You are on page 1of 496

1

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Εύρεση Πεδίου Ορισμού Συνάρτησης)
Να βρείτε το πεδίο ορισμού των παρακάτω συναρτήσεων:

x
+ 4− x −3
2−x

i. f (x) =

1−

ii. f (x)
=

1 − ηµx + x

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Εύρεση Πεδίου Ορισμού Συνάρτησης)
Να βρείτε το πεδίο ορισμού των παρακάτω συναρτήσεων:
i. f (x) =
ii. f (x) = 2

x 3 + 3x + 4
x −x

(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Εύρεση Πεδίου Ορισμού Συνάρτησης)
Να βρείτε το πεδίο ορισμού των παρακάτω συναρτήσεων:
i. f (x) = ln(− x 2 + 9)
ii. f ( x=
) (2 + συνx) x
(Θέμα Γ)

2
Άσκηση 4. (Σύνολο Τιμών)
Να εξετάσετε αν ο αριθμός 3 είναι τιμή των παρακάτω συναρτήσεων:

 x − 1, x ≤ 1
3
 x − 5, x > 1

i. f (x) = 

 x − 1, x ≥ 2
2
 x − 6, x < 2

ii. f (x) = 

(Θέμα Β)

Άσκηση 5. (Εύρεση Συνόλου Τιμών)
Να βρεθεί το σύνολο τιμών των παρακάτω συναρτήσεων:
i. f (x)
=

3

x − 3 

ii. f (x) =
1 + ln(x − 2)
(Θέμα Β)

Άσκηση 6. (Εύρεση Συνόλου Τιμών)
Να βρεθεί το σύνολο τιμών των παρακάτω συναρτήσεων:

ex
i. f (x) =
             
   
2 − ex
ii. f ( x ) = 2 − x − 2

(Θέμα Β)

3
Άσκηση 7. (Εύρεση Συνόλου Τιμών)
Να βρεθεί το σύνολο τιμών των παρακάτω συναρτήσεων:
i. f ( x )= 6 − 2x 3
ii. f ( x ) =

x −5
2x + 4

(Θέμα Β)

Άσκηση 8. (Εύρεση Συνόλου Τιμών)
Να βρεθεί το σύνολο τιμών της συνάρτησης f ( x ) =

5x
.
x +3
2

(Θέμα Β)

Άσκηση 9. (Εύρεση Συνόλου Τιμών)
Να βρεθεί το σύνολο τιμών της συνάρτησης f =
(x)

e 2x − 1 .

(Θέμα Β)

Άσκηση 10. (Εύρεση Συνόλου Τιμών)
Να βρεθεί το σύνολο τιμών της συνάρτησης f ( x ) =
3 − lnx − 1 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 11. (Πράξεις με Συναρτήσεις – Σημεία τομής με άξονες)
Δίνονται οι συναρτήσεις f και g με τύπους f ( x )= x + 2 και g ( x ) =

i. Εξετάστε αν η Cg τέμνει τους άξονες.
ii. Εξετάστε αν η Cg και η Cf έχουν κοινά σημεία.
(Θέμα Β)

−x + 4 .

4
Άσκηση 12. (Εύρεση Σχετικής Θέσης της 𝐂𝐟 με τους άξονες)

Για ποιες τιμές του x ∈  , η γραφική παράσταση της συνάρτησης f βρίσκεται κάτω από
τον άξονα x΄x , όταν f ( x=
) x 3 − 4x .
(Θέμα Β)

Άσκηση 13. (Εύρεση Σχετικής Θέσης της 𝐂𝐟 με την 𝐂𝐠 )

Για ποιες τιμές του x ∈  , η γραφική παράσταση της συνάρτησης f βρίσκεται πάνω από
την γραφική παράσταση της g, όταν f ( x ) = e 2x και g ( x=
) ex + 2 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 14. (Σύνθετη Άσκηση)
Δίνεται η συνάρτηση f της οποίας η γραφική παράσταση είναι η παρακάτω.

i.
ii.
iii.
iv.
v.

Να βρείτε το πεδίο ορισμού της f.
Να εξετάσετε αν το 0 είναι τιμή της f.
Να βρείτε το σύνολο τιμών της f.
Να βρείτε το f(2).
Να επιλύσετε την εξίσωση f(x)=0.

vi. Να επιλύσετε τις ανισώσεις f ( x ) > 0   και f ( x ) < 0 .

(Θέμα Β)

5
Άσκηση 15. (Αναφορά στις Γραφικές Παραστάσεις)
Δίνονται οι γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων f, g, φ, h.
i.

ii.

iii.

iv.

Να βρείτε ποιες από τις συναρτήσεις f, g, φ, h είναι περιττές.
(Θέμα Β)

6
Άσκηση 16. (Αναφορά στις Γραφικές Παραστάσεις)
Δίνεται η συνάρτηση f με τύπο f (x) = ln x .

Να παραστήσετε γραφικά τις συναρτήσεις:
i.

y = f (x)

y = f (x)
iii. =
y f (x − 1)
iii. =
y f (x + 1)
y f ( x) +1
iv. =
ii.

y f ( x ) −1
iv. =
(Θέμα Β)

Άσκηση 17. (Αναφορά στις Γραφικές Παραστάσεις)
Δίνεται η συνάρτηση f με τύπο.

x3 , x ≥ 0
f (x) = 
x, x < 0
Να παρασταθούν γραφικά οι παρακάτω συναρτήσεις:
i.
ii.
v.
iii.

y = f (x)
y = −f (x)
y= f (− x)
y =−f (− x)

iv. y = f (x)

v. y
=

(Θέμα Β)

1
( f ( x ) − f (x) )
2

7
Άσκηση 18. (Ισότητα Συναρτήσεων)
Να εξετάσετε αν f = g . Στην περίπτωση που είναι f ≠ g , να προσδιορίσετε το ευρύτερο
δυνατό υποσύνολο του  στο οποίο ισχύει f ( x ) = g(x) .

f ( x ) = ln x − ln x − 1 , g ( x ) = ln

x
x −1

(Θέμα Β)

Άσκηση 19. (Πράξεις με Συναρτήσεις)
Δίνονται οι συναρτήσεις f και g με f ( x ) =
Να βρείτε τις συναρτήσεις:

x
και g(x)
=
lnx

1 − 2x .

f
f + g ,    f ⋅ g ,    
g
(Θέμα Β)

Άσκηση 20. (Άρτια και Περιττή Συνάρτηση)
Δίνεται η συνάρτηση f :  →  .
Να δείξετε ότι:
i. Η συνάρτηση g ( x ) =

f ( x ) + f (− x)
είναι άρτια.
2

ii. Η συνάρτηση h ( x ) =

f ( x ) − f (− x)
είναι περιττή.
2

iii. Κάθε συνάρτηση f ορισμένη στο R γράφεται σαν άθροισμα μιας άρτιας και μιας
περιττής συνάρτησης.
(Θέμα Γ)

8
Άσκηση 21. (Σύνθεση Συναρτήσεων)
Δίνονται οι συναρτήσεις f και g με τύπους f (x) =
4 − x 2  ,   g (x) =
x +1 .
Να βρείτε τις συναρτήσεις fog και gof.

(Θέμα Β)

Άσκηση 22. (Σύνθεση Συναρτήσεων)

f ( x ) lnx ,   x > 0  και =
Δίνονται οι συναρτήσεις f και g ώστε=
g(x)

1
 ,    x > 0 .
x

i. Να βρεθεί συνάρτηση t ώστε tof = g .
ii. Να βρεθεί συνάρτηση φ ώστε foφ = g .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 23. (Πεδίου Ορισμού Σύνθετων Συναρτήσεων)
Δίνεται η συνάρτηση f με τύπο f ( x=
)

1− x2 .

Να βρεθεί το πεδίο ορισμού και ο τύπος της συνάρτησης h με h ( x=
) f ( lnx − 1) + f ( 2 − x ) .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 24. (Πεδίου Ορισμού Σύνθετων Συναρτήσεων)
Έστω μια συνάρτηση f με πεδίο ορισμού το σύνολο Α=[1,2] . Να δείξετε ότι ορίζονται οι
παρακάτω συναρτήσεις και να βρεθεί το πεδίο ορισμού των:
i.

h=
( x ) f ( x − 1)

ii.

φ=
( x ) f ( x3 − 6)

(Θέμα Γ)

9
Άσκηση 25. (Εύρεση Τύπου Συνάρτησης μέσω Συναρτησιακής Συνθήκης)
� = 𝟏∟). Αν (ΒΓ)=4 και (ΑΒ)=x, να εκφράσετε την
Δίνεται ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ (𝚨
προβολή της κάθετης πλευράς ΑΓ πάνω στην υποτείνουσα ως συνάρτηση του x.
(Θέμα Β)

Άσκηση 26. (Εύρεση Τύπου Συνάρτησης μέσω Συναρτησιακής Συνθήκης)
Να βρεθεί η συνάρτηση f ώστε:
f ( 2x − 1) =
x 3  ,  για κάθε  x ∈  .
(Θέμα Β)

Παράδειγμα 27. (Εύρεση Τύπου Συνάρτησης μέσω Συναρτησιακής Συνθήκης)
Το κόστος παραγωγής x μονάδων ενός προϊόντος.
Είναι K(x) = −4 − 2x 2 . Αν η τιμή πώλησης μιας μονάδας του προϊόντος είναι Π(x) = −x − 5
τότε:
i. Να εκφράσετε το κέρδος Ρ ως συνάρτηση του x.
ii. Να βρείτε πότε η επιχείρηση θα έχει κέρδος και πότε ζημιά.
(Θέμα Β)

Παράδειγμα 28. (Εύρεση Τύπου Συνάρτησης μέσω Συναρτησιακής Συνθήκης)
Να προσδιοριστεί συνάρτηση f: ℝ → ℝ έτσι ώστε:
i. f(x − 1) = x 2 − 3 για κάθε x ∈ ℝ .

ii. f(3x) = x 3 για κάθε x ∈ ℝ .

(Θέμα Β)

10
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
i. Η συνάρτηση f ορίζεται, αν και μόνο αν 1 −

x
≥ 0 και 4 − x − 3 ≥ 0 .
2−x

Επιλύουμε την κάθε ανίσωση χωριστά και μετά θα βρούμε τις κοινές λύσεις τους. Το
σύνολο των κοινών λύσεων των ανισώσεων θα είναι το πεδίο ορισμού της f.

1−

x
2−x−x
2 − 2x
≥0⇔
≥0⇔
≥ 0 ⇔ (2 − 2x)(2 − x) ≥ 0 
2−x
2−x
2−x
⇔
2−x ≠ 0

x ≤ 1 ή x ≥ 2
 ⇔ x ≤1 ή x > 2,
x≠2

4 − x − 3 ≥ 0 ⇔ x − 3 ≤ 4 ⇔ −4 ≤ x − 3 ≤ 4 ⇔ −1 ≤ x ≤ 7
Έτσι έχουμε:

x

≥0
x ≤ 1 ή x > 2
2−x
⇔
 ⇔ −1 ≤ x ≤ 1 ή 2 < x ≤ 7
−1 ≤ x ≤ 7 

4 − x − 3 ≥ 0
1−

Επομένως το πεδίο ορισμού της f είναι Df =
[ −1,1] ∪ (2, 7] .
ii. Η συνάρτηση f ορίζεται αν και μόνο αν 1 − ηµx ≥ 0 και x ≥ 0 .

 − ηµx ≥ 0 ⇔ ηµx ≤ 1 ⇔ x ∈ ( ηµx ≤ 1 για κάθε
Επειδή 1
   x ∈) .
Έχουμε:
1 − ηµx ≥ 0 
x ∈ 
⇔
⇔x≥0
x≥0 
x ≥ 0
Επομένως το πεδίο ορισμού της συνάρτησης f είναι D=
[0, +∞) .
f

11
Λύση άσκησης 2
i. Η συνάρτηση f ορίζεται αν και μόνο αν x 3 + 3x + 4 ≥ 0 .
Μια προφανής ακέραια ρίζα του πολυωνύμου είναι το -1.
Εφαρμόζοντας το σχήμα Horner για τον ακέραιο -1 θα έχουμε:

Έτσι ο x+1 είναι παράγοντας του πολυωνύμου και άρα το πολυώνυμο γράφεται:
P ( x ) = x 3 + 3x + 4 = ( x + 1) (x 2 − x + 4) .
Πρόσημο πολυωνύμου:

Άρα:

x 3 + 3x + 4 ≥ 0 ⇔ x ≥ −1
Επομένως το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο D f = [−1, +∞) .
ii. Η συνάρτηση f ορίζεται αν και μόνο αν x − x ≥ 0 .

Έχουμε:

x − x ≥ 0 ⇔ x ≥ x ⇔ x∈
Επομένως το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο D f =  .

12
Λύση άσκησης 3
i. Η συνάρτηση f ορίζεται αν και μόνο αν − x 2 + 9 > 0

− x 2 + 9 > 0 ⇔ −3 < x < 3
Επομένως το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο D f = (−3,3) .
ii. Η συνάρτηση f ορίζεται αν και μόνο αν 2 + συνx > 0 .
Έχουμε:

2 + συνx > 0 ⇔ συνx > −2 ⇔ x ∈ ( συνx ≤ 1για κάθε x ∈ ) .
Επομένως το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο D f =  .

Λύση άσκησης 4
i.
• Εξετάζουμε αν υπάρχει x ≤ 1 ώστε f (x) = 3 .
Έτσι έχουμε:

=
f (x) 3 =
x − 1 3 =
x 4
αδύνατη.
⇔
⇔
x ≤1 
x ≤1 
x ≤1
• Εξετάζουμε αν υπάρχει x > 1 ώστε f (x) = 3 .
Έτσι έχουμε:

f (x) 3=
x 2
x 3 − 5 3 =
x 3 8
=

2




⇔
⇔x=
x >1 
x > 1
x >1 
x >1 
άρα f(2)=3, οπότε το 3 είναι τιμή της f.
ii. Εξετάζουμε αν υπάρχει x ≥ 2 ώστε f (x) = 3 .
Έτσι έχουμε:

=
f (x) 3
x − 1 9 =
x 10 
x −1 =
3 =
10
⇔
⇔
⇔
⇔x=
x≥2 
x≥2 
x≥2
x ≥ 2 
άρα f(10)=3, οπότε το 3 είναι τιμή της f.

13
Λύση άσκησης 5

=
i. Το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο Α

[3, +∞ ) .

Βρίσκουμε τους πραγματικούς αριθμούς y ώστε η εξίσωση y = f (x) να έχει λύση, στο

=
σύνολο Α

[3, +∞ ) . Έχουμε:

y = f (x)  =
y 3 x − 3 


⇔
x∈A 
x ≥ 3 

y3 =
x − 3
x=
3 + y3 


x≥3 ⇔ x≥3 ⇔
y ≥ 0 
y ≥ 0 

3 + y 3 ≥ 3
y3 ≥ 0 
⇔
⇔ y≥0
y≥0 
y≥0
Επομένως το σύνολο των τιμών της f είναι το σύνολο f ( A=
) [0, +∞) .
ii. Το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο Α
= (2, +∞) .
Βρίσκουμε όλους τους πραγματικούς αριθμούς y ώστε η εξίσωση y = f (x) να έχει λύση,
στο σύνολο Α
= (2, +∞) . Έχουμε:

y = f (x) 
y = 1 + ln(x − 2) 
y − 1 = ln(x − 2) 
⇔
⇔
⇔
x∈A 
x>2
x>2

e y −1 =
x − 2
x=
2 + e y −1 


⇔
x>2 
x>2 
2 + e y −1 > 2 ⇔ e y −1 > 0 ⇔ y ∈  (γιατί e x > 0 για κάθε x ∈  ).
Επομένως το σύνολο τιμών της f είναι το σύνολο f ( A ) =  .

14
Λύση άσκησης 6
i. Το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο Α = \ {ln2} .
Βρίσκουμε όλους τους πραγματικούς αριθμούς y ώστε η εξίσωση y = f (x) να έχει λύση,
στο σύνολο Α = \ {ln2} . Έχουμε:

ex 
x
x
y = f (x) 
− ye
=
+ 2y e x  e=
(y + 1) 2y
y=
x 
2−e  ⇔
⇔
⇔
x∈A 
x ≠ ln 2 
x ≠ ln 2
x ≠ ln 2 
Διακρίνουμε τις εξής περιπτώσεις:
α) y + 1 ≠ 0 ⇔ y ≠ −1 τότε:

2y

>0 
y +1

2y 
x
x
e (y + 1) =
2y  e =
2y 

y + 1 =
⇔ x ln
⇔
⇔
y + 1
x ≠ ln 2 

x ≠ ln 2 
x ≠ ln 2 


2y(y + 1) > 0 
y > 0 ή y < -1
y > 0 ή y < -1

2y 


x=
ln
2y
2y
⇔
⇔
⇔
ln
≠ ln 2 
≠2 
1+ y 
1+ y
1+ y


x ≠ ln 2 

y > 0 ή y < -1 y > 0 ή y < -1
⇔
 ⇔ y > 0 ή y < -1
2y ≠ 2 + 2y 
0y ≠ 2 
β) y = −1 τότε e x 0 = −2 αδύνατη. Άρα το −1 ∉ f (A) .
Επομένως το σύνολο τιμών της f είναι f ( A ) =

( −∞, −1) ∪ (0, +∞) .

ii. Η συνάρτηση f ορίζεται στο Α =  .
Βρίσκουμε τους πραγματικούς αριθμούς y ώστε η εξίσωση y = f (x) να έχει λύση, στο
σύνολο Α. Είναι:

y =f ( x ) ⇔ y = 2 − x − 2 ⇔ x − 2 = 2 − y
Επειδή Α =  και για κάθε x ∈  , x − 2 ≥ 0  παίρνουμε
 2 − y ≥ 0 ⇔ y ≤ 2 .

Επομένως το σύνολο τιμών της f είναι f ( A ) = (−∞, 2] .

15
Λύση άσκησης 7
i. Η συνάρτηση f στο Α =  .
Βρίσκουμε τους πραγματικούς αριθμούς y ώστε η εξίσωση y = f (x) να έχει λύση, στο
σύνολο Α =  .
Έτσι έχουμε:

y = f (x) ⇔ y = 6 − 2x 3 ⇔ 2x 3 = 6 − y ⇔ x 3 =

6− y
(1)
2

Η (1) έχει λύση στο A =  για κάθε y ∈  . Επομένως το σύνολο τιμών της f είναι:

f (A) =  .

ii. Tο πεδίο ορισμού της f είναι Α =  − {−2} .
Βρίσκουμε όλα τα y ∈  ώστε η εξίσωση y = f (x) να έχει λύση στο Α =  − {−2} .
Έχουμε:

x −5 
y=
f (x) 
x 5
y=
 (2x + 4)y =−
2x + 4  ⇔
⇔
⇔


x∈A 
x
2

x ≠ −2 

(2y − 1)x =
−4y − 5 (1) 

x ≠ −2

Διακρίνουμε τις εξής περιπτώσεις:
α) 2y − 1 ≠ 0 ⇔ y ≠

1
. Τότε έχουμε:
2

1 
1

2 
y≠
1 

y≠ 
1
−4y − 5 
2

(1)=
⇔x
2 ⇔ y≠
 ⇔ −4y − 5
⇔
2y − 1 
2
≠ −2  0y ≠ −7 
2y − 1
x ≠ −2 



1
Εξετάζουμε αν υπάρχει y ≠
ώστε:
2
−4y − 5
−2 =
⇔ −4y + 2 =
−4y − 5 ⇔ 0y =
−7 αδύνατη.
2y − 1
y≠

Άρα για κάθε y ≠

−4y − 5
1
είναι
≠ −2 .
2
2y − 1

Άρα έχουμε ότι κάθε αριθμός y ≠

1
είναι τιμή της f.
2

16

β. 2y − 1 = 0 ⇔ y =

1
2

Θα εξετάσουμε αν το
Έτσι έχουμε:

1
είναι τιμή της f.
2

1 
 1 
−4 − 5 0x = −7
2 − 1 x =

(1) ⇔  2 
2 ⇔
x ≠ −2

x ≠ −2

Άρα το

αδύνατο.

1
δεν είναι τιμή της f.
2

1 
2

Επομένως το σύνολο τιμών της f είναι το f ( A ) =  \   .

Λύση άσκησης 8
Το πεδίο ορισμού της f είναι Α =  .
Βρίσκουμε τους πραγματικούς αριθμούς y ώστε η εξίσωση y = f (x) να έχει λύση στο
σύνολο Α =  . Έχουμε:

y= f (x) ⇔ y=

5x
⇔ yx 2 − 5x + 3y= 0 (1)
x +3
2

Διακρίνουμε τις εξής περιπτώσεις:
α) y = 0 . Τότε:

(1) ⇔ 0x 2 − 5x + 3 ⋅ 0 = 0 ⇔ x = 0 ∈ 
Άρα το 0 ∈ f (A) .
β) y ≠ 0 . Τότε η (1) έχει λύση ως προς x στο  όταν Δ ≥ 0 . Έχουμε:

Δ ≥ 0 ⇔ 25 − 12y 2 ≥ 0 ⇔ y 2 ≤
   ⇔ y ≤

5
2 3

⇔ y≤

25
5
⇔ y≤

12
12

5 3
5 3
5 3
⇔−
≤y≤
6
6
6

Έτσι έχουμε:

5 3
5 3
 5 3   5 3
≤y≤

, 0  ∪  0,

6
6  ⇔ y ∈ −
6
6 





y≠0

 5 3 5 3
.
6 
 6

Επομένως f ( A ) =   , 
−

17
Λύση άσκησης 9
Το πεδίο ορισμού της συνάρτησης f είναι Α
= [0, +∞) .
Βρίσκουμε όλους τους πραγματικούς αριθμούς y ώστε η εξίσωση y = f (x) να έχει λύση,
στο σύνολο Α
= [0, +∞) .
Έτσι έχουμε:

y≥0 
y = f (x)  =

y
e 2x − 1 
2
2x
⇔
 ⇔ y = e − 1 ⇔
x∈A 
x ≥ 0 
x ≥ 0 
y≥0

y≥0 
y≥0


1



y 2 + 1 = e 2x  ⇔ 2x = ln(y 2 + 1)  ⇔ x =
ln(y 2 + 1)  ⇔
2


x ≥ 0 
x≥0

x≥0


y≥0


y≥0
y≥0



⇔
⇔
⇔
1
2
2
2
ln(y + 1) ≥ 0  ln(y + 1) ≥ 0  ln(y + 1) ≥ ln1

2
y≥0 
y≥0


⇔ y≥0
y 2 + 1 ≥ 1
y2 ≥ 0
Επομένως το σύνολο τιμών της f είναι το f (Α)= [0, +∞) .

Λύση άσκησης 10

=
Το πεδίο ορισμού της συνάρτησης f είναι Α

[e, +∞ ) .

Βρίσκουμε όλους τους πραγματικούς αριθμούς y ώστε η εξίσωση y = f (x) να έχει λύση,
στο σύνολο Α
= [e, +∞) .
Έτσι έχουμε:

y = f (x) 
y = 3 − ln x − 1 
ln x − 1 = 3 − y 
⇔
⇔
⇔
x∈A 
x≥e
x≥e



y≤3 
3− y ≥ 0
y≤3


2 


ln x − 1 =
(3 − y) 2  ⇔ ln x =
1 + (3 − y) 2  ⇔ x =
e1+ (3− y)  ⇔


x≥e
x≥e
x≥e 


18
y≤3
e1+ (3− y)

2

y≤3
y≤3 


⇔
⇔
⇔ y≤3
2
(3 − y) 2 ≥ 0 
≥ e  1 + (3 − y) ≥ 1

Επομένως το σύνολο τιμών της f είναι το σύνολο  f ( A ) = (−∞, 3] .

Λύση άσκησης 11
Το πεδίο ορισμού της συνάρτησης f είναι D f =  .
Το πεδίο ορισμού της g είναι D g = (−∞, 4] .

i.

Για να τέμνει η Cg τον άξονα x΄x, θα πρέπει το 0 να είναι τιμή της g. Θα
εξετάσουμε αν υπάρχει x ∈ D g ώστε f (x) = 0 . Έτσι έχουμε:

=
−x + 4 0
f (x) 0 
− x=
+4 =
0 
4
⇔
⇔
⇔x=
x≤4 
x≤4 
x ≤ 4 
Άρα υπάρχει το 4 ∈ D g , ώστε g ( 4 ) = 0 .
Επομένως η Cg τέμνει τον άξονα x΄x, στο (4,0).

Για να τέμνει η Cg τον άξονα y΄y, θα πρέπει το 0 ∈ D g . Παρατηρούμε ότι το

0 ∈ Dg . Έτσι η Cg τέμνει τον άξονα y΄y στο σημείο Α(0,g(0)) ή Α(0,2).
ii. Για να υπάρχουν κοινά σημεία των Cf και Cg , θα πρέπει να υπάρχουν x ∈ D f ∩ Dg
ώστε f (x) = g(x) . Δηλαδή η εξίσωση f (x) = g(x) θα πρέπει να έχει λύση στο σύνολο

Df ∩ Dg =

( −∞, 4] .

Έτσι έχουμε:

x ≥ −2

f (x) = g(x) 
x + 2 = − x + 4 

2
⇔
 ⇔ (x + 2) =− x + 4  ⇔
x ∈ Df ∩ Dg 
x≤4


x≤4

x ≥ −2
x ≥ −2 

−2 ≤ x ≤ 4 


2
x + 4x + 4 =− x + 4  ⇔ x + 5x =0  ⇔
 ⇔ x =0
x = 0 ή x = −5


x≤4
x≤4 

2

Είναι g=
( 0 ) f=
( 0) 2 .
Άρα οι Cf και Cg έχουν ένα κοινό σημείο το Α(0,2).

19
Λύση άσκησης 12
Η f ορίζεται στο  .
Για να υπάρχουν σημεία της Cf που να βρίσκονται κάτω από τον άξονα x΄x, αρκεί να
υπάρχουν x ∈  , ώστε f (x) < 0 . Έχουμε:

x∈ 
x∈ 
x∈
⇔ 3
⇔
f (x) < 0 
x − 4x < 0 
x(x 2 − 4) < 0
Για το πρόσημο του πολυωνύμου x(x 2 − 4) έχουμε τον παρακάτω πίνακα.

Έτσι έχουμε:

x∈ 
 ⇔ x < −2 ή 0 < x < 2
x(x 2 − 4) < 0 

Λύση άσκησης 13
Οι f, g ορίζονται στο  . Έχουμε:

f (x) > g(x)  e 2x > e x + 2  e 2x − e x − 2 > 0 
⇔
⇔
⇔
x ∈ Df ∩ Dg 
x∈ 
x∈

(e x ) 2 − e x − 2 > 0 

x∈

Θέτουμε όπου e x = ω > 0 , έτσι έχουμε:

ω2 − ω − 2 > 0,   ω > 0
Το τριώνυμο ω2 − ω − 2 έχει ρίζες τους αριθμούς −1 και 2. Η ανίσωση ω2 − ω − 2 > 0
] αληθεύει αν και μόνο αν ω < −1 ή ω > 2 . Έτσι έχουμε:

ω2 − ω − 2 > 0  ω < −1 ή ω > 2 
x
⇔
 ⇔ ω > 2 ⇔ e > 2 ⇔ x > ln 2
ω>0
ω>0

20
Λύση άσκησης 14
i. Το σύνολο των τετμημένων των σημείων της Cf είναι [ −6, 0 ) ∪ (0, 4) .
Έτσι το πεδίο ορισμού της f είναι:

Df =
[ −6, 0 ) ∪ (0, 4)

ii. Το 0 είναι τιμή της f γιατί η ευθεία με εξίσωση y = 0 τέμνει την Cf στο σημείο Α(−6, 0) .
iii. Το σύνολο των τεταγμένων των σημείων της Cf είναι το σύνολο [ 0, 4] ∪ {−2} .

Έτσι το σύνολο τιμών της f είναι το σύνολο [ 0, 4] ∪ {−2} .

iv. Η ευθεία x = 2 τέμνει την Cf στο σημείο Β(2 − 2) . Άρα f (2) = −2 .
v. Οι ρίζες της εξίσωσης f (x) = 0 , είναι οι τετμημένες των κοινών σημείων της Cf   με τον
άξονα x΄x. Παρατηρούμε ότι η Cf με τον άξονα x΄x έχει ένα μόνο κοινό σημείο το
Α(−6, 0) .
Έτσι η εξίσωση  f (x) = 0 έχει μια μόνο ρίζα την x = −6 .
vi. Το σύνολο λύσεων της ανίσωσης f (x) > 0 (αντίστοιχα  f (x) < 0 ) είναι το σύνολο των
τετμημένων των σημείων της Cf των οποίων οι τεταγμένες τους είναι θετικές (αντίστοιχα
αρνητικές).
Έτσι έχουμε:

f ( x ) > 0 ⇔ x ∈ ( −6, 0 ) ∪ ( 0, 2 )
f ( x ) < 0 ⇔ x ∈ [2, 4)

Λύση άσκησης 15
i. Η f είναι περιττή, γιατί η Cf είναι συμμετρική ως προς την αρχή του συστήματος
αναφοράς.
ii. Η g δεν είναι περιττή, γιατί το 1 ∈ D g αλλά το −1 ∉ Dg .
iii. Η φ δεν είναι περιττή, γιατί το 0 ∈ Dφ αλλά το φ ( 0 ) =−1 ≠ 0 . Η φ δεν είναι περιττή και
για ένα ακόμη λόγο. Υπάρχει το 2 ∈ D φ  αλλά −2 ∉ D φ .
iv. Η h δεν είναι περιττή γιατί υπάρχει το 1 ∈ D h ώστε h ( −1) = 0 ≠ −1 = − h(1) .

21
Λύση άσκησης 16
i. Η f ορίζεται αν και μόνο αν x > 0 ⇔ x ≠ 0 .

Επομένως το πεδίο ορισμού της f είναι D f =  \ {0} .
Έχουμε:

x>0
 ln x,
f (x) = 
ln(− x), x < 0
Η γραφική παράσταση της f αποτελείται από δυο κλάδους.
Ο ένας είναι η γραφική παράσταση της y = lnx με x>0 και ο άλλος η συμμετρική της ως
προς τον y΄y.
Έτσι έχουμε:

ii. Αρχικά παριστάνουμε γραφικά την  y = f (x) και έπειτα την    y = f (x) . (βλέπε σχήμα)

22
iii. Η γραφική παράσταση της=
 y f (x − 1) θα προκύψει, αν μετατοπίσουμε την γραφική
παράσταση της f κατά μια μονάδα δεξιά.

iv. Η γραφική παράσταση της =
 y f (x + 1) θα προκύψει, αν μετατοπίσουμε την γραφική
παράσταση της f κατά μια μονάδα αριστερά.

v. Η γραφική παράσταση της=
   y f (x) + 1 θα προκύψει, αν μετατοπίσουμε την γραφική
παράσταση της f κατά μια μονάδα προς τα πάνω.

23

=
  y f ( x ) − 1 θα προκύψει, αν μετατοπίσουμε την γραφική
vi. Η γραφική παράσταση της
παράσταση της f κατά μια μονάδα προς τα κάτω.

24
Λύση άσκησης 17
i. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης με τύπο y = f (x) αποτελείται από δυο κλάδους.
Ο ένας είναι η γραφική παράσταση της βασικής συνάρτησης με τύπο y = x 3 για x ≥ 0 και
ο άλλος η γραφική παράσταση της συνάρτησης με τύπο y = x για   x < 0 .

ii. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης με τύπο y = −f (x) προκύπτει από την γραφική
παράσταση της συνάρτησης με τύπο   y = f (x) , αν θεωρήσουμε την συμμετρική αυτής ως
προς x΄x.

iii. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης με τύπο  y= f (− x) προκύπτει από την γραφική
παράσταση της συνάρτησης με τύπο y = f (x) , αν θεωρήσουμε την συμμετρική αυτής ως
προς τον άξονα y΄y.

25

iv. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης με τύπο y =−f (− x) προκύπτει από την γραφική
παράσταση της συνάρτησης με τύπο y = f (x) , αν θεωρήσουμε την συμμετρική αυτής ως
προς την αρχή του συστήματος αναφοράς.

v. Η γραφική παράσταση της συνάρτησης με τύπο g = f (x) αποτελείται από τα τμήματα

της Cf που βρίσκονται πάνω από τον άξονα x΄x και από τα συμμετρικά, ως προς τον άξονα
x΄x, των τμημάτων της Cf που βρίσκονται κάτω από τον άξονα x΄x.

26

1

vi. Αν f(x) ≥ 0 είναι y = �f(x) − f(x)� = 0
2
1

Αν f(x) < 0 είναι y = �f(x) + f(x)� = f(x)

Άρα έχουμε:

αν f (x) ≥ 0
 0,
y=
f (x), αν f (x) < 0

2

27
Λύση άσκησης 18

  x > 0  και x − 1 > 0 .
Η συνάρτηση f ορίζεται αν και μόνο αν
x > 0 
x ≠ 0
⇔
 ⇔ x ≠ 0,1
x − 1 > 0 
x ≠ 1
Επομένως D f =  \ {0,1} .
Η συνάρτηση g ορίζεται αν και μόνο αν

x
>0
x −1

x
> 0 ⇔ x ( x − 1) > 0 ⇔ x < 0  ή x > 1 .
x −1
Επομένως D g =

( −∞, 0 ) ∪ (1, +∞) .

Άρα έχουμε D f ≠ Dg οπότε: f ≠ g .
Για κάθε x ∈ D g είναι:

x
x
x
g=
x − 1 f (x)
( x ) ln = ln = ln = ln x − ln =
x −1
x −1
x −1
Άρα g ( x ) = f (x) για κάθε x ∈ ( −∞, 0 ) ∪ (1, +∞) .
Έτσι το ευρύτερο δυνατό υποσύνολο του  στο οποίο ισχύει f ( x ) = g(x) είναι το σύνολο

( −∞, 0 ) ∪ (1, +∞) .

Επομένως οι συναρτήσεις f και g είναι ίσες στο ( −∞, 0 ) ∪ (1, +∞) .

28
Λύση άσκησης 19
• Η f ορίζεται αν και μόνο αν

Df
Επομένως =

x>0 
x > 0
⇔
 ⇔ x ∈ (0,1) ∪ (1, +∞) .
ln x ≠ 0 
x ≠ 1

( 0,1) ∪ (1, +∞) .

• Η g ορίζεται αν και μόνο αν 1 − 2x ≥ 0 ⇔ x ≤
Επομένως

1
.
2

1

Dg =  −∞,  .
2


1

• Είναι D f ∩
Dg  0,  ≠ ∅ . Επομένως ορίζονται οι συναρτήσεις f + g και f ⋅ g στο
=
2

 1
 0,  . Οπότε:
 2
x
+ 1 − 2x  
lnx
x
x 1 − 2x
(f ⋅ g)(x)
1 − 2x
 
= f (x)g(x)
=
=
lnx
lnx

( f + g )( x ) =

f (x) + g(x) =

Επειδή:

1
1 
1 0< x ≤ 
x ∈ Df ∩ Dg 
0<x≤ 

2 0 x 1
2 ⇔
2⇔
⇔
⇔ < <
g(x) ≠ 0 
1 
2


x≠
1 − 2x ≠ 0  1 − 2x ≠ 0 
2 
0<x≤

Ορίζεται το πηλίκο

f 
f (x)
=
)
  ( x=
g(x)
g

f
και έχουμε:
g

x
x
1
lnx =
   , 0 < x <
2
1 − 2x lnx 1 − 2x

29
Λύση άσκησης 20
i. Είναι D g =  και επιπλέον έχουμε:

f ( − x ) + f [ −(− x) ]
g ( −x ) =
  ,  
2
f ( − x ) + f (x)
g ( −x ) =
   , 
2

g ( −x ) =
g ( x )  για κάθε    x ∈  .
Άρα g άρτια.
ii. Είναι D h =  και επιπλέον έχουμε:

f ( − x ) − f [ −(− x) ]
h ( −x ) =
   ,  
2
f ( − x ) − f (x)
h ( −x ) =
   ,  
2

h ( −x ) =

f ( x ) − f (− x)
  ,  
2

 h ( − x ) =
−h ( x  ) για κάθε x ∈ .
Άρα h περιττή.

iii. Έστω x ∈ τότε έχουμε:

g ( x ) +=
h (x)

=

f ( x ) + f (− x) f ( x ) − f (− x)
+
=
2
2

f ( x ) + f ( − x ) + f ( x ) − f (− x) 2f (x)
= = f (x)
2
2

f ( x )  για κάθε x ∈ . Επομένως κάθε συνάρτηση f ορισμένη στο R
Άρα g ( x ) + h ( x ) =

γράφεται σαν άθροισμα μιας άρτιας και μιας περιττής συνάρτησης.

30
Λύση άσκησης 21
Η f ορίζεται στο D f =

[ −2, 2] και η

g ορίζεται στο Dg =  .

α) Για να ορίζεται η συνάρτηση fog πρέπει και αρκεί το σύνολο
Α1= x ∈ Dg|g(x) ∈ Df ≠ ∅ .

{

}

Έχουμε:

x ∈ Dg 
x∈

⇔
 ⇔ −2 ≤ x + 1 ≤ 2 ⇔ −3 ≤ x ≤ 1
g(x) ∈ Df  (x + 1) ∈ [−2, 2]
Επομένως Α1 = [ −3,1] ≠ ∅ οπότε ορίζεται η fog. Το σύνολο Α1 θα είναι το πεδίο ορισμού
της fog.
Ο τύπος της fog είναι:

(fog)(x) = f (g(x)) = f (x + 1) = 4 − (x + 1) 2 = − x 2 − 2x + 3   για κάθε −3 ≤ x ≤ 1
β) Για να ορίζεται η gof πρέπει και αρκεί το σύνολο Α 2=

{x ∈ D |f (x) ∈ D } ≠ ∅ .
f

g

Έχουμε:

x ∈ [−2, 2] 
x ∈ Df 
⇔
 ⇔ x ∈ [−2, 2]
f (x) ∈ Dg 
4 − x 2 ∈  
Επομένως Α 2 = [ −2, 2] ≠ ∅ οπότε ορίζεται η gof. Το σύνολο Α 2 είναι το πεδίο ορισμού της
gof. Ο τύπος της gof είναι:

( gof )( x ) = g ( f ( x ) ) =

g

(

)

4 − x2 =

4 − x 2 + 1  για κάθε −2 ≤ x ≤ 2

31
Λύση άσκησης 22

= D=
i. Αφού tof = g τότε D tof
g
Είναι

( 0, +∞ )

και

( tof )( x ) = g ( x )  για κάθε

x > 0.

⇔ ( f ( x ) ) =g ( x )  t
⇔ ( lnx ) =
( tof )( x ) =g ( x ) t

1
.
x

Θέτουμε lnx = ω ⇔ x = eω .
Οπότε έχουμε:

t ( ω=
)

1
 ⇔ t ( ω=
) e−ω ,   ω∈ ⇔ t ( x ) = e− x  ,    x ∈ 

Άρα η ζητούμενη συνάρτηση t είναι:

=
t ( x ) e − x ,     x ∈ 

ii. Αφού foφ=g τότε D foφ
= D=
(0, +∞) και ( foφ )( x ) = g ( x )  για κάθε x > 0 .
g
Είναι f ( ϕ ( x ) )= g ( x )  ln(
⇔ ϕ ( x ))=

1
1
 
⇔ ϕ ( x )= e x .
x

Άρα η ζητούμενη συνάρτηση φ είναι:
1
x

=
φ ( x ) e  ,     x > 0

Λύση άσκησης 23
Το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο D f = [−1,1] .

Θέτουμε t=
( x ) f (lnx − 1) .

Το πεδίο ορισμού της t είναι το σύνολο D t =

{x > 0  |  lnx − 1∈ Df }

x>0 
x>0
x>0 

⇔
⇔
⇔
ln x − 1 ∈ Df  −1 ≤ ln x − 1 ≤ 1 0 ≤ ln x ≤ 2 
x>0
x>0 


⇔ 1 ≤ x ≤ e2
ln x
2
2
e ≤ e ≤ e  1≤ x ≤ e 
0

Άρα D t = [1, e 2 ] .

x ) f (2 − x) .
Θέτουμε g ( =
Το πεδίο ορισμού της g είναι το σύνολο D g =

x∈ 
x∈

⇔
 ⇔1≤ x ≤ 3
2 − x ∈ Df 
−1 ≤ 2 − x ≤ 1
Άρα D g = [1,3] .

{x ∈  : 2 − x ∈ D f } .

.

32
Είναι D t ∩ D g = [1,3] . Το σύνολο αυτό είναι το πεδίο ορισμού της h.
Έτσι D h = [1,3] .
Ο τύπος της h είναι:

 h ( x=
) f ( lnx − 1) + f ( 2 − x=)
= 1 − (lnx − 1) 2 + 1 − (2 − x) 2 = −ln 2 x + 2lnx + − x 2 + 4x − 3

Λύση άσκησης 24
i. Θέτω g(x) =x − 1 ,    x ≥ 0 .

=
h ( x ) f=
Αφού h(x)
= f ( x − 1) τότε
(g ( x ))

H h ορίζεται όταν:

Α=

{x ≥ 0|1 ≤

( fog ) (x) .

}

x −1 ≤ 2 ≠ ∅
x≥0

x≥0




⇔
( x − 1) ∈ [1, 2] 1 ≤ x − 1 ≤ 2 

Πράγματι

x≥0


x≥0 
⇔
⇔4≤x≤9
4 ≤ x ≤ 9
2 ≤ x ≤ 3
Άρα D h = [4,9] .

x 3 − 6 ,   x ∈  .
ii. Θέτω g ( x ) =

φ ( x ) f=
Αφού φ =
( x ) f (x 3 − 6) τότε=
(g ( x ))

( fog ) (x)

H φ ορίζεται όταν:

Α=

{x ∈ |1 ≤ x

3

− 6 ≤ 2} ≠ ∅

x ∈ Dg 
x∈

⇔ 3
⇔
g(x) ∈ Df  (x − 6) ∈ [1, 2]

Πράγματι

x ∈  
x∈ 
x∈ 
3
⇔
⇔ 3
 ⇔ x ∈ [ 7, 2]
3
3
1 ≤ x − 6 ≤ 2
7 ≤ x ≤ 8
7 ≤ x ≤ 2 
Άρα D φ =  3 7, 2    .

33
Λύση άσκησης 25

Η προβολή της ΑΓ πάνω στην ΒΓ είναι το ευθύγραμμο τμήμα ΓΔ.
Είναι (ΑΒ)=x και (ΒΓ)=4 . Από πρόταση της Γεωμετρίας έχουμε:
2
(ΑΓ) 2 = ( ΒΓ )( ΓΔ )  και (ΑΓ)
=
(ΒΓ) 2 − (ΑΒ) 2 .

Έτσι έχουμε:

=
( ΓΔ )

42 − x 2
x2
(ΑΓ) 2 (ΒΓ) 2 − (ΑΒ) 2
= 4
= −
=
4
4
(ΒΓ)
(ΒΓ)

Άρα

( ΓΔ ) = f (x)

αν

x2
4

τότε f ( x )= 4 −   .

Η f ορίζεται αν και μόνο αν x > 0  και f ( x ) > 0 .
Έτσι έχουμε:


x2
x < 4
x 2 < 16 
> 0

4

⇔
⇔0<x<4
>
x
0
>
x
0


x > 0 

4−

Είναι φανερό ότι 0 < x < 4 , αφού (ΑΒ)=x και ΑΒ κάθετη πλευρά ορθογωνίου τριγώνου με
υποτείνουσα μήκους (ΒΓ)=4.
Έτσι το πεδίο ορισμού της f είναι D f = (0, 4) .

34
Λύση άσκησης 26
Θέτω 2x − 1 = ω ⇔ x =

ω +1
.
2

Από τη σχέση έχουμε:

 ω +1
f (ω) 
=
  ,   ω∈ 
 2 
3

 x +1 
 κ( x) x3  ,    x∈  .
) 2x − 1 , x ∈  και =
 ,    x ∈  και g ( x=
 2 
3

Θεωρώ=
σαν f ( x ) 

Εξετάζω αν ισχύει ( fog )( x ) = κ ( x )   για κάθε  x ∈  .
Έχουμε:

x ∈ Df 
x∈ 
⇔
 ⇔ x∈
g(x) ∈ Df  2x − 1 ∈  
Άρα D fog =  . Είναι D κ = 
, άρα Dfog = D κ .
Έχουμε:

2x − 1 + 1 
x3 =
κ(x)  για κάθε x ∈  .
( fog ) (x) =f (g(x)) =f ( 2x − 1) =
 =
2


3

Άρα η συνάρτηση που επιλέξαμε είναι η ζητούμενη.

Λύση άσκησης 27
i. Οι εισπράξεις από την πώληση x μονάδων του προϊόντος θα είναι:
Ε(x) = x ∙ Π(x) = x(−x − 5),
x>0

Το κέρδος P(x) θα είναι:
Ρ(x) = E(x) − K(x) ⇔

Ρ(x) = x(−x − 5) − (−4 − 2x 2 ) ⇔
Ρ(x) = −x 2 − 5x + 4 + 2x 2 ⇔
Ρ(x) = x 2 − 5x + 4 ,

x>0

ii. Η επιχείρηση θα έχει κέρδος όταν Ρ(x) > 0 και η ζημιά όταν Ρ(x) < 0 .
Το τριώνυμο x 2 − 5x + 4 έχει ρίζες τους αριθμούς 1 και 4.
Είναι Ρ(x) > 0 αν 0 < x < 1 ή x > 4 και Ρ(x) < 0 αν 1 < x < 4 .

35
Λύση άσκησης 28
i. Στη σχέση που δίνεται θέτουμε όπου x − 1 = ω ⟺ x = ω + 1 .
Άρα η σχέση γίνεται:

f(ω) = (ω + 1)2 − 3 ή f(ω) = ω2 + 2ω + 1 − 3 ή f(ω) = ω2 + 2ω − 2

Έτσι έχουμε:
f(x) = x 2 + 2x − 2 , x ∈ ℝ .

ii. Στη σχέση που δίνεται θέτουμε όπου 3x = ω ⟺ x =
Άρα η σχέση γίνεται:
ω 3

f(ω) = � � ή f(ω) =
3

Έτσι έχουμε:
f(x) =

x3

27

, x∈ ℝ.

ω3
27

ω
3

.

36
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Μονοτονία)
Δίνεται η συνάρτηση f (x) =

x

. Να αποδείξετε ότι η f είναι γνησίως αύξουσα σε
2− x
καθένα από τα διαστήματα [ 0, 4 ) και ( 4, +∞ ) αλλά όχι γνησίως αύξουσα στο πεδίο ορισμού
της Α = R + \ {4} .
(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Μονοτονία)
Να μελετήσετε ως προς την μονοτονία τις συναρτήσεις:
i.

f (x) =

ii.

g(x) =

5
9 − x2
2x
3 + x2

(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Μονοτονία)
Να μελετήσετε ως προς την μονοτονία τις συναρτήσεις:
i. f (x) =

11x
11 − x

ii. g(x)
= ln(x − π) − e π− x
(Θέμα Β)

37
Άσκηση 4. (Μονοτονία)
Να μελετήσετε ως προς την μονοτονία τις συναρτήσεις:
i.

f (x)=

1
− x
x

ii.

g(x) =

2x + 3
x −1

(Θέμα Β)

Άσκηση 5. (Μονοτονία)
Α) Αν η f είναι γνησίως αύξουσα στο ( 0 + ∞ ) και f (x) > 0 για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) αποδείξτε
ότι η συνάρτηση g(x)
=

1
1
+ f   είναι γνησίως φθίνουσα στο ( 0, +∞ ) .
f (x)
x

Β) Να μελετήσετε ως προς την μονοτονία την συνάρτηση h(x) =

1
1
x
+
e
− ln x .
ex

(Θέμα Β)

Άσκηση 6. (Μονοτονία)
Α) Η συνάρτηση f , ορισμένη στο  , είναι άρτια και γνησίως μονότονη στο [ 0, α ] , α > 0 ,
με f ( 0 ) = α , f ( α ) =0 .
i. Αποδείξτε ότι η f είναι γνησίως αύξουσα στο [ −α, 0] και γνησίως φθίνουσα στο [ 0, α ] .
ii. Αποδείξτε ότι η f  f είναι γνησίως φθίνουσα στο [ −α, 0] και γνησίως αύξουσα στο

[0, α ] .

(

Β) Μελετήστε την μονοτονία της συνάρτησης h(x)
= 1 – 1− x2

(Θέμα Β)

)  στο [ −1,1] .
2

38
Άσκηση 7. (Μονοτονία)
A) Αν η f είναι γνησίως αύξουσα στο  να αποδείξετε ότι η συνάρτηση
g(x) =f 3 (x) + 3f (x 3 ) + 2 είναι επίσης γνησίως αύξουσα στο  .
B) Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση h(x) =e3x + 3e x + 2 είναι γνησίως αύξουσα
στο  .
3

(Θέμα Γ)

Άσκηση 8. (Μονοτονία)
Α) Αποδείξτε ότι αν f γνησίως φθίνουσα στο διάστημα ∆ και g γνησίως φθίνουσα στο f(Δ)
τότε η σύνθεση της f με την g είναι γνησίως αύξουσα στο ∆ .
Β) Να μελετήσετε ως προς την μονοτονία την συνάρτηση g(x) =− x 3 − x + 1 στο [ −1,1] .
Γ) Να μελετήσετε ως προς την μονοτονία την h(x) = −συν 3 x − συνx + 1 στο [ 0,π ] .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 9. (Μονοτονία)
Αν f (x) = e x + x 3 + x
Α. Να μελετήσετε την f ως προς την μονοτονία στο  .
Β. Να αποδείξετε ότι η εξίσωση f (x) = 1 έχει μοναδική ρίζα στο  .
Γ. Αν g είναι μια γνησίως φθίνουσα συνάρτηση στο  να λύσετε την ανίσωση

g(x 3 + e x ) < g(1 − x) .
(Θέμα Β)

Άσκηση 10. (Μονοτονία)
A) Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f (x)
= lnx + x είναι γνησίως αύξουσα στο ( 0, +∞ ) .
Β) Να λύσετε την ανίσωση ln(x 2 + x + 1) + x 2 < ln(x + 2) + 1 .
(Θέμα Β)

39
Άσκηση 11. (Μονοτονία)

π

− x  συνx στο [ 0,π ] .
2

Α) Να μελετήσετε ως προς την μονοτονία την συνάρτηση f (x)
= 

B) Να αποδείξετε

π
συνe
>
.
2e συνe − 1

(Θέμα Β)

Άσκηση 12. (Μονοτονία)

 π
.
 2

Α) Να αποδείξετε ότι η f (x)= e x εφx είναι γνησίως αύξουσα στο 0,
π π

3

Β) Να αποδείξετε ότι e 4

< 3.

(Θέμα Β)

Άσκηση 13. (Μονοτονία)
Α) Να μελετήσετε ως προς την μονοτονία την συνάρτηση f (x) =x 2 + ln(1 + x 2 ) .
Β) Να αποδείξετε ότι η γραφική παράσταση της f τέμνει τον άξονα χ΄χ σε ένα μόνο
σημείο.
(Θέμα Β)

Άσκηση 14. (Ακρότατα Συνάρτησης)
Αν η γραφική παράσταση της f διέρχεται από τα σημεία Α(0,2), Β(1,3) και ισχύει
| 2f (x) − 5 |≤ 1 αποδείξτε ότι έχει μέγιστη και ελάχιστη τιμή.
(Θέμα Β)

40
Άσκηση 15. (Μη Μονότονη Συνάρτηση)

i. Αν η συνάρτηση f έχει τουλάχιστον δύο ρίζες στο διάστημα ∆ να αποδείξετε ότι η f δεν
είναι γνησίως μονότονη στο ∆ .
ii. Αποδείξτε ότι η συνάρτηση =
f (x)

[0, +∞ ) .

(Θέμα Γ)

xe x – e x −  x + 1 δεν είναι γνησίως μονότονη στο

41
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Η συνάρτηση είναι καλώς ορισμένη στο  όταν ισχύει ( x ≥ 0 και 2- x ≠ 0 ) ⇔ ( x ≥ 0 και
R + \ {4} .
x ≠ 4 ) δηλαδή όταν x ∈ A =

Για την μονοτονία της f σχηματίζουμε τον λόγο μεταβολής λ =

f (x 2 ) − f (x1 )
για τυχαία
x 2 − x1

x1 , x 2 ∈ A .
x2
λ

=

x1

2 − x 2 2 − x1
2( x 2 − x1 )
2(x 2 − x1 )
=
=
=
x 2 − x1
(x 2 − x1 )(2 − x 2 )(2 − x1 ) (x 2 − x1 )(2 − x 2 )(2 − x1 )( x 2 + x1 )

2
.
(2 − x 2 )(2 − x1 )( x 2 + x1 )

Το πρόσημο του λ εξαρτάται από το πρόσημο των 2 − x 2 και 2 − x1 . Έτσι:

Αν x1 , x 2 ∈ [ 0, 4 ) είναι ( 0 ≤ x1 < 4 και 0 ≤ x 2 < 4 ) ⇔ ( x1 < 2 και

x 2 < 2 ) οπότε

(2 − x 2 )(2 − x1 ) > 0 .
Δηλαδή λ > 0 .

Αν x1 , x 2 ∈ ( 4, +∞ ) είναι ( x1 > 4 και x 2 > 4 ) ⇔ ( x1 > 2 και

x 2 > 2 ) οπότε

(2 − x 2 )(2 − x1 ) > 0 .
Δηλαδή λ > 0 .

Αν x1 ∈ [ 0, 4 ) και x 2 ∈ ( 4, +∞ ) τότε x1 < 4 < x 2 ⇔

x1 < 2 < x 2 ⇔ (2 − x 2 )(2 − x1 ) < 0 .

Δηλαδή λ < 0 .
Σε κάθε ένα από τα διαστήματα [ 0, 4 ) και ( 4, +∞ ) είναι λ > 0 οπότε η f είναι γνησίως
αύξουσα σε αυτά όχι όμως και στην ένωσή τους .

42
Λύση άσκησης 2
i. Η f είναι καλά ορισμένη στο  όταν 9 − x 2 > 0 ⇔ x ∈ ( −3,3) =∆  .
Για κάθε x1 , x 2 ∈ (−3, 0] με x1 < x 2 είναι:

x1 < x 2 ≤ 0 ⇔ x12 > x 22 ⇔ − x12 < − x 22 ⇔ 9 − x12 < 9 − x 22 ⇔
9 − x12 < 9 − x 22 ⇔

5
9−x

2
1

>

5
9 − x 22

⇔ f (x1 ) > f (x 2 ) .

Δηλαδή η f είναι γνησίως φθίνουσα στο (−3, 0] .
Για κάθε x1 , x 2 ∈ [0,3) με x1 < x 2 είναι:

0 ≤ x1 < x 2 ⇔ x12 < x 22 ⇔ − x12 > − x 22 ⇔ 9 − x12 > 9 − x 22 ⇔
9 − x12 > 9 − x 22 ⇔

5
9 − x12

<

5
9 − x 22

⇔ f (x1 ) < f (x 2 ) .

Δηλαδή η f είναι γνησίως αύξουσα στο [0,3) .

ii. Η g ορίζεται στο  .
Αν x1 , x 2 ∈ [0, +∞) είναι:

g(x1 ) < g(x 2 ) ⇔

2x1
3 + x12

<

2x1
3 + x 22

4x12
4x 22
<
⇔ 12x12 + 4x12 x 22 < 12x 22 + 4x12 x 22 ⇔
2
2
3 + x1 3 + x 2

4x12
4x 22
>
⇔ 12x12 + 4x12 x 22 > 12x 22 + 4x12 x 22 ⇔
3 + x12 3 + x 22

x1 > 0

x12 < x 22 ⇔ x1 < x 2
x 2 >0

Αν x1 , x 2 ∈ (−∞, 0] είναι:

g(x1 ) < g(x 2 ) ⇔

2x1
3 + x12

<

2x1
3 + x 22

x1 < 0

x12 > x 22 ⇔ x1 < x 2
x 2 <0

Επιπλέον αν x1 < 0 < x 2 είναι

2x1
3+ x

2
1

<0<

2x 2
3 + x 22

⇔ g(x1 ) < g(x 2 ) .

Δηλαδή σε κάθε περίπτωση και για κάθε x1 , x 2 ∈  ισχύει η ισοδυναμία:

x1 < x 2 ⇔ g(x1 ) < g(x 2 ) δηλαδή η g είναι γνησίως αύξουσα στο  .

43
Λύση άσκησης 3
i. H f ορίζεται στο ∆= {x ∈ R : 11 − x > 0} δηλαδή στο ∆= {x ∈ R : x < 11} δηλαδή στο

∆=

( −∞,11) .

Για κάθε x1 , x 2 ∈ ∆ με x1 < x 2 είναι:

x1 < x 2 ⇔ − x1 > − x 2 ⇔ 11 − x1 > 11 − x 2 ⇔ 11 − x1 > 11 − x 2 ⇔

και x1 < x 2 ⇔ 11x1 < 11x 2

1
1
<
11 − x1
11 − x 2

(1)

(2).

Με πολλαπλασιασμό των (1) και (2) (αφού όλες οι παραστάσεις είναι θετικές) έχουμε

11x1
11x 2
<
⇔ f (x1 ) < f (x 2 ) , οπότε η f είναι γνησίως αύξουσα στο ∆ .
11 − x1
11 − x 2

ii. H g ορίζεται στο ∆= {x ∈ R : x − π > 0} δηλαδή στο ∆= {x ∈ R : x > π} δηλαδή στο

∆=

( π, +∞ ) .

Για κάθε x1 , x 2 ∈ ∆ με x1 < x 2 είναι:
ln x ↑

x1 < x 2 ⇔ x1 − π < x 2 − π ⇔ ln(x1 − π) < ln(x 2 − π)
ex ↑

(3)

και x1 < x 2 ⇔ − x1 > − x 2 ⇔ π − x1 > π − x 2 ⇔ e π− x1 > e π− x 2 ⇔ −e π− x1 < −e π− x 2

(4).

Με πρόσθεση των (3), (4) έχουμε g(x1 ) < g(x 2 ) οπότε η g είναι γνησίως αύξουσα στο ∆ .

44
Λύση άσκησης 4

( 0, +∞ ) . Για κάθε

i. H f ορίζεται στο ∆

= {x ∈ R : x ≥ 0 και x ≠ 0} δηλαδή στο =

x1 , x 2 ∈ ∆ με x1 ≠ x 2 είναι:
 1
 1

 − x 2  −  − x1 
x 2 − x1
f (x 2 ) − f (x1 )  x 2
x1 − x 2
 =
 x1

=
λ
=
−=
x 2 − x1
x 2 − x1
x1x 2 (x 2 − x1 )
x 2 − x1

1

x1 x 2

1

x1 x 2

(

(

x 2 − x1

( x 2 − x1 ) (
1
x 2 + x1

)(

)

x 2 + x1
x 2 + x1

)

)=
1

x1 x 2

( x 2 − x1 )
( x 2 − x1 ) ( x 2 +

x1

)

=

< 0 αφού x1 , x 2 ∈ (0, +∞) .

Επομένως η f (x) είναι γνησίως φθίνουσα στο ( 0, +∞ ) .

ii. H g ορίζεται στο ∆= {x ∈ R : x ≠ 1} δηλαδή στο ∆ =

( −∞,1) ∪ (1, +∞ ) . Για κάθε

x1 , x 2 ∈ ∆ με x1 ≠ x 2 είναι:
2x 2 + 3 2x1 + 3 2x 2 x1 − 2x 2 + 3x1 − 3 − 2x 2 x1 − 3x 2 + 2x1 + 3

( x 2 − 1)( x1 − 1) =
g(x 2 ) − g(x1 )
x2 −1
x1 − 1
=
λ
=
=
x 2 − x1
x 2 − x1
x 2 − x1

−2x 2 + 3x1 − 3x 2 + 2x1
=
( x 2 − x1 )( x 2 − 1)( x1 − 1)

−5(x 2 − x1 )
=
( x 2 − x1 )( x 2 − 1)( x1 − 1)

−5
( x 2 − 1)( x1 − 1)

• Αν x1 , x 2 ∈ (−∞,1) είναι x1 − 1 < 0 και x 2 − 1 < 0 οπότε (x1 − 1)(x 2 − 1)>0 δηλαδή λ < 0 .
• Αν x1 , x 2 ∈ (1, +∞) είναι x1 − 1>0 και x 2 − 1>0 οπότε (x1 − 1)(x 2 − 1)>0 δηλαδή λ < 0 .
• Αν x1 ∈ (−∞,1) , x 2 ∈ (1, +∞) είναι x1 − 1 < 0 και x 2 − 1>0 οπότε (x1 − 1)(x 2 − 1)<0 δηλαδή

λ > 0.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η g είναι γνησίως φθίνουσα σε καθένα από τα διαστήματα

( −∞,1) και (1, +∞ ) αλλά δεν είναι γνησίως φθίνουσα στην ένωσή τους δηλαδή στο πεδίο
ορισμού της ∆ .

45
Λύση άσκησης 5
A) Για κάθε x1 , x 2 ∈ (0, +∞) με x1 < x 2 είναι:

f↑

f (x ) > 0

x1 < x 2 ⇔ f (x1 ) < f (x 2 ) ⇔

x1 < x 2 ⇔

1
1
>
f (x1 ) f (x 2 )

(1)

 1 
1
1 f↑  1 
>
⇔ f   > f   (2)
x1 x 2
 x1 
 x2 

Με πρόσθεση των (1), (2) είναι: g(x1 ) > g(x 2 ) άρα η g είναι γνησίως φθίνουσα στο ( 0, +∞ ) .
Β) Η συνάρτηση e x είναι γνησίως αύξουσα και θετική στο  επομένως και στο ( 0, +∞ ) .
Άρα για κάθε x1 , x 2 ∈ (0, +∞) με x1 < x 2 έχουμε:
1

g↓

1

1
1
• Με εφαρμογή του A για f (x) = e , x1 < x 2 ⇔ g(x1 ) > g(x 2 ) ⇔ x + e x1 > x + e x 2 (3)
1
e
e2
x

ln x ↑

Επίσης x1 < x 2 ⇔ ln x1 < ln x 2 ⇔ − ln x1 > − ln x 2

(4)

Με πρόσθεση των (3), (4) προκύπτει ότι h(x1 ) > h(x 2 ) οπότε η h είναι γνησίως φθίνουσα

στο ( 0, +∞ ) .

46
Λύση άσκησης 6
Α) i. Επειδή η f είναι γνησίως μονότονη στο [ 0, α ] θα ισχύει μόνο μία από τις ισοδυναμίες

x1 < x 2 ⇔ f (x1 ) < f (x 2 ) (1), x1 < x 2 ⇔ f (x1 ) > f (x 2 ) (2) για κάθε x1 , x 2 ∈ [0, α] .

 
α και f ( 0 ) = α > 0 = f ( α ) δηλαδή f ( 0 ) > f ( α ) από όπου και συμπεραίνουμε ότι
Όμως 0 <
ισχύει η (2) οπότε η f είναι γνησίως φθίνουσα στο

[0, α ] .

Επίσης για κάθε x1 , x 2 ∈ [−α, 0] με x1 < x 2 είναι:

−α ≤ x1 < x 2 ≤ 0 ⇔ α ≥ − x1 > − x 2 ≥ 0 και επειδή η f είναι γνησίως φθίνουσα στο [ 0, α ] θα
f άρτια

έχουμε f (− x1 ) < f (− x 2 ) ⇔ f (x1 ) < f (x 2 ) .
Επομένως η f είναι γνησίως αύξουσα στο [−α, 0] .
ii. Έστω x1 , x 2 ∈ [−α, 0] με x1 < x 2 . Τότε διαδοχικά έχουμε:

−α ≤ x1 < x 2 ≤ 0

f ↑ στο [ −α ,0]

f ′ άρτια

f (−α) ≤ f (x1 ) < f (x 2 ) ≤ f (0) ⇔ f (α) ≤ f (x1 ) < f (x 2 ) ≤ f (0) ⇔

0 ≤ f (x1 ) < f (x 2 ) ≤ α .
Δηλαδή f (x1 ), f (x 2 ) ∈ [0, α] με f (x1 ) < f (x 2 ) και επειδή η f είναι γνησίως φθίνουσα στο

[0, α ] θα είναι f ( f (x1 ) ) > f ( f (x 2 ) )

από το οποίο προκύπτει ότι η σύνθεση f  f είναι

γνησίως φθίνουσα στο [−α, 0] .
Ομοίως προκύπτει και ότι f  f είναι γνησίως αύξουσα στο [ 0, α ] .
Πράγματι αν x1 , x 2 ∈ [0, α] με x1 < x 2 . Τότε διαδοχικά έχουμε:

0 ≤ x1 < x 2 ≤ α

f ↓ στο [0, α ]

f (0) ≥ f (x1 ) > f (x 2 ) ≥ f (α) ⇔ α ≥ f (x1 ) > f (x 2 ) ≥ 0 .

Δηλαδή f (x1 ), f (x 2 ) ∈ [0, α] με f (x1 ) > f (x 2 ) και επειδή η f είναι γνησίως φθίνουσα στο

[0, α ] θα είναι f ( f (x1 ) ) < f ( f (x 2 ) )
γνησίως αύξουσα στο [ 0, α ] .

από το οποίο προκύπτει ότι η σύνθεση f  f είναι

Β) Εφαρμογή του ερωτήματος Α όπου f (x) = 1 − x 2 .
Πράγματι για την f (x) = 1 − x 2 έχουμε:

f (− x) = 1 − (− x 2 ) = 1 − x 2 = f (x) . Για κάθε x ∈  επομένως η f είναι άρτια στο  .

47
• Επίσης είναι της μορφής αx 2 + β x +  
γ με α = −1 < 0 και επομένως είναι γνησίως

β 
 β


δηλαδή στο ( −∞, 0] και γνησίως φθίνουσα στο  −
, +∞ 

2α 
 2α


δηλαδή στο [ 0, +∞ ) από όπου και συμπεραίνουμε ότι η f είναι γνησίως αύξουσα στο

αύξουσα στο  −∞, −

[0,1] .
• Τέλος ισχύει f ( 0 ) = 1 και f (1) = 0 .
Επομένως σύμφωνα με το Α η συνάρτηση f  f , δηλαδή η h(x) =1 − (1 − x 2 ) 2 είναι γνησίως

φθίνουσα στο [ −1, 0] και γνησίως αύξουσα στο [ 0,1] .

Λύση άσκησης 7
Α) Για κάθε x1 , x 2 ∈  με x1 < x 2 είναι:
f↑

x1 < x 2 ⇔ f (x1 ) < f (x 2 ) ⇔ f 3 (x1 ) < f 3 (x 2 ) (1)
f↑

x1 < x 2 ⇔ x13 < x 32 ⇔ f (x13 ) < f (x 32 ) ⇔ 3f (x13 ) < 3f (x 32 ) (2)
Με πρόσθεση των (1), (2) έχουμε f 3 (x1 ) + 3f (x13 ) < f 3 (x 2 ) + 3f (x 32 ) ⇔

f 3 (x1 ) + 3f (x13 ) + 2 < f 3 (x 2 ) + 3f (x 32 ) + 2 ⇔ g(x1 ) < g(x 2 )
Επομένως η g είναι γνησίως αύξουσα στο  .
Β) Εφαρμογή του A για f (x) = e x αφού είναι γνησίως αύξουσα και επιπλέον είναι

 f 3 (x) + 3f (x 3 ) + 2 = (e x )3 + 3e x + 2 = e3x + 3e x + 2 = h(x) .
3

3

Επομένως η h είναι γνησίως αύξουσα.

Λύση άσκησης 8
Α) Έστω x1 < x 2 με x1 , x 2 ∈ ∆ . Επειδή η f είναι γνησίως φθίνουσα στο ∆ θα ισχύει

f (x1 ) > f (x 2 ) .

Όμως οι f (x1 ), f (x 2 ) ∈ f ( ∆ ) στο οποίο η g είναι γνησίως φθίνουσα, οπότε

g(f (x1 )) < g(f (x 2 )) δηλαδή (g  f )(x1 ) < (g  f )(x 2 ) , συνεπώς η g  f είναι γνησίως αύξουσα
στο ∆ αφού για κάθε x1 , x 2 ∈ ∆ με x1 < x 2 ισχύει (g  f )(x1 ) < (g  f )(x 2 ) .

48
Β) Για κάθε x1 , x 2 ∈ [ −1,1] με x1 < x 2 είναι:

x1 < x 2 ⇔ x13 < x 32 ⇔ − x13 > − x 32 (1).
Επίσης x1 < x 2 ⇔ − x1 > − x 2 (2).
Με πρόσθεση των (1) και (2) είναι:

− x13 − x1 > − x 32 − x 2 ⇔ − x13 − x1 + 1 > − x 32 − x 2 + 1 ⇔ g(x1 ) > g(x 2 )
από όπου προκύπτει ότι η g είναι γνησίως φθίνουσα στο [ −1,1] .
Γ) Η συνάρτηση h είναι σύνθεση της g(x) =− x 3 − x + 1 η οποία είναι γνησίως φθίνουσα

στο [ −1,1] , με την f (x) = συνx η οποία είναι επίσης φθίνουσα στο [ 0,π ] . Τέλος επειδή
ισχύει −1 ≤ συνx ≤ 1 για κάθε x ∈ [ 0, π] έχουμε ότι g ([0, π]) =[ −1,1] .
Εφαρμόζοντας το (Α) ερώτημα στις συναρτήσεις f (x) = συνx και g(x) =
−x3 – x + 1

προκύπτει ότι η σύνθεση g  f δηλαδή η h(x) = −συν 3 x − συνx + 1 είναι γνησίως αύξουσα
στο [ 0,π ] .

Λύση άσκησης 9
Α) Για κάθε x1 , x 2 ∈  με x1 < x 2 είναι:
ex ↑

x1 < x 2 ⇔ e x1 < e x 2

x1 < x 2 ⇔ x13 < x 32
Επίσης x1 < x 2

(1)
(2)

(3)

Με πρόσθεση των (1), (2), (3) είναι: e x1 + x13 + x1 < e x 2 + x 32 + x 2 ⇔ f (x1 ) < f (x 2 ) απ’ όπου
προκύπτει ότι η f είναι γνησίως αύξουσα στο  .
Β) Για x = 0 είναι f ( 0 ) = e0 + 03 + 0 = 1 , δηλαδή η x = 0 είναι προφανής λύση της εξίσωσης

f (x) = 1 και επειδή η f είναι γνησίως αύξουσα στο  αν υποθέσουμε ότι υπάρχουν δύο
ρίζες θ, ξ με θ < ξ της εξίσωσης f (x) = 1 δηλαδή f (θ) = f (ξ) = 1 , θα είναι λόγω μονοτονίας
f (θ) < f (ξ) ⇔ 1 < 1 Άτοπο.
Επομένως η ρίζα x = 0 της εξίσωσης f (x) = 1 είναι μοναδική.
Γ) Επειδή η συνάρτηση g είναι γνησίως φθίνουσα στο  και (x 3 + e x ), (1 − x ) ∈  διαδοχικά
έχουμε:
f↑

g(x 3 + e x ) < g(1 − x) ⇔ x 3 + e x > 1 − x ⇔ x 3 + e x + x > 1 ⇔ f (x) > f (0) ⇔ x > 0 .
Άρα η λύση της ανίσωσης είναι κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .

49
Λύση άσκησης 10
Α) Για κάθε x1 , x 2 ∈ ( 0, +∞ ) με x1 < x 2 είναι:
ln x ↑

x1 < x 2 ⇔ ln x1 < ln x 2 (1)
Επίσης x1 < x 2 (2)
Με πρόσθεση των (1), (2) είναι: l n x1 + x1 < l n x 2 + x 2 ⇔ f (x1 ) < f (x 2 )
απ’ όπου προκύπτει ότι η f είναι γνησίως αύξουσα στο ( 0, +∞ ) .
Β) Για κάθε x > −2 είναι:

ln(x 2 + x + 1) + x 2 < ln(x + 2) + 1 ⇔ ln(x 2 + x + 1) + x 2 + x + 1 < ln(x + 2) + 1 + x + 1 ⇔
f↑

ln(x 2 + x + 1) + x 2 + x + 1 < ln(x + 2) + x + 2 ⇔ f (x 2 + x + 1) < f (x + 2) ⇔ x 2 + x + 1 < x + 2 ⇔
x 2 < 1 ⇔ x < 1 ⇔ −1 < x < 1 δεκτές λύσεις αφού x > −2 .

Λύση άσκησης 11
Α) Για κάθε  x1 , x 2 ∈ [0, π] με x1 < x 2 είναι:

x1 < x 2 ⇔ − x1 > − x 2 ⇔

x1 < x 2

συνx ↓ στο [0, π ]

π
π
− x1 > − x 2
2
2

συνx1 > συνx 2

(1).

(2).

π

 π

π

π

• Αν  x1 , x 2 ∈  0,  με x1 < x 2 θα είναι  − x1  > 0 , συνx1 > 0 ,  − x 2  ≥ 0 , συνx 2 ≥ 0
 2
2

2

οπότε οι (1), (2) με πολλαπλασιασμό δίνουν f (x1 ) > f (x 2 ) ,

 π

άρα η f είναι γνησίως φθίνουσα στο  0,
 2.

π

π

• Αν  x1 , x 2 ∈  , π  με x1 < x 2 θα είναι  − x1  ≤ 0 , συνx1 ≤ 0 ,  − x 2  < 0 , συνx 2 < 0
2 
2

2

οπότε οι (1), (2) με πολλαπλασιασμό δίνουν f (x1 ) < f (x 2 ) ,

π


άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο  ,
 2 π .

π

π

Β) Η f είναι γνησίως αύξουσα στο  ,
 2 π  και 2 < e < π . Επομένως:

π
π
π
π
π 
π

f (e) < f (π) ⇔  − e  συνe <  − π  συνπ ⇔ συνe − eσυνe < ⇔ συνe − < eσυνe ⇔
2
2
2
2
2

2

π
συνe
πσυνe − π < 2eσυνe ⇔ π(συνe − 1) < 2eσυνe ⇔
>
(αφού συνe − 1 < 0 ) .
2e συνe − 1

50
Λύση άσκησης 12

 π
 2

Α) Για κάθε  x1 , x 2 ∈ 0,  με x1 < x 2 είναι:

π
⇒ 0 < e x1 < e x 2 (1) διότι e x γνησίως αύξουσα.
2
π
 π
0 ≤ x1 < x 2 < ⇒ 0 ≤ εϕx1 < εϕx 2 (2) διότι εϕx γνησίως αύξουσα στο 0,  .
2
 2
Από (1) και (2) με πολλαπλασιασμό είναι f (x1 ) < f (x 2 ) άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο
0 ≤ x1 < x 2 <

 π
 0,
 2  .

π

 π

π

π

Β) Επειδή η f είναι γνησίως αύξουσα στο  0,
 2  και 0 < 4 < 3 < 2 θα είναι
π

π
π
π π
π
π
e >0 e 4

π
π
π
π
f   < f   ⇔ e 4 εφ < e 3 εφ ⇔ e 4 < e 3 3 ⇔ π < 3 ⇔ e 4 3 < 3 .
4
3
4
3
e3
x

Λύση άσκησης 13
Α) Η f ορίζεται στο  αφού 1 + x 2 > 0 για κάθε x ∈  .
Για κάθε x1 , x 2 ∈ ( −∞, 0] με x1 < x 2 είναι:
ln x ↑

x1 < x 2 ⇔ x12 > x 22 ⇔ 1 + x12 > 1 + x 22 ⇔ ln(1 + x12 ) > ln(1 + x 22 ) (1)

x1 < x 2 ⇔ x12 > x 22 (2)
Οι (1), (2) με πρόσθεση δίνουν f (x1 ) > f (x 2 ) οπότε η f είναι γνησίως φθίνουσα στο ( −∞, 0] .
Για κάθε x1 , x 2 ∈ [0, +∞) με x1 < x 2 είναι:
ln x ↑

x1 < x 2 ⇔ x12 < x 22 ⇔ 1 + x12 < 1 + x 22 ⇔ ln(1 + x12 ) < ln(1 + x 22 ) (3)

x1 < x 2 ⇔ x12 < x 22

(4)

Οι (3), (4) με πρόσθεση δίνουν f (x1 ) < f (x 2 ) οπότε η f είναι γνησίως αύξουσα στο [0, +∞) .

51
Β) Αρκεί να αποδείξουμε ότι η εξίσωση f ( x ) = 0 έχει μοναδική λύση στο  .

(

)

Πράγματι για x = 0 ισχύει f ( 0 ) =02 + ln 1 + 02 =0 , οπότε η x = 0 είναι προφανής λύση της
εξίσωσης f ( x ) = 0 .
Αν υποθέσουμε ότι υπάρχει και δεύτερη λύση ρ > 0 τότε ως λύση θα ικανοποιεί την
εξίσωση δηλαδή θα ισχύει f ( ρ ) =0 (5) .
f↑

(5)

Όμως λόγω μονοτονίας της f στο [0, +∞) θα ισχύει ρ > 0 ⇔ f (ρ) > f (0) ⇔ 0 > 0 το οποίο
είναι Άτοπο.
Ομοίως καταλήγουμε σε άτοπο αν υποθέσουμε ότι υπάρχει δεύτερη λύση ρ < 0 .
Επομένως η λύση x = 0 είναι μοναδική για την εξίσωση f ( x ) = 0 δηλαδή η γραφική
παράσταση της f τέμνει τον άξονα χ΄χ σε ένα μόνο σημείο (την αρχή των αξόνων).

Λύση άσκησης 14
Είναι:

2f (x) − 5 ≤ 1 ⇔

−1 ≤ 2f (x) − 5 ≤ 1 ⇔
4 ≤ 2f (x) ≤ 6 ⇔
2 ≤ f (x) ≤ 3 για κάθε x ∈  . (1)
Επιπλέον επειδή η γραφική παράσταση της f διέρχεται από τα Α(0,2) και Β(1,3) θα είναι
f ( 0 ) = 2 και f (1) = 3 .
Οπότε η (1) γίνεται: f ( 0 ) ≤ f (x) ≤ f (1) για κάθε x ∈  .
Συνεπώς η f έχει μέγιστη τιμή το f (1) = 3 και ελάχιστη τιμή το f ( 0 ) = 2 .

52
Λύση άσκησης 15
i. Έστω ρ1 < ρ2 δύο τουλάχιστον ρίζες της f στο διάστημα Δ.
Τότε f (ρ1 ) = f (ρ2 ) = 0

(1) .

Αν υποθέσουμε ότι η f είναι γνησίως αύξουσα στο Δ τότε: ρ1 < ρ2 ⇔ f (ρ1 ) < f (ρ2 ) ⇔ 0 < 0
Άτοπο.
Αν υποθέσουμε ότι η f είναι γνησίως φθίνουσα στο Δ τότε: ρ1 < ρ2 ⇔ f (ρ1 ) > f (ρ2 ) ⇔ 0 > 0
Άτοπο.
Επομένως αν υποθέσουμε ότι η f είναι γνησίως μονότονη στο Δ καταλήγουμε σε άτοπο άρα
η f δεν είναι γνησίως μονότονη στο Δ.
ii. H συνάρτηση γίνεται: f (x)= e x ( x − 1) − ( x − 1) = ( x − 1)(e x –1) .

Είναι f (x) =
0 ⇔ ( x − 1)(e x –1) =
0⇔

( x − 1=0 ή e x –1 = 0 ) ⇔

( x =1 ή e x = 1 ) ⇔

( x=1 ή x = 0 )
Δηλαδή η f έχει δύο ρίζες στο [0, +∞) οπότε σύμφωνα με το υποερώτημα (i) η f δεν είναι
γνησίως μονότονη στο [0, +∞) .

53
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Συνάρτηση 1-1 – Εύρεση f −1 της f )
Να δείξετε ότι η συνάρτηση f (x) =

x
1+ x

αντιστρέφεται και στη συνέχεια να βρείτε την

αντίστροφη f −1 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Συνάρτηση 1-1 – Εύρεση f −1 της f )
Να δείξετε ότι η συνάρτηση f=
( x ) 2e x +1 − 3 αντιστρέφεται και στη συνέχεια να βρείτε την
αντίστροφη f −1 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Συνάρτηση 1-1 – Εύρεση f −1 της f )

(

Να δείξετε ότι η συνάρτηση f ( x ) = ln e − x − e 2

) αντιστρέφεται και στη συνέχεια να

βρείτε την αντίστροφη f −1 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 4. (Συνάρτηση 1-1 – Εύρεση f −1 της f )
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) =

x2
με πεδίο ορισμού A
= [0, +∞) .
x2 +1

α) Να την εξετάσετε ως προς την μονοτονία της.
β) Να βρείτε τα ελάχιστο της.
γ) Να βρείτε την αντίστροφη της.
δ) Να βρείτε το σύνολο τιμών.
(Θέμα Γ)

54
Άσκηση 5. (Συνάρτηση 1-1 – Εύρεση f −1 της f )
Δίνεται η συνάρτηση f (x)
= x − 2 ,να βρείτε την αντίστροφη της και να χαράξετε τις
γραφικές παραστάσεις τους στο ίδιο σύστημα αξόνων.

(Θέμα Β)

Άσκηση 6. (Συνάρτηση 1-1 – Εύρεση f −1 της f )
Να δείξετε ότι αν μια συνάρτηση f ( x ) με πεδίο ορισμού το  είναι περιοδική δεν είναι 1-

1.

(Θέμα Β)

Άσκηση 7. (Μελέτη Συνάρτησης ως προς 1-1 και Μονοτονία όταν δίνεται Συνθήκη με
Σύνθεση Συναρτήσεων)
Να δείξετε ότι αν μια συνάρτηση f ( x ) με πεδίο ορισμού το  είναι περιττή και 1-1 τότε και

η f −1 ( x ) είναι περιττή.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 8. (Μελέτη Συνάρτησης ως προς 1-1 και Μονοτονία όταν δίνεται Συνθήκη με
Σύνθεση Συναρτήσεων)
Δίνεται η συνάρτηση f : R → R , για την οποία ισχύει ( fof )( x ) = xf ( x ) , (1) για κάθε x ∈ R
α) Να δείξετε ότι f ( 0 ) = 0
β) Αν f ( x ) ≠ 0 για κάθε x ≠ 0 τότε να δείξετε ότι η f αντιστρέφεται.
(Θέμα Γ)

55
Άσκηση 9. (Ύπαρξη 1-1 Συνάρτησης με τη βοήθεια της Μονοτονίας – Επίλυση Εξίσωσης Ανίσωσης)
Δίνεται η συνάρτηση f : R → R * έτσι ώστε f ( x + y )= f ( x ) ⋅ f ( y ) , (1)
α) Να δείξετε ότι f ( 0=
) 1,

f ( − x=
)

1
f (x)

β) Να δείξετε ότι f ( x ) > 0
γ) Αν η f είναι 1-1 να δείξετε ότι f −1 ( x ⋅ =
y ) f −1 ( x ) + f −1 ( y ) ,

x, y > 0

(Θέμα Δ)

Άσκηση 10. (Είδος Μονοτονίας, f , f −1 )
Να βρείτε τα κοινά σημεία της γραφικής παράστασης της συνάρτησης f ( x ) = x 3 + 2x + 2 με
την αντίστροφη της.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 11. (Είδος μονοτονίας, f , f −1 )
Δίνεται η συνάρτηση f ( x )= e x −3 + x − e 2
α) Να δείξετε ότι η συνάρτηση f αντιστρέφεται
β) Να λυθεί η εξίσωση f ( x ) = f −1 ( x )

(

)

γ) Να λυθεί η εξίσωση f −1 ( 2 ln x=
+ 2 ) f −1 ln 2 x − 1
(Θέμα Γ)

Άσκηση 12. (Μελέτη Συνάρτησης ως προς 1-1 και Μονοτονία όταν δίνεται Συνθήκη με
Σύνθεση Συναρτήσεων)
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) =x 3 + 6x 2 + 12x + 10
α) Να βρείτε την αντίστροφη της
β) Να λυθεί η εξίσωση ( fof )( x ) = 3
(Θέμα Γ)

56
Άσκηση 13. (Μη Ύπαρξη Αντίστροφης Συνάρτησης)

( )

Αν για κάθε x ∈ R ισχύει 12f x 2 − 4f 2 ( x ) ≥ 9, (1) , να δείξετε ότι η f δεν αντιστρέφεται.
(Θέμα Γ)

57
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Πρέπει x ≥ 0 και 1 + x ≠ 0 ( το οποίο ισχύει ) ⇔ x ≥ 0 άρα το πεδίο ορισμού είναι το

π.ο= A= D=
[0, +∞)
f
1ο Βήμα : Αν f (x1 ) = f (x 2 ) ⇒

x1 =

x1

x
= 2 ⇔ x1 + x1 x 2 = x 2 + x1 x 2 ⇔
1 + x1 1 + x 2

x 2 ⇔ x1= x 2 άρα η f είναι 1-1.

x

2 Βήμα : y= f (x)=
ο

1+ x

⇔ y + y x=

x ⇔ y=

y ≠ 1

x (1 − y) ⇔ 
y ⇔
x
=

1− y





y ≠ 1
1 > y ≥ 0
y ≠ 1


 y

2
≥0
⇔  y (1 − y ) ≥ 0 ⇔ 

 y 
 , (1)
1 − y

x = 
2

1
y



2
 y 


 x =  y 
x =  1 − y 




 1− y 
3ο Βήμα : Στην (1) στην θέση του x → y και y → x άρα η αντίστροφη είναι η

x 
y f=
=
( x ) 

 1− x 
f ( x ).
−1

2

με πεδίο ορισμού το D f −1 = [0,1) , που είναι και το σύνολο τιμών της

58
Λύση άσκησης 2

A D=
.
Tο πεδίο ορισμού είναι το =
f
1 +1
Αν f ( x=
f ( x 2 ) ⇒ 2e x1 +1 −=
3 2e x 2 +1 − 3 ⇔ 2e x=
2e x 2 +1 ⇔ =
x1 x 2 άρα 1-1.
1)

Λύνουμε την ισότητα y = f ( x ) σαν εξίσωση ως προς x και παίρνουμε όλα τα y ώστε η
εξίσωση y = f ( x ) να έχει λύση στο πεδίο ορισμού της f το D f


 y+3

x +1 =
ln 
 y+3


y+3

 x ln 
2=
 −1
x +1
x +1


=
⇔
⇔
y f ( x=
) 2e − 3 ⇔ e =
 2 
2
y+3 > 0
 y > −3

 2
Στην (1) στην θέση του x → y και y → x άρα η αντίστροφη είναι η
x +3
−1
y f=
=
( x ) ln 
 − 1 με πεδίο ορισμού το Df −1 = ( −3, +∞ ) , που είναι και το σύνολο
 2 
τιμών της f ( x ) .

Λύση άσκησης 3

Πρέπει x − e 2 ≥ 0 και e − x − e 2 > 0 ⇔ x ≥ e 2 και e >

x − e 2 ⇔ x ≥ e 2 και e 2 > x − e 2 ⇔

x ≥ e 2 και 2e 2 > x ⇔ 2e 2 > x ≥ e 2 άρα το πεδίο ορισμού είναι το π.ο= A= Df= [e 2 , 2e 2 )

) (

(

)

Αν f ( x1 ) =
f ( x 2 ) ⇒ ln e − x1 − e 2 =
ln e − x 2 − e 2 ⇔ e − x1 − e 2 =−
e
x 2 − e2

⇔ x1 − e 2 =

x 2 − e 2 ⇔ x1 = x 2 άρα η f είναι 1-1.

Λύνουμε την ισότητα y = f ( x ) σαν εξίσωση ως προς x και παίρνουμε όλα τα y ώστε η
εξίσωση y = f ( x ) να έχει λύση στο πεδίο ορισμού της f

(

)

y =f ( x ) =ln e − x − e 2 ⇔ e y =e − x − e 2 ⇔ x − e 2 =e − e y ⇔

e − e y ≥ 0
e1 ≥ e y
1 ≥ y





2
y 2
2
y 2
2
y 2
 x − e = ( e − e )
 x = e + ( e − e )
 x = e + ( e − e ) , (1)

59

(

Η λύση x = e 2 + e − e y

)

2

≥ e 2 , επίσης x= e 2 + ( e − e y ) < 2e 2 ⇔ −2e y +1 + e 2y < 0
2

⇔ ey ( e y − 2e ) < 0 ⇔ e y − 2e < 0 ⇔ e y < 2e το οποίο ισχύει γιατί y ≤ 1 ⇒ e y ≤ e1 < 2e
+

Στην (1) στην θέση του x → y και y → x έτσι έχουμε την αντίστροφη

y = f −1 ( x ) = e 2 + ( e − e x ) = 2e 2 − 2e x +1 + e 2x με πεδίο ορισμού το Df = (−∞,1] , που είναι και
2

−1

το σύνολο τιμών της f ( x ) .

Λύση άσκησης 4

x2
x2 +1−1
1
=
= 1− 2
2
2
x +1
x +1
x +1
1
1
Έστω x 2 > x1 ≥ 0 ⇒ x 22 > x12 ≥ 0 ⇒ 1 + x 22 > 1 + x12 ≥ 1 ⇒
<

2
1 + x 2 1 + x12
1
1
1
1

>−
⇒ 1−
> 1−
⇒ f ( x 2 ) > f ( x1 ) άρα η f είναι γνησίως αύξουσα.
2
2
2
1+ x2
1 + x1
1+ x2
1 + x12

α) Μετασχηματίζουμε την f ( x ) =

β) Έχουμε 0 ≤ f ( x ) =

x2
⇔ f ( 0 ) ≤ f ( x ) άρα η f παρουσιάζει ελάχιστο στο x 0 = 0 το 0
x2 +1

γ) Επειδή η f είναι γνησίως αύξουσα στο [0, +∞) η f είναι 1-1 άρα έχει αντίστροφη.
Λύνουμε την ισότητα y = f ( x ) σαν εξίσωση ως προς x και παίρνουμε όλα τα y ώστε η
εξίσωση y = f ( x ) να έχει λύση στο πεδίο ορισμού της f το A
= [0, +∞)


y ≠ 1


y
1


x2
y

2
2
2
Επειδή x ≥ 0
⇔ yx + y =x ⇔ y =
y=
f (x) = 2
(1 − y ) x ⇔  x 2 = y ⇔  x =±
x +1
1− y


1− y

 y
≥0

1 − y

y ≠ 1
0 ≤ y < 1

y
x


−1
=
⇔
θα έχουμε
με 0 ≤ x < 1
y άρα f ( x ) =
x
=
x

1
y
1
x



1− y

 y (1 − y ) ≥ 0

60
δ) Το σύνολο τιμών της f είναι το πεδίο ορισμού της y = f −1 ( x ) δηλαδή το f ( A ) = [0,1)

Λύση άσκησης 5
Πρέπει x − 2 ≥ 0 ⇔ x ≥ 2 άρα το πεδίο ορισμού είναι το A
= D=
[2, +∞)
f
Αν f ( x1 ) = f ( x 2 ) ⇒

x1 − 2 =

x 2 − 2 ⇒ x1 − 2 = x 2 − 2 ⇒ x1 = x 2 άρα 1-1.

Λύνουμε την ισότητα y = f ( x ) σαν εξίσωση ως προς x και παίρνουμε όλα τα y ώστε η
εξίσωση y = f ( x ) να έχει λύση στο πεδίο ορισμού της f.

y = f (x) =


y ≥ 0
y ≥ 0
⇔ 2
x−2 ⇔  2
x, (1)

y = x − 2
y + 2 =

Στην (1) στην θέση του x → y και y → x άρα η αντίστροφη είναι η =
y f −1 ( x=
) x2 + 2
με πεδίο ορισμού το D f =
[0, +∞) , που είναι και το σύνολο τιμών της f ( x )
−1
Σχεδιάζουμε την =
y f −1 ( x=
) x 2 + 2 ,με βάση την g ( x ) = x 2 και παράλληλη μεταφορά της
κατακόρυφα και προς τα πάνω κατά 2
Η f ( x=
)

x − 2 είναι συμμετρική της y = f −1 ( x ) ως προς την διχοτόμο του 1ου και 3ου

τεταρτημορίου την y = x , βλέπε σχήμα

61
Λύση άσκησης 6
Έχουμε f ( x + T ) = f ( x − T ) = f ( x ) με T > 0 και επειδή x ± T ≠ x η συνάρτηση f ( x ) δεν είναι
1-1.

Λύση άσκησης 7
Έχουμε f ( − x ) =
−f ( x ) =
y
.

Αν y = f ( − x ) ⇔ − x = f −1 ( y ) ⇔ x = −f −1 ( y ) , (1)
Αν y = −f ( x ) ⇔ − y = f ( x ) ⇔ x = f −1 ( − y ) , ( 2 )
Από (1) και ( 2 ) έχουμε x =
f −1 ( − y ) =
−f −1 ( y ) άρα η f −1 ( y ) ή f −1 ( x ) είναι περιττή.

Λύση άσκησης 8
α) Για x = 0 η (1) γίνεται ( fof )( 0 )= 0 ⋅ f ( 0 ) ή f ( f ( 0 ) ) = 0 ( 2 )

(

)

(

Για x = f ( 0 ) η (1) γίνεται ( fof ) f (=
0) f ( 0) ⋅ f f ( 0)

)

( 2)

⇒ f ( ( fof )( 0 ) ) = f ( 0 ) ⋅ 0 = 0 ⇒ f ( 0 ) = 0

β) 1η περίπτωση: x1 , x 2 ≠ 0
(1)

x2
Αν f ( x1 ) =f ( x 2 ) ⇒ f ( f ( x1 ) ) =f ( f ( x 2 ) ) ⇒ x1f ( x1 ) =x 2 f ( x 2 ) ⇒ x1 =

γιατί f ( x1 ) , f ( x 2 ) ≠ 0

2η περίπτωση : x1= 0 ≠ x 2

Αν x1 =0 ≠ x 2 ⇒ f ( x1 ) =f ( 0 ) =0 ≠ f ( x 2 )
Άρα η f είναι 1-1, άρα αντιστρέφεται.

62
Λύση άσκησης 9
α) Επειδή f ( x ) ∈ R * ⇒ f ( x ) ≠ 0 για κάθε x ∈ 
f ( x )≠ 0

Για y = 0 η (1) γίνεται f ( x + 0=
) f ( x ) ⋅ f ( 0 ) ⇒ f ( x=) f ( x ) ⋅ f ( 0 ) ⇒ =1 f ( 0 )

Για x → x και για y → − x η (1) γίνεται f ( x − x =
) f ( x ) ⋅ f ( −x ) ή

1
f ( 0=
) f ( x ) ⋅ f ( − x ) ή 1= f ( x ) ⋅ f ( − x ) ή f ( − x ) = επειδή f ( x ) ≠ 0
f (x)
β) Για x →

f (x) > 0

x x
x
x
x
x
x
και για y →
η (1) γίνεται f ( + )= f ( ) ⋅ f ( ) ή f (x)= f 2 ( ) > 0 ή
2
2
2 2
2
2
2
f −1 ( x ) =t ⇔ x =f ( t )
ισχύει f ( t + v ) = f ( t ) ⋅ f ( v ) ή f ( t + v ) =x ⋅ y ή
−1
=

=
f
y
v
y
f
v
(
)
(
)


γ) Θέτουμε 

t +=
v f −1 ( x ⋅ y ) ή f −1 ( x ) + f −1 ( y ) =f −1 ( x ⋅ y )

Λύση άσκησης 10
1ος τρόπος:
Θέτουμε όπου x το y και όπου y το x και λύνουμε το σύστημα

 y = x 3 + 2x + 2
 y = x 3 + 2x + 2


⇔


3
3
3
 x = y + 2y + 2
 y − x = x − y + 2x − 2y


3
3
 y = x + 2x + 2
 y = x + 2x + 2
⇔

2
2
2
2
0 = ( x − y ) ( x + xy + y ) + 3 ( x − y ) 0 = ( x − y ) ( x + xy + y + 3)

 y = x 3 + 2x + 2

⇔=
 x − y 0 ή x 2 + xy +=
y 2 + 3 0 ( αδύνατη)


+

( x + 1) ( x 2 − x + 2 ) =
0
 x = x 3 + 2x + 2
x 3 + x + 2 = 0
 x = −1


⇔
⇔
⇔
⇔
+
=
 y = −1
 x y=
x y
y = x

63
2ος τρόπος:
Επειδή η συνάρτηση f είναι γνησίως αύξουσα σαν άθροισμα των αυξουσών συναρτήσεων
x 3 , x + 2 και με βάσει την λυμένη άσκηση 7 αντί να λύσουμε την εξίσωση f ( x ) = f −1 ( x ) θα
λύσουμε την f ( x ) = x ή f −1 ( x ) = x έτσι έχουμε

f ( x ) = x ⇔ x = x 3 + 2x + 2 ⇔ x 3 + x + 2 = 0 ⇔ ( x + 1) ( x 2 − x + 2 ) = 0 ⇔

x =−1 ⇒ y =−1

Λύση άσκησης 11

A D=
.
α) Tο πεδίο ορισμού είναι το =
f

Η συνάρτηση e x είναι γνησίως αύξουσα , η x − 3 είναι γνησίως αύξουσα άρα και η σύνθεση
τους e x −3 είναι γνησίως αύξουσα. Επίσης η x − e 2 είναι γνησίως αύξουσα, άρα και το
άθροισμα τους f ( x )= e x −3 + x − e 2 είναι γνησίως αύξουσα άρα και 1-1.
β) Επειδή η f είναι γνησίως αύξουσα τότε τα κοινά σημεία των γραφικών παραστάσεων
Cf , Cf −1 βρίσκονται πάνω στην ευθεία y = x (παράδειγμα 7)
Έτσι έχουμε f ( x ) = f −1 ( x ) ⇔ f ( x ) = x ⇔ e x −3 + x − e 2 = x ⇔ e x −3 = e 2

x −3 = 2 ⇔ x = 5

γ) πρέπει x > 0 , η εξίσωση γίνεται

f

−1

( 2 ln x + 2=)

f

−1

( ln

2

f −1

x − 1) ⇔ 2 ln x +=
2 ln 2 x − 1 ⇔
1−1

ln x = t
ln x = t
ln 2 x − 2 ln x − 3 = 0 ⇔  2
⇔
−1 ή t 2 =
3
0  t1 =
 t − 2t − 3 =
⇔ ln x =
−1 ή ln x =⇔
3 x=
e −1 ή x =
e3

e x γν.αυξ


1−1

64
Λύση άσκησης 12

A D=

α) Tο πεδίο ορισμού είναι το =
f

Η f γίνεται f ( x ) = x 3 + 6x 2 + 12x + 10 = x 3 + 3 ⋅ x 2 ⋅ 2 + 3 ⋅ x ⋅ 22 + 23 + 2 =

( x + 2)

3

+ 2.

Επειδή οι συναρτήσεις x + 2 και x 3 είναι γνησίως αύξουσες άρα θα είναι και η σύνθεση
τους γνησίως αύξουσα άρα και η f ( x ) =( x + 2 ) + 2 θα είναι γνησίως αύξουσα.
3

Άρα θα είναι και 1-1 δηλαδή υπάρχει η αντίστροφη της.
Λύνουμε την εξίσωση y =f ( x ) =( x + 2 ) + 2 ως προς x
3

y = ( x + 2) + 2 ⇔ ( x + 2) = y − 2
3

3

Αν y ≥ 2 έχουμε x + 2 =

Αν y < 2 έχουμε x + 2 =
−3 2 − y ⇔ x =
− 3 2 − y − 2 άρα f −1 (x) =
− 3 2 − x − 2 με x < 2

3

y − 2 ⇔ x=

3

y − 2 − 2 άρα f −1 (x) =

3

x − 2 − 2 με x ≥ 2

 3 x − 2 − 2, x ≥ 2
Τελικά έχουμε f ( x ) = 
, (1)
3
− 2 − x − 2, x < 2
−1

β) Η f ορίζεται στο  ,άρα η σύνθεση fof είναι δυνατή με πεδίο ορισμού το  .
Η εξίσωση ( fof )( x ) =
3 ⇔ f (f ( x )) =
3 ⇔ f (x) =
f −1 ( 3) , ( 2 )
Από την (1) για x = 3 έχουμε f −1 ( 3) =3 3 − 2 − 2 =−
1 2 =−1

Η εξίσωση (2) ⇔ f ( x ) =−1 ⇔ ( x + 2 ) + 2 =−1 ⇔ ( x + 2 ) =−3 ⇔ x + 2 =− 3 3 ⇔ x =−2 − 3 3.
3

3

65
Λύση άσκησης 13
Η σχέση (1) ισχύει για κάθε x ∈ 
Για x = 0 ⇒ 12 f ( 0 ) − 4 f 2 ( 0 ) ≥ 9 ⇔ 0 ≥ 4 f 2 ( 0 ) − 12 f ( 0 ) + 9 ⇔
2
3
0 ≥ ( 2 f ( 0 ) − 3) ⇔ f ( 0 ) =
2

Για x =1 ⇒ 12 f (1) − 4 f 2 (1) ≥ 9 ⇔ 0 ≥ 4 f 2 (1) − 12 f (1) + 9 ⇔
2
3
0 ≥ ( 2 f (1) − 3) ⇔ f (1) =
2

Έτσι έχουμε f=
( 0)

f=
(1)

3
άρα η f δεν 1-1, άρα δεν αντιστρέφεται.
2

66
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1.
Για να αναζητήσουμε το όριο της f στο x 0 , τι πρέπει να ελέγξουμε για την f ;
(Θέμα Α)

Άσκηση 2.
Τι ονομάζουμε πλευρικά όρια μιας συνάρτησης;
(Θέμα Α)

Άσκηση 3.
Πότε μπορούμε να γράφουμε lim f ( x ) = lim− f ( x ) ;
x →x0

x →x0

(Θέμα Α)

Άσκηση 4.
Να υπολογιστούν τα παρακάτω όρια:

(

i) lim 3x − 5x + 8 + α
x →−1

4

3

(

)

iii) lim ln x − e x + − x 2 + 4
x →1

)

3x 2 + 6x
ii) lim
x →−2 − x 5 − 1
2011
iv) lim ( x10 − 2 )
− x 2011 − 2010 

x →1 

(Θέμα Β)

Άσκηση 5.
Να υπολογιστούν τα παρακάτω όρια:

x6 −1
i) lim
x →1 1 − x 5
x−π
iii) lim
x →π
x− π

(Θέμα Β)

ii) lim

x 3 + (1 − 2e ) x 2 + ( e 2 − 2e ) x + e 2

2x 2 − ex − e 2
7x + 2 − 4x + 1
iv) lim
x →1
x −1
x →e

67
Άσκηση 6.

x 4 + αx 3 − 2β
= −1 , να βρείτε τα α, β ∈  .
x →1
x2 −1

Αν lim

(Θέμα Β)

Άσκηση 7.
Να βρείτε τους πραγματικούς αριθμούς α ∈ * και κ ∈ 
ώστε lim
x →−

κx 2 − x + 3 2
= e.
2
αx + α 2

(Θέμα Γ)

Άσκηση 8.
Να βρεθούν αν υπάρχουν τα όρια της h ( x ) στα x 0 = 1 , x 0 = 2 και στο x 0 = e

 3x 2011 + x,

με: h ( x )= 3x + 5x 2 − 4x,
 −5x 2 + x − ln x,

x ≤1
1< x ≤ 2 .
x>2

(Θέμα Β)

Άσκηση 9.

z −3
, z ≠ 2i όπου z = α + β i , α, β ∈ 
z − 2i
10
5
 2 Im ( w ) x + Re ( w ) x + 2011 ⋅ ln ( − x ) , x ≤ −1
.
και η συνάρτηση: f ( x ) = 
3
x > −1
2 Im ( w ) x − Re ( w ) x,
Δίνονται οι μιγαδικοί z, w με w =

Να βρείτε το γεωμετρικό τόπο των εικόνων του z αν είναι γνωστό
ότι υπάρχει το lim f ( x ) και είναι πραγματικός αριθμός.
x →2

(Θέμα Δ)

68
Άσκηση 10.
Να υπολογίσετε τα όρια:
α) lim

x −3

x →3

γ) lim
x →3

x

3x x + α − 5 x 2 + 2αx + α 2
.
x →−α
x+α

5x
.
2
x −9

x 2 + 1 − 7x − 11
x −3

β) lim

.

(Θέμα Β)

Άσκηση 11.
Να υπολογίσετε αν υπάρχουν τα όρια:

x+2
α) lim− 2
.
x →−2 x − 4

β) lim

2x 2 − 9x + 4 + − x 2 + 4x
x−4

x →4

.

(Θέμα Β)

Άσκηση 12.
Να υπολογιστούν τα παρακάτω όρια:

5x − 4 + 3x + 1 − 3
.
x →1
x2 −1
10 − x − 3 3x + 5 − 1
γ) lim
.
x →1
x3 −1

3

α) lim

β) lim
x →1

3x − 2 − 2x − 1
.
x2 − x

(Θέμα Β)

Άσκηση 13.

 2x − 1, x < 1

Αν f ( x ) =  x 3
.
 + 3, x ≥ 1
4
α) Να δείξετε ότι η f αντιστρέφεται και να βρείτε την f −1 ( x ) .
f −1 ( x ) − f −1 (1)
.
x →1
x −1

β) Να βρείτε αν υπάρχει το lim
(Θέμα Δ)

69
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Για να αναζητήσουμε το όριο της f στο x 0 , πρέπει η f να ορίζεται όσο θέλουμε

“κοντά στο x 0 ”, δηλαδή η f να είναι ορισμένη σε ένα σύνολο της μορφής ( α, x 0 ) ∪ ( x 0 , β )
ή ( x 0 ,β ) ή ( α, x 0 ) .

Λύση άσκησης 2
Όταν οι τιμές μιας συνάρτησης f προσεγγίζουν όσο θέλουμε τον πραγματικό αριθμό 1 ,
καθώς το x προσεγγίζει το x 0 από μικρότερες τιμές ( x < x 0 ) , τότε γράφουμε:

lim f ( x ) = 1

x → x 0−

και διαβάζουμε:
“το όριο της f ( x ) , όταν το x τείνει στο x 0 από τα αριστερά, είναι 1 ”.
Όταν οι τιμές μιας συνάρτησης f προσεγγίζουν όσο θέλουμε τον πραγματικό αριθμό  2 ,
καθώς το x προσεγγίζει το x 0 από μεγαλύτερες τιμές ( x > x 0 ) , τότε γράφουμε:

lim f ( x ) =  2

x → x 0+

και διαβάζουμε:
“το όριο της f ( x ) , όταν το x τείνει στο x 0 από τα δεξιά, είναι .  2 .”.

70

Τους αριθμούς 1 = lim− f ( x ) και  2 = lim+ f ( x ) τους λέμε πλευρικά όρια
x →x0

x →x0

της f στο x 0 και συγκεκριμένα το 1 αριστερό όριο της f στο x 0 , ενώ το  2 δεξιό όριο
της f στο x 0 .
Από τα παραπάνω σχήματα φαίνεται ότι:

lim f ( x ) =  , αν και μόνο αν lim
f (x)
=

x →x0

x →x0

lim
f (x) 
=

x → x 0+

Λύση άσκησης 3
Αν μια συνάρτηση f είναι ορισμένη σε ένα διάστημα της μορφής ( α, x 0 ) ,
αλλά δεν ορίζεται σε διάστημα της μορφής ( x 0 ,β ) , τότε ορίζουμε:

lim f ( x ) = lim− f ( x ) .

x →x0

x →x0

Λύση άσκησης 4

(

)

i)

Έχουμε: lim 3x 4 − 5x 3 + 8 + α = 3 ( −1) − 5 ( −1) + 8 + α= 16 + α .

ii)

( 3x 2 + 6x ) 3 ( −2 )2 − 12 12 − 12
3x 2 + 6x xlim
→−2
Έχουμε: lim =
=
=
= 0.
5
x →−2 − x 5 − 1
32 − 1
lim ( − x 5 − 1)
− ( −2 ) − 1

x →−1

4

3

x →−2

)

(

iii)

Έχουμε lim ln x − e x + − x 2 + 4 =ln1 − e1 + − (1) + 4 =−e + 3 .

iv)

Έχουμε lim  x10 − 2

x →1

x →1

=
(110 − 2 )

(

2011

)

2011

2

− x 2011 − 2010  =

−12011 − 2010 =
( −1)

2011

−1 − 2010 =
−2011 .

71
Λύση άσκησης 5
i)

x6 −1
, για x ≠ 1 .
Έστω η συνάρτηση: g ( x ) =
1 − x5
Για x = 1 μηδενίζονται οι όροι του κλάσματος, απροσδιοριστία της μορφής

0
0

άρα πρέπει να βγάλουμε κοινό παράγοντα το x − 1 και από τον αριθμητή και
από τον παρονομαστή.
Παραγοντοποιούμε τον αριθμητή x 6 − 1 με σχήμα Horner.

(

)

Οπότε ο αριθμητής γίνεται: x 6 − 1 = ( x − 1) x 5 + x 4 + x 3 + x 2 + x + 1 .
Αλλιώς:

x6 −1=

(x )

3 2

− 12 =

(x

3

− 1)( x 3 + 1) =

( x − 1) ( x 2 + x + 1) ( x + 1) ( x 2 − x + 1) .

Παραγοντοποιούμε τον παρονομαστή − x 5 + 1 με σχήμα Horner.

Οπότε ο παρονομαστής γίνεται: 1 − x 5 =
Η συνάρτηση g ( x ) =

g(x)
=

=

x6 −1
=
1 − x5

( x − 1) ( − x 4 − x 3 − x 2 − x − 1) .

x6 −1
για x ≠ 1 , γράφεται:
1 − x5

( x − 1) ( x 5 + x 4 + x 3 + x 2 + x + 1)
=
( x − 1) ( − x 4 − x 3 − x 2 − x − 1)

x5 + x 4 + x3 + x 2 + x + 1
.
−x 4 − x3 − x 2 − x − 1
x5 + x 4 + x3 + x 2 + x + 1
6
= − .
4
3
2
x →1
−x − x − x − x − 1
5

Επομένως, lim g ( x ) = lim
x →1

72

ii)

Έστω η συνάρτηση f ( x ) =
για x ≠ e και x ≠ −

x 3 + (1 − 2e ) x 2 + ( e 2 − 2e ) x + e 2
2x 2 − ex − e 2

,

e
.
2

Για x = e μηδενίζονται οι όροι του κλάσματος, απροσδιοριστία της μορφής
πρέπει να βγάλουμε κοινό παράγοντα το x − e και από τον αριθμητή
και από τον παρονομαστή.

(

0
, άρα
0

)

Παραγοντοποιούμε τον αριθμητή x 3 + (1 − 2e ) x 2 + e 2 − 2e x + e 2
με σχήμα Horner.

Οπότε ο αριθμητής γίνεται:

x 3 + (1 − 2e ) x 2 + ( e 2 − 2e ) x + e 2 = ( x − e ) ( x 2 + (1 − e ) x − e ) =

( x − e )( x − e )( x + 1) =
( x − e ) ( x + 1) .
2

Παραγοντοποιούμε τον παρονομαστή

2x 2 − ex − e 2 = x 2 − ex + x 2 − e 2 = x ( x − e ) + ( x + e )( x − e ) = ( x − e )( 2x + e )

x 3 + (1 − 2e ) x 2 + ( e 2 − 2e ) x + e 2
=
=
Επομένως, lim f ( x ) lim
x →e
x →e
2x 2 − ex − e 2

( x − e ) ( x + 1=
)
lim
x → e ( x − e )( 2x + e )
2

iii)

( x − e )( x + 1=) ( e − e )( e + 1=)
x →e
( 2e + e )
( 2x + e )

lim

0
= 0.
3e

Έχουμε για x = π μηδενίζονται οι όροι του κλάσματος, απροσδιοριστία της μορφής

0
, άρα πρέπει να βγάλουμε κοινό παράγοντα το x − π και από τον αριθμητή και
0

από τον παρονομαστή.
1οςΤρόπος:
0

x−π 0
= lim
lim
x →π
x − π x →π

(

( x − π) (
x− π

x+ π

)(

x+

)=
π)

lim
x →π

( x − π) (

)

x+ π
= 2 π.
x−π

73
2ος Τρόπος:
0

2

2

x−π 0
x − π
lim
= lim
= lim
x →π
x →π
x − π x →π x − π
iv)

(

x− π

)(

)

x+ π
= 2 π.
x− π

Για x = 1 μηδενίζονται οι όροι του κλάσματος
και έχουμε απροσδιοριστία της μορφής

0
, άρα πολλαπλασιάζουμε τον αριθμητή και
0

τον παρονομαστή με τους συζυγείς τους.
0

7x + 2 − ( 4x − 1)
7x + 2 − 4x + 1 0
=
lim
lim
=
x →1
x →1
x −1
x −1

(

)

 7x + 2 − ( 4x − 1)   7x + 2 + ( 4x − 1)  x + 1


lim 
=
x →1
x − 1 x + 1  7x + 2 + ( 4x − 1) 

(

( 7x + 2 ) − ( 4x − 1)  ( x + 1)
=


x
1
7x
2
4x
1

+
+

(
)
(( ) ) 



lim 
x →1

)

)(

2

2

2

2

(

)

7x + 2 − 16x 2 + 8x − 1 x + 1
=
lim
x →1
( x − 1)  7x + 2 + ( 4x − 1)

( x − 1)( −16x − 1) ( x + 1)
=
x →1
( x − 1)  7x + 2 + ( 4x − 1)

lim

17
3

Λύση άσκησης 6

x 4 + αx 3 − 2β
με x ≠ 1 και x ≠ −1 .
Θεωρούμε την συνάρτηση f ( x ) =
x2 −1
Οπότε lim f ( x ) = −1 , για x ≠ 1 και x ≠ −1 έχουμε:
x →1

f ( x ) ( x 2 − 1=
) x 4 + αx 3 − 2β .

(

)

(

)

Επομένως lim  f ( x ) x 2=
− 1  lim x 4 + αx 3 − 2β .
x →1 
x →1
έτσι −1 ⋅ 0 = 1 + α − 2β ⇔ α = 2β − 1 . (1)

74
(1)
x 4 + ( 2β − 1) x 3 − 2β
x 4 + αx 3 − 2β
=−
1

lim
=−1 ⇔
x →1
x →1
x2 −1
x2 −1

Άρα lim

x 3 ( x − 1) + 2β ( x 3 − 1)
x 4 + 2βx 3 − x 3 − 2β
=−1 ⇔ lim
=−1 ⇔
lim
x →1
x →1
x2 −1
x2 −1

lim

x 3 ( x − 1) + 2β ( x − 1) ( x 2 + x + 1)
x2 −1

x →1

=−1 ⇔

( x − 1)  x 3 + 2β ( x 2 + x + 1)
x 3 + 2β ( x 2 + x + 1)
lim
=−1 ⇔ lim
=−1
x →1
x →1
x +1
( x − 1)( x + 1)
Έτσι:

1 + 6β
1
= −1 ⇔ β = − και από την (1) έχουμε α = −2 .
2
2

Λύση άσκησης 7
Θεωρούμε την συνάρτηση:

f (x) =

κx 2 − x + 3 2
για x ≠ − 2 , με lim f ( x ) = e .
x →− 2
αx + α 2

(

)

Οπότε f ( x ) αx + α 2 = κx 2 − x + 3 2 .

(

)

2 
Επομένως, lim f ( x ) αx + α =
x →− 2

δηλαδή 0 = 2 κ + 2 + 3 2 ⇔ κ = −2 2

Οπότε lim
x →−

lim

x →− 2

(

lim κx 2 − x + 3 2

x →− 2

)

(1)

(1)
κx 2 − x + 3 2
−2 2x 2 − x + 3 2
=
e ⇔ lim
=
e⇔
2
x →− 2
αx + α 2
α x+ 2

(

( x + 2 )( −2 2x + 3) =
−2
e ⇔ lim
α(x + 2)

Έτσι α e = 7 ⇔ α =

x →− 2

7 e
.
e

)

2x + 3
=
e
α

75
Λύση άσκησης 8
Στο x 0 = 1 αλλάζει τύπο η συνάρτηση οπότε:

=
+ x) 4 .
lim=
f ( x ) lim− ( 3x 2011

x →1−

x →1

lim f ( x=
) lim+ ( 3x + 5x 2 − 4x=) 4 .

x →1+

x →1

Επομένως, lim f ( x ) = 4 .
x →1

Στο x 0 = 2 αλλάζει τύπο η συνάρτηση οπότε:

lim f ( x=
) lim− ( 3x + 5x 2 − 4x=) 21 .

x → 2−

x →2

lim f ( x ) =lim+ ( −5x 2 + x − ln x ) =−18 − ln2 .

x → 2+

x →2

Επομένως δεν υπάρχει το lim f ( x ) .
x →2

Στο x 0 = e δεν αλλάζει τύπο η συνάρτηση οπότε:

lim f ( x ) =lim ( −5x 2 + x − ln x ) =−5e 2 + e − 1 .
x →e

x →e

Λύση άσκησης 9
Αφού υπάρχει το lim f ( x ) και να είναι πραγματικός αριθμός
x →−1

ισχύει: lim− f ( x ) = lim+ f ( x ) .
x →1

x →1

Επομένως:

=
⋅ ln ( − x ) 
lim  2 Im ( w ) x10 + Re ( w ) x 5 + 2011

x →−1−

lim  2 Im ( w ) x 3 − Re ( w ) x 

x →−1+

−2 Im ( w ) + Re ( w )
δηλαδή 2 Im ( w ) − Re ( w ) =
έτσι Re ( w ) = 2 Im ( w )
Επίσης

z − 3 ( α − 3) + β i
w =
=
=
z − 2i α + ( β − 2 ) i

(1) .

2

− 3α + β2 − 2β ) + i ( 2α + 3β − 6 )
=
2
α2 + (β − 2 )

76
α 2 − 3α + β2 − 2β
α + (β − 2 )
2

Άρα Re ( w ) =

2

+

2α + 3β − 6
α2 + (β − 2 )

α 2 − 3α + β2 − 2β
α + (β − 2 )
2

2

i.

2

, Im ( w ) =

2α + 3β − 6
α2 + (β − 2 )

2

.

Όποτε (1) γίνεται:

α 2 − 3α + β2 − 2β
α + (β − 2 )
2

2

= 2

2α + 3β − 6
α + (β − 2 )
2

2

⇔ α 2 − 7α + β2 − 8β + 12= 0 ⇔

2

7
65
2

 α −  + (β − 4 ) = .
2
4

Άρα το σύνολο των εικόνων του z είναι τα σημεία του κύκλου

7
2


65
, με εξαίρεση το σημείο Α ( 0, 2 ) ,
2

με κέντρο K  , 4  και ακτίνα
αφού z ≠ 2i .

Λύση άσκησης 10
α) Παρατηρούμε ότι το όριο καταλήγει στη μορφή

0
.
0

Μπορούμε όμως να απλοποιήσουμε αν κάνουμε όλες τις δυνατές πράξεις
και παραγοντοποιήσεις, πράγματι:

( x − 3)
x −3
( x − 3) 5x
5x
5x
1
=
lim
lim
=
lim
=
2
2
x →3
x
x − 9 x →3
x
x − 9 x →3 x ( x − 3)( x + 3)
2

lim
x →3

1
x

( x − 3) 5x
( x + 3)

2

=0.

β) Παρατηρούμε ότι το όριο καταλήγει στη μορφή

0
.
0

Μπορούμε όμως να απλοποιήσουμε αν κάνουμε όλες τις δυνατές πράξεις
και παραγοντοποιήσεις, πράγματι:

3x x + α − 5 x 2 + 2αx + α 2
=
x →−α
x+α
lim

3x x + α − 5 x + α
= lim ( 3x − 5 ) = −3α − 5 .
x →−α
x →−α
x+α
lim

77

γ) Παρατηρούμε ότι το όριο καταλήγει στη μορφή

0
.
0

Μπορούμε όμως να απλοποιήσουμε αν κάνουμε όλες τις δυνατές πράξεις
και παραγοντοποιήσεις, πράγματι:

x 2 + 1 − 7x − 11
lim
x →3

(
lim
x →3

x −3

x →3

x 2 + 1 − 7x − 11

( x − 3) (

x 2 + 1 − 7x − 11
x −3

= lim

)(

x 2 + 1 + 7x − 11

x 2 + 1 + 7x − 11

)

)=

( x − 3)( x − 4 )
x 2 − 7x + 12
lim
= lim
=
x →3
x →3
(x − 3) x 2 + 1 + 7x − 11
(x − 3) x 2 + 1 + 7x − 11

)

(

)

(

−1
10
=
20
2 10

Λύση άσκησης 11
α) Παρατηρούμε ότι το όριο καταλήγει στη μορφή

0
, θα πρέπει να βγάλουμε το απόλυτο:
0

Επειδή x → −2− ,θα έχουμε x + 2 =− x − 2

x+2
lim− 2
=
x →−2 x − 4

−x − 2
lim
=
2
x →−2− x − 4

lim−

x →−2

− ( x + 2)
1
.
=
( x + 2 )( x − 2 ) 4

β) Παρατηρούμε ότι το όριο καταλήγει στη μορφή

0
,
0

επειδή το x 0 = 4 μηδενίζει το x − 4 , θα πρέπει να πάρουμε πλευρικά όρια.
Για x → 4− έχουμε x − 4 =− x + 4 και − x 2 + 4x =
− x 2 + 4x ,
διότι − x 2 + 4x =
− x(x − 4) > 0 για x → 4−

2x 2 − 9x + 4 + − x 2 + 4x
2x 2 − 9x + 4 − x 2 + 4x
lim
=
Έτσι: lim=
x → 4−
x → 4−
x−4
−x + 4

( x − 4 )( x − 1) = −3 .
x 2 − 5x + 4
lim−
= lim−
x →4
x →4
−x + 4
−x + 4

78

και Για x → 4+ έχουμε x − 4 = x − 4 και − x 2 + 4x = x 2 − 4x ,
διότι − x 2 + 4x =
− x(x − 4) < 0 για x → 4+

2x 2 − 9x + 4 + − x 2 + 4x
2x 2 − 9x + 4 + x 2 − 4x
lim=
lim
=
x → 4+
x → 4+
x−4
x−4

( x − 4 )( 3x − 1) 11 .
3x 2 − 13x + 4
=
lim+
lim
=
x →4
x → 4+
x−4
x−4
Αφού lim−

2x 2 − 9x + 4 + − x 2 + 4x
x−4

x →4

άρα δεν υπάρχει το lim

≠ lim+

2x 2 − 9x + 4 + − x 2 + 4x
x−4

x →4

2x 2 − 9x + 4 + − x 2 + 4x
x−4

x →4

.

Λύση άσκησης 12
α) Τα υπόριζα είναι διαφορετικά και lim 5x − 4 =
2.
1 και lim 3x + 1 =
x →1

x →1

Άρα θα “σπάσουμε” το −3 σε −1 και −2 , και θα χωρίσουμε το κλάσμα σε δύο.
Έτσι έχουμε:
0

5x − 4 + 3x + 1 − 3 0
5x − 4 − 1 + 3x + 1 − 2
lim
lim
=
=
2
x →1
x →1
x −1
x2 −1

 5x − 4 − 1
3x + 1 − 2 
lim 
+
=
2
x →1
x2 −1 
 x −1

lim 
x →1 

(

)(

5x − 4 − 1

(x

2

− 1)

(

)+(

5x − 4 + 1

)

5x − 4 + 1

3x + 1 − 2

(x

2

− 1)

(

)(


5x − 5
3x − 3
lim 
+
x →1 
x 2 − 1) 5x − 4 + 1 ( x 2 − 1) 3x + 1 + 2
(

(

(

)

)

3x + 1 + 2 
=

3x + 1 + 2

)

)


=


5 ( x − 1)
3 ( x − 1)
lim 
+
x →1 
( x − 1)( x + 1) 5x − 4 + 1 ( x + 1)( x − 1) 3x + 1 + 2

(

)

(

)


 = 5 + 3 = 13 .
 4 8 8

79

β) Τα υπόριζα είναι διαφορετικά αλλά lim 3 3x
=
− 2 lim 2x
=
−1 1.
x →1

x →1

Αφού τα δύο όρια είναι ίσα με 1 τότε θα προσθαφαιρέσουμε το 1
και θα χωρίσουμε το κλάσμα σε δύο.
Έτσι έχουμε:
0

3
3x − 2 − 2x − 1 0
3x − 2 − 2x − 1 + 1 − 1
=
lim
lim
=
2

x →1
x
1
x −x
x2 − x
3

 3 3x − 2 − 1
2x − 1 − 1 
lim 

=
2
x →1
x2 − x 
 x −x


lim 
x →1
 x ( x − 1)



lim 
x →1
 x ( x − 1)



lim 
x →1
x

(
((

3

3

((

)
3x − 2 ) +
3

3x − 2 − 13
2

3

)

3x − 2 + 1

3 ( x − 1)
3

3x − 2

)

2

)

+ 3 3x − 2 + 1

3

(( 3x − 2 ) +
2

3

3

)

3x − 2 + 1


x

(

(

x ( x − 1)

(


2x − 1 + 1 
=
2x − 1 + 1 

)(

2x − 1 − 1



=
2x − 1 + 1 

2 ( x − 1)
x ( x − 1)

)

)

(

)



0.
=
2x − 1 + 1 

2

)

γ) Τα υπόριζα είναι διαφορετικά και lim 10 − x =
2.
3 και lim 3 3x + 5 =
x →1

x →1

Άρα θα “σπάσουμε” το −1 σε −3 και 2 και θα χωρίσουμε το κλάσμα σε δύο.
Έτσι έχουμε:

10 − x − 3 3x + 5 − 1
10 − x − 3 − 3 3x + 5 + 2
=
lim
lim
=
x →1
x →1
x3 −1
x3 −1

 10 − x − 3 3 3x + 5 − 2 
lim 

=
3
3
x →1
x
1
x
1






lim 
x →1

(

10 − x − 3

(x

3

− 1)

(

)(

10 − x + 3

10 − x + 3

)

)−

(x

3

− 1)

((



=
2
3
3
3x + 5 + 2 3x + 5 + 4 

(

3

)

3

3x + 5 − 23

)

)

80



−x + 1

lim 
3
x →1


+
(x
1)
10
x
3

(x 3 − 1)

(

)

((



=
2
3
3
3x + 5 + 2 3x + 5 + 4 


−1
lim 

2
x →1 
( x + x + 1) 10 − x + 3 ( x 2 + x + 1)


(

)

3x − 3

)

)

((


5
=
.

2

36
3x + 5 + 2 3 3x + 5 + 4

3

3

)

)

Λύση άσκησης 13
Για να αντιστρέφεται η f θα πρέπει πρώτα να δείξουμε ότι είναι 1-1.
Για x < 1 έχουμε: f ( x=
) 2x − 1 , άρα είναι 1-1 ως γνησίως αύξουσα.

x3
+3.
4
x3
x 23
x3 x 3
+ 3 ⇔ 1 = 2 ⇔ x13= x 23 ⇔ x1= x 2 ,
Αν f ( x1 )= f ( x 2 ) ⇔ 1 + 3=
4
4
4
4
Για x ≥ 1 έχουμε: f ( x=
)

άρα είναι 1-1.

Έστω x1 < 1 και x 2 ≥ 1 τότε,
⋅( 2 )

+ ( −1)

x1 < 1 ⇔ 2x1 < 2 ⇔ 2x1 − 1 < 1 δηλαδή f ( x1 ) < 1 ,
:( 4 )

x 2 ≥ 1 ⇔ x 23 ≥ 1 ⇔

x 2 3 1 + ( 3) x 2 3
13
≥ ⇔
+ 3 ≥ > 1 δηλαδή f ( x 2 ) > 1 ,
4
4
4
4

άρα f ( x1 ) ≠ f ( x 2 )
Έτσι αν x1 ≠ x 2 τότε f ( x1 ) ≠ f ( x 2 ) άρα η f είναι 1-1.
Αφού η f είναι 1-1 άρα αντιστρέφεται, σε όλο το πεδίο ορισμού της.
Θα λύσουμε την αρχική συνάρτηση f ( x ) = y ως προς x .
Για x < 1 έχουμε: f ( x )= 2x − 1 ⇔ y= 2x − 1 ⇔ x =
επειδή x < 1 θα πρέπει

y +1
,
2

y +1
x +1
με x < 1 .
< 1 ⇔ y < 1 δηλαδή, f −1 ( x ) =
2
2

81
Για x ≥ 1 έχουμε:

x3
x3
f (x)=
+3 ⇔ y=
+ 3 ⇔ x 3 = 4y − 3 ⇔
4
4
3


 4y − 3 ≥ 0
 y≥
4
⇔

3 4y − 3
=
x

 x 3 4y − 3

=

επειδή x ≥ 1 θα πρέπει

f −1=
(x)

3

3

4y − 3 ≥ 1 ⇔ 4y − 3 ≥ 1 ⇔ y ≥ 1 δηλαδή,

4x − 3 με x ≥ 1 .

 x +1
,
x <1

.
Επομένως: f (x) =  2
 3 4x − 3, x ≥ 1

−1

f −1 ( x ) − f −1 (1)
β) Για το lim
, στο x 0 = 1 αλλάζει τύπο η συνάρτηση
x →1
x −1

οπότε θα πάρουμε πλευρικά όρια:

x +1
−1
f −1 ( x ) − f −1 (1)
x −1
1
2
lim−
lim
= lim
=
=
.


x →1
x →1
x →1 2 ( x − 1)
x −1
x −1
2
3
f −1 ( x ) − f −1 (1)
4x − 3 − 1
Ακόμα lim+ = lim
=
+
x →1
x →1
x −1
x −1

lim

x →1+

lim+

x →1

( x − 1)

( x − 1)

Αφού lim−
x →1

((

((

(
3

3

)

3

4x − 3 − 1

4x − 3

)

2

4 ( x − 1)
3

4x − 3

)

2

)

=

)

=

+ 4x − 3 + 1
3

+ 3 4x − 3 + 1

4
.
3

f −1 ( x ) − f −1 (1)
f −1 ( x ) − f −1 (1)
,
≠ lim+
x →1
x −1
x −1

f −1 ( x ) − f −1 (1)
συνεπώς δεν υπάρχει το lim
.
x →1
x −1

82
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Τριγωνομετρικά Όρια)

ηµx
.
x → 0 ηµ3x

Να υπολογίσετε το όριο lim

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Τριγωνομετρικά Όρια)
Να υπολογίσετε το όριο lim
x →0

ηµx − εφx
.
x2

(Θέμα Γ)

Άσκηση 3. (Τριγωνομετρικά Όρια)
Να υπολογίσετε το όριο lim
x →1

συν(x − 1) − 1
.
x −1

(Θέμα Γ)

Άσκηση 4. (Κριτήριο Παρεμβολής)
Έστω συνάρτηση f :  →  τέτοια, ώστε :

f 2 (x) ≤ x 2 για κάθε x ∈  .
Να αποδείξετε ότι:
2
α. lim f (x) = 0 .
x →0

β. lim f (x) = 0 .
x →0

γ. lim f (x) = 0 .
x →0

(Θέμα Δ)

83
Άσκηση 5. (Κριτήριο Παρεμβολής – Όριο Σύνθετης Συνάρτησης)
Έστω συνάρτηση f :  →  τέτοια, ώστε:

7x − x 3 < f (x) < x 4 + 5 κοντά στο 1.
α. Να βρείτε το lim f (x) .
x →1

(

)

β. Να βρείτε το lim f 2x 2 − 1 .
x →1

(Θέμα Β)

Άσκηση 6. (Κριτήριο Παρεμβολής – Τριγωνομετρικά Όρια)
Έστω συνάρτηση f :  →  τέτοια, ώστε:

 π
1 − xηµx < f (x) < συνx για κάθε x ∈  0, 
 2
α. Να βρείτε το lim+
x →0

(1).

f(x) − 1
.
x

β. Αν ισχύει lim f (x) = f ( 0 ) , να βρείτε το lim− f (x) .
x →0

x →0

(Θέμα Γ)

Άσκηση 7. (Κριτήριο Παρεμβολής)
Έστω συνάρτηση f :  →  με σύνολο τιμών f (A) = (−5, 2) . Να αποδείξετε ότι :

lim ηµx ⋅ f ( x )  = 0 .
x →π

(Θέμα Β)

84
Άσκηση 8. (Συνδυαστική Άσκηση)
Δίνεται η συνάρτηση f με τύπο f (x) = ln x − 1 − x .

α. Να βρείτε το πεδίο ορισμού της.
β. Να αποδείξετε ότι η f αντιστρέφεται.
γ. Η συνάρτηση f έχει σύνολο τιμών το σύνολο το (−∞, 0] . Να αποδείξετε ότι:

0 < f −1 (x) ≤ 1 για κάθε x ≤ 0 .
δ. Να βρείτε το lim  x 2 ⋅ f −1 ( x )  .
x →0
(Θέμα Γ)

Άσκηση 9. (Κριτήριο Παρεμβολής)
Έστω συνάρτηση f :  →  τέτοια, ώστε lim
x →0

f (x)
= 2.
x

α. Να βρείτε το lim f (x) .
x →0

β. Να αποδείξετε ότι ισχύει x ⋅ f (x) > 0 , κοντά στο 0.
γ. Αν για τις συναρτήσεις f και g ισχύει x ⋅ f (x) ⋅ g(x) − x 2 ≤ x 2 ⋅ f 2 (x) κοντά στο 0, να βρείτε
το lim g(x) .
x →0

(Θέμα Γ)

85
Άσκηση 10. (Κριτήριο Παρεμβολής)
Έστω γνησίως αύξουσα συνάρτηση f :  →  τέτοια, ώστε :

f −1 (x) ≤ x , για κάθε x ∈ 
2
και lim f (x) = 1 .
x →1

α. Να αποδείξετε ότι: f (x) ≥ x , για κάθε x ∈  .
β. Να αποδείξετε ότι : y ≤

y2 + 1
,για κάθε y ∈  .
2

γ. Nα βρείτε το lim f (x) .
x →1

(Θέμα Δ)

Άσκηση 11. (Κριτήριο Παρεμβολής)
Έστω οι συναρτήσεις f , g :  →  τέτοιες ,ώστε:

−4x 3 ≤ f (x) ≤ 3x 4 + 1 , για κάθε x ∈  ,
και lim

x →−1

g(x) + 3
= 5.
x +1

Να βρείτε τα όρια:
α. lim g(x) .
x →−1

β. lim

f (x) − 4
.
x +1

γ. lim

f (x)g(x) + 12
.
x +1

x →−1

x →−1

(Θέμα Δ)

86
Άσκηση 12. (Κριτήριο Παρεμβολής)
Έστω συνάρτηση f :  →  τέτοια, ώστε:

f (x) + 1 ≥ x 2 + 1 , για κάθε x ∈ 
και

lim
x →0

f (x)
= ,  ∈  .
x

α. Να βρείτε το  .
β. Αν f(x) ≤ f 2 (x) +

x2
f (x) 1
,για κάθε x ∈  ,να αποδείξετε ότι lim 2 = .
x →0 x
2
2

(Θέμα Γ)

Άσκηση 13. (Κριτήριο Παρεμβολής)
Έστω συνάρτηση f :  →  τέτοια ,ώστε :

2x − 1 ≤ f (x) ≤ x 2 , για κάθε x ∈  .
α. Να υπολογίσετε το lim f (x) .
x →1

β. Να υπολογίσετε το lim f (1 + h) .
h →0

γ. Αν είναι f (x) ≠ 1 κοντά στο 1, να υπολογίσετε το lim
x →1

(Θέμα Γ)

f 2 (x) − 3 + f (x) − 3
f (x) − 1

.

87
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Διαπιστώνουμε την απροσδιοριστία του ορίου που αναζητούμε, οπότε κάνουμε τις
κατάλληλες ενέργειες για την άρση της απροσδιοριστίας.
Για x ≠ 0 , έχουμε:

ηµx
ηµx
lim
= lim x
x → 0 ηµ3x
x → 0 ηµ3x
x

(1) .
ηµ3x
, θέτουμε ω=3x και έχουμε :
x →0
x

Για να υπολογίσουμε το lim

ηµ3x
ηµω
3ηµω
= lim
= lim
= 3 ⋅1 = 3 .
x →0
ω→ 0 ω
ω→ 0
x
ω
3

lim

Άρα

ηµx
1
lim x = ,
x → 0 ηµ3x
3
x
και λόγω της σχέσης (1) παίρνουμε :

lim
x →0

ηµx 1
= .
ηµ3x 3

Λύση άσκησης 2
Διαπιστώνουμε την απροσδιοριστία του ορίου που αναζητούμε, οπότε κάνουμε τις
κατάλληλες ενέργειες για την άρση της απροσδιοριστίας.
Έχουμε :

ηµx
ηµx −
ηµx − εφx
x ⋅ συνx − ηµx
συνx lim ηµ=
=
=
lim
lim
2
2
x →0
x
0
x
0


x
x
x 2 ⋅ συνx

ηµx ⋅ ( συνx − 1)
 ηµx συνx − 1 1 
= lim 


= 1 ⋅ 0 ⋅1 = 0 .
2
x →0
x →0
x ⋅ συνx
x
συνx 
 x

lim

88
Λύση άσκησης 3
Διαπιστώνουμε την απροσδιοριστία του ορίου που αναζητούμε, οπότε κάνουμε τις
κατάλληλες ενέργειες για την άρση της απροσδιοριστίας.
Έχουμε :

 συν(x − 1) − 1 x + 1 
συν(x − 1) − 1
 συν(x − 1) − 1
lim = lim 
=


 lim



x →1
x
1
x
1
x −1
x −1
x −1
x +1

(

συν(x − 1) − 1
,θέτουμε ω=x-1 και έχουμε :
x →1
x −1

Για να υπολογίσουμε το lim

συν(x − 1) − 1
συνω − 1
lim = lim
= 0.
x →1
ω→
0
x −1
ω
Έτσι

 συν(x − 1) − 1
lim 

x →1
x −1

(

)


x +1  = 0 ⋅ 2 = 0 ,

και λόγω της σχέσης (1) προκύπτει:

συν(x − 1) − 1
= 0.
x →1
x −1

lim

)


x + 1  (1) .

89
Λύση άσκησης 4
α. Ισχύει :

0 ≤ f 2 (x) ≤ x 2 για κάθε x ∈  (1).
Είναι

=
lim 0 lim
=
x2 0 ,
x →0

x →0

οπότε από το κριτήριο παρεμβολής συμπεραίνουμε:

lim f 2 (x) = 0 .
x →0

β. Από τη σχέση (1) προκύπτει :

0 ≤ f (x) ≤ x για κάθε x ∈  (2).
Είναι

lim 0 lim
x 0,
=
=
x →0

x →0

οπότε από το κριτήριο παρεμβολής συμπεραίνουμε:

lim f (x) = 0 .
x →0

γ. Από τη σχέση (2) προκύπτει:

− x ≤ f (x) ≤ x , για κάθε x ∈  ,
Είναι

lim (=
- x ) lim
=
x 0,
x →0

x →0

οπότε από το κριτήριο παρεμβολής συμπεραίνουμε:

lim f (x) = 0 .
x →0

90
Λύση άσκησης 5
α. Είναι
3
lim ( 7x − x=
5) 6 ,
) lim ( x 4 +=
x →1

x →1

οπότε από το κριτήριο παρεμβολής προκύπτει:

lim f (x) = 6 .
x →1

β. Θέτουμε,=
ω 2x 2 − 1 και έχουμε :

lim f ( 2x 2 −=
1) lim f (=
ω) 6 .
x →1

ω→1

Λύση άσκησης 6
α. Κάνουμε τις κατάλληλες ενέργειες για να προκύψει η συνάρτηση της οποίας αναζητούμε
το όριο:

1 − xηµx < f (x) < συνx ⇔
− xηµx < f (x) − 1 < συνx − 1 .
Επειδή είναι x > 0 έχουμε:

x ⋅ ημx f (x) -1 συνx -1
<
<

x
x
x

−ημx <

f(x) -1 συνx -1
.
<
x
x

Είναι

lim+ ( −=
ημx ) lim+

x →0

x →0

συνx -1
= 0,
x

οπότε από το κριτήριο παρεμβολής συμπεραίνουμε:

lim

x → 0+

f (x) − 1
=0.
x

91
β. Η σχέση

lim f (x) = f ( 0 )
x →0

εξασφαλίζει την ύπαρξη του ορίου lim f (x) , δηλαδή ισχύει:
x →0

lim f (x) = lim+ f (x) .

x → 0−

x →0

Επομένως ,για να υπολογίσουμε το ζητούμενο αρκεί να βρούμε το lim+ f (x) .
x →0

Έχουμε :

lim (1 − x ⋅ ημx ) =lim+ συνx = 1 ,

x → 0+

x →0

οπότε από τη δοθείσα σχέση (1) συμπεραίνουμε λόγω του κριτηρίου παρεμβολής

lim f (x) = 1 , συνεπώς θα είναι και lim− f (x) = 1 .

x → 0+

x →0

Λύση άσκησης 7
Αφού η συνάρτηση έχει σύνολο τιμών το (−5, 2) θα ισχύει −5 < f (x) < 2 , για κάθε x ∈  .

π 
, π  είναι ηµx > 0 , οπότε έχουμε :
2 

Για x ∈ 

−5 < f (x) < 2 ⇔
−5ημx < ημx ⋅ f(x) < 2ημx .
Είναι

lim ( −5ηµ
=
x ) lim− 2ηµ
=
x 0,

x →π−

x →π

άρα από το κριτήριο παρεμβολής συμπεραίνουμε:

lim ηµx ⋅ f ( x )  = 0 (1).

x →π−


Για x ∈  π,

3π 
 είναι ηµx < 0 , οπότε έχουμε:
2 

−5 < f (x) < 2 ⇔

−5ηµx > ηµx ⋅ f (x) > 2ηµx .

92
Είναι

lim ( −5ηµ
=
x ) lim+ 2ηµ
=
x 0,

x →π+

x →π

οπότε από το κριτήριο παρεμβολής συμπεραίνουμε:

lim ηµx ⋅ f ( x )  = 0 (2).

x →π+

Από τις σχέσεις (1) και (2) προκύπτει:

lim ηµx ⋅ f ( x )  = 0 .
x →π

Λύση άσκησης 8
α. Για να ορίζεται η συνάρτηση f πρέπει να είναι x > 0 και 1 − x ≥ 0 δηλαδή 0 < x ≤ 1 .

(

Επομένως το πεδίο ορισμού είναι D f = 0,1] .
β. Για να αποδείξουμε ότι η f αντιστρέφεται πρέπει να αποδείξουμε ότι είναι 1-1, οπότε,
αρκεί να αποδείξουμε ότι είναι γνησίως μονότονη.
Για x1 < x 2 τα οποία ανήκουν στο Df έχουμε:

ln x1 < ln x 2 (1) και 1 − x1 > 1 − x 2 ⇔ 1 − x1 > 1 − x 2 ⇔ − 1 − x1 < − 1 − x 2 (2)
Με πρόσθεση κατά μέλη των σχέσεων (1) και (2) παίρνουμε f (x1 ) < f (x 2 ) , άρα η f είναι
γνησίως αύξουσα.

(

γ. Η f −1 έχει σύνολο τιμών το πεδίο ορισμού της f, δηλαδή το 0,1] . Έτσι θα ισχύει

0 < f −1 (x) ≤ 1 για κάθε x ≤ 0 .
δ. Έχουμε:

0 < f −1 (x) ≤ 1 ⇔ 0 ⋅ x 2 ≤ x 2 ⋅ f −1 (x) ≤ 1⋅ x 2 ⇔ 0 ≤ x 2 ⋅ f −1 (x) ≤ x 2
Είναι

=
lim 0 lim
=
x2 0 ,
x →0

x →0

οπότε από το κριτήριο παρεμβολής συμπεραίνουμε:

lim  x 2 ⋅ f −1 ( x )  =
0.
x →0

93
Λύση άσκησης 9
α. Θέτουμε

h(x) =

f (x)
για x ≠ 0 ,
x

έτσι παίρνουμε :

f (x)= x ⋅ h(x) ,
κατά συνέπεια lim f (x) = lim [ x ⋅ h(x) ] = 0 ⋅ 2 = 0 .
x →0

β. Αφού lim
x →0

θα είναι

x →0

f (x)
= 2>0,
x

f (x)
> 0 κοντά στο 0,
x

άρα x ⋅ f (x) > 0 κοντά στο 0.
γ. Έχουμε :

x ⋅ f (x) ⋅ g(x) − x 2 ≤ x 2 ⋅ f 2 (x) κοντά στο 0,
Επομένως:

− x 2 ⋅ f 2 (x) ≤ x ⋅ f (x) ⋅ g(x) − x 2 ≤ x 2 ⋅ f 2 (x) ⇔
− x 2 ⋅ f 2 (x) + x 2 ≤ x ⋅ f (x) ⋅ g(x) ≤ x 2 ⋅ f 2 (x) + x 2 ⇔
(διαιρούμε με x ⋅ f (x) > 0 )

- x 2 ⋅ f 2 (x) + x 2
x 2 ⋅ f 2 (x) + x 2
≤ g(x) ≤

x ⋅ f (x)
x ⋅ f (x)

- x 2 ⋅ f 2 (x)
x2
x 2 ⋅ f 2 (x)
x2
+
≤ g(x) ≤
+

x ⋅ f (x)
x ⋅ f (x)
x ⋅ f (x)
x ⋅ f (x)
- x ⋅ f (x) +

x
x
≤ g(x) ≤ x ⋅ f (x) +

f (x)
f (x)

- x ⋅ f (x) +

1
1
.
≤ g(x) ≤ x ⋅ f (x) +
f (x)
f (x)
x
x

94
Είναι







1 
1 
1 1
lim  - x ⋅ f (x) +
lim  x ⋅ f (x) +
0⋅0 + =
=
=
,



x →0
x
0
f (x)
f (x)
2 2






x 
x 
οπότε από το κριτήριο παρεμβολής συμπεραίνουμε:

lim g(x) =
x →0

1
.
2

Λύση άσκησης 10
α. Έχουμε:

f −1 (x) ≤ x
και επειδή η f ορίζεται στο  και είναι γνησίως αύξουσα συμπεραίνουμε:

f ( f -1 (x) ) ≤ f(x) ,
άρα x ≤ f (x) , για κάθε x ∈  .
β. Έχουμε:

y≤

y2 + 1
2
⇔ 2y ≤ y 2 + 1 ⇔ 0 ≤ y 2 − 2y + 1 ⇔ 0 ≤ ( y − 1)
2

που είναι αληθής πρόταση, άρα ισχύει και το ζητούμενο.
γ. Στα προηγούμενα ερωτήματα αποδείξαμε :

x ≤ f (x) ≤

f 2 (x) + 1
, για κάθε x ∈  .
2

Είναι

f 2 (x) + 1
=
lim x lim
= 1,
x →1
x →1
2
οπότε από το κριτήριο παρεμβολής συμπεραίνουμε:

lim f (x) = 1 .
x →1

95
Λύση άσκησης 11
α. Θέτουμε:

h(x) =

g(x) + 3
,
x +1

οπότε για x ≠ −1 , έχουμε:

g(x) + 3 =

( x + 1) h(x) ⇔ g(x) = ( x + 1) h(x) − 3 ,

και

lim g(x) =lim ( x + 1) h(x) − 3 =0 ⋅ 5 − 3 =−3 .

x →−1

x →−1

β. Κάνουμε τις κατάλληλες ενέργειες για να προκύψει η συνάρτηση της οποίας αναζητούμε
το όριο,

−4x 3 ≤ f (x) ≤ 3x 4 + 1 ⇔
−4x 3 − 4 ≤ f (x) − 4 ≤ 3x 4 + 1 − 4 ⇔
−4x 3 − 4 ≤ f (x) − 4 ≤ 3x 4 − 3

(1)

Για x < −1 , διαιρώντας τη σχέση (1) με x + 1 παίρνουμε:

−4x 3 − 4 f(x) − 4 3x 4 − 3
(2),


x +1
x +1
x +1
ενώ για x > −1 , διαιρώντας τη σχέση (1) με x + 1 παίρνουμε:

−4x 3 − 4 f(x) − 4 3x 4 − 3
(3).


x +1
x +1
x +1
Επομένως πρέπει να υπολογίσουμε τα παρακάτω όρια:

−4x 3 − 4
−4(x 3 + 1)
−4(x + 1)(x 2 − x + 1)
=
lim
lim
= lim
=
x →−1
x →−1
x →−1
x +1
x +1
x +1
2
lim  −4(x − x + 1)  =−12
x →−1

3x 4 − 3
3(x 4 − 1)
3(x 2 − 1)(x 2 + 1)
=
lim
lim
= lim
=
x →−1 x + 1
x →−1
x →−1
x +1
x +1
2
3(x − 1)(x + 1)(x + 1)
lim
1)  56 .
= lim 3(x − 1)(x 2 +=
x →−1
x →−1
x +1

96
Είναι

−4x 3 − 4
3x 4 − 3
= lim
= −12 ,
x →−1
x →−1 x + 1
x +1
lim

έτσι από τις σχέσεις (2) και (3) λόγω του κριτηρίου παρεμβολής παίρνουμε αντίστοιχα:

lim−

x →−1

f (x) − 4
f (x) − 4
= −12 και lim+
= −12 ,
x →−1
x +1
x +1

δηλαδή

f (x) − 4
= −12 .
x →−1 x + 1
lim

γ. Διαπιστώνουμε την απροσδιοριστία του ορίου που αναζητούμε, (αφού λόγω του
κριτηρίου παρεμβολής από τη δοθείσα σχέση προκύπτει lim f (x) = 4 ) οπότε καταφεύγουμε
x →−1

σε κατάλληλη μετατροπή του τύπου της συνάρτησης.
Έτσι, κοντά στο -1 έχουμε:

f (x)g(x) + 12
x +1

f (x)g(x) − 4g(x) + 4g(x) + 12
=
x +1

f (x)g(x) − 4g(x) 4g(x) + 12 f (x) − 4
g(x) + 3
+
=
g(x) + 4
(4).
x +1
x +1
x +1
x +1
Έτσι, λόγω της σχέσης (4) παίρνουμε :

lim

x →−1

f (x)g(x) + 12
g(x) + 3 
 f (x) − 4
= lim 
=−12 ⋅ ( −3) + 4 ⋅ 5 =−16 .
g(x) + 4
→−
x
1
x +1
x + 1 
 x +1

97
Λύση άσκησης 12
α. Έχουμε:

f (x) + 1 ≥ x 2 + 1 ⇔ f (x) ≥ x 2 + 1 − 1 .
Για x > 0 παίρνουμε:

f(x)

x

x2 +1 −1
(1),
x

ενώ για x < 0 παίρνουμε :

f(x)

x

x2 +1 −1
(2).
x

Για x ≠ 0 είναι

x2 +1 −1
x2 +1 −1 x2 +1 +1 x2 +1−1
1
=

=

=
x
x
x
x2 +1 +1
x2 +1 +1
x2
1
1
,
x⋅

=
x
x2 +1 +1
x2 +1 +1
οπότε



x2 +1 −1
1
1
= lim  x ⋅
 =0 ⋅ =0 .
2

x
0
x
2
x + 1 + 1

lim
x →0

f (x)
συμπεραίνουμε
x →0
x

Από τις σχέσεις (1) και (2) λαμβάνοντας υπόψη ότι υπάρχει το lim

αντίστοιχα:

f (x)
x2 +1 −1
f (x)
≥ lim+
=
lim
0 , οπότε lim
≥ 0 ⇔  ≥ 0 (3).

x
0

x → 0+
x
0
x
x
x

lim−

x →0

f (x)
x2 +1 −1
f (x)
≤ lim−
=
0 , οπότε lim
≤ 0 ⇔  ≤ 0 (4).
x

0

x
0
x
x
x

Οι σχέσεις (3) και (4) μας οδηγούν στο συμπέρασμα:

f (x)
= = 0 .
x →0 x

lim

98
β. Δίνεται

f (x) + 1 ≥ x 2 + 1 και f(x) ≤ f 2 (x) +

x2
,
2

δηλαδή

x 2 + 1 − 1 ≤ f(x) ≤ f 2 (x) +

x2
.
2

Διαιρούμε την παραπάνω σχέση με x 2 ≠ 0 , για να προκύψει η συνάρτηση της οποίας
αναζητούμε το όριο,

x + 1 − 1 f(x)
≤ 2 ≤
x2
x
2

f 2 (x) +
x2

x2
2 ⇔

x 2 + 1 − 1 f(x) f 2 (x) x 2
≤ 2 ≤ 2 + 2 ⇔
x2
x
x
2x

x 2 + 1 − 1 f(x) f 2 (x) 1
≤ 2 ≤ 2 +
x2
x
x
2

(5).

Για x ≠ 0 είναι

x2 +1 −1
x2 +1 −1 x2 +1 +1 x2 +1−1
1
=

= 2 ⋅
=
2
2
2
2
x
x
x
x +1 +1
x +1 +1
x2
1
1
,
1⋅

=
2
x
x2 +1 +1
x2 +1 +1
οπότε

x2 +1 −1
1
1
lim
=
lim
=
2
2

x →0
x
0
x
x +1 +1 2

(6).

Επίσης

 f 2 (x) 1 
1 1
lim  2 +  = 02 + =
x →0
2
2 2
 x

(7).

Από τις σχέσεις (5), (6) και (7) λόγω του κριτηρίου παρεμβολής συμπεραίνουμε ότι

f (x) 1
= .
x →0 x 2
2

lim

99
Λύση άσκησης 13
α. Έχουμε:

lim(2x −=
1) lim =
x 2 1,
x →1

x →1

οπότε από το κριτήριο παρεμβολής συμπεραίνουμε lim f (x) = 1 .
x →1

β. Γνωρίζουμε ότι :

lim f (1 + h) = lim f (x) , επομένως lim f (1 + h) =
1.
x →1

h →0

h →0

γ. Επειδή

lim f 2 (x) − 3 =−2 < 0
x →1

θα είναι f 2 (x) − 3 < 0 κοντά στο 1.
Έτσι έχουμε :

f 2 (x) − 3 + f (x) − 3
f (x) − 1
Συνεπώς lim
x →1

=

−f 2 (x) + 3 + f (x) − 3 −f 2 (x) + f (x) −f (x) ( f (x) − 1)
=
=
= −f (x).
f (x) − 1
f (x) − 1
f (x) − 1

f 2 (x) − 3 + f (x) − 3
f (x) − 1

−1 .
= lim [ −f (x) ] =
x →1

100
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Μη Πεπερασμένο Όριο της f Όταν x → x 0 (Ρητές, Τριγωνομετρικές και
Συνδυασμός Αυτών)
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) =

i.
ii.

x2 −1
x2 − x − 2

Να βρείτε το πεδίο ορισμού της f .
Να εξετάσετε αν υπάρχει το όριο της f στο 2.

(θέμα Β)
Άσκηση 2. (Μη Πεπερασμένο Όριο της f Όταν x → x 0 (Ρητές, Τριγωνομετρικές και
Συνδυασμός Αυτών)

x2 − 4
.
x →−1 x 2 + 2x + 1

Να βρεθεί το lim

(Θέμα Β)
Άσκηση 3. (Μη Πεπερασμένο Όριο της f Όταν x → x 0 (Ρητές, Τριγωνομετρικές και
Συνδυασμός Αυτών)
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) =

i.
ii.

( x − 2 ) ⋅ ημx
x 3 − 4x

Να βρείτε το πεδίο ορισμού της f .
Να βρείτε το lim+ f ( x ) .
x →−2

(Θέμα Β)

Άσκηση 4. (Μη Πεπερασμένο Όριο της f Όταν x → x 0 (Ρητές, Τριγωνομετρικές και
Συνδυασμός Αυτών)
Για μια συνάρτηση f που ορίζεται κοντά στο

π
2010 ⋅ ηµx + 1
ισχύει lim
= + ∞ . Να
π
2
f (x)
x→
2

υπολογίσετε το lim f (x) .
x→

(Θέμα Β)

π
2

101
Άσκηση 5. (Μη Πεπερασμένο Όριο της f Όταν x → x 0 (Ρητές, Τριγωνομετρικές και
Συνδυασμός Αυτών)

1
4
+ 2
x+2 x −4

Δίνεται η συνάρτηση f=
(x)
i.
ii.

Να βρείτε το πεδίο ορισμού της f .
Να βρείτε το lim f (x) .
x →− 2

(Θέμα Β)

Άσκηση 6. (Μη Πεπερασμένο Όριο Όταν η f Περιέχει Παράμετρο)

 αx + β − 1
 x − 1 , αν x < 1
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) = 
2
 x − 1 , αν x > 1
 x − 1
i.
ii.

Να υπολογίσετε το lim+ f ( x ) .
x→ 1

Να βρεθούν οι α και β ώστε να υπάρχει στο  το lim f ( x ) .
x →1

(Θέμα Δ)

Άσκηση 7. (Μη Πεπερασμένο Όριο της f Όταν x → x 0 (Ρητές, Τριγωνομετρικές και
Συνδυασμός Αυτών)
Δίνεται η συνάρτηση f (x) =

i.
ii.

x 3 − 2x + 5 − x + 7

( x − 2)

2

Να βρεθεί το πεδίο ορισμού της f .
Να βρεθεί το lim+ f (x) .

(Θέμα Γ)

x →2

102
Άσκηση 8. (Όριο Συνάρτησης στο Άπειρο)
Στον ημιάξονα Οx παίρνουμε σημείο Μ με τετμημένη x και φέρνουμε τμήμα ΜΝ κάθετο στον
Οx με μήκος 1.
i.

Να εκφράσετε το μέτρο του τμήματος ΟN συναρτήσει του x.

ON
, όταν το Μ απομακρύνεται στο άπειρο.
OM

ii.

Να υπολογίσετε το όριο του πηλίκου

iii.

Να υπολογίσετε το όριο της διαφοράς ON − OM όταν το Μ απομακρύνεται στο
άπειρο.

(Θέμα Γ)

Άσκηση 9. (Όριο Συνάρτησης στο Άπειρο)

x)
Δίνεται η συνάρτηση f (=
i.

ii.

9x 2 + 1 − 3x .
f (x)
.
x →−∞
x

Να υπολογίσετε το lim

Να υπολογίσετε το όριο lim ( f (x) + 6x ) .
x →− ∞

(Θέμα Γ)

Άσκηση 10. (Όριο Συνάρτησης στο Άπειρο)
i.

Για μια συνάρτηση f ισχύει

lim f ( x ) .

3x − 5
3x 2 + 10
για κάθε x > 0 . Να βρείτε το
≤ f (x) ≤
x
x2

x →+ ∞

ii.

5x 2 − ηµ 2x
.
x →+∞
x 2 + 100

Να βρείτε το όριο lim

(Θέμα Γ)

103
Άσκηση 11. (Όριο Συνάρτησης στο Άπειρο)

(

)

Μια συνάρτηση f ορίζεται στο διάστημα (0, + ∞) . Αν ισχύει lim 2x − 4x 2 + 1 + 3f (x) =
6,
x →+∞

να βρείτε το lim f (x) .
x →+∞

(Θέμα Γ)

Άσκηση 12. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνάρτηση f (x) =

i.

x +3
16x 2 − 4x

Να δικαιολογήσετε ότι μπορούμε να αναζητήσουμε το όριο της f στο + ∞ και στο
−∞ .

ii.

Να υπολογίσετε το lim f (x) και το lim f (x) .

iii.

Να υπολογίσετε το lim f (x) και το lim f (x) .

x →+ ∞

x →−∞

x→0

x→

1
4

(Θέμα Γ)

Άσκηση 13. (Όριο Συνάρτησης στο Άπειρο)
i.

ii.

5x
x
x
3 +2

Να βρείτε το lim 
x →+∞


.

α x + 5x
για τις διάφορες τιμές του θετικού αριθμού α .
Να βρείτε το όριο lim
x →+ ∞ 2α x − 5x

(Θέμα Γ)

104
Άσκηση 14. (Συνδυαστική)
Δίνονται οι συναρτήσεις f ( x ) =

i.

x 4 − 10000
και g ( x ) = lnx
x 4 + 10000

Να βρείτε τη σύνθεση της f με την g .

ii.

Να βρείτε το lim (gof )(x) .

iii.

Να βρείτε το lim (gof )(x) .

x →+∞

x →−∞

(Θέμα Δ)

Άσκηση 15. (Συνδυαστική)

 2x 2 + θ 
 με θ > 0 .
 2x 

Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) = ln 

i.
ii.
iii.

Να βρείτε το πεδίο ορισμού της f .
Να βρείτε το lim f (x) .
x →0

Να βρείτε το lim f (x) .
x →+∞

(

)

Να βρείτε το lim f ( x ) − ln x .
x →+∞

(Θέμα Γ)

Άσκηση 16. (Όριο Συνάρτησης στο Άπειρο)
Να υπολογίσετε τα όρια:
i.

ii.

iii.

)

lim

(

x 2 + 3x − x .

lim

(

4x 2 + x − 2x .

lim

(

x 2 + 3x − 4x 2 + x + x .

x →+∞

x → +∞

x → +∞

(Θέμα Γ)

)

)

105
Άσκηση 17. (Όριο Συνάρτησης στο Άπειρο)
Να υπολογίσετε τα όρια
i.

ii.

x −1 + 2 − x
.
x
x −1 + 2 − x
.
lim
x →−∞
x
lim

x →+ ∞

(Θέμα Β)

Άσκηση 18. (Όριο Συνάρτησης στο Άπειρο Όταν η f Περιέχει Παράμετρο)
Δίνεται η συνάρτηση f (x)
=

x 2 − x + 2010 − λx , λ ∈  .

i.

Να βρείτε το πεδίο ορισμού της. Ορίζονται τα lim f ( x ) και lim f ( x ) ;

ii.

Να βρείτε το lim f (x) για τις διάφορες τιμές του λ ∈  .

iii.

x →+∞

x →−∞

x →+∞

Να βρείτε το lim f (x) για τις διάφορες τιμές του λ ∈  .
x →−∞

(Θέμα Δ)

Άσκηση 19. (Όριο Συνάρτησης στο Άπειρο Όταν η f Περιέχει Παράμετρο)

P(x)
, όπου P(x) = (α − 1)x 2 − x + 5 και
Q(x)
Q(x) = (α + 2)x 3 + αx 2 + 2 . Να βρείτε το lim f (x) .

Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) =

x →+ ∞

(Θέμα Γ)

106
Άσκηση 20. (Όριο Συνάρτησης στο Άπειρο Όταν η f Περιέχει Παράμετρο)

x2 +1
− ( κx + λ),
2x + 1
Να βρείτε για ποιες τιμές των κ, λ είναι

Δίνεται η συνάρτηση =
f (x)

i.
ii.

lim f (x) = 0 .

x →+ ∞

lim f (x) = 1 .

x →+ ∞

(Θέμα Δ)

κ, λ ∈ 

107
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Πρέπει x 2 − x − 2 ≠ 0 . Έχουμε x 2 − x − 2 =
0 ⇔ x =−1 ή x = 2 .

i.

Άρα D f =
ii.

( −∞,

− 1) ∪ ( −1, 2 ) ∪ ( 2, + ∞ )

Έχουμε

lim f (x) = lim
x →2

x →2

(x + 1)(x − 1)
( x + 1) ⋅ ( x − 2 )

x −1
1 

= lim = lim (x − 1) ⋅
x →2 x − 2
x →2
x − 2 

0 και x − 2 > 0 για x > 2 , είναι lim+
• Επειδή lim+ ( x − 2 ) =
x →2

x →2

1
= +∞ .
x−2

1 , έχουμε lim+ f (x) = +∞ .
Επειδή επιπλέον είναι lim+ ( x − 1) =
x →2

x →2

• Επειδή lim− (x − 2) =
0 και x − 2 < 0 για x < 2 , είναι lim−
x →2

x →2

1
= −∞ .
x−2

1 , έχουμε lim− f (x) = −∞ .
Επειδή επιπλέον είναι lim− ( x − 1) =
x →2

x →2

Επειδή lim− f (x) ≠ lim+ f (x) , δεν υπάρχει το lim f (x) .
x →2

x →2

x →2

Λύση άσκησης 2

 2
x2 − 4
x2 − 4
1 
=
=


lim
lim
x
4

(
) x +1 2 
2
x →−1 x 2 + 2x + 1
x →−1
( ) 
( x + 1) x →−1 

Έχουμε lim

0 και ( x + 1) > 0 για x ≠ −1 , έχουμε
Επειδή lim ( x + 1) =
2

2

x → −1

lim

x →−1

1

( x + 1)

2

−3 , έχουμε
= +∞ . Επειδή επιπλέον lim ( x 2 − 4 ) =
x →−1

 2
x2 − 4
1 
=


=−∞
lim
x
4

(
)
2
x →−1 x 2 + 2x + 1
x →−1
( x + 1) 

lim

108
Λύση άσκησης 3
i.

Πρέπει x 3 − 4x ≠ 0 .
Έχουμε x 3 − 4x = 0 ⇔ x(x − 2)(x + 2) = 0 ⇔ x = −2 ή x = 0 ή x = 2 .
Άρα D f = R − {−2, 0, 2}

ii.

Έχουμε =
lim+ f ( x )
x →−2

lim+

x →−2

(x − 2)ηµx
=
x(x + 2)(x − 2)

ηµx
lim=
+
x →−2 x(x + 2)

 1 ηµx 
lim+ 


x →−2  x + 2
x 

0 και x + 2 > 0 για x > −2 , είναι lim−
Επειδή lim+ ( x + 2 ) =
x →−2

x →−2

ηµx
x

Είναι επίσης lim+=
x →−2

1
= +∞ .
x+2

ηµ 2
ηµ(−2) −ηµ 2 ηµ 2
και επειδή 0 < 2 < π είναι
> 0.
= =
2
−2
−2
2

 1 ηµx 

 = +∞
x+2 x 

Άρα lim+ f ( x ) = lim+ 
x →−2

x →−2

Λύση άσκησης 4
Αν θέσουμε g(x) =

2010 ⋅ ηµx + 1
2010 ⋅ ηµx + 1
, τότε lim g(x) = + ∞ και f (x) =
.
π
f (x)
g(x)
x→
2

1
=0 .
π
x → g(x)

Έχουμε lim ( 2010 ⋅ ηµx =
+ 1) 2010 ⋅1=
+ 1 2011 και lim
x→

π
2

2


2010 ⋅ ηµx + 1
1 
= lim ( 2010 ⋅ ηµx + 1) ⋅ =
=
⋅0 0
2011
π
π
g(x)
g(x) 
x→
x→ 
2
2

Επομένως lim f=
(x) lim
x→

π
2

Λύση άσκησης 5
i.
ii.

Πρέπει x + 2 ≠ 0 και x 2 − 4 ≠ 0 ⇔ x ≠ ± 2 . Άρα το πεδίο ορισμού της f είναι το

Df =  − {−2, 2} = ( −∞, − 2 ) ∪ ( −2, 2 ) ∪ ( 2, + ∞ )

Έχουμε

4 
x −2+4
 1
lim f (x)
= lim 
+ 2 =
 xlim
x →− 2 x + 2
2
→−
x −4
( x + 2 )( x − 2 )

x →− 2

= lim

x →− 2

x+2
1
1
= lim
= −
x
→−
2
x−2
4
( x + 2 )( x − 2 )

109
Λύση άσκησης 6
i.

ii.

Έχουμε lim+ f ( =
x ) lim+
x →1

x →1

x2 −1
(x − 1)(x + 1)
= lim+
= lim(x
+=
1) 2 .
x →1+
x − 1 x →1
x −1

Για να υπάρχει στο R το lim f ( x ) πρέπει και lim− f ( x ) = 2 .
x→ 1

Για x < 1 έχουμε f ( x ) =
Επομένως

x→ 1

αx + β − 1
= (x − 1) ⋅ f ( x ) .
, οπότε αx + β − 1
x −1

lim ( αx +=
β − 1) lim− (x − 1) ⋅ f ( x ) 
x →1

x →1−

α + β − 1= 0 ⋅ 2
α + β =1

(1)

Από την lim− f ( x ) = 2 και με α + β =1 , έχουμε
x →1

lim−

αx + β − (α + β)
=2
x −1

lim−

α(x − 1)
=2
x −1

x →1

x →1

α =2
Για α =2 , από την (1) έχουμε β = −1 .

Λύση άσκησης 7
i.
ii.

Πρέπει ( x − 2 ) ≠ 0 ⇔ x ≠ 2 . Άρα D f=  − {2}
2

(

)

Επειδή lim x 3 − 2x + 5 =9 > 0 και lim ( x + 7 ) =9 > 0 , κοντά στο 2 είναι
x →2

x →2

x − 2x + 5 > 0 και x + 7 > 0 . Επομένως
3

x 3 − 2x + 5 − x + 7
x 3 − 2x + 5 − x − 7
=
=
lim+ f (x) lim
lim
2
2
x →2
x → 2+
x → 2+
( x − 2)
( x − 2)

( x − 2 )( x + 1) lim ( x + 1)
x 3 − 3x − 2
= lim
=
lim+ =
2
2
+
x →2
x →2
x → 2+ x − 2
( x − 2)
( x − 2)
2

1 
2

= lim+ ( x + 1) ⋅
x →2 
x − 2 

2

110

0 και x − 2 > 0 για x > 2 , έχουμε lim+
Επειδή lim+ ( x − 2 ) =
x →2

x →2

lim+ ( x + 1) 2 =
9 και επομένως lim+ f (x) = +∞

x →2

1
= +∞ . Επίσης είναι και
x−2

x →2

Λύση άσκησης 8

i.

Από το ορθογώνιο τρίγωνο ΟΜΝ έχουμε:

ON ) ( OM ) + ( MN )
(=
2

2

( ON )=
2

x 2 + 12

=
( ON
)

x2 +1

2

Άρα το μέτρο του τμήματος ΟΝ δίνεται από τη συνάρτηση f =
(x)
ii.

Επειδή

ON
=
OM

x2 +1
x2 +1
, ζητάμε το lim
. Έχουμε
x →+ ∞
x
x

1 

x 2 1 + 2 
x +1
 x 
=
=
lim
lim
x →+ ∞
x
→+

x
x

x2 ⋅ 1+

2

x +1
=  im
x →+ ∞
x

 im

x →+ ∞

iii.

Έχουμε ON − OM
=

lim

x →+∞

(

x2 +1 − x

)

x

x = x και το όριο γίνεται

Επειδή x > 0 , έχουμε
2

lim

x →+ ∞

1
x2

2

1
2
1
x=
 im 1 + =
1
x →+ ∞
x
x2

x ⋅ 1+

x 2 + 1 − x και επομένως

(
=lim
x →+∞

)(

x2 +1 − x ⋅

x2 +1 + x

x2 +1 + x

x2 +1− x2
1
= lim
= lim
= 0
x →+∞
x 2 + 1 + x x →+∞ x 2 + 1 + x

)

x2 +1 , x ≥ 0 .

111

αφού: lim

x →+ ∞

(

)

x2 +1 + x = + ∞ .

Λύση άσκησης 9
i.

Έχουμε

f (x)
=
lim
x →− ∞ x

9x + 1 − 3x
=
lim
x →− ∞
x

1 

x 2  9 + 2  − 3x
x 

x

2

1
x 9 + 2 − 3x
x
lim
=
x →−∞
x

lim

x →− ∞

−x ⋅ 9 +
lim

x →−∞

1
− 3x
x2

x



1
=
− lim  9 + 2 + 3  =
−6
x →− ∞
x


ii.

Έχουμε

lim ( f (=
x ) + 6x )

x →− ∞

=

lim

x →− ∞

9x 2 + 1 − 9x 2
=
lim
x →− ∞
9x 2 + 1 − 3x

Επειδή lim

x →− ∞

(

)

9x 2 + 1 − 3x
=
+ 6x

lim

x →− ∞

(

9x 2 + 1 + 3x

)

1

lim

x →− ∞

9x 2 + 1 − 3x

)

9x 2 + 1 − 3x = +∞ , έπεται ότι

lim=
( f ( x ) + 6x )

x →− ∞

(

1
lim = 0
x →− ∞
9x 2 + 1 − 3x

Λύση άσκησης 10
i.

3x 2 + 10
3x 2
3x
= 3 . Οπότε, σύμφωνα με
lim
lim
= 3 και lim =
x →+ ∞
x →+ ∞ x 2
x →+ ∞ x
x2
το κριτήριο της παρεμβολής ισχύει και lim f ( x ) = 3 .
3x − 5
Έχουμε lim =
x →+ ∞
x

x →+ ∞

ii.

5x 2 − ηµ 2x
x →+∞
x + 100

Έχουμε lim=
2

 5x 2
ηµ 2x 
− 2
lim  2
 . Είναι
x →+∞ x + 100
x + 100 

 5x 2 
5x 2
ηµ 2x
1
=
lim=
lim
.
≤ 2
 2  5 και 2
x →+∞ x 2 + 100
x →+∞
x + 100 x + 100
 x 

112
1
ηµ 2x
1
1
1


και lim 2
≤ 2
≤ 2
lim  − 2
0,
=
=
x
x
→+∞
→+∞
x + 100 x + 100 x + 100
x + 100
 x + 100 
ηµ 2x
παίρνουμε lim 2
=0.
x →+∞ x + 100
Επειδή −

2

 5x 2
ηµ 2x 
5x 2 − ηµ 2x
= lim  2
− 2
Άρα lim
 =5+0 =5
2
x →+∞
x
→+∞
x + 100
 x + 100 x + 100 

Λύση άσκησης 11
Αν θέσουμε g(x) = 2x − 4x 2 + 1 + 3f (x) , τότε lim g(x) = 6 και
x →+∞

4x 2 + 1 − 2x g(x) 1
1
g(x)
f (x) =
+
=⋅
+
. Επομένως
3
3
3 4x 2 + 1 + 2x
3
1
1
g(x)  1
6
lim f (x) = lim  ⋅
+
= ⋅0 + = 2

x →+∞
x →+∞ 3
3  3
3
4x 2 + 1 + 2x

Λύση άσκησης 12
i.

2
2
Επειδή lim (16x − 4x) = lim 16x = + ∞ , υπάρχουν διαστήματα της μορφής ( α, + ∞ )
x →±∞

x →±∞

και ( − ∞, β ) ,όπου 16x − 4x > 0 και επομένως έχει νόημα η αναζήτηση των ορίων
2

στο + ∞ και στο − ∞ .
ii.

Επειδή x → +∞ θεωρούμε ότι x > 0 και έχουμε

lim f (x)
=
x→+ ∞

x +3
lim
=
x→+ ∞
16x 2 − 4x

lim

x→+ ∞

x +3
4

x 2 16 − 
x

x +3
x +3
= lim
= lim
x →+ ∞
x →+ ∞
4
4


x 2 ⋅ 16 − 
x ⋅ 16 − 
x
x


 3
x 1 + 
x +3
 x
= lim
= lim
x →+ ∞
x →+ ∞
4
4


x ⋅ 16 − 
x ⋅ 16 − 
x
x

113

3
1+
1
x
= lim
=
x →+ ∞
4 4

16 − 
x

iii.

Επειδή η f ορίζεται στο διάστημα ( − ∞, 0 ) , αλλά δεν ορίζεται σε διάστημα της
μορφής ( 0, β ) έχουμε lim f (x) = lim− f (x) . Επομένως
x→0

lim f=
(x) lim−
x→0

x→0

x→0



x +3
1
= lim− ( x + 3) ⋅

2
2
16x − 4x x → 0 
16x − 4x 

0 και 16x 2 − 4x > 0 έχουμε lim−
Επειδή lim− 16x 2 − 4x =
x →0

x→0

3.
είναι lim− ( x + 3) =

1
16x 2 − 4x

= +∞ . Επίσης

x →0

Άρα lim f (x) = + ∞
x →0

1
4


Ομοίως, επειδή η συνάρτηση f ορίζεται στο διάστημα  , + ∞  , αλλά δεν ορίζεται


σε διάστημα της μορφής  α,

Επομένως lim f=
(x)
x→

1
4

lim+

x→

1
4

1
 , έχουμε lim1 f (x) = lim1 + f (x) .
4
x→
x→
4

4



x +3
1
= lim+ ( x + 3) ⋅
.
16x 2 − 4x x → 14 
16x 2 − 4x 

Επειδή lim+ 16x 2 − 4x =
0 και 16x 2 − 4x > 0 έχουμε lim+
x→

1
4

x→

13
4

είναι lim+ ( x + 3) = .
x→

1
4

Άρα lim f (x) = + ∞ .
x→

1
4

1
4

1
16x 2 − 4x

= +∞ . Επίσης

114
Λύση άσκησης 13
x

i.

5
3 +2

Έχουμε=
x
x

 3  x

5x
5x
=
x
3 2x
+
5x 5x

1
x

3  2
  + 
5 5

x
2 
 5  

3
5

x

x

2
5

x

Επειδή lim   +    =
0 και   +   > 0
x →+ ∞

 5 

ii.



1
έχουμε lim 
x
x
x →+∞ 
3  2
  + 
5 5



x
 = +∞ . Άρα lim  5
x →+∞ 3x + 2 x




 = +∞

αx  5 
5
+ 
1 + ( )x
x
1+ 0 1
α x + 5x
α α
α
• Αν α > 5 , τότε lim
lim
lim
=
=
=
=
x
x
x
x →+ ∞ 2α − 5
x →+ ∞
x →+∞
5 x 2−0 2
αx  5 
2−( )
2⋅ x − 
α
α α
x

α x + 5x
x →+ ∞ 2α − 5

• Αν α =5 , τότε lim =
x
x

2 ⋅ 5x
lim
=
2
x →+ ∞ 5x

α
  +1
x
x
α +5
5
• Αν 0 < α < 5 , τότε lim
= lim   x
= −1 .
x
x
x →+ ∞ 2α − 5
x →+ ∞
α
2 ⋅   −1
5
x

115
Λύση άσκησης 14
i.

Η συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού το D f =
Η συνάρτηση g(f (x))

ορίζεται όταν:

Α=

( −∞,

+ ∞ ) , ενώ η g το D=
g

{x ∈ D

f

/ f (x) ∈ Dg } ≠ ∅

( 0,

+ ∞) .

Είναι:

 x ∈ ( −∞, + ∞ )
x 4 − 10000

> 0 ⇔ ( x 4 − 10000 ) > 0

4
x + 10000
 f (x) > 0

⇔ x 4 > 10000 ⇔ 4 x 4 > 10

⇔ x > 10 ⇔ x < −10 ή x >10
Οπότε Α= ( −∞, − 10 ) ∪ (10, + ∞ ) ≠ ∅
Επομένως ορίζεται η gof στο Α και είναι

 x 4 − 10000 
=
(gof
)(x) g=
( f (x) ) ln  4
.
 x + 10000 
ii.

iii.

x 4 − 10000
x 4 − 10000
x4
.
Θέτουμε
,
=
u
f
=
(x)
=
lim
=
1
x →+∞
x →+∞ x 4 + 10000
x →+∞ x 4
x 4 + 10000
 x 4 − 10000 
=
=
f (x) ) lim ln  4
lnu 0 .
οπότε lim g (=
 lim
x →+∞
x →+∞
 x + 10000  u →1
Έχουμε lim
=
f (x)

lim

x 4 − 10000
x4
x 4 − 10000
.
Θέτουμε
=
lim
=
1
=
u
f
=
(x)
x →−∞
x →−∞ x 4 + 10000
x →−∞ x 4
x 4 + 10000
 x 4 − 10000 
=
=
f (x) ) lim ln  4
lnu 0 .
Οπότε lim g (=
 lim
x →−∞
x →−∞
 x + 10000  u →1
Ομοίως lim
=
f (x)

lim

Παρατήρηση: Πιο σύντομα η παραπάνω διαδικασία γράφεται:


 x 4 − 10000 
 x 4 − 10000  
lim g ( f (x)
lim ln  4
ln
im
=
=

=
= 0.
)
 x →+∞  4

  ln1
x →+∞
x →+∞
 x + 10000 
 x + 10000  

116
Λύση άσκησης 15
i.

Πρέπει

ii.

Έχουμε

2x 2 + θ
> 0 ⇔ x > 0 . Άρα D=
f
2x

( 0, + ∞ )

 2x 2 + θ 

2x 2 + θ 
1


=
=
=
lim f ( x ) lim
ln
ln
lim
ln  lim+
2x 2 + θ ) 
(




+
+
x →0
x →0
 x →0 2x

 2x 
 x →0 2x 
Επειδή lim+
x →0

1
1
= +∞ και lim+ ( 2x 2 + θ ) = θ > 0 , είναι lim+
( 2x 2 + θ) = +∞ . Άρα
x →0
x → 0 2x
2x

1


lim f ( x ) = ln  lim+
2x 2 + θ )  = +∞
(
x →0
 x →0 2x

iii.

iv.

=
lim f ( x )
Έχουμε
x →+∞

 2x 2 + θ 


2x 2 + θ 
2x 2 
=
=
=
lim
ln 
ln
lim
ln
lim

 x →+∞

 x →+∞
 +∞
x →+∞
2x 
2x 
 2x 

Επειδή x → +∞ θεωρούμε ότι χ>0 και έχουμε

  2x 2 + θ 

− lnx 
lim ( f=
x ) − ln x ) lim ln 
(

x →+∞
x →+∞
  2x 

  2x 2 + θ  
= lim ln 

2
x →+∞
  2x  


 2x 2 + θ  
= ln  lim 
= 0
 ln1
=
2
x →+∞
 2x  

117
Λύση άσκηση 16

i.

Έχουμε xlim
→+∞

(

x + 3x − x
2

)

(
=
lim

x 2 + 3x − x

)(

x 2 + 3x + x

)

x 2 + 3x + x

x →+∞

3x
3x
3x
, (x > 0)
= lim
= lim= lim
2
x →+∞
x →+∞
x →+∞
3
3
x + 3x + x
2
x 1+ + x
x 1 +  + x
x
 x
3x
3
3
= lim= lim
=
x →+∞
x →+∞
2
3
3
x 1+ + x
1+ +1
x
x
ii.

Έχουμε

lim

x →+∞

(

4x + x − 2x
2

)

(
=
lim

4x 2 + x − 2x

)(

4x 2 + x + 2x

)

4x 2 + x + 2x

x →+∞

x
x
= lim
= lim = lim
2
x →+∞
x →+∞
x →+∞
1
4x + x + 2x

x
x 2  4 +  + 2x
x

x
1
4 + + 2x
x

, (x > 0)

x
1
1
= lim = lim
=
x →+∞
x →+∞
4
1
1
x 4 + + 2x
4+ +2
x
x
iii.

Έχουμε

lim

x →+∞

=

(

)

x 2 + 3x − 4x 2 +=
x +x
lim 
x →+∞ 

3 1 5
− = .
2 4 4

(

) (

x 2 + 3x − x −

)

4x 2 + x − 2x 


118
Λύση άσκησης 17
i.

Έχουμε lim

x →+ ∞

x −1 + 2 − x
x −1 + x − 2
.
= lim
x →+ ∞
x
x

Επειδή x → +∞ , θεωρούμε ότι χ>2 οπότε x − 1 > 0 και x − 2 > 0 .
Έτσι έχουμε:

lim

x →+ ∞

x −1 + 2 − x
x −1 + x − 2
= lim
x →+ ∞
x
x

x −1 + x − 2
x →+ ∞
x

= lim

2x − 3
= lim
= 2
x →+ ∞
x
ii.

Επειδή x → −∞ , θεωρούμε ότι x < 1 οπότε x − 1 < 0 και x − 2 < 0 . Έτσι έχουμε:

lim

x →−∞

x −1 + 2 − x
x −1 + x − 2
= lim
x →−∞
x
x

= lim

−x + 1 − x + 2
x

= lim

−2x + 3
= −2
x

x →− ∞

x →− ∞

Λύση άσκησης 18
i.

Πρέπει x 2 − x + 2010 ≥ 0 για κάθε x ∈  . Όμως το τριώνυμο x 2 − x + 2010 έχει

διακρίνουσα ∆ = (−1) 2 − 4 ⋅1 ⋅ 2010 < 0 και επομένως x 2 − x + 2010 > 0 για κάθε
x∈ .

Άρα το πεδίο ορισμού της f είναι το R και έχει νόημα η αναζήτηση των ορίων της
f στο + ∞ και στο − ∞ .
ii.

Για το lim f ( x ) έχουμε
x →+∞

lim
=
f (x) lim

x →+∞

x →+∞

(

x 2 − x + 2010 − λx

)





1 2010
 1 2010 
= lim  x 2 ⋅ 1 − + 2 =
− λx  lim  x 2 ⋅ 1 − + 2 − λx 

 x →+∞
x →+∞ 
x 
x
x
 x



119

 



1 2010
1 2010
= lim  x ⋅ 1 − + 2 −
=
λx  lim  x ⋅  1 − + 2 − λ  
x →+∞
x →+∞
x
x
x
x
 


 

Επειδή lim x = +∞ και lim  1 −
x →+∞
x →+∞ 


1 2010
+ 2 − λ  = 1 − λ διακρίνουμε
x
x

περιπτώσεις ανάλογα με τις τιμές του λ ∈  :






1 2010
+ 2 − λ   = +∞
x
x
 

Αν 1 − λ > 0 ⇔ λ < 1 , τότε lim f (x) = lim  x ⋅  1 −

Αν 1 − λ < 0 ⇔ λ > 1 , τότε lim f (x) = lim  x ⋅  1 −

Αν 1 − λ = 0 ⇔ λ = 1 , τότε μέσα από την παραπάνω διαδικασία οδηγούμαστε στη
μορφή (+∞) ⋅ 0 που είναι απροσδιόριστη. Αν όμως θέσουμε λ =1 στην αρχική
μορφή της f, τότε έχουμε:

x →+∞

x →+∞

x →+∞

lim=
f ( x ) lim

x →+∞

x →+∞

(

x →+∞

)

x 2 − x + 2010
lim
=
−x

x →+∞


1 2010
+ 2 − λ   = − ∞
x
x
 

− x + 2010
x − x + 2010 + x
2

2010 

2010
x  −1 +
−1 +

1
x


x
= lim
= lim
= −
x →+∞
2

1 2010
1 2010  x →+∞
1− + 2 +1
x  1 − + 2 + 1
x
x
x
x


 + ∞,
 1

Άρα lim f (x) = − ,
x →+∞
 2
 − ∞,
iii.

αν λ < 1
αν λ = 1 .
αν λ > 1

Για το lim f (x) έχουμε
x →−∞

lim
=
f ( x ) lim

x →−∞

x →−∞

(

x 2 − x + 2010 − λx

)





1 2010
 1 2010 
= lim  x 2 ⋅ 1 − + 2 =
− λx  lim  x 2 ⋅ 1 − + 2 − λx 

 x →−∞
x →−∞ 
x 
x
x
 x



120






1 2010
1 2010
x  lim  − x ⋅  1 − + 2 + λ  
= lim  − x ⋅ 1 − + 2 − λ=
x →−∞
x →−∞
x
x
x
x




 

Επειδή lim ( − x ) = +∞ και lim  1 −
x →− ∞
x →− ∞ 


1 2010
+ 2 + λ  = 1 + λ
x
x

διακρίνουμε περιπτώσεις ανάλογα με τις τιμές του λ ∈  :






1 2010
+ 2 + λ   = +∞
x
x
 

Αν 1 + λ > 0 ⇔ λ > − 1 , τότε lim f (x) = lim  − x ⋅  1 −

Αν 1 + λ < 0 ⇔ λ < − 1 , τότε lim f (x) = lim  − x ⋅  1 −

Αν 1 + λ = 0 ⇔ λ =− 1 , τότε μέσα από την παραπάνω διαδικασία οδηγούμαστε στη
μορφή (+∞) ⋅ 0 που είναι απροσδιόριστη. Αν όμως θέσουμε λ = − 1 στην αρχική
μορφή της f, τότε έχουμε:

x →−∞

x →−∞

x →−∞

lim=
f ( x ) lim

x →−∞

x →−∞

(

x →−∞

)

=
+x
x − x + 2010
lim
2

x →−∞


1 2010
+ 2 + λ   = − ∞
x
x
 

x 2 − x + 2010 − x 2
x 2 − x + 2010 − x

 2010 
2010
− x 1 −
1−

1
x


x
= lim =
=
lim
x →−∞
2

1 2010
1 2010  x →−∞
1− + 2 +1
− x ⋅  1 − + 2 + 1
x
x
x
x


− ∞, αν λ < −1
 1

Άρα lim f (x) =  , αν λ = −1
x →−∞
 2
 +∞, αν λ > −1

121
Λύση άσκησης 19

(α − 1)x 2 − x + 5
x →+ ∞ (α + 2)x 3 + αx + 2

Έχουμε lim f ( x ) = lim
x →+ ∞

(α − 1)x 2 α − 1
1
=
⋅ lim =0
3
x →+ ∞ (α + 2)x
α + 2 x →+ ∞ x

Αν α ≠ 1 και α ≠ −2 , έχουμε lim f (x) =lim

Για α =1 , έχουμε lim f (x) =
lim 3

Για α = −2 , έχουμε =
lim f (x)

x →+ ∞

x →+ ∞

x →+ ∞

x →+ ∞

−x + 5
−x
1
1
==
lim 3 − lim 2 =
0
x
x
→+

→+

3x + x + 2
3x
3
x

−3x 2 − x + 5
−3x 2 3
=
lim
=
x →+∞
x →+ ∞ −2x 2
−2x 2 + 2
2
lim

Άρα


 0, για α ≠ 1 και α ≠ −2

=
α 1
lim f ( x )  0, =
για
x →+ ∞
3
 , για
α = −2
2

Λύση άσκησης 20
i.

Έχουμε =
f (x)

x2 +1
− ( κx=
+ λ)
2x + 1

(1 − 2κ ) x 2 − ( κ + 2λ ) x + 1 − λ
2x + 1

(1 − 2κ ) x ∉  .
1
, τότε
=
lim f (x) lim
x →+ ∞
x →+ ∞
2
2
1
Επομένως πρέπει κ = , οπότε
2

Αν 1 − 2 κ ≠ 0 ⇔ κ ≠

ii.

1

−  + 2λ  x + 1 − λ
2

=
lim f (x) =
0 ⇔ lim 
0
x →+∞
x →+∞
2x + 1
1

−  + 2λ 
2
 =0⇔λ=−1
⇔ 
2
4
1
1
Άρα, για να ισχύει lim f (x) = 0 πρέπει κ = και λ = −
x →+ ∞
4
2
Με ανάλογους συλλογισμούς βρίσκουμε ότι για να ισχύει lim f (x) = 1 πρέπει να
x →+ ∞

είναι κ =

1
5
και λ = − .
4
2

122
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Συνέχεια Συνάρτησης Πολλαπλού Τύπου και Εύρεση Παραμέτρων)
Να μελετήσετε ως προς τη συνέχεια στο σημείο x 0 = 0 τις συναρτήσεις:

 x +e − x −e
, x≠0

α. f (x) = 
x

2,
x=0

 x ⋅ ηµx
,
x<0

β. g(x) =  x 2 + 1 − 1
1 + x 3 ⋅ ηµ 2x, x ≥ 0

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Συνέχεια Συνάρτησης Πολλαπλού Τύπου και Εύρεση Παραμέτρων)
Θεωρούμε τις συναρτήσεις f , g, h :  →  με h ( x ) = συνx ⋅ f ( x ) − e x ⋅ g ( x ) .
Αν η h είναι συνεχής στο x 0 και η g δεν είναι συνεχής στο x 0 , να αποδείξετε ότι η
συνάρτηση f δεν είναι συνεχής στο x 0 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Συνέχεια Συνάρτησης Πολλαπλού Τύπου και Εύρεση Παραμέτρων)
Να αποδείξετε ότι δεν υπάρχουν ακέραιοι αριθμοί α και β ώστε η συνάρτηση

 2αx 2 − 2α x
,
β +
f (x) = 
x −1

 β 8 + x + 4αx + 3,

x <1

να είναι συνεχής στο x 0 = 1.

x ≥1

(Θέμα Γ)

Άσκηση 4. (Συνέχεια Συνάρτησης Πολλαπλού Τύπου και Εύρεση Παραμέτρων)
1

x
α

+2
e

, x≠0
1
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f ( x ) = 
x
 e +1
x =0
 β + 1,

Να βρείτε τους πραγματικούς αριθμούς α και β.
(Θέμα Γ)

123
Άσκηση 5. (Εύρεση Τύπου Συνάρτησης με τη Βοήθεια της Συνέχειας)
Έστω η συνεχής στο  συνάρτηση f της οποίας η γραφική παράσταση διέρχεται από το
σημείο A (1,5 ) και είναι τέτοια ώστε: ( x − 1) f ( x ) = κx 2 + λx − 2 για κάθε x ∈  . Να βρείτε
τους κ, λ ∈  και τον τύπο της f (x) .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. (Συνέχεια Συνάρτησης Όταν Δίνονται Συναρτησιακές Σχέσεις)
Έστω συνάρτηση f :  →  η οποία είναι συνεχής στο σημείο x1 = 0 και τέτοια ώστε:

f ( x + κy ) = συνκy ⋅ f ( x ) + συνx ⋅ f ( κy ) + κxy (*) για κάθε x, y ∈  και κ ∈ *

α. Να βρείτε την τιμή f ( 0 ) .
β. Να αποδείξετε ότι η f είναι συνεχής στο  .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 7. (Συνέχεια Συνάρτησης Όταν Δίνονται Συναρτησιακές Σχέσεις)
Έστω συνάρτηση f :  →  η οποία είναι συνεχής στο σημείο x1 = 0 με f ( 0 ) = 0 και τέτοια

ώστε: f ( x ) ≤ f ( x + y − 1) ≤ f ( x ) − f ( y − 1) για κάθε x, y ∈  .
Να αποδείξετε ότι η f είναι συνεχής στο  .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 8. (Συνέχεια Συνάρτησης Όταν Δίνονται Συναρτησιακές Σχέσεις)
Έστω συνάρτηση f : * →  η οποία είναι συνεχής στο σημείο x1 = 1 και τέτοια ώστε:

f ( x ⋅ y ) = x ⋅ f ( y ) + y ⋅ f ( x ) − xy (*) για κάθε x, y ∈ * .

α. Να βρείτε το lim f ( x ) .
x →1

β. Να αποδείξετε ότι η f είναι συνεχής στο * .
(Θέμα Γ)

124
Άσκηση 9. (Συνδυαστική)
Δίνεται ότι η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 = 3 και ότι lim
x →3

α∈ .

f (x) − x + 6
= α όπου
x −3

α. Να αποδείξετε ότι η γραφική παράσταση της f διέρχεται από το σημείο A ( 3,3) .
β. Να βρείτε τον αριθμό α ∈  αν lim
x →3

f ( x ) − 2 −1
x −3

= 1.

(Θέμα Γ)

Άσκηση 10. (Συνδυαστική)

f ( x0 + h )
= α όπου α ∈  .
h →0
ηµ 2h

Έστω συνάρτηση f συνεχής στο x 0 και τέτοια ώστε: lim

α. Να βρείτε το lim f ( x ) .
x →x0

β. Να βρείτε τον α ∈  αν lim
h →0

f ( x0 + h ) − f ( x0 )
=6.
h

(Θέμα Γ)

Άσκηση 11. (Συνδυαστική)
Έστω συνάρτηση f :  →  τέτοια ώστε: f 2 ( x ) + 2f ( x ) + συν 2 x ≤ 0 για κάθε x ∈  .
Nα αποδείξετε ότι η f είναι συνεχής στο x 0 = 0 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 12. (Συνδυαστική)
Θεωρούμε τις συναρτήσεις f , g που είναι τέτοιες ώστε:

f ( x ) − g ( x ) ≤ g ( x ) ⋅ ln x  για κάθε x > 0 .
2

Αν η συνάρτηση g είναι συνεχής στο x 0 = 1 , να αποδείξετε ότι και η f είναι συνεχής
στο x 0 = 1 .
(Θέμα Γ)

125
Άσκηση 13. (Συνδυαστική)
Έστω συνάρτηση f :  →  τέτοια ώστε: f 3 ( x ) + f ( x=
) x 2 + ηµx για κάθε x ∈  .
Nα αποδείξετε ότι:
α. f ( x ) ≤ x 2 + x για κάθε x ∈  .

β. Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 = 0 .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 14. (Συνδυαστική)
Έστω συνάρτηση f ορισμένη στο  τέτοια ώστε: 6x − x 2 ≤ f ( x ) ≤ x 2 − 6x + 18 για κάθε

x∈ .

α. Να αποδείξτε ότι η f είναι συνεχής στο x 0 = 3 .

f (x) − 9
,x≠3

β. Θεωρούμε την συνάρτηση g ( x ) =  x − 3
 α − 3, x =3

Βρείτε τον α ∈  ώστε η συνάρτηση g να είναι συνεχής στο x 0 = 3 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 15. (Συνδυαστική)



Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f ( x ) = 

f

x≤2

x,
2

( 6 − x ) − z − 1 x,
2

x>2

.

Να βρείτε το γεωμετρικό τόπο των εικόνων του μιγαδικού αριθμού z .
(Θέμα Γ)

126
Άσκηση 16. (Συνδυαστική)
Έστω συνάρτηση f : [ 0, +∞ ) →  με f ( 0 ) = 2 τέτοια ώστε:

1
1
1
f   − 2 ≤ ( x + 1)  − ηµ  για κάθε x > 0 .
x
x
x

1

α. Να βρείτε το lim ( x + 1) ⋅ ηµ  .
x →+∞
x

β. Να αποδείξετε oτι η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 = 0 .
(Θέμα Δ)

127
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
α. Έχουμε:

x +e − x −e
( x + e − x − e )⋅( x + e + x − e ) =
=
= lim
• lim f ( x ) lim
x →0
x →0
x →0
x
x ⋅( x + e + x − e )
x +e − x −e
( x + e) − ( x − e)
lim
= lim
=
x →0 x ⋅ x + e + x − e
(
) x →0 x ⋅ ( x + e + x − e )
2

2

2

2

4xe
4e
4e
4e
= lim
=
= = 2
x →0 x ⋅ x + e + x − e
(
) x →0 x + e + x − e e + −e 2e

lim

f ( 0) = 2

Επειδή lim f ( x ) = f ( 0 ) , η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 = 0 .
x →0

β. Έχουμε:

x ⋅ ηµx
• lim− g ( x ) lim
lim−
=
=

x →0
x →0
x 2 + 1 − 1 x →0

(

x + 1 + 1)
(=
( x + 1 −1) ⋅ ( x + 1 + 1)

)

x ⋅ ηµx ⋅
2

2

2

(

)

x ⋅ ηµx ⋅ x 2 + 1 + 1
x ⋅ ηµx ⋅ x 2 + 1 + 1
lim
=
lim
=
2
x → 0−
x → 0−
x2
2
2
x +1 −1

(

 ηµx

lim 
 x

x → 0−


(

)

)


x 2 + 1 + 1  = 1⋅ 2 = 2

lim+ g ( x ) = lim+ (1 + x 3 ⋅ ηµ 2x ) = 1 + 0 ⋅ 0 = 1 .

x →0

x →0

g ( 0 ) =1 + 03 ⋅ 0 =1 .

Επειδή δεν υπάρχει το lim g ( x ) , η συνάρτηση g δεν είναι συνεχής στο x 0 = 0 .
x →0

128
Λύση άσκησης 2
Αφού η συνάρτηση h είναι συνεχής στο x 0 έχουμε: lim h ( x ) = h ( x 0 )
x →x0

(1)

Έστω ότι και η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 .
Τότε θα ισχύει: lim f ( x ) = f ( x 0 )

(2)

x →x0

Για κάθε x ∈  έχουμε:
ex ≠ 0

h ( x ) = συνx ⋅ f ( x ) − e x ⋅ g ( x ) ⇔ g ( x ) =

συνx ⋅ f ( x ) − h ( x )
ex

(3)

συνx ⋅ f ( x ) − h ( x ) (1),(2) συνx 0 ⋅ f ( x 0 ) − h ( x 0 )
=
.
x →x0
ex
e x0

Έχουμε: lim

Τότε από την (3) έχουμε: lim g ( x ) = g ( x 0 ) , δηλαδή η g είναι συνεχής στο x 0 που είναι
x →x0

άτοπο.
Άρα η συνάρτηση f δεν είναι συνεχής στο x 0 .

Λύση άσκηση 3
Έστω ότι υπάρχουν ακέραιοι αριθμοί α, β ώστε η συνάρτηση f να είναι συνεχής
στο x 0 = 1 .

=
=
f ( x ) lim
f ( x ) f (1) .
Τότε θα έχουμε: lim

+
Είναι:

x →1

(1)

x →1



x2 − x
2α x 2 − 2α x 
lim− f ( x ) = lim−  β +
lim
2
=
β
+
α

 x →1− 
x →1
x →1
x −1
x −1


(

)( x + x )( x + 1)  =
)( x + 1)( x + x ) 


x2 − x
lim β + 2α ⋅
x →1− 
x −1

(

2

2

(

)  =
) 


x4 − x ) x +1
(
lim β + 2α ⋅
x →1− 
( x − 1) x 2 + x

(

(

)  =


x ( x − 1) ( x 2 + x + 1) x + 1

lim β + 2α ⋅
x →1− 
( x − 1) x 2 + x

(

)



 =

129

(

)  = β + 2α ⋅ 1⋅ 3 ⋅ 2 = β + 6α .


x(x 2 + x + 1) x + 1

lim β + 2α ⋅
x →1− 
x2 + x

(


)

(


2

)

lim f (x) = lim+ β 8 + x + 4αx + 3 = 3β + 4α + 3 .

x →1+

x →1

(

)

f (1) = β 8 + 1 + 4α ⋅1 + 3 = 3β + 4α + 3 .

Τότε από την (1) θα έχουμε:

3β + 4α + 3 = β + 6α ⇔ 2β − 2α = −3 ⇔ 2 ( β − α ) = −3 που είναι άτοπο διότι το 2 ( β − α ) είναι
άρτιος (αφού οι α, β είναι ακέραιοι) ενώ το −3 είναι περιττός.
Συνεπώς δεν υπάρχουν ακέραιοι αριθμοί α και β ώστε η συνάρτηση f να είναι συνεχής στο
x0 = 1.

Λύση άσκησης 4
Η συνάρτηση f είναι ορισμένη στο  .
Επειδή η f , ως συνεχής στο  , είναι και συνεχής στο x 0 = 0, έχουμε:

lim
f ( x ) lim
f ( x ) f ( 0) .
=
=
+

x → 0−

(1)

x →0

Είναι:
1

lim f ( x ) = lim−

x → 0−

Θέτουμε

x →0

α ⋅ex + 2
1
x

.

e +1

1
= u . Τότε αν x → 0− έχουμε u → −∞ , οπότε:
x

α ⋅ eu + 2 α ⋅ 0 + 2
lim
f ( x ) lim =
=
= 2 , διότι lim e u = 0 .
u
u →−∞
u →−∞
x → 0−
e +1
0 +1
1

lim f ( x ) = lim+

x → 0+

Θέτουμε

x →0

α ⋅ex + 2
1
x

.

e +1

1
= u . Τότε αν x → 0+ έχουμε u → +∞ , οπότε:
x

130

2

2
eu  α + u 
α+ u
α⋅e + 2
e 
e = α + 0 = α , διότι lim 1 = 0
lim+ f ( x ) = lim
= lim 
= lim
u
u →+∞ e u
u
u
u
→+∞
→+∞
→+∞
x →0
1
1
e +1
1+ 0

1+ u
eu 1 + u 
e
 e 
u
αφού lim e = +∞ .
u

u →+∞

f ( 0) = β + 1.

=
 α 2 =
α 2
⇔
.
β +1 2 =
=
β 1

Επομένως από την (1) έχουμε: 

Λύση άσκησης 5
Επειδή η γραφική παράσταση διέρχεται από το σημείο A (1,5 ) , έχουμε: f (1) = 5 .

x ) f=
Επειδή η f , ως συνεχής στο  , είναι συνεχής και στο x 0 = 1 , έχουμε: lim f (=
(1) 5 .
x →1

Τότε από τη σχέση ( x − 1) f ( x ) = κx 2 + λx − 2 , βρίσκουμε:

lim ( x − 1) f ( x=
) lim ( κx 2 + λx − 2 ) οπότε: 0 ⋅ 5 = κ + λ − 2 ⇔ κ + λ = 2
x →1

(1)

x →1

Για κάθε x ≠ 1 έχουμε:

( x − 1) f ( x ) = κx 2 + λx − 2 ⇔ f ( x ) =

κx 2 + λx − 2 (1)

x −1

κ ( x 2 − 1) + λ ( x − 1)
κx 2 + λx − ( κ + λ )
f (x)
=
=
⇔ f (x)

x −1
x −1
f (x) =

κ ( x − 1)( x + 1) + λ ( x − 1)
⇔ f ( x ) = κ ( x + 1) + λ .
x −1

Έχουμε: lim f ( x ) = 5 ⇔ lim  κ ( x + 1) + λ  = 5 οπότε 2 κ + λ = 5 .
x →1

x →1

Από το σύστημα των (1) και (2) προκύπτει: κ =3 και λ = −1 .
Για τις τιμές αυτές των κ και λ έχουμε:

κ ( x + 1) + λ, x ≠ 1
3 ( x + 1) − 1, x ≠ 1
=
f (x) 
=
⇔ f (x) 

x 1=
x 1
=
 5,
 5,

3x + 2,
f (x) =

 5,

x ≠1
3x + 2, x ∈  .
⇔ f (x) =
x =1

(2)

131
Λύση άσκησης 6
α. Για x= y= 0 από τη δοθείσα σχέση έχουμε:

f ( 0) =
1⋅ f ( 0 ) + 1⋅ f ( 0 ) + 0 ⇔ f ( 0 ) =
0.
(α)

β. Αφού η f είναι συνεχής x1 = 0, έχουμε: lim f ( x ) =
f ( 0 ) ⇔ lim f ( x ) =
0.
x →0

x →0

Έστω τυχαίο x 0 ∈  .
Θα αποδείξουμε ότι η f είναι συνεχής στο x 0 , δηλαδή ότι lim f ( x ) = f ( x 0 ) .
x →x0

Θέτουμε x= x 0 + κh . Όταν x → x 0 έχουμε h → 0 , οπότε:
x= x 0 +κh

lim f ( x=
)

x →x0

(*)

lim f ( x 0 + κ=
h ) lim συνκh ⋅ f ( x 0 ) + συνx 0 ⋅ f ( κh ) + κx 0=
h 
h →0
h →0

1 ⋅ f ( x 0 ) + συνx 0 ⋅ 0 + κx 0 ⋅ 0 = f ( x 0 )
(Για το lim f ( κh ) θέτουμε κh =
u οπότε αν h → 0 έχουμε και u → 0 , οπότε:
h →o

(1)

lim=
f ( kh ) lim
=
f ( u ) 0 .)
h →0

u →0

Επειδή lim f ( x ) = f ( x 0 ) , συμπεραίνουμε ότι η f είναι συνεχής στο  .
x →x0

Λύση άσκησης 7
Επειδή η f είναι συνεχής στο σημείο x1 = 0 με f ( 0 ) = 0 , έχουμε:

lim f ( x ) =
f ( 0 ) ⇔ lim f ( x ) =
0.
x →0

x →0

(1)

Έστω τυχαίο x 0 ∈  .
Θα αποδείξουμε ότι η f είναι συνεχής στο x 0 , δηλαδή ότι lim f ( x ) = f ( x 0 ) .
x →x0

Θέτουμε x = x 0 + h − 1 . Όταν x → x 0 έχουμε h → 1 , οπότε:
x = x 0 + h −1

lim =
f (x)

x →x0

lim f ( x 0 + h − 1) .
h →1

(2)

(1)

132
Από τη σχέση που δίνεται, για x = x 0 και y = h έχουμε:

f ( x 0 ) ≤ f ( x 0 + h − 1) ≤ f ( x 0 ) − f ( h − 1) .
Επειδή: lim f ( x 0 ) = f ( x 0 ) και
h →1

h −1=u

lim f ( x 0 ) − f ( h − 1) =
h →1

(1)

lim f ( x 0 ) − f ( u=
0 f ( x0 ) ,
) f ( x 0 ) −=
u →0

σύμφωνα με το κριτήριο παρεμβολής προκύπτει:

lim f ( x 0 + h − 1) =
f ( x 0 ) , οπότε από την (2) έχουμε: lim f ( x ) = f ( x 0 ) .
h →1

x →x0

Επομένως η συνάρτηση f είναι συνεχής στο  .
Λύση άσκησης 8
α. Για x= y= 1 από τη δοθείσα σχέση έχουμε:

f (1) =
1 ⋅ f (1) + 1⋅ f (1) − 1⋅1 ⇔ f (1) =
1.
Επειδή η f είναι συνεχής στο x1 = 1 ,έχουμε:

lim f ( x ) =
f (1) ⇔ lim f ( x ) =
1
x →1

x →1

(1)

β. Έστω τυχαίο x 0 ∈ * .
Θα αποδείξουμε ότι η f είναι συνεχής στο x 0 , δηλαδή ότι lim f ( x ) = f ( x 0 ) .
x →x0

Θέτουμε =
x x 0 ⋅ h .Όταν x → x 0 έχουμε h → 1 , οπότε:
x = x0h

lim f=
(x)

x →x0

(*)

(1)

lim  x 0 ⋅ f ( h ) + h ⋅ f ( x 0 ) − x 0 h  =
lim f ( x=
0 ⋅h)
h →1
h →1

x 0 ⋅1 + 1 ⋅ f ( x 0 ) − x 0 ⋅1 =f ( x 0 ) .
Άρα η συνάρτηση f είναι συνεχής στο * .

133
Λύση άσκησης 9
α. Θέτουμε g(x) =

f (x) − x + 6
οπότε:
x −3

lim g(x) = α ∈  και f (x) =(x − 3)g(x) + x + 6 .

(1)

x →3

Παίρνοντας τα όρια στην τελευταία σχέση έχουμε:

lim f (x) = lim (x − 3)g(x) + x + 6  = 0 ⋅ α + 3= 3 .
x →3
x →3
Επειδή η f είναι συνεχής στο x 0 = 3 , έχουμε: lim f ( x ) = f ( 3) ⇔ f ( 3) = 3 .
x →3

Επομένως η γραφική παράσταση της f διέρχεται από το σημείο A ( 3,3) .
β. Επειδή lim f ( x ) − 2  = 3 − 2 =1 > 0 , συμπεραίνουμε ότι f ( x ) − 2 > 0 κοντά στο 3.
x →3

f ( x ) − 2  − 1

f ( x ) − 2 −1

f ( x ) − 3 (1)
x →3
x −3


Άρα: lim = lim  =
lim
=
x −3

x →3

lim

( x − 3) g ( x ) +

x →3

x +6 −3

x −3

x →3


lim g ( x ) +
x →3 

(

x +6 −3

( x − 3) (

x −3


x + 6 − 3
lim g ( x ) +
=
=
x →3
x −3 

)(

)

(

)

1
1


lim g ( x ) +
 = α+ 6.
x →3
x + 6 + 3

Επειδή lim
x →3

f ( x ) − 2 −1
x −3

)

2

x +6 +3 
x + 6 − 32
 =+
lim g ( x )
x →3 

x +6 +3
( x − 3) x + 6 + 3


= 1 , έχουμε: α +

1
5
= 1⇔ α =
.
6
6

(

)


=



134
Λύση άσκησης 10
α. Θέτουμε g ( h ) =

f ( x0 + h )
οπότε lim g ( h ) = α ∈  και f ( x 0 + h ) = ηµ 2h ⋅ g ( h ) .
h →0
ηµ 2h

Για να βρούμε το lim f ( x ) θέτουμε =
x x0 + h .
x →x0

Τότε αν x → x 0 έχουμε h → 0 , οπότε:
=
x x0 + h

lim f ( x ) =

x →x0

(1)

lim f ( x 0 + h )= lim ηµ 2h ⋅ g ( h ) = 0 ⋅ α= 0
h →0
h →0

β. Επειδή η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 με lim f ( x ) = 0 , έχουμε:
x →x0

f ( x 0 ) lim
f (x) 0
=
=
x →x0

(2)

f ( x 0 + h ) − f ( x 0 ) (2)
f ( x 0 + h ) (1)
ηµ 2h ⋅ g ( h )
= lim
=
lim=
h →0
h →0
h →0
h
h
h

Τότε: lim

 ηµ 2h

 ηµ 2h

⋅ g ( h ) =
⋅ g ( h ) =
lim 
lim  2 ⋅
2 ⋅1 ⋅ α =
2α.
h →0
2h
 h
 h →0 

(Για το lim
h →0

ηµ 2h
θέτουμε 2h = u οπότε αν h → 0 έχουμε και u → 0 , οπότε:
2h

ηµ 2h
ηµu
= 1)
lim= lim
h → 0 2h
u →0 u
f ( x0 + h ) − f ( x0 )
= 6 , έχουμε: 2α = 6 ⇔ α = 3 .
h →0
h

Επειδή lim

Λύση άσκησης 11
Για κάθε x ∈  έχουμε:

f 2 ( x ) + 2f ( x ) + συν 2 x ≤ 0 ⇔ f 2 ( x ) + 2f ( x ) + 1 − ηµ 2 x ≤ 0 ⇔
f ( x ) + 1 ≤ ηµ 2 x ⇔ f ( x ) + 1 ≤ ηµx ⇔ − ηµx ≤ f ( x ) + 1 ≤ ηµx ⇔
2

−1 − ηµx ≤ f ( x ) ≤ −1 + ηµx .

(1)

(1)

135
Από την (1) για x = 0 έχουμε: −1 ≤ f ( 0 ) ≤ −1, συνεπώς f ( 0 ) = −1 .
Επειδή lim ( −1 − ηµx ) = −1 και lim ( −1 + ηµx ) = −1 , σύμφωνα με το κριτήριο
x →0

x →0

παρεμβολής έχουμε: lim f ( x ) = −1 .
x →0

Άρα lim f ( x ) = f ( 0 ) , που σημαίνει ότι η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 = 0 .
x →0

Λύση άσκησης 12
Επειδή η συνάρτηση g είναι συνεχής στο x 0 = 1 έχουμε: lim g ( x ) = g (1) .
x →1

(1)

Για κάθε x > 0 έχουμε:

f ( x ) − g ( x ) ≤ g ( x ) ⋅ ln x  ⇔
2

− g ( x ) ⋅ ln x  ≤ f ( x ) − g ( x ) ≤ g ( x ) ⋅ ln x  ⇔
2

2

g ( x ) − g ( x ) ⋅ ln x  ≤ f ( x ) ≤ g ( x ) + g ( x ) ⋅ ln x 
2

2

(2)

Από την (2) για x = 1 έχουμε:

g (1) − g (1) ⋅ 0  ≤ f (1) ≤ g (1) + g (1) ⋅ 0  ⇔ g (1) ≤ f (1) ≤ g (1) ,
2

2

οπότε f (1) = g (1)

(3)

(

Επειδή: lim g ( x ) −  g ( x ) ⋅ ln x 
x →1

(

lim g ( x ) + g ( x ) ⋅ ln x 
x →1

2

2

) = g (1) − g (1) ⋅ 0
(1)

) = g (1) + g (1) ⋅ 0
(1)

2

2

= g (1) και

= g (1) ,

σύμφωνα με το κριτήριο παρεμβολής έχουμε: lim f ( x ) = g (1) .
x →1

(4)

Από τις (3) και (4) προκύπτει lim f ( x ) = f (1) που σημαίνει ότι η f είναι συνεχής στο x 0 = 1 .
x →1

136
Λύση άσκησης 13
α. Για κάθε x ∈  ισχύει:

f 3 ( x ) + f ( x=
) x 2 + ηµx ⇔ f ( x ) f 2 ( x ) + 1= x 2 + ηµx ⇔

x 2 + ηµx
αφού f 2 ( x ) + 1 ≠ 0 για κάθε x ∈  .
f (x) = 2
f ( x) +1
Έχουμε:

f (x)=

x 2 + ηµx

x 2 + ηµx

= x 2 + ηµx ≤ x 2 + ηµx= x 2 + ηµx ≤ x 2 + x
2
f (x) +
0 +1

x 2 + ηµx
=
f 2 (x) + 1

διότι f 2 ( x ) ≥ 0 και ηµx ≤ x για κάθε x ∈  .

Άρα: f ( x ) ≤ x 2 + x για κάθε x ∈  .

β. Για κάθε x ∈  έχουμε: f ( x ) ≤ x 2 + x ⇔ − x 2 − x ≤ f ( x ) ≤ x 2 + x

(1)

Από την (1) για x = 0 έχουμε: 0 ≤ f ( 0 ) ≤ 0 , συνεπώς: f ( 0 ) = 0 .

Επειδή lim − x 2 − x =
0 , σύμφωνα με το κριτήριο παρεμβολής
0 και lim x 2 + x =
x →0

(

)

έχουμε: lim f ( x ) = 0 .

x →0

(

)

x →0

Αφού lim f ( x ) = f ( 0 ) , συμπεραίνουμε ότι η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 = 0 .
x →0

Λύση άσκησης 14
α. Για κάθε x ∈  έχουμε: 6x − x 2 ≤ f ( x ) ≤ x 2 − 6x + 18

(1)

Από την (1) για x = 3 έχουμε:

18 − 9 ≤ f ( 3) ≤ 9 − 18 + 18 ⇔ 9 ≤ f ( 3) ≤ 9 , συνεπώς: f ( 3) = 9 .

(

)

(

)

Επειδή lim 6x − x 2 =
9 και lim x 2 − 6x + 18 =
9 , σύμφωνα με το κριτήριο
x →3

x →3

παρεμβολής από την (1) έχουμε: lim f ( x ) = 9 .
x →3

Αφού lim f ( x ) = f ( 3) , συμπεραίνουμε ότι η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 = 3 .
x →3

137
β. Για κάθε x ≠ 3 από την (1) έχουμε:

6x − x 2 − 9 ≤ f ( x ) − 9 ≤ x 2 − 6x + 18 − 9 ⇔
− ( x 2 − 6x + 9 ) ≤ f ( x ) − 9 ≤ ( x 2 − 6x + 9 ) ⇔
− ( x − 3) ≤ f ( x ) − 9 ≤ ( x − 3)
2

2

(2)

Από την (2) για κάθε x > 3 έχουμε:

f ( x ) − 9 ( x − 3)
f (x) − 9


⇔ − ( x − 3) ≤
≤ ( x − 3)
x −3
x −3
x −3
x −3

( x − 3)

2

2

Σύμφωνα με το κριτήριο παρεμβολής, επειδή lim+  − ( x − 3=
3) 0 ,
) xlim
( x −=
x →3
→3+
έχουμε: lim+
x →3

f (x) − 9
=
0 ⇔ lim+ g ( x ) =
0.
x →3
x −3

Από την (2) για κάθε x < 3 έχουμε:

f ( x ) − 9 ( x − 3)
f (x) − 9


⇔ − ( x − 3) ≥
≥ ( x − 3)
x −3
x −3
x −3
x −3

( x − 3)

2

2

Σύμφωνα με το κριτήριο παρεμβολής, επειδή lim−  − ( x − 3=
3) 0 ,
) xlim
( x −=
x →3
→3−
έχουμε: lim−
x →3

f (x) − 9
=
0 ⇔ lim− g ( x ) =
0.
x →3
x −3

=
g ( x ) lim
=
g ( x ) 0 , έχουμε: lim g ( x ) = 0 .
Επειδή lim

+
x →3

x →3

x →3

Αφού η συνάρτηση g είναι συνεχής στο x 0 = 3 θα ισχύει: lim g ( x ) = g ( 3)
x →3

Oπότε: 0 = α − 3 ⇔ α = 3 .

138
Λύση άσκησης 15
Η συνάρτηση f ορίζεται για κάθε x ∈  .
Ως συνεχής στο  , η f είναι συνεχής και στο x 0 = 2 .
Έχουμε:

lim =
f ( x ) lim
=
x 2

x → 2−

x →2

=
lim
f ( x ) lim+ f 2 ( 6 − x 2 ) − z − 1 x 
x →2

(1)

x → 2+

(

)

Επειδή η συνάρτηση f 2 6 − x 2 είναι συνεχής στο  ως σύνθεση των συνεχών στο 

συναρτήσεων f1 ( x ) = f 2 ( x ) και f 2 ( x )= 6 − x 2 , έχουμε:

lim f 2 ( 6 − x 2 ) = f 2 ( 6 − 22 ) = f 2 ( 2 ) .

x → 2+

x ) f 2 ( 2) − z −1 ⋅ 2
Άρα από την (1) προκύπτει: lim+ f (=
x →2

f ( 2) = 2 .

(2)

(3)

Η (2), λόγω της (3), γίνεται: lim+ f ( x ) = 4 − z − 1 ⋅ 2 .
x →2

=
f ( x ) lim
=
f ( x ) f ( 2) .
Επειδή η f είναι συνεχής στο x 0 = 2 έχουμε: lim

+
x →2

x →2

Άρα: 4 − z − 1 ⋅ 2 = 2 ⇔ 2 z − 1 = 2 ⇔ z − 1 = 1 ⇔ z − (1 + 0i ) = 1 .
Άρα ο γεωμετρικός τόπος των εικόνων του z είναι κύκλος κέντρου K (1, 0 ) και
ακτίνας ρ =1 .

Λύση άσκησης 16
α. Έχουμε:

1

 1  ηµ x 
1
1
  1

lim ( x + 1) ⋅=
ηµ  lim  x 1 +  ⋅=
ηµ  lim 1 +  ⋅

x →+∞ 
x  x →+∞   x 
x  x →+∞  x  1 

x 

 1
Είναι: lim  1 +  =1 + 0 =1 .
x →+∞
 x

(1)

139

1
x θέτουμε 1 = u . Όταν x → +∞ έχουμε u → 0 , οπότε:
1
x
x

ηµ
Για να βρούμε το lim

x →+∞

1
ηµ
ηµu
x lim
= 1.
lim=
x →+∞
u →0 u
1
x
Τότε από την (1) προκύπτει:

1

 1  ηµ x 
1

lim ( x + 1) ⋅ ηµ  = lim 1 +  ⋅
 = 1 ⋅1 = 1 .
x →+∞ 
x  x →+∞  x  1 


x 
β. Επειδή η συνάρτηση f ορίζεται στο [ 0, +∞ ) , για να αποδείξουμε ότι είναι συνεχής στο

f ( 0 ) ⇔ lim+ f ( x ) =
2.
x 0 = 0 , αρκεί να αποδείξουμε ότι lim+ f ( x ) =
x →0

x →0

Για κάθε x > 0 έχουμε:

1
1
1
f   − 2 ≤ ( x + 1)  − ηµ  ⇔
x
x
x
1
1
1
1
1
− ( x + 1)  − ηµ  ≤ f   − 2 ≤ ( x + 1)  − ηµ  ⇔
x
x
x
x
x
2 − 1+

1
1
1
1
1
− ( x + 1) ⋅ ηµ ≤ f   ≤ 2 + 1 + − ( x + 1) ⋅ ηµ
x
x
x
x
x

Επειδή:


1
1  (α)
lim  2 − 1 + − ( x + 1) ⋅ ηµ  = 2 − 1 + 0 − 1 = 2 και
x →+∞
x
x


1
1  (α)
lim  2 + 1 + − ( x + 1) ⋅ ηµ  = 2 + 1 + 0 − 1 = 2 ,
x →+∞
x
x

1
 = 2.
x

σύμφωνα με το κριτήριο παρεμβολής έχουμε: lim f 
x →+∞
Βρίσκουμε το lim+ f ( x ) .
x →0

1
1
+
 θέτουμε = u . Όταν x → +∞ έχουμε u → 0 , οπότε:
x
x

Στο lim f 
x →+∞

(1)

140
(1)
1
lim
f   lim
f
u
2 , δηλαδή lim+ f ( x ) = 2 .
=
=
(
)
+
x →+∞
x →0
 x  u →0

Επειδή lim+ f ( x ) = f ( 0 ) ,η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 = 0 .
x →0

141
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Προϋποθέσεις ισχύος θεωρήματος Bolzano)

x −1
με x > 2 . Να εξετάσετε αν ικανοποιούνται οι
x2 −1
προϋποθέσεις του θεωρήματος Bolzano στο διάστημα [0,1] .
Δίνεται η συνάρτηση f (x) =

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Ύπαρξη τουλάχιστον 2 ριζών στο διάστημα (α, β) )
Να δείξετε ότι η εξίσωση x − 1= 3ηµx έχει δύο τουλάχιστον ρίζες στο διάστημα [−π, 0]
.
(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Ύπαρξη ακριβώς μίας ή ακριβώς δύο ριζών στο διάστημα (α, β) )
Να αποδείξετε ότι η εξίσωση 3x + 2x + 1 =
0 έχει ακριβώς μία ρίζα στο (−1, 2) .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 4. (θεωρητική βασική)
Αν μία συνάρτηση f είναι συνεχής και 1-1 σε ένα διάστημα Δ τότε είναι και γνησίως
μονότονη στο Δ.
(Θέμα Δ)

0)
Άσκηση 5. (Ύπαρξη ρίζας της f (x) = 0 όταν δίνεται ότι f (x1 ) + f (x 2 ) + f (x 3 ) =
Έστω συνάρτηση f ορισμένη και συνεχής στο [0,5] με f (1) + f (2) + f (3) =
0 (1). Να
αποδείξετε ότι η εξίσωση f (x) = 0 έχει μία τουλάχιστον ρίζα στο [0,5] .
(Θέμα Γ)

142
Άσκηση 6. (Χαρακτηριστική άσκηση στη γενική της μορφή η οποία μπορεί να
χρησιμοποιηθεί και ως μεθοδολογία)
Δίνεται συνάρτηση g ορισμένη και συνεχής στο [α, β] . Αν x1 , x 2 , x 3 ∈ [α, β] να αποδείξετε
ότι υπάρχει x 0 ∈ [α, β] έτσι ώστε να ισχύει:

g(x 0 ) =

(Θέμα Δ)

α1g(x1 ) + α 2 g(x 2 ) + α3g(x 3 )
όπου α1 , α 2 , α 3 > 0
α1 + α 2 + α3

143
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Το πεδίο ορισμού της f είναι προφανώς το (2, +∞) στο οποίο η f είναι συνεχής ως πηλίκο
συνεχών συναρτήσεων.
Το [0,1] όμως δεν είναι υποσύνολο του (2, +∞) οπότε δεν μπορούμε να μιλάμε για
συνέχεια σε αυτό ή για ισχύ των προϋποθέσεων του θεωρήματος Bolzano.

Λύση άσκησης 2
Η δοθείσα εξίσωση ισοδύναμα γράφεται: x − 1= 3ηµx ⇔ 3ηµx − x + 1= 0
Θεωρούμε τη συνάρτηση f (x) = 3ηµx − x + 1 ορισμένη στο  και συνεχή σε αυτό ως
άθροισμα των συνεχών συναρτήσεων 3ηµx και − x + 1 .
Άρα θα είναι συνεχής και στο [−π, 0] .

π
2

Διαχωρίζουμε το δοθέν διάστημα στα υποδιαστήματα [−π, − ], [−

παρατηρούμε ότι

π
, 0] και
2

f (−π) = 3ηµ(−π) + π + 1 = 0 + π + 1 > 0
π
π π
π
π−4
f (− ) =3ηµ(− ) + + 1 =−3 + + 1 =
<0
2
2 2
2
2
f (0) = 3ηµ0 − 0 + 1= 1 > 0

π
2

π
2

Για το διάστημα [−π, − ] έχουμε f (− ) ⋅ f ( −π) < 0 . Συνεπώς ικανοποιούνται οι

π
2

προϋποθέσεις του θεωρήματος Bolzano στο διάστημα [−π, − ] άρα υπάρχει

π
2

τουλάχιστον μία ρίζα στο (−π, − ) .

π
π
, 0] έχουμε f (− ) ⋅ f (0) < 0 . Συνεπώς ικανοποιούνται οι
2
2
π
προϋποθέσεις του θεωρήματος Bolzano στο διάστημα [− , 0] , άρα υπάρχει
2
π
τουλάχιστον μία ρίζα στο (− , 0) .
2
Επίσης για το διάστημα [−

Με αυτό τον τρόπο αποδείξαμε την ύπαρξη τουλάχιστον 2 ριζών της εξίσωσης x − 1= 3ηµx
στο διάστημα [−π, 0] .

144
Μεθοδολογία άσκησης 2
Διαχωρίζουμε κατάλληλα το δοθέν διάστημα σε δύο επιμέρους υποδιαστήματα (με δοκιμές)
και εφαρμόζουμε το θεώρημα Bolzano σε καθένα απ΄ αυτά.

Λύση άσκησης 3
Θεωρούμε τη συνάρτηση f (x) = 3x + 2x + 1 ορισμένη στο  και συνεχή σε αυτό ως
άθροισμα των συνεχών συναρτήσεων 3x και 2x + 1 . Άρα θα είναι συνεχής και στο [−1, 2] .
Παρατηρούμε ότι

1
2
f (−1) = − 2 + 1 =− < 0 και f (2) = 9 + 4 + 1 = 14 > 0 . Άρα ισχύει f (2) ⋅ f (−1) < 0 .
3
3
Συνεπώς ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις του θεωρήματος Bolzano στο διάστημα [−1, 2] .
Οπότε προκύπτει ότι υπάρχει τουλάχιστον μία ρίζα της f (x) = 3x + 2x + 1 στο (−1, 2) .
Θα αποδείξουμε ότι η f είναι γνησίως μονότονη στο (−1, 2) .
Γνωρίζουμε ότι η 3x είναι γνησίως αύξουσα συνάρτηση. Ομοίως και η 2x + 1 . Άρα και η
f (x) = 3x + 2x + 1 θα είναι γνησίως αύξουσα συνάρτηση ως άθροισμα γνησίως αυξουσών
συναρτήσεων. Συνεπώς θα είναι 1-1. Κατ΄ επέκταση η συνάρτηση θα έχει ακριβώς μία
ρίζα.

Λύση άσκησης 4
ΑΠΟΔΕΙΞΗ :
Έστω α, β ∈ ∆ με α ≠ β . Αφού η f είναι 1-1 ισχύει ότι f (α) ≠ f (β) .
Ας υποθέσουμε ότι α < β και f (α) < f (β) . Θα δείξουμε ότι για κάθε κ ∈ (α, β)
ισχύει f (α) < f ( κ) < f (β) .
Θα εργασθούμε με την εις άτοπο απαγωγή. Έστω δηλαδή f (α) > f ( κ) .
Επειδή η f στο διάστημα [ κ, β] είναι συνεχής , έχουμε σαν αποτέλεσμα να παίρνει όλες τις
τιμές μεταξύ του f ( κ) και του f (β) . Άρα αφού f ( κ) < f (α) < f (β) , υπάρχει ξ1 ∈ ( κ, β) έτσι
ώστε f (ξ1 ) = f (α) που είναι άτοπο διότι η f είναι 1-1.
Ας υποθέσουμε τώρα ότι f ( κ) > f (β) . Επειδή η f στο διάστημα [α, κ] είναι συνεχής,
έχουμε σαν αποτέλεσμα να παίρνει όλες τις τιμές μεταξύ του f (α) και του f ( κ) . Άρα αφού

f (α) < f (β) < f ( κ) υπάρχει ξ 2 ∈ (α, κ) έτσι ώστε f (ξ 2 ) = f (β) που είναι άτοπο διότι η f είναι
1-1. Επίσης ισχύει ότι f (α) ≠ f ( κ) ≠ f (β) διότι η f είναι 1-1.
Άρα ισχύει ότι f (α) < f ( κ) < f (β) για κάθε κ ∈ (α, β) δηλαδή η f είναι γνησίως αύξουσα στο
τυχαίο [α, β] ⊆ ∆ . Με αντίστοιχο τρόπο αποδεικνύεται ότι η f είναι γνησίως φθίνουσα στο
Δ.

145
Λύση άσκησης 5 (2 τρόποι λύσης)
Α’ Τρόπος:
Από τη σχέση (1) συμπεραίνουμε ότι

f=
(1) f =
(2) f=
(3) 0 ή

2 από τους προσθετέους είναι ετερόσημοι.
i) Έστω ότι είναι f (1) ⋅ f (2) < 0 και επειδή η f συνεχής στο [1, 2] ⊆ [0,5] εφαρμόζουμε
το θεώρημα Bolzano . Άρα θα υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ (1, 2) ώστε f (ξ) =0
δηλαδή υπάρχει τουλάχιστον μία ρίζα της f (x) = 0 στο (1, 2) .
ii) Αν f (1) ⋅ f (3) < 0 με όμοιο τρόπο θα υπάρχει τουλάχιστον μία ρίζα της f (x) = 0 στο
(1,3) .
iii) Αν f (2) ⋅ f (3) < 0 με όμοιο τρόπο θα υπάρχει τουλάχιστον μία ρίζα της f (x) = 0 στο
(2,3) .

Άρα σε οποιαδήποτε περίπτωση θα υπάρχει τουλάχιστον μία ρίζα της f στο [0,5] .
Β’ Τρόπος:
Έστω ότι δεν έχει καμία ρίζα, δηλαδή f (x) ≠ 0 ⇔ f (x) > 0 ή f (x) < 0 για κάθε x ∈ [0,5] .
Άρα f (1) + f (2) + f (3) > 0 ή f (1) + f (2) + f (3) < 0 που είναι άτοπο.

Μεθοδολογία
1. Έχουμε 2 περιπτώσεις:

Οι ρίζες είναι τα x1 , x 2 , x 3 ή

Κατασκευάζουμε τρία διαστήματα με τα x1 , x 2 , x 3 και εφαρμόζουμε το θεώρημα
Bolzano σε καθένα από αυτά.

2. Εφαρμόζουμε την εις άτοπο απαγωγή.

146
Λύση άσκησης 6
Αφού η συνάρτηση g είναι συνεχής στο [α, β] , τότε έχει μέγιστο Μ και ελάχιστο m.
Άρα

m ≤ g(x) ≤ M για κάθε x ∈ [α, β] .
Αν m = Μ δηλαδή η συνάρτηση g είναι σταθερή τότε μπορούμε να επιλέξουμε ένα

τυχαίο x 0 ∈ [ α, β] για το οποίο θα ισχύει

α1g(x1 ) + α 2 g(x 2 ) + α3g(x 3 ) (α1 + α 2 + α3 )g(x 0 )
= = g(x 0 ) .
(α1 + α 2 + α3 )
α1 + α 2 + α3

Αν m < Μ τότε έχουμε m ≤ g(x1 ) ≤ M ⇔ α1m ≤ α1g(x1 ) ≤ α1M

m ≤ g(x 2 ) ≤ M ⇔ α 2 m ≤ α 2 g(x 2 ) ≤ α 2 M
m ≤ g(x 3 ) ≤ M ⇔ α3 m ≤ α3g(x 3 ) ≤ α3 M
Αν προσθέσουμε κατά μέλη λαμβάνουμε:

(α1 + α 2 + α3 )m ≤ α1g(x1 ) + α 2 g(x 2 ) + α3g(x 3 ) ≤ (α1 + α 2 + α3 )M ή
α g(x ) + α 2 g(x 2 ) + α3g(x 3 )
m≤ 1 1
≤ M.
α1 + α 2 + α3
Συνεπώς σύμφωνα με το θεώρημα ενδιαμέσων τιμών υπάρχει x 0 ∈ ( α, β ) ώστε

g(x 0 ) =

α1g(x1 ) + α 2 g(x 2 ) + α3g(x 3 )
.
α1 + α 2 + α3

Άρα τελικά υπάρχει x 0 ∈ [ α, β] τέτοιο ώστε g(x 0 ) =

α1g(x1 ) + α 2 g(x 2 ) + α3g(x 3 )
.
α1 + α 2 + α3

147
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1.( Ύπαρξη Τουλάχιστον μίας Ρίζας Δοθείσης Εξίσωσης ή Συνάρτησης στο
Διάστημα (α, β) )
Δίνεται ότι ο μιγαδικός αριθμός z1 = 1 + i είναι ρίζα της εξίσωσης z 2 + ( λ − κ ) ⋅ z − 5κ + λ = 0 ,

κ, λ ∈ R. Να αποδείξετε ότι υπάρχει ξ ∈ (0,1) τέτοιο ώστε: ξ3 + ( κ − λ ) ξ + κeξ = 0.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 2. ( Ύπαρξη Τουλάχιστον μίας Ρίζας Δοθείσης Εξίσωσης ή Συνάρτησης στο
Διάστημα (α, β) )
Έστω συνάρτηση f η οποία είναι περιττή και συνεχής στο R με lim f ( συνx )  = 2.
x →0
Να αποδείξετε ότι υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0,1) ώστε f ( x 0 ) = 1.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 3. (Συνέχεια και Αδύνατη Εξίσωση)
Έστω συνάρτηση f η οποία είναι ορισμένη και περιττή στο R με f ( 5 ) = 7.
Αν η εξίσωση f ( x ) = 6 είναι αδύνατη να αποδείξετε ότι η f δεν είναι συνεχής στο R.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 4. (Απόδειξη Ανισοτικής Σχέσης με Χρήση Θεωρήματος Bolzano)
Δίνονται οι πραγματικοί αριθμοί α, β, γ τέτοιοι ώστε: α ≠ 0 και αγ − βγ + γ 2 < 0.
Να αποδείξετε ότι β2 ≥ 4αγ.
(Θέμα Γ)

148
Άσκηση 5. ( Ύπαρξη Τουλάχιστον μίας Ρίζας Δοθείσης Εξίσωσης ή Συνάρτησης στο
Διάστημα (α, β) )
Έστω οι μιγαδικοί αριθμοί z, w τέτοιοι ώστε: z = 1 και w = 2.

Έστω επίσης συνάρτηση f συνεχής στο R τέτοια ώστε:

f 3 ( x ) + z + w ⋅ f 2 ( x ) + 5f ( x ) = x 2 + 2x − 1 για κάθε x ∈ R.
Να αποδείξετε ότι υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0,1) ώστε f ( x 0 ) = 0.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. ( Ύπαρξη Τουλάχιστον μίας Ρίζας Δοθείσης Εξίσωσης ή Συνάρτησης στο
Διάστημα [α, β) )
Έστω συνάρτηση f συνεχής στο [ 0,1] , τέτοια ώστε 0 ≤ f ( x ) ≤ 1 για κάθε x ∈ [ 0,1] .
x
f ( x0 ).
Να αποδείξετε ότι υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈ [ 0,1) ώστε f 2 ( x 0 ) + x 0 e 0 =

(Θέμα Γ)

Άσκηση 7. ( Ύπαρξη Τουλάχιστον μίας Ρίζας Δοθείσης Εξίσωσης ή Συνάρτησης στο
Διάστημα [α, β] )
Αν α1 , α 2 , , α100 ∈ [ 0,1] , να αποδείξετε ότι υπάρχει ένας τουλάχιστον ξ ∈ [ 0,1] ώστε:

ξ − α1 + ξ − α 2 +  + ξ − α100 = 50.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 8. ( Ύπαρξη Τουλάχιστον μίας Ρίζας Δοθείσης Εξίσωσης ή Συνάρτησης στο
Διάστημα [α, β] )
Δίνονται οι μιγαδικοί αριθμοί z, w και η συνάρτηση f ( x ) = w ⋅ x 3 − z ⋅ x 2 + w − z .

Να αποδείξετε υπάρχει x 0 ∈ [ −1,1] ώστε f ( x 0 ) = 0.
(Θέμα Δ)

149
Άσκηση 9. ( Ύπαρξη Τουλάχιστον μίας Ρίζας δοθείσης Εξίσωσης ή Συνάρτησης στο
Διάστημα (α, β) )

(


)

π
2

Να αποδείξτε ότι η εξίσωση ln ηµ 2 x + e x = 0 έχει μία τουλάχιστον ρίζα x 0 ∈  0,  .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 10. (Τομή των Γραφικών Παραστάσεων δύο Συναρτήσεων σε ένα Τουλάχιστον
Σημείο)

f (x)
f (x)
= −1.
= 0 και lim
x →+∞
x →−∞
x
x

Έστω συνάρτηση f συνεχής στο R τέτοια ώστε: lim

Να αποδείξετε ότι οποιαδήποτε ευθεία παράλληλη στη διχοτόμο της πρώτης γωνίας των
αξόνων τέμνει τη γραφική παράσταση της f σε ένα τουλάχιστον σημείο.
(Θέμα Δ)

Άσκηση 11. (Συνδυαστική)

 α x − 2α,
x≥0
όπου α > 0.
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) = 
ln ( x + 1) − ηµ3x, − 1 < x < 0
α. Να βρείτε την τιμή του α ώστε η συνάρτηση f να είναι συνεχής.
β. Για την τιμή του α του προηγουμένου ερωτήματος να αποδείξετε ότι η εξίσωση
α x +=
2 ln ( x + 1) έχει μία ακριβώς θετική ρίζα.
(Θέμα Δ)

Άσκηση 12. ( Ύπαρξη Ακριβώς μίας ή Ακριβώς δύο Ριζών στο Διάστημα (α, β) )

1
λ2
µ2
0 με κ ⋅ λ ⋅µ ≠ 0, έχει ακριβώς δύο ρίζες
+
=
α. Να αποδείξτε ότι η εξίσωση +
x x+κ x−κ
ρ1 , ρ2 ∈ ( −κ, κ ) .
β. Αν

1 1
+ = µ 2 − λ 2 , να βρείτε τον αριθμό κ.
ρ1 ρ 2

(Θέμα Γ)

150
Άσκηση 13. ( Ύπαρξη Ρίζας της f (x)
= f (x + c) )
Έστω συνάρτηση f : [ −2, 4] → R, η οποία είναι συνεχής στο [ −2, 4] με f ( −2 ) =
f ( 4).
α. Να βρείτε το πεδίο ορισμού της συνάρτησης g ( x )= f ( x − 1) − f ( x + 1) και να
αποδείξετε ότι αυτή είναι συνεχής.
β. Να αποδείξετε ότι: g ( −1) + g (1) + g ( 3) =
0.
γ. Να αποδείξετε ότι υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ [ −1,3] ώστε: f ( ξ − 1)= f ( ξ + 1) .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 14. (Πρόσημο Συνάρτησης)
Βρείτε το πρόσημο της συνάρτησης f ( x ) = ηµ 2x − συνx στο διάστημα [ 0, π] .
(Θέμα Β)

Άσκηση 15. (Σταθερό Πρόσημο Συνάρτησης)
Έστω συνάρτηση f συνεχής στο R και τέτοια ώστε: f 2 ( x ) + 2f ( x ) ⋅ συν=
x x 2 + ηµ 2 x για
κάθε x ∈ R και f ( 0 ) = −2.
α. Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση g=
( x ) f ( x ) + συνx διατηρεί σταθερό πρόσημο για
κάθε x ∈ R.
β. Να βρείτε τη συνάρτηση f.
(Θέμα Δ)

Άσκηση 16. (Σταθερό Πρόσημο Συνάρτησης)
Έστω συνάρτηση f ορισμένη και συνεχής στο R τέτοια ώστε:

f ( x ) ( x 3 − ηµx + e x ) ≥ e x − συνx + 1 για κάθε x ∈ R.

Να βρείτε το πρόσημο της f ( x ) .
(Θέμα Γ)

151
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Επειδή η εξίσωση z 2 + ( λ − κ ) ⋅ z − 5κ + λ = 0 έχει πραγματικούς συντελεστές και ο z1 = 1 + i
είναι ρίζα αυτής, η άλλη ρίζα θα είναι η συζυγής δηλαδή, z 2 =z1 ⇔ z 2 =−
1 i.

λ−κ


z1 + z 2 =
κ−λ
1 ⇔  (1 + i ) + (1 − i ) =
Από τους τύπους Vieta έχουμε: 


−5κ + λ
(1 + i ) ⋅ (1 − i ) = −5κ + λ
z ⋅ z =
 1 2
1

 κ − λ =2


−5κ + λ = 2

 κ = −1

λ = −3

Θα αποδείξουμε πλέον ότι υπάρχει ξ ∈ (0,1) τέτοιο ώστε: ξ3 + 2ξ − eξ = 0.
Θεωρούμε τη συνάρτηση f ( x ) = x 3 + 2x − e x και εφαρμόζουμε το Θ. Bolzano στο [ 0,1] .

Η f είναι συνεχής στο [ 0,1] ως διαφορά συνεχών.

f ( 0 ) ⋅ f (1) =( −1) ⋅ ( 3 − e ) =e − 3 < 0 .

Άρα υπάρχει ένας τουλάχιστον ξ ∈ ( 0,1) ώστε f ( ξ )= 0 ⇔ ξ3 + 2ξ − eξ = 0.

Λύση άσκησης 2

0.
Θα αποδείξουμε ότι υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0,1) ώστε f ( x 0 ) − 1 =
Θεωρούμε τη συνάρτηση g=
( x ) f ( x ) − 1 και εφαρμόζουμε το Θ. Bolzano στο [0,1].

Η g είναι συνεχής στο [ 0,1] διότι η f είναι συνεχής στο [ 0,1] ως συνεχής στο R.

g ( 0 ) ⋅ g (=
1) f ( 0 ) − 1 ⋅ f (1) − 1

(1)

Επειδή η f είναι περιττή στο R, έχουμε ότι για κάθε x ∈ R, ισχύει − x ∈ R και

f ( −x ) =
−f ( x ) .

152

−f ( 0 ) ⇔ 2f ( 0 ) =
0 ⇔ f ( 0) =
0.
Για x = 0 βρίσκουμε: f ( 0 ) =

(2)

Επειδή η συνάρτηση f ( συνx ) είναι συνεχής, ως σύνθεση συνεχών, έχουμε:

lim f ( συνx ) = 2 ⇔ f (1)= 2.
x →0

(3)

Από την (1) λόγω των (2) και (3) έχουμε: g ( 0 ) ⋅ g ( 2 ) =( 0 − 1) ⋅ ( 2 − 1) =−1 < 0.
Συνεπώς υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0,1) ώστε g ( x 0 ) = 0 ⇔ f ( x 0 ) − 1 = 0 ⇔ f ( x 0 ) = 1.

Λύση άσκησης 3
Επειδή η f είναι περιττή στο R, έχουμε ότι για κάθε x ∈ R, ισχύει − x ∈ R και

f ( −x ) =
−f ( x ) .
−f ( 0 ) ⇔ 2f ( 0 ) =
0 ⇔ f ( 0) =
0.
Για x = 0 βρίσκουμε: f ( 0 ) =
Έστω ότι η συνάρτηση f είναι συνεχής στο R.
Θεωρούμε τη συνάρτηση g=
( x ) f ( x ) − 6 και εφαρμόζουμε το Θ. Bolzano στο [0,5].

Η g είναι συνεχής στο [ 0,5] διότι η f είναι συνεχής στο R.

g ( 0 ) ⋅ g ( 5 ) =f ( 0 ) − 6  ⋅ f ( 5 ) − 6  =( 0 − 6 )( 7 − 6 ) =−6 < 0

Άρα υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0,5 ) ώστε g ( x 0 ) = 0 ⇔ f ( x 0 ) − 6 = 0 ⇔ f ( x 0 ) = 6 που
είναι άτοπο διότι η εξίσωση f ( x ) = 6 είναι αδύνατη.
Άρα η συνάρτηση f δεν είναι συνεχής στο R.

153
Λύση άσκησης 4
Θεωρούμε τη συνάρτηση f ( x ) = αx 2 + β x + γ και εφαρμόζουμε το Θ. Bolzano στο [ −1, 0] .

Η f είναι συνεχής στο [ −1, 0] ως πολυωνυμική.

f ( −1) ⋅ f ( 0 ) = ( α − β + γ ) ⋅ γ = αγ − βγ + γ 2 < 0

Άρα η εξίσωση f ( x )= 0 ⇔ αx 2 + β x + γ= 0 έχει μια τουλάχιστον πραγματική λύση (στο
διάστημα ( −1, 0 ) )
Άρα το τριώνυμο αx 2 + β x + γ έχει μη αρνητική διακρίνουσα.
Δηλαδή ισχύει: β2 − 4αγ ≥ 0 ⇔ β2 ≥ 4αγ.

Λύση άσκησης 5
Για κάθε x ∈ R έχουμε: f ( x ) ⋅ f 2 ( x ) + z + w ⋅ f ( x ) + 5 = x 2 + 2x − 1.

(1)

Η παράσταση f 2 ( x ) + z + w ⋅ f ( x ) + 5, αν θέσουμε f ( x ) = y, γίνεται το τριώνυμο

y 2 + z + w ⋅ y + 5 που έχει διακρίνουσα ∆= z + w − 20 < 0 διότι ισχύει:
2

z + w ≤ z + w =1 + 2 =3, οπότε: z + w ≤ 3 ⇔ z + w ≤ 9 ⇔ z + w − 20 ≤ −11 < 0.
2

Άρα είναι f 2 ( x ) + z + w ⋅ f ( x ) + 5 > 0 για κάθε x ∈ R.

2

(2)

x 2 + 2x − 1
Τότε από την (1) έχουμε: f ( x ) = 2
f (x) + z + w ⋅f (x) + 5
Εφαρμόζουμε το Θ. Bolzano για την f στο [ 0,1] .

Η f είναι συνεχής στο [ 0,1] ως συνεχής στο R.

• f ( 0 ) ⋅ f (1)
=

2
−1
⋅ 2
< 0 λόγω της (2).
f ( 0 ) + z + w ⋅ f ( 0 ) + 5 f (1) + z + w ⋅ f (1) + 5
2

Άρα υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0,1) ώστε f ( x 0 ) = 0.

154
Λύση άσκησης 6
x
0.
Θα αποδείξουμε ότι υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈ [ 0,1) ώστε f 2 ( x 0 ) − f ( x 0 ) + x 0 e 0 =

Θεωρούμε τη συνάρτηση g ( x ) = f 2 ( x ) − f ( x ) + xe x .
Έχουμε:

Η g είναι συνεχής στο [ 0,1] διότι προκύπτει από πράξεις συνεχών στο [ 0,1] .

g ( 0 ) = f 2 ( 0 ) − f ( 0 ) = f ( 0 ) ⋅ f ( 0 ) − 1 ≤ 0 διότι 0 ≤ f ( 0 ) ≤ 1 όπως προκύπτει από την
εκφώνηση.

g (=
1) f 2 (1) − f (1) + e < 0 διότι αν θέσουμε f (x) = y , το τριώνυμο y 2 − y + e είναι πάντοτε
θετικό αφού έχει διακρίνουσα ∆ =

( −1)

2

− 4 ⋅1 ⋅ e = 1 − 4e < 0.

Άρα ισχύει ότι: g ( 0 ) ⋅ g (1) ≤ 0.
 Αν g ( 0 ) ⋅ g (1) < 0, τότε, σύμφωνα με το Θ. Βolzano, υπάρχει τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0,1)
ώστε g ( x 0 ) = 0.
g (1) ≠ 0

 Αν g ( 0 ) ⋅ g (1) =
0 ⇔ g ( 0) =
0, τότε το x 0 = 0 είναι ρίζα της εξίσωσης g ( x ) = 0.
Άρα σε κάθε περίπτωση υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ [ 0,1) ώστε να ισχύει:

g ( x0 ) =
0 ⇔ f 2 ( x 0 ) − f ( x 0 ) + x 0ex0 =
0.

155
Λύση άσκησης 7
Θα αποδείξουμε ότι υπάρχει ένας τουλάχιστον ξ ∈ [ 0,1] ώστε:

ξ − α1 + ξ − α 2 +  + ξ − α100 − 50 = 0.
Θεωρούμε τη συνάρτηση f ( x )=

x − α1 + x − α 2 +  + x − α100 − 50.

Έχουμε:

Η f είναι συνεχής στο [ 0,1] ως άθροισμα απολύτων συνεχών συναρτήσεων

f ( 0 ) = −α1 + −α 2 +  + −α100 − 50 =

( α1 + α 2 +  + α100 ) − 50, διότι οι α1 , α 2 , , α100
f (1) = 1 − α1 + 1 − α 2 +  + 1 − α100 − 50=

είναι μη αρνητικοί.

(1 − α1 ) + (1 − α 2 ) +  + (1 − α100 ) − 50=

50 − ( α1 + α 2 +  + α100 ) , διότι 1 − α1 ≥ 0, 1 − α 2 ≥ 0, , 1 − α100 ≥ 0.
Άρα: f ( 0 ) ⋅ f (1)= ( α1 + α 2 +  + α100 ) − 50  ⋅ 50 − ( α1 + α 2 +  + α100 ) =

− ( α1 + α 2 +  + α100 ) − 50  ≤ 0.
2

 Αν f ( 0 ) ⋅ f (1) < 0, τότε, σύμφωνα με το Θ. Βolzano, υπάρχει τουλάχιστον ξ ∈ ( 0,1)
ώστε f ( ξ ) =0.

0, τότε f ( 0 ) = 0 ή f (1) = 0, οπότε το ξ =0 ή το ξ =1 είναι ρίζα της
 Αν f ( 0 ) ⋅ f (1) =
εξίσωσης f ( x ) = 0.
Άρα σε κάθε περίπτωση υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ [ 0,1] ώστε να ισχύει:

156
Λύση άσκησης 8

Η f είναι συνεχής στο [ −1,1] ως πολυωνυμική.

f ( −1) =
− w − z + w − z ≤ 0 διότι: w − z = w + ( −z ) ≤ w + −z ≤ w + z .

f (1) = w − z + w − z ≥ 0 διότι:
w − z = w + ( −z ) ≥ w − −z = w − z ≥ − ( w − z ) = − w + z .
Άρα έχουμε ότι: f ( −1) ⋅ f (1) ≤ 0.
 Αν f ( −1) ⋅ f (1) < 0, τότε, σύμφωνα με το Θ. Βolzano, υπάρχει τουλάχιστον

x 0 ∈ ( −1,1) ώστε f ( x 0 ) = 0.

0 , τότε f ( −1) =
0 ή f (1) = 0, οπότε το x 0 = −1 ή το x 0 = 1 είναι
 Αν f ( −1) ⋅ f (1) =
ρίζα της εξίσωσης f ( x ) = 0.
Άρα σε κάθε περίπτωση υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ [ −1,1] ώστε να ισχύει: f ( x 0 ) = 0.

Λύση άσκησης 9

(

)

Θεωρούμε τη συνάρτηση f ( x=
) ln ηµ 2 x + e x και θα αποδείξουμε ότι υπάρχει ένας


π
2

τουλάχιστον x 0 ∈  0,  ώστε f ( x 0 ) = 0.

Είναι:

(

)

lim f ( x ) = lim+ ln ( ηµ 2 x ) + e x = −∞ + 1 = −∞.

x → 0+

x →0

(

)

(Για το lim+ ln ηµ 2 x  θέτουμε ηµ 2 x = u. Τότε αν x → 0+ έχουμε u → 0+ , οπότε:
x →0

lim+ ln ( ηµ 2 x )  = lim+ ln ( u )  = −∞ )
x →0
u →0
Επειδή lim+ f ( x ) = −∞, είναι f ( x ) < 0 κοντά στο μηδέν.
x →0

157

Άρα υπάρχει 0 < x1 <

π
ώστε: f ( x1 ) < 0.
2

π

π

π
f   =ln1 + e 2 =0 + e 2 > 0.
2


π

Επομένως ισχύει το θεώρημα Bolzano για την f στο  x1 ,  διότι:
2


π

η f είναι συνεχής στο  x1 ,  αφού προκύπτει από συνεχείς συναρτήσεις.
2

π
f ( x1 ) ⋅ f   < 0.
2


π
2

Άρα υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈  0,  ώστε f ( x 0 ) = 0.

Λύση άσκησης 10
Οι ευθείες που είναι παράλληλες στη διχοτόμο της πρώτης γωνίας των αξόνων έχουν
εξίσωση της μορφής y= x + α με α ∈ R.
Θα αποδείξουμε ότι η εξίσωση f ( x )= x + α έχει μία τουλάχιστον πραγματική ρίζα.
Θεωρούμε τη συνάρτηση g =
( x ) f ( x ) − x − α και θα αποδείξουμε ότι υπάρχει τουλάχιστον
ένα x 0 ∈ R ώστε g ( x 0 ) = 0.
Έχουμε:

  f (x)

 lim g ( x ) = lim  f ( x ) − x − α  = lim  x 
x →−∞
x →−∞
x →−∞
  x

−1−

α 
  = −∞ ⋅ ( 0 − 1 − 0 ) = +∞
x  

−1−

α 
  = +∞ ⋅ ( −1 − 1 − 0 ) = −∞
x  

Άρα υπάρχει κ < 0 ώστε: g ( κ ) > 0.

  f (x)

 lim g ( x ) = lim  f ( x ) − x − α  = lim  x 
x →+∞
x →+∞
x →+∞
  x
Άρα υπάρχει λ > 0 ώστε: g ( λ ) < 0.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ισχύει το θεώρημα Bolzano για την g στο [ κ, λ ] διότι:

η g είναι συνεχής στο [ κ, λ ] αφού η f είναι συνεχής στο R.

158

g ( κ ) ⋅ g ( λ ) < 0.

Άρα υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈ ( κ, λ ) ώστε g ( x 0 ) = 0.

Λύση άσκησης 11
α. Αν x > 0, η f είναι συνεχής ως διαφορά της εκθετικής y = α x με τον αριθμό 2α.
Αν −1 < x < 0, η f είναι συνεχής αφού οι συναρτήσεις ln ( x + 1) και ηµ3x είναι συνθέσεις
συνεχών.
Αν x = 0, έχουμε:

lim f ( x ) = lim+ ( α x − 2α ) = 1 − 2α.

x → 0+

x →0

lim f ( x )= lim− ln ( x + 1) − ηµ3x = 0 − 0= 0.
x →0

x → 0−

f ( 0 ) =α 0 − 2α =1 − 2α.
Για να είναι συνεχής η f πρέπει: 2α − 1= 0 ⇔ α =

1
.
2

x

1
1
β. Για α = έχουμε: α x + 2= ln ( x + 1) ⇔   + 2 − ln ( x + 1=
) 0.
2
2
x

1
Θεωρούμε τη συνάρτηση g ( x=
)   + 2 − ln ( x + 1) και θα αποδείξουμε ότι υπάρχει
2
μοναδικός x 0 ∈ ( 0, +∞ ) ώστε g ( x 0 ) = 0.
Είναι:

g ( 0 ) =1 + 2 − 0 = 3 > 0.

 1  x

lim g ( x ) = lim   + 2 − ln ( x + 1)  = 0 + 2 − ( +∞ ) = −∞
x →+∞
x →+∞
 2 


Επομένως είναι g ( x ) < 0 στην περιοχή του +∞. Άρα υπάρχει κ > 0 ώστε: g ( κ ) < 0.
Επομένως ισχύει το θεώρημα Bolzano για την g στο [ 0, κ ] διότι:

η g είναι συνεχής στο [ 0, κ ] αφού προκύπτει από πράξεις συνεχών συναρτήσεων.

g ( 0 ) ⋅ g ( κ ) < 0.

159
Άρα υπάρχει ένας τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0, κ ) ⊂ ( 0, +∞ ) ώστε g ( κ ) =0.
Για να αποδείξουμε ότι η ρίζα x 0 είναι μοναδική, αρκεί να αποδείξουμε ότι η συνάρτηση g

είναι γνησίως μονότονη στο ( 0, +∞ ) .

Για κάθε x1 , x 2 ∈ ( 0, +∞ ) με x1 < x 2 έχουμε:
x

1
 Η συνάρτηση y =   είναι γνησίως φθίνουσα στο ( 0, +∞ ) οπότε:
2
x

x

x

x

1
2
1
2
1
1
1
1
x1 < x 2 ⇔   >   ⇔   + 2 >   + 2
2
2
2
2

(1)

 Η συνάρτηση y = ln x είναι γνησίως αύξουσα στο ( 0, +∞ ) οπότε:

x1 < x 2 ⇔ x1 + 1 < x 2 + 1 ⇔ ln ( x1 + 1) < ln ( x 2 + 1) ⇔ − ln ( x1 + 1) > − ln ( x 2 + 1)

( 2)

Αν προσθέσουμε τις (1) και (2) προκύπτει ότι για κάθε x1 , x 2 ∈ ( 0, +∞ ) με x1 < x 2 θα
έχουμε:
x

x

1
2
1
1
x1 < x 2 ⇔   + 2 − ln ( x1 + 1) >   + 2 − ln ( x 2 + 1) ⇔ g ( x1 ) > g ( x 2 )
2
2

Άρα η συνάρτηση g είναι γνησίως φθίνουσα στο ( 0, +∞ ) , οπότε η ρίζα x 0 είναι μοναδική.

Λύση άσκησης 12
α. Για κάθε x ≠ −κ, 0, κ έχουμε:

1
λ2
µ2
+
+
= 0 ⇔ ( x + κ )( x − κ ) + λ 2 x ( x − κ ) + µ 2 x ( x + κ )= 0
x x+κ x−κ
Θεωρούμε τη συνάρτηση f ( x =
)

( x + κ )( x − κ ) + λ 2 x ( x − κ ) + µ 2 x ( x + κ )
το Θ. Bolzano στα διαστήματα [ −κ, 0] και [ 0, κ ] .

και εφαρμόζουμε

Η f είναι συνεχής (αθροίσματα συνεχών γινομένων) σε καθένα από τα διαστήματα
[ −κ, 0] και [0, κ].

160

Έχουμε: f ( −κ ) = 2 κ 2 λ 2 > 0 αφού κ ⋅ λ ≠ 0.

f ( 0 ) = −κ 2 < 0 αφού κ ≠ 0.
f ( κ ) = 2 κ 2µ 2 > 0 αφού κ ⋅µ ≠ 0.
Άρα: f ( −κ ) ⋅ f ( 0 ) = −2 κ 4 λ 2 < 0 και f ( 0 ) ⋅ f ( κ ) = −2 κ 4µ 2 < 0.
Άρα, η εξίσωση f ( x ) = 0 έχει μία τουλάχιστον ρίζα στο ρ1 ∈ ( −κ, 0 ) και μία τουλάχιστον
ρίζα ρ2 ∈ ( 0, κ ) .
Επειδή η συνάρτηση f ( x =
)

( x + κ )( x − κ ) + λ 2 x ( x − κ ) + µ 2 x ( x + κ ) ⇔

f ( x=
) x 2 − κ 2 + λ 2 x 2 − κλ 2 x + µ 2 x 2 + κµ 2 x ⇔

f (x=
)

(1 + λ

2

+ µ 2 ) x 2 + ( κµ 2 − κλ 2 ) x − κ 2

είναι τριώνυμο, δεν μπορεί να έχει περισσότερες από δύο ρίζες.
Συνεπώς η εξίσωση f ( x ) = 0 έχει ρίζες μόνο τους αριθμούς ρ1 , ρ2 ∈ ( −κ, κ ) που είναι
δεκτές.
β. Για τις ρίζες ρ1 , ρ2 του τριωνύμου f ( x =
)

(1 + λ

2

+ µ 2 ) x 2 + ( κµ 2 − κλ 2 ) x − κ 2 ισχύουν οι

σχέσεις:

κ ( λ2 − µ2 )
−κ 2
κµ 2 − κλ 2
και
ρ
ρ
=
ρ1 + ρ2 = −

ρ
+
ρ
=
1 2
1
2
1 + λ2 + µ2
1 + λ2 + µ2
1 + λ2 + µ2

κ ( λ2 − µ2 )
Άρα:

1 1 ρ2 + ρ1 1 + λ 2 + µ 2 µ 2 − λ 2
+=
=
=
−κ 2
ρ1 ρ 2 ρ1 ⋅ρ2
κ
2
2
1+ λ + µ

Τότε έχουμε:

2

1 1
µ2 − λ2
+ = µ2 − λ2 ⇔
= µ2 − λ 2 ⇔ µ2 − λ2 = κ (µ2 − λ 2 ) ⇔
ρ1 ρ 2
κ

− λ 2 ) (1 − κ ) = 0 ⇔ (µ 2 = λ 2 ή κ= 1) ⇔ (µ = ±λ ή κ =1). Άρα:

Αν µ = λ ή µ = −λ, τότε ο κ μπορεί να είναι οποιοσδήποτε μη μηδενικός πραγματικός
αριθμός.
Αν µ ≠ λ και µ ≠ −λ, τότε κ =1.

161
Λύση άσκησης 13
α. Η συνάρτηση f ( x − 1) , ως σύνθεση των f ( x ) με D f =

[ −2, 4] και της h ( x )=

x − 1 με

x∈R

⇔ −1 ≤ x ≤ 5 ⇔ x ∈ [ −1,5] .
D h = R, ορίζεται όταν: 
−2 ≤ x − 1 ≤ 4
Η συνάρτηση f ( x + 1) , ως σύνθεση των f ( x ) με D f =

[ −2, 4] και της ϕ ( x ) =x + 1

με

x∈R

Dϕ = R, ορίζεται όταν: 
⇔ −3 ≤ x ≤ 3 ⇔ x ∈ [ −3,3] .
−2 ≤ x + 1 ≤ 4
Άρα το πεδίο ορισμού της g είναι: D g = [ −1,5] ∩ [ −3,3] = [ −1,3] .
Προφανώς η g είναι συνεχής στο D g αφού προκύπτει από σύνθεση και διαφορά συνεχών
συναρτήσεων.
β. Θέτοντας στην g ( x )= f ( x − 1) − f ( x + 1) διαδοχικά x = −1, x = 1 και x = 3, προκύπτουν
οι σχέσεις: g ( −1) = f ( −2 ) − f ( 0 ) , g=
(1) f ( 0 ) − f ( 2 ) και g=
( 3) f ( 2 ) − f ( 4 ) .
Προσθέτοντας κατά μέλη τις παραπάνω σχέσεις, έχουμε:

g ( −1) + g (1) + g ( 3) =
f ( −2 ) − f (4) =
0.

(1)

γ. Διακρίνουμε τις εξής περιπτώσεις:
 Η (1) να αληθεύει όταν: g ( −1=
) g (1=) g ( 3=) 0. Τότε οι αριθμοί −1, 1, 3 είναι λύσεις
της εξίσωσης g ( x ) = 0 .
 Η (1) να αληθεύει όταν δεν είναι και οι τρεις προσθετέοι του πρώτου μέλους μηδέν.
Τότε οι δύο από αυτούς είναι ετερόσημοι. Έστω g ( −1) ⋅ g (1) < 0.
Τότε ισχύει στο [ −1,1] το Θ. Bolzano για την g ( x ) , αφού ήδη η g είναι συνεχής στο

[ −1,1] ως συνεχής στο [ −1,3]. Άρα υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ ( −1,1) ⊂ ( −1,3)
τέτοιο ώστε: g ( ξ ) =0. Όμοια, αν g ( −1) ⋅ g ( 3) < 0 ή g (1) ⋅ g ( 3) < 0, η εξίσωση
g ( x ) = 0 έχει μία τουλάχιστον λύση στο ( −1,3) ή στο (1,3) ⊂ ( −1,3) αντίστοιχα.
Τελικά σε κάθε περίπτωση υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ [ −1,3] τέτοιο ώστε:

g ( ξ )= 0 ⇔ f ( ξ − 1)= f ( ξ + 1) .

162
Λύση άσκησης 14

Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο [ 0, π] ως διαφορά συνεχών.

f ( x )= 0 ⇔ ηµ 2x − συνx= 0 ⇔ 2ηµx ⋅ συνx − συνx= 0 ⇔ συνx ( 2ηµx − 1)= 0 ⇔
συνx = 0 ή 2ηµx − 1 = 0.

π
π
⇔ x = 2 κπ ± , κ ∈ Ζ.
2
2
π
Επειδή x ∈ [ 0, π] , έχουμε: x = .
2

π
π
2ηµx − 1 = 0 ⇔ ηµx = ηµ ⇔ x= 2κπ + ή x= 2κπ + , κ ∈ Ζ.
6
6
6

π
.
Επειδή x ∈ [ 0, π] , έχουμε: x = ή x =
6
6

Είναι: συνx = 0 ⇔ συνx = συν

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τα αποτελέσματα του ελέγχου του προσήμου της f.

Διάστημα

 π
0, 6 

π π
 6,2

 π 5π 
 2, 6 

 5π 
 6 ,π 

Επιλεγμένος
αριθμός x 0

0

π
3


3

π

f ( x0 )

−1

Πρόσημο

1
2

(

)

3 −1
+

1
2

(

)

3 −1

1
+

Λύση άσκησης 15
α. Έστω ότι η συνεχής (ως άθροισμα συνεχών) συνάρτηση g δεν διατηρεί σταθερό
πρόσημο στο R. Τότε θα υπάρχουν x1 , x 2 ∈ R με x1 < x 2 , ώστε g ( x1 ) ⋅ g ( x 2 ) < 0.

Εφαρμόζοντας για τη συνάρτηση g το Θ. Bolzano στο [ x1 , x 2 ] συμπεραίνουμε ότι θα
υπάρχει ένας τουλάχιστον ξ ∈ ( x1 , x 2 ) ώστε g ( ξ ) =0 ⇔ f ( ξ ) =−συνξ.
Όμως τότε από τη δοθείσα σχέση για x = ξ έχουμε:

f 2 ( ξ ) + 2f ( ξ ) ⋅ συνξ = ξ 2 + ηµ 2 ξ ⇔ ( −συνξ ) + 2 ( −συνξ ) ⋅ συνξ = ξ 2 + ηµ 2 ξ ⇔
2

−συν 2 ξ = ξ2 + ηµ 2 ξ ⇔ −συν 2 ξ − ηµ 2 ξ = ξ2 ⇔ −1 = ξ2 , που είναι άτοπο.

163
Συνεπώς η συνάρτηση g διατηρεί σταθερό πρόσημο στο R.
Όμως g ( 0 ) = f ( 0 ) + συν0 = −2 + 1 = −1 < 0. Άρα g ( x ) < 0 για κάθε x ∈ R.
β. Για κάθε x ∈ R έχουμε:

f 2 ( x ) + 2f ( x ) ⋅ συν=
x x 2 + ηµ 2 x ⇔ f 2 ( x ) + 2f ( x ) ⋅ συν=
x x 2 + 1 − συν 2 x ⇔
f 2 ( x ) + 2f ( x ) ⋅ συνx + συν 2=
x x 2 + 1 ⇔ [f (x) + συν=
x]2 ( x 2 + 1) 2 ⇔
g 2 (x) − ( x 2 + 1) 2 = 0 ⇔ [g(x) − x 2 + 1] ⋅ [g(x) + x 2 + 1] = 0.

(1)

Επειδή g ( x ) < 0 για κάθε x ∈ R, έχουμε: g(x) − x 2 + 1 < 0 για κάθε x ∈ R.

Επομένως από την (1) βρίσκουμε: g(x) + x 2 + 1 =0 ⇔ g(x) =− x 2 + 1 ⇔

f (x) + συνx = − x 2 + 1 ⇔ f (x) = −συνx − x 2 + 1, x ∈ R.

Λύση άσκηση 16
Έστω ότι η f δεν διατηρεί σταθερό πρόσημο στο R. Τότε θα υπάρχουν x1 , x 2 ∈ R με

f ( x1 ) ⋅ f ( x 2 ) < 0.

Επειδή η f είναι συνεχής στο [ x1 , x 2 ] ως συνεχής στο R, θα ισχύει το Θ. Bolzano για την f
στο [ x1 , x 2 ] .
Άρα θα υπάρχει ένας τουλάχιστον ξ ∈ ( x1 , x 2 ) με f ( ξ ) =0.

(

)

Τότε από τη σχέση f ( x ) x 3 − ηµx + e x ≥ e x − συνx + 1 για x = ξ προκύπτει ότι

0 ≥ e − συνξ + 1 που είναι άτοπο αφού για κάθε ξ ∈ R είναι:
ξ

eξ > 0 και συνξ ≤ 1 ⇔ −συνξ ≥ −1 ⇔ −συνξ + 1 ≥ 0, οπότε είναι eξ − συνξ + 1 > 0 .
Άρα η συνάρτηση f διατηρεί σταθερό πρόσημο στο R.
Για x = 0 από δοθείσα σχέση βρίσκουμε: f ( 0 ) ⋅1 ≥ 1 − 1 + 1 ⇔ f ( 0 ) ≥ 1.
Επειδή f ( 0 ) θετικό και η f διατηρεί σταθερό πρόσημο στο R, είναι f ( x ) > 0 για κάθε

x ∈ R.

164
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Μοναδική Ρίζα της f (x) = 0 - Σύνολο Τιμών – Αδύνατη Εξίσωση)
Να δείξετε ότι η εξίσωση

1
= ln x , έχει μοναδική ρίζα.
2x

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Μοναδική Ρίζα της f (x) = 0 - Σύνολο Τιμών – Αδύνατη Εξίσωση)
Έστω η συνεχής συνάρτηση f :  →  . Αν η f είναι γνησίως αύξουσα στο ( −∞, 2] , γνησίως

φθίνουσα στο [ 2, +∞ ) , lim f (x) = lim f (x) = −∞ και f (2) = 0 , τότε:
x →−∞

x →+∞

α) Να βρείτε το σύνολο τιμών της f.
β) Να λύσετε την εξίσωση f (x) = 0 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Μοναδική Ρίζα της f (x) = 0 - Σύνολο Τιμών – Αδύνατη Εξίσωση)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f : [ 0, 2] ∪ [3, 4] →  με f (0) =
2, f (2) =
−2, f (3) =
−1, f (4) =
7.
Αν η f είναι γνησίως μονότονη σε καθένα από τα διαστήματα του πεδίου ορισμού της, τότε:
α) Να βρείτε το σύνολο τιμών της f.
β) Να βρείτε το πλήθος των ριζών της εξίσωσης f (x) = 0 .
(Θέμα Γ)

165
Άσκηση 4. (Μοναδική Ρίζα της f (x) = 0 - Σύνολο Τιμών – Αδύνατη Εξίσωση)
Δίνεται η συνάρτηση f (x)=

1
− x + 2, x ∈ ( 0,1) .
ln x

α) Να βρείτε το σύνολο τιμών της f.

1 είναι αδύνατη, στο ( 0,1) .
β) Να δείξετε ότι η εξίσωση ( x + 1) ln x =
(Θέμα Γ)

Άσκηση 5. (Μοναδική Ρίζα της f (x) = 0 - Σύνολο Τιμών – Αδύνατη Εξίσωση)
Δίνεται η συνάρτηση f: ( 0, +∞ ) →  με f (x)
= ln x + e x − 2 .
α) Να βρεθεί το σύνολο τιμών της f.
e x e 2 ( α − ln x ) , έχει μοναδική ρίζα για κάθε α ∈  .
β) Να δείξετε ότι η εξίσωση=
γ) Να λυθεί η εξίσωση e ln x + e x −1 =
1.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. (Θεώρημα Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής της f – Θεώρημα Ενδιάμεσων Τιμών)
Αν η συνάρτηση f είναι συνεχής στο [ α,β ] και f (α) < f (β) , να δείξετε ότι υπάρχει ένα
τουλάχιστον x o ∈ (α,β) ώστε f(x 0 ) =

f (α) +2f (β)
.
3

(Θέμα Γ)

Άσκηση 7. (Θεώρημα Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής της f – Θεώρημα Ενδιάμεσων Τιμών)
Να βρεθούν οι συνεχείς συναρτήσεις f :  →  για τις οποίες ισχύει
f 4 (x) − f 3 (x) + 2f 2 (x) − 4f (x) − 8 =
0 για κάθε x ∈  .
(Θέμα Γ)

166
Άσκηση 8. (Θεώρημα Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής της f – Θεώρημα Ενδιάμεσων Τιμών)
Δίνεται η συνάρτηση f συνεχής στο διάστημα [1,3] . Να αποδείξετε ότι υπάρχει ξ ∈ [ α,β ] ,
ώστε f (ξ) =

f (1) + 3f (2) + 5f (3)
.
9

(Θέμα Γ)

Άσκηση 9. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f για την οποία ισχύει f 2 (x) + f (x) = x 2 + x + 2, για κάθε
x ∈  (1) και f (0) = 1 . Να δείξετε ότι:
α) Η εξίσωση f (x) = 0 είναι αδύνατη.
β) f (x) > 0, για κάθε x ∈  .

1 + 17
τέμνει τη γραφική παράσταση της f σε ένα τουλάχιστον σημείο με
4
τετμημένη x 0 ∈ ( 0,1) .

γ) Η ευθεία y =

(Θέμα Δ)

Άσκηση 10. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής και γνησίως φθίνουσα συνάρτηση f : ( −1,1) →  , για την οποία ισχύει

lim−

x →1

f (x) + 2
= 1 και 2ημ(x + 1) ≤ ( x + 1) ⋅ f (x) ≤ 1 − x 2 (1).
x −1

α) Να υπολογιστούν τα όρια lim− f (x) και lim+ f (x) .
x →1

x →−1

β) Να βρεθεί το σύνολο τιμών της συνάρτησης h(x) = f (x) +

1
−2.
x +1

γ) Να δείξετε ότι η γραφική παράσταση της συνάρτησης g(x) =

ε : y =− x − 1 μόνο ένα κοινό σημείο με τετμημένη x 0 ∈ ( −1,1) .
(Θέμα Δ)

1
έχει με την ευθεία
f (x) − 2

167
Άσκηση 11. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f :  →  για την οποία ισχύουν:
8, για κάθε x ∈  (1). Να δείξετε ότι:
f (1) = 3 και f ( f(x) ) + f (x) =
α) η f δεν είναι1 − 1 .
β) υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ (1,3) τέτοιο, ώστε g(x 0 ) = 6, όπου g(x)
= f (x) + x .
γ) η γραφική παράσταση της f διέρχεται από το σημείο Α ( 3, 01, 4,99 ) .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 12. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f : [1, 2] →  και οι μιγαδικοί αριθμοί z1 = 1 + 2i και

z2 =
f (1) + f (2)i, f (2) ≠ 0 . Αν z1 ⋅ z 2 φανταστικός, τότε:
α) να δείξετε ότι η εξίσωση f (x) = 0 έχει μία τουλάχιστον ρίζα στο (1, 2 )
β) Αν επιπλέον, η f είναι γνησίως μονότονη και f (2) < 0 , να δείξετε ότι:
i) f (x) ≤ f (1), για κάθε x ∈ [1, 2] .
ii) η γραφική παράσταση της f έχει μόνο ένα κοινό σημείο με την ευθεία y = −

f (2)
.
2

(Θέμα Δ)

Άσκηση 13. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής και γνησίως μονότονη συνάρτηση f : [1,5] →  με f (1) = 5 και f (5) = 1 .
α) Να βρείτε το σύνολο τιμών της f.
β) Να βρείτε το πλήθος των ριζών της εξίσωσης f (x) = c, όπου c ∈ [1,5] .
γ) Να δείξετε ότι υπάρχει μοναδικό γ ∈ (1,5 ) τέτοιο ώστε 9f (γ) = 2f (2) +3f (3) +4f (4) .
(Θέμα Δ)

168
Άσκηση 14. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f :  →  για την οποία ισχύει
f (x 2 − 2x) + f (x) = 3x 2 − 3x + 8, x ∈  (1). Να δείξετε ότι:
α) Υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0, 2 ) τέτοιο ώστε f (x 0=
) x0 + 5 .
β) Η ευθεία y = c με c ∈ (1,13) έχει με την γραφική παράσταση της f ένα τουλάχιστον
κοινό σημείο με τετμημένη x1 ∈ ( −1,3) .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 15. (Συνδυαστική)
Δίνονται οι συναρτήσεις f, g συνεχείς στο [ 0, 2] για τις οποίες ισχύουν τα εξής:

f 2 (0) + f 2 (2) = 4 ( f (2) − 1)

0 ≤ g(x) ≤ 2 για κάθε x ∈ [ 0, 2]

(1)

α) Να δείξετε ότι υπάρχει x 0 ∈ ( 0, 2 ) τέτοιο, ώστε f (x 0 ) = 1 .
β) Να δείξετε ότι οι γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων f και g τέμνονται σε ένα
τουλάχιστον σημείο με τετμημένη x1 ∈ [ 0, 2] .
γ) Αν επιπλέον η f είναι γνησίως μονότονη, να δείξετε ότι η εξίσωση f (x)
= f (2 − x) έχει
μοναδική ρίζα στο ( 0, 2 ) .
(Θέμα Δ)

169
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Θεωρούμε τη συνάρτηση f (x)
=

1
− ln x, x ∈ ( 0, +∞ ) .
2x

Είναι συνεχής ως διαφορά συνεχών συναρτήσεων.

Είναι γνησίως φθίνουσα διότι: για οποιαδήποτε x1 , x 2 ∈ ( 0, +∞ ) , με

1
1
> x 2 και lnx1 < ln x 2 ⇒ −lnx1 > − ln x 2 . Με πρόσθεση κατά μέλη
x1
2
2
1
1
έχουμε x − ln x1 > x − ln x 2 ⇒ f (x1 ) > f (x 2 ) .
21
22
 1

lim+ f (x) = lim+  x − ln x  = 1 − (−∞) = +∞ .
x →0
x →0  2

 1

lim f (x) = lim  x − ln x  = 0 − (+∞) = −∞ .
x →+∞
x →+∞ 2


x1 < x 2 ⇒ 2 x1 < 2 x 2 ⇒

Το σύνολο τιμών της f είναι το

( lim f (x), lim f (x)) =
x →+∞

x → 0+

( −∞, +∞ ) =

 . Το μηδέν ανήκει στο

σύνολο τιμών, άρα υπάρχει μία τουλάχιστον ρίζα της εξίσωσης f (x) = 0 . Αυτή η ρίζα είναι
μοναδική αφού η συνάρτηση f είναι γνησίως αύξουσα, άρα και 1 –1 .

Λύση άσκησης 2
α) Επειδή η f είναι συνεχής και γνησίως αύξουσα στο ( −∞, 2] , το σύνολο τιμών της σ’ αυτό
θα είναι το διάστημα Δ1 =

( lim f (x), f (2) =

( −∞, 0] .

( lim f (x), f (2) =

( −∞, 0] .

x →−∞

Επειδή η f είναι συνεχής και γνησίως φθίνουσα στο [ 2, +∞ ) , το σύνολο τιμών της σ’ αυτό
θα είναι το διάστημα Δ 2 =

x →+∞

Το σύνολο τιμών της f είναι το Δ = Δ1 ∪ Δ 2 =

( −∞, 0] .

β) Η εξίσωση f (x) = 0 έχει μοναδική ρίζα την x = 0 , στο διάστημα ( −∞, 2] , αφού η f είναι
γνησίως αύξουσα στο ( −∞, 2] και f (2) = 0 .
Επίσης, η εξίσωση f (x) = 0 έχει μοναδική ρίζα την x = 0 , στο διάστημα [ 2, +∞ ) , αφού η f
είναι γνησίως φθίνουσα στο [ 2, +∞ ) και f (2) = 0 .
Άρα η εξίσωση έχει ακριβώς μία ρίζα την x = 0 .

170
Λύση άσκησης 3
α) Στο διάστημα [ 0, 2] η f είναι γνησίως φθίνουσα διότι είναι γνησίως μονότονη και για

0 < 2 ⇒ f (0) > f (2) . Επίσης είναι συνεχής άρα το σύνολο τιμών της στο [ 0, 2] είναι το
διάστημα Δ1 =

[f (2), f (0)] = [ −2, 2] .

Στο διάστημα [3, 4] η f είναι γνησίως αύξουσα διότι είναι γνησίως μονότονη και για

3 < 4 ⇒ f (3) < f (4) . Επίσης είναι συνεχής άρα το σύνολο τιμών της στο [3, 4] είναι το
διάστημα Δ 2 =

[f (3), f (4)] = [ −1, 7] .

Δ1 ∪ Δ 2 =
Τελικά το σύνολο τιμών της f είναι το Δ =
[ −2, 7] .
β) Η εξίσωση f (x) = 0 έχει μοναδική ρίζα στο διάστημα ( 0, 2 ) , αφού η f είναι γνησίως
φθίνουσα και το μηδέν ανήκει στο Δ1 (Προφανώς ρίζες της εξίσωσης δεν είναι οι αριθμοί 0
και 2).
Η εξίσωση f (x) = 0 έχει μοναδική ρίζα στο διάστημα ( 3, 4 ) , αφού η f είναι γνησίως
αύξουσα και το μηδέν ανήκει στο Δ 2 (Προφανώς ρίζες της εξίσωσης δεν είναι οι αριθμοί 3
και 4).
Άρα η εξίσωση έχει ακριβώς δύο ρίζες άνισες.

Λύση άσκησης 4
α) Είναι συνεχής ως διαφορά συνεχών συναρτήσεων.
Είναι γνησίως φθίνουσα διότι: για οποιαδήποτε x1 , x 2 ∈ ( 0,1) , με

x1 < x 2 ⇒ ln x1 < ln x 2 ⇒

1
1
και − x1 > − x 2 ⇒ − x1 + 2 > − x 2 + 2 .
>
ln x1 ln x 2

Με πρόσθεση κατά μέλη έχουμε

1
1
− x1 + 2 >
− x 2 + 2 ⇒ f (x1 ) > f ( x 2 ) .
ln x1
ln x 2

 1

lim f (x) = lim+ 
− x + 2 = 0 − 0 + 2 = 2.
x → 0  ln x

 1

lim− f (x) = lim− 
− x + 2  = −∞ − 1 + 2 = −∞ . (Αφού lim− ln x = 0 και x < 1 ⇔ ln x < 0 )
x →1
x →1  ln x
x →1

x → 0+

(

)

Το σύνολο τιμών της f είναι το lim− f (x), lim+ f (x) =
x →1

x →0

β) Αν x ∈ ( 0,1) έχουμε ( x + 1) ln x = 1 ⇔ x + 1 =

( −∞, 2 ) .

1
1

− x + 2 = 3 ⇔ f (x) = 3 .
ln x
ln x

Όμως ο αριθμός 3 δεν ανήκει στο σύνολο τιμών της f άρα η εξίσωση f (x) = 3 είναι αδύνατη

1.
στο ( 0,1) . Το ίδιο θα ισχύει και για την ισοδύναμή της εξίσωση ( x + 1) ln x =

171
Λύση άσκησης 5
α) Η συνάρτηση f είναι συνεχής ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.
Επίσης είναι γνησίως αύξουσα διότι:

x1 < x 2 ⇒ ln x1 < ln x 2 (1) και
x1 − 2 < x 2 − 2 ⇒ e x1 − 2 < e x 2 − 2 (2). Προσθέτοντας κατά μέλη τις (1) και (2) προκύπτει
ln x1 + e x1 − 2 < ln x 2 + e x 2 − 2 ⇒ f (x1 ) < f (x 2 ) .

lim+ f (x) = lim+ ( ln x + e x − 2 ) = −∞ +

x →0

x →0

Το σύνολο τιμών της f είναι το

1
= −∞ και lim f (x) = lim ( ln x + e x − 2 ) = +∞ + (+∞) = +∞
2
x →+∞
x →+∞
e

( lim f (x), lim f (x)) =
x → 0+

x →+∞

( −∞, +∞ ) =

.

ex
=α − ln x ⇔ ln x + e x − 2 =α ⇔ f (x) =α . Επειδή το α ανήκει στο
e2
σύνολο τιμών της f, το  , υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0, +∞ ) ώστε f(x 0 ) = 0 . Το x 0
είναι μοναδικό αφού η f είναι γνησίως αύξουσα. Άρα η εξίσωση f (x) = α έχει μοναδική
β) e x =e 2 ( α − ln x ) ⇔

e x e 2 ( α − ln x ) .
ρίζα και το ίδιο ισχύει και για την ισοδύναμή της αρχική εξίσωση=

γ) Η εξίσωση έχει προφανή ρίζα το x 0 = 1 αφού ισχύει e ln1 + e1−1 = 1 ⇔ 1 = 1 .
Επίσης αυτή γράφεται e ln x + e x −1 =1 ⇔ e ln x +

ex
=1 ⇔ e 2 ln x + e x =e ⇔ e x =e − e 2 ln x ⇔
e

1

⇔ e x= e 2  − ln x  . (3)
e

Σύμφωνα με το προηγούμενο ερώτημα, για α =
η αρχική εξίσωση έχει μοναδική ρίζα το x 0 = 1 .

1
, η εξίσωση (3) έχει μοναδική ρίζα. Έτσι,
e

172
Λύση άσκησης 6
Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο [ α,β ] και ισχύει f (α) ≠ f (β) .
Επίσης για τον αριθμό η =

f (α) <

f (α) +2f (β)
f (α) +2f (β)
ισχύει ότι f (α) <
< f (β) διότι
3
3

f (α) +2f (β)
⇔ 3f (α) < f (α) +2f (β) ⇔ f (α) < f (β) που ισχύει και
3

f (α) +2f (β)
< f (β) ⇔ f (α) + 2f (β) < 3f (β) ⇔ f (α) < f (β) που ισχύει.
3
Έτσι, σύμφωνα με το θεώρημα ενδιάμεσων τιμών υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( α,β ) ώστε

f(x 0 ) =

f (α) +2f (β)
.
3

Λύση άσκησης 7
Με τη βοήθεια του σχ. Horner έχουμε:

f 4 (x) − f 3 (x) + 2f 2 (x) − 4f (x) − 8 = 0 ⇔ ( f (x) + 1) ⋅ ( f (x) − 2 ) ⋅ ( f 2 (x) + 4 ) = 0 για κάθε x ∈  .

−1 ή f (x) =
2] για κάθε x ∈  , αφού το f 2 (x) + 4 > 0 για κάθε x ∈  . Αυτό
Άρα [ f (x) =
σημαίνει ότι είναι:

f (x) = −1 για κάθε x ∈  (1) ή

f (x) = 2 για κάθε x ∈  (2) ή

−1, x ∈ ∆1
f (x) = 
(3) , όπου τα Δ1 , Δ 2 διαστήματα τέτοια ώστε
 2, x ∈ ∆ 2
Δ1 ∪ Δ 2 =
 και Δ1 ∩ Δ 2 =
∅.
Θα αποδείξουμε ότι δεν ισχύει η περίπτωση (3).
Έστω ότι υπάρχουν α ∈ Δ1 και β ∈ Δ 2 με π.χ. α < β , τέτοια ώστε f (α) =
−1 και f (β) =
2.
Επειδή η f είναι συνεχής στο [ α,β ] και για τον αριθμό η = 0 ισχύει f (α) < 0 < f (β) ,

σύμφωνα με το θεώρημα ενδιάμεσων τιμών, υπάρχει x 0 ∈ ( α,β ) ώστε f (x 0 ) = 0 .
Τότε έχουμε f 4 (x 0 ) − f 3 (x 0 ) + 2f 2 (x 0 ) − 4f (x 0 ) − 8 = 0 ⇒ −8 = 0 (άτοπο).
Άρα f (x) = −1 για κάθε x ∈  ή f (x) = 2 για κάθε x ∈  .

173
Λύση άσκησης 8

Αν η συνάρτηση f είναι σταθερή τότε f =
(x) c, c ∈  . Άρα f=
(1) f =
(2) f=
(3) c και

f (1) + 3f (2) + 5f (3)
c + 3c + 5c
(ξ)
(ξ) c . Άρα ως ξ μπορούμε να
⇔ f=
⇔ f=
9
9
επιλέξουμε οποιοδήποτε σημείο του [1,3] .
f (ξ)
=

Αν η συνάρτηση f δεν είναι σταθερή τότε αφού είναι συνεχής στο κλειστό διάστημα
[1,3] , ισχύει το θεώρημα μέγιστης και ελάχιστης τιμής.

Δηλαδή, η συνάρτηση θα έχει μια ελάχιστη τιμή m και μια μέγιστη τιμή Μ. Οπότε:
m ≤ f (1) ≤ M (1)
m ≤ f (2) ≤ M ⇒ 3m ≤ 3f (2) ≤ 3M (2)
m ≤ f (3) ≤ M ⇒ 5m ≤ 5f (3) ≤ 5M (3)
Προσθέτουμε κατά μέλη τις (1) και (2) και προκύπτει:

9m ≤ f (1) + 3f (2) + 5f (3) ≤ 9M ⇒ m ≤

f (1) + 3f (2) + 5f (3)
≤ M . Δηλαδή ο αριθμός
9

f (1) + 3f (2) + 5f (3)
ανήκει στο σύνολο τιμών της f , άρα υπάρχει ξ ∈ [1,3] ώστε
9
f (ξ) =

f (1) + 3f (2) + 5f (3)
.
9

Λύση άσκησης 9
α) Υποθέτουμε ότι η εξίσωση f (x) = 0 έχει ρίζα τον αριθμό ρ ∈  . Τότε ισχύει f (ρ) = 0 και
η (1) γίνεται f 2 (ρ) + f (ρ) = ρ 2 + ρ + 2 ⇔ ρ 2 + ρ + 2 = 0 αδύνατη αφού έχει Δ < 0 . Άρα η
εξίσωση f (x) = 0 είναι αδύνατη.
β) Επειδή η f είναι συνεχής και f (x) ≠ 0 , για κάθε x ∈  , η συνάρτηση f θα διατηρεί
σταθερό πρόσημο στο  . Επιπλέον είναι f (0)= 1 > 0 . Άρα f (x) > 0, για κάθε x ∈  .

1 + 17
.
4
Στην (1), για x = 1 , έχουμε f 2 (1) + f (1) − 4 =
0 . Λύνουμε την εξίσωση με άγνωστο το f (1)
γ) Αρκεί να δείξουμε ότι υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0,1) , τέτοιο ώστε f (x 0 ) =

−1 + 17
−1 − 17
=
ή f (1)
< 0 (απορρίπτεται).
2
2
1 + 17 −1 + 17
Επίσης έχουμε f (0)= 1 ≠ f (1) και 1 <
<
⇔ 4 < 1 + 17 < −2 + 2 17 που
4
2

και προκύπτει
f (1)
=

ισχύει.
Άρα, από το θεώρημα ενδιάμεσων τιμών υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0,1) , τέτοιο ώστε

f (x 0 ) =

1 + 17
.
4

174
Λύση άσκησης 10

f (x) + 2
⇒ f (x) + 2= g(x) ⋅ (x − 1) ⇒ f (x)= g(x) ⋅ (x − 1) − 2 . Τότε
x −1
lim− f (x) =lim− [ g(x) ⋅ (x − 1) − 2] =1 ⋅ 0 − 2 =−2 .

α) Θέτουμε g(x)=
x →1

x →1

Επίσης, x ∈ ( −1,1) ⇒ x + 1 > 0 και διαιρώντας την ανισότητα (1) με x + 1 έχουμε:

2

ημ ( x + 1)
(1 − x ) ⋅ ( x + 1) ⇒ 2 ημ ( x + 1) ≤ f (x) ≤ 1 − x .
≤ f (x) ≤
x +1
x +1
x +1

lim+ (1 − x ) =
2 και lim+ 2

x →−1

x →−1

lim ( x + 1) =
0)

ημ ( x + 1)
ημu
= 2 lim
= 2 ⋅1 = 2 .(Θέτουμε x + 1 =u και

u
0
x +1
u

x →−1+

Σύμφωνα με το κριτήριο παρεμβολής, θα είναι και lim+ f (x) = 2 .
x →−1

β) Η συνάρτηση h ορίζεται στο διάστημα ( −1,1) , αφού η f ορίζεται σ’ αυτό και η
ορίζεται για x ≠ −1 .

1
x +1

Η h είναι συνεχής ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.
Η h είναι γνησίως φθίνουσα διότι για οποιαδήποτε x1 , x 2 ∈ ( −1,1) με

x1 < x 2 ⇒ f (x1 ) > f (x 2 ) (2)
1
1
1
1
και x1 + 1 < x 2 + 1 ⇒
>

−2>
− 2 (3).
x1 + 1 x 2 + 1
x1 + 1
x2 +1
Προσθέτουμε κατά μέλη τις (2) και (3) και προκύπτει

f (x1 ) +

1
1
− 2 > f (x 2 ) +
− 2 ⇒ h(x1 ) > h(x 2 )
x1 + 1
x2 +1

1


lim+ h(x) = lim+  f (x) +
− 2  = 2 + ∞ − 2 = +∞ και
x →−1
x →−1 
x +1 
1
1
7


lim− h(x) =lim−  f (x) +
− 2  =−2 + − 2 =− .
x →1
x →1 
x +1 
2
2

(

)

 7
 2


Το σύνολο τιμών της h είναι το lim− h(x), lim+ h(x) =  − , +∞  .
x →1
x →−1

γ) Αρκεί να δείξουμε ότι υπάρχει μοναδικό x 0 ∈ ( −1,1) , ώστε g(x 0 ) =− x 0 − 1 ⇔

1
1
1
=− x 0 − 1 ⇔ 2 − f (x 0 ) =
⇔ f (x 0 ) +
− 2 =0 ⇔ h(x 0 ) =0 .
f (x 0 ) − 2
x0 +1
x0 +1

Επειδή το σύνολο τιμών της h περιέχει το μηδέν, σύμφωνα με το θεώρημα ενδιάμεσων
τιμών υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( −1,1) : h(x 0 ) = 0 . Αυτό το x 0 είναι μοναδικό αφού η
h είναι γνησίως φθίνουσα.

175
Λύση άσκησης 11
α) Στην (1) για x = 1 , έχουμε f ( f(1) ) + f (1) = 8 ⇒ f (3) + 3 = 8 ⇒ f (3) = 5 .
Στην (1) για x = 3 , έχουμε f ( f(3) ) + f (3) = 8 ⇒ f (5) + 5 = 8 ⇒ f (5) = 3 .
Έτσι, είναι 1 ≠ 5, όμως f (1) = f (5) . Άρα η f δεν είναι 1 − 1 .
β) Η συνάρτηση g είναι συνεχής στο [1,3] ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.

g(1)= f (1) + 1= 4 και g(3)= f (3) + 3= 8 . Άρα είναι g(1) ≠ g(3) . Επίσης ο αριθμός η = 6 ,
βρίσκεται μεταξύ των g(1), g(3) .
Σύμφωνα με το θεώρημα ενδιάμεσων τιμών υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ (1,3) τέτοιο,
ώστε g(x 0 ) = 6 .
γ) Η f είναι συνεχής στο [1,3] και f(1) ≠ f(3) . Ο αριθμός κ = 3, 01 βρίσκεται μεταξύ των

f(1) και f(3) (3 < 3,01 < 5) . Σύμφωνα με το θεώρημα ενδιάμεσων τιμών υπάρχει ένα
τουλάχιστον x1 ∈ (1,3) τέτοιο, ώστε f(x1 ) = 3, 01 .

8 ⇒ f (3, 01) + 3, 01 =
8 ⇒ f (3, 01) =
4,99 .
Στην (1) για x = x1 , έχουμε f ( f(x1 ) ) + f (x1 ) =
Άρα η γραφική παράσταση της f διέρχεται από το σημείο Α ( 3, 01, 4,99 ) .

Λύση άσκησης 12
α) Αφού ο z1 ⋅ z 2 είναι φανταστικός, τότε z1 ⋅ z 2 =
−z1 ⋅ z 2 ⇔ z1 ⋅ z 2 =
−z1 ⋅ z 2 ⇔

⇔ (1 + 2i ) ⋅ ( f (1) − f (2)i ) =
− (1 − 2i ) ⋅ ( f (1) + f (2)i ) ⇔
⇔ f (1) − f (2)i + 2f (1)i + 2f (2) =
−f (1) − f (2)i + 2f (1)i − 2f (2) ⇔
⇔ 2f (1) =
−4f (2) ⇔ f (1) =
−2f (2) .
Η f είναι συνεχής στο [1, 2] και ισχύει f (1) ⋅ f (2) =
−2f 2 (2) < 0, αφού f (2) ≠ 0 .
Σύμφωνα με το θεώρημα Bolzano η εξίσωση f (x) = 0 έχει μία τουλάχιστον ρίζα στο (1, 2 ) .

176
β) i) Από το ερώτημα (α) έχουμε f (1) = −2f (2) . Είναι f (2) < 0 άρα f (1) > 0 , δηλαδή για
1 < 2 ⇒ f (1) > f (2) και αφού η f είναι γνησίως μονότονη, θα είναι γνησίως φθίνουσα.
Επειδή η f είναι και συνεχής, το σύνολο τιμών της είναι το [ f (2), f (1) ] . Οπότε, το f (1) είναι
το μέγιστο και ισχύει f (x) ≤ f (1), για κάθε x ∈ [1, 2] .
ii) Η f είναι συνεχής στο [1, 2] και f (1) ≠ f (2) . Επιπλέον ο αριθμός η = −
μεταξύ των f (2) και f (1) αφού

f (2) < −
ισχύει .

f (2)
βρίσκεται
2

f (2)
< f (1) ⇔ 2f (2) < −f (2) < 2f (1) ⇔ 2f (2) < −f (2) < −4f (2) ⇔ 3f (2) < 0 < −3f (2) που
2

Σύμφωνα με το θεώρημα ενδιάμεσων τιμών υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ (1, 2 ) ώστε

f (2)
. Αυτό το x 0 είναι μοναδικό αφού η f είναι γνησίως φθίνουσα. Άρα η
2
f (2)
γραφική παράσταση της f έχει μόνο ένα κοινό σημείο με την ευθεία y = −
.
2
f (x 0 ) = −

Λύση άσκησης 13
α) Ισχύει 1 < 5 ⇒ f (1) > f (5) και η f είναι γνησίως μονότονη. Άρα θα είναι γνησίως
φθίνουσα.
Επειδή επιπλέον είναι και συνεχής, το σύνολο τιμών της είναι το διάστημα
[f (5), f (1)] = [1,5] .
β) Επειδή ο αριθμός c ∈ [1,5] που είναι το σύνολο τιμών της f, σύμφωνα με το θεώρημα
ενδιάμεσων τιμών, υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ [1,5] ώστε f (x 0 ) = c . Αυτό το x 0 είναι
μοναδικό διότι η f είναι γνησίως φθίνουσα.
γ) Η f είναι συνεχής στο [1,5] .
i.
ii.

f (1) ≠ f (5) .
1 < 2 < 5 ⇒ f (1) > f (2) > f (5) ⇒ 2f (1) > 2f (2) > 2f (5) (1)
1 < 3 < 5 ⇒ f (1) > f (3) > f (5) ⇒ 3f (1) > 3f (3) > 3f (5) (2)
1 < 4 < 5 ⇒ f (1) > f (4) > f (5) ⇒ 4f (1) > 4f (4) > 4f (5) (3)

177
Προσθέτω κατά μέλη τις (1), (2), (3) και προκύπτει:

9f (1) > 2f (2) + 3f (3) + 4f (4) > 9f (5) ⇒ f (1) >

2f (2) + 3f (3) + 4f (4)
> f (5) .
9

Σύμφωνα με το θεώρημα ενδιάμεσων τιμών, υπάρχει ένα τουλάχιστον γ ∈ (1,5 ) ώστε

f (γ) =

2f (2) + 3f (3) + 4f (4)
⇔ 9f (γ) = 2f (2) +3f (3) +4f (4) . Το γ είναι μοναδικό γιατί η f
9

είναι γνησίως φθίνουσα.

Λύση άσκησης 14
α) Στην (1) για x = 0 , έχουμε f (0) + f (0) =
8 ⇔ f (0) =
4 και για x = 2 , έχουμε
f (0) + f (2) = 12 − 6 + 8 ⇒ f (2) = 10 .
Θεωρούμε τη συνάρτηση g(x)= f (x) − x − 5, x ∈ [ 0, 2] .
Η g είναι συνεχής στο [ 0, 2] ως διαφορά συνεχών συναρτήσεων.

g(0) =f (0) − 5 =4 − 5 =−1 < 0 και g(2) = f (2) − 2 − 5 = 10 − 7 = 3 > 0 . Δηλαδή είναι

g(0) ⋅ g ( 2 ) < 0 .
Σύμφωνα με το θεώρημα Bolzano υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0, 2 ) τέτοιο ώστε

g(x 0 ) =
0 ⇔ f (x 0 ) =
x0 + 5 .
β) Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο [ −1,3] και θέτοντας στην (1) x = 3 , προκύπτει

f (3) + f (3) = 27 − 9 + 8 ⇔ 2f (3) = 26 ⇔ f (3) = 13 , ενώ για x = −1 προκύπτει
f (3) + f (−1) = 3 + 3 + 8 ⇒ f (−1) =14 − 13 ⇒ f (−1) =1 .
Δηλαδή είναι f (−1) ≠ f (3) . Σύμφωνα με το θεώρημα ενδιάμεσων τιμών, για κάθε αριθμό c
μεταξύ των f (−1) και f (3) , δηλαδή c ∈ (1,13) , υπάρχει x1 ∈ ( −1,3) , τέτοιο ώστε f (x1 ) = c .
Αυτό σημαίνει ότι η ευθεία y = c με c ∈ (1,13) έχει με την γραφική παράσταση της f ένα
τουλάχιστον κοινό σημείο με τετμημένη x1 ∈ ( −1,3) .

178
Λύση άσκησης 15
α) Από την ισότητα (1) έχουμε:

f 2 (0) + f 2 (2) − 4f (2) + 4 = 0 ⇔ f 2 (0) + ( f (2) − 2 ) = 0 ⇔ f (0) = 0 και f (2) = 2 .
Δηλαδή f (0) ≠ f (2) και ο αριθμός 1 βρίσκεται μεταξύ των f (0) και f (2) .
2

Επιπλέον η f είναι συνεχής στο [ 0, 2] .

Από το θεώρημα ενδιάμεσων τιμών προκύπτει ότι υπάρχει x 0 ∈ ( 0, 2 ) τέτοιο, ώστε

f (x 0 ) = 1 .
β) Αρκεί να δείξουμε ότι υπάρχει ένα τουλάχιστον x1 ∈ [ 0, 2] , ώστε

f (x1 ) = g(x1 ) ⇔ f (x1 ) − g(x1 ) = 0 .

f (x) − g(x), x ∈ [ 0, 2] . Είναι συνεχής στο [ 0, 2] ως διαφορά
Θεωρούμε τη συνάρτηση h(x) =
συνεχών συναρτήσεων.

h(0) =
f (0) − g(0) =
−g(0) ≤ 0 και h(2) =
f (2) − g(2) =
2 − g(2) ≥ 0 .
Δηλαδή h(0) ⋅ h(2) ≤ 0 . Διακρίνουμε τις περιπτώσεις :

Αν h(0) ⋅ h(2) < 0 , τότε σύμφωνα με το θεώρημα Bolzano υπάρχει ένα τουλάχιστον

x1 ∈ ( 0, 2 ) ώστε h(x1 ) =
0 ⇔ f (x1 ) − g(x1 ) =
0.

Αν h(0) ⋅ h(2) =
0 ⇔ h(0) =
0 ή h(2) =
0 , δηλαδή οι αριθμοί 0 και 2 είναι ρίζες της
εξίσωσης h(x) = 0 .

Τελικά υπάρχει ένα τουλάχιστον x1 ∈ [ 0, 2] , ώστε f (x1 ) = g(x1 ) ⇔ f (x1 ) − g(x1 ) = 0 .
γ) Έστω η συνάρτηση φ(x) = f (x) − f (2 − x) . Για το πεδίο ορισμού της έχουμε:

x ∈ [ 0, 2] και 0 ≤ 2 − x ≤ 2 ⇒ −2 ≤ − x ≤ 0 ⇒ 0 ≤ x ≤ 2 .

Τελικά το πεδίο ορισμού της φ είναι το [ 0, 2] .
H φ είναι συνεχής στο [ 0, 2] ως διαφορά συνεχών συναρτήσεων.

φ(0) =f (0) − f (2) =−2 < 0 και φ(2) =
f (2) − f (0) =>
2 0 . Άρα φ(0) ⋅ φ(2) < 0 .
Σύμφωνα με το θεώρημα Bolzano η εξίσωση φ(x) = 0 έχει μία τουλάχιστον ρίζα στο ( 0, 2 ) ,
η οποία είναι μοναδική αφού και η φ είναι γνησίως αύξουσα:
Η f είναι γνησίως μονότονη και ισχύει, f (0) = 0 < 2 = f (2) άρα είναι γνησίως αύξουσα.

x1 < x 2 ⇒ f (x1 ) < f (x 2 ) (2) και
− x1 > − x 2 ⇒ 2 − x1 > 2 − x 2 ⇒ f (2 − x1 ) > f (2 − x 2 ) ⇒ −f (2 − x1 ) < −f (2 − x 2 ) (3).
Προσθέτουμε κατά μέλη τις (2) και (3) και προκύπτει
f (x1 ) − f (2 − x1 ) < f (x 2 ) − f (2 − x 2 ) ⇒ φ ( x1 ) < φ(x 2 ) .

179
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Ύπαρξη και Εύρεση f ′(x 0 ) - Μη Ύπαρξη f ′(x 0 ) )
Να βρείτε την παράγωγο της συνάρτησης=
f (x) x 2 - x - ηµx στο σημείο x 0 = 0 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Ύπαρξη και Εύρεση f ′(x 0 ) - Μη Ύπαρξη f ′(x 0 ) )
Να βρείτε την παράγωγο της συνάρτησης f (x) =(x + 1) x + 1 στο σημείο x 0 = -1 .

(Θέμα Β)
Άσκηση 3. (Ύπαρξη και Εύρεση f ′(x 0 ) - Μη Ύπαρξη f ′(x 0 ) )
Να βρείτε την παράγωγο της συνάρτησης f (x) = (x -1) x -1 στο σημείο x 0 = 1 .

(Θέμα Β)
Άσκηση 4. (Ύπαρξη και Εύρεση f ′(x 0 ) - Μη Ύπαρξη f ′(x 0 ) )
Να βρείτε την παράγωγο της συνάρτησης f (x) = συν 2 x στο σημείο x 0 = 0 .
(Θέμα Β)
Άσκηση 5. (Ύπαρξη και Εύρεση f ′(x 0 ) - Μη Ύπαρξη f ′(x 0 ) )

 x 3 + 1, x < 0
στο σημείο x 0 = 0 .
x,
x
0
συν

Να βρείτε την παράγωγο της συνάρτησης f (x) = 
(Θέμα Β)

Άσκηση 6. (Ύπαρξη και Εύρεση f ′(x 0 ) - Μη Ύπαρξη f ′(x 0 ) )

 2 1
 x ηµ , x ≠ 0
Να βρείτε την παράγωγο της συνάρτησης f (x) = 
στο σημείο x 0 = 0 .
x
 0,
x=0
(Θέμα Β)

180
Άσκηση 7. (Ύπαρξη και Εύρεση f ′(x 0 ) - Μη Ύπαρξη f ′(x 0 ) )
Να εξετάσετε αν η συνάρτηση f (x) = x - 3 είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 3 .

(Θέμα Β)
Άσκηση 8. (Ύπαρξη και Εύρεση f ′(x 0 ) - Μη Ύπαρξη f ′(x 0 ) )
Να βρείτε την παράγωγο της συνάρτησης f (x) = x 2 - 5x στο σημείο x 0 = 2 .

(Θέμα Β)
Άσκηση 9. (Όρια και Παράγωγος)
Έστω συνάρτηση f που ικανοποιεί τη σχέση f (x) ≤ ηµ 2 x για κάθε x ∈  . Να αποδείξετε

ότι η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 0 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 10. (Όρια και Παράγωγος)
Έστω συνάρτηση f που ικανοποιεί τη σχέση 1 + 3x - x 2 ≤ f (x) ≤ xe x + 2x +1 για κάθε x ∈  .
Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 0 .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 11. (Όρια και Παράγωγος)
Έστω συνάρτηση f ορισμένη στο  , συνεχής στο x 0 = 0 , η οποία ικανοποιεί τη σχέση

xf (x) − ηµ 2 x ≤ x 4 για κάθε x ∈  . Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη

στο x 0 = 0 .
(Θέμα Δ)

181
Άσκηση 12. (Παράγωγος και Συνέχεια)

f (x) - 2
= 3 , να αποδείξετε ότι η
x →1
x -1

Αν η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 = 1 και lim
συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 1 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 13. (Ύπαρξη και Εύρεση f ′(x 0 ) - Μη Ύπαρξη f ′(x 0 ) )
Αν η συνάρτηση g είναι ορισμένη στο  και συνεχής στο x 0 = 1 , να αποδείξετε ότι η
συνάρτηση f (x) = x 2 -1 g(x) είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 1 , αν και μόνο αν g(1) = 0 .

(Θέμα Γ)
Άσκηση 14. (Προσδιορισμός Παραμέτρων)

 αx 2 + β
, x <1

να είναι
Να βρείτε τις τιμές των α, β ∈  , ώστε η συνάρτηση f (x) =  x - 2
 x 2 + 3, x ≥ 1

παραγωγίσιμη στο x 0 = 1 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 15. (Όρια και Παράγωγος)
Αν η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο σημείο x o = α , να αποδείξετε ότι

lim
x →α

xf (α) - α f (x)
= f (α) - αf ′(α)
x -α

(Θέμα Γ)

Άσκηση 16. (Όρια και Παράγωγος)
Αν η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 με f ′(x 0 ) = α , να αποδείξετε ότι

lim
h →0

f (x o + 2h)- f (x o - 3h)
= 5α
h

(Θέμα Δ)

182
Άσκηση 17. (Όρια και Παράγωγος)
Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο 0 με f ′(0) = 1 , η οποία για κάθε x, y ∈  ικανοποιεί
(1)
τη σχέση f (x +=
y) f (x)συν 2y + f (y) συν 2x
Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈  , με f ′(x 0 ) = συν 2x 0 .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 18. (Όρια και Παράγωγος)
Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο 1 με f ′(1) = 2 , η οποία για κάθε x, y ∈ * ικανοποιεί
τη σχέση f (x ⋅y)= f (x) + f (y)
(1)
Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈ * , με f ′(x 0 ) =

2
.
x0

(Θέμα Δ)

Άσκηση 19. (Όρια και Παράγωγος)
Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο 0 με f ′(0) = 1 , η οποία ικανοποιεί τις σχέσεις:

f (x) > 2 για κάθε x ∈ 

(1) και

f (x) + 2f (y ) - 6
για κάθε x, y ∈ 
(2).
f (y) - 2
Να αποδείξετε ότι η f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈  , με f ′=
(x 0 ) f (x 0 ) − 2 .

f (x - y) =

(Θέμα Δ)

Άσκηση 20. (Όρια και Παράγωγος)
Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο α , με f ′(α) = 2α − 3 , η οποία ικανοποιεί τη σχέση

f ( x + y )= f (x) + f (y) + 2xy + 4

(1) για κάθε x , y ∈  . Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση

2x 0 − 3 .
f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈  , με f ′(x=
0)
(Θέμα Δ)

183
Άσκηση 21. (Όρια και Παράγωγος)

1
α

Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο α > 0 , με f ′(α ) = , η οποία ικανοποιεί τη σχέση

f (x=
y) f (x) + f (y)

(1), για κάθε x , y ∈ (0, + ∞) . Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f είναι

παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈ (0, + ∞) , με f ′(x 0 ) =

1
.
x0

(Θέμα Δ)

Άσκηση 22. (Συνδυαστική)
Έστω μια συνάρτηση f η οποία για κάθε x, y ∈  ικανοποιεί τη σχέση

f (x) - f (y) ≤ ( x - y )

2

(1).

Να αποδείξετε ότι:
i.

ii.

f (x) - f (y) ≤ ( x - y ) για κάθε x, y ∈  .
2

Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈  , f ′(x 0 ) = 0 .

(Θέμα Δ)

Άσκηση 23. (Συνδυαστική)
Δίνονται οι μιγαδικοί αριθμοί z = 1 + αi και w = β - i , όπου α , β σταθεροί πραγματικοί

=
f (x)
αριθμοί και η συνάρτηση

xz - w , x ∈  .

Να αποδείξετε ότι η f παραγωγίζεται στο x 0 = 0 με f ′(0) =
(Θέμα Δ)

Re(zw)
.
w

184
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Για x ≠ 0 έχουμε:

f (x) - f (0) x 2 - x - ηµx - 0
ηµx
, οπότε
= = x -1x -0
x
x

lim
x →0

f (x) - f (0)
ηµx 

= lim  x -1- =
-1-1 -2 .
 0=
x

0
x -0
x 

Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο σημείο x 0 = 0 με f ′(0) = −2 .

Λύση άσκησης 2
Για x ≠ −1 έχουμε:

f (x) - f (-1) (x + 1) x + 1 - 0
=
=
x - (-1)
x +1

x + 1 , οπότε

f (x) - f (-1)
1 0.
= lim x +=
x →−1
x →−1
x - (-1)
lim

Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο σημείο x 0 = −1 με f ′(-1) = 0 .

Λύση άσκησης 3
Η συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού το A=

[1, + ∞ ) .

Για x > 1 έχουμε:

f (x) - f (1) (x -1) x -1 - 0
= =
x -1
x -1

x -1 , οπότε

f (x) - f (1)
lim+ = lim
x -1 0 .
=
x →1
x →1
x -1
Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο σημείο x 0 = 1 με f ′(1) = 0

185
Λύση άσκησης 4
Για x ≠ 0 έχουμε:

f (x) - f (0) συν 2 x -1 1- συν 2 x
ηµ 2 x
ηµx
=
= = - = ⋅ ηµx , οπότε
x -0
x
x
x
x

f (x) - f (0)
 ηµx

= lim  ⋅ ηµx = -1⋅ 0= 0 .

x →0
x
0
x -0
 x

lim

Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο σημείο x 0 = 0 με f ′(0) = 0 .

Λύση άσκησης 5
Για x < 0 έχουμε:

f (x) - f (0) x 3 + 1-1 x 3
=
= = x 2 , οπότε
x -0
x
x

lim−

x →0

f (x) - f (0)
x2 0 .
= lim
=

x
0
x -0

Για x > 0 έχουμε:

f (x) - f (0) συνx - συν0 συνx -1
, οπότε
= =
x -0
x
x
f (x) - f (0)
συνx -1
lim+= lim
= 0.
x →0
x →0
x -0
x
Είναι:

f (x) - f (0)
f (x) - f (0)
lim
0.
= lim
=
+
x

0
x -0
x -0

x → 0−

Άρα η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 0 με f ′(0) = 0 .

186
Λύση άσκησης 6
Για x ≠ 0 έχουμε:

f (x) - f (0)
=
x -0

1
x 2 ηµ - 0
x = x ηµ 1 , οπότε
x
x

f (x) - f (0)
1

= lim  x ηµ
=
 0.
x →0
x →0
x -0
x

lim

Πράγματι, για κάθε x ≠ 0 έχουμε:

1
x ηµ =
x

x ⋅ ηµ

1
≤ x =
⋅1
x

x ,

οπότε

− x ≤ x ηµ

(

)

1
≤ x .
x

Επειδή lim − x = lim x= 0 από το Κριτήριο Παρεμβολής έχουμε:
x →0

x →0

1

lim  x ηµ  = 0 .
x →0
x

Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο σημείο x 0 = 0 με f ′(0) = 0 .
Λύση άσκησης 7
Για x ≠ 3 έχουμε:

f (x) - f (3)
=
x -3

 -(x - 3)
, x<3
x - 3 - 0  x - 3
−1, x < 3
.
= 
= 
x -3
 x - 3 , x > 3  1, x > 3
 x - 3

Για x < 3 είναι:

lim−

x →3

f (x) - f (3)
= lim(-1)
= -1
x →3
x -3

Για x > 3 είναι:

lim+

x →3

f (x) - f (3)
= lim1
= 1
x →3
x -3

187
Είναι:

-1 = lim−
x →3

f (x) - f (3)
f (x) - f (3)
≠ lim+
=1
x →3
x -3
x -3

Άρα η f δεν είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 3 .

Λύση άσκησης 8
Είναι lim(x 2 - 5x)
= - 6 < 0 , άρα για x κοντά στο x 0 = 2 έχουμε:
x →2

x 2 - 5x < 0 , οπότε x 2 - 5x
= -x 2 + 5x
Για x κοντά στο 2 έχουμε:

f (x) - f (2)
=
x-2

x 2 - 5x - 6 -x 2 + 5x - 6 -(x - 2)(x - 3)
=
=
= -(x
=
- 3) 3 - x
x-2
x-2
x-2

οπότε

f (x) - f (2)
(3 - x) 1.
= lim
=
x →2
x →2
x-2

lim

Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο σημείο x 0 = 2 με f ′(2) = 1 .

Λύση άσκησης 9
Για x = 0 έχουμε:

f (0) ≤ 0 , άρα f (0) = 0

(1)

Για κάθε x ∈  είναι:

f (x) ≤ ηµ 2 x ⇔ - ηµ 2 x ≤ f (x) ≤ ηµ 2 x

(2)

Για κάθε x < 0 από (2) έχουμε:

- ηµ 2 x f (x) ηµ 2 x (1) ηµ 2 x f (x) - f (0) - ηµ 2 x
.





x
x
x
x
x -0
x
Είναι:

lim−

x →0

ηµ 2 x
ηµx 

= lim  ηµx ⋅
= 0 ⋅1= 0
x →0
x
x 

188

lim−

x →0

- ηµ 2 x
ηµx 

= lim  - ηµx ⋅
= 0 ⋅1= 0
x →0
x
x 

Άρα από Κριτήριο Παρεμβολής είναι και lim−
x →0

f (x) - f (0)
= 0.
x -0

Για κάθε x > 0 από (2) έχουμε:

- ηµ 2 x f (x) ηµ 2 x (1) - ηµ 2 x f (x) - f (0) ηµ 2 x
.





x
x
x
x
x -0
x
Είναι:

lim+

- ηµ 2 x
ηµx 

= lim  - ηµx ⋅
= 0 ⋅1= 0
x →0
x
x 

lim+

ηµ 2 x
ηµx 

= lim  ηµx ⋅
= 0 ⋅1= 0
x →0
x
x 

x →0

x →0

Άρα από Κριτήριο Παρεμβολής είναι και lim+
x →0

f (x) - f (0)
= 0.
x -0

Είναι:

f (x) - f (0)
f (x) - f (0)
lim
lim
0.
=
=

+
x →0
x →0
x -0
x -0
Άρα η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 0 με f ′(0) = 0 .

Λύση άσκησης 10
Για x = 0 έχουμε:

1 ≤ f (0) ≤ 1 , άρα f (0) = 1

(1)

Για κάθε x ∈  είναι:
(1)

1 + 3x - x 2 ≤ f (x) ≤ xe x + 2x +1 ⇔ 3x - x 2 ≤ f (x) -1 ≤ xe x + 2x ⇔

⇔ 3x - x 2 ≤ f (x) -f (0) ≤ xe x + 2x ⇔ x(3 - x) ≤ f (x) -f (0) ≤ x(e x + 2)
Για κάθε x < 0 η (2) γίνεται:

x(3 - x) f (x) -f (0) x(e x + 2)
f (x) -f (0)


⇔ ex + 2 ≤
≤ 3- x .
x
x
x
x -0

(2)

189
Είναι:

lim (e x + 2) =
3

x →0 −

lim (3 - x) = 3

x →0 −

Άρα από Κριτήριο Παρεμβολής είναι και lim−
x →0

f (x) - f (0)
= 3.
x -0

Για κάθε x > 0 η (2) γίνεται:

x(3 - x) f (x) -f (0) x(e x + 2)
f (x) -f (0) x


⇔ 3- x ≤
≤e + 2 .
x
x
x
x -0
Είναι:

lim (3 - x) = 3

x →0 +

lim+ (e x + 2) =
3

x →0

Άρα από Κριτήριο Παρεμβολής είναι και lim+
x →0

f (x) - f (0)
= 3.
x -0

Είναι:

f (x) - f (0)
f (x) - f (0)
lim
lim
3.
=
=

+
x →0
x →0
x -0
x -0
Άρα η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 0 με f ′(0) = 3 .

Λύση άσκησης 11
Για κάθε x ∈ * είναι:

xf (x) - ηµ x ≤ x ⇔ xf (x) - ηµ x ≤ x ⇔
2

⇔ f (x) -

4

2

4

xf (x) - ηµ 2 x
x

≤ x ⇔
3

x f (x) - ηµ 2 x
3
≤ x ⇔
x

ηµ 2 x
ηµ 2 x
ηµ 2 x
ηµ 2 x
3
3
3
3
3
- x ≤ f (x) ≤
≤ x ⇔ - x ≤ f (x) ≤ x ⇔
+ x .
x
x
x
x

190
Είναι:

 ηµ 2 x
ηµx
3
3

lim 
- x = lim  ηµx ⋅
- x = 0 ⋅1- 0= 0

x →0
x
0
x


 x

 ηµ 2 x
ηµx
3
3

+ x =
+ x =
lim 
lim  ηµx ⋅
0 ⋅1 + 0 =
0.
x →0
x

 x
 x →0 

Άρα από Κριτήριο Παρεμβολής είναι και lim f (x) = 0 .
x →0

Επειδή η f είναι συνεχής στο x 0 = 0 ισχύει f (0) = lim f (x) οπότε f (0) = 0
x →0

(1)

Για κάθε x ∈ * είναι:

xf (x) - ηµ x ≤ x ⇔ xf (x) - ηµ x ≤ x ⇔
2

4

2

4

xf (x) - ηµ 2 x
x

2

x f (x) - ηµ 2 x
≤ x ⇔
≤ x2 ⇔
2
x
2

(1)
f (x) ηµ 2 x
f (x) ηµ 2 x
ηµ 2 x 2 f (x) ηµ 2 x
2
- 2 ≤ x2 ⇔ - x2 ≤
- 2 ≤ x2 ⇔
x
x


+

x
x
x
x
x2
x
x2


Είναι:

ηµ 2 x 2 f (x) - f (0) ηµ 2 x
-x ≤
≤ 2 + x2 .
x2
x -0
x

  ηµx 2 2  2
 ηµ 2 x 2 
lim  2 - x=
lim
1=
-0 1
 x →0  
 - x=

x →0
x


 x


  ηµx 2 2  2
 ηµ 2 x
2
lim  2 + x  =
lim  
1 0=
1.
 + x  =+
x →0
 x
 x →0   x 

Άρα από Κριτήριο Παρεμβολής είναι και lim
x →0

στο x 0 = 0 με f ′(0) = 1 .

f (x) - f (0)
= 1 , οπότε η f είναι παραγωγίσιμη
x -0

191
Λύση άσκησης 12
Θεωρούμε τη συνάρτηση g(x) =

f  ( x ) - 2
=
f (x)
, για x κοντά στο 1, οπότε
x -1

( x -1) g ( x ) + 2 .

Από υπόθεση είναι lim g(x) = 3 , οπότε lim f ( x ) = lim ( ( x -1) g ( x ) + 2 ) = 0 ⋅ 3 + 2 = 2 .
x →1

x →1

x →1

Επειδή η f είναι συνεχής στο x 0 = 1 ισχύει f (1) = lim f (x) , οπότε f (1) = 2
x →1

(1)

Για x κοντά στο 1 έχουμε:

f (x) - f (1) (1) f (x) - 2
, οπότε
=
x -1
x -1

f (x) - f (1)
f (x) - 2
lim= lim
= 3
x →1
x →1
x -1
x -1
Άρα η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 1 με f ′(1) = 3 .

Λύση άσκησης 13
Επειδή η g είναι συνεχής στο x 0 = 1 ισχύει g (1) = lim g (x)
x →1

(1)

Για x ≠ 1 έχουμε:

f (x) - f (1)
=
x -1

 (x 2 -1)g(x)
, x ≤ -1 ή x > 1
x -1 g(x) 
 (x + 1)g(x), x ≤ -1 ή x > 1
x
-1
= 
= 
2
-1 < x <1
x -1
-(x + 1)g(x),
 - (x -1)g(x) ,
-1 < x <1

x -1
2

οπότε:

lim−

x →1

(1)
f (x) - f (1)
= lim ( -(x + 1)g(x) ) = - 2g(1)
x →1
x -1

lim+

x →1

(1)
f (x) - f (1)
= lim ( (x + 1)g(x) ) = 2g(1)
x →1
x -1

(2) και

(3)

Αν η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 1 , τότε από (2) και (3) έπεται:

-2g(1) =
2g(1) ⇔ 4g(1) =⇔
0
g(1) =
0

192

Αν g(1) = 0 , τότε από (2) και (3) έπεται:

lim

x →1−

f (x) - f (1)
f (x) - f (1)
= lim+
x

1
x -1
x -1

Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 1 .
Δείξαμε λοιπόν ότι η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 1 αν και μόνο αν g(1) = 0 .

Λύση άσκησης 14
Αρχικά απαιτούμε η συνάρτηση f να είναι συνεχής στο x 0 = 1 .
Είναι:

αx 2 + β α + β
=
= -α -β
x →1
x-2
1- 2

lim- f (x) = lim

x →1

lim f (x)= lim x 2 + 3=

x →1+

f (1)
=

x →1

4= 2

=
4 2

Η f είναι συνεχής στο x 0 = 1 αν και μόνο αν, limf
=
=
(x) lim
f (x) f (1)
+
x →1

x →1

Δηλαδή:

-α -β = 2 ⇔ β = -α - 2

(1)

Λόγω της (1) η συνάρτηση f γίνεται:

 αx 2 - α - 2
, x <1

f (x) =  x - 2
 x 2 + 3, x ≥1

Βρίσκουμε τα πλευρικά όρια του λόγου μεταβολής της συνάρτησης f στο x 0 = 1 .
Για x < 1 έχουμε:

αx 2 - α - 2
αx 2 - α - 2 - 2x + 4
-2
f (x) - f (1)
αx 2 - α - 2x + 2
x-2
x-2
= =
=
x -1
x -1
x -1
(x -1)(x - 2)

193

=

α(x 2 -1) - 2(x -1) (x -1)(αx + α -2) αx + α -2
, οπότε
= =
(x -1)(x - 2)
(x -1)(x - 2)
x-2
lim-

x →1

f (x) - f (1)
αx + α -2 2α -2
= lim
=
= 2 -2α
x →1
x -1
x-2
-1

Για x > 1 έχουμε:

f (x) - f (1)
=
x -1

=

(

x2 +3 -2
=
x -1

x2 +3 -2
(x -1)

(

)(

x 2 + 3- 4
(x -1)(x + 1)
= =
(x -1) x 2 + 3 + 2
(x -1) x 2 + 3 + 2

)

(

lim+

x →1

(

)

)

x +1
x2 +3 + 2

f (x) - f (1)
x +1
2 1
.
= lim
= =
2
x →1
x -1
x +3 +2 4 2

Για να είναι η f παραγωγίσιμη στο x 0 = 1 , αρκεί:

lim-

x →1

f (x) - f (1)
f (x) - f (1)
.
= lim+
x →1
x -1
x -1

Δηλαδή:

2 -2α=

)

x2 +3 + 2
=
x2 +3 + 2

1
1
3
,
⇔ 2α= 2 - ⇔ α=
2
2
4

οπότε από (1) έχουμε:

3
11
β = -α - 2 = - - 2 = - .
4
4

, οπότε

194
Λύση άσκησης 15
Επειδή η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = α , ισχύει lim
x →α

f (x) -f (α)
= f ′(α) (1).
x -α

Για x ≠ α έχουμε:
προσθαφαιρούμε



xf (α ) - α f (x) xf (α) -αf (α) +αf (α) - α f (x)
= =
x -α
x -α

xf (α ) - αf (α) α f (x) - αf (α) x - α
f (x) - f (α)
f (α ) - α
=
=
x -α
x -α
x -α
x -α

=

= f (α ) - α

f (x) - f (α)
x -α

Επομένως


xf (α) - αf (x)
f (x) - f (α)  (1)
= lim  f (α) - α
 = f (α) - αf ′(α)
x →α
x →α
x -α
x -α

lim

Λύση άσκησης 16
Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 με f ′(x 0 ) = α , οπότε ισχύει

lim
h →0

f (x o + h) -f (x o )
= f ′(x 0 ) = α
h

(1)

Για h ≠ 0 έχουμε:
προσθαφαιρούμε



f (x 0 + 2h)- f (x 0 - 3h) f (x 0 + 2h)-f (x 0 ) + f (x 0 ) - f (x 0 - 3h)
= =
h
h

=

f (x 0 + 2h)- f (x 0 ) f (x 0 - 3h) - f (x 0 )
.
h
h

Είναι:

f (x 0 + 2h)- f (x 0 ) 2h =ω
f (x 0 + ω)- f (x 0 )
lim=
=
lim
h →0
ω→ 0
ω
h
2

195

 f (x o + ω)- f (x o )  (1)
= lim  2
= 2f ′ (x o ) = 2α .
ω→ 0
ω


f (x 0 - 3h)- f (x 0 ) -3h = t
f (x 0 + t)- f (x 0 )
lim
=
lim
=
h →0
t →0
t
h
-3
 f (x 0 + t) − f (x 0 )  (1)
=lim  −3
 =− 3f ′(x 0 ) =−3α .
t →0
t

Επομένως

lim
h →0

f (x 0 + 2h)- f (x 0 - 3h)
=
h

 f (x 0 + 2h)- f (x 0 ) f (x 0 - 3h) - f (x 0 ) 
=
lim


h →0
h
h

f (x 0 + 2h)- f (x 0 )
f (x 0 - 3h) - f (x 0 )
lim
=
- lim
h →0
h →0
h
h
= 2α − (−3α) = 5α .

Λύση άσκησης 17
Για x= y= 0 από την αρχική σχέση έχουμε f (0) = f (0) + f (0) ⇔ f (0) = 0
Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο 0 με f ′ (0) = 1

lim
h →0

(2).

(3), οπότε ισχύει

(2),(3)
f (0 + h) -f (0)
f (h)
f ′ (0) ⇔ lim
1
=
=
h →0 h
h

(4).

Έστω x 0 ∈  , τότε για h ≠ 0 έχουμε:

f (x 0 + h) -f (x 0 ) (1) f (x 0 )συν 2h + f (h) συν 2x 0 -f (x 0 )
=
=
h
h

=

f (x 0 )συν 2h -f (x 0 ) f (h) συν 2x 0
συν 2h -1 f (h)
+
= f (x 0 )
+
συν 2x 0
h
h
h
h

196
Είναι:

lim f (x 0 ) = f (x 0 ) , αφού f (x 0 ) σταθερά.

lim


1-2ηµ 2 h -1
-2ηµ 2 h
συν 2h -1
ηµh 
1 0
= lim
= lim
= lim  -2ηµh ⋅
=
 -2 ⋅ 0 ⋅=
h →0
h →0
h →0
h
h
h
h 

lim

f (h)
=1 , από την (4).
h

lim ( συν 2x 0 ) = συν 2x 0 , αφού συν 2x 0 σταθερά.

h →0

h →0

h →0

h →0

Επομένως



f (x 0 + h) -f (x 0 )
συν 2h -1 f (h)
=
=
+
συν 2x 0 
lim
lim  f (x 0 )
h →0
h →0
h
h
h

= lim f (x 0 ) ⋅ lim
h →0

h →0

συν 2h -1
f (h)
+ lim
⋅ lim ( συν
=
2x 0 )
h →0
h
h h →0

= f (x 0 ) ⋅ 0 + 1⋅ συν 2x 0 = συν 2x 0
Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈  με f ′(x 0 ) = συν 2x 0 .

Λύση άσκησης 18
Για x= y= 1 από την αρχική σχέση έχουμε f (1) = f (1) + f (1) ⇔ f (1) = 0
Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο 1 με f ′(1) = 2

lim
x →1

(2)

(3), οπότε ισχύει

(2),(3)
f (x) -f (1)
f (x)
=
=
f ′(1) ⇔ lim
2
x →1 x -1
x -1

(4)

Έστω x 0 ∈ * , τότε για κάθε x ∈ * με x ≠ x 0 θέτουμε x = x 0 h , οπότε όταν το x → x 0 το

h →1 και έχουμε:

f (x) -f (x 0 ) x = x 0 h f (x 0 h) -f (x 0 ) (1) f (x 0 ) + f ( h) -f (x 0 )
=
=
=
x - x0
x0 h - x0
x 0 (h -1)
Είναι:

lim
h →1

1
1
1
=
αφού
σταθερά.
x0
x0
x0

1 f ( h)

x 0 h -1

197

f (h)
= 2 , από την (4)
h →1 h − 1

lim

Επομένως

lim

x →x0

 1 f ( h) 
f (x) -f (x 0 )
= lim 

=
h →1
x - x0
x
h
-1
0

= lim
h →1

1
f ( h)
⋅ lim
=
x 0 h →1 h -1

1
⋅ 2=
x0

2
x0

Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈ * με f ′(x 0 ) =

2
.
x0

Λύση άσκησης 19
Για x= y= 0 από την (2) έχουμε f (0)
=

3 ( f (0)- 2 ) (1)
3f (0)- 6
⇔ f (0)
=
⇔ f (0)
= 3
f (0)- 2
f (0)- 2

Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο 0 με f ′(0) = 1

lim
x →0

(3).

(4), οπότε ισχύει

(3),(4)
f (x) -f (0)
f (x) -3
=
=
f ′(0) ⇔ lim
1
x →0
x- 0
x

(5)

x x 0 − h , οπότε όταν το x → x 0 το
Έστω x 0 ∈  , τότε για κάθε x ∈  με x ≠ x 0 θέτουμε =
h → 0 και έχουμε:

x = x 0 -h

f (x) -f (x 0 )
=
x - x0

(2)

f (x 0 -h) -f (x 0 )
=
x0 - h - x0

f (x 0 ) + 2f (h ) - 6
-f (x 0 )
f (h) - 2
=
-h

f (x 0 ) + 2f (h ) - 6 -f (x 0 )f (h) + 2f (x 0 ) 3f (x 0 ) + 2f (h ) - 6 -f (x 0 )f (h)
= =
- h ( f (h) - 2 )
- h ( f (h) - 2 )
=

2( f (h ) - 3) -f (x 0 ) ( f (h ) - 3)
=
- h ( f (h) - 2 )

-f (x 0 ) )
( f (h ) - 3)( 2=
- h ( f (h) - 2 )

f (x 0 ) - 2 f (h ) - 3

f (h) - 2
h

198
Είναι:

Η f είναι παραγωγίσιμη στο 0, άρα είναι και συνεχής σε αυτό, οπότε ισχύει
(3)

lim f (h) =
f (0) ⇔ lim f (h) =
3
h →0

(6)

h →0

f (x o ) - 2 (6) f (x o ) - 2
= f (x o ) - 2 αφού f (x 0 ) σταθερά.
lim =
h → 0 f (h) - 2
3- 2

lim
h →0

f (h ) - 3
=1 , από την (5).
h

Επομένως

lim

x →x0

 f (x 0 )-2 f (h )-3 
f (x)-f (x 0 )
f (x 0 ) - 2
f (h )-3
= lim 

= lim
⋅ lim
= f (x 0 )-2
h
0
h
0
h
0



x - x0
h 
f (h) - 2
h
 f (h) - 2

(x 0 ) f (x 0 ) − 2 .
Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈  με f ′=
Λύση άσκησης 20
Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο α με f ′(α) = 2α − 3

lim
x →α

(2), οπότε ισχύει

(1)
f (x) -f (α)
f (x) -f (α)
= f ′(α) ⇔ lim
= 2α - 3 (3)
x →α
x- α
x- α

Έστω x 0 ∈  τότε για κάθε x ∈  με x ≠ x 0 θέτουμε x= x 0 + h − α , οπότε όταν το x → x 0

το h → α και έχουμε:

f (x) -f (x 0 ) x = x 0 + h-α f (x 0 + h - α) -f (x 0 ) f ( h + (x 0 - α) ) -f ( α + (x 0 - α) ) (1)
=
=
=
x - x0
(x 0 + h - α) - x 0
x0 + h - α - x0

f (h) + f (x 0 - α ) + 2h(x 0 - α ) + 4 -f (α ) - f (x 0 - α ) - 2α (x 0 - α ) - 4
=
h -α
=
Είναι:

f (h) -f (α) 2(h - α)(x 0 - α) f (h) -f (α)
+
=
+ 2x 0 - 2α
h -α
h -α
h -α

f (h) -f (α )
= 2α - 3 από την (3).
h →α
h- α
lim (2x 0 - 2=
α) 2x 0 - 2α , αφού 2x 0 - 2α σταθερά.
lim
h →α

199
Επομένως

 f (h) -f (α )

f (x)-f (x 0 )
lim
lim 
=
=
+ 2x 0 - 2α 
x →x0
h →α
x - x0
 h -α

= lim
h →α

f (h) -f (α)
+ lim (2x 0 - 2α) = 2α - 3+ 2x 0 - 2α = 2x 0 - 3 .
h →α
h -α

2x 0 − 3 .
Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈  με f ′(x=
0)
Λύση άσκησης 21

1
α

Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο α > 0 με f ′(α) =

lim
x →α

(2)
f (x) -f (α)
f (x) -f (α) 1
= f΄(α) ⇔ lim
=
→α
x
α
x- α
x- α

(2), οπότε ισχύει

(3).

Έστω x 0∈ (0, + ∞) , τότε για κάθε x ∈ (0, + ∞) με x ≠ x 0 θέτουμε x =

x0h
με h > 0 , οπότε
α

όταν το x → x 0 το h → α και έχουμε:

x=

f (x) -f (x 0 )
=
x - x0

xo h
α

x h
x  x 
f  0  -f (x 0 ) f  0 h  -f  0 α  (1)
α  α 
 α 
=
=
x0h
x 0 h - αx 0
- x0
α
α

x 
x 
f  0  + f ( h ) -f  0  -f ( α )
α f ( h ) -f ( α )
α
α
=  
=

x 0 (h - α)
x0
h -α
α

Είναι:

lim

α α
α
= , αφού
σταθερά.
x0 x0
x0

lim

f (h) -f (α ) 1
= , από την (3).
α
h- α

h →α

h →α

Επομένως

 α f ( h ) -f ( α ) 
f (x)-f (x 0 )
=
lim  ⋅
=
h
→α
x - x0
h -α
 x0

α
f (h) -f (α) α 1
1
= lim ⋅ lim
=
⋅ =
h →α x
h →α
h -α
x0 α x0
0

lim

x →x0

Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0∈ (0, + ∞) με f ′(x 0 ) =

1
.
x0

200
Λύση άσκησης 22
i.

Η σχέση (1) ισχύει για κάθε x, y ∈  , οπότε εναλλάσσοντας τα x, y η (1) γίνεται:

f (y) − f (x) ≤ ( y − x ) ⇔
2

⇔ − f (x) + f (y) ≤ ( x − y ) ⇔
2

⇔ − ( x − y ) ≤ f (x) − f (y) (2).
2

Από (1) και (2) έχουμε:

− ( x − y ) ≤ f (x) − f (y) ≤ ( x − y )
2

2

⇔ f (x) − f (y) ≤ ( x − y ) για κάθε x, y ∈  .
2

ii.

Για x, x 0 ∈  με x ≠ x 0 έχουμε:

f (x) − f (x 0 ) ≤ ( x − x 0 ) ⇔
2

⇔ f (x) − f (x 0 ) ≤ x − x 0 ⇔
2

f (x) − f (x 0 )
≤ x − x0 ⇔
x − x0

f (x) − f (x 0 )
≤ x − x0 ⇔
x − x0

⇔ − x − x0 ≤

f (x) − f (x 0 )
≤ x − x0
x − x0

Είναι:

lim ( − x − x 0=
0,
) lim x − x=
0

x →x0

x →x0

οπότε από το Κριτήριο Παρεμβολής έχουμε:

f (x) − f (x 0 )
=
0 ⇔ f ′(x 0 ) =
0
x →x0
x − x0
lim

Άρα η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x 0 ∈  με f ′(x 0 ) = 0

201
Λύση άσκησης 23
Για κάθε x ∈  είναι:

xz - w = x(1 + αi) - (β - i)= x + αxi - β + i= (x - β) + (αx + 1) i
Άρα

f (x)
=
=

xz - w=

2
(x - β) 2 + (αx + 1)=

(x - β) + (αx + 1)=
i

(1 + α 2 )x 2 + 2(α - β)x + 1 + β2

και f (0)
=
Επίσης είναι w=

1 + β2

(1)

(2)

1 + β2 και

zw = (1 + αi)(β + i) = β + i + αβi + αi 2 = (β - α) + (αβ + 1) i , οπότε Re(z w) =β - α
Για x ≠ 0 έχουμε:
2
2
2
2
f (x) - f (0) (1),(2) (1 + α )x + 2(α - β)x + 1 + β - 1 + β
= =
x -0
x

(1 + α )x + 2(α - β)x + 1 + β - 1 + β )( (1 + α )x + 2(α - β)x + 1 + β + 1 + β )
(=
x ( (1 + α )x + 2(α - β)x + 1 + β + 1 + β )
2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

2

(1 + α 2 )x 2 + 2(α - β)x + 1 + β2 -1- β2
(1 + α 2 )x 2 + 2(α - β)x
= =
x (1 + α 2 )x 2 + 2(α - β)x + 1 + β2 + 1 + β2
x (1 + α 2 )x 2 + 2(α - β)x + 1 + β2 + 1 + β2

)

) (

(

=

(1 + α 2 )x + 2(α - β)
(1 + α 2 )x 2 + 2(α - β)x + 1 + β2 + 1 + β2

,

οπότε

f (x) - f (0)
(1 + α 2 )x + 2(α - β)
lim
lim
=
=
x →0
x →0
x -0
(1 + α 2 )x 2 + 2(α - β)x + 1 + β2 + 1 + β2
=

2(α - β)
=
2 1 + β2

Re(z w)
α -β
β-α
= - = w
1 + β2
1 + β2

Άρα η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 0 με f ′(0) = −

Re(zw)
.
w

202
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Να βρείτε την παράγωγο της συνάρτησης f στο σημείο x 0 όταν:
i.
ii.

f (x) = x 2 + x + 1, x 0 = 0 .
3
f (x) =
x + x, x 0 =
1.

iii.

f (x) =ln x − 1 , x 0 =2 .

iv.

f (x) = ηµ(x 2 − 1), x 0 = 1 .

v.

f (x) = εϕ2x, x 0 =

π
.
6

2
3

vi. =
f (x) x=
, x0 1.

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Να βρεθεί η παράγωγος της συνάρτησης f στο σημείο x 0 όταν:

f (x)
=
i.

x3 −1
π
, x0
=
.
2 − ηµx
2

ii.
g(x)
=

x ln x − 1
, x0 1 .
=
ex

e
iii. =
h(x) e=
, x0 0 .
x

iv.

ϕ(x) = συνx 2 , x 0 =

(Θέμα Β)

π
.
2

203
Άσκηση 3. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Να βρείτε την παράγωγο των συναρτήσεων:
i.

f (x) = ηµx + εϕx

1 + ln 2
x2 +1

ii.

f (x) =

iii.

f (x)= e x ⋅ ηµα ⋅ σϕx, α ∈ 

iv.

f (x)
= x2 −

3

v.

1
ηµx

f (x)
= x 2 ⋅ εϕx ⋅ ln x

(Θέμα Β)
Άσκηση 4. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Να βρεθεί η παράγωγος της συνάρτησης f + g στις παρακάτω περιπτώσεις:
3
2

2
3

1

2

i. =
f (x) x=
, g(x) x .
4
ii. =
f (x) x=
, g(x) x 5 .

1

iii.

f (x) =
x 2 − x , g(x) =
x2 .

(Θέμα Β)

Άσκηση 5. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Να βρείτε την παράγωγο των παρακάτω συναρτήσεων.
i.

ii.

(

)

f (x) = ηµ ηµ x , x ≥ 0
f (x) =
( x − 1)

xηµx

, x >1

iii.

=
f (x) log x −1 (ηµx), 1 < x < π

iv.

=
f (x) 33 , x ∈ 

(Θέμα Β)

x

204
Άσκηση 6. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Να βρεθεί η παράγωγος των συναρτήσεων:
i.

ii.

h(x)
= (x − 1)

2
5

h(x)= (1 − ln x)

5
3

(Θέμα Β)

Άσκηση 7. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Αν η συνάρτηση f :  →  παραγωγίσιμη τότε ισχύουν:
i.

Αν η f είναι άρτια τότε η f ′ είναι περιττή.

ii.

Αν η f είναι περιττή τότε η f ′ είναι άρτια.

(Θέμα Β)

Άσκηση 8. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Αν f :  →  παραγωγίσιμη , άρτια και f (0) = 0 , να δείξετε ότι για την συνάρτηση

=
g(x) (fof )(x) + 2e x ισχύει g′(0) = 2 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 9. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Αν η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  , να βρείτε την παράγωγο των παρακάτω
συναρτήσεων.
i.

g(x)= f (ηµx + x 2 ) ,

=
g(x) f ( f (ln x) ) , x > 0 ,
ii.
iii.

g(x)
= f 3 (συνx) ,

iv.

g(x) = ηµ ( f (f (x)) )

(Θέμα Β)

205
Άσκηση 10. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Να βρεθεί η παράγωγος των παρακάτω συναρτήσεων:
i.

ii.

2
x<0
 x + x,
f (x) = 
 x ηµ x , x ≥ 0

 2 1
 x ηµ + x, x < 0
f (x) = 
x
 x − ηµx,
x≥0

(Θέμα Β)

Άσκηση 11. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Έστω η συνάρτηση f με τύπο f (x) = xe x .
Να δείξετε ότι: f ′(0) + f ′′(0) + f ′′′(0) =
6
(Θέμα Β)

Άσκηση 12. (Δίνεται συνάρτηση f παραμέτρων α, β καθώς και f ′(x1 ), f ′(x 2 ) )
Δίνεται η συνάρτηση f με τύπο

λx − συνx, x < 0
f (x) =  2
x≥0
 x + κ,
όπου κ, λ,∈  .
Να βρείτε τις τιμές των κ, λ,∈  ώστε η f να είναι παραγωγίσιμη.
(Θέμα Β)

206
Άσκηση 13. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Να παραστήσετε γραφικά την παράγωγο της συνάρτησης του παρακάτω σχήματος.

(Θέμα Β)

Άσκηση 14. (Εύρεση Παραγώγου Συναρτήσεων Διαφόρων Ειδών)
Να βρεθούν τα παρακάτω όρια:
i.

ii.

lim

x →+∞

(

x2 − x +1 − x

eηµx − 1
x →0
x

lim

(Θέμα Β)

)

207
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
i.

Το πεδίο ορισμού της f είναι D f =  .
Η f είναι παραγωγίσιμη σαν πολυωνυμική με f ′(x) =2x + 1, x ∈  .
Άρα f ′(0) = 2 ⋅ 0 + 1 = 1 .

ii.

Το πεδίο ορισμού της f είναι D=
f

[0, +∞ ) .

Η f είναι παραγωγίσιμη στο ( 0, +∞ ) σαν πολυωνυμική με

f ′(x) =

(

3

 13
′ 1 − 32
x + x =  x + x  = x +1 .

 3

Άρα f ′(1) =
iii.

)

1
4
+1 = .
3
3

Το πεδίο ορισμού της f είναι D f=  − {1} .
Η f είναι παραγωγίσιμη σαν σύνθεση παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

=
f ′(x)

1
, x ≠ 1.
x −1

Άρα f ′(2) = 1 .
iv.

Το πεδίο ορισμού της f είναι D f =  .
Η f είναι παραγωγίσιμη σαν σύνθεση παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

f ′(x)
= 2xσυν ( x 2 − 1) , x ∈  .
Άρα f ′(1)= 2 ⋅1συν0= 2 .
v.

 π π

+ , κ ∈ 
 2 4

Το πεδίο ορισμού της f είναι D f=  −  κ

Η f είναι παραγωγίσιμη
με f ′(x)
=

2
π π
, x ≠ κ + με κ ∈  .
2
2 4
συν 2x

208

Ελέγχω αν το

π
∈ Df . Έστω ότι υπάρχει κ ∈  ώστε
6

π
π π
1 κ 1
1 κ
1
=κ + ⇔ = + ⇔− = ⇔κ=−
6
2 4
6 2 4
12 2
6
αδύνατο αφού το κ ∈  .
Έτσι το

vi.

2
2
2
π
π
=
= = 8
∈ Df . Άρα f ′  =

6
 6  συν 2 2 π συν 2 π 1
6
3 4

Το πεδίο ορισμού της f είναι D=
f

[0, +∞ ) .

2 − 23 −1
2 − 53
H f παραγωγίζεται στο (0, +∞) , με f ′(x) =
− x
=
− x .
3
3
Άρα f ′(1) = −

2
.
3

Λύση άσκησης 2
i.

Το πεδίο ορισμού της f είναι D f =  .
Η f είναι παραγωγίσιμη σαν πηλίκο παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

=
f ′(x)

=

=

(x 3 − 1)′(2 − ηµx) − (x 3 − 1)(2 − ηµx)′
=
(2 − ηµx) 2

3x 2 (2 − ηµx) − (x 3 − 1)(−συνx)
=
(2 − ηµx) 2
3x 2 ( 2 − ηµx ) + ( x 3 − 1) συνx

( 2 − ηµx )

2

, x∈

Έτσι έχουμε:

π2 
π   π3 
π
3  2 − ηµ  +  − 1 συν
4 
2  8
2 3π2
π

f ′  =
=
2
4
2
π

2

ηµ


2

209

ii.

Το πεδίο ορισμού της g είναι D=
f
παραγωγίσιμων συναρτήσεων με.

g′(x)

( 0, +∞ ) , Η

g είναι παραγωγίσιμη σαν πηλίκο

(x ln x − 1)′e x − (x ln x − 1)(e x )′
=
(e x ) 2

(1 + ln x)e x − (x ln x − 1)e x
=
(e x ) 2
=

1 + ln x − x ln x + 1
=
ex
2 + ln x(1 − x)
, x>0
ex

Έτσι έχουμε:

g′(1)
=
iii.

2 + ln x(1 − x) 2
=
ex
e

Θέτω f (x) = e x .
Είναι h = fof .

′(x) e x , x ∈  .
Η f είναι παραγωγίσιμη με f=
Άρα η h είναι παραγωγίσιμη σαν σύνθεση παραγωγίσιμων συναρτήσεων με
x
e x
′(x) f ′ ( f (x) ) f=
′(x) f ′(e x )  (e
=
h=
)′ e=
e ex +e , x ∈ 
x

Έτσι έχουμε:
0+ e
′(0) e=
h=
e
0

iv.

Το πεδίο ορισμού της ϕ είναι D ϕ =  .
Θέτω

=
g(x) x 2 , x ∈  .
f (x) = συνx, x ∈ 

Είναι ϕ =fog .

x

210
′(x) 2x, x ∈  .
H g είναι παραγωγίσιμη με g=
H f είναι παραγωγίσιμη με f ′(x) = −ηµx, x ∈  .
Άρα η ϕ είναι παραγωγίσιμη σαν σύνθεση παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

ϕ′(x) = f ′ ( g(x) ) g′(x) = f ′(x 2 )  2x = (−ηµx 2 )2x = −2xηµx 2 , x ∈  .
Έτσι έχουμε:
2

 π
 π
2

π
π
.
ϕ′ 
ηµ 
= −
 = −2
 = − πηµ = − π
2
4
2
2
 2 
 2 

Λύση άσκησης 3
i.

Το πεδίο ορισμού της f είναι:

π


D=
 −  κπ + , κ ∈  
f
2


Η f είναι παραγωγίσιμη σαν άθροισμα παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

1
συν 3 x + 1
π
f ′(x) = (ηµx)′ + (εϕx)′ = συνx +
, x ≠ κπ + , κ ∈ 
=
2
2
συν x
συν x
2
ii.

Το πεδίο ορισμού της f είναι D f =  .
Η f είναι παραγωγίσιμη συνάρτηση σαν πηλίκο παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

=
f ′(x)

iii.

−(1 + ln 2)(x 2 + 1)′ −2x(1 + ln 2)
=
, x∈
(x 2 + 1) 2
(x 2 + 1) 2

 − {κπ τέτοιο ώστε κ ∈ } .
Το πεδίο ορισμού της f είναι D=
f
Η f είναι παραγωγίσιμη σαν γινόμενο παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

f ′(x) = ηµα e x σϕx + e x ( σϕx )′  =



211



1 
= ηµα e x σϕx + e x  − 2   =
 ηµ x  


1  e x ηµα(συνx ⋅ ηµx − 1)
=
e x ηµα  σϕx − 2 
, x ≠ κπ, κ ∈ 
ηµ x 
ηµ 2 x

iv.

Το πεδίο ορισμού της f είναι D=
f

[0, +∞ ) − {κπ,

κ ∈ } .

Η f είναι παραγωγίσιμη σαν άθροισμα παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

3 12 − ( ηµx )′ 3 12 συνx
=
f ′(x) =
x −
x +
, x ≥ 0 και x ≠ κπ, κ ∈ 
ηµ 2 x
ηµ 2 x
2
2
v.

Το πεδίο ορισμού της f είναι

D=
f

( 0, +∞ ) −  κπ +

π

, κ ∈ 
2

Η f είναι παραγωγίσιμη σαν γινόμενο παραγωγίσιμη συναρτήσεων με

′(x)
f=

x )′
( x )′ εϕx ⋅ ln x + x ( εϕx )′ ln x + x εϕx ( ln=
2

2

= 2x ⋅ εϕx ⋅ ln x +

= 2x ⋅ εϕx ⋅ ln x +

2

x 2 ln x x 2 εϕx
+
=
x
συν 2 x

x 2 ln x
π
+ x ⋅ εϕx, x > 0 και x ≠ κπ + , κ ∈ 
2
συν x
2

Λύση άσκησης 4
i.

Το πεδίο ορισμού της f είναι D=
f

[0, +∞ ) .

Το πεδίο ορισμού της g είναι D=
g

[0, +∞ ) .

Είναι D f +=
g

[0, +∞ ) .

Η f παραγωγίζεται στο [ 0, +∞ ) με f ′(x) =

3 12
x .
2

212

Η g παραγωγίζεται στο ( 0, +∞ ) με g′(x) =

2 − 13
x .
3

Έτσι η f + g παραγωγίζεται στο ( 0, +∞ ) με

3 12 2 − 13



(f + g) (x) = f (x) + g (x) = x + x , x > 0 .
2
3
Θα εξετάσουμε την παραγωγισιμότητα της f + g στο 0.
Η f παραγωγίζεται στο 0, ενώ η g δεν παραγωγίζεται στο 0, τότε η f + g δεν
παραγωγίζεται στο 0. Γιατί αν η f + g παραγωγιζόταν στο 0 τότε η συνάρτηση
g = (f + g) − f θα ήταν παραγωγίσιμη στο 0 σαν διαφορά παραγωγίσιμων
συναρτήσεων. Αυτό είναι άτοπο.
Έτσι έχουμε:

3 12 2 − 13
(f + g)′(x) = x + x , x > 0
2
3
ii.

Το πεδίο ορισμού της f είναι D=
f

[0, +∞ ) .

Το πεδίο ορισμού της g είναι D=
g

[0, +∞ ) .

Είναι D f +=
g

[0, +∞ ) .

1 − 34
Η f παραγωγίζεται στο ( 0, +∞ ) με f ′(x) = x .
4
Η g παραγωγίζεται στο ( 0, +∞ ) με g′(x) =

2 − 53
x .
5

Έτσι η f + g παραγωγίζεται στο ( 0, +∞ ) με

1 − 34 2 − 53



f
g
(x)
f
(x)
g
(x)
x + x , x>0
+
=
+
=
(
)
4
5
Θα εξετάσουμε την παραγωγισιμότητα της f + g στο 0

(f + g)(x) − (f + g)(0)
f (x) + g(x) − f (0) − g(0)
=
lim+
lim
=
+
x →0
x →0
x
x

213

2
2
1
 14

5
x4 + x5
x
x


= lim+
= lim+
+ =


x →0
x
0
x
x 
 x

 1
1
= lim+  3 + 3
x →0 
 x4 x5


 = lim  1 + 1  = +∞
 x → 0+  4 3 5 3 

Έτσι έχουμε:

1 − 34 2 − 53
x + x , x>0
4
5

( f + g )′ (x) =
iii.

Το πεδίο ορισμού της f είναι D=
f

[0, +∞ ) .

Το πεδίο ορισμού της g είναι D=
g

[0, +∞ ) .

Είναι D f +=
g

[0, +∞ ) .

Η f παραγωγίζεται στο ( 0, +∞ ) με f ′(x)
= 2x −

′(x)
Η g παραγωγίζεται στο ( 0, +∞ ) με g=

1
2 x

.

1 − 12
1
=
x
.
2
2 x

Έτσι η f + g παραγωγίζεται στο ( 0, +∞ ) με

(f + g)′(x) =
f ′(x) + g′(x) =
2x −

1
2 x

+

1
2 x

=
2x, x > 0

Θα εξετάσουμε την παραγωγισιμότητα της f + g στο 0.

( f + g ) (x) − ( f + g ) (0) lim
f (x) + g(x) − f (0) − g(0)
=
=
lim+
+

x →0
x
0
x
x
1

x2 − x + x 2
x2 − x + x
x2
= lim+
= lim+
= lim
=
=
lim
x 0
x →0
x →0
x → 0+ x
x → 0+
x
x
Άρα η f + g παραγωγίζεται στο 0.

214
Έτσι έχουμε:

( f + g )′ (x) = 2x,

x≥0

ΣΧΟΛΙΟ: Τα συμπεράσματα που βγαίνουν από την παραπάνω άσκηση είναι τα εξής:
i)

Αν f παραγωγίζεται στο x 0 και η g δεν παραγωγίζεται x 0 τότε η f + g δεν
παραγωγίζεται στο x 0 .

ii)

Αν οι f , g δεν παραγωγίζονται στο x 0 τότε δεν γνωρίζουμε αν η f + g
παραγωγίζεται στο x 0 .

Λύση άσκησης 5
i.

Η f είναι παραγωγίσιμη στο ( 0, +∞ ) .

f ′(x) = συν(ηµ x )(ηµ x )′ =

= συν(ηµ x )(συν x )( x )′ =

(

)

συν ηµ x συν x

=

2 x

, x>0

Θα εξετάσουμε την παραγωγισιμότητα της f στο 0.

lim+

x →0

f (x) − f (0)
1 ηµ x ηµ(ηµ x )
ηµ(ηµ x )
  
= lim+
= lim
= +∞
x →0
x
x
x
x
ηµ x

Γιατί ικανοποιούνται τα εξής:

ηµ x
ηµu
lim=
lim
=

+
+
x →0
u →0
u
x

lim+

x →0

ηµ(ηµ x )
ηµν
= lim
=
1
+
ν→ 0
ν
ηµ x

lim+

x →0

1
= +∞  
x

215
Άρα η f δεν παραγωγίζονται στο 0. Έτσι έχουμε:

συν(ηµ x )συν x
, x>0
2 x

=
f ′(x)

ii.

f (x) =
(x − 1) xηµx =
eln(x −1)

xηµx

=
e xηµx ln(x −1) ,   x > 1

Η f είναι παραγωγίσιμη συνάρτηση σαν σύνθεση παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

=
f ′(x) e xηµx ln(x −1) [ xηµx=
ln(x − 1) ]′
xηµx 

  ,    x > 1
= (x − 1) xηµ x ηµx ln ( x − 1) + xσυνx ln ( x − 1) +
x − 1 

iii.

Είναι =
f ( x ) log x −1 (=
ηµx )

ln(ηµx)
, 1< x < π
ln(x − 1)

Η f παραγωγίσιμη σαν πηλίκο παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

1
1
ln(ηµx)
συνx ln ( x − 1) −
x −1
ηµx

f  ( x ) =
=
[ln ( x − 1)]2

( x − 1) συνx ln ( x − 1) − ηµx ln(ηµx)  ,
( x − 1) ηµx[ln ( x − 1)]2
iv.

1< x < π

Η f είναι παραγωγίσιμη σαν σύνθεση παραγωγίσιμων συναρτήσεων με
x
3x
′( ) 3=
=
f  x
ln 3) 3x ( ln 3)
( ln 3) ( 3x )′ 33 (=

= 33

x

+x

(ln 3) 2  , x ∈   

216
Λύση άσκησης 6
i.

Το πεδίο ορισμού της h είναι D=
h

[1, +∞ ) .

2
5

3

Η h είναι παραγωγίσιμη στο (1, +∞ ) με h ′(x) =(x − 1) 5 , x > 1 .
Θα εξετάσουμε την παραγωγισιμότητα της h στο 1.
2

h(x) − h(1)
(x − 1) 5
1
=
=
lim = lim
lim
3
+
+
x →1
x →1
x →1
x −1
x −1
5
(x − 1)
= lim+
x →1

1
5

(x − 1)3

= +∞

Άρα η h δεν είναι παραγωγίσιμη στο 1.
Έτσι έχουμε:
3

2
h ′(x) =(x − 1) 5 , x > 1
5

ii.

Πρέπει 1 − ln x ≥ 0 ⇔ 1 ≥ ln x ⇔ ln e ≥ ln x ⇔ e ≥ x και x > 0 , άρα το πεδίο ορισμού
της h είναι D h = ( 0, e ] .

Η h είναι παραγωγίσιμη στο ( 0, e ) με
2

2
5
5(1 − ln x) 3
 1
h ′(x) = (1 − ln x) 3  −  =
, 0 < x < e.

3
3x
 x

Θα εξετάσουμε την παραγωγισιμότητα της h στο e .
5

2

h ( x ) − h(e)
1 − ln x ) (1 − ln x) 3
(
(1 − ln x) 3
2
 ln x − ln e 3
=
=
=
lim
lim
lim
lim  −
 1
( − ln x )  =



x →e
x
e
x
e
x
e
x −e
x −e
x −e
x −e

=
− lim
x →e

ln x − ln e
1
 lim 3 (1 − ln x) 2 =
−  0 =
0
x

e
x−e
e

(Αν f (x) = ln x τότε lim
x →e

ln x − ln e
1
′(e)
= f=
)
x −e
e

217
Άρα η h είναι παραγωγίσιμη στο e με h ′(e) = 0
Έτσι έχουμε:

h ′(x) =

2
3

5(1 − ln x)
, 0<x≤e
3x

Λύση άσκησης 7
i.

Αφού η f :  →  είναι άρτια τότε:

f (− x) =
f (x) για κάθε x ∈  .
Αφού η f είναι παραγωγίσιμη θα έχουμε:

f ( − x ) ′= f ′(x) ⇔ [f ′(− x)](− x)=′ f ′(x) ⇔

⇔ −f ′(− x) =
f ′(x) ⇔ f ′(− x) =
−f ′(x) για κάθε x ∈ 
Άρα η f ′ είναι περιττή συνάρτηση.
ii.

Αφού η f :  →  είναι περιττή τότε:

f (− x) =
−f (x) για κάθε x ∈  .
Αφού η f είναι παραγωγίσιμη θα έχουμε:

[f (− x)]′ =
−f ′(x) ⇔ [f ′(− x)](− x)′ =
−f ′(x) ⇔
⇔ −f ′(− x) =
−f ′(x) ⇔ f ′(− x) =
f ′(x) για κάθε x ∈  .
Άρα η f ′ είναι άρτια συνάρτηση.

218
Λύση άσκησης 8
Η συνάρτηση g είναι παραγωγίσιμη σαν άθροισμα παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

=
g′(x) f ′ ( f (x) ) f ′(x) + 2e x , x ∈ 
Άρα

=
g′(0) f ′ ( f (0) ) f ′(0)
=
+ 2e0

= f ′(0)f ′(0)
=
+2
=

[f ′(0)]

2

+2

(1).

Αφού η f άρτια τότε f ′ περιττή και έτσι έχουμε f ′(0) = 0 . Επομένως από την σχέση (1)
έχουμε:

g′(0) = 2 .

Λύση άσκησης 9
i.

Η g είναι παραγωγίσιμη σαν σύνθεση παραγωγίσιμων συναρτήσεων με
2 ′
g′(x)
= f ′ ( ηµx + x 2 )  ( ηµx + x =
)

= f ′ ( ηµx + x 2 )  ( συνx + 2x )
ii.

Η g είναι παραγωγίσιμη σαν σύνθεση παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

′ ( f (ln x) ) [ f (ln x) ]′
=
g′(x) f=
1
= f ′ ( f (ln x) ) [ f ′(ln x) ] , x > 0
x
iii.

Η g είναι παραγωγίσιμη σαν σύνθεση παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

= 3f 2 (συνx) [ f (συνx)
=
g′(x)
]′
= 3f 2 (συνx) [ f ′(συνx) ] (συν=
x)′

= 3f 2 (συνx) [ f ′(συνx) ] (−ηµ=
x)
= −3ηµxf 2 (συνx) [ f ′(συνx) ]

219
iv.

Η g είναι παραγωγίσιμη σαν σύνθεση παραγωγίσιμων συναρτήσεων με

g′(x) = συν ( f ( f (x) ) )  ( f ( f (x) ) )′ =
= συν ( f ( f (x) ) )  f ′ ( f (x) )  f ′(x) =
= f ′(x) f ′ ( f (x) )  συν ( f ( f (x) ) ) .

Λύση άσκησης 10
i.

Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο (−∞, 0) ως πολυωνυμική με

f ′(x) =
2x + 1, x < 0 .

Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο (0, +∞) σαν γινόμενο παραγωγίσιμων
συναρτήσεων με

=
f ′(x)

(

=

)


x ηµ x=

1
2 x

ηµ x + x

1
2 x

συν =
x

ηµ x + x συν x
, x>0
2 x

Εξετάζουμε την παραγωγισιμότητα της f στο 0.
Η f είναι συνεχής στο 0.

f (x) − f (0)
x2 + x
x(x + 1)
= lim−
= lim−
= lim− (x +=
lim
1) 1


x → 0−
x
0
x
0
x →0
x
x
x
f (x) − f (0)
x ηµ x
ηµ x
lim+ = lim+ = lim
=
1
+
x →0
x →0
x →0
x
x
x
Άρα η f παραγωγίσιμη στο 0 με f ′(0) = 1 .
Η παράγωγος της f ορίζεται ως εξής:

2x + 1,
x≤0


f ′(x) = ηµ x + x συν x
, x>0

2 x

220
ii.

Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο (−∞, 0) σαν άθροισμα παραγωγίσιμων
συναρτήσεων με

1 ′
1
1

 1 
f ′(x)=  x 2 ηµ  + (x)=′ 2xηµ + x 2  − 2  συν +=
1
x
x
x

 x 

= 2xηµ

1
1
− συν + 1, x < 0 .
x
x

Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο (0, +∞) σαν άθροισμα παραγωγίσιμων
συναρτήσεων με

f ′(x) = (x − ηµx)′ = 1 − συνx, x > 0 .

Εξετάζουμε την παραγωγισιμότητα της f στο 0.

lim f (x)= lim+ (x − ηµx)= 0= f (0)

x → 0+

x →0

1
1


lim− f (x)= lim−  x 2 ηµ + x = 0= f (0) (Γιατί lim− x 2 ηµ = 0 )
x →0
x →0
x →0 
x
x

1
x

Είναι: x 2 ηµ=

x 2 ηµ

1
1
≤ x 2 ⋅1 ⇔ − x 2 ≤ x 2 ηµ ≤ x 2
x
x

2
0 θα έχουμε lim x 2 ηµ
και επειδή lim(± x ) =
x →0

x →0

1
= 0.
x

Άρα η f συνεχής στο 0.

lim

x → 0−

f (x) − f (0)
= lim−
x →0
x

(Γιατί lim− xηµ
x →0

lim+

x →0

1
+x
1 

x
= lim−  xηµ =
+ 1 1 .

x
0
x
x 

x 2 ηµ

1
= 0 , η απόδειξη όπως και πιο πάνω)
x

f (x) − f (0)
x − ηµx
 ηµx 
= lim+
= lim+ 1 −
= 0.
x →0
x →0 
x
x
x 

Άρα η f δεν είναι παραγωγίσιμη στο 0.
Η παράγωγος της f ορίζεται ως εξής:

1
1

2xηµ − συν + 1, x < 0
f ′(x) = 
x
x

1 − συνx,
x>0

221
Λύση άσκησης 11
Η f είναι τρείς φορές παραγωγίσιμη. Έτσι έχουμε:

f ′(x) =
e x + xe x =
(1 + x)e x , οπότε f ′(0) =+
(1 0)e0 =
1.
f ′′(x) = e x + (1 + x)e x = (2 + x)e x , οπότε f ′′(0) =
(2 + 0)e0 =
2.
f ′′′(x) = e x + (2 + x)e x = (3 + x)e x , οπότε f ′′′(0) =
(3 + 0)e0 =
3.
Έτσι έχουμε:

f ′(0) + f ′′(0) + f ′′′(0) =1 + 2 + 3 = 6 .

Λύση άσκησης 12
Η f είναι παραγωγίσιμη στο (−∞, 0) με f ′(x) = λ + ηµx για κάθε κ, λ,∈  .
Η f είναι παραγωγίσιμη στο (0, +∞) με f ′(x) = 2x για κάθε κ, λ,∈  .
Θα εξετάσουμε αν υπάρχουν κ, λ,∈  ώστε η f να είναι παραγωγίσιμη στο 0.
Αρχικά θα εξετάσουμε αν υπάρχουν κ, λ,∈  ώστε η f να είναι συνεχής στο 0.
Η f είναι συνεχής στο 0 αν και μόνο αν

lim f (x) = f (0) 
lim (λx − συνx) =

x → 0−


lim f (x) = f (0) 
lim (x 2 + κ) = κ
x → 0+
x → 0+

x → 0−

κ  −1 =κ 

⇔
 ⇔ κ = −1
κ





Έτσι έχουμε f συνεχής στο 0 αν και μόνο αν κ = −1 και λ ∈  .
Έτσι αν κ = −1 ο τύπος της f γίνεται:

λx − συνx, x < 0
f (x) = 
2
x≥0
 x − 1,
lim−

x →0

f (x) − f (0)
λx − συνx + 1
1 − συνx
 1 − συνx 
= lim−
= lim− λ +
= λ + lim−
= λ+0= λ

x →0
x →0 
x →0
x
x
x
x

f (x) − f (0)
x2 −1 +1
x2
= lim+
= lim
= lim
=
lim
x 0.
x → 0+
x →0
x → 0+ x
x → 0+
x
x
Η f είναι παραγωγίσιμη στο 0 αν και μόνον αν λ =0 και κ = −1 .
Έτσι έχουμε: Αν λ =0 και κ = −1 η f είναι παραγωγίσιμη.

222
Λύση άσκησης 13

lim−

f (x) − f (0)
=
λ AB =
0
x −0

lim+

f (x) − f (0)
2−0
=
λ ΒΓ
=
−1
x −0
0−2

x →0

x →0

Άρα lim−
x →0

f (x) − f (0)
f (x) − f (0)
≠ lim+
x →0
x −0
x −0

Έτσι η f δεν παραγωγίζεται στο 0. Είναι φανερό ότι η f είναι συνεχής στο 0.
(Το σημείο Β είναι γωνιακό σημείο της Cf ).

lim−

f (x) − f (2)
=
λ ΒΓ =
−1
x−2

lim+

f (x) − f (2)
6−0 6
=
λ Γ∆ =
==
3
x−2
4−2 2

x →2

x →2

Άρα lim−
x →2

f (x) − f (2)
f (x) − f (2)
≠ lim+

x
2
x−2
x−2

Έτσι η f δεν παραγωγίζεται στο 2. Είναι φανερό ότι η f είναι συνεχής στο 2.
(Το σημείο Γ είναι γωνιακό σημείο της Cf ).

lim−

f (x) − f (4)
3
=
λ Γ∆ =
x−4

lim+

f (x) − f (4)
6−4
=
λ ∆Ε =
=
−1 .
x−4
4−6

x →4

x →4

Άρα lim−
x →4

f (x) − f (4)
f (x) − f (4)
≠ lim+
.
x →4
x−4
x−4

Έτσι η f δεν παραγωγίζεται στο 4. Είναι φανερό ότι η f είναι συνεχής στο 4.
(Το σημείο Δ είναι γωνιακό σημείο της Cf ).
Η f παραγωγίζεται στο [−2, 0) με f ′(x) =
λ ΑΒ =
0 για κάθε −2 ≤ x < 0 .
Η f παραγωγίζεται στο (0, 2) με f ′(x) =
λ ΒΓ =
−1 για κάθε 0 < x < 2 .
Η f παραγωγίζεται στο (2, 4) με f ′(x) =
λ Γ∆ =
3 για κάθε 2 < x < 4 .
Η f παραγωγίζεται στο ( 4, 6] με f ′(x) =
λ ∆Ε =
−1 για κάθε 4 < x ≤ 6 .

223
Η γραφική παράσταση της f ′ δίνεται από το παρακάτω σχήμα.

ΣΧΟΛΙΟ:
1. Έστω σημείο M(x 0 , f (x 0 )) της γραφικής παράστασης Cf μιας συνάρτησης f , ώστε να
ισχύουν τα παρακάτω:
i.

H f να είναι συνεχής στο x 0 .

ii.

Τα όρια lim+
x →x0

f (x) − f (x 0 )
f (x) − f (x 0 )
, lim−
.
x →x0
x − x0
x − x0

Να είναι πραγματικοί αριθμοί η άπειρα.
iii.

lim+

x →x0

f (x) − f (x 0 )
f (x) − f (x 0 )
≠ lim−
x →x0
x − x0
x − x0

Το σημείο Μ θα λέγεται γωνιακό σημείο της Cf . Είναι φανερό ότι η f δεν
παραγωγίζεται στο x 0 .
2. Έστω τα σημεία A(x1 , f (x1 )) και B(x 2 , f (x 2 )) της γραφικής παράστασης της συνάρτησης

f , ώστε το ευθύγραμμο τμήμα ΑΒ να είναι τμήμα της Cf . Αν υποθέσουμε ότι x1 < x 2 ,
τότε η f παραγωγίζεται σε κάθε x1 < x < x 2 με f ′(x) = λ ΑΒ . ( λ ΑΒ είναι ο συντελεστής
διεύθυνσης της ευθείας ΑΒ).

Λύση άσκησης 14

i.

lim

x →+∞

(

)

x=

x 2 − x +=
1−x

1
u

 1 1
1
lim+  2 − +=
1 − 
u →0
u
 u u

 1 − u + u2 −1 
f (u) − f (0)
1
= f ′(0) = −
lim+ 
 = lim+
 u →0
u →0 
u
u −0
2

224

Θέτω f (u)=
ii.

u 2 − u + 1 ,  . Η f παραγωγίσιμη με f ′(u) =

eηµx − 1 (*)
f (x) − f (0)
′(0) 1
lim
= f=
=
x →0
x →0
x
x −0

lim

(*) Θέτω f (x) = eηµx , x ∈ 
Η f παραγωγίσιμη με f ′(x)
= eηµx συνx , x ∈ 

2u − 1
2 u2 − u +1

, u∈ .

225
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Εύρεση Εξίσωσης Εφαπτομένης της Cf που διέρχεται από γνωστό σημείο)

(

)

Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο σημείο Α x 0 , f ( x 0 ) όταν:
i.

f (x) =
−3x 3 + 1 και x 0 = −1
x2
και x 0 = 2
1− x

ii.

f (x) =

iii.

f ( x ) = ln x − 3e x + 1 και x 0 = 1

iv.

f ( x ) = ηµ 2 x + 2x και x 0 =


2

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Εύρεση Εξίσωσης Εφαπτομένης της Cf που διέρχεται από γνωστό σημείο)

−x3 + 2 .
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) =
i.

Να βρείτε τις εξισώσεις των εφαπτόμενων της γραφικής παράστασης οι οποίες
διέρχονται από το σημείο Α ( 0,18 ) .

ii.

Να βρείτε αν υπάρχουν άλλα κοινά σημεία της Cf με την εφαπτόμενη Cf που

διέρχεται από το Α.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 3. (Εύρεση Εξίσωσης Εφαπτομένης της Cf που διέρχεται από γνωστό σημείο)
Δίνεται η συνάρτηση: f ( x ) = x − 1 − 3x .

(

)

Να βρείτε, αν υπάρχει η εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο σημείο Α 1, f (1) .
(Θέμα Β)

226
Άσκηση 4. (Εύρεση Εξίσωσης Εφαπτομένης της Cf που διέρχεται από γνωστό σημείο)

 x 2 + κ2 x
 x + 2011 ,

λ,
Δίνεται η συνάρτηση: f (x) =

 ηµκx,


i.
ii.

x<0
x =0 .
x>0

Να βρείτε το κ ∈ * και λ ∈  ώστε η f να είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 0 .

(

)

Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο σημείο Α 0, f ( 0 ) .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 5. (Εύρεση σημείου Α της Cf στο οποίο η εφαπτομένη πληροί δοσμένες συνθήκες)
3
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) = x + 2x − 1 .

Να βρείτε, αν υπάρχουν οι εξισώσεις των εφαπτομένων της Cf οι οποίες:
i.

Έχουν κλίση λ =5 .

ii.

Είναι παράλληλες στον άξονα x ′x .

iii.

 = 3π .
Τέμνουν τον άξονα x΄x υπό γωνία ω

iv.

Είναι κάθετες στην ευθεία δ : − x − 14y + 1975 =0 .

v.

4

Είναι παράλληλες στην ευθεία ζ : 6x − 3y + 2007 =
0.

(Θέμα Β)

Άσκηση 6. (Εύρεση σημείου Α της Cf στο οποίο η εφαπτομένη πληροί δοσμένες συνθήκες)
4
2
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) =x − 8x + 5 . Να βρείτε τις εξισώσεις των εφαπτομένων της Cf

που είναι παράλληλες στον άξονα x ′x , καθώς και αν υπάρχουν άλλα κοινά σημεία της Cf
με τις εφαπτόμενες.
(Θέμα Β)

227
Άσκηση 7. (Εύρεση σημείου Α της Cf στο οποίο η εφαπτομένη πληροί δοσμένες συνθήκες)
Να βρείτε τις τιμές των α ∈  ώστε η γραφική παράσταση της συνάρτησης

f (x) =

x 2 − 4α x + α
να εφάπτεται στον άξονα x ′x .
e 2x

(Θέμα Γ)

Άσκηση 8. (Ευθεία (ε) εφαπτόμενη στην Cf )
Να εξετάσετε αν η ευθεία ε : y =
−4x − 1 εφάπτεται της γραφικής παράστασης της
συνάρτησης f ( x=
) x 5 − 4x .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 9. (Ευθεία (ε) εφαπτόμενη στην Cf )
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) =
i.
ii.

α
και η ευθεία ε : y = − x + α με α, x > 0 .
x

Να βρείτε το α , ώστε η ευθεία (ε) να εφάπτεται της Cf .
Για α =4 , να βρείτε το εμβαδόν του τριγώνου που σχηματίζουν οι ημιάξονες Ox ,
Oy και η ευθεία (ε).

(Θέμα Γ)

Άσκηση 10. (Ευθεία (ε) εφαπτόμενη στην Cf )
Δίνεται η παραγωγίσιμη συνάρτηση f στο  και η ευθεία ε : y =− x + 3 που εφάπτεται της

Cf στο σημείο της Α ( 0, f ( 0 ) ) .

Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης της Cg της συνάρτησης

π
π 
g ( x=
) f ( ηµx − συνx ) + ηµ2x στο σημείο της Β  , g    .
 4  4 
(Θέμα Γ)

228
Άσκηση 11. (Ευθεία (ε) εφαπτόμενη στην Cf )
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) = λe κx

2

+λx

+ κe x να βρείτε τα κ, λ ∈  ώστε η εφαπτομένη της Cf

στο σημείο της Α ( 0, 2 ) να διέρχεται και από το Β (1, 6 ) .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 12. (Ευθεία (ε) εφαπτόμενη στην Cf )
Δίνεται η συνάρτηση f ( x=
)

( x − 1) e x

2

, να δείξετε ότι η Cf δεν έχει οριζόντια εφαπτομένη.

(Θέμα Γ)

Άσκηση 13. (Εύρεση κοινής εφαπτομένης των Cf , Cg σε κοινό τους σημείο)
2
2
Δίνονται οι συναρτήσεις f ( x ) = αx − β x − 2 και g ( x ) = α ln x .

Να προσδιοριστούν τα α, β ∈  ώστε να έχουν κοινή εφαπτομένη στο κοινό τους σημείο με

τετμημένη x 0 = 1 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 14. (Εύρεση κοινής εφαπτομένης των Cf , Cg σε μη κοινό τους σημείο)
Να βρείτε τις κοινές εφαπτόμενες των γραφικών παραστάσεων των συναρτήσεων
f ( x=
− x 2 + 4x + 2 .
) x 2 + 6 και g ( x ) =
(Θέμα Γ)

Άσκηση 15. (Συνδυαστική)
i.

Θεωρούμε τον μιγαδικό z=

(1 − i ) λ + 3 − 4i

με λ ∈  να δείξετε ότι ο γεωμετρικός

τόπος των εικόνων του z είναι ευθεία (δ) την οποία και να βρείτε.
ii.

Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης της f ( x ) = x ln x που είναι κάθετη στη
παραπάνω ευθεία.

(Θέμα Δ)

229
Άσκηση 16. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνάρτηση f :  →  με x 2 f ( x ) + ηµ 2xηµ 2 x ≤ x 4 για κάθε x ∈  . Αν η f είναι

συνεχής, να δείξετε ότι:
i.
ii.

f ( 0) = 0 .
Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο x 0 = 0 .

(Θέμα Δ)

Άσκηση 17. (Συνδυαστική)

f ( x ) − 3x − 2011
=0
x →0
ηµ3x

Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f :  →  για την οποία ισχύει: lim
i.
ii.

Να βρείτε το f ( 0 ) .

Να δείξετε ότι η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 0 , καθώς και να βρείτε την εξίσωση

(

)

της εφαπτομένης της Cf στο σημείο Α 0, f ( 0 ) .
iii.

f ( x + 1) − 2011
.
x →−1
x2 + x

Να βρείτε το όριο lim

(Θέμα Δ)

230
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
i.

2
Η f είναι παραγωγίσιμη με f ′ ( x ) = −9x .

4 και f ′ ( −1) =
−9
Για x 0 = −1 , είναι f ( −1) =
άρα η εξίσωση της εφαπτομένης στο Α ( −1, 4 ) είναι:

y − f ( x 0 ) = f ′ ( x 0 )( x − x 0 ) ⇔ y − f ( −1) = f ′ ( −1)( x + 1) ⇔
y − 4 =−9 ( x + 1) ⇔ y =−9x − 5 .
ii.

Για x ≠ 1 , η f είναι παραγωγίσιμη με f ′ ( x ) =

− x 2 + 2x

(1 − x )

2

.

Για x 0 = 2 , είναι f ( 2 ) = −4 και f ′ ( 2 ) = 0
άρα η εξίσωση της εφαπτομένης στο Α ( 2, −4 ) είναι:

y−f =
( x 0 ) f ′ ( x 0 )( x − x 0 ) ⇔ y − f=
( 2 ) f ′ ( 2 )( x − 2 ) ⇔
y + 4 =0 ( x − 2 ) ⇔ y =−4 .
iii.

Για x > 0 , η f είναι παραγωγίσιμη με f ′ ( x =
)

1
− 3e x .
x

−3e + 1 και f ′ (1) = 1 − 3e
Για x 0 = 1 , είναι f (1) =
άρα η εξίσωση της εφαπτομένης στο Α (1, −3e + 1) είναι:

y − f (=
x 0 ) f ′ ( x 0 )( x − x 0 ) ⇔ y − f=
(1) f ′ (1)( x − 1) ⇔
y + 3e − 1 = (1 − 3e )( x − 1) ⇔ y = (1 − 3e ) x .
iv.

Η f είναι παραγωγίσιμη με f ′ ( x ) = 2ηµxσυνx + 2 .

Για x 0 =


, είναι
2

3 2π
 3π 
 3π 
και f ′ 
f  = 1+
= 2
2
 2 
 2 

231

 3π

άρα η εξίσωση της εφαπτομένης στο Α 

 2

,1 +

3 2π 
 είναι:
2 

3π 
 3π  ′  3π  
y − f=
( x 0 ) f ′ ( x 0 )( x − x 0 ) ⇔ y − f =
  f   x −  ⇔
2 
 2 
 2 
 3 2π 
y − 1 +
=
2

3π 

2  x −  ⇔ y=
2 

2x + 1 .

Λύση άσκησης 2
i.

Η f είναι παραγωγίσιμη με f ′ ( x ) = −3x 2 .
Το Α ( 0,18 ) δεν είναι σημείο της γραφικής παράστασης της f αφού δεν την
επαληθεύει, πράγματι για x = 0 , ισχύει f ( 0 )= 2 ≠ 18 .

(

)

Αν x 0 , f ( x 0 ) το σημείο επαφής, τότε η εξίσωση εφαπτομένης της Cf που περνά

x 0 ) f ′ ( x 0 )( x − x 0 )
από το Α ( 0,18 ) είναι: ( ε ) : y − f (=

− x 03 + 2 και
(1) με f ( x 0 ) =

f ′ ( x 0 ) = −3x 0 2 .
Ακόμα η ( ε ) διέρχεται από το Α ( 0,18 ) , άρα οι συντεταγμένες του την
επαληθεύουν, έτσι για x = 0 και y = 18 η (1) γίνεται:

18 − ( − x 03 + 2 ) =−3x 0 2 ( 0 − x 0 ) ⇔ x 03 =8 ⇔ x 0 =2 .
Για x 0 = 2 , είναι f ( 2 ) = −6 και f ′ ( 2 ) = −12 άρα η εξίσωση της εφαπτομένης στο

Β ( 2, −6 ) είναι:
y + 6 =−12 ( x − 2 ) ⇔ y =−12x + 18 .
ii.

Τα κοινά σημεία της Cf με την εφαπτόμενη Cf που διέρχεται από το Α, θα τα

βρούμε από την λύση της εξίσωσης:

f ( x ) = y ⇔ − x 3 + 2 = −12x + 18 ⇔ − x 3 + 12x − 16 = 0 .
Από το ερώτημα (i) μια λύση είναι η x = 2 , οπότε με σχήμα Horner βρίσκουμε: x = 2
ή x = −4 .
Επομένως τα ζητούμενα σημεία είναι τα Β ( 2, −6 ) και Γ ( −4, 66 ) .

232
Λύση άσκησης 3

 x − 1 − 3x,
− x + 1 − 3x,

x ≥1
 −2x − 1,
άρα f ( x ) = 
x <1
−4x + 1,

Έχουμε: f ( x ) = 

x ≥1
x <1

Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x 0 = 1 , αφού lim− f ( x ) = lim+ f ( x ) = f (1) = −3 .
x →1

x →1

Θα ελέγξουμε την παράγωγο της f στο x 0 = 1 .

lim−

f ( x ) − f (1)
−4 ( x − 1)
−4x + 1 + 3
= lim−
= lim−
= −4
x →1
x →1
x −1
x −1
x −1

lim+

f ( x ) − f (1)
−2 ( x − 1)
−2x − 1 + 3
= lim+
= lim+
= −2
x →1
x →1
x −1
x −1
x −1

x →1

x →1

Αφού −4 ≠ −2 η f δεν είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 1 άρα δεν υπάρχει και η εφαπτομένη

(

)

της Cf στο σημείο Α 1, f (1) .

Λύση άσκησης 4
i.

Αφού η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 0 , είναι και συνεχής στο x 0 = 0

f ( x ) lim
f ( x ) f ( 0 ) , έτσι 0 = 0 = λ οπότε λ =0 δηλαδή
=
=
δηλαδή ισχύει: lim

+
x →0

x →0

f ( 0) = 0 .
Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 0 , άρα ισχύει:

f ( x ) − f ( 0)
f ( x ) − f ( 0)
=
=
f ′ ( 0 ) lim
lim+

x →0
x →0
x
x

x 2 + κ2 x
x ( x + κ2 )
f ( x ) − f ( 0)
x
+
2011
= lim− =
όμως lim−= lim
x →0
x → 0−
x → 0 x ( x + 2011)
x
x

lim−

x →0

κ2
x + κ2
,
=
x + 2011 2011

και lim+
x →0

f ( x ) − f ( 0)
ηµκx
κ ⋅ ηµκx u = κx
ηµu
= lim
=
lim
=+
κ ⋅ lim+
= κ.
+
+
+
x

0
x

0
x

0

u

0

u
0
x
x
κ⋅x
u

233

Επομένως

ii.

κ2
= κ ⇔ κ 2 − 2011κ = 0 ⇔ κ = 2011 αφού κ ≠ 0 , άρα f ′ ( 0 ) = 2011 .
2011

(

)

Η εξίσωση της εφαπτομένης στο Α 0, f ( 0 ) δίνεται από τον τύπο:

y−f =
( x 0 ) f ′ ( x 0 )( x − x 0 ) ⇔ y − f=
( 0 ) f ′ ( 0 )( x − 0 ) ⇔
y = 2011x .

Λύση άσκησης 5

x ) 3x 2 + 2 .
Έχουμε f ( x ) = x 3 + 2x − 1 με f ′ (=

(

)

Έστω x 0 , f ( x 0 ) το σημείο επαφής της Cf με την εφαπτομένη, που έχει

x 0 ) 3x 0 2 + 2 και τύπο (ε):
συντελεστή διεύθυνσης f ′ ( =

x0 )
( ε ) : y − f (=

f ′ ( x 0 )( x − x 0 )

Επομένως:
i.

Οι εφαπτόμενες έχουν κλίση δηλαδή συντελεστή διεύθυνσης λ =5 έτσι,

f ′ ( x 0 ) = 5 ⇔ 3x 0 2 + 2 = 5 ⇔ x 0 = 1 ή x 0 = −1
−4 , με f ′ (1) = f ′ ( −1) = 5 .
οπότε f (1) = 2 και f ( −1) =
Άρα Α (1, 2 ) , Β ( −1, −4 ) τα σημεία επαφής και οι εξισώσεις των εφαπτομένων:

y − 2 = 5 ( x − 1) ⇔ y = 5x − 3 και y + 4 = 5 ( x + 1) ⇔ y = 5x + 1 .
ii.

Η εφαπτομένη (ε) είναι παράλληλη στον x ′x οπότε

ε / /x ′x ⇔ f ′ ( x 0 ) = 0 ⇔ 3x 0 2 + 2 = 0 αδύνατο, άρα δεν υπάρχει εξίσωση
εφαπτομένης της Cf που να είναι παράλληλη στον άξονα x ′x .
iii.

 = 3π δηλαδή
Η εφαπτομένη (ε) τέμνει τον x ′x υπό γωνία ω
4


⇔ 3x 0 2 + 2 = −1 ⇔ x 0 2 = −1 αδύνατο, οπότε δεν υπάρχει εξίσωση
4
 = 3π .
εφαπτομένης της Cf που να τέμνει τον άξονα x ′x υπό γωνία ω
4
f ′ ( x 0 ) = εϕ

234
iv.

Οι εφαπτόμενες είναι κάθετες στην ευθεία δ : − x − 14y + 1975 =0

(

) 

δηλαδή ε ⊥ δ ⇔ f ′ ( x 0 ) ⋅ λ δ =−1 ⇔ 3x 0 2 + 2  −

1
 =−1 ⇔
14 

−13 με f ′ ( 2 ) = f ′ ( −2 ) = 14 .
x 0 2 =4 ⇔ x 0 =2 ή x 0 = −2 , οπότε f ( 2 ) = 11 και f ( −2 ) =
Άρα Γ ( 2,11) , ∆ ( −2, −13) τα σημεία επαφής και οι εξισώσεις των εφαπτομένων:

y − 11= 14 ( x − 2 ) ⇔ y= 14x − 17 και y + 13= 14 ( x + 2 ) ⇔ y= 14x + 15 .
v.

Η εφαπτομένη είναι παράλληλη στην ευθεία ζ : 6x − 3y + 2007 =
0 δηλαδή

ε / / ζ ⇔ f ′ ( x 0 ) = λ ζ ⇔ 3x 0 2 + 2 = 2 ⇔ x 0 = 0 , οπότε f ( 0 ) = −1 .
Άρα Ε ( 0, −1) το σημείο επαφής και η εξίσωση της εφαπτομένης

( ε ) : y + 1=

2 ( x − 0 ) ⇔ y = 2x − 1 .

Λύση άσκησης 6
3
Η f είναι παραγωγίσιμη με f ′ ( x ) = 4x − 16x = 4x ( x − 2 )( x + 2 ) .

Η εφαπτομένη (ε) είναι παράλληλη στον x ′x οπότε

ε / /x ′x ⇔ f ′ ( x 0 ) =0 ⇔ 4x 0 ( x 0 − 2 )( x 0 + 2 ) =0 ⇔

f ( −2 ) =
−11 .
x 0 = 0 ή x 0 = 2 ή x 0 = −2 , οπότε f ( 0 ) = 5 και f ( 2 ) =
Άρα Α ( 0,5 ) , Β ( 2, −11) και Γ ( −2, −11) είναι τα σημεία επαφής της Cf στα οποία οι

εφαπτόμενες είναι παράλληλες στον άξονα x ′x .

Οι εξισώσεις των εφαπτομένων είναι: y = 5 και y = −11 .
Τα κοινά σημεία της Cf με τις εφαπτόμενες, αν υπάρχουν, θα τα βρούμε από την λύση της

εξίσωσης: f ( x ) = y .

Στο σημείο Α ( 0,5 ) η Cf έχει εφαπτομένη την y = 5 οπότε

f ( x ) = y ⇔ x 4 − 8x 2 + 5 = 5 ⇔ x 2 ( x 2 − 8 ) = 0 ⇔

x = 0 ή x = 2 2 ή x = −2 2 .

235

(

) (

)

Άρα η y = 5 τέμνει την Cf και στα σημεία ∆ 2 2,5 , Ε −2 2,5 .

Στα σημεία Β ( 2, −11) , Γ ( −2, −11) η Cf έχει εφαπτομένη την y = −11 οπότε

f ( x ) =⇔
y
x 4 − 8x 2 + 5 =
−11 ⇔ x 4 − 8x 2 + 16 =
0⇔
x = 2 ή x = −2 .

Άρα η y = −11 δεν τέμνει την Cf σε άλλα σημεία.

Λύση άσκησης 7

 x 2 − 4αx + α ′
e

με f ′ ( x ) =
Η f είναι παραγωγίσιμη
=

2x

e 2x ( 2x − 4α ) − 2 ( x 2 − 4αx + α ) 
=
=
e 4x
e 4x

( 2x − 4α ) e2x − 2 ( x 2 − 4αx + α ) e2x
( 2x − 4α ) − 2 ( x 2 − 4αx + α )
e 2x

.

Για να εφάπτεται η Cf στον άξονα x ′x θα πρέπει να υπάρχει x 0 ώστε: f ( x 0 ) = 0 και

f ′ ( x0 ) = 0 .

x 0 2 − 4αx 0 + α
Έτσι f ( x 0 )= 0 ⇔
= 0 ⇔ x 0 2 − 4αx 0 + α= 0
2x 0
e

( 2x 0 − 4α ) − 2 ( x 0 2 − 4αx 0 + α )

και f ′ ( x 0 ) =
0⇔
2x

e

(1)

=
0⇔

(1)

( 2x 0 − 4α ) − 2 ( x 0 2 − 4αx 0 + α ) = 0 ⇔ 2x 0 − 4α = 0 ⇔ x 0 = 2α .
2
2
2
Άρα η (1) γίνεται: 4α − 8α + α = 0 ⇔ −4α + α = 0 ⇔ α ( −4α + 1) = 0 ⇔

α =0 ή α =

1
4

Άρα για α =0 ή α =

x ′x .

1
η γραφική παράσταση της συνάρτησης f εφάπτεται στον άξονα
4

236
Λύση άσκησης 8
Για να εφάπτεται η ευθεία ε : y =
−4x − 1 στη Cf , θα πρέπει να υπάρχει κοινή λύση των:

f ( x 0 ) = αx 0 + β και f ′ ( x 0 ) =λ ε =α .

x ) 5x 4 − 4 .
Η f είναι παραγωγίσιμη με f ′ (=
4
Έτσι f ′ ( x 0 ) =λ ε ⇔ 5x 0 − 4 =−4 ⇔ x 0 =0 και

f ( x 0 ) = αx 0 + β ⇔ x 05 − 4x 0 = −4x 0 − 1 ⇔ x 0 = −1 .
Αφού δεν υπάρχει κοινή λύση, η ευθεία ε : y = 8x − 21 δεν εφάπτεται στη Cf .

Λύση άσκησης 9
Για x > 0 , η f είναι παραγωγίσιμη με f ′ ( x ) = −
i.

α
.
x2

Για να εφάπτεται η ευθεία ε : y = − x + α στη Cf , θα πρέπει να υπάρχει κοινή λύση

των: f ( x 0 ) = αx 0 + β και f ′ ( x 0 ) = λ ε .
Έτσι f΄ (x

0

) =λ ε ⇔ −

f ( x 0 ) = αx 0 + β ⇔

α
=−1 ⇔x
x 02

2
0

=α ⇔x 0 = α

(1) αφού x > 0 και

(1)
α
= − x 0 + α ⇔ − x 0 2 + αx 0 − α = 0 ⇔
x0

−α + α α − α = 0 ⇔ α

(

)

α − 2 = 0 ⇔ α = 2 άρα α =4 αφού α > 0 .

Άρα α =4 .
ii.

Για α =4 η εξίσωση της εφαπτομένης είναι: ε : y =− x + 4 .
Τέμνει τον ημιάξονα Ox στο Α ( 4, 0 ) και τον ημιάξονα Oy στο Β ( 0, 4 ) .
Άρα το εμβαδόν του τριγώνου ( ΟΑΒ=
)

1
1
4 8 τ.μ.
( ΟΑ )( ΟΒ=) 4 ⋅=
2
2

237
Λύση άσκησης 10
Για x ∈  η g είναι παραγωγίσιμη με

( f ( ηµx − συνx ) + ηµ2x=
)′

g′ ( x=
)

f ′ ( ηµx − συνx )( ηµx − συνx )′ + συν 2x ( 2x )′ =

f ′ ( ηµx − συνx )( συνx + ηµx ) + 2συν 2x .
 π  π 
, g    είναι:
 4  4 

Η εξίσωση της εφαπτομένης της Cg στο Β 

π
π
 π 
y − g=
g   g′    x −  .
( x 0 ) g′ ( x 0 )( x − x 0 ) ⇔ y − =
4
4
 4 

(

)

Αφού η f έχει εφαπτομένη στο σημείο Α 0, f ( 0 ) την ευθεία

ε : y =− x + 3 ισχύει: f ( 0 ) = 0 + 3 = 3 και f ′ ( 0 ) = −1 .
Για x 0 =

π
είναι:
4

 2
π
2
π
π
π

+=
1 f ( 0 ) +=
1 4
g =
f  ηµ − συν  + ηµ2= f 



4
4
4
2
2
4




π
π 
π
π
 π  ′
= − 2.
 = f  ηµ − συν   συν + ηµ  + 2συν
4
4 
4
4
4
4

και g′ 

π 
, 4  είναι:
4 

Επομένως η εξίσωση της εφαπτομένης της Cg στο Β 


π

y − 4 =− 2  x −  ⇔ y =− 2x +
+4.
4
4

Λύση άσκησης 11
Για x ∈  , η f είναι παραγωγίσιμη με

f ′ ( x ) = λe κx

2

+λx

( κx

2

2
+ λx )′ + ( κe x )′ = λ ( 2 κx + λ ) e κx +λx + κe x .

Αφού η εφαπτομένη διέρχεται από τα σημεία Α, Β θα έχει συντελεστή διεύθυνσης

=
λε

yΒ − y Α 6 − 2
=
= 4 , οπότε
xΒ − xΑ 1− 0

238

f ′ ( x 0 ) = λε ⇔ f ′ ( 0) = 4 ⇔ λ2 + κ = 4

(1)

(1)

Ακόμα f ( 0 ) = 2 ⇔ λ + κ = 2 ⇔ λ 2 − λ − 2 = 0 ⇔ λ = −1 ή λ =2 .
Για λ = −1 η (1) γίνεται κ =3 .
Για λ =2 η (1) γίνεται κ =0 .

Λύση άσκησης 12
Για να μην έχει η Cf εφαπτομένη παράλληλη στον άξονα x ′x αρκεί να δείξουμε ότι

f ′ ( x ) ≠ 0 πράγματι.

Έχουμε f ′ ( x ) =

(( x − 1) e )′ = ( x − 1)′ e
x2

x2

( )′ =

+ ( x − 1) e x

2

e x + 2x ( x − 1=
) e x e x ( 2x 2 − 2x + 1) ≠ 0 αφού e x ≠ 0 και η διακρίνουσα του 2x 2 − 2x + 1
2

2

2

2

είναι ∆ = −4 < 0 .
Άρα η Cf δεν έχει οριζόντια εφαπτομένη.

Λύση άσκησης 13
2
Η f ( x ) = αx − β x − 2 είναι παραγωγίσιμη στο  με f ′ ( x ) = 2αx − β .

Η g ( x ) = α ln x είναι παραγωγίσιμη για x > 0 με g′ ( x ) =
2

(

α2
.
x

)

g (1) το κοινό τους σημείο, οπότε αφού υπάρχει κοινή εφαπτομένη στο
Είναι, Α 1, f (1) =
κοινό σημείο, των Cf και Cg ισχύει:

f (1) = g (1) και f ′ (1) = g′ (1) .
Οπότε f (1) = g (1) ⇔ α − β − 2 = 0 ⇔ β = α − 2

(1)

και f ′ (1) = g′ (1) ⇔ 2α − β = α ⇔ α − α − 2 = 0 ⇔ α =2 ή α = −1
2

2

(2).

Επομένως, για α =2 η (1) γίνεται β =0 , ενώ για α = −1 η (1) γίνεται β = −3 .

239
Λύση άσκησης 14
Για κάθε x ∈  , παρατηρούμε ότι οι γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων δεν
τέμνονται, αφού για να τέμνονται θα έπρεπε να ισχύει:

f ( x ) =g ( x ) ⇔ x 2 + 6 =− x 2 + 4x + 2 ⇔ 2x 2 − 4x + 4 =0 αδύνατο αφού ∆ = −16 < 0 .
Άρα αναζητούμε κοινή εφαπτομένη των Cf και Cg σε μη κοινό τους σημείο.

(

)

Έστω ( ε1 ) η εφαπτομένη της Cf στο σημείο Α x1 , f ( x1 ) , τότε η εξίσωση της θα είναι:

y−f=
=
y f ′ ( x1 ) x − f ′ ( x1 ) x1 + f ( x1 )
( x1 ) f ′ ( x1 )( x − x1 ) ⇔

(

)

Έστω ( ε 2 ) η εφαπτομένη της Cg στο σημείο Β x 2 , g ( x 2 ) , τότε η εξίσωση της θα είναι:

y − g=
⇔ y g′ ( x 2 ) x − g′ ( x 2 ) x 2 + g ( x 2 ) .
( x 2 ) g′ ( x 2 )( x − x 2 ) =
Για να συμπίπτουν οι ευθείες ( ε1 ) και ( ε 2 ) θα πρέπει να ισχύει:

f ′ ( x1 ) = g′ ( x 2 ) και −f ′ ( x1 ) x1 + f ( x1 ) =
−g′ ( x 2 ) x 2 + g ( x 2 ) .
Η f είναι παραγωγίσιμη στο  με f ′ ( x ) = 2x και

−2x + 4 .
η g είναι παραγωγίσιμη στο  με g′ ( x ) =
Οπότε f ′ ( x1 ) =g′ ( x 2 ) ⇔ 2x1 =−2x 2 + 4 ⇔ x1 =− x 2 + 2 ⇔ x 2 =2 − x1

−g′ ( x 2 ) x 2 + g ( x 2 ) ⇔
και −f ′ ( x1 ) x1 + f ( x1 ) =
(1)

−2x12 + x12 + 6= 2x 2 2 − 4x 2 − x 2 2 + 4x 2 + 2 ⇔ − x12 + 4= x 2 2 ⇔
− x12 + 4 = ( 2 − x1 ) ⇔ 2x12 − 4x1 = 0 ⇔ 2x1 ( x1 − 2 ) = 0 ⇔
2

x1 = 0 ή x1 = 2 .
Για x1 = 0 η κοινή εφαπτόμενη θα είναι:

=
y f ′ ( 0) x − f ′ ( 0) ⋅ 0 + f ( 0) ⇔
=
y 6.

Για x1 = 2 η κοινή εφαπτόμενη θα είναι:

y = f ′ ( 2 ) x − f ′ ( 2 ) ⋅ 2 + f ( 2 ) ⇔ y = 4x + 2 .

(1)

240
Λύση άσκησης 15
i.

Έχουμε z = (1 − i ) λ + 3 − 4i =

( λ + 3) + ( −λ − 4 ) i

έστω x = λ + 3 και y = −λ − 4 οπότε

x + y =−1 ⇔ y =− x − 1 άρα ο γεωμετρικός τόπος των εικόνων του z είναι ευθεία (δ)
y =− x − 1 .
ii.

(

)

x ) ln x + 1 . Έστω x 0 , f ( x 0 ) το σημείο
Για x > 0 η f είναι παραγωγίσιμη με f ′ (=
που η εφαπτομένη της Cf είναι κάθετη στην ευθεία ( δ ) : y =− x − 1 δηλαδή

ε ⊥ δ ⇔ f ′ ( x 0 ) ⋅ λ δ =−1 ⇔ ( ln x 0 + 1)( −1) =−1 ⇔ ln x 0 + 1 =1 ⇔ ln x 0 =0 ⇔ x 0 =1 ,

οπότε f (1) = 0 .
Άρα η εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο Α (1, 0 ) που είναι κάθετη στην ευθεία

(δ) είναι: y= x − 1 .

Λύση άσκησης 16
i.

Έχουμε x 2 f ( x ) + ηµ 2xηµ 2 x ≤ x 4 ⇔

− x 4 − ηµ 2xηµ 2 x ≤ x 2 f ( x ) ≤ x 4 − ηµ 2xηµ 2 x
Για x ≠ 0 γίνεται

− x 2 − ηµ 2x

(1).

x 4 − ηµ 2xηµ 2 x
− x 4 − ηµ 2xηµ 2 x
f
x



( )
x2
x2

ηµ 2 x
ηµ 2 x
2



ηµ
f
x
x
2x
(
)
x2
x2

(2).

2
 2
 ηµx  
2
Όμως, lim  − x − ηµ 2x 
 = 0 − 0 ⋅1 = 0 και
x →0 
 x  

2
 2
 ηµx  
2
lim  x − ηµ 2x 
 = 0 − 0 ⋅1 = 0 .
x →0 
x

 

Επομένως σύμφωνα με το κριτήριο παρεμβολής είναι
lim f ( x ) = 0 και αφού είναι συνεχής ισχύει: f ( 0 ) =
lim f ( x ) =
0 ⇔ f ( 0) =
0.
x →0

ii.

x →0

(

)

Για να βρούμε την εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο 0, f ( 0 ) πρέπει να βρούμε
το f ′ ( 0 ) δηλαδή το

f ( x ) − f ( 0)
f (x)
έτσι:
f ′ ( 0 ) lim
=
= lim
x →0
x →0
x −0
x

241
Για x > 0 , από την (1) έχουμε:
2
− x 4 − ηµ 2xηµ 2 x x f ( x ) x 4 − ηµ 2xηµ 2 x



x3
x3
x3

−x −

ηµ 2x ηµ 2 x f ( x )
ηµ 2x ηµ 2 x
⋅ 2 ≤
≤x−
⋅ 2 .
x
x
x
x
x
ηµ 2x
x →0
x

ηµ 2x u = 2x
ηµu
=
2 lim
2
x →0
2x x →0⇒ u →0 u →0 u

Επειδή:
=
lim
2 lim
=


ηµ 2x
άρα lim+  − x −
x →0 
x


ηµ 2x
και lim+  x −
x →0 
x

 ηµx 
⋅

 x 

 ηµx 
⋅

 x 

2

2


 =0 − 2 ⋅1 =−2


 =0 − 2 ⋅1 =−2 .

Επομένως σύμφωνα με το κριτήριο παρεμβολής είναι, lim+
x →0

Ομοίως για x < 0 , άρα lim−
x →0

f (x)
= −2 .
x

f (x)
= −2 .
x

Οπότε f ′ ( 0 ) = −2 .

(

)

Η εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο 0, f ( 0 ) είναι:

y − f ( x0 ) =
f ′ ( x 0 )( x − x 0 ) ⇔ y − f ( 0 ) =
f ′ ( 0 )( x − 0 ) ⇔ y =−2x .

Λύση άσκησης 17
Θεωρούμε την συνάρτηση h ( x ) =

f ( x ) − 3x − 2011
για x κοντά στο 0 .
ηµ3x

Οπότε f =
( x ) h ( x ) ηµ3x + 3x + 2011 και με lim h ( x ) = 0 .
x →0

i.

Η f είναι συνεχής άρα ισχύει:

=
f ( 0 ) lim
=
f ( x ) lim  h ( x ) ηµ3x + 3x +=
2011 2011 .
x →0
x →0

242

f ( x ) − f ( 0)
h ( x ) ηµ3x + 3x + 2011 − 2011
ii.
Είναι lim
=
lim
=
x →0
x →0
x −0
x

h ( x ) ηµ3x + 3x
ηµ3x 3x 

= lim  3h ( x )
+  = 3 ⋅ 0 ⋅1 + 3 = 3
x →0
x →0
x
3x
x 

lim

ηµ3x u =3x
ηµu
=
lim
1
x → 0 3x
x → 0⇒ u → 0 u → 0 u

αφού lim
=

(

)

Άρα f ′ ( 0 ) = 3 . Η εξίσωση της εφαπτομένης στο Α 0, f ( 0 ) δίνεται από τον τύπο:

y−f =
( x 0 ) f ′ ( x 0 )( x − x 0 ) ⇔ y − f=
( 0 ) f ′ ( 0 )( x − 0 ) ⇔
y − 2011 = 3x ⇔ y = 3x + 2011 .
iii.

f ( x + 1) − 2011
u οπότε x= u − 1 και επειδή όταν x → −1
, θέτουμε x + 1 =
x →−1
x2 + x
f ( x + 1) − 2011
f ( u ) − f ( 0)
τότε u → 0 έτσι lim = lim
=
x →−1
u →0
x ( x + 1)
u ( u − 1)
Είναι lim

 f ( u ) − f (0) 1 
lim 
f ′ ( 0 )( −1) =

−3 .
=
u →0
u
u − 1

243
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Επίλυση Προβλημάτων με τη Βοήθεια του Ρυθμού Μεταβολής)
Δίνεται συνάρτηση g με τύπο g ( x )= x ⋅ f(x) και πεδίο ορισμού το  . Αν ο ρυθμός
μεταβολής της συνάρτησης f είναι f ′(x) = −0,1 , για κάθε x ∈  , και ο ρυθμός μεταβολής
της g είναι  g′(x)
= 20 − 0, 2x , για κάθε x ∈  , να βρείτε:
α. τη συνάρτηση f (x) .
β. το  g ( 50 ) .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 2. (Επίλυση Προβλημάτων με τη Βοήθεια του Ρυθμού Μεταβολής)

Στο διπλανό σχήμα είναι A = 90o . Από το σημείο Α ένας
αθλητής ξεκινάει να τρέχει ευθύγραμμα προς το σημείο
Γ. Στο σημείο Β που απέχει 8 m από το σημείο Α, είναι
τοποθετημένη μία κάμερα, που παρακολουθεί την
προσπάθεια του αθλητή.
Να βρείτε το ρυθμό μεταβολής της γωνίας θ που
σχηματίζει η κάμερα καθώς κινείται, όταν η απόσταση
κάμερας – αθλητή είναι 24 m και ο αθλητής έχει ταχύτητα
8 m/sec.

Β

Α

Γ

(Θέμα Γ)

Άσκηση 3. (Επίλυση Προβλημάτων με τη Βοήθεια του Ρυθμού Μεταβολής)
Ο αριθμός των γραμμαρίων ενός ραδιενεργού υλικού, σε ένα εργαστήριο, κατά τη χρονική
στιγμή t (σε δευτερόλεπτα) δίνεται από τη συνάρτηση f (t)  100  e0,3t .
α. Να βρείτε την αρχική ποσότητα του υλικού.
β. Να αποδείξετε ότι η ποσότητα του υλικού συνεχώς μειώνεται.
γ. Να βρείτε το ρυθμό με τον οποίο μειώνεται η ποσότητα του υλικού τη χρονική στιγμή
t  10 sec.
(Θέμα Γ)

244
Άσκηση 4. (Επίλυση Προβλημάτων με τη Βοήθεια του Ρυθμού Μεταβολής)
Έστω Q(t)  3  2t , t  0 , η τιμή ενός προϊόντος (σε εκατοντάδες ευρώ), t έτη μετά την
κυκλοφορία του προϊόντος στην αγορά. Να βρείτε το ρυθμό μεταβολής της τιμής του
προϊόντος τη χρονική στιγμή που η τιμή του θα έχει μειωθεί στο μισό της αρχικής του
τιμής.
(Θέμα Β)

Άσκηση 5. (Επίλυση Προβλημάτων με τη Βοήθεια του Ρυθμού Μεταβολής)
H θερμοκρασία (σε βαθμούς κελσίου) ενός συστήματος στις δύο πρώτες ώρες μιας
πειραματικής μέτρησης δίνεται από τη συνάρτηση:

Ν(t)  t 4  2t 2  12t  1 , ( t σε ώρες)
α. Να βρείτε τη θερμοκρασία του συστήματος στο τέλος της πρώτης ώρας του πειράματος.
β. Να αποδείξετε ότι ο ρυθμός μεταβολής της θερμοκρασίας μηδενίστηκε ανάμεσα στην
πρώτη και την δεύτερη ώρα.
(Θέμα Δ)

Άσκηση 6. (Επίλυση Προβλημάτων με τη Βοήθεια του Ρυθμού Μεταβολής)
Ο ρυθμός αύξησης του όγκου ενός σφαιρικού μπαλονιού που φουσκώνει είναι

dV
4
 80 cm3/sec. (Δίνονται V  R 3 και   4R 2 )
3
dt
α. Να βρείτε τον ρυθμό αύξησης της ακτίνας

dR
dE
και της επιφάνειας
του μπαλονιού
dt
dt

κατά τη χρονική στιγμή που η ακτίνα του είναι R  2 cm.
β. Να βρείτε την ακτίνα R και το ρυθμό μεταβολής της

επιφάνεια του μπαλονιού αυξάνεται με ρυθμό

(Θέμα Δ)

dR
, κατά τη χρονική στιγμή που η
dt

dE
 20 cm2/sec.
dt

245
Άσκηση 7. (Επίλυση Προβλημάτων με τη Βοήθεια του Ρυθμού Μεταβολής)
Το διάστημα, σε μέτρα, που διανύει ένα κινητό σε χρόνο t , σε sec, δίνεται από τη
συνάρτηση S(t)  t 3  2t 2  4t , 0  t  5 .
α. Να βρείτε το ρυθμό μεταβολής της ταχύτητας του κινητού τη χρονική στιγμή t .
β. Να βρείτε την επιτάχυνση του κινητού τη χρονική στιγμή t  4 sec.
γ. Να αποδείξετε ότι υπάρχουν δύο χρονικές στιγμές που η ταχύτητα παίρνει στη μία την
ελάχιστη τιμή της και στην άλλη τη μέγιστη τιμή της.
(Θέμα Δ)

246
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
α. Παραγωγίζουμε τη συνάρτηση g και έχουμε:

g′ ( x =
)

( x )′ ⋅ f ( x ) + x ⋅ f ′ ( x )

Αντικαθιστώντας τα δεδομένα παίρνουμε:

20 − 0, 2x
= f ( x ) + x ⋅ ( −0,1) ⇔
f ( x=
) 20 − 0,1x (1).
β. Ο τύπος της συνάρτησης g λόγω της σχέσης (1) γίνεται:

g(x) =
x ⋅ f (x) ⇔

g(x)
= 20x − 0,1x 2 ,
οπότε για x = 50 έχουμε

g ( 50 ) = 20 ⋅ 50 − 0,1 ⋅ 502 =1000 − 0,1 ⋅ 2500 = 750 .

Λύση άσκησης 2
Διαπιστώνουμε ότι τα μεταβλητά μεγέθη που μας
ενδιαφέρουν είναι η γωνία θ που σχηματίζει η κάμερα
καθώς κινείται και η απόσταση του αθλητή από το σημείο Α
(έστω χ).
Ορίζουμε ως t o τη χρονική στιγμή στην οποία αναζητούμε
το ρυθμό μεταβολής της γωνίας θ που σχηματίζει η κάμερα
καθώς κινείται και Δ το σημείο στο οποίο βρίσκεται ο
αθλητής τη χρονική στιγμή t o .

Β
θ

Α

Δ

Γ

Έτσι γνωρίζουμε:

(AB) = 8 m, (B∆) =24 m, Α∆ = x(t o ) , x ′(t ο ) = 8 m/sec και ζητείται να υπολογίσουμε το
θ′(t o ) .
Η συνάρτηση με την οποία συνδέονται οι μεταβλητές για τηv τυχαία χρονική στιγμή t είναι

εϕθ(t) =

x(t)
.
8

247

Παραγωγίζουμε ως προς t τη σχέση και παίρνουμε

1
x (t)
 (t) 
2
συν (t)
8

και για τη χρονική στιγμή t o η παραπάνω σχέση δίνει

x (t o )
1
.
 (t o ) 
συν (t o )
8
2

Αντικαθιστώντας τα δεδομένα έχουμε:

1

8
 (t o )  
8
 8 
 
 24 
2

1
 (t o )  1 
2
 1 
 
 3 
1
1
 (t o )     rad/sec.
 3 
9
2

Λύση άσκησης 3
α. Η αρχική ποσότητα του υλικού προκύπτει για t  0 sec
f 0  100  e0,30  100 gr.
β. Έχουμε

0  t1  t 2 
t1  t 2

e x γν.αύξ .

et1  et 2 
100  et1  100  et 2 

f (t1 )  f (t 2 ) .
Άρα η f είναι γνησίως φθίνουσα, δηλαδή η ποσότητα του υλικού συνεχώς μειώνεται.
γ. Βρίσκουμε την παράγωγο της συνάρτησης

f (t)  (100  e0,3t )  100  e0,3t 0,3t   30  e0,3t gr/sec
οπότε για t  10 sec παίρνουμε f (10)  30  e3 gr/sec.

248
Λύση άσκησης 4
Τη χρονική στιγμή t o που η τιμή του προϊόντος θα έχει μειωθεί στο μισό της αρχικής του
τιμής θα ισχύει:

1
Q(t o )  Q(0) 
2
1
3  2-t o  3  20 
2

2-t o 

1

2

2-t o  2-1 

t o  1 έτος.
Ο ρυθμός μεταβολής της τιμής του προϊόντος χρονική στιγμή t είναι

Q(t)  3 2t  (t) ln 2  3 2t ln 2
oπότε για τη χρονική στιγμή t o θα είναι

Q 1  3  21 ln 2  1,5ln 2  1, 0397
δηλαδή 104 ευρώ/έτος.

Λύση άσκησης 5
α. Η θερμοκρασία του συστήματος στο τέλος της πρώτης ώρας του πειράματος είναι:

(1)  14  2 12  12 1  1  10 oC.
β. Βρίσκουμε την παράγωγο της συνάρτησης  Ν (t)   4t3  4t  12.
Η συνάρτηση Ν  είναι συνεχής στο 1, 2 και ισχύει  (1)  (2)  4  28  112  0 ,
άρα από το θεώρημα Bolzano υπάρχει τουλάχιστον μία ρίζα στο 1, 2 , δηλαδή ο ρυθμός
μεταβολής της θερμοκρασίας μηδενίστηκε ανάμεσα στην πρώτη και την δεύτερη ώρα.

249
Λύση άσκησης 6
α. Δίνεται V 

4 3
R ή ως συνάρτηση του t
3

4
V(t)  R 3 (t) .
3
Βρίσκουμε την παράγωγο (με τον κανόνα της αλυσίδας)

Δηλαδή

dV dV dR


dt
dR dt

dV 4
dR
dR
  3R 2 (t) 
 4R 2 (t) 
(1),
dt
3
dt
dt

συνεπώς για τη χρονική στιγμή t1 παίρνουμε

dV(t1 )
dR(t1 )
 4R 2 (t1 ) 
.
dt
dt

Αντικαθιστώντας τα δεδομένα έχουμε:

80  4 22 

dR(t1 )

dt

dR(t1 )
 5 cm/sec.
dt
Για την επιφάνεια έχουμε   4R 2 ή ως συνάρτηση του t
(t)  4R 2 (t) .
Βρίσκουμε την παράγωγο (με τον κανόνα της αλυσίδας)

dE dE dR


dt dR dt

dE
dR
dR
 4  2R(t) 
 8R(t) 
dt
dt
dt

(2),

συνεπώς για τη χρονική στιγμή t1 παίρνουμε

dE(t1 )
dR(t1 )
 8R(t1 ) 
.
dt
dt
Αντικαθιστώντας τα δεδομένα έχουμε:

dE(t1 )
 8 2  5 
dt

dE(t1 )
 80 cm2/sec.
dt

250

β. Από τη σχέση (1) έχουμε

dV
dR
 4R 2 (t) 
,
dt
dt

συνεπώς για τη χρονική στιγμή t 2 παίρνουμε

dV(t 2 )
dR(t 2 )
 4R 2 (t 2 ) 

dt
dt

80  4R 2 (t 2 ) 

20  R 2 (t 2 ) 

dR(t 2 )

dt

dR(t 2 )
(3).
dt

Από τη σχέση (2) έχουμε

dE
dR
 8R(t) 
,
dt
dt

συνεπώς για τη χρονική στιγμή t 2 παίρνουμε

dE(t 2 )
dR(t 2 )
 8R(t 2 ) 

dt
dt

20  8R(t 2 ) 
5  2R(t 2 ) 

dR(t 2 )

dt

dR(t 2 )
(4).
dt

Διαιρώντας τις σχέσεις (3) και (4) κατά μέλη παίρνουμε R(t 2 )  8 cm και με αυτό ως
δεδομένο η σχέση (4) δίνει

dR(t 2 ) 5

cm/sec.
dt
16

251
Λύση άσκησης 7
α. Η ταχύτητα του κινητού δίνεται από την παράγωγο της συνάρτησης S , άρα

U  t   S(t)  (t 3  2t 2  4t)  3t 2  4t  4
και ο ρυθμός μεταβολής της τη χρονική στιγμή t είναι U (t)  (3t 2  4t  4)   6t  4 .
β. Η επιτάχυνση του κινητού τη χρονική στιγμή t εκφράζεται από το ρυθμό μεταβολής της
ταχύτητας, άρα α(t)  U (t)  6t  4 .
Για τη χρονική στιγμή t  4 sec έχουμε α(4)  6  4  4  20 m/sec2.
γ. Η συνάρτηση της ταχύτητας είναι συνεχής ως πολυωνυμική στο κλειστό διάστημα 0,5
άρα σύμφωνα με το θεώρημα μέγιστης και ελάχιστης τιμής θα υπάρχουν δύο χρονικές
στιγμές στο διάστημα αυτό που η ταχύτητα παίρνει στη μία την ελάχιστη τιμή της και στην
άλλη τη μέγιστη τιμή της.

252
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Ύπαρξη Μοναδικής ή το πολύ Μιας Ρίζας των f (x) = 0 , f '(x) = 0 )
Να δείξετε ότι η εξίσωση x 7 + 2 x 3 + x + 3 =
0 (1) έχει ακριβώς μία πραγματική ρίζα.
(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Ύπαρξη ή μη Ύπαρξη Δύο Ριζών των f (x) = 0 ή f ′(x) = 0 )
Να δείξετε ότι η εξίσωση 2x 2 + αx + β = e 2x με α, β, γ ∈  έχει το πολύ τρεις διαφορετικές
πραγματικές ρίζες.
(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Ύπαρξη Ρίζας της f (x) = 0 , f ′′(x) = 0 με Εφαρμογή του Θεωρήματος Rolle για
μια Αρχική των h , h ′′ αντίστοιχα)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f στο διάστημα [ α, β] και παραγωγίσιμη στο ( α, β ) . Να
f x
δείξετε με την βοήθεια της συνάρτησης =
g ( x ) e ( ) ( x − α )( x − β ) , ότι υπάρχει ένα

′ ( x0 )
τουλάχιστον x 0 ∈ ( α, β ) τέτοιο ώστε f=

1
1
.
+
α − x0 β − x0

(Θέμα Γ)

Άσκηση 4. (Ύπαρξη Μοναδικής ή το πολύ Μιας Ρίζας των f (x) = 0 , f ′(x) = 0 )

(

)

Δίνεται η συνάρτηση
=
h ( x ) f ( x ) ln x 2 + αx , με την f ( x ) παραγωγίσιμη στο διάστημα

2 ⋅ f ( 4 ) ≠ 0 . Αν η h ( x ) ικανοποιεί τις υποθέσεις του Θεωρήματος του Rolle
[ 2, 4] με f ( 2 ) =
στο διάστημα [ 2, 4] , να δείξετε ότι υπάρχει τουλάχιστον ένα x 0 ∈ ( 2, 4 ) έτσι ώστε
f ′ ( x 0 ) ln x 0 x + f ( x 0 ) =
0.
0

(Θέμα Γ)

253
Άσκηση 5. (Εύρεση Συνάρτησης f μέσω της Συνθήκης f (α) = f (β) . Θεώρημα Rolle για
την f )
Δίνεται η παραγωγίσιμη συνάρτηση f ( x ) με πεδίο ορισμού το  και f ( α + 1=
) ef ( α ) .

Να δείξετε ότι υπάρχει τουλάχιστον ένα x 0 ∈ ( α, α + 1) έτσι ώστε f ′ ( x 0 ) = f ( x 0 ) .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 6. (Ύπαρξη ή μη Ύπαρξη Δύο Ριζών των f (x) = 0 ή f ′(x) = 0 )
Να δείξετε ότι η ευθεία y = αx + β, α ≠ 0 έχει με την γραφική παράσταση της συνάρτησης

f ( x ) = e x το πολύ δύο κοινά σημεία.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 7. (Εύρεση Συνάρτησης f μέσω της Συνθήκης f (α) = f (β) . Θεώρημα Rolle για
την f )
Αν η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο [ 0,1] με f (1) = 1 , τότε να δείξετε ότι υπάρχει
τουλάχιστον ένα x 0 ∈ ( 0,1) τέτοιο ώστε f ′ ( x 0 )= 3 −

2
f ( x 0 ) (1).
x0

(Θέμα Δ)

Άσκηση 8. (Ύπαρξη Μοναδικής ή το πολύ Μιας Ρίζας των f (x) = 0 , f ′(x) = 0 )

x ) e x − 2 + x και g ( x )= e 2− x − x + 4 .
Δίνονται οι συναρτήσεις f (=
Να δείξετε ότι οι γραφικές παραστάσεις των f , g έχουν ένα μόνο κοινό σημείο, το οποίο να
προσδιοριστεί.
(Θέμα Γ)

254
Άσκηση 9. (Ύπαρξη Ρίζας της f (x) = 0 , f ′′(x) = 0 με Εφαρμογή του Θεωρήματος Rolle για
μια Αρχική των h , h ′′ αντίστοιχα)

α β
αx 3  β

+  + δ  x 2 + ( γ − δ ) x + δ με + + γ + δ = 0 . Να δείξετε ότι
3 2
3 2

υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ ( 0,1) έτσι ώστε η εφαπτομένη στη γραφική παράσταση της f
να είναι παράλληλη προς τον άξονα xx ′ .
Έστω η συνάρτηση f (=
x)

(Γενικές Εξετάσεις - 1989)
(Θέμα Γ)

Άσκηση 10. (Ύπαρξη Μοναδικής ή το πολύ Μιας Ρίζας των f (x) = 0 , f ′(x) = 0 )
Να δείξετε ότι η εξίσωση x 4 + e x = 3x + 10 με α, β, γ ∈  έχει το πολύ δύο διαφορετικές
πραγματικές ρίζες.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 11. (Ύπαρξη Μοναδικής ή το πολύ Μιας Ρίζας των f (x) = 0 , f ′(x) = 0 )
Δίνεται η παραγωγίσιμη συνάρτηση f με πεδίο ορισμού το ( 0, +∞ ) , έτσι ώστε να ισχύει

f 2 ( x ) + f ( x ) − 6x= 3ln x + 2011 (1) για x ∈  . Να δείξετε ότι η Cf τέμνει τον άξονα xx ′ το
πολύ σε ένα σημείο.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 12. (Εύρεση Συνάρτησης f μέσω της Συνθήκης f (α) = f (β) . Θεώρημα Rolle για
την f )
Δίνεται η παραγωγίσιμη συνάρτηση f με πεδίο ορισμού το [1, e ] , έτσι ώστε να ισχύει

f (e)
+ 1 (1). Να δείξετε ότι υπάρχει τουλάχιστον ένα x 0 ∈ (1, e ) έτσι ώστε η
e
εφαπτομένη της Cf στο σημείο A ( x 0 , f ( x 0 ) ) να διέρχεται από το σημείο B ( 0, x 0 ) .
f=
(1)

(Θέμα Δ)

255
Άσκηση 13. (Εύρεση Συνάρτησης f μέσω της Συνθήκης f (α) = f (β) . Θεώρημα Rolle για
την f )
Δίνεται η παραγωγίσιμη συνάρτηση f με πεδίο ορισμού το [ α, β] , με f ′ ( x ) ≠ 0 για κάθε

x ∈ ( α, β ) και οι μιγαδικοί αριθμοί z =−eα + if ( α ) , w =f ( β ) − ieβ .
α) Αν α ≥ 0 και z = 1 να βρείτε τον πραγματικό αριθμό α .
β) Αν Im ( zw ) = 0 να δείξετε ότι υπάρχει ακριβώς ένα x 0 ∈ ( α, β ) έτσι ώστε f ( x 0 ) = 0 .

u zw ∈ I να δείξετε ότι υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ ( α, β ) ,
γ) Αν ο μιγαδικός αριθμός =
έτσι ώστε f ′ ( ξ ) = f ( ξ ) .
(Θέμα Δ)

256
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
• Θεωρούμε την συνάρτηση f ( x ) = x 7 + 2x 3 + x + 3 η οποία έχει πεδίο ορισμού το  .
Επειδή η f ( x ) είναι συνεχής και lim f ( x ) = lim x 7 = −∞ , lim f ( x ) = lim x 7 = +∞ , το
x →−∞

x →−∞

x →+∞

x →+∞

σύνολο τιμών της είναι όλο το  .
Άρα το 0 ∈ ( −∞, +∞ ) =  οπότε από θεώρημα ενδιάμεσων τιμών, η εξίσωση f ( x ) = 0 έχει
τουλάχιστον μια ρίζα στο  .
Σημείωση: Κάθε πολυωνυμική συνάρτηση περιττού βαθμού έχει μία τουλάχιστον ρίζα
στο  .
• Το πλήθος των ριζών μιας εξίσωσης βρίσκεται με την εφαρμογή του Θ.Rolle.
Έστω ότι η (1) έχει δύο ρίζες x1 , x 2 δηλαδή f=
( x1 ) f=
( x 2 ) 0 , τότε εφαρμόζουμε το

θεώρημα του Rolle στο διάστημα [ x1 , x 2 ] . Άρα η εξίσωση f ′ ( x ) = 0 θα έχει τουλάχιστον
μία ρίζα, αλλά f ′ ( x =
) 7x 6 + 6x 2 + 1 > 0 άτοπο. Οπότε η εξίσωση f ( x ) = 0 έχει ακριβώς
μία πραγματική ρίζα.

Λύση άσκησης 2
Θεωρούμε την συνάρτηση f ( =
x ) 2x 2 + αx + β − e 2x η οποία έχει πεδίο ορισμού το  .
Θα αποδείξουμε με την άτοπο απαγωγή.
Έστω ότι η εξίσωση f ( x ) = 0 έχει τέσσερις ρίζες. Tότε, αφού η f είναι παραγωγίσιμη ως
σύνθεση παραγωγίσιμων άρα και συνεχής, από Θεώρημα του Rolle η f ′ ( x ) = 0 έχει
τουλάχιστον τρεις ρίζες . Και ομοίως η f ′′ ( x ) = 0 έχει τουλάχιστον δύο ρίζες και η

f ′′′ ( x ) = 0 έχει τουλάχιστον μία ρίζα.
Aλλά f ′ ( x=
−8e 2x ≠ 0 άτοπο, άρα η εξίσωση
) 4x + α − 2e2x , f ′′ ( x )= 4 − 4e2x και η f ′′′ ( x ) =

f ( x ) = 0 έχει το πολύ τρεις ρίζες.

257
Λύση άσκησης 3

Η g ( x ) είναι συνεχής στο [ α, β] και παραγωγίσιμη στο ( α, β ) .

g ( α ) = g ( β ) = 0 ⇒ από Θεώρημα του Rolle, υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( α, β )
τέτοιο ώστε g′ ( x 0 ) = 0 .
Αλλά
=
g′ ( x ) ef ( x ) f ′ ( x )( x − α )( x − β ) + ef ( x ) ( x − β ) + ef ( x ) ( x − α ) .
f x
f x
f x
Για x = x 0 έχουμε
=
g′ ( x 0 ) e ( 0 ) f ′ ( x 0 )( x 0 − α )( x 0 − β ) + e ( 0 ) ( x 0 − β ) + =
e ( 0 ) ( x0 − α) 0

ή f ′ ( x 0 )( x 0 − α )( x 0 − β ) + ( x 0 − β ) + ( x 0 − α ) = 0 ή

f ′ ( x 0 )( x 0 − α )( x 0 − β ) =

( α − x 0 ) + (β − x 0 )

f ′ ( x0 ) =

( α − x 0 ) + (β − x 0 )
( x 0 − α )( x 0 − β )

′ ( x0 )
f=

1
1
+
α − x0 β − x0

ή

ή

Λύση άσκησης 4

(

)

• Επειδή η συνάρτηση
=
h ( x ) f ( x ) ln x 2 + αx ικανοποιεί τις υποθέσεις του Θεωρήματος
του Rolle στο διάστημα [ 2, 4] , θα έχουμε h ( 2 ) = h ( 4 ) ή

f ( 2 ) ln (=
4 + 2α ) f ( 4 ) ln (16 + 4α ) ⇔ 2 ⋅ f ( 4 ) ln (=
4 + 2α ) f ( 4 ) ln (16 + 4α )
⇔ 2 ⋅ ln ( 4 + 2=
α ) ln (16 + 4α ) ⇔ ln ( 4 + 2α=
) ln (16 + 4α )
2

⇔ ( 4 + 2α ) = 16 + 4α ⇔ α 2 + 3α = 0 ⇔ α = −3 ή α = 0 .
2

• Αν α =0 ⇒ h ( x ) = f ( x ) ⋅ ln x 2 = 2f ( x ) ⋅ ln x με την f ( x ) ορισμένη στο [ 2, 4] και την ln x 2
στο ( −∞, 0 ) ∪ ( 0, +∞ ) , τότε το πεδίο ορισμού της =
h ( x ) 2f ( x ) ⋅ ln x είναι η τομή των δύο

2
.
x
Επειδή ισχύει το Θ. Rolle, θα υπάρχει τουλάχιστον ένα x 0 ∈ ( 2, 4 ) τέτοιο ώστε
συνόλων. Δηλαδή, το D h = [ 2, 4] και h ′=
( x ) 2f ′ ( x ) ln x + f ( x ) ⋅

h ′ ( x 0 ) = 0 ή 2f ′ ( x 0 ) ln x 0 + f ( x 0 ) ⋅

2
1
=
0 ή
0 ή f ′ ( x 0 ) ln x 0 + f ( x 0 ) ⋅ =
x0
x0

x 0 ⋅ f ′ ( x 0 ) ln x 0 + f ( x 0 ) =
0 ή f ′ ( x 0 ) ln x 0 x 0 + f ( x 0 ) =
0.

(

)

(

• Αν α = −3 ⇒ h ( x ) = f ( x ) ⋅ ln x 2 − 3x με την f ( x ) ορισμένη στο [ 2, 4] και την ln x 2 − 3x
με x − 3x > 0 ⇔ x ∈ ( −∞, 0 ) ∪ ( 3, +∞ ) , τότε το πεδίο ορισμού της h ( x ) είναι η τομή των
2

δύο συνόλων. Δηλαδή το D h = (3, 4] , άρα δεν ορίζεται στο [ 2, 4] , οπότε η τιμή του

α = −3 απορρίπτεται.

)

258
Λύση άσκησης 5

(

)′

Η σχέση f ′ ( x 0 ) = f ( x 0 ) γίνεται f ′ ( x ) − f ( x ) =
0 ⇔ e− x f ′ ( x ) − e− x f ( x ) =
0 ⇔ e− x f ( x ) =
0.
Θεωρούμε την συνάρτηση g ( x ) = e − x f ( x ) , η οποία είναι παραγωγίσιμη στο  , άρα και στο
διάστημα [ α, α + 1] . Επομένως είναι και συνεχής στο [ α, α + 1] .

Επίσης g ( =
α ) e −α f (=
α) g (α) .
1) e −α−1 ⋅ f ( α +=
1) e −α−1 ⋅ e ⋅ f (=
α ) e −α f ( α ) και g ( α +=
Άρα η συνάρτηση g ( x ) = e − x f ( x ) ικανοποίει όλες τις υποθέσεις του Θεωρήματος του Rolle,
επομένως υπάρχει τουλάχιστον ένα x 0 ∈ ( α, α + 1) έτσι ώστε g′ ( x 0 ) = 0 , αλλά

−e − x f ( x ) + e − x f ′ ( x ) ⇒ g′ ( x 0=
g′ ( x ) =
) e− x0 f ′ ( x 0 ) − e− x0 f ( x 0=) 0
( e− x f ( x ) ) ' =

f ( x0 ) .
⇒ f ′ ( x0 ) − f ( x0 ) =
0 ⇒ f ′ ( x0 ) =

Λύση άσκησης 6
Τα κοινά σημεία της ευθείας και της Cf βρίσκονται από την λύση της εξίσωσης αx + β = e x
ή e x − αx − β = 0 .
Θεωρούμε την συνάρτηση g ( x =
A D=
.
) e x − αx − β , η οποία ορίζεται στο =
g
Έστω ότι η εξίσωση g ( x ) = 0 έχει τρεις ρίζες τότε, αφού η g ( x ) είναι παραγωγίσιμη ως
σύνθεση παραγωγισίμων και άρα και συνεχής στο  . Από το Θ. Rolle η εξίσωση g′ ( x ) = 0
ή e x − α = 0 έχει τουλάχιστον δύο ρίζες.
Εφαρμόζουμε το Θεώρημα του Rolle για την συνάρτηση g′ ( x ) = e x − α , η οποία είναι
παραγωγίσιμη ως σύνθεση παραγωγίσιμων, άρα και συνεχής. Οπότε η εξίσωση
g′′ ( x ) =0 ⇔ e x =0 θα έχει τουλάχιστον μία ρίζα, το οποίο είναι άτοπο γιατί e x > 0 .
Άρα η ευθεία y = αx + β και η συνάρτηση f ( x ) = e x δεν έχουν τρία κοινά σημεία, επομένως
έχουν το πολύ δύο κοινά σημεία.

259
Λύση άσκησης 7

2
f ( x ) , η οποία γίνεται
x
πολ / µε x
xf ′ ( x ) + 2f ( x ) − 3x =0 ⇔ x 2 f ′ ( x ) + 2xf ( x ) − 3x 2 =0 ⇔ ( x 2 f ( x ) )′ − ( x 3 )′ =0 .

Στη σχέση (1) στη θέση του x 0 → x έτσι έχουμε f ′ ( x )= 3 −

Θεωρούμε την συνάρτηση=
g ( x ) x 2f ( x ) − x 3 .
• Η g ( x ) είναι παραγωγίσιμη στο [ 0,1] ως άθροισμα παραγωγίσιμων (άρα και συνεχής στο

[0,1] ).
• g ( 0 ) = 0 και g (1=
) f (1) −=1 0 , άρα ισχύουν οι υποθέσεις του Θεωρήματος του Rolle.
Επομένως υπάρχει τουλάχιστον ένα x 0 ∈ ( 0,1) έτσι ώστε g′ ( x 0 ) = 0 .
2
• g (=
x ) x 2 f ( x ) − x 3 ⇒ g′ (=
x ) x 2 f ′ ( x ) + 2xf ( x ) − 3x 2 ⇒ g′ ( x=
x 02 f ′ ( x 0 ) + 2x 0f ( x 0 ) − 3x
=
0
0)
0

ή x 0 ( x 0 f ′ ( x 0 ) + 2f ( x 0 ) − 3x 0 ) =
0 ⇔ x 0 f ′ ( x 0 ) + 2f ( x 0 ) − 3x 0 =
0 , ( x 0 ∈ ( 0,1) ⇒ x 0 ≠ 0 )

2
x 0f ′ ( x 0 ) =
3x 0 − 2f ( x 0 ) ⇔ f ′ ( x 0 ) =
3 − f ( x0 )
x0

Λύση άσκησης 8
Για να βρούμε τα κοινά σημεία των γραφικών παραστάσεων των συναρτήσεων f , g αρκεί
να λύσουμε την εξίσωση f ( x ) = g ( x ) .
Έχουμε f ( x )= g ( x ) ⇔ e x − 2 + x= e 2− x − x + 4 ⇔ e x − 2 − e 2− x + 2x − 4= 0 , η οποία έχει προφανή
λύση την x 0 = 2 .
Θα δείξουμε ότι η λύση αυτή είναι μοναδική με τη βοήθεια του θεωρήματος του Rolle.
Έστω ότι η εξίσωση e x − 2 − e 2− x + 2x − 4 =
0 έχει δύο ρίζες τις x1 = 2, x 2 .

Η συνάρτηση h ( x ) = e x − 2 − e 2− x + 2x − 4 είναι παραγωγίσιμη και συνεχής στο
διάστημα [ x1 , x 2 ] ή [ x 2 , x1 ] .

h ( x1 )= 0= h ( x 2 ) , άρα ισχύει το Θ. Rolle, έτσι θα υπάρχει τουλάχιστον ένα
x 0 ∈ ( x1 , x 2 ) ή ( x 2 , x1 ) τέτοιο ώστε h ′ ( x 0 ) = 0 . Όμως h ′ ( x )= e x − 2 + e 2− x + 2 ≠ 0 ,
άτοπο.

Άρα η εξίσωση e x − 2 − e 2− x + 2x − 4 =
0 έχει μοναδική ρίζα.
x −2
Σημείωση: Η συνάρτηση h ( x ) = e − e 2− x + 2x − 4 είναι γνησίως αύξουσα ως άθροισμα
αυξουσών.
Οι συναρτήσεις e x − 2 (σαν σύνθεση δύο αυξουσών συναρτήσεων των e x , x − 2 ), −e 2− x (σαν
σύνθεση δύο φθινουσών συναρτήσεων των −e x , 2 − x ) και 2x − 4 είναι αύξουσες, άρα η
εξίσωση h ( x )= e x − 2 − e 2− x + 2x − 4= 0 έχει μοναδική λύση την x 0 = 2 .

260
Λύση άσκησης 9
Ο συντελεστής διεύθυνσης της εφαπτομένης της γραφικής παράστασης μιας συνάρτησης
σε ένα σημείο A ( ξ, f ( ξ ) ) είναι ο αριθμός f ′ ( ξ ) .

Για να είναι παράλληλη προς το xx ′ , αρκεί να ισχύει f ′ ( ξ ) =0 .

Εφαρμόζουμε το θεώρημα του Rolle για την συνάρτηση f ( x ) στο διάστημα [ 0,1] .

Η f ( x ) είναι συνεχής στο [ 0,1] ως πολυωνυμική.

Η f ( x ) είναι παραγωγίσιμη στο ( 0,1) ως πολυωνυμική.

f ( 0 ) = δ , f (1)=

α β
+ + γ + δ= 0 άρα f =
( 0 ) f=
(1) 0 .
3 2

Άρα ισχύει το Θ. Rolle, έτσι θα υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ ( 0,1) τέτοιο ώστε f ′ ( ξ ) =0 .

Λύση άσκησης 10
Η εξίσωση x 4 + e x = 3x + 10 ⇔ x 4 + e x − 3x − 10 = 0 .
Θεωρούμε την συνάρτηση f ( x ) = x 4 + e x − 3x − 10 .
Έστω ότι η εξίσωση f ( x ) = 0 έχει τρείς ρίζες. Αφού η f είναι παραγωγίσιμη ως σύνθεση
παραγωγίσιμων, άρα και συνεχής. Από το Θεώρημα του Rolle, η εξίσωση f ′ ( x ) = 0 θα έχει
τουλάχιστον δύο ρίζες και ομοίως η εξίσωση f ′′ ( x ) = 0 μία τουλάχιστον ρίζα.
Έχουμε όμως f ′ ( x ) = 4x 3 + e x − 3 και f ′′ ( x )= 12x 2 + e x > 0 για κάθε x ∈  , άρα άτοπο.
Επομένως η εξίσωση έχει το πολύ δύο ρίζες.

261
Λύση άσκησης 11
Έστω ότι η γραφική παράσταση της f τέμνει τον άξονα xx ′ σε δύο σημεία A ( x1 , f ( x1 ) ) ,

B ( x 2 , f ( x 2 ) ) , έτσι έχουμε f=
( x1 ) f=
( x2 ) 0 .

Εφαρμόζουμε το Θεώρημα του Rolle για την συνάρτηση f στο διάστημα [ x1 , x 2 ] ⊂ (0, +∞) .

Η f είναι παραγωγίσιμη στο διάστημα [ x1 , x 2 ] , άρα και συνεχής.

f=
( x1 ) f=
( x2 ) 0

Άρα ισχύει το Θ. Rolle, έτσι θα υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ ( x1 , x 2 ) τέτοιο ώστε f ′ ( ξ ) =0 .

)′ ( 3ln x + 2011)′ ⇒

(

Παραγωγίζουμε τη σχέση (1), έτσι έχουμε f 2 ( x ) + f ( x ) − 6x =

3
2f ( x ) f ′ ( x ) + f ′ ( x ) − 6 = (2).
x
3
ξ

3
ξ

Η (2) για x = ξ γίνεται 2f ( ξ ) f ′ ( ξ ) + f ′ ( ξ ) − 6 = και επειδή f ′ ( ξ ) =0 , θα έχουμε −6 = .
Το οποίο είναι αδύνατο (άτοπο) γιατί ξ > 0 , άρα η γραφική παράσταση της f δεν τέμνει τον
άξονα xx ′ σε δύο σημεία, οπότε θα τον τέμνει το πολύ σε ένα σημείο.

Λύση άσκησης 12
Η εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο σημείο A ( x 0 , f ( x 0 ) ) είναι η ευθεία

x0 )
( ε ) : y − f (=

f ′ ( x 0 )( x − x 0 ) .

Για να διέρχεται η ( ε ) από το σημείο B ( 0, x 0 ) αρκεί να δείξουμε ότι:

Β ∈ ( ε ) ⇒ x 0 − f ( x 0 )= f ′ ( x 0 )( 0 − x 0 ) ⇔ x 0 f ′ ( x 0 ) − f ( x 0 ) + x 0 = 0 ⇔

x 0f ′ ( x 0 ) − f ( x 0 ) + x 0
= 0
x 02


x 0f ′ ( x 0 ) − f ( x 0 ) 1
 f ( x 0 ) ′
′ =0 , δηλαδή η εξίσωση  f ( x ) + ln x  =
0
ln
x
+
=

+
(
)

 0


0
x 02
x0
 x

 x0 

να έχει τουλάχιστον μία ρίζα στο (1, e ) .
Θεωρούμε την συνάρτηση f=
(x)

f (x)
+ ln x στο διάστημα [1, e ] .
x

Η συνάρτηση g ( x ) ικανοποιεί τις υποθέσεις του θεωρήματος του Rolle στο διάστημα [1, e ]
διότι:
• Η g είναι παραγωγίσιμη στο [1, e ] σαν άθροισμα παραγωγισίμων συναρτήσεων (άρα και
συνεχής).

f (1)
f (e)
f ( e ) (1)
e)
+ ln=
e
+=
1 g (1) , άρα η εξίσωση g′ ( x ) = 0
+ ln1 = f (1) και g (=
e
e
1
έχει τουλάχιστον μια ρίζα στο διάστημα (1, e ) .

• g (1) =

262
Λύση άσκησης 13
α) z = 1 ⇔ −eα + if ( α ) = 1 ⇔

( −e )

α 2

+ f 2 ( α ) = 1 ⇔ e2α + f 2 ( α ) = 1 ⇔ f 2 ( α ) = 1 − e2α ≥ 0 ⇔

1 ≥ e 2 α ⇔ e0 ≥ e 2 α ⇔ 0 ≥ 2α ⇔ 0 ≥ α και επειδή α ≥ 0 ⇒ α =0 .

(

)(

)

(

)

β) zw = −eα + if ( α ) ⋅ f ( β ) − ieβ =−eα f ( β ) + f ( α ) eβ + i f ( α ) f ( β ) + eα+β (1)
Έχουμε Im ( zw ) =0 ⇒ f ( α ) f ( β ) + eα+β =0 ⇒ f ( α ) f ( β ) =−eα+β < 0 .
• Η συνάρτηση f με πεδίο ορισμού το [ α, β] είναι παραγωγίσιμη, άρα και συνεχής. Επίσης

f ( α ) f ( β ) < 0 , άρα ισχύουν οι υποθέσεις του Θεωρήματος του Bolzano, επομένως
υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( α, β ) τέτοιο ώστε f ( x 0 ) = 0 .
• Θα δείξουμε ότι η εξίσωση f ( x ) = 0 έχει ακριβώς μία ρίζα με την μέθοδο της εις άτοπον
απαγωγής.
Έστω ότι έχει δύο ρίζες. Επειδή η f είναι παραγωγίσιμη στο [ α, β] , άρα και συνεχής στο

[α, β] , από το θεώρημα του Rolle η εξίσωση f ′ ( x ) = 0 έχει τουλάχιστον μια ρίζα, άτοπο.
Γιατί έχουμε f ′ ( x ) ≠ 0 .
γ) Από τη σχέση (1) έχουμε u = zw ∈ I ⇒ −eα f ( β ) + f ( α ) eβ = 0 ⇔
Εφαρμόζουμε το Θεώρημα του Rolle για την συνάρτηση g ( x ) =

f ( α ) f (β)
(2).
=

f (x)
στο διάστημα [ α, β] .
ex

Η συνάρτηση g ( x ) είναι παραγωγίσιμη στο διάστημα [ α, β] , άρα και συνεχής.

f ( β ) ( 2)
f (α)
g ( α ) = α , g (β ) =
⇒ g ( α ) = g ( β ) , άρα ισχύουν οι υποθέσεις του
e

Θεωρήματος του Rolle.

Επομένως θα υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ ( α, β ) τέτοιο ώστε g′ ( ξ ) =0 .

 f ( x ) ′
 e 

g′ ( x ) =
Έχουμε όμως ότι=
x 

g′ ( ξ ) = 0 ⇒

f ′ ( x ) ex − f ( x ) ex f ′ ( x ) − f ( x )
=
x 2
ex
e
( )

f ′ (ξ) − f (ξ)
= 0 ⇒ f ′ (ξ) = f (ξ)

263
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Εφαρμογή του Θ.Μ.Τ. και Υπολογισμός ξ Ώστε να Ισχύει Κάποια Συνθήκη)

1

 x + ηµ(πx) ,
Δίνεται η συνάρτηση f (x) = 
π
 x 2 + 2x ,

x≤0

.

x>0

Να αποδείξετε ότι η f ικανοποιεί τις συνθήκες του θεωρήματος Μέσης Τιμής στο [ −2, 2] και
να βρείτε τα σημεία ξ ∈ ( −2, 2 ) για τα οποία ισχύει.
(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Εφαρμογή του Θ.Μ.Τ. και Υπολογισμός ξ Ώστε να Ισχύει Κάποια Συνθήκη)
Αν Α(α,f(α)) και Β(β,f(β)) με α < β είναι τα σημεία στα οποία η ευθεία (ε): y= x + 3 τέμνει
την γραφική παράσταση της συνάρτησης f με f (x)
= x 2 + e x τότε:
i. Nα αποδείξετε ότι εφαρμόζεται το Θ.Μ.Τ. για την f στο [ α,β ] .
ii. Nα προσδιορίσετε το ξ του θεωρήματος και να αποδείξετε ότι αβ < 0 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 3. (Εφαρμογή του Θ.Μ.Τ. και Υπολογισμός ξ Ώστε να Ισχύει Κάποια Συνθήκη)
Α. Να αποδείξετε ότι εφαρμόζεται το θεώρημα Μέσης Τιμής για την συνάρτηση

1
 f ( x =
) x − 1 lnx στο διάστημα  , e  .
e 
1
e


Β. Να αποδείξετε ότι υπάρχει ξ ∈  , e  ώστε ξ ( ξ − 1) lnξ + ( ξ − 1) = ξ ξ − 1 .

(Θέμα Γ)

2

264
Άσκηση 4. (Εφαρμογή του Θ.Μ.Τ. και Υπολογισμός ξ Ώστε να Ισχύει Κάποια Συνθήκη)

 x 2 + 5,
2
− x + αx + β,

Δίνεται η συνάρτηση f με τύπο f (x) = 

x≤2
. Να προσδιορίσετε
x>2

τα α, β ∈  ώστε για την συνάρτηση f να ισχύουν οι προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ. στο [ −2,3] .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 5. (Εφαρμογή του Θ.Μ.Τ. και Υπολογισμός ξ Ώστε να Ισχύει Κάποια Συνθήκη)

 2x + ηµ(αx), x ≤ 0
2
2
 x + β − 4π, x > 0

Δίνεται η συνάρτηση f με τύπο f (x) = 

α, β ∈  , α ≠ 0 .

Αν η συνάρτηση f ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ. στο [ −2π,3π ] να προσδιορίσετε
τους αριθμούς α, β .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. (Εφαρμογή του Θ.Μ.Τ. και Υπολογισμός ξ Ώστε να Ισχύει Κάποια Συνθήκη)

αx 2 + x,

Δίνεται η συνάρτηση f με τύπο f (x) = 

 xe + β,
x

x≤0
.
x>0

Α. Να προσδιορίσετε τους πραγματικούς α, β , α ≠ 0 , ώστε η f να ικανοποιεί τις

προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ.στο [ −1,1] .

f (1) − f (−1)
2
(δηλαδή ότι το ξ που ικανοποιεί το συμπέρασμα του Θ.Μ.Τ. για την f στο ( −1,1) είναι

Β. Αν α = e να αποδείξετε ότι υπάρχει μοναδικό ξ ∈ ( −1,1) ώστε f ′(ξ) =
μοναδικό).
(Θέμα Γ)

265
Άσκηση 7. (Ύπαρξη Τιμής ξ (Τιμών ξ1 , ξ 2 ) Ώστε να Ισχύει Δοσμένη Συνθήκη)
Α. Αν η f είναι παραγωγίσιμη στο [ 0, +∞ ) αποδείξτε ότι για κάθε β > 0 υπάρχει ξ > 0

f (β) − f (ξ)
.
ξ

τέτοιο ώστε f ′(ξ) =


Β. Αποδείξτε ότι υπάρχει ξ ∈  0,

1− ηµξ
π
.
 τέτοιο ώστε συνξ =
ξ
2

(Θέμα Δ)

Άσκηση 8. (Ύπαρξη Τιμής ξ (Τιμών ξ1 , ξ 2 ) Ώστε να Ισχύει Δοσμένη Συνθήκη)
Α. Θεωρούμε συναρτήσεις f, g με την f να είναι παραγωγίσιμη στο  και πραγματικούς
αριθμούς α, β τέτοιους ώστε f (g(α))= f (g(β)) , g(α) ≠ g(β) . Αν το g( γ ) είναι εσωτερικό
του διαστήματος με άκρα g(α) , g(β) και για κάποιο γ ∈  και ισχύει

g( γ ) – g(α) = g(β) – g( γ ) να αποδείξετε ότι υπάρχουν αριθμοί ξ1 , ξ 2 ∈  τέτοιοι ώστε
f ′(ξ1 ) + f ′(ξ2 ) =
0.
Β. Θεωρούμε την παραγωγίσιμη στο  συνάρτηση f για την οποία ισχύει f ( lnα ) = f ( lnβ )
όπου 1 < α < β . Να δείξετε ότι υπάρχουν αριθμοί ξ1 , ξ 2 ∈  τέτοιοι ώστε f ′(ξ1 ) + f ′(ξ 2 ) =
0.
(Υπόδειξη: Θεωρώ γ 2 = αβ )

1
1
=f 
α
β
όπου 1 < α < β . Να δείξετε ότι υπάρχουν αριθμοί ξ1 , ξ 2 ∈  τέτοιοι ώστε f ′(ξ1 ) + f ′(ξ 2 ) =
0.
2αβ
(Υπόδειξη: Θεωρώ γ =
)
α +β
Γ. Θεωρούμε την παραγωγίσιμη στο  συνάρτηση f για την οποία ισχύει f 

(Θέμα Δ)

266
Άσκηση 9. (Ύπαρξη Τιμής ξ (Τιμών ξ1 , ξ 2 ) Ώστε να Ισχύει Δοσμένη Συνθήκη)
Δίνεται συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο ( α,β ) και συνεχής στο [ α,β ] . Να αποδείξετε ότι
υπάρχουν ξ1 , ξ 2 , ξ 3 ∈ ( α,β ) με ξ1 ≠ ξ 2 ώστε f ′(ξ1 ) + f ′(ξ 2 ) − 2f ′(ξ3 ) =
0.
(Θέμα Δ)

Άσκηση 10. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Να αποδείξετε ότι

π
α −β
α −β
, 0<α≤β< .
≤ εϕα − εϕβ ≤
2
2
2
συν β
συν α

(Θέμα Δ)

Άσκηση 11. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Α. Για κάθε x > 0 να αποδείξετε ότι

Β. Να υπολογίσετε το όριο li m
x →1

x −1
≤ ln x ≤ x − 1 (1).
x

ln x
.
x −1

(Θέμα Δ)

Άσκηση 12. (Απόδειξη Ανισοτήτων)

 π
 π 
, 0  να αποδείξετε ότι x < ηµx < xσυνx ενώ για κάθε x ∈  0,  να
 2 
 2
αποδείξετε ότι xσυνx < ημx < x .

Α. Για κάθε x ∈  −

Β. Να υπολογίσετε το όριο li m
x →0

(Θέμα Δ)

ηµx
.
x

267
Άσκηση 13. (Απόδειξη Ανισοτήτων)

 π π
,  να αποδείξετε ότι 1 − xηµx ≤ συνx ≤ 1 .
 2 2

Α. Για κάθε x ∈  −

Β. Να υπολογίσετε το όριο li m
x →0

(Θέμα Δ)

συνx − 1
.
x

268
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Η f είναι συνεχής σε κάθε x < 0 ως πράξεις μεταξύ συνεχών συναρτήσεων και σε κάθε
x > 0 ως πολυωνυμική. Στο x 0 = 0 έχουμε:

1


li m=
f (x) li m  x + ηµ=
(πx)  0 ,


π
x →0
x →0 

li m f (x)
= li m ( x 2 + 2x=
) 0 και
x → 0+

x → 0+

f ( 0) = 0

Επομένως li=
m f (x) li=
m f (x) f (0) δηλαδή η f είναι συνεχής και στο x 0 = 0 .
x → 0−

x → 0+

Έτσι η f είναι συνεχής στο  οπότε και στο [ −2, 2] .
Η f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x < 0 με f ′(x) = 1 + συν(πx) και σε κάθε x > 0 με

f ′(x)
= 2x + 2 . Στο x 0 = 0 έχουμε:

1


 x + π ηµ(πx) 
 f (x) − f (0) 
li m 
 = li m−
 = li m 
x − 0  x → 0− 
x
x → 0− 
 x →0


π
=
x
u
ηµ(πx)
ηµu
lim−
1)
(διότι: lim− = =
x →0
u →0
πx
u
 f (x) − f (0) 
li m 
 = li m
+
x − 0  x → 0+
x →0 

 ηµ(πx) 
2,
1 +
=
πx 

 x 2 + 2x 
 x(x + 2) 
2

 = li m+ 
 = li m+ ( x + 2 ) =
x
x
x
0


 x →0

 f (x) − f (0) 
 f (x) − f (0) 
 = li m+ 
= 2= f ′(0) δηλαδή η f είναι παραγωγίσιμη
 x − 0  x →0  x − 0 

Επομένως li m 

x →0

και στο x 0 = 0 .Έτσι η f είναι παραγωγίσιμη στο  οπότε και στο ( −2, 2 ) με

f ′(x)

1 + συν(πx) αν x < 0

αν x 0 .
2
=
 2x + 2
αν x > 0

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις του θεωρήματος μέσης
τιμής για την f στο διάστημα [ −2, 2] και συνεπώς θα υπάρχει τουλάχιστον ένα  ξ∈ ( − 2, 2)
τέτοιο ώστε
f ′(ξ)
=

5
8 − (−2)
f (2) − f (−2)
f ′(ξ)
⇔ f ′(ξ) =
⇔=
4
2
2 − (−2)

269

Προσδιορισμός του ξ : Προφανώς ξ ≠ 0 αφού f ′ ( 0 )= 2 ≠

5
.
2

5
3
 
⇔ συν ( πξ ) = > 1 αδύνατον.
2
2
5
1
1
Αν ξ ∈ ( 0, 2 ) : 2ξ + 2=  
(δεκτό).
⇔ 2ξ=  ⇔ ξ=
2
2
4

Αν ξ ∈ ( −2, 0 ) : 1 + συν ( πξ )=

Λύση άσκησης 2
Επειδή τα σημεία Α και Β είναι κοινά σημεία της γραφικής παράστασης της f και της
ευθείας (ε) θα ισχύει: α 2 + eα = α + 3 (1) και β2 + eβ = β + 3 (2).
i. Η f είναι συνεχής στο  , άρα και στο [ α,β ] , ως άθροισμα των συνεχών συναρτήσεων

= 2x + e x .
x 2 και e x . H f είναι παραγωγίσιμη στο ( α,β ) με f ′(x)
Επομένως η f ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την f στο διάστημα [ α,β ] .
ii. Σύμφωνα με το Θ.Μ.Τ. για την f στο [ α,β ] υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ ( α,β ) τέτοιο
ώστε
f ′(ξ)
=

β2 + eβ ) − ( α 2 + eα ) (1),(2)
(
f (β) − f (α)
⇔ f ′(ξ)
=
⇔ f ′(ξ) =
β− α
β− α

( β + 3 ) − ( α + 3) ⇔
β− α

f ′(ξ) =1 .
Προσδιορισμός του ξ :
Είναι f ′(ξ) = 1 ⇔ 2ξ + eξ = 1 (3).
Προφανής λύση της (3) είναι ξ = 0 (4), η οποία είναι και μοναδική, αφού η f ′ είναι

γνησίως αύξουσα στο ( α, β ) (αν x1 , x 2 ∈ ( α, β ) με x1 < x 2 τότε 2x1 < 2x 2 και e x1 < e x 2
δηλαδή 2x1 + e x1 < 2x 2 + e x 2 ⇔ f ′ ( x1 ) < f ′ ( x 2 ) ).
(4)

Επιπλέον ξ ∈ ( α,β ) δηλαδή α < ξ < β ⇔ α < 0 < β , οπότε αβ < 0 .

270
Λύση άσκησης 3

1

Α. Η f είναι συνεχής στο  , e  ως γινόμενο των συνεχών x − 1 και lnx .
e 

− ( x − 1) l n x αν x < 1

Για τον έλεγχο της παραγώγου
έχουμε f (x) =
αν x 1
0
=
 x − 1 l n x αν x > 1
)
(
1
e

 x −1 
 .
 x 


Αν x ∈  , e  είναι f ′(x) =
( − ( x − 1) ln x )′ =−(x − 1)′ ln x − (x − 1)(ln x)′ =− ln x − 

 x −1 
 .
 x 

Αν x ∈ (1, e ) είναι f ′(x) = ( ( x − 1) ln x )′ = (x − 1)′ ln x + (x − 1)(ln x)′ = ln x + 

f ′(x)
=
(Τα δύο αποτελέσματα συγχωνεύονται στην
1
e

 x −1 
(x − 1)
ln x + 
)
| x − 1|
 x 


Για την παράγωγο στο 1 ∈  , e  έχουμε:

 f (x) − f (1) 
li m 
 = li m
x − 1  x →1−
x →1− 

 | x − 1| ln x 

 = li m
 x − 1  x →1−

 −(x − 1) ln x 
0

 = li m− ( − ln x ) =
x −1

 x →1

 f (x) − f (1) 
li m 
 = li m
x − 1  x →1+
x →1+ 

 | x − 1| ln x 

 = li m
 x − 1  x →1+

 (x − 1) ln x 

 = li m ( ln x ) = 0
 x − 1  x →1+

 f (x) − f (1) 
 f (x) − f (1) 
 = li m+ 
= 0= f ′(1)
 x − 1  x →1  x − 1 

Οπότε li m 

x →1

1 
e 
1 
Συνεπώς ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την f στο διάστημα  , e  .
e 

Άρα η f είναι παραγωγίσιμη και στο x 0 = 1 επομένως είναι παραγωγίσιμη στο  , e  .

1

1

Β. Εφαρμόζοντας το Θ.Μ.Τ. για την f στο  , e  έχουμε ότι υπάρχει ξ ∈  , e  τέτοιο ώστε
e 
e 

1
1
1
1
f (e) − f  
( e − 1) −  − 1
| e − 1| ln e − | − 1| ln
 e  ⇔ f ′(ξ) = 1 ⇔
 e  ⇔ f ′(ξ)
e
e ⇔ f ′(ξ) =
=
f ′(ξ) =
1
1
1
e−
e−
e−
e
e
e

ξ −1
(ξ − 1)
ln ξ +
= 1 ⇔ ξ(ξ − 1) ln ξ + (ξ − 1) 2 = ξ ξ + 1 .
| ξ − 1|
ξ

271
Λύση άσκησης 4
Η f είναι συνεχής σε κάθε x < 2 ως σύνθεση των συνεχών x 2 + 5 (πολυωνυμική) και x .
Επίσης είναι συνεχής σε κάθε x > 2 ως πολυωνυμική για οποιαδήποτε α, β ∈  . Για να
ισχύουν οι προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ. για την f στο [-2,3] πρέπει η f να είναι συνεχής στο
[-2,3] και για να συμβεί αυτό πρέπει και αρκεί να είναι συνεχής στο x 0 = 2 . Επομένως

πρέπει και αρκεί li=
m f (x) li=
m f (x) f (2) . Στο x 0 = 2 έχουμε:
x → 2+

• li m f (x) = li m
x → 2−

x → 2−

(

x → 2−

)

x2 + 5 =
3 (1),

(

)

• li m f (x) = li m − x 2 + αx + β = −4 + 2α + β (2) και
x → 2+

x → 2+

• f ( 2 ) = 3 (3)
Επομένως πρέπει −4 + 2α + β = 3 ⇔  
β = 7 – 2α (4).

 x 2 + 5,

x≤2

− x + αx + 7 − 2α,

x>2

Έτσι η συνάρτηση f γίνεται f (x) = 

2

.

Η f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x < 2 ως σύνθεση των παραγωγίσιμων x 2 + 5
(πολυωνυμική) και

x με f ′(x) =

x
x2 + 5

. Επίσης είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x > 2 ως

πολυωνυμική για οποιοδήποτε α ∈  με f ′(x) = −2x + α . Για να ισχύουν οι προϋποθέσεις
του Θ.Μ.Τ. για την f στο [-2,3] πρέπει η f να είναι παραγωγίσιμη στο (-2,3) και για να
συμβεί αυτό πρέπει και αρκεί να είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 2 . Επομένως πρέπει και

 f (x) − f (2) 
 f (x) − f (2)  ′
 = li m+ 
 = f (2) . Στο x 0 = 2 έχουμε:
 x − 2  x →2  x − 2 

αρκεί li m 

x →2

 f (x) − f (2) 
• li m 
 = li m

x − 2  x → 2−
x →2 


( x − 2 )( x + 2 )
li m 
x → 2−  ( x − 2 )
x2 + 5 + 3

(


 x2 + 5 − 3 
x2 + 5 − 9


 = li m 
 x − 2  x → 2− x − 2
x2 + 5 + 3
(
)


(

)


 = li m
 x → 2−

 x+2  2
 2
=
 x +5 +3 3

)


=


272

 − x 2 + αx + 7 − 2α − 3 
 − x 2 + 4 + α x − 2α 
 f (x) − f (2) 
=
li
m
li
m
=



=

x−2
x−2
 x − 2  x → 2+ 
 x → 2+ 

• li m 
+
x →2

 − ( x − 2 )( x + 2 ) + α ( x − 2 ) 
li m 
 = li m+ ( − x − 2 + α ) = −4 + α
x−2
x → 2+ 
 x →2
Άρα πρέπει και αρκεί −4 + α=

28
7
2
14
και από την (4) είναι β = 7 −
⇔ α=
⇔ β=− .
3
3
3
3

Λύση άσκησης 5
Επειδή η f ικανοποιεί τις υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. στο [-2π,3π] θα είναι συνεχής σ’ αυτό και
επομένως θα είναι συνεχής και στο x 0 = 0 . Οπότε θα ισχύει li=
m f (x) li=
m f (x) f (0) .
x → 0−

Είναι:

li m f (x) = li m

( 2x + ηµ(αx) ) = 0 ,

li m f (x) = li m

(

x → 0−

x →0

+

x → 0−

x →0

+

) (

x 2 + β 2 − 4π =

x → 0+

)

β2 − 4π = β − 4π και

f ( 0) = 0

Επομένως β − 4π = 0 ⇔ β = 4π ⇔ β = ±4π (2).

Επειδή η f ικανοποιεί τις υποθέσεις του Θ.Μ.Τ. στο [-2π,3π] θα είναι παραγωγίσιμη στο
(-2π,3π) και επομένως θα είναι παραγωγίσιμη και στο x 0 = 0 . Οπότε θα ισχύει

 f (x) − f (0) 
 f (x) − f (0)  ′
li m 
 = li m+ 
 = f (0) . Στο x 0 = 0 είναι:

x − 0  x →0  x − 0 
x →0 

 f (x) − f (0) 
 2x + ηµ(αx) − 0 
li m 
 = li m− 
 = li m−

x − 0  x →0 
x
x →0 
 x →0

 f (x) − f (0) 
li m 
 = li m
x − 0  x → 0+
x → 0+ 

 x 2 + β2 − 4π  (1)

 = li m


x
x → 0+



x
li m 
 = 0 (4)
x → 0+ 
x 2 + 16π2 + 4π 
Επομένως 2 + α = 0 ⇔ α = −2 .

ηµ(αx)

2 + α
αx




x

(


 = 2 + α (3)


=

x 2 + 16π2 + 4π 

x2

)

273
Λύση άσκησης 6
Α. Η f είναι συνεχής σε κάθε x < 0 ως πολυωνυμική και σε κάθε x > 0 ως πράξεις μεταξύ
συνεχών συναρτήσεων. Στο x 0 = 0 έχουμε:

li m f (x) = li m ( αx 2 + x ) =
0 (1)

li m f (x) = li m ( xe x + β ) = β και (2)

f ( 0 ) = 0 (3)

x → 0−

x → 0+

x → 0−

x → 0+

Για να ισχύουν οι προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ. πρέπει η f να είναι συνεχής στο [-1,1] και για
να συμβεί αυτό πρέπει και αρκεί να είναι συνεχής στο x 0 = 0 . Επομένως πρέπει

li=
m f (x) li=
m f (x) f (0) απ’ όπου με την βοήθεια των (1), (2), (3) προκύπτει ότι β =0 .
x → 0+

x → 0−

αx 2 + x

Έτσι η συνάρτηση f γίνεται f (x) = 

 xe

x

αν x ≤ 0
.
αν x > 0

Η f είναι παραγωγίσιμη σε κάθε x < 0 με f ′(x) = 2αx + 1 και σε κάθε x > 0 με

f ′ (=
x ) xe x + e x  . Στο x 0 = 0 έχουμε:

 αx 2 + x − 0 
 f (x) − f (0) 
 x(αx + 1) 
li m 
1 (4)
 = li m− 
 = li m− ( αx + 1) =
 = li m− 

x
x
x − 0  x →0 
x →0 
 x →0
 x →0 

 xe x − 0 
 xe x 
 f (x) − f (0) 
= li m ( e x ) = 1 (5)
= li m 
li m 
= li m 



x − 0  x → 0+  x  x → 0+  x  x → 0+
x → 0+ 

 f (x) − f (0) 
 f (x) − f (0)  ′
(0) 1 οπότε η f
=
 = li m+ 
 f=
 x − 0  x →0  x − 0 

Από τις (4) και (5) προκύπτει ότι li m 

x →0

 2αx + 1 αν x < 0

είναι παραγωγίσιμη στο (-1,1) για κάθε α ∈  με f '(x) = 1
αν x = 0 .
x
x
 xe + e αν x > 0

*

274

x<0
2ex + 1 αν
ex 2 + x, x ≤ 0

Β. Aν α = e τότε είναι f (x) =  x
και f '(x) = 1
αν x = 0 .
x>0
 xe
x
x
 xe + e αν x > 0

Από το (Α) ερώτημα, εφαρμόζεται το Θ.Μ.Τ. για την f στο διάστημα [-1,1] και συνεπώς
υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ ( −1,1) τέτοιο ώστε
f ′(ξ)
=

f (1) − f (−1)
e − (e − 1)
f ′(ξ)

=

1 − (−1)
2

1
f ′(ξ) =
2
Προφανώς ξ ≠ 0 αφού f ′(0)= 1 ≠
Αν ξ ∈ ( −1, 0 ) τότε: f ′ ( ξ ) =

1
.
2

1
1
1
1
⇔ 2eξ + 1 = ⇔ 2eξ = − ⇔ ξ = − (δεκτή τιμή)
2
2
2
4e

Ενώ δεν υπάρχει ξ ∈ ( 0,1) τέτοιο ώστε f ′ ( ξ )=

1
1
⇔ ξeξ + eξ=
, διότι αν θεωρήσουμε την
2
2

συνάρτηση f ′ (=
x ) xe x + e x  έχουμε ότι, όπως εύκολα προκύπτει με την εφαρμογή του
ορισμού, είναι γνησίως αύξουσα στο [0,1] και συνεπώς για ξ ∈ ( 0,1) θα ισχύει

ξ > 0 ⇔ f ′(ξ) > f ′(0) ⇔ f ′(ξ) > 1 >

1
.
2

Επομένως το ξ του Θ.Μ.Τ. για την f στο διάστημα (-1,1) είναι μοναδικό.

Λύση άσκησης 7
Α. Μετασχηματίζουμε την ζητούμενη: f ′(ξ) =

f (β) − f (ξ)
⇔ ξf ′(ξ) + f (ξ) = f (β) (1)
ξ

Αν g(x) = xf (x) με x ∈ [0, β] έχουμε:

g συνεχής στο [ 0,β ] ως γινόμενο συνεχών

g παραγωγίσιμη στο ( 0,β ) με =
g΄(x) xf ′(x) + f (x) για κάθε x ∈ (0, β)

Σύμφωνα με το Θ.Μ.Τ. θα υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ ( 0,β ) τέτοιο ώστε

g′(ξ) =

g(β) − g (0)
β ⋅ f (β)
⇔ ξf ′(ξ) + f (ξ) =
⇔ ξf ′(ξ) + f (ξ) = f (β)
β−0
β

275

1 − ηµξ
⇔ ξσυνξ = 1 − ηµξ ⇔ ξσυνξ + ηµξ = 1 .
ξ
Θεωρούμε την συνάρτηση f με f (x) = ηµx , με x ∈ [0, +∞) η οποία είναι παραγωγίσιμη
π
στο [0, +∞) με f ′(x) = συνx και εφαρμόζοντας το ερώτημα (Α) για β = .
2
π
ηµ − ηµξ
1 − ηµξ
π


2
.
Θα υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈  0,  τέτοιο ώστε
=
συνξ
=
⇔ συνξ
ξ
ξ
 2
Β. Η ζητούμενη σχέση γίνεται: συνξ =

Λύση άσκησης 8
A. Ας υποθέσουμε ότι g(α) < g(β) (η άσκηση αντιμετωπίζεται όμοια και αν g(α) > g(β) ).

Τότε g(α) < g( γ ) < g(β) και εφαρμόζεται το Θ.Μ.Τ. για την f στα διαστήματα [ g(α), g( γ ) ] ,

[g( γ ), g(β)] αφού είναι συνεχής (ως παραγωγίσιμη) σ’ αυτά και παραγωγίσιμη στα
( g(α), g( γ ) ) ⊆  , ( g( γ ), g(β) ) ⊆  .
Επομένως θα υπάρχουν ξ1 ∈ ( g(α), g( γ ) ) και ξ 2 ∈ ( g( γ ), g(β) ) τέτοια ώστε:

f (g( γ )) − f (g(α))
(1)
g( γ ) − g(α)

• Υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ1 ∈ ( g(α), g( γ ) ) τέτοιο ώστε f ′(ξ1 ) =

f (g(β)) − f (g( γ ))
(2)
g(β) − g( γ )

• Υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ 2 ∈ ( g( γ ), g(β) ) τέτοιο ώστε f ′(ξ 2 ) =

Με πρόσθεση των (1), (2) και επειδή g( γ ) – g(α) = g(β) – g( γ ) και f ( g(β) =
) f ( g(α) ) θα είναι

f ′(ξ1 ) + f ′(ξ 2 ) =
0.
Β. Είναι εφαρμογή του (Α) για g(x) = lnx με x > 0 . Αρκεί να προσδιορίσουμε ένα γ ∈ 
τέτοιο ώστε g( γ ) − g(α)= g(β) − g( γ ) ⇔ ln γ − ln α= ln β − ln γ ⇔ 2 ln γ= ln β + ln α ⇔

ln γ 2 = ln(βα) ⇔ γ 2 = αβ ⇔ γ =

αβ .

αβ (γεωμετρικός μέσος των α, β ) είναι
1 < α < γ < β ⇔ 0 < ln α < ln γ < ln β . Εφαρμόζοντας το Θ.Μ.Τ. για την f στα [lnα, lnγ] ,
[lnγ, lnβ] και εργαζόμενοι όπως στο (Α), θα έχουμε ότι:

Πράγματι για το γ=

f (ln γ ) − f (ln α)
ln γ− ln α

(3)

f (ln β) − f (ln γ )
ln β− ln γ

(4)

• υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ1 ∈ ( ln α, ln γ ) τέτοιο ώστε f ′(ξ1 ) =

• υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ 2 ∈ ( ln γ, ln β ) τέτοιο ώστε f ′(ξ 2 ) =

Με πρόσθεση των (3), (4) και επειδή lnγ – lnα = lnβ – lnγ , f (lnα) = f (lnβ) θα είναι
f ′(ξ1 ) + f ′(ξ 2 ) =
0.

276

1
. Αρκεί να προσδιορίσουμε ένα γ ∈  τέτοιο ώστε
x
1 1 1 1
α − γ γ −β
g( γ ) − g(α) = g(β) − g( γ ) ⇔ − = − ⇔
=
⇔ αβ − γβ = αγ − αβ ⇔
γ α β γ
αγ
γβ
2αβ
.
2αβ = (α + β) γ ⇔ γ =
α +β

Γ. Εφαρμογή του (Α) για g(x) =

1 1 1
2αβ
(αρμονικός μέσος των α, β ) είναι 1 < α < γ < β ⇔ 0 < < < .
α +β
β γ α
1 1 1 1 
Εφαρμόζοντας το Θ.Μ.Τ. για την f στα  ,  ,  ,  και εργαζόμενοι όπως στο (Α), θα
β γ   γ α 
Πράγματι για το γ =

έχουμε ότι:

1 1
f  −f  
γ
β
1 1
υπάρχει ξ1 ∈  ,  τέτοιο ώστε f ′(ξ1 ) =   
1
1
β γ 

γ β

 1  1
f  −f  
1 1 
α γ
υπάρχει ξ 2 ∈  ,  τέτοιο ώστε f ′(ξ 2 ) =
1 1
γ α

α γ

Με πρόσθεση των (5), (6) και επειδή

f ′(ξ1 ) + f ′(ξ2 ) =
0.

1 1 1 1
1
− = − , f =
γ α β γ
α

(5)

(6)

1
f   θα είναι
β

277
Λύση άσκησης 9


Εφαρμόζεται το Θ.Μ.Τ. για την f σε καθένα από τα διαστήματα α,
αφού η f είναι παραγωγίσιμη στο ( α,β ) , συνεχής στο [ α,β ] .

α +β
α + β 
και 
, β

2 
 2

Επομένως θα υπάρχουν:

 α +β
f
 − f (α)
2 
 α +β

ισχύει f ′(ξ1 )

ξ1 ∈  α,
 τέτοιο ώστε να=
α +β
2 

−α
2
 α +β
f
 − f (α)
2 

(1) και
f ′(ξ1 ) =
β−α
2
 α +β
f (β) − f 

 α +β 
 2 ⇔
f ′(ξ2 )
=
, β  τέτοιο ώστε να ισχύει
ξ2 ∈ 
α +β
 2

β−
2
α
+
β


f (β) − f 

 2  (2)
f ′(ξ2 ) =
β−α
2
Επίσης εφαρμόζοντας το Θ.Μ.Τ. για την f στο [ α,β ] αποδεικνύουμε ότι υπάρχει
τουλάχιστον ένα ξ 3 ∈ ( α,β ) τέτοιο ώστε=
f ′(ξ3 )

f (β) − f (α)
f (β) − f (α)
(3).
⇔ −2f ′(ξ3 ) =−
β−α
β−α
2

Με πρόσθεση κατά μέλη των (1), (2) και (3) προκύπτει η ζητούμενη
f ′(ξ1 ) + f ′(ξ2 ) − 2f ′(ξ3 ) =
0.

278
Λύση άσκησης 10
Η ζητούμενη ισχύει ως ισότητα αν α = β .
Αν α < β η ζητούμενη ισοδύναμα γίνεται:

α −β
α −β
≤ εϕα − εϕβ ≤
2
συν β
συν 2 α

α−β< 0

1
εϕα − εϕβ
1



2
συν β
α −β
συν 2 α

1
εϕβ − εϕα
1


2
συν α
β−α
συν 2β
Θα αποδείξουμε γνήσια ανισότητα αν α < β δηλαδή θα αποδείξουμε ότι

1
εϕβ − εϕα
1
.
<
<
2
συν α
β−α
συν 2β
Θεωρούμε την συνάρτηση f (t) = εϕt με t ∈ [α, β] η οποία είναι συνεχής στο [ α,β ] και

1
(1). Επομένως σύμφωνα με το Θ.Μ.Τ. θα
συν 2 t
f (β) − f (α)
υπάρχει τουλάχιστον ένα ξ ∈ ( α,β ) τέτοιο ώστε
f ′(ξ)
=

β−α
1
εϕβ − εϕα
(2).
=
2
συν ξ
β−α

παραγωγίσιμη στο ( α,β ) με f ′(t) = (εϕt)′ =

Όμως 0 < α < ξ < β ⇔ συνα > συνξ > συνβ (αφού η συνx είναι γνησίως φθίνουσα στο

 π
 0,  ).
 2

 π
⇔ συν 2 α > συν 2 ξ > συν 2β (διότι συνx > 0 για κάθε x ∈  0,  )
 2
1
1
1
 π
( διότι συν 2 x > 0 για κάθε x ∈  0,  )

<
<
2
2
2
συν α συν ξ συν β
 2
(2)

1
εϕβ − εϕα
1
<
<
2
συν α
β−α
συν 2β

279
Λύση άσκησης 11
Α. Για x = 1 η (1) ισχύει ως ισότητα. Θα αποδείξουμε την (1) με γνήσια ανισότητα για x ≠ 1 .
• Αν 0 < x < 1 : Θεωρούμε την συνάρτηση f (t) = lnt με t ∈ [ x,1] η οποία είναι συνεχής σ’

1
t

αυτό και παραγωγίσιμη στο ( x,1) με f ′(t) = . Επομένως σύμφωνα με το Θ.Μ.Τ. θα

f ′(ξ)
=
υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ ( x,1) τέτοιο ώστε

f (1) − f (x)
1 ln1 − ln x

=

1− x
1− x
ξ

ln x
1
(2).
=
x −1
ξ
Όμως 0 < x < ξ < 1 ⇔

(2) 1
x −1<0 x − 1
1 1
ln x
< ln x < x − 1
> >1 ⇔ >
>1 ⇔
x
x x −1
x ξ

• Αν x > 1 : Θεωρούμε την συνάρτηση f (t) = lnt με t ∈ [1, x ] η οποία είναι συνεχής σ’ αυτό

1
t

και παραγωγίσιμη στο (1, x ) με f ′(t) = . Επομένως σύμφωνα με το Θ.Μ.Τ. θα υπάρχει

f ′(ξ)
=
ένα τουλάχιστον ξ ∈ (1, x ) τέτοιο ώστε

Όμως 1 < ξ < x ⇔ 1 >

ln x 1
1 1 (3)
>
> ⇔ 1>
x −1 x
ξ x

Σε κάθε περίπτωση έχουμε

f (x) − f (1)
1 ln x
⇔ =
(3).
x −1
ξ x −1

x −1>0

x −1
< ln x < x − 1
x

x −1
≤ ln x ≤ x − 1 .
x

Β. Από το ερώτημα (Α) έχουμε:

Αν 0 < x < 1 είναι

1 ln x
1
>
> 1 και li m   = 1 , li m 1 = 1
x x −1
x →1−
x →1−  x 

οπότε από κριτήριο παρεμβολής θα είναι li m
x →1−

Αν x > 1 είναι 1 >

ln x 1
1
> και li m   = 1 , li m 1 = 1
+
x −1 x
x →1+
x →1  x 

οπότε από κριτήριο παρεμβολής θα είναι li m
x →1+

Άρα li m
x →1

ln x
= 1.
x −1

ln x
= 1.
x −1

ln x
= 1.
x −1

280
Λύση άσκησης 12

 π 
, 0  : Θεωρούμε την συνάρτηση f (t) = ηµt με t ∈ [ x, 0] η οποία είναι συνεχής
 2 
σ’ αυτό και παραγωγίσιμη στο ( x, 0 ) με f ′(t) = συνt . Επομένως σύμφωνα με το Θ.Μ.Τ. θα

Α. Αν x ∈  −

f ′(ξ)
=
υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ ( x, 0 ) τέτοιο ώστε

συνξ =

ηµx
(1).
x

π
Όμως − < x < ξ < 0
2

συνx  στο ( − π ,0)
2

f (0) − f (x)
ηµ0 − ηµx
=

⇔ συνξ
0−x
0−x

(1)

συνx < συνξ < συν0 ⇔ συνx <

x <0
ηµx
<1 ⇔
x

x < ηµx < xσυνx .
π
 : Θεωρούμε την συνάρτηση f (t) = ηµt με t ∈ [ 0, x ] η οποία είναι συνεχής σ’
2
αυτό και παραγωγίσιμη στο ( 0, x ) με f ′(t) = συνt . Επομένως σύμφωνα με το Θ.Μ.Τ. θα

Αν x ∈  0,

f ′(ξ)
=
υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ ( 0, x ) τέτοιο ώστε

συνξ =

ηµx
(2).
x

π
Όμως 0 < ξ < x <
2

συνx  στο (0, π )

2

ηµx − ηµ0
f (x) − f (0)
=

⇔ συνξ
x −0
x −0

(2)

συν0 > συνξ > συνx ⇔ συνx <

x >0
ηµx
<1 ⇔
x

xσυνx < ηµx < x .
Β. Από το ερώτημα (Α) έχουμε συνx <

ηµx
 π π
< 1 για κάθε x ∈  − ,  με x ≠ 0 .
x
 2 2

Επιπλέον είναι li m(συνx) = συν0 = 1 και li m(1) = 1 οπότε από κριτήριο παρεμβολής θα
x →0

ηµx
= 1.
είναι li m
x
x →0

x →0

281
Λύση άσκησης 13

 π 
, 0  : Θεωρούμε την συνάρτηση f (t) = συνt με t ∈ [ x, 0] η οποία είναι
 2 
συνεχής σ’ αυτό και παραγωγίσιμη στο ( x, 0 ) με f ′(t) = −ηµt . Επομένως σύμφωνα με το

Α. Αν x ∈  −

f ′(ξ)
=
Θ.Μ.Τ. θα υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ ( x, 0 ) τέτοιο ώστε

=
−ηµξ

συν0 − συνx
συνx − 1
⇔ −ηµξ =
(1).
0−x
x

π
Όμως − < x < ξ < 0
2

−ηµx >

f (0) − f (x)

0−x

ηµx  στο ( − π ,0)
2

(1)

ηµx < ηµξ < ηµ0 ⇔ −ηµx > −ηµξ > −ηµ0 ⇔

x <0
συνx − 1
> 0 ⇔ − xηµx < συνx − 1 < 0 ⇔ 1 − xηµx < συνx < 1
x

π
 : Θεωρούμε την συνάρτηση f (t) = συνt με t ∈ [ 0, x ] η οποία είναι συνεχής σ’
2
αυτό και παραγωγίσιμη στο ( 0, x ) με f ′(t) = −ηµt . Επομένως σύμφωνα με το Θ.Μ.Τ. θα

Αν x ∈  0,

f ′(ξ)
=
υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ ( 0, x ) τέτοιο ώστε
=
−ηµξ

συνx − 1
συνx − συν0
⇔ −ηµξ =
x −0
x

π
Όμως 0 < ξ < x <
2
0>

f (x) − f (0)

x −0

(2).

ηµx  στο (0, π )

2

(2)

ηµ0 < ηµξ < ηµx ⇔ 0 > −ηµξ > −ηµx ⇔

x >0
συνx − 1
> −ηµx ⇔ 0 > συνx − 1 > − xηµx ⇔ 1 − xηµx < συνx < 1 .
x

Αν x = 0 η ζητούμενη ισχύει ως ισότητα. Σε κάθε περίπτωση έχουμε 1 − xηµx ≤ συνx ≤ 1 .

282
Β. Υπολογίζουμε το όριο με την χρήση του κριτηρίου της παρεμβολής. Από το ερώτημα (Α)
έχουμε:
• 0<

συνx − 1
 π 
= li m(−ηµ
=
x) 0 θα είναι
< −ηµx για x ∈  − , 0  και επειδή li m(0)
x
x → 0−
x → 0−
 2 

li m
x → 0−

συνx − 1
= 0.
x

−ηµx <

li m
x → 0+

συνx − 1
 π
= li m(−ηµ
=
x) 0 θα είναι
< 0 για x ∈  0,  και επειδή li m(0)
x
x → 0+
x → 0+
 2

συνx − 1
= 0.
x

Επομένως li m
x →0

συνx − 1
= 0.
x

283
ΕΚΦΩΝΗΣΕΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Ύπαρξη Τιμής ξ (Τιμών ξ1 , ξ 2 ) Ώστε να Ισχύει Δοσμένη Συνθήκη)
Για μια συνάρτηση ισχύει στο διάστημα [ α, β] το θεώρημα Rolle.
i. Να βρείτε τα σημεία που διαιρούν το διάστημα [ α, β] σε τρία διαστήματα ίσου μήκους.
ii. Να δείξετε ότι υπάρχουν σημεία ξ1 , ξ 2 και ξ3 του διαστήματος ( α, β ) τέτοια ώστε

f ′(ξ1 ) + f ′(ξ2 ) + f ′(ξ3 ) =
0.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 2. (Ύπαρξη Τιμής ξ (Τιμών ξ1 , ξ 2 ) Ώστε να Ισχύει Δοσμένη Συνθήκη)
Μια συνάρτηση f είναι συνεχής στο διάστημα [ 0, 10] , παραγωγίσιμη στο διάστημα ( 0, 10 )
και τέτοια ώστε f (0) = 5 και f (10) = 20 . Να αποδείξετε ότι υπάρχουν αριθμοί ξ1 , ξ 2,  , ξ10
που ανήκουν στο διάστημα ( 0, 10 ) , τέτοιοι ώστε: f ′(ξ1 ) + f ′(ξ 2 ) +  f ′(ξ10 ) =
15 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 3. (Ύπαρξη Τιμής ξ (Τιμών ξ1 , ξ 2 ) Ώστε να Ισχύει Δοσμένη Συνθήκη)
Μια συνάρτηση f είναι συνεχής στο διάστημα [ α, β] , παραγωγίσιμη στο διάστημα ( α, β )
και τέτοια ώστε f (β) − f (α)= 4 ( β − α ) . Να αποδείξετε ότι υπάρχουν αριθμοί ξ1 , ξ 2, ξ3 που
ανήκουν στο διάστημα ( α, β ) , τέτοιοι ώστε: 2f ′(ξ1 ) + 3f ′(ξ 2 ) + 4f ′(ξ3 ) =
36 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 4. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Μια συνάρτηση f είναι συνεχής και παραγωγίσιμη στο διάστημα [ α, β] και η f ′ είναι
γνησίως φθίνουσα. Επίσης υπάρχει γ ∈ ( α, β ) , τέτοιο ώστε f ( γ ) =0 . Να αποδείξετε ότι

f ( α )( β − γ ) + f ( β )( γ − α ) < 0 .
(Θέμα Γ)

284
Άσκηση 5. (Συνδυαστικές Ασκήσεις Θ.Μ.Τ. και Θεώρημα Rolle)
Μια συνάρτηση f είναι συνεχής και δυο φορές παραγωγίσιμη στο  . Αν οι αριθμοί
x1 , x 2 , x 3 είναι, με τη σειρά που δίνονται, διαδοχικοί όροι αύξουσας αριθμητικής
προόδου, καθώς και οι τιμές f (x1 ), f (x 2 ) , f (x 3 ) είναι, με τη σειρά που δίνονται, επίσης
διαδοχικοί όροι μιας άλλης αριθμητικής προόδου, να δείξετε ότι υπάρχει x 0 ∈  τέτοιο
ώστε f ′′(x 0 ) = 0 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. (Συνδυαστικές Ασκήσεις Θ.Μ.Τ. και Θεώρημα Rolle)
Υποθέτουμε ότι μια συνάρτηση f είναι συνεχής σε ένα διάστημα [ α, β] και δυο φορές
παραγωγίσιμη στο διάστημα ( α, β ) . Υποθέτουμε επίσης ότι το ευθύγραμμο τμήμα με άκρα

Α ( α, f (α) ) και B ( β, f (β) ) τέμνει τη γραφική παράσταση της f και σε ένα τρίτο σημείο
έστω Γ ( γ, f ( γ ) ) . Να αποδείξετε ότι υπάρχει σημείο ξ ∈ ( α, β ) , τέτοιο ώστε f ′′ ( ξ ) =0 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 7. (Συνδυαστικές Ασκήσεις Θ.Μ.Τ. και Θεώρημα Rolle)
Μια συνάρτηση f είναι δυο φορές παραγωγίσιμη στο  και τέτοια ώστε f ′′ ( x ) ≠ 0 , για
κάθε x ∈  . Να αποδείξετε ότι δεν υπάρχουν τρία σημεία της γραφικής παράστασης της f
που να είναι συνευθειακά.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 8. (Συνδυαστικές Ασκήσεις Θ.Μ.Τ., Θεώρημα Rolle και Θεώρημα Bolzano)
Μια συνάρτηση f είναι συνεχής στο διάστημα [ α, β] , παραγωγίσιμη στο διάστημα ( α, β )
και με f (β) − f (α)= 2(β − α) . Να αποδείξετε ότι υπάρχουν αριθμοί x1 , x 2 και x 3 στο

διάστημα ( α, β ) , τέτοιοι ώστε:

5
6
9
+
+
=
10
f ′ ( x1 ) f ′ ( x 2 ) f ′ ( x 3 )
(Θέμα Δ)

285
Άσκηση 9. (Συνδυαστικές Ασκήσεις Θ.Μ.Τ. και Θεώρημα Rolle)
Η συνάρτηση f ορίζεται στο διάστημα (0, + ∞) , είναι παραγωγίσιμη και η γραφική της
παράσταση Cf τέμνει την διχοτόμο (δ) του πρώτου τεταρτημορίου σε τρία διαφορετικά
σημεία. Να δείξετε ότι:
i. Υπάρχουν δυο εφαπτόμενες της Cf παράλληλες στην (δ) .
ii. Υπάρχουν δυο εφαπτόμενες της Cf που διέρχονται από την αρχή O(0, 0) του
συστήματος συντεταγμένων.
(Θέμα Δ)

Άσκηση 10. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Για μια συνάρτηση f υποθέτουμε ότι:

Είναι συνεχής στο διάστημα [ 2, + ∞ ) .

Είναι παραγωγίσιμη στο διάστημα ( 2, + ∞ ) .

f (2) = 0 .

Η f ′ είναι γνησίως αύξουσα στο ( 2, + ∞ ) .

Αν g(x) =

(Θέμα Γ)

f (x)
, να δείξετε ότι g′(x) > 0 , για κάθε x ∈ ( 2, + ∞ ) .
x−2

286
Άσκηση 11. (Συνδυαστικές Ασκήσεις Θ.Μ.Τ. και Θεώρημα Rolle)
i. Δυο συναρτήσεις f και g που έχουν πεδίο ορισμού το διάστημα [ α, β] είναι:

Συνεχείς στο [ α, β] .

Παραγωγίσιμες στο ( α, β ) .

g′(x) ≠ 0 , για κάθε x ∈ ( α, β ) .

Να αποδείξετε ότι υπάρχει ξ ∈ ( α, β ) , τέτοιο ώστε:

f (β) − f (α) f ′(ξ)
=
g(β) − g(α) g′(ξ)
ii. Αν 0 < α < β <

π
, να αποδείξετε ότι υπάρχει θ ∈ ( α, β ) , τέτοιο ώστε:
2

ηµα − ηµβ
= σϕθ .
συνβ − συνα
(Θέμα Δ)

Άσκηση 12. (Επίλυση Εξισώσεων)
Να λύσετε την εξίσωση ( α + 1) + ( α + 3) =
x

x

(α + 4)

x

+ αx , α > 0 , x ∈  .

(Θέμα Δ)

Άσκηση 13. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Αν f (x) =

ηµx
 π
, να αποδείξετε ότι f ′(x) < 0 , για x ∈  0,  .
x
 2

(Θέμα Δ)

Άσκηση 14. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Αν μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  και η f ′ είναι γνησίως αύξουσα, να δείξετε
ότι 2f (x + 1) < f (x) + f (x + 2) , για κάθε x ∈  .
(Θέμα Γ)

287
Άσκηση 15. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Μια συνάρτηση f είναι συνεχής στο διάστημα [1, 2] , δυο φορές παραγωγίσιμη στο
διάστημα (1, 2 ) και τέτοια ώστε f=
(1) f=
( 2 ) 0 . Αν υπάρχει ξ ∈ (1, 2 ) , τέτοιο ώστε

f ( ξ ) > 0 , να αποδείξετε ότι:
i. Υπάρχουν x1 , x 2 ∈ (1, 2 ) τέτοια ώστε f ′ ( x1 ) ⋅ f ′ ( x 2 ) < 0 .
ii. Υπάρχει x 0 ∈ (1, 2 ) τέτοιο ώστε f ′′ ( x 0 ) < 0 .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 16. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  και η παράγωγος της είναι γνησίως αύξουσα
συνάρτηση.
i. Να αποδείξετε ότι για οποιουσδήποτε πραγματικούς αριθμούς α και β με α ≠ β , ισχύει

 α + β  f (α) + f (β)
.
f
<
2
 2 
ii. Να αποδείξετε ότι για οποιουσδήποτε πραγματικούς αριθμούς α και β με α ≠ β , ισχύει
α+β
e α + eβ
>e 2 .
2

(Θέμα Δ)

Άσκηση 17. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Να αποδείξετε ότι 1 +

(Θέμα Δ)

x
x
< 1 + x < 1 + , για κάθε x > 0 .
2
2 1+ x

288
Άσκηση 18. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Δίνεται η συνάρτηση f (x) = αx 3 + β x 2 + γx + δ, α > 0 . Να αποδείξετε ότι για δυο
οποιουσδήποτε πραγματικούς αριθμούς x1 , x 2 με x1 ≠ x 2 ισχύει

f (x1 ) − f (x 2 )
3αγ − β2
.

x1 − x 2

(Θέμα Γ)

Άσκηση 19. (Συνδυαστικές Ασκήσεις Θ.Μ.Τ., Θεώρημα Rolle και Θεώρημα Bolzano)
Μια συνάρτηση f : [ α, β] →  είναι συνεχής στο [ α, β] , παραγωγίσιμη στο ( α, β ) και
τέτοια ώστε f (α) = 3β και f (β) = 3α .
i. Να αποδείξετε ότι η εξίσωση f (x) = 3x έχει μια τουλάχιστον ρίζα στο διάστημα ( α, β ) .
ii. Να αποδείξετε ότι υπάρχουν αριθμοί ξ1 και ξ 2 του διαστήματος ( α, β ) , τέτοιοι ώστε

f ′ ( ξ1 ) ⋅ f ′ ( ξ2 ) =
9.
(Θέμα Β)

Άσκηση 20. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
x

Να αποδείξετε ότι x + 1 > e x +1 , για x > 0 .

(Θέμα Γ)

289
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
i. Για να χωρίσουμε το [ α, β] σε τρία τμήματα χρειαζόμαστε δυο εσωτερικά σημεία. Το

β−α
. Επομένως τα
3
β − α 2α + β
β − α α + 2β
=
=
ζητούμενα σημεία θα είναι το α +
και το α + 2
.
3
3
3
3

μήκος του κάθε τμήματος, αφού είναι ισομήκη, θα είναι ίσο με

ii. Επειδή για την f ισχύει στο διάστημα [ α, β] το θεώρημα Rolle, θα ισχύει και το


θεώρημα μέσης τιμής σε καθένα από τα διαστήματα α,

2α + β
3

  2α + β α + 2β 
και
 ,  3 ,
3 

 α + 2β 
 3 , β  .

Επομένως υπάρχουν σημεία ξ1 ∈  α,

2α + β 
 2α + β α + 2β 
,
 και
 , ξ2 ∈ 
3 
3 
 3

 α + 2β

, β  τέτοια ώστε:
ξ3 ∈ 
 3

 2α + β 
 2α + β 
f
 − f (α) f 
 − f (α)
3 
3 



f ( ξ1 )
=
=
2α + β
β−α
−α
3
3

f ′ ( ξ2 )

(1)

 α + 2β   2α + β 
 α + 2β   2α + β 
f
−f 
 f
−f 

3   3 
=
 3   3 
α + 2β 2α + β
β−α

3
3
3

 α + 2β 
 α + 2β 
f (β) − f 
 f (β) − f 

 3 
 3 
=
=
f ′ ( ξ3 )
α + 2β
β−α
β−
3
3

(3)

(2)

290
Προσθέτουμε τις (1), (2) και (3) και έχουμε:

f ′ ( ξ1 ) + f ′ ( ξ 2 ) + f ′ ( ξ3 ) =

 2α + β 
 α + 2β   2α + β 
 α + 2β 
f
 − f (α ) + f 
−f 
 + f (β) − f 

3 
 3   3 
 3 
= 
β−α
3

=

f (β) − f (α)
= 0, αφού f (α) = f (β) .
β−α
3

Παρατήρηση: Όπως φαίνεται και στη επίλυση του προβλήματος, δεν είναι αναγκαίος ο
προσδιορισμός των σημείων που διαιρούν το διάστημα [ α, β] σε τρία υποδιαστήματα ίσου
μήκους. Αρκεί να γνωρίζουμε ότι το μήκος του καθενός είναι

β−α
.
3

Λύση άσκησης 2
Για τη συνάρτηση f ισχύει σε καθένα από τα δέκα διαστήματα
[0, 1] , [1, 2] , [ 2, 3] ,  , [9, 10] το θεώρημα της μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού.
Επομένως υπάρχουν αριθμοί ξ1 , ξ 2,  , ξ10 των διαστημάτων ( 0, 1) , (1, 2 ) , , ( 9, 10 )
αντιστοίχως, τέτοιοι ώστε:

f ′(ξ1 )=

f (1) − f (0)
= f (1) − f (0)
1− 0

f ′(ξ2 )= f (2) − f (1)


f ′(ξ10=
) f (10) − f (9)
Προσθέτουμε τις παραπάνω ισότητες κατά μέλη και έχουμε

f ′(ξ1 ) + f ′(ξ2 ) +  f ′(ξ10 ) = f (10) − f (0) = 20 − 5 = 15 .

291
Λύση άσκησης 3
Με τα σημεία x1 , x 2 χωρίζουμε το διάστημα [ α, β] σε τρία υποδιαστήματα με μήκη

(x1 − α)=

2
3
4
⋅ ( β − α ) , ( x 2 − x1 )=
⋅ ( β − α ) και ( β − x 2 )=
⋅ (β − α ) .
9
9
9

Σε καθένα από τα διαστήματα [ α, x1 ] ,

[ x1 , x 2 ] και [ x 2 , β] ισχύει το θεώρημα της μέσης
τιμής του διαφορικού λογισμού. Επομένως υπάρχει σημείο ξ1 ∈ ( α, x1 ) , τέτοιο ώστε:

=
f ′ ( ξ1 )

f ( x1 ) − f ( α ) f ( x1 ) − f ( α ) 9 ( f ( x1 ) − f ( α ) )
=
=
, οπότε
2
β

α
x1 − α
2
(
)
(β − α )
9

9 ( f ( x1 ) − f ( α ) )
2f ′ ( ξ1 ) =
(β − α )

(1)

Ομοίως υπάρχουν σημεία ξ 2 ∈ ( x1 , x 2 ) και ξ3 ∈ ( x 2 , β ) τέτοια ώστε

9 ( f ( x 2 ) − f ( x1 ) )
3f ′ ( ξ1 ) =
(β − α )

(2)

9 ( f (β ) − f ( x 2 ) )

και 4f ′ ( ξ3 ) =

(β − α )

(3)

Προσθέτουμε τις (1), (2) και (3) κατά μέλη και έχουμε

9 ( f (x1 ) − f (α) ) 9 ( f (x 2 ) − f (x1 ) ) 9 ( f (β) − f (x 2 ) )
+
+
(β − α )
(β − α )
(β − α )

2f ′(ξ1 ) + 3f ′(=
ξ2 ) + 4f ′(ξ3 )

=

=

9 ( f (x1 ) − f (α) + f (x 2 ) − f (x1 ) + f (β) − f (x 2 ) )
β−α
9 ( f (β) − f (α) ) 9 ⋅ 4 ( β − α )
= = 36
β−α
β−α

292
Λύση άσκησης 4
Στο διάστημα ( α, γ ) εφαρμόζεται το θεώρημα της μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού
και επομένως υπάρχει ξ1 ∈ ( α, γ ) , τέτοιο ώστε

′ ( ξ1 )
f=

f ( γ ) − f ( α ) 0 − f ( α ) −f ( α )
=
=
γ−α
γ−α
γ−α

(1)

Ομοίως, στο διάστημα ( γ, β ) εφαρμόζεται το θεώρημα της μέσης τιμής του διαφορικού
λογισμού και επομένως υπάρχει ξ 2 ∈ ( γ, β ) , τέτοιο ώστε

f ′=
( ξ2 )

f (β) − f ( γ ) f (β) − 0 f (β)
=
=
β−γ
β−γ
β−γ

(2)

Επειδή ξ1 < ξ 2 και η f ′ είναι γνησίως φθίνουσα, έχουμε f ′ ( ξ1 ) > f ′ ( ξ 2 ) . Επομένως

−f ( α )
f (β)
>
⇒ −f ( α ) ⋅ ( β − γ ) > f ( β ) ⋅ ( γ − α )
γ−α
β−γ
⇒ f ( α ) ⋅ (β − γ ) + f (β ) ⋅ ( γ − α ) < 0

Λύση άσκησης 5
Λόγω των υποθέσεων, ισχύει για την f το θεώρημα της μέσης τιμής σε καθένα από τα
διαστήματα [ x1 , x 2 ] και [ x 2 , x 3 ] .
Επομένως υπάρχουν ξ1 ∈ ( x1 , x 2 ) και ξ 2 ∈ ( x 2 , x 3 ) τέτοια ώστε:

f (x ) − f (x1 )
f ′ ( ξ1 ) = 2
x 2 − x1

(1)

f (x 3 ) − f (x 2 )
x3 − x 2

και f ′ ( ξ 2 ) =

(2)

Όμως, επειδή οι x1 , x 2 , x 3 είναι διαδοχικοί όροι αριθμητικής προόδου, ισχύει

x 2 − x1 = x 3 − x 2 και, επειδή οι f (x1 ), f (x 2 ) , f (x 3 ) είναι διαδοχικοί όροι αριθμητικής

προόδου, ισχύει επίσης f ( x 2 ) − f ( x1 ) = f ( x 3 ) − f (x 2 ) .

Επομένως τα δεύτερα μέλη των (1) και (2) είναι ίσα, άρα f ′ ( ξ1 ) = f ′ ( ξ 2 )

(3)

Επειδή η f είναι δυο φορές παραγωγίσιμη στο  , συμπεραίνουμε ότι η f ′ είναι
συνεχής και παραγωγίσιμη στο διάστημα [ ξ1 , ξ 2 ] . Επειδή επιπλέον ισχύει η (3),
συμπεραίνουμε ότι για τη συνάρτηση f ′ ισχύουν στο διάστημα [ ξ1 , ξ 2 ] οι
προϋποθέσεις του θεωρήματος Rolle. Άρα υπάρχει x 0 ∈ ( ξ1 , ξ 2 ) ⊆ R , τέτοιο ώστε

f ′′ ( x 0 ) = 0 .

293
Λύση άσκησης 6
Έστω λ ο συντελεστής διεύθυνσης της ευθείας ΑΒ.
• Για τη συνάρτηση f , ισχύουν στο διάστημα [ α, γ ] οι προϋποθέσεις του θεωρήματος της
μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού. Επομένως υπάρχει x1 ∈ ( α, γ ) , τέτοιο ώστε

f ( γ ) − f (α )
f ( γ ) − f (α )
είναι ο συντελεστής διεύθυνσης της
. Όμως ο λόγος
γ−α
γ−α
ευθείας ΑΒ. Επομένως f ′ ( x1 ) = λ .
f ′ ( x1 ) =

• Ομοίως υπάρχει x 2 ∈ ( γ, β ) , τέτοιο ώστε f ′ ( x 2 ) = λ . Επομένως υπάρχουν x1 ∈ ( α, γ ) και

x 2 ∈ ( γ, β ) , τέτοια ώστε f ′ ( x1 ) = f ′ ( x 2 ) = λ .
Επειδή η συνάρτηση f είναι δυο φορές παραγωγίσιμη στο διάστημα ( α, β ) ,
συμπεραίνουμε ότι η συνάρτηση f ′ είναι συνεχής και παραγωγίσιμη στο διάστημα [ x1 , x 2 ] .
Επιπλέον, λόγω του προηγούμενου συμπεράσματος, ισχύει f ′ ( x1 ) = f ′ ( x 2 ) . Αυτό σημαίνει
ότι για την f ′ ισχύει το θεώρημα του Rolle στο διάστημα [ x1 , x 2 ] . Άρα υπάρχει ξ ∈ ( α, β )
τέτοιο ώστε f ′′ ( ξ ) =0 .
Ακολουθεί μια γεωμετρική ερμηνεία του παραπάνω προβλήματος:

Παρατηρήσεις:
1. Οι υποθέσεις οδηγούν στην ύπαρξη δύο παράλληλων ευθειών προς την ευθεία ΑΒ,
όπως φαίνεται και στο σχήμα.
2. Το ξ ∈ ( x1 , x 2 ) είναι όπως θα δούμε παρακάτω ένα πιθανό σημείο καμπής της Cf .

294
Λύση άσκησης 7
Υποθέτουμε ότι υπάρχουν τρία συνευθειακά σημεία της γραφικής παράστασης της f , τα
Α ( α, f (α) ) , B ( β, f (β) ) και Γ ( γ, f ( γ ) ) με α < β < γ .
Αυτό σημαίνει ότι ο συντελεστής διεύθυνσης της ευθείας ΑΒ είναι ίσος με το συντελεστή
διεύθυνσης της ευθείας ΒΓ. Επομένως

f (β) − f (α) f ( γ ) − f (β)
=
.
β−α
γ −β

Από το θεώρημα όμως της μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού υπάρχουν σημεία

f ( γ ) − f (β)
f (β) − f (α)
.
και f ′ ( ξ 2 ) =
ξ1 ∈ ( α, β ) και ξ 2 ∈ ( β, γ ) τέτοια ώστε f ′ ( ξ1 ) =
γ −β
β−α

Επομένως f ′ ( ξ1 ) = f ′ ( ξ 2 ) . Επειδή όμως η f ′ είναι παραγωγίσιμη, αυτό σημαίνει ότι για την

f ′ ισχύει το θεώρημα του Rolle στο διάστημα [ ξ1 , ξ 2 ] . Άρα υπάρχει x 0 ∈ ( ξ1 , ξ 2 ) , τέτοιο
ώστε f ′′(x 0 ) = 0 , άτοπο, αφού από την υπόθεση έχουμε f ′′ ( x ) ≠ 0 , για κάθε x ∈  .

Λύση άσκησης 8
Με τα σημεία y1 , y 2 χωρίζουμε το διάστημα [ f (α), f (β) ] σε τρία υποδιαστήματα με μήκη

( y1 − f (α) ) =

9
6
5
⋅ ( f (β) − f (α) ) , ( y 2 − y1 )=
⋅ ( f (β) − f (α) ) και ( f (β) − y 2 )=
⋅ ( f (β) − f (α) ) .
20
20
20

Έστω κ1 ο μεγαλύτερος από τους αριθμούς του διαστήματος ( α, β ) για τον οποίο ισχύει

f ( κ1 ) =
y1 και κ 2 αριθμός του διαστήματος ( κ1 , β ) για τον οποίο ισχύει f ( κ 2 ) =
y 2 . Την
ύπαρξη των αριθμών αυτών την εξασφαλίζει το θεώρημα των ενδιαμέσων τιμών των
συνεχών συναρτήσεων σε κλειστό διάστημα και φανερά: α < κ1 < κ 2 < β .
Για τη συνάρτηση f ισχύει σε καθένα από τα διαστήματα [ α, κ1 ] , [ κ1 , κ 2 ] και [ κ 2 , β] το
θεώρημα μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού.
Επομένως υπάρχει x1 ∈ ( α, κ1 ) , τέτοιο ώστε

f ′ ( x1 )
=

f ( κ1 ) − f (α) y1 − f (α)
=
κ1 − α
κ1 − α

5
( f (β) − f (α) ) 5 ( f (β) − f (α) )
20
=
κ1 − α
20 ( κ1 − α )
οπότε

295
20 ( κ1 − α )
5
=
f ′ ( x1 ) f (β) − f (α)

(1)

Ομοίως υπάρχουν x 2 ∈ ( κ1 , κ 2 ) και x 3 ∈ ( κ 2 , β ) , τέτοια ώστε

20 ( κ 2 − κ1 )
6
=
f ′ ( x 2 ) f (β) − f (α)
και

Άρα

(2)

20 ( β − κ 2 )
9
=
f ′ ( x 3 ) f (β) − f (α)

(3)

20 ( κ1 − α + κ 2 − κ1 + β − κ 2 ) 20 ( β − α ) 20 ( β − α )
5
6
9
+
+
=
=
=
= 10 .
f ′ ( x1 ) f ′ ( x 2 ) f ′ ( x 3 )
f (β) − f (α)
f (β) − f (α) 2 ( β − α )

Λύση άσκησης 9
i. Υποθέτουμε ότι η Cf τέμνει τη (δ) στα σημεία A ( x1 , f (x1 ) ) , B ( x 2 , f (x 2 ) ) και

Γ ( x 3 , f (x 3 ) ) , με 0 < x1 < x 2 < x 3 . Επειδή η ευθεία (δ) έχει εξίσωση y = x , έχουμε

x1 = f (x1 ) , x 2 = f (x 2 ) και x 3 = f (x 3 ) . Η συνάρτηση f ως παραγωγίσιμη στο διάστημα

(0, + ∞) , είναι συνεχής και παραγωγίσιμη σε καθένα από τα διαστήματα [ x1 , x 2 ] και

[x2 ,

x 3 ] . Επομένως στα διαστήματα αυτά ισχύει το θεώρημα της μέσης τιμής του

διαφορικού λογισμού. Άρα υπάρχουν ξ1 ∈ ( x1 , x 2 ) και ξ 2 ∈ ( x 2 , x 3 ) τέτοια ώστε:

f ′=
( ξ1 )

f ( x 2 ) − f ( x1 ) x 2 − x1
=
= 1
x 2 − x1
x 2 − x1

και f ′ (=
ξ2 )

f ( x3 ) − f ( x 2 ) x3 − x 2
=
= 1
x3 − x 2
x3 − x 2

Αυτό όμως δηλώνει ότι οι εφαπτόμενες της Cf στα σημεία της ∆ ( ξ1 , f (ξ1 ) ) και

Ε ( ξ 2 , f (ξ 2 ) ) είναι παράλληλες προς τη διχοτόμο (δ) της οποίας ο συντελεστής διεύθυνσης
είναι 1, αφού η εξίσωση της είναι y = x .
ii. H εφαπτομένη ε της Cf στο τυχαίο σημείο της Μ ( x 0 , f (x 0 ) ) έχει εξίσωση

ε : y − f (=
x 0 ) f ′ ( x 0 )( x − x 0 ) .
Για να διέρχεται η ε από την αρχή των αξόνων πρέπει:

0 − f ( x0=
) f ′ ( x 0 )( 0 − x 0 )
⇔ f ( x 0 ) =⋅
x0 f ′( x0 )

296

Επομένως υπάρχουν δυο εφαπτόμενες της Cf που διέρχονται από την αρχή O(0, 0) του

συστήματος συντεταγμένων, όταν η εξίσωση f ( x )= x ⋅ f ′ ( x ) έχει δυο λύσεις στο (0, + ∞) .

Η τελευταία εξίσωση γράφεται ισοδύναμα:

f ′ ( x ) x − f ( x )( x )′ =
0⇔
f ′ ( x ) x − f ( x )( x )′
= 0⇔
x2
 f (x) ′

 =0
 x 

 f (x) ′
 = 0 έχει δυο λύσεις στο (0, + ∞) .
 x 

Αρκεί λοιπόν να δείξουμε ότι η εξίσωση 

f (x)
, x ∈ (0, + ∞) . Η συνάρτηση αυτή είναι
x
f (x1 )
συνεχής και παραγωγίσιμη στο διάστημα [ x1 , x 2 ] και με g(x
=
= 1 και
1)
x1
f (x 2 )
g(x
=
= 1 , δηλαδή g(x1 ) = g(x 2 ) . Επομένως ισχύει για την g στο διάστημα [ x1 , x 2
2)
x2
το θεώρημα του Rolle. Άρα υπάρχει κ ∈ (x1 , x 2 ) , τέτοιο ώστε g′( κ) =0 .

Πράγματι oρίζουμε τη συνάρτηση g(x) =

]

Με ανάλογους συλλογισμούς συμπεραίνουμε ότι υπάρχει και σημείο Λ ( λ, f (λ ) ) της Cf , με

λ ∈ ( x 2 , x 3 ) στο οποίο η εφαπτομένη της Cf διέρχεται από την αρχή των αξόνων.
Επομένως υπάρχουν δυο εφαπτόμενες της Cf που διέρχονται από την αρχή O(0, 0) του
συστήματος συντεταγμένων.

297
Λύση άσκησης 10
Προφανώς η συνάρτηση g είναι παραγωγίσιμη στο διάστημα ( 2, + ∞ ) , ως πηλίκο
παραγωγίσιμων συναρτήσεων. Έχουμε:

 f (x) ′ f ′(x) ⋅ ( x − 2 ) − f (x) ⋅ (x − 2)′ (x − 2)f ′(x) − f (x)
=
=
g′(x) =

(x − 2) 2
(x − 2) 2
 x−2

=

1  (x − 2)f ′(x) − f (x) 
1 
f (x) 
=


 f ′(x) −

x−2
x−2
x−2
 x−2

Όμως, από την υπόθεση ότι f (2) = 0 και από το γεγονός ότι για την f ισχύει σε κάθε
διάστημα [ 2, x ] το θεώρημα της μέσης τιμής, έχουμε:

f (x) f (x) − f (2)
=
= f ′(ξ) , για κάποιο ξ ∈ ( 2, x ) .
x−2
x−2

1 
f (x) 
1
( f ′(x) − f ′(ξ) ) . Επειδή όμως η f ′ είναι γνησίως
 f ′(x) −=

x−2
x−2 x−2
αύξουσα στο ( 2, + ∞ ) και 2 < ξ < x , έχουμε f ′(ξ) < f ′(x) ⇒ f ′(x) − f ′(ξ) > 0 . Άρα

Επομένως
g′(x)
=

=
g′(x)

1
( f ′(x) − f ′(ξ) ) > 0 .
x−2

Παρατήρηση: Το συμπέρασμα μας λέει με άλλα λόγια ότι η συνάρτηση g(x) =

γνησίως αύξουσα στο διάστημα ( 2, + ∞ ) .

f (x)
είναι
x−2

298
Λύση άσκησης 11
i. Προφανώς είναι g(β) ≠ g(α) , διότι, αν ήταν g(β) = g(α) , τότε η g θα ικανοποιούσε όλες
τις προϋποθέσεις του θεωρήματος Rolle και επομένως θα υπήρχε γ ∈ ( α, β ) με g′( γ ) =0 ,
που είναι άτοπο λόγω της υπόθεσης g′(x) ≠ 0 , για κάθε x ∈ ( α, β ) .
Ας θεωρήσουμε λοιπόν τη συνάρτηση:

( g(β) − g(α) ) f (x) − ( f (β) − f (α) ) g(x) − f (α)g(β) + f (β)g(α) που είναι συνεχής στο
[α, β] , παραγωγίσιμη στο ( α, β ) και επιπλέον ισχύει h(α) = h(β) . Επομένως, από το
θεώρημα του Rolle, υπάρχει ξ ∈ ( α, β ) , τέτοιο ώστε h ′(ξ) =0 .
h(x)=

( g(β) − g(α) ) f ′(x) − ( f (β) − f (α) ) g′(x) , οπότε
( g(β) − g(α) ) f ′(ξ) − ( f (β) − f (α) ) g′(ξ) =0 .

Όμως h ′(x)=

Άρα

f (β) − f (α) f ′(ξ)
=
.
g(β) − g(α) g′(ξ)

ii. Έστω οι συναρτήσεις f (x) = ηµx και g(x) = συνx . Οι συναρτήσεις αυτές είναι συνεχείς
στο [ α, β] και παραγωγίσιμες στο ( α, β ) , όπου 0 < α < β <

π
. Επιπλέον g′(x) = −ηµx ≠ 0
2

για κάθε x ∈ ( α, β ) και επομένως, σύμφωνα με το προηγούμενο συμπέρασμα, υπάρχει

θ ∈ ( α, β ) , τέτοιο ώστε

Άρα

ηµβ − ηµα
συνθ
=
.
συνβ − συνα −ηµθ

ηµα − ηµβ
= σϕθ .
συνβ − συνα

299
Λύση άσκησης 12
x
Παρατηρούμε ότι οι όροι της εξίσωσης είναι οι τιμές της συνάρτησης f (t) = t , t > 0 με

x ∈  , για t = α + 1, t = α + 3, t = α + 4 και t = α αντιστοίχως.
Η εξίσωση γράφεται ισοδύναμα ( α + 1) − α x =
x

( α + 4)

x

− ( α + 3) .
x

x
Για τη συνάρτηση f (t) = t ισχύει το θεώρημα της μέσης τιμής σε καθένα από τα

διαστήματα [ α, α + 1] και [ α + 3, α + 4] .
Επομένως υπάρχουν ξ1 ∈ ( α, α + 1) και ξ 2 ∈ ( α + 3, α + 4 ) , τέτοια ώστε:

f ′ ( ξ1 ) =

f (α + 1) − f (α)
= f (α + 1) − f (α) =
(α + 1) − α

f ′ ( ξ2 ) =

f (α + 4) − f (α + 3)
= f (α + 4) − f (α + 3) = (α + 4) x − (α + 3) x
(α + 4) − (α + 3)

Όμως f ′(t)=

( t )′=
x

( α + 1)

x

− α x (1)

x ⋅ t x −1 . Επομένως f ′ ( ξ1 )= x ⋅ ξ1x −1 και f ′ ( ξ2 )= x ⋅ ξ 2x −1 .

Έτσι η εξίσωση γράφεται ισοδύναμα:

x ⋅ ξ1x −1 = x ⋅ ξ 2x −1 ⇔ x ⋅ ( ξ1x −1 − ξ 2x −1 )= 0 ⇔ x= 0 ή ξ1x −1 − ξ 2x −1 = 0 .
Έχουμε:

ξ1x −1 − ξ 2x −1 =⇔
0 ξ1x −1 =
ξ2x −1

ξ1x −1
1
=
ξ 2x −1

ξ 
⇔ 1 
 ξ2 

(2)

x −1

1
=

⇔ x −1 = 0 ⇔ x = 1
Άρα οι λύσεις της εξίσωσης είναι x = 0 και x = 1 .

300
Λύση άσκησης 13
Για x > 0 έχουμε:

ηµx 
 ηµx ′ xσυνx − ηµx 1 
= 
=
=
f ′(x)

 συνx −
 (1)
2
x
x
x 
 x 

π
, το θεώρημα
2 
π
της μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού. Επομένως υπάρχει ξ με 0 < ξ < x < , τέτοιο
2

Όμως για τη συνάρτηση g(t) = ηµt , ισχύει στο διάστημα [ 0, x ] , με x ∈  0,

ώστε:

g(x) − g(0)
= g′(ξ)
x −0

ηµx − ηµ0
= συνξ
x −0

ηµx
= συνξ
x

=
Οπότε η (1) γίνεται f ′(x)
Επειδή 0 < ξ < x <

1
( συνx − συνξ ) .
x

1
π
=
, είναι συνξ > συνx , και επομένως f ′(x)
( συνx − συνξ ) < 0 .
x
2

Λύση άσκησης 14
Η συνάρτηση f ως παραγωγίσιμη στο  είναι και συνεχής στο  . Επομένως ισχύει σε
καθένα από τα διαστήματα [ x, x + 1] και [ x + 1, x + 2] το θεώρημα της μέσης τιμής του
διαφορικού λογισμού. Άρα υπάρχουν ξ1 ∈ ( x, x + 1) και ξ 2 ∈ ( x + 1, x + 2 ) , τέτοια ώστε

f ′(ξ1 )=

f (x + 1) − f (x)
= f (x + 1) − f (x) (1)
x +1− x

f ′(ξ 2 )=

f (x + 2) − f (x + 1)
= f (x + 2) − f (x + 1) (2)
x + 2 − x −1

Επειδή όμως η f ′ είναι γνησίως αύξουσα και ξ1 < ξ 2 , έχουμε f ′(ξ1 ) < f ′(ξ 2 ) , οπότε:

f (x + 1) − f (x) < f (x + 2) − f (x + 1) ⇒
2f (x + 1) < f (x) + f (x + 2)

301
Λύση άσκησης 15
i. Για τη συνάρτηση f ισχύει σε καθένα από τα διαστήματα [1, ξ ] και [ ξ, 2] το θεώρημα της
μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού. Επομένως υπάρχουν x1 ∈ (1, ξ ) και x 2 ∈ ( ξ, 2 )
τέτοια ώστε f ′ =
( x1 )

′( x2 )
f=

f ( ξ ) − f (1) f ( ξ )
=
>0
ξ −1
ξ −1

f ( 2 ) − f ( ξ ) −f ( ξ )
=
<0
2−ξ
2−ξ

(1) και

(2)

Άρα f ′ ( x1 ) ⋅ f ′ ( x 2 ) < 0 .
ii. Λόγω των υποθέσεων, ισχύει για τη συνάρτηση f ′ στο διάστημα [ x1 , x 2 ] το θεώρημα της
μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού.
Επομένως υπάρχει x 0 ∈ ( x1 , x 2 ) , που σημαίνει x 0 ∈ (1, 2 ) , τέτοιο ώστε

f ′′ ( x 0 ) =

f ′ ( x 2 ) − f ′ ( x1 )
1
=
⋅ f ′ ( x 2 ) − f ′ ( x1 )  .
x 2 − x1
x 2 − x1 

Λαμβάνοντας υπόψη τις (1) και (2) έχουμε

f ′′ ( x 0 ) =

 −f ( ξ ) f ( ξ )  −f ( ξ )  1
1
1 
⋅

⋅
+
=

x 2 − x1  2 − ξ ξ − 1  x 2 − x1  2 − ξ ξ − 1 

Όμως, 1 < x1 < ξ < x 2 < 2 και f ( ξ ) > 0 . Επομένως f ′′ ( x 0 ) < 0 .

302
Λύση άσκησης 16
i. Έστω α < β . Τότε α <

α +β
<β και η ζητούμενη ανισότητα γράφεται ισοδύναμα:
2

 α + β  f (α) + f (β)
 α +β
 α +β
f
⇔f
<
 − f (α) < f (β) − f 

2
 2 
 2 
 2 

 α +β
 α +β
f
 − f (α) f (β) − f 

2 
2 



<
α +β
α +β
−α
β−
2
2

(1)

Όμως, επειδή η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  , ισχύει για την f το θεώρημα της

α +β

και
2 

α +β

α + β 
 α +β

, β  τέτοια ώστε
 και ξ 2 ∈ 
 2 , β  . Επομένως υπάρχουν ξ1 ∈  α,
2 
 2

μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού σε καθένα από τα διαστήματα α,

 α +β
 α +β
f
f (β) − f 
 − f (α )

2 
2 


f ′ ( ξ1 ) =
και f ′ ( ξ 2 ) =
.
α +β
α +β
−α
β−
2
2
Έτσι η ανισότητα (1) είναι ισοδύναμη με την f ′ ( ξ1 ) < f ′ ( ξ 2 ) που ισχύει, αφού ξ1 < ξ 2 και η

f ′ είναι γνησίως αύξουσα.

ii. Για τη συνάρτηση f (x) = e , είναι f ′(x) = e η οποία είναι γνησίως αύξουσα στο  . Άρα
σύμφωνα με την προηγούμενη ανισότητα ισχύει
x

α+β
e α + eβ
f (α) + f (β)
 α +β
2
>
e
.
,
οπότε
>f

2
2
 2 

x

303
Λύση άσκησης 17
Η συνάρτηση f (t)
=

t + 1 είναι συνεχής στο διάστημα [ −1, + ∞ ) και παραγωγίσιμη στο

διάστημα ( −1, + ∞ ) . Επομένως ισχύει για την f το θεώρημα της μέσης τιμής σε κάθε
διάστημα της μορφής [ 0, x ] . Άρα υπάρχει ξ ∈ ( 0, x ) , τέτοιο ώστε:

Επειδή f ′(t) =

1
, από την (1) έχουμε
2 t +1

1+ x −1
1
(2)
=
x
2 1+ ξ

Όμως

0<ξ<x⇒
1 < 1+ ξ < 1+ x ⇒
1 < 1+ ξ < 1+ x ⇒
2 < 2 1+ ξ < 2 1+ x ⇒

1
1
1
<
<
2 1+ x 2 1+ ξ 2
Επομένως από την τελευταία και τη (2) παίρνουμε:

1
1+ x −1 1
<
< ⇒
x
2
2 1+ x

x
x
< 1+ x −1 < ⇒
2
2 1+ x

1+

x
x
< 1+ x < 1+
2
2 1+ x

f (x) − f (0)
= f ′(ξ) (1).
x −0

304
Λύση άσκησης 18
Έστω δυο πραγματικοί αριθμοί x1 , x 2 με x1 < x 2 . Η συνάρτηση

f (x) = αx 3 + βx 2 + γx + δ, α > 0 είναι παραγωγίσιμη στο  ως πολυωνυμική. Επομένως στο
διάστημα [ x1 , x 2 ] ισχύει το θεώρημα της μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού. Αυτό
f (x 2 ) − f (x1 )
σημαίνει ότι υπάρχει ξ ∈ ( x1 , x 2 ) , τέτοιο ώστε
= f ′(ξ) .
x 2 − x1
2
Επειδή f ′(x) = 3αx + 2β x + γ , έχουμε

f (x 2 ) − f (x1 )
= 3αξ 2 + 2βξ + γ , ξ ∈ ( x1 , x 2 ) .
x 2 − x1

Η παράσταση g(ξ) = 3αξ + 2βξ + γ είναι τριώνυμο με συντελεστή του δευτεροβάθμιου
όρου το 3α > 0 . Επομένως έχει ελάχιστο ίσο με
2

β2
β
β2 2β2
 −2β 
 −β 
g
g
3
2
=
=
α

β
+
γ
=



 
9α 2

3α 3α
 6α 
 3α 
= γ−

β2 3αγ − β2
=
.

Άρα

f (x 2 ) − f (x1 ) f (x1 ) − f (x 2 )
3αγ − β2
.
=
= 3αξ 2 + 2βξ + γ ≥
x 2 − x1
x1 − x 2

Λύση άσκησης 19

0 , έχει ρίζα στο διάστημα ( α, β ) .
i. Αρκεί ισοδύναμα να δείξουμε ότι η εξίσωση f (x) − 3x =
Ορίζουμε τη συνάρτηση g(x)
= f (x) − 3x, x ∈ [ α, β] .
Η συνάρτηση αυτή είναι συνεχής στο κλειστό διάστημα [ α, β] , ως άθροισμα συνεχών
συναρτήσεων και επιπλέον ισχύει

g ( α ) ⋅ g (β ) =

( f (α) − 3α )( f (β) − 3β ) = ( 3β − 3α ) ⋅ ( 3α − 3β )
2
= 9 ( β − α ) ⋅ ( α − β ) = −9 ( β − α ) < 0

Άρα, σύμφωνα με το θεώρημα του Bolzano, υπάρχει x 0 ∈ ( α, β ) , τέτοιο ώστε

g(x 0 ) =
0 ⇔ f (x 0 ) − 3x 0 =⇔
0
f (x 0 ) =
3x 0 .
ii. Επειδή η συνάρτηση f είναι συνεχής στο [ α, β] και παραγωγίσιμη στο ( α, β ) , θα είναι
συνεχής στα διαστήματα [ α, x 0 ] , [ x 0 , β] και παραγωγίσιμη στα διαστήματα ( α, x 0 ) ,

( x 0 , β ) . Επομένως ισχύει σε καθένα από τα διαστήματα [α,

x 0 ] και [ x 0 , β] το θεώρημα

της μέσης τιμής του διαφορικού λογισμού. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν ξ1 ∈ ( α, x 0 ) και

ξ 2 ∈ ( x 0 , β ) τέτοια ώστε:

305

′ ( ξ1 )
f=

f (x 0 ) − f (α) 3x 0 − 3β
x −β
=
= 3 0
x0 − α
x0 − α
x0 − α

′ ( ξ2 )
και f=

(1)

f (β) − f (x 0 ) 3α − 3x 0
α − x0
=
= 3
β − x0
β − x0
β − x0

(2)

Πολλαπλασιάζουμε τις (1) και (2) κατά μέλη και έχουμε:

f ′ ( ξ1 ) ⋅ f ′=
( ξ2 ) 3

x0 − β α − x0
⋅3 = 9
x0 − α β − x0

Λύση άσκησης 20
Επειδή και τα δυο μέλη της ανισότητας για x > 0 είναι θετικά και η συνάρτηση ln είναι
γνησίως αύξουσα στο διάστημα ( 0, + ∞ ) , έχουμε:
x
 x 
x
x + 1 > e x +1 ⇔ ln ( x + 1 ) > ln  e x +1  ⇔ ln ( x + 1 ) >
x +1

(t) ln(t + 1) είναι συνεχής σε κάθε διάστημα [ 0, x ] και παραγωγίσιμη σε
Η συνάρτηση f =
κάθε διάστημα της μορφής ( 0, x ) . Επομένως υπάρχει ξ ∈ ( 0, x ) , τέτοιο ώστε

f ′(ξ)
=

ln(x + 1) − ln1 ln(x + 1)
=
.
x
x

Όμως f ′(t) =

ln ( x + 1)
1
1
1
=
(1).
, και επομένως
, οπότε f ′(ξ) =
ξ +1
x
ξ +1
t +1

Εξάλλου 0 < ξ < x ⇒ 1 < ξ + 1 < x + 1 ⇒

1
1
<
< 1 , οπότε
x +1 ξ +1

x
ln ( x + 1)
1
x
<

< ln ( x + 1) ⇒ e x +1 < eln ( x +1)
x +1
x
x +1
x

x

⇒ e x +1 < x + 1 ⇒ x + 1 > e x +1

306
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Σταθερή Συνάρτηση)
Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο  τέτοια ώστε:

π

π
π
−f ′ ( x ) για κάθε x ∈ 
f   = 0, f ′   = −2 και f  − x  =
4

2
2
i.

(1)

Να αποδείξετε ότι: f ′′ ( x ) + f ( x ) =
0 για κάθε x ∈  .

ii.

Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση =
g ( x ) f ( x ) − 2συνx  + f ′ ( x ) + 2ηµx  είναι
σταθερή στο  .

iii.

Nα βρείτε τη συνάρτηση f (x) .

2

2

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Σταθερή Συνάρτηση)
Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο x1 = 0 με f ′ ( 0 ) = 2 και τέτοια ώστε

f ( x +=
y ) f ( x ) ⋅ συν 2y + f ( y ) ⋅ συν 2x − 2y ⋅ συν 2x για κάθε x, y ∈  . (1)
Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f είναι σταθερή στο  και να βρεθεί ο τύπος της.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 3. (Σταθερή Συνάρτηση)
Έστω συνάρτηση f : ( 0, +∞ ) → ( 0, +∞ ) , παραγωγίσιμη στο ( 0, +∞ ) και τέτοια ώστε:

1
f (1) = 1 και f ( x ) ⋅ f ′   =
x για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
x
i.
ii.

1
 είναι σταθερή στο ( 0, +∞ ) .
x

Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση g=
(x) f (x)⋅f 
Να βρείτε τη συνάρτηση f ( x ) .

(Θέμα Γ)

307
Άσκηση 4. (Σταθερή Συνάρτηση)
Έστω συνάρτηση f δύο φορές παραγωγίσιμη στο (1, +∞ ) με f ( e ) = 1, f ′ ( e ) = e −1
και τέτοια ώστε f ( x ) =
−f ′′ ( x ) ⋅ x 2 ⋅ ln x για κάθε x ∈ (1, +∞ ) .
Να αποδείξετε ότι f ( x ) = ln x για κάθε x ∈ (1, +∞ ) .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 5. (Σταθερή Συνάρτηση)

′′ (1) 0, f ′ (1) = 2
Έστω συνάρτηση f τρείς φορές παραγωγίσιμη στο ( 0, +∞ ) με =
f (1) f=
και τέτοια ώστε f ′′′ ( x ) =

Να αποδείξετε ότι f ( x ) =

2−x
για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
x3

( x + 1) ⋅ ln x

για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. (Εύρεση της f αν δίνεται f ′ ή f ′′ )
i.

Να αποδείξετε ότι αν μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο σημείο x 0 ≠ 0 του

f ( x0 ⋅ h ) − f ( x0 )
1
.
⋅ lim
x 0 h →1
h −1
Έστω συνάρτηση f ορισμένη στο ( 0, +∞ ) με f ′ (1) = 3 και τέτοια ώστε:
πεδίου ορισμού της, τότε: f ′ ( x 0=
)

ii.

f ( xy ) = f ( x ) + f ( y ) − 2 για κάθε x, y ∈ ( 0, +∞ ) .

(1)

Να βρείτε τη συνάρτηση f .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 7. (Εύρεση της f αν δίνεται f ′ ή f ′′ )
Να βρείτε τη συνάρτηση f η οποία είναι παραγωγίσιμη στο  που είναι τέτοια ώστε:

1 1

4x − e − e x , x < 1
f ( 0 ) = 1 και f ′ ( x ) = 
 2 + x2 ,
x ≥1
 x
(Θέμα Γ)

308
Άσκηση 8. (Εύρεση της f αν δίνεται f ′ ή f ′′ )
Να βρείτε τη συνάρτηση f η οποία είναι τρεις φορές παραγωγίσιμη στο  με

′ ( 0 ) f ′′=
f=
( 0 ) f=
( 0 ) 1 και τέτοια ώστε f ′′′ ( x ) =

1
για κάθε x ∈  .
ex

(Θέμα Γ)

Άσκηση 9. (Εύρεση της f αξιοποιώντας αν: f ′(x) = g′(x) τότε f=
(x) g(x) + c )
Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο  με f ( x ) ≠ 2 για κάθε x ∈  και τέτοια ώστε:

f ( 0 ) = 0 και f ′ ( x ) ⋅ f ( x ) − 2f ′ ( x ) = συνx ⋅ ηµx − 2συνx για κάθε x ∈  .
i.

Να αποδείξετε ότι f ( x ) < 2 για κάθε x ∈ 

ii.

Να βρείτε τη συνάρτηση f ( x ) .

(Θέμα Δ)

Άσκηση 10. (Εύρεση της f αξιοποιώντας αν: f ′(x) = g′(x) τότε f=
(x) g(x) + c )
Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο  για την οποία ισχύουν οι σχέσεις:

f ( x ) ≠ 0 για κάθε x ∈  , f ( 0 ) = 1 και 2f ′ ( x ) + f ( x ) =
0 για κάθε x ∈  .
i.

Να αποδείξετε ότι
f (x)
=

1
ex

, x∈ .

ii.

Να βρείτε το σύνολο τιμών της f .

iii.

Να ορίσετε τη συνάρτηση f −1.

(Θέμα Γ)

309
Άσκηση 11. (Εύρεση της f αξιοποιώντας αν: f ′(x) = g′(x) τότε f=
(x) g(x) + c )
Δίνονται ο μιγαδικός αριθμός z με z ≠ 1 και η συνάρτηση f η οποία είναι παραγωγίσιμη
στο  με f ′ ( 0 ) =
− z − 1 και f ′ ( x ) + 2f ( x ) = z − 1 ⋅ e − x για κάθε x ∈  .
i.
ii.

Να αποδείξετε ότι f ( x ) =

z −1
.
ex

Να αποδείξετε ότι η f αντιστρέφεται και να βρείτε τη συνάρτηση f −1.

(Θέμα Δ)
Άσκηση 12. (Εύρεση της f αξιοποιώντας αν: f ′(x) = g′(x) τότε f=
(x) g(x) + c )
Έστω συνάρτηση f ορισμένη και παραγωγίσιμη στο * με f ( −1) =
3 και

f (1) = 2. Η εφαπτομένη που φέρουμε σε οποιοδήποτε σημείο M ( x 0 , f ( x 0 ) )

της Cf αποκόπτει από τους άξονες ένα ευθύγραμμο τμήμα του οποίου μέσον
είναι το σημείο Μ.
i.
ii.

Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση g ( x )= x ⋅ f ( x ) είναι σταθερή στο * .
Να βρείτε τη συνάρτηση f .

(Θέμα Δ)

Άσκηση 13. (Εύρεση της f αξιοποιώντας αν: f ′(x) = g′(x) τότε f=
(x) g(x) + c )
Έστω συνάρτηση f ορισμένη και παραγωγίσιμη στο  για την οποία ισχύει ότι:

2x ⋅ συνx 2 − f ( x )
για κάθε x ≠ 0. Να βρείτε τη συνάρτηση f .
f ′(x) =
x
(Θέμα Γ)

Άσκηση 14. (Εύρεση της f αξιοποιώντας το: f ′(x) = f (x) τότε f (x)= c ⋅ e x )
Έστω συνάρτηση f ορισμένη και δύο φορές παραγωγίσιμη στο ( 0, +∞ ) , για
την οποία ισχύουν οι σχέσεις: f ′ (1)= f (1)= e + 4 και f ′′ ( ln x ) =x + 12 ⋅ ln 2 x για
κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) . Να βρείτε τον τύπο της συνάρτησης f ( x ) .
(Θέμα Γ)

310
Άσκηση 15. (Εύρεση της f αξιοποιώντας το: f ′(x) = f (x) τότε f (x)= c ⋅ e x )
Έστω συνάρτηση f δύο φορές παραγωγίσιμη στο  για την οποία ισχύουν οι σχέσεις:

0 για κάθε x ∈  .
f ( 0 ) = 0, f ′ ( 0 ) = 1 και f ′′ ( x ) − 2f ′ ( x ) + f ( x ) =
Να βρείτε τη συνάρτηση f ( x ) .
(Θέμα Β)

Άσκηση 16. (Εύρεση της f αξιοποιώντας το: f ′(x) = f (x) τότε f (x)= c ⋅ e x )

′ ( 0 ) 1 και τέτοια ώστε:
Έστω συνάρτηση f δύο φορές παραγωγίσιμη στο  με f=
( 0 ) f=
f ′′ ( x ) − f ′ ( x ) =
6x − 3x 2 για κάθε x ∈  .

Να βρείτε τη συνάρτηση f ( x ) .
(Θέμα Β)

Άσκηση 17. (Εύρεση της f αξιοποιώντας το: f ′(x) = f (x) τότε f (x)= c ⋅ e x )
Έστω συνάρτηση f δύο φορές παραγωγίσιμη στο  για την οποία ισχύουν οι σχέσεις:

f ( 0 ) = 1, f ′ ( 0 ) = 3 και f ′′ ( x ) = f ( x ) για κάθε x ∈  .
Να βρείτε τη συνάρτηση f ( x ) .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 18. (Εύρεση της f αξιοποιώντας το: f ′(x) = f (x) τότε f (x)= c ⋅ e x )
Έστω συνάρτηση f ορισμένη και παραγωγίσιμη στο * για την οποία ισχύουν οι σχέσεις:

0 για κάθε x ∈ * .
f ( −1) =
2, f (1) = e και x 2 ⋅ f ′ ( x ) − f ( x ) =
Να βρείτε τη συνάρτηση f ( x ) .
(Θέμα Δ)

311
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
i.

Επειδή το πρώτο μέλος της (1), ως σύνθεση παραγωγίσιμων, είναι παραγωγίσιμη
συνάρτηση στο  , συμπεραίνουμε ότι και το δεύτερο μέλος είναι παραγωγίσιμη
συνάρτηση στο  , οπότε:

π
′ ′  π

π
 ′′
−f ′′ ( x ) ⇔ f ′  − x  =
f (x) , x ∈  .
 − x ⋅f  − x =
4

4

4

(2)

π
− x προκύπτει:
4
π

π

f ( x ) = −f ′  − x  ⇔ −f ( x ) = f ′  − x 
4

4

Από τη σχέση (1) για x το

Αντικαθιστώντας στην (2) βρίσκουμε: f ′′ ( x ) =
−f ( x ) ⇔ f ′′ ( x ) + f ( x ) =
0 για κάθε

x∈ .
ii.

Για κάθε x ∈  έχουμε:

′ ( x ) 2 f ( x ) − 2συνx  f ′ ( x ) + 2ηµx  + 2 f ′ ( x ) + 2ηµx  f ′′ ( x ) + 2συνx  ⇔
g=
(α)

=
g′ ( x ) 2 f ′ ( x ) + 2ηµx  f ( x ) − 2συνx + f ′′ ( x ) + 2συνx  ⇔=
g′ ( x ) 0 .
Επομένως, επειδή g(x) ως παραγωγίσιμη θα είναι και συνεχής, υπάρχει σταθερά

c ∈  ώστε: g ( x ) = c για κάθε x ∈  .
iii.

Για x =

π
από τη σχέση g ( x ) = c , προκύπτει:
2
2

2

 π
π   π 
π
π
g  = c ⇔ f   − 2συν  + f ′   + 2ηµ  = c ⇔
2   2 
2
2
 2

( 0 − 0 ) + ( −2 + 2 )
2

2

= c⇔ 0= c.

Τότε: g ( x )= 0 ⇔ f ( x ) − 2συνx  + f ′ ( x ) + 2ηµx  = 0 ⇔
2

2

f ( x ) − 2συνx = 0
 f ( x )= 2συνx
⇔
, οπότε: f ( x ) = 2συνx , x ∈  .

 f ′ ( x ) + 2ηµx = 0
f ′ ( x ) = −2ηµx

312
Λύση άσκησης 2
Από την (1) για x= y= 0 βρίσκουμε: f ( 0=
) f ( 0 ) + f ( 0 ) + 0 ⇔ f ( 0=) 0 .

f ( x ) − f ( 0)
f (x)
2 ⇔ lim
2
=
=
(2)
x →0
x →0
x −0
x

2 ⇔ lim
Τότε: f ′ ( 0 ) =

Έστω τυχόν x 0 ∈  . Έχουμε:

f ( x 0 + h ) − f ( x 0 ) (1)

h →0
h

f ′ ( x 0 ) lim

f ( x 0 ) ⋅ συν 2h + f ( h ) ⋅ συν 2x 0 − 2h ⋅ συν 2x 0  − f ( x 0 )
f ′ ( x 0 ) lim 

h →0
h
f ( x 0 )( συν 2h − 1) + f ( h ) ⋅ συν 2x 0 − 2h ⋅ συν 2x 0

h →0
h

f ′ ( x 0 ) lim

f (h)


συν 2h − 1
=
+ συν 2x 0 ⋅
− 2 ⋅ συν 2x 0  .
f ′ ( x 0 ) lim f ( x 0 ) ⋅
h →0
h
h

(3)

Όμως:

συν 2h − 1
1 − 2ηµ 2 h − 1
ηµh 

= lim
= − lim  2 ⋅ ηµh ⋅
 = −2 ⋅ 0 ⋅1 = 0 και
h →0
h →0
h →0
h
h
h 

lim

f (h)
= 2, λόγω της (2).
h →0
h

lim

Τότε από την (3) βρίσκουμε:

f ′=
( x 0 ) f ( x 0 ) ⋅ 0 + συν 2x 0 ⋅ 2 − 2 ⋅ συν 2x 0 ⇔ f ′=
( x 0 ) 0.
Αφού για το τυχόν x 0 ∈  είναι f ′ ( x 0 ) = 0, έχουμε ότι f ′ ( x ) = 0 για κάθε x ∈  .
Και επειδή η f (x) ως παραγωγίσιμη θα είναι και συνεχής, υπάρχει σταθερά c ώστε:

f ( x ) = c για κάθε x ∈ 
Επειδή f ( 0 ) = 0, συμπεραίνουμε ότι f ( x ) = 0 για κάθε x ∈ 

313
Λύση άσκησης 3
i.

Η συνάρτηση g είναι συνεχής στο ( 0, +∞ ) διότι η f ( x ) είναι συνεχής ως

1
 ως σύνθεση συνεχών.
x

παραγωγίσιμη και η f 

Για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) έχουμε:

  1  ′
1
1
 1 ′ ′  1 



g ( x ) = f ( x ) ⋅ f   + f ( x ) f    = f ( x ) ⋅ f   + f ( x ) ⋅   ⋅ f   =
x
x
x
x
  x 
1 1
1
1 1
1 1
f ′(x) ⋅ f   − 2 ⋅ f (x) ⋅ f ′  = f ′(x) ⋅ f   − 2 ⋅ x = f ′(x) ⋅ f   −
x x
x
x x
x x

(1)

1
1
x για x ∈ ( 0, +∞ ) το ∈ ( 0, +∞ ) , έχουμε:
=
x
x

Από τη σχέση f ( x ) ⋅ f ′ 

1
1
f   ⋅ f ′ ( x ) = (2)
x
x
Τότε η (1), λόγω της (2), γίνεται: g′ ( x ) =

1 1
− ⇔ g′ ( x ) = 0.
x x

Επειδή η g(x) ως παραγωγίσιμη θα είναι και συνεχής, υπάρχει σταθερά c ώστε:

g ( x ) = c για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
Για x = 1, επειδή f (1) = 1, βρίσκουμε:

1
g (1) = c ⇔ f (1) ⋅ f   = c ⇔ c = 1, οπότε g ( x ) = 1 για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
1
ii.

Για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) έχουμε:

1
1
x.
g(x) =
1 ⇔ f (x)⋅f   =
1 και f ( x ) ⋅ f ′   =
x
x

Διαιρώντας αυτές τις σχέσεις κατά μέλη και επειδή f : ( 0, +∞ ) → ( 0, +∞ ) , ισχύει
1

  1
1
f (x), f ′ ( ) ≠ 0 οπότε θα έχουμε:  x  =
1 x
x
f ′ 
x
1
Για x ∈ ( 0, +∞ ) το ∈ ( 0, +∞ ) , προκύπτει:
x
1
f ′(x) = ⋅ f (x) ⇔ x ⋅ f ′(x) − f (x) = 0 ⇔
x
x ⋅ f ′(x) − f (x)
 f (x) ′
=

0
0 για κάθε x ∈ (0, +∞) .
 x  =
x2
f

314

Και επειδή η

f (x)
ως παραγωγίσιμη θα είναι και συνεχής, υπάρχει σταθερά c ώστε:
x

f (x)
=
c ⇔ f (x) =
c ⋅ x για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
x
Για x = 1, επειδή f (1) = 1, έχουμε:

f (1) = c ⋅1 ⇔ c = 1, οπότε f ( x ) = x για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .

Λύση άσκησης 4
Επειδή για κάθε x ∈ (1, +∞ ) είναι ln x ≠ 0, αρκεί να αποδείξουμε ότι:

f (x)
= 1 για κάθε x ∈ (1, +∞ ) .
ln x

f (x)
η οποία είναι παραγωγίσιμη στο (1, +∞ ) , άρα και
ln x
1
f ′ ( x ) ⋅ ln x − f ( x ) ⋅
x
(1)
συνεχής στο διάστημα αυτό, με παράγωγο g′ ( x ) =
ln 2 x

Θεωρούμε τη συνάρτηση g ( x ) =

Έστω η συνάρτηση h ( x ) = f ′ ( x ) ⋅ ln x − f ( x ) ⋅

1
η οποία είναι παραγωγίσιμη στο (1, +∞ ) με:
x

f ( x ) ′

1 f ′(x) ⋅ x − f (x)


=
h ( x )= f ( x ) ⋅ ln x −
 = f ′′ ( x ) ⋅ ln x + f ′ ( x ) ⋅ −
x 
x
x2

f ′′ ( x ) ⋅ ln x +

f ′ ( x ) f ′ ( x ) ⋅ x + f ′′ ( x ) ⋅ x 2 ⋅ ln x

=
x
x2

f ′′ ( x ) ⋅ ln x +

f ′(x) f ′(x)

− f ′′ ( x ) ⋅ ln x =
0.
x
x

Επομένως επειδή η h(x) ως παραγωγίσιμη θα είναι και συνεχής, άρα h ( x ) = c για κάθε

x ∈ (1, +∞ ) , όπου c σταθερός αριθμός.
Για x = e, επειδή f ( e ) = 1 και f ′ ( e ) = e −1 , βρίσκουμε:

1
1
h ( e ) = c ⇔ f ′ ( e ) ⋅ ln e − f ( e ) ⋅ = c ⇔ e −1 − 1 ⋅ = c ⇔ c = 0
e
e
1
0 για κάθε x ∈ (1, +∞ ) .
h ( x ) = 0 ⇔ f ′ ( x ) ⋅ ln x − f ( x ) ⋅ =
x

315
Τότε από την (1) προκύπτει: g′ ( x ) = 0 για κάθε x ∈ (1, +∞ ) .
Και επειδή η g(x) ως παραγωγίσιμη θα είναι και συνεχής, έχουμε g ( x ) = c για κάθε

x ∈ (1, +∞ ) , όπου c είναι σταθερός αριθμός.
Ισοδύναμα:

f (x)
= c ⇔ f ( x )= c ⋅ ln x για κάθε x ∈ (1, +∞ ) .
ln x

Για x = e, επειδή f ( e ) = 1 έχουμε: f ( e ) = c ⋅ ln e ⇔ c =1.
Άρα: f ( x ) = ln x για κάθε x ∈ (1, +∞ ) .

Λύση άσκησης 5
Για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) θεωρούμε τη συνάρτηση g ( x=
) f ( x ) − ( x + 1) ⋅ ln x και έχουμε:

1
1
g′ ( x=
′ f ′ ( x ) − ln x − ( x + 1) ⋅ = f ′ ( x ) − ln x − 1 −
) f ( x ) − ( x + 1) ⋅ ln x=
x
x

1 ′
1 1

g′′ (=
x )  f ′ ( x ) − ln x − 1 − =
 f ′′ ( x ) − + 2
x
x x

1 1 ′
1
2
2−x

g′′′ (=
x )  f ′′ ( x ) − + 2=
f ′′′ ( x ) − =
0.
 f ′′′ ( x ) + 2 − =
3
x x 
x
x
x3

Και επειδή η g′′(x) ως παραγωγίσιμη θα είναι και συνεχής, υπάρχει σταθερά c ώστε:

g′′ ( x ) = c για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
Για x = 1, επειδή f ′′ (1) = 0, βρίσκουμε: g′′ (1) = c ⇔ f ′′ (1) − 1 + 1 = c ⇔ c = 0 οπότε:

g′′ ( x ) = 0 για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
Άρα η g′(x) είναι συνεχής ως παραγωγίσιμη, οπότε υπάρχει σταθερά c ώστε: g′ ( x ) = c για
κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
Για x = 1, επειδή f ′ (1) = 2, βρίσκουμε: g′ (1) = c ⇔ f ′ (1) − 0 − 1 − 1 = c ⇔ c = 0 οπότε:

g′ ( x ) = 0 για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
Άρα η g(x) είναι συνεχής ως παραγωγίσιμη, οπότε υπάρχει σταθερά c ώστε: g ( x ) = c για
κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .

316
Για x = 1, επειδή f (1) = 0, βρίσκουμε: g (1) = c ⇔ f (1) − 2 ⋅ 0 = c ⇔ c = 0 οπότε:

g ( x ) = 0 ⇔ f ( x ) − ( x + 1) ⋅ ln x = 0 ⇔ f ( x ) = ( x + 1) ⋅ ln x για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .

Λύση άσκησης 6
i.

Αφού η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο σημείο x 0 του πεδίου ορισμού της,
έχουμε:

f ( x ) − f ( x0 )
x →x0
x − x0

f ′ ( x 0 ) = lim

x x 0 ⋅ h. Τότε, αν x → x 0 με x 0 ≠ 0, έχουμε h → 1 οπότε:
Θέτουμε =

f ( x0 ⋅ h ) − f ( x0 )
f ( x0 ⋅ h ) − f ( x0 )
=
⇔ f ′ ( x 0 ) lim

h →1
h →1
x0 ⋅ h − x0
x 0 ( h − 1)

f ′ ( x 0 ) lim
=

f ′ ( x 0=
)
ii.

f ( x0 ⋅ h ) − f ( x0 )
1
⋅ lim
x 0 h →1
h −1

Από τη σχέση (1) για x= y= 1 βρίσκουμε: f (1=
) f (1) + f (1) − 2 ⇔ f (1=) 2.

f ( x ) − f (1)
f (x) − 2
=
=
3 ⇔ lim
3.
(2)
x →1
x →1
x −1
x −1

3 ⇔ lim
Τότε: f ′ (1) =

Έστω τυχόν σημείο x 0 ∈ ( 0, +∞ ) . Σύμφωνα με το (α) ερώτημα έχουμε:

f ( x 0 ) + f ( h ) − 2  − f ( x 0 )
f ( x 0 ⋅ h ) − f ( x 0 ) (1)
1
1
f ′ ( x 0 ) =⋅ lim
⇔ f ′ ( x 0 ) =⋅ lim 

x 0 h →1
h −1
x 0 h →1
h −1
f ( h ) − 2 ( 2)
1
1
f ′ ( x 0 ) =⋅ lim
⇔ f ′ ( x 0 ) =⋅ 3
x 0 h →1 h − 1
x0
Άρα η f είναι παραγωγίσιμη για κάθε x ∈ (0, +∞) με f ′(x)=

1
⋅3
x

Τότε: f ′(x)= (3 ⋅ ln x)′ για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
Επομένως υπάρχει σταθερά c f (x) =
3 ⋅ ln x + c .
Για x = 1 , επειδή f (1) = 2 , βρίσκουμε: f (1) = 3 ⋅ ln1 + c ⇔ c = 2 .
Συνεπώς είναι: f (x) =
3 ⋅ ln x + 2 για κάθε x ∈ (0, +∞) .

317
Λύση άσκησης 7

Για κάθε x < 1 έχουμε:


1 1
1
1
f ′ ( x ) = 4x − − x ⇔ f ′ ( x ) = 4x − − e − x ⇔ f ′ ( x=
)  2x 2 − ⋅ x + e− x  .
e e
e
e


Επειδή οι παραγωγιζόμενες συναρτήσεις είναι συνεχείς στο ( −∞,1) , υπάρχει
σταθερά c ώστε

1
f ( x )= 2x 2 − ⋅ x + e − x + c.
e
Για x = 0, επειδή f ( 0 ) = 1, έχουμε: f ( 0 ) =1 + c ⇔ 1 =1 + c ⇔ c = 0.

1
e

Άρα f ( x )= 2x 2 − ⋅ x + e − x για κάθε x < 1.

Για κάθε x > 1 έχουμε:



2
x3 
f ′ ( x ) = + x 2 ⇔ f ′ ( x ) = 2 ⋅ ln x + 
x
3 

Επειδή οι παραγωγιζόμενες συναρτήσεις είναι συνεχείς στο [1, +∞ ) υπάρχει σταθερά

c ώστε
f ( x ) =2 ⋅ ln x +

x3
+ c για κάθε x ≥ 1.
3

Όμως η f , ως παραγωγίσιμη στο  , είναι και συνεχής στο  , άρα και στο x 0 = 1


1
e


−x
x ) lim+ f ( x ) ⇔ lim−  2x 2 − ⋅ x + e=
Άρα lim− f (=
 2 ⋅ ln x +
 xlim
x →1
x →1
x →1
→1+

Τότε: 2 −

1 −1
1
5
+ e = 2⋅0 + + c ⇔ c = .
e
3
3

 2 1
−x
 2x − e ⋅ x + e , x < 1
Συνεπώς: f ( x ) = 
3
2 ⋅ ln x + x + 5 , x ≥ 1

3 3


x3
+ c .
3

318
Λύση άσκησης 8
Για κάθε x ∈  έχουμε:

1

⇔ f ′′′ ( x ) =
−e − x )
f ′′′ ( x ) =
e − x ⇔ f ′′′ ( x ) =
(
x
e
Επειδή οι συναρτήσεις f ′′ ( x ) και y = −e − x είναι συνεχείς στο  , υπάρχει σταθερά c
ώστε: f ′′ ( x ) =
−e − x + c.

Για x = 0 βρίσκουμε: 1 =−1 + c ⇔ c =2.
Άρα: f ′′ ( x ) =
−e − x + 2 για κάθε x ∈  .

(

)′

−x
−x
Τότε: f ′′ ( x ) =−e + 2 ⇔ f ′′ ( x ) =e + 2x .

y e − x + 2x είναι συνεχείς στο  , υπάρχει σταθερά c
Επειδή οι συναρτήσεις f ′ ( x ) και =
ώστε: f ′ ( x ) = e − x + 2x + c.

Για x = 0 βρίσκουμε: 1 =1 + 0 + c ⇔ c = 0.
Άρα: f ′ ( x=
) e− x + 2x για κάθε x ∈  .

(

)′

e − x + 2x ⇔ f ′ ( x ) =−e − x + x 2 .
Τότε: f ′ ( x ) =
Επειδή οι παραγωγιζόμενες συναρτήσεις είναι συνεχείς στο  , υπάρχει σταθερά c
ώστε: f ( x ) =
−e − x + x 2 + c.
Για x = 0 βρίσκουμε: 1 =−1 + 0 + c ⇔ c =2.
Άρα: f ( x ) =
−e − x + x 2 + 2 για κάθε x ∈  .

Λύση άσκησης 9
i.

Θεωρούμε τη συνάρτηση g=
( x ) f ( x ) − 2 η οποία είναι συνεχής στο  αφού η f
είναι παραγωγίσιμη στο  . Επιπλέον, επειδή f ( x ) ≠ 2, είναι g ( x ) ≠ 0 για κάθε

x∈ .

Άρα η g διατηρεί σταθερό πρόσημο στο  .
Επειδή g ( 0 ) =f ( 0 ) − 2 =0 − 2 =−2 < 0, έχουμε:

g ( x ) < 0 ⇔ f ( x ) − 2 < 0 ⇔ f ( x ) < 2 για κάθε x ∈  .

319
ii.

Για κάθε x ∈  έχουμε:

f ′ ( x ) ⋅ f ( x ) − 2f ′ ( x ) = συνx ⋅ ηµx − 2συνx ⇔
2f ′ ( x ) ⋅ f ( x ) − 4f ′ ( x ) = 2συνx ⋅ ηµx − 4συνx ⇔

f 2 ( x ) − 4f ( x ) ′ = ηµ 2x − 4συνx ⇔
 συν 2x
′
f 2 ( x ) − 4f ( x ) ′ =  −
− 4ηµx 
2


Επειδή οι παραγωγιζόμενες συναρτήσεις είναι συνεχείς στο  , υπάρχει σταθερά c
ώστε:

f 2 ( x ) − 4f ( x ) = −

συν 2x
− 4ηµx + c για κάθε x ∈  .
2

Για x = 0, επειδή f ( 0 ) = 0, βρίσκουμε: 0 =−

f 2 ( x ) − 4f ( x ) = −
=
f ( x ) − 4f ( x )
2

1
1
+ c ⇔ c = οπότε:
2
2

1
συν 2x
−συν 2x − 8ηµx + 1
− 4ηµx + ⇔ f 2 (=
x ) − 4f ( x )

2
2
2

− (1 − 2ηµ 2 x ) − 8ηµx + 1
2

⇔ f 2 ( x ) − 4f ( x ) = ηµ 2 x − 4ηµx ⇔

f 2 ( x ) − 4f ( x ) + 4 = ηµ 2 x − 4ηµx + 4 ⇔ f ( x ) − 2  =
2

( ηµx − 2 )

2

f ( x ) − 2 = ηµx − 2 για κάθε x ∈  .

Επειδή οι συναρτήσεις
=
y f ( x ) − 2 και y = ηµx − 2 είναι συνεχείς και αρνητικές στο

 , έχουμε: − f ( x ) − 2  = − ( ηµx − 2 ) ⇔ f ( x ) = ηµx για κάθε x ∈  .

320
Λύση άσκησης 10
i.

Επειδή η συνεχής (ως παραγωγίσιμη) στο  συνάρτηση f , δεν μηδενίζεται στο  ,
διατηρεί σταθερό πρόσημο. Επειδή f ( 0 )= 1 > 0, έχουμε f ( x ) > 0 για κάθε x ∈  .
Τότε: 2f ′ ( x ) + f ( x ) =
−f ( x ) ⇔
0 ⇔ 2f ′ ( x ) =

f ′(x)
1
=
− ⇔
f (x)
2

x ′
ln ( f ( x ) ) ′ =  −  για κάθε x ∈  .
 2

(

)

Επομένως υπάρχει σταθερά c ώστε ln f ( x ) =

x
+ c.
2

Για x = 0, επειδή f ( 0 ) = 1, βρίσκουμε: ln1 = 0 + c ⇔ c = 0.
x

x
1
1
Άρα: ln(f (x)) =
e 2
f (x) =
− ⇔ f (x) =⇔
⇔ f (x) = για κάθε x ∈  .
x
2
ex
e2

ii.

Αρχικά μελετούμε τη μονοτονία της συνάρτησης f .
Για κάθε x1 , x 2 ∈  με x1 < x 2 έχουμε:

x1 < x 2 ⇔ e x1 < e x 2 ⇔ e x1 < e x 2 ⇔

1
e

x1

>

1
ex2

⇔ f ( x1 ) > f ( x 2 )

Άρα η f είναι γνησίως φθίνουσα στο  .
Επειδή η f είναι συνεχής στο  έχουμε ότι το σύνολο τιμών της είναι το

(

)

f ( A ) = lim f ( x ) , lim f ( x ) .
x →+∞

x →−∞

Είναι: lim
f (x)
=
x →+∞

lim f ( x ) = lim

x →−∞

Άρα: f ( A=
)
iii.

x →−∞

1
lim
= 0 διότι lim e x = +∞.
x →+∞
ex

x →+∞

1
e

x

= +∞ διότι lim

x →−∞

x
e=

=
0 0 και

e x > 0.

( 0, +∞ ) .

Επειδή η f είναι γνησίως μονότονη, είναι και 1 − 1, άρα αντιστρέφεται.
Πεδίο ορισμού της f −1 είναι το σύνολο τιμών της f , δηλαδή το ( 0, +∞ ) .

321

Για τον τύπο της f −1 έχουμε: y = f (x) ⇔ y =

1
e

x

⇔ ex =

1
1
⇔ ex = 2 ⇔
y
y

 1 
−2 ⋅ ln y
x=
ln  2  ⇔ x =
ln1 − ln y 2 ⇔ x =
y 
Άρα: f −1 ( x ) = −2 ⋅ ln x,

x ∈ ( 0, +∞ ) .

Λύση άσκησης 11
i.

Για κάθε x ∈  έχουμε:

f ′ ( x ) + 2f ( x ) = z − 1 ⋅ e − x ⇔ e 2x ⋅ f ′ ( x ) + 2e 2x ⋅ f ( x ) = z − 1 ⋅ e − x ⋅ e 2x ⇔

f ( x ) ⋅ e 2x ′ = z − 1 ⋅ e x ⇔ f ( x ) ⋅ e 2x ′ =

( z − 1 ⋅ e )′ .
x

Επειδή οι παραγωγιζόμενες συναρτήσεις είναι συνεχείς στο  , υπάρχει σταθερά c
ώστε:

f ( x ) ⋅ e 2x = z − 1 ⋅ e x + c για κάθε x ∈  .

(1)

Από τη δοθείσα σχέση f ′ ( x ) + 2f ( x ) = z − 1 ⋅ e − x , για x = 0 βρίσκουμε:

f ′ ( 0 ) + 2f ( 0 ) =
z − 1 ⋅1 ⇔ − z − 1 + 2f ( 0 ) =
z −1 ⇔ f (0) =
z −1 .

Τότε από την (1) για x = 0 βρίσκουμε: f ( 0 ) ⋅1 = z − 1 ⋅1 + c ⇔ z − 1 = z − 1 + c ⇔ c = 0.

Άρα: f ( x ) ⋅ e 2x = z − 1 ⋅ e x ⇔ f ( x ) =
ii.

z −1
για κάθε x ∈  .
ex

Ερευνούμε αν η f είναι 1 − 1.
Για κάθε x1 , x 2 ∈  έχουμε: f ( x1 ) = f ( x 2 ) ⇔
Άρα η f είναι 1 − 1, οπότε αντιστρέφεται.

z −1 z −1
= x 2 ⇔ e x1 = e x 2 ⇔ x1 = x 2 .
x1
e
e

322

y f (x) ⇔ =
y
Τότε: =

z −1
.
ex

(2)

Επειδή έχουμε z ≠ 1, είναι z − 1 > 0. Τότε από τη (2) έχουμε: y > 0.
Επομένως: y=

z −1
x
⇔ e=
x
e

Συνεπώς f ( A=
) Df=
−1

z −1
 z −1 
x
⇔ ln e=
ln 
 ⇔ x= ln z − 1 − ln y με y > 0.
y
 y 

( 0, +∞ )

και f −1 ( x =
) ln z − 1 − ln x.

Λύση άσκησης 12
i.

Η εφαπτομένη (ε) της Cf στο τυχαίο σημείο αυτής M ( x 0 , f ( x 0 ) ) με x 0 ≠ 0, έχει

εξίσωση: y − f ( x 0=
) f ′ ( x 0 )( x − x 0 ) με f ′ ( x 0 ) ≠ 0 διότι αν ήταν f ′ ( x 0 ) = 0, η (ε) θα
ήταν παράλληλη στον άξονα x ′x και τότε δεν θα απέκοπτε ευθύγραμμο τμήμα από
τους άξονες.
Για y = 0 από την εξίσωση της εφαπτομένης έχουμε:

⋅ x f ′( x0 ) ⋅ x0 − f ( x0 ) ⇔ =
−f ( x=
f ′ ( x 0 ) ⋅ x − f ′ ( x 0 ) ⋅ x 0 ⇔ f ′ ( x 0 )=
x x0 −
0)



Άρα η (ε) τέμνει τον x ′x στο σημείο A  x 0 −

f ( x0 ) 
, 0 .
f ′ ( x 0 ) 

Για x = 0 από την εξίσωση της εφαπτομένης έχουμε:

y − f ( x0 ) =
−x 0 ⋅ f ′ ( x 0 ) ⇔ y =
f ( x0 ) − x0 ⋅ f ′ ( x0 ) .
Άρα η (ε) τέμνει τον y′y στο σημείο B ( 0, f ( x 0 ) − x 0 ⋅ f ′ ( x 0 ) ) .
Επειδή το σημείο M ( x 0 , f ( x 0 ) ) είναι μέσον του τμήματος ΑΒ, έχουμε:

x0 −
=
• x0

f ( x0 )
+0
f ′ ( x0 )
f ( x0 )
⇔ 2x 0 = x 0 −
⇔ x 0 ⋅ f ′ ( x 0 ) + f ( x 0 ) = 0 και
2
f ′ ( x0 )

0 + f ( x0 ) − x0 ⋅ f ′ ( x0 )

2
2f ( x 0=
) f ( x 0 ) − x 0 ⋅ f ′ ( x 0 ) ⇔ x 0 ⋅ f ′ ( x 0 ) + f ( x 0=) 0.

=
• f ( x0 )

f ( x0 )
f ′ ( x0 )

323
Επειδή η σχέση x 0 f ′ ( x 0 ) + f ( x 0 ) =
0 ισχύει για το τυχαίο σημείο M ( x 0 , f ( x 0 ) ) με

x 0 ≠ 0, έχουμε: x ⋅ f ′ ( x ) + f ( x ) =0 ⇔ ( x ⋅ f ( x ) )′ =0 ⇔ g′ ( x ) =0 για κάθε
x ∈ ( −∞, 0 ) ∪ ( 0, +∞ ) .

Άρα η συνάρτηση g ( x )= x ⋅ f ( x ) είναι σταθερή στο * .
Επειδή η συνάρτηση g ( x )= x ⋅ f ( x ) , είναι σταθερή στο ( −∞, 0 ) ∪ ( 0, +∞ ) , θα

ii.

υπάρχουν σταθερές c1 , c 2 ώστε:

 c1
 x , x ∈ ( −∞, 0 )
c
,
x

−∞
,
0
 1
(
)
x ⋅f (x) 
=
⇔ f (x) = 
c 2 , x ∈ ( 0, +∞ )
 c 2 , x ∈ ( 0, +∞ )
 x

Όμως f ( −1) = 3 ⇔

c1
c
=⇔
3 c1 =
−3 και f (1) =2 ⇔ 2 =2 ⇔ c 2 =2.
−1
1

 −3
 x , x ∈ ( −∞, 0 )
Άρα η ζητούμενη συνάρτηση είναι: f ( x ) = 
 2 , x ∈ ( 0, +∞ )
 x

Λύση άσκησης 13
Για κάθε x ∈ ( −∞, 0 ) ∪ ( 0, +∞ ) έχουμε:

f ′(x)
=

2x ⋅ συνx 2 − f ( x )
⇔ x ⋅ f ′ ( x ) + f ( x=
) 2x ⋅ συνx 2 ⇔ ( x ⋅ f ( x ) )′ =
x

( ηµx )′ .
2

Επειδή οι παραγωγιζόμενες συναρτήσεις της σχέσης αυτής ορίζονται στο  , θα υπάρχουν

 ηµx 2 + c1 , x ∈ ( −∞, 0 )

σταθερές c1 , c 2 , c ώστε: xf ( x ) =  c,
x=0
ηµx 2 + c , x ∈ 0, +∞
(
)
2

Η συνάρτηση h ( x ) = xf ( x ) , ως γινόμενο παραγωγισίμων, είναι συνεχής στο x 0 = 0.

324

(

)

(

)

Άρα: lim− h=
c1
lim+ ηµx 2 +=
c 2 c.
( x ) lim+ h=
( x ) h ( 0 ) ⇔ lim− ηµx 2 +=
x →0

x →0

x →0

x →0

c=
c.
Τότε: c=
1
2
Όμως: lim h ( x ) =
lim ( x ⋅ f ( x ) ) =
0 ⋅ f ( 0) =
0. Επομένως c1= c 2= c= 0, οπότε:
x →0

x →0

ηµx 2 , x ∈ ( −∞, 0 )

⇔ xf ( x ) = ηµx 2 για κάθε x ∈  .
xf ( x ) =  0,
x=0
ηµx 2 , x ∈ 0, +∞
(
)

Για κάθε x ≠ 0, έχουμε: f ( x ) =

ηµx 2
.
x

Για x = 0, επειδή η f ως παραγωγίσιμη στο  , είναι συνεχής στο x 0 = 0, έχουμε:

 ηµx 2 
 ηµx 2 
=
f ( 0 ) = lim f ( x ) = lim 
lim

 x ⋅ 2  = 0 ⋅1 = 0.
x →0
x →0
x 
 x  x →0 

 ηµx 2
,

Άρα η ζητούμενη συνάρτηση είναι: f ( x ) =  x
 0,

x≠0
x=0

Λύση άσκησης 14
Για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) έχουμε:

f ′′ ( ln x ) =
x + 12 ⋅ ln 2 x ⇔

1
1
⋅ f ′′ ( ln x ) =
1 + 4 ⋅ 3 ⋅ ⋅ ln 2 x ⇔ ( f ′ ( ln x ) )′ =
x
x

( x + 4 ⋅ ln x )′
3

Επειδή οι συναρτήσεις f ′ ( ln x ) και y = x + 4 ⋅ ln 3 x είναι συνεχείς στο ( 0, +∞ ) , υπάρχει
σταθερά c ώστε: f ′ ( ln x ) = x + 4 ⋅ ln 3 x + c για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
Για x = e βρίσκουμε: f ′ (1) = e + 4 ⋅13 + c ⇔ e + 4 = e + 4 + c ⇔ c = 0, οπότε:

f ′ ( ln x ) = x + 4 ⋅ ln 3 x για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
Τότε: f ′ ( ln x ) = x + 4 ⋅ ln 3 x ⇔

1
1

⋅ f ′ ( ln x ) =1 + 4 ⋅ ⋅ ln 3 x ⇔ ( f ( ln x ) )=
x
x

( x + ln x )′
4

Επειδή οι παραγωγιζόμενες συναρτήσεις είναι συνεχείς στο ( 0, +∞ ) , υπάρχει σταθερά c
ώστε: f ( ln x ) =
x + ln 4 x + c για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .

325
Για x = e , βρίσκουμε f (1) = e + 1 + c ⇔ 4 + e = e + 1 + c ⇔ c = 3 , οπότε

f (ln x) =
x + ln 4 x + 3 για κάθε x ∈ (0, +∞) .
Θέτουμε ln x =t ⇔ x =e t , και έχουμε: f ( t ) = e t + t 4 + 3 με t > 0.
Συνεπώς η ζητούμενη συνάρτηση έχει τύπο: f ( x=
) e x + x 4 + 3,

x ∈ ( 0, +∞ )

Λύση άσκησης 15
Για κάθε x ∈  έχουμε:

f ′′ ( x ) − 2f ′ ( x ) + f ( x ) =
0 ⇔ f ′′ ( x ) − f ′ ( x ) =
f ′ ( x ) − f ( x ) ⇔ [ f ′(x) − f (x)]′ =
f ′(x) − f (x) .
Επομένως, επειδή η f ′(x) − f (x) είναι συνεχής ως παραγωγίσιμη, υπάρχει σταθερά c
ώστε:
f ′(x) − f (x) =
c ⋅ e x για κάθε x ∈  .
Για x = 0, επειδή f ( 0 ) = 0 και f ′ ( 0 ) = 1, βρίσκουμε:

f ′ ( 0 ) − f ( 0 ) = c ⋅1 ⇔ 1 − 0 = c ⇔ c = 1.
Άρα: f ′ ( x ) − f ( x ) = e x ⇔ e − x ⋅ f ′ ( x ) − e − x ⋅ f ( x ) = e − x ⋅ e x ⇔


f ( x ) ⋅ e − x ′ =
1 ⇔ f ( x ) ⋅ e − x  =
x ′ για κάθε x ∈  .
Επομένως, επειδή η f (x) = e − x είναι συνεχής ως παραγωγίσιμη, υπάρχει σταθερά c ώστε:

f ( x ) ⋅ e − x =x + c για κάθε x ∈  .
Για x = 0, επειδή f ( 0 ) = 0, βρίσκουμε: f ( 0 ) ⋅1 = 0 + c ⇔ c = 0.

x
e

Συνεπώς: f ( x ) ⋅ e − x =
x ⇔ f (x) =
x ⋅ e x για κάθε x ∈  .
⇔ f (x) =
−x

326
Λύση άσκησης 16
Για κάθε x ∈  έχουμε:


f ′′ ( x ) − f ′ ( x ) =6x − 3x 2 ⇔ f ′′ ( x ) − 6x =f ′ ( x ) − 3x 2 ⇔ f ′ ( x ) − 3x 2  = f ′ ( x ) − 3x 2 .
Επειδή η συνάρτηση
=
y f ′ ( x ) − 3x 2 είναι συνεχής στο  , υπάρχει σταθερά c ώστε:

f ′ ( x ) − 3x 2 = c ⋅ e x ⇔ f ′ ( x ) = 3x 2 + c ⋅ e x .
Για x = 0, επειδή f ′ ( 0 ) = 1, βρίσκουμε: f ′ ( 0 ) = 0 + c ⋅1 ⇔ c = 1.
2
x
Άρα: f ′ ( x ) = 3x + e ⇔ f ′ ( x ) =

(x

3


+ e x ) για κάθε x ∈  .

Επειδή οι παραγωγιζόμενες συναρτήσεις είναι συνεχείς στο  , υπάρχει σταθερά c ώστε:

f ( x ) = x 3 + e x + c.

Για x = 0, επειδή f ( 0 ) = 1, βρίσκουμε: f ( 0 ) = 0 + 1 + c ⇔ c = 0.
Άρα: f ( x=
) x 3 + e x για κάθε x ∈  .

Λύση άσκησης 17
Για κάθε x ∈  έχουμε:

f ′′ ( x ) = f ( x ) ⇔ f ′′ ( x ) + f ′ ( x ) = f ′ ( x ) + f ( x ) ⇔  f ′ ( x ) + f ( x )  = f ′ ( x ) + f ( x ) .
Επειδή η συνάρτηση
=
y f ′ ( x ) + f ( x ) είναι συνεχής στο  ως παραγωγίσιμη, υπάρχει
σταθερά c ώστε:

f ′(x) + f (x) =
c ⋅ e x για κάθε x ∈  .
Για x = 0, επειδή f ( 0 ) = 1 και f ′ ( 0 ) = 3, βρίσκουμε: f ′ ( 0 ) + f ( 0 ) = c ⋅1 ⇔ c = 4.
Άρα: f ′ ( x ) + f ( x ) =
4 ⋅ e x για κάθε x ∈  .
Τότε:, f ′ ( x ) + f ( x ) =4 ⋅ e x ⇔ e x ⋅ f ′ ( x ) + e x ⋅ f ( x ) =4 ⋅ e 2x ⇔ [e x f (x)]=′ (2 ⋅ e 2x )′ .
Επειδή οι παραγωγιζόμενες συναρτήσεις είναι συνεχείς στο  , υπάρχει σταθερά c ώστε:
f ( x ) ⋅ e x= 2e 2x + c για κάθε x ∈  .

327
Για x = 0, επειδή f ( 0 ) = 1, βρίσκουμε: f ( 0 ) ⋅1 =2 ⋅1 + c ⇔ c =−1.
Άρα: f ( x ) ⋅ e x= 2e 2x − 1 ⇔ f ( x =
) 2e x − e− x για κάθε x ∈  .

Λύση άσκησης 18
Για κάθε x ∈ ( −∞, 0 ) ∪ ( 0, +∞ ) έχουμε:

x 2 ⋅ f ′ ( x ) − f ( x ) =0 ⇔ f ′ ( x ) −
1

1

ex ⋅ f ′(x) − ex ⋅

1
⋅ f ( x ) =0 ⇔
x2

1
⋅ f ( x ) =0 ⇔
x2
1 ′


x

f
x
e
0.
 ( )
 =

1

=
y f ( x ) ⋅ e x είναι συνεχής σε καθένα από τα διαστήματα ( −∞, 0 ) και
Επειδή η συνάρτηση

( 0, +∞ ) ,

υπάρχουν σταθερές c1 , c 2 ώστε:

 c1
 1 , x ∈ ( −∞, 0 )
1
ex
 c , x ∈ ( −∞, 0 )
f (x) ⋅ex  1
=
=
⇔ f (x) 
=
⇔ f (x)
c 2 , x ∈ ( 0, +∞ )
 c 2 , x ∈ ( 0, +∞ )
 1x
e
Όμως f ( −1) = 2 ⇔ c1 ⋅ e = 2 ⇔ c1 =

1


x
 c1 ⋅ e , x ∈ ( −∞, 0 )

1
c ⋅ e − x , x ∈ ( 0, +∞ )
 2

2
και f (1) =e ⇔ c 2 ⋅ e −1 =e ⇔ c 2 =e 2 .
e

 2 − x1
 ⋅ e , x ∈ ( −∞, 0 )
Άρα: f ( x )  e
=
=
⇔ f (x)
1

 2 x
e ⋅ e , x ∈ ( 0, +∞ )

 −1− x1
2e , x ∈ ( −∞, 0 )

1
 e 2− x , x ∈ ( 0, +∞ )

328
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Μοναδική Ρίζα της f (x) = 0 - Σύνολο Τιμών – Αδύνατη Εξίσωση)
Να δείξετε ότι η εξίσωση

1
= ln x , έχει μοναδική ρίζα.
2x

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Μοναδική Ρίζα της f (x) = 0 - Σύνολο Τιμών – Αδύνατη Εξίσωση)
Έστω η συνεχής συνάρτηση f :  →  . Αν η f είναι γνησίως αύξουσα στο ( −∞, 2] , γνησίως

φθίνουσα στο [ 2, +∞ ) , lim f (x) = lim f (x) = −∞ και f (2) = 0 , τότε:
x →−∞

x →+∞

α) Να βρείτε το σύνολο τιμών της f.
β) Να λύσετε την εξίσωση f (x) = 0 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Μοναδική Ρίζα της f (x) = 0 - Σύνολο Τιμών – Αδύνατη Εξίσωση)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f : [ 0, 2] ∪ [3, 4] →  με f (0) =
2, f (2) =
−2, f (3) =
−1, f (4) =
7.
Αν η f είναι γνησίως μονότονη σε καθένα από τα διαστήματα του πεδίου ορισμού της, τότε:
α) Να βρείτε το σύνολο τιμών της f.
β) Να βρείτε το πλήθος των ριζών της εξίσωσης f (x) = 0 .
(Θέμα Γ)

329
Άσκηση 4. (Μοναδική Ρίζα της f (x) = 0 - Σύνολο Τιμών – Αδύνατη Εξίσωση)
Δίνεται η συνάρτηση f (x)=

1
− x + 2, x ∈ ( 0,1) .
ln x

α) Να βρείτε το σύνολο τιμών της f.

1 είναι αδύνατη, στο ( 0,1) .
β) Να δείξετε ότι η εξίσωση ( x + 1) ln x =
(Θέμα Γ)

Άσκηση 5. (Μοναδική Ρίζα της f (x) = 0 - Σύνολο Τιμών – Αδύνατη Εξίσωση)
Δίνεται η συνάρτηση f: ( 0, +∞ ) →  με f (x)
= ln x + e x − 2 .
α) Να βρεθεί το σύνολο τιμών της f.
e x e 2 ( α − ln x ) , έχει μοναδική ρίζα για κάθε α ∈  .
β) Να δείξετε ότι η εξίσωση=
γ) Να λυθεί η εξίσωση e ln x + e x −1 =
1.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. (Θεώρημα Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής της f – Θεώρημα Ενδιάμεσων Τιμών)
Αν η συνάρτηση f είναι συνεχής στο [ α,β ] και f (α) < f (β) , να δείξετε ότι υπάρχει ένα
τουλάχιστον x o ∈ (α,β) ώστε f(x 0 ) =

f (α) +2f (β)
.
3

(Θέμα Γ)

Άσκηση 7. (Θεώρημα Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής της f – Θεώρημα Ενδιάμεσων Τιμών)
Να βρεθούν οι συνεχείς συναρτήσεις f :  →  για τις οποίες ισχύει
f 4 (x) − f 3 (x) + 2f 2 (x) − 4f (x) − 8 =
0 για κάθε x ∈  .
(Θέμα Γ)

330
Άσκηση 8. (Θεώρημα Μέγιστης και Ελάχιστης Τιμής της f – Θεώρημα Ενδιάμεσων Τιμών)
Δίνεται η συνάρτηση f συνεχής στο διάστημα [1,3] . Να αποδείξετε ότι υπάρχει ξ ∈ [ α,β ] ,
ώστε f (ξ) =

f (1) + 3f (2) + 5f (3)
.
9

(Θέμα Γ)

Άσκηση 9. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f για την οποία ισχύει f 2 (x) + f (x) = x 2 + x + 2, για κάθε
x ∈  (1) και f (0) = 1 . Να δείξετε ότι:
α) Η εξίσωση f (x) = 0 είναι αδύνατη.
β) f (x) > 0, για κάθε x ∈  .

1 + 17
τέμνει τη γραφική παράσταση της f σε ένα τουλάχιστον σημείο με
4
τετμημένη x 0 ∈ ( 0,1) .

γ) Η ευθεία y =

(Θέμα Δ)

Άσκηση 10. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής και γνησίως φθίνουσα συνάρτηση f : ( −1,1) →  , για την οποία ισχύει

lim−

x →1

f (x) + 2
= 1 και 2ημ(x + 1) ≤ ( x + 1) ⋅ f (x) ≤ 1 − x 2 (1).
x −1

α) Να υπολογιστούν τα όρια lim− f (x) και lim+ f (x) .
x →1

x →−1

β) Να βρεθεί το σύνολο τιμών της συνάρτησης h(x) = f (x) +

1
−2.
x +1

γ) Να δείξετε ότι η γραφική παράσταση της συνάρτησης g(x) =

ε : y =− x − 1 μόνο ένα κοινό σημείο με τετμημένη x 0 ∈ ( −1,1) .
(Θέμα Δ)

1
έχει με την ευθεία
f (x) − 2

331
Άσκηση 11. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f :  →  για την οποία ισχύουν:
8, για κάθε x ∈  (1). Να δείξετε ότι:
f (1) = 3 και f ( f(x) ) + f (x) =
α) η f δεν είναι1 − 1 .
β) υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ (1,3) τέτοιο, ώστε g(x 0 ) = 6, όπου g(x)
= f (x) + x .
γ) η γραφική παράσταση της f διέρχεται από το σημείο Α ( 3, 01, 4,99 ) .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 12. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f : [1, 2] →  και οι μιγαδικοί αριθμοί z1 = 1 + 2i και

z2 =
f (1) + f (2)i, f (2) ≠ 0 . Αν z1 ⋅ z 2 φανταστικός, τότε:
α) να δείξετε ότι η εξίσωση f (x) = 0 έχει μία τουλάχιστον ρίζα στο (1, 2 )
β) Αν επιπλέον, η f είναι γνησίως μονότονη και f (2) < 0 , να δείξετε ότι:
i) f (x) ≤ f (1), για κάθε x ∈ [1, 2] .
ii) η γραφική παράσταση της f έχει μόνο ένα κοινό σημείο με την ευθεία y = −

f (2)
.
2

(Θέμα Δ)

Άσκηση 13. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής και γνησίως μονότονη συνάρτηση f : [1,5] →  με f (1) = 5 και f (5) = 1 .
α) Να βρείτε το σύνολο τιμών της f.
β) Να βρείτε το πλήθος των ριζών της εξίσωσης f (x) = c, όπου c ∈ [1,5] .
γ) Να δείξετε ότι υπάρχει μοναδικό γ ∈ (1,5 ) τέτοιο ώστε 9f (γ) = 2f (2) +3f (3) +4f (4) .
(Θέμα Δ)

332
Άσκηση 14. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f :  →  για την οποία ισχύει
f (x 2 − 2x) + f (x) = 3x 2 − 3x + 8, x ∈  (1). Να δείξετε ότι:
α) Υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( 0, 2 ) τέτοιο ώστε f (x 0=
) x0 + 5 .
β) Η ευθεία y = c με c ∈ (1,13) έχει με την γραφική παράσταση της f ένα τουλάχιστον
κοινό σημείο με τετμημένη x1 ∈ ( −1,3) .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 15. (Συνδυαστική)
Δίνονται οι συναρτήσεις f, g συνεχείς στο [ 0, 2] για τις οποίες ισχύουν τα εξής:

f 2 (0) + f 2 (2) = 4 ( f (2) − 1)

0 ≤ g(x) ≤ 2 για κάθε x ∈ [ 0, 2]

(1)

α) Να δείξετε ότι υπάρχει x 0 ∈ ( 0, 2 ) τέτοιο, ώστε f (x 0 ) = 1 .
β) Να δείξετε ότι οι γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων f και g τέμνονται σε ένα
τουλάχιστον σημείο με τετμημένη x1 ∈ [ 0, 2] .
γ) Αν επιπλέον η f είναι γνησίως μονότονη, να δείξετε ότι η εξίσωση f (x)
= f (2 − x) έχει
μοναδική ρίζα στο ( 0, 2 ) .
(Θέμα Δ)

333
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
i.

Το πεδίο ορισμού της συνάρτησης f είναι το A f =  και για κάθε x ∈  είναι
συνεχής, ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.
H συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη, για κάθε x ∈  , με f ′(x) = α x ln α − 1 .
Είναι ln α < 0 , αφού 0 < α < 1 και α x > 0 , για κάθε x ∈  .
Οπότε, έχουμε f ′(x) < 0 , για κάθε x ∈  .
Άρα η συνάρτηση f , είναι γν. φθίνουσα στο  .

ii.

H συνάρτηση g είναι συνεχής στο πεδίο ορισμού της A=
g
H συνάρτηση g είναι παραγωγίσιμη με g′(x) =

( 0, +∞ ) .

2 − ln x
.
2x x

Βρίσκουμε το πρόσημο της g′(x).
Έστω g′(x) ≥ 0 ⇔

x x >0
2 − ln x
≥ 0 ⇔ 2 − ln x ≥ 0 ⇔ x ≤ e 2 .
2x x

Το πρόσημο της g′ και η μονοτονία της g , φαίνονται στον πίνακα:

Άρα:

( 0, e

(

)

Αφού g′(x) > 0 , για κάθε x ∈ 0, e 2 , έπεται ότι η g είναι γν. αύξουσα στο
2

 .

(

)

Αφού g′(x) < 0 , για κάθε x ∈ e 2 , +∞ , έπεται ότι η g είναι γν. φθίνουσα στο

e 2 , +∞ ) .

334

Λύση άσκησης 2
i.

Το πεδίο ορισμού της f είναι το A f =  , στο οποίο είναι συνεχής, ως σύνθεση των
συνεχών συναρτήσεων e x και x 3 − 12x .
H συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  με

= ex
f ′(x)

3

−12x

(x

3

3
− 12x=
)′ 3ex −12x ( x 2 − 4 ) .

Είναι f ′(x) = 0 ⇔ 3e

x 3 −12x

(x

2

3 −12 x

>0

− 4 ) = 0 ⇔ x 2 − 4 = 0 ⇔ x = ±2 .
ex

Το πρόσημο της f ′ και η μονοτονία της f φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Άρα:

Αφού f ′(x) > 0 , για κάθε x ∈ ( −∞, −2 ) ∪ ( 2, +∞ ) , έπεται ότι η f είναι γν. αύξουσα
στο ( −∞, −2] και στο [ 2, +∞ ) .

Αφού f ′(x) < 0 , για κάθε x ∈ ( −2, 2 ) , έπεται ότι η f είναι γν. φθίνουσα στο

[ −2, 2] .
ii.

Η συνάρτηση g , ορίζεται όταν x 2 + 2x + 3 > 0 , που ισχύει για κάθε x ∈  , αφού η

διακρίνουσα του τριωνύμου είναι −8 < 0 , άρα το πεδίο ορισμού της g είναι A g =  ,
στο οποίο είναι συνεχής ως σύνθεση συνεχών συναρτήσεων.
Είναι
g′(x)
=

1
2(x + 1)
.
(x 2=
+ 2x + 3)′
2
x + 2x + 3
x + 2x + 3
2

Η g′(x) = 0 , έχει μία μόνο ρίζα την x = −1 .
Το πρόσημο της g′ και η μονοτονία της g , φαίνονται στον πίνακα:

335

Άρα:

Αφού g′(x) < 0 , για κάθε x ∈ ( −∞, −1) , έπεται ότι η g είναι γν. φθίνουσα στο

( −∞, −1] .

Αφού g′(x) > 0 , για κάθε x ∈ ( −1, +∞ ) , έπεται ότι η g είναι γν. αύξουσα στο

[ −1, +∞ ) .
Λύση άσκησης 3
Η συνάρτηση f ορίζεται όταν e x − 1 ≠ 0 ⇔ x ≠ 0 . Άρα το πεδίο ορισμού της είναι το
A f = * , στο οποίο είναι συνεχής, ως πηλίκο συνεχών συναρτήσεων.

 x ′
 e −1 

Είναι παραγωγίσιμη, με
f ′(x) =
=

x

e x − 1 − xe x

( ex − 1)

2

.

(1)

(

)

Το πρόσημο της f ′(x) καθορίζεται από τον αριθμητή του κλάσματος, αφού e x − 1

2

>0,

για κάθε x ∈ * .
(2),
Θεωρούμε την συνάρτηση g(x) = e x − 1 − xe x
η οποία είναι συνεχής στο  , ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.
Είναι παραγωγίσιμη, με g′(x) =(e x − 1 − xe x )′ =− xe x

(3)

Αν x > 0 τότε από την (3) έχουμε g′(x) < 0 , που σημαίνει ότι η g είναι γν.
φθίνουσα, οπότε: x > 0

g γν. φθίνουσα

g(x) < g(0) =
0 , όπως προκύπτει από την (2).

Τότε η (1) μας δίνει: f ′(x) < 0 .
Άρα η συνάρτηση f είναι γν. φθίνουσα στο ( 0, +∞ ) .

336

Αν x < 0 τότε από την (3) έχουμε g′(x) > 0 , που σημαίνει ότι η g είναι γν. αύξουσα,
οπότε: x < 0

g γν.αύξουσα

g(x) < g(0) =
0 , όπως προκύπτει από την (2).

Τότε η (1) μας δίνει: f ′(x) < 0 .
Άρα η συνάρτηση f είναι γν. φθίνουσα στο ( −∞, 0 ) .

Λύση άσκησης 4
Η συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού A f =  .
Είναι:

Για κάθε x < 1 , η συνάρτηση f , είναι συνεχής ως πολυωνυμική.

Ομοίως και για κάθε x > 1 είναι συνεχής ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.

Για x = 1 έχουμε:

−2x 3 + 3x 2 + 1) =−2 ⋅1 + 3 ⋅1 + 1 =2
lim− f (x) =lim(

x →1

x →1

− 1) ln x + x + 1) = 0 ⋅ 0 + 1 + 1 = 2
lim f (x) = lim((x
+

x →1+

x →1

Και f (1) = 2 . Οπότε η f είναι συνεχής στο 1.
Άρα η συνάρτηση f είναι συνεχής στο  .

Για x < 1 , η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη με f ′(x) =
−6x 2 + 6x .

Για x > 1 , η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη με f ′(x)= ln x −

Για x = 1 από τον ορισμό της παραγώγου έχουμε

−2x 3 + 3x 2 + 1 − 2
−2x 3 + 3x 2 − 1
f (x) − f (1)
=
=
lim−
lim− = lim
x →1
x →1
x →1−
x −1
x −1
x −1

lim−

x →1

(x − 1)(−2x 2 + x + 1)
=−2 + 1 + 1 =0
x −1

και

( x − 1) ln x + x − 1
( x − 1) ln x + x + 1 − 2 =
f (x) − f (1)
=
lim+
lim+ = lim
x →1
x →1
x →1+
x −1
x −1
x −1

1
+2.
x

337

lim+

x →1

( x − 1) (ln x + 1) = 0 + 1 = 1
x −1

 −6x 2 + 6x, x < 1

.
Άρα η συνάρτηση f παραγωγίζεται στο  − {1} , με: f ′(x) = 
1
ln
x
2,
x
1

+
>


x

Για x < 1 , έχουμε: f ′(x) = 0 ⇔ x = 0 .

Για x > 1 , έχουμε: f ′(x) > 0 , γιατί: ln x > 0
και x > 1 ⇔

(1)

1
1
1
< 1 ⇔ − > −1 ⇔ 2 − > 1 (2)
x
x
x

Προσθέτοντας τις (1),(2), έχουμε: ln x −

1
+ 2 >1> 0 .
x

Το πρόσημο της f ′ και η μονοτονία της f φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Άρα:

Αφού f ′(x) > 0 , για κάθε x ∈ ( 0,1) ∪ (1, +∞ ) , έπεται ότι η συνάρτηση f είναι γν.
αύξουσα στο [0,1] και στο [1, +∞ )

Αφού f ′(x) < 0 , για κάθε x ∈ ( −∞, 0 ) , έπεται ότι η συνάρτηση f είναι γν. φθίνουσα
στο (−∞, 0]

Λύση άσκησης 5
Η συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού A f =  .
Είναι:

Για κάθε x < 0 , η συνάρτηση f είναι συνεχής , ως πολυωνυμική.

Ομοίως και για κάθε x > 0 είναι συνεχής ως πηλίκο, συνεχών συναρτήσεων.

2
Για x = 0 έχουμε: lim− f (x) =lim− (x + x − 1) =−1
x →0

x →0

lim+ f (x) = lim+ (

x →0

x →0

x3 − ex
) = −1
ex

338
και f (0) = −1 . Οπότε η f είναι συνεχής στο 0.
Άρα η συνάρτηση f είναι συνεχής στο  .
• Για x < 0 , η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη με f ′(x)
= 2x + 1 .
• Για x > 0 , η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη με f ′(x) =

x 2 (3 − x)
.
ex

• Για x = 0 , από τον ορισμό της παραγώγου έχουμε:

lim−

x →0

f (x) − f (0)
x2 + x −1 +1
x(x + 1)
= lim−
= lim−
= lim− (x + 1) = 0 + 1 = 1
x →0
x →0
x →0
x −0
x
x

x3 − ex
+1
x
f (x) − f (0)
x3
x2
e
= lim+
= lim
=
=
lim
lim
0
x
x
x → 0+
x →0
x → 0+ xe
x → 0+ e
x −0
x

x<0
 2x + 1,
 2
Η συνάρτηση f παραγωγίζεται στο  − {0} , με: f ′(x) =  x ( 3 − x )
, x>0

ex

Η f ′(x) = 0 , έχει δύο μόνο ρίζες , το −

1
και το 3. Το πρόσημο της f ′ και η
2

μονοτονία της f φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Άρα:

 1
 2



1
2

• Αφού f ′(x) > 0 , για κάθε x ∈  − , 0  ∪ (0,3) έπεται ότι η συνάρτηση f είναι

 1

γν. αύξουσα στο  − ,3 .
 2 

• Αφού f ′(x) < 0 , για κάθε x ∈  −∞, −  ∪ ( 3, +∞ ) , έπεται ότι η συνάρτηση f


1

είναι γν. φθίνουσα στο  −∞, −  και στο [3, +∞ ) .
2

339
Λύση άσκησης 6
Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  , ως γινόμενο παραγωγίσιμων συναρτήσεων, με

= eλx λx 2 + 2 ( λ + 1) x + 2 ( λ + 1)  .
f ′(x)

Το πρόσημο της f ′(x) καθορίζεται από το τριώνυμο, αφού eλx > 0 , για κάθε x ∈  .

(

)

2
• Αν λ ≠ 0 , τότε το τριώνυμο λx + 2 ( λ + 1) x + 2 ( λ + 1) , έχει διακρίνουσα =
∆ 4 1 − λ2 .

Διακρίνουμε τις περιπτώσεις: ∆ > 0, ∆= 0, ∆ < 0 .
o

Αν ∆ > 0 , δηλαδή −1 < λ < 1 τότε η συνάρτηση f δεν μπορεί να είναι γν. φθίνουσα
στο  γιατί:
i. Αν −1 < λ < 0 , τότε f ′(x) > 0 μεταξύ των ριζών x1 , x 2 , με x1 < x 2 , της f , οπότε
η f είναι γν. αύξουσα στο [ x1 , x 2 ] , άρα δεν είναι γν. φθίνουσα στο  .

ii. Αν 0 < λ < 1 , τότε f ′(x) > 0 εκτός των ριζών x1 , x 2 , με x1 < x 2 , της f , οπότε η

f είναι γν. αύξουσα στο ( −∞, x1 ] και στο [ x 2 , +∞ ) , άρα δεν είναι γν. φθίνουσα
στο  .

o

Αν ∆ =0 , δηλαδή λ =1 ή λ = −1 τότε το τριώνυμο , άρα και η f ′(x) θα έχει διπλή
ρίζα, έστω ρ και:
i. Αν λ = −1 , τότε f ′(x) < 0 , οπότε η f είναι γν. φθίνουσα στο  .
ii. Αν λ =1 , τότε f ′(x) > 0 , οπότε η f είναι γν. αύξουσα στο  .

o

Αν ∆ < 0 , δηλαδή λ < −1 ή λ > 1 , τότε:
i. Αν λ < −1 , τότε f ′(x) < 0 , οπότε η f είναι γν. φθίνουσα στο  .
ii. Αν λ > 1 , τότε f ′(x) > 0 , οπότε η f είναι γν. αύξουσα στο  .

• Αν λ =0 , τότε f ′(x)
= 2x + 2 , οπότε η f δεν είναι γν. φθίνουσα στο  .
Από τα ανωτέρω, έπεται ότι η συνάρτηση f είναι γν. φθίνουσα για λ ∈ ( −∞, −1] .

340
Λύση άσκησης 7
Η συνάρτηση f είναι συνεχής, ως πολυωνυμική στο  και παραγωγίσιμη, με

f ′(x)= 3 ( λx 2 + 2x + λ ) .

Το πρόσημο της f ′(x) καθορίζεται από το τριώνυμο λx 2 + 2x + λ .

(

)

• Αν λ ≠ 0 , τότε το τριώνυμο λx 2 + 2x + λ , έχει διακρίνουσα =
∆ 4 1 − λ2 .
Διακρίνουμε τις περιπτώσεις: ∆ > 0, ∆= 0, ∆ < 0 .
o

Αν ∆ > 0 , δηλαδή −1 < λ < 1 τότε η συνάρτηση f δεν είναι γν. αύξουσα στο  γιατί:
i. Αν −1 < λ < 0 , τότε f ′(x) < 0 εκτός των ριζών x1 , x 2 , με x1 < x 2 της f , οπότε η

f είναι γν. φθίνουσα στο ( −∞, x1 ] και στο [ x 2 , +∞ ) , άρα δεν είναι γν. αύξουσα
στο  .

ii. Αν 0 < λ < 1 , τότε f ′(x) < 0 μεταξύ των ριζών x1 , x 2 , με x1 < x 2 της f , οπότε η

f είναι γν. φθίνουσα στο [ x1 , x 2 ] , άρα δεν είναι γν. αύξουσα στο  .

o

Αν ∆ =0 , δηλαδή λ =1 ή λ = −1 τότε το τριώνυμο, άρα και η f ′(x) θα έχει διπλή
ρίζα, έστω ρ και:
i. Αν λ = −1 , τότε f ′(x) < 0 , οπότε η f είναι γν. φθίνουσα στο  .
ii. Αν λ =1 , τότε f ′(x) > 0 , οπότε η f είναι γν. αύξουσα στο  .

o

Αν ∆ < 0 , δηλαδή λ < −1 ή λ > 1 , τότε :
i. Αν λ < −1 , τότε f ′(x) < 0 , οπότε η f είναι γν. φθίνουσα στο  .
ii. Αν λ > 1 , τότε f ′(x) > 0 , οπότε η f είναι γν. αύξουσα στο  .

• Αν λ =0 , τότε f ′(x) = 6x , οπότε η f δεν είναι γν. αύξουσα στο  .
Από τα ανωτέρω, έπεται ότι η συνάρτηση f είναι γν. αύξουσα για λ ∈ [1, +∞ ) .

341
Λύση άσκησης 8
Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο  , ως πηλίκο συνεχών συναρτήσεων και
παραγωγίσιμη,
με f ′(x)
=

ex

2

+x

)

2 2

(x

2

− 2x + λ 2 ) .

Το πρόσημο της f ′(x) καθορίζεται από το τριώνυμο x 2 − 2x + λ 2 που έχει διακρίνουσα

=
∆ 4 (1 − λ 2 ) , αφού e x > 0 και ( λ 2 + x 2 ) > 0 .

Διακρίνουμε τις περιπτώσεις: ∆ > 0, ∆= 0, ∆ < 0 .

Αν ∆ > 0 , δηλαδή −1 < λ < 1 , με λ ≠ 0 , τότε f ′(x) < 0 μεταξύ των ριζών x1 , x 2 , με

x1 < x 2 της f , οπότε η f είναι γν. φθίνουσα στο [ x1 , x 2 ] , άρα δεν είναι γν. αύξουσα
στο  .

Αν ∆ =0 , δηλαδή λ = −1 ή λ =1 , τότε f ′(x) > 0 , οπότε η f είναι γν. αύξουσα στο
.

Αν ∆ < 0 , δηλαδή λ < −1 ή λ > 1 , τότε f ′(x) > 0 για κάθε x ∈  , οπότε η f είναι γν.
αύξουσα στο  .

Άρα η f είναι γν. αύξουσα για λ ∈ ( −∞, −1] ∪ [1, +∞ ) .

Λύση άσκησης 9
i.

ii.

Έχουμε =
f ′(x) 6e 2x − 4 > 0 για κάθε x ∈  , άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο

[ 2, +∞ ) .

Η f είναι και συνεχής στο [ 2, +∞ ) . Έτσι το σύνολο τιμών της θα είναι

)

f (2), lim f (x) ,
x →+∞

f ( 2) = 4

lim ( 3e 2x − 4 + 1) = +∞ .

x →+∞

Άρα το σύνολο τιμών της είναι το [ 4, +∞ )
iii.

Επειδή η f είναι γνησίως αύξουσα, θα είναι και 1 − 1 οπότε θα υπάρχει η f −1 , η
οποία θα έχει πεδίο ορισμού το [ 4, +∞ ) . Είναι
y >1

−4
−4
f (x)
= 3e 2x − 4 + 1 ⇔=
y 3e 2x − 4 + 1 ⇔ 3e 2x=
y − 1 ⇔ e 2x=

1  y −1 
 y −1 
2x − 4 = ln 
 ⇔ x = 2 + ln 

2  3 
 3 
1  x −1 
Άρα f −1 (x) =
2 + ln 
, x ≥ 4.
2  3 

y −1

3

342
Λύση άσκησης 10
i.

Έστω ότι υπάρχει x 0 ∈ ( 4, +∞ ) ώστε f ′ ( x 0 ) = 0 τότε από τη σχέση (1) παίρνουμε

16x 0 + ( f ′ ( x 0 ) ) = 4x 0 2 ⇔ 16x 0= 4x 0 2 ⇔ 4x 0 ( x 0 − 4 )= 0 ⇔ x 0= 0 ή x 0 = 4 .
2

Αυτό όμως είναι άτοπο γιατί x > 4 . Άρα η f ′(x) = 0 είναι αδύνατη.
ii.

Αφού f ′ ( x ) ≠ 0 για κάθε x ∈ ( 4, +∞ ) και f ′ είναι συνεχής στο ( 4, +∞ ) τότε η f ′
διατηρεί σταθερό πρόσημο.
Επίσης, επειδή f ′ ( 5 ) > 0 , έχουμε f ′ ( x ) > 0 για κάθε x ∈ ( 4, +∞ ) , δηλαδή η f είναι
σε αυτό γνησίως αύξουσα.

Λύση άσκησης 11
i.

Θέτουμε f (x) = 5x + 3 + 6x , με x ∈  τότε f ′(x)
= 5 ln 5 + 6 > 0 ( 5 > 1 έτσι ln 5 > ln1
δηλαδή ln 5 > 0 ) για κάθε x ∈  .
x

Άρα η f είναι γνησίως αύξουσα, οπότε η f (x) = 0 έχει μία το πολύ ρίζα.
ii.

x
x
x
Θέτουμε f (x)= 2e x − xe x − 3α , με x ∈  , τότε f ′(x) = e − xe = e (1 − x ) < 0 .

Άρα η f είναι γνησίως φθίνουσα, οπότε η f (x) = 0 έχει μία το πολύ ρίζα.

Λύση άσκησης 12
i.

Θεωρούμε συνάρτηση f με τύπο f (x) = 5x 4 − 6x + 2011 , με x ∈  .
Έστω ότι η εξίσωση f (x) = 0 έχει τρείς πραγματικές ρίζες p1 , p 2 , p3 , οπότε

f=
(p1 ) f =
(p 2 ) f=
(p3 ) 0 και έστω p1 < p 2 < p3 .
Τότε εφαρμόζοντας το θεώρημα Rolle στα [ p1 , p 2 ] , [ p 2 , p3 ] στα οποία ισχύουν οι
προϋποθέσεις, προκύπτει ότι υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ1 ∈ (p1 , p 2 ) και ένα

0 και f ′(ξ 2 ) =
ξ 2 ∈ (p 2 , p3 ) τέτοια ώστε f ′(ξ1 ) =
0.
Αυτό όμως είναι άτοπο γιατί η f ′ είναι γνησίως αύξουσα.
Πράγματι, για κάθε x ∈ ( −∞, 0 ) ισχύει f ′=
( x ) 20x 3 − 6 και f ′′=
( x ) 60x 2 > 0 , άρα η

f ′ είναι γνησίως αύξουσα στο ( −∞, 0] .
Ομοίως, η f ′ είναι γνησίως αύξουσα στο [ 0, +∞ ) και επειδή η f ′ συνεχής στο x = 0 ,

έπεται ότι η f ′ είναι γνησίως αύξουσα συνάρτηση για κάθε x ∈  .

343
Άρα η αρχική εξίσωση θα έχει δύο το πολύ πραγματικές ρίζες
ii.

x
x
x
Θεωρούμε συνάρτηση f με τύπο f ( x ) = 6 + 7 + 8 − 2010x + 2011 , με x ∈  .

Έστω ότι η f (x) = 0 έχει τρείς ρίζες p1 , p 2 , p3 ∈  οπότε f=
( p1 ) f=
( p 2 ) f=
( p3 ) 0 και
έστω p1 < p 2 < p3 .
Τότε εφαρμόζοντας θ.Rolle στα [ p1 , p 2 ] , [ p 2 , p3 ] στα οποία ισχύουν οι προϋποθέσεις,
θα έχουμε ένα τουλάχιστον ξ1 ∈ ( p1 , p 2 ) , ξ 2 ∈ ( p 2 , p3 ) ώστε f ′(ξ1 ) =
0 και f ′(ξ 2 ) =
0.
Αυτό όμως είναι άτοπο γιατί η f ′ είναι γνησίως αύξουσα αφού f ′′ ( x ) > 0 .
Πράγματι f ′ ( x ) = 6 x ln 6 + 7 x ln 7 + 8x ln 8 − 2010 και

f ′′(x) = ( ln 6 ) 6 x + ( ln 7 ) 7 x + ( ln 8 ) 8x > 0
2

2

2

Λύση άσκησης 13
Θεωρούμε συνάρτηση f με τύπο

f (x) = 2e3x + 2011 − 5x − 4x 2 , με x ∈  .
Έστω ότι η εξίσωση f (x) = 0 έχει 4 πραγματικές ρίζες τις p1 , p 2 , p3 , p 4 με p1 < p 2 < p3 < p 4 .
Εφαρμόζοντας το θεώρημα Rolle στα [ p1 , p 2 ] , [ p 2 , p3 ] , [ p3 , p 4 ] για την f , αφού ισχύουν οι
προϋποθέσεις, η f ′ ( x ) = 0 θα έχει τουλάχιστον 3 ρίζες ξ1 , ξ 2 , ξ3 με ξ1 < ξ 2 < ξ3 δηλαδή

f ′(ξ1 ) = f ′(ξ 2 ) = f ′(ξ3 ) = 0 όπου ξ1 ∈ (p1 , p 2 ) , ξ 2 ∈ (p 2 , p3 ) , ξ3 ∈ (p3 , p 4 ) .
Έτσι η f ′′(x) = 0 από το θεώρημα Rolle στα [ ξ1 , ξ 2 ] , [ ξ 2 , ξ3 ] θα έχει 2 ρίζες.
Αυτό όμως είναι άτοπο γιατί η f ′′ είναι γνησίως αύξουσα αφού f ′′′(x) > 0 .
Πράγματι f ′(x)
=
(x) 54e3x > 0 .
= 6e3x − 5 − 8x ⇒ f ′′(x)
= 18e3x − 8 και f ′′′

Λύση άσκησης 14

16 3
x − 4x 2 + 16x − 2011 , x ∈  .
3
Θα βρούμε τη μονοτονία της συνάρτησης. Είναι f ′(x) = 8x 3 − 16x 2 − 8x + 16 =
Θεωρούμε συνάρτηση f με τύπο f (x) = 2x 4 −

8 ( x 3 − 2x 2 − x + 2 )= 8 ( x − 2 )( x − 1)( x + 1) . Έτσι f ′ ( x ) = 0 ⇒ x =1 ή x = −1 ή x = 2

344

Από τον πίνακα μεταβολών της f ′ έχουμε:

Για κάθε x ∈ ( −∞, −1] η f είναι γνησίως φθίνουσα και συνεχής.
Ακόμα f ( −1) < 0, lim f ( x ) = +∞ .Έτσι το f ( x ) ∈  f ( −1) , +∞ ) .
x →−∞

Το 0 ∈  f ( −1) , +∞ ) . Άρα βάσει του Θεωρήματος των ενδιάμεσων τιμών (Θ.Ε.Τ) η

f ( x ) = 0 έχει μοναδική (λόγω μονοτονίας) ρίζα και μάλιστα αρνητική στο ( −∞, −1] .

Για κάθε x ∈ [−1,1] έχουμε f ( −1) < 0, f (1) < 0
Η f σε αυτό το διάστημα είναι γνησίως αύξουσα και συνεχής άρα το σύνολο τιμών
της είναι [ f (−1), f (1) ] . Το 0 δεν ανήκει σε αυτό έτσι η f (x) = 0 είναι αδύνατη στο

( −1,1) .

Για κάθε x ∈ [1, 2] έχουμε f (1) < 0, f ( 2 ) < 0 , η f σε αυτό το διάστημα είναι γνησίως
φθίνουσα και συνεχής άρα το σύνολο τιμών της είναι [ f (2), f (1) ] .
Το 0 δεν ανήκει σε αυτό έτσι η f (x) = 0 είναι αδύνατη στο [1, 2] .

Για κάθε x ∈ [2, +∞) η f είναι γνησίως αύξουσα και συνεχής με σύνολο τιμών

)

f (2), lim f=
(x) [ f (2), +∞ ) . Το 0 ∈ [ f (2), +∞ ) άρα από θεώρημα ενδιαμέσων τιμών
x →+∞

η f (x) = 0 έχει μοναδική ρίζα και μάλιστα θετική στο ( 2, +∞ ) .
Άρα η f (x) = 0 έχει μια αρνητική ρίζα και μία θετική.

345
Λύση άσκησης 15
i.

Ισχύει f ′′(x) > 0 άρα η f ′ είναι γνησίως αύξουσα.
Η f είναι συνεχής στο [5, 6] και παραγωγίσιμη στο ( 5, 6 ) . Επομένως ισχύουν οι
προϋποθέσεις του Θ.Μ.Τ στο [5, 6] , οπότε θα υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ ( 5, 6 ) ,

x 0 ) f ( 6 ) − f ( 5) ,
ώστε f ′ (=

(1)
(1)

Επειδή f ′ γνησίως αύξουσα για x 0 < 6 ⇒ f ′(x 0 ) < f ′ ( 6 ) ⇒ f ′(x 0 ) < f (5) + f (6) ⇒

f (6) − f (5) < f (5) + f (6) ⇒ f (5) > 0 .
Αλλά f γνησίως αύξουσα επομένως για x > 5 ⇒ f (x) > f (5) > 0 .
ii.

f ( 6) − f ′ (6) =
−f ( 5 ) < 0 .
Έστω h ( x )= f ( x ) + ( 5 − x ) f ′ ( x ) , h ( 5 )= f ( 5 ) > 0 και h ( 6 ) =
Άρα h(5) ⋅ h(6) < 0 και η h είναι συνεχής στο [5, 6] .
Συνεπώς εφαρμόζοντας το θεώρημα Bolzano για την h θα υπάρχει ένα τουλάχιστον
x 0 ∈ ( 5, 6 ) ώστε h(x 0 ) =0 ⇒ f (x 0 ) + (5 − x 0 )f ′(x 0 ) =0 .
Ακόμα h ′(x)= f ′(x) − f ′(x) + (5 − x)f ′′(x) < 0 .
Δηλαδή η h είναι γνησίως φθίνουσα και άρα 1 − 1 . Οπότε το x 0 είναι μοναδικό.

Λύση άσκησης 16
Η f για κάθε x ≥ 0 , είναι παραγωγίσιμη ως αλγεβρικό άθροισμα παραγωγίσιμων
συναρτήσεων, άρα και συνεχής.
Έχουμε f ′(x)
=

1
1
− 1 + x +=
+ x + 1 > 0 , αφού x ≥ 0 .
2
x +3
x +3

Έτσι η f είναι γνησίως αύξουσα, οπότε για

x > 0 ⇒ f (x) > f (0) ⇒ f (x) > 0 , f (0) =ln 3 + 2011 > 0 .

346
Λύση άσκησης 17
1. Θεωρούμε τη συνεχή συνάρτηση f με τύπο, f (x) = x 2 + x + ln x − 2, x > 0 .
Παρατηρούμε ότι για x = 1 , έχουμε:

f (1) = 12 + 1 + ln1 − 2 ⇔ f (1) = 0
άρα το x = 1 είναι προφανή ρίζα της εξίσωσης f (x) = 0 .
Η f είναι παραγωγίσιμη για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) , ως πράξεις παραγωγίσιμων
συναρτήσεων, με:

f ′(x)= 2x + 1 +

1
> 0 , για κάθε x > 0
x

άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο D=
f

( 0, +∞ ) , συνεπώς η ρίζα

x = 1 της

εξίσωσης f (x) = 0 είναι μοναδική.
2. Η δοθείσα ανίσωση ισοδυνάμως μετασχηματίζεται, ως εξής:

x + ln x < 1 ⇔ x + ln x − 1 < 0 (1)
Θεωρούμε τη συνεχή συνάρτηση f με τύπο:

f (x) =+
x ln x − 1 , x > 0

(2).

Για κάθε x > 0 , έχουμε ότι:

f ′(x) =1 +

1
> 0,
x

άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο ( 0, +∞ ) , συνεπώς για κάθε x > 0 έχουμε ότι
(2)

η (1) ⇔ f (x) < 0 ⇔ f (x) < f (1)

f γν. αύξουσα

x < 1 . Τελικά η ανίσωση αληθεύει για τα

x ∈ ( 0,1) .

Λύση άσκησης 18
Η εξίσωση ισοδύναμα μετασχηματίζεται στην

ln x + 2 − 5 − x =
0 (1)
Θεωρούμε τη συνάρτηση f με τύπο:

f (x)= ln x + 2 − 5 − x , 0 < x ≤ 5.

347
Παρατηρούμε, ότι

f (1)= ln1 + 2 − 5 − 1 ⇔ f (1)= 0 .
συνεπώς το x = 1 , είναι προφανής ρίζα της εξίσωσης f (x) = 0 .
Η συνεχής συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη για κάθε x ∈ ( 0,5 ) , ως πράξεις
παραγωγίσιμων
συναρτήσεων, με:

f ′(x) =

1
1
+
, 0<x<5
x 2 5−x

(1)

Η f δεν είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 5, διότι για 0 < x < 5 , έχουμε:

f (x) − f (5) ln x − ln 5
5−x
=
+
x −5
x −5
5− x

(2)

Θεωρούμε τη συνάρτηση g : ( 0, +∞ ) →  , με τύπο g(x) = ln x , όπου g′(x) =
παίρνουμε

lim−

x →5

1
και
x

g(x) − g(5)
ln x − ln 5
1
′(5)
(3)
= lim−
= g=
x →5
x −5
x −5
5

5− x
5− x

•=

5− x
=
2
5− x

(

)

1
5− x
1
. Άρα lim−
= lim−
= +∞
x →5
x →5
5− x
5− x
5− x

(4)

Συνεπώς βάσει της σχέσης (2) και των σχέσεων (3) και (4) παίρνουμε ότι:

f ′(5) = lim−
x →5

f (x) − f (5)
= +∞
x −5

όπου έπεται η αλήθεια του ισχυρισμού μας για την f ′(5) .
Από τη σχέση (1), έπεται f ′(x) > 0 , για κάθε 0 < x < 5 , συνεπώς η f είναι
γνησίως αύξουσα, άρα το x = 1 είναι η μοναδική ρίζα της εξίσωσης f (x) = 0 .

Λύση άσκησης 19
i.

Η συνεχής συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο ( −1, +∞ ) , ως πηλίκο
παραγωγίσιμων συναρτήσεων, άρα εφαρμόζοντας παράγωγο πηλίκου, παίρνουμε:

f ′(x) = −

x
1 + x ( x + 2)

2

, x ∈ ( −1, +∞ ) .

348
Η f δεν είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = −1, διότι για x > −1 , έχουμε

f (x) − f (−1)
=
x +1

2 1+ x
=
( 2 + x )( x + 1)

1
2

1+ x x + 2

αλλά

lim+

x →−1

1
2
= +∞, lim+
= +2
x →−1 x + 2
1+ x

συνεπώς

f ′(−1) = lim+
x →−1

f (x) − f (−1)
2 
 1
= lim+ 

 = +∞.
x →−1
x +1
 1+ x x + 2 

Για −1 < x < 0 έχουμε f ′(x) > 0 , άρα η συνάρτηση f είναι γνησίως αύξουσα για

τα x ∈ [ −1, 0] .

Για x > 0 έχουμε f ′(x) < 0 , άρα η συνάρτηση f είναι γνησίως φθίνουσα για τα

x ∈ [ 0, +∞ ) .

ii.

Θεωρούμε την εξίσωση: g(x) = 0 , όπου g(x) = f (x) − 1, x ≥ 0 . Παρατηρούμε ότι:

g(0) = f (0) − 1 = 1 − 1 = 0 ,
άρα το x = 0 , είναι ρίζα της εξίσωσης g(x) = 0 .
Επειδή

g′(x) = f ′(x) < 0, x > 0
έπεται ότι η συνεχής συνάρτηση g , είναι γνησίως φθίνουσα για τα x ≥ 0 , δηλαδή
γνησίως μονότονη, συνεπώς η ρίζα της x = 0 είναι μοναδική.
Άρα η εξίσωση f (x) = 1 , για τα x ≥ 0 , έχει μοναδική ρίζα την x = 0 .

Λύση άσκησης 20
Η δοθείσα εξίσωση για να έχει νόημα πρέπει:

x2 − x
3
3
> 0, x ≠ ⇔ 0 < x < 1 ή x >
4x − 6
2
2
και μετασχηματίζεται ισοδύναμα ως εξής:

349

ln1−1
2
x2 − x
x2 − x
=e − x +5x −6 ⇔ ln
=− x 2 + 5x − 6 ⇔
4x − 6
4x − 6

⇔ ln ( x 2 − x ) + x 2 −=
x ln ( 4x − 6 ) + 4x − 6

(1)

Θεωρούμε τη συνεχή συνάρτηση f : ( 0, +∞ ) →  με τύπο f (x)
= ln x + x .
Λόγω της (1), έχουμε ότι:

f ( x2 − x=
) f ( 4x − 6 )

(2)

Η f είναι παραγωγίσιμη στο πεδίο ορισμού της, ως άθροισμα παραγωγίσιμων
συναρτήσεων στο D=
( 0, +∞ ) , με
f

f ′(x) =

1
+ 1 > 0, x > 0
x

συνεπώς η f είναι γνησίως αύξουσα στο ( 0, +∞ ) , άρα και 1-1. Συνεπώς από τη σχέση (2),
αφού η f είναι 1-1 στο D=
f

( 0, +∞ ) , παίρνουμε:
x 2 − x = 4x − 6 ⇔ x 2 − 5x + 6 = 0

δηλαδή, x = 2 ή x = 3 , δεκτές και οι δύο ρίζες.

Λύση άσκησης 21
Η δοθείσα εξίσωση, ισοδύναμα μετασχηματίζεται:

ηµx 3 + x 3 = ηµ 4x + 4x

(1)

Θεωρούμε τη συνεχή συνάρτηση f :  →  , με τύπο: f (x) = ηµx + x . Έχουμε:

f ′(x) = συνx + 1 ≥ 0 , για κάθε x ∈  ,
άρα η f είναι γνησίως αύξουσα, για κάθε x ∈  , συνεπώς και 1-1 στο D f =  .
Από τη σχέση (1), έχουμε:
f : 1−1

f ( x 3 ) = f ( 4x ) ⇒ x 3 = 4x ⇔ (x = 0 ή x = 2 ή x = −2) ,
που είναι ρίζες της αρχικής εξίσωσης.

350
Λύση άσκησης 22
Θεωρούμε τη συνεχή συνάρτηση f : ( 0,1) →  με τύπο: f (x)
= ex −
δείξουμε ότι f (x) < 0 , για κάθε x ∈ ( 0,1) .

1
, αρκεί να
1− x

Η f είναι παραγωγίσιμη στο ( 0,1) , ως πράξεις παραγωγίσιμων συναρτήσεων με:

(1 − x )′
f ′(x) =
e +
2
(1 − x )
x

e x (1 − x ) − 1
, x ∈ ( 0,1)
=
2
(1 − x )
2

(1)

Έστω η συνάρτηση h :  →  με τύπο h(x) = e x (1 − x) 2 − 1 (2). Η h είναι

e x (1 − x) 2 − 2e x (1 − x) =
−e x (1 + x ) (1 − x) < 0 , για κάθε
παραγωγίσιμη στο  , με h ′(x) =
x ∈ ( −1,1) .

Συνεπώς η h ως συνεχής και γνησίως φθίνουσα στο ( −1,1) , θα είναι και γνησίως
φθίνουσα στο ( 0,1) ⊆ ( −1,1) , οπότε για

0 < x <1

h γν. φθίνουσα

(2)

h(1) < h(x) < h(0) ⇔− 1 < h(x) < 0

(3)

Από τη σχέση (1), βάσει της σχέσης (2), παίρνουμε f ′(x) < 0 , για κάθε x ∈ ( 0,1) ,
δηλαδή η f είναι γνησίως φθίνουσα, συνεπώς για

x>0

f γν. φθίνουσα

f (x) < f (0) ⇔ f (x) < 0 ,

αυτό που ζητούσαμε.

Λύση άσκησης 23

1

Η δοθείσα ανίσωση x 3συνx < ηµ3 x , ισοδύναμα γίνεται: x − ηµx ⋅ συν 3 x < 0 .

 π
Θεωρούμε τη συνεχή συνάρτηση f :  0,  →  , με τύπο: f (x)= x − ηµx ⋅ συν 3 x ,
 2
 π
αρκεί να δείξουμε ότι f (x) < 0 , για κάθε x ∈  0,  .
 2
1

Η συνάρτηση είναι παραγωγίσιμη ως άθροισμα παραγωγίσιμων συναρτήσεων για κάθε

 π
x ∈  0,  και έχουμε:
 2

351

2
4

2
1
f ′(x) = 1 − συν 3 x − συν 3 x (1)
3
3

f ′′(x)=

1

4
συν 2 x − 1
ηµx ⋅ συν 3 x ⋅
9
συν 2 x


Παρατηρούμε ότι f ′′(x) < 0 , συνεπώς η f ′ είναι γνησίως φθίνουσα για κάθε x ∈  0,

δηλαδή για x > 0

f ′ γν. φθίνουσα

π
,
2

(1)

f ′(x) < f ′(0) =
0 ⇔ f ′(x) < 0 ,

άρα η f είναι γνησίως φθίνουσα για κάθε x ∈  0,
είναι το ζητούμενο.

π
 συνεπώς για x > 0 ⇔ f (x) < 0 , όπου
2

Λύση άσκησης 24
i.

Η συνεχής στο * συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο D f = * , ως πηλίκο
παραγωγίσιμων συναρτήσεων με:

f ′(x)
=

x
e x xe x − e x e ( x − 1)
=
=
x
x2
x2

Για x < 1, x ≠ 0 ⇔ f ′(x) < 0 , άρα η f είναι γνησίως φθίνουσα στο ( −∞, 0 )
και στο ( 0,1] .
Για x > 1 ⇔ f ′(x) > 0 , άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο [1, +∞ ) .
ii.

Για κάθε x ∈ ( 0,1] , η f είναι γνησίως φθίνουσα, συνεπώς:

ex
0 < x ≤ 1 ⇔ f ( x ) ≥ f (1) ⇔
≥ e ⇔ e x −1 ≥ x ,
x
δηλαδή το ζητούμενο.

Λύση άσκησης 25
i.

Η συνάρτηση f ως πολυωνυμική είναι συνεχής για x ∈ A = D f =  και
παραγωγίσιμη, με:

f ′(x)= 3x 2 + 2 ⇒ f ′(x) > 0 , για κάθε x ∈  ,
άρα είναι γνησίως αύξουσα στο  .

352
ii.

Έχουμε:

lim f (x) = lim x 3 = −∞ και lim f (x) = lim x 3 = +∞

x →−∞

x →−∞

x →+∞

x →+∞

και αφού είναι γνησίως αύξουσα, έπεται ότι το σύνολο τιμών της συνάρτησης είναι
. f ( Α ) = . Επειδή το y 0 =0 ∈ f ( Α ) , τότε από το Θεώρημα των Ενδιάμεσων τιμών

έπεται ότι υπάρχει x 0 ∈ Α τέτοιο, ώστε f ( x 0=
) y=0 0 , δηλαδή το x 0 είναι ρίζα της
εξίσωσης f (x) = 0 , η οποία είναι μοναδική διότι από το ερώτημα (i) η f είναι
γνησίως αύξουσα.
iii.

Εφ’ όσον η f είναι γνησίως αύξουσα, είναι και 1-1, άρα αντιστρέφεται.
Για να βρούμε τα σημεία τομής των Cf και Cf −1 , από γνωστή πρόταση στην ενότητα
των αντίστροφων συναρτήσεων, θα λύσουμε το σύστημα των σχέσεων:

 y = x 3 + 2x − 2
 x 3 + 2x − 2 = x
x = 1
⇔
⇔
⇔ ( x, y ) =
(1,1)

=
y = x
 y x=
y x
Συνεπώς το σημείο τομής των Cf και Cf −1 είναι το ( x, y ) = (1,1) .
iv.

Επειδή η f είναι γνησίως αύξουσα για κάθε x ∈  και f (1) = 1 , έχουμε:

f (x) ≥ 1 ⇔ f (x) ≥ f (1) ⇔ x ≥ 1
συνεπώς οι λύσεις της ανίσωσης είναι τα x ∈ [1, +∞ ) .
v.

Έχουμε:

f −1 ( x )= 1 ⇔ f ( f −1 ( x ) )= f (1) ⇔ x= f (1) ⇔ x= 1
Συνεπώς η ρίζα της εξίσωσης είναι η x = 1 .

Λύση άσκησης 26
i.

Η συνάρτηση g , ως άθροισμα παραγωγίσιμων συναρτήσεων, είναι παραγωγίσιμη
στο  , άρα και συνεχής στο  . Για τον καθορισμό της μονοτονίας της αρκεί να
προσδιορίσουμε το πρόσημο της g′ . Επομένως για να αποδείξουμε ότι η g είναι
γνησίως αύξουσα συνάρτηση στο  , αρκεί να αποδείξουμε ότι g′(x) > 0 , για κάθε
x ∈  . Έχουμε:

′(x) f ′(x) − 2x + ηµx , για κάθε x ∈  ,
g=
και βάσει της , δεδομένης σχέσης, f ′(x) > 2x − ηµx (1), έπεται ότι g′(x) > 0 , που
είναι το ζητούμενο.

353

ii.

Έστω ότι η εξίσωση g(x) = 0 , έχει δύο διαφορετικές ρίζες ρ1 , ρ 2∈  , τότε για

ρ1 ≠ ρ2 ⇒ g ( ρ1 )= g ( ρ2 )= 0 , άτοπο, αφού η συνάρτηση g είναι γνησίως μονότονη,

άρα και “1-1”.
iii.

Για κάθε x ≥ 0 , έχουμε g ( x ) ≥ g ( 0 ) (2), αφού η g , από το (i) ερώτημα, είναι
γνησίως αύξουσα. Από τη σχέση (2) και αφού g(0)
= f (0) −=
1 0 , έχουμε:

g(x)
= f (x) − x 2 − συνx ≥ 0 ⇔ f (x) ≥ x 2 + συνx ,
που είναι το ζητούμενο.
iv.

Η ανίσωση που θέλουμε να λύσουμε, λόγω της σχέση f (0) = 1 , γίνεται: g(x) ≥ 0 και
επειδή g(0) = 0 , έχουμε:

g(x) ≥ g(0)
v.

g γν. αύξουσα

x≥0

α) Επειδή lim v(x) = +∞ , έχουμε v(x) > 0 , κοντά στο x 0 , οπότε και h(x) > 0 , κοντά
x →x0

στο x 0 , λόγω της σχέσης v(x) ≤ h(x) . Άρα,

0<

αλλά lim

x →x0

1
1

h(x) v(x)

(3), κοντά στο x 0 .

1
= 0 , συνεπώς βάσει και της σχέσης (3), λόγω του κριτηρίου
v(x)

παρεμβολής, έχουμε:

lim

x →x0

1
= 0 , με h(x) > 0 , κοντά στο x 0 .
h(x)

συνεπώς, lim h(x) = +∞ .
x →x0

β) Έστω η συνάρτηση h :  →  , με h(x)
= x 2 + συνx . Αφού x → +∞ ,
περιοριζόμαστε στη λύση του ερωτήματος για τα x ∈ (0, +∞) .
Έχουμε:

 συνx 
h(x)
x x 2 1 + 2 
= x 2 + συν=
x 

Ισχύει : lim

x →+∞

(4)

συνx
= 0 , διότι:
x2

συνx
1
1 συνx 1
≤ 2 ⇒− 2 ≤
≤ 2
2
x
x
x
x2
x

(5)

354

και αφού lim

x →+∞

ζητούμενο.

1
= 0 , βάσει της (5), από κριτήριο παρεμβολής, προκύπτει το
x2

Συνεπώς, βάσει του ισχυρισμού, έχουμε:

 συνx 
lim 1 + 2  =
1 (6)
x →+∞
x 

2
Επίσης lim x = +∞
x →+∞

(7)

Άρα, βάσει των σχέσεων (4),(6) και (7), έχουμε: lim h(x) = +∞ και
x →+∞

χρησιμοποιώντας τα συμπεράσματα των ερωτημάτων (iii) και (v(α)),
προκύπτει ότι:

lim f (x) = +∞ .

x →+∞

Λύση άσκησης 27
i.

Η συνάρτηση f , είναι συνεχής ως άθροισμα συνεχών στο D=
f
παραγωγίσιμη στο D=
f

( 0, +∞ )

( 0, +∞ )

και

ως άθροισμα παραγωγίσιμων συναρτήσεων,

συνεπώς έχουμε:

f ′(x)
= x 2 − x + ln x, x ∈ ( 0, +∞ )

(1)

Παρατηρούμε ότι:

1 2x 2 − x + 1
f ′′(x)
, x ∈ ( 0, +∞ ) (2)
= 2x − 1 + =
x
x
Έχουμε ότι f ′′(x) > 0 για κάθε x > 0 , διότι η διακρίνουσα του τριωνύμου

φ(x)= 2x 2 − x + 1 είναι αρνητική, συνεπώς για κάθε πραγματικό x το τριώνυμο θα
είναι ομόσημο του α = 2 > 0 . Εφ’ όσον η f ′′(x) > 0 , έπεται ότι η f ′ είναι γνησίως
αύξουσα για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) .
Παρατηρούμε ότι f ′(1) = 0 , συνεπώς η εξίσωση f ′(x) = 0 , έχει ρίζα το x = 1 , η οποία
είναι μοναδική αφού η f ′ είναι γνησίως μονότονη. Έχουμε:

0 , συνεπώς η f
Για 0 < x < 1 , η f ′ γνησίως αύξουσα, έπεται f ′ ( x ) < f ′(1) =
είναι γνησίως φθίνουσα για τα x ∈ ( 0,1] .

0 , συνεπώς η f είναι
Για x > 1 , η f ′ γνησίως αύξουσα, έπεται f ′ ( x ) > f ′(1) =
γνησίως αύξουσα για τα x ∈ [1, +∞ ) .

355
ii.

Η f ′ για κάθε x ≥ 1 είναι γνησίως αύξουσα, συνεπώς

x ≥ 1 ⇔ f ′(x) ≥ f ′(1) = 0 ⇔ x 2 − x + ln x ≥ 0 ⇔ ln x ≥ x − x 2 .
iii.

α) Θεωρούμε τη συνάρτηση g :  →  , με g(x) = e x − x − 1 . Έχουμε, g′(x)
= e x − 1,
επομένως:
Για x < 0 ⇔ g′(x) < 0 , άρα η g είναι γν. φθίνουσα, συνεπώς για

x ≤ 0 ⇔ g(x) ≥ g(0) =
0.
Για x > 0 ⇔ g′(x) > 0, , άρα η g είναι γν. αύξουσα, συνεπώς για

x ≥ 0 ⇔ g(x) ≥ g(0) =
0.
Τελικά, για κάθε x ∈  , έπεται ότι g(x) ≥ 0 ⇔ e x ≥ x + 1 .
Επίσης θεωρούμε τη συνάρτηση h : ( 0, +∞ ) →  , με τύπο h(x)= ln x − x + 1 . Η
συνάρτηση h είναι παραγωγίσιμη με

h ′(x)=

1
1− x
, x ∈ ( 0, +∞ ) .
− 1=
x
x

Για 0 < x < 1 ⇔ h ′(x) > 0 ⇒ h γνησίως αύξουσα, συνεπώς για

x < 1 ⇔ h(x) < h(1) ⇔ h(x) < 0 .
Για x > 1 ⇔ h ′(x) < 0 ⇒ h γνησίως φθίνουσα, συνεπώς για x > 1 ⇔ h(x) < h(1) =
0.
Τελικά για κάθε x > 0 , έχουμε h(x) < 0 ⇔ ln x < x − 1 .
β) Από το (α) υποερώτημα για κάθε x ≥ 1 , έχουμε e x > x > ln x .
γ) Λόγω του ερωτήματος (ii) και του (iii(β)), έπεται ότι: e x > x − x 2 , για κάθε x ≥ 1 .
δ) Για κάθε x ∈  , έχουμε αποδείξει ότι, ισχύει: e x ≥ x + 1 , και εφ’ όσον ισχύει

ex ≥ x + z +

1
, για z = α + β i, α, β ∈  , έπεται ότι:
2
2

z+

1
1

≤ 1 ⇔  α +  + β2 ≤ 1
2
2

2

1

Συνεπώς οι εικόνες Μ=Μ(z) ανήκουν σε κυκλικό δίσκο με εξίσωση  x +  + y 2 ≤ 1 .
2

356
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Κρίσιμα Σημεία – Ακρότατα – Σύνολο Τιμών)
Δίνεται η συνάρτηση
=
f (x) x 2 x- 3 , x ∈ [1, 4] . Να βρείτε:
α) Τις πιθανές θέσεις των τοπικών ακροτάτων της συνάρτησης f .
β) Τα κρίσιμα σημεία της συνάρτησης f .
γ) Το σύνολο τιμών της συνάρτησης f .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 2. (Κρίσιμα Σημεία – Ακρότατα – Σύνολο Τιμών)
Δίνεται η συνάρτηση
=
f (x) x x 2 - 3 , x ∈ [ 0, 2] . Να βρείτε:

α) Τις πιθανές θέσεις των τοπικών ακροτάτων της συνάρτησης f .
β) Τα κρίσιμα σημεία της συνάρτησης f .
γ) Το σύνολο τιμών της συνάρτησης f .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 3. (Κρίσιμα Σημεία – Ακρότατα – Σύνολο Τιμών)
Έστω συνεχής συνάρτηση f : [ α, β] →  . Αν f (α) = f (β) και η f δεν είναι παραγωγίσιμη το
πολύ σε ένα πεπερασμένο πλήθος σημείων του (α, β) , τότε να αποδείξετε ότι η συνάρτηση
f έχει ένα τουλάχιστον κρίσιμο σημείο ξ ∈ (α, β) .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 4. (Εφαρμογή Fermat)
Αν για κάθε x > 0 ισχύει ln x +

(Θέμα Β)

α
≥ α , να αποδείξετε ότι α =1 .
x

357
Άσκηση 5. (Εφαρμογή Fermat)
Αν α , β , γ ∈ ( 0 , + ∞) και για κάθε x > 0 ισχύει α x + β x + γ x ≤ 3 , να αποδείξετε ότι αβ γ = 1 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 6. (Εφαρμογή Fermat)
Αν 0 < α ≠ 1 και για κάθε x ∈ (0, + ∞) ισχύει log α x ≤ x -1 , να αποδείξετε ότι α =e .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 7. (Εφαρμογή Fermat)
Αν για κάθε x ∈  ισχύει ηµ(αx) ≤ ηµ(β x) + ηµ( γx) , όπου α, β, γ ∈  , να αποδείξετε ότι
α = β+ γ .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 8. (Συνδυαστική)
Δίνεται συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο  , η οποία για κάθε x ∈  ικανοποιεί τη σχέση
f (x) ≤ 3x 2 + 2x + 1 . Αν f (0) = 1 , τότε να βρείτε:
α) Την κλίση της f στο σημείο x o = 0 .
β) Την εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο σημείο με τετμημένη x o = 0 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 9. (Κρίσιμα Σημεία – Ακρότατα – Σύνολο Τιμών)
Να βρείτε τις τιμές των α, β ∈  , για τις οποίες η συνάρτηση f (x) = (α - β)x 3 + β x 2 - 3x + α
παρουσιάζει τοπικά ακρότατα στα σημεία x 1 = -1 και x 2 = 1 .
(Θέμα Γ)

358
Άσκηση 10. (Εφαρμογή Fermat)
Έστω συνάρτηση f συνεχής στο [ α , β] , παραγωγίσιμη στο ( α , β ) με f (α) =-1 και

f (β) =4 . Αν είναι f ′(x) ≠ 0 για κάθε x ∈ ( α , β ) , να βρείτε το σύνολο τιμών της
συνάρτησης f .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 11. (Η f δεν έχει Ακρότατα)
Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο  , η οποία για κάθε x ∈  ικανοποιεί τη σχέση
f 3 (x) + 2f 2 (x) =
2x 3 + 6x - 5 . Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f δεν παρουσιάζει τοπικά
ακρότατα.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 12. (Η f δεν έχει Ακρότατα)
Έστω συνάρτηση f παραγωγίσιμη στο  , η οποία για κάθε x ∈  ικανοποιεί τη σχέση

f 2 (x) + ef (x ) f (x)= e x + x 3 + x 2 + x + 1 . Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f δεν παρουσιάζει
3

τοπικά ακρότατα.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 13. (Η f δεν έχει Ακρότατα)
Έστω συνάρτηση f ορισμένη και παραγωγίσιμη στο (0 , + ∞) , η οποία ικανοποιεί τη σχέση

f 3(x) + 3x 2f (x) + 2x 3 + 2 =
0 για κάθε x ∈ (0 , + ∞) . Αν η f παρουσιάζει τοπικό ακρότατο στο
x o ∈ (0 , + ∞) , τότε:
α) Να αποδείξετε ότι x o = 1 .
β) Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο σημείο με τετμημένη x o = 1 .
(Θέμα Γ)

359
Άσκηση 14. (Συνδυαστική)
Δίνονται οι μιγαδικοί αριθμοί z = 1 + α x i και w = (x + 1) + i , x ∈  και 0 < α ≠ 1 . Αν για
κάθε x ∈  είναι z - w ≤ z + w , να αποδείξετε ότι:

α) Re(z w) ≥ 0
β) α =e
(Θέμα Δ)

Άσκηση 15. (Συνδυαστική)
Δίνεται συνάρτηση f : [ α , β]→  . Να αποδείξετε ότι:
α) Αν η f έχει τοπικό ελάχιστο στο α και είναι παραγωγίσιμη στο α , τότε

f ′(α) ≥ 0

β) Αν η f έχει τοπικό ελάχιστο στο β και είναι παραγωγίσιμη στο β , τότε

f ′(β) ≤ 0 .

.

γ) Αν η f είναι παραγωγίσιμη στο [ α , β] και f ′(α) < 0 < f ′(β) , τότε υπάρχει x o ∈ (α, β)
τέτοιο, ώστε f ′(x o ) = 0 .
δ) Αν η f είναι παραγωγίσιμη στο [ α , β] και f ′(α) < κ < f ′(β) , τότε υπάρχει x o ∈ (α , β)
τέτοιο, ώστε f ′(x o ) = κ .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 16. (Συνδυαστική)
Έστω συνάρτηση f :  →  δυο φορές παραγωγίσιμη στο  , η οποία ικανοποιεί τη σχέση
6f (x 2 ) - f 2 (x) ≥ 9 (1) για κάθε x ∈  . Να αποδείξετε ότι:
α) f (0) = f (1) .
β) Υπάρχει ένα τουλάχιστον x o ∈ (0, 1) τέτοιο, ώστε f ′(x 0 ) = 0 .
γ) f ′(0) = f ′(1) .
δ) Η εξίσωση f ′′(x) = 0 έχει δύο τουλάχιστον ρίζες στο (0, 1) .
(Θέμα Δ)

360
Άσκηση 17. (Συνδυαστική)
Έστω μια συνάρτηση f : [ α , β] →  και γ , δ ∈ ( α , β ) τέτοια, ώστε

f ( γ ) < f ( α ) < f ( β ) < f ( δ ) (1). Αν η συνάρτηση f είναι δυο φορές παραγωγίσιμη, να
αποδείξετε ότι η εξίσωση f ′′(x) = 0 έχει μια τουλάχιστον ρίζα στο ( α , β ) .
(Θέμα Δ)

361
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Είναι:

 - x 3 + 3x 2 , x ∈ [1, 3 )
f (x) x=
x- 3  3
=
2
 x - 3x , x ∈ [ 3 , 4]
2

α) Οι πιθανές θέσεις των τοπικών ακροτάτων της συνάρτησης f είναι:
• Τα άκρα του πεδίου ορισμού, δηλαδή τα 1 και 4.
• Οι ρίζες της f ′ (x) = 0 στο διάστημα (1, 4) .
• Τα σημεία του διαστήματος (1, 4) στα οποία η f δεν παραγωγίζεται.
Η συνάρτηση f παραγωγίζεται στο διάστημα (1, 3) ως πολυωνυμική με f ′=
(x) -3x 2 + 6x .
Είναι:

 x= 0 ∉ (1, 3) απορρίπτεται

f ′(x) =0 ⇔ -3x 2 + 6x =0 ⇔ -3x(x - 2) =0 ⇔  ή
 x= 2 ∈ (1, 3) δεκτή

Άρα το 2 είναι πιθανή θέση τοπικού ακροτάτου.
Η συνάρτηση f παραγωγίζεται στο διάστημα (3, 4) ως πολυωνυμική με f ′ (x) = 3x 2 - 6x .
Είναι:

 x= 0 ∉ (3, 4) απορρίπτεται

f ′ (x) =
0 ⇔ 3x - 6x =
0 ⇔ 3x(x- 2) =
0⇔ ή
 x= 2 ∉ (3, 4) απορρίπτεται

2

Εξετάζουμε αν η συνάρτηση f παραγωγίζεται στο x o = 3 .
Για 1 < x < 3 έχουμε:

f (x) - f (3)
f (x) - f (3) -x 3 + 3x 2 - 0 - x 2 (x - 3)
2
) -9
=
=
= = -x 2 , οπότε lim− = lim(-x
x →3
x →3
x -3
x -3
x -3
x -3
Για 3 < x < 4 έχουμε:

f (x) - f (3)
f (x) - f (3) x 3 - 3x 2 - 0 x 2 (x - 3)
2
9
= limx
=
=
= = x 2 , οπότε lim+
x

3
x

3
x -3
x -3
x -3
x -3

362
Είναι:

-9 = lim−
x →3

f (x) - f (3)
f (x) - f (3)
≠ lim+
=9
x →3
x -3
x -3

οπότε η f δεν παραγωγίζεται στο x o = 3 .
Άρα το 3 είναι πιθανή θέση τοπικού ακροτάτου.
Επομένως οι πιθανές θέσεις των τοπικών ακροτάτων είναι: 1, 2, 3 και 4 .
β) Τα κρίσιμα σημεία της συνάρτησης f είναι:
• Οι ρίζες της f ′ (x) = 0 στο διάστημα (1, 4) .
• Τα σημεία του διαστήματος (1, 4) στα οποία η f δεν παραγωγίζεται.
Επομένως τα κρίσιμα σημεία της συνάρτησης f είναι: 2 και 3
γ) Επειδή η συνάρτηση f είναι συνεχής ως γινόμενο συνεχών συναρτήσεων και μη
σταθερή στο διάστημα Α =[1, 4] , το σύνολο τιμών της είναι το f ( Α) =[ m, M ] , όπου m η

ελάχιστη και M η μέγιστη τιμή αντίστοιχα της f στο Α =[1, 4] .

Είναι m και M αντίστοιχα η μικρότερη και η μεγαλύτερη από τις τιμές της f στις θέσεις
των πιθανών τοπικών ακροτάτων.
Έχουμε:

=
f (1) 2,=
f (2) 4,=
f (3) 0 και=
f (4) 16
Άρα το σύνολο τιμών της συνάρτησης f είναι: f ( Α) =[ 0,16] .

Λύση άσκησης 2
Είναι:

)

 3

 - x + 3x , x ∈ 0, 3
=
f (x) x=
x -3 
3
 x - 3x , x ∈  3 , 2 

2

α) Οι πιθανές θέσεις των τοπικών ακροτάτων της συνάρτησης f είναι:
• Τα άκρα του πεδίου ορισμού, δηλαδή τα 0 και 2.
• Οι ρίζες της f ′ (x) = 0 στο διάστημα (0, 2) .
• Τα σημεία του διαστήματος (0, 2) στα οποία η f δεν παραγωγίζεται.
Η συνάρτηση f παραγωγίζεται στο διάστημα (0, 3 ) ως πολυωνυμική με f ′(x) =
−3x 2 + 3 .

363
Είναι:

 x= -1 ∉ (0, 3 ) απορρίπτεται

f ′(x) = 0 ⇔ -3x 2 + 3 = 0 ⇔ x 2 = 1 ⇔  ή

 x = 1 ∈ (0, 3 ) δεκτή
Άρα το 1 είναι πιθανή θέση τοπικού ακροτάτου.
Η συνάρτηση f παραγωγίζεται στο διάστημα ( 3 , 2) ως πολυωνυμική με f ′ (x) = 3x 2 - 3 .

Είναι:

 x= -1 ∉ ( 3 , 2) απορρίπτεται

f ′(x) =0 ⇔ 3x 2 - 3 =0 ⇔ x 2 =1 ⇔  ή

 x = 1 ∉ ( 3 , 2) απορρίπτεται
Εξετάζουμε αν η συνάρτηση f παραγωγίζεται στο x o = 3 .

Για 0 < x < 3 έχουμε:

f (x) - f ( 3 ) -x 3 + 3x - 0 - x(x 2 - 3) - x(x - 3 )(x + 3 )
=
=
=
= -x(x + 3 ) , οπότε
x- 3
x- 3
x- 3
x- 3

f (x) - f ( 3 )
= lim -x(x + =
3 )  -6

x→ 3
x- 3

lim −

x→ 3

3 < x < 2 έχουμε:

Για

f (x) - f ( 3 ) x 3 - 3x - 0 x(x 2 - 3) x(x - 3 )(x + 3 )
=
=
=
= x(x + 3 ) , οπότε
x- 3
x- 3
x- 3
x- 3

lim +

x→ 3

f (x) - f ( 3 )
)  6
= lim  x(x + 3=
x→ 3
x- 3

Είναι:

-6 = lim −
x→ 3

f (x) - f ( 3)
f (x) - f ( 3)
≠ lim +
=6
x→ 3
x- 3
x- 3

οπότε η f δεν παραγωγίζεται στο x o = 3 .

Άρα το

3 είναι πιθανή θέση τοπικού ακροτάτου.

Επομένως οι πιθανές θέσεις των τοπικών ακροτάτων είναι: 0, 1,

3 και 2

364
β) Τα κρίσιμα σημεία της συνάρτησης f είναι:
• Οι ρίζες της f ′ (x) = 0 στο διάστημα (0, 2) .
• Τα σημεία του διαστήματος (0, 2) στα οποία η f δεν παραγωγίζεται.
Επομένως τα κρίσιμα σημεία της συνάρτησης f είναι: 1 και

3

γ) Επειδή η συνάρτηση f είναι συνεχής ως γινόμενο συνεχών συναρτήσεων και μη
σταθερή στο διάστημα Α =[ 0 , 2] , το σύνολο τιμών της είναι το f ( Α) =[ m, M ] , όπου m η
ελάχιστη και M η μέγιστη τιμή αντίστοιχα της f στο Α =[ 0 , 2] .
Είναι m και M αντίστοιχα η μικρότερη και η μεγαλύτερη από τις τιμές της f στις θέσεις
των πιθανών τοπικών ακροτάτων.
Έχουμε:

=
f (0) 0,
=
f (1) 2, =
f ( 3 ) 0 και=
f (2) 2
Άρα το σύνολο τιμών της συνάρτησης f είναι: f ( Α) =[ 0 , 2]

Λύση άσκησης 3
Γνωρίζουμε ότι τα κρίσιμα σημεία μιας συνάρτησης f είναι:
• Τα εσωτερικά σημεία του διαστήματος Δ στα οποία η παράγωγος της f μηδενίζεται.
• Τα εσωτερικά σημεία του διαστήματος Δ στα οποία η f δεν παραγωγίζεται.
Από την εκφώνηση της άσκησης δεν γνωρίζουμε αν η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη ή
όχι. Διακρίνουμε λοιπόν περιπτώσεις:

Αν η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο (α, β) , τότε ισχύει το θεώρημα Rolle,

αφού από την υπόθεση η f είναι συνεχής στο [ α , β] και f (α) = f (β) . Άρα θα

υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ (α, β) τέτοιο ώστε f ′(ξ) =0 . Επομένως η f έχει ένα
τουλάχιστον κρίσιμο σημείο ξ ∈ (α, β) .

Αν η συνάρτηση f δεν είναι παραγωγίσιμη σε κάποιο σημείο ξ ∈ (α, β) , τότε αυτό το
ξ είναι κρίσιμο σημείο της συνάρτησης f .

Σε κάθε λοιπόν περίπτωση η συνάρτηση f έχει ένα τουλάχιστον κρίσιμο σημείο ξ ∈ (α, β) .

365
Λύση άσκησης 4
• Θεωρούμε τη συνάρτηση f (x) = ln x +

α
- α , x ∈ (0, + ∞) .
x

• Για κάθε x ∈ (0, + ∞) είναι:

ln x +

α
α
≥ α ⇔ ln x + - α ≥ 0 ⇔ f (x) ≥ 0 ⇔ f (x) ≥ f (1)
x
x

Άρα η συνάρτηση f παρουσιάζει τοπικό ελάχιστο στο εσωτερικό σημείο x o = 1 του πεδίου
ορισμού της.
• Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο (0 , + ∞) με:

α ′

f ′(x)
=  ln x + - α =
x

1 α
,
x x2

οπότε είναι παραγωγίσιμη και στο x o = 1 με:

f ′(1) = 1 − α
Ισχύει λοιπόν το Θεώρημα Fermat, οπότε f ′(1) = 0 .
Είναι:

f ′ (1) = 0 ⇔ 1- α = 0 ⇔ α = 1

Λύση άσκησης 5
• Θεωρούμε τη συνάρτηση f (x) = α x + β x + γ x - 3 , x ∈  .
• Για κάθε x ∈  είναι:

α x + βx + γ x ≤ 3 ⇔ α x + β x + γ x - 3 ≤ 0 ⇔ f (x) ≤ 0 ⇔ f (x) ≤ f (0)
Άρα η συνάρτηση f παρουσιάζει τοπικό μέγιστο στο εσωτερικό σημείο x o = 0 του πεδίου
ορισμού της.
• Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  με:

f ′ (x) = ( α x + βx + γ x - 3)′ = α x ln α + β x lnβ + γ x ln γ ,
οπότε είναι παραγωγίσιμη και στο x o = 0 με:

f ′ (0) = α 0 ln α + β0 lnβ + γ 0 ln γ = ln α + lnβ + ln γ = ln(αβγ )

366
Ισχύει λοιπόν το Θεώρημα Fermat, οπότε f ′ (0) = 0 .
Είναι:

f ′(0)= 0 ⇔ ln(αβγ )= 0 ⇔ αβγ= 1

Λύση άσκησης 6
• Θεωρούμε τη συνάρτηση
=
f (x) log α x - x + 1 , x ∈ (0, +∞) .
• Για κάθε x ∈ (0, + ∞) είναι:

log α x ≤ x -1 ⇔ log α x - x + 1 ≤ 0 ⇔ f (x) ≤ 0 ⇔ f (x) ≤ f (1)
Άρα η συνάρτηση f παρουσιάζει τοπικό μέγιστο στο εσωτερικό σημείο x o = 1 του πεδίου
ορισμού της.
• Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο x ∈ (0, +∞) με:

′ (x)
f=

+ 1)′
( log α x - x =

 ln x
′
1
1
′ -1
x
1
(ln x)
-1 ,
+
=
=


x ln α
 ln α
 ln α

οπότε είναι παραγωγίσιμη και στο x o = 1 με:

f ′ (1) =

1
-1
ln α

Ισχύει λοιπόν το Θεώρημα Fermat, οπότε f ′ (1) = 0 .
Είναι:

f ′ (1)= 0 ⇔

1
-1= 0 ⇔ ln α= 1 ⇔ α= e
ln α

367
Λύση άσκησης 7
• Θεωρούμε τη συνάρτηση f (x) = ηµ(αx) - ηµ(β x) - ηµ( γx) , x ∈  .
• Για κάθε x ∈  είναι:

ηµ(αx) ≤ ηµ(β x) + ηµ( γx) ⇔ ηµ(αx) - ηµ(β x) - ηµ( γx) ≤ 0 ⇔ f (x) ≤ 0 ⇔ f (x) ≤ f (0)
Άρα η συνάρτηση f παρουσιάζει τοπικό μέγιστο στο εσωτερικό σημείο x o = 0 του πεδίου
ορισμού της.
• Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  με:

f ′(x) = ( ηµ(αx) - ηµ(βx) - ηµ( γx) )′ = α συν(αx) - βσυν(β x) - γ συν( γx) ,

οπότε είναι παραγωγίσιμη και στο x o = 0 με:

f ′ (0) = α συν 0 - βσυν 0 - γ συν 0 = α - β - γ
Ισχύει λοιπόν το Θεώρημα Fermat, οπότε f ′(0) = 0 .
Είναι:

f ′ (0)= 0 ⇔ α - β - γ= 0 ⇔ α= β + γ

Λύση άσκησης 8
α)
• Θεωρούμε τη συνάρτηση g(x) = f (x) - 3x 2 - 2x -1 , x ∈  .
• Για κάθε x ∈  είναι:

f (x) ≤ 3x 2 + 2x + 1 ⇔ f (x) - 3x 2 - 2x -1 ≤ 0 ⇔ g(x) ≤ 0 ⇔ g(x) ≤ g(0)
Άρα η συνάρτηση g παρουσιάζει τοπικό μέγιστο στο εσωτερικό σημείο x o = 0 του πεδίου
ορισμού της.
• Η συνάρτηση g είναι παραγωγίσιμη στο  με:

g′ (x)
=

f (x) - 3x 2 - 2x -1)′
(=

f ′(x) - 6x- 2 ,

οπότε είναι παραγωγίσιμη και στο x o = 0 με:

g′ (0) = f ′(0) − 2
Ισχύει λοιπόν το Θεώρημα Fermat, οπότε g′ (0) = 0 .
Είναι:

g′ (0) = 0 ⇔ f ′(0) − 2 = 0 ⇔ f ′(0) = 2

Άρα η κλίση της f στο σημείο x o = 0 είναι ίση με 2.
β) Η εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο σημείο με τετμημένη x o = 0 είναι:

y - f (0) = f ′(0)(x - 0) ⇔ y - 1 = 2(x - 0) ⇔ y = 2x + 1

368
Λύση άσκησης 9
Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  με f ′(x) = 3(α - β)x 2 + 2β x - 3 (1).
Για να παρουσιάζει μια παραγωγίσιμη συνάρτηση f τοπικό ακρότατο σε ένα εσωτερικό
σημείο x ο του πεδίου ορισμού της, αρκεί:
• f ′(x ο ) = 0 και
• Η f ′(x) να αλλάζει πρόσημο εκατέρωθεν του x ο
Η συνάρτηση f παρουσιάζει τοπικά ακρότατα στα εσωτερικά σημεία x 1= -1 και x 2 = 1 του
πεδίου ορισμού της, οπότε έχουμε:

f ′(-1) 0
2β - 3 0
α - 5β 3
=
 3(α - β) -=
 3=
⇔
⇔
⇔ (α, β) =(1, 0) (2)

α- β 3
f ′(1) 0
2β - 3 0
=
 3(α - β) +=
 3=
Για (α, β) =(1, 0) είναι:
2
=
f ′(x) 3x
=
- 3 3(x -1)(x + 1) , οπότε

f ′(x) = 0 ⇔ x = -1 ή x =1 και f ′(x) > 0 ⇔ x < -1 ή x > 1

Άρα η συνάρτηση f για (α, β) =(1, 0) παρουσιάζει τοπικά ακρότατα στα εσωτερικά σημεία

x 1= -1 και x 2 = 1 του πεδίου ορισμού της και μάλιστα τοπικό μέγιστο στο x 1= -1 και τοπικό
ελάχιστο στο x 2 = 1 .

369
Λύση άσκησης 10
Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο κλειστό διάστημα [ α, β ] , επομένως ισχύει το θεώρημα
Μεγίστης – Ελαχίστης Τιμής, άρα θα υπάρχουν x 1 , x 2 ∈ [ α , β ] τέτοια, ώστε να ισχύει:

m=
f (x1 ) ≤ f (x) ≤ f (x 2 ) =
Μ για κάθε x ∈ [ α , β ] .
Το x 1 (θέση ελαχίστου), όπως και το x 2 (θέση μεγίστου) δεν μπορεί να είναι εσωτερικά
σημεία του διαστήματος [ α , β] , γιατί αν υποθέσουμε ότι x 1∈ (α , β) ή x 2∈ (α , β) , τότε
ισχύει το θεώρημα Fermat, οπότε f ′(x1 ) = 0 ή f ′(x 2 ) = 0 , που είναι άτοπο, γιατί από την

υπόθεση είναι f ′(x) ≠ 0 για κάθε x∈ (α , β) .

Άρα αφού f (α) = -1 < 4 = f (β) είναι f (x1 ) = f (α) = -1 και f (x 2 ) = f (β) = 4 , οπότε το σύνολο
τιμών της συνάρτησης f είναι f

([ α , β ]) =[ -1, 4 ] .

Λύση άσκησης 11
Έστω ότι η συνάρτηση f παρουσιάζει τοπικό ακρότατο. Επειδή η f είναι παραγωγίσιμη
στο  το τοπικό ακρότατο θα το παρουσιάζει υποχρεωτικά σε εσωτερικό σημείο x ο του
πεδίου ορισμού της, επομένως ισχύει το θεώρημα Fermat, οπότε θα είναι f ′(x ο ) = 0 (1).
Επειδή καθεμία από τις συναρτήσεις f 3 (x) και f 2 (x) είναι παραγωγίσιμη στο  , ως
σύνθεση παραγωγισίμων συναρτήσεων και η συνάρτηση 2x 3 + 6x - 5 είναι παραγωγίσιμη
στο  , ως πολυωνυμική, μπορούμε να παραγωγίσουμε και τα δύο μέλη της δοθείσας
σχέσης.
Για κάθε x ∈  έχουμε:

(f

3


(x) + 2f 2 (x) =
( 2x 3 + 6x - 5)′ ⇒

)

3f 2 (x)f ′(x) + 4f (x)f ′(x) =
6x 2 + 6 (2)
Από τη σχέση (2) για x = x o έχουμε:
(1)

3f 2 (x o )f ′(x o ) + 4f (x o )f ′(x o=
) 6x o2 + 6 ⇒ 6x o2 + 6= 0
που είναι άτοπο γιατί η εξίσωση 6x o2 + 6 =
0 είναι αδύνατη στο  .
Άρα η συνάρτηση f δεν παρουσιάζει τοπικά ακρότατα.

370
Λύση άσκησης 12
Έστω ότι η συνάρτηση f παρουσιάζει τοπικό ακρότατο. Επειδή η f είναι παραγωγίσιμη
στο  το τοπικό ακρότατο θα το παρουσιάζει υποχρεωτικά σε εσωτερικό σημείο x ο του
πεδίου ορισμού της, επομένως ισχύει το θεώρημα Fermat, οπότε θα είναι f ′(x ο ) = 0 (1).
3

Επειδή καθεμία από τις συναρτήσεις f 2 (x) , ef (x) και e x είναι παραγωγίσιμη στο  , ως
σύνθεση παραγωγισίμων συναρτήσεων, η συνάρτηση ef (x) f (x) είναι παραγωγίσιμη στο  ,
3

ως γινόμενο παραγωγισίμων συναρτήσεων και η συνάρτηση e x + x 3 + x 2 + x + 1 είναι
παραγωγίσιμη στο  , ως άθροισμα παραγωγισίμων, μπορούμε να παραγωγίσουμε και τα
δύο μέλη της δοθείσας σχέσης.
Για κάθε x ∈  έχουμε:

f 2 (x) + ef (x ) f (x) ′=

(e

x3

)


+ x3 + x 2 + x + 1 ⇒

3
′(x) e x (x 3 )′+ 3x 2 + 2x + 1 ⇒
2f (x)f ′(x) + ( ef (x ) )′ f (x) + ef (x ) f=

2f (x)f ′(x) + ef (x ) f ′(x)f (x) + ef (x ) f ′(x)
= 3x 2 e x + 3x 2 + 2x + 1 (2)
3

Από τη σχέση (2) για x = x o έχουμε

2f (x o )f ′(x o ) + e

f (x o )

f ′(x o )f (x o ) + e

f (x o )

(1)

f ′(x
=
3x o2 e x o + 3x o2 + 2x o + 1 ⇒
o)
3

3

3x o2 e x o + 3x o2 + 2x o + 1 =
0 που είναι άτοπο,
γιατί 3x o2 e x o ≥ 0 και 3x o2 + 2x o +=
1 2x o2 + (x o + 1) 2 > 0 για οποιοδήποτε x o .
3

Άρα η συνάρτηση f δεν παρουσιάζει τοπικά ακρότατα.

371
Λύση άσκησης 13
α) Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο (0 , + ∞) και παρουσιάζει τοπικό ακρότατο στο
εσωτερικό σημείο x ο του πεδίου ορισμού της, επομένως ισχύει το θεώρημα Fermat, οπότε
θα είναι f ′(x ο ) = 0 (1). Η συνάρτηση f (x) είναι παραγωγίσιμη στο  , ως σύνθεση
3

2
παραγωγισίμων συναρτήσεων, η συνάρτηση 3x f (x) είναι παραγωγίσιμη στο  , ως

γινόμενο παραγωγισίμων συναρτήσεων και η συνάρτηση 2x 3 + 2 είναι παραγωγίσιμη στο
 , ως πολυωνυμική, οπότε μπορούμε να παραγωγίσουμε και τα δύο μέλη της δοθείσας
σχέσης.
Για κάθε x ∈  έχουμε:

(f

3


(x)+ 3x 2 f (x) + 2x 3 + 2 = (0)′ ⇒

)

3f 2 (x)f ′(x) + 6xf (x) + 3x 2 f ′(x) + 6x 2 =
0 (2)
Από τη σχέση (2) για x = x o έχουμε:

3f 2 (x o )f΄(x o ) + 6x o f (x o ) + 3x o2 f΄(x o ) + 6x o2 =⇒
0
(1)

6x o f (x o ) + 6x o2 =
0 ⇒ 6x o ( f (x o ) + x o ) =
0 (3)
Είναι x o > 0 , οπότε από (3) έχουμε f (x o ) + x o =0 ⇔ f (x o ) =- x o (4).
Για x = x o η αρχική σχέση γράφεται:
(4)

f 3 (x o ) + 3x o2 f (x o ) + 2x o3 + 2 = 0 ⇒
(-x o ) 3 + 3x o2 (-x o ) + 2x o3 + 2 = 0 ⇒

- x o3 - 3x o3 + 2x o3 + 2 = 0 ⇒
2x o3 =2 ⇔ x o3 =1 ⇔ x ο =1

(5)

β) Για x ο = 1 από τη σχέση (4) έχουμε f (1) = -1 .
(5)

(1)

′(x o ) 0
Επίσης έχουμε:=
f ′(1) f=
Άρα η εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο σημείο με τετμημένη x ο = 1 είναι:

y - f (1) = f ′(1)(x -1) ⇔ y + 1 = 0 ⋅ (x -1) ⇔ y = -1

372
Λύση άσκησης 14
α) Είναι:

z-w ≤ z+w ⇔ z-w

2

≤ z + w 2⇔

(

)( z - w ) ≤ ( z + w ) ( z + w ) ⇔

(

)( z - w ) ≤ ( z + w )( z + w ) ⇔

⇔ z-w
⇔ z-w

⇔ zz - zw - zw + ww ≤ zz + zw + zw + ww ⇔

(

)

⇔ 2 zw +zw ≥0 ⇔ zw +zw ≥0 ⇔

⇔ 2 Re(z w) ≥ 0 ⇔ Re(z w) ≥ 0
β) Για κάθε x ∈  είναι:

z w=

(1 + α x i ) [(x + 1) + i]=

= (x + 1) + i + α x (x + 1) i + α x i 2=
= (x + 1- α x ) + 1+ α x (x + 1)  i
Επομένως:

Re(z w) ≥ 0 ⇔ x + 1- α x ≥ 0 , x ∈ 
• Θεωρούμε τη συνάρτηση f (x) = x + 1- α x , x ∈  .
• Για κάθε x ∈  είναι:

x + 1- α x ≥ 0 ⇔ f (x) ≥ 0 ⇔ f (x) ≥ f (0)

Άρα η συνάρτηση f παρουσιάζει τοπικό ελάχιστο στο εσωτερικό σημείο x o = 0 του
πεδίου ορισμού της.
• Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  με:

f ΄(x) = ( x + 1- α x )΄ = 1- α x l n α

οπότε είναι παραγωγίσιμη και στο x o = 0 με:

f ′(0)= 1- α ο l n α= 1- l n α
Ισχύει λοιπόν το Θεώρημα Fermat, οπότε f ′(0) = 0 .
Είναι:

f ′(0) = 0 ⇔ 1- l n α = 0 ⇔ l n α = 1 ⇔ α = e

373
Λύση άσκησης 15
α) Η f έχει τοπικό ελάχιστο στο α , οπότε θα υπάρχει δ > 0 με α < α + δ < β τέτοιο, ώστε

για κάθε x ∈ [ α, β] ∩ ( α - δ, α + δ ) = [ α, α + δ ) να ισχύει f (x) ≥ f (α) ⇔ f (x) − f (α) ≥ 0 .
Εξάλλου για κάθε x ∈ (α, α + δ) είναι x - α > 0 , οπότε

f (x) - f (α)
≥ 0 και επειδή η f
x -α

είναι παραγωγίσιμη στο α έχουμε:

=
f ′(α) lim+
x →α

f (x) - f (α)
≥0
x -α

β) Η f έχει τοπικό ελάχιστο στο β , οπότε θα υπάρχει δ > 0 με α < β - δ < β τέτοιο, ώστε
για κάθε x ∈ [ α, β] ∩ ( β - δ, β + δ ) = ( β - δ, β] να ισχύει f (x) ≥ f (β) ⇔ f (x) − f (β) ≥ 0 .
Εξάλλου για κάθε x ∈ (β - δ, β) είναι x - β < 0 , οπότε

f (x) - f (β)
≤ 0 και επειδή η f είναι
x -β

παραγωγίσιμη στο β έχουμε:

=
f ′(β) limx →β

f (x) - f (β)
≤ 0.
x -β

γ) Η συνάρτηση f ως παραγωγίσιμη στο [ α , β ] , θα είναι και συνεχής στο [ α , β ] , οπότε
θα ισχύει το θεώρημα Μεγίστης – Ελαχίστης Τιμής, άρα θα ισχύει:
m ≤ f (x) ≤ Μ για κάθε x ∈ [ α , β ] .
• Αν υποθέσουμε ότι η ελάχιστη τιμή της συνάρτησης είναι m= f (α) και επειδή η f
είναι παραγωγίσιμη στο α , συμπεραίνουμε από το (α) ερώτημα ότι f ′ (α) ≥ 0 που είναι
άτοπο, γιατί από υπόθεση είναι f ′(α) < 0 .
• Αν υποθέσουμε ότι η ελάχιστη τιμή της συνάρτησης είναι m= f (β) και επειδή η f είναι
παραγωγίσιμη στο β , συμπεραίνουμε από το (β) ερώτημα ότι f ′(β) ≤ 0 που είναι άτοπο,
γιατί από υπόθεση είναι f ′(β) > 0 .
Άρα η συνάρτηση f θα παρουσιάζει ελάχιστο σε εσωτερικό σημείο x ο του πεδίου ορισμού
της, επομένως ισχύει το θεώρημα Fermat, οπότε f ′(x ο ) = 0 .
δ) Θεωρούμε τη συνάρτηση =
g (x) f (x)- κx , x ∈ [ α , β ] . Η g είναι παραγωγίσιμη στο

g′(x)
[α , β] με =

f ′ (x)- κ . Είναι g′(α=) f ′(α)- κ < 0 και g′(β=) f ′ (β)- κ > 0 .

Άρα από το (γ) ερώτημα συμπεραίνουμε ότι θα υπάρχει ένα τουλάχιστον x ο ∈ (α , β)
τέτοιο, ώστε g′(x ο )= 0 ⇔ f ′(x ο )- κ = 0 ⇔ f ′ (x ο ) = κ .

374
Λύση άσκησης 16
α) Για x = 0 από τη σχέση (1) έχουμε:

6f (0) - f 2 (0) ≥ 9 ⇔ f 2 (0) -6f (0) + 9 ≤ 0 ⇔ (f (0) -3) 2 ≤ 0
Από τη σχέση (f (0) -3) 2 ≤ 0 συμπεραίνουμε ότι f (0) -3 = 0 , οπότε f (0) = 3 (2).
Για x = 1 από τη σχέση (1) έχουμε:

6f (1) - f 2 (1) ≥ 9 ⇔ f 2 (1) -6f (1) + 9 ≤ 0 ⇔ (f (1) -3) 2 ≤ 0
Από τη σχέση (f (1) -3) 2 ≤ 0 συμπεραίνουμε ότι f (1) -3 = 0 , οπότε f (1) = 3 (3).
Από (2) και (3) έχουμε ότι f (0) = f (1) .
β) Έχουμε:
• Η συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  , άρα και στο [ 0 , 1]
• f (0) = f (1)
Ισχύει λοιπόν το θεώρημα Rolle, οπότε θα υπάρχει ένα τουλάχιστον x o ∈ (0, 1) τέτοιο,
ώστε f ′(x o ) = 0 (4).
γ)
• Θεωρούμε τη συνάρτηση g(x) = 6f (x 2 ) - f 2 (x) -9 , x ∈  .
• Για κάθε x ∈  είναι:

6f (x 2 ) - f 2(x) ≥ 9 ⇔ 6f (x 2 ) - f 2(x) -9 ≥ 0 ⇔ g(x) ≥ 0 ⇔ g(x) ≥ g(0) =
g(1)

• Δείξαμε ότι:

g(x) ≥ g(0) =
g(1) για κάθε x ∈  .

Άρα η συνάρτηση g παρουσιάζει τοπικό ελάχιστο σε δύο εσωτερικά σημεία x o = 0 και

x 1 = 1 του πεδίου ορισμού της.
• Η συνάρτηση g είναι παραγωγίσιμη στο  με:

g′ (x) =
6f (x 2 ) - f 2(x) -9 ′ =⋅
6f ΄(x 2 ) (x 2 )′ - 2f (x)f ′(x) =
12xf ′ (x 2 )- 2f (x)f ′(x)

(

)

οπότε είναι παραγωγίσιμη και στα σημεία x o = 0 και x 1 = 1 με:
(2)

g′(0) = 12 ⋅ 0 ⋅ f ′ (0)- 2f (0)f ′(0) = - 6f ′(0) και
(3)

g′ (1)= 12 ⋅1 ⋅ f ′ (1)- 2f (1)f ′(1)= 12 f ′ (1)- 6f ′(1)= 6f ′(1)

375
Ισχύει λοιπόν το Θεώρημα Fermat σε δύο εσωτερικά σημεία του πεδίου ορισμού της g ,
οπότε:

g′ (0) =⇔
0 - 6f ′(0) =⇔
0 f ′(0) =
0 (5) και
g′ (1) =⇔
0
6f ′(1) =⇔
0 f ′(1) =
0 (6)
Από (5) και (6) έχουμε ότι f ′(0) = f ′(1) .
δ) Από τις σχέσεις (4), (5), (6) παίρνουμε:

′(x o ) f ′(1) με 0 < x o < 1
=
f ′(0) f=
Έχουμε:
• Η συνάρτηση f είναι δυο φορές παραγωγίσιμη στο  , άρα η συνάρτηση f ′ είναι
παραγωγίσιμη σε καθένα από τα διαστήματα  0, x o  και  x o , 1 

′(x o ) f ′(1)
f ′(0) f=
• =
Ισχύει λοιπόν το θεώρημα Rolle στα δύο διαστήματα, οπότε θα υπάρχει:
• ένα τουλάχιστον ξ 1 ∈ (0, x o ) τέτοιο, ώστε f ′′( ξ 1 ) =
0 και
• ένα τουλάχιστον ξ 2 ∈ (x o , 1) τέτοιο, ώστε f ′′( ξ 2 ) =
0
Άρα η εξίσωση f ′′(x) = 0 έχει δύο τουλάχιστον ρίζες στο (0, 1) .

376
Λύση άσκησης 17
Η συνάρτηση f ως παραγωγίσιμη στο [ α , β ] , θα είναι και συνεχής στο [ α , β ] , οπότε θα
ισχύει το θεώρημα Μεγίστης – Ελαχίστης Τιμής, δηλαδή θα υπάρχουν x 1 , x 2 ∈ [ α , β ]
τέτοια, ώστε f (x 1 ) = m (ελάχιστη τιμή) και f (x 2 ) = M (μέγιστη τιμή).
Λόγω της σχέσης (1) έχουμε:

f (x 1 ) ≤ f ( γ ) < f ( α ) < f ( β ) < f ( δ ) ≤ f (x 2 ) (2)
Από τη σχέση (2) συμπεραίνουμε ότι:
• Τα x 1 , x 2 αποκλείεται να συμπίπτουν με τα άκρα α , β , επομένως x 1 , x 2 ∈ ( α , β ) , οπότε

′(x 1 ) f=
′(x 2 ) 0 (3) και
από το θεώρημα Fermat έχουμε f=
• x 1 ≠ x 2 αφού η f δεν είναι σταθερή.
Χωρίς βλάβη της γενικότητας υποθέτουμε ότι x 1 < x 2 .
Η f ′ είναι παραγωγίσιμη στο  x 1 , x 2  ⊆ [ α , β] , αφού η f είναι δυο φορές παραγωγίσιμη
στο διάστημα αυτό. Από τη σχέση (3) έχουμε f ′(x1 ) = f ′(x 2 ) , άρα ισχύει το θεώρημα Rolle,
οπότε θα υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ (x 1 , x 2 ) ⊆ ( α , β ) τέτοιο, ώστε f ′′(ξ) =0 .

377
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Εύρεση Τοπικών Ακροτάτων)
Να μελετήσετε ως προς τη μονοτονία και τα ακρότατα τις συναρτήσεις:
i.

f (x) = 3x 4 + 8x 3 + 6x 2 − 12

ii.

 x2

x2
g(x) =  − 2x  ln x − + 2x
4
 2

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Εύρεση Τοπικών Ακροτάτων)
Να μελετήσετε ως προς τη μονοτονία και τα ακρότατα τις συναρτήσεις:
i.=
ϕ(x)

συνx
 π π
, x ∈ − , 
1 − ηµx
 2 2

g(x)
ii. =

2x
, x ∈ [ −2, 2]
x2 +1

(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Εύρεση Τοπικών Ακροτάτων)
Να μελετήσετε ως προς τη μονοτονία και τα ακρότατα τις συναρτήσεις:
i.

 x 2 − 4,
x≤2
f (x) =  2
 x − 6x + 8, x > 2

ii.

 1
,x<2
2

g(x) =  ( x − 2 )
 2
 x − 4x + 4, x ≥ 2

(Θέμα Β)

378
Άσκηση 4. (Πρόσημο Συνάρτησης – Αδύνατη Εξίσωση)
Δίνεται η συνάρτηση =
f (x) x ln x + 2 .
i.

Να δείξετε ότι έχει ελάχιστο.

ii.

Να δείξετε ότι η εξίσωση x ⋅ e x =
1 είναι αδύνατη για x > 0 .

2

(Θέμα Γ)

Άσκηση 5. (Πρόσημο Συνάρτησης – Αδύνατη Εξίσωση)
i.

Να δείξετε ότι e x > 2x , για κάθε x ∈  .

ii.

Να μελετήσετε το πρόσημο της συνάρτησης g(x) = e x − x 2 − 1 .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. (Πρόσημο Συνάρτησης – Αδύνατη Εξίσωση)
i.

ii.

Να μελετήσετε ως προς τη μονοτονία και τα ακρότατα τη συνάρτηση
f (x)= ln x − x + 1 .

ln 2 x
=
+ ln x − x + 1 .
Να βρείτε το πρόσημο της συνάρτησης g(x)
2

(Θέμα Γ)

Άσκηση 7. (Πρόσημο Συνάρτησης – Αδύνατη Εξίσωση)
Να μελετήσετε το πρόσημο της συνάρτησης f (x) = ηµx − x +

x3
.
3

(Θέμα Γ)

Άσκηση 8. (Ύπαρξη ή μη Ακρότατου Συνάρτησης)
Να δείξετε ότι η συνάρτηση f (x) = συνx − x +
στο διάστημα ( 0, π ) .
(Θέμα Γ)

x2
έχει ακριβώς μία θέση ολικού ελαχίστου
2

379
Άσκηση 9. (Ύπαρξη ή μη Ακρότατου Συνάρτησης)
Δίνεται η συνάρτηση f :  →  , δύο φορές παραγωγίσιμη για την οποία ισχύουν
f=
(1) f=
(3) 0 και f ′′(x) > 0 , για κάθε x ∈  .
Να αποδείξετε ότι υπάρχει ακριβώς ένα x 0 ∈  στο οποίο η f παρουσιάζει ελάχιστο.
(Θέμα Γ)

Άσκηση 10. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
i.

Να μελετηθεί ως προς τη μονοτονία και τα ακρότατα η συνάρτηση f (x) =

ii.

Να δείξετε ότι: ( e ⋅ x ) ≤ 27e x , για κάθε x ∈  .

iii.

3

Nα μελετηθεί ως προς τα ακρότατα η συνάρτηση

h(x)= e − x ( − x 3 − 3x 2 − 6x − 6 ) −

27
x.
e3

(Θέμα Γ)

Άσκηση 11. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
i.

= e λx − x −
Να βρεθεί η ελάχιστη τιμή της συνάρτησης f (x)

ii.

Να βρεθεί η μικρότερη τιμή του λ > 0 , ώστε eλx ≥ x +

(Θέμα Γ)

Άσκηση 12. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Να δείξετε ότι ln ( x + 1) ≥

(Θέμα Γ)

2x
, για κάθε x ≥ 0 .
x+2

3
, λ>0.
λ

3
, για κάθε x ∈  .
λ

x3
.
ex

380
Άσκηση 13. (Συνδυαστική)
Δίνεται η παραγωγίσιμη συνάρτηση f : ( 0, +∞ ) → ( 0, +∞ ) για την οποία ισχύουν

1

f ′(x)
=  2x −  f (x) και f (1) = e .
x

2

i.

ex
.
Να δείξετε ότι f (x) =
x

ii.

Να μελετήσετε την f ως προς τη μονοτονία και τα ακρότατα.

1 + ln 2
+ ln x , για κάθε x > 0 .
2

iii.

Να δείξετε ότι x 2 ≥

iv.

Να δείξετε ότι η ευθεία ε : y =

2e ⋅ x εφάπτεται στην γραφική παράσταση της

συνάρτησης =
g(x) e x , x > 0 .
2

(Θέμα Δ)

Άσκηση 14. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνάρτηση f :  →  , για την οποία ισχύουν:

f (4 − x) = f (2 + x) , για κάθε x ∈  και

f ′′(x) ≠ 0 , για κάθε x ∈  .

i.

Να λυθεί η εξίσωση f ′(x) = 0 .

ii.

Αν, επιπλέον, η f ′′ είναι συνεχής στο [ 0, 4] και f (0) > f (2) , να βρεθούν τα ολικά
ακρότατα της f στο [ 0, 4] .

(Θέμα Δ)

381
Άσκηση 15. (Συνδυαστική)
A. Να δείξετε ότι η εξίσωση e 2x + x =
0 έχει μοναδική ρίζα στο ( −1, 0 ) .
B. Δίνεται ο μιγαδικός αριθμός z =+
e x xi, x < 0

(1).

i.

Να βρείτε το γεωμετρικό τόπο της εικόνας του z .

ii.

Να δείξετε ότι υπάρχει μιγαδικός αριθμός z της μορφής (1) που έχει την
ελάχιστη απόσταση από την αρχή των αξόνων.

(Θέμα Δ)

382
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
i.

Το πεδίο ορισμού της f είναι το  .
Η f είναι συνεχής ως πολυωνυμική.

f ′(x) =12x 3 + 24x 2 + 12x
f ′(x) =0 ⇔ 12x 3 + 24x 2 + 12x =0 ⇔ 12x ( x + 1) =0 . Άρα x = 0 ή x = −1 (διπλή).
2

f ′(x) > 0 ⇔ 12x ( x + 1) > 0 . Άρα x > 0 .
2

Η μονοτονία και τα ακρότατα της f φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο [ 0, +∞ ) και γνησίως φθίνουσα στο ( −∞, 0] .
Έχει ολικό ελάχιστο για x = 0 το f (0) = −12 .
ii.

Το πεδίο ορισμού της g είναι το ( 0, +∞ ) .
Η g είναι συνεχής ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.

 x2
 1 x
x
x
g′(x) = ( x − 2 ) ⋅ ln x +  − 2x  ⋅ − + 2 = ( x − 2 ) ⋅ ln x + − 2 − + 2 = ( x − 2 ) ⋅ ln x .
2
2
 2
 x 2

g′(x) = 0 ⇔ ( x − 2 ) ln x = 0 ⇔ x = 2 ή x = 1 .
Για το πρόσημο της g′(x) και τη μονοτονία της g έχουμε τον πίνακα:

(x − 2 > 0 ⇔ x > 2 και ln x > 0 ⇔ x > 1)

383

Η g είναι γνησίως αύξουσα στα ( 0,1] και [ 2, +∞ ) και γνησίως φθίνουσα στο [1, 2] .
Έχει τοπικό μέγιστο για x = 1 το g(1) =

g(2)= 3 − 2 ln 2 .

7
και τοπικό ελάχιστο για x = 2 το
4

Λύση άσκησης 2
i.

Η ϕ είναι συνεχής ως πηλίκο συνεχών συναρτήσεων.

=
ϕ′(x)

=

( συνx )′ ⋅ (1 − ηµx=
) − συνx ⋅ (1 − ηµx )′
2
(1 − ηµx )

−ηµx ⋅ (1 − ηµx ) + συν 2 x
=
2
(1 − ηµx )

1 − ηµx
1
 π π
=
> 0 , για κάθε x ∈  − ,  . Άρα η ϕ είναι γνησίως αύξουσα.
2
 2 2
(1 − ηµx ) 1 − ηµx

Η μονοτονία και τα ακρότατα της ϕ φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Άρα η ϕ έχει ολικό ελάχιστο για x = −
ii.

π
 π
το ϕ  −  =0 .
2
 2

Η g είναι συνεχής ως πηλίκο συνεχών συναρτήσεων.

g′(x)
=

( 2x )′ ⋅ ( x 2 + 1) − 2x ⋅ ( x 2 + 1)′

2x 2 + 2 − 4x 2
1− x2
2
=
=
.
2
2
2
( x 2 + 1)
( x 2 + 1)
( x 2 + 1)

384

g′(x) = 0 ⇔ 2

1− x2

(x

2

+ 1)

2

= 0 ⇔ 1 − x 2 = 0 ⇔ x = 1 ή x = −1 .

Επειδή η g είναι συνεχής σε κλειστό διάστημα θα έχει μία μέγιστη και μια ελάχιστη
τιμή. Υπολογίζουμε τις τιμές της g στα κρίσιμα σημεία x = 1 και x = −1 καθώς και
στα άκρα του διαστήματος.
Η μεγαλύτερη απ’ αυτές είναι το μέγιστο και η μικρότερη το ελάχιστο της
συνάρτησης.

4
5

Έτσι έχουμε: g(−2) =
− , g(2) =

4
, g(−1) =
−1 , g(1) = 1 .
5

Άρα η g παίρνει το μέγιστο για x = 1 και είναι το g(1) = 1 και το ελάχιστο για x = −1
και είναι το g(−1) =
−1 .

Λύση άσκησης 3
i.

Η συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού το  .
Είναι συνεχής για x < 2 και για x > 2 , ως πολυωνυμική. Επίσης ισχύουν:

lim f=
(x) lim− ( x 2 −=
4 ) 0 , lim+ f=
(x) lim+ ( x 2 − 6x +=
8 ) 0 και f (2) = 0 . Άρα είναι

x → 2−

x →2

x →2

x →2

συνεχής και στο x 0 = 2 .
Για x < 2 , f ′(x) = 2x και για x > 2 , f ′(x)
= 2x − 6 .
Η συνάρτηση f δεν είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 2 , διότι:

lim−

f (x) − f (2)
x2 − 4
2 ) 4 , ενώ
= lim−
= lim− ( x + =
x →2 x − 2
x →2
x−2

lim+

( x − 2 ) ⋅ ( x − 4 ) = −2 .
f (x) − f (2)
x 2 − 6x + 8
= lim+
= lim+
x →2
x →2
x−2
x−2
x−2

x →2

x →2

x<2
 2x,
.
2x − 6, x > 2

Άρα f ′(x) = 

f ′(x) = 0 ⇔ 2x = 0 ⇔ x = 0 ή f ′(x) = 0 ⇔ 2x − 6 = 0 ⇔ x = 3 .
f ′(x) > 0 ⇔ 2x > 0 ⇔ 0 < x < 2 και f ′(x) > 0 ⇔ 2x − 6 > 0 ⇔ x > 3 .
Η μονοτονία και τα ακρότατα της f φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

385

Παρατηρούμε ότι η f είναι γνησίως φθίνουσα στα διαστήματα ( −∞, 0] και [ 2,3] ,
γνησίως αύξουσα στα [ 0, 2] και [3, +∞ ) και έχει τοπικό ελάχιστο για x = 0 το

f (0) = −4 και για x = 3 το f (3) = −1 και τοπικό μέγιστο για x = 2 το f (2) = 0 .
ii.

Η συνάρτηση g έχει πεδίο ορισμού το  .
Είναι συνεχής για x < 2 ως ρητή και για x > 2 , ως πολυωνυμική. Επίσης ισχύει:

lim− g(x) = lim−

x →2

x →2

1

( x − 2)

Για x < 2 , g′(x) =

2

= +∞ . Άρα δεν είναι συνεχής στο x 0 = 2 .

2

( x − 2)

3

⋅ ( x − 2 )′ =

2

( x − 2)

3

> 0 και για x > 2 , g′(x) = 2x − 4 > 0 .

Άρα η συνάρτηση είναι γνησίως αύξουσα στα ( −∞, 2 ) και [ 2, +∞ ) .
Το σύνολο τιμών της g στο ( −∞, 2 ) είναι το

( lim g(x), lim g(x)=)
x →−∞

)

σύνολο τιμών στο [ 2, +∞ ) είναι το g(2), lim g(x)=

x →+∞

x → 2−

( 0, +∞ )

και το

[0, +∞ ) .

Δηλαδή το σύνολο τιμών της g είναι το [ 0, +∞ ) . Άρα είναι g(x) ≥ 0 =
g(2) , για κάθε

x ∈  . Οπότε η g έχει ελάχιστο το g(2) = 0 .
Λύση άσκησης 4
i.

Το πεδίο ορισμού της f είναι το ( 0, +∞ ) .
Η f είναι συνεχής ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.

1
f ′(x)= ln x + x ⋅ = ln x + 1 .
x

f ′(x) = 0 ⇔ ln x + 1 = 0 ⇔ ln x = −1 ⇒ x =

1
f ′(x) > 0 ⇔ ln x + 1 > 0 ⇔ x > .
e

1
.
e

386
Η μονοτονία και τα ακρότατα της f φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Η f έχει ελάχιστο για x =
2

ii.

1
2e − 1
1
1 1 1
το f   = ln + 2 =− + 2 =
>0.
e
e
e
e e e

2

2

Είναι x ⋅ e x =1 ⇔ ln(x ⋅ e x ) =ln1 ⇔ ln x + ln e x =0 ⇔

ln x +

2
= 0 ⇔ x ln x + 2 = 0 ⇔ f (x) = 0
x

(1)

Από το i) ερώτημα έχουμε ότι η f έχει για x =

f (x) ≥

2e − 1
1
. Άρα ισχύει
, ελάχιστο το
e
e

2e − 1
> 0 . για κάθε x > 0 . Οπότε η εξίσωση f (x) = 0 είναι αδύνατη, και
e

λόγω της ισοδυναμίας (1), το ίδιο ισχύει και για την αρχική εξίσωση.

Λύση άσκησης 5
i.

Είναι e x > 2x ⇔ e x − 2x > 0 .

= e x − 2x , x ∈  .
Θεωρούμε τη συνάρτηση f (x)
Είναι συνεχής ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων f ′(x)
= ex − 2 .

f ′(x) = 0 ⇔ e x − 2 = 0 ⇔ x = ln 2 και f ′(x) > 0 ⇔ e x − 2 > 0 ⇔ x > ln 2 .
Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται η μονοτονία και τα ακρότατα της f :

eln 2 − 2 ln 2 =
2 − 2 ln 2 .
Η f έχει ελάχιστο για x = ln 2 το f (ln 2) =
Άρα ισχύει f (x) ≥ f (ln 2) =
2 − 2 ln 2 > 0 για κάθε x ∈  . Άρα e x − 2x > 0 ,για κάθε
x∈ .

387

ii.

Η g(x) = e x − x 2 − 1 έχει πεδίο ορισμού το  και είναι συνεχής ως άθροισμα
συνεχών συναρτήσεων.

g′(x) = e x − 2x = f (x) > 0 , για κάθε x ∈  , σύμφωνα με το (i) ερώτημα.
Άρα η g είναι γνησίως αύξουσα. Επίσης ισχύει g(0) = 0 , οπότε η εξίσωση g(x) = 0
έχει μοναδική ρίζα την x 0 = 0 .
Για το πρόσημο της g έχουμε : x < 0

x>0

g: γν. αύξ.

g: γν.αύξ.

⇒ g(x) < g(0) =
0 και

g(x) > g(0) =
0.

Λύση άσκησης 6
i.

Η συνάρτηση f (x)= ln x − x + 1 έχει πεδίο ορισμού το ( 0, +∞ ) και είναι συνεχής ως
άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.

f ′(x) =

1
1− x
.
−1 =
x
x

f ′(x) = 0 ⇔

x >0
1− x
= 0 ⇔1 − x = 0 ⇔ x = 1.
x

f ′(x) > 0 ⇔

x >0
1− x
> 0 ⇔1 − x > 0 ⇔ 0 < x < 1 .
x

Η μονοτονία και τα ακρότατα της f
φαίνονται στο διπλανό πίνακα.
Η μονοτονία και τα ακρότατα της f φαίνονται στο διπλανό πίνακα.

Η f είναι γνησίως αύξουσα στο ( 0,1] και γνησίως φθίνουσα στο [1, +∞ ) . Έχει
μέγιστο για x = 1 το f (1) = 0 .
ii.

=
Η συνάρτηση g(x)

ln 2 x
+ ln x − x + 1 έχει πεδίο ορισμού το ( 0, +∞ ) και είναι
2

συνεχής ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.

1
ln x 1
ln x − x + 1 f (x)
g′(x)= ln x ⋅ ( ln x )′ + − 1=
+ − 1=
=
x
x
x
x
x

g′(x) = 0 ⇔

x >0
f (x)
= 0 ⇔ f (x) = 0 ⇔ x =1
x

(1)

388
(αφού από το (i) ερώτημα η f έχει για x = 1 , μέγιστο το f (1) = 0 προκύπτει ότι η
εξίσωση f (x) = 0 έχει μοναδική ρίζα το x = 1 ).
Επίσης f (x) < f (1) =
0 , για κάθε 0 < x ≠ 1 . Τότε, g′(x) < 0.
Άρα η g είναι γνησίως φθίνουσα στο ( 0, +∞ ) .
Για το πρόσημο της g έχουμε:

0 < x <1

g: γν. φθίν.

g(x) > g(1) =
0 και x > 1

g: γν. φθίν.

g(x) < g(1) =
0.

Λύση άσκησης 7
Η συνάρτηση έχει πεδίο ορισμού το  και είναι συνεχής ως άθροισμα συνεχών
συναρτήσεων.

f ′(x) = συνx − 1 + x 2
f ′′(x) = −ηµx + 2x

f (3) (x) = −συνx + 2 > 0 , για κάθε x ∈  . Άρα η f ′′ είναι γνησίως αύξουσα. Επίσης f ′′(0) = 0
, οπότε η εξίσωση f ′′(x) = 0 έχει μοναδική ρίζα το x 0 = 0 .
Για το πρόσημο της f ′′(x) έχουμε: x < 0

f ′′: γν.αύξ.

f ′′(x) < f ′′(0) =
0 και

f ′′: γν. αύξ.

f ′′(x) > f ′′(0) =
0 . Έτσι στον παρακάτω πίνακα φαίνονται η μονοτονία και τα
ακρότατα της f ′ .
x>0

H f ′ έχει ολικό ελάχιστο για x = 0 , το f ′(0) = 0 .
Αυτό σημαίνει ότι η εξίσωση f ′(x) = 0 έχει μοναδική ρίζα το x 0 = 0 και f ′(x) > 0 , για κάθε

x ≠ 0.

389
Άρα η συνάρτηση f είναι γνησίως αύξουσα. Επίσης f (0) = 0 , οπότε η εξίσωση f (x) = 0
έχει μοναδική ρίζα το x 0 = 0 .
Για το πρόσημο της f έχουμε: x < 0

f : γν. αύξ.

f (x) < f (0) =
0 και x > 0

f : γν. αύξ.

f (x) > f (0) =
0.

Λύση άσκησης 8
Η συνάρτηση f είναι συνεχής, ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων στο [ 0, π] .
Η f ′(x) = −ηµx − 1 + x είναι συνεχής στο [ 0, π] ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.

f ′(0) = −ηµ0 − 1 + 0 = −1 < 0 και f ′ ( π ) = −ηµπ − 1 + π = π − 1 > 0 .
Δηλαδή f ′(0) ⋅ f ′ ( π ) < 0 .
Σύμφωνα με το θεώρημα Bolzano, η εξίσωση f ′(x) = 0 , έχει μία τουλάχιστον ρίζα στο

( 0, π ) .
Επίσης, f ′′(x) = −συνx + 1 > 0 , για κάθε x ∈ ( 0, π ) .
Άρα η f ′(x) είναι γνησίως αύξουσα στο [ 0, π] . Οπότε η ρίζα της εξίσωσης f ′(x) = 0 είναι
μοναδική και έστω x 0 η ρίζα αυτή στο ( 0, π ) .
Τότε έχουμε: 0 < x < x 0

x0 < x < π

f ′: γν. αύξ.

f ′: γν. αύξ.

f ′(x) < f ′(x 0 ) ⇒ f ′(x) < 0 και

f ′(x) > f ′(x 0 ) ⇒ f ′(x) > 0 .

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η f έχει ακριβώς μία θέση ολικού ελαχίστου στο ( 0, π ) .

Λύση άσκησης 9
Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο [1,3] και παραγωγίσιμη στο (1,3) , αφού είναι δύο φορές
παραγωγίσιμη.
Επίσης, ισχύει f=
(1) f=
(3) 0 .
Σύμφωνα με το θεώρημα Rolle, υπάρχει ένα τουλάχιστον x 0 ∈ (1,3) τέτοιο, ώστε

f ′(x 0 ) = 0 .

390
Επειδή η f ′′(x) > 0 , για κάθε x ∈  , τότε η f ′ είναι γνησίως αύξουσα. Άρα το x 0 είναι
μοναδικό.
Έχουμε, x < x 0

f ′: γν. αύξ.

f ′(x) < f ′(x 0 ) =
0 και x > x 0

f ′: γν. αύξ.

f ′(x) > f ′(x 0 ) =
0.

Άρα η συνάρτηση παρουσιάζει ελάχιστο για x = x 0 .

Λύση άσκησης 10
i.

x3
Η συνάρτηση f (x) = x είναι συνεχής στο  , ως πηλίκο συνεχών συναρτήσεων.
e

=
f ′(x)

2
3x 2 ⋅ e x − e x ⋅ x 3 x ( 3 − x )
.
=
e 2x
ex

f ′(x) = 0 ⇔

x2 (3 − x )
= 0 ⇔ x 2 ( 3 − x ) = 0 ⇔ x = 0 (διπλή) ή x = 3 .
ex

f ′(x) > 0 ⇔

ex >0
x2 (3 − x )
> 0 ⇔ x 2 ( 3 − x ) > 0 ⇔ x < 3 και x ≠ 0
x
e

Η μονοτονία και τα ακρότατα της f φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Η f είναι γνησίως αύξουσα στο ( −∞,3] και γνησίως φθίνουσα στο [3, +∞ ) . Επίσης
έχει μέγιστο για x = 3 το f (3) =

ii.

27
e

Αφού η f έχει μέγιστο για x = 3 , θα ισχύει f (x) ≤ f (3) =
, για κάθε x ∈  . Άρα
3
έχουμε,

iii.

27
.
e3

x 3 27
3
≤ 3 ⇔ x 3 ⋅ e3 ≤ 27 ⋅ e x ⇔ ( e ⋅ x ) ≤ 27 ⋅ e x , για κάθε x ∈  .
x
e
e

Η h είναι συνεχής στο  ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων.

−e − x ( − x 3 − 3x 2 − 6x − 6 ) + e − x ( −3x 2 − 6x − 6 ) −
h ′(x) =

27 x 3 27
= −
≤ 0,
e3 e x e3

391
για κάθε x ∈  , σύμφωνα με το προηγούμενο ερώτημα. Ισχύει h ′(x) = 0 μόνο για

x = 3 , από το (i) ερώτημα.

Άρα η h είναι γνησίως φθίνουσα στο  και δεν έχει ακρότατα.
Λύση άσκησης 11
i.

= e λx − x −
Η συνάρτηση f (x)

3
, λ > 0 , είναι συνεχής στο  ως άθροισμα συνεχών
λ

συναρτήσεων.

λ e λx − 1 .
f ′(x) =
f ′(x) = 0 ⇔ λeλx − 1 = 0 ⇔ eλx =

1
ln λ
⇔ λx = − ln λ ⇔ x = −
.
λ
λ

f ′(x) > 0 ⇔ λeλx − 1 > 0 ⇔ eλx >

1
ln λ
⇔ λx > − ln λ ⇔ x > −
.
λ
λ

Άρα η συνάρτηση έχει ελάχιστο για x = −
 ln λ 

λ 

 ln λ  λ⋅ −
f −
=e
 λ 
ii.

+

ln λ
, το
λ

ln λ 3 1 ln λ − 3 ln λ − 2
− = +
=
λ
λ λ
λ
λ

3
3
⇔ eλx − x − ≥ 0 , για κάθε x ∈  . Από το (i) ερώτημα πρέπει
λ
λ
f (x) ≥ 0 , για κάθε x ∈  , δηλαδή το ελάχιστο της f να είναι ≥ 0 .

Πρέπει eλx ≥ x +

Άρα πρέπει:

λ> 0
ln λ − 2
≥ 0 ⇔ ln λ − 2 ≥ 0 ⇔ ln λ ≥ 2 ⇔ λ ≥ e 2 .
λ

Συνεπώς η μικρότερη τιμή του λ για να ισχύει η δοθείσα ανισότητα είναι το e 2 .

392
Λύση άσκησης 12
Η ανισότητα ισοδύναμα γράφεται ln ( x + 1) −

Θεωρούμε τη συνάρτηση f (x)= ln ( x + 1) −

κάθε x ≥ 0 .

2x
≥ 0, x ≥ 0 .
x+2

2x
, x ≥ 0 . Αρκεί να δείξουμε ότι f (x) ≥ 0 , για
x+2

Είναι συνεχής ως άθροισμα συνεχών συναρτήσεων. Επίσης

2 ( x + 2 ) − 2x ( x + 2 ) − 4 ( x + 1)
1
x2
f ′(x) =

=
=
> 0 , για κάθε x > 0
2
2
2
x +1
( x + 1) ⋅ ( x + 2 )
( x + 2)
( x + 1) ⋅ ( x + 2 )
2

Άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο [ 0, +∞ ) .
Οπότε έχει ελάχιστο για x = 0 , το f (0) = 0 .
Άρα ισχύει f (x) ≥ f (0) ⇒ f (x) ≥ 0 , για κάθε x ≥ 0 .

Λύση άσκησης 13
i.


Ισχύει f ′(x) =  2x −

f (x ) > 0 ′
1
f (x)
1
f
(x)

= 2x − ⇔ ( ln f (x) )′ = ( x 2 − ln x )′ .

x
f (x)
x

Άρα ln f (x) =x 2 − ln x + c . Για x = 1 , γίνεται ln f (1) =1 − ln1 + c ⇒ c = 0 .
2

Έτσι, είναι ln f (x) =x − ln x ⇒ f (x) =e
2

ii.

x 2 − ln x

ex
⇔ f (x) = .
x

Η f είναι συνεχής ως πηλίκο συνεχών συναρτήσεων και

2
2
e x ⋅ ( 2x 2 − 1)
2xe x ⋅ x − e x
.
f ′(x) =
=
x2
x2
2

e x ⋅ ( 2x 2 − 1)
2

f ′(x) = 0 ⇔

x

2

e x ⋅ ( 2x 2 − 1)

= 0 ⇔ 2x 2 − 1 = 0, που ισχύει για x =

1
, διότι x > 0 .
2

> 0 ⇔ 2x 2 − 1 > 0, που ισχύει για x >

1
, διότι x > 0 .
2

2

f ′(x) > 0 ⇔

x

2

Η μονοτονία και τα ακρότατα της f φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

393

1

iii.

1
 1 
Η f έχει ελάχιστο για x =
το f  =

2
 2

e2
=
1
2

Από το (ii) ερώτημα η f έχει ελάχιστο το

2e , άρα ισχύει

2

2
ex
f (x) ≥ 2e ⇔
≥ 2e ⇔ e x ≥ x 2e
x
1
ln
2
+
, για κάθε x > 0 .
x 2 ≥ ln x +
2

iv.

ln: γν. αυξ.

2e .

(

)

1
x 2 ≥ ln x 2e ⇔ x 2 ≥ ln x + ln 2e ⇔
2

Αρκεί να δείξουμε ότι υπάρχει x 0 > 0 τέτοιο, ώστε
2
e x 0 =
=
g(x 0 ) =
2e ⋅ x 0
2e ⋅ x 0
ex0
2e ⋅ x 0
⇔
⇔


2
x0

g
(x
)
2e
=
2x
2e
x
2e


=
2x
e
2e
=
0

0
 0
 0
2

=
ex0
2e ⋅ x 0
1

⇔ x0 = .
 2 1
2
x 0 =

2
2

Λύση άσκησης 14
i.

Αφού η f είναι δύο φορές παραγωγίσιμη, παραγωγίζουμε και τα δύο μέλη της
ισότητας και έχουμε: f ′(4 − x) ⋅ ( 4 − x )′ = f ′(2 + x) ⋅ ( 2 + x )′ ⇒ −f ′(4 − x)= f ′(2 + x) , για
κάθε x ∈  .
Για x = 1 , προκύπτει −f ′(3) =
f ′(3) ⇔ 2f ′(3) =
0 ⇔ f ′(3) =
0 , δηλαδή το x = 3 είναι
λύση της f ′(x) = 0 .
Έστω ότι η εξίσωση f ′(x) = 0 έχει κι άλλη ρίζα ρ > 3 . Τότε ισχύουν οι προϋποθέσεις
του θεωρήματος Rolle για την f ′ στο [3,ρ] και έτσι υπάρχει ξ ∈ ( 3, ρ ) με f ′′(ξ) =0
(άτοπο, διότι f ′′(x) ≠ 0 , για κάθε x ∈  ).
Ομοίως αν υποθέσουμε ότι έχει κι άλλη ρίζα ρ < 3 .
Άρα η εξίσωση f ′(x) = 0 έχει μοναδική ρίζα την x = 3 .

394
ii.

Επειδή η f ′′(x) ≠ 0 και συνεχής, θα διατηρεί σταθερό πρόσημο. Άρα η f ′ είναι
γνησίως μονότονη.
Από Θ.Μ.Τ για την f στο [ 0, 2] , προκύπτει ότι υπάρχει

f ′(ξ1 )
=
ξ1 ∈ ( 0, 2 ) τέτοιο, ώστε

f (2) − f (0)
< 0.
2

Από Θ.Μ.Τ για την f ′ στο [ ξ1 ,3] , προκύπτει ότι υπάρχει

f ′(3) − f ′(ξ1 )
f ′(ξ1 )
=

>0.
ξ 2 ∈ ( ξ1 ,3) τέτοιο, ώστε f ′′(ξ 2 ) =
3 − ξ1
3 − ξ1
Οπότε f ′′(x) > 0 , για κάθε x ∈  . Άρα η f ′ είναι γνησίως αύξουσα.

0 και 0 < x < 3 ⇒ f ′(x) < f ′(3) =
0.
Έτσι έχουμε: 3 < x < 4 ⇒ f ′(x) > f ′(3) =
Οπότε η f είναι γνησίως φθίνουσα στο [ 0,3] και γνησίως αύξουσα στο [3, 4] .
Συγκρίνουμε τις τιμές της f στα σημεία

x1 = 3 (κρίσιμο σημείο) και x 2 = 0 , x 3 = 4 (άκρα):
0<3

f : γν. φθίν.

f (0) > f (3) , 3 < 4

f : γν. αύξ.

f (3) < f (4) .

Αν στην αρχική ισότητα θέσουμε x = 2 , προκύπτει f (2) = f (4) . Επίσης, έχουμε
f (0) > f (2) .
Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι f (3) < f (4) < f (0) , οπότε η f έχει ελάχιστο
στο x = 3, το f (3) και μέγιστο στο x = 0 , το f (0) .

Λύση άσκησης 15
A. Έστω η συνάρτηση f (x)
= e 2x + x , x ∈ [ −1, 0] . Είναι συνεχής ως άθροισμα συνεχών
συναρτήσεων και f (−1)= e −2 − 1=

1 − e2
< 0 , f (0)= 1 > 0 .
e2

Από το θεώρημα Bolzano, προκύπτει ότι η εξίσωση f (x) = 0 έχει μία τουλάχιστον
ρίζα στο ( −1, 0 ) . Όμως, f ′(x)
= 2e 2x + 1 > 0 , για κάθε x ∈ ( −1, 0 ) . Άρα η f είναι
γνησίως αύξουσα και η ρίζα της εξίσωσης f (x) = 0 είναι μοναδική.

395
B.
i.

κ ex , =
λ x , όπου M( κ, λ) η εικόνα του μιγαδικού αριθμού z . Τότε
Έστω =
είναι κ= eλ ⇔ λ= ln κ , με λ = x < 0 . Άρα ο γεωμετρικός τόπος της εικόνας του
z είναι η καμπύλη y = ln x , με 0 < x < 1 αφού ln x < 0 .

ii.

Η απόσταση της εικόνας του z από την αρχή των αξόνων είναι

=
z

=
( OM
)

e 2x + x 2 .

Έστω g(x) = e 2x + x 2 , x < 0 . Η συνάρτηση g είναι συνεχής ως σύνθεση
συνεχών συναρτήσεων και

′(x)
g=

1
2 e +x
2x

g′(x) =
0⇔

2

x 2 )′
⋅ ( e 2x + =

f (x)
e 2x + x 2

2e 2x + 2x
=
2 e 2x + x 2

e 2x + x
=
e 2x + x 2

f (x)
e 2x + x 2

0 ⇔ f (x) =
0 που έχει μοναδική ρίζα στο ( −1, 0 )
=

σύμφωνα με το (i) ερώτημα.
Έστω ότι είναι x 0 η μοναδική ρίζα της εξίσωσης, δηλαδή f (x 0 ) = 0 . (2)
Έχουμε:

g′(x) > 0 ⇔

f (x)
e 2x + x 2

(2)

> 0 ⇔ f (x) > 0 ⇔ f (x) > f (x 0 ) ⇔ x > x 0 , διότι η f είναι

γνησίως αύξουσα.
Η μονοτονία και τα ακρότατα της g φαίνονται στον παρακάτω πίνακα:

Η g έχει ελάχιστο για x = x 0 , άρα ο μιγαδικός με την ελάχιστη απόσταση από
την αρχή των αξόνων είναι ο =
z e x 0 + x 0i .

396
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1.( Μελέτη Συνάρτησης ως προς Κυρτότητα – Σημεία Καμπής)
Δίνονται οι συναρτήσεις f , g ορισμένες στο [0, π] με τύπους f (x) =

1
ηµx
και g(x) = x .
x
e
e

i.

Μελετήστε τις συναρτήσεις f , g στο [0, π] ως προς την κυρτότητα και τα σημεία
καμπής.

ii.

Αποδείξτε ότι οι γραφικές παραστάσεις των f , g δέχονται κοινή εφαπτομένη στο
σημείο καμπής της Cf .

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. ( Μελέτη Συνάρτησης ως προς Κυρτότητα – Σημεία Καμπής)
Να μελετήσετε ως προς την κυρτότητα και τα σημεία καμπής τη συνάρτηση f με τύπο

f (x) =

2x + 1
x + 2x 3 + x 2
4

(Θέμα Γ)

Άσκηση 3. ( Μελέτη Συνάρτησης ως προς Κυρτότητα – Σημεία Καμπής)
i.

Να μελετήσετε ως προς την κυρτότητα και τα σημεία καμπής τη συνάρτηση

f=
(x) x ln x + 4 x + α, α ∈  .
ii.

Να βρείτε το α ∈  ώστε η εφαπτομένη της γραφικής παράστασης της f στο
σημείο καμπής να διέρχεται από την αρχή των αξόνων.

(Θέμα Γ)

397
Άσκηση 4. ( Μελέτη Συνάρτησης ως προς Κυρτότητα – Σημεία Καμπής)
Να μελετήσετε ως προς την κυρτότητα και να βρείτε τα σημεία καμπής για τη συνάρτηση
f με τύπο

 x3
αν x ≤ 1
3

f (x) = 
3
 ( x − 2) + 2
αν x > 1

3
(Θέμα Γ)

Άσκηση 5. (Μη Ύπαρξη Σημείου Καμπής Συνάρτησης)
i.
ii.

Αποδείξτε ότι α+

1
≥ 2 για κάθε α > 0 και ότι η ισότητα ισχύει μόνο για α =1 .
α

= e x + e − x − 2ηµx , με x ∈ , δεν έχει
Αποδείξτε ότι η συνάρτηση f με τύπο f (x)
σημεία καμπής.

(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. (Μη Ύπαρξη Σημείου Καμπής Συνάρτησης)
Για την δύο φορές παραγωγίσιμη στο  συνάρτηση f ισχύει ( f ′(x) ) - f ′(x)= ( x+1) e-x +x
2

για κάθε x ∈ .
Να αποδείξετε ότι η γραφική παράσταση της f δεν παρουσιάζει σημείο καμπής.
(Θέμα Δ)

Άσκηση 7. (Εύρεση Παραμέτρων)

(x)
Δίνεται η συνάρτηση f με τύπο f=

α2 4
x − (α 2 + 1)x 3 + 3x 2 − 6x + 2004 , με x ∈ .
2

Βρείτε τις τιμές για το α ∈  ώστε ένα από τα σημεία καμπής της γραφικής παράστασης
της f να έχει τετμημένη x 0 = 1 .
(Θέμα Δ)

398
Άσκηση 8. (Εύρεση Παραμέτρων)
Δίνεται η συνάρτηση f με τύπο f (x) = 2αx ln x − x 2 − 2αx − α 2 ln α 2 , α ≠ 0 .
Να προσδιορίσετε το α ώστε η γραφική παράσταση της f να έχει ακριβώς ένα σημείο
καμπής.
Ποια είναι η καμπύλη στην οποία κινείται το σημείο καμπής καθώς το α μεταβάλλεται στο
;
(Θέμα Γ)

Άσκηση 9. (Απόδειξη Ανισοτήτων)

x − ln(e x + 1) .
Αν f (x) =
i.

Να μελετήσετε την f ως προς την κυρτότητα.

ii.

Να βρείτε την εφαπτομένη της f στο x 0 = 0 .

iii.

Να αποδείξετε ότι για όλα τα x ∈  ισχύει 2ln

(e x + 1)
≥ x  .
2

(Θέμα Γ)

Άσκηση 10. (Συνδυαστικές Ασκήσεις)

1
αx 2
,α ≠ 0.
f (x) x ln x −
Θεωρούμε τη συνάρτηση f με τύπο =

2
i.

Αν η γραφική παράσταση της f έχει σημείο καμπής , αποδείξτε ότι α > 0 .

ii.

Να μελετήσετε την f ως προς την κυρτότητα και να βρείτε τα σημεία καμπής.

iii.

Αν Α(x 0 , f (x 0 )) σημείο καμπής της γραφικής παράστασης της f να δείξετε ότι αυτό
δεν μπορεί να είναι κάτω από την ευθεία y = −1 .

(Θέμα Δ)

399
Άσκηση 11. (Συνδυαστικές Ασκήσεις)
Αν η f είναι παραγωγίσιμη κυρτή και γνησίως αύξουσα στο  αποδείξτε ότι:
i.
ii.

Υπάρχει ξ ∈  τέτοιο ώστε f ′(ξ) > 0 .

li m f (x) = +∞ .

x →+∞

(Θέμα Γ)

400
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση Άσκησης 1
i.

Η f είναι δύο φορές παραγωγίσιμη (άρα και συνεχής) στο [0, π] με :
x ′
′ x
ηµx ′ ( ηµx ) e − ηµx ( e ) e x συνx − e x ηµx συνx − ηµx

=
.
=
f ′(x) =  x  =
ex
e 2x
e 2x
 e 
x
x
συνx − ηµx ′ ( συνx − ηµx )′ e − ( συνx − ηµx ) (e )′

=
f ′′(x) = 
 =
e 2x
ex


−ηµx − συνx ) e x − ( συνx − ηµx ) e x −ηµx − συνx − συνx + ηµx −2συνx
(
=
=
=
.
ex
ex
e 2x

Είναι :
ex >0

f ′′(x) > 0 ⇔ −2συνx > 0 ⇔ συνx < 0

f ′′(x) < 0 ⇔

ex >0

x∈(0, π )

π
x ∈ ( , π) .
2

x∈(0, π )
π
−2συνx < 0 ⇔ συνx > 0 ⇔ x ∈ (0, ) .
2

Επομένως :

π
2

Η f στρέφει τα κοίλα κάτω ( κοίλη) στο διάστημα [0, ] αφού η f ′′(x) είναι αρνητική

στο εσωτερικό του.

π
2

Η f στρέφει τα κοίλα άνω ( κυρτή) στο διάστημα [ , π] αφού η f ′′(x) είναι θετική

στο εσωτερικό του.

π
αφού ως παραγωγίσιμη σ’ αυτό, η Cf
2
δέχεται εφαπτομένη και το πρόσημο της f ′′(x) αλλάζει εκατέρωθεν του xo. Τo
Η Cf παρουσιάζει σημείο καμπής στo x 0 =

π
2

π

σημείo καμπής είναι A( , e 2 ) .

Η g είναι δύο φορές παραγωγίσιμη στο [0, π] με

1
g′(x) =  x
e

′
−x
−x ′
 = ( e ) = −e και g′′(x) =

( −e )′ =
−x

e− x =

1
> 0 για κάθε x ∈ (0, π) .
ex

Επομένως η Cg στρέφει τα κοίλα άνω (κυρτή) στο [0, π] αφού η g′′(x) είναι θετική
στο εσωτερικό του.
Η Cg δεν παρουσιάζει σημείο καμπής στο [0, π] .

401

ii.

π
2

π

Τo σημείο A( , e 2 ) είναι κοινό για τις γραφικές παραστάσεις των f , g αφού
π

π
π
=
f=
( ) g(
) e 2.
2
2

π
2

π
2

Επιπλέον f ′( ) = g′( ) = −e

π
2

Οπότε οι γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων f ,g δέχονται κοινή εφαπτομένη

π
2

π

στο σημείο καμπής A( , e 2 ) της γραφικής παράστασης της f.

Λύση Άσκησης 2
Πρέπει x 4 + 2x 3 + x 2 ≠ 0 ⇔ x 2 (x + 1) 2 ≠ 0 .
Άρα πρέπει x ≠ 0 και x ≠ −1 .
Δηλαδή x ∈ ∆ = D f = (−∞, −1) ∪ (0, +∞) .
Ο τύπος της συνάρτησης ισοδύναμα γίνεται : f (x) =

2x + 1

( x2 + x )

2

.

H f είναι συνεχής στο ∆ ως πηλίκο συνεχών και παραγωγίσιμη δύο φορές στο ∆ ως
πράξεις παραγωγισίμων με

2
2 ′

′ ( 2x + 1)′ ( x 2 + x ) − ( 2x + 1) ( x 2 + x ) 
2x + 1 

 =
=
f ′(x) = 
4
2
2
2
 (x + x) 
(x + x)

2 ( x 2 + x ) − 2 ( 2x + 1) ( x 2 + x ) ( 2x + 1)
2

(x

2  −3x 2 − 3x − 1

(x

2

+ x)

3

2

+ x)

4

3x 2 + 3x + 1
= −2
.
3
( x2 + x )

2
2 ( x 2 + x ) ( x 2 + x ) − ( 2x + 1) 

 =
=
4
2
(x + x)

402

3
2
 2
′
6x + 3) ( x 2 + x ) − 3 ( 3x 2 + 3x + 1)( x 2 + x ) ( 2x + 1)
(
3x
3x
1
+
+
 = −2
=
f ′′(x) = −2 
6
2
 ( x 2 + x )3 
x
x
+
(
)

= −2

3(2x + 1)(x 2 + x)3 − 3(3x 2 + 3x + 1)(x 2 + x) 2 (2x + 1)
=
(x 2 + x)6

= −6

=

−6

( 2x + 1) ( x 2 + x )

2

( x 2 + x ) − ( 3x 2 + 3x + 1) 

 =
6
2
(x + x)

( 2x + 1) ( −2x 2 − 2x − 1)

( x2 + x )

4

=

6

(2x + 1)(2x 2 + 2x + 1)

( x2 + x )

4

.

2
Είναι 2x + 2x + 1 > 0 για κάθε x ∈  αφού ∆ = −4 < 0 και (x 2 + x) 4 > 0 για κάθε

x ∈ ∆ . Επομένως

f ′′(x) < 0 ⇔ 6

(2x + 1)(2x 2 + 2x + 1)

(x

2

+ x)

4

< 0 ⇔ 2x + 1 < 0, x ≠ 0, x ≠ −1 ⇔

1
1
x < − , x ≠ −1 ⇔ x ∈ (−∞, −1) ∪ (−1, − )
2
2
f ′′(x) > 0 ⇔ 6

(2x + 1)(2x 2 + 2x + 1)

(x

2

+ x)

4

>0⇔

1
2x + 1 > 0, x ≠ 0, x ≠ −1 ⇔ x ∈ (− , 0) ∪ (0, +∞)
2

1
2

Άρα η f είναι κυρτή σε καθένα από τα διαστήματα [− , 0) και (0, +∞) και κοίλη

1
2

σε καθένα από τα διαστήματα (−∞, −1) και (−1, − ] . Παρουσιάζει σημείο καμπής

1
2

1
2

1
2

το A(− , f (− )) δηλαδή A(− , 0) .

403

Λύση Άσκησης 3
i.

= (0, +∞) και είναι δύο φορές παραγωγίσιμη ως πράξεις
Η f ορίζεται στο A
παραγωγισίμων σ’ αυτό με:

= (x ln x + 4 x + α=
f ′(x)
)′ ln x + x

f ′′(x)
= (ln x + 1 +

1
1
2
+ 4 = ln x + 1 +
,x>0
x
2 x
x

x −1
1
1
2
,x>0
=
)΄ =
x x x
x x
x

f ′′(x) < 0 ⇔

x −1
<0⇔
x x

x − 1 < 0, x > 0 ⇔ x < 1, x > 0 ⇔ 0 < x < 1 ⇔ x ∈(0,1)

f ′′(x) > 0 ⇔

x −1
>0⇔
x x

x − 1 > 0, x > 0 ⇔ x > 1 ⇔ x > 1 ⇔ x ∈(1, +∞)

Επομένως :
Η f είναι κοίλη στο (0,1] αφού είναι συνεχής σ’ αυτό και f ′′(x) < 0 στο εσωτερικό
του.
Η f είναι κυρτή στο [1, +∞) αφού είναι συνεχής σ’ αυτό και f ′′(x) > 0 στο
εσωτερικό του.
Η γραφική παράσταση της f παρουσιάζει σημείο καμπής στο x = 1 , αφού ως
παραγωγίσιμη σ’ αυτό ορίζεται εφαπτομένη στο A(1, f (1)) , και η f ′′(x) αλλάζει
πρόσημο εκατέρωθεν του x = 1 .
Το σημείο καμπής είναι A(1, 4 + α) .
ii.

Η εφαπτομένη (ε) της Cf στο σημείο καμπής της A(1, 4 + α) έχει εξίσωση

y − f (1)= f ′(1)(x − 1) ⇔ y − 4 − α= 3(x − 1) ⇔ y= 3x − 3 + 4 + α ⇔ y= 3x + 1 + α και
για να διέρχεται από την αρχή των αξόνων πρέπει και αρκεί 1 + α = 0 ⇔ α = −1 .

404
Λύση Άσκησης 4

= D=f  .Έχουμε :
Η f έχει πεδίο ορισμού το Α
Αν x < 1 τότε f ′(x) = x 2 .

= (x − 2)2 .
Αν x > 1 τότε f ′(x)
Στο x 0 = 1 έχουμε :

x3 1

( x − 1) ( x 2 + x + 1)
f (x) − f (1)
3
3
= lim−
= lim
= 1 και
lim
x →1−
x →1
x −1
3 ( x − 1)
x − 1 x →1−

lim
x →1+

f (x) − f (1)
= lim+
x →1
x −1

( x − 2)

+2 1
3

3
3 = lim ( x − 2 ) + 1 =
x →1+
3 ( x − 1)
x −1
3

( x − 2 + 1) ( x − 2 ) − ( x − 2 ) + 1
=1
3 ( x − 1)
2

lim

x →1+

Οπότε η f είναι παραγωγίσιμη και στο x 0 = 1 . Έτσι η f είναι παραγωγίσιμη (άρα και
συνεχής) στο  με τύπο

 x 2 , x ≤ 1
f (x) = 
2
( x − 2 ) , x > 1
'

οπότε η Cf δέχεται εφαπτομένη σε κάθε σημείο της M(x, f (x)) , x ∈  .
Για κάθε x < 1 : f ′′(x) = 2x

= 2(x − 2)
Για κάθε x > 1 : f ′′(x)
Στο x 0 = 1 έχουμε :

lim−

x →1

f΄(x) −f ΄(1)
x2 −1
( x − 1)( x + 1) = 2
= lim−
= lim−
x →1
x −1
x − 1 x →1
( x − 1)

και

( x − 2 ) − 1 = ( x − 3)( x − 1) = −2
f΄(x) −f ΄(1)
= lim+
lim
lim+
x →1
x →1+
x →1
x −1
x −1
( x − 1)
2

405

από όπου προκύπτει ότι δεν ορίζεται δεύτερη παράγωγος για την f στο x 0 = 1 και
συνεπώς η f ′′ έχει τύπο :

2x, x < 1
f ′′ (x) = 
2 ( x − 2 ) , x > 1
( Η μελέτη ύπαρξης δεύτερης παραγώγου στο x = 1 δεν είναι απαραίτητη αφού για την
εφαρμογή του θεωρήματος αρκεί να υπάρχει η f ′′ στο εσωτερικό του διαστήματος)

Για κάθε x < 1 είναι:

f ′′(x) > 0 ⇔ 2x > 0 ⇔ 0 < x < 1 (1)

f ′′(x) < 0 ⇔ 2x < 0 ⇔ x < 0 (2)

Για κάθε x > 1 είναι:

f ′′(x) > 0 ⇔ x > 2 (3)

f ′′(x) < 0 ⇔ 1 < x < 2 (4)

Επομένως η f ως συνεχής συνάρτηση :
στρέφει τα κοίλα κάτω στο (−∞, 0] αφού f ′′(x) < 0 στο εσωτερικό του (από την (2))
στρέφει τα κοίλα άνω στο [0,1] αφού f ′′(x) > 0 στο εσωτερικό του (από την (1))
στρέφει τα κοίλα κάτω στο [1, 2] αφού f ′′(x) < 0 στο εσωτερικό του (από την (4))
στρέφει τα κοίλα άνω στο [2, +∞) αφού f ′′(x) > 0 στο εσωτερικό του (από την (3))

Παρουσιάζει σημεία καμπής στις θέσεις x = 0 , x = 1 και x = 2 αφού η Cf δέχεται (ως
παραγωγίσιμη) εφαπτομένη σ’ αυτά και η f ′′(x) αλλάζει πρόσημο εκατέρωθεν αυτών όπως
φαίνεται από τις (1) , (2) , (3) , (4).

406
Λύση Άσκησης 5
i.

α> 0
1
≥ 2 ⇔ α 2 + 1 ≥ 2α ⇔ α 2 − 2α + 1 ≥ 0 ⇔ (α − 1) 2 ≥ 0 . Η τελευταία ανισότητα
α
ισχύει προφανώς για κάθε α ∈  με την ισότητα να ισχύει μόνο όταν α =1 .

Είναι : α+

Επομένως το ίδιο ισχύει και για την αρχική ισοδύναμή της.

ii.

H f είναι δύο φορές παραγωγίσιμη στο  , ως πράξεις παραγωγισίμων στο  , με

= e x − e − x − 2συνx και f ′′(x)
= e x + e − x + 2ηµx , (1) .
f ′(x)
1
x
x
−x
x
Από το i. ερώτημα και για α= e > 0 έχουμε ότι e + x ≥ 2 ⇔ e + e ≥ 2 ,(2) ,
e
x
με την ισότητα να ισχύει μόνο όταν e =1 ⇔ x =0 .
Επιπλέον έχουμε ότι

2ηµx ≥ −2

, (3) .

Με πρόσθεση των (2) , (3) έχουμε ότι e x + e − x + 2ηµx ≥ 0 ⇔ f ′′(x) ≥ 0 με την
x
ισότητα να ισχύει μόνο όταν e =1 ⇔ x =0 .

Έτσι έχουμε την f ′′(x) να διατηρεί σταθερό πρόσημο εκατέρωθεν του μοναδικού
( x = 0 ) σημείου μηδενισμού της και συνεπώς η f δεν παρουσιάζει σημείο καμπής.

Λύση Άσκησης 6

.
Υποθέτουμε ότι η f παρουσιάζει σημείο καμπής σε κάποιο x 0 ∈ D f =

Τότε , αφού η f είναι δύο φορές παραγωγίσιμη στο x0 θα ισχύει f ′′(x 0 ) = 0 (1) .
Όμως παραγωγίζοντας τα δύο μέλη της δεδομένης ισότητας έχουμε :

( f ′(x) )2 - f ′(x)  ′ = ( x+1) e- x +x  ′ ⇔ 2 f ′(x)f ′′(x) - f ′′(x)=e-x - ( x+1) e-x +1 ⇔


 
-x
2f ′(x)f ′′(x) - f ′′(x)= - xe + 1
(1)

και για x = x 0 έχουμε 2f ′(x 0 )f ′′(x 0 ) - f ′′(x 0 )= -x 0 e-x 0 + 1 ⇔ -x 0 e-x 0 +1=0 ⇔

x 0 -e x 0 =0 (2) .

x − e x , x ∈  έχουμε
Όμως θεωρώντας τη συνάρτηση g με τύπο g(x) =

g′(x) = 1 − e x

g′(x) < 0 ⇔ 1 − e x < 0 ⇔ e x > 1 ⇔ x > ln1 ⇔ x > 0 .
g′(x) > 0 ⇔ 1 − e x > 0 ⇔ e x < 1 ⇔ x < l n1 ⇔ x < 0 .

x0
=1 ⇔
ex0

407
Δηλαδή

H g είναι γνησίως φθίνουσα στο [0, +∞) αφού ως παραγωγίσιμη είναι συνεχής
σ’ αυτό και g′(x) < 0 στο εσωτερικό του. Οπότε αν x 0 > 0 τότε g(x 0 ) < g(0) ⇔
(2)

x 0 - e x 0 < -1 ⇔ 0 < −1 Άτοπο

H g είναι γνησίως αύξουσα στο (−∞, 0] αφού ως παραγωγίσιμη είναι συνεχής σ’
αυτό και g′(x) > 0 στο εσωτερικό του. Οπότε αν x 0 < 0 τότε g(x 0 ) < g(0) ⇔
(2)

x 0 - e x 0 < -1 ⇔ 0 < −1 Άτοπο

(2)

=
g(0) ⇔ x 0 - e x 0 = -1 ⇔ 0 =−1
Προφανώς για x 0 = 0 είναι g(x
0)

Άτοπο

Έτσι σε κάθε περίπτωση οδηγούμαστε σε άτοπο και συνεπώς η αρχική υπόθεση ότι η f
παρουσιάζει σημείο καμπής σε κάποιο x 0 ∈  είναι λανθασμένη .
Επομένως η f δεν παρουσιάζει σημείο καμπής στο  .

Λύση Άσκησης 7
Η f είναι δύο φορές παραγωγίσιμη ως πολυωνυμική στο  με :

f ′(x) = 2α 2 x 3 − 3(α 2 + 1)x 2 + 6x − 6 και f ′′(x) = 6α 2 x 2 − 6( α 2 + 1)x + 6 = 6[α 2 x 2 − (α 2 + 1)x + 1]
Η Cf θα έχει σημείο καμπής με τετμημένη x 0 = 1 , όντως δύο φορές παραγωγίσιμη σ’ αυτό
, αν και μόνο αν ισχύουν ταυτόχρονα οι παρακάτω συνθήκες :

f ′′(1) = 0 (1)

Το πρόσημο της f ′′(x) αλλάζει εκατέρωθεν του x 0 = 1 (2)

και

Από την (1) έχουμε f ′′(1) = 0 ⇔ 6[α 2 − (α 2 + 1) + 1] = 0 η οποία είναι ταυτότητα ως προς α .
Επομένως για κάθε α ∈  έχουμε f ′′(1) = 0 .
Πρέπει επιπλέον να ικανοποιείται και (2) , δηλαδή η f ′′(x) να αλλάζει πρόσημο
εκατέρωθεν του x 0 = 1 .
Είναι f ′′(x) = 6( α 2 x 2 − (α 2 + 1)x + 1) = 6( α 2 x 2 − α 2 x − x + 1) =

6( α 2 x(x − 1) − (x − 1))= 6( x − 1)(α 2 x − 1) (3)
Παρατηρούμε ότι η f ′′(x) είναι πρώτου βαθμού για α =0 και δευτέρου βαθμού για α ≠ 0
Έτσι αναγκαζόμαστε να διακρίνουμε τις παρακάτω περιπτώσεις για την παράμετρο α ∈  :

408
1η Περίπτωση : α =0
Τότε f ′′(x)
= 6(x − 1) και προφανώς αλλάζει πρόσημο εκατέρωθεν του x 0 = 1 οπότε η τιμή

α =0 ικανοποιεί τις απαιτήσεις της άσκησης (δεκτή τιμή)
2η Περίπτωση : α ≠ 0

1
και
α2

Τότε η f ′′(x) έχει ως ρίζες ρ1 =1 , ρ2 =

Αν α 2 = 1 ⇔ α = 1 ή α = −1 , τότε f ′′(x) = 6(x − 1) 2 > 0 για κάθε x ≠ 1 οπότε η f δεν
παρουσιάζει σημείο καμπής στο x 0 = 1 . Δηλαδή οι τιμές α =1 ή α = −1
απορρίπτονται.

2
Αν α ≠ 1 δηλαδή α ≠ 1 και α ≠ −1 τότε η f ′′(x) θα είναι αρνητική στο διάστημα

1
1
και θετική στα διαστήματα (−∞,1) και ( 2 , +∞)
2
α
α

εντός των ριζών ρ1 =1 και ρ2 =

1
) και (1, +∞) . Δηλαδή η f ′′(x) θα αλλάζει πρόσημο εκατέρωθεν του
α2
1
x 0 = 1 (και του x 0 = 2 ) οπότε η Cf θα παρουσιάζει σημείο καμπής στο x 0 = 1 (και
α
1
στο x 0 = 2 ). Συνεπώς οι τιμές αυτές ικανοποιούν την απαίτηση της άσκησης .
α
ή (−∞,

Συνοψίζοντας : Η Cf παρουσιάζει σημείο καμπής στο x 0 = 1 αν και μόνο αν α ≠ 1 και α ≠ −1

Λύση Άσκησης 8
Η f ορίζεται όταν x > 0 δηλαδή το πεδίο ορισμού της συνάρτησης είναι το
=
∆ D=
( 0, +∞ ) .
f
Η f είναι δύο φορές παραγωγίσιμη ως πράξεις παραγωγισίμων συναρτήσεων και έχουμε :

f ′(x) = (2αx ln x − x 2 − 2αx − α 2 ln α 2 )′ = 2α ln x + 2αx

2α ln x + 2α − 2x − 2α= 2(αlnx − x), x > 0

α
α−x
f ′′(x) = 2(α ln x − x)′ = 2( − 1) = 2
, x > 0.
x
x

1
− 2x − 2α =
x

409
Επειδή η f είναι δύο φορές παραγωγίσιμη στο πεδίο ορισμού της , πιθανές θέσεις σημείων
καμπής είναι οι λύσεις της εξίσωσης f ′′(x) = 0 ⇔ 2

α−x
= 0 ⇔ x = α με x > 0 .
x

Αν α < 0 η εξίσωση f ′′(x) = 0 είναι αδύνατη (αφού x ∈ (0, +∞) ). Άρα για α < 0 η f
δεν παρουσιάζει σημείο καμπής.

Αν α > 0 η εξίσωση f ′′(x) = 0 έχει μοναδική λύση x = α (Πιθανή θέση σημείου
καμπής)
x>0
α−x
< 0⇔α − x < 0 ⇔ x > α .
x
x>0
α−x
f ′′(x) > 0 ⇔ 2
> 0⇔α − x > 0 ⇔ x < α .
x

Επιπλέον : f ′′(x) < 0 ⇔ 2

Δηλαδή η f ′′(x) αλλάζει πρόσημο εκατέρωθεν του x = α και επιπλέον ορίζεται
εφαπτομένη στο x = α αφού η f είναι παραγωγίσιμη στο α > 0 .
Συνεπώς η γραφική παράσταση της f έχει σημείο καμπής το Μ (α, f (α)) . Δηλαδή το

Μ (α, −3α 2 ) με α > 0 .
Επομένως η f παρουσιάζει σημείο καμπής στα σημεία Μ (α, f (α)) του γραφήματός της για
κάθε α > 0 .
Καθώς το α μεταβάλλεται στο ( 0, +∞ ) η το σημείο Μ (α, −3α 2 ) ικανοποιεί τις εξισώσεις

x = α , y =−3α 2 με α > 0 , από τις οποίες με απαλοιφή του α προκύπτει η εξίσωση
y=
−3x 2 , x > 0 .
Δηλαδή το σημείο καμπής της f κινείται στο τμήμα της παραβολής με εξίσωση y = −3x 2 το
οποίο βρίσκεται στο ημιεπίπεδο που ορίζουν οι ημιάξονες Ox(x > 0) και Oy′(y < 0) όπου
O(0, 0) .

410
Λύση Άσκησης 9
i.

Η f ορίζεται στο  αφού e x + 1 > 0 ,για κάθε x ∈  και είναι δύο φορές
παραγωγίσιμη σ’ αυτό , ως πράξεις παραγωγισίμων , με

ex
f ′(x) = 1 − x
e +1

,

ex
e x (e x + 1) − e 2x
< 0 για κάθε x ∈  .
f (x) =

=

2
2
x
x
e
+
1
e
1
+
( )
( )
Επομένως η f στρέφει τα κοίλα κάτω στο  .
ii.

Αν (ε) είναι εφαπτομένη της Cf στο x 0 = 0 τότε
(ε) : y − f (0)= f ′(0)(x − 0) ⇔ y + ln 2=

iii.

1
1
x ⇔ y=
x − ln 2
2
2

Η γραφική παράσταση της f στρέφει τα κοίλα κάτω όπως αποδείξαμε στο i.
ερώτημα.
Επομένως θα βρίσκεται κάτω από οποιαδήποτε εφαπτομένη της με εξαίρεση το
σημείο επαφής.
Επομένως για την εφαπτομένη (ε) στο M(0, − ln 2) θα ισχύει

f (x) ≤

1
1
x − ln 2 ⇔ x − ln(e x + 1) ≤ x − ln 2
2
2

ln(e x + 1) − ln 2 ≥

1
(e x + 1)
x ⇔ 2 ln
≥x
2
2

411
Λύση Άσκησης 10
i.

Η f είναι ορισμένη και δύο φορές παραγωγίσιμη στο (0, +∞) , ως πράξεις
παραγωγισίμων , με


1
1 − αx
αx 2 1 ′
, x > 0.
− α=
f ′(x)=  x ln x −

 = lnx + 1 − αx, x > 0 και f ′′(x)=
x
x
2
2α 

Αν A(x 0 , f (x 0 )) σημείο καμπής της Cf , και επειδή είναι δύο φορές παραγωγίσιμη
στο x 0 , θα είναι

f ′′(x 0 ) =0 ⇔
Επειδή D=
f
ii.

α≠ 0
1 − αx 0
1
=0 ⇔ 1 − αx 0 =0 ⇔ αx 0 =1 ⇔ x 0 =
x0
α

( 0, +∞ ) , θα είναι

f ′′(x) < 0 ⇔

Είναι:

f ′′(x) > 0 ⇔

x=
0

1
> 0 οπότε α > 0
α

x >0
α> 0
1 − αx
1
(1)
< 0 ⇔ 1 − αx < 0 ⇔ αx > 1 ⇔ x >
x
α

x >0
α> 0
1 − αx
1
> 0 ⇔ 1 − αx > 0 ⇔ αx < 1 ⇔ x < , x > 0 (2)
x
α

1
α

Η f στρέφει τα κοίλα άνω στο (0, ] αφού είναι f ′′(x) > 0 στο
εσωτερικό του.

Η f στρέφει τα κοίλα κάτω στο [
εσωτερικό του.

Η Cf παρουσιάζει καμπή στο Α(

1
, +∞) αφού είναι f ′′(x) < 0 στο
α

1
1
1 − ln α − 1
).
, f ( )) δηλαδή στο Α( ,
α
α
α α

412

iii.

Αρκεί να αποδείξουμε ότι

α>0
− ln α − 1
≥ −1 ⇔ − ln α − 1 ≥ −α ⇔ ln α − α + 1 ≤ 0 .
α

Θεωρούμε τη συνάρτηση g με τύπο g(x) = ln x , x > 0 , η οποία είναι δύο φορές
παραγωγίσιμη στο (0, +∞) με g′(x) =

1
1
και g′′(x) =
− 2 < 0 δηλαδή είναι κοίλη
x
x

στο (0, +∞) .
Η εφαπτομένη της Cg στο B(1, g(1)) είναι (ε) : y − ln1 = 1(x − 1) ⇔ y = x − 1 .
Η g στρέφει τα κοίλα κάτω στο (0, +∞) και επομένως η γραφική της παράσταση
θα βρίσκεται κάτω από οποιαδήποτε εφαπτομένη της οπότε κάτω και από την
εφαπτομένη της στο Β , δηλαδή θα ισχύει

g(x) ≤ x − 1 ⇔ ln x − x + 1 ≤ 0 για κάθε x > 0 οπότε και ln α − α + 1 ≤ 0 , για α > 0 .

Λύση Άσκησης 11
i.

Θεωρώ τυχαία x1 , x 2 στο  με x1 < x 2 .
Η f είναι παραγωγίσιμη στο  άρα και συνεχής στο  οπότε και στο [x1 , x 2 ] ⊆ 
Η f είναι παραγωγίσιμη στο  άρα και στο (x1 , x 2 ) ⊆  .
Επομένως η f ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του Θ.M.Τ στο [x1 , x 2 ] .

f(x ) − f(x1 )
(1)
f ′(ξ) = 2
x 2 − x1
Όμως η f είναι γνησίως αύξουσα στο  και επομένως για x1 < x 2 ⇔ f (x1 ) < f (x 2 )
Άρα υπάρχει ένα τουλάχιστον ξ ∈ (x1 , x 2 ) ώστε

(2)

Από τις (1) και (2) προκύπτει ότι f ′(ξ) > 0 .
ii.

Η εφαπτομένη στο Α(ξ, f (ξ)) ∈ Cf έχει εξίσωση
(ε) : y − f (ξ)= f ′(ξ)(x − ξ) ⇔ y= f ′(ξ)x + f (ξ) − ξf ′(ξ) .
Επειδή η f είναι κυρτή στο  θα έχει γραφική παράσταση η οποία θα βρίσκεται
πάνω από οποιαδήποτε εφαπτομένη της δηλαδή και από την (ε).
Επομένως θα ισχύει f (x) ≥ f ′(ξ)x + f (ξ) − ξf ′(ξ) , για κάθε x ∈  ,

(3) .

413
Αν g(x)= f ′(ξ)x + f (ξ) − ξf ′(ξ) είναι

li m g(x) = li m ( f΄(ξ) ⋅x+f(ξ)-ξf΄(ξ) ) = li m ( f ′(ξ) ⋅ x ) = f΄( ξ) (+∞) = +∞

x →+∞

x →+∞

x →+∞

αφού f ′(ξ) > 0 και lim x = +∞ .
x →+∞

Επομένως θα είναι li m

x →+∞

f (x) ≥ g(x) ≥ 0 ⇔ 0 ≤

1
= 0 και από την (3) παίρνουμε:
g(x)

1
1

.
f (x) g(x)

1
= 0 ⇔ li m f (x) = +∞ .
x →+∞ f (x)
x →+∞

Από το κριτήριο της παρεμβολής θα έχουμε ότι li m

414
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Εύρεση Αρχικής Συνάρτησης (Παράγουσας) )


Για κάθε μία από τις παρακάτω συναρτήσεις με πεδίο ορισμού το D =  0,

π
 , να βρείτε την
2

παράγουσα συνάρτηση της οποίας η γραφική παράσταση διέρχεται από το σημείο

π 
A ,0 .
4 
i. f(x)=

ii. f(x)=

1
π 
+ηµ  -x  -2
2
ηµ x
4 

3x
+3εϕx
συν 2 x

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Εύρεση Αρχικής Συνάρτησης (Παράγουσας) )
Να βρείτε τη συνάρτηση f :(0, +∞) →  για την οποία ισχύει f ′(x) =

f (1) = 0 .

2x 2 +x- x +3
και
x

(Θέμα Γ)

Άσκηση 3. (Συνδυαστική)
Έστω η παραγωγίσιμη συνάρτηση f :  →  για την οποία ισχύει f ( 0 ) = 0 και f (1) = 1 . Nα
αποδείξετε ότι υπάρχει x 0 ∈ ( 0,1) για το οποίο ισχύει f ′(x 0 ) = e x o + 2 − e .
(Θέμα Γ)

415
Άσκηση 4. (Συνδυαστική)

(x) xlnx − x , x > 0 .
Δίνεται η συνάρτηση f=
i. Να αποδείξετε ότι f ′(x) = lnx .
ii. Να βρείτε τη συνάρτηση g :(0, +∞) →  για την οποία ισχύει g′(x) = lnx και η γραφική
της παράσταση έχει σε ένα σημείο της εφαπτομένη την ευθεία y = −3 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 5. (Συνδυαστική)

f (x)
=3.
x →2 x − 2

= e x −2 + 2 για κάθε x ∈  και lim
Για μία συνάρτηση f :  →  ισχύει f ′(x)
i. Να βρείτε το lim f (x) .
x →2

ii. Να βρείτε τον τύπο της f .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. (Συνδυαστική)
Για τη συνάρτηση f :  →  ισχύουν f ( 0 ) = 0 , f (x) ≥ ηµx για κάθε x ∈  και f ′′(x) = 2 ,

= x 2 + x για κάθε x ∈  .
για κάθε x ∈  . Να αποδείξετε ότι η συνάρτηση f έχει τύπο f (x)
(Θέμα Δ)

Άσκηση 7. (Εύρεση Αρχικής Συνάρτησης (Παράγουσας) )

1
t+1

Η επιτάχυνση ενός σώματος σε χρόνο t sec δίνεται από τη συνάρτηση α(t) = +1 m/sec2

για 0 ≤ t ≤ 5 .

Να βρείτε την ταχύτητα του σώματος για t = 1 sec αν η αρχική ταχύτητα του σώματος είναι
μηδέν.
(Θέμα Β)

416
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
i. Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο πεδίο ορισμού της, ως πράξεις συνεχών συναρτήσεων,
συνεπώς έχει αρχική συνάρτηση.
Αναζητούμε αρχικά μια συνάρτηση F , τέτοια ώστε να ισχύει F΄(x) = f (x) . Παρατηρούμε

π 
-x  -2x , διότι
4 

ότι μια τέτοια συνάρτηση είναι η F(x)=-σφx+συν 

1

′
π 
π 
F′(x)=  -σϕx+συν  -x  -2x  = 2 +ηµ  -x  -2 = f(x) .
4 
4 

 ηµ x

= F(x) + c , c ∈  .
Γνωρίζουμε ότι κάθε άλλη αρχική G της f παίρνει τη μορφή G(x)
π 
-x  -2x+c .
4 

Δηλαδή G(x)=-σφx+συν 

Για να υπολογίσουμε τη σταθερά c αξιοποιούμε το δεδομένο ότι η γραφική παράσταση της

π
π 
, 0  , δηλαδή θα ισχύει G   =0 .
4 
4
π
π
π
 π π π
Έχουμε G   =0 ⇔ -σϕ +συν  -  -2 +c= 0 ⇔ c=
.
4
2
4
4 4 4
αρχικής που αναζητούμε διέρχεται από το σημείο Α 

π
π 
-x  -2x+ .
2
4 

Τελικά η ζητούμενη συνάρτηση είναι η G(x)=-σφx+συν 

ii. Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο πεδίο ορισμού της, ως πράξεις συνεχών
συναρτήσεων, συνεπώς έχει αρχική συνάρτηση.
Αναζητούμε αρχικά μια συνάρτηση F , τέτοια ώστε να ισχύει F΄(x) = f (x) .
Παρατηρούμε ότι μια τέτοια συνάρτηση είναι η F(x)=3xεφx , διότι

3x
F′(x)= ( 3xεϕx )′ =
+3εϕx = f(x)
συν 2 x

= F(x) + c , c ∈  .
Γνωρίζουμε ότι κάθε άλλη αρχική G της f παίρνει τη μορφή G(x)
Δηλαδή G(x)=3xεφx+c .
Για να υπολογίσουμε τη σταθερά c αξιοποιούμε το δεδομένο ότι η γραφική παράσταση της

π
π 
, 0  , δηλαδή θα ισχύει G   =0 .
4 
4

αρχικής που αναζητούμε διέρχεται από το σημείο Α 

π
π

π
 =0 ⇔ 3 ⋅ ⋅ εϕ +c = 0 ⇔ c = − .
4
4
4
4

Έχουμε G 

Τελικά η ζητούμενη συνάρτηση είναι η G(x)=3xεφx −


.
4

417
Λύση άσκησης 2
Μετασχηματίζουμε τον τύπο της f ′ , ώστε να εμφανιστούν κατάλληλες συναρτήσεις, ως
εξής:

f ′(x) =

1
2x 2 +x- x +3 2x 2 x x 3
3
=
+ + =2x+1-x 2 + , άρα f (x) = x 2 + x − 2 x + 3lnx + c .
x
x
x x x
x

Είναι f (1) =
0 ⇔ 12 +1- 2 1+3ln1+c=0 ⇔ c=0 .
Επομένως ο τύπος της ζητούμενης συνάρτησης είναι f (x) = x 2 + x − 2 x + 3ln x .

Λύση άσκησης 3
Θεωρούμε τη συνάρτηση g(x)= f (x) − e x − ( 2 − e ) x με D g =  , η οποία είναι συνεχής στο
[0,1], ως πράξεις συνεχών συναρτήσεων, παραγωγίσιμη στο (0,1), ως πράξεις
= f ′(x) − e x − 2 + e . Για την οποία
παραγωγίσιμων συναρτήσεων, με παράγωγο   g′(x)
διαπιστώνουμε ότι ισχύει g ( 0 ) = g (1) = −1 .
Άρα από το θεώρημα Rolle προκύπτει ότι υπάρχει x 0 ∈ ( 0,1) για το οποίο ισχύει g′(x o ) = 0 ,
δηλαδή f ′(x 0 ) = e x o + 2 − e .

Λύση άσκησης 4
i. Η f είναι παραγωγίσιμη στο D=
f

( 0, +∞ ) , με

( 0, +∞ ) , ως πράξεις παραγωγίσιμων συναρτήσεων στο

1
f ′(x)=(xlnx-x)′=1 ⋅ lnx+x -1=lnx .
x

= xlnx − x + c
ii. Μία παράγουσα της συνάρτησης g′ είναι η f , οπότε η g έχει τύπο g(x)
( c σταθερά).
Η y = −3 έχει συντελεστή διεύθυνσης μηδέν, άρα αναζητούμε σημείο της γραφικής
παράστασης της g στο οποίο η εφαπτομένη να είναι παράλληλη στον x ′x .

g′(x) = 0 ⇔ ln x = 0 ⇔ x =1 και φυσικά το ζητούμενο σημείο είναι το Α(1,-3) αφού είναι
κοινό σημείο της συνάρτησης και της εφαπτομένης.

= xlnx − x − 2 .
Έτσι θα ισχύει g (1) = −3 , άρα c = −2 και τελικά g(x)

418
Λύση άσκησης 5
i. Θεωρούμε τη συνάρτηση g(x) =

f (x)
, D g=  − {2} .
x−2

f (x) g(x)(x − 2) . Οπότε lim f (x) = lim [ g(x)(x − 2) ] = 3 ⋅ 0 = 0 .
Τότε θα ισχύει=
x →2

x →2

= e x −2 + 2 τότε f (x) = e x −2 + 2x + c .
ii. Αφού f ′(x)
Η f είναι συνεχής ως παραγωγίσιμη άρα
f (2) lim
f (x) 0 .
=
=
x →2

Αντικαθιστούμε στον τύπο της f και παίρνουμε
 c = −5 και τελικά f (x) = e x −2 + 2x − 5 .

Λύση άσκησης 6

= f (x) − ηµx , με Dg =  . Τότε θα ισχύει:
Θεωρούμε τη συνάρτηση g(x)
= f (0) − ηµ
=
0 0 (2), από τις σχέσεις (1) και (2)
g(x) ≥ 0 για κάθε x ∈  (1) και επειδή g(0)
έχουμε g(x) ≥ g ( 0 ) για κάθε x ∈  .
Η παραπάνω σχέση μας πληροφορεί ότι η g παρουσιάζει ελάχιστο στο x = 0 και η g είναι
παραγωγίσιμη σ’ αυτό το εσωτερικό σημείο του πεδίου ορισμού της, έτσι από το θεώρημα
Fermat προκύπτει

g′ ( 0 )= 0 ⇔ f ′ ( 0 ) − συν0= 0 ⇔
f ′ ( 0) = 1

(3).

Όμως δίνεται f ′′ ( x ) = 2 για κάθε x ∈  , άρα f ′ ( x=
) 2x + c1 και λόγω της σχέσης (3)
παίρνουμε c1 = 1 , δηλαδή f ′ ( x=
) 2x + 1 .
Τότε θα είναι f ( x ) = x 2 + x + c 2 και με δεδομένο f ( 0 ) = 0 συμπεραίνουμε c 2 = 0 , δηλαδή ο

= x 2 + x για κάθε x ∈  .
τύπος της f είναι f (x)

Λύση άσκησης 7
Η συνάρτηση της ταχύτητας του σώματος είναι η παράγουσα της συνάρτησης α(t) , οπότε

U ( t=
) ln(t + 1) + t + c .

Αφού U ( 0 ) = 0 τότε θα είναι c = 0 , δηλαδή U ( t )= ln(t + 1) + t .

= ln2 + 1 m/sec.
Έτσι U(1)

419
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

∫ ( 3x
2

1

2

− 2x + 1) dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

3

2

x3 + 5
dx .
x2

(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

π
2
0

∫ ( ηµx + x ⋅ συνx ) dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 4. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

(Θέμα Β)

1

0

1− x
dx .
ex

420

Άσκηση 5. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

3
2
−1

∫ ( 2x + 3)

5

dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 6. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

2

0

x
dx .
x +3
2

(Θέμα Β)

Άσκηση 7. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

2

1

x2
x3 + 8

dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 8. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

(Θέμα Β)

π
2
0

π

συν  2x +  dx .
6

421

Άσκηση 9. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
1

∫ xe

Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

x 2 + 2011

0

dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 10. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)

1

∫x

Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

0

2

⋅ 4 x dx .
3

(Θέμα Β)

Άσκηση 11. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

π
2
0

ηµ 2 x ⋅ συνx dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 12. (Ολοκλήρωση κατά Παράγοντες)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

1

∫ x ⋅e
0

x

dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 13. (Ολοκλήρωση κατά Παράγοντες)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

(Θέμα Β)

π
2
0

xσυνx dx .

422
Άσκηση 14. (Ολοκλήρωση κατά Παράγοντες)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

π
2
0

συνx ⋅ e x dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 15. (Ολοκλήρωση κατά Παράγοντες)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

1

∫x
0

2

⋅ e − x dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 16. (Ολοκλήρωση κατά Παράγοντες)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

e

1

xlnx dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 17. (Ολοκλήρωση με Αντικατάσταση)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

4

0

x 2x + 1 dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 18. (Ολοκλήρωση με Αντικατάσταση)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

(Θέμα Β)

2

x2 +1

∫ ( 2x + 1)
1

2

dx .

423
Άσκηση 19. (Ολοκλήρωση με Αντικατάσταση)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

1

0

1 − x 2 dx .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 20. (Ολοκλήρωση με Αντικατάσταση)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

1

0

1
dx .
1 + ex

(Θέμα Β)

Άσκηση 21. (Υπολογισμός Ολοκληρώματος Συνάρτησης Διπλού Τύπου)

 x 2 + 1, x < 1
.
Δίνεται η συνάρτηση f (x) = 
 x + 3, x ≥ 1
i. Να δείξετε ότι η f είναι συνεχής.
ii. Να υπολογίσετε το

6

0

f (x) dx .

(Θέμα Β)

Άσκηση 22. (Υπολογισμός Ολοκληρώματος Συνάρτησης Διπλού Τύπου)

x<0
 x,
.
 ln(1 + x), x ≥ 0

Δίνεται η συνάρτηση f (x) = 

i. Να δείξετε ότι η f είναι συνεχής.
ii. Να υπολογίσετε το

(Θέμα Β)

2

−2

f (x) dx .

424
Άσκηση 23. (Υπολογισμός Ολοκληρώματος Συνάρτησης Διπλού Τύπου)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

γεωμετρικά το αποτέλεσμα.

4

1

1

4

e

0

f (x) dx , όπου f (x) = x − 3 + x − 1 και να εξηγήσετε

(Θέμα Β)

Άσκηση 24. (Συνδυαστική)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

0

x2 +1
dx .
x 3 + 3x + 8

(Θέμα Β)

Άσκηση 25. (Συνδυαστική)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

0

x −1
dx .
x + 3x + 2
2

(Θέμα Β)

Άσκηση 26. (Συνδυαστική)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

3

x3
dx .
x2 − x − 2

(Θέμα Β)

Άσκηση 27. (Συνδυαστική)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

(Θέμα Γ)

1

lnx
dx .
x

425
Άσκηση 28. (Συνδυαστική)

(

)

A. Να υπολογίσετε την παράγωγο της f (x) = ln x + x 2 + 1 .

B. Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

1

e

x 2 + 1 dx .

0

(Θέμα Δ)

Άσκηση 29. (Συνδυαστική)
Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα =
I

1

ηµ ( lnx ) dx .

(Θέμα Δ)

Άσκηση 30. (Συνδυαστική)
Α. Αν f είναι μια συνεχής συνάρτηση στο  , να δείξετε ότι
Β. Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα I =

π
2
0

α

0

f (x)=
dx

α

0

f (α − x) dx .

ηµx
dx .
ηµx + συνx

(Θέμα Γ)

Άσκηση 31. (Υπολογισμός του

β

α

f (x) dx Βασιζόμενος σε Ιδιότητες Ή στην Αρχική της f , η

οποία Βρίσκεται από Κανόνες Παραγώγισης)
Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο διάστημα [1,5] και ισχύει f (x) + f (6 − x) =
c για κάθε

x ∈ [1,5] , όπου c σταθερός πραγματικός αριθμός.
i. Να δείξετε ότι

5

ii. Να δείξετε ότι

5

(Θέμα Δ)

1

1

f (x)
=
dx 2 ( f (1) + f (5) ) .
f (x) dx = 4f (3) .

426
Άσκηση 32. (Συνδυαστική)
Αν μια συνάρτηση f είναι συνεχής στο  και ισχύει f (α + β
=
− x) f (x), x ∈  , να
αποδείξετε ότι

α +β β
x ⋅ f (x) dx =
f (x) dx .
α
2 ∫α

β

(Θέμα Γ)

Άσκηση 33. (Συνδυαστική)
Α. Μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  και γνησίως αύξουσα στο  . Επιπλέον η
f ′ είναι συνεχής στο  . Να αποδείξετε ότι:

β

α

f (x) dx + ∫

f (β )

f (α)

f −1 (x) dx = β ⋅ f (β) − α ⋅ f (α)

Β. Δίνεται η συνάρτηση f (x) = x 3 + x + 5 . Να αποδείξετε ότι η f αντιστρέφεται και να
υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

15

7

f −1 (x) dx .

(Θέμα Δ)

Άσκηση 34. (Συνδυαστική)
Α. Αν f και g είναι συνεχείς συναρτήσεις στο [ α, β] και για κάθε x ∈ [ α, β] ισχύει

f (x) ≤ g(x) , να δείξετε ότι:

β

α

β

f (x) dx ≤ ∫ g(x) dx
α

Β. Υποθέτουμε ότι μια συνάρτηση f είναι συνεχής στο διάστημα [ 0,1] . Να δείξετε ότι
υπάρχει ξ ∈ [ 0,1] , τέτοιο ώστε

(Θέμα Δ)

1

∫x
0

2

1
⋅ f (x) dx =
f (ξ) .
3

427
Άσκηση 35. (Συνδυαστική)
Υποθέτουμε ότι μια συνάρτηση f είναι παραγωγίσιμη στο  με f (4) = 10 και

f ′=
(x)

x 2 + 9 . Να υπολογίσετε το

4

0

f (x) dx .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 36. (Συνδυαστική)
Μια συνάρτηση f είναι δυο φορές παραγωγίσιμη στο  και έχει συνεχή και θετική

δεύτερη παράγωγο στο διάστημα [ 0, 2π] . Να αποδείξετε ότι

0

f (x) ⋅ συνx ⋅ dx > 0 .

(Θέμα Δ)

Άσκηση 37. (Συνδυαστική)


=
Έστω το ολοκλήρωμα

κ

1

1
dx , κ > 1 .
x + 3x
2

i. Να βρείτε το ολοκλήρωμα συναρτήσει του κ .
ii. Να βρείτε το lim I κ .
κ→+∞

(Θέμα Γ)

Άσκηση 38. (Συνδυαστική)
Έστω f :  →  μια συνεχής συνάρτηση με συνεχή παράγωγο και τέτοια ώστε

0 και ∫ ( f (x) )
∫ f (x) ⋅ f ′(x) dx =
∫ ( f (x) ) ⋅ f ′(x) dx .
1

1

0
1

0

4

0

(Θέμα Γ)

2

⋅ f ′(x) dx =
18 . Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

428
Άσκηση 39. (Συνδυαστική)
Αν η συνάρτηση f είναι συνεχής και περιοδική με περίοδο Τ > 0 , να αποδείξετε ότι για
κάθε αριθμό α ∈  ισχύει:

α+Τ

α

Τ

f (x) dx = ∫ f (x) dx
0

(Θέμα Γ)

Άσκηση 40. (Συνδυαστική)

f (x) , για
Μια συνάρτηση f είναι συνεχής στο διάστημα [ −2,8] και τέτοια ώστε f ( 6 − x ) =
κάθε x ∈ [ −2,8] . Αν

8

−2

f (x) dx = 10 , να υπολογίσετε το=
I

8

−2

x ⋅ f (x) dx .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 41. (Συνδυαστική)
Μια συνάρτηση f είναι συνεχής στο  και τέτοια ώστε α ⋅ f (x) + β ⋅ f (− x) = γ , για κάθε
x ∈  και α + β ≠ 0 .
Να αποδείξετε ότι

λ

−λ

f (x) dx =

2λγ
.
α +β

(Θέμα Γ)

Άσκηση 42. (Συνδυαστική)
Έστω f συνεχής συνάρτηση στο  . Να αποδείξετε ότι

(Θέμα Γ)

∫0 ( f (x) + f (x + 1) ) dx =
∫0 f (x) dx .
1

2

429
Άσκηση 43. (Συνδυαστική)
Η συνάρτηση f είναι δυο φορές παραγωγίσιμη και με συνεχή δεύτερη παράγωγο στο

[0, π] . Επιπλέον ισχύουν f (0) = 1,
ολοκλήρωμα

π

0

f (π) =3 και

π

0

f ′′(x) ⋅ ηµx dx = π . Να υπολογίσετε το

f (x) ⋅ ηµx dx .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 44. (Συνδυαστική)

x
, x ∈ (1, + ∞ ) .
(x − 1) 4

Δίνεται η συνάρτηση
=
f (x)

i. Να βρείτε δυο πραγματικούς αριθμούς κ και λ ώστε να ισχύει

f (x)
=

κ
λ
, x ∈ (1, + ∞ ) .
+
3
(x − 1)
(x − 1) 4

ii. Να υπολογίσετε το ολοκλήρωμα

3

2

f (x) dx .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 45. (Συνδυαστική)
Έστω το ολοκλήρωμα
=

∫ ( lnx )
e

ν

1

dx, ν ∈ Ν * .

i. Να αποδείξετε ότι Iν = e − νIν−1 , ν ≥ 2 .
ii. Να υπολογίσετε το I3 =

(Θέμα Β)

∫ ( lnx )
e

1

3

dx .

430
Άσκηση 46. (Συνδυαστική)
Αν A =

π
2
0

π
συν ν x
ηµ ν x
2
και
dx
=
B
dx , ν ∈ Ν * , τότε:
ν
ν
ν
ν

0
ηµ x + συν x
ηµ x + συν x

i. Να αποδείξετε ότι Α = Β .
ii. Να υπολογίσετε τα ολοκληρώματα Α + Β, Α , Β .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 47. (Συνδυαστική)
π
π

1  π4 2x
2
4
Να αποδείξετε ότι  ∫ e dx + ∫ εϕ x dx  ≥ ∫ 4 e x εϕx ⋅ dx .
0
0
2 0

(Θέμα Γ)

Άσκηση 48. (Συνδυαστική)
i. Αν μια συνάρτηση f είναι συνεχής και άρτια στο  , να αποδείξετε ότι

α

−α

α

f (x) dx = 2 ∫ f (x) dx .
0

ii. Αν μια συνάρτηση f είναι συνεχής και περιττή στο  , να αποδείξετε ότι

(Θέμα Γ)

α

−α

f (x) dx = 0 .

431
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1
Επειδή 3x 2 − 2x + 1=

(x

∫ ( 3x

∫ (x

2

2

1

− 2x + 1) dx
=

2

3

− x 2 + x )′ , έχουμε
3

1


− x 2 + x ) dx

2

=  x 3 − x 2 + x 
1

(2

=

3

− 22 + 2 ) − (13 − 12 + 1)

= 6 −1 = 5

Λύση άσκησης 2

Επειδή

x3 + 5
5  x 2 5 ′
=
+
= −  , έχουμε
x
x2
x2  2 x 

3
2
3 x
 x2 5 
x3 + 5
5 ′
dx =
∫2  2 − x  dx = 2 − x 
x2
2

3

2

 32 5   22 5  10
=  − − −  =
 2 3  2 2 3

Λύση άσκησης 3
Έχουμε
π
2
0

π
2
0

=
x ) dx ∫ ( x )′ ηµx + x ⋅ ( ηµx )′  dx
∫ ( ηµx + x ⋅ συν


π
2
0

=

=

π
2

π

2
( x ⋅ ηµx )′dx=  x ⋅ ηµx 

0

432
Λύση άσκησης 4
Έχουμε

1 − x ) ex
(
dx
=

1− x
=
∫0 ex dx
1

1

e 2x

0

x ′
′ x
1 ( x ) e − x (e )
=
dx
∫0
x 2
(e )

1

0

1

0

x
 x
e

e x − xe x
dx
e 2x

′
 dx

1

x 1
= =
x
 e  0 e

Λύση άσκησης 5
Έχουμε
3
2
−1

3

) dx ∫−12
∫ ( 2x + 3=
5

1 
6 ′
2x + 3)  dx
(

6⋅2 

1 − 32 
6
=
( 2x + 3) ′ dx


1

12
3

1
1
1
6 −
= ( 2x + 3)  2 = 0 − 16  =



−1
12
12
12

Λύση άσκησης 6
Έχουμε

1
⋅ ( x 2 + 3)′
x
1
2
=2
=
⋅ ln x 2 + 3 ′ .
2
x +3
x +3
2

(

)

Επομένως

2

0

2
x
1
1
1 7
ln x 2 + 3  =

=
dx=
ln7
ln3
ln .
(
)
0 2
x +3
2
2 3
2

433
Λύση άσκησης 7
Επειδή

)

(

3x 2

, έχουμε
x3 + 8 =
2 x3 + 8

x2

2 2
dx =
3
3 ∫1
x +8

2

1

(

x2
2
=
x3 + 8 3

(

)

Λύση άσκησης 8
Έχουμε
π
2
0

π

συν  2x + =
 dx
6

π
2
0

1
π  ′

ηµ
+
2x
 dx
2 
6  

π

1 
π  2
=
ηµ
2x
+

=
2  
6   0

1 
π
π
ηµ  π +  − ηµ 

2 
6
6

=

1 1 1
1
=  − −  =−
2 2 2
2

Λύση άσκησης 9
Έχουμε
1

∫ xe
0

=

x 2 + 2011

dx =

(

2

2 3
x + 8 dx =
x + 8
1
3
3

2
2
( 4 − 3)= .
3
3

=

)


x 3 + 8 . Επομένως

)

1 1 x 2 + 2011 ′
e
dx
2 ∫0

1  x 2 + 2011 1 1 2012 2011
e =
e −e ) .
0 2 (
2

434
Λύση άσκησης 10
Επειδή

( 4 )′ = 4
x3

1

∫x
0

2

x3

( )

3
3 ′
1
⋅ ln4 ⋅ 3x 2 , έχουμε x 2 ⋅ 4 x = 4 x . Επομένως
3ln4

( )

1
3
3 ′
1
⋅ 4 x dx =∫ 4 x dx
3ln4 0

1  x3 1
1
=
4
( 4 − 1)
3ln4   0 3ln4

=

1
1
⋅=
3
.
3ln4
2ln2

=

Λύση άσκησης 11

(

)

Επειδή ηµ3 x ′ = 3ηµ 2 x ⋅ συνx , έχουμε
π
2
0

ηµ 2 x ⋅ συνx=
dx

1 π2
( ηµ3x )′ dx
3 ∫0

π
1
1
1
2
ηµ3 x =
.
(1 − 0=)
0
3
3
3

=

Λύση άσκησης 12
Έχουμε
1

∫ x ⋅e
0

x

1
dx =∫ x ⋅ ( e x )′ dx
0

1
1
= x ⋅ e x  − ∫ ( x )′ ⋅ e x dx
0
0

1

= x ⋅ e x  − ∫ e x dx
0
0
1

1

1

= x ⋅ e x  − e x 
0
0

= ( e − 0 ) − ( e − 1) = 1

435
Λύση άσκησης 13
Έχουμε
π
2
0

π
2
0

∫ x ( ηµx )′ dx

xσυνx=
dx
π

π


2
=  x ⋅ ηµx  − ∫ 2 ( x )′ ηµx dx

0 0
π

π


2
=  x ⋅ ηµx  − ∫ 2 ηµx dx

0 0
π

π


2 
2
=  x ⋅ ηµx  + συνx 

0 
0

π
π

=  − 0  + ( 0 − 1) = − 1
2
2

Λύση άσκησης 14
Έστω =
I

=
I

π
2
0

π
2
0

συνx ⋅ e x dx . Έχουμε:

συνx ⋅ e dx=
x

π
2
0

συνx ⋅ ( e x )′ dx

π

π

π

π

= συνx ⋅ e x  2 − ∫ 2 ( συνx )′ ⋅ e x dx = συνx ⋅ e x  2 + ∫ 2 ηµx ⋅ e x dx
0
0
0
0
π

π

π

= ( 0 − 1) + ∫ 2 ηµx ⋅ ( e x )′ dx = −1 + ηµx ⋅ e x  2 − ∫ 2 ( ηµx )′ ⋅ e x dx
0

0

π
 π
 π
= −1 +  e 2 − 0  − ∫ 2 συνx ⋅ e x dx = e 2 − 1 − I
0


π

π

Επομένως I = e 2 − 1 − I ⇔ 2I = e 2 − 1 .

I
=
Άρα

1  π2 
 e − 1 .
2

0

436
Λύση άσκησης 15
Έχουμε
1

∫x
0

2

1
⋅ e − x dx =
− ∫ x 2 ⋅ ( e − x )′ dx
0

1

=
−  x 2 ⋅ e − x  + 2 ∫ x ⋅ e − x dx
0
0
1

1
1
=− − 2 ∫ x ⋅ ( e − x )′ dx
0
e

1
1
1
=− − 2  x ⋅ e − x  + 2 ∫ e − x dx
0
0
e
1
1
1
=− − 2   − 2 e − x 
0
e
e

3
5
1 
=− − 2  − 1 =2 −
e
e
e 

Λύση άσκησης 16
Έχουμε

e

1

=

=
=

xlnx
dx
=

1 e
lnx ⋅ ( x 2 )′ dx

1
2

e
1
1 e
lnx ⋅ x 2  − ∫ ( lnx )′ ⋅ x 2 dx
1
2
2 1

1
1 e1
lne ⋅ e 2 − ln1⋅12 ) − ∫ ⋅ x 2 dx
(
2
2 1 x
1 2 1 e
e − ∫ x dx
2
2 1

1 2 1 2 e 1 2 1 2
1 + e2
e −  x  =
e − ( e − 1)=
=
1
2
4
2
4
4

437
Λύση άσκησης 17
Θέτουμε=
u

2x + 1 , οπότε

 u 2 − 1 ′
u2 −1
=
και dx =
 du u du . Επίσης για x = 0 είναι u = 1 και για
2
 2 

u 2 = 2x + 1 ⇔ x =

x = 4 είναι u = 3 . Επομένως το ολοκλήρωμα γίνεται:

4

0

x 2x +=
1 dx

3

1

u2 −1
⋅ u ⋅ u du
2
3

1 3
1 1
1 
= ∫ ( u 4 − u 2 ) du =  u 5 − u 3 
2 1
2 5
3 1

1  243 27   1 1   298
− − −=


2  5
3   5 3   15

=

Λύση άσκησης 18
Θέτουμε =
u 2x + 1 , οπότε x =

1
u −1
και dx = du . Επίσης για x = 1 είναι u = 3 και για
2
2

x = 2 είναι u = 5 . Επομένως το ολοκλήρωμα γίνεται:

 u −1 
+1
2
2
5
x +1
1  2 
1 5 u 2 − 2u + 5
du
du
=
∫1 ( 2x + 1)2 dx 2=
∫3
u2
8 ∫3
u2
2

5

1 5 2 5 
1
5
1 − + 2  du=
u − 2lnu − 
=



8 3  u u 
8
u 3

1
5  1
1 4
( 5 − 2ln5 − 1) −  3 − 2ln3 −  = ( 4 − 2ln5) −  − 2ln3 

8
3  8
8 3

=

=

1 1 1
1
1 1 3
− − ln5 + ln3 = + ln
2 6 4
4
3 4 5

438
Λύση άσκησης 19
Έχουμε 0 ≤ x ≤ 1 . Επομένως το x μπορεί να είναι το ημίτονο μιας μόνο γωνίας θ με

π
. Έτσι μπορούμε να θέσουμε x = ηµθ . Τότε dx = ( ηµθ )′ dθ = συνθ dθ και για x = 0
2
π
είναι θ =0 , ενώ για x = 1 είναι θ = . Επομένως
2
0≤θ≤

1

1 − x dx=

0

π
2
0

=

π
2
0

2

συν θ dθ=
2

1 − ηµ θ συνθ d=
θ
2

π
2
0

π
2
0

συνθ ⋅συνθ dθ

1 + συν 2θ

2
π

1 π2
1 π2
π 1 1
2 π
=
d
θ
+
συν
2
θ
d
θ
=
+
ηµ
2
θ
 = 4
2 ∫0
2 ∫0
4 2  2
0

Λύση άσκησης 20

du 1
= ⋅ du . Επίσης, όταν x = 0 τότε u = 1 , όταν
ex u

Θέτουμε u = e x . Τότε du =e x dx ⇔ dx =

x = 1 τότε u = e και το ολοκλήρωμα γίνεται:
1

1

∫ 1+ e
0

e

x

dx =

1 1
⋅ du =
1 1+ u u

e

e 1
1
du − ∫
du =
1 1+ u
u

1

=

[lne − ln1] − [ln(1 + e) − ln2]

=
1 + ln2 − ln(1 + e)

1 
1
 −
 du
 u 1+ u 

[lnu ]1 − [ln(1 + u)]1

=

1

e

e

e

439
Λύση άσκησης 21
i. Για x < 1 έχουμε f (x)
= x 2 + 1 που είναι συνεχής ως πολυωνυμική συνάρτηση. Επίσης,
για x > 1 έχουμε f (x)
=

x + 3 που είναι συνεχής ως σύνθεση της συνεχούς συνάρτησης

g(x)= x + 3 με την επίσης συνεχή συνάρτηση h(x) = x .
Θα εξετάσουμε τη συνέχεια της f στο σημείο x 0 = 1 .
Έχουμε f (1) =

1 + 3 = 2 και

lim f=
(x) lim− ( x 2 =
+ 1) 2

x →1−

x →1

lim f=
(x) lim+ x=
+3 2

x →1+

x →1

Οπότε η f είναι συνεχής στο x 0 = 1 .
Άρα η f είναι συνεχής στο  .

6

1

∫ f (x) dx + ∫

ii. Έχουμε =
f (x) dx
0

0

6

1

f (x) dx .
1

4
1

Είναι ∫ f (x) dx = ∫ ( x + 1) dx =  x 3 + x  =
0
0
3
0 3
1

και

=

6

1

f (x) dx =

1

6

1

2

2
38
( 27 − 8=)
3
3

Άρα

4 38 42
f (x) dx = + = =14 .
0
3 3
3

6

6

3
2

2
x + 3 dx =
x
+
3
(
)


3
1

440
Λύση άσκησης 22
i. Για x < 0 έχουμε f (x) = x που είναι συνεχής ως πολυωνυμική συνάρτηση. Επίσης, για
x > 0 έχουμε f (x)
= ln(1 + x) που είναι συνεχής ως σύνθεση της συνεχούς συνάρτησης
g(x)= x + 1 με την επίσης συνεχή συνάρτηση h(x) = lnx .
Θα εξετάσουμε τη συνέχεια της f στο σημείο x 0 = 0 .
Έχουμε f (0)
= ln1
= 0 και lim
=
=
f (x) lim
f (x) 0 .

+
x →0

x →0

Άρα η f είναι συνεχής στο  .

2

ii. Έχουμε =
f (x) dx
−2

0

−2

2

f (x) dx + ∫ f (x) dx .
0

0

1 
Είναι ∫ f (x) dx = ∫ x dx =  x 2  = −2 και
−2
−2
 2  −2
0

2

0

f (x) =
dx

0

2

0

ln(1 + x) =
dx

2

0

ln(1 + x) ⋅ (1 + x )′ dx

=(1 + x ) ln(1 + x)  0 − ∫ 1dx
0
2

2

= 3ln3 − 2

Άρα

2

−2

f (x) dx =−2 + 3ln3 − 2 =3ln3 − 4 .

Λύση άσκησης 23

 −2x + 4,

Έχουμε
f (x) 
2,
=
 2x − 4,

x <1
1≤ x < 3 .
x≥3

Επομένως

4

0

f (x) dx =

1

∫ (−2x + 4) dx + ∫
0

3

1

4

2 dx + ∫ (2x − 4) dx
3

= − x 2 + 4x  + [ 2x ]1 +  x 2 − 4x  =10
0
3
1

3

4

441

Επειδή f (x) = x − 3 + x − 1 ≥ 0 για κάθε x ∈  , το

4

0

f (x) dx παριστάνει το εμβαδόν του

παρακάτω σκιασμένου χωρίου, που περικλείεται από τη γραφική παράσταση της

 −2x + 4,

συνάρτησης
=
f (x) 
2,
 2x − 4,

x <1
1 ≤ x < 3 , τον άξονα x ′x και τις ευθείες x = 0 και x = 4 .
x≥3

Το εμβαδόν αυτό, αν το υπολογίσουμε γεωμετρικά κατά τα γνωστά είναι ίσο με

4⋅4 −

4+2
⋅ 2 = 16 − 6 = 10 (αποτέλεσμα που συμφωνεί φυσικά με αυτό που βρήκαμε με τη
2

βοήθεια του ολοκληρώματος).

Λύση άσκησης 24
Έχουμε:

x2 +1
1 1 3x 2 + 3
dx
dx
=
∫0 x 3 + 3x + 8
3 ∫0 x 3 + 3x + 8
1

=

=

=

(

)

1 1
ln ( x 3 + 3x + 8 ) ′ dx

0
3
1
1
ln ( x 3 + 3x + 8 ) 
0
3

1
1 3
( ln12 − ln8=) ln
3
3 2

442
Λύση άσκησης 25
Ο παρονομαστής της παράστασης

Επομένως

x −1
γράφεται x 2 + 3x + 2 = (x + 1)(x + 2) .
x + 3x + 2
2

x −1
x −1
.
=
x + 3x + 2 (x + 1)(x + 2)
2

Αναζητούμε αριθμούς Α και Β ώστε να ισχύει

x −1
A
B
, x ∈  − {−1, − 2} .
=
+
(x + 1)(x + 2) x + 1 x + 2

Ισοδύναμα και για x ∈  − {−1, − 2} , έχουμε

x −1 =
A ( x + 2 ) + B ( x + 1) ⇔ ( A + B ) x + ( 2A + B ) =−
x 1

1
−2
 A+B=
A =
⇔
⇔
−1  B =
3
2A + B =
Επομένως

x −1
dx
=
x + 3x + 2

1

2

0

1

0

1
3
−2
dx + ∫
dx
0 x+2
x +1

=
−2 [ ln(x + 1) ]0 + 3 [ ln(x + 2) ]0
1

1

=
−2ln2 + 3ln3 − 3ln2 =
3ln3 − 5ln2

Λύση άσκησης 26
Από τη διαίρεση του x 3 με το πολυώνυμο x 2 − x − 2 έχουμε

x3 = x + 1 +

3x + 2
3x + 2
= x +1+
x −x−2
( x + 1)( x − 2 )
2

Επομένως

4

3

=

x3
=
dx
x2 − x − 2

3

∫3 ( x + 1) dx + ∫3
4

4

4



3x + 2
x +1 +
 dx
( x + 1)( x − 2 ) 

3x + 2
dx
( x + 1)( x − 2 )

443

4

1 2

9
 9
∫3 ( x + 1) dx =  2 x + x 3 = (8 + 4 ) −  2 + 3  = 2 .
4

Είναι

Για τον υπολογισμό του ολοκληρώματος

4

3x + 2

∫ ( x + 1)( x − 2 ) dx αναζητούμε στην αρχή δυο
3

αριθμούς Α και Β τέτοιους ώστε

3x + 2
A
B
, x ∈  − {−1, 2} .
=
+
( x + 1)( x − 2 ) x + 1 x − 2

Έχουμε

3x + 2
A
B
= +

( x + 1)( x − 2 ) x + 1 x − 2

3x + 2= A(x − 2) + B(x + 1) ⇔
(A + B)x + (−2A + B)= 3x + 2 ⇔
1

A = 3
3
 A+B=
⇔

2
−2A + B =
B = 8

3

Επομένως

3x + 2

4

∫ ( x + 1)( x − 2 ) dx = ∫
3

=

=

=

4

3

4 8
1 1
1
dx + ∫ ⋅
dx

3 3 x−2
3 x +1

1
8
4
4
[ln(x + 1)]3 + [ln(x − 2)]3
3
3

1
8
( ln5 − ln4 ) + ( ln2 − ln1)
3
3

1
ln5 + 2ln2
3

Άρα

4

3

x3
9 1
dx =+ ln5 + 2ln2 .
2
x −x−2
2 3

444
Λύση άσκησης 27
Έχουμε

e
lnx
dx = ∫ lnx ( lnx )′ dx
1
x

e

1

e

e

=  lnx ⋅ lnx  − ∫
1
1

(

)

lnx ′ lnx dx

e
1
1
1− ∫
=
⋅ lnx dx
1
2 lnx x

1 e
2 ∫1

= 1−

lnx
dx
x

Επομένως

e

1

lnx
1 e lnx
dx =
1− ∫
dx ⇒
x
2 1 x

3 e
2 ∫1

e

1

lnx
dx = 1 ⇒
x

lnx
2
dx =
x
3

Λύση άσκησης 28
Α. Έχουμε

( ln ( x +

f ′(x) =

x2 +1

))′ =

1
x+ x

2

(
+1

⋅ x + x2 +1

)′


x 
1
x + x2 +1
⋅ 1 + =


x + x2 +1 
x2 +1  x + x2 +1
x2 +1
1

=

=

1
x2 +1

445
Β. Έχουμε

1

0

x 2 + 1 dx
=

1

=
2−∫
0

1

0

1

1
x 2 + 1 ⋅ ( x )′ =
dx  x 2 + 1 ⋅ x  − ∫

0 0

2
1 x +1−1
dx =
2−∫
dx
0
x2 +1
x2 +1

x2

1
x2 +1
1
=
2−∫
dx + ∫
dx
2
0
0
x +1
x2 +1
1

(A)

= 2−∫

1

0

1

( (

x 2 + 1 dx + ∫ ln x + x 2 + 1
0

)

(

))′ dx

1

1
= 2 + ln x + x 2 + 1  − ∫ x 2 + 1 dx

 0 0

(

)

= 2 + ln 1 + 2 − ∫

Επομένως 2

Άρα

1

0

1

0

1

0

x 2 + 1 dx

(

)

x 2 + 1 dx = 2 + ln 1 + 2 .

(

)

2 + ln 1 + 2
.
x 2 + 1 dx =
2

(

)


x 2 + 1 ⋅ x dx

446
Λύση άσκησης 29

′ dx
du (lnx)=
Θέτουμε u = lnx ⇔ x = e u , οπότε=

1
1
=
dx
dx και επομένως dx = e u du .
x
eu

Επίσης όταν x = 1 είναι u = 0 και όταν x = e είναι u = 1 . Έτσι έχουμε:

I=

e

1

ηµ ( lnx ) dx=

1

∫ ηµu ⋅ e

u

0

du=

1

∫ ηµu ⋅ (e
0

u

)′ du

1

= ηµu ⋅ e u  − ∫ συνu ⋅ e u du
0
0
1

1

= ηµ1 ⋅ e − ∫ συνu ⋅ (e u )′ du
0

1

1

0

0

= ηµ1 ⋅ e − e u ⋅ συνu  − ∫ ηµu ⋅ e u du

= ηµ1 ⋅ e − ( e ⋅ συν1 − 1) − I

Άρα 2I = 1 + ηµ 1 ⋅ e − e ⋅ συν 1 ⇔ Ι =

1 + ηµ 1 ⋅ e − e ⋅ συν 1
.
2

Λύση άσκησης 30
Α. Θα δείξουμε ότι το δεύτερο μέλος της ζητούμενης ισότητας είναι ίσο με το πρώτο.
Θέτουμε u = α − x . Επομένως du = −dx και όταν x = 0 τότε u = α , ενώ όταν x = α τότε
u = 0 . Έτσι έχουμε:

α

0

f (α − =
x) dx

0

α

0

α

α

0

f (u) ⋅ (−du)

=
− ∫ f (u) ⋅ du =
∫ f (u) du
α

= ∫ f (x) dx
0

π

ηµ  − x 
ηµx
π

2

Β. Αν f (x) =
.
, τότε f  − x  =
ηµx + συνx
2
 ηµ  π − x  + συν  π − x 




2

2

Εφαρμόζοντας το (Α) ερώτημα, έχουμε:

447

π
2
0

ηµx
dx
∫=
ηµx + συνx

I

π
2
0

π

ηµ  − x 
2
=

dx
π

π

ηµ  − x  + συν  − x 
2

2

π
2
0

συνx
dx
συνx + ηµx

Επομένως
π

2I = ∫ 2
0

π
2
0

=

π
π
ηµx
συνx
ηµx + συνx
dx + ∫ 2
dx = ∫ 2
dx
0 συνx + ηµx
0 ηµx + συνx
ηµx + συνx

π

 2 π
=
1dx =
x
  0 2

Άρα I
=

π
ηµx
π
=
∫02 ηµx + συνx dx 4 .

Λύση άσκησης 31
i. Αν στην ισότητα f (x) + f (6 − x) =
c θέσουμε x = 1 παίρνουμε:

f (1) + f (6 − 1) = c ⇒ f (1) + f (5) = c
Επομένως f (x) + f (6 − x) = f (1) + f (5) . Έτσι έχουμε

5

1

ή

(f (x) + f (6 − x)) dx
=

5

5

1

ή

1

∫ ( f (1) + f (5) ) dx
5

1

5

f (x) dx + ∫ f (6 − x) dx =
1

∫ ( f (1) + f (5) ) dx
5

1

f (x) dx + ∫ f (6 − x) dx = 4 ( f (1) + f (5) ) (1)
5

1

Όμως, αν στο

5

1

f (6 − x) dx θέσουμε u= 6 − x , τότε du = −dx και για x = 1 είναι u = 5 , ενώ

για x = 5 είναι u = 1 . Έτσι έχουμε:

5

1

f (6 − x) dx
=

1

5

f (u) ( −du=
)

5

1

f (u) du
=

Έτσι η (1) γίνεται:

2 ∫ f (x) dx =∫ ( f (1) + f (5) ) dx ⇒
5

1

5

1

2 ∫ f (x) dx =
( f (1) + f (5) ) ∫ 1dx ⇒
5

1

5

1

5

1

f (x) dx

448

2 ∫ f (x) dx = 4 ( f (1) + f (5) ) ⇒
5

1

5

1

f (x)
=
dx 2 ( f (1) + f (5) )

x
ii. Αν στην ισότητα f (x) + f (6 − x) =
c θέσουμε=

f (3) + f (3) =
c ⇒ 2f (3) =
c

1+ 5
= 3 παίρνουμε:
2

Επομένως f (x) + f (6 − x) =
2f (3) . Έτσι έχουμε
5

5

1

1

] dx ∫ 2f (3) dx ⇒
∫ [f (x) + f (6 − x)=

5

1

5

5

f (x) dx + ∫ f (6 − x) dx =
∫ 2f (3) dx
1

1

και εργαζόμενοι όπως προηγουμένως έχουμε:
5

5

5

5

2 ∫ f (x) dx = ∫ 2f (3) dx ⇒ 2 ∫ f (x) dx = 2f (3) ∫ dx
1

1

1

1

Άρα

5

1

f (x) dx = 4f (3) .

Λύση άσκησης 32
Θα δείξουμε ότι το πρώτο μέλος της ζητούμενης ισότητας είναι ίσο με το δεύτερο.
Θέτουμε u = α + β − x . Επομένως du = −dx και όταν x = α τότε u = β , ενώ όταν x = β τότε

u = α . Έτσι έχουμε:

=
I

=
=

β

α

β

α

β

α

=
x ⋅ f (x) dx

α

β

(α + β − u) ⋅ f (u)(−du)

(α + β − u) ⋅ f (u) du
=
β

(α + β) ⋅ f (u) du − ∫ u ⋅ f (u) du
α

β

β

α

α

β

β

α

α

= (α + β) ∫ f (u) du − ∫ u ⋅ f (u) du

= (α + β) ∫ f (x) dx − ∫ x ⋅ f (x) dx
Επομένως 2I = (α + β) ⋅

β

α

=
I
f (x) dx , άρα

α +β β
⋅ f (x) dx .
2 ∫α

449
Λύση άσκησης 33
Α. Μια γεωμετρική ερμηνεία του προβλήματος και της λύσης του στην περίπτωση που
έχουμε f (x) ≥ 0 , (αν f (x) ≤ 0 , τότε το σχήμα είναι συμμετρικό ως προς τον άξονα x ′x )
είναι η εξής:
Το ολοκλήρωμα

f (β )

f (α)

f −1 (x) dx = ∫

β

α

f (β )

f (α)

f (x) dx παριστάνει το εμβαδόν Ε1 , το ολοκλήρωμα
f −1 (y) dy παριστάνει το εμβαδόν Ε 2 , ενώ το εμβαδόν των δυο

σχηματιζόμενων ορθογωνίων είναι αντιστοίχως β ⋅ f (β) του μεγαλύτερου και α ⋅ f (α) του
μικρότερου.

Προφανώς η διαφορά των εμβαδών των δυο ορθογωνίων είναι ίση με το άθροισμα Ε1 + Ε 2 .
Δηλαδή ισχύει:

β

α

f (x) dx + ∫

f (β )

f (α)

f −1 (x) dx = β ⋅ f (β) − α ⋅ f (α)

Γενικότερα έχουμε:

β

β

α

α

β

x ⋅ f ′(x) dx =
[ x ⋅ f (x)]α − ∫ f (x) dx , δηλαδή
β

α

β

x ⋅ f ′(x) dx = β ⋅ f (β) − α ⋅ f (α) − ∫ f (x) dx (1)
α

Επειδή η f είναι συνεχής (αφού είναι παραγωγίσιμη) και μονότονη, έπεται ότι υπάρχει η

f −1 , οπότε από τη σχέση f −1 ( f (x) ) = x , έχουμε

β

α

=
x ⋅ f ′(x) dx

β

α

f −1 ( f (x) ) ⋅ f ′(x) dx .

Θέτουμε u = f (x) , οπότε du = f ′(x) dx και όταν x = α , τότε u= f (α) , ενώ όταν x = β , τότε

u= f (β) .

450
Επομένως

β

α

=
x ⋅ f ′(x) dx
f (β )

β

α

f −1 ( f (x) ) ⋅ f ′(x) dx

f ( u ) du ∫
∫=
−1

f (α)

f (β )

f (α)

Δηλαδή

β

α

f −1 ( x ) dx

f (β )

−1
x ⋅ f ′(x) dx =
∫ f ( x ) dx (2).
f (α)

Από τις (1) και (2) προκύπτει ότι

β

α

f (x) dx + ∫

f (β )

f (α)

f (β )

f (α)

β

f −1 ( x ) dx = β ⋅ f (β) − α ⋅ f (α) − ∫ f (x) dx , άρα
α

f −1 (x) dx = β ⋅ f (β) − α ⋅ f (α)

Β. Η συνάρτηση f (x) = x 3 + x + 5 έχει f ′(x)= 3x 2 + 1 > 0 , επομένως είναι γνησίως αύξουσα,
άρα είναι και 1 − 1 και αντιστρέφεται.
Έχουμε f (x) = x 3 + x + 5 = 15 ⇔ x 3 + x − 10 = 0 . Η μοναδική λύση της εξίσωσης αυτής είναι η
x = 2.
Επίσης έχουμε f (x) = x 3 + x + 5 = 7 ⇔ x 3 + x − 2 = 0 . Η μοναδική λύση της εξίσωσης αυτής
είναι η x = 1 . Επομένως με βάση την ισότητα
έχουμε

2

1

15

f (x) dx + ∫ f −1 (x) dx = 2 ⋅ f (2) − 1 ⋅ f (1)
7

= 2 ⋅15 − 1 ⋅ 7 = 23
Άρα

15

7

2

f −1 (x) dx
= 23 − ∫ f (x) dx
1

= 23 − ∫ ( x 3 + x + 5 ) dx
2

1

2

 x4 x2

= 23 −  + + 5x 
2
4
1
23  51

=23 − 16 −  =
4  4

β

α

f (x) dx + ∫

f (β )

f (α)

f −1 (x) dx = β ⋅ f (β) − α ⋅ f (α)

451
Λύση άσκησης 34
Α. Έχουμε f (x) ≤ g(x) ⇔ g(x) − f (x) ≥ 0, x ∈ [ α, β] . Επομένως:
β

β

β

∫α ( g(x) − f (x) ) dx ≥ 0 ⇔ ∫α g(x) dx − ∫α f (x) dx ≥ 0
β

β

α

α

β

β

α

α

⇔ ∫ g(x) dx ≥ ∫ f (x) dx
⇔ ∫ f (x) dx ≤ ∫ g(x) dx
Β. Επειδή η f είναι συνεχής στο κλειστό διάστημα [ 0,1] , παίρνει στο διάστημα αυτό
ελάχιστη τιμή έστω ε και μέγιστη τιμή έστω M .
Επομένως για κάθε x ∈ [ 0,1] έχουμε:

ε ≤ f (x) ≤ M
ε ⋅ x 2 ≤ x 2 ⋅ f (x) ≤ M ⋅ x 2
1

∫ ε⋅x

2

0

1

1

0

0

dx ≤ ∫ x 2 ⋅ f (x) dx ≤ ∫ M ⋅ x 2 dx

1
1
ε 3 1
M
 x  ≤ ∫ x 2 ⋅ f (x) dx ≤  x 3 
0
0
0
3
3

1

ε ≤ 3∫ x 2 ⋅ f (x) dx ≤ M
0

1

Παρατηρούμε ότι ο αριθμός 3 x 2 ⋅ f (x) dx ανήκει στο σύνολο τιμών της συνεχούς
0

συνάρτησης f . Άρα υπάρχει ξ ∈ [ 0,1] , τέτοιο ώστε
1
1
1
3∫ x 2 ⋅ f (x) dx =
f (ξ) ⇒ ∫ x 2 ⋅ f (x) dx =
f ( ξ) .
0
0
3

452
Λύση άσκησης 35
Έχουμε

4

0

f (x) dx =
[ x ⋅ f (x)]0 − ∫ f ′(x) ⋅ x dx
∫ f (x) ⋅ (x)′ d x =
4

4

0

4

0

4

4

0

0

=⋅
4 f (4) − ∫ x ⋅ x 2 + 9 dx =
40 − ∫ x ⋅ x 2 + 9 dx
Για τον υπολογισμό του

4

0

x ⋅ x 2 + 9 dx θέτουμε=
u

x
x
dx
dx , δηλαδή x dx = u du . Επίσης όταν x = 0 είναι u = 3 και όταν x = 4
=
u
x2 + 9

du
=

είναι u = 5 . Επομένως:

4

0

x ⋅ x 2 + 9 dx=

5

3

u ⋅ u ⋅ du=

5

3

u 2 ⋅ du

1 3 5 125 − 27 98
u 
=
=
3  3
3
3

=

Άρα

4

0

f (x) dx = 40 −

98 22
=
.
3
3

Λύση άσκησης 36
Έχουμε

0

=
=

=

f (x) ⋅ συν
x ⋅ dx
=

0

0

[f (x) ⋅ ηµx ]0 − ∫0

x 2 + 9 . Τότε

f (x) ⋅ ( ηµx )′ ⋅ dx

f ′(x) ⋅ ηµx ⋅ dx

f ′(x) ⋅ ( συνx )′ ⋅ dx

[f ′(x) ⋅ συνx ]0 − ∫0

f ′′(x) ⋅ συνx ⋅ dx

= f ′(2π) − f ′(0) − ∫ f ′′(x) ⋅ συνx ⋅ dx
0

=

=

0

f ′′(x)dx − ∫ f ′′(x) ⋅ συνx ⋅ dx
0

0

f ′′(x) (1 − συνx ) dx

453
Όμως f ′′(x) > 0 στο [ 0, 2π] και 1 − συνx ≥ 0 , αφού 1 ≥ συνx και με το ίσον να ισχύει μόνο
στα άκρα του διαστήματος [ 0, 2π] . Επομένως για κάθε x ∈ [ 0, 2π] είναι f ′′(x)(1 − συνx) ≥ 0 ,
χωρίς να είναι παντού f ′′(x)(1 − συνx) = 0 . Άρα

0

f (x) ⋅ συνx ⋅ dx > 0 .

Λύση άσκησης 37
i. Έχουμε

=

=

κ

1

1
=
dx
2
x + 3x

κ

1

1
=
dx
x ( x + 3)

=

1
2
κ
ln
+ ln2
3 κ+3 3

ii. Έχουμε

κ
2
1

=
lim I κ lim  ln
+ ln2 
κ→+∞
κ→+∞ 3
κ+3 3

2
1
κ
ln2 + lim ln
3
3 κ→+∞ κ + 3

=
=

1

 1
1 
 −
 dx
 3x 3(x + 3) 

1 κ1
1 κ 1
1
1
κ
κ
dx − ∫
dx = [ lnx ]1 − [ ln(x + 3) ]1

1
1
3 x
3 x +3
3
3

1
1
( lnκ − ln1) − ( ln( κ + 3) − ln4 )
3
3

=

κ

2
1
2
ln2 + ln1 = ln2
3
3
3

454
Λύση άσκησης 38
Έχουμε

( f (x) ) dx .
∫ f (x) ⋅ f ′(x) dx =
2∫
1

1

0

1

2

0

Και επειδή

0 ⇒ ∫ (f
∫ f (x) ⋅ f ′(x) dx =
2
1

1

0

1

0

2

(x) )′ dx =
0

⇒ f 2 (1) − f 2 (0) =
0
Άρα f 2 (1) = f 2 (0) (1).
Έχουμε

∫ ( f (x) )
1

2

0

18 ⇒
⋅ f ′(x) dx =

1 1 3
18
( f (x) )′ dx =
3 ∫0

f 3 (1) − f 3 (0) =
54 (2)
Η ισότητα (1) συνεπάγεται ότι f (1) = f (0) ή f (1) = −f (0) .
Αν όμως ήταν f (1) = f (0) , τότε από τη (2) θα είχαμε 0 = 54 , άτοπο. Άρα f (1) = −f (0) και η
(2) γίνεται:

2f 3 (1)= 54 ⇒
f 3 (1)
= 27 ⇒

f (1) = 3 , οπότε f (0) = −3
Έχουμε

∫0 ( f (x) )
1

4

1 1 5
f (x) )′ dx
⋅ f ′(x) dx =
(

0
5

1 5
f (1) − f 5 (0) 
5

=

=

1 5 5
2 ⋅ 35
3
3
+
=
(
) 5
5

455
Λύση άσκησης 39

Η συνάρτηση g(α) =

(∫

g′(α)=

α+Τ

α

α+Τ

α

f (x) dx είναι παραγωγίσιμη στο  με

)


f (x) dx = f (α + Τ) − f (α)

= f (α ) − f (α ) = 0

Αυτό σημαίνει ότι η συνάρτηση g(α) =

α+Τ

α

f (x) dx είναι σταθερή, δηλαδή έχει την ίδια τιμή

για κάθε α ∈  , άρα και για α =0 . Όμως, για α =0 έχουμε g(0) =

α+Τ

α

Τ

0

f (x) dx . Άρα

Τ

f (x) dx = ∫ f (x) dx .
0

Λύση άσκησης 40
Στο ολοκλήρωμα
=
I

8

−2

x ⋅ f (x) dx , θέτουμε u= 6 − x . Τότε du = −dx και για x = −2 είναι

u = 8 , ενώ για x = 8 είναι u = −2 .

I=
=

8

8

(6 − u) ⋅ f (u)du

−2

−2

x ⋅ f (x) dx=

−2

8

8

8

−2

−2

8

8

−2

−2

(6 − u) ⋅ f (6 − u)(−du)

= 6 ∫ f (u)du − ∫ u ⋅ f (u)du

= 6 ∫ f (x) dx − ∫ x ⋅ f (x) dx
= 60 − I
Επομένως =
I 60 − I , άρα I = 30 .

456
Λύση άσκησης 41
Έχουμε

α ⋅ f (x) + β ⋅ f (− x) = γ

λ

λ

−λ

α ⋅ f (x) dx + ∫ β ⋅ f (− x) dx
=

−λ

λ

λ

−λ

−λ

λ

−λ

γ dx

α ∫ f (x) dx + β∫ f (− x) dx = 2λγ (1)
Αν θέσουμε − x =
u , τότε dx = −du και για x = λ , τότε u = −λ και για x = −λ , τότε u = λ ,
έχουμε:

λ

−λ

f (− x)=
dx

−λ

f (u)(−du)
=

λ

λ

−λ

λ

f (u) du = ∫ f (x) dx
−λ

Επομένως η (1) γίνεται:
λ

λ

−λ

−λ

α ∫ f (x) dx + β∫ f (x) dx = 2λγ
λ

( α + β ) ∫−λ f (x) dx =

λ

−λ

2λγ

2λγ
α +β

f (x) dx =

Λύση άσκησης 42
Έχουμε

2

1

0

0

f (x) dx ∫ f (x) dx + ∫
∫=

Αν στο ολοκλήρωμα

2

1

2

1

f (x) dx .

f (x) dx θέσουμε u= x − 1 , έχουμε du = dx και για x = 1 είναι u = 0 ,

ενώ για x = 2 είναι u = 1 .
Επομένως
Άρα
ή

2

0

2

0

2

1

f (x) dx =

1

0

0

1

1

0

0

∫ f (x) dx + ∫ f (x + 1) dx

f (x) dx
=

f (x) dx
=

1

∫ f (u + 1) du = ∫ f (x + 1) dx .

∫ ( f (x) + f (x + 1) ) dx .
1

0

457
Λύση άσκησης 43
Έχουμε

π

0

π
f (x) ⋅ ηµx dx = − ∫ f (x) ⋅ ( συνx )′ dx
0

π

= − [ f (x)συνx ]0 + ∫ f ′(x) ⋅ συνx dx
π

0

π

= f (0)συν0 − f (π)συνπ + ∫ f ′(x) ⋅ συνx dx
0

π

= f (0) + f (π) + ∫ f ′(x) ⋅ συνx dx
0

π

= 4 + ∫ f ′(x) ⋅ (ηµx)′ dx
0

π

= 4 + [ f ′(x) ⋅ ηµx ]0 − ∫ f ′′(x) ⋅ ηµx dx
π

0

= 4−π

Λύση άσκησης 44
i. Έχουμε

x
κ
λ
=
+
4
3
(x − 1)
(x − 1)
(x − 1) 4

x = κ(x − 1) + λ
x = κx + (λ − κ)

κ =1 και λ − κ = 0
Άρα κ= 1, λ= 1 .

ii. Έχουμε=
f (x)

1
1
+
, x ∈ (1, + ∞ ) .
3
(x − 1)
(x − 1) 4

Επομένως
3

3

2

2

f (x) dx ∫
∫=

=

3

2

1
1
+
dx
3
(x − 1)
(x − 1) 4

3
1
1
dx
+
dx
3

2
(x − 1)
(x − 1) 4

458

3

3

1 1  1 1 
=
− 
 − 

2  ( x − 1)2  3  ( x − 1)3 
2
2

11  11  2
=
−  − 1 −  − 1 =
2 4  38  3

Λύση άσκησης 45
i. Έχουμε

=

( lnx ) dx
∫=
ν

e

1

∫ ( lnx ) (x)′ dx
e

ν

1

e
e
ν
ν−1 1
= ( lnx ) ⋅ x  − ν ∫ ( lnx ) ⋅ ⋅ x dx

1
1
x

= e − ν ∫ ( lnx )
e

ν−1

1

dx

Άρα Iν = e − νIν−1 .
ii. Έχουμε

I3 = e − 3I 2
I 2 = e − 2I1

e 3 ( e − 2I1 ) =
−2e + 6I1 . Όμως
επομένως I3 =−
e
e
I1 =∫ lnx dx =∫ lnx ⋅ ( x )′ dx =
1

1

=[ x ⋅ lnx ]1 − ∫ 1dx =e − (e − 1) =1
e

e

1

Άρα I3 =−2e + 6 ⋅1 =6 − 2e .

459
Λύση άσκησης 46
π
2
0

π
ηµ ν x
∫ ηµν x + συνν x dx θέτουμε u= 2 − x , οπότε dx = −du , ενώ τα
π
άκρα ολοκλήρωσης γίνονται
και 0 αντίστοιχα. Επομένως
2

i. Στο ολοκλήρωμα A =

A=

π
2
0

0
ηµ x
dx = − ∫π
ν
ηµ x + συν x
2

π
2
0

ν

π

ηµ ν  − u 
2

du
π



ν
νπ
ηµ  − u  + συν  − u 
2

2

συν ν u
du = Β
συν ν u + ηµ ν u

=

ν

ii. Έχουμε
π
2
0

Α+Β

π
2
0

ηµ ν x + συν ν x
dx
=
ηµ ν x + συν ν x

=

π
ηµ ν x
συν ν x
2
dx
+
∫0 ηµν x + συνν x dx
ηµ ν x + συν ν x

π

2
1 dx
∫=
0

π
2

π
2

Επειδή Α = Β και Α + Β = , έχουμε Α = Β =

π
.
4

Λύση άσκησης 47
Έχουμε
π
π

1  π4 2x
2
4
4 x
 ∫0 e dx + ∫0 εϕ x dx  ≥ ∫0 e εϕx ⋅ dx ⇔
2

π
4
0

e 2x dx + ∫ 4 εϕ2 x dx ≥ 2 ∫ 4 e x εϕx ⋅ dx ⇔

π
4
0

e dx + ∫ εϕ x dx −

π

π

0

π
4
0

2x

π
4
0

2x

π
4
0

x

∫ (e

∫ (e

0

2

π
4
0

2e x εϕx ⋅ dx ≥ 0 ⇔

+ εϕ2 x − 2e x εϕx ) dx ≥ 0 ⇔

− εϕx ) dx ≥ 0
2

(

Η τελευταία ανισότητα ισχύει, αφού e x − εϕx

)

2

≥ 0 , για κάθε x ∈  .

460
Λύση άσκησης 48

α

i. Έχουμε =
f (x) dx
−α

Στο

0

−α

0

−α

α

f (x) dx + ∫ f (x) dx .
0

f (x) dx , θέτουμε u = − x , οπότε du = −dx , ενώ τα άκρα ολοκλήρωσης γίνονται α

και 0 αντίστοιχα. Επομένως

0

−α

0

α

α

α

0

0

f (x) dx =
− ∫ f (−u) du =
∫ f (u) du =
∫ f (x) dx .

Άρα

α

−α

0

α

α

−α

0

0

f (x) dx = ∫ f (x) dx + ∫ f (x) dx = 2 ∫ f (x) dx .

α

ii. Έχουμε =
f (x) dx
−α

Στο

0

−α

0

−α

α

f (x) dx + ∫ f (x) dx .
0

f (x) dx , θέτουμε u = − x , οπότε du = −dx , ενώ τα άκρα ολοκλήρωσης γίνονται α

και 0 αντίστοιχα. Επομένως

0

−α

0

α

α

α

α

0

0

0

− ∫ f (−u) du =−
− ∫ f (u) du =
− ∫ f (x) dx .
f (x) dx =
∫ f ( u) du =

Άρα

α

−α

0

α

α

α

−α

0

0

0

f (x) dx =
− ∫ f (x) dx + ∫ f (x) dx =
0.
∫ f (x) dx + ∫ f (x) dx =

461
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Εύρεση Ορίων – Συνέχεια Συνάρτησης)

 3 x
f (t)dt, x > 2

Δίνεται συνάρτηση f συνεχής στο [−2, +∞) και η F(x) =  x − 2 ∫2
.
3f (2), x = 2
Να αποδείξετε ότι:
i.
ii.

Η F είναι συνεχής στο x 0 = 2.
Αν η f είναι παραγωγίσιμη στο x 0 = 2 , τότε η F είναι παραγωγίσιμη στο [2, +∞).

(Θέμα Δ)

Άσκηση 2. (Εύρεση Τύπου Συνάρτησης)
Να βρεθεί συνεχής συνάρτηση f :  →  για την οποία ισχύει: f (x) = x + 2 +
κάθε x ∈ . (1)

x

1

f (t)dt, για

(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Εύρεση Τύπου Συνάρτησης)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f : (0, +∞) →  για την οποία ισχύει: f (x) = 3x + 4 +

για κάθε x > 0 (1)
i.
ii.
(Θέμα Β)

Να αποδείξετε ότι η f είναι παραγωγίσιμη.
Να βρείτε τον τύπο της f .

x

2

1
f (t)dt
x

462
Άσκηση 4. (Εύρεση Τύπου Συνάρτησης)
x
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f :  →  για την οποία ισχύει: f (x) =−3 + 2e +

για κάθε x ∈ . (1)
i.

Να αποδείξετε ότι η f είναι παραγωγίσιμη.

ii.

Να βρείτε τη συνάρτηση f

(Θέμα Γ)

Άσκηση 5. (Εύρεση Τύπου Συνάρτησης)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f : (0, +∞) →  για την οποία ισχύει:

f (x)= 3x 2 + 4 − ∫

x

1

i.
ii.

1 x
f ( )dt, για κάθε x > 0. (1)
t t

Να αποδείξετε ότι η f είναι παραγωγίσιμη στο (0, +∞).
Να βρείτε τη συνάρτηση f .

(Θέμα Γ)

Άσκηση 6. (Μελέτη Συνάρτησης)
Δίνεται η συνάρτηση F(x) =

i.
ii.

2 + 3x

2 − 3x

3ntdt.

Να βρείτε το πεδίο ορισμού της F .
Να μελετήσετε την F ως προς τη μονοτονία και τα ακρότατα.

(Θέμα Δ)

Άσκηση 7. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Να αποδείξετε ότι: n10 <
(Θέμα Δ)

4

2

3

n(t 2 + 1)dt − ∫ n(t 2 + 1)dt < n17.
2

x
2
x

2

x
f (t + )dt
2

463
Άσκηση 8. (Απόδειξη Ανισοτήτων)
Να αποδείξετε ότι:
i.

x

x 2 +1

1

ii.

2(e t + 1)dt ≤ e x + 2x − e − 2

0

2

2

x

(t 2 + 2)dt > ∫ (t 2 + 2)dt
0

(Θέμα Δ)

Άσκηση 9. (Υπολογισμός Ολοκληρώματος)
Να υπολογίσετε τα ολοκληρώματα:
i.

3

3

0

x

Ι1 =∫ ( ∫
2

x

0

2

∫ (∫

ii. =
Ι2

2
dt)dx.
2 + t2
xσυνt 3dt)dx.

(Θέμα Δ)

Άσκηση 10. (Συνδυαστικές Ασκήσεις)
Δίνεται η συνεχής συνάρτηση f : (0, +∞) →  για την οποία ισχύει:

x

1

f (t)dt + nx ≥ 3x 2 + 2x − 5, για κάθε x > 0. (1)

Να αποδείξετε ότι η f (1) = 7
(Θέμα Γ)

Άσκηση 11. (Συνδυαστικές Ασκήσεις)
Δίνεται η συνεχής στο [0, 2] συνάρτηση f για την οποία ισχύει f (x) < 2. Να αποδείξετε ότι η
εξίσωση:
(Θέμα Γ)

x

2

f (t)dt − 5x + 8 =
0 έχει μοναδική ρίζα στο διάστημα (0, 2).

464
Άσκηση 12. (Συνδυαστικές Ασκήσεις)
Δίνεται η συνεχής στο  συνάρτηση f για την οποία ισχύει: =
F(x)
κάθε x ∈ R. (1)

x

2

(x 2 + 2x)f (t)dt, για

Να αποδείξετε ότι:
H F είναι παραγωγίσιμη στο 

i.

Υπάρχει ξ ∈ (0, 2), τέτοιο ώστε F'(ξ) =0

ii.

iii.

ξ

2

f (t)dt =

−ξf (ξ)(ξ + 2)
.
2( ξ + 1)

(Θέμα Γ)

Άσκηση 13. (Συνδυαστικές Ασκήσεις)
Δίνεται η=
συνάρτηση F(x)
i.
ii.

∫ (∫
x

0

3t + 2

1

)

e u + 2 du dt, x ∈ .

Να αποδείξετε ότι η F είναι κυρτή στο 
Να βρείτε την εξίσωση της εφαπτομένης της C F' στο σημείο A(1, F' (1)).

(Θέμα Δ)

465
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση Άσκησης 1
0

x

i.

3∫ f (t)dt  0 
Έχουμε: lim+ F(x)
= lim+ 2 = 3 lim+
x →2
x →2
x →2
x−2

( ∫ f (t)dt=)′
x

f (x)
3 lim+ = 3f=
(2) F(2).
x →2
1

2

( x − 2 )′

Άρα, η F είναι συνεχής στο x 0 = 2.
i.

Για x > 2 έχουμε:

 3 x f (t)dt ′ 3f (x)(x − 2) − 3 x f (t)dt
∫2
∫2

F'(x) =
.
=
2
x − 2)
(
 x − 2 


Για x 0 = 2, είναι:
x

F(x) − F(2)
=
=
F '(2) lim
lim
+
x →2
x → 2+
x−2

3∫ f (t)dt

− 3f (2)
−2
x=
3 lim+
x →2
x−2

2


(
∫ f (t)dt − f (2)(x − 2) )
f (x) − f (2 )
3 ⋅ lim
3 ⋅ lim
=
=

x

2

0

f (t)dt − f (2)(x − 2)  0 
=
2
( x − 2)

x

2

x →2

=

+

(( x − 2) )
2

x → 2+

2(x − 2)(x − 2)′

=

3
f (x) − f (2 ) 3
=
⋅ f '(2).
lim+
2 x →2
x−2
2

Άρα, η F είναι παραγωγίσιμη στο [2, +∞).

Λύση Άσκησης 2
Η f είναι συνεχής για κάθε x ∈ , άρα η συνάρτηση

x

1

f (t)dt είναι παραγωγίσιμη στο ,

επομένως η f είναι παραγωγίσιμη στο  ως πράξεις μεταξύ παραγωγίσιμων συναρτήσεων
Για κάθε x ∈  έχουμε: f '(x) = (x + 2 +

x

1

f (t)dt)' =1 + f (x) ⇔ f '(x) − f (x) =1 ⇔

e − x f '(x) − e − x f (x) =
e − x ⇔ (e − x f (x))' =(−e − x )' ⇔ e − x f (x) =−e − x + c ⇔ f (x) =−1 + e x ⋅ c (2)
4
Για x = 1 η (1) δίνει: f (1) = 3 και η (2) f (1) =−1 + e ⋅ c . Οπότε: −1 + e ⋅ c = 3 ⇔ c =
Άρα
e
4
f (x) =−1 + e x .
e

466
Λύση Άσκησης 3
i.

Για κάθε x > 0 είναι: f (x) = 3x + 4 +

1 x
f (t)dt , (2)
x ∫2

Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο (0, +∞) άρα η

x

2

f (t)dt είναι παραγωγίσιμη στο

(0, +∞). Επομένως η f είναι παραγωγίσιμη στο (0, +∞) , ως πράξεις μεταξύ
παραγωγίσιμων συναρτήσεων.
ii.

H (2) για x > 0 γράφεται:
x

x

xf (x) = 3x 2 + 4x + ∫ f (t)dt ⇒ (xf (x))' = (3x 2 + 4x + ∫ f (t)dt)' ⇔
2

2

x ≠0

⇔ f (x) + xf '(x) = 6x + 4 + f (x) ⇔ xf '(x) = 6x + 4 ⇔ f '(x) = 6 +

4
x

f '(x) =
(6x + 4nx)' ⇔ f (x) =
6x + 4nx + c (3)

12 + 4n2 + c. Άρα
Για x = 2 η (2) δίνει: f (2) = 6 + 4 = 10, ενώ η (3) δίνει: f (2) =
12 + 4n2 + c =10 ⇔ c =−2 − 4n2

Επομένως: f (x) = 6x + 4lnx − 2 − 4ln2

Λύση Άσκησης 4
i.

x
= u ⇔ dt = du
2
x
Για t = − έχουμε: u = 0
2
x
Για t = έχουμε: u = x
2

Θέτουμε t +

Επομένως , η (1) γίνεται: f (x) =−3 + 2e x +

x

0

f (u)du για κάθε x ∈ . (2)

Άρα f παραγωγίσιμη, ως άθροισμα παραγωγίσιμων συναρτήσεων.
ii.

Για κάθε x ∈  έχουμε:
x

f '(x) = (−3 + 2ex + ∫ f (u)du)' = 2ex + f (x) ⇔ f '(x) − f (x) = 2ex ⇔
0

e − x f '(x) − e − x f (x) = 2 ⇔ (e − x f (x))' = (2x)' ⇔ e − x f (x) = 2x + c ⇔ f=
(x) 2xe x + ce x (3)
f (0) = −1, (απο(2))
(x) 2xe x − e x .
⇔ c =−1. Άρα f=
f (0) = c

Για x = 0 έχουμε: 

467
Λύση Άσκησης 5
i.

x
x
x
, οπότε: t = ⇔ dt =
− 2 du.
t
u
u
Για t = 1 είναι: u = x
Για t = x έχουμε: u = 1

Θέτουμε u =


Η (1) γράφεται:

f (x)= 3x 2 + 4 − ∫

Η συνάρτηση h(u) =

x

1

1
f (u)du (2)
u

x

1

1
f (u) είναι συνεχής, ως πράξεις συνεχών, άρα η
u

1
f (u)du είναι παραγωγίσιμη. Επομένως f παραγωγίσιμη στο (0, +∞) , ως
u

άθροισμα παραγωγίσιμων συναρτήσεων.
ii.

Για x > 0 έχουμε: f '(x) = (3x2 + 4 −

x

1

1
1
f (u)du)' ⇔ f '(x) = 6x − f (x) ⇔
u
x

⇔ xf '(x) + f (x) =6x 2 ⇔ (xf (x))' =(2x 3 )' ⇔ xf (x)= 2x 3 + c ⇔

f (x)
= 2x 2 +

1
c (3)
x

Για x = 1 η (2) δίνει: f (1) = 7 και η (3) για x = 1 δίνει: f (1)= 2 + c .
Άρα 2 + c = 7 ⇔ c = 5 . Επομένως f (x)
= 2x 2 +

5
.
x

Λύση Άσκησης 6
i.

Η συνάρτηση g(t) = 3nt έχει πεδίο ορισμού το D=
(0, +∞) και είναι συνεχής σε
g
αυτό.
Επίσης οι συναρτήσεις

h1 (x)= 2 − 3x και h 2 (x)= 2 + 3x έχουν πεδίο ορισμού το

.
Επομένως η συνάρτηση F(x) =

2 + 3x

2 − 3x

3ntdt. ορίζεται όταν:


2 3
2 + 3x > 0
2 3
−2 3
 x >− 2
⇔

<x<

3
3
2 − 3x > 0
 x< 2 3
3

Άρα D F = (−

2 3 2 3
,
).
3
3

468

ii.

Για κάθε x ∈ (−

2 3 2 3
,
) έχουμε:
3
3
'

2 + 3x
0
F'(x) = ∫
3ntdt  = ∫
 2− 3x
  2−

 −3 2−
 ∫0

3x

'

2+
ntdt  + 3  ∫

 0

3x

3x

3ntdt + ∫

2 + 3x

0

'

3ntdt  =

'

ntdt  =
−3n(2 − 3x)(2 − 3x)' + 3n(2 + 3x)(2 + 3x)'

= 3 3n(2 − 3x) + 3 3n(2 + 3x)
=
3 3n (2 − 3x) ⋅ (2 + =
3x)  3 3 ln(4 − 3x 2 )
Είναι:

F'(x) = 0 ⇔ 3 3n(4 − 3x 2 ) = 0 ⇔ 4 − 3x 2 = 1 ⇔ x = ±1.

F'(x) ≥ 0 ⇔ 3 3 ln(4 − 3x 2 ) ≥ 0 ⇔
n(4 − 3x 2 ) ≥ n1 ⇔ 4 − 3x 2 ≥ 1 ⇔ x 2 ≤ 1 ⇔ −1 ≤ x ≤ 1

F'(x) ≤ 0 ⇔ 3 3 ln(4 − 3x 2 ) ≤ 0 ⇔ 4 − 3x 2 ≤ 1 ⇔

2 3
2 3
< x ≤ −1 ή 1 ≤ x <
.
3
3
Άρα F γνησίως αύξουσα στο [−1,1] και γνησίως φθίνουσα στα διαστήματα:
x2 ≥ 1 ⇔ −

 −2 3
2 3
, −1],[1,
).

3
 3
Επίσης η F παρουσιάζει ελάχιστο για x = −1 με τιμή

F(−1) = ∫

2− 3

2+ 3

3ntdt =3 ⋅ ∫

2− 3

2+ 3

t ' ntdt = 3[tnt ]22−+

3
3

−3∫

2− 3

2+ 3

1
t dt =
t

= 3(2 − 3)n(2 − 3) − 3(2 + 3)n(2 + 3) − 3(2 − 3 − (2 + 3)] =

= 3(2 − 3)n(2 − 3) − 3(2 + 3)n(2 + 3) + 6 3.
και για x = 1 παρουσιάζει μέγιστο με τιμή

F(1) =

2+ 3

2− 3

3ntdt = 3(2 + 3)n(2 + 3) − 3(2 − 3)n(2 − 3) − 6 3.

469
Λύση Άσκησης 7
Έστω
=
f (x)

x

2

n(t 2 + 1)dt, x ∈ [3, 4].

Η συνάρτηση n(t 2 + 1) είναι συνεχής στο [3, 4], οπότε η f είναι παραγωγίσιμη και επομένως
συνεχής στο [3, 4].
Άρα από το θεώρημα Μέσης Τιμής, υπάρχει ένα, τουλάχιστον, ξ ∈ (3, 4) τέτοιο, ώστε:

f '(ξ)
=

f (4 )− f (3)
=
4−3

4

2

3

n(t 2 + 1)dt − ∫ n(t 2 + 1)dt.
2

2x
> 0 για κάθε x ∈ [3, 4], άρα η f ' είναι γνησίως
x2 +1

''(x)
Είναι: f=
'(x) n(x 2 + 1) και f=
αύξουσα στο [3, 4].

Επομένως: 3 < ξ < 4 ⇔ f '(3) < f '(ξ) < f '(4) ⇔ n10 <

4

2

3

n(t 2 + 1)dt − ∫ n(t 2 + 1)dt < n17.
2

Λύση Άσκησης 8
i.

Είναι:

x

1

x

2(e t + 1)dt ≤ e x + 2x − e − 2 ⇔ ∫ 2(e t + 1)dt − e x − 2x + e + 2 ≤ 0. Θεωρούμε
2

2

2

2

1

τη συνάρτηση =
f (x)

x

1

2(e + 1)dt − e − 2x + e + 2, x ∈ R η οποία είναι παραγωγίσιμη
t2

x2

= 2e x + 2 − e x ⋅ 2x − 2= 2e x (1 − x)
με: f '(x)
Έχουμε:
2

2

2

f '(x) ≥ 0 ⇔ 2ex (1 − x) ≥ 0 ⇔ 1 − x ≥ 0 ⇔ x ≤ 1
Άρα f γνησίως αύξουσα στο (−∞,1]

f '(x) ≤ 0 ⇔ 2ex (1 − x) ≤ 0 ⇔ x ≥ 1
Άρα f γνησίως φθίνουσα στο [1, +∞)

2

2

Επομένως η f παρουσιάζει ολικό μέγιστο στο x 0 = 1, άρα
x

x

f (x) ≤ f (1) ⇔ ∫ 2(e t + 1)dt − e x − 2x + e + 2 ≤ 0 ⇔ ∫ 2(e t + 1)dt ≤ e x + 2x − e − 2.
2

2

1

ii.

2

1

Θεωρούμε τη συνάρτηση h(x)
=

x

0

(t 2 + 2)dt, η οποία είναι παραγωγίσιμη στο R, με

h '(x) = x 2 + 2 > 0, άρα η h είναι γνησίως αύξουσα.
Έστω η συνάρτηση g(x) = x 2 + 1 − x
Βρίσκοντας την διακρίνουσα έχουμε: Δ=-3<0
Άρα g(x) > 0 ,οπότε x 2 + 1 > x και h γνησίως αύξουσα.
Επομένως, h(x 2 + 1) > h(x) ⇔

2

x 2 +1

0

x

(t 2 + 2)dt > ∫ (t 2 + 2)dt.
0

470
Λύση Άσκησης 9
i.

2
,t∈R =
και F(x)
2 + t2

=
f (t)
Έστω

x

2

dt ∫
∫=
2+t
3

2

x

3

f (t)dt, t ∈ .

Για κάθε x ∈  έχουμε: F'(x) = f (x), οπότε:
3
x
3
3
3
2
I1 =
−∫ (∫
dt)dx =
− ∫ F(x)dx =
− ∫ (x) ' F(x)dx =
−[xF(x)]30 + ∫ xF'(x)dx =
2
0
3 2+t
0
0
0

3

3

0

0

2
'
3 (x + 2)
2
dx
=
∫0 x 2 + 2 dx =
2 + x2

0+∫ x⋅
=
−3F(3) + ∫ xf (x)dx =

[n(x 2 + 2)]30 = n11 − n2 = n
ii.

Για κάθε x ∈  είναι:
=
I2

11
.
2

2

x

0

2

∫ (x ∫

συνt 3dt)dx

Έστω f (t) = συνt 3 , t ∈ R και F(x)=

x

2

συνt 3dt=

x

2

f (t)dt, t ∈ R.
'

 x2 
Για κάθε x ∈ R έχουμε: F'(x) = f (x),=
οπότε: I 2 ∫=
xF(x)dx ∫  =
 F(x)dx
0
0
 2 
2

2

2
2 x
 x2

1 2
=

F(x)
2F(2) − ∫ x 2 f (x)dx =
2
 ∫0 2 F '(x)dx =
2 0

0

1 2
1 2 1
′
= 0 − ⋅ ∫ x 2 συνx 3dx = − ∫  ηµx 3  dx =
2 0
2 0 3

2
1
1
1
= − ηµx 3  = − ( ηµ8 − ηµ0 ) = − ηµ8.
0
6
6
6

2

471
Λύση Άσκησης 10
Η (1) γράφεται:
Έστω g(x)
=

x

x

1

f (t)dt + nx − 3x 2 − 2x + 5 ≥ 0.

f (t)dt + nx − 3x 2 − 2x + 5, x > 0.

1

Είναι: g(x) ≥ 0 ⇔ g(x) ≥ g(1), για κάθε x > 0.
Δηλαδή η g παρουσιάζει (ολικό) ελάχιστο για x = 1.

Η f είναι συνεχής άρα η

x

1

f (t)dt είναι παραγωγίσιμη. Επομένως η g είναι παραγωγίσιμη,

ως πράξεις παραγωγίσιμων συναρτήσεων, οπότε:
x

g '(x)= ( ∫ f (t)dt + nx − 3x 2 − 2x + 5)' ⇔ g '(x)= f (x) +
1

1
− 6x − 2.
x

Η g είναι παραγωγίσιμη στο εσωτερικό σημείο x = 1 παρουσιάζει και (ολικό) ελάχιστο άρα
από θεώρημα Fermat g '(1) = 0 ⇔ f (1) + 1 − 6 − 2 = 0 ⇔ f (1) = 7.

Λύση Άσκησης 11
Έστω g(x)
=
Είναι:

x

2

f (t)dt − 5x + 8.

2

g(2) =∫ f (t)dt − 10 + 8 =−2 < 0

g(0) =∫ f (t)dt + 8 =− ∫ f (t)dt + 8 > 0, αφού

2
0

2

2

2

0
2

2

0

0

f (t) < 2 ⇔ ∫ f (t)dt < ∫ 2dt ⇔ ∫ f (t)dt < 2(2 − 0) ⇔
0

2

0

2

2

0

0

f (t)dt < 4 ⇔ − ∫ f (t)dt > −4 ⇔ 8 − ∫ f (t)dt > 4 > 0.

Άρα g(0) ⋅ g(2) < 0 και επειδή g συνεχής στο [0,2]
(Η f είναι συνεχής άρα

x

2

f (t)dt παραγωγίσιμη οπότε και συνεχής. Επομένως g συνεχής, ως

πράξεις συνεχών) σύμφωνα με το θεώρημα Bolzano η εξίσωση g(x) = 0 ή

x

2

f (t)dt − 5x + 8 =
0 έχει μια τουλάχιστον ρίζα στο (0, 2).

Θα αποδείξουμε ότι αυτή η ρίζα είναι μοναδική. Για κάθε x ∈ (0, 2) ισχύει:
x

g '(x)
= ( ∫ f (t)dt − 5x + 8)=' f (x) − =
5 (f (x) − 2) − 3 < 0 αφού f (x) < 2. Επομένως η συνάρτηση
2

g είναι γνησίως φθίνουσα οπότε η ρίζα της εξίσωσης g(x) = 0 είναι μοναδική.

472
Λύση Άσκησης 12
i.

Για κάθε x ∈  έχουμε: F(x) = (x 2 + 2x) ⋅
Η f είναι συνεχής στο  άρα η f1 (x) =

x

2

f (t)dt, για κάθε x ∈ R. (2)

x

f (t)dt είναι παραγωγίσιμη στο  .Άρα η F
είναι παραγωγίσιμη στο  , ως γινόμενο των παραγωγίσιμων στο  συναρτήσεων
2

x

= x 2 + 2x.
f1 (x) = ∫ f (t)dt και f 2 (x)
2

ii.

Για τη συνάρτηση F ισχύουν:
• F συνεχής στο [0, 2].
• F παραγωγίσιμη στο (0, 2).
(2)

(2)

= F(2)
= 0, αφού F(0) = 0 και F(2)
= 8.0
= 0
• F(0)
Άρα για τη συνάρτηση F ισχύει το θεώρημα Rolle στο [0, 2], οπότε υπάρχει ένα
τουλάχιστον ξ ∈ (0, 2) τέτοιο ώστε F'(ξ) =0.
iii.

Για κάθε x ∈  είναι:
x

x

x

2

2

2

F '(x) = ((x 2 + 2x) ∫ f (t)dt)' = (x 2 + 2x)' ∫ f (t)dt + (x 2 + 2x)( ∫ f (t)dt)' =
x

= (2x + 2)∫ f (t)dt + (x 2 + 2x) ⋅ f (x)
2

Για x = ξ έχουμε: F'(ξ) =0 (από ii ερώτημα) ⇔ (2ξ + 2)

ξ

2

f (t)dt =

ξ

2

f (t)dt + (ξ 2 + 2ξ)f (ξ)= 0 ⇔

−ξ(ξ + 2)f (ξ)
. επειδή ξ ∈ (0, 2) ⇒ ξ ≠ −1
2( ξ + 1)

Λύση Άσκησης 13
i.

Θέτουμε g(t) =

3t + 2

1

e u + 2 du και h(u) = e u + 2 . Η συνάρτηση h είναι συνεχής στο  οπότε

η g έχει πεδίο ορισμού το  και είναι παραγωγίσιμη, άρα η g είναι συνεχής στο 

και επομένως η συνάρτηση F έχει πεδίο ορισμού το  και είναι παραγωγίσιμη με:

=
F '(x)

(=
∫ g(t)dt )
'

x

0

g(x) και F ''(x)= g '(x)= e3x + 4 (3x + 4)=' 3e3x + 4 > 0.

Άρα F κυρτή στο  .
ii.

Είναι: F '(1)
= g(1)=

5

1

5

e u + 2 du= e u + 2 = e7 − e3
1

F=
''(1) g=
'(1) 3e .
7

Άρα (ε) : y − (e7 − e3 )= 3e7 (x − 1) ή ( ε ) : y = 3e7 x − 2e 7 − e3 .

473
ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Άσκηση 1. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από την Cf , τον Άξονα x ′x και τις
Ευθείες x = α , x = β )
Να υπολογίσετε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη γραφική παράσταση της

f (x) =

1
, τον άξονα x ′x και τις ευθείες x = 1 και x = α με α > 1 .
x

(Θέμα Β)

Άσκηση 2. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από την Cf , τον Άξονα x ′x και τις
Ευθείες x = α , x = β )
Να υπολογίσετε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη γραφική παράσταση της

f ( x ) = x 2 − 3x + 2 , τον άξονα x ′x και τις ευθείες x = 1 και x = 3 .

(Θέμα Β)

Άσκηση 3. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από την f Διπλού Τύπου, τον Άξονα
x′x και τις Ευθείες x = α , x = β )
x
e − 1, x < 0
.
2
 x − x, x ≥ 0

Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) = 

Να βρείτε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη Cf , τον άξονα x ′x και τις
ευθείες x = −1 και x = 2 .
(Θέμα Β)

474

Άσκηση 4. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από τις Cf και Cg )
Δίνονται οι συνεχείς συναρτήσεις f , g για τις οποίες ισχύει:

f ( x ) − g ( x ) = ( x − 1) ⋅ ( x − 2 ) ⋅ ( x − 3) για κάθε x ∈  .
Να βρείτε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις Cf και Cg .
(Θέμα Β)

Άσκηση 5. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από τις Cf και Cg )
Να βρεθεί το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις γραφικές παραστάσεις των
συναρτήσεων f ( x ) = x 3 − x 2 + 5 και g ( x ) = x 2 − x + 5 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 6. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από τις Cf και Cg )
Να βρείτε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη γραφική παράσταση της
f ( x )= 4 − x 2 και την ευθεία y= x + 2 .
(Θέμα Β)

Άσκηση 7. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από τις Cf και Cg )
Να υπολογίσετε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη γραφική παράσταση της

f ( x ) = x και την ευθεία y =

(Θέμα Β)

1
x.
2

475

Άσκηση 8. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από την Cf , την Cg και τις Ευθείες

x = α , x = β)
Δίνονται οι συναρτήσεις f , g οι οποίες είναι δυο φορές παραγωγίσιμες στο  με

′′ ( x ) g′′ ( x ) + ηµ x για κάθε x ∈  .
f=

Αν στα σημεία ( 0, f ( 0 ) ) και ( 0, g ( 0 ) ) οι εφαπτόμενες των Cf και Cg αντίστοιχα, είναι

παράλληλες και επιπλέον f=
( 0 ) g=
( 0 ) 0 , τότε να υπολογίσετε το εμβαδόν του χωρίου
που περικλείεται από τις Cf , Cg και τις ευθείες x =

π
και x = π .
2

(Θέμα Γ)

Άσκηση 9. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από τις Cf , Cg και C h )
Να βρεθεί το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις γραφικές παραστάσεις των
συναρτήσεων f ( x ) = ln x , g ( x ) =

1− x
και της κατακόρυφης ευθείας x = 2 .
x

(Θέμα Β)

Άσκηση 10. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από τις Cf , Cg και C h )
Δίνονται οι συναρτήσεις f ( x ) = e x και g ( x ) = e − x + 2 . Να βρεθεί το εμβαδόν του χωρίου που
περικλείεται από τις γραφικές παραστάσεις των συναρτήσεων f και g και την ευθεία
3

y = e2 .
(Θέμα Γ)

476
Άσκηση 11. (Εύρεση Εμβαδού Χωρίου που Περικλείεται από τα Σημεία M(x, y) για τα οποία
Ισχύουν κάποιες Δοσμένες Ανισοτικές Σχέσεις)
Δίνεται η συνάρτηση f ( x )= x ⋅ ln x , x > 0 .
Να βρείτε το εμβαδόν του χωρίου που ορίζεται από τα σημεία M ( x , y ) με

f (x) ≤ y ≤ 0 .

1
≤ x ≤ 1 και
e

(Θέμα Γ)

Άσκηση 12. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνάρτηση f ( x=
) x 2 − 4x .
i. Να βρείτε τις εξισώσεις των εφαπτόμενων της Cf , στα σημεία που τέμνει τον άξονα
x′x .
ii. Να υπολογίσετε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις δυο εφαπτόμενες και
τη Cf .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 13. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνάρτηση f ( x )= 2x + 1 −

1
με x ∈ ( 0,1) ∪ (1, + ∞ ) .
x ⋅ ln x

i. Να δείξετε ότι η Cf έχει πλάγια ασύμπτωτη στο +∞ την ευθεία =
y 2x + 1 .
ii. Να βρείτε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη Cf , την ασύμπτωτη και τις
κατακόρυφες ευθείες x = e και x = e 2 .
(Θέμα Γ)

477
Άσκηση 14. (Συνδυαστική)
Έστω η συνάρτηση f (x)
=

x + 1 με x ≥ −1 . Στο σημείο A ( 0,1) της Cf φέρνουμε την

εφαπτομένη της ε . Να δείξετε ότι το τρίγωνο το οποίο σχηματίζει η εφαπτομένη με τους
άξονες, χωρίζεται από τη Cf σε δυο χωρία των οποίων τα εμβαδά έχουν λόγο 2 :1 .
(Θέμα Γ)

Άσκηση 15. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) = x − 3 + e − x .
i. Να βρείτε την πλάγια ασύμπτωτη της γραφικής παράστασης της f στο +∞ .
ii. Να υπολογίσετε το εμβαδόν E ( λ ) του χωρίου που περικλείεται από τη Cf , την
ασύμπτωτη και τις ευθείες x = 1 και x = λ με λ > 1 .
iii. Να υπολογίσετε το lim E ( λ ) .
λ→+∞

(Θέμα Γ)

Άσκηση 16. (Συνδυαστική)
Έστω η συνάρτηση f ( x ) =x 3 − 3x 2 + 7 .
i. Να βρείτε τα διαστήματα στα οποία η f είναι κυρτή ή κοίλη.
ii. Να υπολογίσετε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη Cf , την εφαπτομένη
της στο A ( 2, f ( 2 ) ) και τις κατακόρυφες ευθείες x = 1 και x = 3 .

(Θέμα Γ)

478
Άσκηση 17. (Συνδυαστική)
Θεωρούμε τη συνάρτηση f ( x ) = x 3 + 2x + 1 .
i. Να δείξετε ότι η f αντιστρέφεται.
ii. Αν f −1 η αντίστροφη της f , να βρείτε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη
γραφική παράσταση της f −1 , τον άξονα x ′x και τις ευθείες x = 4 και x = 13 .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 18. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνάρτηση f ( x ) = x 2 − 2x + 2 με x ≥ 1 .
i. Να δείξετε ότι η f αντιστρέφεται στο [1, +∞ ) .
ii. Αν f −1 η αντίστροφη της f , να βρείτε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται
ανάμεσα στις Cf και Cf −1 .
(Θέμα Δ)

Άσκηση 19. (Συνδυαστική)
Δίνεται η συνάρτηση f η οποία είναι παραγωγίσιμη στο  και για την οποία ισχύει
f ( 0 ) = 0 και f ′ ( x ) > x για κάθε x ∈  .
Αν E το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη Cf , τον άξονα x ′x και τις ευθείες

1
x = 0 και x = 1 , τότε να δείξετε ότι E > .
6
(Θέμα Δ)

479
Άσκηση 20. (Συνδυαστική)
i. Να αποδείξετε την ανισότητα:

x2
x−
≤ ln (1 + x ) ≤ x για κάθε x ≥ 0 .
2
Πότε ισχύουν οι ισότητες;

(

)

ii. Δίνεται η συνάρτηση f (=
x ) ln 1 + x 2 .
Αν E το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη Cf , τον άξονα x ′x και τις ευθείες

x = 0 και x = 1 , τότε να δείξετε ότι

(Θέμα Δ)

7
1
<E< .
30
3

480
ΛΥΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΩΝ

Λύση άσκησης 1

1
, ορίζεται και είναι συνεχής στο ∗ .
x

Η συνάρτηση f ( x ) =

Επιπλέον f ( x ) > 0 για x > 0 , οπότε το εμβαδόν του χωρίου Ω (βλέπε Σχήμα) που
περικλείεται από τη γραφική παράσταση της f ( x ) =
και x = α με α > 1 , ισούται με:
α

E(Ω)=

1
∫ x dx= [ln x ] =
α

1

1

ln α − ln1= ln α τ.μον.

1
, τον άξονα x ′x και τις ευθείες x = 1
x

481
Λύση άσκησης 2
Η συνάρτηση ορίζεται και είναι συνεχής στο  ως σύνθεση συνεχών συναρτήσεων.
Το τριώνυμο x 2 − 3x + 2 έχει διακρίνουσα ∆ = 9 − 8 = 1 > 0 και ρίζες x = 1 και x = 2 , οπότε
το πρόσημό του είναι:

Άρα το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη γραφική παράσταση της f , τον άξονα
x ′x και τις ευθείες x = 1 και x = 3 , ισούται με:
3

2

3

1

1

2

2
E=
− ∫ ( x 2 − 3x + 2 ) dx + ∫ ( x 2 − 3x + 2 ) dx =
∫ x − 3x + 2 dx =

2

3

 x3 3 2
  x3 3 2

−  − x + 2x  +  − x + 2x  =
1 τ.μον.
3 2
1  3 2
2

Λύση άσκησης 3
Η f είναι ορισμένη στο Α =

( −∞, 0 ) ∪ [0, +∞ ) =

.

(α) Για κάθε x ∈ ( −∞, 0 ) η f με τύπο f (x)
= e x − 1 , είναι συνεχής ως πράξεις συνεχών
συναρτήσεων.
(β) Για κάθε x ∈ ( 0, +∞ ) η f με τύπο f (x)
= x 2 − x , είναι συνεχής ως πολυωνυμική.
(γ) Στη θέση x = 0 , έχουμε:

 lim f=
(x) lim− ( e x =
− 1) 0

x →0
 x →0

συνεπώς η f είναι συνεχής στη θέση x = 0.
f (0) = 0

f=
(x) lim+ ( x 2 −=
x) 0
+
 xlim
→0
x →0
Συνεπώς από (α),(β) και (γ) η f είναι συνεχής στο  , άρα και στο [ −1, 2] ⊆ .
e x γν .αυξ.

Για x < 0 ⇔ e x < 1 ⇔ e x − 1 < 0 άρα f ( x ) < 0 .

482
Για το x 2 − x έχουμε:

άρα f ( x ) < 0 για x ∈ ( 0,1) και f ( x ) > 0 για x ∈ (1, 2 ) .
Οπότε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη Cf , τον άξονα x ′x και τις ευθείες
x = −1 και x = 2 ισούται με:
2

0

1

2

E=
− ∫ ( e − 1) dx − ∫ ( x − x ) dx + ∫ ( x 2 − x ) dx =
∫ f ( x ) dx =
x

−1

2

−1

0

1

1

2

 x3 x 2   x3 x 2  1
 x − e  −  −  +  −  =+ 1 τ.μον.
−1
 3 2  0  3 2 1 e
x

0

Λύση άσκησης 4
Βρίσκουμε το πρόσημο της διαφοράς f ( x ) − g ( x ) .

Από τον πίνακα έπεται ότι το εμβαδόν E του χωρίου που περικλείεται ανάμεσα στις
γραφικές παραστάσεις των f , g ισούται με
3

2

3

1

1

2

E =∫ f ( x ) − g ( x ) dx =∫ f ( x ) − g ( x )  dx − ∫ f ( x ) − g ( x )  dx .
Όμως f ( x ) − g ( x ) = ( x − 1) ⋅ ( x − 2 ) ⋅ ( x − 3) = x 3 − 6x 2 + 11x − 6 , άρα
2

3

3
2
3
2
∫ ( x − 6x + 11x − 6 ) dx − ∫ ( x − 6x + 11x − 6 ) dx =

E=

1

2

2

3

x
 x

11 2
11 2
1
3
3
 4 − 2x + 2 x − 6x  −  4 − 2x + 2 x − 6x  =τ.μον.

1 
2 2
4

4

483
Λύση άσκησης 5
Οι συναρτήσεις f , g είναι συνεχείς στο  , ως πολυωνυμικές, οπότε και η συνάρτηση f − g
είναι συνεχής στο  , ως διαφορά συνεχών συναρτήσεων.
Παίρνουμε τη διαφορά f ( x ) − g ( x ) = x 3 − 2x 2 + x = x ( x − 1) και σχηματίζουμε τον πίνακα
2

του προσήμου της:

Οπότε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις γραφικές παραστάσεις των
συναρτήσεων f και g ισούται με:
1

 x4 2
x2 
1
E = ∫ ( x − 2x + x ) dx =  − x 3 +  =
τ.μον.
2  0 12
4 3
0
1

3

2

Λύση άσκησης 6
Οι συναρτήσεις f και g ( x )= y= x + 2 είναι συνεχείς στο  , ως πολυωνυμικές, οπότε και
η συνάρτηση f − g είναι συνεχής στο  , ως διαφορά συνεχών συναρτήσεων.
Έχουμε f ( x ) − g ( x ) =4 − x 2 − ( x + 2 ) =− x 2 − x + 2 . Το τριώνυμο έχει ρίζες x = −2 και x = 1 .
Στον παρακάτω πίνακα βρίσκουμε το πρόσημο του τριωνύμου:

Το εμβαδόν λοιπόν του χωρίου Ω (βλέπε Σχήμα) που περικλείεται από τη γραφική
παράσταση της f και την ευθεία y= x + 2 θα ισούται με:
1

 x3 x 2

9
E = ∫ f ( x ) − g ( x ) dx = ∫ ( − x − x + 2 ) dx =  − − + 2x  = τ.μον.
 3 2
 −2 2
−2
−2
1

1

2

484

Λύση άσκησης 7
Η συνάρτηση f ορίζεται και είναι συνεχής στο [ 0, + ∞ ) .

1
y = x
0
x ⋅ ( x − 4) =
 2 x = x


⇔
Λύνουμε το σύστημα 
, οπότε βρίσκουμε τις λύσεις
1
1 ⇔
y = x
y = 1 x
y = x
2

2


2

( 0, 0 )

και ( 4, 2 ) .

Άρα η Cf και η ευθεία y =

1
2

Επίσης =
x− x

(

1
x τέμνονται στα σημεία O ( 0, 0 ) και A ( 4, 2 ) . (βλέπε Σχήμα)
2

x ⋅ 2− x
2

) ≥ 0 για κάθε x ∈ [0, 4] , άρα το εμβαδόν E του χωρίου Ω

που περικλείεται από τη Cf και την ευθεία y =
4

1
x ισούται με:
2

1 
2  32  1 2 4 4


τ.μον.
E(=
dx
Ω) ∫  x − x =
 x  −  x=
0
2
3
4
3


 0
0
4

485
Λύση άσκησης 8

′′ ( x ) g′′ ( x ) + ηµ x γίνεται:
Η σχέση f=

( x ) )′ ( g′ ( x ) − συν x )′ , για κάθε x ∈  ,
( f ′=
οπότε σύμφωνα με γνωστό πόρισμα θα υπάρχει μια πραγματική σταθερά c1 τέτοια, ώστε:

′ ( x ) g′ ( x ) − συν x + c1 , για κάθε x ∈  (1).
f=
Επειδή f ′ ( 0 ) = g′ ( 0 ) , από τη σχέση (1) έχουμε:

′ ( 0 ) g′ ( 0 ) − συν 0 + c1 ⇔
f=
=
c1 1 .
Αντικαθιστούμε και έχουμε:

f ′=
( x ) g′ ( x ) − συν x + 1 ⇔ f ′=
(x)

( g ( x ) − ηµ x + x )′ , για κάθε x ∈  ,

οπότε πάλι θα υπάρχει μια πραγματική σταθερά c 2 τέτοια, ώστε:

f=
( x ) g ( x ) − ηµ x + x + c2 ,για κάθε x ∈ 

(2).

Για x = 0 , από τη σχέση (2) παίρνουμε c 2 = 0 , άρα

f ( x ) = g ( x ) − ηµ x + x ⇔ f ( x ) − g ( x ) = −ηµ x + x , για κάθε x ∈ 

(3).

Από τη γνωστή μας ανισότητα ηµx ≤ x , για κάθε x ∈  , έπεται ότι ηµx < x , για κάθε

x > 0 , και από τη σχέση (3) συμπεραίνουμε ότι f (x) − g(x) > 0 , για κάθε x > 0 , οπότε το
εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις Cf , Cg και τις ευθείες x =
ισούται με:
π

E=


π
2

π

π

2

2


x2 
3 2
π − 1 τ.μον.
f ( x ) − g ( x ) dx = ∫ ( −ηµ x + x ) dx = συν x +  =
2 π 8
π

π
και x = π
2

486
Λύση άσκησης 9
Η f (x) = ln x έχει πεδίο ορισμού το ( 0, + ∞ ) , είναι συνεχής και γνησίως αύξουσα. Η

g(x) =

1− x
έχει πεδίο ορισμού το ∗ =
x

( −∞ , 0 ) ∪ ( 0, + ∞ ) , είναι συνεχής και γνησίως
1
 1 − x ′
− 2 <0.
 =
x
 x 

φθίνουσα στα διαστήματα ( −∞, 0 ) και ( 0, +∞ ) , αφού g′(x) =

Η εξίσωση f (x) = g(x) έχει προφανή λύση τη x = 1 , η οποία είναι και μοναδική.
Πράγματι αν θεωρήσουμε τη συνάρτηση h(x) =f ( x ) − g ( x ) =ln x −

1
x

τότε h ′ ( x ) = +

1− x
με x > 0 ,
x

1
> 0 στο ( 0, + ∞ ) , άρα η h είναι γνησίως αύξουσα στο ( 0, + ∞ ) , το
x2

οποίο συνεπάγεται ότι η προηγούμενη ρίζα είναι μοναδική.
Επίσης,
για x > 1 ⇒ f ( x ) > f (1) =
0 και
για x > 1 ⇒ g ( x ) < g (1) =
0,
οπότε συμπεραίνουμε ότι f (x) − g(x) ≥ 0 για κάθε x ∈ [1, 2] .
Άρα το εμβαδόν E του χωρίου που περικλείεται από τις γραφικές παραστάσεις των
συναρτήσεων f (x) = ln x , g(x) =

1− x
και της κατακόρυφης ευθείας x = 2 , (βλέπε Σχήμα)
x

ισούται με
2

E
=

dx
∫ f ( x ) − g ( x ) =
1

2

1 

dx
∫1  ln x − x + 1=
2

2

]
∫ ( x )′ ln x dx − [ln x ] + [ x=
2

2

1

1

1

2
2
2
2
2
2
2
[ x ⋅ ln x ]1 − ∫ x ⋅ ( ln x )′ dx − [ln x ]1 + [ x ]1 =[ x ⋅ ln x ]1 − [ x ]1 − [ln x ]1 + [ x ]1 =ln 2 τ.μον.
1

487
Λύση άσκησης 10
Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο  ως εκθετική και η g είναι συνεχής στο  ως
σύνθεση πολυωνυμικής με εκθετική, οπότε και η συνάρτηση f − g είναι συνεχής στο  ,
ως διαφορά συνεχών συναρτήσεων.
Βρίσκουμε που τέμνονται οι γραφικές παραστάσεις των f , g :
e x (1−1)

f (x) =g(x) ⇔ e x =e − x + 2 ⇔ x =− x + 2 ⇔ x =1 , άρα τέμνονται στο σημείο Γ (1, e ) .
3
2

3

3

1
2

3

Επίσης η ευθεία y = e 2 τέμνει τις Cf και Cg στα σημεία A  , e 2  και B  , e 2 

αντίστοιχα.
3

(Αφού e x = e 2 ⇔ x =

3
1
3
)
και e 2− x = e 2 ⇔ x =
2
2

Επειδή e 2− x = e − (x − 2) , η Cg προκύπτει από τη γραφική παράσταση της h ( x ) = e − x μετά από
οριζόντια μετατόπιση κατά +2 .
Το εμβαδόν του χωρίου (βλέπε Σχήμα) που περικλείεται από τις γραφικές παραστάσεις των
3
2

συναρτήσεων f και g και την ευθεία y = e , ισούται με:
3
1

1

2

2

3

2
2
 23 − x + 2 
 23 x 
 23
 23
− x +2 
x
E = E ( Ω1 ) + E ( Ω 2 ) = ∫  e − e
 dx + ∫  e − e  dx = e ⋅ x + e
 + e ⋅ x − e  =
1



1 
1
1

2e − e3 τ.μον.

488
Λύση άσκησης 11
ln x ( γν.αύξ )

1
≤ x ≤ 1.
e
1
Το χωρίο όπως περιγράφεται από τις δυο ανισότητες ≤ x ≤ 1 και f ( x ) ≤ y ≤ 0 , είναι το
e
χωρίο το οποίο περικλείεται από τη γραφική παράσταση της f [ y = f ( x ) ], τον άξονα x ′x

Για x < 1

ln x < ln1 =
0 , άρα f ( x ) < 0 , όταν

(δηλ. την ευθεία y = 0 ) και τις ευθείες x =

1
και x = 1 .
e

Το εμβαδόν του χωρίου αυτού θα είναι:
1
 x 2 ′
 x2
 1 x2
E (Ω) =
− ∫ x ⋅ ln x dx =
− ∫   ⋅ ln x dx =
−  ⋅ ln x  + ∫ ⋅ ( ln x )′ dx =
2
1
1

2
1 1 2
1

1

e

e

1

1

e

e

e

e

 x2
  x2 
1 3
−  ⋅ ln x  +   = − 2 τ.μον.
2
 1  4  1 4 4e

Λύση άσκησης 12
Η συνάρτηση ορίζεται και είναι συνεχής στο  ως πολυωνυμική.
i. Βρίσκουμε πρώτα που τέμνει η συνάρτηση f τον άξονα x ′x :

f ( x ) = 0 ⇔ x 2 − 4x = 0 ⇔ x ⋅ ( x − 4 ) = 0 ⇔ ( x = 0 ή x = 4 ) ,
άρα τέμνει τον άξονα x ′x στα σημεία O ( 0, 0 ) και A ( 4, 0 ) .
Είναι f ′ ( x ) =x 2 − 4x ′ =2x − 4 , οπότε f ′ ( 0 ) = −4 και f ′ ( 4 ) = 4 .

(

)

Έτσι οι εξισώσεις των εφαπτόμενων στα σημεία O ( 0, 0 ) και A ( 4, 0 ) είναι

y − 0 =−4 ( x − 0 ) και y − 0= 4 ( x − 4 ) , άρα έχουμε τις παρακάτω εξισώσεις για τις
εφαπτόμενες ε1 και ε 2 :

ε1 : y =
−4x
ε 2 : y =4x − 16

489
ii. Η συνάρτηση f είναι κυρτή, αφού f ′′ ( x )= 2 > 0 , άρα η Cf είναι «πάνω» από τις

 y = −4x
και βρίσκουμε ότι οι εφαπτόμενες ε1 και
y 4x − 16
=

εφαπτόμενες. Λύνουμε το σύστημα 

ε 2 τέμνονται στο σημείο ( 2, − 8 ) .
Οπότε το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τις δυο εφαπτόμενες και τη Cf ,
ισούται με:
(βλέπε Σχήμα)
2

4

0

2

E = E ( Ω1 ) + E ( Ω 2 ) = ∫  x 2 − 4x − ( −4x )  dx + ∫  x 2 − 4x − ( 4x − 16 )  dx =
2

4

 x3   x3
 16
2
τ.μον.
 3  +  3 − 4x + 16x  =
 0 
2 3

490

Λύση άσκησης 13
i. Έχουμε

1 

lim f ( x ) − ( 2x + 1) = lim  −
= 0 , αφού
x →+∞
 x ⋅ ln x 

x →+∞

lim ( x ⋅ ln x ) = +∞ .

x →+∞

Άρα η Cf έχει πλάγια ασύμπτωτη στο +∞ την ευθεία =
y 2x + 1 .

1
< 0 για κάθε x ∈ (1, + ∞ ) , το εμβαδόν του χωρίου που
x ⋅ ln x
περικλείεται από τη Cf , την ασύμπτωτη και τις κατακόρυφες ευθείες x = e και x = e 2
ii. Επειδή f ( x ) − ( 2x + 1) =

ισούται με:
e2

E=

f ( x ) − ( 2x + 1) dx=

e

e2


e

1
dx=
x ⋅ ln x

όπου θέσαμε u = ln x , οπότε du =

2

1
∫ u du= [ln u ] =
2

1

ln 2 τ.μον.,

1

1
dx , =
u1 ln=
e 1 και=
u 2 ln=
e2 2 .
x

Λύση άσκησης 14
Έχουμε f ′ ( x ) =

(

)


x +1 =

1
1
, με x > −1, οπότε f ′ ( 0 ) = .
2
2 x +1

Η εξίσωση της εφαπτομένης στο σημείο A ( 0,1) της Cf θα είναι:

y − 1=

1
1
( x − 0 ) ⇔ y= x + 1.
2
2

Για x = 0 είναι y = 1 , άρα η εφαπτομένη τέμνει τον y′y στο A ( 0,1) .

Για y = 0 είναι x = −2 , άρα η εφαπτομένη τέμνει τον x ′x στο B ( −2, 0 ) .

Το τρίγωνο OAB έχει εμβαδό E =

1
1
( OA )( OB ) = ⋅1⋅ 2 = 1 τ.μον.
2
2

491

0

0

Το χωρίο Ω1 (βλέπε Σχήμα) έχει εμβαδόν E1 =

−1

το χωρίο Ω 2 έχει εμβαδόν E 2 =1 −


3 
 ( x + 1) 2 
2
τ.μον., οπότε
x + 1 dx = 
=

3
3


 2  −1

2 1
= τ.μον. Άρα τα εμβαδά των δυο χωρίων έχουν
3 3

λόγο 2 :1 .

Λύση άσκησης 15
Το πεδίο ορισμού της f είναι το  και είναι συνεχής σ’ αυτό ως άθροισμα συνεχών
συναρτήσεων.
i. Επειδή lim f ( x ) − ( x −=
3) 
x →+∞

lim =
e− x 0 ,

x →+∞

έπεται ότι η πλάγια ασύμπτωτη της γραφικής παράστασης της f στο +∞ είναι η ευθεία
y= x − 3 .
λ

λ

λ

1
e

ii. E ( λ ) = f ( x ) − ( x − 3) dx = e − x dx =− e − x  = −

1

iii. lim E=
(λ)
λ→+∞

1

1 1  1
, αφού
lim  −=
λ 
e e  e

λ→+∞

1
= 0.
λ→+∞ e λ

lim eλ = +∞ , άρα lim

λ→+∞

1

1
τ.μον.

492
Λύση άσκησης 16
Η f ορίζεται και είναι συνεχής στο  ως πολυωνυμική συνάρτηση.
i. Είναι f ′ (=
x ) 3x 2 − 6x και f ′′ ( x=
) 6x − 6 . Οπότε έχουμε τον παρακάτω πίνακα:

(

Άρα η f είναι κοίλη στο −∞ ,1] και κυρτή στο [1, + ∞ ) .
ii. Είναι f ( 2 ) = 3 και f ′ ( 2 ) = 0 οπότε η εξίσωση της εφαπτομένης της Cf στο A ( 2, f ( 2 ) )
είναι: y = 3 .
Επειδή η f είναι κυρτή στο [1, + ∞ ) , η Cf θα βρίσκεται «πάνω» από την εφαπτομένη, άρα
το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη Cf , την εφαπτομένη της στο A ( 2, f ( 2 ) )
και τις κατακόρυφες ευθείες x = 1 και x = 3 θα είναι:
3

 x4

E= ∫ ( x − 3x + 7 − 3) dx=  − x 3 + 4x  = 2 τ.μον.
4
1
1
3

3

2

Λύση άσκησης 17
Το πεδίο ορισμού της f είναι το  και είναι συνεχής σ’ αυτό ως πολυωνυμική συνάρτηση.
i. Έχουμε f ′ ( x )= 3x 2 + 2 > 0 για κάθε x ∈  , άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο  ,
επομένως και 1 − 1 , άρα αντιστρέφεται στο  .
ii. Έστω f −1 η αντίστροφη της f , η οποία είναι επίσης γνησίως αύξουσα και έχουμε ότι:

f (1) =
4 ⇔ f −1 ( 4 ) =
1

13 ⇔ f −1 (13) =
2
f ( 2 ) =
Για x > 4 και επειδή η f −1 είναι γνησίως αύξουσα έπεται f −1 ( x ) > f −1 (4) =
1 > 0 . Οπότε το
εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται από τη γραφική παράσταση της f −1 , τον άξονα x ′x
και τις ευθείες x = 4 και x = 13 ισούται με:
13

E = ∫ f −1 ( x ) dx ,
4

(1).

493
Θέτοντας x = f (u) , έχουμε:

dx = f ′(u) du
4 = f ( u ) ⇔ f (1) = f ( u ) και επειδή η f είναι 1 − 1 έπεται ότι u = 1,
13 = f ( u ) ⇔ f ( 2 ) = f ( u ) και επειδή η f είναι 1 − 1 έπεται ότι u = 2.
Συνεπώς από τη σχέση (1), έπεται ότι:
2

E=
∫f

−1

( f ( u ) ) f ′ ( u ) du

1

f −1 ( f ( u ) ) = u 2

2

 3u 4
 57
+ u2  =
τ.μον.
= ∫ u ⋅ f ′ ( u ) du =∫ ( 3u + 2u ) du = 
 4
1 4
1
1
2

3

Λύση άσκησης 18
i. Έχουμε f ′ ( x ) = 2x − 2 = 2 ( x − 1) > 0 για κάθε x > 1 , άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο

[1, +∞ ) , επομένως και 1 − 1 , άρα αντιστρέφεται στο [1, +∞ ) .
ii. Έστω f −1 η αντίστροφη της f . Η f −1 έχει την ίδια μονοτονία με την f , άρα είναι και
αυτή γνησίως αύξουσα.
Επειδή η f είναι γνησίως αύξουσα, τα κοινά σημεία που έχει με την f −1 βρίσκονται πάνω
στην ευθεία y = x .
Πράγματι, έστω f −1 (x 0 ) = f (x 0 ) τότε θα δείξουμε ότι f (x 0 ) = x 0 .
Αν f (x 0 ) > x 0 τότε επειδή f −1 είναι γνησίως αύξουσα έχουμε f −1 ( f (x 0 ) ) > f −1 ( x 0 ) =
f (x 0 ) ,
άρα f (x 0 ) < x 0 το οποίο είναι άτοπο.
Ομοίως, αν f (x 0 ) < x 0 τότε επειδή f −1 είναι γνησίως αύξουσα έχουμε

f −1 ( f (x 0 ) ) < f −1 ( x 0 ) =
f (x 0 ) , άρα f (x 0 ) > x 0 το οποίο είναι άτοπο.
Άρα f (x 0 ) = x 0 .
Λύνουμε την εξίσωση f ( x ) = x ⇔ x 2 − 2x + 2 = x ⇔ x 2 − 3x + 2 = 0 ⇔ ( x = 1 ή x = 2 ) .
Τα κοινά σημεία είναι λοιπόν τα B (1,1) και Γ ( 2, 2 ) . (βλέπε Σχήμα)
Λόγω συμμετρίας των γραφικών παραστάσεων των f και f −1 ως προς την πρώτη διχοτόμο
των αξόνων y = x , το εμβαδόν του χωρίου που περικλείεται ανάμεσα στις Cf και Cf −1 ,
ισούται με το διπλάσιο του εμβαδού του χωρίου που περικλείεται ανάμεσα στις Cf και την

y= x.
Επίσης από το πρόσημο του τριωνύμου x 2 − 3x + 2 συμπεραίνουμε ότι:

x 2 − 3x + 2 ≤ 0 ⇔ x 2 − 2x + 2 ≤ x για κάθε x ∈ [1, 2] .
2

 3x 2 x 3
 1
− − 2x  =
Έτσι: E= 2 ∫ ( x − x + 2x − 2 ) dx= 2 
τ.μον.
2
3
3


1
1
2

2

494

Λύση άσκησης 19
Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο  , αφού είναι παραγωγίσιμη.

x2
Θεωρούμε τη συνάρτηση g=
( x ) f ( x ) − η οποία είναι παραγωγίσιμη στο  (άρα και
2
συνεχής) ως διαφορά παραγωγίσιμων συναρτήσεων και g′ ( x=
) f ′ ( x ) − x > 0 , άρα η
συνάρτηση g είναι γνησίως αύξουσα στο  .
Τότε θα ισχύει:
για x > 0 έπεται ότι g ( x ) > g ( 0 ) = f ( 0 ) − 0 = 0 ⇔ f ( x ) −

x2
>0.
2

x2
Άρα f ( x ) −
≥ 0 στο [ 0,1] και ολοκληρώνοντας την ανισότητα αυτή, παίρνουμε:
2
1

1
1
1

 x3  1
x2 
x2
1

>

>
=
=
f
x
dx
0
f
x
dx
dx
επομένως
f ( x ) dx > .
(
)
(
)



∫0 



2
2
6
 6 0 6
0
0
0
1


x2 
x2
Η ανισότητα ∫ f ( x ) −  dx > 0 είναι γνήσια, γιατί η g=
( x ) f ( x ) − είναι συνεχής
2
2
0 
1

συνάρτηση και δεν είναι παντού μηδέν στο [ 0,1] .

x2
Επίσης επειδή f ( x ) ≥
≥ 0 στο [ 0,1] , το εμβαδόν E του χωρίου που περικλείεται από τη
2
είναι E
Cf , τον άξονα x ′x και τις ευθείες x = 0 και x = 1 , =

1

1

∫ f ( x ) dx > 6 .
0

495
Λύση άσκησης 20
i. Θεωρούμε τη συνάρτηση h ( x ) = ln (1 + x ) − x με x > −1 .
Έχουμε h ′ ( x=
′
) ln (1 + x ) − x=

1
−x
, οπότε σχηματίζουμε τον εξής πίνακα
1
−=
x +1
x +1

προσήμου:

Άρα η h είναι γνησίως φθίνουσα στο 0, + ∞ ) , οπότε:
για x > 0 έπεται h ( x ) = ln (1 + x ) − x < h ( 0 ) = 0 ⇔ ln (1 + x ) < x .
Άρα ln (1 + x ) ≤ x για κάθε x ≥ 0 και η ισότητα ισχύει για x = 0 .

x2
Ομοίως θεωρούμε τη συνάρτηση g ( x =
) ln (1 + x ) − x + , x > −1 . Η παράγωγός της είναι
2

g′ ( x=
)

1
x2
, x > −1 , οπότε
− 1 +=
x
1+ x
x +1

Άρα η g είναι γνησίως αύξουσα στο 0, + ∞ ) , οπότε
για x > 0 έπεται g ( x =
) ln (1 + x ) − x +
Άρα ln (1 + x ) ≥ x −

x2
> g ( 0=
) 0.
2

x2
για κάθε x ≥ 0 και η ισότητα ισχύει για x = 0 .
2

496
ii. Με βάση το προηγούμενο ερώτημα ισχύει:

x2 −

x4
≤ ln (1 + x 2 ) ≤ x 2 , για κάθε x ∈  , (αφού x 2 ≥ 0 )
2

άρα x 2 −

x4
≤ f ( x ) ≤ x 2 , για κάθε x ∈  .
2

(

)

Επίσης 1 + x 2 ≥ 1 άρα f ( x ) = ln 1 + x 2 ≥ ln1 = 0 , οπότε το εμβαδόν του χωρίου E που
περικλείεται από τη Cf , τον άξονα x ′x και τις ευθείες x = 0 και x = 1 , ισούται με
1

E = ∫ f ( x ) dx .
0

Ολοκληρώνουμε τη σχέση x 2 − f ( x ) ≥ 0 παίρνουμε:
1

1

1

1
1
2
2
∫0  x − f ( x ) dx > 0 ⇔ ∫0 f ( x ) dx < ∫0 x dx = 3 ⇔ E < 3 .
Η ανισότητα είναι γνήσια, γιατί η συνεχής συνάρτηση x 2 − f ( x ) δεν είναι παντού μηδέν.
Ομοίως ολοκληρώνοντας την ανισότητα f ( x ) − x 2 +


x4 
2

+
⇔E
f
x
x
dx > 0=
(
)
∫0 
2 
1

x4
≥ 0 παίρνουμε:
2

1
 2 x4 
7
>
f
x
dx
.
(
)
 dx
∫0
∫0  x − 2=
30

1

x4
δεν είναι
Η ανισότητα και πάλι είναι γνήσια, γιατί η συνεχής συνάρτηση f ( x ) − x +
2
2

παντού μηδέν.
Άρα

7
1
<E< .
30
3