SVEUČILIŠTE U ZAGREBU FAKULTET STROJARTSVA I BRODOGRADNJE ZAVOD ZA ZAVARENE KONSTRUKCIJE

CMT POSTUPAK
Seminarski rad iz Strojeva i opreme za zavarivanje PI

Nositelji kolegija: Dr. sc. Zoran Koţuh Dr. sc. Branko Bauer Mentor: Mag. ing. Jozef Tunić

Student: Davor Volarić 0035172515 KIRP

Zagreb, veljača 2011.

........................................................................................................ Literatura .... 10 9............... Nedostaci CMT postupka .................................... Uvod ................................................................................................................................................. Područja primjene CMT postupka zavarivanja ............................................ 1 2................................................................................................................................. Oprema za CMT postupak zavarivanja ............. Pištolj za zavarivanje .. Kompenzator povrata ţice ................................................................................................................................................................................1................SADRŽAJ Popis slika ................................. 11 ........................................... CMT postupak ........ Prednosti CMT postupka ...................................................................................................................................................................................................................... 2 3...... 2 2.... I 1......................................... 5 5.1......................................2.... 6 6........ 9 8........ 6 6............................................. 3 4..... 8 7.......... Općenito o elektrolučnom zavarivanju .............. MIG/MAG zavarivanje .. 7 6......................................................................................................................................................... Zaključak ...................................................

..... 6 Slika 4.............. Kompenzator povrata ţice [6] . 8 Slika 6................................. Pištolj za zavarivanje [4] ........................................ 4 Slika 2......... 9 Slika 7.................8 mm prilemljen na lim debljine 1........ Lim debljine 0. luka i taline [7] ....... Ciklus CMT postupka [1] ................................................ 7 Slika 5...................................................................................................................8 mm izveden CMT postupkom [6] ........................5 mm uz zazor od 2 mm [8] ...................................................Popis slika: Slika 1........................ Kod CMT postupka nema rasipanja kapljica materijala izvan el.... Sučeoni zavar aluminijskih limova debljine 0..... 9 I ....... Shematski prikaz sustava za automatsko CMT zavarivanje [6] ....................... 5 Slika 3...........

Kompletan proces zavarivanja uključujući i gibanje ţice je digitalno upravljan a to je i jedna od bitnih razlika u odnosu na konvencionalne procese zavarivanja. mogućnost zavarivanja jako tankih limova od 0.1. Kod CMT postupka dijelovi koje zavarujemo i područje zavara su hladniji tokom procesa zavarivanja nego kod konvencionalnih postupaka zavarivanja pa odatle dolazi takav naziv.3 mm debljine. Cold (hladno) u nazivu postupka je teško povezati općenito sa zavarivanjem. Tako smanjen usnos topline donosi bitne prednosti npr. Razvila ga je Austrijska kompanija Fornius International GmbH te danas na trţištu nudi kompletnu opremu i podršku za primjenu CMT postupka. cold metal transfer) postupak zavarivanja je novija inačica MIG/MAG postupka zavarivanja koji unazad tri do četiri godine postupno prelazi u primjenu. manje deformacije. CMT postupak karakteriziraju mogućnost meĎusobnog zavarivanja različitih metala (npr. visoka brzina zavarivanja te što je vrlo bitno. 1 . pocinčanih limova s čelikom i aluminijem). Ispočetka se proces primjenjivao pri automatiziranom i robotskom zavarivanju a odnedavno je prilagoĎen i za ručno zavarivanje. UVOD CMT (eng.

a dodatni materijal je sama elektroda ili ţica za zavarivanje. Zaštitni plin. i činjenica da ih je vrlo jednostavno automatizirati. Zaštitni plin je ili inertan (MIG) ili aktivan (MAG). REL. su glavni faktori koji su pomogli njihovoj rasprostranjenosti. OPĆENITO O ELEKTROLUČNOM ZAVARIVANJU Pod pojmom elektrolučnog zavarivanja smatraju se postupci zavarivanja koji kao izvor topline koriste električni luk uspostavljen izmeĎu elektrode i osnovnog materijala. omogućena s tom metodom. Svaki od ovih postupaka koristi toplinu električnog luka za taljenje dodatnog i osnovnog materijala i odgovarajuće izvore električne struje. da se ţica dodaje preko pištolja za zavarivanje i u električnom luku se rastali .1. Ona je elektroda. CO2. štiti električni luk i talinu zavara. 2 . Visoka produktivnost. Princip MIG/MAG zavarivanja je. kao što je impulsna struja kod MIG/ MAG postupka.2. 2. uspostavljanje luka bez dodira s elektrodom i ispravljanje nesimetrije struje kod TIG postupka. MIG/MAG postupak Zavarivanje u zaštitnoj afmosferi inertonga plina (Metal Inert Gas . a dok aktivni plinovi sudjeluju u procesu. Izvori struje moraju osigurati neophodnu jačinu struje i napon luka u nekom radnom opsegu. Izvori izmjenične struje su transformatori.[9] Za elektrolučno zavarivanje se koriste obje vrste struje . kao i lako uspostavljanje luka i njegovu stabilnost. TIG.MIG) i zavarivanje u atmosferi aktivnoga plina (Metal Active Gas . i ujedno je dodatni materijal.Tu spadaju argon i helij.MAG) su dva najraširenija postupka zavarivanja. Konvencionalni postupci elektrolučnog zavarivanja su MIG/MAG. a istosmjerne struje ispravljači i pretvarači. u nekim slučajevima se postavljaju specifični zahtjevi. koja prenosi električni tok. koji prolazi kroz zaštitnu sapnicu. EPP i zavarivanje punjenom elektrodnom ţicom u zaštiti plina ili zavarivanje samozaštitnom ţicom.izmjenična i istosmjerna. Osim toga. Inertan plin je onaj koji ne reagira sa talinom zavara. i to je npr. Ţica ima dvije uloge.

pomicanje ţice je direktno uključeno (digitalno kontrolirano) u proces zavarivanja i prijenos metala se ostvaruje bez prskanja. 3 . IzvoĎenje CMT procesa se temelji na kontroli električnog luka tj.Prednosti MIG/MAG postupka zavarivanja su:[10] primjenjivost za zavarivanje svih vrsta materijala velika mogućnost izbora parametara i načina prijenosa materijala sa ţice za zavarivanje na radni komad u talinu zavara zavarivanje u svim poloţajima široki raspon debljina radnih komada velika učinkovitost i proizvodnost (od 5 do 8 kg/h)[11] pogodan za automatizaciju Nedostaci su: problemi kod dovoĎenja ţice špricanje kod zavarivanja kratkim spojevima sloţeniji ureĎaji (dovoĎenje ţice. CMT POSTUPAK Tri su vaţna čimbenika koja razlikuju CMT postupak zavarivanja od uobičajenog MIG/MAG zavarivanja u kratkom spoju. Ţica ponovno mjenja smjer i kreće se prema obratku do uspostavljanja električnog luka izmeĎu ţice i osnovnog materijala.[8] Jedan ciklus CMT postupka prikazan je slikom 1. počinje novi ciklus i cijeli postupak se ponavlja. Smanjen je unos topline.natrag omogućava kontrolirano odvajanje kapljice. uspostavljanjem električnog luka oslobaĎa se toplinska energija koja tali ţicu. automatska regulacija) veći broj grešaka uslijed neodgovarajuće tehnike rada i parametara zavarivanja 3. na kontroliranom uspostavljnju i prekidanju električnog luka. električni luk se prekida i ţica se povlači natrag. U trenutku kad se kapljica odvojila jedan ciklus je završen. Ţica se kreće prema radnom komadu do trenutka kad se uspostavi električni luk izmeĎu ţice i radnog komada. To povlačenje ţice naprijed .

Ciklus CMT postupka [1] Kod konvencionalnog elektrolučnog postupka je visoka struja kratkog spoja nuţno konstantna da bi se odrţao električni luk i da bi došlo do prijenosa metala. digitalno je upravljana.Broj ciklusa u sekundi varira i nije prethodno odreĎen. Dok je rastaljeni metal u kontaktu s radnim komadom vrijednost struje je tek tolika se da odrţi zatvoren strujni krug. dok kod CMT postupka ta vrijednost oscilira. a ono što se tada dogaĎa u talini zavara odreĎuje kretanje ţice. nakon što se kapljica odvoji od ţice vrijednost struje ponovno raste dok se ne stvori električni luk. 4 . Brzina i smjer kretanja ţice su definirani učestalošću uspostavljanja električnog luka. Zapravo kretanje ţice odreĎuje što će se dogaĎati u talini zavara. Broj ciklusa ovisi o samom tijeku procesa. Na taj način je reducirana količina topline u procesu zavarivanja i odatle riječ „cold“ u nazivu postupka. Slika 1. prosjek se kreće do 70 ciklusa u sekundi. Dakle frekvencija osciliranja ţice odreĎuje se u toku procesa i nije konstantna.

Slika 2. Problem kod uobičajenog elektrolučnog zavarivanja je što se uslijed jake struje tanki limovi rastale prije nego zazor bude zatvoren. Te karakteristike eliminiraju loše svojstvo uobičajenih elektrolučnih postupaka kod kojih visoka vrijednost struje uzrokuje prskanje materijala. uštedom vremena i povećanjem produktivnosti. Kod CMT postupka nema rasipanja kapljica materijala izvan el. isto tako kretanje ţice je dvosmjerno.4. 5 . PREDNOSTI CMT POSTUPKA Tijekom CMT postupka vrijednost struje strujnog kruga doseţe vrlo male vrijednosti. luka i taline [7] Sljedeća bitna prednost je mogućnost premošćivanja velikog zazora izmeĎu materijala te mogućnost sučeonog povezivanja tankih limova. CMT postupak nam to u potpunosti omogućava dok je to do sada bilo moguće samo uporabom lasera uz velika ograničenja. Velika prednost CMT postupka je mogućnost meĎusobnog zavarivanja aluminija i čelika. Dakle kod CMT postupka nema rasipanja materijala izvan električnog luka i taline što rezultira smanjenjem troškova naknadne obrade površine.

5. OPREMA ZA CMT POSTUPAK ZAVARIVANJA Fronius International GmbH. kompanija koja je razvila CMT postupak zavarivanja nudi punu podršku i opremu za primjenu CMT postupka.[12] 6. Shematski prikaz sustava za automatsko CMT zavarivanje [6] 6 . Veličina ručnog pištolja se takoĎer moţe gledati kao ograničenje. NEDOSTACI CMT POSTUPKA CMT postupak uz svoju inovativnost i prednosti koje donosi ima i nedostatke. Ograničen je na zavarivanje tankih materijala maksimalne debljine 3 do 4 mm. Ova karakteristika je veoma bitna jer izvor struje mora brzo dobiti informaciju o tome što se dogaĎa na mjestu zavara kako bi brzo reagirao i isporučio struju odgovarajućih vrijednosti parametara. U početku je bilo podrţano automatizirano i robotsko zavarivanje a odnedavno postoji podrška i za ručno zavarivanje Sustav za zavarivanje je potpuno digitalno kontroliran. Podrţana je iznimno brza meĎusobna komunikacija komponenata u sustavu. naime zbog mogućnosti reguliranja smjera ţice (naprijed-nazad) u ručni pištolj je ugraĎen AC servo motor koji mu povećava masu i dimenzije. Slika 3.

Kako ne bi došlo do guţvanja ţice unutar sustava za dovod. izmeĎu spreminka ţice i pištolja se ugraĎuje kompenzator povrata ţice (wire buffer).Dvije najbitnije komponente sustava za CMT zavarivanje su pištolj za zavarivanje i kompenzator povrata ţice. Kompenzator povrata žice U CMT postupku ţica se pomiče naprijed i nazad pomoću AC servomotora koji je ugraĎen u pištolj za zavarivanje. Motor u spremniku ţice ima samo mogućnost pomicanja ţice prema naprijed.1. Ţica u kompenzatoru moţe biti smještena uz njegov donji rub kada je kompenzator „prazan“ ili se moţe podići do gornjega ruba i tada je kompenzator „pun“. više ne moţe kompenzirati dovod ţice ali to se ne moţe dogoditi jer je motor zaduţen za dovod ţice podešen tako da kompenzator drţi konstantno napola punoga. detaljnije o tome je napisano u sljedećim poglavljima. Slika 4. 6. Kompenzator povrata ţice [6] 7 . Kompenzator sluţi za skladištenje ţice koja se skuplja kao višak zbog suprotnog smjera vrtnje elektromotora u sustavu za dovod ţice i servomotora koji vraća ţicu.

6. Slika 5. Pištolj za zavarivanje [4] 8 . Pištolj za zavarivanje Kompaktni pištolj za CMT zavarivanje sastoji od digitalno kontroliranog. Pištolj zajedno s motorom teţi oko 2 kilograma.2. visokoosjetljivog AC servo motora koji omogućuje precizno dodavanje ţice i konstantan pritisak u električnom luku.

Sučeoni zavar aluminijskih limova debljine 0. smanjen unos topline i zavarivanje bez štrcanja otvaraju nova područja primjene zavarivanja i lemljenja. PODRUČJE PRIMJENE CMT POSTUPKA ZAVARIVANJA Mogućnost dvosmjernog gibanja ţice. Što je ta intermetalna faza tanja bolja su mehanička svojstva spojenih dijelova. Vaţno područje primjene CMT postupka je spajanje čelika i aluminija.8 mm izveden CMT postupkom [6] Slika 7. što je manje topline dovedeno tanji je sloj intermetalne faze. Ovim postupkom omogućeno je premošćivanje velikih zazora izmeĎu materijala.5 mm uz zazor od 2 mm [8] 9 . Spajanje čelika i aluminija se široko primjenjuje u autoindustriji zbog zahtjeva za smanjenjem teţine šasije. Debljinu intermetalne faze definira količina topline koja je prisutna u procesu zavarivanja. Slika 6. Glavni problem kod elektrolučnog zavarivanja čelika i aluminija je pojava vrlo krhke intermetalne faze izmeĎu ova dva materijala.8 mm prilemljen na lim debljine 1.7. Iz toga razloga je CMT postupak odličan izbor za zavarivanje čelika i aluminija. Lim debljine 0.

ZAKLJUČAK Brzina zavarivanja. Naknadnim dolaskom CMT ureĎaja za ručno zavarivanje dodatno se proširila primjenjivost CMT postupka. 10 .8. Sve prednosti koje donosi ovaj novi postupak zavarivanja te njegov daljnji razvoj zasigurno će doprinjeti poboljšanju i omogućiti tehnološki napredak u proizvodnji. kvaliteta zavarenog spoja i čista površina zavara glavne su odlike CMT postupka zavarivanja koje povećavaju produktivnost i štede novac.

05.2010.11.9..2006) [8] Wesley Doneth. V. dostupno na: http://www.php?gs=75 (18. dustupno na: http://www.aws.hr/zavkon/hrv/modules. Welding Application .nova revolucija u digitalnom zavarivanju. dostupno na: http://www. dostupno na: http://afrodita.aspx (31. A.pdf (25.) [6] Fronius International GmbH.com/applications.) [5] RobotWorx. dostupno na: http://lindeplin. On-line materijali.thefabricator. izdanje Mašinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu.2010.com/article/arcwelding/getting-autobody-welding-down-cold (11.2007. FRONIUS CMT-Cold Metal Transfer.php?op=modload&name=stud_dl&file=index [11] Sven Goecke.%20SEMINAR/3. ĐorĎević.nederman. Getting autobody welding down cold.com/article/fronius-usa-llc/welding-thin-with-gmaw (01.fronius. dostupno na: http://www. Milosavljević.com/cps/rde/xbcr/SID-5F1DBAB835C7260F/fronius_international/40_0006_2419_44211_snapshot.fsb.thefabricator.pdf [12] CMT proces .11.ca/sitecore/content/Home/Welding_fume_extraction/Welding_techniqu es.ac.. dostupno na: http://www.%20RAD.pdf [10] Katedra za zavarene konstrukcije.2004.) [4] Machine Outil. Welding techniques. MIG/MAG varenje. CMT: Cold Metal Transfer. dostupno na: http://www. Tandem MIG/MAG welding.pdf 11 .04...2010. Šijački-Ţeravčić.rs/~rzoran/ZAVAELEKT. LITERATURA [1] Nederman.04.03.hr/sadrzaj. Cold metal transfer has a future joining steel to aluminium.. Inc.com/global/en/products/upload/tandem.rcub.04. dostupno na: http://www. MIG-MAG (ZAV I).machineoutil. dostupno na: http://www.Cold Metal Transfer.) [7] FMA Communications.welding-robots.2011.) [2] Jergen Bruckner.: Mašinski materijali II deo. Vukićević.png (15..o. V.01. Welding thin with GMAW. A.com/gfx/produits/3639-soudage-mig-mag-fronius.org/wj/2005/06/038/ (14. M.esab.php?app=cold+metal+transfer (17.) [9] Sedmak.) [3] Linde plin d.dtzi.o.2009. dostupno na: http://www. dostupno na: http://www.bg.hr/upload/pdf/5. 2000.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful