ ο ύ ς π λ ο ύ σ ι ο υ ς τ ο 8 χ ω ρ ι ο ύ ,
τούς
χ ο υ λ α χ ο υ ς . τ ο ύ ς κ ε ρ δ ο σ κ ό π ο υ ς*** χαί χατα τοΟτο ή έ π α νασταση γίνεται σ ο σ ι α λ ι σ τ ι χ ή«. (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XXlll
σελ. 390 - 391·)·

Ό π ω ς βλέπετε, ό Λένιν υπογράμμιζε επανειλημμένα δλο
τό βάθος τής διαφοράς πού υπάρχει άνάμεσα στό πρώτο στρατηγικό σύνθημα, στήν περίοδο τής προετοιμασίας τής άστιχοδημοκρατικής έπανάστασης, καί στό δεύτ£ρο στρατηγικό σύνθημα,
στήν περίοδο τής προετοιμασίας τοό Όχτώδρη.
Εκεί τό σύν·
• Ή υπογράμμιση δική μου. I Σ τ ά λ ι ν .
• • Ή ύπογράμμιση δική μσο. I. Σ τ ά λ ι ν .
***Ή ύπογράμμιση δική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .
ι<4 I. Στάλιν. Ζ η τ ή μ α τ α λίνινισμοΟ-

210

I.

Σ τ ά λ ι ν

θημα ήταν: «μαζί μ ' δ λ η τ ή ν άγροτιά,
ενάντια στήν
απολυταρχία», έδώ τό σύνθημα ήταν: «μαζί μέ τή φ τ ω χ ή
ά γ ρ ο τ ι ά ένάντια στήν άοτιχή τάξη».
Τό γεγονός δτι ή ό/.οχλήρωση τής άστικής έπανάστασης
βάσταξε μιάν όλόχληρη περίοδο ύστερα άπ' τόν 'Οχτώβρη καί
δτι δέν ήταν δυνατό νά μή μ ί ς συμπαθεί «δλη» ή άγροτιά, μιά.
χαί οδηγούσαμε ίσαμε το τέλος τήν άστική έπανάσταση, τό γ ε γονός αύτό δέν κλονίζει καθόλου, δπως είπα πιό πάνω, τή βασική θέση, δτι τραβήξαμε γιά τόν Όχτώβρη καί νικήσαμί τόν
Όχτώβρη μαζί μέ τή φ τ ω χ ή ά γ ρ ο τ ι ά , δτι άνατρέψαμε
τήν εξουσία τής άστικής τάεης κι έγκαθιδρύσαμε τή διχτατορία.
τοϋ προλεταριάτου (πού ενα άπ' τά καθήκοντά της ήταν νά έδηγήσει Γσαμε τό τέλος τήν άστική έπανάσταση), μαζί μέ τή
φτωχή
ά γ ρ ο τ ι ά , άντιμετωπίζοντας τήν άντίοταση τών»
κουλά jv (ποόναι έπίσης άγρό:ες) και τίς ταλαντεύσεις τής μεσαίας άγροτιάς.
Μου φαίνεται πώς αύτό είναι ξεκάθαρο.
3. Γράφετε παρακάτω στό γράμμα σας:
«Είναι ταχα σωστός δ Ισχυρισμός βτι , , φ τ α σ α μ » σ τ ό ν
'Οχτώβ ρ η μ i τό σύνθημα τής ο υ μ μ α χ ί ' ά ς μ é τ ή ν ά γ ρ ο τ ι κ ή φ τ ω χ ο λ ο γ ι α,
ουδετεροποιώντας
τό μ ε ο α ί ο
άγρότη";
"Οχι, βέν βίναι σωστός. Σύμφωνα μι τίς πιό πανω σκέψεις καί μέ τίς π ε ρικοπές τοΟ Λένιν πού άναφέραμε, φαίνεται, βτι αύτό τό σύνθημα μπορούσε να έμφανιοθεί μονάχα τότε, δταν „ ε ί χ ε ωριμάσει à ταξικός διαχωρισμός μέσα οτήν άγροτιά" (Λένιν) δηλαδή, ,,τό χαλοκαίρι καί τό φθινόπωρο το Ο 1918"».

Άπ* τήν περικοπή αύτή βγαίνει δτι τό κόμμα άκολούθησει
τό δρόμο τής ούδετεροποίησης του μεσαίου άγρότη, δχι στήν»
περίοδο τής προετοιμασίας του Όχτώβρη κι 6'χι στή διάρκεια
του, άλλά ύστερα άπ' τόν Όχτώβρη καί ιδιαίτερα ΰστ;ρ* άπ*
τό 1918, ύστερα άπ* τή δημιουργία τών έπιτροπών τής φτωχολογιάς. Αύτό είναι ο λ ό τ ε λ α έ σ φ α λ μ έ ν ο , σ. Γιάν-σκι.
'Αντίθετα, ή πολιτική τής ουδετεροποίησης τοϋ μεσαίου άγρότη
δέν άρχισε μά τ ε λ ε ί ω σ ε ύστερα άπ' τή δημιουργία τών έπιτροπών τής φτωχολογιίς, ύστερα άπ' τ ί 1918. "Ισα-ίσα ύστερα
άπ* τό 1918 ή πολιτική τής ούδετεροποίησης τοϋ μ»σαίου άγρότη κ α τ α ρ γ ή θ η κ ε (χι δχι εισήχθηκε) στήν πραχτική μας_
"Ισα-ίσα ύστερα άπ' τό 1918, τό Μάρτη τού 1919, έ Λένιν, Ανοίγοντας τό VIII Συνέδριο τού Κόμματος μας, είπε:
«Οί καλύτεροι έκπρόοωποι τού οοοιαλιομοΟ τού παλιοί καιροί —δτα>·
πίστευαν άκόμα οτήν έπανασταοη καί τήν ύπηρετοΟσαν θεωρητικά κι ί ΐ ε ο -

fid

Td τρία Cariicd συνθήματα τοΟ Κόμματος στό Αγροτικό Ζήτημα 211

λογικά—μιλοΟοαν γ ι α τήν ο ΰ ΐ β τ β ρ ο π ο ί η ο η τ ή ς ά γ ρ ο τ ι ά ς , 8ηλ α ΐ η για τό π ά ς 6α κάνουν άπ' τή μεσαία άγροτιά ένα κοινωνικό οτρώμα, πού άν 84 βοηθά ένεργα τήν έπαναοταοη τοΟ προλεταριάτου, τουλάχιστο να μην τήν έμποΐίζει, ί ν α στρώμα ούΐέτερο, πού να μήν παίρνει τό
μέρος τών έχ&ρών μας. Αυτή η αφηρημένη θεωρητική τοπο&έτηοη το3
προβλήματος είναι για μάς απόλυτα σαφής. Ε ί ν α ι ό μ ω ς
Ανεπαρκ ή ς * . Μπήκαμε οέ ένα τ ε τ ι ο ο τ α ί ι ο τ ή ς
οοοιαλιοτικής
ά ν ο ι χ ' ο β ό μ η ο η ς** όπου π( έπει να έπεξεργαοτοΟμε συγκεκριμένα χαί
λεπτομερειακά έλεγμένους μέ τήν πείρα τής ίουλιδς οτό χωριό, βασικούς
χανόνες χαί βαοίχές όποΐείξεις, σύμφωνα μί τ ί ; δποΐες πρέπει να χαθοβηγούμαοτε γιά να οταδοΟμε πανω ο τ ό έ β α φ ο ς τ ή ς
οτα$ερής
σ υ μ μ α χ ί α ς μέ τό μεοαίο αγρότη». (Βλ. Α έ ν ι ν , "Απαντα, τσμ. XXIV
οελ. 114).

"Οπως βλέπετε βγαίνει κάτι ολότελα αντίθετο άπ' εκείνο
γιά τό οποίο μιλάτε στό γράμμα σας καί άναποδογυρίζετε έδώ
μέ τό κεφάλι κάτω καί τά πόδια πάνω τήν π ρ α γ μ α τ ι κ ή
κομματική πραχτική μας, συγχέοντας τήν ά ρ χ ή τής ού*ετε·
ροποίησης μέ τό τ έ λ ο ς της.
"Οσο άνατρέπαμε τήν άστική τάξη, δσο ή έξουσία τών Σοβιέτ δέν είχε ir. '
στερεωθεί, ό μεσαίος άγρότης. κλαιγόταν
καί τάλαντευότ" ανάμεσα στήν έπανάσταση καί στήν άντεπα^άσταση, καί · ( . αύτό επρεπε νά ουδετεροποιείται. Ό μεσαίος
άγρότης άρχισι *«/;ΐρεφεται μέ τό μέρος μας όταν άρχισε νά πείθεται οτι ή άστική τάξη άνατράπηκε «στά σοβαρά», ότι ή έξουσία τών
Σοβιέτ στερεώνεται, ότι ό κουλάκος κατανικιέται, δτι ό Κόκκινος
Στρατός άρχίζει νά νικά στ-' μίκοπα τοϋ έμφύλιου πολέμου.
Ύστερα άκριβώς άπ* ατδτην τή στροφή εγινε δυνατό τό τρίτο
στρατηγικό oûve^ia τοϋ κόμματος, πού ρίχτηκε άπό τό Λένιν
σ^ό VTÏIo λυνέδριο τοϋ Κόμματος: στηριζόμενοι στή φτωχολογια κι άποκαθιστώντας οτέρεη συμμαχία μέ τό μεσαίο άγρότη,
έμπρός γιά τή σοσιαλιστική άνοικοδόμηση.
Πώς είναι δυνατό νά ξεχάσετε τό πασίγνωστο αύτό γεγονός;
Άπ* τό γράμμα σας βγαίνει παραπέρα, δτι ή πολιτική τής
ουδετεροποίησης τοϋ μεσαίου άγρότη τόν κ α ι ρ ό τ ο ϋ π ε ρ ά σ μ α τ ο ς στήν προλεταριακή έπανάσταση καί στίς π ρ ώ τ ε ς
μ έ ρ ε ς ύστερα άπ' τή νίκη αυτής τής έπανάστασης, είναι εσφαλμένη, άκατάλληλη καί γι'αυτό άπαράδεχτη. Αύτό σ. Γιάν-σκι, είναι
π έ ρ α γ ι ά π έ ρ α λ α θ ε μ έ ν ο . Τό ζήτημα είναι έντελώς
άντίθετο. Ό μεσαίος άγρότης ταλαντεύεται καί άντιστέκεται περισσότερο άπ' δλα, ίσα-ίσα δταν άνατρέπεται ή έςουσία τής άστι*Ή ύπογράμμιση δική μου I. Σ τ ά λ ι ν .
**Ή ύπογράμμιση δική μου I. Σ τ ά λ ι ν .

212

I.

Σ τ ά λ ι ν

χής τάξης χαί ώσπου νά στερεωθεί ή έξοοσία τοό προλεταριάτου.
Σ* αύτήν άκριβώς τήν περίοδο είναι άπαραίτητη ή συμμαχία
μί τή φτωχολογιζ χαί ή ούδετεροποίηση τοό μεσαίου άγρότη.
Επιμένοντας στό λάθος σας, ισχυρίζεστε δτι τό ζήτήβα
τής άγροτιάς έχει μεγάλη σημασία, Κχι μονάχα γιά τή χώρα
μας, μά χαί γιά τίς άλλες χώρες, πού «θυμίζουν περισσότερο
ή λιγότερο τήν οικονομία τής προοχτωβριανής Ρωσίας». Φυσικά τό τελευταίο είναι σωστό. "Ομως νά τί λέει ό Λένιν στίς
θέσεις του γιά τό άγροτικό ζήτημα, οτό 2ο Συνέδριο τής Κομμουνιστικής Διεθνούς, γιά τήν πολιτική τών προλεταριακών κομμάτων άπέναντι στό μεσαίο άγρότη, στήν περίοδο τής κατάληψης τής έξουσίας άπ' τό προλεταριάτο. Άφοό χαραχτήρισε τή
φτωχή άγροτιά, ή άκριβε'στερα, «τίς έργαζόμενες καί τίς εκμεταλλευόμενες μάζες τοό χωριού», σά μιά ξεχωριστή ομάδα, πού
άποτελείται άπό έργάτες γής, μισοπρολετάριους ή πολύ μικρούς
άγρότες καί άπ' τή μικρή άγροτιά καί περνώντας ύστερα στό
ζήτημα τής μεσαίας άγροτιάς, σάν ιδιαίτερη ομάδα στό χωριό,
ό Λένιν λέει:
«Μέ τόν όρο „μεσαία Αγροτια" πρέπ»ι να έννοοβμε Από οίχονομιχή
Αποψη τούς μικρούς αγρότες, πού, p i βάοη τό 6ιχα(α>μα τής ίΐιοχτηοίας
ή τής μίσθωσης, έξουσιαζουν χι αύτοί μικρά κομμάτια γής, παντα>ς δμως 1
τέτια πού, κατά γενικό κανόνα, έξασφαλίζουν οτίς συνθήχε'ς τοΟ καπιταλισμού δχι μοναχα τ ή ' πενιχρή συντήρηση τής οίχογένειας χαί τοΟ νοικοκυριού, μα χαί δίνουν τή δυνατότητα ν' αποχτήσουν όρισμένο περίσσευμα,
(κανό, τουλάχιστο τίς >αλύτερες χρονιές, να μετατρέπεται οέ κεφαλαίο,
χαί Αού καταφεύγουν Αρκετά ουχνα οτή μίοθωση ξένης- έργατικής δύναμ η ς . . . Τό έπαναστατιχό προλεταριάτο δέ μπορεί να βάλει γιά καθήκον
του "τουλάχιστο γ ι ά τ ό π ι ό κ ο ν τ ι ν ό μ έ λ λ ο ν χ α ! γ ι α
τήν
Αρχή τ ή ς π ε ρ ι ό δ ο υ τής δ ι χ τ α τ ο ρ ί α ς
τοβ π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ τό τραβηγμα αυτού τού στρώματος μέ τό μέρος του. Πρέπει να
π ε ρ ι ο ρ ι σ τ ε ί σ τ ό κ α θ ή κ ο ν ν ά τ ό ο υ δ ε τ ε ρ ο π ο ι ή σ ε ι , δηλαδή να τό Αναγχασει να μήν προσφέρει ένεργό ύποστήριξη οτήν Αστική
ταξη, στόν Αγώνα της έναντια οτό προλεταριάτο». (Βλ. Στενογραφημένα
πραχτίχα τού 2ου Συνεδρίου τής Κομμουνιστικής Διεθνούς, σελ. 610-611).

Πώς είναι δυνατό ύστερα άπ' αοτό νά ισχυρίζεται κανείς
δτι ή πολιτική τ ς ούδετεροποίησης τοϋ μεσαίου άγρότη μπορούσε νά «Εμφανισθεί» στή χώρα μας « μ ο ν ά χ α » «τό καλοκαίρι καί τό φθινόπωρο τοό 1918», δηλ. ύ σ τ ε ρ α άπ' τίς άποφασιστ κές επιτυχίες στό έργο τής στερέωσης τής έξουσίας τών
Σοβιέτ, τής έξουσίας τοϋ προλεταριάτου,*
"Οπως βλέπετε, τό ζήτημα τοϋ στρατηγικού συνθήματος
τών προλεταριακών 'κομμάτων, τή στιγμή τοϋ περάσματος στή

f i d -rd τρ(α βασικΊ συνθήματα τοΟ Κόμματος στό Αγροτικό Ζήτημα

213

σοσιαλιστική επανάσταση καί τής στερέωσης τής έξου:ίας τοϋ
προλεταριάτου, καθώς καί τό ζήτημα τής ούδετεροποίησης τοϋ
μεσαίου ά^ρότη, δέν είναι τόσο άπλά, δσο τά φαντάζεστε.
4. Ά π ' ί σ α ειπώθηκαν παραπάνω φαίνεται, δτι οί περικοπές άπ' τά έργα τοϋ Λένιν, πού άναφέρετε, δέ μπορούν καθόλου·
ν" Αντιπαραταχτούν στό βασικό σύνθημα τοϋ κόμματος, στό δεύτερο σταθμό τής έπανάστασης, γιατί οί περικοπές αύτές: α) δέν
πραγματεύονται τό βασικό σύνθημα τοϋ κόμματος π ρ ί ν άπ*
τόν Όχτώβρη, μά τήν ολοκλήρωση τής άστικής έπανάστασης
ύ σ τ ε ρ α άπ' τόν Όχτώβρη. β) δέν άντικρούουν, μά έπιβεβαιώνουν τήν Ορθότητα αύτοϋ τοϋ συνθήματος. Έ χ ω πει κιόλαί πιό
πάνω καί είμαι υποχρεωμένος νά έπαναλάβω ά'όμα μιά φορά»
δτι στό στρατηγικό σύν6ημα τοϋ κόμματος, στό δεύτερο σταθμό
τής έπανάστασης. στήν περίοδο π ρ ι ν άπ' τήν κατάληψη τής
έξουσίας άπ' τό προλεταριάτο, πού τό κύριο θέμα του είναι τό·
ζήτημα τής έξουσίας, δέν πρίπει ν' άντιπαραίέτουμε τό καθήκον τής όλοκλήραοης τής άστικής ίπανάσταοης, πού πραγματοποιείται στήν περίοδο ύ σ τ ε ρ α άπ' τήν κατάληψη τής έξουσίας άπ' τό προλεταριάτο.
5. Μιλίτε γιά τό γνωστό άρθρο τοϋ σ. Μολότοφ στήν
«ΙΙράβντα» «Γιά τήν άστική έπανάσταση στή χώρα μας» (12 το&
Μάρτη 1927), πού δπως φαίνεται, σδς «όποκίνησε» ν'άπευθυνθήτΐ οέ μένα γιά έξηγήσεις. Δέν (έρω σ. Γιάν-σκι, πώς διαβάζετε εσείς τά άρθρα. Κι έγώ διάβασα τό άρθρο τού σ. Μολότοφ καί νομίζω, ότι καθόλου δέν άντιτίθεται στά όσα είπα στήν
είσήγησή μου στό XIVo Συνέδριο τοϋ Κόμματός μας, σχετικά
μέ τά συνθήματα τού κόμματος γιά τήν άγροτιά. Ό σύντροφος
Μολότοφ δέν πραγματεύεται στό άρθρο του τό βασικό σύνθημα
του κόμματος στήν περίοδο τού Όχτώβρη, μά τό γεγονός, οτι
μιά καί τό κόμμα ύστερα άπ' τόν Όχτώβρη όδηγοϋσ» ίσαμε
τό τέλος τήν άστική έπανάσταση, είχε τή συμπάθεια όλων τών
άγροτών. ΙΙιό πάνω όμως είπα, δτι ή διαπίστωση αύτοϋ τοϋ γεγονότος δέν άντ:κρούει, μά άντίθετα επιβεβαιώνει τήν ορθότητα
τής βασικής αύτής θέσης, ότι άνατρέψαμε τήν έξουσία τής άστικής τάξης καί εγκαθιδρύσαμε τή διχτατορία τοϋ προλεταριάτου
μαζί μέ τή φτωχή άγροτιά καί μέ ουδετεροποιημένο τό μεσαίο
άγρότη, ένάντια στήν άστική τάξη τής πόλης καί τοϋ χωριού,
δτι άλλιώς δέ θά μπορούσαμε νά οδηγήσουμε ίσαμε τό τέλος
τήν άστική έπανάσταση.
«Μπολοεβίκ», Ά ρ . 7-8, 15 τοϋ Απρίλη 1927.

ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΝΘΗΜΑ ΤΗΣ ΔΙΧΤΑΤΟΡΙΑΣ
ΤΟΥ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΦΤύΧΗΣ ΑΓΡΟΤΙΑΣ
ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΟΧΤΩΒΡΗ
ΑΠΑΝΤΗΣΗ Σ Τ Ο σ ΤΤΟΚΡΟΦΣΚΙ

Σύντροφε Ποκρόφσκι!
Νομίζω οτι τό γράμμα σας τής 2 τού Μάη αύτού το* χρόνου δέ δίνει ούτε άφορμή, ούτε βάση γιά ν' άπαντήσω λεπτοιμερειαχά σ' όλα, άς πούμε, τά σημεία. Ούσιαστικά δέν παρουσιάζει τίποτα τό ιδιαίτερα καινούργιο σέ σύγκριση μέ τό γράμ;*α
του σ. Γιίν-σκι. ΤΑν παρ' δλα αύτά άπαντώ στό γράμμα σας,
αύτό γίνεται γιατί περιέχει μερικά στοιχεία πού άποκαθιστοον
άμεσα , τόν καμενεφισμό τή; περιόδου τοϋ Άπρίλη-Μάη 1917.
θεωρώ άπαραίτητο ν' άπαντήσω σύντομα στό γράμμα σας μόνο
κα&μόνο γιά νά ξεσκεπάζω τά στοιχεία αύτά τής άποκατάσταοη^.τοΰ καμενεφισμοϋ.
1. Στό γράμμα σας λέτε, δτι «στήν πραγματικότητα στήν
περίοδο άπ' τό Φλεβάρη ώς τόν Όχτώβρη <:Γχα;
h σύνθημα
τής συμμαχίας μ' δ λ η τήν άγροτιά», δτι «στήν ;:ερίοδο άπ'
τό Φλεβάρη πρός τόν Όχτώβρη τό κόμμα υπεράσπιζε καί υποστήριζε τό π α λ ι ό τοί' σύνθημα σχετικά μέ τήν άγροτιά, δηλαδή τη συμμαχία μ ' ο λ η τήν άγροτιά στό σύνολό της».
'Απ' αύτό βγαίνει, πρώτα, δτι στήν περίοδο τής προετοιμασίας του Όχτώβρη (Άπρίλης-Όχτώβρης), οί μπολσεβίκοι δέ
βάζαν σάν καθήκον τους νά χαράξουν μιά διαχωριστική γραμμή
άνάμεσα στή φτωχή άγροτιά καί στούς εύπορους άγρότες, άλλά δτι έπαιρναν τήν άγροτιά σά σύνολο.
Ά π ' αύτό βγαίνει, δεύτερο, δτι στήν περίοδο τής προετοιμασίας του Όχτώβρη οί μπολσεβίκοι δέν Αντικατάστησαν το παλιό
σύνθημα: «διχτατορία τοϋ προλεταριάτου καί τής άγροτιάς» μέ
τό νέο σύνθημα: «διχτατορία τού προλεταριάτου καί τής φτωχής άγροτιάς», αλλά δτι παράμειναν στίς παλιές θέσεις πού

T i d τό σύνθημα τής διχτατορίας τοΟ προλεταριάτου

215

δόθηκαν τό 1905 στή μπροσούρα τοό Λένιν, «Οί δυό ταχτικές».
Άπ* αύτό βγαίνει τρίτο, or. ή μπολσεβίκικη πολιτιχή τής
πάλης ένάντια στίς ταλαντεύσε'ς καί στό πνεύμα του ο ^ β ι β α ομού τών Σοβιέτ, .στήν περίοδο τής προετοιμασίας τού ' )χτώβρη (Μάρτης-Όχτώβρης 1917), ένάντια στίς ταλαντεύσεις ,ής μεσαίας άγροτιάς στά Σοβιέτ καί στό μέτωπο, ένάντια στίς ταλαντεύσεις άνάμεσα στήν έπανάσταση καί στήν άντεπανάσταση,
Ενάντια στίς ταλαντεύσεις καί στό πνεύμα του συμβιβασμού πού
πήρε ιδιαίτερα 6ξ(> χαραχτήρα στίς μέρες του 'Ιούλη, δταν τά
Σοβιέτ μ* έπικεφαλής τούς συμβιβαστές πού προέρχονταν άπ*
τούς έσέρους καί τούς μενιεβίκους, πήγαν μαζί μέ τούς άντεπαναστάτες στρατηγούς οτό έργο τής άπομόνωσης τών μπολσεβίκων—δτι ή πάλη τών μπολσεβίκων ένάντια σ* αύτές τίς ταλαντεύσεις καί σ' αύτό τό πνεύμα τοϋ συμβιβασμού ορισμένων
στρωμάτων τής άγροτιάς ήταν χωρίς περιεχόμενο καί άπόλυτα
περιττή.
Τέλος, άπ' αύτό βγαίνει, δτι ό Κάμενεφ είχε δίκιο, δταν
υπεράσπιζε τόν Άπρίλη-Μάη τοϋ 1917 τό παλιό σύνθημα τής
διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου καί τής άγροτιάς, καί είχε άδικο
ό Λένιν, πού θεωρούσε τό σύνθημα αύτό δτι είχε πιά παλιώσει καί πού έριξε τό καινούργιο σύνθημα τής διχτατορίας
τοϋ προλεταριάτου καί τής φτωχής άγροτιάς.
Φτάνει μονάχα νά βάλει χανείς αύτά τά Ερωτήματα, γιά
νά καταλάβει δλον τόν παραλογισ'ΐό τής έπιστολής σας, στό
σύνολό της.
Ομως, μιά καί είστε μεγάλος φίλος ξεκομένω/ περικοπών
άπ' τά Ιργα τοϋ Λένιν, άς στραφούμε στίς περ.κοπές αύτές.
Δέ χρειάζεται πολύς κόπος γιά νά άποδείξει κανείς, δτι
υστέρα άπ' τήν άνατροπή τοϋ Φλεβάρη, ό Λένιν θεωρούσε δτι
τό κ α ι ν ο ύ ρ γ ι ο στις άγροτικές σχέσεις τής Ρωσίας, άπ' τήν
άποψη τής παpαπtpα <?νάπ;υξης τής έπανάστασης, δέν είναι ή
κοινότητα τών συμφερόντων τού προλεταριάτου καί τής άγροτιιϊς στό σύνολό της, μά ή ά π ό σ π α σ η τής φτωχής άγροτιδς
άπ''τήν εύπορη άγροτιά, πού άπ' αύτές ή πρώτη, δηλ, ί; φτωχή άγροτιά, τραβιούνταν πρός τό προλεταριάτο, χι ή δεύτερη,
δηλ, ή εύπορη άγροτ'ά, άχολουθούσε τήν προσωρινή κυβέρνηση.
Νά τί «λεγε σχετικά μ' αύτό ό Λένιν τόν ' Α π ρ ί λ η τού
1917 στήν πολεμική του μέ τόν Κάμενεφ καί τόν καμενεφισμό.

I. Σ τ dkx y

216

« Ε ΐ \ α ι άπαραβεχτο τό προλεταριακό »όμμα να οτηρίζει τ ώ ρ α * τ ι ς
έλπίδες του οτήν κοινότητα τών ουμφερόν.τα>ν μά τήν άγροτιά». (Βλ. τ ό
λόγο τοΟ Α * ν ι ν οτή Συνδιάσκεψη τ ο ί 'Απρίλη τοΟ 1917. "Απαντα, τό·ι.
XX ο · λ . 245).

Παρακάτω:
«'Από τώρα χ ι δλας ίιαχρ(νουμε c τ ' ς άποφαο^ις μιβς οειράς άγροτιχ β ν συνεδρίων τή ο χ έ ψ η να περιμένουν γ ι α τή λύση τοβ ί γ ρ ο τ ι χ β β ζ η τ ή ματος ώς τή Σ υ ν τ α χ τ ι κ ή Συνέλευση. Αβτό είναι ν ( χ η τής ε ύ π ο ρ η ς
ά γ ρ ο τ ι ά ς** πού χ λ · ( ν · ι πρός τούς χαντέ». (Βλ. τ ί λόγο τοΟ Λ έ ν ι ν
οτή
Συνδιάσκεψη
πόλης τής Πετοούπολης, τόν Α π ρ ί λ η x o i 1917.
"Απαντα, τόμ. XX οελ. 176).

Ά χ ό μ α πιό παρακάτω:
«Μπορεί ή άγροτιά να πάρει δλη τή γΛ χαί βλη τήν έξουοία. ' Ε γ ώ
δχι μονάχα βέν ξ ε χ ν β αύτή τή δυνατότητα, βέν π ι ρ ι ο ρ ί ζ β τόν δρίζοντα
μου μοναχα οτή οημερινή μέρα, μα βιατυπώνα) άνοιχτα χαί μέ άχρ({1εια τ ί
άγροτικό πρόγραμμα, έχοντας υπόψη μου τό καινούργιο φαινόμενο, τήν·
πολύ βαθιά 8 ι ά ο π α ση***· τ ό ν έ ρ γ α τ β ν γ ή ς χαί τ β ν φ τ α χ β ν άγροτώ*
άπό τούς άγρότες-νοιχοχυραίους». (Βλ. τό άρθρο τοβ Λ έ να ν «Γραμματα
γ ι ά τήν τ α χ τ ι κ ή » πού δημοσιεύτηκε τόν ' Α π ρ ί λ η τοΟ 1917^ "Απαντα, τό·ι.
XX οελ. 103).

Νά πού έβλεπε δ Λένιν τό κ α ι ν ο ύ ρ γ ι ο καί τό σημ α ν τ ι κ ό μέσα στίς νέες συνθήκες τού χωριοο ύ σ τ ε ρ α άπ"
τήν επανάσταση τού Φλεβάρη.
Νά άπό πού ξεκινούσε ό Λένιν, οταν οίκοδομοϋαβ τήν π ο λιτική τού κόμματος, στήν περίοδο ϋστερα άπ* τό Φλεβάρη,
τοό 1917.
Ά π ' αυτή τή θέση ξεκινούσε δ Λένιν, οταν τόν Απρίλη
τοό 1917 έλεγε στή Συνδιάσκεψη τής πόλης τής Πετρούπολης:
«Μόλις τώρα έ δ β πληροφορηθήκαμε δτι τό Σοβιέτ τβν. Ε χαί ΣΑ****
παρέβοοε τήν έξουοία στήν Προοωρινή Κυβέρνηση. Τό Σοβιέτ τβν Ε καί
ΣΑ είναι ή πραγματοποίηση τής βιχτατορίας τοβ προλεταριάτου χαί τών
οτρατκοτβν. Ή πλειοψηφία τβν οτρατιιυτβν είναι άγρότες. 'Αχριββς αύτή
είναι ή βιχτατορία τοΟ προλεταριάτου χαί τής άγροτιάς. Ή „βιχτατορία"
Βμα>ς αύτή ήρθε οέ συμβιβασμό μέ τήν άοτιχή τάξη. Έ δ β άχριββς χ ρ ε ι ά ζ ε ται ή ά ν α θ ε ώ ρ η ο η τ ο Ο „ π α λ ι ό 0" μ π ο λ ο ε β ι χ ι ο μ ο 0»*****.
(Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XX οελ. 176).

**Ή
*·*Ή
****Τό
****·Ή

ύ π ο γ ρ ά μ μ ι σ η δική μου.
ύ π ο γ ρ ά μ μ ι σ η δικη μου.
ύ π ο γ ρ ά μ μ ι σ η δική μου.
Σ ο β ι έ τ τ ώ ν "Εργατών κα(
ύπογράμμιση δική μου

I Στάλιν.
I Στάλιν.
I. Σ τ ά λ ι ν
Σ τ ρ α τ ι ω τ ω ν ' Α ν ι ι π ρ ο σ ώ π ι υ ν . ( Σ η μ . MÎT. I
I. Σ τ ά λ ι ν .

Tid τ ό σύνθημα τής διχτατορίας τοΟ προλεταριάτου

217

Ά π ' αύτή τήν ίδια τή θέση ξεκινούσε ό Λένιν, δταν έγραφβ τόν 'Απρίλη τοΰ 1917:
<.~Οποιος μιλά τ ώ ρ α μοναχα γ ι α τήν ,,έπαναοτατική δημοκρατική
διχτατορία τοβ προλιταριστου χαί τής άγροτιβς", έ μ ι ι ν ι πίααι άπ' τή ζωή,
π 4 ρ α ο ι Ιτοι οτήν πράξη οτή μιχροαοτιχή ταξη έναντια οτήν π ρ ο λ ι ταριαχή ταξική παλη χαί π ρ έ π ι ι να οταλιΐ οτό ά ρ χ ι ΐ ο τβν ,,μπολοιβίκ ι χ ω ν " προιπαναοτατικβν κιιμηλίων (μπορούμι νά τό όνομάοουμι: ά ρ χ ι ΐ ο
τβν ,,παλιβν μπολοιβίκων")». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ. XX οιλ. 101).

Πάνω σ' αύτό τό έδαφος γεννήθηκε τό σύνθημα τής διχτατορίας τού προλεταριάτου χαί τής φ τ ω χ ή ς άγροτιάς, σ τ ή
θ έ σ η τοϋ παλιού αννθήματος τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου καί τής άγροχιβς.
Μπορείτε νά πήτε, δπως καί τό κάνετε στό γράμμα σας,
οτι αυτό είναι ένα τροτσκιστικό πήδημα πάνω άπ' τήν άγροτική έπανάσταση πού δέν ολοκληρώθηκε άκόμα. Αύτό δμως θβναι τόσο πειστικό, δσο πειστική ήταν μιά παρόμοια άντίρηση
τού Κάμενεφ, πού τόν 'Απρίλη τού 1917 στρεφόταν ένάντια
ατό Λένιν. Η) Λένιν είχε άπόλυτα υπόψη του μιά τέτια άντίρηση, δταν είπε:
« Ό τροτοχιομός λ έ ι ι : „χωρίς τοαρο, άλλα κυβέρνηοη έ ρ γ α τ ι κ ή " .
Αύτό δέν ι ϊ ν α ι οωοτό. Ί ' π α ρ χ ι ι ή μικρή άοτιχή ταξη, πού δι μπορούμε να
τήν π ι τ α ξ ο υ μ ι . "Ομως ή ταξη αύτή άποτιλβίται, άπό δυό μέρη. Τ ό φ τ ω χ ό * μέρος της π α ι ι μέ τήν έργατιχή τάξη». (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ.
XX οιλ. 182)

Τό λάχ^ος τοϋ Κάμενεφ καί τώρα τό δικό σας λάθος, α.
Ποκρόφσκι, βρίσκεται στήν άνικανότητά σας νά συλλάβετε καί
νά υπογραμμίσετε τή διαφορά ποό υπάρχει άνάμεσα στά δυό
μέρη τής μικροαστικής τάξης, καί στή δοσμένη περίπτωση τής
άγροτιάς, στήν άνικανότητά σας νά ξ ε χ ω ρ ί σ ε τ ε ά π ' δ λ η τή
μάζα τής άγροτιάς στό σύνολό της τό φτωχό κομμάτι τής άγροτιας κα: πάνω σ' αύτό νά ο ι κ ο δ ο μ ή σ ε τ ε τήν πολιτική τού
κόμματος, μέσα ατίς συνθήκες τού περάσματος άπ' τόν πρώτο
σταθμό τής έπανάστασης τοϋ 1917, στό δεύτερο σταθμό της, στήν
άνικανότητά σ^ς νά β γ ά λ ε τ ε άπ" αύτό τό καινούργιο σύνθημα, τό δεύτερο στρατηγικό σύνθημα τού κόμματος γιά τή διχτατορία τού προλεταριάτου καί τής φτωχής άγροτιάς.
Ά ς παρακολουθήσουμε διαδοχικά στά έργα τοϋ Λένιν τήν
•Ή

mo f ρ ii m c r j &ικη μο υ · '

Στάλιν.

229

I.

Σ τ ά λ ι ν

πραχτική ιστορία τοϋ συνθήματος «διχτατορία του προλεταριάτου καί τής φτωχής άγροτιίς» στό διάσττμα άπ* τόν 'Απρίλη
ως τόν Όχτώβρη τοϋ 1917.
' Α π ρ ί λ η ς τού 1917:
« Ή Ιδιομορφία τής τρέχουσας στιγμής στή Ρωσία βρίοκ»τα· στό π έ ρ α σ μ α άπ* τόν π ρ ώ τ ο * σταθμό τής έπαναστασης, πού i î o o » τήν έξουοία στήν άστική ταξη, έξαιτίας τού άν»παρχούς βαθμού συ/ειίητότητας
καί όργανωσης τοϋ προλιταριάτου, ατό δ ( ύ τ * ρ ο σταθμέ, πού π ρ έ π ι ι νά
δόοβι τήν έξουοία ατα χ έ ρ ι α τού προλιταριατου καί τών φ τ ω χ ώ ν σ τ ρ ω μ ά τ ω ν - ή ς ά γ ρ ο τ ι S ς · * » . (Βλ. «θβσεις τού Α π ρ ί λ η » τού Λ έ ν ι ν ,
"Απαντα, - ό μ . XX ο»λ. 88).

' Ι ο ύ λ η ς τού 1917:
«Μονα/α οί έπαναστατβς έργατβς, 4ν τούς Οποοτηρίξουν ο ί φ τ ω χ ο ί ά γ ρ ό τ β ς , * * · «ίναι αέ θέση να ταακίαουν τήν άντίσταοη τών κ α π ι τ α λιστών, να όδηγήοουν τό λαό οτήν κ α τ ά χ τ η σ η τής γής χωρίς άποζημίαοη,
οτήν πλήρη έλβυθβρία, οτή ν ί χ η έναντια οτήν π«ίνα, οτή νίκη ένάντια
οτόν πόλβμο, αέ μια βίχαιη χαί αταθβρή βίρήνη». (Βλ. Λ έ ν ι ν , " Α π α ν τ α ,
τόμ. XXI σ . λ . 77).

Α ύ γ ο υ σ τ ο ς τού 1917:
«Μοναχα τό προλβταριατο, πού κ α θ ο δ η γ » ! τή φ τ ω χ ή ά γ ρ ο τ ι ά · · * *
•(τούς μιοοπρολβταριους, όπως λ έ · ι τό πρόγραμμα μας), μπορ*! να τ«λ*ιώο · ι τόν πόλβμο μέ μιά δημοκρατική «ίρήνη, να έπουλώοβι τίς π λ η γ έ ς τοο,
να κανβι πρός τό σοσιαλισμό τα πρώτα βήματα πού Ιχουν γίνβι άπόλυτα
ά ν α γ χ α ί α χαί πού δ έ ν π α ί ρ ν ο υ ν χ α μ ί α α ν α β ο λ ή . Αΰτός βίναι
τώρα ό όρισμός τής τ α ς ι χ ή ς μας π ο λ ι τ ι χ ή ς ι . (Βλ. Λ έ ν ι ν , "Απαντα, τόμ.
XXI οβλ. 111).

Σ ε π τ έ μ β ρ η ς τού 1917:
«Μοναχα ή διχτατορία τών προλβτάριων χαί τών φ τ ω χ ώ ν ά γ ρ ο τ ώ ν***** βίναι (χανη να τοαχίσβι τήν άντίσταοη τών καπιταλιστών, να δβίξβι
π ρ α γ μ α τ ι χ α μβγαλβιώδη τόλμη χ ι αποφασιστικότητα στήν έ ί ί σ χ η σ η τής
έξουσίας. να έξασφαλίσβι τήν ένθουσιώδη, άπβριόριστη κ· άληθινα ήρωϊχ·',
•δποστήριξη τα>ν μαζών, τόοο τοΟ στρατού δοο χαί τής άγροτι^ς». (Βλ. Λ έ ν ι ν, Ά π α ν τ α , τόμ. XXI σ · λ . 147).

Σε π τ έ μ β ρ η ς - Ό χ τ ώ 6 ρ η ς τοϋ 19ΐ7.Στή μπροσούρα «θά
κρατήσουν άραγε οί μπολσεβίκοι τήν κρατική έξουσία;», δπου ο
Λένιν, κάνοντας πολεμική ένάντια στή «Νέα Ζωή», γράφει:

••Ή
**·Ή
·***Ή
·····'Η

:ογράμμιση
υπογράμμιση
Οπογράμμιση
Οπογριμμιση
υπογράμι ιοη

δική
δική
δική
δική
δική

μου
μου
μου
μου
μου

ί.
I.
I.
I.
I.

Στάλιν
Στάλιν
Στάλιν.
Στάλιν.
Στά\ιν.

Tid τό σύνθημα τής δ ι χ τ α τ ο ρ ί α ς τοΟ προλεταριάτου

219

« Ε ι τ β* Βλη ή έξουσία οτήν άοτιχή ταξη—αύτό άπό χαιρό πια ί έ ν
τό ύποστηρίζβτβ, μα χι ή Ιδια ή άοτιχή τάξη ούτβ τολμά χαν να κανβι λόγ ο γ ι ' αύτό, γιατί ξέρβι βτι ό λαός πού οτίς 20-21 τού 'Απρίλη μέ μια
οπρωξια ά π ο τ ί ν α ; · μια τέτια έξΐκοία, 6α τήν άποχινάςβι χαί τώρα τρβ : ς
φορές πιό άποφαοιοτιχα χαί πιό ά μ · ί λ ι χ τ α .
Ε I τ β** έξουσία τής μιχροαοτιχής τάξης, Βη*αΐή s ουναοπιομός (ή συμμ α χ ί α , ή συμφωνία) της μέ τήν άοτιχή ταξη, για·», ή μικροαστική ταςη βέ
θέλβι καί Βέ μ π ο ρ β I να παρβι αότοτβλβς χ ι άνβξάρτητα τήν έξουσία, όπως
άπόίβι;» ή πβίρα βλων τών έπαναοτάσβον, βπως άποΐβίχνβι κι ή οίκονομ ΐ χ ή έπιστήμη, πού μάς έςηγβΐ Βτι οέ μια χαπιταλιστική χώρα μπορβί ν&σαι μέ τό μέρος τού κβφαλαίου, μπορβί ν&σαι μέ τό μέρος ιής έργασίας,
όμως Βέ μπορβί να στέκβσαι ατή μέση. Στή Ρωσία ό συνασπισμός αύτός Βοκίμαοβ ο" Ινα έξαμηνο Ββκάδβς μιθόβοος καί χρβωχόπησβ. Ε Ι τ β * * * τ έ λ ο ς
όλη ή έξουσία στίύς προλβταριους χαί οτούς φ τ ω χ ο ύ ς ά γ ρ ό τ β ς****, έναντια στήν άοτιχή ταξη, για νά τοαχίσβι τήν άντίστασή της. Αύτό άχόμα
ί έ ν ί χ β ι ΐοχίμαοτβί. Κι αύτό έοβίς, κύριοι τής „Νέας Ζωής", σ υ μ{Ιουλβύβτβ
τό λ α ό
ν ά μ ή ν τ ό χ α ν · ι , φοββρίζοντας τον μέ
τόν Ιΐιο σας τό φόβο μπροστά στήν άοτιχή ταξη. Τέταρτη λύση Βέ μποpat νά έπινοηθβΐ». (Βλ. Λ έ ν ι ν , Ά π α ν τ α , τόμ. XXI σβλ. 275).

Αύτά είναι τά γεγονότα.
"Ολα αύτά τά γεγονότα καί τά συμβάντα άπ' τήν ιστορία
τής προετοιμασίας τοΰ Όχτώβρη έσείς «μιά χαρά» τά π α ρ α κ ά μ π τ ε τ ε , «μ:ά χαρά» σ β ύ ν ε τ ε άπ' τήν ιστορία τού μπολσεβικισμοϋ τ ό ν ά γ ώ ν α πού έχαναν οί μπολσεβίκοι οτήν περίοδο τής*προετοιμασίας τού Όχτώβρη ένάντια στίς τ α λ α ν τεύσεις
χαί στό π ν ε ύ μ α τ ο ύ σ υ μ β ι β α σ μ ο ύ
τών
«άγροτών-νοικοκοραίων», πού παραχάθονταν τότε στά Σοβιέτ,
«μιά χαρά» θ ά β ε τ ε τό σύνθημα τοϋ Λένιν γιά τή διχτατορία τού προλεταριάτου χαί. τής φτωχής άγροτιάς καί φαντάζε-στε ταυτόχρονα οτι αυτό δέν βίναι βιασμός τής ίστορίας, βιασμός τοΰ λενινισμοϋ.
'Απ' αύτές τίς περικοπές, πού ό άριθμός τους θά μπορούσε ν' αύζηθεί, πρέπει σ. Ποκρόφσκι, νά δ*ίτε 5τ: ύστερα άπ'
τό Φλέβάρη τοϋ 1917 οί μπολσεβίκοι δέν έπαιρναν γιά άφετηρία τήν άγροτιά στό σύνολό της, μά τή φτωχή της μερίδα, οτι
δέν τραβούσαν γιά τόν Όχτώβρη μέ τό π α λ ι ό σύνθημα τής
ίιχτατορίας τοϋ προλεταριάτου καί τής άγροτιάς, μά μέ τό κ α . ν ο ύ ρ γ ι ο σύνθημα της διχτατορίας τού προλεταριάτου καί τής
φτωχής άγροτιίς.
•Ή
**'.Η
***Ή
****'Η

Οτογρίμμιση
ύπογρΊμμιση
ύπογράμμιση
υπογράμμιση

6ική
δική
&ικι?ι
6ική

μου.
μοι:.
μου.
μου.

I. Σ τ ά λ ι ν .
I. Σ τ ά λ ι ν .
I. Σ τ ά λ ι ν .
I Στάλιν.

220

I.

Σ τ ά λ ι ν

Ά π ' αύτό φαίνεται οτι οί μπολσεβίκοι έφάρμοζαν τό σύνθημα αύτό στόν άγώνα ένάντια στίς ταλαντεύσεις καί στό πνεύμα
τοϋ συμβιβασμού τών Σοβιέτ, ένάντια στίς ταλαντεύσεις καί στό
πνεύμα τοό συμβιβασμού μιάς ορισμένης μερίδας τής άγροτιάς,.
πού παρακαθόταν στά Σοβιέτ, ένάντια στίς ταλαντεύσεις καί
στό πνεύμα τοϋ συμβιβασμού 'ορισμένων κομμάτων τής μικροαστικής δημοκρατίας, πού λέγονται έσέροι καί μενσββίκοι.
Ά π ' αύτό φαίνεται οτι χωρίς τό καινούργιο σύνθημα τής
διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου καί τής φτωχής άγροτιάς δέ θά
μπορούσαμε νά συγκεντρώσουμε έναν άρκετά ισχυρό πολιτικό
στρατό, πού νά είναι ικανός νά υπερνικήσει τό πνεύμα τοϋ συμβιβασμού τών έσέρων καί τών μενσεβίκων, νά έξουδετερώσει τίς
ταλαντεύσεις μιάς ορισμένης μερίδας τής άγροτιάς, ν' άνατρέψει
τήν άστική έξουσία κι Ιτσι νά κάνει δυνατή τήν ολοκλήρωση
τής άστικής έπανάστασης.
Ά π ' αύτό φαίνεται οτι «τραβούσαμε γιά τόν Όχτώβρη καί
νικήσαμε τόν Όχτώβρη μαζί μό τή φτωχή άγροτιά, άντιμετωπίζοντας τήν άντίσταση τών κουλάκων (ποϋναι ίπίσης άγρότες)·
καί τίς ταλαντεύσεις άπό τήν πλευρά τής μεσαίας άγροτιάς».
(Βλ. τήν άπάντησή μου οτό Γιάν-σκι).
Ά π ' αύτό βγαίνει έτσι, 5τι τόν Απρίλη τοϋ 1917, οπως
και σ' όλη τήν περίοδο τής προετοιμασίας τοϋ Όχτώβρη, δίκιο
είχε ό Λένιν κι δχι ό Κάμενεφ καί ότι εσείς, σ. Ποκρόφσκι,
πού άποκαθιστάτε σήμερα τόν καμενεφισμό, φαίνεται οτι μπλεχτήκατε μέ μιά όχι καί τόσο καλή παρέα.
2. Σάν άντίβαρο σ' όσα ειπώθηκαν πιό πάνω, άναφέρετε
τά λόγια τοϋ Λένιν, 8τι τόν Όχτώβρη τού 1917 πήραμε τήν
έξουσία με τήν όποστήριξη τής άγροτιάς σ τ ό σ ύ ν ο λ ο τ η ς .
Τό γεγονός οτι πήραμε τήν έξουσία έχοντας ο ρ ι σ μ έ ν η υποστήριξη τής άγροτιάς στό σύνολο της, είναι πέρα.γιά πέρα σωστό. Ξεχάσατε όμως νά προσθέσετε μιά «λεπτομέρεια»: ή άγροτιά σ τ ό σ ύ ν ο λ ο τ η ς μάς υποστήριζε τόν Όχτώβρη καί
ύστερα ά π ' τ ό ν Όχτώβρη, μονάχα τ ό σ ο , ό σ ο δδηγούσαμε
Γσαμε τό τέλος τήν άστική έπανάσταση. Αύτή είναι μιά πολύ
σπουδαία «λεπτομέρεια», π<"ύ στή δοσμένη περίπτωση λύνει όλο
το ζήτημα. Δέν επιτρέπεται, σ. Ποκρόφσκι, σ' ένα μπολσεβ'κο
νά «ξεχνδ» μιά τέτια σπουδαία «λεπτομέρεια» καί νά συγκαλύπτει μ' αύτό τόν τρόπο ένα τόσο σπουδαίο ζήτημα.
Ά π ' τ ό γράμμα σας φαίνεται οτι Α ν τ ι π α ρ α θ έ τ ε τ ε τά
λόγια τοϋ Λένιν γιά τήν όποστήριξη μας άπό τήν άγροτιά σ τ ό

Tid τ ό σύνθημα τής διχτατορίας τοΟ προλεταριάτου

221

σ ύ ν ο λ ό τ η ς , ατό σύνθημα του Κόμματος γιά τή «διχτατορία
του προλεταριάτου χαί τής φ τ ω χ ή ς άγροτιάς», πού ρίχτηκε
ίπίσης άπ' τό Λένιν. Μά γιά ν' Αντιπαραθέσει κανείς τά λόγια
αύτά του Λένιν ατίς προηγούμενες περικοπές άπ' τά Ιργα του
Λένιν, γιά νάχει μιά βάση νά Αντικρούσει τίς προηγούμενες περικοπές τοϋ Λένιν γιά τό σύνθημα τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου χαί τής φτωχής άγροτιάς, μέ τά λόγια τοϋ Γδιου τού
Λένιν γιά τήν άγροτιά στό σύνολο της. πού άναφέρετε στό γράμμ α σας, πρέπει ν' Αποδειχτούν, τουλάχιστο δυό πράγματα.
Π ρ ώ τ α . Πρέπει ν' άποδειχτεί οτι τό κ ύ ρ ι ο στήν Ό χ τ ω βριανή έπανάστασ/, είναι νά όλοκληρωθεί ή άστική έπανάοταση.
Ό Λένιν θεωρεί δτι ή ολοκλήρωση τής Αστικής έπανάστασης
είναι «παράγωγο» προϊόν τής Όχτωβριανής Ε π α ν ά σ τ α σ η , πού
•έλυσε «έν παρόδω» χαί τό καθήκον αύτό. Πρέπει πρίν Απ" όλα
ν' Αντ·κρουστεί ή θέση αύτή τού Λένιν καί ν' Αποδειχτεί, οτι τ ό
κ ύ ρ ι ο στήν Όχτωβριανή Επανάσταση δέν είναι ή άνατροπή
τής έξουσίας τής Αστικής τάξης καί τό πέρασμα τής έξουσίας
στά χέρια τοϋ προλεταριάτου, Αλλά ή ολοκλήρωση τής Αστικής
έπανάσταοης. Δοκιμάστε νά τό Αποδείξετε αύτό, σ. ΙΙοκρόφσκι,
καί τότε είμαι πρόθυμος νά παραδεχτώ, δτι Απ' τόν 'Απρίλη
ώς τόν Όχτώβρη τού 1917 τό σύνθημα τοϋ κόμματος σέ μάς
δέν ήταν ή διχτατορία τού προλεταριάτου καί τής φτωχής άγροτιάς, μά ή διχτατορία του προλεταριάτου καί τής άγροτιάς. 'Απ'
τό γράμμα σας φαίνεται δτι παρ' δλο πού δέ θεωρείτε δυνατό
νά καταπιαστείτε μέ τό ζήτημα αύτό πού είναι περισσότερο Από
ριψοκίνδυνο, ώστόσο προσπαθείτε ν' Αποδείξετε, «έν παρόδω», δτι
σ' ένα Απ' τά πιό σπουδαία ζητήματα τής Όχτωβριανής Έ π α νάστασης, στό ζήτημα τής ειρήνης, μ ί ς υποστήριζε δήθεν ο λ η
ή Αγροτιά στό σύνολο της. Φυσικά αυτό δέν είναι σωστό. Δέν
είναι καθόλου σωστό, σ. Ποκρόφσκι. Στό ζήτημα τής ειρήνης
γλιστρήσατε στή μικροαστική άποψη. Στήν πραγματικότητα τό
•ζήτημα τής ειρήνης ήταν τότε γιά μάς τό ζήτημα τής έξουσίας,
γιατί μονάχα μέ τό πέρασμα τής έξο.υσίας στά χέρια τοϋ προλεταριάτου ήταν δυνατό νά υπολογίζουμε δτι θά βγούμε Απ'
τόν ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Πρέπει νάχετε ξεχάσει τά λόγια τοϋ
Λένιν, δτι «μονάχα μέ τό πέρασμα τής έξουσίας σέ άλλη τάξη,
μπορβί νά τελειώσει ό πόλεμος», δτι «κάτω ό πόλεμος, δέ σημαίνει πέταγμα τής λόγχης, Αλλά σημαίνει πέρασμα τής έξουοίας σέ άλλη τάξη». (Βλ. τό λόγο τού Λ έ ν ι ν οτή Συνδιάσκεψη

222

I.

Σ τ ά λ ι ν

πόλης τής Πετρούπολης τόν "Απρίλη τού 1917. "Απαντα,
τόμ. XX σελ. 181 καί 178).
"ίίστε ένα απ' τά δυό: είτε πρέπει ν' άποδείξετε οτι τ ό κ ύρ ι ο στήν Όχτωβριανή Έπανάσταση είναι νά δδηγήσει Γσαμ»
τό τέλος τήν άστική έπανάσταση, είτε δέ θά τό άποδείξετε, οπότε βγαίνει μόνο του τό συμπέρασμα οτι ή άγροτιά σ τ ό σ ύ ν ο λο τ η ς μπορούσε νά μας υποστηρίζει τόν Όχτώβρη μονάχα
εφ' δ σ ο ν οδηγούσαμε ίσαμε τό τέλος τήν άστική έπανάσταση.
Δ ε ύ τ ε ρ ο - Πρέπει ν* Αποδείξετε δτι οί μπολσεβίκοι, μιά
κι οδηγούσαν ίσαμε τό τέλος τήν άστική έπανάσταση, μπορούσαν νά πετύχουν τήν υποστήριξη τής άγροτιάς στό σύνολο της
τόν Όχτώβρη κι ύστερα άπ' τόν Όχτώβρη, χ ω ρ ί ς τή συστηματική εφαρμογή τού σ,ινθήματος τής διχτατορίας τού προλεταριάτου καί της φ τ α , χ ή ς άγροτιάς σ ' δ λ / j τήν περίοδο τής
προίτοιμ?Jctc ji> 'Οχτώβρη, χ ω ρ ί ς τό συστηματικό άγώνα
ένάντια »τό πνεύμα συμβιβασμού τών μικροαστι>ών κομμάτων,
πού ά. .ρέει άκ αύτό τό σύνθημα, χωρίς
τό συστηματικό
ξεσκέπαο'ΐα τ ί ν ταλαντεύσεων ορισμένων στρωμάτων τής άγρο'
τιάς, ν.3ΐ τών άντιπροσώπων τους στά Σοβιέτ, πού άπορέει άπ'
τό ίδιο σύνθι,μα. Δοκιμάστε νά τό άποδε'ξετε, σ. Ποκρόφσκι.
Ιίρα·, ματικά, γιατί κατορθώσαμε νά εξασφαλίσουμε τόν Ό χ τ ώ βρη κι 'ίστερα άπ' τόν 'Οχτώβρη τήν υποστήριξη τής άγροτιάς
στό σύνολο της; Γιατί άποχτήσαμε τή δυνατότητα νά δδηγήσουμε Γσαμε τό τέλος τήν άστική έπανάσταση. Καί γιατί άποχτήσαμε μιά τέτια δυνατότητα; Γιατί κατορθώσαμε ν' άνατρέψουμε τήν άστική έξουσία καί νά τήν άντικαταστήσουμ: μέ τήν
έξουσία τού προλεταριάτου, πού μόνη είναι ικανή νά δδηγήσει
Γσαμε τό τέλοί τήν άστική έπανάσταση. Γιατί κατορθώσαμε ν'
άνατρέψουμε τήν έξουσία τής άστικής. τάξης, καί νά έγκαθι*'
σουμε τήν έξουσία τού προλεταριάτου; Γιατί κάνα··
^ο·ν
τοιμασία τού Όχτώβρη μέ τό ούνθημα T^S ^ ."^"Ορια*, ι,οΰ
προλεταριάτου καί τής φ τ ω χ ή ς άγροτιάς, ματ! ξεκινώντας
άπ' αύτό τό σύνθημα διεξάγαμε συστηματικό άγώνα ένάντια στό
πνεύμα συμβιβασμού τών μικροαστικών κομμάτων, γιατί, ξεκινώντας άπ' τό σύνθημα αύτό διεξάγαμε συστηματικό άγώνα ένάντια στίς ταλαντεύσεις τής μεσαίας άγροτιάς μέσα στά Σοβιέτ,
γιατί μ ό ν ο μ έ τ έ τ ι ο σ ύ ν θ η μ α μπορούσαμε νά δπερνικήσουμε τίς ταλαντεύσεις τού μεσαίου άγρότη, νά συντρίψουμε
τό-κνΡ5[ιια συαβιβασμού τών μικροαστικών κομμάτων καί νά
συγκεντρώσουμε έναν τέτιο πολιτικό στρατό πού vàvat ικανός

f i d τό σύνθημα τ?|ς ΜχτατορΙας τοΟ προλεταριάτο»

•4ZS·

νά διεξάγει τόν άγώνχ γιά τό πέρασμα τής έξουσίας στά χέρια
τοϋ προλεταριάτου. Δέν βίναι κάν Ανάγκη ν' αποδείξουμε οτι
χωρίς τούς προκαταρκτικούς αυτούς δρους, πού καθόρισαν τήν
τύχη τής Όχτωβριανής έπανάστασης, δέ θά μ:ορούσαμε V άποχτήσουμε τήν υποστήριξη τής άγροτιίς σ τ ό σ ύ ν ο ? ό τ η ς ,
ούτε τόν Όχτώβρη, ούτε ύστερα άπ' τόν Όχτώβρη.
Νά πώς πρέπει, σ. Ποκρόφσκι, νά εννοούμε τή συνέ\ωιη
τών πολέμων τών χωρικών μέ τήν προλεταριζ/ή έπανάσταιη.
Νά γιατί τό ν ' ά ν τ ι π α ρ α θ έ τ ε ι κανείς τήν ύποσιήριξη μας άπό τήν άγροτιά στό σύνολό της τόν Όχτώβρη κα. ύστερα άπ' τόν Όχτώβρη, στό γεγονός τής προετοιμασίας τού Ό χ τώβρη μέ τό ούνθημα τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου καί τής
φ τ ω χ ή ς άγροτιάς, ση,, · ci π ώ ς δ έ ν κ α τ α λ α β α ί ν ε ι
τ ί π ο τ α άπ' τ ό λεν ι ν ισ μό.
Τό βασ'κό σας λάθος, σ. Ποκρόφσκι, συνίσταται στό γεγονός δτι δέν καταλάβατε ούτε τό πλέξιμο τών σ ο σ ι α λ ι σ τ ι κ ώ ν
καθηκόντων μέ τά καθήκοντα τής Ολοκλήρωσης τής ά σ τ ι κ ή ς
έπανάστασης στήν πορεία τής Όχτωβριανής επανάστασης, ούτε
τό μηχανισμό τής πραγματοποίησης τών ξεχωριστών διεκδικήβεων τής Όχτωβριανής έπανάστασης, πού άπορέουν άπ' τό
δεύτερο στρατηγικό σύνθημα τού κόμματος γιά τή διχτατορία
τού προλεταριάτου καί τής φτωχής άγροτιάς.
Διαβάζοντας κανείς τό γράμμα σας, θ? μποροϋοε νά σκεφθεί
ί τ ι δέν πήραμε έμείς τήν άγροτιά στήν όπηρεσία τής προλεταριακής έπανάστασης, μά άντίθετα, ή«άγροτιά στό σύνολό της»,
μαζί καί οί κουλάκοι, πήραν στήν όπηρεσία τους τούς μπολσεβίκους. Ά σ χ η μ α θά πήγαιναν οί υποθέσεις τών μπολσεβίκων
άν «έμπαιναν» τόσο εύκολα στήν όπηρεσία τών μή προλεταριακών τάξεων.
'Ο καμενεφισμός τής περιόδου τού Απρίλη 1917—νά τί
οάς τραβάει άπ' τά πόδια σ. Ποκρόφσκι.
3. Ισχυρίζεστε δτι ό Στάλιν δέ βλέπει τή διαφορά άνάμεσα στήν κατάσταση τού 1905 καί στήν κατάσταση τού Φλεβάρη τού 1917. Φυσικά αότόν τόν ισχυρισμό δέ μπορούμε νά
τόν πάρουμε στά σοβαρά. Δέν είπα τέτιο πράγμα, καί δέ μπορούσα νά τό πώ.
Τό μόνο πού είπι στό γράμμα μου, ήταν πώς τό σύνθημα τού κόμματος γιά τή διχτα:ορία τού προλεταριάτου καί τής
άγροτιάς, πού ρίχτηκε τό 1905, βρήκε τήν έπιβεβαίωσή του στήν
έπανάσταση τού Φλεβάρη τού 1917. Κι αύτό φυ3ΐκά είναι σω-

224

I.

Σ τ ά λ ι ν

στό. Κι άκριβώς έτσι περιέγραψε ό Λένιν τήν κατάσταση ατό
άρθρο του «Οί άγρότες χι οί έργάτες» τόν Αύγουστο τοϋ 1917:
«Μονάχα τό προλιταριατο κι ή άγροτιά μποροΟν ν' Ανατρέψουν τή μοναρχία. Αότός ήταν ό βαοιχός για xtlvov τόν χαιρό (Ιχ»ι ύπόψη του τό
1905. I. Σ τ ά λ ι ν ) , όριομός τής ταξικής πολιτικής μας. Κι ό όριομός αυτός
ήταν οωοτός. ' Ο Φ λ · β α ρ η ς χ α ί ό Μ ά ρ τ η ς τ ο Ο 1 9 1 7 τ ό
έ π ι β · β α ί α > ο α ν α ύ τ ό γ ι α μ ι α ά χ ό μ α φ ο ρ α*». (Βλ. Λ έ ν ι ν ,
* \ π α ν τ α , τόμ. XXI ο·λ. 3).

Έσείς, υπερβολικά «διαλβχτικέ» σύντροφε, ζητάτε άπλώς
άφορμή.
4. Παρακάτω, προσπαθείτε νά δείξετε οτι ό Στάλ:ν πέφτει
σέ άντιφάσεις άντιπαραθέτοντας στή θέση τοι> γιά τό πνεύμα
συμβιβασμού τοό μεσαίου άγρότη π ρ ί ν ά π ' τ ό ν Ό χ τ ώ β ρ η , τό άπόσπασμα άπ' τή μπροσούρα τοϋ Στάλιν «Ζητήματα
λενινισμοϋ», δπου τονίζεται ή δυνατότητα τής άνοιχοδόμησης
τοϋ σοσιαλισμού μαζί μέ τό μεσαίο άγρότη ύ σ τ ε ρ α ά π ' τ ή
στερέωση τής δ ι χ τ α τ ο ρ ί α ς τοϋ π ρ ο λ ε τ α ρ ι ά τ ο υ .
Δέ χρειάζεται πολύς χόπος γιά ν' άποδειχτεί ή άπόλυτη άντε·
πιστημονιχότητα μ ι ί ς τέτιας συνταύτισης δυό διαφορετικών φαινομένων. Ό μεσαίος άγρότης πρίν άπ' τόν Όχτώβρη, δταν στήν
έξουσίά βρισκόταν ή άστιχή τάξη, χι ό μεσαίος άγρότης ύστερα άπ' τή στερέωση τής διχτατορίας τοϋ προλεταριάτου, δταν ή
άστική τάξη ϊχει πιύ άπαλλοτριωθεί, δταν οί συνεταιρισμοί ϊχουν
άναπτυχθεί καί τά βασικά μέσα παραγωγής είναι συγκεντρωμένα στά χέρια τοϋ προλεταριάτου, είναι δυό διαφορετικά πράγματα. Τό νά συνταυτίζει κανείς τίς δυό αύτές κατηγορίες τού μεσαίου άγρότη καί νά τίς βάζει στήν ίδια μοίρα, σημαίνει δτι έξετάζει τά φαινόμενα έξω άπ'. τή σύνδεσή τους μέ τήν ιστορική
κατάσταση καί δτι .χάνει κάθε προοπτική. Αύτό μοιάζει λίγο μέ
τό ζηνοβιεφικό τρόπο χρησιμοποίησης περικοπών, πού μπερδεύει
δλες τίς ήμερομηνίες καί τίς έποχές. *Αν αύτό λέγεται «έπαναστατική διαλεχτική», πρέπει νά παραδεχτούμε δτι ό σ. Ποκρόφσκι, κατέριψε δλα τά ρεκόρ τής «διαλεχτικής» στρεψοδικίας.
5. Δέ θίγω τά υπόλοιπα ζητήματα, γιατί νομίζω δτι ϊχουν
έέαντληθεί στήν άλληλογραφία μου μέ τό σ. Γιάν-σκι.
20 τού Μάη 1927.

•Ή ύπογράμμιση 6ική μου. I. Σ τ ά λ ι ν .

Ο ΔΙΕΘΝΗΣ Χ Α Ρ Α Χ Τ Η Ρ Α Σ
ΤΗΣ ΟΧΤΩΒΡΙΑΝΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ
ITA

ΔΕΚΑΧΡΟΝΑ

TOT

OXTßBPH

Ή Όχτωβριανή 'Επανάσταση δέν είναι μονάχα έπανάσταση «μέσα αέ έθνιχά πλαίσια». Είναι, πριν άπ' δλα, έπανάοταση διεθνούς, παγκόσμιας σημασίας, γιατί σημαίνει ριζική στροφή στήν παγκόσμια ιστορία τής Ανθρωπότητας άπ' τόν παλιό,
τόν καπιταλιστικό κόσμο, στόν καινούργιο, τό σοσιαλιστικό κόσμο.
Στό παρελθόν οί έπαναστάσεις τέλειωναν συνήθως μέ τήν
Αντικατάσταση τής μιδς ομάδας έκμεταλλευτών μέ μιάν Αλλη
όμάδα έκμεταλλευτών στό πηδάλιο τοϋ κράτους. OC έκμεταλλευ·
τές άλλαζαν, ή έκμετάλλευση έμενε. Αύτό γινόταν τόν καιρό
τών άπελευθερωτικών κινημάτων τών δούλων. Αύτό γινόταν στήν
περίοδο τών έξεγέραεων τ S ν δουλοπάροικων. Αύτό γινόταν στήν
περίοδο τών γνωστών «μεγάλων» έπαναστάσεων στήν 'Αγγλία,
στή Γαλλία, στή Γερμανία. Δέ μιλώ γιά τήν Παρισινή Κομμούνα, πού ήταν ή πρώτη ένδοξη, ήρωΓκή, πάντως δμως Ανεπιτυχής προσπάθεια τοϋ προλεταριάτου νά στρέψε: τήν Ιστορία ένάντια στόν καπιταλισμό.
Ή Όχτωβριανή 'Επανάσταση διαφέρει κατ' αρχή άπ' αύτές
τίς έπαναστάσεις. Δέ βάζει σά σκοπό της τήν άντικατάσταση τής
μιάς μορφής έκμετάλλευσης μέ μιάν άλλη μορφή έκμετάλλευσης,
τής μιάς ομάδας έκμεταλλευτών, μέ μιάν άλλη όμάδα έκμεταλλευτών, μά τήν εξάλειψη κάθε εκμετάλλευσης άνθρώπου άπό
άνθρωπο, τήν έ