You are on page 1of 81

FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS

PETO PREDAVANJE
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
OBRADA ODVAJANJEM
 Teorija rezanja-osnovni pojmovi.
 Nastajanje i deformacija odvojene čestice.
 Koeficijenti deformacije: θ
a
, θ
b
i θ
l
.
 Trokut brzina (hodogram brzina).
 Relativno smicanje: γ
č
=f(∆s, ∆x), γ
č
=f (v
sh
, v
shn
) i γ
č
=f(θ).
 Brzina deformacije, v
def
 Oblik odvojene čestice
 Naslaga (naljepak) na prednjoj površini alata – BUE
 Toplinske pojave kod procesa obrade odvajanjem
Sadržaj prethodnih predavanja
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
 Sile rezanja kod tokarenja.
 Sile rezanja kod glodanja.
 Merchant-ova kružnica sila.
 Sile rezanja i koeficijenti trenja kod
ortogonalnog rezanja.
OBRADA ODVAJANJEM
Sadržaj prethodnog predavanja
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
OBRADA ODVAJANJEM
p f c R
F F F F + + =
2 2 2
p f c R
F F F F + + =
Sile rezanja – koso rezanje
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
OBRADA ODVAJANJEM
y
x p p
x
x f f
z
x c c
h b k F
h b k F
h b k F



⋅ ⋅ =
⋅ ⋅ =
⋅ ⋅ =
1
1 1
1
1 1
1
1 1
; k
c1x1
- specifična glavna sila (pri b=h=1 mm)
; k
f1x1
- specifična posmična sila (pri b=h=1 mm)
; k
p1x1
- specifična pasivna sila (pri b=h=1 mm)
b – širina odvojene čestice; b=a
p
/sin κ
r
h – debljina odvojene čestice; h=f⋅sin κ
r
1-z; 1-y; 1-x - eksponenti ovisni o materijalu obratka
. konst
A
F
k
c
c
≠ =
Nema jedinstvene specifične sile ovisne o materijalu obratka,
već se ona, pored ostaloga, mijenja i s parametrima obrade.
Najčešće se primjenjuje Kienzle-ov model izračuna sila rezanja:
Sile rezanja – Kienzle-ov model
a
p
f
r
χ
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
K
v
– koeficijent utjecaja brzine rezanja
k
γ
- koeficijent utjecaja kuta prednje površine
K
w
- koeficijent utjecaja istrošenja
K
a
- koeficijent utjecaja materijala reznog alata
Pored specifične sile rezanja, presjeka odvojene čestice i debljine odvojene
čestice, na sile rezanja utječe i niz drugih faktora čiji utjecaj se kvantificira
koeficijentima (faktorima) utjecaja, a medju njima su najvažniji:
Sile rezanja – Kienzle-ov model
t w v c c
k k k k k A F
γ 0
=
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
OBRADA ODVAJANJEM
Mjerenje sila rezanja – tokarenje
F
c
– glavna sila rezanja
F
f
– posmična sila
F
p
– pasivna sila
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
OBRADA ODVAJANJEM
Mjerenje sila rezanja – glodanje
F
f
– posmična sila
F
fn
– normalna posmična sila
F
p
– pasivna sila
M - okretni moment
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
OBRADA ODVAJANJEM
Mjerenje sila rezanja – glodanje/bušenje
F
f
– posmična sila
Fx, F
y
– sile u ravnini obrade
M – moment na glavnom vretenu
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
OBRADA ODVAJANJEM
Mjerenje sila rezanja – bušenje
F
p
, F
f
– pasivna i posmična sila
M – moment na glavnom vretenu
(moment bušenja)
F
x
, F
y
– pasivne sile
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
OBRADA ODVAJANJEM
Mjerenje sila rezanja – brušenje
F
t
– tangencijalna sila
F
n
– normalna sila
F
axial
– aksijalna sila
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
F
F
h
F
v
F
F
v
Istosmjerno obodno glodanje Protusmjerno obodno glodanje
Sile rezanja kod glodanja – raspored sila
a b
F
sz
F
s
z

m
a
x
30° 60°
http://www.cours.polymtl.ca/mec4530/AnimEng/AnglesForces.swf
F
h
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
F
p
F
sh
F
R
ρ
F
γ
F
γ n
φ
γ
ω
alat
F
shN
F
c
ρ
sh
F
c
- glavna sila rezanja
F
p
- pasivna (natražna) sila
F
sh
– tang. sila u ravnini smicanja
F
shN
- norm. sila u ravnini smicanja
F
γ
- tangencijalna sila na p.p.a.
F
γN
- normalna sila na p.p.a.
N R
F F F
γ γ
+ =
shN sh R
F F F + =
I)
II)
III)
p.p.a. – prednja površina alata
p c R
F F F + =
Sile rezanja - Merchant
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
γ
γ
tg F F
F tg F
F
F
ρ tg μ
p c
p c
γN
γ

+
= = =
- koeficijent trenja na p.p. alata
- koeficijent trenja u ravnini smicanja
p c
p c
shN
sh
sh sh
F tg F
tg F F
F
F
tg μ
+

= = =
φ
φ
ρ
Koeficijenti trenja
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
klizanje spajanje
duljina kontakta na
prednjoj površini alata
Tlačna napezanja na
prednjoj površini alata
OBRADA ODVAJANJEM
Naprezanja na prednjoj površini alata
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
HIPOTEZA
U uvjetima kada nema vanjskih
ograničenja (jedna od pretpostavki
ortogonalnog rezanja), smična
ravnina će se postaviti tako da sila
potrebna za smicanje bude najmanja.
sh
sh
sh
A
F
= τ
Kut smične ravnine - Merchant
OBRADA ODVAJANJEM
F
p
F
sh
F
R ρ
F
γ
F
γ N
φ
γ
ω
F
c
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
ω cos ⋅ =
R sh
F F
( ) γ ρ φ ω − + =
sh
sh
sh
A
F
= τ
φ φ sin sin
A
b a
A
p
sh
=

=
- sila smicanja kao funkcija rezultatne sile
- tangencijalna naprezanja u smičnoj ravnini
- površina presjeka u ravnini smicanja
Kut smične ravnine - Merchant
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
( ) | | ( ) | | { } φ γ ρ φ φ γ ρ φ
φ
τ
cos cos sin sin ⋅ − + + ⋅ − + − ⋅ =
A
F
d
d
R sh
( ) | | 0 2 cos 0 = − + ⋅ ⇒ = γ ρ φ
φ
τ
A
F
d
d
R sh
2 2 4
ρ γ π
φ − + =
KOMENTAR !!!
( ) | |
( ) | | φ γ ρ φ
φ
γ ρ φ
τ sin cos
sin
cos
⋅ − + ⋅ =
− + ⋅
=
A
F
A
F
R R
sh
Kut smične ravnine - Merchant
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Kut smične ravnine - Merchant
OBRADA ODVAJANJEM
φ sin
A
A
sh
=
sh
sh
sh
A
F
= τ
( ) | |
( ) | | φ γ ρ φ
φ
γ ρ φ
τ sin cos
sin
cos
⋅ − + ⋅ =
− + ⋅
=
A
F
A
F
R R
sh
τ
s
h
,
N
/
m
m
2
2
1 45 1000 mm A N F
R
= ° = = ; ; ρ
sh
sh
sh
A
F
= τ
γ=-10°
γ=0°
γ=10°
γ=20°
0
50
100
150
200
250
300
350
0 10 20 30 40 50 60 70
kut smicanja,
n
a
p
r
e
z
a
n
j
a

u

r
a
v
n
i
n
i

s
m
i
c
a
n
j
a
,


φ
γ=-10°
γ=0°
γ=10°
γ=20°
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
HIPOTEZA:
U uvjetima kada nema vanjskih ograničenja (to je
jedna od pretpostavki ortogonalnog rezanja),
smična ravnina će se postaviti tako da ukupno
utrošena energija u sustavu bude minimalna.
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
(Lee i Shafer)
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Zanemarujući trenje na stražnjoj površini alata (pretpostavka
orogonalnog rezanja), ukupna energija utrošena u sustavu je suma
energije utrošene smičnoj zoni, E
sh
, i energije utrošene na prednjoj
površini alata E
γ
,.
γ
E E E
sh
+ =
Koristeći mogućnost da se energija izrazi pomoću rada dobije se:
γ
W W W
sh
+ =
t v F t v F W
sh sh
⋅ ⋅ + ⋅ ⋅ =
γ γ
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Deriviranjem rada po vremenu dobije se pojednostavljena jednadžba,
odnosno promatranje se svodi na analizu utroška snage:
γ γ
γ
v F v F
dt
dW
dt
dW
dt
dW
sh sh
sh
⋅ + ⋅ = + =
sh sh
sh
v F
dt
dW
⋅ =
γ γ
γ
v F
dt
dW
⋅ =
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Sila u ravnini smicanja, F
sh
, može se prikazati kao umnožak specifične
sile, k
sh
, i presjeka odvojene čestice u ravnini smicanja, A
sh
:
φ sin
1
⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ =
p sh sh sh sh
a b k A k F
( ) γ φ
γ

⋅ =
cos
cos
c sh
v v
|
|
.
|

\
|
⋅ = ⇒ =
°
φ
γ
cos
1
0
c sh
v v za
( ) ( ) γ φ φ
γ
γ φ
γ
φ − ⋅
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ =

⋅ ⋅ ⋅ ⋅ =
cos sin
cos
cos
cos
sin
1
c p sh c p sh
sh
v a b k v a b k
dt
dW
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
1
K v a b k
c p sh
= ⋅ ⋅ ⋅ Uz:
( ) γ φ φ
γ
− ⋅
⋅ =
cos sin
cos
1
K
dt
dW
sh
Dobije se:
Drugi dio izraza, tj:
( ) γ φ φ
γ
− ⋅ cos sin
cos
predstavlja relativno smicanje γ
c
2 2
γ π
φ + =
Ovaj dio utroška energije daje najmanji iznos
pri poznatom uvjetu, tj pri:
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
(k
sh
, b, a
p
i v
c
su konstante)
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
Drugi dio energije koja se troši u procesu rezanja je
energija potrebna za savladavanje otpora na prednjoj
površini alata, W
γ
. Analogno objašnjenju za silu
smicanja, sila na prednjoj površini alata, F
γ
, može se
prikazati kao produkt specifične sile na prednjoj površini,
k
γ
, i površine dodira čestice i prednje površine alata, A
γ
.
L b k A k F ⋅ ⋅ = ⋅ =
γ γ γ γ
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
Obzirom da svojstva materijala obratka, kao ni naprezanja kojima je
čestica izložena na prednjoj površini alata i u ravnini smicanja, nisu
jednaka, specifična sila na prednjoj površini alata, k
γ
, je manja od
specifične sile u ravnini smicanja, k
sh
. Prema eksperimentalnim
istraživanjima može se uzeti da je k
γ
≈ 0,6⋅k
sh
. Površina dodira odvojene
čestice i prednje površine alata jednaka je umnošku širine obrade b i
duljine dodira na prednjoj površini alata, L.
( ) γ φ
φ
γ

⋅ =
cos
sin
c
v v
( ) φ γ
γ
tg v v za
c
⋅ = =
°
0
bL A =
γ
sh
k k 6 , 0 ≈
γ
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
( ) γ φ
φ
γ
γ

⋅ ⋅ ⋅ ⋅ =
cos
sin
c
v L b k
dt
dW
Uvrštavanjem prethodnih izraza u izraz za energiju utrošenu
na prednjoj površini alata, dobije se jednadžba koja predstavlja
udio snage koji se troši na prednjoj površini alata:
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Uz pretpostavku da su specifična sila, širina obrade, duljina
dodira na prednjoj površini alata i brzina rezanja konstantne
veličine, može se usvojiti:
2
K v L b k
c
= ⋅ ⋅ ⋅
γ
Jednadžba za utrošak energije na prednjoj površini alata može se
napisati pojednostavljeno
( )
) 0 ( ;
cos
sin
2 2
φ γ
γ φ
φ
γ γ
tg K
dt
dW
za K
dt
dW
⋅ = ⇒ ° =

⋅ =
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Ako se zbog analize utjecaja duljine dodira na prednjoj površini
alata, L, isti izostavi iz konstante K
2
, dobije se sljedeća jednadžba:
( )
) 0 ( ;
cos
sin
'
2
'
2
φ γ
γ φ
φ
γ γ
tg L K
dt
dW
za L K
dt
dW
⋅ ⋅ = ⇒ ° =

⋅ ⋅ =
Udio energije koji se troši na prednjoj površini alata proporcionalan
je konstanti K
2
'
, duljini dodira na prednjoj površini alata, L, i
tangensu kuta φ.
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
c p sh
v a b k K ⋅ ⋅ ⋅ =
1
Uz ekperimentalni podatak da je k
γ
≈0.6⋅ k
sh
, te povezujući izraze za
konstante K
1
i K
2
, dobije se:
c
v L b k K ⋅ ⋅ ⋅ =
γ 2
p
a
L
K K ⋅ ⋅ =
1 2
6 . 0
L K K ⋅ =
1 2
6 . 0
Za slučaj kada je a
p
=1, dobije se:
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
( ) ( ) γ φ
φ
γ φ φ
γ

⋅ ⋅ +
− ⋅
⋅ =
cos
sin
6 . 0
cos sin
cos
1 1
L K K
dt
dW
Jednadžba ukupnog utroška energije:
γ γ
γ
v F v F
dt
dW
dt
dW
dt
dW
sh sh
sh
⋅ + ⋅ = + =
može se sada pisati kao:
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
dt
dW
dt
dW
dt
dW
sh
γ
0
2
4
6
8
10
0 15 30 45 60 75 90
kut ravnine smicanj a,
e
n
e
r
g
i
j
a

r
e
z
a
n
j
a

(
k
v
a
l
i
t
a
t
i
v
n
o
)
___
___
___
Ovisnost utroška enrgije o kutu ravnine smicanja, φ, za γ=0°
OBRADA ODVAJANJEM
φ
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Donja krivulja predstavlja udio energije potrošen na prednjoj
površini alata, srednja krivulja predstavlja udio energije utrošen u
ravnini smicanja, a gornja krivulja je suma prethodne dvije. Prema
gornjoj krivulji, optimalna vrijednost kuta ravnine smicanja,
odnosno kuta kod kojeg je ukupni utrošak energije najmanji (za
γ=0), nalazi se u području između 30 i 45°.
Točna vrijednost kuta ravnine smicanja pri kojem se ostvari
najmanji utrošak energije može se odrediti analitički, deriviranjem
izraza za ukupno utrošenu energiju.
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
( ) ( ) | |
( )
( ) ( )
( ) γ φ
γ φ φ γ φ φ
γ φ φ
γ γ φ φ γ φ φ
φ

− + −
⋅ ⋅ +
+
− ⋅
⋅ − ⋅ − − ⋅
⋅ − =
2
1
2 2
1
cos
sin sin cos cos
6 . 0
cos sin
cos sin sin cos cos /
L K
K
d
dt dW
( )
( ) ( ) γ φ
γ
γ φ φ
γ φ
γ
φ −
⋅ ⋅ +
− ⋅

⋅ − =
2
1
2 2
1
cos
cos
6 . 0
cos sin
2 cos
cos
/
L K K
d
dt dW
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
( ) ( ) γ φ
φ
γ φ φ
γ

⋅ ⋅ +
− ⋅
⋅ =
cos
sin
6 . 0
cos sin
cos
1 1
L K K
dt
dW
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
( )
( ) ( ) γ φ
γ
γ φ φ
γ φ
γ
φ −
⋅ ⋅ =
− ⋅

⋅ ⇒ =
2
1
2 2
1
cos
cos
6 . 0
cos sin
2 cos
cos 0
/
L K K
d
dt dW
( ) φ γ φ
2
sin 6 . 0 2 cos ⋅ ⋅ = − L
Izjednačavanjem prve derivacije s nulom, dobije se:
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
L=1 L=2 L=3 L=4
γ= 0° φ = 38,33 φ = 34,0 φ = 30,85 φ = 28,47
γ= 10° φ = 42,16 φ = 37,07 φ = 33,44 φ = 30,67
γ= 20° φ = 45,96 φ = 40,08 φ = 35,89 φ = 32,73
γ=-10° φ = 34,46 φ = 30,82 φ = 28,17 φ = 26,13
Prethodni izraz nije jednostavno fizikalno interpretirati, jer je dobivenu
trigonometrijsku ovisnost teško predočiti. Tablica i slika prikazuju neka
rješenja za različite vrijednosti kuta γ, i različite duljine dodira na prednjoj
površini alata, L, kako bi se vidio njihov utjecaj na vrijednost kuta ravnine
smicanja kod kojeg se ostvari najmanji utrošak energije,
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
25
30
35
40
45
50
0 1 2 3 4 5
duljina dodira na prednjoj povrsini alata, L
k
u
t

r
a
v
n
i
n
e

s
m
i
c
a
n
j
a

z
a

W
m
i
n
γ = 20°
γ = 10°
γ = 0°
γ = -10°
___
___
___
___
Ovisnost kuta φ kod kojeg se dobije najmanji utrošak energije o kutu
prednje površine alata i duljini dodira na prednjoj površini alata, L
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Jednostavnije razmatranje utroška energije dobije se kad se
promatra slučaj u kojem kut prednje površine alata iznosi 0°, γ=0°.
φ
φ φ
tg L K K
dt
dW
⋅ ⋅ +

⋅ =
1 1
6 . 0
cos sin
1
φ φ φ
φ φ
φ
2
1
2 2
2 2
1
cos
1
6 . 0
cos sin
sin cos /
⋅ ⋅ +


⋅ − = L K K
d
dt dW
φ φ φ
φ φ
φ
2
1
2 2
2 2
1
cos
1
6 . 0
cos sin
sin cos
0
/
⋅ ⋅ =


⋅ ⇒ = L K K
d
dt dW
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
φ φ φ
2 2 2
cos sin 6 . 0 sin = ⋅ ⋅ + L
1 6 . 0
1
6 . 0 1
1
2
+ ⋅
= ⇒
+
=
L
arctg
L
tg φ φ
Obzirom da je nazivnik u gornjem izrazu uvijek veći od brojnika
(vrijednost brojnika je 1), kut φ je manji od 45°. Izuzetak bi bio za
L=0, tj. kada ne bi bilo dodira čestice s prednjom površinom alata.
Pojave na prednjoj površini alata značajno
utječu na položaj, tj. kut ravnine smicanja.
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Kut smične ravnine – teorija minimalne energije
Utjecaj zbivanja na prednjoj površini alata može se izraziti i kvantitativno.
Zanimljivo je da s porastom kuta prednje površine alata raste i relativna
promjena kuta ravnine smicanja uslijed utroška energije na prednjoj površini
alata. Izrečena tvrdnja vrijedi samo ako se pretpostavi ista duljina dodira (za
L=1 relativna promjena kuta ravnine smicanja se kreće u rasponu od 14%
kod γ=-10°, pa do 17% kod γ=20°), a to se u stvarnosti ne može očekivati.
Povećanjem kuta prednje površine alata sa sigurnošću se može očekivati
smanjenje duljine dodira, a time, prema jednadžbi
i veći kut ravnine smicanja. Stoga treba pažljivo isčitavati dobivene izraze
imajući u vidu interakcije pojedinih veličina.
1 6 . 0
1
+ ⋅
=
L
arctg φ
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Postoje tri mogućnosti definiranja postojanosti oštrice alata:
1. Postojanost definirana vremenom koje alat može provesti u
obradi prije nego dođe do istrošenja koje je definirano kao
dozvoljena istrošenost alata (kriterijsko trošenje)
2. Postojanost definirana duljinom puta u smjeru glavnog
gibanja. Ovakav način definiranja postojanosti ima prioritet kod
postupka provlačenja, dok kod drugih postupaka obrade
odvajanjem uglavnom nije u primjeni.
3. Postojanost definirana duljinom puta u smjeru posmičnog
gibanja. Ovakav način definiranja postojanosti ima prioritet kod
postupka bušenja (posebno kod bušnih slika), a može naći
primjenu i kod većine drugih postupaka obrade odvajanjem (sve
više u primjeni).
Postojanost oštrice reznoga alata
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Postojanost oštrice reznoga alata
T
m
c
C T v = ⋅
z y
x
p T c
T f a C v ⋅ ⋅ ⋅ =
Postojanost oštrice reznoga alata izražena kroz vrijeme:
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
T v L
c v
⋅ =
c
v
v
L
T =
T
m
c
v
c
C
v
L
v =
|
|
.
|

\
|

m
T
m
m
v c T
m
v
m
c
C L v C L v
− −

= ⋅ ⇒ = ⋅
1
1
1
1
Postojanost oštrice reznoga alata
Postojanost oštrice reznoga alata izražena kroz duljinu
prijeđenoga puta u smjeru glavnoga gibanja
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
v
m
m
m
=
− 1
Lv
m
T
C C =
− 1
1
v
v
L
m
v c
C L v = ⋅
Postojanost oštrice reznoga alata
Imajući na umu da se srednja vrijednost
eksponenta m za TM kreće oko 0.25,
eksponent m
v
ima vrijednost 0.33, a
konstanta C
Lv
iznosi C
T
1.333
.
Slijedeći slide daje kvalitativni prikaz
jednadžbe u logaritamskim koordinatama.
slijedi:
Usvajanjem:
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Postojanost oštrice reznoga alata
log v
c
log L
v
log C
Lv
Kvalitativni prikaz postojanosti oštrice alata izražene
duljinom puta u smjeru glavnog gibanja u ovisnosti o
brzini rezanja u logaritamskim koordinatama
Fizikalni smisao konstante C
Lv
je da predstavlja
brzinu pri kojoj bi postojanost alata iznosila 1 m
puta u smjeru glavnog gibanja.
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Postojanost oštrice reznoga alata
Postojanost oštrice reznoga alata izražena kroz duljinu
prijeđenoga puta u smjeru posmičnoga gibanja
f
f
f f
v
L
T T v L = ⇒ ⋅ =
π ⋅
= ⋅ =
D
v
n n f v
c
f
;
f v
D
L T
c
f


⋅ =
π
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Postojanost oštrice reznoga alata
T
m
c
f c
C
f v
D
L v =
|
|
.
|

\
|


⋅ ⋅
π
m
T
m
f
m
c
D
f
C L v
|
.
|

\
|

⋅ = ⋅

π
1
f
m
m
m
=
− 1
f
L
m
m
m
T
C
D
f
C =
|
.
|

\
|




1
1
1
π
f
f
L
m
f c
C L v = ⋅
Usvajanjem:
Dobije se:
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Postojanost oštrice reznoga alata
Imajući na umu da se srednja vrijednost eksponenta m za TM
kreće oko 0.25, eksponent m
f
ima istu vrijednost kao i m
v
,
odnosno, 0.33, a konstanta C
Lf
se računa kao:
33 . 0
33 . 1
|
.
|

\
|

⋅ =
π D
f
C C
T Lf
π ⋅ D
f
Obzirom da je u području najčešće korištenih posmaka i promjera obratka
(ili alata) vrijednost izraza vrlo mala, to je konstanta C
Lf
značajno manja od konstante C
Lv
, što je i očekivano.
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Postojanost oštrice reznoga alata
log v
c
log L
v
log C
Lf
Kvalitativni prikaz postojanosti oštrice alata izražene
duljinom puta u smjeru posmičnog gibanja u ovisnosti
o brzini rezanja u logaritamskim koordinatama
Fizikalni smisao konstante C
Lf
je brzina
rezanja pri kojoj bi postojanost alata iznosila
1 m puta u smjeru posmičnoga gibanja.
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
Hrapavost obrađene površine – jedan od faktora za ocjenu
kvalitete površine i
integriteta površine
Integritet površine se odnosi na promjene na površini koje su
posljedica obrade, te utjecaj tih promjena na svojstva površine i njeno
djelovanje u primjeni. To znači da se pod pojmom integriteta površine
“krije” puno više od hrapavosti površine, teksture i geometrije.
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
Pri analizi integriteta površine uzimaju se u obzir slijedeći faktori:
1. Temperature koje se generiraju pri obradi:
a) Metalurške promjene-mikrostruktura, rekristalizacija, itd.
b) Zaostala naprezanja i napukline
c) Interkristalinična korozija
d) Razugljičavanje
e) Uključci
2. Plastična deformacija - očvršćivanje
3. Srh
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
Hrapavost obrađene površine:
 Teorijska hrapavost obrađene površine kod obrade noževima:
 Obrada alat om pri r
ε
= 0
 Obrada alat om pri r
ε
> 0
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
χ
r
χ
r

Teorijska hrapavost obrađene površine kod obrade alatom pri r
ε
=0
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
f
f f
R
t
detalj “A”
χ
r

χ
r
R
t
f
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
χ
r

χ
r
f
R
t
x
( ) x f x f − + =
r
t
r
t
tg
R
tg
R
f
χ χ
+ =
'
r t r t
ctg R ctg R f χ χ + = '
|
|
.
|

\
|
+
=
'
1 1
r r
t
tg tg
f
R
χ χ
'
'
r r
r r
t
tg tg
tg tg
f R
χ χ
χ χ
+
=
'
r r
t
ctg ctg
f
R
χ χ +
=
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
χ
r
χ
r

Teorijska hrapavost obrađene površine kod obrade alatom pri r
ε
>0
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
R
t
f
f f
r
ε
A
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
x r R
t
− =
ε
R
t
r
ε
r
ε
f
4
2
2
2 2 2
f
r r r R R
t t
− = + −
ε ε ε
2
2
2
|
.
|

\
|
− − =
f
r r R
t ε ε
ε
r
f
R
t
8
2

OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
Wiper - geometrija zaobljenja vrha alata
dvostruko manja
hrapavost
jednaki posmak =
jednaka hrapavost =
dvostruko veći
posmak
Odnos hrapavosti i polumjera vrha alata
kod “klasičnih alata”
Wiper - geometrija omogućuje
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
R
t1
R
t2
s
1
s
3
s
2
R
t3
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
R
s
R
t
8
2

0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
0,7
0,8
0,9
0 1 2 3 4 5 6
aksijalni pomak, [mm]
h
r
a
p
a
v
o
s
t
,

[
m
m
]
D=8 mm D=10 mm D=12 mm D=16 mm D=20 mm
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Hrapavost obrađene površine
Uvećani oblik
površine
Valovitost
Usmjerenost
Hrapavost
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Hrapavost obrađene površine
Topografija brušene površine
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Hrapavost obrađene površine
Topografija glodane površine
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Teorijska hrapavost obrađene površine
• • • • • • Elektroerozija
• • • • • Lepanje
• • • • • • • Brušenje
• • • • • Bušenje
• • • • • Razvrtanje
• • • • • • • Tokarenje
• • • • • • Glodanje
• • Piljenje
• • • • • Blanjanje
3 5 7 10 14 20 35 60 100 Najuža tolerancija
0.2 0.4 0.8 1.6 3.2 6.3 12.5 25 50 Hrapavost, R, um
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Optimizacija brzine rezanja
OPTIMIZACIJA BRZINE REZANJA
U dosadašnjim razmatranjima se pokazalo da je brzina
rezanja, v
c
, najutjecajniji prametar u procesu obrade odvajanjem.
Njen utjecaj je od velikog značaja kod sva tri sudionika procesa
obrade odvajanjem. Spada među najutjecajnije veličine kod
formiranja odvojene čestice, kod trošenja oštrice alata i kod
kvalitete obrađene površine. Stoga je logično da se
pojednostavljeni oblik optimizacije procesa obrade odvajanjem
provodi kroz optimiranje brzine rezanja.
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Optimizacija brzine rezanja
U primjeni su najčešće dva kriterija optimizacije:
a) Najveća produktivnost i
b) Najmanja cijena obrade
(često se navodi kao najveća ekonomičnost)
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Optimizacija brzine rezanja
U oba slučaja optimizacije, polazi se od
pojednostavljenog Taylor-ovog izraza koji
pokazuje ovisnost postojanosti oštrice reznoga
alata, T , o brzini rezanja, v
c
.
T
m
c
C T v = ⋅
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
 Cilj: najveća ekonomičnost
Optimizacija brzine rezanja
 Cilj: najveća proizvodnost
Kriterij: najkraće vrijeme obrade 1 komada
Kriterij: najniža cijena obrade 1 komada
? =
p
T ? =
cp
v
? =
ce
v
? =
ek
T
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Optimizacija brzine rezanja
Optimizacija brzine rezanja s ciljem postizanja najveće
produktivnosti
U ovom slučaju optimizacije traži se brzina rezanja koja će
omogućiti obradu najvećeg broja komada u jedinici vremena,
odnosno brzina rezanja kojom se ostvaruje najkraće vrijeme obrade
jednog komada. Dobivanje izraza za određivanje optimalne brzine
rezanja za najveću produktivnost, v
cp
, a zbog veće jednostavnosti i
bolje preglednosti postupka, prikazat će se za slučaj kad se kao
kriterij postavi najmanje vrijeme obrade jednog komada, t
1
.
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Optimizacija brzine rezanja
Modeli za određivanje vremena obrade jednog komada mogu biti različite
složenosti, a u ovom primjeru polazi se od pretpostavke da se vrijeme
obrade jednog komada sastoji od tri komponente:
• t
n
- vrijeme koje je neovisno o brzini rezanja,
(vrijeme pripreme stroja, komada, stezanja, i sl.);
• t
t
- vrijeme obrade (glavno strojno vrijeme);
• t
a
- vrijeme potrebno za jednokratnu zamjenu i podešavanje alata
svedeno na jedan obradak.
a t n
t t t t + + =
1
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Optimizacija brzine rezanja
. konst t
n
=
1 −
⋅ =
c v t
v L t
L
v
- duljina puta u smjeru glavnog gibanja
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Optimizacija brzine rezanja
T
a
- vrijeme potrebno za jednokratnu zamjenu i podešavanje alata
k
A
a
n
T
t =
n
k
- broj komada koji se može obraditi za trajanja postojanosti
oštrice alata (kod alata koji se oštre to je broj komada koji se
može obraditi između dva oštrenja, a kod alata s mehanički
izmjenjivim pločicama broj komada koji se može obraditi
jednom oštricom), a dobije se kao omjer postojanosti i glavnog
strojnog vremena.
t
k
t
T
n =
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Optimizacija brzine rezanja
T
v L T
t
T
T
n
T
t
c v A
t
A
k
A
a
1 −
⋅ ⋅
= = =
m
c
T
c v A
a
v
C
v L T
t
1
1
|
|
.
|

\
|
⋅ ⋅
=

1
1 1
− −
⋅ ⋅ ⋅ =
m
c
m
T v A a
v C L T t
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
1
1 1
1
1
− − −
⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ + =
m
c
m
T v A c v n
v C L T v L t t
t
n
t
a
t
1
= t
n
+ t
t
+ t
a
t
t
t
v
c
Optimizacija brzine rezanja
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Optimizacija brzine rezanja
Grafički prikaz potvrđuje postojanje optimalne brzine rezanja. Analitički se može
utrditi iznos optimalne brzine rezanja, odnosno brzine pri kojoj se postiže
najkraće vrijem obrade jednoga komada (najveća proizvodnost).
2
1 1
2
1
1
1
1
− − −
⋅ ⋅ ⋅ ⋅
|
.
|

\
|
− + ⋅ ⋅ − =
m
c
m
T v A c v
c
v C L T
m
v L
dv
dt
1
1 1
1
1
− − −
⋅ ⋅ ⋅ + ⋅ + =
m
c
m
T v A c v n
v C L T v L t t
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
2 2
1 1
1
1
1
0
− − −
⋅ = ⋅ ⋅ ⋅ ⋅
|
.
|

\
|
− ⇒ =
c v
m
c
m
T v A
c
v L v C L T
m dv
dt
m
A
m
T
cp
T
m
C
v

|
.
|

\
|

=
1
1
Iz izraza za v
cp
se vidi slijedeće:
ako T
A
↑ ⇒ v
cp
↓, odnosno
ako T
A
↓ ⇒ v
cp

Optimizacija brzine rezanja
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
m
A
m
T
cp
T
m
C
v

|
.
|

\
|

=
1
1
Komentar:
C
T
– što je C
T
?
- ≈ 1.3
- ≈ 1 za T
A
=1 min
2 za T
A
=16 min
2,34 za T
A
=30 min
m
A
T
m
m
|
.
|

\
|
−1
1
Zaključno:
Brzina rezanja kojom se ostvaruje najveća
produktivnost je funkcija konstante C
T
, eksponenta m
i vremena T
A
. Uz pretpostavku da su C
T
i m za
određenu situaciju konstantni, v
cp
je funkcija vremena
T
A
i najčešće se kreće u rasponu (0,39÷0,75)T
A
.
Optimizacija brzine rezanja
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
0,7
0,8
0 5 10 15 20 25 30
Vrijeme jednokratne zamjene i podešavanja alata, T
A
, min
I
n
d
e
k
s


b
r
z
i
n
e

r
e
z
a
n
j
a
(
v
c
=
C
T

i
n
d
e
k
s

b
r
z
i
n
e

r
e
z
a
n
a
j
)
Optimizacija brzine rezanja
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
Optimizacija brzine rezanja
Ako se u početni oblik pojednostavljene Taylor-ove jednadžbe uvrsti
jednadžba za v
cp
, dobije se izraz za računanje postojanosti oštrice alata pri
kojoj se ostvaruje najveća produktivnost, odnosno optimalne postojanosti
oštrice alata za ostvarenje najveće produktivnosti, T
p
.
m
m
A
m
T
T
m
cp
T
p T
m
p cp
T
m
C
C
v
C
T C T v
/ 1
/ 1
1
1
¦
¦
¦
¹
¦
¦
¦
´
¦
¦
¦
¦
)
¦
¦
¦
`
¹

|
.
|

\
|

=
|
|
.
|

\
|
= ⇒ = ⋅
OBRADA ODVAJANJEM
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS
OBRADA ODVAJANJEM

OBRADA ODVAJANJEM Sadržaj prethodnih predavanja
        

Teorija rezanja-osnovni pojmovi. Nastajanje i deformacija odvojene čestice. Koeficijenti deformacije: θa, θb i θl. Trokut brzina (hodogram brzina). Relativno smicanje: γč=f(∆s, ∆x), γč=f (vsh, vshn) i γč=f(θ). Brzina deformacije, vdef Oblik odvojene čestice Naslaga (naljepak) na prednjoj površini alata – BUE Toplinske pojave kod procesa obrade odvajanjem
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS

OBRADA ODVAJANJEM

Sadržaj prethodnog predavanja
Sile rezanja kod tokarenja. Sile rezanja kod glodanja. Merchant-ova kružnica sila. Sile rezanja i koeficijenti trenja kod ortogonalnog rezanja.

   

FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS

OBRADA ODVAJANJEM Sile rezanja – koso rezanje

FR = Fc + F f + Fp
FR = Fc + F f + Fp
2 2 2

FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS

Proizvodno inženjerstvo.specifična glavna sila (pri b=h=1 mm) kf1x1. . h=f⋅sin κr 1-z. b=ap/sin κr h – debljina odvojene čestice. 1-y. A Nema jedinstvene specifične sile ovisne o materijalu obratka. . OS . već se ona.eksponenti ovisni o materijalu obratka χr ap FSB.specifična pasivna sila (pri b=h=1 mm) f b – širina odvojene čestice. pored ostaloga. kc1x1. mijenja i s parametrima obrade. 1-x .specifična posmična sila (pri b=h=1 mm) kp1x1.OBRADA ODVAJANJEM Sile rezanja – Kienzle-ov model Fc kc = ≠ konst. Najčešće se primjenjuje Kienzle-ov model izračuna sila rezanja: Fc = kc1x1 ⋅ b ⋅ h1− z F f = k f 1x1 ⋅ b ⋅ h1− x Fp = k p1x1 ⋅ b ⋅ h1− y .

OBRADA ODVAJANJEM Sile rezanja – Kienzle-ov model Pored specifične sile rezanja. Proizvodno inženjerstvo. OS . a medju njima su najvažniji: Fc = A0 k c kv kγ kw k t Kv – koeficijent utjecaja brzine rezanja kγ . na sile rezanja utječe i niz drugih faktora čiji utjecaj se kvantificira koeficijentima (faktorima) utjecaja.koeficijent utjecaja kuta prednje površine Kw . presjeka odvojene čestice i debljine odvojene čestice.koeficijent utjecaja istrošenja Ka .koeficijent utjecaja materijala reznog alata FSB.

Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Mjerenje sila rezanja – tokarenje Fc – glavna sila rezanja Ff – posmična sila Fp – pasivna sila FSB. OS .

Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Mjerenje sila rezanja – glodanje Ff – posmična sila Ffn – normalna posmična sila Fp – pasivna sila M . OS .okretni moment FSB.

Fy – sile u ravnini obrade M – moment na glavnom vretenu FSB.OBRADA ODVAJANJEM Mjerenje sila rezanja – glodanje/bušenje Ff – posmična sila Fx. Proizvodno inženjerstvo. OS .

OS . Proizvodno inženjerstvo. Fy – pasivne sile FSB.OBRADA ODVAJANJEM Mjerenje sila rezanja – bušenje Fp. Ff – pasivna i posmična sila M– moment na glavnom vretenu (moment bušenja) Fx.

OS .OBRADA ODVAJANJEM Mjerenje sila rezanja – brušenje Ft – tangencijalna sila Fn – normalna sila Faxial – aksijalna sila FSB. Proizvodno inženjerstvo.

cours.polymtl. Proizvodno inženjerstvo.swf Fv Fsz .ca/mec4530/AnimEng/AnglesForces. OS 60° http://www.OBRADA ODVAJANJEM Sile rezanja kod glodanja – raspored sila Protusmjerno obodno glodanje Istosmjerno obodno glodanje F Fh Fv F Fh b a Fsz max 30° FSB.

p. sila u ravnini smicanja p. Proizvodno inženjerstvo. OS .a. FγN .pasivna (natražna) sila γ II) Fc Fp FshN ω ρsh ρ Fγ n Fsh φ Fγ alat FR = Fγ + FγN F γ .a. sila u ravnini smicanja FshN .glavna sila rezanja Fp .p.OBRADA ODVAJANJEM Sile rezanja .p. III) FR FR = Fsh + FshN Fsh – tang.Merchant I) FR = Fc + Fp Fc . – prednja površina alata FSB.a.tangencijalna sila na p.normalna sila na p.norm.

Proizvodno inženjerstvo.koeficijent trenja u ravnini smicanja Fc − Fp tgφ Fsh μsh = tg ρ sh = = FshN Fc tgφ + Fp FSB.p.OBRADA ODVAJANJEM Koeficijenti trenja .koeficijent trenja na p. OS . alata μ = tg ρ = Fγ FγN = Fc tgγ + Fp Fc − Fp tgγ .

Proizvodno inženjerstvo. OS .OBRADA ODVAJANJEM Naprezanja na prednjoj površini alata Tlačna napezanja na prednjoj površini alata spajanje klizanje duljina kontakta na prednjoj površini alata FSB.

τ sh Fsh = Ash Fγ N FSB. Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine . smična ravnina će se postaviti tako da sila potrebna za smicanje bude najmanja.Merchant HIPOTEZA γ Fsh Fc ω Fp F R φ Fγ ρ U uvjetima kada nema vanjskih ograničenja (jedna od pretpostavki ortogonalnog rezanja). OS .

OS .OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine .Merchant τ sh Fsh = Ash .površina presjeka u ravnini smicanja FSB.tangencijalna naprezanja u smičnoj ravnini Fsh = FR ⋅ cos ω ω = φ + (ρ − γ ) Ash = ap ⋅b sin φ = A sin φ .sila smicanja kao funkcija rezultatne sile . Proizvodno inženjerstvo.

Proizvodno inženjerstvo.Merchant FR ⋅ cos[φ + (ρ − γ )] FR = ⋅ cos[φ + ( ρ − γ )]⋅ sin φ τ sh = A A sin φ dτ sh FR = ⋅ {− sin [φ + (ρ − γ ) ⋅ sin φ ] + cos [φ + (ρ − γ )]⋅ cos φ } dφ A dτ sh FR =0 ⇒ ⋅ cos [2φ + (ρ − γ )] = 0 dφ A φ= π 4 + γ 2 − ρ 2 KOMENTAR !!! FSB.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine . OS .

OS .Merchant FR = 1000 N . Proizvodno inženjerstvo. φ τ naprezanja u ravnini smicanja.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine .N/mm 2 350 300 250 200 150 100 50 0 0 10 20 30 kut sm icanja. ρ = 45°. A = 1mm 2 sh. γ=20° γ=10° γ=0° γ=10° γ=-10° γ=0° γ=-10° 40 50 60 τ sh τ sh = Fsh Ash Fsh = Ash A sin φ γ=20° Ash = 70 τ sh = FR ⋅ cos[φ + ( ρ − γ )] FR = ⋅ cos[φ + ( ρ − γ )]⋅ sin φ A A sin φ FSB.

OS . Proizvodno inženjerstvo. smična ravnina će se postaviti tako da ukupno utrošena energija u sustavu bude minimalna. FSB.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije (Lee i Shafer) HIPOTEZA: U uvjetima kada nema vanjskih ograničenja (to je jedna od pretpostavki ortogonalnog rezanja).

Proizvodno inženjerstvo. i energije utrošene na prednjoj površini alata Eγ.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Zanemarujući trenje na stražnjoj površini alata (pretpostavka orogonalnog rezanja). ukupna energija utrošena u sustavu je suma energije utrošene smičnoj zoni. OS .. E = Esh + Eγ Koristeći mogućnost da se energija izrazi pomoću rada dobije se: W = Wsh + Wγ W = Fsh ⋅ v sh ⋅ t + Fγ ⋅ vγ ⋅ t FSB. Esh.

OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Deriviranjem rada po vremenu dobije se pojednostavljena jednadžba. Proizvodno inženjerstvo. OS . odnosno promatranje se svodi na analizu utroška snage: dWsh = Fsh ⋅ v sh dt dWγ dt = Fγ ⋅ vγ dW dWsh dWγ = + = Fsh ⋅ v sh + Fγ ⋅ vγ dt dt dt FSB.

i presjeka odvojene čestice u ravnini smicanja.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Sila u ravnini smicanja. Ash : Fsh = k sh ⋅ Ash = k sh ⋅ b ⋅ a p ⋅ 1 sin φ   za γ = 0 °   ⇒ v sh = vc ⋅ 1   cos φ   cos γ vsh = vc ⋅ cos(φ − γ ) dWsh 1 cos γ cos γ vc ⋅ = k sh ⋅ b ⋅ a p ⋅ = k sh ⋅ b ⋅ a p ⋅ vc ⋅ dt sin φ cos(φ − γ ) sin φ ⋅ cos(φ − γ ) FSB. ksh. može se prikazati kao umnožak specifične sile. Proizvodno inženjerstvo. Fsh. OS .

b.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Uz: k sh ⋅ b ⋅ a p ⋅ vc = K1 (ksh. Proizvodno inženjerstvo. tj pri: φ= π 2 + γ 2 FSB. OS . ap i vc su konstante) Dobije se: dWsh cos γ = K1 ⋅ dt sin φ ⋅ cos(φ − γ ) cos γ sin φ ⋅ cos(φ − γ ) predstavlja relativno smicanje γc Drugi dio izraza. tj: Ovaj dio utroška energije daje najmanji iznos pri poznatom uvjetu.

sila na prednjoj površini alata. Wγ. Fγ = kγ ⋅ Aγ = kγ ⋅ b ⋅ L FSB. Aγ. OS . Analogno objašnjenju za silu smicanja. može se prikazati kao produkt specifične sile na prednjoj površini. i površine dodira čestice i prednje površine alata.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Drugi dio energije koja se troši u procesu rezanja je energija potrebna za savladavanje otpora na prednjoj površini alata. kγ . Proizvodno inženjerstvo. Fγ .

ksh. nisu jednaka.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Obzirom da svojstva materijala obratka.6k sh (za γ = 0 ° vγ = vc ⋅ tgφ ) FSB. sin φ vγ = v c ⋅ cos(φ − γ ) Aγ = bL kγ ≈ 0. specifična sila na prednjoj površini alata. OS . kγ . Površina dodira odvojene čestice i prednje površine alata jednaka je umnošku širine obrade b i duljine dodira na prednjoj površini alata. kao ni naprezanja kojima je čestica izložena na prednjoj površini alata i u ravnini smicanja. je manja od specifične sile u ravnini smicanja.6⋅ksh. Prema eksperimentalnim istraživanjima može se uzeti da je kγ ≈ 0. L. Proizvodno inženjerstvo.

OS . dobije se jednadžba koja predstavlja udio snage koji se troši na prednjoj površini alata: dWγ sin φ = kγ ⋅ b ⋅ L ⋅ vc ⋅ dt cos(φ − γ ) FSB. Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Uvrštavanjem prethodnih izraza u izraz za energiju utrošenu na prednjoj površini alata.

Proizvodno inženjerstvo. može se usvojiti: kγ ⋅ b ⋅ L ⋅ vc = K 2 Jednadžba za utrošak energije na prednjoj površini alata može se napisati pojednostavljeno dWγ sin φ = K2 ⋅ . duljina dodira na prednjoj površini alata i brzina rezanja konstantne veličine. dt cos(φ − γ ) ( za γ = 0° ⇒ dWγ dt = K 2 ⋅ tgφ ) FSB. širina obrade.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Uz pretpostavku da su specifična sila. OS .

duljini dodira na prednjoj površini alata.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Ako se zbog analize utjecaja duljine dodira na prednjoj površini alata. Proizvodno inženjerstvo. L. dobije se sljedeća jednadžba: dWγ dt = K2 ⋅ L ⋅ ' sin φ . OS . cos(φ − γ ) ( za γ = 0° ⇒ dWγ dt = K 2 ⋅ L ⋅ tgφ ) ' Udio energije koji se troši na prednjoj površini alata proporcionalan je konstanti K2' . isti izostavi iz konstante K2. L. FSB. i tangensu kuta φ.

Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Uz ekperimentalni podatak da je kγ≈0. OS .6 K 1 ⋅ L FSB. dobije se: K 1 = k sh ⋅ b ⋅ a p ⋅ vc L K 2 = 0. te povezujući izraze za konstante K1 i K2.6⋅ ksh.6 ⋅ K 1 ⋅ ap K 2 = kγ ⋅ b ⋅ L ⋅ vc Za slučaj kada je ap=1. dobije se: K 2 = 0.

OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Jednadžba ukupnog utroška energije: dW dWsh dWγ = + = Fsh ⋅ v sh + Fγ ⋅ vγ dt dt dt može se sada pisati kao: dW sin φ cos γ = K1 ⋅ + 0. Proizvodno inženjerstvo. OS .6 K 1 ⋅ L ⋅ dt sin φ ⋅ cos(φ − γ ) cos(φ − γ ) FSB.

___ ___ 60 75 90 ___ dW dt dWsh dt dWγ dt φ Ovisnost utroška enrgije o kutu ravnine smicanja.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije 10 energija rezanja (kvalitativno) 8 6 4 2 0 0 15 30 45 kut ravnine smicanja. OS . Proizvodno inženjerstvo. φ. za γ=0° FSB.

Proizvodno inženjerstvo. nalazi se u području između 30 i 45°. deriviranjem izraza za ukupno utrošenu energiju. odnosno kuta kod kojeg je ukupni utrošak energije najmanji (za γ=0). Prema gornjoj krivulji. Točna vrijednost kuta ravnine smicanja pri kojem se ostvari najmanji utrošak energije može se odrediti analitički. optimalna vrijednost kuta ravnine smicanja. FSB. OS . srednja krivulja predstavlja udio energije utrošen u ravnini smicanja. a gornja krivulja je suma prethodne dvije.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Donja krivulja predstavlja udio energije potrošen na prednjoj površini alata.

6 K 1 ⋅ L ⋅ 2 2 dφ sin φ ⋅ cos (φ − γ ) cos 2 (φ − γ ) FSB. Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije dW cos γ sin φ = K1 ⋅ + 0.6 K1 ⋅ L ⋅ cos 2 (φ − γ ) dW / dt cos(2φ − γ ) cos γ = − K 1 cos γ ⋅ + 0.6 K 1 ⋅ L ⋅ dt sin φ ⋅ cos(φ − γ ) cos(φ − γ ) [cos φ ⋅ cos(φ − γ ) − sin φ ⋅ sin (φ − γ )]⋅ cos γ + dW / dt = − K1 ⋅ sin 2 φ ⋅ cos 2 (φ − γ ) dφ cos φ cos(φ − γ ) + sin φ sin (φ − γ ) + 0. OS .

OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Izjednačavanjem prve derivacije s nulom. OS . dobije se: cos γ dW / dt cos (2φ − γ ) = 0 ⇒ K1 cos γ ⋅ 2 = 0.6 K1 ⋅ L ⋅ dφ sin φ ⋅ cos 2 (φ − γ ) cos 2 (φ − γ ) cos(2φ − γ ) = 0. Proizvodno inženjerstvo.6 ⋅ L ⋅ sin 2 φ FSB.

16 φ = 45.07 φ = 40.33 φ = 42.73 φ = 26. i različite duljine dodira na prednjoj površini alata.67 φ = 32. kako bi se vidio njihov utjecaj na vrijednost kuta ravnine smicanja kod kojeg se ostvari najmanji utrošak energije.47 φ = 30.08 φ = 30.0 φ = 37.82 L=3 φ = 30.89 φ = 28. Tablica i slika prikazuju neka rješenja za različite vrijednosti kuta γ.96 φ = 34. L.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Prethodni izraz nije jednostavno fizikalno interpretirati. OS . L=1 γ= 0° γ= 10° γ= 20° γ=-10° φ = 38.17 L=4 φ = 28.46 L=2 φ = 34. jer je dobivenu trigonometrijsku ovisnost teško predočiti.85 φ = 33.44 φ = 35. Proizvodno inženjerstvo.13 FSB.

OS . Proizvodno inženjerstvo. L ___ ___ ___ ___ γ = 20° γ = 10° γ = 0° γ = -10° Ovisnost kuta φ kod kojeg se dobije najmanji utrošak energije o kutu prednje površine alata i duljini dodira na prednjoj površini alata.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije 50 kut ravnine smicanja za Wmin 45 40 35 30 25 0 1 2 3 4 5 duljina dodira na prednjoj povrsini alata. L FSB.

Proizvodno inženjerstvo.6 K 1 ⋅ L ⋅ dφ sin 2 φ ⋅ cos 2 φ cos 2 φ FSB. γ=0°. dW 1 = K1 ⋅ + 0.6 K 1 ⋅ L ⋅ tgφ dt sin φ ⋅ cos φ dW / dt cos 2 φ − sin 2 φ 1 = − K1 ⋅ + 0. OS .6 K 1 ⋅ L ⋅ dφ sin 2 φ ⋅ cos 2 φ cos 2 φ dW / dt cos 2 φ − sin 2 φ 1 = 0 ⇒ K1 ⋅ = 0.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Jednostavnije razmatranje utroška energije dobije se kad se promatra slučaj u kojem kut prednje površine alata iznosi 0°.

6 ⋅ L ⋅ sin 2 φ = cos 2 φ tg 2φ = 1 1 + 0. kut φ je manji od 45°. tj.6 ⋅ L + 1 Obzirom da je nazivnik u gornjem izrazu uvijek veći od brojnika (vrijednost brojnika je 1). Pojave na prednjoj površini alata značajno utječu na položaj. Izuzetak bi bio za L=0. kada ne bi bilo dodira čestice s prednjom površinom alata.6 L ⇒ φ = arctg 1 0. Proizvodno inženjerstvo. kut ravnine smicanja. FSB.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije sin 2 φ + 0. OS . tj.

a to se u stvarnosti ne može očekivati. OS . Izrečena tvrdnja vrijedi samo ako se pretpostavi ista duljina dodira (za L=1 relativna promjena kuta ravnine smicanja se kreće u rasponu od 14% kod γ=-10°. Proizvodno inženjerstvo. Zanimljivo je da s porastom kuta prednje površine alata raste i relativna promjena kuta ravnine smicanja uslijed utroška energije na prednjoj površini alata.OBRADA ODVAJANJEM Kut smične ravnine – teorija minimalne energije Utjecaj zbivanja na prednjoj površini alata može se izraziti i kvantitativno. prema jednadžbi φ = arctg 1 0.6 ⋅ L + 1 i veći kut ravnine smicanja. a time. Povećanjem kuta prednje površine alata sa sigurnošću se može očekivati smanjenje duljine dodira. Stoga treba pažljivo isčitavati dobivene izraze imajući u vidu interakcije pojedinih veličina. pa do 17% kod γ=20°). FSB.

Ovakav način definiranja postojanosti ima prioritet kod postupka bušenja (posebno kod bušnih slika). Postojanost definirana duljinom puta u smjeru posmičnog gibanja. FSB. a može naći primjenu i kod većine drugih postupaka obrade odvajanjem (sve više u primjeni). 2. Ovakav način definiranja postojanosti ima prioritet kod postupka provlačenja. OS . 3. Postojanost definirana vremenom koje alat može provesti u obradi prije nego dođe do istrošenja koje je definirano kao dozvoljena istrošenost alata (kriterijsko trošenje) Postojanost definirana duljinom puta u smjeru glavnog gibanja.OBRADA ODVAJANJEM Postojanost oštrice reznoga alata Postoje tri mogućnosti definiranja postojanosti oštrice alata: 1. Proizvodno inženjerstvo. dok kod drugih postupaka obrade odvajanjem uglavnom nije u primjeni.

OBRADA ODVAJANJEM Postojanost oštrice reznoga alata Postojanost oštrice reznoga alata izražena kroz vrijeme: v c ⋅ T m = CT v c = CT ⋅ a p ⋅ f y ⋅ T z x FSB. OS . Proizvodno inženjerstvo.

OS . Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Postojanost oštrice reznoga alata Postojanost oštrice reznoga alata izražena kroz duljinu prijeđenoga puta u smjeru glavnoga gibanja Lv = vc ⋅ T  Lv vc ⋅    vc   = CT   m m Lv T= vc vc 1− m ⋅ Lv = C T ⇒ v c ⋅ Lv m 1− m = CT 1 1− m FSB.

333.OBRADA ODVAJANJEM Postojanost oštrice reznoga alata 1 1− m CT = C Lv m = mv 1− m Imajući na umu da se srednja vrijednost eksponenta m za TM kreće oko 0.33.25. Proizvodno inženjerstvo. OS . slijedi: vc ⋅ Lv mv = C Lv FSB. Usvajanjem: eksponent mv ima vrijednost 0. Slijedeći slide daje kvalitativni prikaz jednadžbe u logaritamskim koordinatama. a konstanta CLv iznosi CT1.

OS . Proizvodno inženjerstvo. log Lv log CLv log vc FSB.OBRADA ODVAJANJEM Postojanost oštrice reznoga alata Kvalitativni prikaz postojanosti oštrice alata izražene duljinom puta u smjeru glavnog gibanja u ovisnosti o brzini rezanja u logaritamskim koordinatama Fizikalni smisao konstante CLv je da predstavlja brzinu pri kojoj bi postojanost alata iznosila 1 m puta u smjeru glavnog gibanja.

OS . Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Postojanost oštrice reznoga alata Postojanost oštrice reznoga alata izražena kroz duljinu prijeđenoga puta u smjeru posmičnoga gibanja L f = v f ⋅T v f = f ⋅ n. ⇒ T= vc n= D ⋅π Lf vf D ⋅π T = Lf ⋅ vc ⋅ f FSB.

OS .OBRADA ODVAJANJEM Postojanost oštrice reznoga alata  D ⋅π Lf ⋅ vc ⋅  vc ⋅ f    = CT   m m vc 1− m ⋅ Lf m  f  = CT ⋅    D ⋅π  m 1− m CT 1 1− m  f  ⋅   D ⋅π  = CLf Usvajanjem: m = mf 1− m Dobije se: vc ⋅ L f mf = CLf FSB. Proizvodno inženjerstvo.

f D ⋅π vrlo mala. Proizvodno inženjerstvo.25.OBRADA ODVAJANJEM Postojanost oštrice reznoga alata Imajući na umu da se srednja vrijednost eksponenta m za TM kreće oko 0. to je konstanta CLf FSB.33.33 Obzirom da je u području najčešće korištenih posmaka i promjera obratka (ili alata) vrijednost izraza značajno manja od konstante CLv. OS . 0. što je i očekivano.33  f  ⋅   D ⋅π  0. odnosno. a konstanta CLf se računa kao: C Lf = CT 1. eksponent mf ima istu vrijednost kao i mv.

OBRADA ODVAJANJEM Postojanost oštrice reznoga alata Kvalitativni prikaz postojanosti oštrice alata izražene duljinom puta u smjeru posmičnog gibanja u ovisnosti o brzini rezanja u logaritamskim koordinatama Fizikalni smisao konstante CLf je brzina rezanja pri kojoj bi postojanost alata iznosila 1 m puta u smjeru posmičnoga gibanja. Proizvodno inženjerstvo. log Lv log CLf log vc FSB. OS .

Proizvodno inženjerstvo. te utjecaj tih promjena na svojstva površine i njeno djelovanje u primjeni. OS . To znači da se pod pojmom integriteta površine “krije” puno više od hrapavosti površine. teksture i geometrije. FSB.OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine Hrapavost obrađene površine – jedan od faktora za ocjenu kvalitete površine i integriteta površine Integritet površine se odnosi na promjene na površini koje su posljedica obrade.

Plastična deformacija . Srh FSB. rekristalizacija. itd. Proizvodno inženjerstvo.očvršćivanje 3.OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine Pri analizi integriteta površine uzimaju se u obzir slijedeći faktori: 1. Temperature koje se generiraju pri obradi: a) Metalurške promjene-mikrostruktura. OS . b) Zaostala naprezanja i napukline c) Interkristalinična korozija d) Razugljičavanje e) Uključci 2.

OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine Hrapavost obrađene površine:  Teorijska hrapavost obrađene površine kod obrade noževima:  Obrada alatom pri rε=0  Obrada alatom pri rε>0 FSB. OS . Proizvodno inženjerstvo.

Proizvodno inženjerstvo. OS .OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine Teorijska hrapavost obrađene površine kod obrade alatom pri rε=0 χr ’ χr FSB.

Proizvodno inženjerstvo. OS .OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine f f f Rt detalj “A” f χr ’ χr Rt FSB.

OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine f x f = x + ( f − x) χr Rt χr ’ Rt Rt + f = tg χ r ' tg χ r Rt = f  1 1    tg χ + tg χ '   r r   f = Rt ctg χ r '+ Rt ctg χ r f Rt = ctg χ r + ctg χ r ' tg χ r tgχ r ' Rt = f tg χ r + tgχ r ' FSB. OS . Proizvodno inženjerstvo.

OS . Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine Teorijska hrapavost obrađene površine kod obrade alatom pri rε>0 χr ’ χr FSB.

OS . Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine Rt rε f f f A FSB.

OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine rε Rt Rt = rε − x rε f Rt = rε − rε −   2 2 2 f f2 2 2 2 Rt − 2 Rt rε + rε = rε − 4 f2 Rt ≈ 8rε FSB. OS . Proizvodno inženjerstvo.

geometrija omogućuje dvostruko manja jednaki posmak = hrapavost dvostruko veći posmak jednaka hrapavost = FSB. Proizvodno inženjerstvo. OS .geometrija zaobljenja vrha alata Odnos hrapavosti i polumjera vrha alata kod “klasičnih alata” Wiper .OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine Wiper .

OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine Rt3 Rt1 Rt2 s1 s2 s3 FSB. Proizvodno inženjerstvo. OS .

8 0.9 0.1 0 0 1 2 3 4 5 6 aksijalni pomak.OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine D=8 mm 0.5 0.3 0.6 0.7 0. [mm] D=10 mm D=12 mm D=16 mm D=20 mm s2 Rt ≈ 8R hrapavost.2 0. Proizvodno inženjerstvo. [mm] FSB.4 0. OS .

OBRADA ODVAJANJEM Hrapavost obrađene površine Uvećani oblik površine Usmjerenost Hrapavost Valovitost FSB. OS . Proizvodno inženjerstvo.

OBRADA ODVAJANJEM Hrapavost obrađene površine Topografija brušene površine FSB. Proizvodno inženjerstvo. OS .

OS . Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Hrapavost obrađene površine Topografija glodane površine FSB.

4 5 0. OS .2 14 • 1.3 20 • 3. R.5 35 • 6. Proizvodno inženjerstvo. µm Najuža tolerancija Blanjanje Piljenje Glodanje Tokarenje Razvrtanje Bušenje Brušenje Lepanje Elektroerozija • • • • • • 50 100 • • • • 25 60 • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • 12.8 7 0.6 10 0.2 3 FSB.OBRADA ODVAJANJEM Teorijska hrapavost obrađene površine Hrapavost.

OS . vc. Njen utjecaj je od velikog značaja kod sva tri sudionika procesa obrade odvajanjem. najutjecajniji prametar u procesu obrade odvajanjem. kod trošenja oštrice alata i kod kvalitete obrađene površine. Stoga je logično da se pojednostavljeni oblik optimizacije procesa obrade odvajanjem provodi kroz optimiranje brzine rezanja. Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja OPTIMIZACIJA BRZINE REZANJA U dosadašnjim razmatranjima se pokazalo da je brzina rezanja. Spada među najutjecajnije veličine kod formiranja odvojene čestice. FSB.

Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja U primjeni su najčešće dva kriterija optimizacije: a) Najveća produktivnost i b) Najmanja cijena obrade (često se navodi kao najveća ekonomičnost) FSB. OS .

vc. vc ⋅ T m = CT FSB.OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja U oba slučaja optimizacije. polazi se od pojednostavljenog Taylor-ovog izraza koji pokazuje ovisnost postojanosti oštrice reznoga alata. T . Proizvodno inženjerstvo. OS . o brzini rezanja.

Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja  Cilj: najveća proizvodnost Kriterij: najkraće vrijeme obrade 1 komada vcp = ?  Tp = ? Cilj: najveća ekonomičnost Kriterij: najniža cijena obrade 1 komada vce = ? Tek = ? FSB. OS .

Dobivanje izraza za određivanje optimalne brzine rezanja za najveću produktivnost. t1. OS . odnosno brzina rezanja kojom se ostvaruje najkraće vrijeme obrade jednog komada. vcp. a zbog veće jednostavnosti i bolje preglednosti postupka. FSB.OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja Optimizacija brzine rezanja s ciljem postizanja najveće produktivnosti U ovom slučaju optimizacije traži se brzina rezanja koja će omogućiti obradu najvećeg broja komada u jedinici vremena. prikazat će se za slučaj kad se kao kriterij postavi najmanje vrijeme obrade jednog komada. Proizvodno inženjerstvo.

FSB. a u ovom primjeru polazi se od pretpostavke da se vrijeme obrade jednog komada sastoji od tri komponente: t1 = t n + t t + t a • tn .OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja Modeli za određivanje vremena obrade jednog komada mogu biti različite složenosti. (vrijeme pripreme stroja. • ta . OS .). • tt . Proizvodno inženjerstvo.vrijeme obrade (glavno strojno vrijeme). stezanja.vrijeme potrebno za jednokratnu zamjenu i podešavanje alata svedeno na jedan obradak.vrijeme koje je neovisno o brzini rezanja. komada. i sl.

OBRADA ODVAJANJEM

Optimizacija brzine rezanja

t n = konst.

t t = Lv ⋅ vc

−1

Lv - duljina puta u smjeru glavnog gibanja

FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS

OBRADA ODVAJANJEM

Optimizacija brzine rezanja

TA ta = nk

T nk = tt

Ta - vrijeme potrebno za jednokratnu zamjenu i podešavanje alata nk - broj komada koji se može obraditi za trajanja postojanosti oštrice alata (kod alata koji se oštre to je broj komada koji se može obraditi između dva oštrenja, a kod alata s mehanički izmjenjivim pločicama broj komada koji se može obraditi jednom oštricom), a dobije se kao omjer postojanosti i glavnog strojnog vremena.

FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS

OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja
ta = TA TA TA ⋅ Lv ⋅ vc = = nk T T tt
−1

ta =

TA ⋅ Lv ⋅ vc  CT  v  c    
1 m

−1

t a = TA ⋅ Lv ⋅ CT

1 m

⋅ vc

1 −1 m

FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS

OBRADA ODVAJANJEM

Optimizacija brzine rezanja

t1 = t n + Lv ⋅ vc + T A ⋅ Lv ⋅ CT
t1= tn+ tt+ ta t
ta

−1

1 m

⋅ vc

1 −1 m

tn tt

vc
FSB, Proizvodno inženjerstvo, OS

t1 = t n + Lv ⋅ vc + T A ⋅ Lv ⋅ CT −1 − 1 m ⋅ vc 1 −1 m 1 1 dt1  1 −2 − −2 = −1 ⋅ Lv ⋅ vc +  − 1 ⋅ T A ⋅ Lv ⋅ CT m ⋅ vc m dvc m  FSB. Proizvodno inženjerstvo. odnosno brzine pri kojoj se postiže najkraće vrijem obrade jednoga komada (najveća proizvodnost).OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja Grafički prikaz potvrđuje postojanje optimalne brzine rezanja. OS . Analitički se može utrditi iznos optimalne brzine rezanja.

Proizvodno inženjerstvo. odnosno ako TA ↓ ⇒ vcp ↑ FSB.OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja 1 1 dt1  1 − −2 −2 m ⋅v m = Lv ⋅ vc = 0 ⇒  − 1 ⋅ T A ⋅ Lv ⋅ CT c dvc m  vcp = CT  1 m  − 1 ⋅ T A m  m Iz izraza za vcp se vidi slijedeće: ako TA↑ ⇒ vcp ↓. OS .

OS .≈ 1 za TA=1 min 2 za TA=16 min 2. eksponenta m i vremena TA.34 za TA=30 min FSB. TA m . vcp je funkcija vremena TA i najčešće se kreće u rasponu (0. Proizvodno inženjerstvo.75)TA.OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja Komentar: vcp = CT  1 m  − 1 ⋅ T A m  m CT – što je CT ? 1   −1 . Uz pretpostavku da su CT i m za određenu situaciju konstantni.3 m  m Zaključno: Brzina rezanja kojom se ostvaruje najveća produktivnost je funkcija konstante CT.39÷0.≈ 1.

OS .2 0.3 0.5 0. Proizvodno inženjerstvo.6 0.OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja Indeks brzine rezanja (vc=CT⋅indeks brzine rezanaj) 0.1 0 0 5 10 15 20 25 30 Vrijeme jednokratne zamjene i podešavanja alata.7 0. TA.8 0. min FSB.4 0.

OBRADA ODVAJANJEM Optimizacija brzine rezanja Ako se u početni oblik pojednostavljene Taylor-ove jednadžbe uvrsti jednadžba za vcp. OS . dobije se izraz za računanje postojanosti oštrice alata pri kojoj se ostvaruje najveća produktivnost. Tp. Proizvodno inženjerstvo. vcp ⋅ T p = CT m  CT ⇒ Tp =  v  cp     1/ m     CT = CT    1 m m   −1 ⋅ T A  m           1/ m FSB. odnosno optimalne postojanosti oštrice alata za ostvarenje najveće produktivnosti.

OS . Proizvodno inženjerstvo.OBRADA ODVAJANJEM FSB.