‫د ﻛﺘﺎب ﻟﻪ ﻣﺘﻨﻪ‬

‫ﭘﻪ ﻧړۍ واﻟﻪ ﺳﻄﺤﻪ ﻫﻢ ﭘﻪ درﻳﻮ ﺟﺒﻬﻮ ﻛﻰ ﺷﺪﻳﺪ ﺗﻨﺎﻓﺲ او رﻗﺎﺑﺖ روان وو‪ ،‬ﻟﻪ‬

‫ﻳﻮې ﺧﻮا د ﻏﺮب او ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺗﺮﻣﻨځ‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم او اﺳﻼم ﺗﺮﻣﻨځ او ﭘﻪ‬
‫درﯦﻴﻤﻰ ﺟﺒﻬﯥ ﻛﻲ د ﻏﺮب او اﺳﻼم ﺗﺮﻣﻨځ د ﺳړې ﺟﮕړي ﺳﻨﮕﺮوﻧﻪ ﺗﺎوده وو‪،‬‬

‫ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم د ځﻮاﻧۍ ﻣﺮﺣﻠﯥ ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ وو‪ ،‬د ﻧړۍ ﭘﻪ دوو ﺳﺘﺮو ﻫﯧﻮادوﻧﻮ‪ ،‬ﺷﻮروي‬

‫اﺗﺤﺎد او ﭼﻴﻦ ﺑﺎﻧﺪي ﻣﺴﻠﻂ او د ﻧړۍ ﺗﺮټﻮﻟﻮ ﺳﺘﺮ ﻧﻈﺎﻣﻲ ځﻮاك ﺗﺮې ﺟﻮړ ﺷﻮى وو‪،‬‬
‫ﻫﺠﻮﻣﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﺋﯥ درﻟﻮد‪ ،‬ﻏﺮب ﭘﻪ دﻓﺎﻋﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ وو‪ ،‬ورځ ﭘﻪ ورځ ﺷﺎﺗﻪ روان‬

‫وو‪ ،‬ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﻲ ﺋﯥ د ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد ﭘﻪ ﮔټﻪ ﺧﭙﻠﻲ اډې ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛﻮﻟﯥ‪ ،‬د وﺳﻠﻮ‬

‫د ﺧﺮڅﻼو ﺑﺎزاروﻧﻪ‪ ،‬او د ﻣﺼﻨﻮﻋﺎﺗﻮ ﺗﺠﺎرﺗﻲ ﻣﺎرﻛﻴﺘﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﺑﻼك ﺗﻪ‬

‫ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻮل‪ .‬ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﻧﻪ ﻳﻮازي ﭘﻪ آﺳﻴﺎ‪ ،‬ﺷﺮﻗﻲ اروﭘﺎ او اﻓﺮﻳﻘﺎ ﻛﻲ ﭘﻪ ډﯦﺮه ﭼټﻜﺘﻴﺎ‬

‫ﻣﺨﻜﻲ روان وو او د ﻏﺮﺑﻲ ﺣﺮﻳﻒ ﺳﻨﮕﺮوﻧﻪ ﺋﯥ ﻓﺘﺢ ﻛﻮل‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ ﭘﻪ ﻻﺗﻴﻨﻲ اﻣﺮﻳﻜﺎ‬
‫ﻛﻲ ﻫﻢ د ﻏﺮﺑﻲ ځﻮاك د ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ د ﻏﻮږ ﺗﺮ څﻨﮓ ﺋﯥ د ﺧﻄﺮ زﻧﮕﻮﻧﻪ اوﭼﺖ وو‪ ،‬ټﻮﻟﻪ‬

‫ﺷﺮﻗﻲ اروﭘﺎ‪ ،‬ﺷﻤﺎﻟﻲ ﻛﻮرﻳﺎ‪ ،‬وﻳﺘﻨﺎم‪ ،‬ﻛﻤﺒﻮدﻳﺎ‪ ،‬ﻳﻤﻦ‪ ،‬ﺳﻮرﻳﻪ‪ ،‬ﻋﺮاق‪ ،‬ﻣﺼﺮ‪،‬‬

‫ﺳﻮدان‪ ،‬ﻛﻴﻮﺑﺎ‪ ،‬ﭼﻠﻲ‪ ،‬او ﮔڼ ﺷﻤﻴﺮ د ﺑﺮي ﭘﻪ ﺣﺎل ﻛﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاب‪ ،‬د وارﺳﺎ‬

‫ﭘﻜﺖ ﺳﺮه ﺗړﻟﻲ او ﻟﻪ ﻣﺴﻜﻮ ﻧﻪ ﺧړوﺑﯧﺪل‪ ،‬ﭘﯧښﻲ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﭘﻪ ﮔټﻪ او د ﻏﺮب د‬

‫ﻣﺰﻳﺪ ﻛﻤﺰورﺗﻴﺎ ﭘﻪ ﻟﻮر رواﻧﻲ وي‪ ،‬ﻏﺮب د ﭘﯧښﻮ ﻟﻪ ﻣﻬﺎر وﻟﻮ ﻋﺎﺟﺰ وو‪ ،‬ﭘﻪ وﻳﺘﻨﺎم‬

‫ﻛﻲ د اﻣﺮﻳﻜﺎ ﺷﺮﻣﻮوﻧﻜﯥ ﻣﺎﺗﯥ د ﻏﺮب روﺣﻴﻪ ﭘﻪ ﻛﻠﻜﻪ ځﭙﻠﯥ وه‪ ،‬او د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم د‬

‫ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ او ﭘﻪ دې ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻛﻲ د ﺑﺮي ﻃﻤﻊ ﺋﯥ ﺗﺮې ﺳﻠﺐ ﻛړې وه‪ ..‬د اﺳﻼﻣﻲ ﻧړۍ ﭘﻪ‬
‫ﺳﺘﺮو ﺳﺘﺮو ﻣﻬﻤﻮ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺳﻠﻄﻪ او ﭘﻪ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﺳﻮرﻳﯥ او ﻋﺮاق ﻛﻲ د‬

‫اﺳﻼﻣﻲ ډﻟﻮ ځﭙﻞ‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺗﻪ ﻟﻪ اﺳﻼم ﺳﺮه ﭘﻪ ﻣﻨﺎزﻋﯥ ﻛﻲ ﻫﻢ د ﺑﺮﻻﺳۍ اﺣﺴﺎس‬
‫ورﺑښﻠﻰ وو‪.‬‬

‫د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت ﻟﺪﻏﻪ ﻧړﻳﻮال ﺑﻬﻴﺮ ﻧﻪ ﭘﻪ ﻛﻠﻜﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮه ﻛﯧﺪل‪،‬‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﭼﻲ د ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ ﻟﻪ زواﻟﻪ وروﺳﺘﻪ ﺋﻲ ﺧﭙﻞ ﺣﺎﻣﻲ ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛړى وو‪ ،‬د‬

‫ﻣﺴﻜﻮ ﻟﻮري ﺗﻪ ﻣﺨﻪ ﻛړه‪،‬‬

‫ان‬

‫ ‬


‫د ﻧﺎﺷﺮ وﻳﻨﺎ ‪ -------------------------------------------------------------‬أ‬

‫ﺳﺮﻳﺰه ‪1 -----------------------------------------------------------------‬‬

‫ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ څﻨﮕﻪ ﻗﺪرت ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه؟ ‪5 ------------------------------------‬‬

‫د ﻧﺎدر ﺧﺎن ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ‪15 ----------------------------------------------------‬‬

‫د ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن واﻛﻤﻨﻲ ‪30 ---------------------------------------------------‬‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم او د ﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻰ ‪49 ---------------------------------------------‬‬

‫اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن او ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاب ‪62 ----------------------------------------‬‬

‫د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ‪74 -----------------------------------‬‬
‫د ﻣﺒﺎرزې ﭘﺮﯦﻜړه ‪76 ------------------------------------------------------‬‬
‫ﻧﺸﺮات ‪85 --------------------------------------------------------------‬‬

‫د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻀﺎء ‪89 -----------------------------------------------‬‬
‫د ﺗﻮدو ﻣﻨﺎﻗﺸﻮ ﺑﺤﺜﻮﻧﻪ ‪99 ------------------------------------------------‬‬
‫د ﻗﺮآن ﺑﯥ ﺣﺮﻣﺘﻰ ‪125 ----------------------------------------------------‬‬

‫د ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ اﺗﺤﺎدﻳﻪ‪127 --------------------------------------------------‬‬

‫ﻟﻪ ﻣﻮږ او ﻧﻮرو ﺳﺮه د دوﻟﺖ ﭼﻠﻨﺪ ‪136 ---------------------------------------‬‬
‫د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﻗﻴﺎدت ‪137 ----------------------------------------------‬‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﻧښﺘﻮ ﻻر ﻏﻮره ﻛړه ‪141 ---------------------------------------‬‬

‫د ﺗﻮﻗﻴﻒ ﺷﭙﯥ ورځﻲ ‪149 -------------------------------------------------‬‬

‫د ﺳﺮدار داؤد ﻛﻮدﺗﺎ ‪156 --------------------------------------------------‬‬
‫ﻟﻮﻣړۍ ﺗﺼﻔﻴﻪ ‪164 -------------------------------------------------------‬‬
‫دوﻫﻤﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ ‪169 -------------------------------------------------------‬‬

‫د ﻣﺎت وزرو ﺧﻴﻞ ﻛﻲ ‪176 -------------------------------------------------‬‬

‫ﺑﻰ رﺣﻤﻪ ﮔﺎوﻧډى ‪184 ----------------------------------------------------‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------------------‬د 
و‬

‫د ﻧﺎﺷﺮ وﻳﻨﺎ‬
‫د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ د ځﻼﻧﺪه ﺗﺎرﻳﺦ د ﻣﻴﻨﻪ واﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻣﻮ دا ځﻞ د ورور‬

‫ﺣﻜﻤﺘﻴﺎر ﻫﻐﻪ ﻣﻬﻢ اﺛﺮ ﻏﻮره ﻛړى ﭼﻲ د "ﻣﻴﺜﺎق اﻳﺜﺎر" درﻧﯥ ﻧﺸﺮﻳﯥ ﻗﺴﻂ وار ﻧﺸﺮ ﻛړى او‬
‫اوس ﺋﯥ د ﻳﻮه ﺑﯧﻞ ﻛﺘﺎب ﭘﻪ ﺑڼﻪ ﻛﻲ ﺧﭙﺮوي‪ .‬ﭘﺪې ارزښﺘﻨﺎك اﺛﺮ ﻛﻲ د ﻫﯧﻮاد د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ‬

‫ځﻼﻧﺪه ﺗﺎرﻳﺦ د ﭘﯧښﻮ ﭘﻪ ﻟﻮړو ژورو ﻛﻲ څﯧړل ﺷﻮى او د ﻫﯧﻮاد د ﻟﺮﻏﻮﻧﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﻫﻐﻪ ﺑﺮﺧﻪ اﺣﺘﻮا‬
‫ﻛﻮي ﭼﻲ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ ﻟﻪ راوﺳﺘﻮ ﻧﻪ د روﺳﻲ ﻓﻮځﻮﻧﻮ ﺗﺮ اﻳﺴﺘﻮ ﭘﻮري‬

‫ﺋﯥ دوام ﻛړى‪.‬‬

‫ورور ﺣﻜﻤﺘﻴﺎر ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻟﻮﻣړى ﻫﻤﺪا" ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﭘﺮﺗﻪ" ﺑﺮﺧﻪ وﻟﻴﻜﻲ او ﺑﻴﺎ د‬

‫روﺳﻲ ﻓﻮځﻮﻧﻮ ﻟﻪ وﺗﻠﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﻪ ﻫﯧﻮاد ﻧﻪ د روﺳﻲ ﻓﻮځﻮﻧﻮ ﻟﻪ وﺗﻠﻮ‬

‫ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﭼﻲ د روﺳﺎﻧﻮ او اﻣﺮﻳﻜﺎﺋﻴﺎﻧﻮ د ﮔډ ﺳﺎزش ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ ﻛﻮم ﻛړﻛﯧﭽﻦ ﺣﺎﻻت راوﻻړ‬

‫ﺷﻮل‪ ،‬د دې ﻛړﻛﯧﭽﻦ او ﺣﺴﺎس ﭘړاو ﻏﻮښﺘﻨﻪ دا وه ﭼﻲ ورور ﺣﻜﻤﺘﻴﺎر ﻟﻮﻣړى د دﻏﻲ ﻣﺮﺣﻠﯥ‬
‫ﭘﯧښﻲ وڅﯧړي او اﻓﻐﺎن وﻟﺲ ﻟﻪ ﻫﻐﻮ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻮ ﺗﻮﻃﺌﻮ ﺧﺒﺮ ﻛړي ﭼﻲ د اﺳﻼم دښﻤﻨﺎﻧﻮ د اﺳﻼم‬
‫ﭘﻪ ﺿﺪ او ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ د ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﭘﻪ ﻻس د ﻳﻮه اﺳﻼﻣﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻟﻪ ﺟﻮړﯦﺪو ﻧﻪ د‬

‫ﻣﺨﻨﻴﻮي ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭘﻴﻞ ﻛړې وې‪ ،‬ﻫﻐﻪ دې ﺗﻪ اړ ﺷﻮ ﭼﻲ د "ﭘټﻲ ﺗﻮﻃﺌﯥ‪ ،‬ﺑﺮﺑﻨډي څﯧﺮې" ﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ‬

‫ﻻﻧﺪې ﻫﻐﻪ ﻛﺘﺎب وﻟﻴﻜﻲ ﭼﻲ ﻫﻤﺪا ﻣﺮﺣﻠﻪ او د روﺳﺎﻧﻮ ﻟﻪ وﺗﻮ ﻧﻪ د ﻃﺎﻟﺒﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس د ﻛﺎﺑﻞ ﺗﺮ‬

‫ﭘﺮﯦﻮﺗﻮ ﭘﻮري د ﻫﯧﻮاد ﻣﻬﻤﻲ ﭘﯧښﻲ ﭘﻜﻲ څﯧړل ﺷﻮې‪ .‬ﺑﻴﺎ ﺋﯥ ﻟﻮﻣړﻧۍ ﺑﺮﺧﻪ ﭘﻴﻞ ﻛړه ﺧﻮ‬
‫ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ دا ﻟﻮﻣړﻧۍ ﺑﺮﺧﻪ ﻻ ﻧﻪ وه ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺷﻮې ﭼﻲ زﻣﻮږ ﺟﻨﮓ ځﭙﻠﻰ ﻫﯧﻮاد ﻟﻪ ﻳﻮه ﺑﻞ ﻧﺎورﻳﻦ‬

‫ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮ‪ ،‬اﻣﺮﻳﻜﺎﺋﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﯧﺮى وﻛړ او ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻧﺎروا او وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ ﺗﯧﺮي ﺳﺮه‬

‫ﺋﯥ اﻓﻐﺎﻧﺎن ﻟﻪ ﻳﻮې ﺑﻠﻲ ﻟﻮﻳﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰي او ﻳﻮه ﺑﻞ ﺳﺘﺮ اﻟﻬﻲ آزﻣﯧښﺖ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛړل‪ .‬ورور‬

‫ﺣﻜﻤﺘﻴﺎر ﻟﻪ ﺣﺎﻻﺗﻮ ﺳﺮه د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻟﭙﺎره ﻫﯧﻮاد ﺗﻪ ﺳﺘﻮن ﺷﻮ او دا ﻣﻬﻢ ﻛﺘﺎب ﺋﯥ ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻧﻜړى‬
‫أ‬

‫د 
و ‪ ----------------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺷﻮ‪ ،‬ﻣﻮږ دا ﻏﻮره وﮔڼﻠﻪ ﭼﻲ ﻫﻤﺪا ﺑﺮﺧﻪ ﻫﻢ د ﻳﻮه ﻛﺘﺎب ﭘﻪ ﺑڼﻪ ﻛﻲ ﺧﭙﺮه ﻛړو‪ .‬د ﻫﯧﻮاد د ﻟﺮﻏﻮﻧﻲ‬

‫ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻪ ﻣﻴﻨﻪ واﻟﻮ ﺳﺮه وﻋﺪه ﻛﻮو ﭼﻲ اﻧﺸﺎءاﷲ ﭘﺎﺗﯥ ﺑﺮﺧﻪ ﺑﻪ ﻫﻢ د دوى ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ږدو‪.‬‬

‫د دې ﻛﺘﺎب ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ ﺑﻪ د ورور ﺣﻜﻤﺘﻴﺎر ﻫﻐﻪ دوه ادﺑﻲ ټﻮټﻰ ﻫﻢ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﻛﻴږدو‬

‫ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﺗﺎرﻳﺦ او ﻟﻪ اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﺳﺮه د دوى د ﺑﺪو ﮔﺎوﻧډﻳﻮ ﺑﺪ ﺳﻠﻮك ﭘﻜﻲ‬
‫اﻧځﻮر ﺷﻮى‪.‬‬

‫ﻫﺪف ﻣﻮ دا دى ﭼﻲ ﺧﭙﻞ وﻟﺲ ﻟﻪ ﺣﻘﺎﻳﻘﻮ ﺧﺒﺮ ﻛړو‪ ،‬د دښﻤﻦ ﺗﻮﻃﺌﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻛړو‪ ،‬د‬

‫دښﻤﻨﺎﻧﻮ د ﺳﭙﻜﻮ او ذﻟﻴﻠﻮ ﻣﻠﮕﺮو ﻛﺮﻏﯧړﻧﻲ څﯧﺮې اﻓﺸﺎء ﻛړو او د اﻓﻐﺎن وﻟﺲ راﺗﻠﻮﻧﻜﻲ ﻧﺴﻞ‬

‫ﺗﻪ د ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﻫﻐﻪ ارزښﺘﻨﺎﻛﻲ ﺗﺠﺮﺑﯥ اﻧﺘﻘﺎل ﻛړو ﭼﻲ ﻫﺮه ﻳﻮه ﺋﯥ ﭘﻪ ډﯦﺮه ﮔﺮاﻧﻪ ﺑﻴﻪ او د‬

‫زرﻫﺎوو ﺳﺮﺗﯧﺮو د وﻳﻨﻮ ﭘﻪ ﺑﻴﻪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﺷﻮې‪ .‬ﭘﺪې اﻣﻴﺪ ﭼﻲ ارﺣﻢ اﻟﺮاﺣﻤﻴﻦ ﺧﺪاى ﻣﻮ د ﺧﭙﻠﻲ‬
‫ﻻري د ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﭘﻪ ډﻟﻪ ﻛﻲ ﻗﺒﻮل ﻛړي‪.‬‬

‫اﻟﻠﻬﻢ ارﻧﺎ اﻟﺤﻖ ﺣﻘﺎَ وارزﻗﻨﺎ اﺗﺒﺎﻋﻪ‬
‫و ارﻧﺎ اﻟﺒﺎﻃﻞ ﺑﺎﻃﻼَ وارزﻗﻨﺎ اﺟﺘﻨﺎب‬

‫ب‬

‫‪1‬‬

‫ا
 ‪  ---------------------------------------------------------------------‬‬

‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬

‫ﺳﺮﻳﺰه‬
‫د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﻟﺮﻏﻮﻧﻲ ﺗﺎرﻳﺦ څﻠﻮر وروﺳﺘۍ ﻟﺴﻴﺰي‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺎرﻳﺨﻲ او ﺳﺘﺮو ﭘﯧښﻮ ﻧﻪ ډﻛﻲ او ﻟﻪ ډﯦﺮو ﺣﺴﺎﺳﻮ‬

‫ﺷﯧﺒﻮ او ﻟﻮړو ژورو ﻧﻪ ډك ﻛﻠﻮﻧﻪ وو‪ ،‬دا ﻟړۍ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن د څﻠﻮﻳښﺖ ﻛﻠﻨﻲ اﺳﺘﺒﺪادي واﻛﻤﻨﻲ ﭘﻪ وروﺳﺘۍ‬

‫ﻟﺴﻴﺰي ﻛﻲ ﻟﻪ ‪ 1340‬ﻫﺠﺮي ﺷﻤﺴﻲ ﻛﺎل ﻧﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه او ﺗﺮ ﻧﻦ ﭘﻮري دوام ﻟﺮي‪.‬‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم د ﻫﯧﻮاد د ﺣﺎﻻﺗﻮ ﻟﻪ ﺳﻤﺒﺎﻟﻮﻟﻮ ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰ ﺷﻮى وو‪ ،‬دې ﻧﻈﺎم ﻧﻪ د ﻣﻠﻚ د ادارې اﺳﺘﻌﺪاد درﻟﻮد‪،‬‬

‫ﻧﻪ د ﻣﻨﻄﻘﯥ د ﺣﺎﻻﺗﻮ ﺳﺮه ﺟﻮړﯦﺪى ﺷﻮ او ﻧﻪ ﺋﯥ د ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺳﺮﻳﻊ ﺗﺤﻮﻻﺗﻮ او ﻧﻮﻳﻮ ﻏﻮښﺘﻨﻮ ﺳﺮه اړخ ﻟﮕﻮﻟﻰ ﺷﻮ‪.‬‬

‫د ﺷﺎه د اﻧﺤﻄﺎﻃﻲ او اﺳﺘﺒﺪادي دور ﭘﻪ ﻟﺴﻮ وروﺳﺘﻴﻮﻛﻠﻮﻧﻮﻛﻲ ﭘﻨځﻪ ﺻﺪراﻋﻈﻤﺎن ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ راوړاﻧﺪي‬

‫ﺷﻮل‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﺮﻳﻮ ﻟﻪ ﻟﻨډي ﻣﻮدې وروﺳﺘﻪ ﻟﻪ ﻛﺎر ﻧﻪ ﮔﻮښﻪ او اﺳﺘﻌﻔﺎ ﺗﻪ اړ ﺷﻮ او ﺧﭙﻞ ځﺎى ﺋﯥ د ﺳﻠﻄﻨﺘﻲ ﺧﺎﻧﺪان د‬

‫ﺧﻮښﻲ ﺑﻠﻲ څﯧﺮې ﺗﻪ ﭘﺮﯦښﻮد‪ .‬ﺧﻮ ﭘﺪې ﺳﺮه ﺷﺎه وﻧﺸﻮ ﻛړى ﭼﻲ ﺣﺎﻻت ﺳﻤﺒﺎل او وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻬﺎر ﻛړي او د ﻫﻐﻮ ﭘټﻮ‬
‫او څﺮﮔﻨﺪو ﺧﻮځښﺘﻮﻧﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ وﻛړي ﭼﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم د ﻧﺴﻜﻮرﯦﺪو او د ﻳﻮه اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺪﻟﻮن ﻟﭙﺎره ﭘﻴﻞ ﺷﻮي‬

‫وو‪ .‬ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاب ﺻﺤﻨﯥ ﺗﻪ راووﺗﻞ‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ ﻧﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮ ځﻮاﻧﺎن‪ ،‬ﻣﻨﻮرﻳﻦ او د دﻧﻴﺎ ﻟﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﻧﻪ‬

‫ﻣﻄﻠﻊ اﻓﺮاد ﭼﻲ د ﺧﭙﻞ ﻫﯧﻮاد ﻟﻪ ﭘﺮﯦﺸﺎن ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ او اﻗﺘﺼﺎدي ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ ﺳﺨﺖ ﻧﺎراﺿﻪ او د ﻧﻮرو‬

‫ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﭘﻪ ﭘﺮﺗﻠﻪ ﺋﯥ ځﺎن ډﯦﺮ وروﺳﺘﻪ ﭘﺎﺗﯥ ﻟﻴﺪو‪ ،‬ﺷﺎﻫﻲ ﻣﻨﺤﻂ ﻧﻈﺎم ﺋﯥ د دې اﻧﺤﻄﺎط‪ ،‬اﺧﺘﻨﺎق‪ ،‬ﻓﻘﺮ‪ ،‬ﻟﻮږي‪،‬‬

‫ﺟﻬﻞ او ﺑﯥ ﺳﻮادۍ ﻋﺎﻣﻞ ﮔڼﻠﻮ او دا ورﺗﻪ د ﭘﯧﻐﻮر ﺧﺒﺮه ﻣﻌﻠﻮﻣﯧﺪه ﭼﻲ د ﻧﻮرو ﻫﯧﻮادو وﻟﺴﻮﻧﻪ دي د ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮښﻲ‬

‫ﻣﻨﺘﺨﺐ ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻪ وﻟﺮي ﺧﻮ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ دي د ﭘﺮدﻳﻮ د ﺧﻮښﻲ ﻳﻮه ﻣﻨﺤﻄﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﺣﻜﻮﻣﺖ وﻛړي‪ ،‬داﺳﻲ ﻛﻮرﻧۍ‬

‫ﭼﻲ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻣﺴﻠﻄﻪ ﻛړه‪ .‬دا ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ د ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ اﻣﭙﺮاﻃﻮري ﺧﺘﻤﻪ ﺷﻮې او ټﻮﻟﻪ‬
‫ﻣﻨﻄﻘﻪ د دوى ﻟﻪ ﺳﻠﻄﯥ آزاده ﺷﻮې‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻮږ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ آزاد ﺷﻮي ﻣﻠﻜﻮﻧﻪ ﻧﻦ د ﺧﭙﻞ ﺑﺮﺧﻠﻴﻚ ﺧﺎوﻧﺪان دي او د‬

‫ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮښﻲ ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻪ ﻟﺮي‪ ،‬د ﺧﭙﻞ ﺑﺮﺧﻠﻴﻚ ټﺎﻛﻠﻮ ﻟﭙﺎره ﻫﺮ څﻮ ﻛﺎﻟﻪ وروﺳﺘﻪ د ټﺎﻛﻨﻮ ﺻﻨﺪﻗﻮﻧﻮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي‬

‫ودرﯦږي‪ ،‬ﺧﭙﻞ زﻋﻴﻢ ټﺎﻛﻲ‪ ،‬ﺑﺎﺻﻼﺣﻴﺘﻪ ﭘﺎرﻟﻤﺎن ﺟﻮړوي‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ ﻣﻮږ ﻻﺗﺮاوﺳﻪ د رټﻞ ﺷﻮې زړې ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ ﻻس‬

‫‪1‬‬

‫‪2‬‬

‫  ‪ ---------------------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﭘﻮڅﯥ ﻛﻮرﻧۍ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﻮي‪ ،‬ﻧﻮرو وﻟﺴﻮﻧﻮ دا ﺣﻖ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي ﭼﻲ د ﭼﺎرواﻛﻮ ﻛړه وړه وڅﯧړي‪ ،‬ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﺗﻌﻮﻳﺾ‬

‫ﻛړي‪ ،‬ﻧﺎاﻫﻠﻪ واﻛﺪاران ﻟﺮي او د ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮښﻲ ﺑﺎﻛﻔﺎﻳﺘﻪ ﻣﺸﺮان راوړاﻧﺪي ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ زﻣﻮږ ﭘﻪ وﻟﺲ ﻳﻮ داﺳﻲ ﺑﯥ‬

‫ﺳﻮاده ﭘﺎﭼﺎ او د ده ﻛﻮرﻧۍ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﻮي ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﺎل ﻛﻲ ﻳﻮ دوه ځﻠﻪ د ده ﻏږ ﻟﻪ راډﻳﻮ ﻧﻪ اوري ‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﻫﻢ د څﻮ‬

‫دﻗﻴﻘﻮ ﻟﭙﺎره‪ ،‬ﮔﻮري ﭼﻲ د ﻛﺎﻏﺬ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﻫﻐﻪ وﻳﻨﺎ ﭘﻪ ډﯦﺮ زﺣﻤﺖ او ﭘﻪ وار وار ﻏﻠﻄﯧﺪو ﺳﺮه ﻟﻮﻟﻲ ﭼﻲ درﺑﺎري‬

‫ﻣﺸﺎورﻳﻨﻮ ورﺗﻪ ﺟﻮړه ﻛړې او ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻮ د دې ﺧﻴﺎل ﻫﻢ ﺳﺎﺗﻠﻰ ﭼﻲ ﻫﻤﺪا ﺑﯥ ﻣﺤﺘﻮى او ﺗﻜﺮاري وﻳﻨﺎ ﭘﻪ ﭘﺎﭼﺎ‬

‫ﺑﺎﻧﺪي ﮔﺮاﻧﻪ ﺗﻤﺎﻣﻪ ﻧﺸﻲ او د وﻳﻠﻮ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﺋﯥ ﺳﺘﻮﻣﺎﻧﻪ ﻧﻜړي!! ﮔﻮرئ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻏﻮﻟﻮوﻧﻜﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﻛﻲ‬

‫د ﻫﻤﺪې ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮي‪" :‬ﭘﺎﭼﺎ ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺌﻮل او واﺟﺐ اﻻﺣﺘﺮام دى" ﻛﻪ ﭘﺎﭼﺎ وﻓﺎت ﺷﻮ‪ ،‬ﻧﻮ د ده زوى‪ ،‬د‬

‫زوى د ﻧﺸﺘﻮاﻟﻲ ﭘﻪ ﺻﻮرت ﻛﻲ ښځﻪ‪ ،‬د ښځﻲ د ﻧﺸﺘﻮاﻟﻲ ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ د ده ﻟﻮر د ﭘﺎﭼﺎ ځﺎى ﻧﻴﺴﻲ!! ﻳﻌﻨﻰ‬

‫ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ د ﻫﻤﺪې ﻛﻮرﻧۍ ﻣﻮروﺛﻲ ﺣﻖ دى‪ ،‬ﻧﻪ د ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻲ وﻟﺲ څﻪ ﺣﻖ ﻟﺮي او ﻧﻪ د ﭘﺎﭼﺎ ﻟﭙﺎره اﻫﻠﻴﺖ او‬

‫ﻛﻔﺎﻳﺖ ﺿﺮوري دى !!! درﺑﺎري ﻣﻼﻳﺎﻧﻮ او ﭘﻴﺮاﻧﻮ د ﻫﻤﺪې اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ ﮔﻮﺗﻲ ﻟﮕﻮﻟﯥ‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﻨﺒﺮ د‬

‫ﻫﻤﺪې ﭘﺎﭼﺎ د ﺗﺨﺖ او ﺗﺎج د ﺑﻘﺎ او د دوام ﻟﭙﺎره دﻋﺎ ﻛﻮي‪ ،‬ﻃﺒﻴﻌﻲ ده ﭼﻲ د ﻧړۍ ﭘﺪې ﻧﻮې ﻓﻀﺎء ﻛﻲ روزل ﺷﻮى‬

‫ﻧﺴﻞ دا وﺿﻌﻴﺖ وﻧﻪ زﻏﻤﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﻧﻮرو وﻟﺴﻮﻧﻮ ﺳﺮه د ﺳﻴﺎﻟۍ ﻫڅﻪ وﻛړي او ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ د ﺑﺪﻟﻮن ﻟﭙﺎره ﻣﻼ‬

‫وﺗړى‪ ،‬ﻧﻪ ﻧﻈﺎم د ځﻮان ﻧﺴﻞ د ﻗﺎﻧﻊ ﻛﻮﻟﻮ ﺟﻮﮔﻪ وو او ﻧﻪ ﺋﯥ ﺣﺎﻣﻴﺎن او ﭘﻠﻮﻳﺎن ﭘﺪې ﺗﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ رواﻧﻪ وﺿﻊ ﺗﻮﺟﻴﻪ‬
‫ﻛړي‪ ،‬ﺧﻠﻚ دې ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻛړي ﭼﻲ د ﺳﺎﺑﻖ ﭘﻪ ﺷﺎن روان ﺣﺎﻟﺖ وﻣﻨﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻧﻪ ډډه وﻛړي‪ ،‬ﺳﻜﻮت ﻏﻮره‬

‫وﮔڼﻲ او د ﻣﺠﻬﻮل ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ﻟﭙﺎره اﻧﺘﻈﺎر وﻛړي‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﻧړۍ واﻟﻪ ﺳﻄﺤﻪ ﻫﻢ ﭘﻪ درﻳﻮ ﺟﺒﻬﻮ ﻛﻲ ﺷﺪﻳﺪ ﺗﻨﺎﻓﺲ او رﻗﺎﺑﺖ روان وو‪ ،‬ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا د ﻏﺮب او ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم‬

‫ﺗﺮﻣﻨځ‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم او اﺳﻼم ﺗﺮﻣﻨځ او ﭘﻪ درﯦﻴﻤﻲ ﺟﺒﻬﯥ ﻛﻲ د ﻏﺮب او اﺳﻼم ﺗﺮﻣﻨځ د ﻣﺒﺎرزې ﺳﻨﮕﺮوﻧﻪ‬

‫ﺗﺎوده وو‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم د ځﻮاﻧۍ ﻣﺮﺣﻠﯥ ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ وو‪ ،‬د ﻧړۍ ﭘﻪ دوو ﺳﺘﺮو ﻫﯧﻮادوﻧﻮ‪ ،‬ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد او ﭼﻴﻦ‬

‫ﺑﺎﻧﺪي ﻣﺴﻠﻂ او د ﻧړۍ ﺗﺮټﻮﻟﻮ ﺳﺘﺮ ﻧﻈﺎﻣﻲ ځﻮاك ﺗﺮې ﺟﻮړ ﺷﻮى وو‪ ،‬ﻫﺠﻮﻣﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﺋﯥ درﻟﻮد‪ ،‬ﻏﺮب ﭘﻪ دﻓﺎﻋﻰ‬

‫ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ وو‪ ،‬ورځ ﭘﻪ ورځ ﺷﺎﺗﻪ روان وو‪ ،‬ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ ﺋﯥ د ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد ﭘﻪ ﮔټﻪ ﺧﭙﻠﻲ اډې ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛﻮﻟﯥ‪،‬‬

‫د وﺳﻠﻮ د ﺧﺮڅﻼو ﺑﺎزاروﻧﻪ او د ﻣﺼﻨﻮﻋﺎﺗﻮ ﺗﺠﺎرﺗﻲ ﻣﺎرﻛﻴﺘﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﺑﻼك ﺗﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﻮل‪ .‬ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﻧﻪ‬
‫ﻳﻮازې ﭘﻪ آﺳﻴﺎ‪ ،‬ﺷﺮﻗﻲ اروﭘﺎ او اﻓﺮﻳﻘﺎ ﻛﻲ ﭘﻪ ډﯦﺮه ﭼټﻜﺘﻴﺎ ﻣﺨﻜﻲ روان وو او د ﻏﺮﺑﻰ ﺣﺮﻳﻒ ﺳﻨﮕﺮوﻧﻪ ﺋﯥ ﻓﺘﺢ‬
‫ﻛﻮل‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ د ﺧﻄﺮ زﻧﮕﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻻﺗﻴﻨﻲ اﻣﺮﻳﻜﺎ ﻛﻲ ﻫﻢ د ﻏﺮﺑﻰ ځﻮاك د ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ د ﻏﻮږ ﺗﺮ څﻨﮓ اوﭼﺖ وو‪ ،‬ټﻮﻟﻪ‬

‫ﺷﺮﻗﻲ اروﭘﺎ‪ ،‬ﺷﻤﺎﻟﻲ ﻛﻮرﻳﺎ‪ ،‬وﻳﺘﻨﺎم‪ ،‬ﻛﻤﺒﻮدﻳﺎ‪ ،‬ﻳﻤﻦ‪ ،‬ﺳﻮرﻳﻪ‪ ،‬ﻋﺮاق‪ ،‬ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﺳﻮدان‪ ،‬ﻛﻴﻮﺑﺎ‪ ،‬ﭼﻠﻲ او ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ د‬

‫ﺑﺮي ﭘﻪ ﺣﺎل ﻛﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاب‪ ،‬د وارﺳﺎ ﭘﻜﺖ ﺳﺮه ﺗړﻟﻲ او ﻟﻪ ﻣﺴﻜﻮ ﻧﻪ ﺧړوﺑﯧﺪل‪ ،‬ﭘﯧښﻲ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﭘﻪ ﮔټﻪ او د‬

‫ﻏﺮب د ﻣﺰﻳﺪ ﻛﻤﺰورﺗﻴﺎ ﭘﻪ ﻟﻮر رواﻧﻲ وې‪ ،‬ﻏﺮب د ﭘﯧښﻮ ﻟﻪ ﻣﻬﺎروﻟﻮ ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰ وو‪ ،‬ﭘﻪ وﻳﺘﻨﺎم ﻛﻲ د اﻣﺮﻳﻜﺎ‬

‫‪2‬‬

‫‪3‬‬

‫ا
 ‪  ---------------------------------------------------------------------‬‬

‫ﺷﺮﻣﻮوﻧﻜﯥ ﻣﺎﺗﯥ د ﻏﺮب روﺣﻴﻪ ﭘﻪ ﻛﻠﻜﻪ ځﭙﻠﯥ وه او د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ او ﭘﺪې ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻛﻲ د ﺑﺮي ﻃﻤﻊ ﺋﯥ ﺗﺮې‬
‫ﺳﻠﺐ ﻛړې وه‪ .‬د اﺳﻼﻣﻲ ﻧړۍ ﭘﻪ ﺳﺘﺮو ﺳﺘﺮو ﻣﻬﻤﻮ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺳﻠﻄﻪ او ﭘﻪ ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﺳﻮرﻳﯥ او ﻋﺮاق ﻛﻲ د‬
‫اﺳﻼﻣﻲ ډﻟﻮ ځﭙﻞ‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺗﻪ ﻟﻪ اﺳﻼم ﺳﺮه ﭘﻪ ﻣﻨﺎزﻋﯥ ﻛﻲ ﻫﻢ د ﺑﺮﻻﺳﻰ اﺣﺴﺎس ورﺑښﻠﻰ وو‪.‬‬

‫د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت ﻟﺪﻏﻪ ﻧړﻳﻮال ﺑﻬﻴﺮ ﻧﻪ ﭘﻪ ﻛﻠﻜﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮه ﻛﯧﺪل‪ ،‬ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﭼﻲ د ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ ﻟﻪ‬

‫زوال ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ ﺧﭙﻞ ﺣﺎﻣﻲ ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛړي وو‪ ،‬د ﻣﺴﻜﻮ ﻟﻮري ﺗﻪ ﻣﺨﻪ ﻛړه‪ ،‬ﺗﺮڅﻮ ﻟﻪ ﻣﺴﻜﻮ ﻧﻪ د ﺧﭙﻠﻲ‬

‫واﻛﻤﻨۍ د اداﻣﯥ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي‪ ،‬ﻣﺴﻜﻮ ﺧﺎص ﺷﺮاﻳﻂ درﻟﻮدل‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﻲ ﭼﺎرواﻛﻮ د دﻏﻮ ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﻣﻨﻠﻮ ﺗﻪ‬

‫ځﺎن اړ ﮔڼﻠﻮ‪ ،‬ﻟﺪې ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺋﯥ ﺑﻠﻪ ﭼﺎره ﻧﻪ ﻟﻴﺪﻟﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬ﻧﻈﺎﻣﻲ او اﻗﺘﺼﺎدي ﺑﺮﺧﻮ ﻛﻲ روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ د دوى د‬

‫ﺧﻮښﻲ اﻣﺘﻴﺎزات و ﻣﻨﻲ‪ ،‬د اردو د روزﻧﻲ او ﺗﺠﻬﻴﺰ ﻛﺎر ﺋﯥ روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ وﺳﭙﺎرو‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ ﺷﻤﺎل‪ ،‬ﺷﺮق او ﻏﺮب‬
‫ﻛﻲ ټﻮﻟﻲ ﭘﺮوژې ﻟﻜﻪ د ﺗﻴﻠﻮ او ﮔﺎز ﺗﻔﺤﺼﺎت‪ ،‬د ﻣﻌﺎدﻧﻮ اﺳﺘﺨﺮاج‪ ،‬ﺑﻨﺪ او اﻧﻬﺎر او د ﻻرو ﺟﻮړول د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ‬

‫واك ﻛﻲ ورﻛړى ﺷﻮې‪ ،‬د ﺗﺠﺎرت ﻟﻮﻳﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً زراﻋﺘﻲ او ﻧﺴﺎﺟﻲ ﻣﺎﺷﻴﻦ آﻻﺗﻮ‪ ،‬ﺗﺮاﻧﺴﭙﻮرﺗﻲ وﺳﺎﻳﻠﻮ او‬

‫ﺣﺮﺑﻲ ﺗﺠﻬﻴﺰاﺗﻮ اﺧﻴﺴﺘﻞ او د ﮔﺎز او ﭘﻨﺒﻰ ﭘﻴﺮودل‪ ،‬د روﺳﻴﻰ ﻛﻤﭙﻨﻴﻮ ﻻس ﺗﻪ ورﻏﻠﻞ‪ ،‬ﺧﻮ روﺳﺎﻧﻮ دا اﻣﺘﻴﺎزات‬

‫ﻛﺎﻓﻰ ﻧﻪ ﮔڼﻞ‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﻲ ﭼﺎرواﻛﻲ ﺋﯥ ﺗﺮ ﻓﺸﺎر ﻻﻧﺪې ﻧﻴﻮﻟﻲ وو ﭼﻲ ﻣﺰﻳﺪ اﻣﺘﻴﺎزات ورﻛړي‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻓﻜﺎرو ﺧﻮرﯦﺪو ﺗﻪ ﻻره آواره ﻛړې او ﭘﺮﯦږدي ﭼﻲ اﻓﻐﺎﻧﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺣﺰب ﺟﻮړ ﻛړي‪ ،‬آزاد‬

‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ وﻛړي‪ ،‬آزاد ﻧﺸﺮات وﻟﺮي‪ ،‬ﭘﻪ اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻮ ﻛﻲ د ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻠﻮ ﺣﻖ ورﻛړى ﺷﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﭘﺎرﻟﻤﺎن ﻧﻪ د دوى د‬
‫اﺳﺘﺎزو ﻏږ اوﭼﺖ ﺷﻲ‪ ،‬ﺷﺎﻫﻲ ﻣﻨﻔﻮره ﻛﻮرﻧۍ ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ وﻟﺲ ﻧﻪ وﯦﺮﯦﺪه او ﭘﻪ اﻗﺘﺪار ﻛﻲ د ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪو ﻟﭙﺎره ﺋﯥ‬

‫ﻟﻪ ﺑﻬﺮﻧۍ ﺣﻤﺎﻳﯥ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻠﻪ ﻫﻴڅ ﭼﺎره ﻧﻪ ﻟﻴﺪﻟﻪ‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮره وه د ﻣﺴﻜﻮ ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﺗﻪ ﻏﺎړه ﻛﻴږدي‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ډﻟﻲ د‬

‫ﺟﻮړﯦﺪو ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮاﺑﺮ او د ودي ﻻر ﺋﯥ آواره ﻛړي او ﻻزم اﻣﻜﺎﻧﺎت او ﺗﺴﻬﻴﻼت ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻛﻲ ورﻛړي‪ .‬ﭘﺎﭼﺎ‬

‫ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ داﺳﻲ دوه ﺣﺰﺑﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ راﻳﺞ ﻛړي ﭼﻲ دوﻟﺘﻲ ﺣﺰب د ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﺣﺎﻣﻲ وي او ﻣﺨﺎﻟﻒ‬

‫ﺣﺰب د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺗﺮ واﻛﻤﻨۍ ﻻﻧﺪې وي ﺧﻮ د ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم درﻧﺎوى وﻛړي‪ .‬د "ﺧﻠﻖ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﮔﻮﻧﺪ" ﭘﻪ‬
‫ﻫﻤﺪې ﻓﻀﺎء ﻛﻲ او ﻟﻪ ﻫﻤﺪې روﺣﻴﻰ ﺳﺮه ﺟﻮړ ﺷﻮ‪ ،‬د ﺧﭙﻠﻲ ورځﭙﺎڼﻰ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړۍ ﮔڼﻪ ﻛﻲ ﺋﯥ د ﻣﺸﺮوﻃﻪ ﺷﺎﻫﻲ‬

‫ﻧﻈﺎم ﻣﻼﺗړ اﻋﻼن ﻛړ‪ ،‬د دوﻟﺖ د ﺣﻤﺎﻳﯥ ﺗﺮ ﺳﻴﻮرى ﻻﻧﺪې د دوى رﺳﻤﻲ او څﺮﮔﻨﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﭘﻴﻞ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﻤﻪ ﻣﻮده‬
‫ﻛﻲ د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮل‪ ،‬ورو ورو ﺋﯥ ﻟﻤﻦ ﻧﻮرو ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺆﺳﺴﺎﺗﻮ ﺗﻪ ﺧﻮره ﺷﻮه او د ﻳﻮه داﺳﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ‬

‫ﺣﺰب ﭘﻪ څﯧﺮ راڅﺮﮔﻨﺪ ﺷﻮ ﭼﻲ ﻫﺮﭼﺎ د ﻫﯧﻮاد راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ د دوى ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ﮔڼﻠﻪ او ﻫﻴﭽﺎ د دوى د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﺟﺮأت‬

‫ﻧﺸﻮ ﻛﻮﻟﻰ‪ .‬ﺷﺎه ﭘﺮﺳﺘﺎن وﻧﻪ ﺗﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ د "وﺣﺪت ﻣﻠﻲ" ﺗﺮﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې دوﻟﺘﻲ ﺣﺰب ﺟﻮړ ﻛړي‪ ،‬د دوى ﻫﻠﻲ ځﻠﻲ‬
‫ﻧﺎﻛﺎﻣﻲ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮې‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﻫﻤﺪې داﺧﻠﻲ او ﺧﺎرﺟﻲ ﻛړﻛﯧﭽﻨﻮ ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﻛﻲ د ﻫﯧﻮاد اﺳﻼﻣﻲ ﭘﺎڅﻮن‪ ،‬د څﻮ ﺑﺎ اﻳﻤﺎﻧﻪ زﻟﻤﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس‬
‫‪3‬‬

‫‪4‬‬

‫  ‪ ---------------------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﭘﻴﻞ ﺷﻮ‪ ،‬ﻧﻪ ﺋﯥ داﺧﻠﻲ ﺣﺎﻣﻲ درﻟﻮد او ﻧﻪ ﺑﻬﺮﻧﻰ ﻣﺮﺳﺘﻨﺪوى‪ ،‬ﻧﻪ ﺋﯥ وﺳﺎﻳﻞ او اﻣﻜﺎﻧﺎت ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻛﻲ وو او ﻧﻪ‬

‫ﺷﺮاﻳﻂ او ﺣﺎﻻت د دوى ﻟﭙﺎره ﭼﻤﺘﻮ وو‪ ،‬ﻧﻪ ﭼﺎ دا اﻧﺘﻈﺎر درﻟﻮد ﭼﻲ ﭘﺪاﺳﻲ ﻛړﻛﯧﭽﻨﻮ ﻇﺮوﻓﻮ او ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﻛﻲ دي‬

‫ﻳﻮ ﺧﭙﻠﻮاك اﺳﻼﻣﻲ ﺗﺤﺮﻳﻚ ﭘﻴﻞ ﺷﻲ او ﻧﻪ ﭼﺎ دا ﮔﻤﺎن ﻛﻮﻟﻮ ﭼﻲ دا د ﮔﻮﺗﻮ ﭘﻪ ﺷﻤﯧﺮ زﻟﻤﻴﺎن ﺑﻪ ﭘﺪې وﺗﻮاﻧﯧږي‬

‫ﭼﻲ د ځﻮاﻛﻤﻨﻮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ وﻛړي‪ ،‬د داﺧﻠﻲ او ﺧﺎرﺟﻲ ﻓﺸﺎروﻧﻮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺧﭙﻞ ﺷﺘﻪ واﻟﻰ وﺳﺎﺗﻲ‪،‬‬
‫ﻣﺨﻜﻲ ﻻړ ﺷﻲ‪ ،‬وده وﻛړي او ﻳﻮه ورځ ﭘﻪ ﻳﻮه داﺳﻲ ﺳﺘﺮ ځﻮاك ﺑﺪل ﺷﻲ ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ رواﻧﻮ ﺳﻴﺎﺳﻲ او‬

‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ ﻛﻠﻜﻪ اﻏﻴﺰه وﻛړي‪ ،‬د ﭘﯧښﻮ ﻣﺴﻴﺮ ﺑﺪل ﻛړي‪ ،‬ﺳﺘﺮ ﺳﺘﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاب د ﻫﻐﻪ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻣﺎﺗﯥ‬

‫وﺧﻮري‪ ،‬د ده ﭘﻪ ﻻس د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ټﻐﺮ ټﻮل ﺷﻲ او د ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد ﺳﺘﺮه او وﯦﺮووﻧﻜﯥ اﻣﭙﺮاﻃﻮري ﭘﻪ زوال‬
‫ﻣﺤﻜﻮﻣﻪ ﺷﻲ‪.‬‬

‫راﺷﺊ وﮔﻮرو ﭼﻲ دا ﻛﺎروﻧﻪ څﻨﮕﻪ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮل؟ د ﻫﯧﻮاد اﺳﻼﻣﻲ ﭘﺎڅﻮن څﻨﮕﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮ؟ د ﭼﺎ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻴﻞ‬

‫ﺷﻮ؟ څﻨﮕﻪ ﺋﯥ وده وﻛړه؟ څﻨﮕﻪ د ﺳﺘﺮو ﺳﺘﺮو ﺗﺎرﻳﺨﻲ اﻓﺘﺨﺎراﺗﻮ د ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﺟﻮﮔﻪ ﺷﻮ؟ د ﺗﺤﺮﻳﻚ ﻟﻪ ﭘﻴﻞ ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ ﺗﺮ ﻧﻦ ﭘﻮري د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﻟﻮﻳﻮ ﻟﻮﻳﻮ ﭘﯧښﻮ ﻛﻲ د دې ﺗﺤﺮﻳﻚ وﻧډه څﻮﻣﺮه وه؟ ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم څﻨﮕﻪ‬

‫ﻧﺴﻜﻮر ﺷﻮ؟ د ﺳﺮدار داؤد ﻛﻮدﺗﺎ څﻨﮕﻪ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮه؟ ﺑﻴﺎ وﻟﯥ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪ؟ د ﺛﻮر د ﻛﻮدﺗﺎ‬

‫ﻻﻣﻠﻮﻧﻪ څﻪ وو؟ اﺳﻼﻣﻲ اﻧﻘﻼب څﻨﮕﻪ او د ﭼﺎ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻴﻞ ﺷﻮ؟ روﺳﺎﻧﻮ وﻟﯥ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﺗﯧﺮى وﻛړ؟ وﻟﯥ ﭘﺪې‬

‫وﻧﺘﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ ﻣﻘﺎوﻣﺖ وټﻜﻮي‪ ،‬ﭘﻪ اوﺿﺎع ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻲ او اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﻣﺮﻛﺰي آﺳﻴﺎ د ﻧﻮرو ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ د‬

‫ﺗﻞ ﻟﭙﺎره اﺷﻐﺎل ﻛړي؟ وﻟﯥ ﻟﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎﻧﻪ وﺗﻠﻮﺗﻪ اړ ﺷﻮل؟ او څﻨﮕﻪ د ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد دا وﯦﺮووﻧﻜﯥ اﻣﭙﺮاﻃﻮري ﭘﻪ‬

‫زوال ﻣﺤﻜﻮﻣﻪ ﺷﻮه؟ د دې ځﻮاﻛﻤﻨﻲ اﻣﭙﺮاﻃﻮرۍ ﭘﻪ زوال ﻛﻲ داﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د اﺳﻼﻣﻲ ﺗﺤﺮﻳﻚ وﻧډه څﻮﻣﺮه وه؟‬

‫دا ﻛﺘﺎب د ﻫﻤﺪې ﭘﻮښﺘﻨﻮ ځﻮاﺑﻮﻧﻮ ﺗﻪ ﻣﺨﺘﺺ ﺷﻮى‪ ،‬ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ ﺑﻪ د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د اﺳﺘﺒﺪادي واﻛﻤﻨۍ د‬

‫ﻣﺴﻠﻂ ﻛﯧﺪو ﭘﻪ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ او ﻛﻮم ﻧﻈﺎم ﭼﻲ دې ﻛﻮرﻧۍ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻣﺴﻠﻂ ﻛړى وو ﭘﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺳﺮه ﺑﺤﺚ ﻛﻮو‬

‫او ﻟﺪﻳﻨﻪ وروﺳﺘﻪ ﺑﻪ د ﻫﯧﻮاد ﻫﻐﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭘﯧښﻲ څﯧړو ﭼﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻟﻪ ﻧﺴﻜﻮرﯦﺪو ﻧﻪ ﺑﻴﺎ د‬

‫روﺳﻲ ﻓﻮځﻮﻧﻮ ﺗﺮو ﺗﻠﻮ ﭘﻮري زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮې‪.‬‬

‫ﻫﻴﻠﻪ ﻣﻲ دا ده ﭼﻲ ﭘﺪې ﻟﻴﻜﻨﻲ ﺳﺮه د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﻟﺮﻏﻮﻧﻲ ﺗﺎرﻳﺦ د ﻳﻮې ډﯦﺮى ﺣﺴﺎﺳﻴﻤﺮﺣﻠﯥ ﻫﻐﻪ ﻣﻬﻤﻲ‬

‫ﭘﯧښﻲ ﭘﻪ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ او ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ﻃﻮر وڅﯧړﻟﻰ ﺷﻲ ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد روان ﺣﺎﻟﺖ د ﻫﻐﻮى زﻳږﻧﺪه ده او د اﻓﻐﺎن وﻟﺲ ﭘﻪ‬
‫راﺗﻠﻮﻧﻜﻲ ﺑﺮﺧﻠﻴﻚ ﺑﺎﻧﺪي ﭘﺮﯦﻜﻨﺪه اﺛﺮ ﻟﺮي‪.‬‬

‫و ﻣﺎ ﺗﻮﻓﻴﻘﻰ اﻻﺑﺎﷲ ﻋﻠﻴﻪ ﺗﻮﻛﻠﺖ و اﻟﻴﻪ اﻧﻴﺐ‪.‬‬

‫‪4‬‬

‫ا
 ‪
--------------------------------------------------------------‬درې آر 

‫ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ څﻨﮕﻪ ﻗﺪرت ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه؟‬
‫اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ د ﺧﭙﻞ ﻟﺮﻏﻮﻧﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﻪ اوږدوﻛﻲ ﻳﻮازې ﻫﻠﺘﻪ ښﻪ ورځ ﻟﻴﺪﻟﯥ او ﻟﻪ ﻳﺮﻏﻠﻮﻧﻮ ﺧﻮﻧﺪي ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮي ﭼﻲ‬

‫ﮔﺎوﻧډﻳﺎن ﺋﯥ ﺿﻌﻴﻒ او ﻟﻪ داﺧﻠﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰو ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ وو او ﭘﺪوى ﺋﯥ د ﻳﺮﻏﻞ او د ﺟﮕړو د ﺗﭙﻠﻮ ﺗﻮان او ﻓﺮﺻﺖ‬

‫ﻧﻪ درﻟﻮد‪ .‬ﺧﻮ ﻫﺮ ﻛﻠﻪ ﭼﻲ د دوى ﮔﺎوﻧډي ﻫﯧﻮادوﻧﻪ ځﻮاﻛﻤﻦ ﺷﻮي او ﻳﺎ د ﻟﻮﻳﻮ اﺳﺘﻌﻤﺎرى ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﭘﻪ اډو ﺑﺪل‬
‫ﺷﻮي‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﺎن ﺋﯥ ﻟﻪ ﺳﺘﻮﻧﺰو او ﮔﻮاښﻮﻧﻮ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛړي‪ ،‬ﻛﻠﻪ ﺋﯥ ﺟﮕړي ورﺑﺎﻧﺪي ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻛړې‪ ،‬ﻛﻠﻪ ﺋﯥ ﻻس‬
‫ﭘﻮڅﻲ ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻪ ورﺑﺎﻧﺪي ﻣﺴﻠﻂ ﻛړي او ﻛﻠﻪ ﺋﯥ د دوى ﻫﯧﻮاد اﺷﻐﺎل ﻛړى‪.‬‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ وروﺳﺘﻴﻮ ﭘﻴړﻳﻮ ﻛﻲ داﺳﻲ ﺣﺴﺎس ﺳﺘﺮاﺗﮋﻳﻚ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ درﻟﻮد ﭼﻲ د ﻧړۍ ﺳﺘﺮو ﺳﺘﺮو ﻓﺎﺗﺤﺎﻧﻮ‬
‫ﻫﻐﻪ ﺗﻪ د ﻣﻬﻤﻲ اډې او ﺣﺴﺎس ﻣﻌﺒﺮ ﭘﻪ ﺳﺘﺮﮔﻪ ﻛﺘﻞ‪ ،‬د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﻟﻮړو ﺗﺴﻠﻂ ﺋﯥ ﭘﻪ ټﻮﻟﻲ ﻣﻨﻄﻘﯥ د ﺧﭙﻞ‬

‫ﺗﺴﻠﻂ ﻟﭙﺎره ﻣﻘﺪﻣﻪ ﮔڼﻠﻪ او د دې ﻫﯧﻮاد ﻟﻪ اﺷﻐﺎل ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭘﻪ ټﻮﻟﻲ ﻣﻨﻄﻘﯥ د ﺧﭙﻞ ﺗﺴﻠﻂ ﻟﻪ اداﻣﯥ ﻧﻪ ﻧﺸﻮ ﻣﻄﻤﺌﻦ‬
‫ﻛﯧﺪى‪.‬‬

‫ﮔﻮرو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﭘﻪ اﻳﺮان ﻛﻲ ﻧﺎدر اﻓﺸﺎر ﺳﺮ رااوﭼﺖ ﻛړ‪ ،‬ﭘﻪ ټﻮل اﻳﺮان ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮ‪ ،‬ﻓﺮاﻧﺴﻮى ﺗﻮﭘﻮﻧﻪ‬

‫ﭘﻪ ﻻس ورﻏﻠﻞ‪ ،‬دا ﺗﻮﭘﻮﻧﻪ ﭘﺪې ﻣﻨﻄﻘﯥ ﻛﻲ د ﻟﻮﻣړى ځﻞ ﻟﭙﺎره د ده ﻟﻪ ﻟﻮري اﺳﺘﻌﻤﺎل ﺷﻮل‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻴﭽﺎ ﻛﻲ د‬
‫ﻫﻐﻮى ﻣﺨﻲ ﺗﻪ د ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺗﻮان ﻧﻪ وو‪ ،‬دﻏﻮ وﺳﺎﻳﻠﻮ او د ﺷﺎ او ﺧﻮا ﺳﻴﻤﻮ د وﻟﺴﻮﻧﻮ ﺿﻌﻒ او ﻧﺎﺗﻮاﻧﻲ‪ ،‬دى دې‬

‫ﺗﻪ وﻫڅﺎوو ﭼﻲ د ﺧﭙﻠﻲ واﻛﻤﻨۍ ﻟﻤﻦ ﺧﻮره ﻛړي‪ ،‬د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﻟﻮري ﺋﯥ ﻣﺨﻪ ﻛړه‪ ،‬ﻫﺮات او ﻛﻨﺪﻫﺎر ﺋﯥ ﻟﻪ‬

‫ﺧﺎورو ﺳﺮه ﺑﺮاﺑﺮ ﻛړل‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ ﺋﯥ د اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻛﻜﺮو ﻧﻪ ﻣﻨﺎروﻧﻪ ﺟﻮړ ﻛړل‪ ،‬ﻛﻨﺪﻫﺎر ﺋﯥ ﺧﭙﻠﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ اډه وﮔﺮځﻮﻟﻮ‪،‬‬
‫ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ځﺎﻳﻪ د ﺷﺮق ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪو‪ ،‬ﻛﺎﺑﻞ‪ ،‬ﭘﯧښﻮر‪ ،‬ﻻﻫﻮر او ډﻫﻠﻲ ﺋﯥ ﺗﺼﺮف ﻛړل‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا راز ﭘﻪ اروﭘﺎ ﻛﻲ اﻧﮕﺮﻳﺰ ﺗﻪ ﺑﺎروت ﭘﻪ ﻻس ورﻏﻠﻞ‪ ،‬د ﺟﻬﺎزوﻧﻮ‪ ،‬ټﺎﻧﻜﻮﻧﻮ او ﺗﻮﭘﻮﻧﻮ ﺧﺎوﻧﺪ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ‬

‫ټﻮﻟﻪ ﻧړۍ ﻛﻲ ﺋﯥ د ځﺎن ﺳﻴﺎل ﻧﻪ ﻟﻴﺪو‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻫﻤﺪې وﺳﺎﻳﻠﻮ ﻧﻪ ﭘﻪ اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه ﭘﻪ ټﻮﻟﻲ ﻧړۍ ﺣﻜﻮﻣﺖ‬

‫وﻛړي‪ ،‬د ﻧړۍ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻫﯧﻮادوﻧﻪ ﺋﯥ ﺗﺼﺮف ﻛړل‪ ،‬د ﺷﺮق ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪ‪ ،‬د ﻫﻨﺪ ﭘﻪ ﻧﻴﻤﻲ وﭼﻲ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮ‪،‬‬
‫ﻟﻮﻳﻪ ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ ﺋﯥ ﺟﻮړه ﻛړه‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ ﻫﻨﺪ ﺑﺎﻧﺪي د ﺧﭙﻞ ﺗﺴﻠﻂ د دوام ﻟﭙﺎره ﺋﯥ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻧﻴﻮل ﺿﺮوري ﮔڼﻞ‪،‬‬

‫دې ﻟﻮري ﺗﻪ ﺋﯥ ﻣﺨﻪ ﻛړه‪ ،‬ﻟﻪ اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﺳﺮه درې ځﻠﻪ ﻣﺨﺎﻣﺦ وﺟﻨﮕﯧﺪل‪ ،‬ﻫﺮ ځﻞ ﭘﻪ زرﮔﻮﻧﻮ اﻓﻐﺎﻧﺎن د دوى ﭘﻪ ﻻس‬

‫‪5‬‬

‫ 
درې آر 
‪ --------------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪل‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﺪې وﻧﺘﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ د اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ټﺎټﻮﺑﻰ د ﺗﻞ ﻟﭙﺎره اﺷﻐﺎل ﻛړي‪ ،‬ﭘﺲ ﻟﻪ ﻟﻨډي ﻣﻮدې ﺑﯧﺮﺗﻪ‬

‫وﺗﻠﻮ ﺗﻪ اړ ﺷﻮل‪ ،‬ﺧﻮ داﺳﻲ وﺗﻞ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻛﻲ د دوى ﻣﺴﻠﺢ ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ او ﻓﻮځﻮﻧﻮ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﺮې اﻳښﻰ‪ ،‬ﺧﻮ‬

‫ﺧﭙﻞ اﻓﻐﺎﻧﻲ ﮔﻮډاﮔﻴﺎن ﺋﯥ ﺗﺮ ﺷﺎ ﭘﺮې اﻳښﻲ‪ ،‬ﭘﻪ ﻇﺎﻫﺮﻛﻲ اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﺧﭙﻠﻮاﻛﻲ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي او اﺷﻐﺎﻟﮕﺮ ځﻮاﻛﻮﻧﻪ‬
‫ﺋﯥ د ﻫﯧﻮاد ﻟﻪ ﭘﻮﻟﻮ اﻳﺴﺘﻠﻲ‪ ،‬ﺧﻮ ﺣﻘﻴﻘﻰ ﺧﭙﻠﻮاﻛﻲ ﺋﯥ ﻧﺪه ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي‪ ،‬د ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮښﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ او ﻧﻈﺎم ﺋﯥ‬

‫ﻧﺪى ﺟﻮړ ﻛړى‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﭘﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻛﻲ ﻛﻨﺪﻫﺎر ﻳﺎ ﻛﺎﺑﻞ د ﻫﯧﻮاد ﭘﺎﻳﺘﺨﺖ ﮔڼﻞ ﻛﯧﺪو‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻲ دﻫﻠﻲ او‬

‫ﻟﻨﺪن د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻼزﻣﻴﻨﻲ وې‪ ،‬ﺣﻜﻤﺮاﻧﻪ ډﻟﻪ ﺑﺪﻟﯧﺪه را ﺑﺪﻟﯧﺪه‪ ،‬ﺧﻮ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ ﺧﻮښﻪ‪ ،‬دا دوى وو ﭼﻲ‬

‫ﻳﻮه واﻛﻤﻨﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺑﻠﻲ ﺑﺪﻟﻮﻟﻪ‪ ،‬ﭘﻪ ټﻮﻟﻲ ﻫﻐﻲ ﻣﻮدې ﻛﻲ ﭼﻲ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ د ﻫﻨﺪ ﭘﻪ ﻧﻴﻤﻲ وﭼﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ‬

‫ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﭘﯧښﻮ ﺗﺮ ﺷﺎ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻻس وو‪ ،‬د ﭼﺎرواﻛﻮ د ﺗﻌﻮﻳﺾ او ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ د ﺑﺪﻟﻮﻟﻮ‬

‫ﭘﺮﯦﻜړه ﭘﻪ دﻫﻠﻲ او ﻟﻨﺪن ﻛﻲ ﻛﯧﺪه‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻪ ﻛﻨﺪﻫﺎر او ﻛﺎﺑﻞ ﻛﯥ‪ ،‬اﺻﻠﻲ واﻛﻤﻦ ﺑﻪ ﻣﻴﻜﻨﺎټﻦ وو او ﺷﺎه ﺷﺠﺎع ﺑﻪ ﻳﻮ‬
‫ﻏﻮﻟﻮوﻧﻜﻰ ﺳﻤﺒﻮل‪.‬‬

‫ﻟﻪ ﻧﻴﻤﻲ وﭼﻲ ﻧﻪ د ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎﻳﻲ ﻓﻮځﻮﻧﻮ ﻟﻪ وﺗﻠﻮﻧﻪ ﺑﻌﺪ‪ ،‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد د ﻳﻮه ﺳﺘﺮځﻮاك ﭘﻪ څﯧﺮ‬

‫راڅﺮﮔﻨﺪ ﺷﻮ او د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﺮ ﺷﻤﺎﻟﻲ ﭘﻮﻟﻮ راورﺳﯧﺪو‪ ،‬ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ‬

‫ﻟﻮري ﺑﺪل ﺷﻮ او اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﻳﻮه داﺳﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺳﺮه ﺳﻴﻼب ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﭘﺮﯦﻮوت ﭼﻲ ﺗﻢ ﻛﻮل ﺋﯥ ﻫﺮﭼﺎ ﺗﻪ ﻣﺤﺎل‬

‫ﺑﺮﻳښﯧﺪو‪ .‬د ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ د زاړه ښﻜﻴﻼﻛﮕﺮ ځﻮاك د ﺧﺘﻤﯧﺪو او د ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد د زﺑﺮځﻮاك راوړاﻧﺪي ﻛﯧﺪو ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن واﻛﻤﻨﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﭼﻲ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮې وه‪ ،‬ﻣﺴﻜﻮ ﺗﻪ ﻣﺨﻪ ﻛړه‬

‫او دﻛﺮﻣﻠﻴﻦ ﻟﻪ واﻛﺪاراﻧﻮ ﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ واﻛﻤﻨۍ ﻛﻲ د ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪو د ﺗﻀﻤﻴﻦ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﻫڅﻪ ﭘﻴﻞ ﻛړه‪ .‬ﻟﺪې ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ټﻮﻟﻲ ﺧﻮﻧړۍ ﭘﯧښﻲ‪ ،‬د واﻛﺪاراﻧﻮ ﭘﻪ ﺳﻴﺎﺳﺘﻮﻧﻮ ﺗﻐﻴﻴﺮ او ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ د دوى ﺑﺪﻟﻮل‪ ،‬د‬
‫ﻣﺴﻜﻮ ﭘﻪ ﻻس او د ﻛﺮﻣﻠﻴﻦ د واﻛﺪاراﻧﻮ ﭘﻪ ﭘﺮﯦﻜړه ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮي‪.‬‬

‫ﻟﻪ ډﯦﺮو اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﺑﻪ دا ﭘﻮښﺘﻨﻲ وې ﭼﻲ ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ څﺮﻧﮕﻪ ﻗﺪرت ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه؟ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ‬

‫دا ﻛﻮرﻧۍ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻪ اﻓﻐﺎن وﻟﺲ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮه څﻨﮕﻪ د ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ ﻟﻪ زوال ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ او د ﻫﻨﺪ ﻟﻪ ﻧﻴﻤﻲ‬

‫وﭼﻲ ﻧﻪ د اﻧﮕﺮﻳﺰى ﻓﻮځﻮﻧﻮ ﻟﻪ وﺗﻠﻮ ﻧﻪ ﭘﺲ ﻧﺴﻜﻮره ﻧﺸﻮه؟ وﻟﯥ ﭘﻪ ﻫﻨﺪ او ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻛﻲ ﻟﻪ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻧﻪ د‬

‫ﺧﭙﻠﻮاﻛۍ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻪ راﻣﻨځﺘﻪ ﺷﻮل‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻳﻮ ﻣﻨﺤﻂ ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم‬

‫او د ﻳﻮې ﻣﺴﺘﺒﺪي ﻛﻮرﻧۍ واﻛﻤﻨﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺣﺎل ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮه؟ اﻗﺘﺪار ﺗﻪ د دې ﻛﻮرﻧۍ د رﺳﯧﺪو او د اوږدې ﻣﻮدې‬

‫ﻟﭙﺎره د ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪو اﺻﻠﻲ ﻛﻴﺴﻪ څﻨﮕﻪ وه؟‬

‫ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ‪ ،‬د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﺗﺮ ﺳﻠﻄﯥ ﻻﻧﺪې ﻫﻨﺪ ﻛﻲ د اوږدې ﻣﻮدې ﺗﺒﻌﻴﺪي ژوﻧﺪ ﺗﯧﺮوﻟﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د‬

‫‪6‬‬

‫ا
 ‪
--------------------------------------------------------------‬درې آر 

‫اﻣﻴﺮ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺧﺎن د واﻛﻤﻨۍ ﭘﻪ وروﺳﺘﻴﻮ ﻛﻠﻮﻧﻮ ﻛﻲ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ وﻳﻨﺎ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ راﺳﺘﻨﻪ ﺷﻮې وه‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻨﺪ‬
‫ﻛﻲ د اﻗﺎﻣﺖ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ د دوى ﻣﺼﺎرف اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ورﻛﻮل‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﻟﻪ اﻗﺎﻣﺖ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ‬

‫وﺳﺎﻃﺖ د ﭘﺎﭼﺎ او ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ ﺗﺮﻣﻨځ اړﻳﻜﻲ ټﻴﻨﮕﻲ ﺷﻮې‪ ،‬ﭘﻪ درﺑﺎرﻛﻲ د دې ﻛﻮرﻧۍ د ﻣﻨﻞ ﻛﯧﺪو دوه ﻣﻬﻢ‬

‫وﺟﻮﻫﺎت وو‪ :‬د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ وﺳﺎﻃﺖ او د ﻧﺎدرﺧﺎن ﻟﻪ ﺧﻮر ﺳﺮه ﭘﻪ ‪ 1902‬ﻛﺎل د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻧﻜﺎح‪ ،‬ﺣﺒﻴﺐ اﷲ‬

‫ﺧﺎن د اﻧﮕﺮﻳﺰى ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻮ د وﻳﻨﺎ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﺗﺮﺳﻠﻮ ﻧﻪ زﻳﺎﺗﻲ ﻧﻜﺎح ﺷﻮې ښځﻲ درﻟﻮدې ﭼﻲ ﻫﺮ ﻣﺎزدﻳﮕﺮ ﺑﻪ‬

‫ټﻮﻟﻲ د ده ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﻟﻴﻜﻪ ﻛﯧﺪې او ده ﺑﻪ د ټﻮﻟﻮ ﻟﻪ ﻣﻨځ ﻧﻪ ﻳﻮه د راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ ﺷﭙﯥ ﻟﭙﺎره اﻧﺘﺨﺎﺑﻮﻟﻪ‪ .‬ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺒﺎر‬

‫اﻓﻐﺎن ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻰ ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﻟﻴﻜﻲ‪ :‬ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺗﻪ درﺑﺎري ﻣﻼﻳﺎﻧﻮ دا ﻓﺘﻮى ورﻛړې وه ﭼﻲ ﭘﺎﭼﺎ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‬

‫ﻟﻪ څﻠﻮرو ﻧﻪ زﻳﺎﺗﻲ ښځﻲ ﭘﻪ ﻧﻜﺎح ﻛړي‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د ﻧﻮرﺳﺘﺎن ﻟﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﻧﻪ ﭼﻲ ﮔﻮاﻛﻲ ﭘﻪ ﺟﻨﮓ ﺳﺮه د دوى‬
‫ﺳﻴﻤﻪ ﻧﻴﻮل ﺷﻮې‪ ،‬د اﺳﻴﺮاﻧﻮ ﺣﻴﺜﻴﺖ ﻟﺮي او ښځﻲ ﺋﯥ وﻳﻨځﻲ ﮔڼﻞ ﻛﯧږي‪.‬‬

‫دﻏﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ازدواج دې ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ ﻣﻮﻗﻊ ورﻛړه ﭼﻲ ﻟﻮﻣړى ﭘﻪ ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ درﺑﺎرﻛﻲ د ﭘښﻮ ځﺎى ﭘﻴﺪاﻛړي او‬

‫ﺑﻴﺎ اﻗﺘﺪار ﺗﻪ د رﺳﯧﺪو ﻟﭙﺎره ځﺎﻧﺘﻪ ﻻر آواره ﻛړي‪.‬‬

‫ﻏﺒﺎر د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ درﺑﺎرﻛﻲ د دې ﻛﻮرﻧۍ د ﻏړو د ﻧﻔﻮذ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻟﻴﻜﻲ‪:‬‬
‫اﻣﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ورو ورو دې ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ ارﺗﻘﺎء ورﻛړه‪ ،‬ﻧﻪ ﻳﻮازې ﭘﻪ درﺑﺎرﻛﻲ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ‬

‫ﻓﻮځ ﻛﻲ ﻫﻢ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ آﺻﻒ ﺧﺎن او ﻣﺤﻤﺪ ﻳﻮﺳﻒ ﺧﺎن د "ﻣﺼﺎﺣﺒﻴﻦ ﺧﺎص" ﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې د ﭘﺎﭼﺎ ﻧﺪﻳﻤﺎن ﺷﻮل‪.‬‬
‫ﻣﺤﻤﺪﻧﺎدر ﺧﺎن او ورور ﺋﯥ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﻲ ﺧﺎن د ﺷﺎه د ﻣﺤﺎﻓﻈﻲ ﻗﻄﻌﯥ ﺟﻨﺮال او ﻏﻮﻧډ ﻣﺸﺮ ﺷﻮل‪ ،‬د ﻧﺎدرﺧﺎن دوه‬

‫ﻧﻮر وروڼﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺰﻳﺰﺧﺎن او ﺷﺎه وﻟﻲ ﺧﺎن ﻳﻮ د "ﺷﺎه آﻏﺎﺳﻰ ﺧﺎرﺟﻪ او رﻛﺎب ﺑﺎﺷﻲ" ﺗﺮﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې د ﺧﺎرﺟﻪ‬

‫ﭼﺎرو ﻣﺴﺌﻮل او ﺑﻞ ﺋﯥ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﺷﺎﻫﺰادﮔﺎﻧﻮ ﻟﭙﺎره د آﺳﻮﻧﻮ د ﻗﻄﻌﯥ آﻣﺮ )ﺳﺮﺧﺎن ﺳﭙﻮر( وټﺎﻛﻞ ﺷﻮ‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا راز د ﻧﺎدر ﺧﺎن دوه ﺗﺮوﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻠﻴﻤﺎن ﺧﺎن او اﺣﻤﺪ ﺷﺎه ﺧﺎن‪ ،‬د ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺷﺎه آﻏﺎﺳﻰ او‬

‫)ﺳﺮﻣﻴﺮﺳﭙﻮر( د اﻣﻴﺮ زادﮔﺎﻧﻮ د ﺳﻮرﻟۍ د ﻗﻄﻌﯥ آﻣﺮان وټﺎﻛﻞ ﺷﻮل‪ ،‬وروﺳﺘﻪ ﺑﻴﺎ اﺣﻤﺪ ﻋﻠﻲ ﺧﺎن د دې ﻛﻮرﻧۍ‬

‫ﺑﻞ ﻏړى‪ ،‬ﭘﻪ درﺑﺎرﻛﻲ وﮔﻤﺎرل ﺷﻮ او ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن د ﻧﺎدر ﺧﺎن ورور ﻫﻢ د "ﺳﺮ‪ ،‬ﺳﺮاوﺳﻰ" ﺗﺮﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې د‬

‫ﭘﺎﭼﺎ د ﺣﻀﻮر د ﺧﺎﺻﻲ ډﻟﻲ آﻣﺮ وټﺎﻛﻞ ﺷﻮ‪ .‬ﭘﺪې ﺗﺮﺗﻴﺐ د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ درﺑﺎر ورو ورو د دې ﻛﻮرﻧۍ ﻻس ﺗﻪ‬

‫ورﻏﻰ‪ ،‬ﺧﻮ دې ﻧﻔﻮذ او درﺑﺎري ﻣﻘﺎم‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻪ ﻣﻠﺖ ﻛﻲ ﺟﺮړى درﻟﻮدې او ﻧﻪ څﻪ وزن؛ ﺧﻮ ﻳﻮه ﺧﺎﺻﻪ ﭘﯧښﻪ د دې‬
‫ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻮه ﭼﻲ د ﻧﺎدرﺧﺎن ﺷﺨﺼﻲ وﺟﺎﻫﺖ د درﺑﺎر او ﻛﺎﺑﻞ ﻟﻪ ﻣﺤﺪودې ﻧﻪ د ﻳﻮه زړه ور او ﺑﺎﺗﻮر وﻻﻳﺖ‬

‫ﺗﺮﺳﻄﺤﻰ ﺧﻮر ﺷﻮ او ﻫﻐﻪ دا ﭼﻲ ﭘﻪ ‪ 1913‬ـ ‪ 1912‬ﻛﻲ د ﭘﻜﺘﻴﺎ ﺧﻠﻜﻮ د دوﻟﺘﻲ ﻓﻮځ د ﻇﻠﻢ ﭘﻪ ﺧﻼف ﭘﺎڅﻮن‬

‫وﻛړ‪ ،‬د دوﻟﺖ ځﻮاﻛﻮﻧﻪ ﺋﯥ وځﭙﻞ‪ ،‬ﺷﺎه ﻻﻟﻬﺎﻧﺪه ﺷﻮ‪ ،‬ﻧﺎدرﺧﺎن د ﺷﺎه د ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره د دې ﻣﻠﻲ ﭘﺎڅﻮن د‬

‫‪7‬‬

‫ 
درې آر 
‪ --------------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ځﭙﻠﻮ دﻧﺪي ﺗﻪ داوﻃﻠﺐ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﭘﻜﺘﻴﺎ ﺋﯥ ﻳﺮﻏﻞ وﻛړ او د ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﭘﻪ ټﻜﻮﻟﻮ ﺑﺮﻳﺎﻟﻰ ﺷﻮ او ﭘﺎﭼﺎ ورﺗﻪ د ﻧﺎﻳﺐ‬
‫ﺳﺎﻻري رﺗﺒﻪ ورﻛړه‪.‬‬

‫د دې ﺗﺮڅﻨﮓ د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن د ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ﭘﻪ وروﺳﺘۍ ﺑﺮﺧﻲ ﻛﻲ د ﻧﺎدر ﺧﺎن ورور ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﺗﻪ د‬

‫ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻧﺎﺋﺐ ﺳﺎﻻري رﺗﺒﻪ ورﻛړى ﺷﻮه او د دې ﺗﺮڅﻨﮓ د ﻫﺮات د ﻓﻮځ ﻗﻮﻣﺎﻧﺪان وټﺎﻛﻞ ﺷﻮ او ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻠﻴﻤﺎن‬

‫ﺧﺎن د ﻧﺎدر ﺧﺎن د ﺗﺮه زوى د ﻫﺮات ﭘﻪ ﺷﺎن د ﻳﻮه ﻟﻮى وﻻﻳﺖ د واﻟﻲ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ ﺗﻮﻇﻴﻒ ﺷﻮ او ﭘﺪې ﺳﺮه د ﻫﯧﻮاد د‬
‫ﻏﺮﺑﻰ ﺳﻴﻤﻮ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻮ ﺳﺮه د دې ﻛﻮرﻧۍ اړﻳﻜﻲ ټﻴﻨﮕﻲ ﺷﻮې‪.‬‬

‫ﻏﺒﺎر د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن د اﺳﺘﺒﺪادي او ﻣﻔﺴﺪي واﻛﻤﻨۍ د ﻧﺴﻜﻮرﯦﺪو ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻟﻴﻜﻲ‪ :‬د ﻣﺮﻛﺰي ﻣﻄﻠﻖ‬

‫اﻟﻌﻨﺎن دوﻟﺖ ﻟﻪ ورځ ﭘﻪ ورځ زﻳﺎﺗﯧﺪوﻧﻜﻲ ﻓﺸﺎر ﻧﻪ وﻟﺲ ﺳﺘﻮﻣﺎﻧﻪ ﺷﻮ‪ ،‬دوﻟﺖ ﭘﻪ ﺧﺎرﺟﻲ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻛﻲ د‬

‫اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﺗﺮ ﺳﻠﻄﯥ ﻻﻧﺪې وو‪ ،‬وﻟﺲ ﻟﻪ ﺑﻬﺮﻧۍ ﺳﻠﻄﯥ ﻧﻪ ﺧﭙﻠﻮاﻛﻲ ﻏﻮښﺘﻠﻪ او د ﻣﺮﻛﺰي دوﻟﺖ ﻟﻪ اﺳﺘﺒﺪادي‬

‫ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻧﻪ ﻣﺘﻨﻔﺮ وو‪ ،‬ﺷﺎه ﭼﻲ د ﻳﻮه ﻣﻄﻠﻖ اﻟﻌﻨﺎﻧﻪ واﻛﻤﻦ ﭘﻪ څﯧﺮ د ﻫﯧﻮاد د ادارې واﮔﻰ ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎرﻛﻲ درﻟﻮدې‪،‬‬

‫ﻋﻤﻼً ﺋﯥ د ﻫﯧﻮاد ﭼﺎري ﺑﯥ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻪ او ﻣﻔﺴﺪو درﺑﺎرﻳﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﭘﺮې اﻳښﯥ وې او ﭘﺨﭙﻠﻪ د ﻋﻴﺎﺷۍ او اﺧﻼﻗﻲ‬

‫ﻓﺴﺎد ﭘﻪ ډﻧډ ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺘﻮﻧﻲ ﻏﺮق وو‪ ،‬ﺗﺮ ﺳﻠﻮ ﻧﻪ زﻳﺎﺗﻲ ښځﻲ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺣﺮﻣﺴﺮاى ﻛﻲ راﻏﻮﻧډي ﻛړې وې او ﭘﻪ‬

‫ﻟﺴﻬﺎوو ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ زاﻣﻦ ﺋﯥ درﻟﻮدل‪ .‬ﻣﻮﻟﻮى ﻋﺒﺪاﻟﺮب ﻛﻨﺪﻫﺎرى د ﻛﺎﺑﻞ د ﻣﻌﺎرف ﻣﺪﻳﺮ ﻣﻜﻠﻒ وو ﭼﻲ د ﺷﺎه د‬

‫ﺣﺮم ﻫﺮي ښځﻲ ﺗﻪ ﻋﺮﺑﻲ اﻟﻘﺎب راﭘﻴﺪا ﻛړي او د ده ﻧﺎﻣﺤﺪودو ﻛﻮژدو ﺗﻪ ﺷﺮﻋﻲ ﻓﺘﻮى وﻟټﻮي‪ ،‬دﻏﻮ درﺑﺎري‬
‫ﻣﻼﻳﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﺷﺮﻋﻲ ﺣﻴﻠﯥ ﺟﻮړوﻟﯥ او وﻳﻞ ﺑﻪ ﺋﻰ‪ :‬ﻟﻪ داراﻟﺤﺮب ﻧﻪ د ﻫﺮ ﺷﻤﯧﺮ ښځﻮ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮل او ﭘﻪ ﺧﭙﻞ‬

‫ﺣﺮﻣﺴﺮاى ﻛﻲ ﺳﺎﺗﻞ‪ ،‬ﺷﺮﻋﻲ ﻣﺎﻧﻊ ﻧﻠﺮي‪ .‬د ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻼر اﻣﻴﺮ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺧﺎن د ﻧﻮرﺳﺘﺎن ﺳﻴﻤﻪ د ﻳﻮه ﺟﻬﺎد ﭘﻪ ﺗﺮڅ‬

‫ﻛﻲ ﻓﺘﺢ ﻛړې او د ﺳﻴﻤﻲ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻲ ﺋﯥ ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻛړي‪ ،‬دا ﺳﻴﻤﻪ د داراﻟﺤﺮب ﺣﻴﺜﻴﺖ ﻟﺮي او د ده زوى اﻣﻴﺮ‬

‫ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ ﻟﺪې ﺳﻴﻤﻲ ﻧﻪ د ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮښﻲ ﭘﻪ ﺷﻤﯧﺮ ښځﻴﻮﻟﺮي!!‬

‫د ﭘﺎﭼﺎ ﺳﻠﻮك ﻟﻪ ﻋﺎم وﻟﺲ ﺳﺮه ﺧﻮ څﻪ ﻛﻮې ﺣﺘﻰ ﻟﻪ ﻧږدې درﺑﺎرﻳﺎﻧﻮ ﺳﺮه داﺳﻲ وو ﻟﻜﻪ د ﻳﻮه آﻗﺎ او ﺑﺎدار‬

‫ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ذﻟﻴﻞ او ﺳﭙﻚ ﻣﺮﻳﻰ ﺳﺮه‪.‬‬

‫درﺑﺎر ﺗﻪ ﻣﻌﺰز ﻛﺴﺎن ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺧﺒﺮه ﺳﭙﻜﻮل‪ ،‬وﻫﻞ او د ﺳﻴﺎﻻﻧﻮ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ رټﻞ‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﺋﯥ‬

‫ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ټﻮل ﺗﺮ رﻋﺐ ﻻﻧﺪې وﺳﺎﺗﻲ او ﻫﻴڅﻮك د ده ﭘﻪ وړاﻧﺪي د ﻋﺰت اﻟﻨﻔﺲ اﺣﺴﺎس وﻧﻜړي‪ .‬ﻳﻮ ځﻞ ﭘﻪ‬
‫اﺳﺘﺎﻟﻒ ﻛﻲ ﺧﭙﻞ ﻣﯧﻠﻪ ځﺎى ﺗﻪ ﺗﻠﻠﻰ وو‪ ،‬ﻧﺎدرﺧﺎن ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﻌﻴﻦ وﺧﺖ ﻧﻪ ﻟږ وروﺳﺘﻪ ورورﺳﯧﺪو‪ ،‬ﭘﺎﭼﺎ ﺧﭙﻠﻮ‬

‫ﻋﺴﻜﺮو ﺗﻪ اﻣﺮ وﻛړ ﭼﻲ ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﻛﺮﺗۍ ﭼﭙﻪ ورواﻏﻮﻧﺪي‪ ،‬ﭘﻪ ﻳﺎﺑﻮ ﺋﯥ ﺳﭙﻮر ﻛړي او د ﺳﻮرو ﻋﺴﻜﺮو ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى‬
‫ﺋﯥ د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﻮى‪ ،‬ﺗﺮڅﻮ ټﻮل ﺧﻠﻖ دا ﻣﻨﻈﺮه وﮔﻮري او د ده ﻟﭙﺎره د ﻋﺒﺮت ﺳﺒﺐ ﺷﻲ‪.‬‬

‫‪8‬‬

‫ا
 ‪
--------------------------------------------------------------‬درې آر 

‫ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ ‪ 1919‬ﻛﻲ د ﻟﻐﻤﺎن د ﻛﻠﻪ ﮔﻮش ﭘﻪ ښﻜﺎرځﻲ ﻛﻲ د ﺷﭙﯥ ﻟﺨﻮا ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻴﻤﯥ ﻛﻲ ﭘﻪ ﻗﺘﻞ‬

‫ورﺳﯧﺪو‪ ،‬ﭘﻬﺮه ﻛﻮوﻧﻜﻲ ﻋﺴﻜﺮ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﺷﺠﺎع اﻟﺪوﻟﻪ وﻧﻴﻮ ﭼﻲ د ﺷﺎه ﻟﻪ ﺧﻴﻤﯥ ﻧﻪ راوﺗﻮ‪ ،‬ﺧﻮ د ﻗﺘﻞ‬

‫ځﺎى ﺗﻪ د ﻧﺎدرﺧﺎن ﭘﻪ رارﺳﯧﺪو ﺳﺮه ﻫﻐﻪ ﭘﺮﯦښﻮدى ﺷﻮ‪ ،‬وﻳﻞ ﻛﯧږي ﭼﻲ د ده ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ﻛﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻏړو او‬
‫د ﻧﺎدرﺧﺎن ﭘﻪ ﺷﻤﻮل ځﻴﻨﻮ درﺑﺎرﻳﺎﻧﻮ ﻻس درﻟﻮد‪ .‬د ﺷﺎه ﻟﻪ ﻗﺘﻞ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺳﺮدار ﻧﺼﺮ اﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ ﻟﻐﻤﺎن ﻛﻲ او‬

‫اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ د ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ د ﻋﻮا وﻛړه‪ ،‬ﭘﻪ ﺟﻼل آﺑﺎد ﻛﻲ ﻣﯧﺸﺖ دوﻟﺘﻲ ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ ﻟﻮﻣړى د ﺳﺮدار‬

‫ﻧﺼﺮاﷲ ﺧﺎن د ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ﻣﻼﺗړ وﻛړ ﺧﻮ درې ورځﻲ وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ د ﭘﺎﭼﺎ د زوى اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﻣﻼﺗړ وﻛړ او ﻋﻨﺎﻳﺖ‬
‫اﷲ ﺧﺎن ﻣﻌﻴﻦ اﻟﺴﻠﻄﻨﺔ او ﻧﺼﺮاﷲ ﺧﺎن ﻧﺎﺋﺐ اﻟﺴﻄﻨﻪ ﺋﯥ د ﻧﺎدرﺧﺎن ﭘﻪ ﺷﻤﻮل وﻧﻴﻮل او ﻻس ﺗړﻟﻲ ﺋﯥ د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ‬

‫ﻟﻮري وﺧﻮځﻮل‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا ﻛﺎر د ﻫﺮات د ﻓﻮځﻲ ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا ﻟﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن او ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻠﻴﻤﺎن ﺧﺎن ﺳﺮه وﺷﻮ‪ ،‬دواړه ﺋﯥ‬

‫ﻻس ﺗړﻟﻲ او ﭘﻪ ﻳﺎﺑﻮ ﺳﭙﺎره ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ وﻟﯧږل‪ ،‬دا ﻛﺎر د ﺧﻠﻜﻮ د ﻫﻐﻲ ژوري ﻛﺮﻛﻲ ښﻮدﻧﻪ ﻛﻮي ﭼﻲ د دې ﻛﻮرﻧۍ د‬

‫ﻏړو ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺋﯥ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ درﻟﻮده ﭼﻲ ﻟﻪ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ ژوري اړﻳﻜﻲ وې‪.‬‬

‫اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن‪ ،‬ﻧﺎﻳﺐ اﻟﺴﻄﻨﻪ ﻧﺼﺮاﷲ ﺧﺎن ﺗﺮﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﺑﻨﺪ ﻛﻲ وﺳﺎﺗﻮ ﭼﻲ ﻣړ ﺷﻮ‪ ،‬ﻧﺎدرﺧﺎن ﺋﯥ ﺳﺮه ﻟﻪ ﻛﻮرﻧۍ‬

‫ﻟﻮﻣړى د ارگ ﭘﻪ ﻣﺤﺒﺲ ﻛﻲ واﭼﺎوو او وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ ﺧﻮﺷﻲ ﻛړ او د ﺧﭙﻞ ﻓﻮځ ﺳﭙﻪ ﺳﺎﻻر ﺋﻴﻜړ او د ده وروڼﻪ ﻫﺮ‬
‫ﻳﻮ ﺷﺎه وﻟﻲ ﺧﺎن او ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن ﺋﯥ ﭘﻪ ﻓﻮځ ﻛﻲ د ﺟﻨﺮاﻻﻧﻮ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ وټﺎﻛﻞ او ﺧﭙﻠﻲ دوې ﺧﻮﻳﻨﺪي ﺋﯥ ﻫﻢ‬
‫دوى ﺗﻪ ﭘﻪ ﻧﻜﺎح ورﻛړې‪.‬‬

‫ﻟﻪ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﺳﺮه د درﯦﻴﻤﻲ ﺟﮕړي ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻧﺎدرﺧﺎن د ټﻞ او ﺷﺎه وﻟﻴﺨﺎن د وزﻳﺮﺳﺘﺎن د ﻣﺤﺎذوﻧﻮ‬

‫ﻗﻮﻣﻨﺪاﻧﺎن ټﺎﻛﻞ ﺷﻮي وو‪ ،‬د وزﻳﺮﺳﺘﺎن ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻦ ﭘﻪ ﺷﺎه وﻟﻲ ﺧﺎن ﺷﻜﻤﻦ ﺷﻮل او د ﻣﺤﺎذ ﻟﻪ ﻗﻮﻣﻨﺪاﻧۍ ﻧﻪ ﺋﯥ‬

‫ﻋﺰل ﻛړ او ﻻس ﺗړﻟﻰ ﺋﯥ ﻟﻪ ﺳﻴﻤﻲ واﻳﺴﺖ او د ﻧﺎدرﺧﺎن ﺧﻮاﺗﻪ ﺋﯥ وﻟﯧږو ‪.‬ﻧﺎدر ﺧﺎن د ټﻞ ﺑﻪ ﻣﺤﺎذ ﻛﻲ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ‬

‫ﺟﻨﮕﻴﺎﻟﻲ ﭘﻪ ﺷﺎ ﻛړي‪ ،‬ﭘﺪې ﻧﺎﻣﻪ ﭼﻲ ده ﺗﻪ اﻃﻼع رﺳﯧﺪﻟﯥ ﭼﻲ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ زﻳﺎت ﺷﻤﯧﺮ ﺗﺎزه ﻗﻄﻌﺎت د ﺟﻨﮓ‬
‫ﻣﻴﺪان ﺗﻪ راﻟﯧږل ﺷﻮي‪ ،‬ﺧﻮ ﻧﻮرو ورﺳﺮه دا ﺧﺒﺮه وﻧﻪ ﻣﻨﻠﻪ‪ ،‬ﺟﮕړه ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ﺳﺮ ﻛﻲ د ټﻞ ﻓﻮځﻲ ﻗﻠﻌﻪ د‬

‫اﻓﻐﺎﻧﻲ ﺟﻨﮕﻴﺎﻟﻴﻮ ﻻس ﺗﻪ ورﻏﻠﻪ‪ ،‬ﺧﻮ وروﺳﺘﻪ د ده د ﻣﺘﺰﻟﺰل ﻗﻴﺎدت ﭘﻪ وﺟﻪ ﺑﯧﺮﺗﻪ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ وﻧﻴﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻧﺎدرﺧﺎن د‬

‫ﺗﯧښﺘﻰ ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ وو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻠﻪ ورﺗﻪ د اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ او اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ د ﻣﺘﺎرﻛﯥ اﻃﻼع ورﻛړى ﺷﻮه‪.‬‬

‫ﻟﻪ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﺳﺮه ﭘﻪ ‪ 1921‬ﻛﻲ د روﻏﻰ ﺟﻮړي ﻣﻌﺎﻫﺪه اﻣﻀﺎء ﺷﻮه او اﻣﺎن اﷲ ﺗﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﭘﻪ ﻻس ورﻏﻠﻪ ﭼﻲ‬

‫ﭘﻪ داﺧﻞ ﻛﻲ د ﺧﭙﻠﻲ ﺳﻠﻄﯥ ټﻴﻨﮕﻮﻟﻮ ﺗﻪ ﺗﻮﺟﻪ وﻛړي‪.‬‬

‫د ﻫﯧﻮاد ﺷﻤﺎﻟﻲ او ﻏﺮﺑﻰ وﻻﻳﺎﺗﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻫﻴﺌﺘﻮﻧﻪ وﻟﯧږل‪ ،‬ﻓﻴﺼﻠﻪ ﺋﯥ وﻛړه ﭼﻲ د ﻗﻄﻐﻦ‪ ،‬ﻣﺰار‪ ،‬ﻫﺮات او‬
‫‪9‬‬

‫ 
درې آر 
‪ --------------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻛﻨﺪﻫﺎر ﻟﭙﺎره د وزﻳﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﺳﻄﺤﻪ ﭼﺎرواﻛﻲ وټﺎﻛﻲ‪ ،‬ﻧﺎدرﺧﺎن ﺋﯥ ﻗﻄﻐﻦ ﺗﻪ وﻟﯧږو‪ ،‬ﺧﻮ ﻧﺎدر ﺧﺎن ﻫﻠﺘﻪ ﻟﻪ ﻟﻨډي‬
‫ﻣﻮدې ﭘﺎﺗﯧﻜﯧﺪو ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ‪ 1922‬ﻛﺎل ﭘﻪ وروﺳﺘﻴﻮ ﻛﻲ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ راﺳﺘﻮن ﺷﻮ‪ .‬ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺷﺎه ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﺑﯥ‬

‫اﻋﺘﻤﺎده ﺷﻮ‪ ،‬اﻣﺎن اﷲ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻴﻠﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﺧﭙﻠﻲ اړﻳﻜﻲ ټﻴﻨﮕﻲ ﻛړې‪ ،‬ﻧﺎدرﺧﺎن ﭼﻲ ﻟﻪ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﺳﺮه ﭘﻪ‬

‫ﭘټﻮ دوﺳﺘﺎﻧﻪ اړﻳﻜﻮ ﻣﺘﻬﻢ وو د ﺷﺎه ﭘﻪ ﻧﻮى ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻛﻲ ﻣﻔﻴﺪه ﭘﺮزه ﻧﻪ ﺑﺮﻳښﯧﺪه‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ ﺻﺤﻨﯥ ﻟﺮي ﻛړى ﺷﻮى‬
‫وى‪ ،‬ﻟﻮﻣړى د ده وروڼﻪ او ورﭘﺴﯥ دى ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ټﻮﻟﻮ ﻣﻬﻤﻮ دﻧﺪو ﻛﻨﺎره ﻛړى ﺷﻮو او ﺑﺎﻵﺧﺮه ﺋﯥ ﭘﻪ ﻛﺎل ‪ 1924‬ﻛﻲ‬

‫ﭘﺎرﻳﺲ ﺗﻪ د وزﻳﺮﻣﺨﺘﺎر ﭘﻪ ﺣﻴﺚ وﻟﯧږو او ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﺋﯥ ﭘﻪ ﻣﺴﻜﻮ ﻛﻲ ﺳﻔﻴﺮ وټﺎﻛﻮ‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ ‪ 1924‬ﻛﻲ‬
‫ﻟﺪې دﻧﺪو ﻫﻢ ﻣﻨﻔﻚ ﻛړى ﺷﻮل‪.‬‬

‫اﻣﺎن اﷲ ﭘﻪ داﺧﻠﻲ اوﺿﺎع ﻟﻪ ﻣﺴﻠﻂ ﻛﯧﺪو او د ده ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ﺗﻪ د ﮔﻮاښ ﻛﻮوﻧﻜﻮ څﯧﺮو ﻟﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ ﻟﻪ ﻧړۍ واﻟﻮ ﺳﺮه د اړﻳﻜﻮ ټﻴﻨﮕﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره د اروﭘﺎ دوره وﻛړه‪ ،‬ځﻮان‪ ،‬ﺑﯥ ﺗﺠﺮﺑﻪ او د دﻧﻴﺎ ﻟﻪ ﺣﺎﻻﺗﻮﻧﻪ ﺑﯥ‬

‫ﺧﺒﺮه ﺷﻬﺰاده د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﺷﺎن ﻟﻪ ﻳﻮه وروﺳﺘﻪ ﭘﺎﺗﯥ ﻫﯧﻮاد ﻧﻪ د اروﭘﺎ ﭘﻪ دوره وﺗﻠﻰ‪ ،‬د ﻣﺴﻜﻮ‪ ،‬ﻟﻨﺪن او‬
‫ﭘﺎرﻳﺲ ﭘﻪ ﺷﺎن د ﻟﻮﻳﻮ ﻟﻮﻳﻮ ښﺎروﻧﻮ د ﻟﻴﺪﻟﻮ ﻣﻮﻗﻊ ﭘﻪ ﻻس ورﻏﻠﯥ‪ ،‬د دې ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻟﻪ ﻇﺎﻫﺮي وﺿﻌﻲ ﻧﻪ ﻫﻮﻣﺮه‬
‫ﻣﺘﺄﺛﺮه ﺷﻮى ﭼﻲ د اروﭘﺎ ﻫﺮ څﻪ ورﺗﻪ ﻣﻘﺪس او ﻏﻮره او د ﺧﭙﻞ وﻟﺲ ﻫﺮ څﻪ ورﺗﻪ ﺳﭙﻚ او ﺣﻘﻴﺮ ﭘﻪ ﻧﻈﺮ ورﻏﻠﻲ‪،‬‬

‫ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ ﺋﯥ د ﺧﭙﻞ ﻣﻠﺖ ﻟﻪ ﻫﺮ څﻪ ﻧﻪ د ﻣﻘﺎﻃﻌﯥ او ﭘﻪ ﻫﺮ څﻪ ﻛﻲ د اروﭘﺎ د ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه‪ .‬ﻫﯧﻮاد ﺗﻪ ﻟﻪ‬

‫راﺳﺘﻨﯧﺪو ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻫﻐﻪ ﭘﺨﻮاﻧﻰ اﻣﺎن اﷲ ﻧﻪ وو‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د اروﭘﺎﺋﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﭘﻞ ﮔﺎم ﻛﻴږدي‪ ،‬ﺧﻮ دى ﻧﻪ‬

‫ﭘﻮﻫﯧﺪو ﭼﻲ اروﭘﺎﺋﻴﺎن څﻨﮕﻪ دې ﻣﺮﺣﻠﯥ ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ‪ ،‬د دوى د ﺗﺮﻗﻲ ﻻﻣﻠﻮﻧﻪ څﻪ وو‪ ،‬د دوى ﻫﯧﻮادوﻧﻪ څﻨﮕﻪ‬

‫ﺳﻤﺴﻮر ﺷﻮي‪ ،‬د ﺳﻤﺴﻮرﺗﻴﺎ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ څﻮﻣﺮه ﻣﻈﻠﻮم ﻣﻠﺘﻮﻧﻪ ﻟﻪ ﺧﺎورو ﺳﺮه ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﻮي‪ ،‬د دوى د ﺳﻮﻛﺎﻟﻲ او‬

‫ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻲ ﻟﭙﺎره څﻮﻣﺮه ﻣﻠﺘﻮﻧﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﺷﻮي‪ .‬د اﺳﺘﺒﺪاد‪ ،‬اﺧﺘﻨﺎق او ﺟﻬﻞ ﻟﻪ دور ﻧﻪ څﻨﮕﻪ ژﻏﻮرل ﺷﻮي‪،‬‬

‫ﺧﭙﻠﻮاﻛﻲ‪ ،‬دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ او ﺗﺮﻗﻲ ﺗﻪ د رﺳﯧﺪو ﻟﭙﺎره د ﻫﺮ ﻫﯧﻮاد وﻟﺲ څﻮﻣﺮه ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ورﻛړې‪ ،‬څﻮﻣﺮه وﻳﻨﻲ ﺗﻮى‬
‫ﺷﻮې‪ ،‬څﻮﻣﺮه ﺧﻮﻟﯥ ﺗﻮﻳﻰ ﺷﻮې‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﻲ ﻧﺎزوﻟﻰ ﺷﻬﺰاده ﭘﺪې ﺧﺒﺮو ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧﺪو‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﭘﻪ اروﭘﺎ ﻛﻲ ﻟﻮڅ ﺳﺮوﻧﻪ‪،‬‬

‫ﺑﺮﺑﻨډي ﭘﻮﻧډۍ‪ ،‬ﻧﻴﻜټﺎﻳﻲ‪ ،‬ﺷﭙﻮ‪ ،‬درﻳﺸﻲ‪ ،‬د ښځﻮ او ﻧﺎرﻳﻨﻪ وو اﺧﺘﻼط ﻟﻴﺪﻟﻰ وو‪ ،‬ﮔﻤﺎن ﺋﯥ ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻛﻪ ﭘﻪ‬

‫ﺧﭙﻞ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ ﻫﻤﺪا ﺷﻴﺎن راﻳﺞ ﻛړي ﻧﻮ د اروﭘﺎﺋﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﺷﺎن ﺑﻪ ﺷﻲ‪ ،‬د ﺗﻤﺪن ﭘﻪ ﻛﺎروان ﻛﻲ ﺑﻪ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻲ‪،‬‬

‫ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ ﻫﺮو ﻣﺮو د اروﭘﺎﺋﻴﺎﻧﻮ ﺗﻘﻠﻴﺪ وﻛړي‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﻪ ﺑﻞ څﻪ ﻛﻲ ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ ﭘﻪ ﻟﺒﺎس ﻛﻲ ﺧﻮ‬

‫ﺑﺎﻳﺪ د دوى ﭘﻪ ﺷﺎن ﺷﻲ‪ ،‬ﻫﯧﻮاد ﺗﻪ ﻟﻪ راﺳﺘﻨﯧﺪو ﺳﺮه ﺳﻢ‪ ،‬ﭘﻪ ﻳﻮې درﺑﺎري ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ د ده ﻣﻴﺮﻣﻨﻲ ﻣﻠﻜﻪ ﺛﺮﻳﺎ د‬

‫ﻣﺤﻤﻮد ﻃﺮزي ﻟﻮر ﺧﭙﻞ ﭘړوﻧﻰ ﻟﻪ ﺳﺮ ﻧﻪ ﻟﺮي ﻛړ او آﺧﻮاﺗﻪ ﺋﯥ وﻏﻮځﺎوو او د ښځﻮ او ﻧﺎرﻳﻨﻪ وو ﭘﻪ ﮔډي ﻏﻮﻧډي‬
‫ﻛﻲ ﻟﻮڅ ﺳﺮ او ﭼﺎك ﮔﺮﻳﻮان څﺮﮔﻨﺪه ﺷﻮه‪ ،‬د درﺑﺎرﻳﺎﻧﻮ ﻟﻪ ښځﻮ ﻧﻪ ﻫﻢ وﻏﻮښﺘﻞ ﺷﻮو ﭼﻲ ﻫﻤﺪا ﻛﺎر وﻛړي‪ ،‬د ده د‬

‫ﭘﻼر ﺑﯥ ﺷﻤﯧﺮه ښځﻮ ﻻ د ﻣﺨﻪ ﭘﻪ ﺣﺮﻣﺴﺮاى ﻛﻲ د اروﭘﺎﻳﻲ ﻟﺒﺎس ﻣﺸﻖ ﻛﺎوو‪ ،‬ﻣﺄﻣﻮرﻳﻨﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ اﻣﺮ وﻛړ ﭼﻲ ﻟﺪې‬

‫‪10‬‬

‫ا
 ‪
--------------------------------------------------------------‬درې آر 

‫ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ درﻳﺸﻲ واﻏﻮﻧﺪي‪ ،‬ﺷﭙﻮ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛړي او ﻧﻴﻜټﺎﻳﻲ واﭼﻮي‪ ،‬د ﺟﻤﻌﯥ د ورځﻲ ﭘﻪ ځﺎى ﻳﻜﺸﻨﺒﻪ د‬
‫رﺧﺼﺘﻲ ورځ اﻋﻼن ﺷﻮه او د ﻫﻠﻜﺎﻧﻮ او ﻧﺠﻮﻧﻮ ﮔډ درس ﭘﻴﻞ ﺷﻮ‪ ،‬د ښځﻮ ﭘښﺘﻨﻲ او اﺳﻼﻣﻲ ﺣﺠﺎب او د‬

‫ﻧﺎرﻳﻨﻪ وو ﻣﻠﻲ ﺟﺎﻣﻪ ﭘﻪ اروﭘﺎﻳﻲ ﻟﺒﺎس ﺑﺪﻟﻪ ﺷﻮه‪.‬‬

‫اﻛﺜﺮ ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻲ ﻣﺤﻘﻘﺎن‪ ،‬د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ ﺧﻼف د ﻣﻠﻲ ﭘﺎڅﻮن ﻟﻮﻳﻪ وﺟﻪ د ده ﻫﻤﺪا ﻣﺎﺷﻮﻣﺎﻧﻪ‬

‫اﻗﺪاﻣﺎت ﮔڼﻲ‪ ،‬ﭼﻲ وﻟﺲ ﺋﯥ راوﭘﺎراوو او د ده ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻣﻮﻗﻊ ﭘﻪ ﻻس ورﻛړه‪ ،‬ﺧﻮ د ده د اﻗﺘﺪار ﭘﻪ‬

‫ﻧﺴﻜﻮرﯦﺪو ﻛﻲ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ وﻧډي ﺗﻪ ﺧﺎﺻﻪ ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻪ ﻧﻜﻮي‪ .‬ﭘﺪې ﻛﻲ ﻫﻴڅ ﺷﻚ ﻧﺸﺘﻪ ﭼﻲ اﻓﻐﺎن وﻟﺲ د دﻳﻨﻲ‬

‫ﺟﺬﺑﺎﺗﻮ ﭘﻪ ﺣﻜﻢ او ﻟﻪ ﻣﻠﻲ ﻋﻨﻌﻨﺎﺗﻮ ﻧﻪ د دﻓﺎع ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ ﺧﻼف راوﻻړ ﺷﻮ‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﺪې ﻣﻠﻲ ﭘﺎڅﻮن‬
‫ﻛﻲ د ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻓﻌﺎﻟﻪ وﻧډه‪ ،‬ﭼﻲ ﺗﻞ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ اﺷﺎره ﻛﻠﻪ د ﻳﻮه واﻛﻤﻦ او ﻛﻠﻪ د ﺑﻞ واﻛﻤﻦ ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ‬

‫ودرﯦﺪﻟﻲ او د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ د ﻻس ﭘﻮڅﻮ واﻛﻤﻨﺎﻧﻮ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﺋﯥ ﻛړې‪ ،‬دا ﺧﺒﺮه ﺛﺎﺑﺘﻮى ﭼﻲ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ د‬
‫اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن د ﻧﺴﻜﻮروﻟﻮ د ﻫڅﻮ ﻣﻼﺗړ ﻛړى ﭼﻲ دوى ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﺳﺎﺑﻖ ﭘﻪ څﯧﺮ داﺳﻲ واﻛﻤﻦ ﻏﻮښﺖ ﭼﻲ‬
‫ﻳﻮازې ﻟﻪ ﻟﻨﺪن ﻧﻪ ﻫﺪاﻳﺖ اﺧﻠﻲ او ﻟﻪ ﺑﻞ ﻟﻮري ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻟﻪ رﻗﻴﺒﺎﻧﻮ ﺳﺮه د دوﺳﺘﻰ ﺷﻮق او ﻫڅﻪ‬

‫ﻧﻜﻮي‪ .‬اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ دا ﻧﺸﻮ ﻣﻨﻠﻰ ﭼﻲ اﻣﺎن اﷲ دي ﻣﺴﻜﻮ ﺗﻪ ﻧږدې ﺷﻲ‪ .‬ﻫﻐﻪ درﺑﺎري روﺣﺎﻧﻴﻮن ﭼﻲ د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن‬
‫د ﭘﻼر ﭘﻪ درﺑﺎرﻛﻲ ټﻮل اﺧﻼﻗﻲ ﻓﺴﺎد‪ ،‬ﻋﻴﺎﺷﻲ د دﻳﻦ او ﭘښﺘﻨﻲ دود دﺳﺘﻮر ﺧﻼف ټﻮل ﻛﺮﻏﯧړن ﻛړه وړه ﺋﯥ‬

‫زﻏﻤﻠﻲ ﺷﻮ او ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﺳﺘﺮﮔﻮ ﺋﯥ د ﭘﺎﭼﺎ ﻫﻐﻪ اﻋﻤﺎل ﻟﻴﺪل ﭼﻲ د ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺧﻼف وو ﺧﻮ ﻟﺪې ﺳﺮه ﺳﺮه ﺋﯥ د ﭘﺎﭼﺎ د‬

‫ﺗﺨﺖ او ﺗﺎج د ﺑﻘﺎ ﻟﭙﺎره دﻋﺎ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬څﻨﮕﻪ وﻣﻨﻮ ﭼﻲ ﻧﻦ ﻫﻐﻮى د اﺳﻼم ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﻣﺎن اﷲ ﻛﺎﻓﺮ ﮔڼﻲ او د ﻣﻠﻲ‬

‫ﭘﺎڅﻮن ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻛﻮي‪ .‬اﻣﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﷲ د اﻣﺎن اﷲ ﭘﻼر ﺗﺮ ده ﻧﻪ ډﯦﺮ ﻏﻴﺮ اﺳﻼﻣﻲ ﻛﺎروﻧﻪ ﻛﻮل‪ ،‬ﺧﻮ درﺑﺎري‬
‫ﻣﻔﺘﻴﺎﻧﻮ ﻫﻐﻪ ﺗﻪ " ﻇﻞ اﷲ" وﻳﻞ!! ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ د ﻛﻮﻣﻮ ﻛﺎروﻧﻮ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﭼﻲ ځﻴﻨﻮ ﭼﭙﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮو اﻣﺎن اﷲ ﺗﻪ د‬
‫ﻣﺘﺮﻗﻲ ﭘﺎﭼﺎ ﻧﻮم ورﻛړي‪ ،‬ﻧﻮرو ﺑﻴﺎ ﻓﻘﻂ د ﻫﻤﺪې ﻛﺎروﻧﻮ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﻫﻐﻪ ﻣﺮﺗﺪ ﮔڼﻠﻰ‪ ،‬ﺷﻬﺰاده اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﻟﻪ ځﻴﻨﻮ‬

‫ﺷﻜﻠﻲ ﻛﺎروﻧﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻫﻴڅ ﻧﺪي ﻛړي‪ ،‬ﻧﻪ ﺋﯥ ﻣﻠﺖ ﺗﻪ ﻛﻮم ﺧﺪﻣﺖ ﻛړى‪ ،‬ﻧﻪ ﺋﯥ ﻫﯧﻮاد د ﺗﺮﻗﻲ ﭘﻪ ﻻر روان ﻛړى‪ ،‬ﻧﻪ‬

‫ﺋﯥ ﭘﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻈﺎم ﻛﻲ دوﻟﺲ ﭘﻪ ﮔټﻪ څﻪ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ راوﺳﺘﻰ او ﻧﻪ ﺋﯥ وﻟﺲ ﺗﻪ د ﺧﭙﻞ ﺑﺮﺧﻠﻴﻚ د‬

‫ټﺎﻛﻠﻮ او د ﺧﭙﻞ ﻣﺸﺮ د اﻧﺘﺨﺎب ﺣﻖ ورﻛړي‪ ،‬د ﻳﻮه ﻣﻔﺴﺪ دﻳﻜﺘﺎﺗﻮر ﭘﻼر ﻧﻪ ﺋﯥ ﺗﺨﺖ او ﺗﺎج ﭘﻪ ﻣﻴﺮاث وړى وو‪،‬‬

‫د اﻗﺘﺪار ﻟﭙﺎره ﺋﯥ د ﺧﭙﻞ ﭘﻼر ﭘﻪ ﺷﻤﻮل د ﻧږدې ﺧﭙﻠﻮاﻧﻮ ﻟﻪ ﺗﺮور‪ ،‬وژﻟﻮ او ﺑﻨﺪي ﻛﻮﻟﻮ ﻧﻪ ﻫﻢ ډډه وﻧﻜړه‪ ،‬ﻫﺮ ﭘﺎﭼﺎ‬

‫ﻳﻮ ﻏﺎﺻﺐ اﻧﺴﺎن دى ﭼﻲ د ﺧﭙﻞ وﻟﺲ ﻳﻮ ﺳﺘﺮ او ﺑﻨﻴﺎدي ﺣﻖ ﺋﯥ ﺳﻠﺐ ﻛړى او ﭘﻪ زور ﻳﺎ د ﺑﻬﺮﻧﻲ ﺳﺎزش ﻟﻪ ﻻري‬

‫ﭘﻪ وﻟﺲ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮى‪ ،‬ﻫﺮ ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم د اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺣﻘﻮﻗﻮ ﻣﻨﺎﻓﻲ ﻧﻈﺎم دى‪ ،‬د ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘۍ ﻣﻈﻬﺮ دى‪ ،‬ﭘﻪ ﺣﻖ ﺗﻠﻔﻰ‪،‬‬

‫ﻓﺮدي او ﺧﺎﻧﺪاﻧﻲ اﺳﺘﺒﺪاد وﻻړ دى‪ ،‬ﻫﻴڅ ﭘﺎﭼﺎ ﺗﻪ ﻧﻪ ﻋﺎدل وﻳﻠﻰ ﺷﻮ ﻧﻪ ﻣﺘﺮﻗﻲ‪ ،‬ﻣﮕﺮ ﻛﻮم ﻏﻠﻪ ﺗﻪ ﻋﺎدل وﻳﻠﻰ‬

‫ﺷﻮ؟ ﻣﮕﺮ ﻛﻮﻣﻲ ﺑﺎﻏﻰ ډﻟﻲ ﺗﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﻮﻣﻲ ﺳﻴﻤﻲ ﻣﺴﻠﻄﻪ ﺷﻮې ﭘﻪ دې ﺧﺎﻃﺮ ﭼﻲ ﻟﻪ ښﻜﻮل ﺷﻮى ﻛﺎروان ﺳﺮه‬
‫‪11‬‬

‫ 
درې آر 
‪ --------------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺋﯥ ﭘﻪ ورﻳﻦ ﺗﻨﺪي ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻛړې او د ﻛﺎرواﻧﻴﺎﻧﻮ ﻟﻪ وژﻟﻮ‪ ،‬وﻫﻠﻮ او ټﻜﻮﻟﻮ ﻧﻪ ﺋﯥ ډډه ﻛړې‪ ،‬ﻳﻮازې د دوى ﺷﺘﻪ ﺋﯥ‬
‫ﺗﺎﻻن ﻛړي‪ ،‬د ښﻮ ﻏﺎﺻﺒﺎﻧﻮ او ﺑﺎﻏﻴﺎﻧﻮ ﺧﻄﺎب ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮ؟! څﻮك ﭼﻲ اﻣﺎن اﷲ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺘﺮﻗﻲ ﭘﺎﭼﺎ ﮔڼﻲ ﭼﻲ‬

‫د اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﻣﻠﻲ ﺟﺎﻣﻪ ﺋﯥ ﺑﺪﻟﻪ ﻛړه‪ ،‬ﺷﭙﻮ او درﻳﺸﻲ ﺋﯥ راﻳﺞ ﻛړه‪ ،‬د ﺷځﻮ ﭘړوﻧﻲ ﺋﯥ ﻟﺮي ﻛړل‪ ،‬د ﺟﻤﻌﯥ ورځﻲ‬

‫رﺧﺼﺘﻲ ﺋﯥ د ﻳﻜﺸﻨﺒﻰ ﭘﻪ رﺧﺼﺘﻲ ﺑﺪﻟﻪ ﻛړه‪ ،‬دا ﻛﺴﺎن ﺑﺎﻳﺪ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻣﻠﻜﻪ ﺗﺮ ﺛﺮﻳﺎ ﻧﻪ ﻫﻢ زﻳﺎﺗﻪ ﻣﺘﺮﻗﻲ وﮔڼﻲ‪،‬‬

‫ځﻜﻪ ﻫﻐﯥ او ﻛﻮرﻧۍ ﺋﯥ ﺗﺮ اﻣﺎن ﷲ ﻧﻪ ډﯦﺮ د ﻣﺨﻪ دا ﻛﺎروﻧﻪ ﻛړي وو!!‬

‫ﺣﻘﻴﻘﺖ دا دى ﭼﻲ اﻓﻐﺎﻧﻲ ﭼﭙﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻳﻮازې ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ د ﻳﻮه دﻳﻜﺘﺎﺗﻮر ﭘﺎﭼﺎ ﻣﻼﺗړ ﻛﻮي او ﻫﻐﻪ ﺗﻪ‬

‫ﻣﺘﺮﻗﻲ ﭘﺎﭼﺎ واﻳﻲ ﭼﻲ د دوى ﻟﻪ آﻗﺎﻳﺎﻧﻮ )د ﻛﺮﻣﻠﻴﻦ ﻟﻪ واﻛﺪاراﻧﻮ( ﺳﺮه د ښﻮ اړﻳﻜﻮ ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻰ وو‪ .‬اﻓﻐﺎﻧﻲ‬

‫درﺑﺎري ﻣﻔﺘﻴﺎﻧﻮ ﻫﻢ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ اﻣﺎن اﷲ ﻣﺮﺗﺪ ﮔڼﻠﻮ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻟﻨﺪن ﻧﻪ ﺋﯥ ﺧﭙﻠﻪ ﻗﺒﻠﻪ د ﻣﺴﻜﻮ ﭘﻪ ﻟﻮري اړوﻟﯥ وه‪ ،‬ﻧﻪ‬

‫ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﭼﻲ ده د اﺳﻼم ﭘﻪ ﺧﻼف ﮔﺎﻣﻮﻧﻪ اﺧﻴﺴﺘﻰ وو!!‬

‫د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ ﺧﻼف ﻟﻮﻣړى د ﺷﻨﻮارو زړه ور ﻗﻮم ﻗﻴﺎم وﻛړ‪ ،‬ﺷﺎه ﺧﭙﻞ ﺧﺎرﺟﻪ وزﻳﺮ ﻏﻼم ﺻﺪﻳﻖ ﺧﺎن‬

‫دې ﻗﺒﻴﻠﻲ ﺗﻪ وروﻟﯧږو‪ ،‬ﻫﻐﻪ د ﺷﻨﻮارو ﻟﻪ ﻣﺸﺮاﻧﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻠﻢ ﺧﺎن او ﻣﺤﻤﺪ اﻓﻀﻞ ﺧﺎن ﺳﺮه وﻟﻴﺪل‪ ،‬دوى د ﺧﭙﻠﻮ‬

‫ﻧﻮرو ﻏﻮښﺘﻨﻮ ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ د ﻣﻠﻜﻪ ﺛﺮﻳﺎ ﻃﻼق او د دې د ﭘﻼر ﻣﺤﻤﻮد ﻃﺮزي د ﺣﺒﺲ ﻣﻄﺎﻟﺒﻪ وﻛړه‪ .‬ﭘﺎﭼﺎ دا ﺷﺮاﻳﻂ‬

‫وﻧﻪ ﻣﻨﻞ ﺧﻮ د ‪ 1307‬ﻛﺎل د ﺟﺪي ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ ﻛﻲ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻳﻮه ‪ 18‬ﻓﻘﺮه اﻳﺰ ﻓﺮﻣﺎن ﻛﻲ اﻛﺜﺮﻫﻐﻪ ﺑﺪﻟﻮﻧﻮﻧﻪ ﻟﻐﻮ ﻛړل‬
‫ﭼﻲ ﻳﺎ د ده د ﻟﺲ ﻛﻠﻨﻲ ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮي وو ﻳﺎ ﺋﯥ ﭘﺮﯦﻜړه ﻛړې وه ﺧﻮ ﻧﻪ وو ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮي‪ ،‬ﭘﻪ‬
‫ﻣﻠﺖ ﻛﻲ د ﺷﺎه ﭘﻪ ﺿﺪ اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻫﻮﻣﺮه راﭘﺎرﯦﺪﻟﻲ وو او د ﻫﯧﻮاد ﮔﻮټ ﮔﻮټ ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻲ وو ﭼﻲ ﭘﺪې ﻓﺮﻣﺎﻧﻮ‬

‫ﺳﺮه د ﻫﻐﻪ ﻣﺨﻪ ﻧﻴﻮل او د وﻟﺲ ﻛﺮﻛﻪ او ﻧﻔﺮت راﻛﻤﻮل ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻪ وو‪.‬‬

‫د ﭘﺮوان دﻳﻨﺪار وﻟﺲ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺣﺴﺎس ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ او ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ ﺗﺮټﻮﻟﻮ ﻧږدې وو‪ ،‬د رژﻳﻢ ﭘﻪ ﺿﺪ ﭘﺎڅﻮن وﻛړ‪،‬‬

‫ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ د ﭘﺎڅﻮن ﻗﻴﺎدت د داﺳﻲ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻻس ﺗﻪ ورﻏﻰ ﭼﻲ د ﻳﻮه ﻣﻠﻲ ﭘﺎڅﻮن د ﻻرښﻮوﻧﻲ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻻزﻣﻪ‬

‫وړﺗﻴﺎ ﻧﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﻧﻪ ﺋﯥ ﺳﻮاد درﻟﻮد‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ‪ ،‬ﻧﻪ دﻳﻨﻲ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت‪ ،‬ﻧﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﭘﻮﻫﻪ او ﻧﻪ د اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﻣﻠﻲ‬

‫ﺟﻮړښﺖ داﺳﻲ وو ﭼﻲ دا ډﻟﻪ د وﻟﺲ د اﻛﺜﺮﻳﺖ ﺗﺎﺋﻴﺪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي‪ ،‬د دې ﻗﻴﺎم ﻣﺸﺮي د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ‬

‫ﻻس ﺗﻪ ورﻏﻠﻪ‪ ،‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﻫﻐﻪ ﺻﺎﻟﺢ ﻣﻠﮕﺮى او ﻣﺸﺎورﻳﻦ ﻧﻪ ﻟﺮل‪ ،‬ﻛﻪ ﻧﻪ ﻧﻮ دا ﻟﻮﻣړى ځﻞ وو ﭼﻲ د وﻟﺲ ﻟﻪ ﻣﺘﻦ‬
‫ﻧﻪ راوﻻړ ﺷﻮى ﻳﻮ زﻋﻴﻢ‪ ،‬د ﺑﻬﺮﻧۍ ﻣﺮﺳﺘﻲ او ﻣﻼﺗړ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ‪ ،‬د ﻳﻮه ﻣﺴﺘﺒﺪ او ﻣﻄﻠﻖ اﻟﻌﻨﺎن ﺷﺎﻫﻲ رژﻳﻢ ﭘﻪ ﺧﻼف‬

‫د ﻣﻠﻲ ﭘﺎڅﻮن ﻗﻴﺎدت ﻛﻮي‪ ،‬ﻗﻴﺎم ﻛﻮوﻧﻜﻲ د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ﻟﻮر وﺧﻮځﯧﺪل‪ ،‬د څﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ د ﻛﺎﺑﻞ ﺷﻤﺎﻟﻲ‬

‫دروازې ﺗﻪ ورﺳﯧﺪل‪ ،‬ﻛﺎﺑﻞ د دوى ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮوت او ﭘﺎﭼﺎ د ﻛﻨﺪﻫﺎر ﭘﻪ ﻟﻮري وﺗښﺘﯧﺪو ﭼﻲ ﻫﻠﺘﻪ د ﻟﻨډ ﺗﻢ‬
‫ﻛﯧﺪو او څﻪ ﻧﺎﻛﺎﻣﻮ ﻫﻠﻮ ځﻠﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ‪ ،‬د رټﻞ ﺷﻮو ﭘﺎﭼﺎﻳﺎﻧﻮ وروﺳﺘۍ اډې " روم" ﺗﻪ ﺋﯥ ﭘﻨﺎه ﻳﻮوړه‪.‬‬

‫‪12‬‬

‫ا
 ‪
--------------------------------------------------------------‬درې آر 

‫روﺳﺎﻧﻮ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﻣﺮﺳﺘﻪ وﻛړي‪ ،‬ﻟﻪ ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ ﺳﺮه ﺋﯥ د روﺳﻲ ﻓﻮځ ﻳﻮه اﺗﻪ‬

‫ﺳﻮه ﻛﺴﻴﺰه ﻗﻄﻌﻪ د ﻛﻮﻟﻮﻧﻞ )ﻛﻰ‪ ،‬ام‪ .‬ﭘﺮﻳﻤﺎﻛﻮف( ﺗﺮ ﻗﻮﻣﻨﺪې ﻻﻧﺪې ﻣﻠﮕﺮې ﻛړه‪ ،‬د څﻮ ﺟﺎزوﻧﻮ ﺗﺮﺣﻤﺎﻳﯥ ﻻﻧﺪې‬

‫ﺋﯥ د ده ﻣﺨﺘﻠﻂ ﻟښﻜﺮ ﻟﻪ آﻣﻮ ﻧﻪ را ﺗﯧﺮ ﻛړ ﭼﻲ ﻣﺰار ﺷﺮﻳﻒ ﺑﯧﺮﺗﻪ د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ﻟﻪ ﭘﻠﻮﻳﺎﻧﻮ ﻧﻪ وﻧﻴﺴﻲ‪.‬‬

‫دوى ﻣﺰار ﺗﺼﺮف ﻛړ او د ﺳﻤﻨﮕﺎن ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪل‪ ،‬ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﺗﺎزه ﻧﻔﺲ ﻓﻮځ د ﺳﻴﺪﺣﺴﻴﻦ ﺗﺮﻣﺸﺮۍ‬

‫ﻻﻧﺪې ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ وﻟﯧږو‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ د ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن ﻟښﻜﺮ ﻣﺦ ﭘﻪ وړاﻧﺪي روان وو‪ ،‬ﻧﺎڅﺎﭘﻰ ﺧﺒﺮ ﺷﻮ‬

‫ﭼﻲ د روﺳﺎﻧﻮ ﻗﻄﻌﻪ ﭘﻪ ﺷﺎ ﺷﻮې او ﻟﻪ آﻣﻮ ﻧﻪ ﺑﯧﺮﺗﻪ د ﺷﻮروي ﻟﻮري ﺗﻪ اوښﺘﻰ‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﻠﻴﺨﻮا اﻃﻼع ورﻛړى ﺷﻮه ﭼﻲ‬

‫اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﻫﻢ ﻟﻪ ﻛﻨﺪﻫﺎر ﻧﻪ د روم ﭘﻪ ﻟﻮري ﺧﻮځﯧﺪﻟﻰ‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻟښﻜﺮﺳﺮه د ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد ﺧﺎوري‬
‫ﺗﻪ ﭘﻪ ﺷﺎ ﺷﻲ‪.‬‬

‫ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ﺗﻪ ﭼﻲ ﻛﻮﻣﻮ درﺑﺎري ﻣﻔﺘﻴﺎﻧﻮ د ﺧﺎدم دﻳﻦ رﺳﻮل اﷲ ﻟﻘﺐ ورﻛړى وو ﻫﻤﺪﻏﻮ‬

‫ﻛﺴﺎﻧﻮ د ﻧﺎدرﺧﺎن ﻟﻪ ﺳﻠﻄﯥ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻫﻐﻪ د ﻳﻮه ﻏﻠﻪ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛړ او د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻲ‬

‫ﻣﺰدور ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻮ ﻫﻤﺪا ﻓﺘﻮى ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻟﻴﻜﻨﻮﻛﻲ راﻧﻘﻞ ﻛړه او د ﻫﻤﺪﻏﻮ ﺗﻮرﻟﻤﻨﻮ ﻣﻔﺘﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ‬

‫ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﻛﻲ ﺋﯥ د ده د اﻗﺘﺪار دوره ﻳﻮه ﺗﻮره ﺗﺎرﻳﺨﻲ دوره ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛړه‪ ،‬ﺣﺎل دا ﭼﻲ د ﻣﺨﻜﻨﻴﻮ او وروﺳﺘﻴﻮ‬

‫دورو ﭘﻪ اﻧډول دې دورې ډﯦﺮ ﻏﻮره اړﺧﻮﻧﻪ ﻟﺮل‪ ،‬ﻛﻪ وﻃﻦ ﭘﺎﻟﻮﻧﻜﻮ او ﺻﺎﻟﺢ ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻮ د دې ﺑﺪﻟﻮن ﻣﻼﺗړﻛړى‬

‫وى‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه د ﺑﻬﺮﻧﻴﻮ ﺳﻠﻄﻪ ﭘﺎى ﺗﻪ رﺳﯧﺪه‪ ،‬د ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎﻣﻮﻧﻮ ټﻐﺮ د ﺗﻞ ﻟﭙﺎره ټﻮﻟﯧﺪو او د ﻳﻮه ﻣﻠﻲ ﻣﻘﺘﺪر‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻟﭙﺎره ﻻر آوارﯦﺪه‪ ،‬ﺧﻮ اﻧﮕﺮﻳﺰان ﭘﻪ ﻛﻤﻴﻦ ﻛﻲ وو‪ ،‬ﻳﻮ ځﻞ ﺑﻴﺎ ﺋﻲ ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ د ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮښﻲ ﻻس ﭘﻮڅﻲ‬
‫ډﻟﻲ د ﺗﭙﻠﻮ ﻟﭙﺎره ﭘټﻲ او ﺑﺮﺑﻨډي ﻫڅﻲ ﭘﻴﻞ ﻛړې‪ ،‬ﺑﻴﺎ ﺋﯥ ﻫﻐﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﭼﻲ دوى ﻟﻪ ﻫﻨﺪ ﻧﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﻪ راﻟﯧږﻟﯥ‬

‫وې‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻣﺬﻫﺒﻲ او روﺣﺎﻧﻲ وﺟﺎﻫﺖ ورﺑﺨښﻠﻰ وو او ځﻴﻨﻮ ﺗﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ او ﻣﻠﻲ وﺟﺎﻫﺖ‪ .‬دا‬

‫ﻛﻮرﻧۍ وﮔﻤﺎرل ﺷﻮې ﭼﻲ د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ﭘﻪ ﺧﻼف ﻣﻼ وﺗړي او ﭘﻪ ټﻮل ﻣﻠﺖ‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د ﭘښﺘﻨﻮ ﭘﻪ‬

‫ﺳﻴﻤﻮﻛﻲ د ﻛﺎﺑﻞ د ﺣﻜﻤﺮاﻧﻲ ډﻟﻲ ﭘﻪ ﺧﻼف ﺧﻠﻚ راوﭘﺎروي‪ ،‬ځﻴﻨﻲ د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن د ﭘﻠﻮي ﭘﻪ ﭘﻠﻤﻪ او ځﻴﻨﻲ د‬

‫ژﺑﻨﻲ ﺗﻌﺼﺐ ﭘﻪ اﺳﺎس او ﭘښﺘﻨﻮ ﺗﻪ د واﻛﻤﻨۍ د ﺑﻴﺎ اﻧﺘﻘﺎل ﭘﻪ ﭘﻠﻤﻪ‪ ،‬اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻧﺎدرﺧﺎن او د ده وروڼﻪ ﺷﺎه وﻟﻲ‬

‫ﺧﺎن او ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﻟﻪ ﻓﺮاﻧﺴﯥ ﻧﻪ ﺑﻤﺒﺊ ﺗﻪ او ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ځﺎﻳﻪ د ﻻﻫﻮر او ﭘﯧښﻮر ﭘﻪ ﻻر اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﻪ وﻟﯧږل‪،‬‬

‫ﺗﺮڅﻮ د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ﭘﻪ ﺧﻼف د ﻗﻮﻣﻲ ﭘﺎڅﻮن ﻣﻬﺎر ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ واﺧﻠﻲ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر ﺗﻪ‬

‫او ﻧﺎدر ﺧﺎن ﭘﻜﺘﻴﺎ ﺗﻪ داﺧﻞ ﺷﻮ‪ ،‬دوى ﭘښﺘﻨﻮ ﺗﻪ داﺳﻲ ښﻮدﻟﻪ ﭼﻲ ﻏﻮاړي اﻗﺘﺪار ﺑﯧﺮﺗﻪ د ﭘښﺘﻨﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ‬

‫ﭘﺮﯦﻮزى‪ ،‬د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﭘﻠﻮﻳﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻫﻐﻪ ﺧﻂ ورښﻮدو ﭼﻲ د ده ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻛﻨﺪﻫﺎر ﻧﻪ ﭘﺎرﻳﺲ ﺗﻪ ورﻟﯧږﻟﻰ‬

‫وو او ورﺗﻪ ﻟﻴﻜﻠﻲ ﺋﯥ وو ﭼﻲ د ﺷﻮروي ﻟﻪ ﻻري اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﻪ داﺧﻞ ﺷﻲ او د ﺷﻤﺎل ﻟﻪ ﻟﻮري د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن‬
‫ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ﭘﻪ ﺧﻼف ﻛﺎر وﻛړي‪ ،‬د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﭘﻠﻮﻳﺎن ﺋﯥ ﭘﺪې ﻟﻴﻚ ﻏﻮﻟﻮل او ورﺗﻪ وﻳﻞ ﺋﯥ ﭼﻲ ﻏﻮاړي د اﻣﺎن‬
‫‪13‬‬

‫ 
درې آر 
‪ --------------------------------------------------------------‬ا
‬

‫اﷲ ﺧﺎن واﻛﻤﻨﻲ ﺑﯧﺮﺗﻪ اﻋﺎده ﻛړي‪.‬‬
‫ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ﺗﻪ ﮔﺮاﻧﻪ وه ﭼﻲ ﻟﻪ ﺑﻬﺮﻧﻲ ﻣﻼﺗړ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ د داﺳﻲ ﻳﻮه ﺣﺮﻛﺖ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻣﻘﺎوﻣﺖ‬

‫وﻛړي ﭼﻲ ﻧﻪ ﻳﻮازې د ﻣﻠﺖ ﻏﺎﻟﺐ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ ﻓﻌﺎﻟﻪ وﻧډه وﻟﺮي‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻣﻼﺗړ ﻫﻢ ورﺳﺮه وي‪.‬‬

‫ﻧﺎدر ﺧﺎن ﻟﻪ ﭘﻜﺘﻴﺎ ﻧﻪ ﺧﭙﻞ ﻋﻤﻠﻴﺎت ﭘﻴﻞ ﻛړل‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮ‪ ،‬د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ‬

‫ﭘﻠﻮﻳﺎﻧﻮ د ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪﻳﻖ ﺧﺎن او ﺳﻮرﺟﺮﻧﻴﻞ ﺗﺮﻣﺸﺮۍ ﻻﻧﺪې د ده ټﻮل ﻳﺮﻏﻠﻮﻧﻪ ﭘﻪ ﺷﺎ وﺗﻤﺒﻮل‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮ ﻟﻪ‬

‫اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻧﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ وﻏﻮاړي ﺗﺮ څﻮ د ﺳﺮﺣﺪ آﺧﻮا ﻗﺒﺎﻳﻞ ﻟﺪه ﺳﺮه ﻣﻠﮕﺮى ﻛړي‪ ،‬د وزﻳﺮو ﻣﺸﺮاﻧﻮ د ده ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ‬

‫وﻛړه‪ ،‬د ځﺎځﻴﻮ او وزﻳﺮو ﮔډ ﻟښﻜﺮ د دوﺑﻨﺪي ﻟﻪ ﻻري ﭘﻪ ﻟﻮﮔﺮ ﺑﺮﻳﺪ وﻛړ‪ ،‬د ﻟﻮﮔﺮ ﻟﻪ ﻧﻴﻮﻟﻮ وروﺳﺘﻪ د ﺗﻨﮕﻰ‬

‫واﻏﺠﺎن ﻟﻪ ﻻري د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪل‪ ،‬د ﻣﺤﻤﺪﮔﻞ ﺧﺎن ﺗﺮﻣﺸﺮۍ ﻻﻧﺪې د ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر ﻟښﻜﺮ ﻫﻢ ﻟﺪوى ﺳﺮه‬

‫ﻳﻮځﺎى ﺷﻮ‪ ،‬د ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻣﺤﻤﺪآﻏﻪ او ﺗﻨﮕﻰ واﻏﺠﺎن ﻛﻲ ﻣﺎﺗﯥ ورﻛړه‪ ،‬د ﭼﻬﺎر آﺳﻴﺎب ﻟﻪ ﻻري‬
‫ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ ﻧﻨﻮﺗﻞ او د ﺷﻴﺮدروازي د ﻏﺮه ﻟﻮري ﺋﯥ ﺗﺼﺮف ﻛړ‪ ،‬ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﭘﻪ ارگ ﻛﻲ‬

‫ﺗﺮﻫﻐﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ وﻛړي ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد ﻟﻪ ﻧﻮرو وﻻﻳﺎﺗﻮ ﻧﻪ د ده ﭘﻠﻮي ﻓﻮځﻮﻧﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ راورﺳﯧږي ﺧﻮ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا د‬
‫ارگ ﺳﻼح ﻛﻮټ ﻣﻨﻔﺠﺮ ﺷﻮ‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا د ده ﭘﻴﺎوړى ﻗﻮﻣﻨﺪان ﭘﺮدل ﺧﺎن ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪو ﭼﻲ‬

‫ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د ده د ﻣﺮﺳﺘﻲ ﻟﭙﺎره ارگ ﺗﻪ داﺧﻞ ﺷﻲ‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮ ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻧﻪ ووځﻲ او ﭼﺎرﻳﻜﺎر ﺗﻪ وﻻړ ﺷﻲ‪ ،‬د‬

‫ﻧﺎدر ﺧﺎن ﻟښﻜﺮى ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ ﻧﻨﻮﺗﻲ او ﺳﻤﻼﺳﻰ ﺋﯥ د درﺑﺎري ﻣﻼﻳﺎﻧﻮ ﻳﻮ ټﻮﻟﮕﻰ د اﻣﻀﺎ ﺷﻮى ﻗﺮآن ﺳﺮه ﺣﺒﻴﺐ اﷲ‬
‫ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ﺗﻪ وروﻟﯧږو او د ﻣﺘﺎرﻛﯥ ﺑﻠﻨﻪ ﺋﯥ ورﻛړه او ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﺋﯥ ډاډﻳﻨﻪ ورﻛړه ﭼﻲ د ﺟﮕړي د ﺗﻮﻗﻒ ﭘﻪ ﺻﻮرت ﻛﻲ‬

‫ده او د ده ﻣﻠﮕﺮو ﺗﻪ ﻋﻔﻮه ﻛﻮي‪) ،‬دا ﻗﺮآن د ﺳﻴﺪﺣﺴﻴﻦ ﻟﻤﺴﻰ ﺳﻴﺪﻣﻨﺼﻮر د ﺑﻐﻼن د وﻻﻳﺖ د ﺟﻬﺎد اﻣﻴﺮ ﭘﻪ‬
‫‪ 1366‬ﻛﺎل ﻛﻲ ﻣﺎﺗﻪ وﺳﭙﺎرو( ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ زړه ﻧﺎزړه وو‪ ،‬ﺧﻮ ﺳﻴﺪﺣﺴﻴﻦ ﻫﻐﻪ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻛړ ﭼﻲ ﭘﻪ‬

‫اﻣﻀﺎء ﺷﻮي ﻗﺮآن او د روﺣﺎﻧﻴﻮﻧﻮ ﭘﺪې ﻫﻴﺌﺖ اﻋﺘﻤﺎد وﻛړي‪ ،‬ده ﻫﻢ ﺑﺎور وﻛړ او د ﺳﻴﺪ ﺣﺴﻴﻦ‪ ،‬ﺷﻴﺮﺟﺎن او‬

‫ﺧﭙﻠﻮ وروڼﻮ ﭘﻪ ﺷﻤﻮل د ده ‪ 17‬ﻛﺴﻴﺰ ﻫﻴﺌﺖ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ وﺧﻮځﯧﺪ او ﻧﺎدرﺧﺎن ﺗﻪ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﻮ‪ ،‬ﺧﻮ ﻧﺎدر ﺧﺎن ﺧﭙﻠﻲ‬

‫ژﻣﻨﻲ ﺗﺮ ﭘښﻮ ﻻﻧﺪې ﻛړې او دوى ﺋﯥ ﻟﻪ ټﻮﻟﻮ ﻣﻠﮕﺮو ﺳﺮه د ‪ 1929‬ﻛﺎل د ﻧﻮﻣﺒﺮ د ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړۍ ﻧﻴټﻪ ﭘﻪ ﻗﺘﻞ‬
‫ورﺳﻮل او د ﻣړو اﺟﺴﺎد ﺋﯥ څﻮ ورځﻲ د ﺣﻀﻮري ﭼﻤﻦ ﭘﻪ اﻧﮕړ ﻛﻲ ﭘﻪ دار ځﻮړﻧﺪ ﭘﺮﯦښﻮدل ﺗﺮڅﻮ د ﻧﻮرو ﻟﭙﺎره د‬
‫ﻋﺒﺮت وﺳﻴﻠﻪ ﺷﻲ‪.‬‬

‫‪14‬‬

‫ا
 ‪
-----------------------------------------------------------‬درن ‬

‫د ﻧﺎدر ﺧﺎن ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ‬
‫د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﻲ دا ﻳﻮه ډﯦﺮه ﺳﭙﻴﺮه او ﺑﺪ ﻣﺮﻏﻪ ورځ وه ﭼﻲ ﻛﺎﺑﻞ د ﻧﺎدرﺧﺎن ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ‬

‫ﭘﺮﯦﻮوت او دى د ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ﭘﻪ ﮔﺪۍ ﻛښﯧﻨﺎﺳﺖ او ﭘﺪې ﺳﺮه ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻳﻮه داﺳﻲ ﻣﻔﺴﺪه او د ﭘﺮدﻳﻮ ﻻس‬
‫ﭘﻮڅﯥ ﻛﻮرﻧۍ ﻣﺴﻠﻄﻪ ﺷﻮه ﭼﻲ ﻧﻴﻤﻪ ﭘﻴړۍ ﺋﯥ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻣﻄﻠﻖ اﻟﻌﻨﺎﻧﻪ واﻛﻤﻨﻲ وﻛړه‪ ،‬ﻧﻮﻣﻴﺎﻟﻲ ﻏﺎزﻳﺎن‪،‬‬

‫ﻣﻠﻲ څﯧﺮې او ﻟﻮى ﻟﻮى ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﻳﺎ اﻋﺪام ﻛړل‪ ،‬ﻳﺎ ﺋﯥ ﺗﺮورﻛړل‪ ،‬ﻳﺎ ﺋﯥ ﭘﻪ زﻧﺪاﻧﻮﻧﻮﻛﻲ ﺗﺮ ﺗﻌﺬﻳﺐ‬

‫ﻻﻧﺪې ووژل‪ ،‬ﻳﺎ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻫﯧﻮاده ﺗﺒﻌﻴﺪ او ﻓﺮار ﺗﻪ ﻣﺠﺒﻮرﻛړل‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺋﯥ ﺑﯧﺮﺗﻪ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ ﻳﻮې‬
‫ﻣﺴﺘﻌﻤﺮې ﺑﺪل ﻛړ‪ ،‬اﺧﺘﻨﺎق‪ ،‬اﻧﺤﻄﺎط‪ ،‬ﻓﻘﺮ‪ ،‬ﻟﻮږه‪ ،‬ﺟﻬﻞ‪ ،‬د ﺗﺮﻗﻲ ﻟﻪ ﻛﺎرواﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪل‪ ،‬د‬
‫ﮔﺎوﻧډﻳﻮ ﻟﻪ ﺳﻴﺎﻟۍ ﻧﻪ ﻟﻮﯦﺪل او د ﻧړۍ ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ وروﺳﺘﻪ ﭘﺎﺗﯥ‪ ،‬ﻣﺤﺘﺎج او ﻧﺎﺗﻮاﻧﻪ ﻫﯧﻮاد ﺑﺎﻧﺪي ﺑﺪﻟﯧﺪل‪ ،‬د‬

‫ﻫﻤﺪې ﻛﻮرﻧۍ د ﻛﺮﻏﯧړﻧﻲ واﻛﻤﻨۍ ﻧﺘﺎﺋﺞ وو‪.‬‬

‫ﻧﺎدرﺧﺎن د ‪ 1308‬ﻛﺎل د ﻣﻴﺰان ﭘﻪ ‪ 23‬ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ ﻧﻨﻮوت او ﻣﺨﺎﻣﺦ د ﺳﻼم ﺧﺎﻧﯥ ﻣﺎڼۍ ﺗﻪ وﻻړ‪ ،‬ﭘﻪ ﺳﻼم‬

‫ﺧﺎﻧﯥ ﻛﻲ د ﭘﻜﺘﻴﺎ او وزﻳﺮو د ﻣﺸﺮاﻧﻮ ﺗﺮڅﻨﮓ د ﻛﺎﺑﻞ ځﻴﻨﻲ ﺳﭙﻴﻦ ږﻳﺮي او د ﺳﺎﺑﻘﻪ دوﻟﺖ ځﻴﻨﻲ ارﻛﺎن را‬

‫ﺑﻠﻞ ﺷﻮي وو‪ ،‬دا ﻏﻮﻧډه د دې ﻟﭙﺎره ﺟﻮړه ﺷﻮې وه ﭼﻲ ﻧﺎدرﺧﺎن ﺑﻪ ﭘﻪ ﻫﻐﯥ ﻛﻲ وﻳﻨﺎ ﻛﻮي‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ ﺑﻪ د ﻫﯧﻮاد‬

‫ﻟﭙﺎره د زﻋﻴﻢ د ټﺎﻛﻠﻮ ﭘﺮﯦﻜړه ﻛﯧږي‪ ،‬ﻟﻮﻣړى ﺑﻪ ﻧﺎدر ﺧﺎن وﻳﻨﺎ ﻛﻮي او د وﻳﻨﺎ ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﺑﻪ د ﻏﻮﻧډي ﻟﻪ ﺑﺮﺧﻪ‬
‫واﻟﻮ ﻧﻪ ﻏﻮاړي ﭼﻲ د ﻟﻮﻳﻲ ﺟﺮﮔﯥ ﻟﻪ ﺟﻮړﯦﺪو او ﻟﻪ ﻫﻐﻲ ﻟﻴﺎرى د ﻫﯧﻮاد د ﻣﺸﺮ ﻟﻪ ټﺎﻛﻠﻮ ﺳﺮه ﻣﻮاﻓﻘﻪ وﻛړي‪،‬‬
‫ﺧﻮ د ﻏﻮﻧډي ﻟﻪ ﻣﻨځ ﻧﻪ ﺑﻪ ځﻴﻨﻲ ﻛﺴﺎن دا ﻏږ اوﭼﺘﻮى ﭼﻲ ﻫﻤﺪا ﻏﻮﻧډه ﻟﻮﻳﻪ ﺟﺮﮔﻪ ده‪ ،‬ﺗﺎﺗﻪ د ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ‬

‫رأى درﻛﻮي‪ ،‬ﺗﺎ ﻫﯧﻮاد وژﻏﻮرﻟﻮ‪ ،‬ﺗﻪ ﺗﺮ ﺑﻞ ﻫﺮﭼﺎ د دې ﻛﺎر ﻟﭙﺎره ﻣﻨﺎﺳﺐ‪ ،‬وړ او ﻣﺴﺘﺤﻖ ﺋﻰ!! ﻫﻤﺪاﺳﻲ‬
‫وﺷﻮل‪ ،‬ده ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﻟﻨډي وﻳﻨﺎ ﻛﻲ ووﻳﻞ‪ :‬ﻫﯧﻮاد ﺗﻪ ﻟﻪ راﺳﺘﻨﯧﺪو ﻧﻪ زﻣﺎ ﻳﻮازﻧﻰ ﻣﻘﺼﺪ دا وو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻏﻠﻮ ﻧﻪ‬
‫ﻫﻐﻪ وژﻏﻮرم‪ ،‬دا ﻣﻘﺼﺪ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮ اوس ﻏﻮاړم ﭼﻲ ﻟﻮﻳﻪ ﺟﺮﮔﻪ داﻳﺮه ﺷﻲ او د ﻫﯧﻮاد ﻟﭙﺎره ﭘﺎﭼﺎ اﻧﺘﺨﺎب‬

‫ﻛړي‪ ،‬د ده ﻟﻪ ﻫﻤﺪې وﻳﻨﺎ ﺳﺮه ﺳﻢ ﻣﺆﻇﻔﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ د ﻏﻮﻧډي ﻟﻪ ﻣﻨځ ﻧﻪ ﻏږ وﻛړ ﭼﻲ د ﻟﻮﻳﻲ ﺟﺮﮔﯥ راﺑﻠﻠﻮ‬

‫ﺿﺮورت ﻧﺸﺘﻪ‪ ،‬ﺗﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﭘﺎﭼﺎ ﻳﯥ او ﻣﻮږ ټﻮل ﺗﺎ د ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ ﺗﻮﮔﻪ ﻣﻨﻮ!! ﻓﻴﺾ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن د اﻣﺎﻧﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ‬
‫د ﻣﻌﺎرف وزﻳﺮ ووﻳﻞ‪ :‬د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن د ﻟﻮﻳﻲ ﺟﺮﮔﯥ اﻛﺜﺮ ﻏړي دﻟﺘﻪ ﻣﻮﺟﻮد دي‪ ،‬ټﻮل ﭘﺪې ټﻴﻨﮕﺎر ﻛﻮي ﭼﻲ‬

‫ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺎﺳﻮ دا دﻧﺪه ﻗﺒﻮﻟﻪ ﻛړئ‪ ،‬ﻣﻮږ ﻫﻢ د ﺟﻨﻮﺑﻲ د ﻣﺸﺮاﻧﻮ ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ ﺗﺎ د ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ ﻣﻨﻮ!! ﻧﺎدرﺧﺎن ﻟﻪ‬
‫ﻟﻨډ ځﻨډ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﺳﺘﺎﺳﻮ د ټﻴﻨﮕﺎر ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ دا دروﻧﺪ ﭘﻴټﻰ ﻗﺒﻠﻮم!!‬

‫‪15‬‬

‫ 
درن  ‪ -----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫د ﻟﻮﻳﻲ ﺟﺮﮔﯥ ﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې د دﻏﻪ ﺧﻨﺪووﻧﻜﯥ ډراﻣﯥ ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﻫﻐﻪ د ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ﭘﻪ ﮔﺪۍ ﻛښﯧﻨﺎﺳﺖ او‬

‫ﭘﺪې ﺳﺮه د اﻓﻐﺎن وﻟﺲ ﻫﻐﻪ ﺣﺮﻛﺖ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺷﻮ ﭼﻲ د ﺳﻠﻄﻨﺘﻲ رژﻳﻤﻮﻧﻮ ﻧﻪ د آزادى ﭘﻪ ﻟﻮري ﺋﯥ ﭘﻴﻞ ﻛړى وو‬
‫او د ﻧﻴﻤﻲ ﭘﻴړۍ ﻟﭙﺎره ﻧﻮر ﻫﻢ د ﻳﻮې ﺑﻠﻲ ﺧﺎﻧﺪاﻧﻲ دﻳﻜﺘﺎﺗﻮرۍ ﭘﻪ ﻣﻨﮕﻮﻟﻮ ﻛﻲ اﺳﻴﺮ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮ‪.‬‬

‫ﻛﻮﻣﻪ ﻟﻮﻳﻪ ﺟﺮﮔﻪ ﭼﻲ ﻧﻦ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻏﺮب ﭘﻮري ﺗړﻟﯥ ډﻟﮕۍ او د ﺳﻠﻄﻨﺘﻲ رژﻳﻢ ﭘﻠﻮﻳﺎن ﻏﻮاړي ﻫﻤﺎﻏﻪ ﻟﻮﻳﻪ‬

‫ﺟﺮﮔﻪ ده ﭼﻲ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﭘﻼر د ﻛﺎﺑﻞ ﻟﻪ ﻧﻴﻮﻟﻮ وروﺳﺘﻪ داﻳﺮﻛړه او دى ﺋﯥ د ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ وټﺎﻛﻮ‪ ،‬دوى‬
‫ﻏﻮاړي ﭼﻲ د ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﻳﻮې ﺧﻨﺪووﻧﻜﯥ ډراﻣﯥ ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﻳﻮ ځﻞ ﺑﻴﺎ دﻏﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﻣﺴﻠﻄﻪ ﻛړي‪،‬‬

‫ﺧﻮ دوى دې ﺧﺒﺮي ﺗﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻧﺪي ﭼﻲ ﻧﺎدرﺧﺎن د ﻛﺎﺑﻞ ﻟﻪ ﻧﻴﻮﻟﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ او ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ د ﺧﭙﻠﻮ‬

‫ﭘﻠﻮﻳﺎﻧﻮ ﻏﻮﻧډي ﺗﻪ د ﻟﻮﻳﻲ ﺟﺮﮔﯥ ﻧﻮم ورﻛړي ﭼﻲ د ده ﻣﺴﻠﺢ ﭘﻠﻮﻳﺎﻧﻮ ﻛﺎﺑﻞ ﻓﺘﺢ ﻛړى وو‪ ،‬د ﻛﺎﺑﻞ د ﻫﺮ ﻛﻮر‬
‫ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﻣﺴﻠﺢ ﻛﺴﺎن وﻻړ وو‪ ،‬د ﻏﻮﻧډي ﻏړو د ده د اﺳﻴﺮاﻧﻮ ﺣﻴﺜﻴﺖ درﻟﻮدو‪ ،‬ﺧﻮ دوى ﭘﻪ روم ﻛﻲ ﻟﻪ وﻃﻨﻪ‬

‫ﺑﻬﺮ او ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ټﻮل ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ د ﭘﻞ اﻳښﻮدو ځﺎى ﻧﻠﺮي‪ ،‬ﻟﻮﻳﻪ ﺟﺮﮔﻪ ﻏﻮاړي!! ﭘﺪې ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧږي‬
‫ﭼﻲ ﻧﻦ ﻧﻪ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﻫﻤﺎﻏﻪ د ﭘﺮون ورځﻲ ﺣﺎﻟﺖ دى‪ ،‬ﻧﻪ اﻓﻐﺎﻧﺎن ﻫﻤﺎﻏﻪ ﭘﺮوﻧﻲ اﻓﻐﺎﻧﺎن دي او ﻧﻪ‬

‫ﻧړﻳﻮال وﺿﻌﻴﺖ ﻫﻤﺎﻏﻪ زوړ ﺣﺎﻟﺖ دى‪ ،‬ﭘﺪې ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧږي ﭼﻲ د دوى د ﺑﻴﺎ ﻣﺴﻠﻄﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره د ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ ﭘﻪ ﺷﺎن‬
‫ﻳﻮه داﺳﻲ ﺑﻬﺮﻧﻲ ﺣﺎﻣﻲ ځﻮاك ﺗﻪ ﺿﺮورت دى ﭼﻲ ﭘﻪ ﮔﺎوﻧډﻳﻮ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻣﺴﻠﻂ وي‪ ،‬ﻛﺎﺑﻞ د دوى ﻟﭙﺎره‬

‫ﻓﺘﺤﻪ ﻛړي‪ ،‬دوى ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ ورﺳﻮى او ﻫﺎﻟﺘﻪ ورﺗﻪ ﻟﻮﻳﻪ ﺟﺮﮔﻪ ﺟﻮړه ﻛړي‪ ،‬دوى ﭘﺪې ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧږي ﭼﻲ ﺷﺎﻫﻲ‬

‫ﻧﻈﺎﻣﻮﻧﻪ ﻳﺎ ﭘﻪ ډﯦﺮو ﻧﺎﭘﻮه او ﺟﺎﻫﻠﻮ ﻗﻮﻣﻮﻧﻮ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﭘﻪ ډﯦﺮو ﺿﻌﻴﻔﻮ او ذﻟﻴﻠﻮ ﻗﻮﻣﻮﻧﻮ‪ ،‬ﭼﯧﺮي‬
‫ﭼﻲ وﻟﺲ وﻳښ ﺷﻲ‪ ،‬ځﺎن وﭘﯧﮋﻧﻲ‪ ،‬ﭘﺪې ﭘﻮه ﺷﻲ ﭼﻲ ﺧﻠﻚ ﺑﺮاﺑﺮ ﭘﻴﺪا ﺷﻮي‪ ،‬ﻫﻴڅﻮك ﻟﻪ ﻣﻮر ﭘﻼر ﻧﻪ ﭘﺎﭼﺎ‬

‫ﻧﺪى ﭘﻴﺪا ﺷﻮى‪ ،‬واﻛﺪاران ﺑﺎﻳﺪ د دوى ﺧﺎدﻣﺎن وي ﻧﻪ ﺑﺎداران‪ ،‬ﻫﻴڅﻮك ﺣﻖ ﻧﻠﺮي ﭘﺪوى ﺣﻜﻮﻣﺖ وﻛړي‬
‫ﻣﮕﺮ ﻫﻐﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ دوى اﻧﺘﺨﺎب ﻛړي وي‪ ،‬ﻫﻴڅ واﻛﺪار دا ﺣﻖ ﻧﻠﺮي ﭼﻲ ﺧﻠﻚ ﺧﭙﻞ ﻏﻼﻣﺎن وﮔڼﻲ‪ ،‬ﻟﺪوى‬

‫ﺳﺮه د اﺳﻴﺮاﻧﻮ ﺳﻠﻮك وﻛړي‪ ،‬ﻣﻠﻲ ﺷﺘﻤﻨﻲ داﺳﻲ وﮔڼﻲ ﻟﻜﻪ "دﻏﻨﻴﻤﺖ ﻣﺎل" او د ﻫﺮ راز ﺗﺼﺮف ﺣﻖ ځﺎﻧﺘﻪ‬
‫ورﻛړي‪ ،‬ﻳﻮه ﺧﺎﺻﻪ ﻛﻮرﻧۍ او ټﺒﺮ ﭘﻪ ټﻮل وﻟﺲ ﻣﺴﻠﻂ ﻛړي‪ ،‬واﻛﻤﻨﻲ د ﺧﭙﻞ ټﺒﺮ ﻣﻮروﺛﻲ ﺣﻖ وﮔڼﻲ او‬

‫ﻣﺮﻳﻴﺘﻮب‪ ،‬ﻏﻼﻣﻲ او ﭘﻪ ﭘټﻮ ﺳﺘﺮﮔﻮ اﻃﺎﻋﺖ د ﺧﻠﻜﻮ داﻳﻤﻲ او ﻻزﻣﻲ دﻧﺪه‪ .‬دا ډﻟﻪ ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧږي ﭼﻲ دا ﺗﻮره‬

‫ﺷﭙﻪ ﺗﯧﺮه ﺷﻮې‪ ،‬ﺑﯧﺮﺗﻪ ﺋﯥ راﮔﺮځﻮل ﮔﺮان او ﻣﺤﺎل دى‪.‬‬

‫ﭘﺪې ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻧﺎدرﺧﺎن د ﺗﺨﺖ او ﺗﺎج ﺧﺎوﻧﺪ ﺷﻮ‪ ،‬ده د ﺧﭙﻠﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻣﻄﻠﻘﻪ واﻛﻤﻨۍ د ﺗﺤﻜﻴﻢ ﻟﭙﺎره‬

‫څﻮ ﻛﺎروﻧﻪ وﻛړل‪:‬‬

‫ﻟﻮﻣړى ﺋﯥ داﺳﻲ ﻛﺎﺑﻴﻨﻪ ﺟﻮړه ﻛړه ﭼﻲ د ده ﻳﻮ ورورﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﺋﯥ ﺻﺪراﻋﻈﻢ او ﺑﻞ ورور ﺷﺎه‬

‫‪16‬‬

‫ا
 ‪
-----------------------------------------------------------‬درن ‬

‫ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن ﺋﯥ د ﺣﺮب وزﻳﺮ وو او د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﻟﻪ وزراوو څﺨﻪ ﻓﻴﺾ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن او ﻋﻠﻴﻤﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﭼﻲ ﭘﻪ‬

‫ﻫﻐﻲ ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ ﺋﯥ د ده ﭘﻪ ﭘﺎﭼﺎ ﻛﯧﺪو ټﻴﻨﮕﺎر ﻛړى وو‪ ،‬د ﺧﺎرﺟﻪ ﭼﺎرو او ﻣﻌﺎرف وزﻳﺮان‪ ،‬ﻓﻀﻞ ﻋﻤﺮ‬
‫ﻣﺠﺪدي ﺋﯥ د ﻋﺪﻟﻴﻰ وزﻳﺮ او ﻣﺤﻤﺪ ﮔﻞ ﺧﺎن ﻣﻬﻤﻨﺪ ﺋﯥ داﺧﻠﻪ وزﻳﺮ وو‪ ،‬ﻛﺎﺑﻴﻨﻪ داﺳﻲ ﺟﻮړه ﺷﻮې وه ﭼﻲ‬

‫اﺻﻠﻲ واك د ده د ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وي او ﻧﻮر د دوى ﻣﺄﻣﻮرﻳﻦ وي‪ .‬د ده ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭘﻪ اﺻﻞ ﻛﻲ د ده او د ده‬

‫د څﻠﻮرو وروڼﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺰﻳﺰ ﺧﺎن‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن‪ ،‬ﺷﺎوﻟﻲ ﺧﺎن‪ ،‬ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن او د دوى د اوﻻدې‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺖ وو‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺋﯥ داﺳﻲ ﮔڼﻠﻮ ﻟﻜﻪ ﻳﻮه ﻣﻔﺘﻮﺣﻪ ﺳﻴﻤﻪ او اﻓﻐﺎﻧﺎن ﺋﯥ داﺳﻲ ﺷﻤﯧﺮل ﻟﻜﻪ اﺳﻴﺮان‪،‬‬
‫ﭘﺪې ﻧﻈﺎم ﻛﻲ د ده د ټﺒﺮ ﻫﺮ ﻣﺤﻤﺪزاﻳﻲ ﺗﻪ ﺳﺮدار وﻳﻞ ﻛﯧﺪل‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﻬﻤﻮ دﻧﺪو ﺑﻪ ﻟﻪ ﺳﺮداراﻧﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ څﻮك‬

‫ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﺻﻮرت ﻛﻲ ټﺎﻛﻞ ﻛﯧﺪو ﭼﻲ ﭘﻪ ﺳﺮداراﻧﻮﻛﻲ ﺑﻪ د دې دﻧﺪي ﻟﭙﺎره وړﻛﺲ ﭘﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻪ ورﺗﻠﻮ او ﻳﺎ ﺑﻪ ﻫﻐﻪ‬

‫دوﻣﺮه د دې ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺳﭙﻚ او ذﻟﻴﻞ وو ﭼﻲ د ﻫﺮ ﻳﻮه ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﺑﻪ ﻻس ﭘﻪ ﺳﻴﻨﻪ وﻻړ وو‪ .‬ﭘﻴﺮ‪،‬‬

‫وزﻳﺮ‪ ،‬ﺟﻨﺮال او د ده د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻫﺮ ﻣﺄﻣﻮر ﺑﻪ د دې ﻛﻮرﻧۍ د ﻫﺮ ﻏړي ﻻس ښﻜﻼوو‪ ،‬درﺑﺎري ﭘﻴﺮاﻧﻮ ﺑﻪ د‬

‫ﺳﺮداراﻧﻮ ﻻﺳﻮﻧﻪ ښﻜﻠﻮل او ﺑﻴﺎ ﺑﻪ درﺑﺎر دې ﺗﻪ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮاﺑﺮول ﭼﻲ ﻋﺎم وﻟﺲ او ﺳﺎده زړي اﻓﻐﺎﻧﺎن د دﻏﻮ‬
‫درﺑﺎري ﭘﻴﺮاﻧﻮ ﻻﺳﻮﻧﻪ ښﻜﻞ ﻛړي‪.‬‬

‫ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺒﺎر ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﭼﻲ د ﻧﺎدرﺧﺎن د دوﻟﺖ ټﻮﻟﻲ داﺧﻠﻲ او ﺧﺎرﺟﻲ ﻣﻬﻤﻲ ادارې د ده د‬

‫ﻛﻮرﻧۍ او د ټﺒﺮ د ﻏړو ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وې داﺳﻲ ﻟﻴﻜﻲ‪:‬‬

‫"دﻏﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ د دوﻟﺘﻲ دﻧﺪو ﭘﻪ ﺳﭙﺎرﻟﻮ ﻛﻲ ﻻﻧﺪې ﻣﺮاﺗﺐ ﭘﻪ ﻧﻈﺮ ﻛﻲ ﻧﻴﻮل‪ :‬د ﻟﻮﻣړى درﺟﻰ دﻧﺪي ﺑﺎﻳﺪ‬

‫د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻏړو ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻛﻲ وي‪ ،‬ﺑﻴﺎ د دې ﻛﻮرﻧۍ د وړوﻛﻲ ﻣﺤﻤﺪزاﻳﻲ ﻗﺒﻴﻠﯥ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ‪،‬‬

‫وروﺳﺘﻪ ﻫﻐﻪ ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎﻧﻴﺎن ﭼﻲ د ﺷﺎه د ﻣﻼﺗړ ﻟﭙﺎره اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﻪ ﻟﯧږل ﺷﻮي وو‪ ،‬وروﺳﺘﻪ د زﻳﺎﺗﻮ ځﻤﻜﻮ او‬

‫ﺷﺘﻤﻨﻴﻮ ﺧﺎوﻧﺪان او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ ﻫﻐﻪ روﺣﺎﻧﻴﻮن ﭼﻲ د درﺑﺎر ﭘﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻲ وو‪ ،‬ﭘﺎﺗﯥ ﺑﺮﺧﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ ﻧﻮرو‬
‫ﻣﺄﻣﻮرﻳﻨﻮ ډﻛﻲ ﺷﻲ‪ .‬د ﻣﺜﺎل ﭘﻪ ﺗﻮﮔﻪ‪ :‬د ﻫﯧﻮاد ﺻﺪرﻋﻈﻢ د ﭘﺎﭼﺎ ﻳﻮ ورور‪ ،‬د ﺣﺮب وزﻳﺮ ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن د‬

‫ﭘﺎﭼﺎ ﺑﻞ ورور ﭼﻲ وروﺳﺘﻪ د ﻣﺨﻜﻨﻲ ﺻﺪراﻋﻈﻢ ﻣﺤﻤﺪﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﭘﻪ ځﺎى وټﺎﻛﻞ ﺷﻮ‪ ،‬د ﺳﻠﻄﻨﺖ د وﻛﺎﻟﺖ‬

‫ﻣﻘﺎم د ده درﯦﻴﻢ ورور ﺷﺎه وﻟﻲ ﺧﺎن ﭘﻪ ﻻس ﻛﯥ‪ ،‬ﭼﻲ وروﺳﺘﻪ ﭘﻪ ﻟﻨﺪن او ﭘﺎرﻳﺲ ﻛﻲ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺳﻔﻴﺮ ﺷﻮ‪،‬‬

‫د درﺑﺎر وزﻳﺮ د ده د ﺗﺮه زوى اﺣﻤﺪ ﺷﺎه ﺧﺎن‪ ،‬د ده اﺧښﻰ ﻣﺤﻤﺪ اﻛﺒﺮﺧﺎن د ﻃﺐ د ﻣﺴﺘﻘﻞ رﻳﺎﺳﺖ رﺋﻴﺲ ﭼﻲ‬
‫ﻳﻮ ﺑﯥ ﺳﻮاده ﻛﺲ وو او وروﺳﺘﻪ ﭘﻪ روم ﻛﻲ داﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن وزﻳﺮ ﻣﺨﺘﺎر وټﺎﻛﻞ ﺷﻮ‪ ،‬د ﺷﺎه ﺑﻞ ورور ﻣﺤﻤﺪ‬

‫ﻋﺰﻳﺰ ﺧﺎن ﭘﻪ ﻣﺴﻜﻮ ﻛﻲ ﺳﻔﻴﺮ او ﺑﻴﺎ ﭘﻪ ﺑﺮﻟﻴﻦ ﻛﻲ وزﻳﺮﻣﺨﺘﺎر‪ ،‬اﺣﻤﺪ ﻋﻠﻲ ﺧﺎن او ﻋﻠﻲ ﺷﺎه ﺧﺎن د ﭘﺎﭼﺎ دوه د‬

‫ﺗﺮه زاﻣﻦ ﻳﻮ ﭘﻪ ﭘﺎرﻳﺲ او ﻟﻨﺪن ﻛﻲ ﺳﻔﻴﺮ او ﺑﻴﺎ د درﺑﺎر وزﻳﺮ او ﺑﻞ د ﺣﺮﺑﻲ ښﻮوﻧځﻲ ﻗﻮﻣﻨﺪان او ﺑﻴﺎ د‬

‫‪17‬‬

‫ 
درن  ‪ -----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻛﻨﺪﻫﺎر واﻟﻲ او وروﺳﺘﻪ د ﭘﻜﺘﻴﺎ اﻓﺴﺮ‪ ،‬د ﺷﺎه ﺧﻮرﻳﻰ اﺳﺪاﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ ‪ 19‬ﻛﻠﻨۍ ﻛﻲ ﻟﻮﻣړى د ﺷﺎﻫﻲ ﮔﺎرد‬

‫ﻗﻮﻣﻨﺪان او ﺑﻴﺎ د وزﻳﺮ او ﺳﻔﻴﺮ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ ﺗﻮﻇﻴﻒ ﺷﻮ‪ .‬د ﭘﺎﭼﺎ دوه ﻧﻮر د ﺗﺮه زاﻣﻦ ﻧﻌﻴﻢ ﺧﺎن او داؤد ﺧﺎن ﻳﻮ ﭘﻪ‬

‫اﺗﻠﺲ ﻛﻠﻨۍ ﻛﻲ د ﺧﺎرﺟﻪ ﭼﺎرو د وزارت د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻣﺪﻳﺮ او ﺑﻴﺎ ﻣﺨﺘﺎر وزﻳﺮ ﭘﻪ اﻳﺘﺎﻟﻴﺎ ﻛﻲ‬

‫ﭼﻪ د ﻧړۍ د دﻳﭙﻠﻮﻣﺎﺳﻰ ﭘﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﻲ ﺗﺮټﻮﻟﻮ ﻛﻢ ﻋﻤﺮه ﺳﻔﻴﺮ وو‪ ،‬وروﺳﺘﻪ د ﻣﻌﺎرف وزﻳﺮ‪ ،‬د ﻓﻮاﻳﺪ ﻋﺎﻣﯥ‬
‫وزﻳﺮ او د ﺻﺪارت د ﻟﻮﻣړى ﻣﻌﺎون ﭘﻪ ﺣﻴﺚ‪ ،‬داؤد ﺧﺎن د ده ورور ﻟﻮﻣړى د ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر د ﻓﻮځ ﻗﻮﻣﻨﺪان‪ ،‬ﺑﻴﺎ د‬

‫ﻛﻨﺪﻫﺎر او ﻓﺮاه واﻟﻲ او ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻗﻮﻣﻨﺪان او وروﺳﺘﻪ د ﭘﻼزﻣﻴﻨﻲ د ﻗﻮل اردو ﻗﻮﻣﻨﺪان او د ﺣﺮﺑﻴﻰ وزﻳﺮ‪،‬‬

‫داﺧﻠﻪ وزﻳﺮ او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ ﺻﺪراﻋﻈﻢ‪ .‬دا ﺧﺒﺮه ﻣﻮ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ ﭘﺎم ﻛﻲ وي ﭼﻲ دا ﻣﻬﻤﻲ دﻧﺪي‪ ،‬د ﺗﻞ ﻟﭙﺎره ﺷﺎﻫﻲ‬
‫ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ ﻣﺨﺘﺺ ﺷﻮې وې‪ ،‬ﻓﻘﻂ د ﻣﺮگ ﻳﺎ ډﯦﺮ زړښﺖ ﭘﻪ ﺻﻮرت ﻛﻲ دا ﺗﻞ واﻟﻰ ﺧﺘﻤﯧﺪو‪ ،‬ﻟﻜﻪ ﭼﻲ ﻫﺎﺷﻢ‬

‫ﺧﺎن ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ‪ 17‬ﻛﺎﻟﻪ د ﻫﯧﻮاد ﺻﺪراﻋﻈﻢ وو‪ ،‬ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن ‪ 23‬ﻛﺎﻟﻪ د ﺣﺮﺑﻲ ﭼﺎرو وزﻳﺮ او ﺻﺪراﻋﻈﻢ‬

‫وو‪ ،‬داؤد ﺧﺎن ‪ 34‬ﻛﺎﻟﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻗﻮﻣﻨﺪان‪ ،‬وزﻳﺮ او ﺻﺪراﻋﻈﻢ وو‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا راز د ده‪ ،‬د وروڼﻮ واﻛﻤﻨﻲ ﻳﻮه ﻛﻠﻜﻪ او ﺑﯥ رﺣﻤﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ واﻛﻤﻨﻲ وه‪ ،‬ﭼﻲ ﭘﻪ ډﯦﺮ ﻗﺴﺎوت او ﺑﻲ‬

‫رﺣﻤۍ ﺳﺮه ﭘﻪ وﻟﺲ ﺗﻄﺒﻴﻘﯧﺪه‪ ،‬ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً د ﻳﻮې ﻣﻜﻤﻠﻲ ﭘﻴړۍ ﺗﺮ درﯦﻴﻤﻲ ﺑﺮﺧﻲ ﭘﻮري د ﻧﻮﻣﻮړي ﻛﻮرﻧۍ دې‬

‫اﻣﺘﻴﺎزاﺗﻮ او ﻣﻄﻠﻘﻪ واﻛﻤﻨۍ دوام وﻛړ او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ د ﻣﻴﺮاث ﭘﻪ څﯧﺮ د دې ﻛﻮرﻧۍ ﻧﺎرﻳﻨﻪ اوﻻد ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎل‬
‫ﺷﻮه"‬

‫ﻫﻤﺪا راز ﻏﺒﺎر د ﻫﻐﻮ ﻣﺤﻤﺪ زاﺋﻴﺎﻧﻮ ﭼﻲ ﻣﻬﻢ ﻣﻬﻢ دوﻟﺘﻲ دﻧﺪي ورﻛړى ﺷﻮې ﻳﺎدوﻧﻪ داﺳﻲ ﻛﻮي‪:‬‬
‫"د ﻣﺤﻤﺪ زاﺋﻴﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﺷﺠﺮى ﻧﻪ ﭼﻲ ﻣﺠﻤﻮﻋﻰ ﺷﻤﯧﺮﻳﻰ ﻟﻪ اوه زره ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﺗﺠﺎوز ﻧﻜﻮي او د‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﭘﻨځﻠﺲ ﻣﻠﻴﻮﻧﻪ ﻧﻔﻮس ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ د ﻳﻮ ﭘﻪ دوه زره ﻧﺴﺒﺖ دى‪ ،‬ﻻﻧﺪې ﻛﺴﺎن د دوﻟﺘﻲ اداراﺗﻮ ﭘﻪ‬
‫ﺳﺮ ﻛﻲ ﮔﻤﺎرل ﺷﻮي‪:‬‬

‫ﻏﻼم ﻓﺎروق ﺧﺎن ﻋﺜﻤﺎن د ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر اﻋﻠﻰ ﺣﺎﻛﻢ‪ ،‬د ﻫﺮات واﻟﻲ‪ ،‬د ﻛﻨﺪﻫﺎر واﻟﻲ او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ داﺧﻠﻪ‬

‫وزﻳﺮ‪ ،‬ﻓﻴﺾ ﻣﺤﻤﺪ زﻛﺮﻳﺎ ﺧﺎرﺟﻪ وزﻳﺮ‪ ،‬ﭘﻪ ﺗﺮﻛﻴﻪ ﻛﻲ ﺳﻔﻴﺮ او وروﺳﺘﻪ د ﻣﻌﺎرف وزﻳﺮ‪ .‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻤﺮ ﺧﺎن د‬

‫ﻛﺎﺑﻠﺴﺘﺎن واﻟﻲ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن د ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر واﻟﻲ او ﭘﻪ روم ﻛﻲ ﺳﻔﻴﺮ‪ .‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺘﻴﻖ ﺧﺎن د زراﻋﺖ وزﻳﺮ‪،‬‬

‫ﻧﺠﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن د ﻣﻌﺎرف وزﻳﺮ او ﺑﻴﺎ ﻟﻮى ﺳﻔﻴﺮ ﭘﻪ ﻫﻨﺪ او ﺷﻤﺎﻟﻲ اﻣﺮﻳﻜﺎ ﻛﯥ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺮزاق ﺧﺎن د ﻣﻴﻤﻨﯥ او‬

‫ﻓﺮاه اﻋﻠﻰ ﺣﺎﻛﻢ او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ د ﺷﺎه ﺧﺎص ﻣﺼﺎﺣﺐ او ﻧﺪﻳﻢ‪ ،‬ﺳﺮدار ﻋﺒﺪاﻟﺤﺴﻴﻦ ﻋﺰﻳﺰ د روم ﺳﻔﻴﺮ‪ ،‬د‬

‫ﻣﺴﻜﻮ ﺳﻔﻴﺮ‪ ،‬د ﻣﻌﺎرف وزﻳﺮ او د ﻓﻮاﻳﺪ ﻋﺎﻣﻪ وزﻳﺮ‪ ،‬ﺳﻠﻄﺎن اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﭘﻪ ﺗﺮﻛﻴﻪ او ﻣﺴﻜﻮ ﻛﻲ ﺳﻔﻴﺮ او‬

‫ﺑﺎﻵﺧﺮه ﺧﺎرﺟﻪ وزﻳﺮ‪ ،‬ﻏﻼم اﺣﻤﺪ اﻋﺘﻤﺎدي او ﺷﻴﺮاﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﭘﻪ ﺗﻬﺮان ﻛﻲ ﺳﻔﻴﺮان‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺮﺳﻮل ﺧﺎن ﭘﻪ‬

‫‪18‬‬

‫ا
 ‪
-----------------------------------------------------------‬درن ‬

‫دﻫﻠﻲ ﻛﻲ ﺟﻨﺮل ﻛﻨﺴﻞ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪﻳﻖ ﺧﺎن ﭘﻪ ﻣﺸﻬﺪ ﻛﻲ ﺟﻨﺮال ﻛﻨﺴﻞ‪ ،‬ﻳﺎرﻣﺤﻤﺪ ﭘﻪ ﺗﺎﺷﻜﻨﺪ ﻛﻲ ﺟﻨﺮال‬

‫ﻛﻨﺴﻞ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻳﺤﻴﻰ ﺧﺎن‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺜﻤﺎن ﺧﺎن او ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺳﺮه ﻟﻮﻣړى‪ ،‬دوﻫﻢ او درﯦﻴﻢ‬

‫ﻣﻌﻴﻨﺎن ﭘﻪ ﺧﺎرﺟﻪ وزارت ﻛﻲ ﭼﻲ وروﺳﺘﻪ ﺳﻔﻴﺮان ﺷﻮل‪ ،‬اﻟﺒﺘﻪ د ﻫﻐﻮ ﻣﺤﻤﺪزاﺋﻴﺎﻧﻮ ذﻛﺮ دﻟﺘﻪ ﻻزم ﻧﻪ ﮔڼﻞ‬

‫ﻛﯧږي ﭼﻲ ﭘﻪ دوﻫﻤﻪ درﺟﻪ دوﻟﺘﻲ وﻇﺎﻳﻔﻮ ﮔﻤﺎرل ﺷﻮي او وروﺳﺘﻪ ﻟﻮړو ﻣﺮاﺗﺒﻮ ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻲ‪ ،‬ﻓﻘﻂ ﻏﻮاړم دا‬

‫څﺮﮔﻨﺪه ﺷﻲ ﭼﻲ دې ﻛﻮرﻧۍ ﻧﻪ ﻳﻮازې ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ ډﯦﺮ ﺛﺮوت او ﺷﺘﻤﻨﻲ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړې‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ داﺳﻲ‬

‫اﻣﺘﻴﺎزات ورﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﺷﻮي ﭼﻲ ﻓﻘﻂ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﻫﻨﺪي ﻣﺴﺘﻌﻤﺮې ﻛﻲ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي‪ ،‬ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ‬
‫اﻛﺜﺮﻳﺖ ﻣﺤﻤﺪ زاﺋﻴﺎن ﻟﻪ اﻗﺘﺼﺎدي او ﺳﻴﺎﺳﻲ ﭘﻠﻮه د ټﻮﻟﻨﻲ ﻣﻤﺘﺎزه او ﭘﻮرﺗﻨۍ ﻃﺒﻘﻪ ﮔڼﻞ ﻛﯧﺪه‪".‬‬

‫ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ځﻴﻨﻲ ﺑﯥ ﺧﺒﺮه ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻲ د دې ﻛﻮرﻧۍ واﻛﻤﻨﻲ د ﭘښﺘﻨﻮ واﻛﻤﻨﻲ ﮔڼﻲ‪ ،‬واﻳﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ ﻣﻠﻲ ﺳﺘﻢ ﺣﺎﻛﻢ وو‪ ،‬ﭘښﺘﻨﻮ ﭘﻪ ﻧﻮرو ﻣﻠﻴﺘﻮﻧﻮ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﺎوو‪ ،‬ﺳﻠﻄﻪ د ﭘښﺘﻨﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وه‪،‬‬

‫ﺣﺎل دا ﭼﻲ د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د واﻛﻤﻨۍ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ زﻣﻮږ ﻫﯧﻮاد د ﻳﻮه ﺧﺎﻧﺪاﻧﻲ ـ ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ ﻧﻈﺎم ﺷﺎﻫﺪ وو‪،‬‬

‫ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻗﺪرت د ﻳﻮه ټﺒﺮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وو او ﻧﻈﺎم د ټﻮﻟﻨﻲ د ﺷﺘﻤﻨﻮ او ﻓﻴﻮډاﻻﻧﻮ ﺣﺎﻣﻲ وو‪ ،‬د ځﻤﻜﻮ ﻟﻮﻳﻪ ﺑﺮﺧﻪ‬

‫د دوى ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وه‪ ،‬د وﻟﺲ اﻛﺜﺮﻳﺖ د ﻫﻤﺪې ﻃﺒﻘﻰ ﭘﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻲ وو‪ ،‬د ﭘښﺘﻨﻮ ﻧﻮر ﻗﻮﻣﻮﻧﻪ‪ ،‬د ﭘﻜﺘﻴﺎ‪،‬‬

‫ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر‪ ،‬ﻛﻨﺮ‪ ،‬وردك او ﭘﻪ ټﻮل ﺟﻨﻮب ﻛﻲ ﻣﯧﺸﺖ د ﭘښﺘﻨﻮ ﻋﺎم وﻟﺲ د ﻫﺰاره ﺟﺎت او ﺑﺪﺧﺸﺎن ﻟﻪ ﻋﺎم وﻟﺲ‬

‫ﻧﻪ ﭘﻪ ﻫﻴڅ څﻪ ﻛﻲ ﻓﺮق ﻧﻪ درﻟﻮد‪ ،‬دوى ﻫﻤﺪوﻣﺮه ﻟﻪ ﻟﻮږي او ﻓﻘﺮ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ وو ﻟﻜﻪ د ﺷﻤﺎل ﺧﻠﻚ‪ ،‬دوى ﻫﻢ د‬
‫دې ﻛﻮرﻧۍ د اﺳﺘﺒﺪاد‪ ،‬اﺧﺘﻨﺎق‪ ،‬ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ ﻧﻈﺎم‪ ،‬ﺗﺒﻌﻴﺾ او ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮۍ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ وو‪.‬‬

‫دﻏﻮ ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻮ دا زﺣﻤﺖ ﻧﺪى اﻳﺴﺘﻠﻰ ﭼﻲ ﺗﺮ ﭘﻜﺘﻴﺎ‪ ،‬ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر‪ ،‬ﻛﻨﺮ‪ ،‬ﻏﺰﻧﻲ او وردك ﭘﻮري ﺗﻠﻠﻲ‬

‫وى‪ ،‬ﭘﻪ ﺟﻨﻮب او ﻏﺮب ﻛﻲ ﺋﯥ د ﭘښﺘﻨﻮ ﭘﺮﯦﺸﺎﻧﻪ او دردووﻧﻜﻰ ژوﻧﺪ ﻟﻴﺪﻟﻰ وى او ﻫﻐﻪ ﺋﯥ د ﻫﻨﺪوﻛﺶ د‬

‫ﻏﺮوﻧﻮ ﻟﻪ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻮ ﺳﺮه ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻛړي او ﺑﻴﺎ ﺋﯥ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ټﻮﻟﻨﻴﺰ ﺟﻮړښﺖ او د ﻫﯧﻮاد د ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ ﻧﻈﺎم‬

‫ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د څﻪ ﻟﻴﻜﻠﻮ ﺟﺮأت ﻛړى وى‪ ،‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ دوى د ﺑﻬﺮﻧﻴﻮ ﻣﻨﺎﺑﻌﻮ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﻟﻪ روﺳﻲ ﻣﻨﺎﺑﻌﻮ ﻧﻪ‬
‫اﺳﺘﻔﺎده ﻛړې او ﭘﻪ ﭘټﻮ ﺳﺘﺮﮔﻮ ﺋﯥ ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻛړى‪.‬‬

‫د ده دوﻫﻢ ﻛﺎر دا وو ﭼﻲ ﭘﻪ وﻟﺲ ﻛﻲ ټﻮل ﻫﻐﻪ ﺑﺎ اﺣﺴﺎﺳﻪ‪ ،‬ﭘﻮه‪ ،‬ﻣﺨﻮر او ﺑﺎ ﺷﺨﺼﻴﺘﻪ ﻛﺴﺎن ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻲ‬

‫ﻣﺨﻲ ﻟﺮي ﻛړي ﭼﻲ ﻳﺎ ﺋﯥ د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺧﺎن ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ﻣﻼﺗړ ﻛړى‪ ،‬ﻳﺎ د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ ﭘﻠﻮي ﻣﺘﻬﻢ وو‪ ،‬ﻳﺎ ﺋﯥ د‬

‫ﭘﺮدﻳﻮ ﻟﻪ ﺳﻠﻄﯥ ﻧﻪ د ﺧﭙﻞ ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ آزادوﻟﻮ ﻛﻲ ﻓﻌﺎﻟﻪ او ﻣﺆﺛﺮه وﻧډه درﻟﻮده او د ﺧﭙﻠﻮاﻛۍ ﭘﻪ ﻟﻮى ﺟﻨﮓ ﻛﻲ‬

‫ﺋﯥ وﺟﺎﻫﺖ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړى وو‪ ،‬ﻣﺴﺘﻘﻞ او ﺳﺮﻟﻮړى اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺋﯥ ﻏﻮښﺖ او د ﻳﻮې ﻛﻮرﻧۍ ﻟﻪ ﻣﻄﻠﻘﻪ واﻛﻤﻨۍ‬
‫ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻟﻒ وو‪ ،‬د دوى ﻟﭙﺎره ﻣﻘﺘﻠﻮﻧﻪ ﺟﻮړ ﺷﻮل‪ ،‬د ﻣﺤﺒﺴﻮﻧﻮ دروازې ﭘﺮاﻧﺴﺘﻞ ﺷﻮې‪ ،‬ﭘﻪ ﺑﺎﻻﺣﺼﺎر ﻛﻲ‬

‫‪19‬‬

‫ 
درن  ‪ -----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺧﺎص ﺗﻮﭘﻮﻧﻪ د دې ﻟﭙﺎره ﻧﺼﺐ ﺷﻮل ﭼﻲ د دوﻟﺖ ﻫﻤﺪا ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻦ د دﻏﻮ ﺗﻮﭘﻮﻧﻮ ﺧﻮﻟﯥ ﺗﻪ ورﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ‬

‫ﺳﻠﮕﻮﻧﻮ ﻛﺴﺎن ﭘﻪ ﺗﻮﭘﻮﻧﻮ واﻟﻮزول ﺷﻮل‪ ،‬ډﯦﺮ ﻟﻪ اﻋﺪام ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﭘﻪ دار ځﻮړﻧﺪ ﺷﻮل‪ ،‬ډﯦﺮ ﻧﻮر ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ‬

‫د ﻧﻨﻪ او ﺑﻬﺮ ﺗﺒﻌﻴﺪ ﺷﻮل‪ ،‬ﻣﺎل او ځﻤﻜﻲ ﺋﯥ ﺿﺒﻂ ﺷﻮل‪.‬‬

‫ﻧﺎدرﺧﺎن ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ ﻟﻪ ﻧﻨﻮﺗﻠﻮ ﺳﺮه ﺳﻢ ﻻﻧﺪې ﻛﺴﺎن ﻟﻪ ﻣﺤﺎﻛﻤﯥ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ اﻋﺪام او د دوى ﺳﻴﻨﯥ ﺋﯥ ﭘﻪ‬

‫ﮔﻮﻟﻴﻮ ﺳﻮرۍ ﻛړې‪:‬‬

‫ﺟﻨﺮال ﭘﻴﻨﻦ ﺑﻴﻚ ﺧﺎن‪ ،‬ﻣﻴﺮزا ﻣﺤﻤﺪ اﻛﺒﺮ ﺧﺎن‪ ،‬اﻣﺮاﻟﺪﻳﻦ ﺧﺎن‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﻠﻄﻴﻒ ﺧﺎن ﻛﻮﻫﺎﺗﻰ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻌﻴﻢ‬

‫ﺧﺎن ﻛﻮﻫﺎﺗﻰ‪ ،‬ﻋﻴﺴﻴﺨﺎن د ﻗﻠﻌﻪ ﺳﻔﻴﺪ‪ ،‬ﺗﺎزه ﮔﻞ ﺧﺎن ﻟﻮﮔﺮي‪ ،‬ﺳﻠﻄﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﻣﺮادﺧﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺣﻜﻴﻢ‬
‫ﺧﺎن ﭼﻬﺎردﻫﻰ وال‪ ،‬اﺣﻤﺪ ﺷﺎه ﺧﺎن ﻛﻨﺪك ﻣﺸﺮ‪ ،‬دوﺳﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﻏﻮﻧډ ﻣﺸﺮ د ﭘﻐﻤﺎن او ﺳﻴﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن‬
‫ﻛﻨډك ﻣﺸﺮ د ﻛﻨﺪﻫﺎر اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ‪.‬‬

‫او ﭘﻪ ﻫﻤﺎﻏﻮ ﻟﻮﻣړﻳﻮ ورځﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻻﻧﺪې ﻣﺨﻮر ﻛﺴﺎن ﻳﺎ ﻣﺤﺒﺴﻮﻧﻮ ﺗﻪ وﻟﯧږل او ﻳﺎ ﺋﯥ ﺗﺒﻌﻴﺪ ﻛړل‪:‬‬
‫ﺳﻴﺪ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن آﻏﺎ‪ ،‬ﻣﻴﺮ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن‪ ،‬اﺣﻤﺪ ﺟﺎن ﺧﺎن او زوى ﺋﯥ‪ ،‬ﻧﻴﻚ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﺧﺎن د‬

‫ﻣﺤﻤﺪ آﻏﻰ‪ ،‬ﺷﻴﺮدل ﺧﺎن او ﻧﻮردل ﺧﺎن ﻟﻮﮔﺮى‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﺧﺎن ﭘﻴﺎروﺧﻴﻞ او ﻣﺤﻤﺪ وﻟﻲ ﺧﺎن د اﻣﺎن اﷲ‬

‫ﺧﺎن ﭘﻪ درﺑﺎرﻛﻲ د ﺷﺎه وﻛﻴﻞ‪.‬‬

‫ﻣﺤﻤﺪوﻟﻲ ﺧﺎن ﺋﯥ وروﺳﺘﻪ ﻟﻪ ﻻﻧﺪې ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﭘﻪ دﻫﻤﺰﻧﮓ ﻛﻲ ﭘﻪ دارﻛړل‪ :‬ﺟﻨﺮال ﻏﻼم‬

‫ﺟﻴﻼﻧﻲ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﺷﻴﺮﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ‪ ،‬ﻓﻘﻴﺮﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن او ﻣﻴﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻬﺪي ﺧﺎن‪.‬‬

‫ﻧﺎدرﺷﺎه د ﻳﻮه ﻛﻢ ﻇﺮﻓﻪ او ذﻟﻴﻞ ﻓﺎﺗﺢ ﭘﻪ څﯧﺮ د ټﻮﻟﻮ ﻫﻐﻮﻛﺴﺎﻧﻮ د ځﭙﻠﻮ ﻓﻴﺼﻠﻪ ﻛړې وه ﭼﻲ د ﺗﯧﺮو‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ ﭘﻠﻮي ﺋﯥ ﻛړې‪ ،‬ﻳﺎ د ده ﻟﻪ ﻳﺮﻏﻠﮕﺮ ﻟښﻜﺮ ﺳﺮه ﺟﻨﮕﯧﺪﻟﻲ او ﻳﺎ ﺋﯥ ﻟﺪوى ﻧﻪ وﯦﺮه درﻟﻮده او د دوى‬

‫ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺋﯥ د ﺣﻘﺎرت اﺣﺴﺎس ﻛﺎوو‪ .‬د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ د ﻧږدې ﻣﻠﮕﺮو ﭘﻪ اﻋﺪام او وژﻟﻮ ﺋﯥ اﻛﺘﻔﺎء‬

‫وﻧﻜړه‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ د ﺷﻤﺎﻟﻲ ﻟﻪ ټﻮل وﻟﺲ ﻧﻪ د ﻏﭻ ﭘﻪ ﻓﻜﺮﻛﻲ وو‪ ،‬ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻓﺮﺻﺖ ﺗﻪ ﺋﯥ اﻧﺘﻈﺎر ﻛﺎوو او د ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ‬

‫ﺑﻬﺎﻧﯥ ﭘﻪ ﻟټﻪ ﻛﻲ وو‪ ،‬دا ﺑﻬﺎﻧﻪ د ﻛﻠﻜﺎن د ﻣﻈﻠﻮم وﻟﺲ ﻫﻐﻪ ﭘﺎڅﻮن ﭘﻪ ﻻس ورﻛړه ﭼﻲ د ﻣﺤﻠﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ د ﻧﻪ‬

‫زﻏﻤﯧﺪوﻧﻜﻲ ﻇﻠﻢ او ﺗﯧﺮي ﭘﻪ ﺧﻼف ﺋﯥ ﭘﻴﻞ ﻛړ‪ ،‬دوى د ‪ 1309‬ﻛﺎل ﭘﻪ دوﺑﻰ ﻛﻲ د ﻛﻮﻫﺪاﻣﻦ ﭘﻪ ﻣﺤﻠﻲ‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺣﻤﻠﻪ وﻛړه‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻧﻪ ﺳﻴﺪﻋﺒﺪاﷲ ﺷﺎه ﺟﻰ او ﻋﺒﺪاﻟﻮﻛﻴﻞ ﺧﺎن ﻧﺎﻳﺐ ﺳﺎﻻر د ﻳﻮې ﻋﺴﻜﺮي ﻗﻄﻌﯥ‬
‫ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ دې ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ ورﻏﻠﻞ‪ ،‬ﺧﻮ دوى ﭘﻪ ﺟﮕړي ﻛﻲ ﻣﺎﺗﯥ وﺧﻮړﻟﻪ‪ ،‬ﻧﺎﺋﺐ ﺳﺎﻻر ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪ او‬

‫ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎﻧﻲ ﺷﺎه ﺟﻰ ﭘﻪ ﺗښﺘﯧﺪو ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮ‪ ،‬وروﺳﺘﻪ ﺟﻨﺮال ﻣﺤﻤﺪ ﻏﻮث ﺧﺎن ﻟﻪ ﺗﺎزه ﻧﻔﺲ ﻓﻮځ ﺳﺮه د ﺧﻠﻜﻮ‬

‫‪20‬‬

‫ا
 ‪
-----------------------------------------------------------‬درن ‬

‫د ځﭙﻠﻮ ﻟﭙﺎره ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ وﻟﯧږﻟﻰ ﺷﻮ‪ ،‬ده د ﻻري ﭘﻪ اوږدو ﻛﻲ ﻛﻼﮔﺎﻧﻮ ﺗﻪ اور واﭼﺎوو‪ ،‬اﺳﻴﺮان ﺋﯥ ﻟﻪ ﺟﮕﻮ‬

‫ﺑﺮﺟﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﻻس ﺗړﻟﻲ ﻻﻧﺪې واﭼﻮل‪ ،‬ﭘﺪې وﺧﺖ ﻛﻲ ﻣﺤﻤﺪ ﮔﻞ ﺧﺎن ﻣﻮﻣﻨﺪ د ﺷﻤﺎﻟﻲ د اﻧﺘﻈﺎﻣﻴﻪ رﺋﻴﺲ ﭘﻪ‬
‫ﺗﻮﮔﻪ ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ ورﺳﯧﺪو او ورﭘﺴﯥ ﻟﻪ ﭘﻜﺘﻴﺎﻧﻪ د ﻗﻮﻣﻲ ﻟښﻜﺮ ټﻮﻟﮕﻲ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ راورﺳﯧﺪل‪ ،‬دا ﺟﻨﮕﻲ‬
‫ټﻮﻟﮕﻲ د ﺷﺎه ﺟﻲ ﻟﻪ ﺧﻮا ﺗﻨﻈﻴﻢ او د ﺳﻴﻤﻲ ﭘﻪ وﻟﺲ د ﺑﺮﻳﺪ ﻟﭙﺎره ﻟﯧږل ﺷﻮي وو‪ .‬د اﺻﻼح ورځﭙﺎڼﻰ د اﺳﺪ‬

‫ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ ﭘﻪ ﮔڼﻮﻛﻲ وﻟﻴﻜﻞ ﭼﻲ د دې ﻗﻮﻣﻲ ﻟښﻜﺮ ﺷﻤﯧﺮ ﭘﻨځﻪ وﻳﺸﺖ زره ﻣﺴﻠﺢ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ رﺳﯧﺪو ﭼﻲ د‬

‫اﺣﻤﺪ زﻳﻮ‪ ،‬ﻛړوﺧﻴﻠﻮ‪،‬ځﺎځﻴﻮ‪ ،‬ﻣﻨﮕﻠﻮ‪ ،‬ﻃﻮﻃﻰ ﺧﻴﻠﻮ‪ ،‬وزﻳﺮو‪ ،‬وردك‪ ،‬ﻣﻴﺪان او ﺗﮕﺎب ﻟﻪ ﺳﺮﺗﯧﺮو ﻧﻪ ﺟﻮړ‬

‫ﺷﻮى وو‪ ،‬دا د ﻫﻐﻪ دوﻟﺘﻲ ﻣﻨﻈﻢ ﻓﻮځ ﭘﻪ ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ ﺳﺮﺑﯧﺮه وو ﭼﻲ د ﺟﮕړي ﻟﭙﺎره ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ ﺳﻮق ﺷﻮي وو‪ .‬دا‬

‫ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻫﻮﻣﺮه وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ وو ﭼﻲ د ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﺟﮕړو ﭘﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﻧﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﻛﻮروﻧﻪ ﺗﺎﻻن ﺷﻮل‪،‬‬

‫ﺑﺎﻏﻮﻧﻪ او ﻛﻼﮔﺎﻧﻲ وﺳﻮزﯦﺪﻟﯥ‪ ،‬د ښځﻮ ﻟﻪ ﻻس‪ ،‬ﻏﺎړي ﻧﻪ ﮔﺎڼﯥ واﻳﺴﺘﻞ ﺷﻮې‪ ،‬ﺑﯥ رﺣﻤﺎﻧﻪ ﻣﺮگ ژوﺑﻠﻪ‬
‫وﺷﻮه‪ ،‬د اﺻﻼح ورځﭙﺎڼﻰ د دﻟﻮى د ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ ﭘﻪ ‪ 58‬ﮔڼﻲ ﻛﻲ وﻟﻴﻜﻞ‪ :‬ﻣﺤﻤﺪ ﮔﻞ ﺧﺎن د ﻛﺎﭘﻴﺴﺎ او ﭘﺮوان ﻟﻪ‬

‫ﺧﻠﻜﻮ ﻧﻪ ‪ 2378‬ﺗﻮﭘﻜﻮﻧﻪ‪ 170 ،‬ﺗﻔﻨﮕﭽﯥ‪ 39384 ،‬د ﺳﺮو زرو ﺳﻜﯥ‪ 149206 ،‬د ﺳﭙﻴﻨﻮ زرو ﺳﻜﯥ‬

‫ﺗﺮﻻﺳﻪ او ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ را اﻧﺘﻘﺎل ﻛړل "ﺣﺘﻤﺎً دا ﻏﻴﺮ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ څﻪ وو ﭼﻲ د ﻗﻮﻣﻲ ﻟښﻜﺮ ﺟﻨﮕﻴﺎﻟﻴﻮ ﻏﺎرت ﻛړي وو"‬

‫ده ﭘﻨځﻠﺲ ﻛﺴﺎن ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺷﺨﺼﻲ ﺣﻜﻢ ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ اﻋﺪام ﻛړل‪ 617 ،‬ﻛﺴﻪ ﺋﯥ ﻻس ﺗړﻟﻲ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ وﻟﯧږل‪3600 ،‬‬
‫ﻛﺴﺎن ﺋﯥ ﭘﻪ ﺷﺎﻗﻪ ﻛﺎروﻧﻮ وﮔﻤﺎرل‪ ،‬د وﻻﻳﺖ ﺳړﻛﻮﻧﻪ او د ﭘﻨﺠﺸﻴﺮ ﺗﺮﺧﺎواك ﭘﻮري اوږده ﻻر ﺋﯥ ﭘﺪوى ﺟﻮړه‬

‫ﻛړه‪ ،‬د دوى زﻳﺎت ﺷﻤﯧﺮ زﻟﻤﻴﺎن ﺋﯥ اﺳﻴﺮ وﻧﻴﻮل او ﭘﻪ ‪ 7‬ﻛﻨډﻛﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺗﻨﻈﻴﻢ او ﻧﻮرو ﺳﻴﻤﻮ ﺗﻪ وﻟﯧږل‪،‬‬

‫ﻋﺴﻜﺮي ﺗﻬﺎڼﯥ ﺋﯥ ﭘﺪوى ﺟﻮړي ﻛړې‪ ،‬ﻳﻮه ﻓﺮﻗﻪ ﻓﻮځ ﺋﯥ ﻫﻠﺘﻪ ځﺎى ﭘﻪ ځﺎى ﻛړ‪ ،‬د ﻛﻠﻜﺎن څﻠﻮر ﻛﻠﻲ ﺋﯥ‬

‫وﺳﻮزول‪ ،‬ﭼﺎ ﺗﻪ اﺟﺎزه ﻧﻪ وه ﭼﻲ ﻣړي دﻓﻦ ﻛړي‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﭘﻪ ډاك ﭘﺎﺗﯥ وي‪ ،‬وراﺳﺘﻪ ﺷﻲ‪ ،‬ﺑﻮى وﻛړي‬
‫اوﺳﭙﻲ او ﻣﺎرﻏﺎن ﺋﯥ وﺧﻮري‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا ﻛﺎر ﭘﻪ ﻗﻄﻐﻦ ﻛﻲ د ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن ﺗﺮ ﻣﺸﺮۍ ﻻﻧﺪې وﺷﻮ‪ ،‬دى د اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﻴﻚ د ﭘﻠﻮﻳﺎﻧﻮ د ځﭙﻠﻮ‬

‫ﻟﭙﺎره ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ وﻻړ‪ ،‬اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﻴﮓ ﻟﻘﻰ د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﺧﻼف د ﺗﺮﻛﻤﻦ ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﻣﺸﺮي ﻛﻮﻟﻪ او د ﻣﺸﻬﻮر‬
‫اﻧﻮر ﭘﺎﺷﺎه ﻟﻪ ﻣﻠﮕﺮو څﺨﻪ وو‪ ،‬د ﺑﺨﺎرا د اﻣﺎرت ﻟﻪ زوال ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﻪ ﻫﺠﺮت وﻛړ‪ ،‬د ﻛﺎﺑﻞ‬

‫ﭼﺎرواﻛﻮ د ده ﭘﻪ ﺧﻼف ﺟﮕړه ﭘﻴﻞ ﻛړه‪ ،‬زﻳﺎت ﺷﻤﯧﺮ ﻓﻮځ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻗﻮﻣﻲ ﻟښﻜﺮو ﺳﺮه ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ وﻟﯧږو‪ ،‬ځﺎى‬
‫ځﺎى ﺋﯥ د ده ﭘﻪ ﻣﻠﮕﺮو ﺑﺮﻳﺪوﻧﻪ ﭘﻴﻞ ﻛړل‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﻴړاﻧﻪ ﺋﯥ ﻣﻘﺎوﻣﺖ وﻛړ‪ ،‬ﺧﻮ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﻮ ﭼﻲ دﻟﺘﻪ د ﻣﻘﺎوﻣﺖ‬

‫دوام ورﺗﻪ ﮔﺮان دى‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮ ﻟﻪ آﻣﻮ ﺳﻴﻨﺪ ﻧﻪ واوړي‪ ،‬روﺳﺎن ورﺗﻪ ﭘﻪ ﻛﻤﻴﻦ ﻛﻲ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﺮﻳﺪوﻧﻮ ﺳﺮه‬

‫ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮ‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﺎﻓﻰ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ده زﻳﺎت ﺷﻤﯧﺮ ﻣﻠﮕﺮى ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪل‪ ،‬دى اﺳﻴﺮ ﺷﻮ او‬

‫ﻻس ﺗړﻟﻰ ﺗﺎﺷﻜﻨﺪ ﺗﻪ وﻟﯧږﻟﻰ ﺷﻮ‪.‬‬

‫‪21‬‬

‫ 
درن  ‪ -----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن د دې ﻏﺎزى ډﻟﻲ د ځﭙﻠﻮ ورځ وﻟﻤﺎﻧځﻠﻪ او ﭘﻪ ﺧﺎن آﺑﺎد ﻛﻲ ﺋﯥ د ﻓﺘﺤﻰ ﺟﺸﻦ ﺟﻮړﻛړ‪.‬‬
‫د ﺷﻤﺎل ﭘﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﺋﯥ ﻟﻪ اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺑﻴﮓ ﺳﺮه د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﭘﻪ ﭘﻠﻤﻪ داﺳﻲ ﻣﺤﺸﺮ ﺟﻮړ ﻛړ ﭼﻲ ﭼﺎ د ﻫﻐﻪ ﺗﺼﻮر‬

‫ﻧﺸﻮ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻣﺸﺮان ﺋﯥ د ﻧﻴﻮﻟﻮ ﺳﺮه ﺳﻢ اﻋﺪام ﻛړل‪ ،‬ﻣﻴﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻳﻮﺳﻒ ﺧﺎن د ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن د‬

‫ﻗﻠﻢ ﻣﺨﺼﻮص ﻣﺪﻳﺮ ﭼﻲ د ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻟﻪ ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺳﺮه وو‪ ،‬واﻳﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﺎن آﺑﺎد ﻛﻲ د اﻋﺪام‬
‫ﺷﻮو ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﻟﻪ ‪ 700‬ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻪ زﻳﺎت وو‪.‬‬

‫ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن د ﺗﺮﻛﻤﻨﺎﻧﻮ زر ﻛﻮرﻧۍ د ښځﻮ‪ ،‬ﻣﺎﺷﻮﻣﺎﻧﻮ او ﺑﻮډاﮔﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﺷﻤﻮل د اﺳﻴﺮاﻧﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ ﻟﻪ‬

‫ﺧﺎن آﺑﺎد ﻧﻪ د ﻳﻮې ﻋﺴﻜﺮي ﻗﻄﻌﯥ ﭘﻪ ﻧﻈﺎرت ﻛﻲ ﻳﺒﻠﻲ ﭘښﯥ او ﭘﻴﺎده د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﻮﻟﯥ او ﻋﺴﻜﺮو‬
‫ﺗﻪ ﺋﯥ اﻣﺮ وﻛړ ﭼﻲ ﻫﺮه ورځ ﺑﻪ درې ﻣﻨﺰﻟﻪ وﻫﻲ‪ ،‬ﻫﻮا ډﯦﺮه ﺗﻮده وه‪ ،‬د اﺳﻴﺮاﻧﻮ ﻛﺎروان ﭘﻪ ﻟﻮﻣړۍ ورځ ﻳﻮازې‬
‫ﻳﻮ ﻣﻨـﺰل ﭘﻠﻲ ﻛړ‪ ،‬ﻣﺤﺎﻓﻆ اﻓﺴﺮ د ﺷﻮراب ﻟﻪ ﻟﻮﻣړى ﻣﻨـﺰل ﻧﻪ ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن ﺗﻪ اﺣﻮال وﻟﯧږو ﭼﻲ ﻣﺤﺒﻮﺳﻴﻦ‬

‫ﻫﺮه ورځ ﻟﻪ ﻳﻮه ﻣﻨـﺰل ﻧﻪ زﻳﺎت ﻧﺸﻲ ﭘﻠﻲ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ ورﺗﻪ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﺣﺘﻤﺎً ﺑﻪ دوه‬

‫ﻣﻨـﺰﻟﻪ وﻫﻰ‪ ،‬ﻛﻪ څﻮك ﻧﺸﻮ ﺗﻼى ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ ﺋﯥ ووژﻧﻲ‪ ،‬ﺳﺒﺎﺗﻪ دا اﻣﺮ ټﻮﻟﻮ اﺳﻴﺮاﻧﻮ ﺗﻪ اﺑﻼغ ﺷﻮ او ﻛﺎروان د‬
‫ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪ‪ ،‬د آق ﭼﺸﻤﯥ دوﻫﻢ ﻣﻨـﺰل ﺗﻪ ﻻﻧﻪ وو رﺳﯧﺪﻟﻲ ﭼﻲ ﻣﺤﺎﻓﻈﻴﻨﻮ ﺧﭙﻞ اﻓﺴﺮ ﺗﻪ اﻃﻼع‬

‫ورﻛړه ﭼﻲ درې ﻛﺴﻪ ﺳﭙﻴﻦ ږﻳﺮي او ﻋﻠﻴﻞ اﺳﻴﺮان ﺷﺎﺗﻪ ﭘﺎﺗﯥ دي او ﻧﺸﻲ ﺗﻠﻰ‪ ،‬اﻓﺴﺮ د ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن اﻣﺮ‬
‫ﻣﺤﺎﻓﻈﻴﻨﻮ ﺗﻪ ﺗﻠﮕﺮام ﻛړ او ﻫﻐﻮى درې واړه ﻋﻠﻴﻞ اﺳﻴﺮان ﭘﻪ ﮔﻮﻟﻴﻮ ووﻳﺸﺘﻞ او د ژوﻧﺪ ﻟﻪ زﺣﻤﺖ ﻧﻪ ﺋﯥ‬
‫وژﻏﻮرل‪.‬‬

‫دا د اﺳﻴﺮاﻧﻮ ډﻟﻪ ﭘﻪ ډﯦﺮ دردووﻧﻜﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ راورﺳﻮل ﺷﻮه او ﭘﻪ ﺑﺖ ﺧﺎك ﻛﻲ ځﺎى ﭘﻪ ځﺎى ﻛړى‬

‫ﺷﻮه او ﻟﺪوى ﻧﻪ د ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن او د ﻧﻮرو ﺳﺮداراﻧﻮ د ځﻤﻜﻮ ﻛﺮﻟﻮ ﻟﭙﺎره د ﻏﻼﻣﺎﻧﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﯧﺪه‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﻳﻮه وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﭘﻪ ﭘﻜﺘﻴﺎ ﻛﻲ د ځﺪراڼﻮ د ﻗﻮم ﻟﻪ درﻳﺨﻴﻠﻮ ﺳﺮه وﺷﻮه‪ ،‬ځﺪراڼ ډﯦﺮ‬

‫ﺑﺎاﻳﻤﺎﻧﻪ او ﭘﻪ ﺧﺪاى ﻣﻴﻦ ﻗﻮم دى‪ ،‬دوى د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ ﻟﻪ ﻣﻔﺴﺪي واﻛﻤﻨۍ ﻧﻪ ﭘﻪ ﺗﻨﮓ ﺷﻮل‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د‬
‫ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭘﻪ ﺧﻼف څﻪ وﻛړي‪ ،‬ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ د دوى ﻟﻪ ﻣﺸﺮاﻧﻮ ﺳﺮه ﻟﻴﺪﻧﻪ ﻛﺘﻨﻪ وﻛړه‪ ،‬دوى ﺗﻪ ﺋﯥ‬

‫اﻃﻤﻴﻨﺎن ورﻛړ ﭼﻲ د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭘﻪ ﺧﻼف ﺑﻪ ﭘﻪ ﮔډه ﻛﺎر ﻛﻮي‪ ،‬دوى ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﺳﻴﻤﻲ ﻛﻲ ﭘﺎڅﻮن وﻛړ‪ ،‬ﺣﻜﻮﻣﺖ‬

‫ﺧﭙﻞ د ﺣﺮب وزﻳﺮ ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن ﻟﻪ ﻣﻨﻈﻢ ﻓﻮځ او ډﯦﺮو ﭘﻴﺴﻮ ﺳﺮه ﮔﺮدﻳﺰ ﺗﻪ وﻟﯧږو‪ ،‬ﻫﻐﻪ د ﭘﻜﺘﻴﺎ ﻧﻮر‬

‫ﻗﻮﻣﻮﻧﻪ د ځﺪراڼﻮ ﭘﺮ ﺧﻼف ﻟﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺳﺮه ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻛړل‪ ،‬دﻏﻮ ﻣﺸﺮاﻧﻮ د ﭘښﺘﻨﻲ دود ﺧﻼف ﻟﻪ‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺳﺮه د ﺧﭙﻠﻮ ﻗﻮﻣﻮﻧﻮ او ﭘﻪ درﻳﺨﻴﻠﻮ ﺑﺎﻧﺪي د ﻳﻮه ﮔډ ﺑﺮﻳﺪ د ﭼﻤﺘﻮ ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻣﻼ وﺗړﻟﻪ‪ ،‬د‬
‫اﺣﻤﺪزﻳﻮ‪ ،‬ﻣﻨﮕﻠﻮ‪ ،‬ﻃﻮﻃﺎ ﺧﻴﻠﻮ‪ ،‬زرﻣﺘﻴﺎﻧﻮ او ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ د ځﺪراڼﻮ ځﻴﻨﻮ ﻗﻮﻣﻮﻧﻮ د دوﻟﺖ ﻟﻪ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﺳﺮه‬

‫‪22‬‬

‫ا
 ‪
-----------------------------------------------------------‬درن ‬

‫ﻳﻮځﺎى ﻟﻪ ﺷﭙږو ﺧﻮاوو د درﻳﺨﻴﻠﻮ ﭘﻪ درې ﻟﻮى ﺑﺮﻳﺪ ﭘﻴﻞ ﻛړ‪ ،‬ټﻮل ﻛﻠﻲ ﺋﯥ ﺗﺮ ﺳﺨﺖ ﺑﻤﺒﺎرد ﻻﻧﺪې وﻧﻴﻮل‪ ،‬ﻛﻪ‬

‫څﻪ ﻫﻢ ﻛﻠﻲ ﻛﻮروﻧﻪ ﻻد ﻣﺨﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮي وو ﺧﻮ د ﺑﻤﺒﺎرى ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ د درﻳﺨﻴﻠﻮ ډﯦﺮ ﻛﺴﺎن د ښځﻮ‪،‬‬

‫ﻣﺎﺷﻮﻣﺎﻧﻮ او زړو ﭘﻪ ﺷﻤﻮل ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪل‪ ،‬ﻛﻮروﻧﻪ او ﻓﺼﻠﻮﻧﻪ ﺋﯥ وران ﻛړى ﺷﻮل‪ ،‬ﺳﻞ ﻧﻔﺮه د ﻟﻴﻮﻧﻲ ﻓﻘﻴﺮ‬
‫ﭘﻪ ﺷﻤﻮل وﻧﻴﻮل ﺷﻮل او ﻻس ﺗړﻟﻲ ﮔﺮدﻳﺰ ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﺷﻮل‪ .‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ دوﻟﺘﻲ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ دا ﻣﻘﺎوﻣﺖ وځﭙﻠﻮ ﺧﻮ ﻻ‬
‫څﻮ ﻫﻔﺘﻰ ﻧﻮى ﺗﯧﺮي ﺷﻮى ﭼﻲ درﻳﺨﻴﻠﻮ د وزﻳﺮو ﭘﻪ ﺷﻤﻮل د ﺧﻮﺳﺖ ﭘﻪ ﻟﻮري ﻧﻮى ﺑﺮﻳﺪ ﭘﻴﻞ ﻛړ‪ ،‬دوﻟﺖ د دوى‬

‫ﻟﻪ ﺗﺤﺮﻛﺎﺗﻮ ﻧﻪ ﺧﺒﺮ وو‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﻮﺳﺖ ﻛﻲ ﺋﯥ ﭘﻮره ﺗﻴﺎرى ﻧﻴﻮﻟﻰ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﻮﭘﭽﻰ ﻗﻮاوو ﻧﻪ د زﻳﺎﺗﻲ اﺳﺘﻔﺎدې ﭘﻪ‬
‫وﺟﻪ وﺗﻮاﻧﯧﺪو ﭼﻲ ﺑﺮﻳﺪ ﭘﻪ ﺷﺎ وﺗﻤﺒﻮى‪.‬‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭼﻲ د ﭘﻜﺘﻴﺎواﻟﻮ ﭘﻪ ﺧﻼف ﻟﻪ ﻛﻮم زور زﻳﺎﺗﻲ ﻧﻪ ﻛﺎر واﺧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﻧﻪ ﺋﯥ د دوى ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺧﺪﻣﺎﺗﻮ‬

‫ﺗﻪ وﻛﺘﻞ‪ ،‬ﻧﻪ دې ﺗﻪ ﭼﻲ ﻧﺎدر ﺧﺎن د دوى ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ ورﺳﯧﺪ‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﻮﻫﺪاﻣﻦ او ﺷﻤﺎل ﻛﻲ د ﻧﻈﺎم د ﺑﻘﺎ‬

‫ﻟﭙﺎره وﺟﻨﮕﯧﺪل‪ ،‬دې ﻛﺎر ﭘﻜﺘﻴﺎوال ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻛړل ﭼﻲ د دې ﻧﻈﺎم ﺑﯥ ﻣﺮوﺗﻪ ﭼﺎرواﻛﻲ د ﺧﭙﻠﻲ واﻛﻤﻨۍ د ﺑﻘﺎ‬

‫ﻟﭙﺎره ﻫﺮ څﻪ ﻛﻮل ﺟﺎﺋﺰ ﮔڼﻲ‪.‬‬

‫ﻟﻪ ﻏﻠﺰﻳﻮ ﺳﺮه ﻫﻢ دې ﺗﻪ ورﺗﻪ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ وﺷﻮه‪ ،‬دوى ﭘﻪ ‪ 1309‬ﻛﺎل ﻛﻲ د ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺧﺎن ﺗﺮه ﻛﻲ‬

‫ﺗﺮﻣﺸﺮۍ ﻻﻧﺪې د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻟﻪ ﻣﻨﻠﻮ ﻧﻪ ﺳﺮﻏړوﻧﻪ وﻛړه‪ ،‬ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﺎﻓﻰ ﺷﻤﯧﺮ ﻓﻮځ او ﻣﻠﻴﺸﯥ د اﷲ ﻧﻮاز‬
‫ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎﻧﻲ ﺗﺮﻗﻴﺎدت ﻻﻧﺪې د دوى د ځﭙﻠﻮ ﻟﭙﺎره ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ وﻟﯧږل‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺗﺮه ﻛﻲ ﻣﻘﺎوﻣﺖ وﻧﺸﻮ ﻛړى‪،‬‬
‫د ﺳﻴﻤﻲ ﭘﺮﯦښﻮدوﺗﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮ او ﻟﻪ ﻫﯧﻮاد ﻧﻪ ووت‪.‬‬

‫ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﭘﻪ ځﭙﻠﻮ ﻛﻲ ﺧﺎص ﻣﻬﺎرت درﻟﻮد‪ ،‬څﻮ ﻛﺎره ﺋﯥ ﻛﻮل‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ :‬د ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﺿﺪ اﻗﺪام ﺗﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ اﺳﻼﻣﻲ رﻧﮓ ورﻛړ‪ ،‬د ﻋﺪﻟﻴﯥ وزارت ﭘﺮﯦﻜړه او د درﺑﺎري‬

‫ﭘﻴﺮاﻧﻮ او ﻣﻼﻳﺎﻧﻮ ﻓﺘﻮى ﺑﻪ ﺋﯥ ﺗﺮﻻﺳﻪ او اﻋﻼن ﻛړه‪ ،‬دوى ﺑﻪ ﺋﯥ ﻋﻤﻼً ﻟﻪ ﻟښﻜﺮ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﻛړل او د ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ‬
‫ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ وﻟﯧږل‪.‬‬

‫ب‪ :‬د ﻫﺮ ﻗﻮﻣﻲ ﭘﺎڅﻮن ﭘﻪ ﺧﻼف ﺋﯥ ژر اﻗﺪام ﻛﺎوو‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻟﻮﻣړي ﻣﻮرﭼﻞ ﻛﻲ ﺑﻪ ﺋﯥ د ﻫﻐﻪ د ځﭙﻠﻮ‬

‫ﺑﻨﺪوﺑﺴﺖ ﻛﺎوو او ﻣﻮﻗﻊ ﺋﯥ ﻧﻪ ورﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ ﻫﻐﻪ وده وﻛړي‪ ،‬ﺧﭙﻮر ﺷﻲ او ﻧﻮرو ﺳﻴﻤﻮﺗﻪ ﺳﺮاﻳﺖ وﻛړي‪.‬‬

‫ج‪ :‬ﻟﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ ﭘﻪ ډﯦﺮه ﺑﻲ رﺣﻤۍ او ﻗﺴﺎوت ﭼﻠﻨﺪ ﻛﺎوو‪ .‬د دوى د ﻛﻮروﻧﻮ وراﻧﻮل‪ ،‬د ﺷﺘﻤﻨﻴﻮ‬

‫ﺗﺎﻻن‪ ،‬د ﻣﺆﺛﺮو ﻣﺸﺮاﻧﻮ وژل او ﭘﻪ دار ﺧﻴﮋول‪ ،‬ﻛﻠﻴﻮﺗﻪ اور اﭼﻮل‪ ،‬ﺧﭙﻠﻮان ﺋﯥ ﻧﻴﻮل او ﻣﺤﺒﺴﻮﻧﻮ ﺗﻪ ﻟﯧږل او‬

‫ﺗﺮﻫﻐﻪ دوى ﭘﻪ زﻧﺪان ﻛﻲ ﺳﺎﺗﻞ ﭼﻲ د ﺑﻴﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ټﻮل ﺗﻮان ﻃﺎﻗﺖ ﺋﯥ وځﭙﻞ ﺷﻲ‪ ،‬دا ﻛﺎر دوى ﻟﻪ ﻫﺮ ﻫﻐﻪ‬

‫‪23‬‬

‫ 
درن  ‪ -----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﭼﺎﺳﺮه ﻛړى ﭼﻲ د دوى ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﺋﯥ ﻛړى ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ د دوى ﻣﻼﺗړى وو او ﻗﺪرت ﺗﻪ د دې ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ رﺳﻮﻟﻮ‬
‫ﻛﻲ ﺋﯥ ﻓﻌﺎﻟﻪ وﻧډه وه او دوى ﺋﯥ د ﺑﯥ درﻳﻐﻪ ﻣﺮﺳﺘﻮ ﭘﻮروړي وو‪.‬‬

‫د‪ :‬د ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﭘﻪ ﺧﻼف د ﻓﻮځﻲ ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ ﺗﺮڅﻨﮓ د ﻫﻐﻮ ﻗﻮﻣﻮﻧﻮ ﻟﻪ ﻟښﻜﺮو ﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻮل‬

‫ﭼﻲ د دوى ﻣﺸﺮان ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﭘﻴﺴﻮ واﺧﻴﺴﺘﻞ او د ﻧﻮرو ﭘﻪ ﺿﺪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﺟﻨﮕﻮل‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﺑﻪ ﻧﻪ ﻳﻮازې دوى‬

‫روان ﭘﺎڅﻮن وځﭙﻠﻮ ﺑﻠﻜﻲ ﭘﻪ ﻗﻮﻣﻮﻧﻮ ﻛﻲ د دښﻤﻨۍ او ﻋﺪاوت راوﻻړوﻟﻮ ﻟﻪ ﻻري ﺑﻪ دوى د ﻫﺮراز ﻣﻠﻲ ﻗﻴﺎم‬

‫ﻣﺨﻪ ﻧﻴﻮﻟﻪ او د دې اﻣﻜﺎن ﺑﻪ ﺋﯥ ﺧﺘﻤﻮﻟﻮ ﭼﻲ ﻗﻮﻣﻮﻧﻪ ﻳﻮ ﺑﻞ ﺗﻪ ﻻس ورﻛړي او د دې ﻛﻮرﻧۍ ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ واﻛﻤﻨۍ‬

‫ﺗﻪ ﺧﺎﺗﻤﻪ ورﻛړي‪.‬‬

‫ﻫـ‪ :‬د ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﺿﺪ ﭘﻪ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﺑﺮﺧﻪ اﺧﻴﺴﺘﻮﻧﻜﻮ ﻗﻮﻣﻲ ﻣﺸﺮاﻧﻮ ﺗﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ځﻤﻜﻲ‪ ،‬ﭘﻴﺴﯥ او‬

‫اﻋﺰازى رﺗﺒﻰ ورﻛﻮﻟﯥ‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﺑﻪ ﺋﯥ دوى ﻟﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺳﺮه داﺳﻲ وﺗړل او ﻟﻪ ﻧﻮرو ﺑﻪ ﺋﯥ داﺳﻲ را ﺑﯧﻞ ﻛړل‬

‫ﭼﻲ ﺗﻞ ﺑﻪ د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺷﺎ ﺗﻪ وﻻړ او ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ دﻓﺎع ﻛﻮﻟﻮ ﺗﻪ اړ وو او ﻧﻮرى ﻻري ورﺑﺎﻧﺪي ﺗړل ﺷﻮې‪،‬‬

‫دواﻛﺪاراﻧﻮ د ﺟﺮم ﺷﺮﻳﻚ‪.‬‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺖ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻗﻴﺎﻣﻮﻧﻪ داﺳﻲ وځﭙﻞ او د ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ ﺳﻴﻤﻮ د اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻮ ﺗﺮﻣﻨځ ﺋﯥ د دښﻤﻨۍ او‬

‫ﻋﺪاوت داﺳﻲ ﻓﻀﺎء را ﭘﻴﺪا ﻛړه ﭼﻲ د رژﻳﻢ ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻦ ﻟﻪ ﻣﻠﻲ ﭘﺎڅﻮن ﻧﻪ ﻣﺄﻳﻮﺳﻪ ﺷﻲ او ﻟﺪې ﻻري د رژﻳﻢ ﻟﻪ‬

‫ﭘﺮځﻮﻟﻮ ﻧﻪ ﻧﺎ اﻣﻴﺪه ﺷﻲ او ﭘﻪ ﻧﻮرو ﻻرو ﻓﻜﺮ وﻛړي‪ .‬ﭘﻪ ﺗﺸﺪد‪ ،‬زور زﻳﺎﺗﻲ او د ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﭘﻪ وژﻟﻮ او ﺗړﻟﻮ ﻫﻴڅ‬

‫ﻧﻈﺎم ﺧﭙﻠﻪ ﺑﻘﺎ ﻧﺸﻲ ﺗﻀﻤﻴﻨﻮﻟﻰ‪ ،‬دا د ﻳﻮه ﻧﻈﺎم د ﻧﺴﻜﻮرﯦﺪو او زوال ﻋﻮاﻣﻞ دى ﻧﻪ د ﺑﻘﺎ او دوام‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﻔﺮ ﺳﺮه‬

‫ﻧﻈﺎم دوام ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ ﺧﻮ ﻟﻪ ﻇﻠﻢ ﺳﺮه ﻧﻪ‪ ،‬د ﻇﻠﻢ او ﺗﯧﺮي ﭘﺎى ﺗﻮر او ﺗﺮﻳﺦ دى ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ وځﻨډﯦږي‪ .‬ﺣﺴﻴﺐ‬

‫ﺧﺪاى ﻣﻬﻠﺖ ورﻛﻮي ﺧﻮ ﻫﻴڅﻜﻠﻪ ﻟﻪ ﻇﺎﻟﻢ ﻧﻪ ﻏﭻ او اﻧﺘﻘﺎم ﻧﻪ ﻫﻴﺮوى‪ ،‬دا ﻛﯧﺪى ﺷﻲ ﭼﻲ ﻇﺎﻟﻢ او ﺑﯥ رﺣﻤﻪ‬

‫واﻛﺪاران ﻳﻮ ځﻞ‪ ،‬دوه ځﻠﻪ‪ ،‬ﻟﺲ ځﻠﻪ ﻋﺪاﻟﺖ ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻲ وځﭙﻰ او ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ داﺳﻲ ﺣﺎﻟﺖ راﭘﻴﺪا ﻛړي‬
‫ﭼﻲ د څﻪ ﻣﻮدې ﻟﭙﺎره ﻫﻴڅﻮك د دوى ﭘﺮﺧﻼف د ﻏږ اوﭼﺘﻮﻟﻮ ﺟﺮأت وﻧﻜړي‪ ،‬ﭘﻪ اوﺿﺎع داﺳﻲ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻲ‬

‫ﭼﻲ ﺑﺎدي اﻟﺮأى او ﺳﺎده ﻟﻮح ﺧﻠﻚ ﮔﻤﺎن وﻛړي ﭼﻲ دا ﻧﻈﺎم ﻧﻮر د ﻧﺴﻜﻮرﯦﺪو ﻧﺪى او ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ ﻫﻴڅ‬
‫داﺳﻲ ځﻮاك ﻧﺪى ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮى ﭼﻲ واﻛﻤﻦ رژﻳﻢ ﺗﻪ ﮔﻮاښ ﺛﺎﺑﺖ ﺷﻲ او د ﻫﻐﻪ اﻗﺘﺪار ﺗﻬﺪﻳﺪ ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ دا د اﷲ‬

‫ﺳﻨﺖ دى او د ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﻪ اوږدو ﻛﻲ ﭘﻪ وار وار ﺗﻜﺮار ﺷﻮى ﭼﻲ د ﻇﺎﻟﻤﻮ واﻛﺪاراﻧﻮ اﻗﺘﺪار ﺑﻪ ﺧﺎﻣﺨﺎ د‬
‫ﻣﻈﻠﻮﻣﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻧﺴﻜﻮرﯦږي او د دوى ﭘﻪ ﻻس ﺑﻪ ﻟﻪ ﻫﻐﻮى ﻧﻪ ﻏﭻ اﺧﻴﺴﺘﻞ ﻛﯧږي‪.‬‬

‫ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ ﭘﺪې وﺗﻮاﻧﯧﺪه ﭼﻲ ﻣﺆﻗﺘﺎً د ﻣﻠﻲ ﻗﻴﺎﻣﻮﻧﻮ ﻣﺨﻪ وﻧﻴﺴﻲ او ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ د وﯦﺮى او ﺧﻮف‬

‫ﻓﻀﺎء راﭘﻴﺪاﻛړي او د ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻫﺮﻏږ ﭘﻪ ﺳﻴﻨﻪ ﻛﻲ ﺧﻔﻪ ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ د ټﻮﻟﻨﻲ د ﻋﺪاﻟﺖ ﻏﻮښﺘﻨﻲ څﭙﺎﻧﺪ او ﻧﻪ ﺧﻔﻪ‬

‫‪24‬‬

‫ا
 ‪
-----------------------------------------------------------‬درن ‬

‫ﻛﯧﺪوﻧﻜﻲ اﺣﺴﺎس ﺑﻠﻪ ﻻر ﻏﻮره ﻛړه‪ ،‬ﻣﺠﺎﻫﺪو ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻮ‪ ،‬ﻣﻨﻮرﻳﻨﻮ‪ ،‬ځﻮرول ﺷﻮو ﻛﻮرﻧﻴﻮ او ﻋﺪاﻟﺖ‬

‫ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻮ‪ ،‬ﺳﺮي او ﭘټﻲ ﻣﺒﺎرزې ﺗﻪ ﻣﺨﻪ ﻛړه‪ ،‬د واﻛﻤﻨﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻣﻬﻤﻮ ﻏړو د ﺗﺮور ﺳﻠﺴﻠﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬ﮔڼ‬

‫ﺷﻤﯧﺮ ﻫڅﻲ وﺷﻮې ﺧﻮ ﻳﻮازې ﭘﻪ څﻮ ﻣﻮاردو ﻛﻲ ﻏﺸﻰ ﭘﻪ ﻫﺪف ﻟﮕﯧﺪﻟﻰ‪:‬‬

‫د ﺳﺮدار ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺰﻳﺰ ﺗﺮور‬
‫ﻟﻮﻣړى د ﻧﺎدرﺧﺎن ورور ﺳﺮدار ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺰﻳﺰ د داؤد ﭘﻼر ﭼﻲ ﭘﻪ ﺑﺮﻟﻴﻦ ﻛﻲ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻟﻪ ﻟﻮري ﻣﺨﺘﺎر‬

‫وزﻳﺮ وو‪ ،‬دﻳﻮه اﻓﻐﺎن ﻣﺤﺼﻞ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪ‪ ،‬د ده زړه ور ﻗﺎﺗﻞ ﭼﻲ د ﺗﺤﺼﻴﻼﺗﻮ ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ د‬
‫)ﻣﺎﻛﺪى ﺑﺮگ( ﭘﻪ ﻓﺎﺑﺮﻳﻜﻪ ﻛﻲ ﭘﻪ ﻛﺎر ﻣﺸﻐﻮل ﺷﻮي وو‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻳﻮه ﻣﻠﮕﺮي ﺳﺮه دا ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه ﭼﻲ د‬

‫اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻟﻪ ﺳﻠﻄﯥ ﻧﻪ د ﻫﯧﻮاد د آزادوﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻮم ﻣﺆﺛﺮ ﻛﺎر وﻛړي‪ ،‬دا ﺋﯥ ﻏﻮره وﮔڼﻠﻪ ﭼﻲ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ‬

‫د ﻻس ﭘﻮڅﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻳﻮﻣﻬﻢ ﻏړى ﺳﺮدار ﻋﺰﻳﺰ ﺗﺮور ﻛړي او ﺑﻴﺎ د ﺟﺮﻣﻨﻲ ﭘﻮﻟﻴﺲ ﺗﻪ ځﺎن ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛړي او‬

‫اﻋﻼن وﻛړي ﭼﻲ دا ﻛﺎر ﻣﻮ د دې ﻟﭙﺎره وﻛړ ﭼﻲ ﻧړۍ واﻟﻮ ﺗﻪ د اﻓﻐﺎن وﻟﺲ ﭘﻪ اﺳﺘﺎزﻳﺘﻮب دا ﺧﺒﺮه ورﺳﻮو‬

‫ﭼﻲ اﻓﻐﺎﻧﺎن د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﺳﻠﻄﻪ ﻧﻪ ﻣﻨﻲ‪ ،‬ﻟﻪ واﻛﻤﻨﻲ ډﻟﻪ ﻧﻪ ﻛﺮﻛﻪ ﻟﺮي‪ ،‬دا زﻣﻮږ ﻟﻪ ﺧﻮا د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ ﺧﻼف ﻳﻮ‬
‫اﺣﺘﺠﺎج وو‪ ،‬اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ د دﻏﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﻻس زﻣﻮږ ﻫﯧﻮاد اﺷﻐﺎل ﻛړى او د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﺗﺒﺎﻫﻰ ﺑﺎﻋﺚ‬

‫ﺷﻮى‪ ،‬ﭘﺪې ﻛﺎر ﺳﺮه دوى ﻏﻮښﺘﻞ ټﻮﻟﻪ ﻧړۍ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻟﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﻧﻪ ﻣﻄﻠﻊ ﻛړي او ټﻮﻟﻮ ﺗﻪ څﺮﮔﻨﺪه ﻛړي‬
‫ﭼﻲ اﻓﻐﺎﻧﺎن د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا ﺗﭙﻞ ﺷﻮي ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻧﻪ ﻣﻨﻲ‪.‬‬

‫د ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ د څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ ﭘﻪ ﺳﺮ او دا ﭼﻲ ﻳﻮﻛﺲ ﻳﺎ دواړه دا ﻋﻤﻠﻴﺎت ﺗﺮ ﺳﺮه ﻛړي‪ ،‬ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ وﺷﻮه‪ ،‬ﻫﺮ‬

‫ﻳﻮه ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ دا ﻛﺎر د ده ﭘﻪ ﻻس ﺗﺮ ﺳﺮه ﺷﻲ‪ ،‬ﺑﺎﻵﺧﺮه د ﻗﺮﻋﻰ ﻟﻪ ﻻري د دوى ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ ﺣﻞ ﺷﻮه او دا‬

‫اﻓﺘﺨﺎر د ﺳﻴﺪ ﻛﻤﺎل ﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﺷﻮ‪ ،‬ﺗﻔﻨﮕﭽﻪ ﺋﯥ راواﺧﻴﺴﺘﻪ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻠﮕﺮى ﺳﺮه ﺋﯥ ﺧﺪاى ﭘﺎﻣﺎﻧﻲ وﻛړه او د‬
‫ﺳﻔﺎرت ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪ‪ ،‬ﺳﻔﺎرت ﺗﻪ ﻟﻪ رﺳﯧﺪو ﺳﺮه ﺳﻢ ﺋﯥ زﻧﮓ وواﻫﻮ‪ ،‬ﺟﺮﻣﻨﻲ ﻣﺤﺎﻓﻆ د ﻛﺎرت ﭘﻮښﺘﻨﻪ‬

‫ﺗﺮې وﻛړه‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺧﭙﻞ ﻛﺎرت ورﻛړ او ﻟﻪ ﺳﻔﻴﺮ ﺳﺮه د ﻟﻴﺪﻧﻲ ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﺋﯥ وﻛړه‪ ،‬د اﻧﺘﻈﺎر ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ وو ﭼﻲ‬

‫ﺳﻔﻴﺮ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ﻟﻪ ﭘﻮرﺗﻨﻲ ﻣﻨـﺰل ﻧﻪ راﻛﻮز ﺷﻮ ﭼﻲ ﺳﺮدارﻋﺘﻴﻖ اﷲ او اﻧﻮرﻋﻠﻲ د ده ﺗﺮﺷﺎ وو‪،‬‬

‫ﺳﻴﺪﻛﻤﺎل ورﻣﺨﻜﻲ ﺷﻮ‪ ،‬ﺧﭙﻠﻪ ﺗﻔﻨﮕﭽﻪ ﺋﯥ راواﻳﺴﺘﻠﻪ او ﭘﻪ ﺳﺮدار ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺰﻳﺰ ﺋﯥ دوه ډزي وﻛړې‪ ،‬ﭼﻲ‬

‫ځﺎى ﭘﻪ ځﺎى وﻟﻮﯦﺪو او ﻣړ ﺷﻮ‪ ،‬ﺳﻴﺪﻛﻤﺎل ﺧﭙﻞ ﻫﺪف ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ وو‪ ،‬ﺗﻔﻨﮕﭽﻪ ﺋﯥ آﺧﻮا واﭼﻮﻟﻪ او د‬

‫ﭘﻮﻟﻴﺴﺎﻧﻮ راﺗﻠﻮ ﺗﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻮﻟﻴﺴﺎن راﻏﻠﻞ‪ ،‬دى ﺋﯥ وﻧﻴﻮ او ﻣﺤﺒﺲ ﺗﻪ ﺋﯥ واﺳﺘﺎوو‪ ،‬دوﺳﺘﺎﻧﻮ ﺋﯥ ﻫڅﻪ‬

‫وﻛړه ﭼﻲ ﻫﻐﻪ ﭘﺪې ﺧﺒﺮه ﻗﺎﻧﻊ ﻛړي ﭼﻲ د ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻮ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ د اﻗﺪام وﺟﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻧﻪ ﺑﻠﻜﻲ ﺷﺨﺼﻲ‬

‫‪25‬‬

‫ 
درن  ‪ -----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫وښﻴﻲ ﺗﺮڅﻮ د ده ﭘﻪ ﻣﺠﺎزات ﻛﻲ ﺗﺨﻔﻴﻒ راﺷﻲ او ﻟﻪ اﻋﺪام او داﺋﻤﻲ ﺣﺒﺲ ﻧﻪ وژﻏﻮرل ﺷﻲ‪ ،‬ﺧﻮ ده د‬

‫ﻣﺤﺎﻛﻤﯥ ﭘﻪ ورځ ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺟﺮأت او زړه ورﺗﻴﺎ او ﭘﻮره ﺻﺮاﺣﺖ ﺳﺮه ووﻳﻞ‪ :‬د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺷﺎﻫﻲ رژﻳﻢ ﭼﻲ ﺳﺮدار‬
‫ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺰﻳﺰ ﺋﯥ ﺳﻔﻴﺮ او د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻏړى وو‪ ،‬د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻻس ﭘﻮڅﻰ رژﻳﻢ دى‪ ،‬ﻫﯧﻮاد وراﻧﻮي او د‬

‫ﺗﺒﺎﻫﻲ ﭘﻪ ﻟﻮري ﺋﯥ ﺧﻮځﻮي‪ ،‬زه ﻳﻮ اﻓﻐﺎن ﻳﻢ‪ ،‬دا ﻛﺎر ﻣﻲ د دې ﻟﭙﺎره وﻛړ او ﻫﻐﻪ ﻣﻲ وواژو ﭼﻲ ﭘﺪې ﺳﺮه د دې‬
‫ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﺧﻼف د اﻓﻐﺎن وﻟﺲ ﻛﺮﻛﻪ او ﻧﻔﺮت ﻧړﻳﻮاﻟﻮ ﺗﻪ څﺮﮔﻨﺪ ﻛړم‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻣﺨﺘﺎر وزﻳﺮ‪) ،‬ﻓﺮﻳﺰر ﺗﺘﻠﺮ( ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﻟﻴﻜﻲ‪ :‬د ‪ 1932‬ﻛﺎل د ﺟﻮن ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ‬

‫ﻛﻲ ﺳﻴﺪﻛﻤﺎل اﻓﻐﺎﻧﻲ ﻣﺤﺼﻞ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺰﻳﺰ وواژو او دا ﺧﺒﺮه ﺋﯥ اﻋﻼم ﻛړه ﭼﻲ‪ :‬د ده دا ﻋﻤﻞ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ د‬

‫ﺳﻠﻄﯥ ﭘﻪ ﺧﻼف ﻳﻮ ﭘﺮوﺗﺴﺖ او اﺣﺘﺠﺎج وو‪.‬‬

‫ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د دې ﭘﻪ ځﺎى ﭼﻲ دې ﺗﻪ ورﺗﻪ اﻗﺪاﻣﺎت د ﺧﭙﻞ وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻧﺘﻴﺠﻪ وﮔڼﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﻇﻠﻢ‬

‫ﻧﻪ ﻻس واﺧﻠﻲ‪ ،‬د ﺑﯥ ﮔﻨﺎه اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﺗړل او وژل ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻛړي‪ ،‬ﺑﺮﻋﻜﺲ د ﺧﭙﻠﻲ وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ ﺗﮕﻼري ﭘﻪ دوام‬

‫ټﻴﻨﮕﺎر ﻛﻮي او د ﺗﺸﺪد ﻣﻀﺎﻋﻒ ﻛﻮﻟﻮ ﻻر ﻏﻮره ﻛﻮي‪ .‬د ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻣﻮدې ﻛﻲ ﭘﻪ ﻗﺘﻞ‬

‫رﺳﯧﺪﻟﻲ ﺳﻠﻬﺎوو ﺗﻪ رﺳﯧږي ﭼﻲ ځﻴﻨﻲ ﺋﯥ دا دي‪:‬‬

‫ﺳﻴﺪ اﺣﻤﺪ ﺧﺎن ﻧﺎﻳﺐ ﺳﺎﻻر‪ ،‬اﻋﻈﻢ ﺧﺎن ﻛﻨﺪك ﻣﺸﺮ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪاﻛﺒﺮ ﺧﺎن اﻛﺒﺮ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻳﻮﺳﻒ ﺧﺎن‬

‫ﺣﻘﻴﻘﻰ‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﭘﻴﻨﻦ ﺑﻴﻚ ﺧﺎن‪ ،‬دوﺳﺖ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﻏﻨډ ﻣﺸﺮ‪ ،‬اﺣﻤﺪ ﺷﺎه ﺧﺎن ﻛﻨډك ﻣﺸﺮ‪ ،‬ﺳﻴﺪاﺣﻤﺪ ﺧﺎن د‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻓﺮﻗﯥ ﻛﻨډك ﻣﺸﺮ‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﻏﻼم ﺟﻴﻼﻧﻲ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﺷﻴﺮﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ‪ ،‬اﻣﺮاﻟﺪﻳﻦ ﺧﺎن‪،‬‬

‫ﻋﺒﺪاﻟﻠﻄﻴﻒ ﺧﺎن‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻌﻴﻢ ﺧﺎن‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﺧﺎن ﻟﻮدي‪ ،‬ﻓﻴﺾ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﺑﺎروت ﺳﺎز‪ ،‬ﺗﺎج ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن‬

‫ﭘﻐﻤﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﺷﻴﺮﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ وﻟﻲ ﺧﺎن‪ ،‬ﻣﻴﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻬﺪي ﺧﺎن ﻗﺰﻟﺒﺎش‪ ،‬ﻓﻘﻴﺮ اﺣﻤﺪ‬

‫ﺧﺎن‪ ،‬ﻋﻠﻲ اﻛﺒﺮ ﺧﺎن ﻏﻮﻧډﻣﺸﺮ‪ ،‬ﺧﻮاﺟﻪ ﻫﺪاﻳﺖ اﷲ ﺧﺎن‪ ،‬ﻣﻮﻻداد ﺧﺎن ﻫﺰاره‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪﻋﻈﻴﻢ ﺧﺎن ﻣﻨﺸﻲ زاده‪،‬‬

‫دوران ﺧﺎن‪ ،‬زﻣﺎن ﺧﺎن د ﻧﺠﺎت ښﻮوﻧځﻲ زده ﻛﻮوﻧﻜﻰ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪاﻳﻮب ﺧﺎن د ﻧﺠﺎت ښﻮوﻧځﻲ ﻣﻌﺎون‪،‬‬
‫ﻋﺒﺪاﻟﻄﻴﻒ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ‪ ،‬ﻗﺮﺑﺎن ﺧﺎن ﻫﺰاره‪ ،‬ﻳﻮ ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن‪ ،‬ﺑﻞ ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ زده‬
‫ﻛﻮوﻧﻜﻰ وو‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ زﻣﺎن د ﺑﺮﻳښﻨﺎ د ﺷﺮﻛﺖ ﻛﺎﺗﺐ‪ ،‬ﻣﻴﺮﻋﺰﻳﺰ ﺧﺎن‪ ،‬ﻣﻴﺮﻣﺴﺠﺪي ﺧﺎن‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺤﻜﻴﻢ ﺧﺎن‬

‫رﺳﺘﺎﻗﻰ‪ ،‬ﻣﻴﺮزا ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن‪ ،‬اﻣﻴﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن‪ ،‬ﻣﻴﺮﻋﺒﺪاﻟﻌﺰﻳﺰ ﺧﺎن او ډﯦﺮ ﻧﻮر‪.‬‬

‫او ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن ﭼﻲ ﭘﻪ ﻣﺤﺒﺲ ﻛﻲ د اوږدې ﻣﻮدې ﺗﻜﻠﻴﻔﻮﻧﻮ‪ ،‬ﺳﺘﻮﻧﺰو‪ ،‬ﻟﻮږو‪ ،‬وﻫﻠﻮ او ټﻜﻮﻟﻮ او د راز‬

‫راز ﺗﻌﺬﻳﺒﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ ﻣړه ﺷﻮي دا دى‪:‬‬

‫ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻌﻴﺪ ﺧﺎن د ﻣﺤﻤﺪوﻟﻲ ﺧﺎن ﺧﻮرﻳﻰ‪ ،‬ﻧﺎﻳﺐ ﺳﺎﻻر ﺟﺎﻧﺒﺎز ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ اﺳﻌﻤﻴﻞ ﺧﺎن د‬
‫‪26‬‬

‫ا
 ‪
-----------------------------------------------------------‬درن ‬

‫ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻔﺮﺧﺎن زوى‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺰﻳﺰ ﺧﺎن ﻏﻮرﺑﻨﺪي د ﺷﺠﺎع اﻟﺪوﻟﻪ ورور‪ ،‬دﻳﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن د ﻓﺮاﻧﺴﻰ ﻓﺎرغ‬

‫اﻟﺘﺤﺼﻴﻞ‪ ،‬ﺳﻴﺪﻏﻼم ﺣﻴﺪر ﺧﺎن د ﻛﻨﺮ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺸﻴﺮ ﺧﺎن ﻣﻨﺸﻲ زاده‪ ،‬ﻣﻴﺮزا ﻋﺒﺪاﷲ ﺧﺎن ﻣﻨﺼﻮرى‪ .‬ﻣﺤﻤﺪ‬
‫اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﺧﺎن ﻗﺎرى زاده‪ ،‬اﻋﻈﻢ ﺧﻮاﺟﻪ د ﺑﺮﻳښﻨﺎ د ﺷﺮﻛﺖ رﺋﻴﺲ‪ ،‬ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﻴﺮﻋﻠﻢ ﺧﺎن‪ ،‬ﻣﻴﺮزا ﺷﻴﺮﻳﻦ ﺧﺎن‬

‫ﭼﺮﺧﻲ‪ ،‬ﻳﺤﻴﻰ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ )څﻮارﻟﺲ ﻛﻠﻦ ﻫﻠﻚ(‪ ،‬ﻣﺤﻴﺎﻟﺪﻳﻦ ﺧﺎن اﻧﻴﺲ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ اﻣﻴﻦ ﺧﺎن د وﻟﻲ ﺧﺎن‬

‫ﺧﻮرﻳﻰ‪ ،‬ﺷﻴﺮﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻛﺮﻳﻢ ﺧﺎن ﻣﻨﺸﻲ زاده‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﻔﺘﺎح ﺧﺎن ﺗﻠﮕﺮاﻓﻰ‪ ،‬ﻣﺴﺠﺪي ﺧﺎن ﻫﺰاره‬
‫اوﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻧﻮر‪ .‬ټﻮﻟﻲ ﺑﻨﺪي ﺧﺎﻧﯥ ﭘﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﻨﺪﻳﺎﻧﻮ ډﻛﻲ وى‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ د دوﻟﺖ وﺣﺸﺘﻨﺎك ﻣﺤﺒﺴﻮﻧﻪ د‬

‫ارگ ﻣﺤﺒﺲ‪ ،‬د ﺳﺮاى ﻣﻮﺗﻰ ﻣﺤﺒﺲ‪ ،‬دﻫﻤﺰﻧﮓ‪ ،‬د ﻛﻮټﻮاﻟۍ ﻣﺤﺒﺲ‪ ،‬دا ﻣﺤﺒﺴﻮﻧﻪ ټﻮل د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د‬

‫اﻗﺘﺪار ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻟﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﻨﺪﻳﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﺗﺮ ﺧﻮﻟﯥ ډك وو‪.‬‬

‫د ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ وژﻧﻪ‪:‬‬
‫ﭘﻪ وژل ﺷﻮو ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻛﻲ د ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن وژﻧﻪ ډﯦﺮه دردووﻧﻜﯥ او ﻟﻪ ﻣﺮوت ﻧﻪ ﻟﺮي وه‪ :‬ﻧﺎدرﺧﺎن ﻫﻐﻪ ﺗﻪ‬

‫ﺑﻠﻨﻪ ورﻛړه ﭼﻲ د ﻟﯧﺪو ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻗﺼﺮ ﺗﻪ ورﺷﻲ‪ .‬ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ورور ﺟﻨﺮال ﻏﻼم ﺟﻴﻼﻧﻲ ﺧﺎن او د ﺗﺮو‬

‫زاﻣﻨﻮ‪ ،‬ﻧﺎﻳﺐ ﺳﺎﻻر ﺟﺎﻧﺒﺎز ﺧﺎن ﭼﻲ ﻟﻪ ﻧﺎدرﺧﺎن ﺳﺮه ﺋﯥ ﭘﻪ ﻟﻮﮔﺮ ﻛﻲ د ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ﻟﻪ ﻓﻮځﻮﻧﻮ ﺳﺮه د‬

‫ﺟﻨﮓ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛړې وه او دى ﺋﯥ ﻟﻪ ﻣﺮگ ﻧﻪ ژﻏﻮرﻟﻰ وو او ﻟﻪ ﺟﻨﺮال ﺷﻴﺮﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﺳﺮه د‬

‫دﻟﻜﺸﺎ ﻣﺎڼۍ ﭘﻪ ﻟﻮر وﺧﻮځﯧﺪو‪ .‬ﻧﺎدرﺧﺎن ﭘﻪ ﻗﺼﺮﻛﻲ د ده د وژﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺧﺎص ﺗﺪاﺑﻴﺮ ﻧﻴﻮﻟﻲ وو او ﻣﺴﺌﻮﻟﻮ‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻻزم ﻫﺪاﻳﺎت ورﻛړي وو‪ .‬ﻟﻪ ﻗﺼﺮ ﻧﻪ ﺑﻬﺮ ﻳﻮه ﻋﺴﻜﺮي ﻣﻨﻈﻤﻪ ﻗﻄﻌﻪ درول ﺷﻮې وه‪ ،‬ﻧﺎدرﺧﺎن د‬

‫دﻟﻜﺸﺎ ﭘﻪ ﻣﺎڼۍ ﻛﻲ ﻣﻨﺘﻈﺮ وو‪ ،‬ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن ﻟﻪ ﻣﻮټﺮ ﻧﻪ راﻛﻮز ﺷﻮ او د ﮔﺎرد ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﭘﻪ اﻧﺘﻈﺎر ﻛﻲ ﭘﺎﺗﯥ‬

‫ﺷﻮ‪ ،‬ﻧﺎدرﺧﺎن ﻟﻪ څﻪ ځﻨډ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ راڅﺮﮔﻨﺪ ﺷﻮ‪ ،‬د ده او ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ ﺗﺮﻣﻨځ ﻣﻮټﺮ ﺣﺎﻳﻞ وو‪ ،‬ﻏﻼم‬

‫ﻧﺒﻲ ﺧﺎن او ﻣﻠﮕﺮو ﺋﯥ اﺣﺘﺮام ﭘﻪ ځﺎى ﻛړ‪ ،‬ﺧﻮ ﺷﺎه ﻟﻪ څﻪ ځﻮاب ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ووﻳﻞ‪:‬‬
‫ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎﻧﻪ! ﻟﻪ ﺗﺎ ﺳﺮه اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن څﻪ ﺑﺪ ﻛړي ﭼﻲ ﺧﻴﺎﻧﺖ ﻛﻮي؟‬
‫ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬اﻓﻐﺎﻧﺎن ﭘﻮﻫﯧږي ﭼﻲ څﻮك ﺧﻴﺎﻧﺖ ﻛﻮي؟!‬

‫د ﭘﺎﭼﺎ رﻧﮓ ﺳﻮر ﺷﻮ او ﭘﻪ ډﯦﺮ ﻏﺼﻪ ﻧﺎك ﻏږ ﺋﯥ د ﮔﺎرد ﺳﭙﺎﻫﻴﺎﻧﻮ ﺗﻪ ووﻳﻞ! وﺋﻲ وﻫﻰ! ﺳﭙﺎﻫﻴﺎن‬

‫راﻣﺨﻜﻲ ﺷﻮل او ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ځﻤﻜﻪ راﻧﺴﻜﻮر او ﺗﺮ ﻟﻨﮕﺘﻮ‪ ،‬ﺳﻮﻛﺎﻧﻮ او د ﻛﻨﺪاﻏﻮﻧﻮ ﺗﺮ ﺑﺮﻳﺪ ﻻﻧﺪې وﻧﻴﻮ‪،‬‬

‫‪27‬‬

‫ 
درن  ‪ -----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻧﺎدرﺧﺎن ﺑﻴﺎ ورﺑﺎﻧﺪي ﻏږ ﻛړ‪ :‬داﺳﻲ ﺋﯥ ووﻫﺊ ﭼﻲ وﻣﺮي‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﺳﭙﺎﻫﻴﺎﻧﻮ د ﻛﻨﺪاﻏﻮﻧﻮ ﭘﻪ ځﺎى د ﺗﻮﭘﻚ‬

‫د ﻣﻴﻞ ﭘﻪ ﺧﻮﻟﻮ ﺳﺮه ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﺮﮔﺎﻧﻲ ﮔﻮزاروﻧﻪ ﭘﻴﻞ ﻛړل‪ ،‬ﻫﻮﻣﺮه ووﻫﻞ ﺷﻮ ﭼﻲ ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ ﺋﯥ ﺳﺎه وﺧﺘﻪ‪ ،‬د ده‬
‫ﻣړى ﺋﯥ ﭼﻲ ټﻮل ﻫډوﻛﻲ او اﻧﺪاﻣﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﻣﺎت وو‪ ،‬ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ وروﻟﯧږو‪.‬‬

‫د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ ﺳﻔﺎرت ﻛﻲ ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﻋﻤﻠﻴﺎت‪:‬‬
‫دوﻫﻢ ﻣﻬﻢ ﻋﻤﻠﻴﺎت ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ ﺳﻔﺎرت ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮل‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻈﻴﻢ ﺧﺎن ﻣﻨﺸﻲ زاده‬

‫د ﻣﻨﺸﻲ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺬﻳﺮﺧﺎن زوى ﭼﻲ اﺑﺘﺪاﺋﻰ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﺋﯥ د ﺣﺒﻴﺒﻴﻰ ﭘﻪ ﻟﻴﺴﻪ ﻛﻲ او ﻟﻮړ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﺋﻲ ﭘﻪ‬

‫ﺟﺮﻣﻨﻲ ﻛﻲ ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻛړى وو‪ ،‬ﺑﺎ اﺣﺴﺎﺳﻪ او ﻫﺪﻓﻤﻨﺪ اﻧﺴﺎن وو‪ ،‬ﭘﻪ اﻧﮕﺮﻳﺰى او ﺟﺮﻣﻨﻲ ژﺑﻮ ﺋﯥ ﺗﺴﻠﻂ درﻟﻮد‪،‬‬
‫د ﻫﯧﻮاد د دردووﻧﻜﯥ وﺿﻌﻲ ﻟﻪ ﻟﻴﺪو ﻧﻪ ﺳﺨﺖ ځﻮرﯦﺪو‪ ،‬د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻧﺎوﻟﯥ ﻣﺪاﺧﻠﯥ او ﻟﻪ ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻧﻪ‬

‫د دوى ﺣﻤﺎﻳﺖ ورﺗﻪ د زﻏﻤﻠﻮ ﻧﻪ وو‪ ،‬ﻫﻮډ ﺋﯥ وﻛړ ﭼﻲ د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ د ﺳﻔﻴﺮ ﭘﻪ وژﻟﻮ ﺳﺮه ﻧړۍ واﻟﻮ ﺗﻪ څﺮﮔﻨﺪه‬
‫ﻛړي ﭼﻲ اﻓﻐﺎﻧﺎن د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﺳﻠﻄﻪ او د دوى د ﻻس ﭘﻮڅﻲ ﻛﻮرﻧۍ واﻛﻤﻨﻲ ﻧﻪ ﻣﻨﻲ‪.‬‬

‫د ‪ 1312‬ﻛﺎل د ﺳﻨﺒﻠﯥ ﭘﻪ ﭘﻨځﻠﺴﻤﻪ د ﭘﻨﺠﺸﻨﺒﯥ ﭘﻪ ورځ د ﺳﻔﺎرت ﭘﻪ ﺧﻮا وﺧﻮځﯧﺪ‪ ،‬ﺗﻔﻨﮕﭽﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ‬

‫ﻻﺳﻰ ﺑﻜﺲ ﻛﻲ ﻛﻴښﻮده‪ ،‬د ﺳﻔﺎرت وره ﺗﻪ ودرﯦﺪو‪ ،‬ﻣﺤﺎﻓﻆ د ﻧﻨﻮﺗﻠﻮ اﺟﺎزه ورﻧﻜړه‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻈﻴﻢ ﺧﺎن د‬
‫ﺳﻔﺎرت ﻳﻮه ﻣﺄﻣﻮر ﺗﻪ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﻏﻮاړي ﺷﺨﺼﺎً ﻟﻪ ﺳﻔﻴﺮ ﺳﺮه د ﻳﻮې ﻣﻬﻤﻲ ﻣﺴﺌﻠﯥ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺧﺒﺮي وﻛړي‪ ،‬د‬

‫ﺳﻔﺎرت ﻳﻮه ﻣﺄﻣﻮر د ﺳﺘﻴﻨﺠﺮ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ده ﺗﻪ ﺧﺒﺮ راووړ ﭼﻲ ﺳﻔﻴﺮ ﻣﺸﻐﻮل دى‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺧﺒﺮه وﻛړه ﭼﻲ ﺳﻔﻴﺮ‬
‫ﺗﻪ ﺋﯥ ورﺳﻮم‪ ،‬ده ﻫﻢ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﺳﻤﻪ ده‪ ،‬ﺻﺒﺮ وﻛړه‪ ،‬زه ﺧﭙﻞ ﺑﻜﺲ ﺧﻼﺻﻮم‪ ،‬ﺧﭙﻠﻪ ﺗﻔﻨﮕﭽﻪ ﺋﯥ راواﻳﺴﺘﻪ‪،‬‬

‫ﺳﺘﻴﻨﺠﺮ ﭘﻪ ﺗﯧښﺘﻪ ﺷﻮ‪ ،‬ﺧﻮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻈﻴﻢ ﺧﺎن د ﺗﯧښﺘﻲ ﻣﻮﻗﻊ ورﻧﻜړه او ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ووﻳﺸﺖ‪ ،‬ورﭘﺴﯥ ﺋﯥ دوه‬

‫ﻧﻔﺮه د ﺳﻔﺎرت ﻫﻨﺪي او اﻓﻐﺎﻧﻲ ﻣﺄﻣﻮرﻳﻦ ﻫﻢ ووﻳﺸﺘﻞ‪ ،‬ﺑﻴﺎ ﺋﯥ ﺗﻔﻨﮕﭽﻪ ﻟﺮي واﭼﻮﻟﻪ او د ﺳﻔﺎرت ﻣﺤﺎﻓﻈﻴﻨﻮ‬
‫ﺗﻪ ﺋﯥ ځﺎن ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛړ‪ .‬د ډزو د ﺧﺘﻤﯧﺪو او د ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻈﻴﻢ ﻟﻪ ﺗﺴﻠﻴﻤﯧﺪو وروﺳﺘﻪ ﺳﻔﻴﺮ ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮﻧﻲ راووت‬

‫او ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻈﻴﻢ ﺗﻪ ﺋﯥ ووﻳﻞ‪ :‬زه داﺳﻲ ﮔڼﻢ ﭼﻲ دا ﮔﻮﻟۍ زﻣﺎ ﭘﻪ ﺳﻴﻨﻪ ﻟﻴﮕﯧﺪﻟﯥ وي! ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ ورﺗﻪ‬

‫ووﻳﻞ‪ :‬ﻫﻮ‪ ،‬دا ﻛﺎر ﻣﻲ د دې ﻟﭙﺎره وﻛړ ﭼﻲ ﻟﻨﺪن ﭘﺪې ﭘﻮه ﺷﻲ ﭼﻲ ﻣﻮږ ﺧﭙﻞ اﺻﻠﻲ دښﻤﻨﺎن ﭘﯧﮋﻧﻮ‪.‬‬

‫د ﻧﺎدرﺧﺎن اﻧﻘﻼﺑﻲ اﻋﺪام‬
‫د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻪ ﺳﻔﺎرت ﻛﻲ د ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻈﻴﻢ ﻣﻨﺸﻲ زاده ﻟﻪ ﺗﺎرﻳﺨﻲ او ﻧﻪ ﻫﻴﺮﯦﺪوﻧﻜﻲ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ ﻧﻪ ﻓﻘﻂ‬

‫‪28‬‬

‫ا
 ‪
-----------------------------------------------------------‬درن ‬

‫ﻳﻮه ﻣﻴﺎﺷﺖ او ﻳﻮه ورځ وروﺳﺘﻪ د ‪ 1312‬ﻛﺎل د ﻋﻘﺮب ﭘﻪ ‪16‬ﻧﻴټﻪ‪ ،‬د دﻟﻜﺸﺎ د ﻣﺎڼۍ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﭼﻤﻦ ﻛﻲ ﭼﻲ‬
‫ﻳﻮﻛﺎل د ﻣﺨﻪ ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ د ﻧﺎدرﺧﺎن ﭘﻪ اﻣﺮ او د ده د ﮔﺎرد د ﺳﭙﺎﻫﻴﺎﻧﻮ د ﻛﻨﺪاﻏﻮﻧﻮ د ﻣﺮﮔﺎﻧﻲ‬

‫واروﻧﻮ ﻻﻧﺪې ﭘﻪ ډﯦﺮه ﺑﯥ رﺣﻤۍ ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪ‪ ،‬ﭘﺪې ورځ ﻫﻤﺪﻟﺘﻪ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺗﻪ د ﺟﻮاﻳﺰو د ورﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره‬

‫ﺧﺎص ﻣﺤﻔﻞ ﺟﻮړ ﺷﻮي وو‪ ،‬ﺟﻮاﻳﺰ د ﻧﺎدرﺧﺎن ﭘﻪ ﻻس وﯦﺸﻞ ﻛﯧﺪل‪ ،‬ډﯦﺮو ﻟﻮړ رﺗﺒﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ او ﻣﻠﻜﻲ‬
‫ﻣﺄﻣﻮرﻳﻨﻮ ﭘﻪ ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ ﺷﺮﻛﺖ ﻛړى وو‪ ،‬ﻛﻠﻪ ﭼﻲ ﻧﺎدرﺧﺎن د ﻏﻮﻧډي ځﺎى ﺗﻪ راﻏﻰ او درﺑﺎرﻳﺎن د اﺣﺘﺮام‬

‫ﻟﭙﺎره ودرﯦﺪل او دى د اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻛﻮوﻧﻜﻮ د ﻟﻴﻜﻲ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﺗﯧﺮﯦﺪو‪ ،‬ﻧﺎڅﺎﭘﻴﻌﺒﺪاﻟﺨﺎﻟﻖ ﻧﻮﻣﻲ ځﻮان ﻟﻪ دوﻫﻢ‬

‫ﺻﻒ ﻧﻪ راوووت او ﭘﻪ ﻧﺎدرﺧﺎن ﺋﯥ ډزى وﻛړي‪ ،‬درې ﮔﻮﻟۍ د ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﺳﻴﻨﻪ وﻟﮕﯧﺪې او ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ ﭘﻪ ځﻤﻜﻪ‬

‫راﭘﺮﯦﻮت او ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻋﺎﻗﺒﺖ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮ ﭼﻲ د ټﻮﻟﻮ ﻣﻐﺮورو او ﻇﺎﻟﻤﻮ واﻛﺪاراﻧﻮ ﭘﺎى دى‪ .‬ﻋﺒﺪاﻟﺨﺎﻟﻖ د‬

‫ﻏﻼم ﻧﺒﻲ ﺧﺎن ﭼﺮﺧﻲ ﭘﻪ ﺷﻤﻮل د ﺳﻠﻬﺎ وو ﻣﻈﻠﻮﻣﻮ ﺷﻬﻴﺪاﻧﻮ ﻏﭻ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ واﺧﻴﺴﺖ‪.‬‬

‫‪29‬‬

‫ه ن واآ! ‪ ----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫د ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن واﻛﻤﻨﻲ‬
‫د ﻧﺎدر وژﻧﻪ ﺳﺘﺮه ﺣﺎدﺛﻪ وه‪ ،‬ﻛﻪ د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭘﻪ ﻻس د ﻟﻮﻳﻮ ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻮ ﻟﻪ وژﻟﻮ او ﭘﻪ ﺷﻤﺎل او ﺟﻨﻮب ﻛﻲ د‬

‫ﻗﻮﻣﻮﻧﻮ ﻟﻪ ځﭙﻠﻮ ﻧﻪ څﻪ ﻣﻮده ﻣﺨﻜﻲ دا ﻛﺎر ﺷﻮى وى ﻧﻮ ﻟﻪ ﺷﻚ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻪ ﭘﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﻛﻲ ژوره ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ راﺗﻠﻪ او ﭘﻪ‬
‫ﻫﻤﺪې ورځ ﺑﻪ د ﻧﺎدرﺧﺎن د ﻣﻔﺴﺪي ﻛﻮرﻧۍ واﻛﻤﻨﻲ د ﺗﻞ ﻟﭙﺎره ﭘﺎى ﺗﻪ رﺳﯧﺪه‪ ،‬ﺧﻮ دې ﻛﻮرﻧۍ د ﻧﺎدرﺧﺎن د‬

‫واﻛﻤﻨۍ ﭘﻪ ﻟﻨډي ﻣﻮدې ﻛﻲ ﻣﻠﺖ داﺳﻲ ځﭙﻠﻰ وو ﭼﻲ د ﻳﻮې ﻏﻴﺮ ﻣﺘﺮﻗﺒﻪ ﭘﯧښﻲ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ راﭘﺎځﯧﺪل او د رژﻳﻢ‬
‫ﻧﺴﻜﻮرول ورﺗﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻪ وو‪.‬‬

‫د ﻧﺎدر ﺧﺎن ځﻮاﻛﻤﻨﻮ وروڼﻮ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه ﭼﻲ د ده ‪ 19‬ﻛﻠﻦ زوى د ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ﭘﻪ ﮔﺪۍ ﻛښﯧﻨﻮي‪ ،‬ﭘﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻛﻲ‬

‫ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن د ﺗﺨﺖ او ﺗﺎج وارث وﮔڼﻞ ﺷﻲ ﺧﻮ ﭘﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻲ ټﻮل واك د دوى ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وي‪ .‬د ﻧﺎدرﺧﺎن ﭘﻪ وﺧﺖ‬
‫ﻛﻲ ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن د رژﻳﻢ دوﻫﻢ ځﻮاﻛﻤﻦ ﻛﺲ وو‪ ،‬ﺧﻮ اوس اﺻﻠﻲ واﻛﻤﻦ دى وو او ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﻓﻘﻂ د ﻳﻮه ﺳﻤﺒﻮل‬

‫ﺣﻴﺜﻴﺖ درﻟﻮد‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﻲ ﭼﺎري ﻛﺎﻣﻼً د ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وي او ﻧﻈﺎﻣﻲ ﭼﺎري د ده د ورور ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد‬

‫ﺧﺎن ﭘﻪ ﻻس ﻛﯥ‪ .‬څﻮﻛﺎﻟﻪ وروﺳﺘﻪ د ﺗﺮوﻧﻮ ځﺎى د ده دوه ﺗﺮﺑﺮوﻧﻮ ﻧﻌﻴﻢ ﺧﺎن او داؤد ﺧﺎن وﻧﻴﻮ‪ ،‬دوى ﺗﻪ ﻫﻢ ﭘﻪ‬
‫ﺳﻴﺎﺳﻲ او ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺑﺮﺧﻮ ﻛﻲ واﻛﻤﻨﻲ ﭘﻪ ﻣﻴﺮاث ورﺳﯧﺪه‪ ،‬ﭘﻪ واﻛﻤﻨۍ ﻛﻲ د دوى ﮔډون د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ټﻮﻟﻮاك ﻛﯧﺪل‬

‫وځﻨډول‪ ،‬دې ﺳﻠﺴﻠﯥ د ﻧړﻳﻮاﻟﻲ دوﻫﻤﻲ ﺟﮕړي ﺗﺮ ﭘﺎﻳﻪ دوام وﻛړ‪ ،‬ﻧﻮﻟﺲ ﻛﻠﻦ ﻣﺎﺷﻮم ﭘﺎﭼﺎ ﺗﻪ ﻳﻮازې ﻧﻮم ﻛﺎﻓﻰ‬

‫وو‪ ،‬د واك ﭘﻪ ﻣﻌﻨﻰ او د ﻫﻐﻪ د اﺳﺘﻌﻤﺎل ﭘﻪ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧﺪو‪ ،‬اﺻﻠﻲ ټﻮﻟﻮاﻛﺎن د ده ﺗﺮوﻧﻪ او ﺑﻴﺎ ﺗﺮﺑﻮروﻧﻪ‬

‫وو‪ ،‬ده ورو ورو دا اﺣﺴﺎس ﻛﺎوو ﭼﻲ د ارگ ﭘﻪ ﺧﻮﻧﻮ ﻛﻲ د ده د ﭘﺎﭼﺎﻫۍ ﺣﻴﺜﻴﺖ داﺳﻲ دى ﻟﻜﻪ ﭘﻪ ﻃﻼﺋﻰ ﻗﻔﺲ‬

‫ﻛﻲ ﺑﻨﺪي ﻣﺮﻏۍ‪ ،‬ﺣﺘﻤﺎً ﺑﻪ ﺋﯥ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻟﺪې ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ ووځﻲ او ټﻮﻟﻮاك ﺷﻲ‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ اﺑﺘﺪاء ﻛﻲ ﺋﯥ ﻧﻪ د دې ﻛﺎر‬

‫ﺟﺮأت درﻟﻮد او ﻧﻪ ﺗﻮان ‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ د ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻓﺮﺻﺖ رارﺳﯧﺪو ﺗﻪ ﺋﯥ اﻧﺘﻈﺎر ﻛړى وى‪ ،‬دا اﻧﺘﻈﺎر ډﯦﺮ اوږد ﺷﻮ‪ ،‬ﻫﻮﻣﺮه‬
‫ﺋﯥ دوام وﻛړ ﭼﻲ دى ﭘﻪ ﻋﻤﺮ ﭘﻮخ او څﻠﻮﻳښﺖ ﻛﻠﻨۍ ﺗﻪ ﻧږدې ﺷﻮ او ځﻮاﻛﻤﻦ ﺗﺮوﻧﻪ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﻟﺮي ﺷﻮل‪ .‬ده‬
‫ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻟﻪ ﺗﺮﺑﺮوﻧﻮ ﻧﻪ ده ﺗﻪ د واﻛﻤﻨﻲ اﻧﺘﻘﺎل د ﻳﻮې ﻟﻮﻳﻲ ﺟﺮﮔﯥ ﻟﻪ ﻻري ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻲ او دې ﻛﺎر ﺗﻪ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺑڼﻪ‬

‫ورﻛړى ﺷﻲ‪ ،‬دا زړه ورﺗﻴﺎ ﺋﯥ ﻧﻪ درﻟﻮده ﭼﻲ ﭘﺨﭙﻠﻪ او د ﻳﻮه ﺷﺎﻫﻲ ﻓﺮﻣﺎن ﻟﻪ ﻻري ﺳﺮدار داؤد او ﺳﺮدار ﻧﻌﻴﻢ ﻟﻪ‬

‫ﻗﺪرت ﻧﻪ ﮔﻮښﻪ او ځﺎن ټﻮﻟﻮاك اﻋﻼن ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ د دې ﻫﺪف د ﺗﺮ ﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻳﻮ داﺳﻲ اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن‬
‫اﻋﻼن ﻛړ ﭼﻲ ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن د ﻛﻮرﻧۍ او اوﻻد ﻣﻴﺮاﺛﻰ ﺣﻖ وﮔڼﻲ‪ ،‬ﭘﺎﭼﺎ ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺌﻮل او واﺟﺐ اﻻﺣﺘﺮام‬

‫‪30‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------------‬ه ن واآ!‬

‫وﺷﻤﯧﺮى او ﭘﻪ دوﻟﺘﻲ ﭼﺎرو ﻛﻲ د ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻏړوﻛﺎرﻛﻮل ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮى‪ .‬د اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﻟﻪ اﻋﻼن ﻧﻪ د‬
‫ﭘﺎﭼﺎ اﺻﻠﻲ ﻫﺪف دا وو ﭼﻲ ﭘﺪې ﺳﺮه ﭘﺎﭼﺎ ﻏﻮښﺘﻞ ځﻮاﻛﻤﻦ ﺗﺮﺑﻮروﻧﻪ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﻟﺮي ﻛړي‪ .‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ځﻴﻨﻲ ﺗﺎرﻳﺦ‬

‫ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻲ داﺳﻲ ﮔﻤﺎن ﻛﻮي ﭼﻲ د اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن د اﻋﻼن وﺟﻪ ﻳﺎ دا وه ﭼﻲ د دوﻫﻤﻲ ﻧړۍ واﻟﻲ ﺟﮕړي ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ‬
‫اﻛﺜﺮ اﺳﺘﺒﺪادي ﻧﻈﺎﻣﻮﻧﻪ راﻧﺴﻜﻮر ﺷﻮل‪ ،‬د ﺳﻠﻄﻨﺘﻲ رژﻳﻤﻮﻧﻮ ځﺎى دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻜﻮ ﻧﻈﺎﻣﻮﻧﻮ او ﻣﻨﺘﺨﺒﻮ‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ وﻧﻴﻮ‪ ،‬د رژﻳﻢ اﺻﻠﻲ ﺑﻬﺮﻧﻰ ﺣﺎﻣﻲ ﭘﻪ زوال ﻣﺤﻜﻮم ﺷﻮ او ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ﺧﭙﻠﻮ ﻻس ﭘﻮڅﻮ‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ ﻟﻪ ﺣﻤﺎﻳﯥ ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰ وو‪ ،‬ﭘﻪ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﭘﻮري ﺗړﻟﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ دې ﺗﻪ اړ ﺷﻮ ﭼﻲ د وﻟﺲ د ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺗﺮﻻﺳﻪ‬
‫ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره څﻪ وﻛړي‪ …،‬دا ﺗﺤﻠﻴﻞ د ډﯦﺮو ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺻﺪق ﻛﻮي‪ ،‬ﭘﻪ ډﯦﺮو ﻫﻐﻮ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻛﻲ ﭼﻲ د‬

‫دوﻫﻤﻲ ﻟﻮﻳﻲ ﺟﮕړي ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ د ﻃﺎﻗﺘﻮرو ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﻣﺴﺘﻌﻤﺮې وې او د ﺟﮕړي ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ د دﻏﻮ‬

‫ځﻮاﻛﻮﻧﻮ زوال ﭘﺪې ﻣﻨﺘﺞ ﺷﻮ ﭼﻲ د دوى د ﻣﺴﺘﻌﻤﺮو ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﻮړښﺖ ﺑﺪل ﺷﻲ او د زړو ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ ځﺎى ﻧﻮى‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻪ وﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬ﭘﺪﻏﻮ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ د اﺳﺘﺒﺪاد او اﺧﺘﻨﺎق ﺧﻮرې ﺗﻮري ورﯦځﻲ ورو ورو ﻟﺮي ﺷﻲ او د ﺗﻨﻔﺲ‬

‫ﻧﻮې آزاده ﻓﻀﺎء راﻣﻨځﺘﻪ ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﺪې ﻛﻲ ﻫﻢ ﺷﻚ ﻧﺸﺘﻪ ﭼﻲ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻀﺎء ﻫﻢ ﻟﺪې ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻧړۍ وال‬

‫ﺑﻬﻴﺮ ﻧﻪ ﺣﺘﻤﺎً څﻪ ﻧﺎڅﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮه ﺷﻮې وه‪ ،‬ﺧﻮ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻫﯧﻮادﻛﻲ دﻏﻪ ﻏﻮﻟﻮوﻧﻜﻲ اﺻﻼﺣﺎت ﻟﻜﻪ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن د‬

‫ﻛﻮرﻧۍ واﻛﻤﻨﻲ ﺗﻪ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺑڼﻪ ورﻛﻮل او ﻟﻪ دوﻟﺘﻲ ﭼﺎرو ﻧﻪ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻏړو ﮔﻮښﻪ ﻛﻮل اﺳﺎﺳﺎً ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ‬

‫ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮي وو ﭼﻲ ﻣﺎﺷﻮم ﭘﺎﭼﺎ ځﻮان ﺷﻮى وو‪ ،‬د ټﻮﻟﻮاك ﻛﯧﺪو ﺷﻮق ﺋﯥ راﭘﺎرﯦﺪﻟﻰ وو او ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ ځﻮاﻛﻤﻦ‬

‫ﺗﺮﺑﻮروﻧﻪ ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﻣﺨﻲ ﻟﺮي ﻛړي‪ .‬د دې ﻛﺎر ﻟﭙﺎره ﻳﻮ ﺑﻞ اﺳﺎﺳﻲ ﻻﻣﻞ ﻫﻢ ﭘﻪ ﮔﻮﺗﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮ او ﻫﻐﻪ دا ﭼﻲ‪:‬‬

‫د دوﻫﻤﻲ ﻧړﻳﻮاﻟﻲ ﺟﮕړي ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ د ﻗﻮاوو ﻧړﻳﻮال ﻣﺨﻜﻨﻰ اﻧډول ﻣﺘﺰﻟﺰل ﺷﻮ‪ ،‬ﺟﺮﻣﻨﻲ ﻣﻀﻤﺤﻞ ﺷﻮ‪ ،‬د‬

‫ﺑﺮﻳﺘﺎﻧﻴﺎ ځﺎى اﻣﺮﻳﻜﺎ وﻧﻴﻮ او ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد د ﻳﻮه ﻧﻮى ﻟﻮى ځﻮاك ﭘﻪ څﯧﺮ ﺳﺮ رااوﭼﺖ ﻛړ‪ ،‬د اروﭘﺎ ﻟﻮﻳﻪ ﺑﺮﺧﻪ د‬

‫ﻫﻐﻪ ﺗﺮﺳﻠﻄﯥ ﻻﻧﺪې راﻏﻠﻪ‪ ،‬د ﺷﺮق ﭘﻪ ﻟﻮري د ﺟﺎﭘﺎن ﺗﺮ اوﺑﻮ او ﭘﻪ ﺟﻨﻮب ﻛﻲ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﺮ ﭘﻮﻟﻮ ورﺳﯧﺪ‪ ،‬د‬
‫داﺳﻲ ﻳﻮه ﻳﺮﻏﻠﮕﺮ ځﻮاك ﭘﻪ وړاﻧﺪي د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﺷﺎن وړوﻛﻲ ﻫﯧﻮاد‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﻨﺤﻂ رژﻳﻢ ﺳﺮه‪ ،‬ﻧﺸﻮ ﺗﻢ‬
‫ﻛﯧﺪاى‪ ،‬واﻛﺪاران ﻟﻪ وﻟﺲ ﻧﻪ وﯦﺮﯦﺪل‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﺧﻠﻜﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ ﻫﻐﻪ څﻪ ﻛړي وو ﭼﻲ ﭘﺪوى ﺋﯥ اﻋﺘﻤﺎد ﻧﺸﻮ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬د‬

‫دې ﭘﻪ ځﺎى ﭼﻲ وﻟﺲ ﺗﻪ رﺟﻮع وﻛړي‪ ،‬د ﻧﻮى ﺑﻬﺮﻧﻲ ﺣﺎﻣﻲ ﭘﻪ ﻟټﻪ ﻛﻲ ﺷﻮ‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د ﻣﺴﻜﻮ ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺗﺮﻻﺳﻪ‬

‫ﻛړي‪ ،‬ﻣﺴﻜﻮ ﺧﭙﻞ ﺷﺮاﻳﻂ درﻟﻮدل‪ ،‬ﻣﺴﻜﻮ اوس د داﺳﻲ ﻳﻮه اﺳﺘﻌﻤﺎرى ځﻮاك ﭘﻼزﻣﻴﻨﻪ وو ﭼﻲ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم‬

‫ﺑﺮﻻﺳﻰ ﺋﯥ ﻏﻮښﺘﻠﻪ او ﭘﺪې ﺑﺎور وو ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ ټﻮﻟﻲ ﻧړۍ ﺣﻜﻮﻣﺖ وﻛړي او د ﻏﺮب ﭘﺎﻧﮕﻮال ﻧﻈﺎم ﭘﻪ‬

‫ﺧﺘﻤﯧﺪو دى‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ ﺧﭙﻞ ځﺎى ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺗﻪ ﭘﺮﯦږدي‪ ،‬د دﻧﻴﺎ ﻟﻪ ﻫﻴڅ ځﻮاك ﻧﻪ ﺋﯥ ﺳﺘﺮﮔﻪ ﻧﻪ ﺳﻮه‪ .‬د ﻛﺎﺑﻞ واﻛﻤﻨﻲ‬
‫ﻛﻮرﻧۍ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه ﭼﻲ ﻣﺴﻜﻮ ﭘﻪ ﻫﺮي ﺑﻴﻰ راﺿﻰ ﻛړي‪ .‬ﻣﺴﻜﻮ ﺧﭙﻞ ﺷﺮاﻳﻂ درﻟﻮدل‪ ،‬واﻛﻤﻨﻲ ﻛﻮرﻧۍ د دﻏﻮ‬

‫ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﻣﻨﻠﻮ ﺗﻪ ځﺎن اړﮔڼﻠﻮ‪ ،‬ﻣﺴﻜﻮ ﺗﺮ دې ﻧﻪ ﭘﻪ ﻛﻢ ﺷﻲ ﻧﻪ راﺿﻰ ﻛﯧﺪو ﭼﻲ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ ﺑﺎﻳﺪ د دوى ﭘﻠﻮي‬
‫‪31‬‬

‫ه ن واآ! ‪ ----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻋﻨﺎﺻﺮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺣﺰب وﻟﺮي‪ ،‬آزاد ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ وﻛړاى ﺷﻲ‪ .‬دوﻟﺖ د ﻫﻤﺪې ﻟﭙﺎره داﺳﻲ اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن اﻋﻼن ﻛړ ﭼﻲ د‬

‫ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاﺑﻮ ﺟﻮړول ﺋﯥ ﻣﺠﺎز ﮔڼﻞ‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺟﻮاز ﻧﻪ ﭘﻪ اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاب ﻣﻴﺪان ﺗﻪ‬
‫راووﺗﻞ‪ .‬ﭘﻪ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺗﻮﮔﻪ دا ډﻟﻲ ﭘﻪ دوو ﺑﺮﺧﻮ وﯦﺸﻠﻰ ﺷﻮ‪:‬‬

‫ﻳﻮه ﻫﻐﻪ ﭼﻲ د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﭘﺎﻧﮕﻪ او د روﺳﻴﻰ د ﺳﻔﺎرت ﺗﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﻲ ﻻرښﻮدﻧﻲ او ﺣﻤﺎﻳﯥ ﻻﻧﺪې ﺋﯥ ﺧﭙﻞ‬

‫ﻛﺎر ﭘﻴﻞ ﻛړ‪ ،‬ﻛﺎﻓﻰ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺋﯥ درﻟﻮدل‪ ،‬دوﻟﺖ ﻫﻢ ﺣﻤﺎﻳﻪ ﻛﻮل‪ ،‬ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ د ﻫﻐﻮى ﻣﺨﻪ ﺋﯥ ﻧﻪ ﻧﻴﻮﻟﻪ او داﺳﻲ څﻪ‬

‫ﺋﯥ ﻧﻪ ﻛﻮل ﭼﻲ دا ډﻟﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ د دوﻟﺖ ﻟﻪ ﭼﻠﻨﺪ ﻧﻪ ﺷﻜﺎﻳﺖ وﻛړي‪.‬‬

‫ﺑﻠﻪ ډﻟﻪ ﻫﻐﻪ وه ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد ﻟﻪ رواﻧﻲ وﺿﻌﻲ ﻧﻪ ﺷﺎﻛﻲ او د ﺑﺪﻟﻮن ﭘﻪ ﻟټﻪ ﻛﻲ وو‪ ،‬ﺧﻮ ﻧﻪ ﺋﯥ ځﻮاﻛﻤﻦ ﺣﺎﻣﻲ‬

‫درﻟﻮد او ﻧﻪ ﺧﺎﺻﻪ ﻣﻔﻜﻮره‪ ،‬ﻣﻠﻲ اﺣﺴﺎﺳﺎﺗﻮ راﭘﺎروﻟﻲ وو او د ﻧړﻳﻮاﻟﻮ ﺗﺤﻮﻻﺗﻮ ﻧﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮ ﺷﻮي وو‪ .‬د دې ډﻟﻲ‬

‫ﭘﻠﻮﻳﺎن ﭘﻪ ﻳﻮه او ﺑﻠﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ وځﻮرول ﺷﻮل‪ ،‬ﺑﻨﺪﻳﺎن ﺷﻮل‪ ،‬ﺗﺒﻌﻴﺪ ﺷﻮل او ﻟﻪ راز راز ﻛړاووﻧﻮ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮل‪ ،‬د‬

‫ﻳﻮې ټﻴﻨﮕﻲ اﻋﺘﻘﺎدي زﯦﺮﻣﻲ د ﻧﻪ درﻟﻮدو ﭘﻪ وﺟﻪ وﻧﺘﻮاﻧﯧﺪل د ﻛړاووﻧﻮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺧﭙﻞ ﺷﺘﻪ واﻟﻰ وﺳﺎﺗﻲ او ﻛﺎر‬

‫ﺗﻪ دوام ورﻛړي‪ ،‬د ﻻري ﭘﻪ ﻧﻴﻤﺎﻳﻲ ﻛﻲ ﻣﺘﻼﺷﻲ ﺷﻮل او ﻟﻪ ﺻﺤﻨﯥ ووﺗﻞ‪ .‬ﺧﻮ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن وﺗﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ ورو ورو‬

‫وده وﻛړي او ﭘﻪ ﻳﻮه داﺳﻲ ډﻟﻲ ﺑﺪل ﺷﻲ ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ وروﺳﺘﻴﻮ ﭘﯧښﻮ ﻛﻲ ﻗﺎﻃﻊ وﻧډه وﻟﺮي‪ ،‬د دې ﻟﭙﺎره ﭼﻲ د‬

‫ﻫﯧﻮاد د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﺳﻴﺎﺳﻲ او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺣﺎﻻت ﭘﻪ دﻗﻴﻘﻪ ﺗﻮﮔﻪ درك ﻛړى ﺷﻮ د ﻫﻐﻪ ﻣﺨﺘﻠﻒ اړﺧﻮﻧﻪ ﭘﻪ ﺗﻔﺼﻴﻞ‬

‫ﺳﺮه څﯧړو‪:‬‬

‫د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ وﺿﻌﻴﺖ‬
‫د ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن او ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن ﻟﻪ ﻣﺮگ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د دوى ځﺎى داؤد ﺧﺎن او ﻧﻌﻴﻢ ﺧﺎن وﻧﻴﻮ‪ ،‬داؤد د اﻗﺘﺪار‬

‫ﻟﻴﻮال وو‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻗﺪرت ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ ﻧږدې اړﻳﻜﻲ وې‪،‬‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻫﻐﻪ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﻣﺘﺮﻗﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﻣﺆﺳﺲ ﮔڼﻠﻮ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ وﯦﺮه درﻟﻮده‪ ،‬ﭘﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﻲ د‬

‫داؤد د ﺷﺘﻪ واﻟﻲ ﭘﻪ ﺻﻮرت ﻛﻲ د ده د ټﻮﻟﻮاك ﻛﯧﺪو ﻫﻴﻠﻪ ﻧﻪ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧﺪه‪ ،‬د اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﭘﻪ ﭘﻠﻤﻪ ﺋﯥ ﻫﻐﻮى ﻟﻪ‬

‫ﻗﺪرت ﻧﻪ ﻟﺮﻳﻜړل‪ .‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﻗﺪرت ټﻮل د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮوت‪ ،‬ده ﺗﻪ دا ﻣﻮﻗﻊ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ﻻس ﺗﻪ‬
‫ورﻏﻠﻪ ﭼﻲ ﺑﯥ رﺣﻤﻪ ﺗﺮوﻧﻮ او ﺗﺮﺑﻮروﻧﻮ ﺋﯥ اﻓﻐﺎن وﻟﺲ داﺳﻲ ځﭙﻠﻰ وو او د وﯦﺮى داﺳﻲ وﺣﺸﺘﻨﺎﻛﻪ ﻓﻀﺎء ﺋﯥ‬

‫راﭘﻴﺪا ﻛړې وه ﭼﻲ د رژﻳﻢ ﭘﻪ ﺧﻼف د ﻋﺼﻴﺎن او ﺑﻐﺎوت ﺟﺮأت ﺗﺮﻛﻠﻮﻧﻮ ﻛﻠﻮﻧﻮ ﭘﻪ وﻟﺲ ﻛﻲ ﺧﺘﻢ ﺷﻮى وو‪،‬‬

‫ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د ﻧﺎدرﺧﺎن ﻟﻪ ﻗﺘﻞ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ‪ ،‬دوى ﭘﻪ ﺳﻠﻬﺎوو ﻛﺴﺎن ﭘﺪې ﻗﺘﻞ ﻛﻲ د ﻻس درﻟﻮدو ﭘﻪ ﭘﻠﻤﻪ ﻳﺎ اﻋﺪام‬
‫ﻛړل‪ ،‬ﻳﺎ ﺋﯥ د ﻣﺤﺒﺲ ﺗﻮرو ﺧﻮﻧﻮ ﺗﻪ وﻟﯧږل او ﭘﻪ ﻻﺳﻮﻧﻮ ﭘښﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ځﻴﻨځﻴﺮوﻧﻪ ورواﭼﻮل‪ ،‬ﻳﺎ ﺋﯥ ﻳﻮې ﺧﻮا ﺑﻠﻲ‬
‫‪32‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------------‬ه ن واآ!‬

‫ﺧﻮا ﺗﺒﻌﻴﺪ ﻛړل‪ ،‬دا ﺗﺼﻔﻴﻰ او دا وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻫﻮﻣﺮه ﺷﺪﻳﺪ او ﻏﻀﺒﻨﺎك وو ﭼﻲ ﺗﺮ ډﯦﺮو ﻛﻠﻮﻧﻮ ﭘﻪ اﻓﻐﺎن‬

‫وﻟﺲ وﯦﺮه او ﻫﻴﺒﺖ ﻣﺴﻠﻂ وو‪ ،‬ﻣﺆﺛﺮ ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻪ ځﭙﻞ ﺷﻮي وو‪ ،‬د دې ﺗﺼﻔﻴﻰ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻫﺮ ﻫﻐﻪ څﻮك ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ‬
‫ﺷﻮ ﭼﻲ وﻟﺲ ورﺑﺎﻧﺪي راﻏﻮﻧډﯦﺪى ﺷﻮ‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻛﻲ ﻟﻪ ﺳﺮدار داؤد ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ داﺳﻲ څﻮك ﻧﻪ وو ﭼﻲ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ټﻮﻟﻮاﻛﻲ ﻟﻪ ﮔﻮاښ ﺳﺮه‬

‫ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛړي‪.‬‬

‫روﺳﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﻟﻪ واﻛﻪ ﻟﺮي ﻛړي‪ .‬روﺳﺎﻧﻮ ﻫﻮﻣﺮه اﻣﺘﻴﺎزات ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړى وو ﭼﻲ د‬

‫ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﻟﺮﻳﻜﻮل ﺋﯥ ﺑﯥ ﻓﺎﻳﺪې ﮔڼﻞ‪ ،‬ﺑﺮﻋﻜﺲ ﭘﻪ ﻗﺪرت ﻛﻲ د ده ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪل ورﺗﻪ ﻣﻔﻴﺪ ﺑﺮﻳښﯧﺪو‪.‬‬

‫د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن د ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ د اوږدﯦﺪو اﺻﻠﻲ ﻻﻣﻠﻮﻧﻪ ﻫﻤﺪا وو‪ ،‬ﻛﻪ ﻧﻪ ﻧﻮ ﭘﻪ ده ﻛﻲ ﻧﻪ د ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ ﻣﻮاﺻﻔﺎت وو‪ ،‬ﻧﻪ‬

‫د ﻫﯧﻮاد د ادارې ﻛﻔﺎﻳﺖ او ﻧﻪ د دوﻟﺖ د ﭼﺎرو د ﺳﻤﺒﺎﻟﻮﻟﻮ اﺳﺘﻌﺪاد‪ .‬د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ اوږده ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﻲ ﺷﺎﻳﺪ ﺗﺮ ده‬

‫زﻳﺎت ﻧﺎ اﻫﻠﻪ‪ ،‬ﺑﯥ ﻛﻔﺎﻳﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺎﭘﻮه او ﺗﻨﺒﻞ ﭘﺎﭼﺎ ﻧﻪ وي ﺗﯧﺮ ﺷﻮى‪ .‬د ده ﻛﺎر دا وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﺎل ﻛﻲ ﺑﻪ ﺋﯥ درې‪ ،‬څﻠﻮر ځﻠﻪ‬
‫د اﺧﺘﺮوﻧﻮ‪ ،‬ﺟﺸﻦ او د ﻛﺎل د ﻟﻮﻣړۍ ورځﻲ ﭘﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ د وﻟﺲ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻟﻨډه‪ ،‬ﺑﯥ ﻣﺤﺘﻮا او ﺗﻜﺮاري وﻳﻨﺎ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻫﻐﻪ‬

‫ﻫﻢ د ﻛﺎﻏﺬ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﺮي ﺟﻤﻠﻲ ﻛﻲ ﺑﻪ ﺑﻨﺪﯦﺪو او د اﻟﻔﺎﻇﻮ ﻟﻪ ﺳﻤﻲ اﻓﺎدې ﻧﻪ ﺑﻪ ﻋﺎﺟﺰ وو‪ ،‬د ﻛﺎل ډﯦﺮى ورځﻲ‬
‫ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ښﻜﺎر او ﻣﯧﻠﻮ ﺗﯧﺮوﻟﯥ‪ ،‬ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ښﻜﺎرځﺎﻳﻮﻧﻪ او د ﭼړﭼﻮ ځﺎﻳﻮﻧﻪ ﺋﯥ ځﺎن ﺗﻪ ﺟﻮړ ﻛړي وو‪ ،‬ﻫﻢ ﭘﻪ ﺷﺮاﺑﻮ‬
‫ﻣﻌﺘﺎد وو او ﻫﻢ ﭘﻪ ﭼﺮﺳﻮ‪ .‬ﭘﻪ ﻋﻴﺎﺷۍ او اﺧﻼﻗﻲ ﻓﺴﺎد ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺘﻮﻧﻲ ﻏﺮق وو‪ .‬ﻧﻪ ﺋﯥ د دې ﭘﺮوا درﻟﻮده ﭼﻲ ﭘﻪ وﻟﺲ‬

‫څﻪ ﺗﯧﺮﯦږي او ﻧﻪ ﺋﯥ ﻟﺪې ﺷﺮم درﻟﻮد ﭼﻲ ﻧړۍ وال ﭼﯧﺮي رﺳﯧﺪﻟﻲ او ﻣﻮږ ﭼﯧﺮي ﭘﺎﺗﯥ ﻳﻮ او اﻓﻐﺎﻧﺎن څﻮﻣﺮه ﻟﺪې‬
‫ﻛﺎروان ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮي او ﻟﻪ ﻫﻴﭽﺎ ﺳﺮه د ﺳﻴﺎﻟۍ ﻛﻮﻟﻮ ﻧﺪي‪ ،‬ﻟﺪوى ﺳﺮه د وﻟﺲ ﻏﻢ ﻧﻪ وو‪ ،‬دا ورﺗﻪ ﻣﻬﻤﻪ ﻧﻪ‬

‫وه ﭼﻲ وﻟﺲ ﭘﻪ ﻓﻘﺮ‪ ،‬ﻟﻮږي‪ ،‬ﺟﻬﻞ‪ ،‬ﺑﻴﻤﺎرى او اﺣﺘﻴﺎج ﻛﻲ ژوﻧﺪ ﻛﻮي‪ ،‬ﻧﻪ د وﻟﺲ ﭘﺮى ﭘﺮى ﺟﺎﻣﯥ‪ ،‬ژﻳړ ﻣﺨﻮﻧﻪ او‬
‫ﺑﺮﺑﻨډي ﭘښﯥ او ﻧﻪ د ﻫﯧﻮاد ﻏﻤﻨﺎك او ﺷﺮﻣﻮوﻧﻜﻰ اﻗﺘﺼﺎدي او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ وﺿﻌﻴﺖ او ﻧﻪ دا ﭼﻲ ﻧﻦ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د‬

‫ﻧړۍ ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ وروﺳﺘﻪ ﭘﺎﺗﯥ دى او ﭘﻪ ﻫﺮڅﻪ ﻛﻲ ﻧﻮرو ﺗﻪ ﻣﺤﺘﺎج دى‪ ،‬دا ﻣﺴﺎﺋﻞ ﻫﻐﻮى ﺗﻪ ﻣﻬﻢ ﻧﻪ وو‪ ،‬د‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻫﺮﻏړي ځﺎﻧﺘﻪ د اروﭘﺎ ﭘﻪ ﺳﻮﻳﻪ ژوﻧﺪ ﺑﺮاﺑﺮﻛړى وو‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ ﻫﺮي ﺳﻴﻤﻲ او ﻫﺮ وﻻﻳﺖ ﻛﻲ ښﻪ‬

‫ځﻤﻜﻪ د دوى وه‪ ،‬ﺳﻤﺴﻮر ﺑﺎﻏﻮﻧﻪ د دوى وو‪ ،‬ﻟﻮى ﻟﻮى ﻗﺼﺮوﻧﻪ د دوى وو‪ ،‬ﭼﻲ ﻫﺮوﻻﻳﺖ ﺗﻪ ﺑﻪ وﻻړى او ﺳﻤﺴﻮر‬

‫ﺑﺎغ او آﺑﺎده ښﯧﺮازه ځﻤﻜﻪ ﺑﻪ ﭘﻪ ﻧﻈﺮ درﻏﻠﻪ‪ ،‬ﻳﺎ ﻟﻮﻳﻪ ﻗﻠﻌﻪ او ﺳﺘﺮ ﻗﺼﺮ ﺑﻪ دې ﺗﺮ ﺳﺘﺮﮔﻮ ﺷﻮ او ﭘﻮښﺘﻨﻪ ﺑﻪ دي وﻛړه‬

‫ﭼﻲ دا د ﭼﺎ دى؟ ﻧﻮ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻳﻮه ﻏړي ﻧﻮم ﺑﻪ ﺋﯥ درﺗﻪ واﺧﻴﺴﺖ‪ ،‬د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ﺷﺎ و ﺧﻮا ﺳﻴﻤﻮ‪ ،‬ﻟﻜﻪ‬

‫ﭼﻬﺎرآﺳﻴﺎب‪ ،‬ﻣﻮﺳﻬﻰ‪ ،‬ﭼﻬﻠﺴﺘﻮن‪ ،‬ﺑﮕﺮاﻣﻲ‪ ،‬ﭘﻐﻤﺎن‪ ،‬ﻛﺎرﻳﺰﻣﻴﺮ‪ ،‬ارﻏﻨﺪي‪ ،‬ﻟﻮﮔﺮ‪ ،‬ﺳﺮوﺑﻰ‪ ،‬ﺟﻼل آﺑﺎد‪ ،‬ﻧﻮرﺳﺘﺎن‬
‫… ﻛﻲ ﻫﺮ ﻳﻮه ځﺎﻧﺘﻪ د ځﻤﻜﻮ او ﺑﺎﻏﻮﻧﻮ ﺗﺮ څﻨﮓ د ﭼړﭼﻮ او ﻣﯧﻠﻮ ځﺎﻳﻮﻧﻪ ﺟﻮړ ﻛړي وو‪.‬‬

‫‪33‬‬

‫ه ن واآ! ‪ ----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫د ﺧﺎرﺟﻪ وزارت ﻣﻬﻤﻲ دﻧﺪي ﺳﺮداراﻧﻮ ﺗﻪ ﻣﺨﺘﺺ ﺷﻮې وې‪ ،‬ﺳﻔﻴﺮان ﺑﻪ ﻳﻮازې ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﺻﻮرت ﻛﻲ ﻟﻪ‬

‫ﺳﺮداراﻧﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ څﻮك ټﺎﻛﻞ ﻛﯧﺪو ﭼﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺳﺮدار ﺑﻪ ﺋﯥ ورﺗﻪ ﻧﻪ وو ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ‪ .‬د ﺣﻘﻮﻗﻮ ﭘﻮﻫﻨځﻲ د‬

‫دﻳﭙﻠﻮﻣﺎﺳﻰ ﺷﻌﺒﻴﻜﻲ ﻳﺎ د ﺳﺮداراﻧﻮ زاﻣﻦ ﻣﻨﻞ ﻛﯧﺪل‪ ،‬ﻳﺎ د ﻫﻐﻪ اﺷﺮاﻓﻮ زاﻣﻦ ﭼﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺳﺮه ﺑﻪ ﺋﯥ‬
‫ﺧﺎﺻﻲ اړﻳﻜﻲ وى‪ .‬دا د اﺷﺮاﻓﻮ ﭘﻮﻫﻨځﻰ وو‪ ،‬ﻟﺪې ﻧﻪ واﻛﻤﻨﺎن او ﺳﻴﺎﺳﺖ ﻣﺪاران را وﺗﻞ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﺖ او واﻛﻤﻨﻲ د‬

‫ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺣﻖ وو‪ ،‬دوى ﻟﻪ ﻣﻮرﻧﻪ واﻛﻤﻨﺎن ﭘﻴﺪا ﺷﻮي وو او "ﻋﻮام اﻟﻨﺎس" دا ﺣﻖ ﻧﻪ درﻟﻮد ﭼﻲ د دوى ﭘﻪ‬
‫ﻣﻮروﺛﻲ ﺣﻖ ﻛﻲ ﺗﺸﺒﺚ وﻛړي!!! دوى ﺧﭙﻠﻪ ﻧﻴﻚ ﺑﺨﺘﻰ د وﻟﺲ ﭘﻪ ﺑﺪﺑﺨﺘﻰ ﻛﻲ ﻟټﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﺑﻪ وﻳﻞ‪ :‬ﻛﻪ‬

‫وﻟﺲ ﻣﺤﺘﺎج او وږى وو ﺳﺘﺎ ﭘﻪ ﺷﺎ او ﺧﻮا ﺑﻪ راﻏﻮﻧډﯦږي او ﻛﻪ ﻣﻮړ وو د ﺗﺎ ﭘﺮوا ﻧﻜﻮي‪ .‬ده د ﻓﻴﻞ ﻣﺮﻏﺎﻧﻮ ﻓﺎرم‬

‫درﻟﻮد‪ ،‬د ﻛﻮرﻧۍ ﻏړي ﺋﯥ ﻳﻮه ورځ ﭘﻪ داﺳﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ﻓﺎرم ﺗﻪ ﺑﻮﺗﻠﻞ ﭼﻲ ﻓﻴﻞ ﻣﺮﻏﺎن وږى ﺳﺎﺗﻞ ﺷﻮي وو‪ ،‬د دوى‬

‫ﭘﻪ ﻟﻴﺪو ﺳﺮه ټﻮل ﭘﻪ زﻏﺎﺳﺘﻪ د دوى ﻣﺨﻲ ﺗﻪ را ﻏﻮﻧډ ﺷﻮل‪ ،‬ﺧﻮ ﺑﻠﻪ ورځ ﺋﯥ دوى ﺗﻪ داﻧﻪ ورﻛړې وه‪ ،‬ﭼﻲ د ﻛﻮرﻧۍ‬
‫ﻏړي ﺋﯥ ﻓﺎرم ﺗﻪ راوﺳﺘﻞ ﮔﻮري ﭼﻲ ﻓﻴﻞ ﻣﺮﻏﺎن د ﻣﺨﻜﻲ ځﻞ ﭘﻪ څﯧﺮ د دوى ﺧﻮاﺗﻪ ﻧﻪ رازﻏﻠﻲ‪ ،‬ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ورﺗﻪ‬

‫ووﻳﻞ ‪ :‬وﻟﺲ ﻫﻢ ﻫﻤﺪاﺳﻲ دى‪ ،‬ﻛﻪ دي وږى وﺳﺎﺗﻮ ﺳﺘﺎ ﻻس ﺗﻪ ﺑﻪ ﮔﻮري او ﺳﺘﺎ ﭘﻪ ﺷﺎ او ﺧﻮا ﺑﻪ راﻏﻮﻧډﯦږي‪ ،‬ﺧﻮ‬
‫ﻛﻪ ﭘﻪ ﮔﯧډه ﻣﻮړ ﺷﻮ ﻟﻪ ﺗﺎ ﻧﻪ ﺑﯥ ﻧﻴﺎزه ﻛﯧږي‪ .‬دا د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻓﻠﺴﻔﻪ وه‪ ،‬د ﻫﻤﺪې ﻣﻨﻄﻖ ﭘﻪ ﺣﻜﻢ دوى ﻋﻤﻼً ﺧﻠﻚ‬

‫ﭘﻪ ﻟﻮږه او ﻓﻘﺮ ﻛﻲ ﺳﺎﺗﻞ‪.‬‬

‫د ﭘﺎﭼﺎ‪ ،‬ﻣﻠﻜﯥ او د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻧﻮرو ﻏړو ﻻﺳﻮﻧﻪ ښﻜﻠﻮل ﭘﻪ درﺑﺎرﻳﺎﻧﻮ ﻓﺮض وو‪ ،‬ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻪ وو ﭼﻲ‬

‫څﻮك د ى ﻟﻮړو ﻣﻘﺎﻣﻮﻧﻮ ﺗﻪ د رﺳﯧﺪو ﺷﻮق وﻛړي ﭘﺮﺗﻪ ﻟﺪې ﭼﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺳﺮټﻴټ ﻛړي او‬

‫ﻻﺳﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺳﺘﺮﮔﻮ وﻣﻮښﻲ‪ ،‬ﻋﺰت ﺗﻪ د رﺳﯧﺪو ﻻر ﻫﻤﺪا وه ﭼﻲ د ﻋﺰﺗﻤﻨﺪو ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺳﭙﻚ او ذﻟﻴﻞ ﺷﻲ‪.‬‬

‫د ﻫﯧﻮاد اﻗﺘﺼﺎدي وﺿﻌﻴﺖ‬
‫ﻟﻜﻪ څﻨﮕﻪ ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻗﺪرت د ﻳﻮې ﻛﻮرﻧۍ او ﭘﻪ ﻫﻐﯥ ﭘﻮري د ﺗړﻟﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وو‪ ،‬ﻫﻤﺪا‬

‫راز ﺷﺘﻤﻨﻲ‪ ،‬ځﻤﻜﻲ‪ ،‬ﺷﺮﻛﺘﻮﻧﻪ او ﺑﺎﻧﻜﻮﻧﻪ ﻫﻢ د ﻫﻤﺪې ډﻟﻲ ﭘﻪ واك ﻛﻲ وو‪ .‬ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻧﻈﺎم د داﺳﻲ ﻳﻮه اﻗﺘﺼﺎدي‬

‫ﻧﻈﺎم ﺳﺎﺗﻮﻧﻜﻰ وو ﭼﻲ ﻏﺮﻳﺐ ﻣﺰﻳﺪ ﻏﺮﻳﺐ ﻛړي او ﻏﻨﻲ ﻣﺰﻳﺪ ﻏﻨﻲ‪ ،‬د ﻏﺮﻳﺒﺎﻧﻮ ﭘﻪ زﺑﻴښﻠﻮﻛﻲ د اﻏﻨﻴﺎوو ﻻس آزاد‬

‫ﭘﺮﯦښﻮدل ﺷﻮى وو‪ ،‬دوى د ﻧﺎداره ﻃﺒﻘﻰ د اﺳﺘﺜﻤﺎر ﻟﭙﺎره ﻫﺮڅﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮى‪ ،‬ﻧﻪ ﺳﻮد ﺣﺮام وو‪ ،‬ﻧﻪ اﺣﺘﻜﺎر او ﻧﻪ د‬
‫ﺑﯥ وزﻟﻮ ﻟﻪ ﻣﺠﺒﻮرﻳﺘﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﻧﺎروا اﺳﺘﻔﺎده‪ ،‬ﻧﻪ د ځﻤﻜﻪ وال او ﺑﺰﮔﺮ ﺗﺮﻣﻨځ‪ ،‬ﻧﻪ د ﺗﺎﺟﺮ او ﻣﺸﺘﺮى ﺗﺮﻣﻨځ‪ ،‬ﻧﻪ د ﺑډاى‬

‫او ﻧﺎدار ﺗﺮﻣﻨځ او ﻧﻪ د ﻓﺎﺑﺮﻳﻜﯥ د ﺧﺎوﻧﺪ او ﻛﺎرﮔﺮ ﺗﺮﻣﻨځ د ﺗﻌﺎﻣﻞ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻧﻪ ﻛﻮم ﻗﺎﻧﻮن وو او ﻧﻪ ﻛﻮﻣﻪ ﺿﺎﺑﻄﻪ‪،‬‬

‫اﺳﺘﺨﺪام ﻛﻮوﻧﻜﻲ ﻟﻪ اﺳﺘﺨﺪام ﺷﻮو ﺳﺮه ﻫﺮڅﻪ ﻛﻮﻟﻰ او د دوى ﻟﻪ اړﺗﻴﺎ او ﻣﺠﺒﻮرﻳﺖ ﻧﻪ ﺋﯥ ﻫﺮه اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻮﻟﻰ‬

‫‪34‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------------‬ه ن واآ!‬

‫ﺷﻮى‪.‬‬
‫د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د واﻛﻤﻨۍ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﻞ ﻳﻮ زراﻋﺘﻲ ﻫﯧﻮاد ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮى‪ ،‬ځﻤﻜﻪ د ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺻﻠﻲ‬

‫او اﺳﺎﺳﻲ وﺳﻴﻠﻪ وه‪ ،‬ځﻤﻜﻪ د ﻣﺤﺪودو ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وه‪ ،‬دا ځﻤﻜﻲ ﻳﺎ ﻟﻪ ﻣﺴﻠﻂ او ﺣﺎﻛﻢ ﻧﻈﺎم ﺳﺮه د‬
‫ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﭘﻪ وﺟﻪ دوى ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړې وى او ﻳﺎ د ﻛﻤﻮ ځﻤﻜﻮ د ﺧﺎوﻧﺪاﻧﻮ ﻟﻪ ﻣﺠﺒﻮرﻳﺘﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﭘﻪ اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه ﺋﯥ‬

‫ﻟﺪوى ﻧﻪ اﺧﻴﺴﺘﻰ او ورو ورو ﺋﯥ ﺧﭙﻠﻲ ځﻤﻜﻲ زﻳﺎﺗﻲ ﻛړې وى‪ ،‬د زراﻋﺘﻲ ځﻤﻜﻮ زﻳﺎﺗﻪ ﺑﺮﺧﻪ د ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ‬

‫ﻻس ﻛﻲ وه ﭼﻲ ﺗﺮ ‪ 1000‬ﺟﺮﻳﺒﻪ ﺋﯥ زﻳﺎﺗﻪ ځﻤﻜﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ د ﻣﻴﺮاث د وﻳښ اﺳﻼﻣﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﭘﻪ ﻳﻮه ﻻس‬
‫ﻛﻲ د ځﻤﻜﻮ د ﺗﺮاﻛﻢ ﻣﺨﻪ ﻧﻴﻮﻟﻪ او ﻣﺴﻠﺴﻞ ﺋﯥ ﻟﻮﻳﻲ ځﻤﻜﻲ ﭘﻪ وړو وﯦﺸﻠﯥ ﺧﻮ ﭘﻪ ﻳﻮه ﻏﻴﺮ اﺳﻼﻣﻲ ﻣﺎﺣﻮل ﻛﻲ‬

‫ﻳﻮازې ﻟﺪې ﻻري د ﻓﻴﻮډاﻟﻲ ﻧﻈﺎم او د ﻫﻐﻪ ﻟﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻮ ﻋﻮاﻗﺒﻮ ﻣﺨﻨﻴﻮى ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻪ وو‪ ،‬ﺑﺰﮔﺮان ﻳﺎ ﭘﻪ ځﻤﻜﻮ ﭘﻮري‬

‫ﺗړﻟﯥ ﻛﻮرﻧۍ وې‪ ،‬ﭼﻲ ﻫﻢ د دوى دﻧﺪه ﻟﻪ ﭘﻼر ﻧﻪ اوﻻد ﺗﻪ ﭘﻪ ﻣﻴﺮاث رﺳﯧﺪه او ﻫﻢ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ دوى ﻟﻪ ځﻤﻜﻪ وال ﭘﻼر ﻧﻪ‬

‫د ده اوﻻد ﺗﻪ ﭘﻪ ﻣﻴﺮاث رﺳﯧﺪل او ﻳﺎ ﺋﯥ ځﻤﻜﻪ ﭘﻪ اﺟﺎره ﻛﺮﻟﻪ‪ .‬دوى دې ﺗﻪ اړ وو ﭼﻲ د ﺣﺎﺻﻼﺗﻮ ﺗﺮ اﺧﻴﺴﺘﻠﻮ ﭘﻮري‬

‫ﺧﭙﻞ ورځﻨﻲ ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺸﻜﻼت د ﭘﻮر ﻟﻪ ﻻري ﺣﻞ ﻛړي‪ ،‬د ځﻤﻜﻮ ﺧﺎوﻧﺪاﻧﻮ ﺑﻪ ﻳﺎ د ﺳﻮد ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ دوى ﺗﻪ ﭘﻮر‬

‫ورﻛﻮﻟﻮ او ﻳﺎ ﺑﻪ ﺋﯥ د ځﻤﻜﻲ ﺣﺎﺻﻼت ﻣﺨﻜﻲ ﻟﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﻟﺪوى ﻧﻪ ﭘﻪ ﻛﻤﻪ ﺑﻴﻪ واﺧﻴﺴﺘﻞ‪ ،‬ﺑﺰﮔﺮان ﺗﻞ د ﻣﺎﻟﻜﻴﻨﻮ‬

‫ﭘﻮروړي وو‪ ،‬دا ﭘﻮر ﺑﻪ ﻛﺎل ﭘﻪ ﻛﺎل زﻳﺎﺗﯧﺪو او ﺧﺒﺮه ﺑﻪ دي ﺣﺪﺗﻪ ورﺳﯧﺪه ﭼﻲ ﺑﺰﮔﺮان ﺧﭙﻠﻪ ﻛﻤﻪ ځﻤﻜﻪ‪ ،‬د ﻳﻮې‬

‫)ﻗﻠﺒﯥ( ﻏﻮاﻳﻲ او ﻫﺮڅﻪ وﭘﻠﻮري ﺗﺮڅﻮ د ﭘﻮر ﻓﺸﺎر راﻛﻢ ﻛړي‪ .‬د ﻛﻤﻮ ځﻤﻜﻮ ﺧﺎوﻧﺪان ورو ورو ﻟﻪ ﺻﺤﻨﯥ ﻧﻪ وﺗﻞ او‬

‫ﺧﭙﻠﻲ ځﻤﻜﻲ ﺋﯥ د زﻳﺎﺗﻮ ځﻤﻜﻮ د ﺧﺎوﻧﺪاﻧﻮ ﭘﻪ ﻧﻔﻊ ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛﻮﻟﯥ‪ .‬د دوى ﺧﻮراك اﻛﺜﺮاً ﺗﺮﻳﺦ ﭼﺎى او وﭼﻪ ﻣړۍ د‬

‫اورﺑﺸﻮ‪ ،‬ﺟﻮارو او ﻛﻠﻪ د ﻏﻨﻤﻮ وه‪ ،‬ﻳﻮازې ﻫﻐﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﭼﻲ وزه ﻳﺎ ﻏﻮا ﺋﯥ ﺳﺎﺗﻠﻰ ﺷﻮى‪ ،‬ﭘﺪې ﺗﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ ﻛﻠﻪ ﻛﻠﻪ‬
‫د ﺷﻴﺪو‪ ،‬ﻣﺴﺘﻮ او ﺗﺮوو ﺧﻮﻧﺪ وڅﻜﻲ‪ .‬اﻛﺜﺮاً ﭘﺪې ﻧﺘﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﺎل ﻛﻲ څﻮ ځﻠﻪ ﻫﻢ د ﻏﻮښﻲ ﻛټﻮه ﺑﺎﻧﺪي ﻛړي‪.‬‬
‫د اﻛﺜﺮو ﻛﻮرﻧﻴﻮ وﺿﻌﻴﺖ داﺳﻲ وو‪:‬‬
‫ﻳﻮه ﻟﻪ ﺗﻴږو ﻳﺎ ﺧټﻮ ﻧﻪ ﺟﻮړه ﺷﻮې ﺗﻮره ﻛﻮټﻪ ﭼﻲ ﻟﻮړواﻟﻰ ﺋﯥ د اﻧﺴﺎن ﺗﺮﻗﺪ ﻧﻪ ټﻴټ وو‪ ،‬ﭘﺪې ﺧﻮﻧﻲ ﻛﻲ ﺑﻪ‬

‫ټﻮﻟﻲ ﻛﻮرﻧۍ ژوﻧﺪﻛﺎوو‪ ،‬ﭘﺨﻠﻰ ﺑﻪ د ﺧﻮﻧﻲ ﻣﻨځ ﻛﻲ ﻛﯧﺪو‪ ،‬ﭘﻪ ژﻣﻲ ﻛﻲ ﺑﻪ د ﺧﻮﻧﻲ ﻳﻮې ﺧﻮا ﺗﻪ د دوى ﻣﻮاﺷﻲ‪ ،‬ﻳﻮه‬

‫ﻛﻨﺞ ﻛﻲ ﻏﻠﻪ‪ ،‬ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﺗﻪ د ﺳﻮﻧﺪ ﻟﺮﮔﻲ وو‪ ،‬دﯦﻮاﻟﻮﻧﻪ‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د ﺧﻮﻧﻲ ﭼﺖ ﺑﻪ ﻟﻪ دوده ﺗﻚ ﺗﻮر وو‪ ،‬د ﺑﺎران او‬

‫واورو ﭘﻪ ورځﻮ ﻛﻲ ﺑﻪ ﺧﻮﻧﻲ څڅﯧﺪې‪ ،‬د څڅﻮﺑﻲ ﺗﻮري اوﺑﻪ ﺑﻪ ﭘﺪوى را ﭘﺮﯦﻮﺗﯥ‪.‬‬

‫د ﭘښﺘﻨﻮ ﭘﻪ ﺳﻴﻤﻮﻛﻲ ﺋﯥ ﺟﺎﻣﻮ ﺗﻪ ﻛﺎﻟﻲ وﻳﻞ او دا د دې ﻟﭙﺎره ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﺎل ﻛﻲ ﺑﻪ ﻳﻮ ځﻞ ﺑﺪﻟﯧﺪل‪ ،‬ﺟﺎﻣﻪ ﺑﻪ ﻫﻠﺘﻪ‬

‫ﺑﺪﻟﯧﺪه ﭼﻲ ورﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﭘﻪ وار وار ﮔﻨډﻟﻮ او ﭘﻴﻮﻧﺪوﻟﻮ ﺑﻪ ﻧﻮره ﻟﻪ اﺳﺘﻔﺎدې ﻟﻮﯦﺪﻟﯥ وه‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺧﻮ ﺑﺨﺘﻮر وو ﭼﻲ‬
‫ﻛﺎﻟﻲ ﺋﯥ درﻟﻮدل‪ ،‬ﭘﻪ ﻧﻮرﺳﺘﺎن ﻛﻲ ﺧﻠﻜﻮ د وزو څﺮﻣﻨﻲ اﻏﻮﺳﺘﻠﯥ‪.‬‬

‫‪35‬‬

‫ه ن واآ! ‪ ----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫د ﻣﺎﻟﺪارۍ وﺿﻌﻴﺖ ﻫﻢ ﻫﻤﺪاﺳﻲ وو‪ ،‬واړه ﻣﺎﻟﺪاران ورو ورو ﻟﻪ ﺻﺤﻨﯥ وﺗﻞ او ﺧﭙﻞ ﻫﺮڅﻪ ﺋﯥ د ﻟﻮﻳﻮ‬

‫ﻣﺎﻟﺪاراﻧﻮ ﭘﻪ ﮔټﻪ ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛﻮل‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻧﻈﺎم د اﻗﺘﺼﺎد ﻫﺮه ﺑﺮﺧﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ رﻧﮓ ﻛﻲ رﻧﮕﻮﻟﯥ وه‪ ،‬ﺗﻞ‬
‫ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﻛﯧږي‪ ،‬د ټﻮﻟﻨﻲ د اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﻈﺎم ﺟﻮړښﺖ د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻧﻈﺎم ﭘﻪ ﻻس ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧږي‪.‬‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د اوﺑﻮ د زﯦﺮﻣﻮ ﻟﻪ ﻧﺎﺣﻴﯥ ډﯦﺮ ﻏﻨﻲ دى‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ د دﻧﻴﺎ ﻛﻢ ﻫﯧﻮادوﻧﻪ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﺳﺮه ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﺳﻴﺎﻟﻲ‬

‫وﻛړي ﺷﻲ‪ ،‬ﺧﻮ زﻣﻮږ د اوﺑﻮ زﻳﺎﺗﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﺑﻬﺮﺗﻪ دروﻣﻲ‪ ،‬زﻣﻮږ ټﻮل ﻧﻬﺮوﻧﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ دي‪ ،‬ﻣﻔﺴﺪو ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ د اوﺑﻮ‬
‫ﻣﻬﺎروﻟﻮ او د ﻧﻬﺮوﻧﻮ ﻛﻴﻨﺪﻟﻮ او د دښﺘﻮ ﺧړوﺑﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻫﻴڅ څﻪ ﻧﺪي ﻛړي‪ .‬د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻫﻢ ځﻤﻜﻪ د ﻧﻔﻮس ﭘﻪ‬

‫ﺗﻨﺎﺳﺐ زﻳﺎﺗﻪ ده او ﻫﻢ د اوﺑﻮ زﯦﺮﻣﻲ‪ ،‬ﻛﻪ دوﻟﺖ ﻳﻮازې اوﺑﻪ ﻣﻬﺎر ﻛړي او د ﺑﺮق د ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻳﺎ د ﺑﯧﺪﻳﺎوو د ﺧړوﺑﻮﻟﻮ ﭘﻪ‬
‫ﺑﺮﺧﻪ ﻛﻲ ﺗﺮې ﻛﺎر واﺧﻠﻲ ﻧﻪ ﻳﻮازې د ټﻮل اﻓﻐﺎن وﻟﺲ ﻟﭙﺎره ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻛﻮي او د ﻓﻘﺮ او ﻟﻮږي ﻣﺨﻪ ﻧﻴﻮل ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‪،‬‬
‫ﺑﻠﻜﻲ ﻣﻮږ د ﺳﻴﻤﻲ ﻟﻪ ﻧﻮرو ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﺳﺮه ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮ‪.‬‬

‫د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن د واﻛﻤﻨۍ ﺗﺮ وروﺳﺘﻴﻮ ﺷﯧﺒﻮ ﻟﻪ څﻮ ﻟﻮﻳﻮ ښﺎروﻧﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭼﻲ د ﭘﺨﻮ ﺳړﻛﻮﻧﻮ ﭘﻪ ذرﻳﻌﻪ ﺳﺮه وﺻﻞ‬

‫ﺷﻮي وو او ﻫﻐﻪ ﻫﻢ د ﺑﻬﺮﻧﻴﻮ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ د ﻣﺮﺳﺘﻮ ﻟﻪ ﻻري‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد اﻛﺜﺮ ﺳړﻛﻮﻧﻪ ﺧﺎم او ﺧﺎورﻳﻦ وو‪ .‬د زراﻋﺖ د‬

‫ودي ﻟﭙﺎره د ﻧﻬﺮوﻧﻮ ﺗﺮڅﻨﮓ ﻻرو ﺗﻪ ﺿﺮورت دى ﭼﻲ ﻳﻮه ﺳﻴﻤﻪ ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺳﺮه وﺻﻞ ﻛړي‪ ،‬ﻟﻪ ﻳﻮې ﻧﻪ ﺑﻠﻲ ﺗﻪ د زراﻋﺘﻲ‬
‫ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻮ اﻧﺘﻘﺎل آﺳﺎﻧﻪ ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ ﺗﺮ دې ﻧﻴټﻰ ﻳﻮازې د ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر‪ ،‬ﻫﺮات‪ ،‬ﻛﻨﺪﻫﺎر او ﻣﺰار ﻟﻮى ښﺎروﻧﻪ د ﭘﺨﻮ‬
‫ﺳړﻛﻮﻧﻮ ﭘﻪ ذرﻳﻌﻪ ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﺳﺮه وﺻﻞ ﺷﻮي وو‪ ،‬ﭘﺎﺗﯥ وﻻﻳﺎت او د ﭘﺨﻮ ﺳړﻛﻮﻧﻮ ﻳﻮې ﺧﻮا ﺑﻠﻴﺨﻮا ﺗﻪ ټﻮﻟﻲ ﺳﻴﻤﻲ ﻟﻪ‬

‫ﭘﺨﻮ ﺳړﻛﻮﻧﻮ او ﭘﻪ ډﯦﺮو ﻣﻮاردوﻛﻲ ﻟﻪ ﺧﺎورﻳﻨﻮ ﺳړﻛﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﻫﻢ ﻣﺤﺮوم وو‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺷﻠﻤﻲ ﭘﻴړۍ ﻛﻲ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻣﻈﻠﻮم ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ د اﻧﺘﻘﺎﻻﺗﻮ ﻟﭙﺎره ﻟﻪ اوښﺎﻧﻮ‪ ،‬آﺳﻮﻧﻮ او ﺧﺮو اﺳﺘﻔﺎده‬

‫ﻛﯧﺪه‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﻟﻪ ﻳﻮه ځﺎﻳﻪ ﺑﻞ ځﺎى ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎﻻت د ﻫﻐﻮ ﻛﺮاﭼﻴﻮ ﭘﻪ ذرﻳﻌﻪ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧﺪل ﭼﻲ ﺳړو ﺑﻪ ﭘﻪ زﺣﻤﺖ‬

‫ﻛﺸﻮﻟﯥ‪.‬‬

‫د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ﺷﻤﻮل ﻟﻪ څﻮ ﻟﻮﻳﻮ ښﺎروﻧﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭼﻲ څﻪ ﻧﺎڅﻪ ﺋﯥ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻮ ﺑﺮق درﻟﻮد‪ ،‬د ټﻮل اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن‬

‫ﺧﻠﻚ د ﺑﺮﻳښﻨﺎ ﻟﻪ ﻧﻌﻤﺖ ﻧﻪ ﻣﺤﺮوم ول‪ ،‬ﭘﻪ ډﯦﺮو ﺳﻴﻤﻮ ﻛﻲ ﺧﻠﻜﻮ د رڼﺎ ﻟﭙﺎره ﻟﻪ ﻫﻐﻮ څﺮاﻏﻮﻧﻮ ﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ‬
‫ﻟﻪ ﻗﺮون وﺳﻄﻰ ﻧﻪ ﭘﻪ ﻣﻴﺮاث ﭘﺎﺗﯥ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﭘﺨﻰ ﺧټﻰ ﻧﻪ ﺟﻮړ ﺷﻮو ﻛﻮدوړوﻛﻲ د ﺷﺮﺷﻤﻮ ﺗﯧﻞ اﭼﻮل او ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ ﻟﻪ‬

‫ﭘﻨﺒﯥ ﻧﻪ ﭘﻪ ﻻس اوﺑﺪل ﺷﻮې ﻓﻴﻠﺘﻪ ﻛﯧښﻮدل او د رڼﺎ ﻟﭙﺎره ﻫﻐﻪ ﺑﻠﻮل‪ .‬ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ ﻛﻪ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د اوﺑﻮ ﻟﻪ‬

‫زﯦﺮﻣﻮ ﻧﻪ د ﺑﺮﻳښﻨﺎ د ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﻪ ﻛﺎر ﻛﻲ اﺳﺘﻔﺎده وﺷﻲ ﻧﻪ ﻳﻮازې د ﺑﺮﻳښﻨﺎ ﻟﻪ ﻧﺎﺣﻴﯥ د ټﻮل ﻫﯧﻮاد ﻣﺸﻜﻼت ﺣﻞ ﻛﻮﻟﻰ‬

‫ﺷﻮ ﺑﻠﻜﻲ ﺧﭙﻠﻮ ﮔﺎوﻧډﻳﻮ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﺗﻪ ﻛﺎﻓﻰ ﻣﻘﺪار ﺑﺮﻳښﻨﺎ ﺻﺎدروﻟﻰ ﺷﻮ‪ ،‬ﻳﻮازې د ﻛﻨړ ﻟﻪ ﺳﻴﻨﺪ ﻧﻪ ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ‬
‫‪ 1000‬ﻣﻴﮕﺎواټﻪ ﺑﺮق ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﺪې ﻣﻬﻢ ﺳﻴﻨﺪ ﻧﻪ ﻫﻴڅ اﺳﺘﻔﺎده ﻧﻪ ﻛﯧږي‪ ،‬ټﻮﻟﻲ اوﺑﻪ ﺋﯥ د ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن‬

‫‪36‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------------‬ه ن واآ!‬

‫ﭘﻪ ﻟﻮري دروﻣﻲ‪ .‬د ﻛﻨﺮ ﺳﻴﻨﺪ ﺧﻮاﺗﻪ د ﮔﻤﺒﯧﺮى ﻟﻮﻳﻪ دښﺘﻪ ﭘﺮﺗﻪ ده ﭼﻲ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺷﭙﻴﺘﻪ زره ﺟﺮﻳﺒﻪ د ﻛﺮﻟﻮ وړ ځﻤﻜﻪ ﻟﺮي‬

‫ﺧﻮ د ﻛﻨﺮ ﻟﻪ ﺳﻴﻨﺪ ﻧﻪ ﻧﻪ د ﺑﺮﻳښﻨﺎ د ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﻛﻲ ﻛﺎر اﺧﻴﺴﺘﻞ ﺷﻮى او ﻧﻪ د ﻫﻤﺪې دښﺘﻲ د ﺧړوﺑﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ‬
‫ﻛﻲ‪.‬‬

‫د ﻫﻨﺪوﻛﺶ د دﻧﮕﻮ دﻧﮕﻮ ﻏﺮوﻧﻮ د واورو ﻟﻪ ﺳﺘﺮو ﺳﺘﺮو زﯦﺮﻣﻮ ﻧﻪ ﭼﻲ ﻛﻮﻣﻲ اوﺑﻪ د ﺷﻤﺎل ﭘﻪ ﻟﻮري ﺑﻬﯧږي‬

‫اﻛﺜﺮاً ﻟﻪ ﻣﻨﺎﺳﺒﻲ اﺳﺘﻔﺎدې ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ د ﻣﺮﻛﺰي آﺳﻴﺎ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﭘﻪ ﻟﻮر دروﻣﻲ‪ ،‬ﺣﺎل داﭼﻰ ﺗﺮﻫﻤﺪې اوﺑﻮ ﻻﻧﺪې د‬

‫دښﺖ ﻣﻴﺮﻋﻠﻢ او دښﺖ اودان ﭘﻪ ﺷﺎن ﭘﺮاﺧﻰ وﭼﻲ دښﺘﻲ ﭘﺮﺗﻰ دي ﭼﻲ ﭘﻪ ﺳﻠﻬﺎوو زره ﺟﺮﻳﺒﻪ د ﻛﺮ وړ ځﻤﻜﻪ ﺗﺮې‬

‫ﺟﻮړﯦﺪى ﺷﻲ‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﻪ ﻧﺎ اﻫﻠﻪ واﻛﻤﻨﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﻧﻪ د ﻫﯧﻮاد د ﺳﻤﺴﻮرﺗﻴﺎ ﻓﻜﺮ وو او ﻧﻪ د ﻏﻢ ځﭙﻠﻲ وﻟﺲ د اﻗﺘﺼﺎدي‬
‫ﺳﺘﻮﻧﺰو د ﺣﻞ ﻛﻮﻟﻮ اﻧﺪﻳښﻨﻪ‪.‬‬

‫دې ﺗﻪ ورﺗﻪ وﺿﻌﻴﺖ د ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ ﺟﻨﻮب او ﻏﺮب ﻛﻲ ﮔﻮرو ﭼﻲ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ اوﺑﻮ دې ﺳﻴﻤﻮ ﺗﻪ ﻧږدې‬

‫ﮔﺎوﻧډي ﻫﯧﻮادوﻧﻪ ﺳﻤﺴﻮر ﺷﻮي او د دې ﺳﻴﻤﻲ وﻟﺴﻮﻧﻪ ډﯦﺮه ﻛﻤﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﺗﺮې ﻛﻮي‪.‬‬

‫د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ اﻛﺜﺮو ﺳﻴﻤﻮﻛﻲ د ځﻤﻜﻲ ﻻﻧﺪې د اوﺑﻮ زﯦﺮﻣﻲ ډﯦﺮى ژوري ﻧﺪي ﭘﻪ ﻛﻢ ﻣﺼﺮف ﺳﺮه ﻟﺪې اوﺑﻮ‬

‫ﻧﻪ د ځﻤﻜﻮ د ﺧړوﺑﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﻛﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻧﻪ ﻏﺮب او ﺟﻨﻮب ﻏﺮب ﺗﻪ ﭘﺮاﺗﻪ وﻻﻳﺎت ﻟﻪ وردك‬
‫ﻣﻴﺪان ﻧﻪ ﺑﻴﺎ ﺗﺮ ﺑﺎدﻏﻴﺲ ﭘﻮري‪ ،‬ﭘﺪې ﭘﺮاﺧﻰ ﺳﻴﻤﻲ ﻛﻲ ﺳﺘﺮي ﺳﺘﺮي دښﺘﻲ دي ﭼﻲ د ځﻤﻜﻲ ﻻﻧﺪې اوﺑﻪ ﺋﯥ ﻟﻪ‬
‫)‪ (8‬ﻧﻪ ﺗﺮ )‪ (30‬ﻣﺘﺮو ﭘﻮري ژوري دي‪ ،‬ﻟﺪې اوﺑﻮ ﻧﻪ د واټﺮﭘﻤﭗ ﭘﻪ ذرﻳﻌﻪ ﭘﻪ آﺳﺎﻧۍ ﺳﺮه اﺳﺘﻔﺎده ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‪ ،‬ﻛﻪ‬

‫دوﻟﺖ د دې ﺳﻴﻤﻲ ﺧﻠﻜﻮﺗﻪ ﻓﻘﻂ ﺑﺮﻳښﻨﺎ رﺳﻮﻟﯥ وى دا ټﻮﻟﻪ ﭘﺮاﺧﻪ ﺳﻴﻤﻪ ورﺑﺎﻧﺪي ﺳﻤﺴﻮرﯦﺪه‪.‬‬

‫د ﻫﯧﻮاد اﻗﺘﺼﺎد ﭘﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ اﻣﻜﺎﻧﺎﺗﻮ ﻣﺘﻜﻲ وو‪ ،‬ﻛﻪ ﻛﻠﻪ ﺑﻪ دا ﻃﺒﻴﻌﻲ اﻣﻜﺎﻧﺎت د ﻣﻌﻤﻮل ﭘﻪ څﯧﺮ ﺗﺮﻻﺳﻪ‬

‫ﻧﺸﻮل ﻧﻮ وﻟﺲ ﺑﻪ ﻟﺪاﺳﻲ ﺳﺨﺖ او دردووﻧﻜﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮ ﭼﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﻪ ورﺗﻪ ﮔﺮاﻧﻪ ﺷﻮه‪ ،‬د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن د‬

‫اﻗﺘﺪار ﭘﻪ وروﺳﺘﻴﻮ ﻛﻠﻮﻧﻮﻛﻲ دوه ﻛﺎﻟﻪ ﭘﺮﻟﻪ ﭘﺴﯥ وچ ﻛﺎﻟﻲ راﻏﻠﻪ‪ ،‬وﻟﺲ ﻟﺪاﺳﻲ ﻗﺤﻄﻲ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮ ﭼﻲ ﺧﭙﻞ‬

‫زاﻣﻦ ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺟﻮﻣﺎﺗﻮﻧﻮ ﻛﻲ د ﻧﻮرو ﭘﻪ اﺳﺮه ﭘﺮﯦښﻮدل‪ ،‬دوﻟﺖ ﻟﺪاﺳﻲ ﺣﺎﻻﺗﻮ ﺳﺮه د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻫﻴڅ ﺑﻨﺪوﺑﺴﺖ ﻧﻪ‬
‫درﻟﻮد‪ ،‬ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ ﻗﺮآن د ﻳﻮﺳﻒ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻛﻴﺴﻪ د دې ﻟﭙﺎره زﻣﻮږ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ږدي ﭼﻲ د اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ وچ‬

‫ﻛﺎﻟﻲ ﺳﺮه د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻟﭙﺎره د واﻛﻤﻨﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﭘﻮه ﺷﻮ‪ ،‬ﻫﻐﻪ د اوه ﻛﻠﻨﻲ اوږدې ﻣﻮدې وچ ﻛﺎﻟﻲ ﻟﭙﺎره ﻣﺨﻜﻲ‬

‫ﻟﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﺗﻴﺎرى وﻧﻴﻮ او وﻟﺲ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻟﻮږي او ﻗﺤﻄﻲ ﻧﻪ وژﻏﻮرو‪.‬‬

‫د اﺳﻼم ﻟﻪ ﻧﻈﺮه ﻓﻘﺮ او ﻟﻮږه د اﻧﺴﺎن د ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﻮ ﻧﺘﻴﺠﻪ ده ﻧﻪ ﭘﻪ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻛﻲ د اﻣﻜﺎﻧﺎﺗﻮ د ﻛﻤﻮاﻟﻲ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ ،‬اﺳﻼم ﻫﻐﻪ اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﻈﺎم ﻋﺎدﻻﻧﻪ ﮔڼﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ ﺛﺮوت د اﻏﻨﻴﺎوو ﺗﺮﻣﻨځ ﻻس ﭘﻪ ﻻس ﻧﺸﻲ‪ ،‬ﭘﻪ‬
‫اﺳﻼم ﻛﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ د ﺑﯥ وزﻟﻮ ﺣﺎﻣﻲ دى ﻧﻪ د اﻏﻨﻴﺎوو اﺳﺘﺎزى‪ ،‬دوﻟﺖ ﻣﻜﻠﻒ دى د اﻏﻨﻴﺎوو ﻟﻪ ﺷﺘﻤﻨﻴﻮ ﻧﻪ ﻣﻌﻴﻨﻪ‬
‫‪37‬‬

‫ه ن واآ! ‪ ----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻠﻲ او ﭘﺪې ﺳﺮه د ﻧﺎدارو ﻣﺸﻜﻼت ﺣﻞ ﻛړي‪ ،‬دوﻟﺖ ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ د ﺷﺘﻤﻦ او ﻧﻴﺴﺘﻤﻦ ﺗﺮﻣﻨځ د ﺗﻌﺎدل‬

‫وﺳﻴﻠﻪ ده ﻧﻪ د ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ او د ﻏﺮﻳﺐ ﻣﺰﻳﺪ ﻏﺮﻳﺐ ﻛﯧﺪو او د ﺑډاى د ﻣﺰﻳﺪ ﺷﺘﻤﻦ ﻛﯧﺪو ﻋﺎﻣﻞ‪.‬‬

‫اﺳﻼم ﺳﻮد او اﺣﺘﻜﺎر ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﺣﺮام ﻛړي ﭼﻲ ﻟﺪې ﻧﻪ ﻏﺮﻳﺒﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﺻﺪﻣﻪ رﺳﯧږي‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه د ﺑﯥ وزﻟﻮ ﻟﻪ‬

‫ﻣﺠﺒﻮرﻳﺘﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﻧﺎروا اﺳﺘﻔﺎده ﻛﯧږي‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﻳﻮ د ﺧﭙﻠﻮ ﺧﻮﻟﻮ او ﺗڼﺎﻛﻮ ﻟﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻪ ﻣﺤﺮوﻣﯧږي او ﺑﻞ ﻟﻪ ﻛﺎر او‬

‫ﺧﻮﻟﻮ ﺗﻮﻳﻮﻟﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﮔټﻪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮي‪.‬‬

‫د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن د ﻣﻨﺤﻄﻲ واﻛﻤﻨۍ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ دوﻟﺖ ﻟﻪ ﺑﯥ وزﻟﻮ ﻧﻪ د ښﻜﻮﻟﻮ وﺳﻴﻠﻪ وه‪ ،‬ټﻮل ﺑﺎر د ﻧﺎدارو ﭘﻪ‬

‫اوږو وو‪ ،‬د ﺳړﻛﻮﻧﻮ د ﺟﻮړوﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺑﻪ دوى ﺑﻴﮕﺎر ﻛﯧﺪل‪ ،‬ﻣﺎﻟﻴﻪ ﺑﻪ دوى ورﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬د ﺟﻮﻣﺎت ﻣﻼ او ﻃﺎﻟﺐ ﺗﻪ ﺑﻪ د‬

‫وﻇﻴﻔﻰ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ دوى ډوډى ورﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻋﺴﻜﺮي ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ د دوى ﭘﻪ ﻏﺎړه وو‪ ،‬ﭘﻪ ﺟﮕړو ﻛﻲ ﺑﻪ د دوى زاﻣﻦ د ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ‬
‫ﻟﭙﺎره وړاﻧﺪي ﻛﯧﺪل‪ ،‬د ﻣﺎﻟﻴﻰ او د ﮔﻤﺮﻛﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﻮ ﻧﻈﺎم داﺳﻲ وو ﭼﻲ ﺗﺮﻫﺮ ﭼﺎ زﻳﺎت ﻣﺤﺮوﻣﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ‬
‫ﻣﺘﻀﺮر ﻛﯧﺪه‪ ،‬اﺳﻼم د ځﻤﻜﻲ ﻟﻪ ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻪ ﻳﻮه ﻣﻌﻴﻨﻪ ﺑﺮﺧﻪ د ﺑﯥ وزﻟﻮ ﺣﻖ ﮔڼﻲ ﭼﻲ دوﻟﺖ ﺑﻪ ﺋﯥ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮي او د‬

‫ﻧﻴﺴﺘﻤﻨﻮ ﻣﺴﺘﺤﻘﻴﻨﻮ ﻣﺸﻜﻼت ﺑﻪ ورﺑﺎﻧﺪي ﺣﻞ ﻛﻮي‪ ،‬دوﻟﺖ ﺑﻪ دې ﺗﻪ ﻫﻢ ﺟﺪي ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻪ ﻛﻮي ﭼﻲ دا ﺣﺎﺻﻞ د‬

‫ﻛﻮﻣﻲ ځﻤﻜﻲ دى‪ ،‬د ﺑﺎران او ﺳﻴﻨﺪ ﭘﻪ اوﺑﻮ ﺧړوﺑﯧږي او ﺧﺎوﻧﺪ ﺋﯥ د ځﻤﻜﻲ ﭘﻪ ﺧړوﺑﻮﻟﻮ ﻣﺼﺮف ﻧﻜﻮي او ﻛﻪ ﭘﻪ‬

‫ﺧړوﺑﻮﻟﻮ ﺑﺎﻧﺪي ﺋﯥ ﻣﺼﺎرف ﻛﻮي‪ ،‬ﭘﻪ ﻳﻮه ﺻﻮرت ﻛﻲ د ﺣﺎﺻﻞ ﻟﺴﻤﻪ او ﭘﻪ ﺑﻞ ﺻﻮرت ﻛﻲ د ﺣﺎﺻﻞ ﺷﻠﻤﻪ ﺑﺮﺧﻪ‬

‫ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ .‬ﺧﻮ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﭘﻪ ﻧﻈﺎم ﻛﻲ ﻟﻪ ځﻤﻜﻲ ﻧﻪ ﻣﺎﻟﻴﻪ اﺧﻴﺴﺘﻞ ﻛﯧﺪه او ﻫﻐﻪ د ﺑﯥ وزﻟﻮ ﻧﻪ؛ ﺑﻠﻜﻪ د‬

‫واﻛﻤﻨﺎﻧﻮ ﺣﻖ ﮔڼﻞ ﻛﯧﺪه‪ ،‬دا ﭘﻪ اﺻﻞ ﻛﻲ ﺟﺰﻳﻪ وه ﭼﻲ واﻛﻤﻨﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻟﻪ اﻓﻐﺎن ﻣﻈﻠﻮم وﻟﺲ ﻧﻪ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﺗﺮﻻﺳﻪ‬
‫ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ دوى اﺳﻴﺮان وو او ﻫﯧﻮاد ﺋﯥ ﻣﻔﺘﻮﺣﻪ ﺳﻴﻤﻪ‪.‬‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﮔﺎز او ﻧﻔﺘﻮ ﻏﻨﻲ زﯦﺮﻣﻲ ﻟﺮي‪ ،‬واﻛﻤﻨﺎﻧﻮ د دې زﯦﺮﻣﻮ د ﺗﻔﺤﺼﺎﺗﻮ ﻛﺎر ﭘﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ وﺟﻮﻫﺎﺗﻮ‬

‫روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ وﺳﭙﺎرو‪ ،‬دوى د ﺷﺒﺮﻏﺎن ﮔﺎز اﺳﺘﺨﺮاج ﻛړ‪ ،‬د ازﺑﻜﺴﺘﺎن ﻟﻪ ﻻري ﺋﯥ روﺳﻴﯥ ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎل او اروﭘﺎﺋﻲ‬

‫ﺑﺎزاروﻧﻮ ﺗﻪ ﻋﺮﺿﻪ ﻛړ‪ ،‬د ﮔﺎز ﻣﻴﺘﺮ د ازﺑﻜﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﺧﺎوره ﻛﻲ او د روﺳﺎﻧﻮ ﺗﺮﻛﻨﺘﺮول ﻻﻧﺪې وو‪ ،‬ﻫﻢ ﺋﯥ ﺑﻴﻪ روﺳﺎﻧﻮ‬
‫ټﺎﻛﻠﻪ او ﻫﻢ د اﻧﺘﻘﺎل ﺷﻮي ﮔﺎز اﻧﺪازه‪ ،‬د دې ﮔﺎز ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ روﺳﺎﻧﻮ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺗﻪ ﻫﻐﻪ زړه وﺳﻠﻪ‬

‫ورﻛړې ﭼﻲ ﻧﻮر د اﺳﺘﻔﺎدې ﻧﻪ وه او د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ډﻳﭙﻮﮔﺎﻧﻮ ﻛﻲ ذﺧﻴﺮه ﺷﻮې وه‪ ،‬دې ﺗﻪ ﺋﯥ ﺗﺎزه رﻧﮓ ورﻛﺎوو او ﭘﻪ‬
‫اوﭼﺘﻪ ﺑﻴﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻠﻮرﻟﻪ‪.‬‬

‫روﺳﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻟﻪ څﺎﮔﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﻧﻔﺖ اﺳﺘﺨﺮاج ﺷﻲ‪ ،‬دا ځﻜﻪ ﭼﻲ ﭘﺪې ﻛﺎر ﺳﺮه د ﺳﺮﺣﺪ ﻧﻪ‬

‫آﺧﻮا د روس ﺗﺮ ﻛﻨﺘﺮول ﻻﻧﺪې ﺳﻴﻤﻮ ﭘﻪ زﯦﺮﻣﻮ ﺑﺎﻧﺪي ﻣﻨﻔﻰ اﺛﺮ ﭘﺮﯦﻮﺗﻮ‪.‬‬

‫ﻣﻮږ ﭘﻪ ﺣﺎﺟﻲ ﮔﻚ ﻛﻲ د اوﺳﭙﻨﻲ ﻫﻮﻣﺮه ﺳﺘﺮ ﻣﻌﺪن ﻟﺮو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻧړۍ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺳﺎرى ﻧﺸﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻮږ د ﻣﺴﻮ او ﻃﻼ‬
‫‪38‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------------‬ه ن واآ!‬

‫ﻟﻮﻳﻲ زﯦﺮﻣﻲ ﻟﺮو د وروﺳﺘﻴﻮ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻮ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ ﻣﻌﻠﻮﻣﻪ ﺷﻮې ﭼﻲ د ﻛﻴﺎن ﭘﻪ درې ﻛﻲ د ﺳﺮو زرو ﻳﻮ ﺳﺘﺮ‬
‫ﻣﻌﺪن داﺳﻲ دى ﭼﻲ ﻟﻪ ﻫﺮ ټﻦ ﺗﯧږي ﻧﻪ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ‪ 400‬ﮔﺮاﻣﻪ ﻃﻼ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﯧږي‪ ،‬ﺣﺎل داﭼﻰ د ﻧړۍ ﭘﻪ ﻫﻴڅ ﮔﻮټ ﻛﻲ‬

‫داﺳﻲ ﻣﻌﺪﻧﻮﻧﻪ ﻧﺸﻮ ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ ﭼﻲ ﭘﻪ ټﻦ ﻛﻲ ﺗﺮ ‪ 60‬ﮔﺮاﻣﻮ زﻳﺎﺗﻪ ﻃﻼ ورﻛړې‪.‬‬

‫ﻣﻮږ ﻫﻮﻣﺮه ﻗﻴﻤﺘﻰ ﺗﯧږي ﻟﺮو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻧړۍ ﻛﻲ ﺋﯥ ډﯦﺮﻛﻢ ﻣﺜﺎل ﭘﻴﺪا ﻛﯧږي‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﺮڅﻪ ﺗﺮځﻤﻜﻲ ﻻﻧﺪې ﭘﺎﺗﯥ‬

‫ﺷﻮي‪ ،‬ﻧﺎ اﻫﻠﻪ او وﻃﻦ ﭘﻠﻮروﻧﻜﻮ ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ دې ﺗﻪ ﻫﻴڅ ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻪ ﻧﺪه ﻛړې‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن ﻫﻤﺪوﻣﺮه ﻛﺎﻓﻰ ﮔڼﻞ ﭼﻲ‬

‫ﺗﺸﻨﺎب ﺋﯥ د ﻻﺟﻮردو ﭘﻪ ﺗﻴږو ﭘﻮښﻞ ﺷﻮى وي او د ارگ ﭘﻪ ﺧﺰاﻧﻪ ﻛﻲ د ده د ﻛﻮرﻧۍ د ﺿﺮورت وړ ﻗﻴﻤﺘﻲ ﻏﻤﻲ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد وي‪.‬‬

‫ﻣﺬﻫﺐ‬
‫ﭼﯧﺮي ﭼﻲ واك د ﻓﺮﻋﻮن ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وي او ﺷﺘﻤﻨﻲ د ﻗﺎرون ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎرﻛﻲ‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺬﻫﺐ د وﻟﺲ د‬

‫اﺳﺘﺨﻔﺎف او ﺗﺤﻤﻴﻖ وﺳﻴﻠﻪ وي‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺬﻫﺒﻲ ﭘﻴﺸﻮاﻳﺎن ﺳﺤﺮه وي او د دې ډﻟﻲ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ ﺑﻪ ﻫﺎﻣﺎن وي‪ ،‬د‬
‫ﻓﺮﻋﻮﻧﻲ ﻧﻈﺎم ښﻰ ﻻس‪ .‬ﻗﺮآن د ﻳﻮه ﻓﺮﻋﻮﻧﻲ ﻧﻈﺎم ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻫﻤﺪاﺳﻲ واﻳﻲ‪:‬‬
‫ﻫﺮ اﺳﺘﺒﺪادي ﻧﻈﺎم درې ﺑﺮﺧﻲ ﻟﺮي‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ :‬ﻫﻐﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﻮي او د ﻗﺪرت واﮔﻰ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ دى )ﻓﺮﻋﻮن او د ده ﻣﻸ او درﺑﺎرﻳﺎن(‬

‫ب‪ :‬ﻫﻐﻪ ﭼﻲ د ټﻮﻟﻨﻲ د اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﻈﺎم ﻣﻬﺎر د دوى ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻛﻲ دى‪ ،‬ﺷﺘﻤﻨﻲ او د ﺗﻮﻟﻴﺪ وﺳﺎﻳﻞ ﺋﯥ ﭘﻪ واك‬

‫ﻛﻲ دي او ﭘﻪ ﺑﺎزار ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﻮي )ﻗﺎرون(‬

‫ج‪ :‬ﻫﻐﻪ ډﻟﻪ ﭼﻲ د ﻫﻤﺪې ﻧﻈﺎم د ﻣﻨﻠﻮ ﻟﭙﺎره ﺧﻠﻚ ذﻫﻨﺎً ﺗﻴﺎروي‪ ،‬ﻧﻈﺎم ﺗﻪ دﻳﻨﻲ او ﻣﺬﻫﺒﻲ ﺑڼﻪ ورﻛﻮي‪ ،‬وﻟﺲ‬

‫ﻏﻮﻟﻮي‪ ،‬د دوى ﭘﻪ ﺳﺘﺮﮔﻮ ﻛﻲ ﺧﺎوري اﭼﻮي‪ ،‬ﻟﻪ واﻛﻤﻦ ﻧﻪ ﻳﻮه ﻣﻘﺪﺳﻪ څﯧﺮه ﺟﻮړوي‪ ،‬ﻛﻠﻪ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ د ﺧﺪاى‬

‫ﺳﻴﻮرى‪ ،‬ﺟﻮړوي او ﻛﻠﻪ ده ﺗﻪ ﺧﺪاﻳﻲ ﻣﻘﺎم ورﻛﻮي او ﻟﻪ وﻟﺲ ﻧﻪ ﻏﻮاړي ﭼﻲ ﻧﻪ ﻳﻮازې ﭘﻪ ژوﻧﺪ ﻛﻲ د دې ځﻤﻜﻨﻲ‬
‫ﺧﺪاى ﻟﻤﺎﻧځﻨﻪ وﻛړي‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻟﻪ ﻣﺮگ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻫﻢ د ده ﻣﺠﺴﻤﯥ ﺗﻪ ﺳﺮټﻴټ ﻛړي )ﻫﺎﻣﺎن او د ده ﻣﻠﮕﺮى ﺳﺤﺮه‪(.‬‬

‫"ﻓﺮﻋﻮن" د "ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم" د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻟﭙﺎره ﺗﺮټﻮﻟﻮ د ﻣﺨﻪ "ﺳﺤﺮه" راوړاﻧﺪي ﻛﻮي‪ ،‬ﻟﺪوى ﻧﻪ د‬

‫"ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم" د وژﻟﻮ ﻓﺘﻮى اﺧﻠﻲ‪ ،‬د دوى ﭘﻪ ﺧﻮﻟﻪ د "ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم" او د ده د اﻟﻬﻲ ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ او‬

‫دﻋﻮت ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ واﻳﻲ‪ :‬ده دﻳﻦ ﻟﻪ ﮔﻮاښ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛړى‪ ،‬د ټﻮﻟﻨﻲ ﻟﻪ ﻏﻮره دﻳﻦ ﻧﻪ وﺗﻠﻰ‪ ،‬ﻓﺴﺎد ﺧﻮروي‪ ،‬اﻗﺘﺪار‬
‫ﻏﻮاړي‪ ،‬دا ﻫڅﻪ ﻛﻮي ﭼﻲ ﺳﺘﺎﺳﻮ آرام او ﺳﻮﻛﺎﻟﻪ ژوﻧﺪ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮي‪ ،‬ﺗﺸﻨﺞ او اﺧﺘﻼف راوﻻړﻛړي‪ ،‬اﻣﻨﻴﺖ‬
‫‪39‬‬

‫ه ن واآ! ‪ ----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺧﺘﻢ ﻛړي او ﺷﺮارت ﺧﻮرﻛړي‪.‬‬
‫زﻣﻮږ د ټﻮﻟﻨﻲ "ﻓﺮﻋﻮن" ﻫﻢ "ﻫﺎﻣﺎن" درﻟﻮد‪ ،‬د ﺳﺤﺮه وو ﻣﺸﺮ‪ ،‬ﻫﻐﻮى ﺑﻪ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻋﻮاﻣﻮ ﺗﻪ وﻳﻞ‪:‬‬
‫د ده ﻣﻼ اوه وﻟﻴﺎﻧﻮ ﺗړﻟﯥ‪ ،‬ﻛﻮﻣﻲ ﺳﺘﺮﮔﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ده وﻟﮕﯧږي د دوزخ اور ورﺑﺎﻧﺪي ﺣﺮام دى‪ ،‬ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ ځﻤﻜﻪ‬

‫ﻛﻲ د ﺧﺪاى ﺳﻴﻮرى دى‪ ،‬ﭘﺎﭼﺎ ﺗﻪ د ورځﻲ اوه ﻧﺎروا ﻗﺘﻠﻮﻧﻪ ﺟﺎﺋﺰ دي‪ ،‬څﻮك ﭼﻲ د ﭘﺎﭼﺎ ﻧﻪ ﺑﻐﺎوت وﻛړي ﻣﺒﺎح اﻟﺪم‬

‫دى‪ ،‬ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ﺧﺪاى ورﻛړې‪ ،‬د ﺧﺪاى ﭘﻪ ورﻛړى ﺑﺎﻳﺪ ﻗﺎﻧﻊ او راﺿﻰ وو…‬

‫درﺑﺎري روﺣﺎﻧﻴﻮﻧﻮ ﺑﻪ د ده ﻻﺳﻮﻧﻪ ښﻜﻠﻮل د ﻣﻨﺒﺮ ﭘﻪ ﺳﺮ ﺑﻪ ﭘﻪ ﻫﺮي ﺧﻄﺒﻰ ﻛﻲ د ده د ﺗﺨﺖ او ﺗﺎج د ﺑﻘﺎ او د‬

‫ﺳﻠﻄﻨﺖ د دوام دﻋﺎ ﻛﯧﺪه‪.‬‬

‫د دې ﺧﺪﻣﺖ ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ درﺑﺎري روﺣﺎﻧﻴﻮﻧﻮ ﺗﻪ ﺧﺎص اﻣﺘﻴﺎزات ورﻛﻮل ﻛﯧﺪل‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد دوﻫﻢ درﺟﻪ ﺷﺘﻤﻦ‬

‫دوى وو‪ ،‬ﺑﺎﻏﻮﻧﻪ‪ ،‬ﻗﺼﺮوﻧﻪ او ﭘﺮاﺧﻪ ﺳﻤﺴﻮرى ځﻤﻜﻲ ﺋﯥ درﻟﻮدې‪ .‬ﻟﻪ واﻛﻤﻨﻮ ﻧﻪ ﺋﯥ "اﺟﻮره" ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻪ او ﻟﻪ‬

‫ﻋﻮاﻣﻮ ﻧﻪ "ﺷﻜﺮاﻧﻪ"‪ ،‬دﻳﻦ او دﻳﻨﺪاران ﺋﯥ د واﻛﺪاراﻧﻮ ﭘﻪ ﭘښﻮ ﻛﻲ ذﺑﺢ ﻛﻮل‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﻫﻢ ﺷﺮﻋﻲ ذﺑﺢ‪" ،‬ﻃﺎﻏﻮت" د‬
‫دوى "ﻣﻌﺒﻮد" وو‪ ،‬ﻫﻤﺎﻏﻪ "ﻃﺎﻏﻮت" ﭼﻲ ﺗﺮڅﻮ اﻧﺴﺎن د ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻛﺎﻓﺮ ﻧﺸﻲ‪ ،‬ﭘﻪ اﷲ د ده اﻳﻤﺎن ﻧﻪ ﻣﻨﻞ ﻛﯧږي‪،‬‬

‫ﻣﺬﻫﺐ د واﻛﺪاراﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ د اﺳﺘﺨﻔﺎف وﺳﻴﻠﻪ وه او د درﺑﺎري روﺣﺎﻧﻴﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ د ﭘﻴﺴﻮ د ﻻس ﺗﻪ‬

‫راورو ذرﻳﻌﻪ‪ ،‬دﻳﻦ د دوى دﻛﺎن وو‪ ،‬ﻫﻐﻪ دﻳﻦ ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﺣﺎﻣﻞ ﻧﻪ د ﻗﺮﺑﺎﻧۍ ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮي‪ ،‬د ﻇﻠﻢ ﭘﻪ ﺧﻼف د ﻗﻴﺎم‬

‫ﺑﻠﻨﻪ ورﻛﻮي‪ ،‬د ﻣﻈﻠﻮﻣﺎﻧﻮ د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ او د دوى د ژﻏﻮرﻧﻲ ﭘﻪ ﻻرﻛﻲ د ﻣﺒﺎرزې ﻫﺪاﻳﺖ ورﻛﻮي‪ ،‬ﺧﻮ دﻳﻦ ﭘﻠﻮروﻧﻜﻮ‬

‫درﺑﺎري ﻣﻼﻳﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻇﺎﻟﻢ ﻧﻪ د دﻓﺎع وﺳﻴﻠﻪ ﺗﺮې ﺟﻮړه ﻛړې وه‪ ،‬دوى ﻇﻠﻢ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻛﺎوو او ﻟﻪ ﻣﻈﻠﻮم ﻧﻪ ﺋﯥ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ‬

‫ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﻈﻠﻮﻣﻴﺖ ﻗﺎﻧﻊ وي‪ ،‬د ﻇﺎﻟﻢ د ﺳﺮ دﻋﺎ وﻛړي او د ﻫﻐﻪ ﺳﻴﻮرى د ﺧﺪاى ﺳﻴﻮرى وﮔڼﻲ‪.‬‬

‫اﺳﻼم د ﻳﻮه ﺻﺎدق روﺣﺎﻧﻲ او درواﻏﺠﻦ او ټﮕﻤﺎر روﺣﺎﻧﻲ ﺗﺮﻣﻨځ د ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻟﭙﺎره څﻮ ﻣﻬﻤﻲ ﻻرښﻮدﻧﻲ او‬

‫ﻣﺸﺨﺺ ﻣﻌﻴﺎروﻧﻪ د ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ږدي‪:‬‬

‫‪1‬ـ وﮔﻮره ﭼﻲ ﻫﻐﻪ د ﻇﺎﻟﻢ ﻣﻠﮕﺮى دى ﻛﻪ د ﻣﻈﻠﻮم؟‬
‫‪2‬ـ ﻫﻐﻪ ﻟﻪ ﺧﺪاى ﻧﻪ وﯦﺮﯦږي ﻛﻪ ﻟﻪ واﻛﺪاراﻧﻮ ﻧﻪ؟‬
‫؟‬

‫‪3‬ـ ﺧﭙﻞ اﺟﺮ ﻟﻪ ﺧﺪاى ﻧﻪ ﻏﻮاړي ﻛﻪ ﻟﻪ ﺧﺪاى ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻟﻪ ﺑﻞ ﭼﺎ؟ ﻃﻤﻌﻪ ﺋﯥ ﺧﺪاى ﺗﻪ ده ﻛﻪ ﻟﻪ ﺧﺪاى ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ ﺗﻪ‬
‫‪4‬ـ د دﻳﻦ ﭘﻪ ﻻرﻛﻲ ځﺎن ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛﻮي ﻛﻪ دﻳﻦ د ﺧﭙﻠﻮ ﮔټﻮ ﻟﭙﺎره ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛﻮي؟‬

‫‪40‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------------‬ه ن واآ!‬

‫‪5‬ـ د ﻇﺎﻟﻢ واﻛﺪار ﭘﻪ درﺑﺎر ﻛﻲ ﻣﻨﻠﻰ دى ﻛﻪ رټﻞ ﺷﻮى؟‬
‫‪6‬ـ دﻳﻦ ﺋﯥ د ﻣﺒﺎرزې ﺳﻨﮕﺮدى ﻛﻪ دﻛﺎن؟‬
‫‪7‬ـ ﭘﻪ دﻳﻨﻲ ﭼﺎروﻛﻲ ﻟﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﺷﻜﺮاﻧﻪ او ﻧﺬراﻧﻪ ﻏﻮاړي ﻛﻪ ﻟﻪ ﺧﺪاى ﻧﻪ اﺟﺮ او ﺑﺪﻟﻪ؟‬
‫‪8‬ـ ﻇﺎﻟﻢ ﺗﻪ واﻳﻲ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻣﻈﻠﻮم ﻧﻪ ﻻس واﺧﻠﻪ او ﻛﻪ ﻣﻈﻠﻮم ﺗﻪ واﻳﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﻈﻠﻮﻣﻴﺖ ﻗﺎﻧﻊ او راﺿﻰ‬

‫اوﺳﻪ او د ﻇﺎﻟﻢ د ﺳﺮدﻋﺎ ﻛﻮه؟‬

‫ﻣﻮږ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ اوږده ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﻲ دﻏﻪ دواړه ﻧﻤﻮﻧﻰ روﺣﺎﻧﻴﻮن او ﻋﻠﻤﺎء درﻟﻮدل‪ ،‬ﻳﻮه د دﻳﻦ د ﻟﻮړﺗﻴﺎ ﻟﭙﺎره ﺳﺮ‬

‫ورﻛړى او ﺑﻞ ﻣﺬﻫﺐ ﺳﭙﻚ ﻛړى او د ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﭘښﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ذﺑﺢ ﻛړى‪.‬‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﻟﻪ اﺳﻼم ﻧﻪ د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ د ﺑﯧﻠﻮﻟﻮ او د اﺳﻼم ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د ﺷﺒﻬﺎﺗﻮ راوﻻړوﻟﻮ ﻟﭙﺎره د درﺑﺎري‬

‫روﺣﺎﻧﻴﻮﻧﻮ ﻛړه وړه د دوى ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﻛﻴښﻮد ل‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﺎﻧﻘﺎه ﻛﻲ ﻟﻪ ﻋﻮاﻣﻮ ﺳﺮه د دوى ﺳﻠﻮك او ﭘﻪ درﺑﺎرﻛﻲ د‬

‫واﻛﻤﻨﺎﻧﻮ ﺳﺮه د دوى ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﻫﻐﻮى ﺗﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻛړه او ورﺗﻪ وﻳﻞ ﺑﻪ ﺋﻰ‪ :‬اﺳﻼم ﻫﻤﺪﻏﻪ دى‪ ،‬ﻣﻮږ د ﻣﻈﻠﻮﻣﺎﻧﻮ‬

‫ﻣﻠﮕﺮى ﻳﻮ او دوى د ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻮ‪ ،‬ﻣﻮږ اﻧﻘﻼب ﻏﻮاړو او دوى د ﻣﻮﺟﻮده ﻧﻈﺎم ﺑﻘﺎء‪ ،‬ﻣﻮږ ﻋﺪاﻟﺖ او ﺑﺮاﺑﺮي ﻏﻮاړو‪،‬‬

‫دوى ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮي او ﺗﺒﻌﻴﺾ ﻣﻘﺪس او اﻟﻬﻲ اﻣﺮ ﮔﻨﻲ‪ ،‬ﻣﻮږ ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ واﻳﻮ ﭼﻲ د ﺧﭙﻞ ﺣﻖ د ﻻس ﺗﻪ راورو ﻟﭙﺎره ﻗﻴﺎم‬

‫وﻛړي‪ ،‬دوى وﻟﺲ ﺗﻪ واﻳﻲ ﭼﻲ د ﺧﺪاى ﭘﻪ وﻳښ ﻗﻨﺎﻋﺖ وﻛړي‪ .…،‬ﻛﻪ د دﻳﻦ ﻟﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻪ ﺑﯥ ﺧﺒﺮه ځﻮاﻧﺎن د دا راز‬

‫ﺗﺒﻠﻴﻐﺎﺗﻮ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ ﻟﺪاﺳﻲ ﻣﺬﻫﺐ ﻧﻪ ﻛﺮﻛﻪ وﻛړي او ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺗﻪ ﺗﺮﺟﻴﺢ ورﻛړې دا ﻧﻪ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د زرﻧﮕﻰ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻪ ده او ﻧﻪ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم د ﻗﻮت او ﻛﻤﺎل ﺛﻤﺮه‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ دا د ﻫﻐﻮ روﺣﺎﻧﻴﻮﻧﻮ د ﻏﻠﻄۍ ﻧﺘﻴﺠﻪ ده ﭼﻲ ﻟﻪ دﻳﻦ ﻧﻪ ﺋﯥ ﻳﻮ‬

‫ﻛﺮﻏﯧړن ﺗﺼﻮﯦﺮ وړاﻧﺪي ﻛړي‪ ،‬د ﺣﻖ او ﺑﺎﻃﻞ ﺗﺮﻣﻨځ د ده درﻳځ داﺳﻲ دى ﭼﻲ د ﻫﺮ ﻋﺪاﻟﺖ ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻲ او ﺣﻖ‬

‫ﭘﺎﻟﻮﻧﻜﻲ ﻛﺮﻛﻪ راوﻻړوي‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﻛﻲ دﻳﻦ ﺳﭙﻚ او ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻮار وو‪ ،‬ﻫﻐﻪ څﻮك ﺑﻪ ﻣﺪرﺳﻰ ﺗﻪ د دﻳﻨﻲ زده ﻛړي ﻟﭙﺎره ﺗﻠﻮ ﭼﻲ ﺑﻞ‬

‫ﻛﺎر ﺋﯥ ﻧﺸﻮ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬اﻛﺜﺮاً ﺑﻪ ړاﻧﺪه‪ ،‬ﮔﻮډان‪ ،‬ﺷﻞ‪ ،‬ﻣﻌﻴﻮب او ﻣﻌﻠﻮل ﻛﺴﺎن ﻣﺪرﺳﻰ ﺗﻪ ﺗﻠﻞ‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ ﺑﻪ دوى ﻟﻪ دﻳﻦ ﻧﻪ‬

‫ﻓﻘﻂ ﻫﻮﻣﺮه څﻪ زده ﻛړل ﭼﻲ ﭘﻪ ﻳﻮه ﺟﻮﻣﺎت ﻛﻲ اﻣﺎﻣﺖ ورﻛړى ﺷﻲ‪ ،‬د اودس‪ ،‬ﻟﻤﺎﻧځﻪ‪ ،‬ﻧﻜﺎح او آذان ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د‬

‫ﺧﻠﻜﻮ ﭘﻮښﺘﻨﻮﺗﻪ ځﻮاب ووﻳﻠﻰ ﺷﻲ‪ ،‬ټﻮل ﻫﻢ او ﻏﻢ ﺑﻪ ﺋﯥ دا وو ﭼﻲ د ﻓﺮاﻏﺖ ﭘﮕړى ﺋﯥ ﭘﻪ ﺳﺮ وﺗړى او د ﻛﻮم‬
‫ﺟﻮﻣﺎت اﻣﺎﻣﺖ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي‪ ،‬د درس ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﺑﻪ ﻫﻐﻪ د ﻛﻠﻲ ﻟﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﻧﻪ وﻇﻴﻔﻪ ټﻮﻟﻮﻟﻪ او ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺑﻪ ﺋﯥ ﺷﭙﻪ‬

‫ورځ ﺗﯧﺮوﻟﻪ‪ ،‬د اﻣﺎﻣﺖ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻛﻠﻴﻮاﻟﻮ ﺗﻪ اړ وو‪ ،‬ﻫﻐﻮى ﺑﻪ ورﺳﺮه ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬اﺳﻘﺎط او ﺧﻴﺮات ﺗﻪ ﺑﻪ‬
‫ﺳﺘﺮﮔﻲ ﭘﻪ ﻻر وو‪.‬‬

‫‪41‬‬

‫ه ن واآ! ‪ ----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫د ﻣﺪارﺳﻮ درﺳﻰ ﻧﺼﺎب داﺳﻲ ﺟﻮړ ﺷﻮى وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ ﻧﻪ ﻟﻴﻚ ﻟﻮﺳﺖ زده ﻛﻮل ﺷﺎﻣﻞ وو‪ ،‬ﻧﻪ د اﺳﻼم‬

‫او ﻫﯧﻮاد ﺗﺎرﻳﺦ ﺷﺎﻣﻞ وو‪ ،‬ﻧﻪ ﻗﺮآن او ﺣﺪﻳﺚ ﺷﺎﻣﻞ وو‪ ،‬ﻧﻪ ورځﻨﻰ ﺿﺮوري ﻋﻠﻮم‪ .‬ﭘﺪې ﻧﺼﺎب ﻛﻲ ﺑﻪ ﻃﺎﻟﺐ ﻳﻮازې‬

‫د ﻋﺮﺑﻲ ﺻﺮف او ﻧﺤﻮ زده ﻛړه‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﻫﻢ داﺳﻲ ﭼﻲ ﻧﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻋﺮﺑﻲ ﺧﺒﺮي ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮى او ﻧﻪ ﻟﻴﻜﻨﻪ او ﺑﻴﺎ ﺑﻪ ﺋﯥ‬

‫ﺧﻼﺻﻪ او ﻗﺪورى وﻟﻮﺳﺘﻠﻪ او ﭘﻪ ځﻴﻨﻮ اﺑﺘﺪاﻳﻲ ﻓﻘﻬﻲ اﺣﻜﺎﻣﻮ ﺑﻪ ﭘﻮه ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﺪارﺳﻮ ﻛﻲ ﺣﺎﻛﻤﻪ روﺣﻴﻪ دا وه‬
‫ﭼﻲ ﻓﻘﻪ ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻛﻮي‪ ،‬ﻧﺒﺎﻳﺪ ﭘﻪ ﻗﺮآن او ﺣﺪﻳﺚ د ﭘﻮﻫﯧﺪو ﻫڅﻪ وﻛړو‪ ،‬ﻣﻮږ ﭘﻪ ﻗﺮآن ﻧﺸﻮ ﭘﻮﻫﯧﺪى‪ ،‬ﻓﻘﻬﺎوو ﻣﻮږ ﺗﻪ د‬

‫ﻗﺮآن او ﺣﺪﻳﺚ ﺧﻼﺻﻪ ﭘﻪ ﻓﻘﻬﻲ اﺣﻜﺎﻣﻮ ﻛﻲ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻛړې‪ ،‬ﻫﻤﺪا ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻛﻮي‪ ،‬ﻛﻪ ﻛﻮم ﻃﺎﻟﺐ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻟږ‬

‫ﻣﺨﻜﻲ وﻻړ ﺷﻲ‪ ،‬ﻧﻮ د ﻳﻮﻧﺎن زړه ﻓﻠﺴﻔﻪ او ﺑﯥ ﻓﺎﻳﺪې ﻣﻨﻄﻖ ﺑﻪ ﺋﯥ وﻳﻠﻮ ﭼﻲ ﻧﻪ د ده ﭘﻪ درد ﺧﻮړﻟﻮ او ﻧﻪ د ټﻮﻟﻨﻲ‪ ،‬ﻧﻪ‬

‫د ده د دﻧﻴﺎ ﭘﻪ ﺧﻴﺮ وو او ﻧﻪ د آﺧﺮت‪ .‬ﻟﻮى او ﻣﻌﺮوف ﻋﺎﻟﻢ ﻫﻐﻪ وو ﭼﻲ ﻣﻨﻄﻖ ﺋﯥ ﻟﻮﺳﺘﻠﻰ وو‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﺗﻪ ﺋﯥ )ﻣﻨﻄﻘﻰ‬
‫ﻣﻼ( وﻳﻞ‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﻐﻪ ﻏﺮﻳﺐ ﺑﻪ ﺧﭙﻞ ټﻮل ژوﻧﺪ ﭘﺪاﺳﻲ څﻪ ﻛﻲ ﺿﺎﻳﻊ ﻛړى وو ﭼﻲ ﻧﻪ ﺋﯥ د ده دﻳﻦ ښﻴﺮازه ﻛﺎوو او ﻧﻪ‬

‫دﻧﻴﺎ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ دى د ﻋﻮاﻣﻮ ﭘﻪ ﺧﺒﺮو ﭘﻮﻫﯧﺪو او ﻧﻪ ﻋﻮام د ده ﭘﻪ ﺧﺒﺮو‪ ،‬د ﻋﻮاﻣﻮ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ د وﻳﻠﻮ څﻪ ﻧﻪ درﻟﻮدل‪ ،‬ﻫﻢ ﺑﻪ‬

‫ﻗﺮآن ورﻧﻪ ﭘﺎﺗﯥ وو او ﻫﻢ ﺣﺪﻳﺚ‪.‬‬

‫زﻣﻮږ ﺳﺘﺮ ﺳﺘﺮ ﻋﻠﻤﺎ ﺑﻪ داﺳﻲ وو ﭼﻲ د ﻋﺎدي ﺧﻂ ﻟﻪ ﻟﻴﻜﻠﻮ او ﻟﻮﺳﺘﻠﻮ ﺑﻪ ﻋﺎﺟﺰ وو‪ ،‬د ﻣﻨﺒﺮ ﭘﻪ ﺳﺮ ﺑﻪ ﺋﯥ ﺧﺒﺮي‬

‫داﺳﻲ وې ﭼﻲ ﺳﺘﺎ ﺑﻪ زړه ورﺑﺎﻧﺪي ﺳﻮځﯧﺪو‪ .‬ﻛﻪ ﺑﻪ ﻛﻮم ﻣﻼ ﺟﺮأت وﻛړ ﭼﻲ ﺧﭙﻠﻮ ﻃﺎﻟﺒﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﻗﺮآن او ﺣﺪﻳﺚ‬

‫ﺗﺪرﻳﺲ ﻛړي او ﻳﺎ ﺑﻪ ﻃﺎﻟﺐ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻗﺮآن او ﺣﺪﻳﺚ ﭘﻮه ﺷﻲ‪ ،‬ﻧﻮ دا ﻛﺎر ﺑﻪ د دورى ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧﺪو‪،‬‬

‫ﺧﻮ داﺳﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻗﺮآن د ﭘﻮﻫﯧﺪو ﻟﭙﺎره ﺑﻪ ﺋﯥ ﺟﻼﻟﻴﻦ ﻟﻮﺳﺘﻮ‪ ،‬ﺟﻼﻟﻴﻦ ﻳﻮ ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺗﻔﺴﻴﺮ دى ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ اﻛﺜﺮاً‬
‫د آﻳﺘﻮﻧﻮ ﻧﺤﻮي ﺟﻮړښﺖ څﯧړل ﺷﻮى‪ ،‬د ﺟﻼﻟﻴﻦ د ﻟﻮﺳﺘﻠﻮ ﻣﻌﻨﻰ دا وه ﭼﻲ دوى ﭘﻪ ﻗﺮآن ﻛﻲ ﻫﻢ ﻧﺤﻮ زده ﻛﻮﻟﻪ او د‬

‫ﺣﺪﻳﺚ ﻟﭙﺎره ﺑﻪ ﻣﺸﻜﻮة ﻟﻮﺳﺘﻞ ﻛﯧﺪو‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﻪ "ﻛﺘﺎب اﻟﺠﻬﺎد" ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻃﺎﻟﺐ ﺗﻪ ﺑﻪ وﻳﻞ ﻛﯧﺪل ﭼﻲ اوس د ﺟﻬﺎد او‬

‫ﻫﺠﺮت ﺿﺮورت ﻣﻨﺘﻔﻰ دى‪ ،‬ﺟﻬﺎد د ﺻﺤﺎﺑﻪ وو ﻛﺎر وو او ﻫﺠﺮت د ﻣﻜﯥ ﻟﻪ ﻓﺘﺤﻰ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺧﺘﻢ ﺷﻮى‪ ،‬د دې‬

‫ﺑﺎب ﻟﻮﺳﺘﻞ او ﭘﻪ ﻣﻌﻨﻰ ﺋﯥ ﭘﻮﻫﯧﺪل ﺿﺮوري ﻧﺪي‪.‬‬

‫ﭼﻰ دﻳﻦ ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﺑﺎﻧﺪي ﺣﺎﻛﻢ ﻧﻪ وي او اﻗﺘﺪار د دﻳﻦ ﭘﻪ واك ﻛﻲ ﻧﻪ وي‪ ،‬ﻃﺒﻴﻌﻲ ده ﭼﻲ د دﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻪ د‬

‫ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ ﻟﻪ ﻣﻘﺎم ﻧﻪ ﻋﺰل ﻛﯧږي او ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ د ده ﻟﻪ ﭘﺮﯦﻮﺗﻰ ﺣﻴﺜﻴﺖ ﺳﺮه ﻣﺘﻨﺎﺳﺒﻪ دﻧﺪه ﺑﻪ ورﺗﻪ ﺳﭙﺎرل ﻛﯧږي‪ .‬د‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻋﻠﻤﺎوو ﺗﻪ د ﻧﻜﺎح ﺗړل‪ ،‬د ﻣﺎﺷﻮم ﭘﻪ ﻏﻮږ ﻛﻲ آذان ﻛﻮل‪ ،‬د ﻣړى ﺟﻨﺎزه او د ﺟﻮﻣﺎت‬
‫اﻣﺎﻣﺖ ﭘﺎﺗﯥ وو‪ .‬ﭘﺪې ﻛﻲ دى د دود دﺳﺘﻮر ﺗﺎﺑﻊ وو‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر وو ﻫﻤﺎﻏﻪ څﻪ وﻛړي ﭼﻲ ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ راﺋﺞ وو‪.‬‬

‫ده ﺑﻪ ﻧﻜﺎح ﺗړﻟﻪ ﺧﻮ د ﻧﻜﺎح ﻫﺮڅﻪ ﺑﻪ د ﺷﺮﻳﻌﺖ ﺧﻼف وو‪ ،‬ﻟﻮر ﻟﻪ "ﻣﻬﺮ" ﻧﻪ ﻣﺤﺮوﻣﻪ وه‪" ،‬ﻣﻬﺮ" د ښﺨﻰ ﺣﻖ ﻧﻪ‬

‫ﺑﻠﻜﻲ د ﭘﻼر ﺣﻖ وو‪ ،‬د ﻣﻬﺮ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪ ﭘﻼر ﺧﭙﻠﻪ ﻟﻮر ﺧﺮڅﻮﻟﻪ‪" ،‬اﻳﺠﺎب" او "ﻗﺒﻮل" ﺣﺘﻰ د ﻛﻮﻧډو ﭘﻪ ﺑﺎب ﻫﻢ ﻧﻪ‬

‫‪42‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------------‬ه ن واآ!‬

‫ﻣﺮاﻋﺎت ﻛﯧﺪل‪ ،‬ﻛﻮﻧډي داﺳﻲ ﮔڼﻞ ﻛﯧﺪى ﻟﻜﻪ د ﻣﻴﺮاث ﻣﺎل ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮه ﻧﻪ ﺑﻞ ﺗﻪ ﭘﻪ ﻣﻴﺮاث رﺳﯧﺪې‪ ،‬ﻛﻮﻧډي ﭘﺪې ﻧﻪ‬

‫وې ﭘﻮه ﻛړى ﺷﻮې ﭼﻲ ﺷﺮﻳﻌﺖ دوى ﺗﻪ دا ﺣﻖ ورﻛړى ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺧﻮښﻪ ځﺎﻧﺘﻪ ﺧﺎوﻧﺪ اﻧﺘﺨﺎب ﻛړي‪ ،‬ﻫﻴڅﻮك ﺣﻖ‬

‫ﻧﻠﺮي ﻫﻐﻪ ﭘﻪ زور ﻧﻜﺎح ﻛړي او د اﺧﻴﺴﺘﻞ ﺷﻮې ﻣﻴﻨځﻲ ﭘﻪ څﯧﺮ ورﺳﺮه ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ وﻛړي‪ ،‬داﺳﻲ ﻧﻜﺎح ﺗړل دې ﺗﻪ ورﺗﻪ‬
‫ده ﭼﻲ څﻮك د ﺳﻮد ﭘﻪ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻛﻲ ﺷﺎﻫﺪ‪ ،‬ﻛﺎﺗﺐ او ﺿﺎﻣﻦ ﺷﻲ‪.‬‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ دا ټﻮل د اﺳﻼم ﭘﻪ ﺣﺴﺎب ﻧﻴﻮل‪ ،‬دوى ﺑﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ وﻳﻞ‪ :‬اﺳﻼم د روان دردووﻧﻜﻲ وﺿﻌﻴﺖ‬

‫ﺣﺎﻣﻲ او ﺣﺘﻰ ﺑﺎﻋﺚ دى‪ ،‬اﺳﻼم ﻧﻪ زﻣﻮږ ﭘﻮښﺘﻨﻰ ځﻮاﺑﻮﻟﻰ ﺷﻲ او ﻧﻪ ﻣﻮﻏﻮښﺘﻨﻰ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ .‬اﺳﻼم ﻟﻪ ﻗﺮون‬

‫وﺳﻄﻰ ﻧﻪ ﭘﻪ ﻣﻴﺮاث ﭘﺎﺗﯥ ﻣﺬﻫﺐ دى‪ .‬د ﺷﻠﻤﻲ ﭘﻴړۍ ﻟﻪ ﻏﻮښﺘﻨﻮ ﺳﺮه اړخ ﻧﺸﻲ ﻟﮕﻮﻟﻰ‪ ،‬اﺳﻼم د ﺣﺎﻛﻢ اﺳﺘﺒﺪادي‬
‫ﻧﻈﺎم ﭘﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻲ دى!!‬

‫ځﻮاﻧﺎن او ﻣﻨﻮرﻳﻦ د ﺧﭙﻞ راﺗﻠﻮﻧﻜﻲ ﻣﺴﻴﺮ د اﻧﺘﺨﺎب ﭘﻪ درﺷﻞ ﻛﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺗﺮ ﺷﺪﻳﺪ ﻓﻜﺮى ﻫﺠﻮم‬

‫ﻻﻧﺪې دې ﺗﻪ اړﻛﯧﺪل ﭼﻲ دﻳﻦ ﺗﻪ ﺷﺎﻛړي او اﺳﻼم د دې ﭘﻴړۍ ﻟﻪ ﻣﻘﺘﻀﻴﺎﺗﻮ ﺳﺮه ﻣﺘﻨﺎﺳﺐ وﻧﻪ ﮔڼﻲ‪ .‬دوى د ﺧﭙﻠﻮ‬

‫ﭘﻮښﺘﻨﻮ ځﻮاب ﻧﻪ ﭘﻪ ﺟﻮﻣﺎت ﻛﻲ اورﯦﺪو او ﻧﻪ ﭘﻪ ﺧﺎﻧﻘﺎه ﻛﯥ‪ ،‬د ده او ﺟﻮﻣﺎت ﺗﺮﻣﻨځ ﻫﻮﻣﺮه ژور او ﻋﻤﻴﻖ ﺧﻠﻴﺞ‬
‫ﺣﺎﻳﻞ وو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ ﺗﯧﺮﯦﺪل ورﺗﻪ ډﯦﺮ ﮔﺮان وو‪ .‬ﻣﻼ ﺗﻪ ﻫﺮﻣﻜﺘﺒﻰ ﻣﺮﺗﺪ ﺑﺮﻳښﯧﺪو او ﻣﻜﺘﺒﻰ ﺗﻪ ﻫﺮ ﻣﻼ ﻟﻪ دﻧﻴﺎ ﺑﯥ‬

‫ﺧﺒﺮه او د ﻣﻮﺟﻮده ﻧﻈﺎم ﻣﺪاﻓﻊ او ﺣﺎﻣﻲ‪ .‬ﻣﻜﺘﺒﻰ ﭘﺪې ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧﺪو ﭼﻲ ﻣﻼ ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ زﻳﺎت ﻣﻈﻠﻮم او ﻣﺤﺮوم اﻧﺴﺎن‬
‫دى‪ ،‬ﻟﺪې ﺑﯥ ﺧﺒﺮه وو ﭼﻲ اﺳﻼم ﭘﺪې وﺿﻌﻲ ﻫﻤﺪوﻣﺮه اﻋﺘﺮاض ﻟﺮي او ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﻛﻠﻜﻪ ﻣﺤﻜﻮﻣﻮي ﭼﻲ دى ﺋﯥ‬

‫ﺗﺼﻮرﻛﻮي‪ .‬اﺳﻼم د دې ﻟﭙﺎره راﻏﻠﻰ وو ﭼﻲ ﺧﻠﻚ ﻟﺪې ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ وژﻏﻮرى‪.‬‬

‫ﻣﻼ ﻟﺪې ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰ وو ﭼﻲ ﻟﻪ ځﻮان ﻧﺴﻞ ﺳﺮه د ﭘﺨﻼ ﻛﯧﺪو ﻻري ﭼﺎري وﻣﻮﻣﻲ‪ ،‬د دوى ﭘﻮښﺘﻨﻮ ﺗﻪ ځﻮاب‬

‫وواﻳﻲ او د دﻳﻦ ﭘﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺋﯥ ﭘﻮه ﻛړي‪.‬‬

‫اﺳﻼﻣﻲ اﻣﺖ د ﺧﭙﻞ ﻟﺮﻏﻮﻧﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﻪ اوږدو ﻛﻲ ﭘﻪ ﻓﻜﺮى او اﻋﺘﻘﺎدي ﻟﺤﺎظ څﻠﻮر ﻣﻬﻤﻲ ﻣﺮﺣﻠﯥ درﻟﻮدې‪:‬‬

‫اﻟﻒ‪ :‬ﭘﻪ ﻗﺮآن د ﺗﺮﻛﻴﺰ ﻣﺮﺣﻠﻪ‬
‫ﻫﻐﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭼﻲ ﻗﺮآن د ټﻮﻟﻮ ﻓﻜﺮى ﻫڅﻮ ﻣﺤﻮر وو‪ ،‬ﭼﻲ ﭼﺎ ﺑﻪ د ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ اراده وﻛړه ﻧﻮ‬

‫ﻟﻪ ﻟﻮﻣړۍ ورځﻲ ﻧﻪ ﺑﻪ ﻟﻪ ﻗﺮآن ﺳﺮه آﺷﻨﺎ ﺷﻮ‪ ،‬ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺑﻪ ﺋﯥ د ﻗﺮآن زده ﻛړه ﭘﻴﻞ ﻛړه‪ ،‬ﺗﻞ ﺑﻪ ﻟﻪ ﻗﺮآن ﺳﺮه ﻣﺸﻐﻮل وو‪،‬‬

‫ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﻪ ﻳﻮې داﺳﻲ"اﻣﻲ" ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ ﻣﺒﻌﻮث ﺷﻮ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻟﻴﻚ ﻟﻮﺳﺖ ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧﺪل‪ ،‬ﺧﻮد‬

‫ﻗﺮآن ﻫﻤﺪا ﻟﻮﻣړﻳﻮ ﻣﺨﺎﻃﺒﺎﻧﻮ د ﻗﺮآن ﭘﻪ ﻣﻄﻠﺐ د ﭘﻮﻫﯧﺪو ﭘﻪ اړه ﻧﻪ ﻳﻮازې څﻪ ﻣﺸﻜﻞ ﻧﻪ درﻟﻮد ﺑﻠﻜﻲ ﻗﺮآن د دوى د‬

‫اﻟﻬﺎم ﻟﻮﻣړۍ او وروﺳﺘۍ ﻣﻨﺒﻊ وه‪ ،‬د ﻗﺮآن ﺗﺮڅﻨﮓ ﺋﯥ د ﺑﻞ ﻫﺮ څﻪ ﺿﺮورت ﻣﻨﺘﻔﻰ ﮔڼﻠﻮ‪ ،‬ﭘﺪې ﺑﺎور ول ﭼﻲ ﻗﺮآن‬

‫‪43‬‬

‫ه ن واآ! ‪ ----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻳﻮازې ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻛﻮي‪ ،‬ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﭘﻪ ﻗﺮآن ﻫﻮﻣﺮه ﺗﺮﻛﻴﺰ ﻛﻮﻟﻮ ﭼﻲ ﭼﺎ ﺗﻪ ﺋﯥ د دې اﺟﺎزه ﻧﻪ ورﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ د‬

‫ﻗﺮآن ﺗﺮڅﻨﮓ ﭘﻪ ﺑﻞ څﻪ ځﺎن ﻣﺼﺮوف ﻛړي‪ .‬ﺣﺘﻰ د اﺣﺎدﻳﺜﻮ د ﻟﻴﻜﻠﻮ اﺟﺎزه ﺋﯥ ﭼﺎ ﺗﻪ ﻧﻪ ورﻛﻮﻟﻪ‪ .‬ﻗﺮآن ﻳﻮازﻧﻰ ﻻرښﻮد‬

‫وو‪ ،‬ﺑﻠﻨﻪ د ﻗﺮآن ﭘﻪ ﻟﻮري وه‪ ،‬د ﻣﺸﺎﺟﺮاﺗﻮ د ﺣﻞ او ﻓﺼﻞ ﻣﺮﺟﻊ ﻗﺮآن وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﺮ ﻣﺤﻔﻞ ﻛﻲ ﺑﻪ ﻗﺮآن زﻣﺰﻣﻪ ﻛﯧﺪو‪،‬‬
‫ﻳﻮازې د ﺗﻼوت او ﺣﻔﻆ ﻟﭙﺎره ﻧﻪ؛ ﺑﻠﻜﻲ د اﺳﺘﺪﻻل ﻟﭙﺎره او د دﻋﻮت ﻟﭙﺎره‪ .‬ﻛﻮم ﻧﺴﻞ ﭼﻲ ﭘﺪې ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻛﻲ د ﻗﺮآن‬

‫ﭘﻪ ﻏﻴږ ﻛﻲ روزل ﺷﻮى‪ ،‬ﻣﺠﺎﻫﺪ ﻧﺴﻞ وو‪ ،‬ﺗﻞ ﻟﻪ دښﻤﻦ ﺳﺮه د ﻣﻨﺎزﻋﯥ او ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ﺣﺎل ﻛﯥ‪ .‬دا ﻣﺮﺣﻠﻪ د ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ‬

‫ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻟﻪ ﺑﻌﺜﺖ ﻧﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه او د اﺳﻼﻣﻲ ﺧﻼﻓﺖ ﺗﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺋﯥ دوام وﻛړ‪.‬‬

‫ب‪ :‬ﭘﻪ اﺣﺎدﻳﺜﻮ د ﺗﺮﻛﻴﺰ ﻣﺮﺣﻠﻪ‬
‫ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ د اﺣﺎدﻳﺜﻮ د ﻟﻴﻜﻠﻮ او ﻏﻮﻧډوﻟﻮ ﻛﺎر د ﻋﻤﺮ رﺿﻰ اﷲ ﻋﻨﻪ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﭘﻴﻞ ﺷﻮ‪ ،‬ﺧﻮ ﻋﻤﺮ رﺿﻴﺎﷲ‬

‫ﻋﻨﻪ ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﺟﺪي اﻫﺘﻤﺎم ﻛﻮﻟﻮ او د اﺣﺎدﻳﺜﻮ د رواﻳﺖ ﺧﺒﺮه ﺋﯥ ډﯦﺮه ﺟﺪي ﻧﻴﻮﻟﻪ‪ ،‬ﭼﻲ ﭼﺎ ﺑﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻣﺎ ﻟﻪ‬

‫ﭘﻴﻐﻤﺒﺮﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺳﻠﻢ ﻧﻪ اورﯦﺪﻟﻰ‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ د ﺷﺎﻫﺪ ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ او وﻳﻞ ﺋﯥ ﭼﻲ څﻮك ﻟﻪ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ‬
‫ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻧﻪ د ﻛﻮم ﺣﺪﻳﺚ د رواﻳﺖ ادﻋﺎ وﻛړي‪ ،‬ﻫﺮوﻣﺮو ﺑﻪ ﺷﺎﻫﺪ وړاﻧﺪي ﻛﻮي ﻛﻪ ﻧﻪ ﻧﻮ دروﺗﻪ دي ﭼﻤﺘﻮ ﺷﻲ‪،‬‬

‫د ده ﭘﻪ ﻣﺒﺎرك دورﻛﻲ د دې ﺟﺪي اﻫﺘﻤﺎم ﭘﻪ وﺟﻪ ﺻﺮف ﻫﻮﻣﺮه اﺣﺎدﻳﺚ وﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮل ﭼﻲ ﺷﻤﯧﺮ ﺋﯥ ‪ 1200‬ﺗﻪ‬
‫رﺳﯧﺪو‪.‬‬

‫د اﺑﻮﺑﻜﺮ رﺿﻰ اﷲ ﻋﻨﻪ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ رواﻳﺖ ﻛﯧږي ﭼﻲ ﻳﻮه ﺷﭙﻪ ډﯦﺮ ﻣﺸﻮش وو‪ ،‬ﺳﺒﺎ ﺗﻪ ﻋﺎﻳﺸﯥ رﺿﻰ اﷲ ﻋﻨﻬﺎ‬

‫ورﻧﻪ ﺗﭙﻮس وﻛړ‪ ،‬ﭘﻼره ﺗﯧﺮه ﺷﭙﻪ ﭘﺮﯦﺸﺎﻧﻪ وې‪ ،‬وﻟﯥ؟ ﻫﻐﻪ ورﺗﻪ ووﻳﻞ ‪ :‬ﻫﻮ ﻣﺎ څﻪ اﺣﺎدﻳﺚ ﻟﻴﻜﻠﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﺛﻘﻪ او ﻣﻌﺘﺒﺮو‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﻣﻲ راﻧﻘﻞ ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﺪې ﻧﻪ ﭘﻮﻫﻴږم ﭼﻲ دوى ﻟﻪ ﭼﺎ اورﯦﺪﻟﻲ او څﻮﻣﺮه ﺛﻘﻪ دى‪ ،‬وﯦﺮﻳږم ﭼﻲ زه وﻣﺮم او دا‬

‫اﺣﺎدﻳﺚ ﻟﻪ ﻣﺎ ﻧﻪ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻲ او ﭘﺪوى ﻛﻲ داﺳﻲ ﺧﺒﺮه ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺗﻪ ﻣﻨﺴﻮب ﺷﻮې وي ﭼﻲ ﻫﻐﻪ ﻧﺪه ﻛړې او‬

‫ﭘﺪې ﺳﺮه زه د ﻫﻐﻪ ﻋﺬاب ﻣﺴﺘﺤﻖ ﺷﻢ ﭼﻲ رﺳﻮل اﷲ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺳﻠﻢ د ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ﻟﭙﺎره ﺑﻴﺎن ﻛړى ﭼﻲ ده ﺗﻪ ﻏﻠﻄﻪ‬

‫ﺧﺒﺮه ﻣﻨﺴﻮب ﻛړي‪ ،‬رﺳﻮل اﷲ ﺻﻠﻰ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ وﺳﻠﻢ وﻳﻠﻲ‪ :‬ﭼﺎ ﭼﻲ ﻣﺎ ﺗﻪ ﻫﻐﻪ ﺧﺒﺮه ﻣﻨﺴﻮب ﻛړه ﭼﻲ ﻣﺎ ﻧﺪه ﻛړې ﭘﻪ‬
‫ﺟﻬﻨﻢ ﻛﻲ دي ځﺎﻧﺘﻪ ځﺎى وﻟټﻮي‪ .‬وﻻړه ﺷﻪ ﻫﻐﻪ اﺣﺎدﻳﺚ ﻣﺎ ﺗﻪ راوړه ﭼﻲ وﺋﻰ ﺳﻮزم‪ ،‬ټﻮﻟﻲ ﭘﺎڼﻰ ﺋﯥ وﺳﻮزوﻟﯥ‪.‬‬

‫ﺧﻮ وروﺳﺘﻪ د اﺣﺎدﻳﺜﻮ د راﻏﻮﻧډوﻟﻮ ﻟړۍ ﺧﻮره ﺷﻮه او ورو ورو ﺋﻰ ﻟﻤﻦ ﭘﺮاﺧﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﻟﻮى ﻟﻮى ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ‬

‫وﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮل‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﻜﻬﺎوو اﺣﺎدﻳﺚ راﻏﻮﻧډ ﺷﻮل‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ د اﺣﺎدﻳﺜﻮ راﻏﻮﻧډووﻧﻜﻮ ﺳﺘﺮ ﺧﺪﻣﺖ ﻛړى‪ ،‬ډﯦﺮ‬
‫زﺣﻤﺘﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﮔﺎﻟﻠﻲ‪ ،‬د ﺣﺪﻳﺚ د ﻣﻮﻧﺪﻟﻮ ﭘﻪ ﻛﺎر ﻛﻲ د ډﯦﺮ زﻳﺎر او زﺣﻤﺖ ﺗﺮڅﻨﮓ ﺋﯥ ﻛﺎﻓﻰ اﻫﺘﻤﺎم او دﻗﺖ ﻛړى ﺧﻮ‬

‫د دې ﻛﺎر څﻮ ﭘﺎﻳﻠﻲ وې‪:‬‬

‫‪1‬ـ ﭘﻪ ﻗﺮآن ﻣﺨﻜﻨﻰ ﺗﺮﻛﻴﺰ راﻛﻢ ﺷﻮ‪ ،‬د اﺣﺎدﻳﺜﻮ ﻟﻤﻦ ﻫﻮﻣﺮه ﺧﻮره وه ﭼﻲ ﭘﺪې ﺧﻮر ﻣﻴﺪان ﻛﻲ ﻣﺼﺮوﻓﻴﺖ ﺑﻠﻲ‬
‫‪44‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------------‬ه ن واآ!‬

‫ﺧﻮا ﺗﻪ د ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻰ ﻣﺠﺎل ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ ﻳﻮوړ‪ ،‬ورو ورو ﺧﺒﺮه دې ځﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه ﭼﻲ ﻗﺮآن ﻫﻴﺮ ﺷﻲ‪ ،‬ﻣﺨﻜﻲ ﺑﻪ ﭘﻪ ﻫﺮ‬
‫ﻣﺤﻔﻞ ﻛﻲ ﻗﺮآن زﻣﺰﻣﻪ ﻛﯧﺪو‪ ،‬د ﺷﭙﯥ او ورځﻲ ﺑﻪ ﭘﻪ ﻫﺮه ﻏﻮﻧډه ﻛﯥ‪ ،‬ﻳﻮازې ﻳﻮازې او د ﻧﻮرو ﺳﺮه ﻳﻮ ځﺎى‪ ،‬ﻟﻪ‬

‫دوﺳﺖ او دښﻤﻦ ﺳﺮه د ﻗﺮآن ﺧﺒﺮي ﻛﯧﺪې‪ ،‬ﺧﻮ اوس د ده ځﺎى اﺣﺎدﻳﺜﻮ وﻧﻴﻮ‪.‬‬

‫‪2‬ـ ﻣﺨﻜﻲ ﻗﺮآن ﻳﻮازﻧۍ ﻣﺮﺟﻊ وه‪ ،‬ﻗﺮآن ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﻣﺨﺘﺼﺮ وو او ﻫﺮ ﭼﺎﺗﻪ دا ﻛﺎر آﺳﺎﻧﻪ وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﭘﻮه‬

‫ﺷﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﭘﻪ ﻗﺮآن ﻛﻲ ﻧﻪ ﭼﺎ څﻪ زﻳﺎﺗﻮﻟﻰ ﺷﻮى او ﻧﻪ ﻛﻤﻮﻟﻰ‪ ،‬ﺣﺮف ﺣﺮف ﺋﯥ ﺧﻮﻧﺪي وو‪ ،‬ﺧﻮ د ﻗﺮآن ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ‬

‫د اﺣﺎدﻳﺜﻮ ﻟﻤﻦ ډﯦﺮه ﺧﻮره وه‪ ،‬ﺷﻤﯧﺮﺋﻰ ډﯦﺮ زﻳﺎت وو‪ ،‬ﻫﺮ څﻮك ﭘﺪې ﻧﺘﻮاﻧﯧﺪو ﭼﻲ ﭘﺪې ﺧﻮر او ﭘﺮاخ ﻣﻴﺪان اﺣﺎﻃﻪ‬

‫ﺣﺎﺻﻠﻪ ﻛړي‪ ،‬د اﺳﻼم دښﻤﻨﺎﻧﻮ ﺗﻪ د دې ﻣﻮﻗﻊ ﭘﻪ ﻻس ورﺗﻠﻪ ﭼﻲ ﺟﻌﻠﻲ اﺣﺎدﻳﺚ ﺟﻮړ ﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﻮ ﻛﻲ‬

‫ﺷﻜﻮك او ﺷﺒﻬﺎت راوﻻړﻛړي او د ﻓﺘﻨﻮ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻲ‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو د ﺧﭙﻠﻮ ﺷﺨﺼﻲ اﻏﺮاﺿﻮ ﻟﭙﺎره ﻫﺮي ﻫﻐﻲ ﺧﺒﺮي ﺗﻪ‬

‫د ﺣﺪﻳﺚ رﻧﮓ ورﻛﺎوو ﭼﻲ د دوى د درﻳځ ﭘﻪ ﮔټﻪ وې‪ ،‬ﭼﺎرواﻛﻮ ﻧﻪ ﻳﻮازې دا ﭼﻲ د ﺧﻠﻔﺎوو ﭘﻪ څﯧﺮ ﺋﯥ د اﺣﺎدﻳﺜﻮ‬

‫ﺑﻠﻜﻲ د رواﻳﺖ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﺨﻜﻨﻰ ﺟﺪي اﻫﺘﻤﺎم ﻧﻪ ﻛﺎوو ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن ﺋﯥ ﺗﺸﻮﻳﻘﻮل ﭼﻲ د دوى ﭘﻪ ﮔټﻪ او د دوى د‬

‫ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﺿﺪ ﺟﻌﻠﻲ اﺣﺎدﻳﺚ ﺧﻮاره ﻛړي‪ .‬ﮔﻮرو ﭼﻲ ﭘﺪې ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻛﻲ ﭘﻪ ﻟﻜﻬﺎوو ﺟﻌﻠﻲ اﺣﺎدﻳﺚ ﺟﻮړ او ﺧﻮاره‬

‫ﺷﻮل‪ ،‬اﻣﺖ د ﻓﻜﺮى ﺗﺸﻨﺞ او اﺿﻄﺮاب ﻟﻪ ﻳﻮه ﺳﺨﺖ دور ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮ‪ ،‬اﺧﺘﻼﻓﺎت راوﻻړ ﺷﻮل او اﻣﺖ ﭘﻪ ډﻟﻮ‬
‫ډﻟﻮ ووﯦﺸﻞ ﺷﻮ‪.‬‬

‫‪3‬ـ د "ﻓﻘﻪ" د ﺗﺪوﻳﻦ ﻣﺮﺣﻠﻪ‪:‬‬
‫ﭘﺪې ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻛﻲ ﻳﻮه ﻧﻮې ﺳﻠﺴﻠﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬ﭼﻲ ﻫﻐﻪ د ﻣﺨﻜﻨۍ ﻣﺮﺣﻠﯥ ﻃﺒﻴﻌﻲ او ﺣﺘﻤﻲ ﭘﺎﻳﻠﻪ وه‪ ،‬د ﻟﻜﻬﺎوو‬

‫ﺻﺤﻴﺢ‪ ،‬ﺿﻌﻴﻒ او ﺟﻌﻠﻲ اﺣﺎدﻳﺜﻮ ﺧﻮرﯦﺪل ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ دا ﺧﺒﺮه ﮔﺮاﻧﻪ ﻛړه ﭼﻲ د دﻳﻨﻲ اﺣﻜﺎﻣﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﭘﻪ ﻛﻮم‬

‫ﺣﺪﻳﺚ ﻋﻤﻞ وﻛړي او ﭘﻪ ﻛﻮم ﻧﻪ؟ ﻛﻮم وﻣﻨﻰ او ﻛﻮم ﻧﻪ؟ ﻫﺮڅﻮك د دې ﭘﻴﭽﻠﻲ او ﺳﺘﺮ ﻛﺎر ﻟﻪ ﻋﻬﺪې ﻧﺸﻮ وﺗﻠﻰ‪ ،‬څﻮ‬
‫د ﻟﻮړ ﻫﻤﺖ ﺧﺎوﻧﺪان راوړاﻧﺪي ﺷﻮل‪ ،‬د دې ﺳﺘﻮﻧﺰي د ﺣﻞ ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻣﻼ وﺗړﻟﻪ‪ ،‬اﺣﺎدﻳﺚ ﺋﯥ وﭼڼﻞ راوﻳﺎن ﺋﯥ‬

‫وڅﯧړل‪ ،‬ﻏﻮره ﺋﯥ ﻟﻪ ﺿﻌﻴﻒ او ﺟﻌﻠﻲ ﻧﻪ او ﺛﻘﻪ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻧﺎﺛﻘﻪ ﻧﻪ ﺑﯧﻞ ﻛړل‪ ،‬ﻓﻘﻬﻲ اﺣﻜﺎم ﺋﯥ ﻟﻪ ﻗﺮآن او ﻏﻮره اﺣﺎدﻳﺜﻮ ﻧﻪ‬

‫اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻛړل او د ﻋﻮاﻣﻮ ﻏﻮښﺘﻨﻮ او ﭘﻮښﺘﻨﻮ ﺗﻪ ﺋﻴځﻮاب وواﻳﻮ‪ .‬ﭘﺪې ﻛﺎر ﺳﺮه ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ډﯦﺮى ﺳﺘﻮﻧﺰي ﺣﻞ ﺷﻮې‬
‫او ﭘﻪ ځﻴﻨﻮ دﻳﻨﻲ اﺣﻜﺎﻣﻮ د ﭘﻮﻫﯧﺪو ﻛﺎر ﺋﯥ ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ آﺳﺎﻧﻪ ﻛړ‪ ،‬ﺧﻮ څﻮ ﻏﻴﺮ ﻣﺘﺮﻗﺒﻪ ﻋﻮاﻗﺐ ﺋﯥ درﻟﻮدل‪:‬‬

‫اﻟﻒ‪ :‬ﺧﻠﻜﻮ ﭘﻪ ﻓﻘﻬﻲ اﺣﻜﺎﻣﻮ اﻛﺘﻔﺎء وﻛړه او ﻗﺮآن او ﺣﺪﻳﺚ ﺗﻪ رﺟﻮع ورﻧﻪ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮه‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه د ﻗﺮآن‬

‫ﺗﺮڅﻨﮓ ﺣﺪﻳﺚ ﻫﻢ ﻫﻴﺮﺷﻮ‪.‬‬

‫ب‪ :‬ﭘﻪ ﻓﻘﻪ ﻛﻲ د اﺳﻼم ﻳﻮازې ﻳﻮ اړخ څﯧړل ﺷﻮى او ﺻﺮف د ورځﻨﻰ ژوﻧﺪ اﺣﻜﺎم ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺷﻮي‪ ،‬ﻟﻜﻪ اودس‪،‬‬

‫ﺣﻴﺾ‪ ،‬ﻧﻔﺎس‪ ،‬ﻏﺴﻞ‪ ،‬ﻟﻤﻮﻧځ‪ ،‬روژه‪ ،‬زﻛﺎت‪ ،‬ﺣﺞ‪ ،‬ﻧﻜﺎح‪ ،‬ﻃﻼق … ﺧﻮ ﭘﻪ ﻧﻮرو ﺑﻨﻴﺎدي او اﺳﺎﺳﻲ ﻣﺴﺎﺋﻠﻮ ﺑﺤﺚ‬
‫‪45‬‬

‫ه ن واآ! ‪ ----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻛﻮل او د اﺳﻼم ﻧﻮر اړﺧﻮﻧﻪ څﯧړل ﻧﻪ د ﻓﻘﻪ د ﺑﺤﺚ ﻣﻮﺿﻮع وه او ﻧﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﭘﺪې ﺑﺎب د څﯧړﻧﻰ او ﺑﺤﺚ ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ‬

‫او ﻧﻪ ﭼﺎرواﻛﻮ ﻟﻪ ورځﻨﻴﻮ دﻳﻨﻲ اﺣﻜﺎﻣﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭘﻪ ﻧﻮرو اﺳﺎﺳﻲ او ﺣﻴﺎﺗﻰ ﻣﺴﺎﺋﻠﻮ ﺑﺤﺚ ﺧﻮښﻮﻟﻮ‪ ،‬ﻋﻤﻼً ﮔﻮرو‬
‫ﭼﻲ ﭘﻪ ﻓﻘﻪ ﻛﻲ د اﻣﺎم د اﻧﺘﺨﺎب د څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ‪ ،‬د ده د ﺻﻼﺣﻴﺘﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ‪ ،‬د ده ﭘﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻲ د ﻋﺎم‬

‫وﻟﺲ د وﻧډي او وﻇﻴﻔﻰ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ‪ ،‬د ﺷﻮرى ﭘﻪ ﺑﺎب‪ ،‬ﭘﻪ ﺑﻴﺖ اﻟﻤﺎل ﻛﻲ د ﭼﺎرواﻛﻮ د ﺗﺼﺮف ﭘﻪ ﺑﺎب‪ ،‬د ﺟﻬﺎد او‬
‫ﻫﺠﺮت ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ‪ ،‬ﻳﺎ ﻫﻴڅ ﻧﺪي وﻳﻞ ﺷﻮي ﻳﺎ ډﯦﺮﻛﻢ وﻳﻞ ﺷﻮي‪ .‬ﭘﻪ ﻗﺮآن ﻛﻲ د اودس ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺻﺮف ﻳﻮ آﻳﺖ راﻏﻠﻰ او‬

‫د ﺷﻮرى ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ درې آﻳﺘﻮﻧﻪ‪ ،‬ﭘﻪ ﻓﻘﻪ ﻛﻲ ﺑﺎﻳﺪ د ﺷﻮرى ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺑﺤﺚ او ﺣﻴﺮﻧﻪ د اودس ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ درې ﺑﺮاﺑﺮه زﻳﺎﺗﻪ‬

‫وى‪ ،‬ﺧﻮ ﺧﺒﺮه ﺑﺮﻋﻜﺲ ده‪ ،‬د اودس ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻣﻔﺼﻞ او د ﻗﻴﻖ ﺑﺤﺜﻮﻧﻪ ﮔﻮرو‪ ،‬ﻫﺮ ﻓﻘﻴﻪ ﺧﭙﻠﻪ رﺳﺎﻟﻪ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺑﺤﺚ‬
‫ﭘﻴﻞ ﻛړې‪ ،‬ﺧﻮ د ﺷﻮرى ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻳﺎ اﺻﻼً ﺑﺤﺚ ﻧﺪى ﺷﻮى ﻳﺎ ډﯦﺮ ﺳﻄﺤﻰ او ﺿﻤﻨﻰ اﺷﺎره ﺷﻮې‪.‬‬

‫ج‪ :‬ﻣﺨﻜﻲ دﻳﻦ وﻟﺴﻰ ﺑڼﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﻫﺮﭼﺎ ﻫڅﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻟﻪ ﻗﺮآن ﻧﻪ د دﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ درك ﻛړي‪،‬‬

‫دا ﻛﺎر ﻫﺮﭼﺎ ﺗﻪ آﺳﺎﻧﻪ او ﻣﻤﻜﻦ وو‪ ،‬دﻳﻦ د ﻛﻮﻣﻲ ﺧﺎﺻﻲ ډﻟﻲ ﭘﻪ اﻧﺤﺼﺎر ﻛﻲ ﻧﻪ وو‪ ،‬داﺳﻲ ﻧﻪ وه ﭼﻲ ځﻴﻨﻲ ﻛﺴﺎﻧﻮ‬
‫ﺑﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ دﻳﻦ ښﻮدو او ﺧﻠﻜﻮ ﺑﻪ ﻟﺪوى ﺳﺮه ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﺗﺮڅﻮ د دوى ورځﻨﻰ ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺸﻜﻼت ﺣﻞ ﻛړي‪،‬‬
‫ﻧﻪ ﭼﺎ ﭘﻪ اﻣﺎﻣﺖ ﻟﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﭘﻴﺴﯥ ﻏﻮښﺘﻠﯥ‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻪ آذان او ﺗﺪرﻳﺲ‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﺎ ﻫﻢ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ د دﻳﻦ زده ﻛړه ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻫﻢ ﺋﯥ‬

‫ﻧﻮروﺗﻪ ښﻮدو او ﻫﻢ ﺋﯥ ﺧﭙﻞ ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺸﻜﻼت ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺣﻞ ﻛﻮل‪ ،‬ﺧﻮ دا ﺣﺎﻟﺖ ورو ورو ﺑﺪل ﺷﻮ‪ ،‬آذان او اﻣﺎﻣﺖ د‬
‫ﺣﺮﻓﯥ ﺑڼﻪ ﻏﻮره ﻛړه او دا ﻛﺎر ﭘﻪ ﻫﻤﺎﻏﻮ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻮ ﻋﻮاﻗﺒﻮ ﻣﻨﺘﺞ ﺷﻮ ﭼﻲ ﻧﻦ ﺋﯥ ﺗﺮﺧﻪ ﻧﺘﺎﺋﺞ ﮔﻮرو‪ .‬ﻣﺨﻜﻲ ﺑﻪ د ﺧﻠﻜﻮ‬
‫اﻣﺎم او دﻳﻨﻲ ﻣﺸﺮ ﻫﻐﻪ څﻮك وو ﭼﻲ ﺗﺮ ﻧﻮرو ﺑﻪ ﺋﯥ د دﻳﻦ ﭘﻪ ﻻر ﻛﻲ زﻳﺎﺗﻪ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ورﻛړې وه‪ ،‬زﻳﺎﺗﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰي او‬

‫ﻛړاووﻧﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﮔﺎﻟﻠﻲ وو‪ ،‬ﺧﻮ اوس دا ﻣﻘﺎم ﭘﻪ ﻫﺮ ﻻس ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮت‪ ،‬ډﯦﺮو ﻟﺪې آﺳﺎن ﻛﺎر ﻧﻪ د اﻣﺮار ﻣﻌﺎش ﻟﭙﺎره‬

‫ﺣﺮﻓﻪ ﺟﻮړه ﻛړه او دا ﻛﺎر اﻛﺜﺮاً د داﺳﻲ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻻس ﺗﻪ ورﻏﻰ ﭼﻲ ﻟﻪ دﻳﻦ ﻧﻪ ﺋﯥ ځﺎﻧﺘﻪ دﻛﺎن ﺟﻮړ ﻛړ‪ ،‬د ﻇﺎﻟﻤﻮ‬

‫واﻛﺪاراﻧﻮ ﻣﻠﮕﺮي او ﺣﺎﻣﻴﺎن وو او دﻳﻦ ﺋﯥ د واﻛﺪاراﻧﻮ ﭘﻪ ﭘښﻮ ﻛﻲ ذﺑﺢ ﻛﺎوو‪.‬‬

‫ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ اﺳﻼﻣﻲ ﻓﻘﻪ ﭘﻪ داﺳﻲ دوران ﻛﻲ ﺗﺪوﻳﻦ ﺷﻮې ﭼﻲ اﻗﺘﺪار د ﻇﺎﻟﻤﻮ او ﻣﻔﺴﺪو واﻛﺪاراﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس‬

‫ﻛﻲ وو‪ ،‬د اﺧﺘﻨﺎق او اﺳﺘﺒﺪاد ﭘﻪ ﺳﺨﺘﻮ ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﻛﻲ دا ﻛﺎر ﮔﺮان او ﺣﺘﻰ ﻣﺤﺎل وو ﭼﻲ زﻣﻮږ ﻓﻘﻬﺎ ﻟﻪ ﻋﺒﺎداﺗﻮ او‬

‫ﻣﻌﺎﻣﻼﺗﻮ ﻧﻪ ﻋﻼوه د ﺳﻴﺎﺳﺖ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎع‪ ،‬ﻧﻈﺎم‪ ،‬ﺟﻬﺎد‪ ،‬ﻫﺠﺮت‪ ،‬ﺷﻮرى‪ ،‬د ﺧﻠﻜﻮ ﺣﻘﻮق‪ ،‬د واﻛﺪاراﻧﻮ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺘﻮﻧﻪ‬
‫او ﺻﻼﺣﻴﺘﻮﻧﻪ‪ ،‬د اﻣﻴﺮ د اﻧﺘﺨﺎب ﻃﺮﻳﻘﻪ‪ ،‬د ﺑﻴﻌﺖ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻰ او اﻫﻤﻴﺖ او دې ﺗﻪ ورﺗﻪ ﻣﺴﺎﻳﻞ وڅﯧړي‪ .‬ﭼﺎ ﭼﻰ‬

‫ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ د څﻪ ﻓﻘﻬﻲ ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻮ ﻫڅﻪ ﻛړې‪ ،‬ﻳﺎ ﺋﯥ ﺧﭙﻞ ﺳﺮ ﺧﻮړﻟﻰ‪ ،‬اﻋﺪام ﺷﻮى‪ ،‬ﺗﺒﻌﻴﺪ ﺷﻮى او د ﻣﺤﺒﺲ ﺗﻮرو‬

‫ﺧﻮﻧﻮ ﺗﻪ ﻟﯧږل ﺷﻮى او ﻳﺎ ﺋﯥ ﻣﺪرﺳﻪ او ﻣﺴﺠﺪ ﺗړل ﺷﻮي‪.‬‬

‫‪4‬ـ د ﺗﺼﻮف د زﯦږﯦﺪو ﻣﺮﺣﻠﻪ‬

‫‪46‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------------‬ه ن واآ!‬

‫د ﻓﻘﻬﻲ ﻣﺒﺎﺣﺜﻮ ﻟﻮري ﺗﻪ ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻪ ﭘﺪې ﻣﻨﺘﺞ ﺷﻮه ﭼﻲ د اﺳﻼم ﻣﻌﻨﻮي او اﺧﻼﻗﻲ اړخ ﺗﻪ د ﺗﺸﺮﻳﻌﻲ او ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ‬

‫ﺑﺮﺧﻲ ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ اﻫﺘﻤﺎم او اﻋﺘﻨﺎء ﻛﻤﻪ ﺷﻲ‪ ،‬ځﻴﻨﻮ زړه ﺳﻮاﻧﺪو داﻋﻴﺎﻧﻮ وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ دا ﺧﻼ ډﻛﻪ ﻛړي او د‬

‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﻮ ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻪ ﻳﻮ ځﻞ ﺑﻴﺎ ﻣﻌﻨﻮي ﻟﻮري ﺗﻪ راواړوي او د دﻏﻮ دواړو ﺑﺮﺧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ ﻣﺨﻜﻨﻰ ﺗﻌﺎدل اﺣﻴﺎء ﻛړي‪،‬‬
‫ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ځﺎﻳﻪ د ﺗﺼﻮف ﺑﻨﻴﺎد ﻛﻴښﻮدى ﺷﻮ‪ ،‬دوى ﭘﺪې ﺧﺒﺮي ټﻴﻨﮕﺎر ﻛﻮﻟﻮ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻋﺒﺎداﺗﻮ ﻛﻲ اﺻﻠﻲ او ﻣﻬﻤﻪ‬

‫ﺑﺮﺧﻪ د ﺧﺪاى ذﻛﺮ‪ ،‬ﻟﻪ اﷲ ﺳﺮه ﻣﻴﻨﻪ او ﺗﻌﻠﻖ ﺑﺎﷲ ده‪ ،‬ﺷﻜﻠﻲ ﻋﺒﺎدات ﻛﻪ ﻫﺮڅﻮﻣﺮه ﭘﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻛﻲ د ﻓﻘﻬﻲ اﺣﻜﺎﻣﻮ او‬

‫ﺿﻮاﺑﻄﻮ ﻣﻄﺎﺑﻖ وي ﺧﻮ ﭼﻲ ﻟﺪې ﻧﺎﺣﻴﯥ ﻧﺎﻗﺺ وي ﻫﻴڅ اﻋﺘﺒﺎر او ارزښﺖ ﻧﻠﺮي‪ ،‬دا ﺧﺒﺮه ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ځﺎى ﻛﻲ ﺻﺤﻴﺢ‬

‫وه‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ ﺗﺼﻮف ﺑﺎﻧﺪي ﺗﺮﻛﻴﺰ ورو ورو ﺧﺒﺮه ﻫﻐﻪ ځﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮﻟﻪ ﭼﻲ ﻗﺮآن‪ ،‬ﺣﺪﻳﺚ او ﻓﻘﻪ ﻟﻪ ﺻﺤﻨﯥ ﮔﻮښﻪ ﻛړى‬
‫ﺷﻲ او ځﺎى ﺋﯥ د ذﻛﺮ ﺣﻠﻘﻰ وﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬ﻳﻮازې دا ﻧﻪ ﺑﻠﻜﻲ ﭘﻴﺮ او ﻣﺮﺷﺪ د ﺧﺪاى او ﺑﻨﺪه ﺗﺮﻣﻨځ داﺳﻲ واﺳﻄﻪ وﮔڼﻞ‬

‫ﺷﻲ ﭼﻲ ﺧﺪاى ﺗﻪ د رﺳﯧﺪو ﻫﺮه ﻻر د ده ﻟﻪ اړﺧﻪ ﺗﯧﺮﯦږي او د ﻗﺮآن د ﻫﻐﻲ ﺧﺒﺮي ﭘﻪ ځﺎى ﭼﻲ واﻳﻲ‪ :‬ﺧﺪاى ﺳﺘﺎ د‬

‫ﻏﺎړي ﺗﺮ رگ ﺗﺎ ﺗﻪ درﻧږدې دى‪ ،‬ﭼﻲ ﭼﯧﺮي ﻳﯥ ﺧﺪاى ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ دى‪ ،‬ﻛﻪ ﺗﻪ ﻳﻮ ﻳﯥ دوﻫﻢ دي ﺧﺪاى دئ‪ ،‬ﻛﻪ ﺗﺎﺳﻮ دوه‬

‫ﻳﺎﺳﺖ درﯦﻴﻢ ﻣﻮ ﺧﺪاى دئ‪ ،‬ﻋﺒﺎدت او ﻟﻤﺎﻧځﻨﻪ ﻣﻮ ﺑﺎﻳﺪ ﺧﺎص ﺧﺪاى ﻟﺮه وي او دﻋﺎ ﻣﻮ ﺧﺎص ﺧﺪاى ﺗﻪ‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ‬

‫ﺗﺼﻮف ﻛﻲ دي ﺧﺒﺮو رﺧﻨﻪ وﻛړه ﭼﻲ‪:‬‬

‫ﻛﻪ ﻏﻮاړې ﺧﺪاى ﺗﻪ ورﺳﯧږې د ﻣﺮﺷﺪ ﻟﻤﻦ وﻧﻴﺴﻪ‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﻪ ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺧﺪاى ﺗﻪ رﺳﯧﺪى ﺷﯥ او ﻧﻪ ﺳﺘﺎ دﻋﺎ‪،‬‬

‫ﻋﺒﺎدت او ﻟﻤﺎﻧځﻨﻪ‪ ،‬ﺗﻪ واﺳﻄﯥ ﺗﻪ ﺿﺮورت ﻟﺮي‪ ،‬ﻣﺮﺷﺪ ﺳﺘﺎ ﺷﻔﻴﻊ دى‪ ،‬د ده ﻟﻪ ﻻري ﺳﺘﺎ ﻏږ ﺗﺮ ﺧﺪاﻳﻪ رﺳﯧﺪى ﺷﻲ‬
‫او ﺳﺘﺎ دﻋﺎﮔﺎﻧﻰ د ﺧﺪاي ﭘﻪ درﺑﺎر ﻛﻲ ﻣﻨﻞ ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‪.‬‬

‫ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻪ ﺧﺒﺮه دا وه ﭼﻲ د ﻗﺮآن د ﺻﺮﻳﺤﻮ ﻧﺼﻮﺻﻮ ﺧﻼف ﭘﻪ ﺗﺼﻮف ﻛﻲ دوه ﺧﺒﺮي راوﻻړې ﺷﻮې‪:‬‬
‫• ﻣﺮﺷﺪ ﭘﻪ ﻏﻴﺐ ﭘﻮﻫﯧږي او ﭘﻪ ﻫﺮ ځﺎى او ﻫﺮ ﺣﺎل ﻛﻲ ﺗﺎ ﺗﻪ رﺳﯧﺪى ﺷﻲ‪.‬‬
‫• ﺧﺪاى د ځﻤﻜﻲ ځﻴﻨﻲ ﭼﺎري ﻣﺘﺼﺮﻓﻴﻨﻮ ﺗﻪ ﺳﭙﺎرﻟﯥ‪ ،‬ځﻴﻨﻲ د ﻳﻮه ﻣﻠﻚ‪ ،‬ځﻴﻨﻲ د ﻳﻮې ﻟﻮﻳﻲ ﺑﺮﺧﻲ او ځﻴﻨﻲ‬

‫د ټﻮﻟﻲ ﻧړۍ ﻣﺘﺼﺮﻓﻴﻦ دي‪ ،‬ﻛﻪ ﻏﻮاړې ﺳﺘﺎ ﭼﺎري ﺗﺮ ﺳﺮه ﺷﻲ ﻧﻮ ﻣﺠﺒﻮر ﺋﯥ د دﻏﻮ ﻣﺘﺼﺮﻓﻴﻨﻮ ﻟﻤﻦ وﻧﻴﺴﻲ‪ .‬دﻏﻮ‬

‫ﻣﺸﺮﻛﺎﻧﻪ ﺗﺼﻮراﺗﻮ‪ ،‬ﻣﺮﺷﺪ ﺗﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﻘﺎم ورﻛړ ﭼﻲ ﻗﺮآن ﺋﯥ ﻳﻮازې د ځﻤﻜﻲ او آﺳﻤﺎﻧﻮﻧﻮ رب ﺗﻪ ﺛﺎﺑﺘﻮي او ﻟﻪ ﺑﻞ ﻫﺮ‬
‫ﭼﺎ ﻧﻪ ﺋﯥ ﻧﻔﻰ ﻛﻮي‪ ،‬دا ﻫﻤﺎﻏﻪ ﺧﺒﺮي وې ﭼﻲ د ﻣﻜﯥ ﻣﺸﺮﻛﻴﻨﻮ ﺑﻪ د "ﻻت"‪" ،‬ﻣﻨﺎت"‪ ،‬ﻫﺒﻞ" او"ﻋﺰى" ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ‬

‫ﻛﻮﻟﯥ او ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻣﺄﻣﻮر ﺷﻮى وو ﭼﻲ دا ﺑﺘﺎن راﻧﺴﻜﻮر ﻛړي او دا ﻣﺸﺮﻛﺎﻧﻪ ﺗﺼﻮرات ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮي‬

‫او ﺧﻠﻜﻮﺗﻪ وواﻳﻲ ﭼﻲ‪ :‬ﺧﺪاى ﺷﺮﻳﻚ ﻧﻠﺮي‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﺪاى ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭘﻪ ځﻤﻜﻲ او آﺳﻤﺎﻧﻮﻧﻮﻛﻲ ﻫﻴڅﻮك ﭘﻪ ﻏﻴﺐ ﻧﻪ‬
‫ﭘﻮﻫﯧږي‪ ،‬ﻋﺒﺎدت ﻣﻮ ﺑﺎﻳﺪ ﺧﺎص ﺧﺪاى ﻟﺮه او اﺳﺘﻌﺎﻧﺖ ﻣﻮ ﺑﺎﻳﺪ ﺧﺎص ﻟﻪ ﺧﺪاى ﻧﻪ وي‪ .‬د ﺧﺪاى ﺗﺮ څﻨﮓ ﻣﻪ د ﺑﻞ‬
‫ﻋﺒﺎدت ﻛﻮئ او ﻣﻪ ﻟﻪ ﺑﻞ ﻧﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻏﻮاړئ‪.‬‬

‫‪47‬‬

‫ه ن واآ! ‪ ----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻛﻪ د ﻣﻠﺘﻮﻧﻮ د ﻋﺮوج او زوال ﻋﻮاﻣﻠﻮ او د ادﻳﺎﻧﻮ د ودي او ﺿﻌﻒ ﺗﺎرﻳﺦ ﺗﻪ ﺗﻮﺟﻪ وﻛړو ﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﺮي ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ‬

‫د ﻣﺬﻫﺐ ﭘﻪ اړه ﻫﻤﺪا څﻠﻮرﻣﺮﺣﻠﯥ ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪه ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ ﻫﻢ ﻫﻤﺪا څﻠﻮرﻣﺮﺣﻠﯥ ﻳﻮه ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ‬

‫ﺗﯧﺮه ﺷﻮې‪ ،‬د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د واﻛﻤﻨۍ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ زﻣﻮږ د ټﻮﻟﻨﻲ ﭘﻪ ﻣﺬﻫﺒﻲ ﺟﻮړښﺖ ﻛﻲ د درﯦﻴﻤﻲ او څﻠﻮرﻣﻲ‬
‫ﻣﺮﺣﻠﯥ آﺛﺎر ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪ ﻃﻮر ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﺪرﺳﻪ ﻛﻲ د درﯦﻴﻤﻲ ﻣﺮﺣﻠﯥ آﺛﺎر او ﭘﻪ ﺧﺎﻧﻘﺎ ﻛﻲ د څﻠﻮرﻣﻲ ﻣﺮﺣﻠﯥ‪.‬‬
‫ﺷﺎﻳﺪ ﻳﻮ ﻣﺜﺎل ﻟﻪ ﺗﺎﺳﻮ ﺳﺮه د دﯦﻤﺮﺣﻠﯥ ﭘﻪ وﺿﻌﻴﺖ د ﭘﻮﻫﯧﺪو ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ښﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ وﻛړي‪:‬‬
‫د درﺑﺎري روﺣﺎﻧﻴﻮﻧﻮ د ﻛﻮرﻧۍ ﻳﻮ ﻏړى داﺋﻢ اﻟﺨﻤﺮ وو‪ ،‬ﺗﻞ ﻧﻴﺸﻪ‪ ،‬اﻛﺜﺮاً ﻟﻪ ځﺎﻧﻪ ﺑﯥ ﺧﺒﺮه‪ ،‬ږﻳﺮه ﺋﯥ ﺧﺮﻳﻴﻠﻪ او‬

‫ﻇﺎﻫﺮ ﺋﯥ د ﻳﻮه اروﭘﺎﺋﻰ‪ ،‬ﻧﻪ ﺋﯥ ﻳﻮازې ﻟﻤﻮﻧځ ﻛﺎوو او ﻧﻪ ﭘﻪ ﺟﻤﻊ‪ ،‬ﺧﻮ د دې ﻛﻮرﻧۍ ﺟﺎﻫﻠﻮ ﻣﺮﻳﺪاﻧﻮ ﺑﻪ وﻳﻞ‪ :‬زﻣﻮږ د‬

‫زړه ﺳﺘﺮﮔﻲ ړﻧﺪې دي ځﻜﻪ ﻧﻮ د ده ږﻳﺮه ﻧﻪ وﻳﻨﻮ‪ ،‬دى ﻫﺮ ﻟﻤﻮﻧځ ﻛﻌﺒﻰ ﺗﻪ رﺳﻮي‪ ،‬ﭼﻲ څﻮك د ﻳﻘﻴﻨﻤﺮﺣﻠﯥ ﺗﻪ‬

‫ورﺳﯧږي ﻟﻪ ﻋﺒﺎدت ﻧﻪ ﻣﻌﺎف ﻛﯧږي‪ ،‬ﻋﺒﺎدت د ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ﻛﺎر دى ﭼﻲ ﻻ د "ﻳﻘﻴﻦ"ﻣﺮﺣﻠﯥ ﺗﻪ ﻧﻪ وي رﺳﯧﺪﻟﻰ‪،‬‬

‫ﺷﻴﺮآﻏﺎﺟﺎن‪ ،‬د وﺻﻞ ﭘﻮړي ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ‪ ،‬دى د "ﺷﺮاب ان ﻃﻬﻮر" ﭘﻪ ﺷﺮاﺑﻮ ﻣﺴﺖ دى‪ ،‬دى ﭼﻲ د ﺷﺮاﺑﻮ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ څﻪ‬
‫څښﻲ ﻫﻐﻪ د دﻧﻴﺎ ﺷﺮاب ﻧﻪ ﺑﻠﻜﻲ د ﺟﻨﺖ ﺷﺮاب "ﺷﺮاﺑﺎً ﻃﻬﻮرا" دي !!!‬

‫‪48‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------‬ه
‪#‬م او د!آ ا‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم او د ﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ‬
‫ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د ﺑﯥ ﺷﻤﯧﺮه وژﻧﻮ‪ ،‬ﺷﺪﻳﺪ اﺧﺘﻨﺎق او ﭘﻪ ﭘﻮره ﺑﯥ رﺣﻤۍ او ﻗﺴﺎوت ﺳﺮه د ﻫﺮ ﻣﺨﺎﻟﻒ ﺟﺮﻳﺎن ﻟﻪ‬

‫ټﻜﻮﻟﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد داﺧﻠﻲ ﺣﺎﻟﺖ او ﭘﻪ ﻧړۍ واﻟﻪ ﺳﻄﺤﻪ د ﺳﻴﺎﺳﻲ او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺗﺤﻮﻻﺗﻮ وﺿﻌﻴﺖ داﺳﻲ‬

‫وﻣﻮﻧﺪ ﭼﻲ ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺎﻳﺪ د رژﻳﻢ ﻣﺨﻜﻨۍ ﻛﺮﻏﯧړﻧﻪ او وﯦﺮووﻧﻜﯥ ﺑڼﻪ ﺑﺪﻟﻪ او داﺳﻲ وﺿﻌﻴﺖ ﻏﻮره ﻛړي ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې‬

‫ﺧﻮا د ﻫﯧﻮاد دﻧﻨﻪ ورځ ﭘﻪ ورځ زﻳﺎﺗﯧﺪوﻧﻜﻰ وﻟﺴﻰ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ راﻛﻢ ﻛړي او ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﭘﻪ ﻣﻨﻄﻘﻪ او ټﻮﻟﻪ ﻧړۍ ﻛﻲ د‬
‫اﺳﺘﺒﺪادي ﻧﻈﺎﻣﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﺧﻼف د راوﻻړ ﺷﻮي ﻃﻮﻓﺎن ﻟﻪ څﭙﻮ ﻧﻪ ﺧﻮﻧﺪي ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻲ‪ .‬ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﭼﻲ ﭘﺪې اړه ﻛﻮم‬

‫اﻗﺪاﻣﺎت ﻛړي‪ ،‬ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ څﻮ ﻣﻬﻤﻮ ﺧﺒﺮو ﺗﻪ ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻪ ﭘﻪ ﻛﺎر ده‪:‬‬

‫‪1‬ـ ﺷﻜﻠﻲ او ﻏﻮﻟﻮوﻧﻜﻲ اﺻﻼﺣﺎت د ﻣﺠﺒﻮرﻳﺖ ﭘﻪ وﺟﻪ ﻋﻨﻮان ﺷﻮي ﻧﻪ ﭘﻪ اﻓﻐﺎن وﻟﺲ د ﭘﻴﺮزوﻳﻨﻰ ﭘﻪ وﺟﻪ‪ ،‬د‬

‫دې اﺻﻼﺣﺎﺗﻮ ﻫﺪف ﻳﻮازې دا وو ﭼﻲ د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د ﻣﻄﻠﻘﻪ واﻛﻤﻨۍ ﭘﻪ ﺧﻼف د ﺑﻐﺎوﺗﻮﻧﻮ ﻣﺨﻪ وﻧﻴﺴﻲ او ﭘﻪ‬

‫ﻗﺪرت ﻛﻲ د دې ﻛﻮرﻧۍ د ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪو ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮاﺑﺮﻛړي‪.‬‬

‫‪2‬ـ ﻟﻮﻣړى ﮔﺎم دا وو ﭼﻲ ﺳﺮدار ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﻟﻪ ﺻﺤﻨﯥ ﻟﺮي او د ده ﭘﻪ ځﺎى ﺑﻞ ﺳﺮدار‪ ،‬ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن را‬

‫وړاﻧﺪي ﻛړي‪ ،‬ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﭘﻪ واﻛﻤﻨﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻛﻲ د وﺣﺸﺖ‪ ،‬ﻗﺴﺎوت او ﺑﯥ رﺣﻤۍ ﺳﻤﺒﻮل وو‪ ،‬ده د ﺧﭙﻞ ﺻﺪارت‬
‫ﭘﻪ اوږدې ﻣﻮدې ﻛﻲ ﭘﻪ اﻓﻐﺎن وﻟﺲ ﻫﻮﻣﺮه ﻇﻠﻤﻮﻧﻪ ﻛړي وو ﭼﻲ ﻧﻮر ﻧﻮ ﭘﻪ ﻗﺪرت ﻛﻲ د ده ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪل ﻧﻪ ﻣﻤﻜﻦ وو او‬

‫ﻧﻪ ﻣﻔﻴﺪ‪ ،‬ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻏﻮښﺘﻞ د ده ﭘﻪ ﻟﺮي ﻛﻮﻟﻮ ﺳﺮه ﺧﭙﻠﻪ ﻟﻤﻨﻪ د وﻳﻨﻮ ﻟﻪ داﻏﻮﻧﻮ ﭘﺎﻛﻪ ﻛړي او وﻟﺲ ﺗﻪ داﺳﻲ‬
‫وښﻴﻲ ﭼﻲ ﻧﻮر ﻧﻮ د ﻇﻠﻢ او وﺣﺸﺖ دور ﭘﺎى ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ‪ ،‬د اﺧﺘﻨﺎق او اﺳﺘﺒﺪاد اﺻﻠﻲ ﻋﺎﻣﻞ ﻟﻪ ﺻﺤﻨﯥ ﻟﺮي ﺷﻮي او‬

‫واﻛﻤﻨﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ وﻟﺲ د زړه ﺳﻮي ﭘﻪ وﺟﻪ ﻫﻐﻪ ﮔﻮښﻪ ﻛړ‪ .‬د ﺳﺮدار ﻫﺎﺷﻢ د ﻟﺮي ﻛﻮﻟﻮ ﻳﻮه ﺑﻠﻪ وﺟﻪ دا وه ﭼﻲ‬

‫ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﻟﻪ ﻣﺎﺷﻮﻣﺘﻮب ﻧﻪ وﺗﻠﻰ او د ﻋﻤﺮ ﻫﻐﻲ ﻣﺮﺣﻠﯥ ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ وو ﭼﻲ ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د ﻣﻠﻚ واﮔﻰ د ده ﭘﻪ ﻻس‬
‫ﻛﻲ وي‪ ،‬ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن د ده د ټﻮﻟﻮاك ﻛﯧﺪو ﭘﻪ ﻻره ﻛﻲ ﻟﻮى ﺧﻨډ وو‪ ،‬د ده ﭘﻪ ﻟﺮي ﻛﯧﺪو ﺳﺮه ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﺗﻪ د ټﻮﻟﻮاك‬
‫ﻛﯧﺪو ﻻر ﭘﺮاﻧﺴﺘﻞ ﺷﻮه‪.‬‬

‫‪3‬ـ دوﻟﺖ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ د ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻮ او ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ ﻣﻬﺎر ﺋﯥ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وي او د ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاﺑﻮ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ‬

‫داﺳﻲ ﻛﺴﺎن راﺷﻲ ﭼﻲ ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ وﻓﺎدار وي‪ ،‬د اﺣﺰاﺑﻮ ﭘﻪ ﻣﺮﻛﺰي ﺷﻮرى ﮔﺎﻧﻮ ﻛﻲ ﺑﺎﻳﺪ داﺳﻲ ﻛﺴﺎن داﺧﻞ‬

‫‪49‬‬

‫ه
‪#‬م او د!آ ا ‪ --------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻛړي ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا د اﺣﺰاﺑﻮ ﻟﻪ داﺧﻠﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ ﻧﻪ ورځ ﭘﻪ ورځ دﻗﻴﻘﻪ اﻃﻼع ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا د رژﻳﻢ ﭘﻪ‬

‫ﺧﻼف د څﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ ځﺎى ﺋﯥ ﺗﻔﺎﻫﻢ او ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻛړي او د دوى ﻟﻪ ﻻري ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻛړي ﭼﻲ ﻧﻪ‬
‫ﭘﺨﻼ ﻛﯧﺪوﻧﻜﻲ دي او د ﻧﻈﺎم ړﻧﮕﻮل ﻏﻮاړي‪ ،‬ﺗﺮ څﻮ د ﻫﺮ ﻳﻮه ﻟﭙﺎره ﻣﻨﺎﺳﺒﻪ ﭼﺎره وﻟټﻮي‪.‬‬

‫‪4‬ـ ﻟﻪ ځﻴﻨﻮ داﺳﻲ ډﻟﻮ ﻧﻪ دوﻟﺖ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﺧﺎرﺟﻲ ارﺗﺒﺎﻃﺎﺗﻮ ﻛﻲ د اﺳﺘﻔﺎدې ﻛﻮﻟﻮ اراده درﻟﻮده‪ ،‬د دوى ﭘﻪ‬

‫واﺳﻄﻪ ﺋﯥ ﻫﻐﻪ ځﻮاﻛﻮﻧﻪ ﻗﺎﻧﻊ ﻛﻮل ﭼﻲ ﭘﻪ ﻓﻜﺮى ﺑﻨﻴﺎدوﻧﻮ ﺟﻮړ ﺷﻮي وو او ﭘﻪ ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻛﯧﺪ ﻧﻔﻮذ ﭘﻪ ﻟټﻪ‬
‫ﻛﻲ وو او ﻫﻠﺘﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﮔټﻪ د اﻧﻘﻼﺑﻮﻧﻮ راوﺳﺘﻞ ﻏﻮښﺘﻞ‪ ،‬د دﻏﻮ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﺗﺮ ﻣﻨځ د رﻗﺎﺑﺘﻮﻧﻮ ﻟړۍ ﻫﻐﻪ ﺣﺪ ﺗﻪ‬

‫رﺳﯧﺪﻟﯥ وه ﭼﻲ د ﻧړۍ ﻫﻴڅ ﻫﯧﻮاد ﺗﺮې ﺧﻮﻧﺪي ﻧﺸﻮ ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪى‪ ،‬د اروﭘﺎﺋﻰ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﻏﻮښﺘﻞ‬

‫ﭼﻲ ﭘﻪ آﺳﻴﺎﺋﻰ او اﻓﺮﻳﻘﺎﻳﻲ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻛﻲ ﻧﻔﻮذ وﻛړي‪ ،‬ﻟﻪ روﺳﻴﻰ ﺳﺮه ﺋﯥ ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﺷﺪﻳﺪ رﻗﺎﺑﺖ درﻟﻮد‪ ،‬د‬

‫اﻣﺮﻳﻜﺎ ﻣﺘﺤﺪه اﻳﻼت د دې رﻗﺎﺑﺘﻮﻧﻮ ﻳﻮ ﻣﻬﻢ ﻟﻮﺑﻐﺎړى وو‪ ،‬د روس ﭘﻪ ﺧﻼف د اروﭘﺎﺋﻰ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ‬

‫وﻻړ وو‪ ،‬د آﺳﻴﺎﻳﻲ او اﻓﺮﻳﻘﺎﻳﻲ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت ﻟﺪې رﻗﺎﺑﺘﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﭘﻪ ﺟﺪي ﺗﻮﮔﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮه ﻛﯧﺪل‪ ،‬دﻟﺘﻪ د دې‬

‫ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﭘﻠﻮي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت راوﻻړ ﺷﻮي او د دوى ﺗﺮﻣﻴﻨځ ﺷﺪﻳﺪه ﻣﻨﺎزﻋﻪ رواﻧﻪ وه‪ ،‬ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن‬
‫ﻛﻲ ﻫﻢ د دې اﺳﺘﻌﻤﺎرى ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﭘﻠﻮي ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت ﺻﺤﻨﯥ ﺗﻪ راووﺗﻞ‪ ،‬رژﻳﻢ ﺗﻪ د دې ﻟړۍ‬

‫ﻣﺨﻨﻴﻮى ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﺨﻜﻨﻲ اﺳﻠﻮب‪ ،‬د ځﭙﻠﻮ او ټﻜﻮﻟﻮ ﭘﻪ زاړه ﺳﻴﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻪ وو‪ ،‬دا دور ﻧﻮر ﺗﯧﺮ ﺷﻮى وو‪،‬‬

‫ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ ﻧﻮي اﺳﻠﻮب ﻧﻪ ﻛﺎر واﺧﻠﻲ‪ ،‬د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻧﻮي ﺳﻴﺎﺳﺖ او ﭘﻪ اﻗﺘﺪار ﻛﻲ د ﻣﺰﻳﺪ ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪو ﻟﭙﺎره‬
‫ﻧﻮي اﺳﻠﻮب ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ﻻﻣﻠﻮﻧﻮ ﻧﻪ راوﻻړ ﺷﻮى وو‪.‬‬

‫‪5‬ـ ﻛﻮﻣﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻲ ﭼﻲ ﭘﺪﯦﻤﺮﺣﻠﯥ ﻛﻲ ﺻﺤﻨﯥ ﺗﻪ راووﺗﻠﯥ‪ ،‬څﻮ ځﺎﻧﮕړﺗﻴﺎوي ﺋﯥ درﻟﻮدې‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ :‬د "اﺻﻼح" او "ﺗﺮﻣﻴﻢ" ﭘﻪ ﻓﻜﺮﻛﻲ وو‪ ،‬ﻧﻪ د ﺑﻨﻴﺎدي "ﺗﻐﻴﻴﺮ" او "اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺑﺪﻟﻮن" ﭘﻪ ﻓﻜﺮ ﻛﯥ‪ ،‬ډﯦﺮ‬

‫اﻧﻘﻼﺑﻲ او وﻃﻦ ﭘﺎﻟﻮﻧﻜﻲ ﺋﯥ ﻫﻐﻪ وو ﭼﻲ د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭘﻪ ﻛړو وړو ﺑﻪ ﺋﯥ اﻋﺘﺮاض ﻛﺎوو او د "اﺻﻼح" او "ﺗﻌﺪﻳﻞ"‬

‫ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬د دوى د اﻋﺘﺮاض او اﻧﺘﻘﺎد ﻣﺨﻪ ﺑﻪ ﺣﻜﻮﻣﺘﻰ ﭼﺎرواﻛﻮ ﺗﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ وه‪ ،‬ﻧﻪ ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ او د‬

‫دې ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﻻس ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮي ﻧﻈﺎم ﺗﻪ‪ ،‬دوى ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ وښﻴﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ او ﺳﻠﻄﻨﺖ ﺳﺮه ﺑﯧﻞ دي‪ ،‬ﭘﺎﭼﺎ ﻏﻴﺮ‬

‫ﻣﺴﺌﻮل او واﺟﺐ اﻻﺣﺘﺮام دى‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد د ﺣﺎﻻﺗﻮ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ د ﺣﻜﻮﻣﺘﻰ ﭼﺎرواﻛﻮ ﭘﻪ ﻏﺎړه دى‪ ،‬ﻟﺪوى ﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ‬

‫ﺗﭙﻮس وﺷﻲ او ﭘﺪوى ﺑﺎﻳﺪ اﻋﺘﺮاض او اﻧﺘﻘﺎد وﺷﻲ‪ ،‬ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ دې ﺧﺒﺮي ﺧﺎص اﻫﻤﻴﺖ درﻟﻮد او د دې‬

‫ﻧﻈﺮﻳﻰ د ﺧﻮرووﻧﻜﻮ ﭘﻪ اړه ﺋﯥ ﺧﻮاﺧﻮږى ښﻮدﻟﻪ‪ ،‬ﻃﺒﻴﻌﻲ ده ﭼﻲ ﭘﺎﭼﺎ ﭘﺪې ﺧﺒﺮي ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻪ ﻛﯧﺪو ﭼﻲ وﻟﺲ ﺋﯥ ﻫﻢ‬

‫د "ټﻮﻟﻮاك" ﭘﻪ ﺣﻴﺚ وﻣﻨﻰ او ﻫﻢ ﺋﯥ د ﻧﺎﺧﻮاﻟﻮ ﭘﻪ اړه "ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺌﻮل" وﮔڼﻲ‪ ،‬څﻮك ﭘﺪه د اﻋﺘﺮاض ﻛﻮﻟﻮ ﺣﻖ وﻧﻠﺮي‬
‫او د ﻫﯧﻮاد ﻫﺮ وﮔړى ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً "د ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاﺑﻮ ﻛﺎرﻛﻮوﻧﻜﻲ" ﺋﯥ واﺟﺐ اﻻﺣﺘﺮام وﮔڼﻲ‪.‬‬

‫‪50‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------‬ه
‪#‬م او د!آ ا‬

‫ب‪ :‬د دې ﻣﺮﺣﻠﯥ اﻛﺜﺮ اﺣﺰاب ﻫﻢ ﭘﻪ ﻓﻜﺮى ﻟﺤﺎظ ﭘﻪ اﺳﺘﻌﻤﺎرى ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﭘﻮري ﺗړﻟﻲ وو او ﻫﻢ د ﺗﻮﺟﻴﻪ او‬

‫ﺗﻤﻮﻳﻞ ﻟﻪ ﭘﻠﻮه‪.‬‬

‫‪6‬ـ ﭘﺪې ﻓﻀﺎء ﻛﻲ ﻟﻮﻣړۍ ﻋﻠﻨﻰ ډﻟﻪ د "وﻳښ زﻟﻤﻴﺎﻧﻮ" ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ راڅﺮﮔﻨﺪه ﺷﻮه‪ ،‬د دې ډﻟﻲ د ﺗﺄﺳﻴﺲ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړۍ‬

‫ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ ﺳﺮدار داؤد د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻰ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻪ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺮوف ﺑﯥ ﻧﻮا د دې ډﻟﻲ ﻣﺸﺮي ﭘﻪ ﻏﺎړه‬
‫درﻟﻮده‪ ،‬د "اﻧﮕﺎر" ﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې ﻳﻮه ﺟﺮﻳﺪه ﺋﻲ راواﻳﺴﺘﻪ ﭼﻲ د اﻣﺘﻴﺎز ﺧﺎوﻧﺪ ﺋﯥ ﻓﻴﺾ ﻣﺤﻤﺪ اﻧﮕﺎر وو او د دې‬

‫ډﻟﻲ د اﻓﻜﺎرو او ﻏﻮښﺘﻨﻮ ﺗﺮﺟﻤﺎﻧﻲ ﺋﻲ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬د دې ﺣﺰب ﻣﻬﻢ او ﻣﻌﺮوف ﻏړي دا وو‪:‬‬

‫ﻋﺒﺪاﻟﺮوف ﺑﯥ ﻧﻮا‪ ،‬ﮔﻞ ﭘﺎﭼﺎ اﻟﻔﺖ‪ ،‬ﻓﻴﺾ ﻣﺤﻤﺪ اﻧﮕﺎر‪ ،‬ﻧﻮرﻣﺤﻤﺪ ﺗﺮه ﻛﻰ‪ ،‬ﻏﻼم ﺣﺴﻴﻦ ﺻﺎﻓﻰ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ‬

‫رﺳﻮل ﭘښﺘﻮن‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺸﻜﻮر رﺷﺎد‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﻬﺎدي ﺗﻮﺧﻰ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ اﻧﻮر اڅﻜﺰى‪ ،‬ﻗﺎﺿﻰ ﺑﻬﺮام ﺧﺎن‪ ،‬ﻓﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ‬

‫ﺧټﮕﺮ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻮﺳﻰ ﺷﻔﻴﻖ‪ ،‬ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﭘﻮﭘﻞ‪ ،‬ﻗﻴﺎم اﻟﺪﻳﻦ ﺧﺎدم‪ ،‬ﺻﺪﻳﻖ اﷲ رښﺘﻴﻦ ـ ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ "وﻳښ زﻟﻤﻴﺎﻧﻮ"‬

‫ﻟﻪ دوﻟﺖ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺳﺮه ﻫﻤﻜﺎرى درﻟﻮده او دې ډﻟﻲ د ﻳﻮه ﻣﺆﻳﺪ "اﺻﻼﺣﻰ ﺣﺮﻛﺖ" ﺣﻴﺜﻴﺖ درﻟﻮد‪،‬‬
‫ﺧﻮ دوﻟﺖ "اﺻﻼﺣﻰ اﻧﺘﻘﺎد" ﻫﻢ ﻧﺸﻮ زﻏﻤﻠﻲ‪ ،‬د دې ډﻟﻲ ﺷﺘﻪ واﻟﻰ او ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺋﯥ د اوږدې ﻣﻮدې ﻟﭙﺎره وﻧﻪ‬

‫زﻏﻤﻠﻮ‪ ،‬د "اﻧﮕﺎر" ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺋﯥ ﺗﻮﻗﻴﻒ ﻛړه‪ ،‬د "اﻧﮕﺎر" ځﺎى د "وﻟﺲ" ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﭙﺮوﻧﻰ وﻧﻴﻮ ﭼﻲ د اﻣﺘﻴﺎز ﺧﺎوﻧﺪ‬

‫ﺋﯥ ﮔﻞ ﭘﺎﭼﺎ اﻟﻔﺖ وو‪ ،‬د ﺳﺮدار داؤد د ﺻﺪارت ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ د دې ډﻟﻲ ځﻴﻨﻲ ﻛﺴﺎن ﺑﻨﺪﻳﺎن ﺷﻮل‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﻟﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ‬

‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻧﻪ ﻻس واﺧﻴﺴﺖ او ﻟﻪ دوﻟﺖ ﺳﺮه ﻣﻠﮕﺮى ﺷﻮل او ځﻴﻨﻲ ﻧﻮر ﻟﻪ ﺣﺰب ﻧﻪ ووﺗﻞ او ﭘﺪې ﺗﺮﺗﻴﺐ د دې ډﻟﻲ ټﻐﺮ‬
‫ټﻮل ﺷﻮ او ﭘﻪ وړوﻛﻮ وړوﻛﻮ ټﻮﻟﮕﻴﻮ ووﯦﺸﻠﻪ ﺷﻮه‪.‬‬

‫‪7‬ـ ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د "دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ ﻣﻠﻲ" ﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې د ﻳﻮه دوﻟﺘﻲ ﺣﺰب ﺟﻮړوﻟﻮ ﻫڅﻪ وﻛړه‪ ،‬دا ډﻟﻪ د ﭘﺎﭼﺎ د‬

‫ﻟﻴﻜﻠﯥ اﺟﺎزى ﻟﻪ ﻣﺨﻲ د ﺳﺮدار داؤد ﻟﻪ ﺧﻮا ﺟﻮړه ﺷﻮه‪ ،‬ﻣﻬﻢ ﻏړي ﺋﯥ دا وو‪:‬‬
‫‪1‬ـ ﺳﺮدار داؤد‪ ،‬د ﺣﺰب ﻣﺆﺳﺲ‬
‫‪2‬ـ ﻋﺒﺪاﻟﻤﺠﻴﺪ زاﺑﻠﻲ‬
‫‪3‬ـ ﺳﺮدار ﻓﻴﺾ ﻣﺤﻤﺪ ذﻛﺮﻳﺎ‬
‫‪4‬ـ ﻋﻠﻲ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﺪﺧﺸﺎﻧﻰ‬

‫ﭘﺪې ډﻟﻲ ﻛﻲ د ﻓﻮځ ﺟﻨﺮاﻻن‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد ﺷﺘﻤﻦ‪ ،‬ﺗﺠﺎر‪ ،‬د ځﻤﻜﻮ ﺧﺎوﻧﺪان‪ ،‬وزراء او د دوﻟﺖ ﻟﻮړ رﺗﺒﻪ ﻣﺄﻣﻮرﻳﻦ‬

‫ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻮل‪ ،‬د ﺣﺰب اﺻﻠﻲ ﻣﺮام ﻟﻪ ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﻧﻪ دﻓﺎع او د ﻧﻈﺎم د ﻣﺨﺎﻟﻔﻮ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ وه‪.‬‬

‫دا دوﻟﺘﻲ ډﻟﻪ ﭘﺲ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﻨﺤﻞ ﺷﻮه ﭼﻲ ﺳﺮدار داؤد د دﻓﺎع ﻟﻪ وزارت ﻧﻪ د ﺻﺪارت ﻣﻘﺎم ﺗﻪ ارﺗﻘﺎ وﻛړه‪.‬‬
‫‪51‬‬

‫ه
‪#‬م او د!آ ا ‪ --------------------------------------------------‬ا
‬

‫‪8‬ـ ﭘﻪ ‪ 1329‬ﻛﻲ ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺒﺎر د وﻃﻦ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ د ﻳﻮه ﺣﺰب د ﺟﻮړوﻟﻮ رﺳﻤﻲ ﻣﻄﺎﻟﺒﻪ وﻛړه‪ ،‬ده ﺧﭙﻞ وړاﻧﺪﻳﺰ‬

‫ﭘﺎﭼﺎ ﺗﻪ وړاﻧﺪي ﻛړ او د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ښﺎر ﻛﻲ ﺋﯥ ﺧﭙﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﭘﻴﻞ ﻛړ‪ ،‬د ﺣﺰب ﻣﺆﺳﺴﻴﻦ دا وو‪:‬‬

‫ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺒﺎر‪ ،‬ﺳﺮور ﺟﻮﻳﺎ‪ ،‬ﻣﻴﺮﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪﻳﻖ ﻓﺮﻫﻨﮓ‪ ،‬ﻓﺘﺢ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻴﺮزاد‪ ،‬ﻧﻮراﻟﺤﻖ ﻫﻴﺮﻣﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮات‬

‫ﻋﻠﻲ ﺗﺎج او ﻋﺒﺪاﻟﺤﻰ ﻋﺰﻳﺰ‪ .‬دوى د "وﻃﻦ" ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻧﺸﺮﻳﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﭘﺲ ﻟﻪ ﻛﻤﻲ ﻣﻮدې ﻧﺸﺮاﺗﻰ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻧﻪ دا ډﻟﻪ‬

‫ﺧﻮره وره ﺷﻮه‪ ،‬د ﺻﺪﻳﻖ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﭘﻪ ﺷﺎن ځﻴﻨﻲ ﻛﺴﺎن ﺋﯥ ﻟﻪ دوﻟﺖ ﺳﺮه ﻳﻮ ځﺎى ﺷﻮل او ﻣﺄﻣﻮرﻳﺘﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﻗﺒﻮل ﻛړل‪،‬‬
‫ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺒﺎر ﺑﻨﺪي ﺷﻮ او ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه ډﻟﻪ ﻣﻨﺤﻞ ﺷﻮه‪.‬‬

‫‪9‬ـ ﻫﻤﺪا راز ډاﻛﺘﺮ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ ﻣﺤﻤﻮدې د ﻻﻧﺪې ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ د ﻳﻮې ډﻟﻲ د ﺟﻮړوﻟﻮ ﻫڅﻪ وﻛړه‪:‬‬
‫ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻌﻴﻢ ﺷﺎﻳﺎن‪ ،‬ﻣﻮﻟﻮي ﺧﺎل ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺴﺘﻪ‪ ،‬ﻣﻮﻟﻮي ﻓﻀﻞ اﻟﺮﺑﻰ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﻴﺪ ﻣﺒﺎرز‪ ،‬ډاﻛﺘﺮ ﻋﺒﺪاﷲ‬

‫واﺣﺪي‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻳﻮﺳﻒ آﺋﻴﻨﻪ او ﻧﻮرﻋﻠﻢ ﻣﻈﻠﻮﻣﻴﺎر‪.‬‬

‫دوى د "ﻧﺪاى ﺧﻠﻖ" ﺗﺮﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې ﻧﺸﺮﻳﻪ درﻟﻮده‪ ،‬د دوى ﺣﺰب "د ﺧﻠﻖ" ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺸﻬﻮر ﺷﻮ‪ ،‬ﺧﻮ د ﻟﻨډ‬

‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ‪ ،‬ﻧﺸﺮﻳﻪ د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻟﺨﻮا ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺷﻮه او ﻣﺤﻤﻮدې ﺳﺮه ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻣﻠﮕﺮو ﺑﻨﺪي ﺷﻮ او‬

‫ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه دا ﺣﺰب ﺧﺘﻢ ﺷﻮ‪.‬‬

‫‪10‬ـ د دﻏﻮ ډﻟﻮ ﻳﻮه ﺧﺎﺻﻪ ځﺎﻧﮕړﺗﻴﺎ دا وه ﭼﻲ د دوى ﭘﻪ ﺗﻜﻮﻳﻦ ﻛﻲ د ﻓﻜﺮ او اﻳﺪﻳﻮﻟﻮژى ﭘﻪ ځﺎى د ﻣﺸﺮ‬

‫ﺷﺨﺼﻴﺖ اﺳﺎﺳﻲ وﻧډه درﻟﻮده‪ ،‬د ﻣﺸﺮ ﭘﻪ ﻣﻮﻧﺪﻟﻮ ﺳﺮه ﺻﺤﻨﯥ ﺗﻪ راوﺗﻠﯥ او ﭘﻪ ﺗﻠﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ ﺧﺘﻢ ﺷﻮى‪ .‬د ﻣﺸﺮ ﭘﻪ‬
‫ﻣﺮگ ﺳﺮه د ډﻟﻲ ﺟﻨﺎزه ﻫﻢ اﺧﻴﺴﺘﻞ ﺷﻮې‪.‬‬

‫‪ -11‬ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻟﻨډي ﻣﻮدې ﻟﭙﺎره ﻗﻼﺑﻲ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ وآزﻣﻮﻳﻠﻪ‪ ،‬ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺋﯥ دوى ﺗﻪ ﭘﻪ زړه ﭘﻮري ﻧﻪ وه‪،‬‬

‫دوى ﭘﻪ دﻳﻜﺘﺎﺗﻮرى او ﻣﻄﻠﻖ اﻟﻌﻨﺎﻧﻰ ﻋﺎدت ﺷﻮي وو‪ ،‬دا ﺋﯥ ﻧﺸﻮى زﻏﻤﻠﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ وﻟﺲ ﻛﻲ څﻮك د ﻫﻐﻪ څﻪ وﻳﻠﻮ‬

‫ﺟﺮأت وﻛړي ﭼﻲ دوى ﺋﯥ ﻧﻪ ﺧﻮښﻮي او داﺳﻲ ﻛﺴﺎن ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ ﺗﺒﺎرز وﻛړي ﭼﻲ د ﺧﻠﻜﻮ ﭘﺎم ورﺗﻪ واوړي‪ ،‬د ﺷﺎه‬

‫او د ده ﻟﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ داﺳﻲ ﻣﻠﻲ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﺳﺮ رااوﭼﺖ ﻧﻜړي او ﻟﻪ آزادي ﻓﻀﺎء ﻧﻪ ﭘﻪ اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه ﭘﻪ‬

‫وﻟﺲ ﻛﻲ ﺷﻬﺮت ﭘﻴﺪا ﻧﻜړي ﭼﻲ د دې ﻛﻮرﻧۍ واﻛﻤﻨﻲ ﻟﻪ ﮔﻮاښ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛړي‪ .‬د ﻗﻼﺑﻲ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ ټﻐﺮ ﺋﯥ‬
‫ټﻮل ﻛړ او د اﺧﺘﻨﺎق ﻳﻮه ﺑﻠﻪ ﺗﻮره دوره ﺋﯥ ﭘﻪ ﻣﻈﻠﻮم اﻓﻐﺎن وﻟﺲ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﻛړه‪.‬‬

‫دا دوره ﺗﺮ ‪ 1343‬ﻛﺎل اوږده ﺷﻮه‪ ،‬ﺳﺮدار ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد او ﺳﺮدار داؤد د ﺧﭙﻞ ﺳﻠﻒ ﺳﺮدار ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﭘﻪ ﻻر‬

‫روان ﺷﻮل‪ ،‬ﻫﻢ ﺋﯥ دوﻟﺘﻲ اﺣﺰاب ﺧﺘﻢ ﻛړل او ﻫﻢ ﺋﯥ ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ وﻓﺎداري ﻣﺴﺘﻘﻠﻲ ډﻟﻲ‪.‬‬

‫‪12‬ـ ﭘﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ ﻛﻲ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن او ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ وﻧډه ډﯦﺮه څﺮﮔﻨﺪه وه‪ ،‬د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟﻮړښﺖ‬

‫‪52‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------‬ه
‪#‬م او د!آ ا‬

‫داﺳﻲ وو ﭼﻲ ﻟﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻟﭙﺎره ﺑﻞ ﻣﻴﺪان ﻧﻪ ﻣﻮﻧﺪل ﻛﯧﺪو‪ ،‬ﻧﻪ ﻓﺎﺑﺮﻳﻜﯥ او ﺷﺮﻛﺘﻮﻧﻪ وو‬

‫ﭼﻲ د ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ ﻟﻮﻳﻲ ﻟﻮﻳﻲ ټﻮﻟﻨﻲ را ﻣﻨځﺘﻪ ﻛړي او ﭘﻪ ﻫﻐﻮى ﻛﻲ د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﻲ او ﻧﻪ ﺑﻠﻪ‬
‫داﺳﻲ ﻣﻨﻈﻤﻪ‪ ،‬ﭘﻮه او ﻣﺘﺮاﻛﻤﻪ ټﻮﻟﻨﻪ ﭼﻲ د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻟﭙﺎره ﻣﺴﺘﻌﺪه وي او د رژﻳﻢ ﭘﻪ ﺧﻼف د څﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﺗﻮان‬

‫وﻟﺮي‪ .‬ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن او د ﻫﯧﻮاد ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺆﺳﺴﺎت ﭼﻲ ورو ورو ﺋﯥ ﻟﻤﻦ ﺧﻮرﯦﺪه او د زده ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﺋﯥ زﻳﺎﺗﯧﺪو او د‬

‫دې ټﻮﻟﻨﻮ د ﻏړو ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺷﻌﻮر د ودي ﭘﻪ ﺣﺎل ﻛﻲ وو‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد ﻟﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ او اﻗﺘﺼﺎدي ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ ځﻮرﯦﺪل‪ ،‬ﺷﺎﻫﻲ‬
‫ﻣﻨﺤﻂ ﻧﻈﺎم ﺋﯥ د ﻫﯧﻮاد د اﻧﺤﻄﺎط ﻋﺎﻣﻞ ﮔڼﻠﻮ‪ ،‬د ﻧړۍ د ﻧﻮرو ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻟﻪ ﺣﺎﻻﺗﻮ ﻧﻪ ﺧﺒﺮﯦﺪل‪ ،‬دوﻟﺖ ﻧﺸﻮ ﺗﻮاﻧﯧﺪى‬

‫ﭼﻲ د دې ټﻮﻟﻨﻲ ﺧﻮځﻨﺪه ﺑﻬﻴﺮ ﻣﻬﺎر ﻛړي‪ ،‬د دوى د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺷﻌﻮر د ﮔړﻧﺪۍ ودي ﻣﺨﻪ وﻧﻴﺴﻲ او د ټﻮﻟﻨﻲ د ﻧﻮرو‬
‫ﭘﺮﮔﻨﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺗﻴﺎره ﻛﻲ وﺳﺎﺗﻲ‪.‬‬

‫ﭘﻪ ‪ 1329‬ﻛﻲ د ﻟﻮﻣړى ځﻞ ﻟﭙﺎره د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ د ﻳﻮې اﺗﺤﺎدﻳﻰ د ﺟﻮړوﻟﻮ ﻫڅﻪ وﻛړه‪ ،‬دا ﻳﻮ ﻣﻬﻢ ﮔﺎم‬

‫وو‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ راﺗﻠﻮﻧﻜﻮ ﭘﯧښﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺧﺎﺻﻪ وﻧډه درﻟﻮده‪ ،‬د ښﻮوﻧځﻴﻮ زده ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﻫﻢ د دوى ﻣﻼﺗړ وﻛړ‪ ،‬د‬
‫ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺻﺤﻨﯥ ﺗﻪ راوﺗﻞ ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ ﻳﻮ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﮔﻮاښ وو‪ ،‬ﭘﺪې ﭘﻮﻫﯧﺪل ﭼﻲ ﻛﻪ دا ﺣﺮﻛﺖ وﻧﻪ ځﭙﻰ ﭘﻪ‬

‫ﻳﻮه ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺑﻬﻴﺮ ﺑﺪﻟﯧږي‪ .‬د ﻫﻤﺪې ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻧﻮﻣﻮړې اﺗﺤﺎدﻳﻪ وځﭙﻠﻪ‪ ،‬د اﺗﺤﺎدﻳﻰ ځﻴﻨﻲ ﻣﺆﺛﺮ ﻏړي ﺋﯥ د ﺗﻞ ﻟﭙﺎره ﻟﻪ‬

‫ﺗﺤﺼﻴﻞ ﻧﻪ ﻣﺤﺮوم او ﻟﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻧﻪ اﺧﺮاج ﻛړل‪ ،‬ځﻴﻨﻲ ﻧﻮر ﺋﯥ د ﻣﺆﻗﺘﻰ ﻣﻮدې ﻟﭙﺎره او ځﻴﻨﻲ ﻧﻮر ﺋﯥ ﻟﻪ اﺧﺮاج ﻧﻪ‬
‫وروﺳﺘﻪ ﻣﺤﺒﺴﻮﻧﻮ ﺗﻪ وﻟﯧږل او ﭘﺪې ﺗﺮﺗﻴﺐ دا اﺗﺤﺎدﻳﻪ ﺧﺘﻤﻪ ﺷﻮه‪ .‬د ﻧﻮﻣﻮړي اﺗﺤﺎدﻳﻰ د اﺟﺮاﺋﻴﻪ ﻛﻤﻴټﻰ ﻏړي دا‬
‫وو‪:‬‬

‫ﻣﻴﺮ ﻋﻠﻲ اﺣﻤﺪ ﺷﺎﻣﻞ‪ ،‬ﺳﻴﺪ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻴﻮﻧﺪ‪ ،‬ﻣﺤﺴﻦ ﻃﺎﻫﺮى‪ ،‬ﺣﺒﻴﺐ اﷲ ﺻﺎﻓﻰ‪ ،‬ﺣﻴﺪر ﺧﺎن ﻧﻮرس‪ ،‬ﻋﻈﻴﻢ‬

‫ﻃﺎﻫﺮى‪ ،‬ﺷﺎه ﻋﻠﻲ اﻛﺒﺮ ﺷﻬﺮﺳﺘﺎﻧﻰ او اﺧﺘﺮﺧﺎن ﺑﺮﻛﻲ‪.‬‬

‫‪13‬ـ د ﺳﺮدار ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد او ﺳﺮدار داؤد د ﺻﺪارت ﻟﺲ ﻛﻠﻨﻪ وروﺳﺘۍ دوره د ﺷﺪﻳﺪ اﺧﺘﻨﺎق‪ ،‬اﺳﺘﺒﺪاد‪،‬‬

‫رﻛﻮد‪ ،‬ﻣﻄﻠﻘﻪ واﻛﻤﻨﻲ‪ ،‬د اﻋﺘﺮاض ﻛﻮوﻧﻜﻮ او ﻧﻮوښﺘﻮن ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻮ د ټﻜﻮﻟﻮ او ځﭙﻠﻮ ﺗﻮره دوره وه‪ ،‬ټﻮل څﺮﮔﻨﺪ‬

‫ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻪ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺷﻮل او د دوﻟﺖ ﭘﻪ ﻫﺮ راز اﺟﺮاءاﺗﻮ د اﻋﺘﺮاض او اﻧﺘﻘﺎد ﻣﺠﺎل ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪو‪،‬‬

‫ﻣﻐﺮورو ﺳﺮداراﻧﻮ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه ﭼﻲ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ د ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﺳﻴﺎﺳﺖ ﮔټﻮر دى‪ ،‬ﻓﻘﻂ د زور ﻟﻪ ﻻري ﭘﺪې‬

‫وﻟﺲ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ د آزادي ورﻛﻮﻟﻮ ﻣﻌﻨﻰ دا ده ﭼﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻣﻄﻠﻘﻪ واﻛﻤﻨۍ ﺑﻪ ﭘﺎى ﺗﻪ‬

‫رﺳﯧږي‪ ،‬دوى ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﮔﺎوﻧډﻳﻮ ﻛﻲ د اﺳﺘﺎﻟﻴﻦ ﭘﻪ ﻻر روان ﺷﻲ‪ ،‬د اﺳﺘﺎﻟﻴﻦ ﭘﻪ ﺷﺎن دﻳﻜﺘﺎﺗﻮرى ﺋﯥ ﭘﻪ‬
‫اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﮔټﻮره ﮔڼﻠﻪ‪.‬‬

‫‪14‬ـ ﺳﺮدار داؤد د ﺻﺪارت ﭘﻪ دوران ﻛﻲ روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ ډﯦﺮ ﻧږدې ﺷﻮ‪ ،‬ﻣﺴﻜﻮ ﭘﺪاﺳﻲ ﻳﻮﯦﻤﺮﺣﻠﯥ ﻛﻲ وو ﭼﻲ‬

‫‪53‬‬

‫ه
‪#‬م او د!آ ا ‪ --------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻟﻪ ﻻري د ﻫﻨﺪ ﺳﻤﻨﺪر ﺗﻪ ځﺎن ورﺳﻮي‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﻪ ﺋﯥ ﺧﺎﺻﻪ ﺗﻮﺟﻪ وه‪ ،‬ﭘﺪې ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ‬
‫د ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ ﺷﺎن ﻳﻮه ﻛﺲ ﺗﻪ ﺋﯥ ﺿﺮورت درﻟﻮد‪ ،‬د دې ﻧږدې واﻟﻲ څﻮ اړﺧﻮﻧﻪ د ﺗﻮﺟﻪ وړ دي‪:‬‬

‫اﻟﻒ‪ :‬ﺧﺮوﺷﻮف د ﻛﺮﻣﻠﻴﻦ واﻛﻤﻦ‪ ،‬د ﺑﻮﻟﮕﺎﻧﻴﻦ ﭘﻪ ﺷﻤﻮل د ‪ 1958‬ﻛﺎل د دﺳﻤﺒﺮ ﻟﻪ ‪ 16‬ﺗﺮ ‪ 18‬ﭘﻮري د‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن دوره وﻛړه‪ ،‬د ده د ﺗﺎوده اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻟﭙﺎره ﺧﺎص ﺗﺮﺗﻴﺒﺎت ﻧﻴﻮل ﺷﻮي وو او ﭘﺮاخ ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت وﺷﻮل‪ ،‬دا دوره‬
‫ﭘﺪاﺳﻲ وﺧﺖ ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮه ﭼﻲ د اﻣﺮﻳﻜﺎ او ﺷﻮروي ﺗﺮﻣﻨځ رﻗﺎﺑﺖ ډﯦﺮ ﺣﺴﺎس ﭘړاو ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ وو‪ ،‬ﻟﺪې دورى ﻧﻪ‬

‫د ﻏﺮﺑﻰ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ اﻧﺘﺒﺎه دا وه ﭼﻲ ﻣﺴﻜﻮ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻟﻪ ﻻري د ﻫﻨﺪ ﺳﻤﻨﺪر ﭘﻪ ﻟﻮري د ﻣﺨﻜﻲ ﺗﮓ اراده ﻟﺮي‪.‬‬

‫ب‪ :‬ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ د ﻏﺮﺑﻰ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﺳﻔﺎرﺗﻮﻧﻮ‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن ﺳﻔﺎرت‪ ،‬ﺧﭙﻞ ځﻴﻨﻲ زاړه اﻓﻐﺎﻧﻲ‬

‫ﻣﻠﮕﺮى وﻫڅﻮل ﭼﻲ د دې ﺳﻔﺮ ﭘﻪ ﺧﻼف څﻪ وﻛړي‪ ،‬ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ ﺑﺎﻳﺪ دا ﺳﻔﺮ وﻏﻨﺪي‪ ،‬ﺧﻮ ﺳﺮدار داؤد ﻫﻐﻮى ﺗﻪ ﻣﺠﺎل‬

‫ورﻧﻜړ‪ ،‬وﺋﻰ ﻧﻴﻮل او ﻣﺤﺒﺲ ﺗﻪ ﺋﯥ وﻟﯧږل‪.‬‬

‫ج‪ :‬ﭘﺪې ﻣﻮده ﻛﻲ ﻟﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺳﺮه د ﻛﺎﺑﻞ د واﻛﻤﻨﻲ ﻛﻮرﻧۍ اړﻳﻜﻲ ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﺑﺮﺧﻮ ﻛﻲ ﭘﺮاﺧﺘﻴﺎ وﻣﻮﻧﺪﻟﻪ‪ ،‬د ﻣﻠﻲ‬

‫اردو روزﻧﻪ او ﺗﺠﻬﻴﺰ روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ وﺳﭙﺎرل ﺷﻮ‪ ،‬دا ﻫﻐﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎك اﻗﺪام وو ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد ټﻮﻟﻲ وروﺳﺘۍ ﺧﻮﻧړۍ‬
‫ﭘﯧښﻲ د ﻫﻤﺪې ﻏﻠﻂ او ﺧﺎﺋﻨﺎﻧﻪ اﻗﺪام زﻳږﻧﺪه او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﻛﻮدﺗﺎ او د روﺳﻲ ﻓﻮځﻮﻧﻮ د ﻳﺮﻏﻞ ﻣﻘﺪﻣﻪ وه‪ .‬ﭘﻪ‬
‫ﻫﻤﺪې ﺳﺮه ﻟﻮﻣړى د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن اردو او ﺑﻴﺎ ټﻮل ﻫﯧﻮاد د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮوت‪ ،‬دا ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺧﺒﺮه ده ﭼﻲ د‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﺷﺎن د ﻳﻮه ﻛﻤﺰورى او وړوﻛﻲ ﻫﯧﻮاد ﻟﻪ ﻳﻮه ﺳﺘﺮ او ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻲ ښﻜﻴﻼﻛﮕﺮ ﮔﺎوﻧډي ځﻮاك‬

‫ﺳﺮه ﻧﻈﺎﻣﻲ اړﻳﻜﻲ او د ﻓﻮځ د روزﻧﻰ او ﺗﺠﻬﻴﺰ ﺣﺴﺎس ﻛﺎر دې ځﻮاك ﺗﻪ د ﺳﭙﺎرﻟﻮ ﻧﻪ ﺑﻠﻪ ﻣﻌﻨﺎ ﻛﯧﺪى ﺷﻮى او ﻧﻪ‬

‫ﺑﻠﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ‪ .‬وﻟﯥ ﺗﺮﻛﻴﻪ او اﻳﺮان د روﺳﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﺳﻠﻄﯥ ﻧﻪ ﺧﻮﻧﺪي ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮل او اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د دوى ﭘﻪ ﻣﻨﮕﻮﻟﻮ ﻛﻲ‬
‫ﭘﺮﯦﻮوت؟ دا ځﻜﻪ ﭼﻲ د دې ﻫﯧﻮادوﻧﻮ د ﻓﻮځ روزﻧﻪ او ﺗﺮﺑﻴﻪ د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ﻧﻪ وه او زﻣﻮږ واﻛﺪاراﻧﻮ زﻣﻮږ د‬

‫ﻓﻮځ ﻣﻬﺎر د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ورﻛړ‪ ،‬د ﻓﻮځ ﺗﺮڅﻨﮓ د ﻧﻔﺖ او ﮔﺎز ﭘﻪ ﺳﺎﺣﻪ ﻛﻲ ﺗﻔﺤﺼﺎت‪ ،‬د ﻟﻮﻳﻮ ﻻرو ﭘﺮاﻧﺴﺘﻞ‪،‬‬

‫ﺑﻨﺪ او اﻧﻬﺎر‪ ،‬د ﻣﻌﺎدﻧﻮ اﺳﺘﺨﺮاج او ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻧﻮرو ﺣﺴﺎﺳﻮ ﺑﺮﺧﻮﻛﻲ ﻟﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﭘﺮاﺧﻰ او ﻃﻮﻳﻞ اﻟﻤﺪت‬
‫ﻣﻌﺎﻫﺪې وﺷﻮې‪ ،‬د روزﻧﻰ ﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې روﺳﻴﻰ ﺗﻪ د ﻓﻮځﻲ اﻓﺴﺮاﻧﻮ او اﻓﻐﺎﻧﻲ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ د ﻟﯧږﻟﻮ ﻟﻤﻦ ﺧﻮره ﺷﻮه‪،‬‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﻪ د روﺳﻲ ﻧﻈﺎﻣﻲ او ﻣﻠﻜﻲ ﻣﺸﺎورﻳﻨﻮ‪ ،‬اﻧﺠﻨﻴﺮاﻧﻮ او اﺳﺘﺎداﻧﻮ راﺗﮓ ﭘﻴﻞ ﺷﻮ او ﭘﺪې ﺳﺮه د‬
‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ټﻮل وروﻧﻪ او دړى د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﺮﻣﺦ ﭘﺮاﻧﻴﺴﺘﻰ ﺷﻮې او د ﻧﻔﻮذ ټﻮل ﻣﺴﺎﻋﺪ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮاﺑﺮ ﻛړى ﺷﻮل‪ ،‬دا‬

‫ﻛﺎروﻧﻪ ﭘﺪاﺳﻲ وﺧﺖ ﻛﻲ ﺷﻮي ﭼﻲ ﻛﺮﻣﻠﻴﻦ ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﺣﺮﻳﻔﺎﻧﻮ د ﺑﺮﻻﺳﻰ اﺣﺴﺎس ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬د دﻧﻴﺎ ﭘﻪ ﮔﻮټ ﮔﻮټ ﻛﻲ ﭘﻪ‬

‫ډﯦﺮ ﺳﺮﻋﺖ ﻣﺨﻜﻲ روان وو‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﻟﻤﻦ ﭘﻪ ﺧﻮرﯦﺪو وه‪ ،‬ﻏﺮب د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﭘﻪ وړاﻧﺪي دﻓﺎﻋﻰ درﻳځ ﻏﻮره ﻛړى‬

‫وو او ﺗﺮ ﺷﺪﻳﺪ ﻫﺠﻮم ﻻﻧﺪې وو‪ ،‬ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ ﺋﯥ ﺧﭙﻞ ﻣﻠﮕﺮى ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛﻮل‪ ،‬د وارﺳﺎ ﭘﻜﺖ ﻟﻤﻨﻪ ﺑﻪ ﭼټﻜﺘﻴﺎ‬

‫‪54‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------‬ه
‪#‬م او د!آ ا‬

‫ﺧﻮرﯦﺪه‪ ،‬ﻧﻮي ﻏړي ﺋﯥ ﻣﻮﻧﺪل‪ ،‬ﭘﻪ آﺳﻴﺎ‪ ،‬اﻓﺮﻳﻘﺎ او ﻻﺗﻴﻨﻰ اﻣﺮﻳﻜﺎ ﻛﻲ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ اﻧﻘﻼﺑﻮﻧﻪ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧﺪل‪ ،‬ﻏﺮب‬

‫ﭘﻠﻮه زاړه رژﻳﻤﻮﻧﻪ ﻧﺴﻜﻮرﯦﺪل او ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﻧﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮه اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻪ ﺻﺤﻨﯥ ﺗﻪ راوﺗﻞ او د ﻣﺴﻜﻮ د ﻣﻠﮕﺮو‬
‫ﭘﻪ ﺻﻒ ﻛﻲ ودرﯦﺪل‪.‬‬

‫ﺟﺎه ﻃﻠﺒﻪ ﺳﺮداراﻧﻮ ﺗﻪ ﻧﻪ د دې ﻧږدﻳﻮاﻟﻲ راﺗﻠﻮﻧﻜﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻋﻮاﻗﺐ ﻣﻬﻢ وو او ﻧﻪ دا ﭼﻲ روﺳﺎن ﭘﻪ ﻧړۍ واﻟﻪ‬

‫ﺳﻄﺤﻪ څﻪ ﻛﻮي او د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ څﻪ ﻋﺰاﻳﻢ ﻟﺮي‪ ،‬دوى ﺗﻪ ﻓﻘﻂ دې ﺧﺒﺮي اﻫﻤﻴﺖ درﻟﻮد ﭼﻲ څﻮ ورځﻲ ﻧﻮر ﭘﻪ‬
‫اﻗﺘﺪار ﻛﻲ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﺮون د اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ د ﺣﻤﺎﻳﯥ ﺗﺮﺳﻴﻮرى ﻻﻧﺪې او ﻧﻦ د روﺳﺎﻧﻮ‪.‬‬

‫د‪ :‬روﺳﺎﻧﻮ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻟﻮﻣړى د ﺳﺮدار داؤد ﻟﻪ ﻻري او ﭘﻪ ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ ﺑﺮﺧﻮ ﻛﻲ د ﭘﺮاﺧﻮ ﻣﻌﺎﻫﺪو ﭘﻪ ذرﻳﻌﻪ ﭘﻪ‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ ﺧﭙﻠﻲ رﻳښﻰ وزﻏﻠﻮي او د ﺧﭙﻠﻮ ﭘښﻮ د ټﻴﻨﮕﻮﻟﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻟﺪې ﻫﯧﻮاد ﻧﻪ د ﺟﻨﻮب ﭘﻪ ﻟﻮري د‬
‫ﻣﺨﻜﻲ ﺗﮓ ﻟﭙﺎره د ﻳﻮې اډې او ﻣﻌﺒﺮ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ اﺳﺘﻔﺎده وﻛړي‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ دا ﻫﺪف ﻟﺪې ﻻري ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي ﭼﻲ‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻟﻪ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺳﺮه ﺟﮕړي ﺗﻪ ﺗﺸﻮﻳﻖ ﻛړي‪ ،‬اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﺧﭙﻠﻮ ﻣټﻮ ﭘﻪ زور ﻟﻪ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺳﺮه د ﺟﮕړي ﺗﻮان‬

‫ﻧﻪ درﻟﻮد‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ ﺋﯥ روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﭘﻨﺎه وړه‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﺑﻪ ﻫﻢ د ﺟﮕړي ﻣﻬﺎر د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮوت او ﻫﻢ د‬
‫ﻛﺎﺑﻞ د واﻛﻤﻨﺎﻧﻮ‪ ،‬ﭘﺪې ﺟﮕړي ﺳﺮه ﻧﻪ ﻳﻮازې اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د دوى ﻻس ﺗﻪ ورﺗﻠﻮ ﺑﻠﻜﻲ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن دړى وړي ﻛﯧﺪو‪ ،‬ﭘﻪ‬

‫څﻮ اﻳﺎﻟﺘﻮﻧﻮ وﯦﺸﻞ ﻛﯧﺪو او ﭘﺪې ﻣﻨﻄﻘﯥ ﻛﻲ د ﻏﺮب ﻳﻮه ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻪ اډه ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ ﺗﻠﻪ‪ .‬روﺳﺎن ﭘﻮﻫﯧﺪل ﭼﻲ ﭘﺪې ﺟﮕړي‬
‫ﻛﻲ ﺑﻪ دﻫﻠﻲ ﻫﻢ د دوى ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮي‪ ،‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺗﻪ ډﯦﺮه ﮔﺮاﻧﻪ او ﺣﺘﻰ ﻣﺤﺎل وه ﭼﻲ ﻟﻪ دوو ﻟﻮرو د روس او ﻫﻨﺪ ﭘﻪ‬

‫ﺷﺎن د ﻟﻮﻳﻮ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ د ﮔډ ﺑﺮﻳﺪ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ وﻛړي‪.‬‬

‫ﻫـ‪ :‬ﺳﺮدار داؤد د ﻣﺴﻜﻮ د ﻣﺰﻳﺪ ﺗﻮﺟﻪ ﺟﻠﺒﻮﻟﻮ او د روﺳﺎﻧﻮ د ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره دا ﺿﺮوري ﮔڼﻠﻪ ﭼﻲ د‬

‫ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن ﻗﻀﻴﻪ ﻣﻄﺮح ﻛړي او ﻟﻪ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺳﺮه ﭘﻪ ﺟﮕړي ﺗﺄﻛﻴﺪ وﻛړي‪ ،‬د ﻫﻤﺪې ﻟﭙﺎره ﻫﻐﻪ د ‪ 1955‬ﻣﻴﻼدي‬
‫ﻛﺎل د ﻣﯥ د ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ ﭘﻪ ‪ 4‬ﻟﻪ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺳﺮه د ﺟﮕړي ﻟﭙﺎره د اﺣﺘﻴﺎﻃﻰ ﻓﻮځﻴﺎﻧﻮ د ﻏﻮﻧډﯦﺪو اﻣﺮ وﻛړ‪ ،‬دا ﭘﺮﯦﻜړه‬

‫ﭘﺪاﺳﻲ وﺧﺖ ﻛﻲ اﻋﻼن ﺷﻮه ﭼﻲ ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﺷﻤﺎل ﺗﻪ د ښﻜﺎر ﻟﭙﺎره ﺗﻠﻠﻰ وو‪ ،‬د ﺷﺎه ﭘﻪ ﻏﻴﺎﺑﺖ ﻛﻲ د "ﺳﻔﺮﺑﺮي" ﻓﻮق‬

‫اﻟﻌﺎده ﻓﺮﻣﺎن ﺻﺎدروﻟﻮ ﻣﻌﻨﻰ دا وه ﭼﻲ روﺳﺎن دا د ﺳﺮدار داؤد ﺷﺨﺼﻲ ﻛﺎر وﮔڼﻲ او د ﻣﺴﻜﻮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي د ده‬
‫اﻫﻤﻴﺖ ﻻزﻳﺎت ﻛړي‪ .‬ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ د ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﺳﻔﺎرت او ﭘﻪ ﺟﻼل آﺑﺎد او ﻛﻨﺪﻫﺎر ﻛﻲ د دې ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ ﻛﻨﺴﻠﮕﺮﻳﻮ د‬

‫ﺣﻤﻠﻲ او د ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن د ﺑﻴﺮغ ﻧﺴﻜﻮروﻟﻮ اﻗﺪام ﻫﻢ د ﻫﻤﺪې ﻟﭙﺎره ﺗﺮ ﺳﺮه ﺷﻮ‪.‬‬

‫ﭘﻪ ‪ 1961‬ﻛﺎل ﻛﻲ د ﺟﻨﺪول او ښﺎر د ﺧﺎﻧﺎﻧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ د ﻧښﺘﻲ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ د ﻛﺎﺑﻞ واﻛﻤﻨﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﺟﻨﺪول د‬

‫ﺧﺎﻧﺎﻧﻮ ﻣﺮﺳﺘﻲ ﺗﻪ ﻟﻪ ﻛﻨړ او ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر ﻧﻪ د ﻗﻮﻣﻲ ﻟښﻜﺮو ﺗﺮڅﻨﮓ ﺣﻜﻮﻣﺘﻰ ﻓﻮځﻲ ﻗﻄﻌﺎت د ﺟﮕړي ﻟﭙﺎره ﻫﻐﻲ‬
‫ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ وﻟﯧږل ﭼﻲ ﻧﻪ ﻳﻮازې ﻟﻪ ﻣﺎﺗﯥ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮل او ﭘﻪ ﺗﯧښﺘﻪ ﻟﻪ ﺳﺎﺣﻰ راووﺗﻞ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ ﭘﺮاﺧﻪ ﻣﺮگ ژوﺑﻠﻪ‬

‫‪55‬‬

‫ه
‪#‬م او د!آ ا ‪ --------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺋﻴﻠﭙﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﺷﻮه ‪ .‬دې ﺗﻪ ورﺗﻪ اﻗﺪاﻣﺎت ټﻮل د روﺳﺎﻧﻮ او ﻫﻨﺪواﻧﻮ د ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧﺪل‪ ،‬ﻧﻪ ﻟﻪ‬

‫ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن ﺳﺮه د ﻣﺮﺳﺘﻲ او د ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن د آزادي ﻟﭙﺎره‪ ،‬د ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻟﻪ ﻫﻨﺪ او روﺳﻴﻰ ﻧﻪ دوﻟﺖ‬
‫ﻛﺎﻓﻰ اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮل ﭼﻲ ډﯦﺮه ﻛﻤﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﺋﯥ ﭘﺪې ﻻر ﻛﻲ ﻣﺼﺮﻓﯧﺪه‪.‬‬

‫ﻟﻪ دې ﺣﻮادﺛﻮ ﻧﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ دا ﮔټﻪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺗﺮ زﻳﺎت ﻧﻪ زﻳﺎت ﭘﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻜﻴﻪ‬

‫ﻛﻮﻟﻮ ﺗﻪ اړ ﺷﻲ او ﻟﻪ ﻧﻮرى ﻧړۍ ﺋﯥ اړﻳﻜﻲ وﺷﻠﯧږي‪ ،‬ﻫﻨﺪ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ د ﻛﺸﻤﯧﺮ ﻟﻪ ﻻﻧﺠﻰ د ﻧړۍ واﻟﻮ ﭘﺎم ﺑﻞ ﻟﻮري ﺗﻪ‬

‫واړوي او ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻟﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺳﺮه ﭘﺪاﺳﻲ ﺟﮕړي ﻛﻲ ښﻜﻴﻞ ﻛړي ﭼﻲ د ﻛﺸﻤﯧﺮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د څﻪ ﻛﻮﻟﻮ اﻣﻜﺎﻧﺎت د‬

‫ﺗﻞ ﻟﭙﺎره ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛړي‪.‬‬

‫څﻨﮕﻪ وﻣﻨﻮ ﭼﻲ ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د ﭘښﺘﻨﻮ د ﻳﻮواﻟﻲ او د ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن د آزادي ﻟﭙﺎره دا ﻛﺎر ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬ﻣﮕﺮ د‬

‫ﮔﻨﺪﻣﻚ ﻣﻌﺎﻫﺪه ﭼﻲ ﭘښﺘﺎﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ دوو ﺑﺮﺧﻮ ووﯦﺸﻞ‪ ،‬د ﺳﺮدار ﻳﺤﻴﻰ زوم ﺳﺮدار ﻣﺤﻤﺪ ﻳﻌﻘﻮب ﻟﻪ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﺳﺮه‬

‫اﻣﻀﺎء ﻧﻜړه؟ ﻫﻐﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﭼﻲ د اﻗﺘﺪار ﻟﭙﺎره ﺋﯥ زﻣﻮږ د ﺳﺘﺮ ﻫﯧﻮاد ﻟﻪ ﺗﺠﺰﻳﻰ ﺳﺮه ﻣﻮاﻓﻘﻪ وﻛړه او د دﻳﻮرﻧﺪ ﻛﺮښﻪ‬

‫ﭼﻲ د ﭘښﺘﻨﻮ ﭘﻪ زړه ﻛﻲ ﺋﯥ د ﻳﻮه ﺧﻨﺠﺮ ﺣﻴﺜﻴﺖ درﻟﻮد‪ ،‬د ده ﭘﻪ ذرﻳﻌﻪ ﭘﻪ ﭘښﺘﻨﻮ ﺗﺤﻤﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬څﻨﮕﻪ وﻣﻨﻮ ﭼﻲ د‬

‫ﻫﻤﺪې ﻛﻮرﻧۍ ﻟﻤﺴﻰ ﻧﻦ د ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن آزادي او د ﭘښﺘﻨﻮ ﺑﻴﺎ ﻳﻮواﻟﻰ ﻏﻮاړي؟ ﻫﻐﻪ ﻣﺴﺘﺒﺪه او ﻇﺎﻟﻤﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﭼﻲ‬

‫د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻟﻪ ﭘښﺘﻨﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ ﻫﻐﻪ څﻪ ﻛړي ﭼﻲ اﻧﮕﺮﻳﺰاﻧﻮ ﻧﻪ وو ﻛړي‪ ،‬څﻨﮕﻪ د ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن د وﻟﺲ ﺣﻘﻮق ﻏﻮاړي‬
‫او د ﭘﻨﺠﺎﺑﻴﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﺳﻠﻄﯥ ﻧﻪ د دوى د ژﻏﻮرﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻟﻪ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺳﺮه د ﺟﮕړي ﻟﻴﻮاﻟﻪ دى؟ ﻣﮕﺮ روس او ﻫﻨﺪ د ﭘښﺘﻨﻮ‬
‫د ژﻏﻮرﻟﻮ ﻟﭙﺎره د ﺳﺮداراﻧﻮ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮﻟﻪ؟‬

‫و‪ :‬ﭘﺪې ﻟﺴﻴﺰه ﻛﻲ د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ او روﺳﺎﻧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ د ﻧږدې اړﻳﻜﻮ ژورواﻟﻰ ﻟﺪې ﻧﻪ ﻫﻢ درك ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮ ﭼﻲ‬

‫ﺷﺎه‪ ،‬ﺻﺪراﻋﻈﻢ او د وزراوو ﭘﻪ ﺳﻄﺤﻪ ﻋﺎﻟﻲ رﺗﺒﻪ ﻫﻴﺌﺘﻮﻧﻪ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ د ﻣﺴﻜﻮ دورى ﻛﻮﻟﻲ‪ ،‬ﺷﺎه د ‪ 1957‬ﻛﺎل‬

‫د ﺟﻮﻻى او د ‪ 1962‬ﻛﺎل د اﮔﺴﺖ ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ ﻛﻲ او ﺻﺪراﻋﻈﻢ څﻠﻮرځﻠﻪ د ‪ 1956‬ﻛﺎل د اﻛﺘﻮﺑﺮ‪ ،‬د ‪ 1958‬ﻛﺎل د‬

‫ﺟﻮن‪ ،‬د ‪ 1960‬ﻛﺎل د ﻣﯥ او د ‪ 1961‬ﻛﺎل د اﭘﺮﻳﻞ ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ ﻛﻲ د روﺳﺎﻧﻮ ﻣﯧﻠﻤﺎﻧﻪ ول!!‬

‫ز‪ :‬ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن د ﺳﺮدار داؤد ﻟﻪ زﻳﺎﺗﯧﺪوﻧﻜﯥ ﺳﻠﻄﯥ او ﻟﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺳﺮه د ده ﻟﻪ زﻳﺎت ﻧږدې ﻛﯧﺪو ﻧﻪ ﺗﺮﻫﻪ درﻟﻮده‪،‬‬

‫د ده ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺧﭙﻞ زوم ﺳﺮدار وﻟﻲ د ﺳﺮدار ﺷﺎه وﻟﻲ زوى ﺗﻪ ﭘﻪ ﻓﻮځ ﻛﻲ وده ورﻛړه او ﻫﻐﻪ ﺋﯥ د ﻗﻮاى ﻣﺮﻛﺰ‬

‫ﻗﻮﻣﻨﺪان وټﺎﻛﻮ‪ ،‬د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن وﯦﺮه ﭘﻪ ځﺎى وه‪ ،‬دا ځﻜﻪ ﭼﻲ د ﺳﺮدار داؤد د ﺻﺪارت ﭘﻪ اوږدې ﻣﻮدې ﻛﻲ ټﻮل ﻣﻠﻜﻲ‬
‫او ﻧﻈﺎﻣﻲ اﺧﺘﻴﺎرات د ده ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وو‪ ،‬د دﻓﺎع وزارت‪ ،‬د داﺧﻠﻪ ﭼﺎرو وزارت او د ﭘﻼن وزارت ﻫﻢ د ﺻﺪارت‬

‫ﺗﺮڅﻨﮓ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎً د ده ﭘﻪ واك ﻛﻲ وو او د ﺧﺎرﺟﻪ ﭼﺎرو وزارت د ده د ورور ﺳﺮدار ﻧﻌﻴﻢ ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻛﯥ‪.‬‬

‫ﺑﻶﺧﺮه دې ﺗﻪ اړ ﺷﻮ ﭼﻲ د دې ﺧﻄﺮ د ﻣﻨﺘﻔﻰ ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺳﺮدار داؤد ﻟﻪ ﺻﺪارت ﻧﻪ ﻟﺮي ﻛړي‪ ،‬دا ﻛﺎر ﺋﯥ‬
‫‪56‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------‬ه
‪#‬م او د!آ ا‬

‫ﻣﺨﺎﻣﺦ او د ﻳﻮه ﻓﺮﻣﺎن ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﻧﺸﻮ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬دې ﻣﻘﺼﺪ ﺗﻪ د رﺳﯧﺪو ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﺑﻠﻪ ﻻره ﻏﻮره ﻛړه‪ ،‬د ﻧﻮي اﺳﺎﺳﻲ‬

‫ﻗﺎﻧﻮن د ﺗﺼﻮﻳﺐ او د دې ﻗﺎﻧﻮن ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﭘﻪ دوﻟﺘﻲ ﭼﺎرو ﻛﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻏړو د ﻛﺎر ﻧﻪ ﻛﻮﻟﻮ د ﭘﺮﯦﻜړي ﭘﻪ‬
‫اﺳﺎس ﺋﯥ د ﺳﺮدار داؤد د ﮔﻮښﻪ ﻛﻮﻟﻮ اراده وﻛړه‪.‬‬

‫ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ځﻴﻨﻲ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد د ﭘﯧښﻮ ﻟﻪ اﺻﻠﻲ او د ﭘﺮدې ﺷﺎﺗﻪ ﻻﻣﻠﻮﻧﻮ ﻧﻪ دﻗﻴﻘﻪ اﻃﻼع ﻧﻠﺮي ﻳﺎ د‬

‫دوﻟﺘﻲ ﺣﻠﻘﻮ د ﺗﺒﻠﻴﻐﺎﺗﻮ ﺗﺮ ﺗﺎﺛﻴﺮ ﻻﻧﺪې ﺗﻠﻠﻲ‪ ،‬د ﻧﻮي اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن د ﺗﺼﻮﻳﺐ او ﻟﻪ دوﻟﺘﻲ ﭼﺎرو ﻧﻪ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ‬
‫د ﻏړو د ﮔﻮښﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﻗﻀﻴﻪ ﺋﻲ ‪ ،‬ﭘﻪ اﻓﻐﺎن وﻟﺲ د ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن د ﻳﻮې ﭘﻴﺮزوﻳﻨﻰ ﭘﻪ څﯧﺮ څﯧړﻟﯥ او دا ﻫڅﻪ ﺋﯥ ﻛړې ﭼﻲ‬

‫دا ﻛﺎر ﻧﻪ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د داﺧﻠﻲ اﺧﺘﻼف ﻧﺘﻴﺠﻪ وﮔڼﻲ‪ ،‬ﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻣﻠﺖ ﻛﻲ د اﺳﺘﺒﺪاد‪ ،‬اﺧﺘﻨﺎق او ﻣﻄﻠﻘﻪ واﻛﻤﻨۍ‬

‫ﭘﻪ ﺧﻼف د ورځ ﭘﻪ ورځ زﻳﺎﺗﯧﺪوﻧﻜﻲ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ زﻳږﻧﺪه ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛړي او ﻧﻪ ﺋﯥ د ﺑﻬﺮﻧﻰ ﻓﺸﺎر ﻣﺤﺼﻮل وﮔڼﻲ‪ ،‬دوى‬
‫دې ﺗﻪ ﻧﺪي ﻣﺘﻮﺟﻪ ﭼﻲ ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻫﺮ ﻛﺎر د ﺧﭙﻠﻲ واﻛﻤﻨۍ د دوام ﭘﻪ ﻧﻴﺖ ﻛړى‪ ،‬د اﻗﺘﺪار ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻟﻪ ﻫﻴڅ‬

‫ﺟﻨﺎﻳﺖ ﻧﻪ درﻳﻎ ﻧﺪى ﻛړى‪ ،‬دا د دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻴﻐﻮښﺘﻨﻰ اﻛﺘﻮﻧﻪ د ﻣﻠﺖ د اﻏﻔﺎل او ﺗﺤﻤﻴﻖ ﻟﭙﺎره او د ﺷﺎﻫﻲ رژﻳﻢ ﭘﻪ‬

‫ﺧﻼف د ﻗﻴﺎﻣﻮﻧﻮ د ﻣﺨﻨﻴﻮي ﭘﻪ ﻧﻴﺖ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮي‪.‬‬

‫زﻣﻮږ د ځﻴﻨﻮ ﺗﺎرﻳﺦ څﯧړوﻧﻜﻮ ﻣﺸﻜﻞ دا دى ﭼﻲ د ﭘﯧښﻮ ﻇﺎﻫﺮي ﺑڼﻰ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻛﺘﻠﻲ‪ ،‬د داﺳﻲ ﻳﻮې ژوري‬

‫اﻳﺪﻳﻮﻟﻮژى ﺧﺎوﻧﺪان ﻧﻪ وو ﭼﻲ د آزادي‪ ،‬ﻋﺪاﻟﺖ‪ ،‬ﺑﺮاﺑﺮي او اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺣﻘﻮﻗﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ واﻗﻌﻰ ﻣﻌﻴﺎروﻧﻪ د دوى ﭘﻪ‬

‫ﻻس ﻛﻲ ورﻛړي او د ﻫﻤﺪې ﻣﻌﻴﺎروﻧﻮ ﭘﻪ اﺳﺎس ﻫﺮ ﺟﺮﻳﺎن وڅﯧړي او د ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻗﻀﺎوت وﻛړي‪ ،‬ځﻴﻨﻮ د‬

‫ﻧﺎدرﺷﺎه ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ اﻣﺎن اﷲ ﺷﺎه ﺗﻪ ﺗﺮﺟﻴﺢ ورﻛړې‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﻳﻮ ﻣﺘﺮﻗﻲ ﺷﺎه ﮔڼﻠﻰ‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو د ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن ﭘﻪ‬

‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ د ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﻣﻼﺗړ ﻛړى او ﻫﻐﻪ ﺋﯥ د دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ ﭘﻠﻮي ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛړي‪ ،‬ځﻴﻨﻮ د ﺳﺮدار داؤد د دوران ټﻮل‬

‫وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ او ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ اﺟﺮاءات د ده ﺷﺨﺼﻲ ﻛﺎرﮔڼﻠﻰ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﺗﻪ ﺋﯥ ﺑﺮاﺋﺖ ورﻛړي او د ﺳﺮدار داؤد د ﻟﺮي ﻛﻮﻟﻮ‬

‫اﻗﺪام ﺋﯥ د ﻣﻠﺖ ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﻳﻮه ﭘﻴﺮزوﻳﻨﻪ ﮔڼﻠﻰ او دا ﻫڅﻪ ﺋﯥ ﻛړې ﭼﻲ ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن د ﻳﻮه داﺳﻲ ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ‬
‫ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛړي ﭼﻲ ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ ﻣﻠﺖ ﺗﻪ آزادي ورﻛړي‪ ،‬اﺳﺘﺒﺪاد او اﺧﺘﻨﺎق ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮي او ﻣﻄﻠﻘﻪ واﻛﻤﻨﻲ ﭘﻪ‬

‫ﻣﺸﺮوﻃﻪ ﺷﺎﻫﻲ ﺑﺪﻟﻪ ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻧﻮرو ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪو ﻏړو دا ﻣﻮﻗﻊ ﻧﺪه ورﻛړې!! دوى ﭘﺪې ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧږي‬

‫ﭼﻲ ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﻟﻪ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺣﻘﻮﻗﻮ او د اﻧﺴﺎﻧﺎﻧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ د ﻋﺪاﻟﺖ او ﺑﺮاﺑﺮي ﻟﻪ ﺗﺼﻮر ﺳﺮه ﺗﺼﺎدم ﻛﻮي‪ ،‬ﭼﯧﺮي ﭼﻲ‬
‫ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﻣﺴﻠﻂ وي او ﻳﻮه ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ وﻟﺲ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﻮي‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺣﻘﻮق ﺗﺮ ﭘښﻮ ﻻﻧﺪې ﺷﻮي او ﻫﻠﺘﻪ د‬

‫ﻋﺪاﻟﺖ ﺟﻨﺎزه اﺧﻴﺴﺘﻞ ﺷﻮې‪ ،‬ښﻪ ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ اﺻﻞ ﻛﻲ ﻳﻮ ﻇﺎﻟﻢ واﻛﻤﻦ دى‪.‬‬

‫ﻛﻪ ﺗﺎﺳﻮ د ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺒﺎر او ﺻﺪﻳﻖ ﻓﺮﻫﻨﮓ او د دوى ﭘﻪ ﺷﺎن د ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻮ آﺛﺎر ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ‬

‫ﻛړئ دا ﻟﻮى ﻋﻴﺐ ﺑﻪ ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪه وﮔﻮرئ‪ ،‬ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻏﺒﺎر د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ د ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﻛﺎر ﻛﻲ ډﯦﺮ ﻣﻮﻓﻖ وو‬

‫‪57‬‬

‫ه
‪#‬م او د!آ ا ‪ --------------------------------------------------‬ا
‬

‫او د ﻗﺪر وړ ﻛﺎر ﺋﯥ ﻛړى‪ .‬ﺧﻮ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ده ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻛﺘﺎب )اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن در ﻣﺴﻴﺮ ﺗﺎرﻳﺦ ( ﻛﻲ ﺗﻞ د اﻣﺎن اﷲ ﺧﺎن ﭘﻪ‬

‫څﯧﺮ د ﻳﻮه ﻧﺎزوﻟﻲ ﺷﻬﺰاده ﻣﻼﺗړﻛړى‪ ،‬د ده ﻫﺮ ﻛﺎر ﺋﯥ ﺳﺘﺎﻳﻠﻰ او د ده ﻫﺮه ﻏﻠﻄﻲ ﺋﯥ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻛړې‪ .‬ﺻﺪﻳﻖ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻫﻢ‬

‫ﭼﻲ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﭘﻪ واﻛﻤﻨۍ ﻛﻲ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺣﺴﺎﺳﻮ ﭘﺴﺘﻮﻧﻮﻛﻲ ﻛﺎرﻛړى‪ ،‬د ﭘﯧښﻮ ﭘﻪ څﯧړﻟﻮﻛﻲ د ﻫﻤﺪې ﻋﺎﻣﻞ ﺗﺮ ﺗﺎﺛﻴﺮ‬
‫ﻻﻧﺪې ﺗﻠﻠﻰ‪ ،‬ﻫڅﻪ ﺋﯥ ﻛړې ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻛﺘﺎب )اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن در ﭘﻨﺞ ﻗﺮن اﺧﻴﺮ( ﻛﻲ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺧﭙﻞ زړه‬
‫ﺳﻮى څﺮﮔﻨﺪ ﻛړي‪.‬‬

‫د دﻏﻮ ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻮ اﺻﻠﻲ ﻣﺸﻜﻞ دا وو ﭼﻲ د ﻳﻮي ﺻﺎﻟﺢ واﻛﻤﻨۍ او ﺳﺎﻟﻢ ﻧﻈﺎم ﻟﭙﺎره ﺋﯥ واﺿﺢ ﻣﻌﻴﺎر او‬

‫ﻣﺸﺨﺺ "ﻣﺜﺎل" ﻧﻪ درﻟﻮد‪ ،‬ﻫﻤﺪا ﭼﻲ ﻳﻮ واﻛﻤﻦ ﺋﯥ ﭘﻪ ځﻴﻨﻮ ﭼﺎرو ﻛﻲ داﺳﻲ ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ ﭼﻲ ﺗﺮ ﺑﻞ ﻧﻪ ده ﺗﻪ ﻏﻮره ﻣﻌﻠﻮم‬

‫ﺷﻮى‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﺋﯥ دﻓﺎع ﻛړې‪ ،‬د دﻏﻮ ﻟﻴﻜﻮاﻻﻧﻮ د "ﻗﺼﻮ اﺗﻼن" ﭘﺎﭼﺎﻳﺎن دي‪ ،‬ﻧﻪ ﻋﺎم ﺧﻠﻚ او ﻧﻪ د ﻋﺎم وﻟﺲ ﻟﻪ ﻏﻴږ‬

‫ﻧﻪ راوﻻړ ﺷﻮي " اﺗﻼن"‪ ،‬دوى د "اﺳﻮه" او "ﻗﺪوه" د ﻧﻪ ﻣﻮﻧﺪﻟﻮ ﻟﻪ ﻣﺸﻜﻞ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ وو‪ ،‬د دې ﺧﻼ د ډﻛﻮﻟﻮ‬
‫ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻧﺎﭼﺎر د واﻛﻤﻨﻮ ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭘﻪ ﭼﺎﭘﻴﺮﻳﺎل ﻛﻲ ځﺎﻧﺘﻪ ﻗﺪوه" او "اﺳﻮه" ﻟټﻮﻟﻲ‪.‬‬

‫ح‪ :‬د ﺳﺮدار داؤد د ﺻﺪارت ﺗﻮره دوره د ده او د ده د ورور ﺳﺮدار ﻧﻌﻴﻢ ﭘﻪ اﺳﺘﻌﻔﺎ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه‪ ،‬ﺷﺎﻫﻲ‬

‫ﻣﻜﺎرى ﻛﻮرﻧۍ وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻳﻮ ځﻞ ﺑﻴﺎ د ﺧﭙﻠﻲ واﻛﻤﻨۍ د دوام ﻟﭙﺎره د ﺳﺮدار ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد د ﺻﺪارت د دوران ﭘﻪ‬

‫څﯧﺮ د ﻗﻼﺑﻲ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ ﻳﻮه ﺑﻠﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ وآزﻣﻮﻳﻰ‪ ،‬د ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ ځﺎى ﺋﯥ ډاﻛﺘﺮ ﻳﻮﺳﻒ د ﺻﺪراﻋﻈﻢ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ‬

‫وټﺎﻛﻮ‪ ،‬د ده د اﻧﺘﺨﺎب ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ څﻮ ﺧﺒﺮي د ﺗﻮﺟﻪ وړ دي‪:‬‬

‫• دى د ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻴﻨﻰ ﻛﻲ د ﻣﻌﺎدن او ﺻﻨﺎﻳﻊ وزﻳﺮ وو‪.‬‬
‫• د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﻏﻴږ ﻛﻲ ﺳﺘﺮ ﺷﻮى وو‪ ،‬ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ وﻓﺎدار او د ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ډﯦﺮ ﺧﺎﺿﻊ او‬

‫ﻣﻄﻴﻊ وو‪.‬‬

‫• څﻮﻣﺮه ﭼﻲ د ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ ﺻﺪارت ﻛﻲ ټﻮل دوﻟﺘﻲ اﺧﺘﻴﺎرات د ﺻﺪراﻋﻈﻢ ﭘﻪ واك ﻛﻲ وو او ﺷﺎه ﺻﺮف‬

‫ﻳﻮ ﺳﻤﺒﻮل وو‪ ،‬د ډاﻛﺘﺮ ﻳﻮﺳﻒ ﭘﻪ ﺻﺪارت ﻛﻲ د دې ﺑﺮﻋﻜﺲ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮﺷﺎه ټﻮﻟﻮاك وو او ﺻﺪراﻋﻈﻢ ﻳﻮ ﺑﯥ اﺧﺘﻴﺎره‬

‫ﻻس ﭘﻮڅﻰ ﺳﻤﺒﻮل‪ ،‬د ﻫﺎﺷﻢ ﺧﺎن او داؤد ﺧﺎن ﻣﻄﻠﻘﻪ ﺻﺪارﺗﻮﻧﻮ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن ﻛﻲ ﻛﻮﻣﻲ ﻋﻘﺪې را ﭘﻴﺪا ﻛړې‬
‫وې‪ ،‬د دﻏﻮ ﻋﻘﺪو د ﭼﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻫﻐﻪ د ډاﻛﺘﺮ ﻳﻮﺳﻒ ﭘﻪ ﺷﺎن ﻳﻮه ﻣﻄﻴﻊ ﺻﺪراﻋﻈﻢ ﺗﻪ ﺿﺮورت درﻟﻮد‪ ،‬ﻋﺠﻴﺒﻪ ده ﭼﻲ‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ وﻓﺎدار ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻲ د ډاﻛﺘﺮ ﻳﻮﺳﻒ ټﺎﻛﻨﻪ د دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ ﭘﻪ ﻟﻮري ﻳﻮ ﻣﺆﺛﺮ ﮔﺎم او ﭘﻪ دوﻟﺘﻲ‬

‫ﭼﺎرو ﻛﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻏړو د ﺗﻮﻇﻴﻒ ﭘﺎى ﮔڼﻲ‪ ،‬ﺣﺎل دا ﭼﻴﺨﺒﺮه ﻛﺎﻣﻼً ﺑﺮﻋﻜﺲ ده‪ ،‬د ډاﻛﺘﺮ ﻳﻮﺳﻒ د ﺻﺪارت‬
‫ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﺷﺎه "ټﻮﻟﻮاك" وو‪ ،‬ﻫﺮ ﻛﺎر د ده د ﺳﺘﺮﮔﻮ ﭘﻪ اﺷﺎره ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧﺪو‪ ،‬ﺣﻜﻮﻣﺖ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻟﻪ وﻟﻜﯥ ﻧﻪ‬

‫د داﺳﻲ ﺻﺪرﻋﻈﻢ ﭘﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﻧﺸﻲ اﻳﺴﺘﻞ ﻛﯧﺪى ﭼﻲ د ﺷﺎه ﻟﻪ ﺧﻮا د ده د ﺿﻌﻴﻒ ﺷﺨﺼﻴﺖ او ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ د‬
‫‪58‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------‬ه
‪#‬م او د!آ ا‬

‫وﻓﺎدارۍ ﭘﻪ وﺟﻪ ټﺎﻛﻞ ﺷﻮى وى‪ ،‬ﺗﺮڅﻮ ﭼﻲ د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ ﻳﻮ داﺳﻲ ځﻮاﻛﻤﻦ ﺻﺪراﻋﻈﻢ راﻧﺸﻲ ﭼﻲ وﻟﺲ‬

‫ﺋﯥ ﺗﺮ ﺷﺎ وﻻړ وى او ټﺎﻛﻨﻪ ﺋﯥ د وﻟﺲ ﻟﻪ ﻟﻮري ﺗﺮ ﺳﺮه ﺷﻮې وى‪ ،‬ﭘﻪ دوﻟﺘﻲ ﭼﺎروﻛﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻻس وﻫﻨﻮ‬

‫ﻣﺨﻨﻴﻮى ﻧﺸﻲ ﻛﯧﺪى‪ ،‬دﻏﻮ ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻮ ﻫڅﻪ ﻛړې ﭼﻲ د ﺧﻠﻜﻮ ﭘﻪ ﺳﺘﺮﮔﻮ ﻛﻲ ﺧﺎوري واﭼﻮي او دا ﺧﺒﺮه د‬

‫ﺧﻠﻜﻮ ﻟﻪ ﻧﻈﺮه ﭘټﻪ وﺳﺎﺗﻲ ﭼﻲ د ډاﻛﺘﺮ ﻳﻮﺳﻒ ﭘﻪ ﺻﺪارت ﻛﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻳﻮ ﺑﻞ ﻣﻬﻢ ﻏړى او د ﭘﺎﭼﺎ زوم‪،‬‬
‫ﺳﺮدار وﻟﻲ‪ ،‬ﺧﭙﻞ ﻫﻐﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﺧﻮﻧﺪي ﺳﺎﺗﻠﻰ وو ﭼﻲ د ده ﻟﻪ ﺻﺪارت ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﺋﯥ ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻛﻲ وو‪.‬‬

‫ط‪ :‬د دوﻟﺖ ﻟﻮﻣړى ﻛﺎر دا وو ﭼﻲ د ﻧﻮي اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﻟﭙﺎره ﻳﻮ داﺳﻲ ﻛﻤﻴﺴﻴﻮن وټﺎﻛﻲ ﭼﻲ ﻏړي ﺋﯥ ﺷﺎﻫﻲ‬

‫ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ وﻓﺎدار وي او ﻫﻤﺎﻏﻪ څﻪ ﭘﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﻛﻲ ځﺎى ﻛړي ﭼﻲ ﭘﺎﭼﺎ ﺋﯥ ﻏﻮاړي‪ ،‬دا اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﺎﻳﺪ د‬
‫ﻳﻮې داﺳﻲ اﻧﺘﺼﺎﺑﻰ ﺟﺮﮔﯥ ﻟﻪ ﻟﻮري ﺗﺼﻮﻳﺐ ﺷﻲ ﭼﻲ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﻏړي ﺑﻪ ﺋﯥ اﻧﺘﺼﺎﺑﻰ او ﺷﺒﻪ اﻧﺘﺼﺎﺑﻰ وي او د‬

‫ﻏﻮﻧډي اﻓﺘﺨﺎرى رﻳﺎﺳﺖ ﺑﻪ ﻫﻢ د ﺷﺎه ﭘﻪ ﻏﺎړه وي‪.‬‬
‫د ﻛﻤﻴﺴﻴﻮن ﻏړي دا وو‪:‬‬

‫‪1‬ـ ﺳﻴﺪ ﺷﻤﺲ اﻟﺪﻳﻦ ﻣﺠﺮوح د ﻋﺪﻟﻴﻰ وزﻳﺮ د رﺋﻴﺲ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ‪.‬‬
‫‪2‬ـ ﺳﻴﺪﻗﺎﺳﻢ رښﺘﻴﺎ د ﻣﻄﺒﻮﻋﺎﺗﻮ وزﻳﺮ‪ ،‬ﻏړى‪.‬‬
‫‪3‬ـ ﻣﻴﺮﻧﺠﻢ اﻟﺪﻳﻦ اﻧﺼﺎرى ﻏړى‪.‬‬
‫‪4‬ـ ﻋﺒﺪاﻟﺼﻤﺪ ﺣﺎﻣﺪ ﻏړى‪.‬‬
‫‪5‬ـ ﻣﺤﻤﺪ ﻣﻮﺳﻰ ﺷﻔﻴﻖ ﻏړى‪.‬‬
‫‪6‬ـ ﻣﻴﺮﻣﺤﻤﺪ ﺻﺪﻳﻖ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻏړى‪.‬‬
‫د اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﺑﻪ ﻣﺴﻮدې ﻛﻲ د ﺷﺎه او ﺷﺎﻫﻴﻜﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻻﻧﺪې ﻣﻬﻢ ټﻜﻲ ذﻛﺮ ﺷﻮي وو‪:‬‬
‫‪1‬ـ ﺷﺎه ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺌﻮل او واﺟﺐ اﻻﺣﺘﺮام دى‪.‬‬
‫‪2‬ـ د ﻣﺴﻠﺢ ﻗﻮاوو اﻋﻠﻰ ﻗﻮﻣﺎﻧﺪان دى‪.‬‬
‫‪3‬ـ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ د اﺿﻄﺮارى ﺣﺎﻟﺖ د اﻋﻼن ﺻﻼﺣﻴﺖ ﻟﺮي‪ ،‬ﺣﻜﻮﻣﺖ او ﺷﻮرى ﻣﻨﺤﻠﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪.‬‬
‫‪4‬ـ دى ﺑﻪ د ﺻﻠﺤﻰ او ﺟﻨﮓ ﺣﺎﻟﺖ اﻋﻼﻧﻮي‪.‬‬
‫‪5‬ـ ﺻﺪراﻋﻈﻢ او ﻛﺎﺑﻴﻨﻪ ﺑﻪ د ده ﻟﻪ ﻟﻮري او د ده ﭘﻪ ﻣﻮاﻓﻘﯥ ﺷﻮرى ﺗﻪ د اﻋﺘﻤﺎد رأى ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻣﻌﺮﻓﻲ‬

‫‪59‬‬

‫ه
‪#‬م او د!آ ا ‪ --------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻛﯧږي‪.‬‬
‫‪6‬ـ ﭘﺎﭼﺎ داﺋﻢ اﻟﻌﻤﺮه ټﻮﻟﻮاك دى‪ ،‬د ده د ﻣړﻳﻨﻰ ﭘﻪ ﺻﻮرت ﻛﻲ ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ د ده زوى ﺗﻪ او د زاﻣﻨﻮ د ﻧﺸﺘﻮاﻟﻲ ﭘﻪ‬

‫ﺻﻮرت ﻛﻲ د ده ښځﻲ او ﻟﻮر ﺗﻪ ﭘﻪ ﻣﻴﺮاث رﺳﯧږي‪.‬‬

‫‪7‬ـ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻏړي ﭘﻪ دوﻟﺘﻲ ﭼﺎروﻛﻲ ﻧﺸﻲ ﺗﻮﻇﻴﻒ ﻛﯧﺪى‪.‬‬
‫ى‪ :‬ﭘﻪ اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﻛﻲ د اﻧﺴﺎﻧﻰ ﺣﻘﻮﻗﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ځﻴﻨﻲ څﺮﮔﻨﺪوﻧﻰ ﮔﻮرو‪ ،‬ﻟﻜﻪ د ﺑﻴﺎن آزادي‪ ،‬د اﺟﺘﻤﺎﻋﺎﺗﻮ‬

‫او ټﻮﻟﻨﻮ د ﺟﻮړوﻟﻮ ﺣﻖ‪ ،‬د ﻣﻨﺘﺨﺐ ﭘﺎرﻟﻤﺎن ﺿﺮورت او وﻟﺲ ﺗﻪ د ﺧﭙﻠﻮ اﺳﺘﺎزو د اﻧﺘﺨﺎﺑﻮﻟﻮ اﺧﺘﻴﺎر ورﻛﻮل‪ ،‬د‬

‫ﺑﺎﺻﻼﺣﻴﺘﻪ ﻣﺤﻜﻤﯥ د ﺣﻜﻢ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ د ﭼﺎ ﺣﺒﺲ او ﻣﺠﺎزات‪ ،‬د ﻛﺎر او ﻣﺴﻜﻦ د اﻧﺘﺨﺎب ﺣﻖ‪ ،‬ﭘﻪ داﺧﻠﻲ او ﺧﺎرﺟﻲ‬
‫ﺳﻔﺮوﻧﻮ د ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﻨﺪﻳﺰوﻧﻮ اﻟﻐﺎء‪ ،‬د ﺗﻌﻠﻴﻢ ﺣﻖ…‬

‫ﺧﻮ ﭘﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺮﺧﻮ ﻛﻲ د اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن دا ﻓﻘﺮى ﭘﻪ داﺳﻲ ﻓﺮﻋﻰ ﻗﻮاﻧﻴﻨﻮ ﭘﻮري ﻣﺮﺑﻮﻃﻲ ﺷﻮي‬

‫وي ﭼﻲ ﻫﻴڅﻜﻠﻪ ﺗﺼﻮﻳﺐ ﻧﺸﻮل‪ .‬د ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاﺑﻮ ﻣﺮﺑﻮط ﻗﺎﻧﻮن ﺗﺮﭘﺎﻳﻪ ﺗﺼﻮﻳﺐ ﻧﻪ ﺷﻮو‪.‬‬

‫ك‪ :‬اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن د ﻗﻮاوو د ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻘﻨﻨﻪ ﻗﻮه‪ ،‬اﺟﺮاﺋﻴﻪ ﻗﻮه او ﻗﻀﺎء ﻣﺴﺘﻘﻠﻲ او ﻟﻪ‬

‫ﻳﻮې ﺑﻠﻲ ﺟﻼ وي‪ ،‬ﺷﺎه د ﻣﺸﺮاﻧﻮ د ﺟﺮﮔﯥ ﻳﻮ ﺛﻠﺚ ﻏړي ﭘﻪ اﻧﺘﺼﺎﺑﻰ ﺗﻮﮔﻪ ټﺎﻛﻞ‪ ،‬د ﺳﺘﺮي ﻣﺤﻜﻤﯥ د رﺋﻴﺲ او ﻗﻀﺎء‬

‫ټﺎﻛﻞ‪ ،‬د اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﺗﺮﻓﻴﻊ…‪ .‬ټﻮل د ده ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻛﻲ وو‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﺪې ﺳﺮه ﺳﺮه دى ﻏﻴﺮ ﻣﺴﺌﻮل او واﺟﺐ اﻻﺣﺘﺮام وو‪.‬‬

‫ل‪ :‬د اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن د ‪ 42‬ﻣﺎدې ﭘﻪ اﺳﺎس د ﻫﯧﻮاد ﻣﻘﻨﻨﻪ ﻗﻮه ﻟﻪ دوو ﺟﺮﮔﻮ ﻧﻪ ﺟﻮړه ﺷﻮې وه‪ ،‬وﻟﺴﻰ ﺟﺮﮔﻪ او د‬

‫ﻣﺸﺮاﻧﻮ ﺟﺮﮔﻪ‪ ،‬د وﻟﺴﻰ ﺟﺮﮔﯥ ﻏړي اﻧﺘﺨﺎﺑﻰ وو‪ ،‬ﭼﻲ د ﻫﺮي وﻟﺴﻮاﻟۍ او ﻋﻼﻗﻪ دارۍ ﻧﻪ ﺑﻪ د آزادو اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻮ ﻟﻪ‬

‫ﻻري اﻧﺘﺨﺎﺑﯧﺪل‪ ،‬ﺧﻮ د ﻣﺸﺮاﻧﻮ د ﺟﺮﮔﯥ ﻏړي ﻳﻮ ﺛﻠﺚ اﻧﺘﺨﺎﺑﻰ ول ﭼﻲ د ﻫﺮ وﻻﻳﺖ ﻧﻪ ﻳﻮ ﻛﺲ د ﺧﻠﻜﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا‪ ،‬ﻳﻮ‬
‫ﺛﻠﺚ د وﻻﻳﺘﻰ ﺟﺮﮔﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا او ﭘﺎﺗﯥ درﯦﻴﻤﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﺋﻲ دﺷﺎه ﻟﻪ ﻟﻮري ﻏﻮره ﻛﯧﺪل‪.‬‬

‫م‪ :‬د اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن د ﺗﺼﻮﻳﺐ ﻟﭙﺎره د ﻟﻮﻳﻲ ﺟﺮﮔﯥ د اﻧﻌﻘﺎد ﭘﺮﯦﻜړه و ﺷﻮه ﭼﻲ د ‪ 1964‬ﻛﺎل ﭘﻪ ﻣﻨﻰ ﻛﻲ داﺋﺮ‬

‫ﺷﻮه‪ ،‬د ﺟﺮﮔﯥ ﺗﺮﻛﻴﺐ داﺳﻲ وو‪:‬‬

‫د ﻳﻮوﻟﺴﻤﻲ دورى د ﻣﻠﻲ ﺷﻮرى ‪ 176‬ﻏړي‬
‫د اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻰ ﺣﻮزو ﻧﻪ ‪ 176‬ﻏړي‬
‫د ﻣﺠﻠﺲ اﻋﻴﺎن ‪ 19‬ﻏړي‬
‫د ﻛﺎﺑﻴﻨﻰ ‪ 14‬ﻏړي‬

‫‪60‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------‬ه
‪#‬م او د!آ ا‬

‫د ﺗﻤﻴﻴﺰ د ﻋﺎﻟﻲ ﻣﺤﻜﻤﯥ ﻟﻪ اﻋﻀﺎ وو ﻧﻪ ‪ 5‬ﻏړي‬
‫د اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن د ﺗﺴﻮﻳﺪ د ﻛﻤﻴﺴﻴﻮن ‪ 7‬ﻏړي‬
‫د ﻣﺸﻮرﺗﻰ ﻛﻤﻴﺴﻴﻮن ‪ 23‬ﻏړي‬
‫د ﺷﺎه ﻟﻪ ﻟﻮري اﻧﺘﺼﺎﺑﻰ اﻋﻀﺎء ‪ 34‬ﻏړي‬
‫ﺟﻤﻌﺎً ‪ 454‬ﻏړي‬
‫ﻧﻮﻣﻮړې ﻟﻮﻳﻪ ﺟﺮﮔﻪ د ‪ 1964‬ﻛﺎل د ﺳﭙﺘﻤﺮ ﭘﻪ ‪ 9‬ﻧﻴټﻪ د ﺳﻼم ﺧﺎﻧﻰ ﭘﻪ ﻣﺎﻧﻰ ﻛﻲ د ﺷﺎه ﻟﻪ ﺧﻮا اﻓﺘﺘﺎح ﺷﻮه او د‬

‫څﻮ ورځﻮ ﺑﺤﺚ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ ﺋﯥ د اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺴﻮده ﻟﻪ ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺗﺮﻣﻴﻢ او ﺗﻌﺪﻳﻞ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺗﺼﻮﻳﺐ ﻛړه‪.‬‬

‫ن‪ :‬د ‪ 1965‬ﻛﺎل د اﮔﺴﺖ ﻟﻪ ‪ 26‬ﻧﻪ د ﺳﭙﺘﻤﺒﺮ ﺗﺮ ‪ 9‬ﻧﻴټﻰ د ﻣﺸﺮاﻧﻮ د ﺟﺮﮔﯥ ﻟﭙﺎره اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ﺗﺮ ﺳﺮه ﺷﻮل او ‪27‬‬

‫ﻏړي ﺋﯥ ﻟﻪ وﻻﻳﺎﺗﻮ ﻧﻪ ﻏﻮره ﺷﻮل او ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د وﻟﺴﻰ ﺟﺮﮔﯥ ‪ 116‬ﻏړي اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮل‪ ،‬د دې اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻮ څﻮ‬

‫ﺧﺎﺻﻲ ځﺎﻧﮕړﺗﻴﺎوي وې‪:‬‬

‫‪1‬ـ د ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﻲ د ﻟﻮﻣړى ځﻞ ﻟﭙﺎره ﻳﻮ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﻣﻨﺘﺨﺐ ﭘﺎرﻟﻤﺎن ﺟﻮړ ﺷﻮ‪.‬‬
‫‪2‬ـ ﻏﻮره ﺷﻮي ﻏړي اﻛﺜﺮاً ﺧﺎﻧﺎن‪ ،‬ارﺑﺎﺑﺎن‪ ،‬ﻣﻠﻜﺎن‪ ،‬ﺑډاﻳﺎن او د ځﻤﻜﻮ ﺧﺎوﻧﺪان ول‪.‬‬
‫‪3‬ـ ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ د ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاﺑﻮ ﺿﻤﻴﻤﻪ ﻗﺎﻧﻮن ﻻ ﻧﻪ وو ﺗﺼﻮﻳﺐ ﺷﻮى‪ ،‬ﺧﻮ درﻳﻮ ډﻟﻮ ﭘﺪې اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﭘﻪ‬

‫ﺣﺰﺑﻰ ﺗﻮﮔﻪ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻠﻪ‪ :‬د وﺣﺪت ﻣﻠﻲ ﺣﺰب‪ ،‬اﻓﻐﺎن ﻣﻠﺖ او د ﺧﻠﻖ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﮔﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫"د ﻣﻠﻲ وﺣﺪت" ﺣﺰب د اﺳﺘﺎد ﺧﻠﻴﻠﻲ ﻟﻪ ﺧﻮا ﺟﻮړ ﺷﻮى وو‪ ،‬دى د ﺷﺎه ﻣﺸﺎور او درﺑﺎر ﺗﻪ ﻣﻨﻠﻰ ﺷﺎﻋﺮ وو‪ ،‬د‬

‫ده ﺣﺰب ﭘﻪ اﺻﻞ ﻛﻲ ﺷﺎه ﭘﻠﻮه ﺣﺰب وو‪ ،‬د دوﻟﺖ ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ وﺗﻮاﻧﯧﺪو ﭼﻲ ﻛﺎﻓﻰ ﺷﻤﯧﺮ د دوﻟﺖ ﻃﺮﻓﺪار اﺳﺘﺎزى‬

‫ﺷﻮرى ﺗﻪ وﻟﯧږي‪ .‬ﺧﻮ دا ﺣﺰب ﻟﻪ ﻫﻤﺪې اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻮ ﻧﻪ او ﭘﻪ ﺑﻐﺪاد ﻛﻲ د ﺳﻔﻴﺮ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ د ﺧﻠﻴﻠﻲ ﻟﻪ ټﺎﻛﻠﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ‬
‫ﻣﺘﻼﺷﻲ ﺷﻮ‪.‬‬

‫"د اﻓﻐﺎن ﻣﻠﺖ" ﮔﻮﻧﺪ ﭼﻲ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮﻫﺎد ﺟﻮړﻛړى وو‪ ،‬د اﻓﻐﺎن ﻣﻠﺖ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺋﯥ ﻧﺸﺮﻳﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﭘﻪ‬

‫ﭘښﺘﻨﻮ ﻛﻲ د ﻫﻐﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﺤﺪود ﺷﻮى وو‪ ،‬د ﭘښﺘﻨﻮ د ﻳﻮواﻟﻲ او ﺑﺮﻻﺳﻰ داﻋﻴﻪ ورﺳﺮه وه‪ ،‬د ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﺣﺎﻣﻲ‬
‫او د دوﻟﺖ ﻣﻠﮕﺮى وو‪ ،‬ﭘﺪې ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﻮ ﭼﻲ ﻛﻮم ﻏړي ﺷﻮرى ﺗﻪ وﻟﯧږي‪ .‬ﺧﻮ "د ﺧﻠﻖ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ" ﮔﻮﻧﺪ ﭘﺪې و‬

‫ﺗﻮاﻧﯧﺪو ﭼﻲ ﺧﭙﻞ درې ﻏړي‪ ،‬ﺑﺒﺮك ﻛﺎرﻣﻞ‪ ،‬اﻧﺎﻫﻴﺘﺎ او ﻧﻮراﺣﻤﺪ ﻧﻮر ﺷﻮرى ﺗﻪ وﻟﯧږي‪.‬‬

‫‪61‬‬

‫ا ' 
ن او & ا‪%‬اب ‪ ---------------------------------------------‬ا
‬

‫اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن او ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاب‬
‫ﺷﺎه ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ دوه ﺣﺰﺑﻪ ﻧﻈﺎم راﻳﺞ ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ ﻣﺨﺎﻟﻒ او ﻣﻮاﻓﻖ ﺣﺰﺑﻮﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺸﺮوﻃﻪ ﺷﺎﻫﻲ‬

‫ﻧﻈﺎم ﺗﻪ وﻓﺎدار وي‪ ،‬دواړه ﺑﺎﻳﺪ د ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم د ښﻰ او ﻛﻴڼ ﻻس ﺣﻴﺜﻴﺖ وﻟﺮي‪ ،‬د ﻣﻮاﻓﻖ ﺣﺰب ﻟﭙﺎره ﺋﯥ اﺳﺘﺎد‬
‫ﺧﻠﻴﻠﻲ د ﻣﺸﺮ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ ټﺎﻛﻠﻰ وو‪ ،‬ده د ﻣﻠﻲ وﺣﺪت ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ د ﻳﻮه ﺣﺰب د ﺟﻮړوﻟﻮ ﻫڅﻪ وﻛړه‪ ،‬د دوﻟﺖ ﻟﻮړرﺗﺒﻪ‬
‫ﻣﺄﻣﻮرﻳﻨﻮ‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد ﺗﺎﺟﺮاﻧﻮ او ﺷﺘﻤﻨﻮ د دې ﺣﺰب د اﻧﺪراج ﭘﻪ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻮﻛﻲ ﺧﭙﻞ ﻧﻮﻣﻮﻧﻪ ﺛﺒﺖ ﻛړل‪ .‬ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺗﻪ د‬

‫ﺑﻮرﺳﻮﻧﻮ‪ ،‬ﻣﺄﻣﻮرﻳﻨﻮ ﺗﻪ د ﺗﺮﻓﻴﻊ‪ ،‬ﺗﺎﺟﺮاﻧﻮ ﺗﻪ د ﺗﺠﺎرﺗﻲ اﻣﺘﻴﺎزاﺗﻮ او ﺑډاﻳﺎﻧﻮ ﺗﻪ د دوﻟﺘﻲ ﺣﻤﺎﻳﺖ وﻋﺪې ورﻛړى‬
‫ﺷﻮې‪.‬‬

‫د ﻛﻴڼ ﻻس ﺣﺰب ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د ﺷﺎه اراده دا وه ﭼﻲ دا ﺣﺰب ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﺟﻮړ ﺷﻲ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻣﺴﻜﻮ ﺳﺮه د‬

‫ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻟﻴﻮال دي‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﺑﻪ ﻣﺴﻜﻮ ﻗﺎﻧﻊ ﻛړى ﺷﻲ او د رژﻳﻢ د ﻧﺴﻜﻮروﻟﻮ ﭘﻪ ځﺎى ﺑﻪ د رژﻳﻢ ﺣﻤﺎﻳﯥ ﺗﻪ ﺗﺮﺟﻴﺢ‬

‫ورﻛړي‪ ،‬د ده ﮔﻤﺎن دا وو ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ د ﻧﻔﻮذ ﻣﺠﺎل ﻧﻠﺮي‪ ،‬د اﻓﻐﺎﻧﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﻣﺬﻫﺒﻲ ﺟﻮړښﺖ‬
‫داﺳﻲ دى ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻓﻜﺎرو وﻻړ ﺣﺰب ﭘﻪ ﻫﻐﻲ ﻛﻪ ﻧﻔﻮذ ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬د ﻣﻨﻮرﻳﻨﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﻛﻢ دى‪ ،‬ﻛﻪ ټﻮل ﻫﻢ د‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ ودرﯦږي د ده واﻛﻤﻨﻲ ﻟﻪ ﺟﺪي ﮔﻮاښ ﺳﺮه ﻧﺸﻲ ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬د وﻟﺲ ﻟﻪ ﻣﺬﻫﺒﻲ‬

‫اﺣﺴﺎﺳﺎﺗﻮ ﻧﻪ ﭘﻪ اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه د ﻫﻐﻮى ﻣﺨﻨﻴﻮى آﺳﺎﻧﻪ دى‪.‬‬

‫ده ﮔﻤﺎن ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻛﻪ د دې ډﻟﻲ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ د رادﻳﻜﺎﻟﻮ ﻋﻨﺎﺻﺮو ﭘﻪ ځﺎى ﻣﻌﺘﺪﻟﻲ څﯧﺮې راوړاﻧﺪي ﻛړى ﺷﻲ‪،‬‬

‫ﻧﻮ د دې ﺣﺰب ﺷﺘﻪ واﻟﻰ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ د ده ﭘﻪ ﮔټﻪ دى ﭼﻲ د ﻣﺴﻜﻮ ﻣﺰﻳﺪ ﻣﺮﺳﺘﻲ او ﻣﻼﺗړ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪.‬‬

‫د ﺧﻠﻖ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﮔﻮﻧﺪ‬
‫ﭘﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻏﻠﻄﻮ ﺳﻴﺎﺳﺘﻮﻧﻮ زﻳږﻧﺪه دى‪ ،‬دې ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﻻﻧﺪې ﺗﻮﮔﻪ د ﻧﻮﻣﻮړي ﮔﻮﻧﺪ ﭘﻪ‬

‫ﺟﻮړوﻟﻮ او ودي ﻛﻲ ﻓﻌﺎﻟﻪ وﻧډه اﺧﻴﺴﺘﻰ‪:‬‬

‫اﻟﻒ‪ :‬ﻟﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺳﺮه ژوري اړﻳﻜﻲ ﻗﺎﺋﻤﻮل‪.‬‬

‫‪62‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------‬ا  ‪ #‬ن او !  ااب‬

‫ب‪ :‬روﺳﻴﻰ ﺗﻪ ﻫﺮ ﻛﺎل زﻳﺎت ﺷﻤﯧﺮ زده ﻛﻮوﻧﻜﻲ ﻟﯧږل‪.‬‬
‫ج‪ :‬د اﻓﻐﺎﻧﻲ ﻓﻮځ د اﻓﺴﺮاﻧﻮ روزﻧﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﺳﭙﺎرل‪.‬‬
‫ﻣﻨﻞ‪.‬‬

‫د‪ :‬ﻫﺮﻛﺎل ﭘﻪ زرﻫﺎوو روﺳﻲ ﻣﺸﺎورﻳﻦ‪ ،‬ﭘﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدي‪ ،‬ﺗﺨﻨﻴﻜﻲ او ﺗﻌﻠﻴﻤﻲ ﺑﺮﺧﻮ ﻛﻲ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ‬
‫ﻫـ‪ :‬د ﻣﻌﺎدﻧﻮ د اﺳﺘﺨﺮاج‪ ،‬د ﻧﻔﺖ او ﮔﺎز د ﺗﻔﺤﺼﺎﺗﻮ‪ ،‬د ﺑﻨﺪوﻧﻮ او ﻧﻬﺮوﻧﻮ ﺟﻮړوﻟﻮ او د ﻟﻮﻳﻮ ﻻرو د ﭘﺮاﻧﺴﺘﻠﻮ‬

‫ﭘﻪ ﺑﺮﺧﻮ ﻛﻲ ﻟﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﭘﺮاخ ﻗﺮاردادوﻧﻪ او د دوى د ﻧﻔﻮذ ټﻮﻟﻲ ﻻري ﭘﺮاﻧﺴﺘﻞ‪.‬‬

‫و‪ :‬د ﻛﺮﻣﻠﻴﻦ د واﻛﺪاراﻧﻮ د ﺣﻤﺎﻳﯥ ﺟﻠﺒﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻏړو ﺗﺮﻣﻨځ ﺷﺪﻳﺪ رﻗﺎﺑﺖ او ﻣﺴﺎﺑﻘﻪ‪ ،‬ﻟﻪ‬

‫ﻳﻮې ﺧﻮا ﺳﺮدار داؤد د دې ﻫڅﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻟﻪ ﻻري د ﻛﺮﻣﻠﻴﻦ ﺗﻮﺟﻪ ځﺎﻧﺘﻪ ﺟﻠﺐ ﻛړي‪،‬‬

‫ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﻛﻮﺷﺶ ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺗﻪ د اﻣﺘﻴﺎزاﺗﻮ ورﻛﻮﻟﻮ ﻟﻪ ﻻري ﻣﺴﻜﻮ ﻟﻪ ځﺎﻧﻪ راﺿﻰ ﻛړي‪.‬‬

‫ﭘﻪ دې ﻛﻲ ﺷﻚ ﻧﺸﺘﻪ ﭼﻲ د ﻧړۍ ﭘﻪ ﻛﭽﻪ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺗﻬﺎﺟﻤﻲ ﺣﺎﻟﺖ او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﺧﻮځښﺖ ﭼټﻜﻪ ﭘﺮاﺧﺘﻴﺎ‬

‫او د ﻧړۍ ﭘﻪ ﭘﯧښﻮ د ﻫﻐﻪ ژوره اﻏﻴﺰه د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﺣﺎﻻﺗﻮ ﺧﺎﺻﻪ اﻏﻴﺰه درﻟﻮده‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﭼﻲ زﻣﻮږ‬
‫ﻫﯧﻮاد د ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد د ﻟﻮى ځﻮاك ﻧږدې ﮔﺎوﻧډى وو او د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ څﯧﺮ ﻳﻮه وړوﻛﻲ ﻫﯧﻮاد ﺗﻪ ﮔﺮاﻧﻪ وه ﭼﻲ د‬

‫ﺷﻮروي ځﻮاك د ﻧﻔﻮذ ﻣﺨﻨﻴﻮى وﻛړي‪ .‬ﺧﻮ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم د ﺧﻮرﯦﺪو ﻟﭙﺎره ﭼﻲ ﻛﻮم اﻗﺘﺼﺎدي او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺷﺮاﻳﻂ ﭘﻪ‬
‫ﻛﺎر دي او د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﻓﻠﺴﻔﻪ ﺋﯥ ﻻزﻣﻲ او ﺣﺘﻤﻲ ﺷﺮاﻳﻂ ﮔڼﻲ‪ ،‬ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ ﻧﻪ ﻳﻮازې ﻧﻪ ﻣﻮﻧﺪل ﻛﯧﺪل ﺑﻠﻜﻲ د‬

‫دې ﻓﻠﺴﻔﻰ ﻟﻪ ﻧﻈﺮه زﻣﻮږ ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ ﻓﻴﻮډاﻟﻲ ﻣﺮﺣﻠﯥ ﻛﻲ وو او ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻴﻤﺮﺣﻠﯥ ﻧﻪ ډﯦﺮ ﻟﺮي او وروﺳﺘﻪ وو‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ د‬

‫ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ داري او ﺑﻮرژوازي ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺋﯥ ﭘﻠﻲ ﻛړې وى ﺗﺮڅﻮ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻓﻜﺎرو او ﺗﮕﻼرو ﻣﻨﻠﻮ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﺷﻮى وى‪.‬‬

‫ﻛﻪ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﺑﺎﻧﺪي د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﺳﻠﻄﯥ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ ﺗﻪ ﻟږ ځﻴﺮ ﺷﻮ ﻧﻮ ﭘﺪې ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭘﻪ ډﯦﺮه آﺳﺎﻧﻰ‬

‫ﭘﻮﻫﯧﺪى ﺷﻮ ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ ﻟﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺳﺮه د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﺳﺎزش او د ﻛﺮﻣﻠﻴﻦ د واﻛﺪاراﻧﻮ د‬

‫ﺗﻮﺟﻪ ﺟﻠﺒﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﻻر ﻛﻲ د دې ﻛﻮرﻧۍ د ځﻮاﻛﻤﻨﻮ ﻏړو ﺗﺮﻣﻨځ د ﻣﺴﺎﺑﻘﻰ او رﻗﺎﺑﺖ ﻧﺎوﻟﻰ ﻣﻮﻟﻮد دى‪ .‬ﻣﮕﺮ ﻧﻪ ﮔﻮرى‬

‫ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن د ﻳﻮې داﺳﻲ ﻛﻮدﺗﺎ ﻟﻪ ﻻري ﻗﺪرت ﺗﻪ ورﺳﯧﺪل او د ﺧﭙﻠﻲ ﻛﺎﻣﻠﻲ ﺳﻠﻄﯥ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻻر آواره ﻛړه ﭼﻲ‬
‫د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻳﻮه ﻏړي ﺗﺮ ﻣﺸﺮۍ ﻻﻧﺪې د ﻫﻐﻮ اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮه ﭼﻲ ﭘﻪ روﺳﻴﻰ ﻛﻲ روزل ﺷﻮي وو‪.‬‬
‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن د ﺧﭙﻠﻲ ﻓﻠﺴﻔﻰ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﺑﺎﻳﺪ د ﻳﻮه ﻛﺎرﮔﺮي اﻧﻘﻼب ﻟﻪ ﻻري ﻗﺪرت ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ وى او د دوى ﻗﻴﺎدت ﻫﻢ‬

‫ﺑﺎﻳﺪ د ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ د ټﻮﻟﻨﻲ ﻟﻪ ﻣﻨځ ﻧﻪ راوﻻړ ﺷﻮى وى‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻪ ﻳﻮه ﻓﻴﻮډاﻟﻲ ﻧﻈﺎم ﻛﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻳﻮه ﺟﻨﺮال ﻟﻪ‬

‫ﻛﻮرﻧۍ ﻧﻪ او ﻳﺎ د دوﻟﺘﻲ ﻣﺄﻣﻮرﻳﻨﻮ ﻟﻪ ډﻟﻲ ﻧﻪ‪ ،‬د "ﭘﺮوﻟﺘﺮﻳﺎ د ﻳﻜﺘﺎﺗﻮرى" ﺧﻮ د "ﭘﺮوﻟﺘﺮﻳﺎﻳﻲ ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ" ﻏﻮښﺘﻨﻪ‬

‫‪63‬‬

‫ا ' 
ن او & ا‪%‬اب ‪ ---------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻛﻮﻟﻪ!! دا څﻨﮕﻪ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ د "ﭘﺮوﻟﺘﺮﻳﺎﻳﻲ اﻧﻘﻼب" ﻣﺸﺮي د ﺑﺒﺮك ﭘﻪ ﺷﺎن د ﻳﻮه ﺟﻨﺮال زاده او د ﺗﺮه ﻛﻲ ﭘﻪ‬

‫ﺷﺎن د ﻳﻮه ﺑﻴﺮوﻛﺮات او د ﻳﻮه "ﺑډاى" د ﻣﻨﺸﻲ ﻻﺳﺘﻪ ورﻏﻠﻪ؟ او دا وﻟﯥ د دې اﻧﻘﻼب ﻣﺪﻋﻴﺎن د داﺳﻲ ﻋﺴﻜﺮي‬
‫ﻛﻮدﺗﺎ ﻟﻪ ﻻري ﻗﺪرت ﺗﻪ ورﺳﯧﺪل ﭼﻲ د ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ ﺷﺎن ﻳﻮ ﻣﺴﺘﺒﺪ او ﻣﻄﻠﻖ اﻟﻌﻨﺎن واﻛﻤﻦ او د ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﻳﻮ‬

‫ﻗﺴﻰ اﻟﻘﻠﺒﻪ او ﺑﯥ رﺣﻤﻪ ﺻﺪراﻋﻈﻢ د ﻫﻐﯥ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ وو؟!‬

‫د "ﺧﻠﻖ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﮔﻮﻧﺪ" د ‪ 1965‬ﻛﺎل د ﺟﻮن ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ ﻛﻲ د ﻫﻐﻲ ﻏﻮﻧډي ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﺟﻮړ ﺷﻮ ﭼﻲ د‬

‫ﻧﻮرﻣﺤﻤﺪ ﺗﺮه ﻛﻲ ﭘﻪ ﻛﻮرﻛﻲ ﺟﻮړه ﺷﻮې وه او ﻻﻧﺪې ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻛﻲ ﺑﺮﺧﻪ درﻟﻮده‪:‬‬

‫ﻧﻮرﻣﺤﻤﺪ ﺗﺮه ﻛﻰ‪ ،‬ﺑﺒﺮك ﻛﺎرﻣﻞ‪ ،‬ﺻﺎﻟﺢ ﻣﺤﻤﺪ زﻳﺮى‪ ،‬ﺳﻠﻄﺎﻧﻌﻠﻲ ﻛﺸﺘﻤﻨﺪ‪ ،‬دﺳﺘﮕﻴﺮ ﭘﻨﺠﺸﻴﺮى‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﻓﻖ‪،‬‬

‫ﻧﻮراﺣﻤﺪﻧﻮر‪ ،‬ډاﻛﺘﺮ ﺷﺎه وﻟﻲ‪ ،‬ﺷﻬﭙﺮ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﻜﺮﻳﻢ ﻣﻴﺜﺎق‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺤﻜﻴﻢ ﺷﺮﻋﻲ ﺟﻮزﺟﺎﻧﻰ‪ ،‬ﺳﻠﻴﻤﺎن ﻻﻳﻖ‪ ،‬اﻧﺎﻫﻴﺘﺎ‬

‫راﺗﺐ زاد‪ ،‬ﺑﺎرق ﺷﻔﻴﻌﻰ‪ ،‬ﻧﻈﺎم اﻟﺪﻳﻦ ﺗﻬﺬﻳﺐ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﻘﺪوس ﻏﻮرﺑﻨﺪي‪ ،‬ﻫﺎدي ﻛﺮﻳﻢ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺤﻜﻴﻢ ﻫﻼل‪ ،‬ﻃﺎﻫﺮ‬
‫ﺑﺪﺧﺸﻲ‪ ،‬ډاﻛﺘﺮ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬ﻳﺎور ﺷﻴﺮزى‪ ،‬اﺳﻤﻌﻴﻞ داﻧﺶ‪ ،‬آدم ﺧﺎن ځﺎځﻰ‪.‬‬

‫ﭘﻪ دې ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ د ﮔﻮﻧﺪ اﺳﺎﺳﻨﺎﻣﻪ ﺗﺼﻮﻳﺐ ﺷﻮه او د ﭘﻠﻴﻨﻮم ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻳﻮه اﺗﻠﺲ ﻛﺴﻴﺰه ﻛﻤﻴټﻪ ﺟﻮړه ﺷﻮه‪،‬‬

‫ﻧﻮﻣﻮړي ﭘﻠﻴﻨﻮم د ﮔﻮﻧﺪ ﻣﺮﻛﺰي ﻛﻤﻴټﻪ ﭼﻲ اوه اﺻﻠﻲ او څﻠﻮر ﻋﻠﻰ اﻟﺒﺪل ﻏړي ﺋﯥ درﻟﻮدل ﺗﺄﺳﻴﺲ ﻛړه‪ ،‬د ﻣﺮﻛﺰي‬
‫ﻛﻤﻴټﻰ اﺻﻠﻲ ﻏړي دا وو‪ :‬ﺗﺮه ﻛﻰ‪ ،‬ﺑﺒﺮك‪ ،‬زﻳﺮى‪ ،‬ﺑﺪﺧﺸﻲ‪ ،‬ﻛﺸﺘﻤﻨﺪ‪ ،‬ﭘﻨﺠﺸﻴﺮى او ﺷﻬﭙﺮ او ﻋﻠﻰ اﻟﺒﺪل ﻏړي ﺋﯥ دا‬

‫وو‪ :‬ډاﻛﺘﺮ ﺷﺎه وﻟﻲ‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ اﻓﻖ‪ ،‬ډاﻛﺘﺮ ﻇﺎﻫﺮ‪ ،‬ﻧﻮر اﺣﻤﺪ ﻧﻮر‪.‬‬

‫ﻣﺮﻛﺰي ﻛﻤﻴټﻲ ﻧﻮرﻣﺤﻤﺪ ﺗﺮه ﻛﻲ د ﻣﻨﺸﻲ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ او ﺑﺒﺮك ﻛﺎرﻣﻞ د ده ﻣﻌﺎون وټﺎﻛﻠﻮ‪.‬‬
‫د دې ﮔﻮﻧﺪ د ښﻪ ﭘﯧﮋﻧﺪﻧﻰ ﻟﭙﺎره ﻻﻧﺪې ټﻜﻲ د ﺗﻮﺟﻪ وړ دي‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ :‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻓﻜﺎر ﺋﯥ درﻟﻮدل‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺴﻜﻮ ﻧﻪ ﺋﯥ اﻟﻬﺎم اﺧﻴﺴﺘﻮ‪ ،‬ﺗﻮﺟﻴﻪ او ﺗﻤﻮﻳﻞ ﺋﯥ د روﺳﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا‬

‫ﻛﯧﺪو‪.‬‬

‫ب‪ :‬د اﻳﺮان د "ﺣﺰب ﺗﻮده" ﻟﻪ ﺧﻮا ﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮي او ﻳﺎ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻮي آﺛﺎر د دې ﮔﻮﻧﺪ ﻓﻜﺮى ﻣﺮاﺟﻊ ﮔڼﻞ ﻛﯧﺪل‪،‬‬

‫ﮔﻮﻧﺪ ﻟﻪ ﻓﻜﺮى ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﻣﺤﺮوم وو‪ ،‬ﻟﻴﻜﻮاﻻن ﺋﯥ د ﻧﻮرو د آﺛﺎرو ﺗﺮﺟﻤﺎﻧﺎن وو‪ ،‬ﻳﻮازې ﺗﺮه ﻛﻲ څﻮ "ﻛﻴﺴﻰ"‬

‫ﻟﻴﻜﻠﯥ‪ ،‬ﭼﻲ د ﻣﺤﺘﻮى او ﺣﺠﻢ ﻟﻪ ﻟﺤﺎﻇﻪ ډﯦﺮه ټﻴټﻪ ﻣﺴﺘﻮى ﻟﺮي‪ ،‬د ده "ﻛﻴﺴﻰ" د ﺟﻬﺎد ﭘﻪ دوران ﻛﻲ د راڅﺮﮔﻨﺪ‬

‫ﺷﻮو ﻟﻨډو ﻛﻴﺴﻮ ﻟﻪ ﻋﺎدي ﻟﻴﻜﻮاﻻﻧﻮ ﺳﺮه ﻫﻢ د ﻣﻘﺎﻳﺴﻰ وړ ﻧﺪي‪ .‬د ده ﭘﻪ ﻛﻴﺴﻮ ﻛﻲ د اﻓﻐﺎﻧﻲ ټﻮﻟﻨﻲ د ﻣﻼ‪ ،‬ﻣﻠﻚ‪،‬‬

‫ﺑﺰﮔﺮ او ﺧټﮕﺮ څﯧﺮې اﻧځﻮرﺷﻮې ﺧﻮ ﭘﻪ ﻋﺎﻣﻴﺎﻧﻪ ژﺑﻪ او ﭘﺮﯦﻮﺗﻰ ﻣﺴﺘﻮى‪ .‬دې ﮔﻮﻧﺪ ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ دﻓﺘﺮ درﻟﻮد او د‬
‫"ﺧﻠﻖ" ﺗﺮﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې ﺋﯥ ﻳﻮه اوﻧﻴﺰه ﺧﻮروﻟﻪ ﭼﻲ د ﻫﻐﻲ څﻮ ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت وو‪:‬‬

‫‪64‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------‬ا  ‪ #‬ن او !  ااب‬

‫اﻟﻒ‪ :‬ﭘﻪ ﻣﺎرﻛﺴﻴﺘﻰ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻛﻲ اﺳﺘﻌﻤﺎل ﺷﻮي اﺻﻄﻼﺣﺎت‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺮﺟﻤﯥ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ او ﭘﻪ ﻻﺗﻴﻨﻰ ژﺑﻪ ﻛﻲ د دې‬

‫ﻧﺸﺮﻳﯥ ﭘﻪ ﻫﺮ ﻣﻀﻤﻮن ﻛﻲ ﭘﻪ ﭘﺮاﺧﻪ ﭘﻴﻤﺎﻧﻪ د ﻟﻮﺳﺘﻮﻧﻜﻲ ﭘﺎم ځﺎﻧﺘﻪ اړوﻟﻮ‪.‬‬

‫ب‪ :‬اﻛﺜﺮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ ﺋﯥ ﻟﻪ روﺳﻲ ورځﭙﺎڼﻮ او "ﺣﺰب ﺗﻮده" ﻟﻪ ﺧﻮا ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻮو آﺛﺎرو ﻧﻪ اﻗﺘﺒﺎس ﻛﯧﺪل‪.‬‬
‫ج‪ :‬ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﻧړۍ واﻟﻮ ﭘﯧښﻮ ﻛﻲ د ﻣﺴﻜﻮ د درﻳځ ﭘﻪ ﻛﻠﻜﻪ ﻣﻼﺗړ او د اﻣﺮﻳﻜﺎ ﻏﻨﺪﻧﻪ‪.‬‬
‫د‪ :‬ﻟﻪ ﻣﺸﺮوﻃﻪ ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﻧﻪ ﺣﻤﺎﻳﺖ او ﻟﻪ ﻣﻠﻲ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ او د ﭘﺮاﺧﺘﻴﺎ ﻟﻪ ﻏﻴﺮ ﭘﺎﻧﮕﻪ وال اﺳﻠﻮب ﻧﻪ دﻓﺎع‪.‬‬
‫دوى د اﻓﺮادو د ﺟﻠﺐ او ﺟﺬب ﻟﭙﺎره داﺳﻲ ﻛړﻧﻼره ﺧﭙﻠﻪ ﻛړې وه ﭼﻲ ﻣﻬﻤﻲ ﺑﺮﺧﻲ ﺋﯥ دا وې‪:‬‬
‫اﻟﻒ ‪ :‬ﭘﻪ ﻣﻼﻳﺎﻧﻮ او ﭘﻴﺮاﻧﻮ ﻛﻠﻚ ﮔﻮزاروﻧﻪ او ﻟﺪوى ﻧﻪ داﺳﻲ ﻳﻮه څﯧﺮه وړاﻧﺪي ﻛﻮل ﭼﻲ ﻧﻪ ﻳﻮازې د دوى ﭘﻪ‬

‫ﻫﻜﻠﻪ ﭘﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻛﻲ ﻛﺮﻛﻪ او ﻧﻔﺮت راوﻻړ ﻛړي ﺑﻠﻜﻲ دﻳﻦ ﺗﻪ ﻫﻢ ﺷﺎ ﻛړي‪ ،‬د ﻣﻼﻳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ وﻳﻞ‪ :‬دوى ﻟﻪ‬

‫ﻧﻔﺎس‪ ،‬اﺳﻘﺎط‪ ،‬ﺧﻴﺮات‪ ،‬زﻛﺎت‪ ،‬د ﻣﺎﺷﻮم ﭘﻪ ﻏﻮږ ﻛﻲ آذان‪ ،‬د ﻣړى ﺟﻨﺎزه او دې ﺗﻪ ﻟﻪ ورﺗﻪ ﻣﺴﺎﺋﻠﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ څﻪ د‬

‫وﻳﻠﻮ ﻟﭙﺎره ﻧﻠﺮي‪ ،‬د ټﻮﻟﻨﻲ ﻣﻮﺟﻮده وﺿﻌﻪ ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﺳﻞ ﭘﻪ ﺳﻠﻮﻛﻲ د دﻳﻦ ﻣﻄﺎﺑﻖ او د ﺧﺪاى د رﺿﺎ وړ ﺑﺮﻳښﻰ‪ ،‬د ده ﻟﻪ‬

‫ﻧﻈﺮه ﻋﺪاﻟﺖ ﻫﻤﺪا دى ﭼﻲ زﻣﻮز ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﺣﺎﻛﻢ دى‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺧﻮارﻛﻰ ﻧﻪ ﭘﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﭘﻮﻫﯧږي‪ ،‬ﻧﻪ د ﻧړۍ ﻟﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ ﺧﺒﺮ‬
‫دى‪ ،‬ﻧﻪ د ﻓﻘﺮ او ﻟﻮږي اﺻﻠﻲ ﻋﻮاﻣﻞ ﭘﯧﮋﻧﺪى ﺷﻲ‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ د ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ‪ ،‬ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ ﻧﻈﺎم‪ ،‬د ﻳﻮه د ﺷﺘﻤﻦ‬

‫ﻛﯧﺪو او د ﺑﻞ د ﻧﻴﺴﺘﻤﻦ ﻛﯧﺪو ﭘﻪ ﻛﺎرﻛﻲ د ﻧﻈﺎم او واﻛﺪاراﻧﻮ ﻟﻪ اﻏﻴﺰى ﻧﻪ واﻗﻒ دى‪ ،‬د ﻫﻐﻪ ټﻮل ﻫﻢ او ﻏﻢ دا دى‬

‫ﭼﻲ د ﻛﻠﻲ ﻟﻪ ﺧﻠﻜﻮ "وﻇﻴﻔﻪ" ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي او د ﻣړى ﭘﻪ ورځ د اﺳﻘﺎط ﺑﺮﺧﻪ ورﻛړى ﺷﻲ‪ .‬دا ﻣﻔﺖ ﺧﻮاره دي‪ ،‬د ﻧﻮرو‬

‫ﭘﻪ "وﻇﻴﻔﻮ" ﺳﺘﺮ ﺷﻮي‪ ،‬د ﺑﻞ دﺳﺘﺮﺧﻮان ﺗﻪ ﺋﯥ ﺳﺘﺮﮔﻲ وي‪ ،‬د ﺧﺎﻧﺎﻧﻮ ﻧﻮﻛﺮان دي‪ ،‬د واﻛﻤﻨﺎﻧﻮ د ﺳﺮ دﻋﺎ ﻛﻮي‪ ،‬د‬

‫ﭘﺎﭼﺎ د ﺗﺨﺖ او ﺗﺎج د ﺑﻘﺎ ﺧﻄﺒﻰ واﻳﻲ‪ ،‬دا ﻳﻮه ارﺗﺠﺎﻋﻰ ډﻟﻪ او د اﻧﻘﻼب ﺿﺪ ځﻮاك دى‪ ،‬د دﻳﻦ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺧﻠﻚ‬

‫ﻏﻮﻟﻮي‪ ،‬ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ واﻳﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ رواﻧﻰ وﺿﻌﻲ ﺷﻜﺮ وﻛړي‪ ،‬دا د ﺧﺪاى ﻟﻪ ﻟﻮري ﭘﻪ ﻣﻮږ ﻣﺴﻠﻄﻪ ﺷﻮې‪ ،‬ﺗﻘﺪﻳﺮ‬
‫ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﺗﻠﻠﻰ‪ ،‬د ﺗﻘﺪﻳﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻟﻪ ﺧﺪاى ﻧﻪ ﺑﻐﺎوت دى‪ ،‬ﻫﺮڅﻪ ﺧﺪاى ﺗﻪ ﭘﺮﯦږدئ‪ ،‬ﭘﻪ ﻓﻴﺼﻠﻮ ﺋﯥ راﺿﻰ اوﺳﺊ‪،‬‬

‫اﻋﺘﺮاض ﻣﻪ ﻛﻮئ‪ ،‬د وﺿﻌﻲ د ﺑﺪﻟﻮن ﻫڅﻪ ﻣﻪ ﻛﻮئ‪ ،‬ﺗﺮ ﻗﻴﺎﻣﺘﻪ ﭘﻮري ﺑﻪ ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﻫﺮه ورځ ﺗﺮﺑﻠﻲ ﺑﺪﺗﺮه وي‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﻪ‬

‫ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ ﻧﺎﺑﺮاﺑﺮي ده ﺧﺪاى راوﺳﺘﻰ‪ ،‬ﻳﻮه ﺗﻪ زﻳﺎت ﻳﻮه ﺗﻪ ﻛﻢ ﺧﺪاى ورﻛړي‪ ،‬وﻳښ د ده ﻟﻪ ﻟﻮري دى‪ ،‬د دﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ‬

‫ﻫﻤﺪا دى‪ ،‬ﻛﻪ دﻳﻦ ﻏﻮاړې ﻧﻮ ﻧﻪ ﺑﻪ ﭘﻪ رواﻧﻰ وﺿﻌﻲ اﻋﺘﺮاض ﻛﻮئ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ ﭘﻪ ﻧﻈﺎم ﻛﻲ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﻏﻮاړئ‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ د‬

‫ﻋﺪاﻟﺖ او ﺑﺮاﺑﺮۍ ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮئ او ﻧﻪ ﺑﻪ ﻟﻪ ﻇﻠﻢ او ﻧﺎروا ﺳﺮه د ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻟﭙﺎره ﻣﻼﺗړئ‪ .‬ﺧﻮ ﻛﻪ ﻏﻮاړئ ﭼﻲ وﻟﺲ ﻟﺪې‬

‫دردوﻧﻜﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ وژﻏﻮرﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬ﻓﻘﺮ‪ ،‬ﻟﻮږه‪ ،‬ﻏﺮﺑﺖ او ﻧﺎداراى ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧږي‪ ،‬ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ ﻛﻮر‪ ،‬ﻛﺎﻟﻲ‪ ،‬ډوډۍ‬

‫ورﺳﯧږي‪ ،‬دﺑډاى او ﻧﺎدار‪ ،‬ﺷﺘﻤﻦ او ﻧﻴﺴﺘﻤﻨﻦ‪ ،‬ﺑﺰﮔﺮ او ځﻤﻜﻪ وال‪ ،‬ﻛﺎرﮔﺮ او ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ دار‪ ،‬ﺣﺎﻛﻢ او ﻣﺤﻜﻮم ﺗﺮﻣﻨځ‬
‫ﺗﻔﺎوت ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ وﻻړ ﺷﻲ‪ ،‬ﺣﻜﻮﻣﺖ د ﻏﺮﻳﺒﻰ ﻃﺒﻘﻰ او ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وي‪ ،‬ﻫﯧﻮاد ﻣﻮ ﺗﺮﻗﻲ وﻛړي‪ ،‬ﻧﻮ راځﻰ‬
‫‪65‬‬

‫ا ' 
ن او & ا‪%‬اب ‪ ---------------------------------------------‬ا
‬

‫زﻣﻮږ ﻣﻠﮕﺮى ﺷﺊ‪ ،‬دﻳﻦ ﺗﻪ ﺷﺎ ﻛړئ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻼ او ﭘﻴﺮ ﻧﻪ راﺑﻴﻞ ﺷﺊ‪ ،‬ﻣﺎرﻛﺴﻴﺰم ﻟﻴﻨﻴﻨـﺰم ﺳﺘﺎﺳﻮ ټﻮﻟﻲ ﻫﻴﻠﻲ ﺗﺮ ﺳﺮه‬
‫ﻛﻮي‪ ،‬ﺳﺘﺎﺳﻮ ټﻮﻟﻮ ﭘﻮښﺘﻨﻮ ﺗﻪ ځﻮاب واﻳﻲ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ د ﻳﻮه ﺳﻮﺳﻴﺎﻟﻴﺴﺘﻰ اﻧﻘﻼب راوﺳﺘﻮ ﻟﭙﺎره ﻣﻼ وﺗړو‪ ،‬دا‬

‫ﻓﻴﻮډاﻟﻲ ﻧﻈﺎم ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮو‪ ،‬دﻳﻦ د ﻓﻴﻮډاﻟﻲ ﻧﻈﺎم زﻳږﻧﺪه او د ﻫﻤﺪې ﻧﻈﺎم د ﺑﻘﺎ ﻟﭙﺎره ﺻﺤﻨﯥ ﺗﻪ را اﻳﺴﺘﻞ ﺷﻮى‪.‬‬

‫ﻛﻮﻣﻮ وﻟﺴﻮﻧﻮ ﭼﻲ دﻳﻦ ﭘﺮﯦښﻰ ﺗﺮﻗﻲ ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ‪ ،‬دﻳﻦ او ﺗﺮﻗﻲ‪ ،‬ﻣﺬﻫﺐ او ﻋﻠﻢ ﻟﻪ ﻳﻮه ﺑﻞ ﺳﺮه اړخ ﻧﻪ ﻟﮕﻮي‪ ،‬ﻳﺎ ﺑﻪ دا‬

‫ﻏﻮاړې ﻳﺎ ﻫﻐﻪ !! د دې ﻟﭙﺎره ﭼﻲ د ﺑډاﻳﺎﻧﻮ او ﻓﻴﻮډاﻻﻧﻮ ژوﻧﺪ د ﺟﻨﺖ ﭘﻪ څﯧﺮ وي او ﺑﺰﮔﺮان او ﻛﺎرﮔﺮان د دوزخ ﭘﻪ‬
‫څﯧﺮ ژوﻧﺪ ﻛﻲ ﻗﺎﻧﻊ او راﺿﻰ وي‪ ،‬ﻣﻼ ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ ﻫﻤﺪا واﻳﻲ‪ :‬د آﺧﺮت ﺟﻨﺖ ﺳﺘﺎ دى او د دﻧﻴﺎ ﺟﻨﺖ د ﻧﻮرو‪ .‬اﻋﺘﺮاض‬

‫ﻣﻪ ﻛﻮه ﻫﻐﻪ ﺗﺮ دې ﻏﻮره دى!! دا ﻫﻐﻪ ﺧﺒﺮي وې ﭼﻲ د ﻣﺎﻛﺴﻴﻢ ﮔﻮرﻛﻲ او ﺟﻚ ﻟﻨﺪن ﭘﻪ ﺷﺎن ﻧﺎول ﻟﻴﻜﻮﻧﻜﻮ ﭘﻪ‬
‫ﻛﻴﺴﻮﻛﻲ د ﻫﺮ ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ اﻳښﻮد ل ﻛﯧﺪې‪ ،‬ځﻮاﻧﺎﻧﻮ د دﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻳﺎ د ﻣﻼ او ﭘﻴﺮ ﭘﻪ ﻛړو وړو ﻛﻲ ﻟټﻮﻟﻮ او ﻳﺎ‬

‫ﭘﺪاﺳﻲ ﻧﺎوﻟﻮﻧﻮ ﻛﯥ‪ .‬دې ﺗﻪ ﻧﻪ وو ﻣﺘﻮﺟﻪ ﭼﻲ دا ﻧﺎوﻟﻮﻧﻪ ﭘﻪ ﻏﺮﺑﻰ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ "دﻳﻨﺪاره" ﻃﺒﻘﻪ ﺗﻤﺜﻴﻠﻮي‪ ،‬دا د ﻛﺸﻴﺶ‬

‫او ﻛﻠﻴﺴﺎ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮي‪ ،‬ﭘﺪې ﻫﻢ ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧﺪل ﭼﻲ دﻳﻦ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ دﻳﻦ ﻛﻲ وﻟټﻮو ﻧﻪ د دﻳﻨﺪار ﭘﻪ ﻛړو وړو ﻛﯥ‪ ،‬ﻛﻪ‬

‫د دﻳﻦ ﻣﺪﻋﻰ ﻣﻨﺤﺮف ﺷﻮ‪ ،‬ﻟﻪ دﻳﻦ ﻧﻪ ﺋﯥ ځﺎﻧﺘﻪ دﻛﺎن ﺟﻮړ ﻛړ او دﻳﻦ ﺋﯥ د ﺣﺎﻛﻤﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﭘښﻮ ﻛﻲ ذﺑﺢ ﻛړ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ‬

‫ﻫﻤﺪې ﻛﺲ اﻋﺘﺮاض وﻛړو ﻧﻪ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ دﻳﻦ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ د ﻫﻤﺪې ﻛﺲ ﭘﻪ ﻻس ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﺷﻮى‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ دﻳﻦ ﭼﻲ ﺧﻠﻜﻮ‬

‫ﺗﻪ واﻳﻲ‪ :‬وراﻧﻪ دﻧﻴﺎ د وران آﺧﺮت ﻧښﻪ ده‪ ،‬دﻧﻴﺎ د آﺧﺮت ﻣﺰرﻋﻪ ده ﻛﻪ دي ﻛښﺖ ﺧﻮار وو‪ ،‬د ﺳﻤﺴﻮر آﺧﺮت ﻫﻴﻠﻪ ﻣﻪ‬

‫ﻛﻮه‪ ،‬ﻫﻴڅﻮك ﺣﻖ ﻧﻠﺮي د دﻳﻦ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻟﻪ ﻧﻮرو ﻧﻪ څﻪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي‪ ،‬ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ‪ ،‬ﻓﻘﺮ او ﻟﻮږه‪ ،‬ﺳﺘﺎ د ﻛړو وړو او ﺳﺘﺎ‬

‫د ﻏﻴﺮ ﻋﺎدﻻﻧﻪ وﻳښ ﻧﺘﻴﺠﻪ ده‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻪ ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﻮ د ﻣﻬﺮﺑﺎن ﺧﺪاى د ﻧﻪ ﭘﻴﺮزوﻳﻨﻲ‪ ،‬دﻳﻦ د ﻇﻠﻢ دښﻤﻦ دى او ﻟﻪ ﻇﺎﻟﻢ ﻧﻪ‬

‫ﺑﻴﺰار‪ ،‬دﻳﻦ راﻏﻠﻰ ﭼﻲ د ﻇﻠﻢ ټﻐﺮ ټﻮل ﻛړي‪ ،‬ﻣﻈﻠﻮﻣﺎن ﻟﻪ ﻇﻠﻢ ﻧﻪ وژﻏﻮرى‪ ،‬ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ وواﻳﻲ ﭼﻲ ﻟﻪ اﷲ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ ﺗﻪ‬
‫ﺳﺮ ټﻴټ ﻧﻜړي‪ ،‬ټﻮل ﺑﺮاﺑﺮ ﭘﻴﺪا ﺷﻮي ﻳﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻪ ﻳﻮه ﻣﻮر ﭘﻼر ﻧﻪ‪ ،‬ﻫﻴڅﻮك ﭘﻪ ﺑﻞ د ﻟﻮﻳﻲ ﺣﻖ ﻧﻠﺮي‪ ،‬ﻛﻮم ﻣﻼ ﭼﻲ د‬

‫ﻇﺎﻟﻢ واﻛﻤﻦ ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ ودرﯦﺪو ﻫﻐﻪ ﻳﻮ ټﮕﻤﺎر دﻳﻨﺪار دى ﭼﻲ دﻳﻦ د دﻧﻴﺎ ﻟﭙﺎره د ﺣﺎﻛﻤﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﭘښﻮﻛﻲ ذﺑﺢ ﻛﻮي‪.‬‬
‫د داﺳﻲ دﻳﻨﺪاراﻧﻮ ﭘﻪ ﻋﻤﻞ ﺑﺎﻧﺪي د ﺧﺪاى دﻳﻦ ﻫﻤﺪوﻣﺮه اﻋﺘﺮاض ﻟﺮي ﭼﻲ د دﻳﻦ دښﻤﻨﺎن ﺋﯥ ورﺑﺎﻧﺪي ﻟﺮي‪.‬‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﺣﺰﺑﻰ ﻏﻮﻧډو ﻛﯥ‪ ،‬د ﻧﺠﻮﻧﻮ او ﻫﻠﻜﺎﻧﻮ د ﮔډى ﻧڅﺎ او رﻗﺺ ﻣﺤﻔﻠﻮﻧﻪ ﺟﻮړول‪ ،‬د ودﻛﺎ‬

‫ﺟﺎﻣﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ وﯦﺸﻞ او ﭘﺪې ﺳﺮه ﺑﻪ ﺋﯥ ځﻮاﻧﺎن ﺟﺬﺑﻮل‪ ،‬ﻧﻮرﻣﺤﻤﺪ ﺗﺮه ﻛﻲ ﻳﻮه ورځ ﭘﻴﻐﻠﻮ ﺗﻪ ﻣﺦ ﻛړ او وﻳﻰ وﻳﻞ‪ :‬د‬

‫ﺑﻠﻐﺎرﻳﻰ ﭘﻴﻐﻠﻮ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﺳﭙﻴﻨﻮ ﻟﻴﭽﻮ اﻧﻘﻼب ﺑﺮي ﺗﻪ ورﺳﺎوو‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﺎﺳﻮ ﻧﻪ ﻫﻤﺪا اﻧﺘﻈﺎر ﻟﺮو‪.‬‬

‫زﻣﺎ ﭘﻪ ﻳﺎد دي ﭼﻲ ﻳﻮه ورځ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ اﻧﮕړ ﻛﻲ د ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ د ﻳﻮې ﻏﻮﻧډي څﻨﮓ ﺗﻪ ﺗﯧﺮﯦﺪم‪ ،‬ﻳﻮې ﭘﻴﻐﻠﻲ‬

‫ﭼﻲ ﺳﺮ‪ ،‬ﻏﺎړه‪ ،‬ﺳﻴﻨﻪ او ﻻﺳﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﺑﺮﺑﻨډ وو د ﺳﺘﻴﺞ ﭘﻪ ﺳﺮ ﺋﯥ ﺷﻌﺮ واﻳﻮ او ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﺧﻄﺎب ﻛﺎوه ﭼﻲ‪ :‬ﻛﻪ‬

‫اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺷﻮې او اﻧﻘﻼب دى ﺑﺮي ﺗﻪ ورﺳﺎوو‪ ،‬ﺑﻴﺎ راﺷﻪ زﻣﺎ ﺷﻮﻧډي وزﺑﻴښﻪ‪ .‬دا د دوى اﺳﻠﻮب وو او د دﻋﻮت او‬

‫ﺑﻠﻨﻲ ﻣﻮاد‪.‬‬

‫‪66‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------‬ا  ‪ #‬ن او !  ااب‬

‫ﻣﺎﺗﻪ د دوى د اﻛﺜﺮو ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻮ او ﻟﻴﻜﻨﻮ د ﻟﻮﺳﺘﻠﻮ ﻓﺮﺻﺖ ﭘﻪ ﻻس راﻏﻠﻰ‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﭙﻴټﺎل ﻧﻪ ﺗﺮ ﻧﺎوﻟﻮﻧﻮ ﭘﻮري‪ ،‬د‬

‫ﻣﺎرﻛﺲ‪ ،‬ﻟﻴﻨﻦ‪ ،‬اﺳﺘﺎﻟﻴﻦ او ﻣﺎﻛﺴﻴﻢ ﮔﻮرﻛﻲ ﻟﻪ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻮ ﻧﻪ د ﻣﺎﺋﻮﺗﺴﻴﺘﻮن او ﺟﻚ ﻟﻨﺪن ﺗﺮ ﻟﻴﻜﻨﻮ ﭘﻮري‪ .‬ﭘﺪې‬

‫ﻟﻴﻜﻨﻮ ﻛﻲ د ﻋﻘﻞ ﭘﻪ ځﺎى اﺣﺴﺎﺳﺎت ﭘﺎرول ﺷﻮي‪ ،‬د ﻓﻠﺴﻔﻰ ﭘﻪ ځﺎى ﭘﻪ ﻛﻴﺴﻮ ﺗﺮﻛﻴﺰ ﺷﻮى‪ ،‬د "دﻳﻦ" ﭘﻪ ځﺎى "ﻣﻼ"‬
‫ﺗﺮ ﺑﺮﻳﺪ ﻻﻧﺪې ﻧﻴﻮل ﺷﻮى او ﻟﺪې ﻻري دﻳﻦ ټﻜﻮل ﺷﻮى‪.‬‬

‫دا ﮔﻮﻧﺪ د ﺗﺄﺳﻴﺲ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړﻳﻮ ﻛﻠﻮﻧﻮ ﻛﻲ ډﯦﺮ ﺳﺮﻳﻊ ﻣﺦ ﭘﻪ وړاﻧﺪي روان وو‪ ،‬ډﯦﺮ ځﻮاﻧﺎن ﺋﯥ ﺑﯥ ﻻري ﻛړل‪ ،‬ﭘﻪ‬

‫اﻛﺜﺮو ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺆﺳﺴﺎﺗﻮ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د دې ﮔﻮﻧﺪ ﭘﻪ ﻣﻬﻤﻲ اډې ﺑﺪل ﺷﻮ‪ ،‬ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا د ټﻮﻟﻨﻲ ﺑﺪ وﺿﻌﻴﺖ‪،‬‬

‫ﻓﻘﺮ‪ ،‬ﻟﻮږه‪ ،‬ﺟﻬﻞ‪ ،‬ﻟﻪ دﻳﻦ ﻧﻪ ﺑﯥ ﺧﺒﺮي‪ ،‬اﺳﺘﺒﺪادي ﻧﻈﺎم‪ ،‬د ﻳﻮې ﻛﻮرﻧۍ واﻛﻤﻨﻲ ﭘﻪ ټﻮل ﻣﻠﺖ او ﺷﺪﻳﺪ اﺧﺘﻨﺎق او ﻟﻪ‬
‫ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﭘﻪ ﻧړۍواﻟﻪ ﺳﻄﺢ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺳﺮﻳﻊ او ﭼټﻚ ﺧﻮرﯦﺪل او ﻏﺮﺑﻰ ﭘﺎﻧﮕﻪ وال ﻧﻈﺎم ﺗﻪ د دﻧﻴﺎ ﭘﻪ ﮔﻮټ ﮔﻮټ ﻛﻲ‬

‫ﻣﺎﺗﻪ ورﻛﻮل او ﭘﻪ اروﭘﺎ‪ ،‬آﺳﻴﺎ‪ ،‬اﻓﺮﻳﻘﺎ او ﻻﺗﻴﻨﻲ اﻣﺮﻳﻜﺎ ﻛﻲ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ ﺳﺘﺮ ﺳﺘﺮ اﻧﻘﻼﺑﻮﻧﻪ او ﺑﺪﻟﻮﻧﻮﻧﻪ‬

‫راوﺳﺘﻞ د دې ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻮ ﭼﻲ اﻓﻐﺎﻧﻲ ځﻮاﻧﺎن د دوى ﭘﻪ ﻟﻮﻣﻮ ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮزى‪ ،‬ﻟﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد داﺧﻠﻲ‬

‫وﺿﻌﻴﺖ او ﻧړۍ واﻟﻮ ﭘﯧښﻮ ﻛﻮم ﺳﻮاﻟﻮﻧﻪ را ﭘﻴﺪا ﻛړى وو‪ ،‬د دې ځﻮاب ﺋﯥ ﻧﻪ ﭘﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﻛﻲ ﻣﻮﻧﺪو او ﻧﻪ ﭘﻪ ﺧﺎﻧﻘﺎ‬
‫ﻛﯥ‪ ،‬دوى ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻫﯧﻮاد ﻟﺪې دردﻧﺎك او ﺷﺮﻣﻮوﻧﻜﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ وژﻏﻮرل ﺷﻲ او ﻟﻪ ﻧﻮرو ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﺳﺮه د‬

‫ﺳﻴﺎﻟۍ وړ ﺷﻲ‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﺪې ﻫﻴﻠﻪ ﺟﻮﻣﺎت ﻳﺎ ﺧﺎﻧﻘﺎ ﺗﻪ ﺗﻠﻞ ﻧﻮ ﻧﺎاﻣﻴﺪه او ﺧﺎﻟﻲ ﻻس راﮔﺮځﯧﺪل‪.‬‬

‫ﺧﻮ د دې ﺣﺎﻟﺖ ﻋﻤﺮ ډﯦﺮ ﻟﻨډ وو‪ ،‬د ﺧﻠﻖ ﮔﻮﻧﺪ ډﯦﺮ ژر ﭘﻪ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ډﻟﻮ ووﯦﺸﻞ ﺷﻮ‪ ،‬ﻟﻮﻣړى اﻧﺸﻌﺎب د ‪1967‬‬

‫ﻛﺎل د ﺟﻮﻻى ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ ﻛﻲ د ﺣﺰب د ﻣﻨﺸﻲ او د ده د ﻣﻌﺎون ﺗﺮﻣﻨځ ﺗﺮ ﺳﺮه ﺷﻮ‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﺎرﻣﻞ ﺳﺮه د ﺧﻠﻖ ﮔﻮﻧﺪ ﻫﻐﻪ‬

‫ﻏړي ﻣﻠﮕﺮى ﺷﻮل ﭼﻲ ﭘﻪ ﻣﺮﻓﻪ او ﺷﺘﻤﻨﻮ ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭘﻮري ﻣﺮﺑﻮط او ﻏﻴﺮ ﭘښﺘﺎﻧﻪ وو او ﻟﻪ ﺗﺮه ﻛﻲ ﺳﺮه ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن ﭘﺎﺗﯥ‬
‫ﺷﻮل ﭼﻲ ﭘښﺘﺎﻧﻪ ول او د ټﻮﻟﻨﻲ ﭘﻪ ﻣﺤﺮوﻣﻲ ﻃﺒﻘﻰ ﭘﻮري ﺗړﻟﻲ وو‪ ،‬ﺗﺮه ﻛﻲ د ﮔﻮﻧﺪ ﻟﻮﻣړى ﻧﻮم ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه وﺳﺎﺗﻮ او‬
‫ﻛﺎرﻣﻞ ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻠﮕﺮو ﺳﺮه د ﭘﺮﭼﻢ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻧﺸﺮﻳﻪ راواﻳﺴﺘﻠﻪ او ډﻟﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻧﺎﻣﻪ ﻣﻌﺮوﻓﻪ ﺷﻮه‪.‬‬

‫ﭘﻪ دوﻫﻢ ﻗﺪم ﻛﻲ دﺳﺘﮕﻴﺮ ﭘﻨﺠﺸﻴﺮى ﻟﻪ ﮔﻮﻧﺪ ﻧﻪ ووت او د"ﺧﻠﻖ ﻛﺎرﮔﺮ" ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺋﯥ ځﺎﻧﺘﻪ ډﻟﻪ ﺟﻮړه ﻛړه‪.‬‬
‫ورﭘﺴﯥ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﺪﺧﺸﻲ ﻟﻪ ﮔﻮﻧﺪ ﻧﻪ ﺑﯧﻞ ﺷﻮ او ډﻟﻪ ﺋﯥ د ﺳﺘﻢ ﻣﻠﻲ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺸﻬﻮره ﺷﻮه‪ .‬د ده ډﻟﻲ ﭘﻪ ﻣﻠﻲ ﺳﺘﻢ‬

‫ﺑﺎور درﻟﻮد او وﻳﻞ ﺋﯥ ﭼﻲ د ﭘښﺘﻨﻮ ﭘﻪ ﺧﻼف ﺑﺎﻳﺪ ﻧﻮر ﻣﻠﻴﺘﻮﻧﻪ ﻣﺘﺤﺪ ﺷﻲ او د دوى ﺳﻠﻄﻪ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮي‪ ،‬دې‬

‫ډﻟﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﻓﻠﺴﻔﻰ ﺧﻼف د ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ ﺳﺘﻢ ﭘﻪ ځﺎى د ﻣﻠﻲ ﺳﺘﻢ ﻣﻔﻜﻮره وړاﻧﺪي ﻛﻮﻟﻪ‪ .‬اﻛﺜﺮ ﻏړي ﺋﯥ د ﺗﺨﺎر او‬

‫ﺑﺪﺧﺸﺎن وو‪ ،‬ﺷﻤﯧﺮﻳﻰ ﻫﻮﻣﺮه ﻣﺤﺪود وو ﭼﻲ ﺗﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺋﯥ د ﻛﻮﻣﻲ ﻟﻮﻳﻲ ﻏﻮﻧډي د ﺟﻮړوﻟﻮ او د ﻛﻮﻣﻲ ﻧﺸﺮﻳﯥ د‬

‫ﺧﻮروﻟﻮ ﺗﻮان وﻧﻪ ﻣﻮﻧﺪ‪.‬‬

‫د اﺧﺘﻼف او ﭘﻪ څﻮ ډﻟﻮ د وﯦﺸﻞ ﻛﯧﺪو ﻻﻧﺪې ﻻﻣﻠﻮﻧﻪ وو‪:‬‬
‫‪67‬‬

‫ا ' 
ن او & ا‪%‬اب ‪ ---------------------------------------------‬ا
‬

‫اﻟﻒ‪ :‬د زﻋﺎﻣﺖ ﻓﻜﺮى او اﺧﻼﻗﻲ ﺿﻌﻒ‪.‬‬
‫ب‪ :‬ﻗﻮﻣﻲ او ژﺑﻨﻲ ﺗﻌﺼﺒﺎت او ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺑﻨﻴﺎد د ﮔﻮﻧﺪ ﭘﻪ ﻣﻨځ ﻛﻲ د ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ ډﻟﻮ ﺟﻮړﯦﺪل او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ د ﻫﺮ‬

‫ﺳﻤﺖ او ﺳﻴﻤﻲ ﻣﺮﺑﻮط ﻏړي ﭘﻪ ﺑﯧﻞ ﺑﯧﻞ ﮔﻮﻧﺪ ﻛﻲ را ﻏﻮﻧډﯦﺪل‪ :‬ﭘښﺘﺎﻧﻪ ﻟﻪ ﺗﺮه ﻛﻲ ﺳﺮه‪ ،‬ﺗﺎﺟﻜﺎن ﻟﻪ ﻛﺎرﻣﻞ ﺳﺮه‪ ،‬د‬

‫ﺑﺪﺧﺸﺎن او ﺗﺨﺎر ﺧﻠﻘﻴﺎن ﻟﻪ ﻃﺎﻫﺮ ﺑﺪﺧﺸﻲ ﺳﺮه او ﺷﻤﺎﻟﻲ وال ﻟﻪ دﺳﺘﮕﻴﺮ ﭘﻨﺠﺸﻴﺮى ﺳﺮه‪.‬‬

‫ج‪ :‬ﻟﻪ دوﻟﺖ ﺳﺮه د اړﻳﻜﻮ ﭘﻪ اړه ﺑﯧﻞ ﺑﯧﻞ ﻧﻈﺮﻳﺎت‪ ،‬ﻛﺎرﻣﻞ او ﻣﻠﮕﺮو ﺋﯥ د ﺗﻔﺎﻫﻢ او ﻋﺪم ﺗﺸﺪد د ﻣﻔﻜﻮرى‬

‫ﭘﻠﻮي ﻛﻮﻟﻪ او د ﺗﺮه ﻛﻲ ﭘﻠﻮﻳﺎﻧﻮ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻟﻪ ﻏړو‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﺳﺮدار داؤد ﺳﺮه د ﻛﺎرﻣﻠﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻧږدې اړﻳﻜﻮ‬
‫اﻋﺘﺮاض درﻟﻮد‪.‬‬

‫د‪ :‬ﭘﻪ ﻧړﻳﻮاﻟﻪ ﺳﻄﺤﻪ ﭘﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﺑﻼك ﻛﻲ د روﺳﻴﻰ او ﭼﻴﻦ ﺗﺮﻣﻨځ د ﺷﺪﻳﺪ رﻗﺎﺑﺖ او ﭘﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﺟﺮﻳﺎن‬

‫ﻛﻲ د ﺑﻨﺴټ ﭘﺎﻟﻮ او اﺻﻼح ﻃﻠﺒﺎﻧﻮ ﺗﺮ ﻣﻨځ ﺗﻮدې ﻣﻨﺎزﻋﯥ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﺟﺮﻳﺎن ﭘﻪ وﺿﻌﻲ دا اﻏﻴﺰه‬

‫درﻟﻮده ﭼﻲ دﻟﺘﻪ ﻫﻢ ﻣﺨﺘﻠﻔﻰ ډﻟﻲ را ﻣﻨځﺘﻪ ﺷﻲ‪ .‬ځﻴﻨﻮ د ﻣﺴﻜﻮ ﻟﻪ ﻫﻐﻲ ﺗﮕﻼري ﺳﺮه ځﺎن ﻋﻴﺎرﻛړ ﭼﻲ د ﺧﺮوﺷﻮف‬

‫ﭘﻪ دوران ﻛﻲ راﻣﻨځﺘﻪ ﺷﻮه او د اﺳﺘﺎﻟﻴﻦ د دوران ﻟﻪ ﺳﻴﺎﺳﺘﻮﻧﻮ او ﺗﮕﻼرو ﺳﺮه ﺋﯥ ژور اﺧﺘﻼف درﻟﻮد‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو‬

‫دا ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻧﻈﺮ ﭘﻪ ﻛﻠﻜﻪ ﻣﺤﻜﻮﻣﻮﻟﻮ او ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﻧﺎﺟﺎﺋﺰ ﮔڼﻠﻮ او د ﻛﺮﻣﻠﻴﻦ ﻧﻮې ﺗﮕﻼره ﺋﯥ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﻟﻪ اﺻﻠﻲ ﺧﻂ ﻧﻪ‬

‫اﻧﺤﺮاف ﺷﻤﯧﺮو او ﻧﻮي واﻛﺪاران ﺋﯥ ﭘﻪ ﻟﻴﺒﺮاﻟﻴﺰم او ﻧﻔﺎق ﻣﺘﻬﻤﻮﻟﻮ‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو دا وﭘﺘﻴﻴﻠﻪ ﭼﻲ ﺣﻖ ﻟﺮي د ﻛﻤﻮږم‬

‫ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺧﭙﻞ ځﺎﻧﮕړى ﻧﻈﺮ وﻟﺮي او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻓﻜﺎرو ﭘﻪ ﭼﻮﻛﺎت ﻛﻲ ځﺎﻧﺘﻪ د ﺧﭙﻠﻮ ﺧﺎﺻﻮ ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﻟﻪ ﺗﻘﺎﺿﺎ‬
‫ﺳﺮه ﺳﻢ ﺗﮕﻼره وﺿﻊ ﻛړي‪ .‬د ﻛﺮﻣﻠﻴﻦ د واﻛﺪاراﻧﻮ ﺗﺮ ﻣﻨځ اﺧﺘﻼف د ﻣﺴﻜﻮ د ﺳﻴﺎﺳﺘﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﭘﻪ ﻧﻮرو‬
‫ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻛﻲ ﻫﻐﻪ ﻣﺨﻜﻨﻰ ﺗﺼﻮر او ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺑﺪل ﻛړ ﭼﻲ ﻟﻪ آﺧﻮا ﺻﺎدر ﺷﻮي ﺗﺤﻠﻴﻠﻮﻧﻪ او ﻻرښﻮوﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﻘﺪس‬

‫ﺷﻤﯧﺮل ﻛﯧﺪې او ﻟﻪ ﻫﺮ راز ﺗﺼﺮف او ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻧﻈﺮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻪ ﭘﻪ ﻛﺎر وړل ﻛﯧﺪې‪.‬‬

‫ﻫـ‪ :‬د اﺧﺘﻼف ﻳﻮه وﺟﻪ دا وه ﭼﻲ ﺗﺮه ﻛﻰ‪ ،‬ﺣﻔﻴﻆ اﷲ اﻣﻴﻦ ﭼﻲ ﻧﻮى ﻟﻪ اﻣﺮﻳﻜﺎ ﻧﻪ راﻏﻠﻰ وو‪ ،‬ﭘﻪ ﺣﺰب ﻛﻲ وﻣﺎﻧﻮ‬

‫او ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﺋﯥ ارﺗﻘﺎء ورﻛړه‪ ،‬د ﮔﻮﻧﺪ ﺳﺎﺑﻘﻪ دارو ﻏړو ﺗﻪ دا د ﻣﻨﻠﻮ وړ ﻧﻪ وه‪ ،‬اﻣﻴﻦ ﺗﻪ ﺋﯥ د ﺷﻚ ﭘﻪ ﻧﻈﺮ ﻛﺘﻞ او دا‬

‫ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت ﺋﯥ ﻛﻮل ﭼﻲ دى د )ﺳﻰ‪ ،‬آى‪ ،‬اى( ﻟﻪ ﺧﻮا ﮔﻤﺎرل ﺷﻮى دى‪.‬‬

‫ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ‪:‬‬
‫د دې ډﻟﻲ اﺻﻠﻲ ﻧﻮم "ﺟﻤﻌﻴﺖ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﻧﻮﻳﻦ" وو‪ ،‬ﺧﻮ د ﻧﻮرو ډﻟﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ د ﺧﭙﻠﻲ ﺧﭙﺮوﻧﻲ "ﺷﻌﻠﻪ‬

‫ﺟﺎوﻳﺪ" ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺸﻬﻮره ﺷﻮه‪ ،‬د دې ډﻟﻲ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﭘﻪ اﺧﺘﺼﺎر ﺳﺮه وﻳﻠﻰ ﺷﻮ ﭼﻲ‪:‬‬

‫‪68‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------‬ا  ‪ #‬ن او !  ااب‬

‫اﻟﻒ‪ :‬ﭘﺪاﺳﻲ وﺧﺖ ﻛﻲ راﭘﻴﺪا ﺷﻮه ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا د "ﺧﻠﻖ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﮔﻮﻧﺪ" ﻟﻪ اﻧﺸﻌﺎﺑﺎﺗﻮ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ‬

‫ﺷﻮى وو او ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﭘﻪ ﻧړۍ واﻟﻪ ﺳﻄﺤﻪ ﭼﻴﻦ د "ﻣﺎﺋﻮﺗﺴﺘﻮن" ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ ﻻﻧﺪې د ﻣﺴﻜﻮ ﭘﻪ ﺧﻼف ﻧﻮې‪ ،‬ﺧﻮ ﺗﻮده‬

‫ﺟﺒﻬﻪ ﭘﺮاﻧﺴﺘﻠﯥ وه‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﺟﺮﻳﺎن د ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ ادﻋﺎ ﺋﯥ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻛﺮﻣﻠﻴﻦ ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ رﻳﻮﻳﺰﻳﻮﻧﻴﺰم او ﻟﻪ ﻣﺎرﻛﺴﻴﺰم‬

‫ﻟﻴﻨﻨﻴﺰم ﻧﻪ ﭘﻪ اﻧﺤﺮاف ﻣﺘﻬﻢ ﻛﺎوو‪ ،‬ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ د ﻣﺴﻜﻮ ﭘﻠﻮه اﺣﺰاﺑﻮ ﺗﺮ څﻨﮓ‪ ،‬ﭘﻴﻜﻨﮓ ﭘﻠﻮه‬
‫ډﻟﻲ ﺟﻮړي ﻛړې وې‪ ،‬ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ د "ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ" ﭘﻪ ﺟﻮړﻟﻮ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮ‪.‬‬

‫ب‪ :‬دې ډﻟﻲ ﭘﻪ ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﺨﻼ ﻛﯧﺪوﻧﻜﯥ او اﻧﻘﻼﺑﻲ ﻣﺒﺎرزې ﺑﺎور درﻟﻮد‪ ،‬ﭘﺎرﻟﻤﺎﻧﻲ ﻣﺒﺎرزه‪ ،‬ﺳﻮﻟﻪ اﻳﺰ‬

‫ﺑﺪﻟﻮن‪ ،‬ﻟﻪ ارﺗﺠﺎع او اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺰم ﺳﺮه روﻏﻪ ﺟﻮړه ﺋﯥ د ﻣﺎرﻛﺴﻴﺰم ﻟﻴﻨﻨﻴﺰم ﻟﻪ ﻛړﻧﻼري ﺳﺮه ﻣﻌﺎرض ﮔڼﻠﻪ‪ ،‬د ﭼﻴﻦ‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻧﻘﻼب د دوى ﻗﺪوه او د ﻣﺎﺋﻮﺗﺴﺘﻮن ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ د دوى ﻻرښﻮد وو‪ ،‬دوى د ﺧﭙﻠﻮ ﭼﻴﻨﻲ ﻣﺸﺮاﻧﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ‪ ،‬د‬
‫ﻛﺎرﮔﺮى اﻧﻘﻼب ﭘﻪ ځﺎى د ﺑﺰﮔﺮاﻧﻮ ﭘﻪ اﻧﻘﻼب ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬وﻳﻞ ﺋﯥ ﭼﻲ اﻓﻐﺎﻧﻲ ټﻮﻟﻨﻪ ﻻ د ﺑﻮرژوازي او ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ‬

‫دارۍ ﻣﺮﺣﻠﯥ ﺗﻪ ﻧﺪه رﺳﯧﺪﻟﯥ‪ ،‬ﻛﺎرﮔﺮى ټﻮﻟﻨﻲ ﻧﻠﺮي‪ ،‬د ﺗﻮﻟﻴﺪ اﺻﻠﻲ ﻣﻨﺒﻊ ځﻤﻜﻪ ده‪ ،‬زﻣﻮږ ﻛﺎرﮔﺮان ﺑﺰﮔﺮان دي ﻧﻪ د‬

‫ﻓﺎﺑﺮﻳﻜﻮ ﻛﺎرﮔﺮان‪ ،‬د ﻛﺎرﮔﺮى اﻧﻘﻼب ﺷﻌﺎروﻧﻪ دﻟﺘﻪ ﺑﯥ ځﺎﻳﻪ او ﺑﯥ ﻣﺤﺘﻮى ﺷﻌﺎروﻧﻪ دي‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺰﮔﺮاﻧﻮ ﺗﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ‬
‫ﺷﻌﻮر ورﻛړو‪ ،‬د ﻧﻈﺎم د ﻧﺴﻜﻮرﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻣﺘﺤﺪ ﻛړو‪ .‬دوى دا ﺗﺤﻠﻴﻞ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ وړاﻧﺪي ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻣﺴﻜﻮ او‬

‫ﭘﻠﻮﻳﺎن ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ رﻳﻮﻳﺰﻳﻮﻧﻴﺰم ﻣﺘﻬﻢ ﻛﻮل‪ ،‬ﺣﺎل دا ﭼﻲ د ﻛﺎرﮔﺮى اﻧﻘﻼب ﭘﻪ ځﺎى د ﺑﺰﮔﺮى اﻧﻘﻼب ﻋﻨﻮاﻧﻮل ﭘﺨﭙﻠﻪ ﭘﻪ‬

‫ﻣﺎرﻛﺴﻴﺰم ﻟﻴﻨﻨـﻴﺰم ﻛﻲ ﻳﻮ ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻧﻈﺮ وو!! ﻣﺎرﻛﺲ او اﻧﮕﻠﺲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻧﻘﻼب ﻟﭙﺎره د ﺑﻮرژوازى ﻣﺮﺣﻠﻪ‬
‫ﺿﺮوري ﮔڼﻠﻪ او ﭘﺪې ﺑﺎور وو ﭼﻲ دا اﻧﻘﻼب د ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﺗﺮ ﺳﺮه ﻛﯧږي‪ ،‬د دوى ﭘﻪ ﻣﺴﻠﻚ ﻛﻲ د ﺑﺰﮔﺮاﻧﻮ د‬

‫اﻧﻘﻼب ﺗﺼﻮر ﻧﺸﻮ ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ‪.‬‬

‫ج‪ :‬د ى ډﻟﻲ اﻛﺜﺮاً ﭘﻪ اﻫﻞ ﺗﺸﻴﻊ ﻛﻲ ﻧﻔﻮذ وﻛړ‪ ،‬ﻟﻪ اﻫﻞ ﺗﺸﻴﻊ ﻧﻪ ﺑﻬﺮ ﭘﻪ ﻧﻮرو ﭘﺮﮔﻨﻮ ﻛﻲ د دوى ﻧﻔﻮذ ﻟﻪ ﻫﻴڅ ﺳﺮه‬

‫ﺑﺮاﺑﺮ وو‪ ،‬ﺗﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﭘﺪې وﻧﺘﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ ﭘﻪ ﻧﻮرو ﺳﺎﺣﻮﻛﻲ ﻧﻔﻮذ وﻛړي‪ ،‬وﺟﻪ ﺋﯥ دا وه ﭼﻲ د ﻟﻮﻣړى ﻛﭽﻰ ﻣﺸﺮان ﺋﯥ ﭘﻪ‬
‫ﺷﻴﻌﻪ ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭘﻮري ﻣﺮﺑﻮط وو‪.‬‬

‫د‪ :‬ﻣﻬﻢ ﻏړي ﺋﯥ دا وو‪ :‬ډاﻛﺘﺮ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﻣﺤﻤﻮدې‪ ،‬ډاﻛﺘﺮ ﻋﺒﺪاﻟﻬﺎدي ﻣﺤﻤﻮدې‪ ،‬اﻧﺠﻨﻴﺮ ﻋﺜﻤﺎن ﻟﻨډى‪،‬‬

‫ﺻﺎدق ﻳﺎرى او اﻛﺮم ﻳﺎرى او د دوﻫﻤﻲ ﻛﭽﻰ ﻏړي ﺋﯥ دا‪ :‬ﺣﻴﺪر ﻋﻠﻲ ﻟﻬﻴﺐ‪ ،‬ﺷﺎﻛﺮ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻻﻟﻪ رﺳﺘﺎﺧﻴﺰ‪ ،‬ﻣﺠﻴﺪ‬
‫ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻗﻴﻮم رﻫﺒﺮ‪ ،‬ﻣﻴﻨﺎ ﻛﺸﻮر ﻛﻤﺎل‪ ،‬ﻟﻴﻼ ﻓﻴﺾ‪.‬‬

‫ﻫـ‪ :‬دې ډﻟﻲ د ﺗﺒﺎرز ﭘﻪ ﻟﻮﻣړﻳﻮ ﻛﻠﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺳﺮﻳﻊ وده وﻛړه‪ ،‬ﭘﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻧﻔﻮذ ډﯦﺮ ﺗﻨﺪ او ﭼټﻚ وو‪ ،‬د ﺧﻠﻖ‬

‫دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﮔﻮﻧﺪ او ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ ﺑﯧﻠﻲ ﺷﻮې ډﻟﻲ ﺋﯥ ﻟﻪ ﺟﺪي ﮔﻮاښ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن او ﻋﻠﻤﻲ‬

‫ﻣﺆﺳﺴﺎﺗﻮ ﻛﻲ د دې ﮔﻮﻧﺪ ﻣﺨﻜﻨۍ ﺳﻠﻄﻪ ﺋﯥ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻟﻜﻪ څﻮﻣﺮه ﭼﻲ ﭘﻴﻜﻨﮓ د ﻣﺴﻜﻮ ﻟﭙﺎره ﭘﺪې ﻣﺮﺣﻠﯥ‬

‫‪69‬‬

‫ا ' 
ن او & ا‪%‬اب ‪ ---------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻛﻲ ﭘﻪ ﺟﺪي ﮔﻮاښ ﺑﺪل ﺷﻮى وو "ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ" د ﻣﺴﻜﻮ ﭘﻠﻮه ﺟﺮﻳﺎن ﻟﭙﺎره ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﮔﻮاښ وو‪ .‬ﺧﻮ دا ډﻟﻪ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ ﻟﻪ ﺷﺪﻳﺪو داﺧﻠﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰو ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮه او ﭘﻪ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ډﻟﮕﻴﻮ ووﯦﺸﻞ ﺷﻮه ﭼﻲ د "ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ"‬
‫ﻟﻪ اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﺳﺮه ﺋﯥ د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ اﻧﮕړ ﻛﻲ څﻮ ﻧښﺘﻲ درﻟﻮدې او ﭘﻪ ﻫﺮي ﻧښﺘﻲ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻣﺎﺗﯥ وﺧﻮړه‪.‬‬

‫و‪ :‬دوى ﺑﻪ د ﻣﺎﺋﻮﺗﺴﺘﻮن ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ ﻟﻮﺳﺘﻞ‪ ،‬د ﭼﻴﻦ ﺳﻔﺎرت ﺑﻪ دا ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ ﭘﻪ ډﯦﺮه ﭘﺮاﺧﻪ ﭘﻴﻤﺎﻧﻪ ﺧﻮرول‪ ،‬د ده‬

‫ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ اﻛﺜﺮاً د ﺟﺎﭘﺎن ﻟﻪ ﺳﻠﻄﯥ ﻧﻪ د ﭼﻴﻦ د آزادۍ د ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﺟﮕړي او ﺑﻴﺎ د ﭼﻴﻦ د اﻧﻘﻼب د ﺑﯧﻼﺑﻴﻠﻮ ﺑﺮﺧﻮ ﭘﻪ‬

‫ﻫﻜﻠﻪ ﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮي وو‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﻟﻪ ﻋﻠﻤﻲ او ﻓﻜﺮى ﻟﺤﺎظ ﺋﯥ ﺧﺎص څﻪ ﻧﻪ درﻟﻮدل ﺧﻮ د ﻳﻮه اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺟﺮﻳﺎن د ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ‬

‫اړﺧﻮﻧﻮ ﭘﻪ څﯧړﻟﻮ او ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﻮﻟﻮ ﻛﻲ د ﻧﻮرو ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻮ ﻟﻴﻜﻮاﻻﻧﻮ ﺗﺮ ﻟﻴﻜﻨﻮ ډﯦﺮ ﻏﻨﻲ وو‪.‬‬

‫د "ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎﻳﺪ" ځﻴﻨﻮ ﻏړو د ﻣﺎﺋﻮﺗﺴﺘﻮن ﻟﻪ اﻓﻜﺎرو ﻧﻪ ﻻس واﺧﻴﺴﺖ او د اﻟﺒﺎﻧﻴﺎ ﻣﺸﺮ "اﻧﻮر ﺧﻮاﺟﻪ" ﺋﯥ‬

‫ځﺎﻧﺘﻪ ﻗﺪوه ﻏﻮره ﻛړ‪ .‬ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺷﺮاﻳﻂ‪ ،‬ﻧﻪ د ﭼﻴﻦ ﭘﻪ ﺷﺎن د ﻳﻮه ﺑﺰﮔﺮى اﻧﻘﻼب ﻟﭙﺎره ﻣﺴﺎﻋﺪ ﮔڼﻞ او‬

‫ﻧﻪ د روﺳﻴﻰ او اﻟﺒﺎﻧﻴﺎ ﭘﻪ ﺷﺎن د اﻧﻘﻼﺑﻮﻧﻮ ﻟﭙﺎره‪ ،‬د دې ﭘﻪ ځﺎى ﺋﯥ د "ﭼﮕﻮارا" ﭘﻪ څﯧﺮ د ﭘﺎرﺗﻴﺰاﻧﻲ ﻣﺒﺎرزې ﻣﻼﺗړ‬
‫ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬دې ﻣﺘﻀﺎدو ﺗﮕﻼرو ﻫﻢ د دې ډﻟﻲ ﭘﻪ وﯦﺸﻠﻮ او اﻧﺸﻌﺎب ﻛﻲ ﺧﺎص ﺗﺎﺛﻴﺮ درﻟﻮد‪.‬‬

‫ز‪ :‬ﭘﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮﻛﻲ د دې ډﻟﻲ د ﻟﻮﻣړﻳﻮ ورځﻮ د ﭼټﻚ ﻧﻔﻮذ ﻳﻮ اﺳﺎﺳﻲ ﻻﻣﻞ دا وو ﭼﻲ دوى ﭘﻪ ﻧړۍ واﻟﻪ ﺳﻄﺤﻪ‬

‫ﻫﻢ د اﻣﺮﻳﻜﺎ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺰم ﻏﻨﺪﻟﻮ او ﻫﻢ د روس ﺳﻮﺳﻴﺎل اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺰم او د ﻫﯧﻮاد د ﻧﻨﻪ ﺋﯥ د ﺣﺎﻛﻢ ﻧﻈﺎم د ړﻧﮕﻮﻟﻮ او د‬

‫ﻳﻮه اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺑﺪﻟﻮن ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ .‬ﻟﻪ دوﻟﺖ ﺳﺮه ﺳﺎزش‪ ،‬روﻏﻪ ﺟﻮړه او ﺳﻮﻟﻪ اﻳﺰ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺋﯥ ﻣﺤﻜﻮﻣﻮﻟﻮ‪ ،‬اﺻﻼح‬

‫ﻃﻠﺒﻰ ﺋﯥ د ﻧﻈﺎم ﭘﻪ ﮔټﻪ او د ﻳﻮه اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺑﺪﻟﻮن ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺧﻨډﮔڼﻠﻮ‪ .‬د ﻳﻮې ﻣﺤﺮوﻣﻲ او ﻣﺤﻜﻮﻣﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻮم ځﻮان‬

‫ﻧﺴﻞ ﭼﻲ د اﺳﺘﺒﺪاد او اﺧﺘﻨﺎق‪ ،‬ﻓﻘﺮ‪ ،‬ﻟﻮږي او ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ ﭘﻪ ﻏﻴږ ﻛﻲ ﺳﺘﺮﻛﯧږي‪ ،‬اﻧﻘﻼﺑﻲ اﻓﻜﺎر او د ﻳﻮه ﺗﻨﺪ او‬
‫اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺑﺪﻟﻮن ﺗﮕﻼري ﺗﺮ ﻏﻴﺮ اﻧﻘﻼﺑﻲ اﻓﻜﺎرو او اﺻﻼح ﻃﻠﺒﻪ ﺗﮕﻼرو ژر ﺧﻮښﻮي‪ ،‬ﻳﻮازې ﭘﻪ ﻣﺮﻓﻪ ټﻮﻟﻨﻮ او د‬

‫ﺣﺎﻛﻤﻮ ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭘﻪ ﻏﻴږ ﻛﻲ ﺳﺘﺮ ﺷﻮي ځﻮاﻧﺎن د رﻓﻮرﻣﺴﺘﻰ او اﺻﻼح ﻃﻠﺒﻪ ﺣﺮﻛﺘﻮﻧﻮ ﻣﻼﺗړﻛﻮي‪ ،‬زﻣﻮږ ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻲ‬

‫ﻛﻲ د داﺳﻲ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺷﻤﯧﺮ ډﯦﺮ ﻛﻢ وو‪ .‬ﻛﻪ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاﺑﻮ ﺟﻮړښﺖ ﺗﻪ ﻟږ ځﻴﺮ ﺷﻮ ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪ ﻃﻮر‬
‫ﮔﻮروﭼﻲ‪ :‬د ﭘﺮﭼﻢ ﻟﻪ ډﻟﻲ ﺳﺮه د ﻛﺎﺑﻞ د ﻣﺮﻓﻪ ﻛﻮرﻧﻴﻮ او ﭘﻪ ﺣﺎﻛﻤﻲ ﻃﺒﻘﻰ ﭘﻮري ﺗړﻟﻲ ﻛﺴﺎن ﻳﻮ ځﺎى ﺷﻮل‪ ،‬د دوى‬

‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ وﺿﻌﻴﺖ د دې ﺗﻘﺎﺿﺎ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ اﺻﻼح ﻃﻠﺒﻪ ﺗﮕﻼره ﻏﻮره او ﭘﻪ اﻧﻘﻼﺑﻲ اﻓﻜﺎرو او ﺗﮕﻼرو ﻫﻐﯥ ﺗﻪ‬

‫ﺗﺮﺟﻴﺢ ورﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﺋﯥ د ﺗﺮه ﻛﻲ ﭘﻠﻮﻳﺎن ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ د دواړو د اﻟﻬﺎم ﻣﻨﺒﻊ ﻳﻮه وه او د ﺳﻴﺎﺳﻲ اړﻳﻜﻮ ﭘﻪ‬
‫اﺳﺎس ﺑﺎﻳﺪ د ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ وى ﺧﻮ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻏﺮﻳﺒﻮ ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭘﻮري ﺗړﻟﻲ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ‬

‫ﺗﮕﻼرو ﻛﻲ اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺗﻤﺎﻳﻼت زﻳﺎت وو او ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ د ﻫﻤﺪې ﻋﺎﻣﻞ ﭘﻪ اﺳﺎس د دواړو ﺧﻼف د ﺳﻮﻟﻪ ﻳﻴﺰي‬
‫ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ځﺎى ﭘﻪ اﻧﻘﻼﺑﻲ او ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﻣﺒﺎرزې ټﻴﻨﮕﺎر ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﭘﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻛﻲ د دوى ﻧﻔﻮذ ﺗﺮ ﻧﻮرو‬

‫‪70‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------‬ا  ‪ #‬ن او !  ااب‬

‫ﭼټﻚ وو‪.‬‬
‫ﻟﻮﻣړۍ ډﻟﻪ ﭼﻲ ﻟﻪ ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ ﻧﻪ ﺑﯧﻠﻪ ﺷﻮه د " ﮔﺮوه اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺧﻠﻖ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن" ﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې ﺋﯥ ﺧﭙﻞ ﻛﺎر ﭘﻴﻞ‬

‫ﻛړ‪ ،‬دا ډﻟﻪ ورو ورو ﺗﻘﻮﻳﻪ ﺷﻮه‪ ،‬د ﻣﺠﻴﺪ ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ډﻟﻪ ﻫﻢ ﻟﺪوى ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮه‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ ‪ 1354‬ﻛﻲ د "اﺧﮕﺮ"‬

‫ﺗﺮﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې ﻳﻮه ډﻟﻪ ﻟﺪوى ﻧﻪ ﺑﯧﻠﻪ ﺷﻮه او د اوم ﺛﻮر ﻟﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ﻣﺠﻴﺪ ﻛﻠﻜﺎﻧﻲ ډﻟﻪ ﻟﺪوى ﻧﻪ ﺑﯧﻠﻪ ﺷﻮه او‬

‫ځﺎﻧﺘﻪ ﺋﯥ د "ﺳﺎزﻣﺎن آزادى ﺑﺨﺶ ﻣﺮدم اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن" ﭘﻪ ﻧﻮم ﺑﯧﻠﻪ ډﻟﻪ ﺟﻮړه ﻛړه‪ ،‬ﮔﺮوه اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺧﻠﻖ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ځﺎﻧﺘﻪ‬

‫ﻧﻮى ﻧﻮم ﻏﻮره او د ﺳﺎزﻣﺎن رﻫﺎﻳﻲ ﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې ﺋﯥ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﭘﻴﻞ ﻛړ‪ .‬د ﺳﺮدار داؤد ﻟﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د دې ډﻟﻲ‬
‫ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻏړي د دوﻟﺖ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮل‪ ،‬دا ﻛﺴﺎن وروﺳﺘﻪ ﺑﻴﺎ ﻟﻪ ﺧﻠﻖ او ﭘﺮﭼﻢ ﺳﺮه ﻣﻠﮕﺮى ﺷﻮل او ﻟﺪوى ﺳﺮه د‬

‫ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ د ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو ﻏړو د ﻳﻮځﺎى ﻛﯧﺪو واﺳﻄﻪ ﺷﻮل‪ ،‬د ﺳﺮدار داؤد د اﻗﺘﺪار ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ د‬

‫ﻫﻐﻮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻮ ﻻر ﻏﻮره ﻛړه ﭼﻲ ځﻴﻨﻲ ﻏړي ﺋﯥ ﻟﻪ دوﻟﺖ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮل‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻣﺒﺎرزې ﻧﻪ ﻻس واﺧﻴﺴﺖ‬

‫او ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻓﺮﺻﺖ ﺗﻪ د اﻧﺘﻈﺎر ﻛﻮﻟﻮ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه‪ .‬د دوى ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭼﻲ ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د ﺧﭙﻠﻲ ډﻟﻲ‬

‫ﺷﻌﺎروﻧﻮ ﺗﻪ وﻓﺎدار ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻲ‪ ،‬دا ﭘﺮﯦﻜړه وﻛړه ﭼﻲ د ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﭘﻴﭙﻠﺰ ﭘﺎرﺗﻰ ﻟﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻧﻪ د ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﻣﺒﺎرزې ﻟﭙﺎره‬

‫ﻣﺮﺳﺘﻪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي‪ .‬ﭘﻴﭙﻠﺰ ﭘﺎرﺗﻰ ﻟﻪ ﭼﻴﻦ ﺳﺮه ډﯦﺮى ﺗﻮدې اړﻳﻜﻲ درﻟﻮدې او ﭘﺪې ﺣﺰب ﻛﻲ ﻳﻮه ﻓﻌﺎﻟﻪ ډﻟﻪ داﺳﻲ وه‬

‫ﭼﻲ ﻟﻪ ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ ﺳﺮه ﺋﯥ ﭘﻪ ﻓﻜﺮى ﻟﺤﺎظ ﺧﻮاﺧﻮږى درﻟﻮده او د دوى ﭘﻪ ﺷﺎن د ﻣﺎﺋﻮﺗﺴﺘﻮن د اﻓﻜﺎرو ﭘﻠﻮﻳﺎن وو‪.‬‬

‫د ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ ﻫﻴﺌﺖ د ﺟﻤﻌﻴﺖ اﷲ ﺟﻼل ﺗﺮ ﻣﺸﺮۍ ﻻﻧﺪې ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺗﻪ وﻻړ‪ ،‬د ﺑﻮﺗﻮ ﺣﻜﻮﻣﺖ‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﻣﺤﻤﺪ‬

‫ﻣﻮﺳﻰ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧټﻪ ﻫﺰاره وو‪ ،‬ﻟﺪوى ﺳﺮه د ﺗﻔﺎﻫﻢ او ﺗﻤﺎس ﻟﭙﺎره ﺗﻮﻇﻴﻒ ﻛړ‪ ،‬د ده ﭘﻪ ﻻس دې ﻫﻴﺌﺖ ﺗﻪ د ﻣﺎﻟﻲ‬

‫ﻣﺮﺳﺘﻲ ﺗﺮ څﻨﮓ څﻮ ﻣﻴﻠﻪ وﺳﻠﻪ او څﻪ ﻣﻨﻔﺠﺮه ﻣﻮاد ورﻛړ ﺷﻮل او د ﻣﺆﺛﺮ ﻛﺎر ﭘﻪ ﺻﻮرت ﻛﻲ د ﻛﺎﻓﻰ ﻣﺎﻟﻲ او ﻧﻈﺎﻣﻲ‬

‫ﻣﺮﺳﺘﻮ وﻋﺪه ورﻛړى ﺷﻮه‪ ،‬د ﭘﻴﭙﻠﺰﭘﺎرﺗﻰ ﻫﻐﻪ اړخ ﭼﻲ ﭼﻴﻨﺎﺋﻰ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻓﻜﺎر ﺋﯥ درﻟﻮدل‪ ،‬دې ارﺗﺒﺎط ﺗﻪ ﺧﺎص‬
‫اﻫﻤﻴﺖ ورﻛﻮﻟﻮ او دا ډﻟﻪ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻓﻜﺮى ﻟﺤﺎﻇﻪ ځﺎﻧﺘﻪ ډﯦﺮه ﻧږدې ﮔڼﻠﻪ او دې ﺗﻪ ﺋﯥ ﺗﺮﺟﻴﺢ ورﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ دا ډﻟﻪ وﭘﺎﻟﻲ‪،‬‬

‫وده ورﻛړي او د ﻣﺆﺛﺮ ﻛﺎر ﺷﺮاﻳﻂ ورﺗﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ څﻮ ﺳﺘﺮ ﻣﺸﻜﻼت درﻟﻮدل‪:‬‬

‫• ﻟﻪ ﺷﺪﻳﺪ داﺧﻠﻲ اﺧﺘﻼف ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ول‪ ،‬ﭘﻪ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻣﺘﺨﺎﺻﻤﻮ ډﻟﮕﻴﻮ وﯦﺸﻞ ﺷﻮي وو‪ ،‬ﻟﺪاﺳﻲ‬

‫ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ ﻧﻪ ﻣﺤﺮوم وو ﭼﻲ د دې ډﻟﻲ اﻛﺜﺮ ﻏړي ﭘﺮى راﻏﻮﻧډ ﺷﻲ‪.‬‬

‫• وﺳﻠﻪ وال ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻟﻪ ﻛﺎﻓﻰ وﻟﺴﻰ ﻣﻼﺗړ او ﭘﻪ ﻣﻠﺖ ﻛﻲ ﻟﻪ ژور ﻧﻔﻮذ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﺪى‪ .‬دا ډﻟﻪ د وﻟﺴﻰ‬

‫ﻣﻼﺗړ ﻟﻪ ﻧﺎﺣﻴﯥ ﭘﺪاﺳﻲ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ ﻧﻪ وه ﭼﻲ د رژﻳﻢ ﭘﻪ ﺧﻼف ﻣﺆﺛﺮ ﻛﺎر وﻛړي ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن د ﻫﻐﻮ اﻧﻔﺠﺎراﺗﻮ ﭘﻪ‬

‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﻟﺪې ډﻟﻲ ﻧﻪ د ﻓﻮرى اﻗﺪاﻣﺎﺗﻮ اﻧﺘﻈﺎر درﻟﻮد ﭼﻲ د داؤد د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻟﻪ ﺧﻮا ﭘﻪ ټﻮل ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه‬

‫ﻛﯧﺪل او ﻟﻤﻦ ﺋﯥ ورځ ﭘﻪ ورځ ﺧﻮرﯦﺪه‪ .‬ﻛﻪ دا ډﻟﻪ ﭘﺪې ﺗﻮاﻧﯧﺪﻟﯥ وى ﭼﻲ ﻣﺆﺛﺮ ﻛﺎر وﻛړي‪ ،‬د ﺑﻮټﻮ د ﺣﻜﻮﻣﺖ اﻧﺘﻈﺎر‬

‫‪71‬‬

‫ا ' 
ن او & ا‪%‬اب ‪ ---------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺗﺮ ﺳﺮه ﻛړي او د ﻛﺎﺑﻞ ﻟﻪ ﻟﻮري د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ د ﻓﺸﺎر ﭘﻪ راﻛﻤﻮﻟﻮ ﻛﻲ ﻟﻪ اﺳﻼم آﺑﺎد ﺳﺮه ﻣﺮﺳﺘﻪ وﻛړي‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ د ﺑﻮﺗﻮ‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺑﻠﻲ اﻓﻐﺎﻧﻲ ډﻟﻲ ﺗﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً داﺳﻲ ډﻟﻲ ﺗﻪ ﭼﻲ اﺳﻼﻣﻲ ﻫﻮﻳﺖ وﻟﺮي‪ ،‬ﻫﻴڅﻜﻠﻪ ﻟﻪ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻧﻪ ﭘﻪ‬
‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ د څﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﻣﻮﻗﻊ او ﻓﺮﺻﺖ ﻧﻪ وى ورﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ د ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ ﭘﻪ ډﻟﻲ ﻛﻲ دا ﺗﻮان ﻧﻪ وو ﭼﻲ ﻟﺪې‬

‫ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده وﻛړي‪.‬‬

‫ﭘﻪ ‪ 1981‬ﻛﻲ دې ډﻟﻲ ﻳﻮ ځﻞ ﺑﻴﺎ ﻫڅﻪ وﻛړه ﭼﻲ ﻟﻪ اﺳﻼم آﺑﺎد ﺳﺮه ﻫﻐﻪ ﺗﺖ ﺷﻮې زړه راﺑﻄﻪ راژوﻧﺪۍ ﻛړي‪ ،‬د‬

‫رﻫﺎﺋﻲ ﮔﺮوپ ﻣﺸﺮ ډاﻛﺘﺮ ﻓﻴﺾ اﺣﻤﺪ د ﻳﻮه ﻫﻴﺌﺖ ﭘﻪ ﻣﺸﺮۍ ﻟﻪ ﻫﻤﺎﻏﻪ ﺟﻨﺮال ﻣﻮﺳﻰ ﺳﺮه ﻟﻴﺪﻧﻪ ﻛﺘﻨﻪ وﻛړه‪ ،‬څﻪ‬
‫ﺗﺤﻔﻰ او ﻫﺪﻳﻰ ﺋﯥ ﻫﻢ ﻧﻮﻣﻮړي ﺟﻨﺮال ﺗﻪ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه درﻟﻮدې‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺤﻔﻰ ﭘﻪ ورﻳﻦ ﺗﻨﺪي وﻣﻨﻠﯥ ﺧﻮ ﻫﻴﺌﺖ‬
‫ﺗﻪ ﺋﯥ داﺳﻲ وﻋﺪې ورﻧﻜړى ﺷﻮې ﭼﻲ ﻫﻴﺌﺖ اﻧﺘﻈﺎر درﻟﻮد‪.‬‬

‫دﻏﻪ ﻋﻮاﻣﻞ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻮل ﭼﻲ اﻓﻐﺎﻧﻲ ﭼﻴﻨﺎﺋﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن د اﺳﻼﻣﻲ اﻧﻘﻼب ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻓﻌﺎل او څﺮﮔﻨﺪ‬

‫ﺣﻀﻮر وﻧﻠﺮي‪ ،‬ﭘﻪ داﺧﻞ ﻛﻲ د ﺟﻨﮓ د ﻣﺴﺘﻘﻠﻲ ﺟﺒﻬﯥ ﻟﻪ ﭘﺮاﻧﺴﺘﻠﻮ ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻲ او ﭘﻪ ﻻﻧﺪې ﺷﻜﻠﻮﻧﻮ ﻛﻲ‬
‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ وﻛړي‪:‬‬

‫• ﭘﻪ ﻫﻐﻮ ډﻟﻮ ﻛﻲ ﻧﻔﻮذ وﻛړي او د دوى ﻟﻪ ﻧﻮم او ﺑﻴﺮغ ﻧﻪ ﭘﻪ اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه ﻛﺎر وﻛړي ﭼﻲ ﻳﺎ اﻟﺘﻘﺎﻃﻰ اﻓﻜﺎر‬

‫ﻟﺮي‪ ،‬ﻫﺮ څﻮك ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻟﻴﻜﻮﻛﻲ ﻣﻨﻠﻰ ﺷﻲ‪ ،‬وﺳﺎﻳﻞ او اﻣﻜﺎﻧﺎت ﻟﺮي ﺧﻮ اﻓﺮاد ﻧﻠﺮي او ﻳﺎ ﭘﻪ ﻫﻐﻮ ډﻟﻮ ﻛﻲ ﭼﻲ ﻧﻪ‬

‫ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻟﺮي‪ ،‬ﻧﻪ د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻛﺎر ﺗﺠﺮﺑﻪ او ﻧﻪ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت‪ .‬د ﺷﻤﺎﻟﻲ د ﺳﻴﻤﻲ ﻏړي ﺋﯥ ﭘﻪ ﺷﻮرى‬

‫ﻧﻈﺎر ﻛﻲ ﻧﻨﻮﺗﻞ‪ ،‬د ﻫﺮات ﻏړو ﺋﯥ د ﺣﺮﻛﺖ اﻧﻘﻼب اﺳﻼﻣﻲ ډﻟﻪ ﻏﻮره ﻛړه‪ ،‬د ﻣﺮﻛﺰي ﺻﻔﺤﺎﺗﻮ او ﭘﻪ ﺷﻴﻌﻪ ټﻮﻟﻨﻲ‬
‫ﭘﻮري ﻣﺮﺑﻮط ﻏړي ﺋﯥ ﭘﻪ ﺷﻴﻌﻪ ﺗﻨﻈﻴﻤﻮﻧﻮ ﻛﯥ او ځﻴﻨﻲ ﻛﺴﺎن ﺋﯥ ﻟﻪ ﺟﺒﻬﻪ ﻧﺠﺎت او ﻣﺤﺎذ ﻣﻠﻲ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮل‪.‬‬

‫د‪ :‬د ﺳﺎزﻣﺎن رﻫﺎﻳﻲ ډﻟﻲ دا وﭘﺘﻴﻴﻠﻪ ﭼﻲ ﺧﭙﻠﻲ ﻣﺨﻜﻨۍ ﺗﮕﻼري ﺑﺪﻟﻲ ﻛړي او ﻧﻮې ﺗﮕﻼره ﻏﻮره ﻛړي‪ ،‬ﻧﻮې‬

‫ﺗﮕﻼري دا ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ‪ :‬د ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﭘﻪ ﺷﺎن ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ ښﺎروﻧﻮ ﻧﻪ د ﻛﻠﻴﻮ ﭘﻪ ﻟﻮري ﻣﺨﻪ ﻛړي او د ﺧﭙﻠﻲ ﻣﺒﺎرزې‬

‫ﻟﭙﺎره د ښﺎروﻧﻮ ﭘﻪ ځﺎى ﻛﻠﻲ ﻏﻮره وﮔڼﻲ‪.‬‬

‫اﻓﻐﺎن ﻣﻠﺖ‬
‫دا ډﻟﻪ د اﻧﺠﻨﻴﺮ ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮﻫﺎد ﭘﻪ ﻻس ﺟﻮړه ﺷﻮې‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺧﭙﻞ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﭘﻪ ﺟﺮﻣﻨﻲ ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﻛړي وو‪ .‬د‬

‫ﺟﺮﻣﻨﻲ د ﺳﻮﺳﻴﺎل دﻳﻤﻮﻛﺮات ﮔﻮﻧﺪ ﻟﻪ اﻓﻜﺎرو او ﺗﮕﻼرو ﻧﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮه وو‪ ،‬ﺧﭙﻞ ﮔﻮﻧﺪ ﺋﯥ د اﻓﻐﺎن ﺳﻮﺳﻴﺎل‬
‫دﻳﻤﻮﻛﺮات ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻳﺎد ﻛړ‪ ،‬د "اﻓﻐﺎن ﻣﻠﺖ" ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺋﯥ ﻧﺸﺮﻳﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ډﻟﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺸﻬﻮره ﺷﻮه‪ ،‬دا ډﻟﻪ د‬

‫‪72‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------‬ا  ‪ #‬ن او !  ااب‬

‫ﻃﺎﻫﺮ ﺑﺪﺧﺸﻲ د ﺳﺘﻢ ﻣﻠﻲ ډﻟﻲ ﻣﻘﺎﺑﻞ ډﻟﻪ ﮔڼﻠﻰ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﻧﺸﻨﻠﻴﺰم ﺋﯥ ﺑﺎور وو‪ ،‬د ﭘښﺘﻨﻮ ﺑﺮﻻﺳﻰ ﺋﯥ ﻏﻮښﺘﻠﻪ‪ ،‬د‬

‫ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن د داﻋﻴﻰ ﻛﻠﻜﻪ ﭘﻠﻮي او ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﺋﯥ د دوﻟﺖ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬د ﺷﺎه ﻟﻪ ﺧﻮا ﻧﻮﻣﻮل ﺷﻮﻳﻮ‬

‫ﺻﺪراﻋﻈﻤﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﺗﻞ د اﻋﺘﻤﺎد رأى ورﻛﻮﻟﻪ‪ .‬اﻧﺠﻴﻨﺮ ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮﻫﺎد ﻫﻠﺘﻪ ﺷﻬﺮت ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړ ﭼﻲ د ﻛﺎﺑﻞ‬

‫ښﺎروال وټﺎﻛﻞ ﺷﻮ او ﭘﺪې وﺗﻮاﻧﯧﺪو ﭼﻲ د ﻛﺎﺑﻞ ښﺎر ﺑڼﻪ ﺗﺮ ډﯦﺮه ﺣﺪه ﺑﺪﻟﻪ ﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ښﺎرواﻟۍ ﻛﻲ د ده ﺑﺮﻳﺎوو ده ﺗﻪ‬

‫ﻧﻪ ﻳﻮازې ﻛﺎﻓﻰ ﺷﻬﺮت ورﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﻛړ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ د ﻳﻮه ﺣﺰب د ﺟﻮړوﻟﻮ ﻣﻮﻗﻊ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻻس ورﻛړه‪ ،‬د دې ډﻟﻲ ﻏړي اﻛﺜﺮاً‬

‫ﻣﺸﺮﻗﻲ وال وو‪ ،‬ﭘﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻧﻔﻮذ ډﯦﺮﻛﻢ رﻧﮕﻪ او ﻟﻪ ﻫﻴڅ ﺳﺮه ﺑﺮاﺑﺮ وو‪ .‬وﻳﻠﻰ ﺷﻮ ﭼﻲ ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻮ‬

‫وروﺳﺘﻪ وه‪ ،‬ﻣﻬﻢ ﻏړي ﺋﯥ دا وو‪:‬‬

‫ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮﻫﺎد‪ ،‬ﻗﺪرت اﷲ ﺣﺪاد‪ ،‬ﻋﻠﻲ اﺣﻤﺪ ﻣﻠﺖ ﻳﺎر‪ ،‬ﺣﺒﻴﺐ اﷲ رﻓﻴﻊ او ﻓﺪاﻣﺤﻤﺪ ﻓﺪاﺋﻰ‪ .‬دا ډﻟﻪ ﻫﻢ ډﯦﺮ‬

‫ژر ﻟﻪ اﻧﺸﻌﺎﺑﺎﺗﻮ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮه‪ ،‬ﻟﻮﻣړى د ﻣﻠﺖ او اﻓﻐﺎن ﻣﻠﺖ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ دوو ډﻟﻮ او وروﺳﺘﻪ ﭘﻪ ﻧﻮرو ډﻟﮕﻴﻮ ووﯦﺸﻞ‬
‫ﺷﻮه‪ ،‬زﻳﺎت ﺷﻤﯧﺮ ﻏړي ﺋﯥ د ﺳﺮدار داؤد او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د اﻗﺘﺪار ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻟﻪ دوﻟﺖ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮل‪.‬‬

‫ﺻﺪاى ﻋﻮام‬
‫د ﻋﺒﺪاﻟﻜﺮﻳﻢ ﻓﺮزان ﺗﺮ ﻣﺸﺮۍ ﻻﻧﺪې ﻳﻮه ډﻟﮕۍ د ﺧﭙﻠﻲ ﻧﺸﺮﻳﯥ "ﺻﺪاى ﻋﻮام" ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺸﻬﻮره ﺷﻮه‪،‬‬

‫ﻋﺒﺪاﻟﻘﻴﻮم وردك او ښځﻪ ﺋﯥ ﻣﻌﺼﻮﻣﻪ ﻋﺼﻤﺘﻰ او ذﺑﻴﺢ اﷲ ﻋﺼﻤﺘﻰ ﺋﯥ ﻣﻬﻢ ﻏړي وو‪.‬‬

‫ﻋﺠﻴﺒﻪ دا ده ﭼﻲ ﭘﺪﯦﻤﺮﺣﻠﯥ ﻛﻲ ﻫﻴڅﻮك داﺳﻲ ﭘﻴﺪا ﻧﺸﻮ ﭼﻲ د ﻳﻮه اﺳﻼﻣﻲ ﮔﻮﻧﺪ د ﺟﻮړوﻟﻮ ﻟﭙﺎره د ﺳﻴﺎﺳﻲ‬

‫ﻣﺒﺎرزې ډﮔﺮ ﺗﻪ راووځﻲ‪ ،‬د ﺑﯥ دﻳﻨﻪ او ﻻﺋﻴﻚ ﮔﻮﻧﺪوﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ د اﺳﻼم ﭘﺎﻟﻮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺣﺰب ﺟﻮړﻛړي او د‬

‫ﻫﯧﻮاد د ﺳﻴﺎﺳﻲ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ او اﻗﺘﺼﺎدي ﺳﺘﻮﻧﺰو د ﺣﻞ اﺳﻼﻣﻲ ﺗﮕﻼره وړاﻧﺪي ﻛړي او ځﻮان ﻧﺴﻞ د دښﻤﻨﺎﻧﻮ ﭘﻪ‬

‫ﻟﻮﻣﻮﻛﻲ ﻟﻪ ﻟﻮﯦﺪو وژﻏﻮرى!! ﻟﻪ ﭼﺎ ﻧﻪ ﭼﻲ د داﺳﻲ ﻳﻮه ﺣﺮﻛﺖ د ﭘﻴﻠﻮﻟﻮ ﻫﻴﻠﻪ ﻛﯧﺪه ﻫﻐﻮى ﻳﺎ د ﻧﻈﺎم ﭘﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻲ او‬
‫د ﻣﻮﺟﻮده وﺿﻌﻲ د دوام او ﺑﻘﺎ ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻲ وو او ﻳﺎ د روان وﺿﻌﻴﺖ ﻟﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻮ ﻋﻮاﻗﺒﻮ ﻧﻪ ﺑﯥ ﺧﺒﺮه وو او ﻳﺎ ﭘﻪ‬

‫ﻫﯧﻮاد ﺣﺎﻛﻢ ﻧﻈﺎم ورﺗﻪ د اﺳﻼم ﻟﻪ ﻏﻮښﺘﻨﻮ ﺳﺮه ﺳﻢ او د اﷲ د رﺿﺎ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﻣﻌﻠﻮﻣﯧﺪو‪ ،‬دوى ﻟﻪ اﺳﻼم ﻧﻪ ﻫﻤﺪاﺳﻲ‬
‫ﻳﻮ ﻧﺎﻗﺺ ﺗﺼﻮﯦﺮ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ذﻫﻦ ﻛﻲ اﻧځﻮر ﻛړى وو‪ ،‬روان وﺿﻌﻴﺖ دوى ﺗﻪ ﺧﺎص اﻣﺘﻴﺎزات ور ﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﻛړي وو‪ ،‬ﻫﺮه‬

‫ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﺋﯥ د ﺧﭙﻠﻮ اﻣﺘﻴﺎزاﺗﻮ ﻟﭙﺎره ﮔﻮاښ ﮔڼﻠﻮ‪ ،‬ﻟﻪ واﻛﻤﻨﻲ ﻃﺒﻘﻰ ﺳﺮه ﻟﺪې ﻟﺤﺎﻇﻪ ورﺗﻪ ول‪ ،‬د دواړو ﮔټﻰ ﺳﺮه‬

‫ﻏﻮټﻪ ﺷﻮې وې‪ ،‬دوى د ﻫﻤﺎﻏﻲ ډﻟﻲ ﻏړي وو ﭼﻲ ﺷﺎه ﺋﯥ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ وو‪ .‬دوى ﺣﺘﻰ د ﻳﻮې دوﻟﺘﻲ ډﻟﻲ ﻟﻪ ﺟﻮړوﻟﻮ ﻧﻪ‬
‫ﻫﻢ ډډه ﻛﻮﻟﻪ‪ .‬ﻛﻪ ﺗﺎﺳﻮ د ﻫﯧﻮاد د ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاﺑﻮ ﺗﺎرﻳﺦ ﺗﻪ ﻟږ ځﻴﺮ ﺷﺊ ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪه ﺑﻪ وﮔﻮرئ ﭼﻲ د "ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ‬

‫ځﻮاﻧﺎﻧﻮ" د ﭘﺎڅﻮن ﺗﺮ ﭘﻴﻞ ﭘﻮري د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﺒﺎرزې ډﮔﺮ ﻏﻴﺮ اﺳﻼﻣﻲ ډﻟﻮ ﺗﻪ ﺗﺶ ﭘﺎﺗﯥ وو‪.‬‬
‫‪73‬‬

‫د آ!
‪ 2  
34‬وړا
‪0‬ى ‪ ,-.‬ا‪---------------------------------------- )!*+‬ا
‬

‫د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ‬
‫د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮﻳﻊ او ﭼټﻜﻲ ودي څﻮ ځﺎﻧﮕړى ﻧﺘﺎﺋﺞ درﻟﻮدل‪:‬‬
‫ ﻣﻐﺮور ﺷﻮل‪ ،‬د ﻟﻮﻣړﻳﻮ ورځﻮ ﻫﻐﻪ اﺣﺘﻴﺎط ﺋﯥ ﺷﺎ ﺗﻪ وﻏﻮرزاوو ﭼﻲ د وﻟﺲ ﻟﻪ ﻣﻘﺪﺳﺎﺗﻮ ﺳﺮه د ﺗﺼﺎدم ﭘﻪ‬

‫اړه ﺋﯥ درﻟﻮد او ﻟﺪې ﻧﻪ ﺋﯥ ډډه ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ ﺧﭙﻞ اﻟﺤﺎدي ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺑﺮﺑﻨډ ﻛړي او د ﺧﻠﻜﻮ ﭘﻪ ﻣﻘﺪﺳﺎﺗﻮ ﺗﯧﺮى وﻛړي‪.‬‬

‫دوى ﭘﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻛﻲ ﺧﭙﻞ ﺳﺮﻳﻊ او ﭼټﻚ ﻧﻔﻮذ داﺳﻲ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﻛړ ﭼﻲ ځﻮان ﻧﺴﻞ ﻟﻪ دﻳﻦ ﻧﻪ ﺑﻴﺰاره او ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ‬

‫اﻓﻜﺎرو ﻣﻨﻠﻮ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ دي‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ اﺻﻠﻲ ﺑڼﻰ ﻛﻲ وړاﻧﺪي ﻛﻮل ﻧﻪ ﻳﻮازې اﺷﻜﺎل ﻧﻠﺮي او دوى ﺗﻪ‬

‫ﺧﻨډوﻧﻪ ﻧﻪ راوﻻړوي ﺑﻠﻜﻲ ﭘﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻛﻲ د دوى د ﻣﺰﻳﺪ ﻧﻔﻮذ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮځﻲ‪ .‬د ټﻮﻟﻨﻲ د وﺿﻌﻴﺖ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻏﻠﻂ ﺗﺸﺨﻴﺺ او ﻧﺎﺳﻢ ﺗﺼﻮر دوى دې ﺗﻪ وﻫڅﻮل ﭼﻲ ﻟﻪ دﻳﻨﻲ ﺷﻌﺎﺋﺮو ﺳﺮه ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﭼﻠﻨﺪ ﻛﻲ ﭘﻪ ﭘﻮره‬
‫ﺑﯥ ﺑﺎﻛۍ ﺳﺮه ﻋﻤﻞ وﻛړي او ﻟﻪ ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﻧﻪ ﺑﯥ ﭘﺮوا وي‪.‬‬

‫ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺗﻬﺎﺟﻤﻲ ﺣﺎﻟﺖ او ﺳﺮﻳﻊ ودي ﭘﻪ ځﻴﻨﻮ ﻛﻲ وﯦﺮه راﭘﻴﺪا ﻛړه‪ ،‬ځﻴﻨﻲ ﺋﯥ د ﻫﯧﻮاد د راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ‬

‫ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻣﺸﻮش ﻛړل او ځﻴﻨﻲ ﻧﻮر ﺋﯥ راوﭘﺎرول ﭼﻲ ﻟﻪ دﻳﻦ او ﻫﯧﻮاد ﻧﻪ د دﻓﺎع ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭘﻪ ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ ﻻرو ﭼﺎرو ﻏﻮر‬

‫وﻛړي‪ .‬ﭘﺪﻏﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻛﻲ ځﻴﻨﻲ داﺳﻲ وو ﭼﻲ ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ څﻪ وﻛړي؛ ﺧﻮ ﻳﺎ د څﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ ﻧﻪ وو‪ ،‬ﻳﺎ ﺋﯥ‬

‫د څﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﺟﺮأت ﻧﻪ درﻟﻮد‪ ،‬ﻳﺎ د وﺿﻌﻴﺖ ﻟﻪ دﻗﻴﻖ ﺗﺸﺨﻴﺺ او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﭘﻴﺪاﻳښﺖ د ﻻﻣﻠﻮﻧﻮ ﻟﻪ ﭘﯧﮋﻧﺪﻧﻲ ﻧﻪ‬

‫ﻋﺎﺟﺰ وو او د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﭘﻪ ﻏﻠﻄﻮ ﻻرو ﭼﺎروﺋﻰ ﻏﻮر ﻛﺎوو او ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د دوﻟﺖ ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ‬

‫ﺧﻄﺮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ وﻛړي‪ .‬ﻟﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن او ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺆﺳﺴﺎﺗﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ د ټﻮﻟﻨﻲ ﭘﻪ ﻧﻮرو ﺑﺮﺧﻮ ﻛﻲ د ﻳﻮه ﻣﻨﻈﻢ او ځﻮاﻛﻤﻦ‬

‫ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺗﺤﺮﻳﻚ رواﻧﻮل ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻪ وو‪ ،‬د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن او ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺆﺳﺴﺎﺗﻮ ﭘﻪ زده ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﻛﻲ ډﯦﺮ ﻛﺴﺎن داﺳﻲ وو‬

‫ﭼﻲ د ﻳﻮه اﺳﻼﻣﻲ ﺟﺮﻳﺎن ﭘﻪ رواﻧﻮﻟﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻫﻢ د ﺧﻮځﻨﺪه او ﻓﻌﺎﻟﻲ وﻧډي اﺧﻴﺴﺘﻮ ﺟﺮأت درﻟﻮد او ﻫﻢ ﻛﻔﺎﻳﺖ او‬

‫اﺳﺘﻌﺪاد‪ .‬دوى د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﺗﺤﺮﻛﺎﺗﻮ‪ ،‬ﺟﻠﺴﻮ‪ ،‬ﺗﻈﺎﻫﺮاﺗﻮ‪ ،‬د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ د ﺟﻠﺐ او ﺟﺬب ﻟﻪ ﺟﺪي ﻫﻠﻮ ځﻠﻮ او ﭘﻪ‬

‫ﺧﭙﻞ دﻳﻦ او اﻳﻤﺎن د دوى ﻟﻪ ﺑﯥ ﺑﺎﻛﺎﻧﻪ او ﭘﺎرووﻧﻜﻲ ﺗﯧﺮي ﻧﻪ ځﻮرﯦﺪل‪ ،‬ﻟﻪ ډﯦﺮو ﺳﺮه دا آرﻣﺎن وو ﭼﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ‬

‫د ﺳﺮو ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﺷﻨﻪ ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻪ اوﭼﺖ ﺷﻲ‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﭘﻪ ﻏﻴږ ﻛﻲ د اﻓﻐﺎﻧﻲ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ د ﭘﺮﯦﻮﺗﻮ ﻣﺨﻨﻴﻮى‬

‫وﺷﻲ‪ ،‬داﺳﻲ ﻓﻌﺎل اﺳﻼﻣﻲ ﺣﺰب ﺻﺤﻨﯥ ﺗﻪ راووځﻲ ﭼﻲ دا ځﻮاﻧﺎن ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻟﻴﻜﻮ ﻛﻲ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛړي او د ﻫﻐﻪ ﺧﻄﺮ‬
‫ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ وﻛړي ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم زﻣﻮږ دﻳﻦ او ﻫﯧﻮاد ﺗﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻛړي‪ .‬زه ﻳﻮ ﻟﻪ دﻏﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ څﺨﻪ وم‪ ،‬د ﻛﻨﺪز د ﺷﻴﺮﺧﺎن‬
‫‪74‬‬

‫ا  ‪ ----------------------------------------‬د آ‪
-  ./%‬وړا‪+‬ى )( ا'&‪$%‬‬

‫ﻟﻴﺴﻰ ﭘﻪ ﻟﺴﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﻛﻲ وم ﭼﻲ دا اﺣﺴﺎس راﺳﺮه ﭘﻴﺪا ﺷﻮ‪ ،‬ﻗﺼﻪ داﺳﻲ وه‪ :‬ﻟﻪ ‪ 1345‬ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ‬

‫ډﻟﻮ ﻟﻤﻦ ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻧﻪ اﻃﺮاف ﺗﻪ ﺧﻮره ﺷﻮه‪ ،‬ﭘﻪ وﻻﻳﺎﺗﻮ ﻛﻲ د دوى ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻪ ورځ ﭘﻪ ورځ ﮔړﻧﺪي ﻛﯧﺪل‪ ،‬دا ﻛﺎر اﻛﺜﺮاً‬

‫د ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧﺪو ﭼﻲ ﻟﻪ وﻻﻳﺎﺗﻮ ﻧﻪ د زده ﻛړي ﻟﭙﺎره ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ ﺗﻠﻠﻲ او ﻫﻠﺘﻪ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ډﻟﻮ ﭘﻪ‬
‫ﻟﻮﻣﻮﻛﻲ ﻟﻮﯦﺪﻟﻲ او ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه ﺋﯥ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻓﻜﺎر اﻃﺮاف ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﻛړي وو او ﻳﺎ د ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﭼﻲ ﻟﻪ‬

‫ﻣﺮﻛﺰ ﻧﻪ اﻃﺮاف ﺗﻪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮي وو‪.‬‬

‫ﭘﻪ ‪ 1346‬ﻛﻲ ﭼﻲ زه د ﻟﺴﻢ ټﻮﻟﮕﻰ زده ﻛﻮوﻧﻜﻰ وم‪ ،‬زﻣﻮږ ﻟﻴﺴﻰ ﺗﻪ ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻧﻪ ځﻴﻨﻲ داﺳﻲ ﻣﺘﻌﻠﻤﻴﻦ راﻏﻠﻞ‬

‫ﭼﻲ ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻓﻜﺎرو ﻧﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮ ﺷﻮي وو او د "ﺧﻠﻖ" او "ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ" ﻏړي وو‪ ،‬د دوى ﺣﺮﻛﺎت او ﺳﻜﻨﺎت‪،‬‬

‫ﻧﺎﺳﺘﻪ ﭘﺎﺳﺘﻪ‪ ،‬ﻳﻮه ﺑﻞ ﺗﻪ ﻻس ورﻛﻮل‪ ،‬ﺧﺒﺮي‪ ،‬ﺗﺒﺼﺮى‪ ..‬ﻫﺮڅﻪ ﻟﻪ ﻧﻮرو ﻣﺘﻌﻠﻤﻴﻨﻮ ﻧﻪ ﻓﺮق درﻟﻮد‪ ،‬ﻟﺪې ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﺑﻪ ﻟﻪ‬
‫ﻣﺮﻛﺰ ﻧﻪ راﺗﻠﻮﻧﻜﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه د ﻟﺒﺎس ﻧﻮى ﻣﻮډ‪ ،‬د وﻳښﺘﺎﻧﻮ د ﺟﻮړوﻟﻮ ﻧﻮې ﻃﺮﻳﻘﻪ‪ ،‬دﺷﻘﻴﻘﻮ او ﺑﺮﻳﺘﻮﻧﻮ‬

‫ﻧﻮې اﻧﺪازه‪ ،‬د ﭘﺘﻠﻮن د ﭘﺎﻳڅﻮ او د ﺑﻮټﻮﻧﻮ د څﻮﻛﻮ او ﺗﻠﻮ ﻧﻮى ﺷﻴﭗ د اﻃﺮاف ﭘﻴﻐﻠﻮ او ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه‬

‫ﻫﺪﻳﻪ راوړل‪ ،‬ﺧﻮ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د دې ﺗﺮڅﻨﮓ څﻪ ﻧﻮر ﺷﻴﺎن ﻫﻢ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه اﻃﺮاف ﺗﻪ رااﻧﺘﻘﺎﻟﻮل‪ ،‬ﻧﻮي او ﭘﺮدي‬

‫اﺻﻄﻼﺣﺎت ﻟﻜﻪ ﺑﻮرژوازى‪ ،‬ﻓﻴﻮډاﻟﻴﺰم‪ ،‬اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺰم‪ ،‬ﺳﻮﺳﻴﺎﻟﻴﺰم‪ ،‬ﭘﺮوﻟﺘﺮﻳﺎ او دې ﺗﻪ ورﺗﻪ ډﯦﺮ ﻧﻮر اﺻﻄﻼﺣﺎت‬
‫ﭼﻲ د اﻃﺮاف ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﻧﻮي او ﺟﺎﻟﺐ وو‪ ،‬دوى ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه د ﻣﺒﺎرزې د ﻓﺮﻫﻨﮓ ډﯦﺮ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﺧﭙﻠﻮ اﻃﺮاﻓﻰ‬

‫ﻣﻠﮕﺮو ﺗﻪ ﻫﺪﻳﻪ ﻛﻮل‪ ،‬اﻋﺘﺼﺎب‪ ،‬ﻣﻈﺎﻫﺮه‪ ،‬اﻧﻘﻼب‪ ،‬ﺳﻮﻟﻪ اﻳﺰه ﻣﺒﺎرزه‪ ،‬ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﻣﺒﺎرزه‪ ،‬ﻟﻪ رژﻳﻢ ﺳﺮه د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ‬

‫ﻟﭙﺎره ﭘﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاﺑﻮ ﻛﻲ ﺷﺎﻣﻠﯧﺪل… اﻃﺮاف ﺗﻪ د دوى ﭘﻪ راﺗﻠﻮ ﺳﺮه دﻟﺘﻪ د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻧﻮى ﺑﺎب‬

‫ﭘﺮاﻧﻴﺴﺘﻞ ﺷﻮ‪ ،‬د ﻟﻮړو ټﻮﻟﮕﻴﻮ ﭘﻪ زده ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﻛﻲ د ى ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﺟﺪي رﻧﮓ ﻏﻮره ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬ﻫﺮه ورځ ﺑﻪ ﭘﻪ ټﻮﻟﮕﻴﻮ‬

‫ﻛﻲ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د ښﻮوﻧﻜﻲ د ﻏﻴﺮﺣﺎﺿﺮى ﭘﻪ ﺻﻮرت ﻛﯥ او د ﺗﻔﺮﻳﺢ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ د دوى ﺗﺮﻣﻨځ ﺳﺨﺘﻰ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ‬

‫رواﻧﯥ وې‪.‬‬

‫‪75‬‬

‫د ‪6‬رزى  ‪ ----------------------------------------------------------- 7-‬ا
‬

‫د ﻣﺒﺎرزې ﭘﺮﯦﻜړه‬
‫ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻧﻪ د راﻏﻠﻮ ﻣﺘﻌﻠﻤﻴﻨﻮ ﭘﻪ ډﻟﻲ ﻛﻲ د ﺣﻔﻴﻆ اﷲ اﻣﻴﻦ وراره اﺳﺪاﷲ اﻣﻴﻦ زﻣﻮږ د ﻟﺴﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﭘﻪ زده‬

‫ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﻛﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻮى وو‪ ،‬د ده ﭘﻼر د ﻛﻨﺪز د ﺳﭙﻴﻦ زر ﺷﺮﻛﺖ د رﺋﻴﺲ ﻏﻼم ﺳﺮور ﻧﺎﺷﺮ ﺳﻜﺮﺗﺮ وو‪ ،‬ﺗﺮه ﺋﯥ د ﺧﻠﻖ‬
‫ﮔﻮﻧﺪ د ﻣﻨﺸﻲ ﻣﻌﺎون وو‪ ،‬دى د ﺣﻔﻴﻆ اﷲ اﻣﻴﻦ د اﻗﺘﺪار ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ د "واد"‪ ،‬وزارت اﻣﻨﻴﺖ دوﻟﺘﻲ رﺋﻴﺲ ﺷﻮ او د‬

‫روﺳﺎﻧﻮ د ﺗﯧﺮي ﭘﻪ ورځ ﻟﻪ اﻣﻴﻦ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪو‪ ،‬ﻟﺪه ﺳﺮه ﻣﻲ ﻳﻮه ورځ ﺟﺪي ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬دې‬
‫ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ د ﻫﻐﻲ ورځﻲ ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﻓﺎرﻏﻮ ﺳﺎﻋﺎﺗﻮﻛﻲ دوام وﻛړ‪ ،‬ﭼﻲ د ښﻮوﻧځﻲ د رﺧﺼﺘﻲ زﻧﮓ ووﻫﻞ ﺷﻮ او ﻛﻮروﻧﻮ ﺗﻪ‬

‫روان ﺷﻮو‪ ،‬ﭘﻪ ﻻره ﻣﻮ ﺑﻴﺎﻫﻢ ﺑﺤﺚ او ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ دوام وﻛړ‪ ،‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ زه د ﻫﻐﻪ ﺳﺮاى ﺧﻮﻟﯥ ﺗﻪ ﻧږدې ورﺳﯧﺪم ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﺮاﻳﻲ‬
‫اﻃﺎق ﻛﻲ ﺋﯥ اوﺳﯧﺪم ﻧﻮ اﺳﺪاﷲ اﻣﻴﻦ ﻣﺎ ﺗﻪ ﻣﺦ ﻛړ او وﺋﻰ وﻳﻞ‪ :‬ﻣﺎﺗﻪ اﺟﺎزه راﻛړه ﭼﻲ ﻳﻮه ورځ ﺳﺘﺎ اﻃﺎق ﺗﻪ راﺷﻢ او ﺗﻪ‬

‫ﻣﺎﺗﻪ ﺧﺪاى ﺛﺎﺑﺖ ﻛړه‪ ،‬دا ﻟﻮﻣړى ځﻞ وو ﭼﻲ ﻣﺎ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ژوﻧﺪ ﻛﻲ ﻟﻪ ﭼﺎ ﻧﻪ د ﺧﺪاى)ج( ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ داﺳﻲ ﺧﺒﺮه اورﯦﺪه‪ ،‬ﻣﺎ‬
‫ﮔﻤﺎن ﻧﻪ ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﺑﻪ واﻗﻌﺎً ﺧﺪاى ﻧﻪ ﻣﻨﻲ او دا ﻣﻲ ﭘﻪ ﺧﻴﺎل ﻛﻲ ﻧﻪ ﮔﺮځﯧﺪه ﭼﻲ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ ﺑﻪ څﻮك‬

‫ﻟﻪ ﺧﺪاﻳﻪ اﻧﻜﺎر ﻛﻮي او ﻟﻪ ﺑﻞ ﻧﻪ ﺑﻪ د اﺛﺒﺎت دﻻﻳﻞ ﻏﻮاړي‪ ،‬د اﺳﺪاﷲ اﻣﻴﻦ ﭘﺪې ﺧﺒﺮي ﺳﺮه ﺳﺨﺖ ﺗﺤﺮﻳﻚ ﺷﻮم‪ ،‬ﻧږدې‬

‫وه زﻣﺎ او د ده ﻧښﺘﻪ وﺷﻲ ﺧﻮ ﻧﻮرو ﻣﺘﻌﻠﻤﻴﻨﻮ ﻣﺪاﺧﻠﻪ وﻛړه او د ﻧښﺘﻲ ﻣﺨﻪ ﺋﯥ وﻧﻴﻮﻟﻪ‪ .‬زه ﺧﭙﻞ اﻃﺎق ﺗﻪ وﻻړم ﺧﻮ ډﯦﺮ‬
‫ﭘﺎرﯦﺪﻟﻰ‪ ،‬ﺣﺴﺎس او ﻣﺸﻮش‪ ،‬ﻣﺎ او زﻣﺎ ﭘﻪ ﺷﺎن ډﯦﺮو ﻧﻮرو ﻛﺴﺎﻧﻮ دا ﮔﻤﺎن ﻛﻮﻟﻮ ﭼﻲ د دوﻟﺖ ﺿﺪ ﻣﺒﺎرزﻳﻦ د اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‬

‫ﺑﺪﻟﻮن ﻟﭙﺎره ﻣﺒﺎرزه ﻛﻮي‪ ،‬ﻏﻮاړي ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﭘﻪ ﻳﻮه ﺟﻤﻬﻮرى ﻧﻈﺎم ﺑﺪل ﺷﻲ‪ ،‬ﻫﯧﻮاد ﺗﺮﻗﻲ وﻛړي او وﻟﺲ ﻟﻪ ﻓﻘﺮ او‬

‫ﻟﻮږي ﻧﻪ وژﻏﻮرل ﺷﻲ‪ ،‬ﻫﻴﭽﺎ دا ﮔﻤﺎن ﻧﻪ ﻛﺎوو ﭼﻲ د دې ﭘﻪ ځﺎى دي ﻟﻪ ﻋﺎم وﻟﺲ ﺳﺮه ﻣﺒﺎرزه ﭘﻴﻞ ﺷﻲ‪ ،‬د دوى د‬
‫ﻣﻘﺪﺳﺎﺗﻮ او دﻳﻨﻲ ﺷﻌﺎﺋﺮو ﭘﻪ ﺧﻼف دي ﻣﺒﺎرزه وﺷﻲ او دا ﻣﺒﺎرزه دي ﻟﻪ ﺧﺪاى ﻧﻪ د اﻧﻜﺎر ﻟﻪ ﻧﻘﻄﻰ ﺷﺮوع ﺷﻲ‪.‬‬

‫ﻟﻪ اﺳﺪاﷲ اﻣﻴﻦ ﺳﺮه زﻣﺎ دﻏﻲ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ زﻣﺎ د ژوﻧﺪ ﻣﺴﻴﺮ ﺑﺪل ﻛړ‪ ،‬ﻟﺪﻏﻲ ﺷﯧﺒﯥ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻣﺎ د ﻣﺒﺎرزې ﻓﻴﺼﻠﻪ‬

‫وﻛړه‪ ،‬ﺧﻮ داﺳﻲ ﻣﺒﺎرزه ﭼﻲ ﻫﻢ د رژﻳﻢ ﭘﻪ ﺿﺪ وي او ﻫﻢ د ﻫﻐﻮ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ ﭘﻪ ﺿﺪ ﭼﻲ زﻣﺎ دﻳﻦ او ﻋﻘﻴﺪه ﺗﻬﺪﻳﺪوي‪ ،‬د‬
‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺪﻟﻮن ﻟﭙﺎره‪ ،‬ﺧﻮ د رښﺘﻨﻲ اﺳﻼم ﭘﻪ ﭼﻮﻛﺎټ ﻛﯥ‪ ،‬د ﻧﻈﺎم د ﻧﺴﻜﻮروﻟﻮ ﻟﭙﺎره‪ ،‬ﺧﻮ د ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ځﺎى د ﻳﻮه‬

‫اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻈﺎم د ﻗﺎﺋﻤﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ‪ ،‬ﻟﻪ دﻏﻲ ﺷﯧﺒﯥ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﭼﻲ زه ﻛﻠﻪ ﻫﻢ د ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم د ژوﻧﺪ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د‬

‫ﻗﺮآن ﻫﻐﻪ ﺗﺒﺼﺮه ﻟﻮﻟﻢ ﭼﻲ د ﻳﻮه ﻣﻈﻠﻮم اﺳﺮاﺋﻴﻠﻲ د ژﻏﻮرﻧﻲ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻟﻪ ﻗﺒﻄﻰ ﺳﺮه ﻧښﺘﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ څﭙﻴړه‬

‫وواﻫﻮ او ﻫﻤﺪا څﭙﻴړه د ﻗﺒﻄﻰ ﻟﭙﺎره ﻣﺮﮔﺎﻧﻰ ﮔﻮزار وو او ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ﭘﯧښﻲ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻣﻮﺳﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻟﻪ‬

‫‪76‬‬

‫ا  ‪ -----------------------------------------------------------‬د ‪ 4‬رزى ‪67)5-‬‬

‫اﺳﺘﺒﺪادي ﻧﻈﺎم ﺳﺮه د ﻣﻘﺎﻃﻌﻰ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه او وﺋﻰ وﻳﻞ‪:‬‬
‫ﻓﻠﻦ اﻛﻮن ﻇﻬﻴﺮاً ﻟﻠﻤﺠﺮﻣﻴﻦ‪ :‬ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﻫﻴڅﻜﻠﻪ د ﻣﺠﺮم او ﻇﺎﻟﻢ ﻣﻼﺗړ وﻧﻜړم‪ .‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ دا ﻗﺼﻪ ﭘﻪ ﻗﺮآن‬

‫ﻛﻲ ﻟﻮﻟﻢ ﻧﻮ د ﻫﻐﻲ ورځﻲ ﭘﯧښﻪ او ﻟﻪ ﻫﻐﯥ وروﺳﺘﻪ د ﻣﺒﺎرزې ﭘﺮﯦﻜړه ﻣﻲ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ودرﯦږي او د دې ﻗﺼﻰ ﭘﻪ ﻫﯧﻨﺪاري‬
‫ﻛﻲ د ﺧﭙﻠﻲ ﻣﺒﺎرزې د ﭘﻴﻞ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻴﮕﻮرم‪.‬‬

‫ﻣﺎ د ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ﻻري د ﺳﻔﺮ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه ﺧﻮ ﻳﻮازې وم‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻲ ﻫﻤﺴﻔﺮ درﻟﻮد‪ ،‬ﻧﻪ زاد راه‪ ،‬ﻧﻪ ﻻرښﻮد‪ ،‬ﻧﻪ د ﺳﻔﺮ د‬

‫څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ او ﻟﻮړو ژورو ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت‪ ،‬ﻧﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﭘﻮه‪ ،‬ﻧﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ او ﻧﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ د دې ﻣﺒﺎرزې ﻟﭙﺎره‬
‫ﻛﺎﻓﻰ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻛړې وى ﺧﻮ ﻛﺘﺎب ﻣﻲ ﻧﻪ ﻣﻮﻧﺪﻟﻮ‪ ،‬ﻣﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﺪې ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻲ ﻻري د رواﻧﯧﺪو ﻟﭙﺎره ﻣﻠﮕﺮي ﭘﻴﺪا ﻛړي وى‬

‫او د ﻣﺒﺎرزې ﻟﭙﺎره ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺳﻨﮕﺮ‪ ،‬ﺧﻮ ﻧﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺳﻨﮕﺮ ﻣﻮﺟﻮد وو ﭼﻲ زه ﺋﯥ ﭘﻪ ﻟټﻪ ﻛﻲ وم او ﻧﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﻠﮕﺮي ﭘﻪ ﻧﻈﺮ‬

‫راﺗﻠﻞ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻣﺎﺳﺮه ﭘﺪې ﻻر د ﺗﻠﻮ ﻟﭙﺎره ﺗﻴﺎر وي‪ ،‬ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه ﻣﻲ وﻳﻞ‪ :‬ﻛﻪ ﻫﺮ ﭼﺎﺗﻪ د دې راز ﻣﺒﺎرزې ﺑﻠﻨﻪ ورﻛړم راﺗﻪ‬
‫واﻳﻲ ﺑﻪ‪ :‬رﻫﺒﺮ ﻣﻮ څﻮك دى؟ ډﻟﻪ ﻣﻮ څﻪ ﻧﻮﻣﯧږي؟ ﻣﺮام ﻣﻮ څﻪ دى؟ اﻫﺪاف ﻣﻮ ﻛﻮم دي؟ ﻛﻮم ﻛﺘﺎب ﻟﺮي ﭼﻲ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺋﯥ‬

‫ﻛړم؟ ﻫﺮه ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻪ ﺗﺮﺷﺎ ﻳﻮ ﺣﺎﻣﻲ ﻗﻮت ﻟﺮي‪ ،‬ﻣﺴﻜﻮ د ﺧﻠﻖ او ﭘﺮﭼﻢ ﻣﻼﺗړى دى‪ ،‬ﭘﻴﻜﻨﮓ د ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ ﻣﺮﺳﺘﻪ‬

‫ﻛﻮي‪ ،‬ﻣﻮږ ﺑﻪ د ﻛﻮم ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻲ او ﻣﻼﺗړ ﺣﺴﺎب ﻛﻮو؟ ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ زه دﻏﻮ ﭘﻮښﺘﻨﻮ ﺗﻪ د ډاډﻣﻦ ځﻮاب ورﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ‬

‫درﻳځ ﻛﻲ ﻧﻪ وم‪ ،‬ﺧﻮ ﻣﺎ ﻟﺪې ﺳﺮه ﺳﺮه د ﻣﺒﺎرزې ﻓﻴﺼﻠﻪ او ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﭘﺮﯦﻜړي د ټﻴﻨﮓ ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪو ﻋﺰم وﻛړ‪ .‬ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه‬
‫ﻣﻲ وﭘﺘﻴﻴﻠﻪ ﭼﻲ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ وواﻳﻢ‪ :‬ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه د ﻳﻮځﺎى ﻛﯧﺪو ﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ ډډه وﻛړي‪ ،‬دوى ﭘﻪ ﭘﺮدﻳﻮ ﭘﻮري ﺗړﻟﻲ‬

‫دي‪ ،‬زﻣﻮږ د دﻳﻦ او ﻋﻘﻴﺪې دښﻤﻨﺎن دي‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ ﻳﻮې اﺳﻼﻣﻲ ډﻟﻲ ﺳﺮه د ﻳﻮځﺎى ﻛﯧﺪو ﭘﻪ ﻟټﻪ ﻛﻲ وو‪ ،‬دا ډﻟﻪ ﺷﺘﻪ ﺧﻮ‬

‫اوس د ځﻤﻜﻲ ﻻﻧﺪې ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﻮي‪ ،‬ﻇﺮوف او ﺷﺮاﻳﻂ ورﺗﻪ ﻧﺪي ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﻮي ﭼﻲ راڅﺮﮔﻨﺪه ﺷﻲ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ اﻧﺘﻈﺎر وﻛړو او‬

‫ځﻮاﻧﺎن ﻟﺪاﺳﻲ ډﻟﻲ ﺳﺮه د ﻳﻮځﺎى ﻛﯧﺪو ﻟﭙﺎره ﭼﻤﺘﻮ ﻛړو‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﻛﻨﺪز ﻛﻲ د ﻣﺘﻌﻠﻤﻴﻨﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا څﻮ ﻣﻈﺎﻫﺮې وﺷﻮې‪ ،‬ﻣﺎ ﭘﺪې ﻣﻈﺎﻫﺮوﻛﻲ ﻓﻌﺎﻟﻪ وﻧډه واﺧﻴﺴﺘﻪ‪ ،‬د ﻫﻤﺪې وﻧډي‬

‫ﭘﻪ وﺟﻪ څﻮ ورځﻲ ﻟﻪ ښﻮوﻧځﻲ ﻧﻪ اﺧﺮاج ﺷﻮم‪ ،‬دا ﻣﻈﺎﻫﺮې ﭘﻪ اﺻﻞ ﻛﻲ ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻧﻪ ﺧړوﺑﯧﺪې‪ ،‬ﻓﻴﺼﻠﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ‬
‫ﻛﯧﺪه او د ﻫﻐﻮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻮ ﻳﻮه ﻛړۍ وه ﭼﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاﺑﻮ د ﻣﻠﺖ ﭘﻪ ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ ﭘﺮﮔﻨﻮﻛﻲ د ﻧﻔﻮذ او د ﻧﻮﻳﻮ ﻏړو د‬

‫ﺟﺬﺑﻮﻟﻮ او د ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ ﻛﻲ دﻣﺆﺛﺮى وﻧډي درﻟﻮدو ﻟﭙﺎره ﭘﻴﻞ ﻛړي وو‪.‬‬

‫دﻛﺘﻮر ﻣﺤﻤﻮد ﺣﺒﻴﺒﻰ د ﻛﻨﺪز واﻟﻲ وو‪ ،‬ده ﻟﻪ ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﺧﻮاﺧﻮږى درﻟﻮده‪ ،‬د ﻣﻈﺎﻫﺮاﺗﻮ ﻻرښﻮوﻧﻜﻲ ﺋﯥ‬

‫وﻻﻳﺖ ﺗﻪ وﻏﻮښﺘﻞ‪ ،‬زه ﻫﻢ ﭘﺪې ډﻟﻪ ﻛﻲ وم‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ ﻣﻮږ ﺗﻪ څﻪ ﺗﻮﺻﻴﻰ وﻛړي‪ ،‬ﭼﻲ ﻳﻮازې ﺧﭙﻠﻮ درﺳﻮﻧﻮ ﺗﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ‬
‫وو او ﻟﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮو ډډه وﻛړو او ﻳﻮ څﻪ ﻣﻮ ﺗﻬﺪﻳﺪﻛړي‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﻪ ﭘﻪ ﻫﻐﻲ ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ د ﺧﺒﺮو ﻣﻮﻗﻊ ﭘﻪ ﻻس راﻏﻠﻪ‪ ،‬د ﻫﻐﻪ‬

‫وﺧﺖ د ﭘﻮﻫﻰ او اﺣﺴﺎﺳﺎﺗﻮ ﭘﻪ ﻣﺤﺪوده ﻛﻲ ﻣﻲ څﻮ ﺧﺒﺮي وﻛړي‪ ،‬د ﻏﻮﻧډي ﻧﺘﻴﺠﻪ دا وه ﭼﻲ ﺑﯧﺮﺗﻪ ﺧﭙﻠﻮ ټﻮﻟﮕﻴﻮ ﺗﻪ‬

‫‪77‬‬

‫د ‪6‬رزى  ‪ ----------------------------------------------------------- 7-‬ا
‬

‫ﺳﺘﺎﻧﻪ ﺷﻮ‪.‬‬
‫زه ﭘﻪ ﻟﺴﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﻛﻲ د ﺻﻨﻒ اول ﻧﻤﺮه وم‪ ،‬ﻟﻪ ﻟﺴﻢ ﻧﻪ ﻳﻮوﻟﺴﻢ ﺗﻪ ﻫﻢ اول ﻧﻤﺮه ﻛﺎﻣﻴﺎب ﺷﻮم‪ ،‬ﻟﻪ ﻓﺎرﺳﻰ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭼﻲ‬

‫ﻧﻪ ﻧﻴﻤﻲ ﻧﻤﺮې ﻣﻲ ﭘﻜﻲ اﺧﻴﺴﺘﯥ وې ﭘﻪ ﻧﻮرو ټﻮﻟﻮ ﻣﻀﺎﻣﻴﻨﻮﻛﻲ ﻣﻲ ﻧﻤﺮې ‪ 10‬او ﭘﻪ زﻳﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﻟﻪ ﺗﺤﺴﻴﻦ او آﻓﺮﻳﻦ ﺳﺮه‬
‫ﻳﻮځﺎى وې‪ .‬د رﻳﺎﺿﻰ ﻟﻪ ﻣﻀﺎﻣﻴﻨﻮ ﺳﺮه ﻣﻲ ډﯦﺮه ﻋﻼﻗﻪ وه‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ اﺳﺘﺎداﻧﻮ ﮔﺮان وم او ﻫﻤﺰوﻟﻮ راﺗﻪ ﭘﻪ درﻧﻪ ﺳﺘﺮﮔﻪ‬

‫ﻛﺘﻞ‪ ،‬ﭘﻪ داﺳﻲ ﻳﻮه ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه زﻣﺎ د ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻧﺘﻴﺠﻪ دا وه ﭼﻲ دوى ﭘﻪ ﻫﻐﻲ ﻟﻴﺴﻰ ﻛﻲ د ﺟﻠﺐ او‬

‫ﺟﺬب ﭘﻪ ﻛﺎرﻛﻲ ﻧﺎﻛﺎﻣﻪ وي او ﭘﺪې وﻧﻪ ﺗﻮاﻧﯧږي ﭼﻲ د ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻲ وړ ﻛﺴﺎن ﺟﺬب ﻛړي‪.‬‬
‫د دﻏﻪ دوران او ﭘﻪ ﻛﻨﺪز ﻛﻲ زﻣﻮږ د اوﺳﯧﺪو ﭘﻪ اړه څﻮ ﺧﺒﺮي د ﻳﺎدوﻟﻮ وړ ﮔڼﻢ‪:‬‬

‫ ﻳﻮه ورځ د ﻛﻨﺪز د ﻓﻮﺗﺒﺎل ﻣﻴﺪان ﭘﻪ ﻟﻮري ﻟﻪ څﻮ ﻫﻤﺼﻨﻔﻴﺎﻧﻮ ﺳﺮه روان وم‪ ،‬د ﻳﻮه ﺳﺮدار د ﻛﻮر ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﺗﯧﺮﯦﺪو‪،‬‬

‫د ﻛﻮر ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ ﻣﻮ د اوﭼﺘﻰ ﻣﻮﺳﻴﻘﻰ ﻏږ ﺗﺮ ﻏﻮږ ﺷﻮ‪ ،‬ﻣﻠﮕﺮو راﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬دا ﭘﺪې وﻻﻳﺖ ﻛﻲ د ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ د ﻣﺸﺮ ﻛﻮر‬
‫دى‪ ،‬ﻫﺮه ﻫﻔﺘﻪ دﻟﺘﻪ د ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ﻏﻮﻧډه وي‪ ،‬دى ورﺗﻪ آرﻣﻮﻧﻴﻪ وﻫﻰ‪ ،‬ﻳﻮه ﺧﻮر ﺋﯥ ﭘﻪ ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ ﻧڅﺎ ﻛﻮي او ﺑﻠﻪ ﺋﯥ‬

‫ﺳﺎﻗﻰ وي او د ﻏﻮﻧډي ﺑﺮﺧﻪ واﻟﻮ ﺗﻪ د ﺷﺮاﺑﻮ ﺟﺎﻣﻮﻧﻪ وړاﻧﺪي ﻛﻮي‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ اﻛﺜﺮه ﻏﻮﻧډي ﻫﻤﺪاﺳﻲ وې‪ ،‬ﻗﻤﺎر‪،‬‬

‫ﺷﺮاب او ﻧڅﺎ د ﻫﺮي ﻏﻮﻧډي ﺿﺮوري او ﻻزﻣﻲ ﺑﺮﺧﻲ وې‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه دوى ځﻮاﻧﺎن ﺟﻠﺒﻮل او ﭘﻪ اﺧﻼﻗﻲ او ﻓﻜﺮى‬

‫ﻟﺤﺎظ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺣﺰب ﻛﻲ د ﻏړﻳﺘﻮب ﻟﭙﺎره ﺗﻴﺎرول‪.‬‬

‫ زه ﻟﻪ ﻟﺴﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﻧﻪ ﻣﺨﺎﻣﺦ دوﻟﺴﻢ ﺗﻪ وﻻړم‪ ،‬د ﻳﻮوﻟﺴﻢ ﺻﻨﻒ ﻣﻲ داو ﻃﻠﺒﻰ اﻣﺘﺤﺎن ورﻛړ‪ ،‬د ﻳﻮوﻟﺴﻢ ﺻﻨﻒ‬

‫درﺳﻮﻧﻪ ﻣﺎ د ژﻣﻲ ﭘﻪ رﺧﺼﺘﻲ ﻛﻲ وﻟﻮﺳﺘﻞ‪ ،‬د روژى د ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ ﻫﺮ ﺳﻬﺎر ﺑﻪ ﻣﻲ ﻟﻪ ﺳﻴﻤﻲ )ﭘﻴﺸﻠﻤﻲ( ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺗﺮ‬

‫ﻟﻤﺮﺧﺘﻮ ﭘﻮري ﺧﭙﻞ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ ﻟﻮﺳﺘﻞ‪ ،‬ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ آﺳﺎﻧﻪ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ راﺗﻪ د رﻳﺎﺿﻰ‪ ،‬ﻓﺰﻳﻚ او ﻛﻴﻤﻴﺎ ﻣﻀﺎﻣﻴﻦ وو‪ ،‬د‬
‫راﺗﻠﻮﻧﻜﻲ ﻛﺎل ﭘﻪ ﺷﺮوع ﻛﻲ ﻣﻲ اﻣﺘﺤﺎن ورﻛړ‪ ،‬ﻧﺘﺎﺋﺞ ﺋﯥ راﺗﻪ راﻛړل‪ ،‬ﻛﻪ ﮔﻮرم ﭼﻲ زﻣﺎ ﻧﻤﺮې د دوﻟﺴﻢ ټﻮﻟﮕﻲ ﺗﺮ اول‬

‫ﻧﻤﺮه ﻧﻪ زﻳﺎﺗﻲ وې‪.‬‬

‫ د داوﻃﻠﺒﻰ اﻣﺘﺤﺎن ﭘﻪ ورځﻮ ﻛﻲ د اﻟﺠﺒﺮ ﻣﻌﻠﻢ درﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن راﺗﻪ ﺳﻮاﻟﻮﻧﻪ راﻛړل‪ ،‬زه ﺋﯥ ﭘﻪ ﺻﻨﻒ ﻛﻲ ﻳﻮازې‬

‫ﭘﺮﯦښﻮدم‪ ،‬دى ﻣﺨﺎﻣﺦ ټﻮﻟﮕﻰ ﺗﻪ ﻧﻨﻮت او د دوﻟﺴﻢ ﺻﻨﻒ زده ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ درس ﺷﺮوع ﻛړ‪ ،‬ﻣﺎ ﺳﺆاﻟﻮﻧﻪ ځﻮاب ﻛړل‪،‬‬

‫ﭘﺎرﭼﻪ ﻣﻲ ورﺗﻪ وﺳﭙﺎرﻟﻪ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺎ ﻧﻪ ﺋﯥ وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﭘﻪ دوﻟﺴﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﻛﻲ ﻛښﯧﻨﻢ او د ده درس واورم‪ ،‬ﭘﻪ ﺗﺨﺘﻪ ﺋﯥ ﻳﻮ‬

‫ﺳﻮال وﻟﻴﻜﻮ‪ ،‬ټﻮﻟﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻣﺦ ﻛړ ﭼﻲ څﻮك ﺋﯥ ﺣﻞ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ؟ ﻫﻴﭽﺎ ﻻس اوﭼﺖ ﻧﻜړ‪ ،‬ﻣﺎﺗﻪ ﺋﯥ ﻣﺦ ﻛړ‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﻪ د ده ﺳﻮال‬

‫ډﯦﺮ آﺳﺎن ﺑﺮﻳښﯧﺪو‪ ،‬ﻻس ﻣﻲ اوﭼﺖ ﻛړ‪ ،‬وﺋﻰ ﻏﻮښﺘﻢ‪ ،‬ﺗﺒﺎﺷﻴﺮ ﺋﯥ راﻛړ‪ ،‬ﺳﻮال ﻣﻲ ﻟﻪ څﻪ ځﻨډ او اﺷﺘﺒﺎه ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺣﻞ ﻛړ‪،‬‬
‫زه ﻫﻢ ډﯦﺮ ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻪ ﺷﻮم ﺧﻮ ﺗﺮ ﻣﺎ ﻧﻪ اﺳﺘﺎد ډﯦﺮ ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻪ ﺷﻮ‪.‬‬

‫‪78‬‬

‫ا  ‪ -----------------------------------------------------------‬د ‪ 4‬رزى ‪67)5-‬‬

‫ د دوﻟﺴﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﭘﻪ آﺧﺮى ﻣﻴﺎﺷﺘﻮ ﻛﻲ د ﻛﺎﻧﻜﻮر ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻣﺸﻮش وم‪ ،‬ﻳﻮه ﺷﭙﻪ ﻣﻲ ﺧﻮب وﻟﻴﺪ ﭼﻲ د ﻛﺎﻧﻜﻮر‬

‫اﻣﺘﺤﺎن ﻣﻲ ورﻛړى‪ ،‬ﻧﺘﺎﺋﺞ د ﻳﻮه دﻳﻮال ﭘﻪ ﻣﺦ اﻋﻼن ﺷﻮي‪ ،‬ﻟﺴﺘﻮﻧﻪ ﮔﻮرم‪ ،‬ﺧﭙﻞ ﻧﻮم ﻣﻲ د ﻳﻮه ﻟﺴﺖ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ وﻟﻴﺪ او‬

‫ﺧﻮاﺗﻪ ﻣﻲ ‪ 79‬ﻧﻤﺮې‪ ،‬دا ﻃﻤﻊ ﻣﻲ ﭘﻪ زړه ﻛﻲ راوﻻړه ﺷﻮه ﭼﻲ ﺷﺎﻳﺪ زه ﭘﻪ ټﻮل اﻓﻐﺎﻧﺴﺎن ﻛﻲ اول ﻧﻤﺮه ﻛﺎﻣﻴﺎب ﺷﻮى ﻳﻢ‪،‬‬

‫ﻟﻪ ﺧﻮﺑﻪ راوﻳښ ﺷﻮم‪ ،‬ﺧﭙﻞ د اﻃﺎق ﻣﻠﮕﺮى ﻋﺒﺪاﷲ ﺗﻪ ﻣﻲ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﻣﺎ ﭘﻪ ﻛﺎﻧﻜﻮر ﻛﻲ ‪ 79‬ﻧﻤﺮې اﺧﻴﺴﺘﻰ‪ ،‬ﺧﭙﻞ ﺧﻮب‬
‫ﻣﻲ ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﺗﯧﺮﻛړ‪ ،‬دوه ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ وروﺳﺘﻪ ﻣﻲ د ﻛﺎﻧﻜﻮر اﻣﺘﺤﺎن ورﻛړ‪ ،‬ﭘﻪ اﻧﺠﻨﻴﺮي ﻛﻲ ﻣﻲ د ﺷﺎﻣﻠﯧﺪو ﭘﺮﯦﻜړه وﻛړه‪ ،‬د‬

‫ﭘﺮى اﻧﺠﻨﻴﺮي ﻛﻮرس ﻟﭙﺎره ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ وﻻړم‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﻛﻮرس ﻫﻢ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪو او زه ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻮرس ﻧﻪ اول ﻧﻤﺮه ﻓﺎرغ ﺷﻮم‪ ،‬د‬

‫ﻛﻮرس ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ د ﻛﺎﻧﻜﻮر ﻧﺘﻴﺠﻰ اﻋﻼن ﺷﻮې‪ ،‬ﻟﺴﺘﻮﻧﻪ د ﺣﻘﻮﻗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﭘﻪ دﻳﻮاﻟﻮﻧﻮ ﻧﺼﺐ ﺷﻮي وو‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ‬

‫ورﻏﻠﻢ‪ ،‬ﻛﻪ ﮔﻮرم ﭼﻲ د ﻳﻮه ﻟﺴﺖ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ زﻣﺎ ﻧﻮم ﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮى او ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻫﻤﺎﻏﻪ ‪ 79‬ﻧﻤﺮې‪ ،‬ژر ژر ﻣﻲ ټﻮل ﻟﺴﺘﻮﻧﻪ‬

‫وﻛﺘﻞ ﭼﻲ وﮔﻮرم دا ﺗﺮټﻮﻟﻮ اوﭼﺘﻰ ﻧﻤﺮې دي ﻛﻪ ﻧﻪ‪ ،‬آﻳﺎ زﻣﺎ ﻫﻐﻪ د ﺧﻮب ﻃﻤﻊ ﺻﺤﻴﺢ وه ﻛﻪ ﻧﻪ؟ ﺧﻮ وﻣﻲ ﻟﻴﺪل ﭼﻲ‬

‫ﺗﺮټﻮﻟﻮ اوﭼﺘﻪ ﻧﻤﺮه ‪ 81‬وه او د ټﻮﻟﻮ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﭼﻲ ﻟﻪ ‪ 79‬ﻧﻪ ﺗﺮ ‪ 81‬ﭘﻮري ﻧﻤﺮې ﺋﯥ اﺧﻴﺴﺘﯥ وې ﺟﻤﻌﺎً ﻳﻮوﻟﺲ‬
‫ﻛﺴﺎن وو‪.‬‬

‫ ﻣﺎ ﺗﻪ ﺧﭙﻞ ﺷﻬﻴﺪ ﭘﻼر ﭘﻪ ﻧﻮې ځﻮاﻧۍ ﻛﻲ واده وﻛړ‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﺴﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﻛﻲ زه د واده ﺧﺎوﻧﺪ وم‪ ،‬د واده ﭘﻪ ﺷﭙﻪ ﻣﻲ‬

‫ﻓﻘﻂ څﻮ ﺷﯧﺒﯥ د ﺳﺤﺮ ﻟﻪ ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﺧﻮب ﻛړى‪ ،‬ﭼﻲ ﺳﺘﺮﮔﻲ ﻣﻲ ﭘټﻲ ﺷﻮې ﭘﻪ ﺧﻮب ﻛﻲ ﮔﻮرم ﭼﻲ د ﺗﺮه ﻟﻪ ﻳﻮه‬

‫زوى ﺳﺮه ﻣﻲ ﭼﻲ ﺳﭙﻴﻦ ږﻳﺮى وو او ﻣﺤﻤﺪ ﻧﺬﻳﺮ ﻧﻮﻣﯧﺪو‪ ،‬ﻳﻮځﺎى د آﺳﻤﺎن ﭘﻪ ﻟﻮري اوﭼﺖ وﻻړو‪ ،‬د ﺳﺘﻮرو ځﺎى ﺗﻪ‬

‫ورﺳﯧﺪو‪ ،‬ﺳﺘﻮرى راﻛﺪ وو‪ ،‬ﺧﻮ زﻣﺎ ﭘﻪ رﺳﯧﺪو ﺳﺮه وﺧﻮځﯧﺪل‪ ،‬ﻟﻪ ﺷﺮق ﻧﻪ د ﻏﺮب ﭘﻪ ﻟﻮري روان ﺷﻮل‪ ،‬ﻧﺎڅﺎﭘﻰ زرﻳﻨﻪ‬

‫ټﻮټﻪ ورﻧﻪ ﺟﻮړه ﺷﻮه‪ ،‬دا زرﻳﻨﻪ ﺗﻜﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﭘﻪ زرﻳﻨﻮ ﺧﻮﻟﻴﻮ ﺑﺪﻟﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺎﻧﻪ څﻮ ﮔﺎﻣﻪ آﺧﻮا د دﻏﻪ زرﻳﻨﻮ ﺧﻮﻟﻴﻮ ﻳﻮه‬

‫وړه ﻛﻮڼﻪ ﺟﻮړه ﺷﻮه‪ ،‬ﻫﻐﻲ ﺧﻮا ﺗﻪ ورروان ﺷﻮم ﭼﻲ وﮔﻮرم دا څﻨﮕﻪ ﺧﻮﻟۍ دي‪ ،‬ﻧﺎڅﺎﭘﻰ څﻪ ﻧﻮر ﻛﺴﺎن ﭼﻲ ﺷﻤﯧﺮ ﺋﯥ ﺗﺮ‬

‫څﻠﻮرو ﭘﻨځﻮ زﻳﺎت ﻧﻪ وو‪ ،‬را ﭘﻴﺪا او ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﺑﻠﻲ ﺧﻮا د ﺧﻮﻟﻴﻮ ﭘﻪ ﻟﻮر راروان ﺷﻮل‪ ،‬ﻫﺮ ﻳﻮه ﻟﺪې ﻛﻮڼﻰ ﻧﻪ ﻳﻮه ﺧﻮﻟۍ‬
‫ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ واﺧﻴﺴﺘﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻟﺪې ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺳﺮ ﺋﯥ ﻛښﻴﺮدي‪ ،‬ﻣﺎﻫﻢ ﻳﻮه ﺧﻮﻟۍ را واﺧﻴﺴﺘﻪ او ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺳﺮﻣﻲ ﻛﻴښﻮده‬

‫او ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه ﻟﻪ ﺧﻮﺑﻪ راوﻳښ ﺷﻮم‪ .‬ﭘﻪ اﺑﺘﺪاء ﻛﻲ ﻣﻲ ﮔﻤﺎن ﻛﻮﻟﻮ ﭼﻲ د دې ﺧﻮب ﺑﻪ زﻣﺎ ﻟﻪ واده ﺳﺮه ارﺗﺒﺎط وي‪،‬‬

‫ﺷﺎﻳﺪ ﻣﺎ ﺗﻪ اﷲ ﭘﺎك ﻧﻴﻚ اوﻻد راﻛړي ﭼﻲ ﺳﺮ ﻣﻲ ورﺑﺎﻧﺪي ﻟﻮړ وي‪ ،‬ﺧﻮ ډﯦﺮ وروﺳﺘﻪ ﻛﻠﻪ ﭼﻲ زه د وروڼﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا د اﻣﻴﺮ‬
‫ﭘﻪ ﺣﻴﺚ وټﺎﻛﻞ ﺷﻮم او دا ﻫﻐﻪ وﺧﺖ وو ﭼﻲ زﻣﻮز ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻦ ﺑﻪ ﻟﻪ ﺷﺮق ﻧﻪ د ﻏﺮب ﭘﻪ ﻟﻮري‪ ،‬د ﻏﺮوﻧﻮ او ﺳﺮدرو‪ ،‬ﻟﻮړو‬

‫ژورو ﻧﻪ ﺗﯧﺮﯦﺪل‪ ،‬ﭘﻪ داﺧﻞ ﻛﻲ ﺑﻪ ﺋﯥ ﺧﻠﻚ ﺗﻨﻈﻴﻤﻮل‪ ،‬ﭘﻪ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن او اﻳﺮان ﻛﻲ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ډﻟﻲ ﺟﻮړي ﺷﻮې‪ ،‬ډﯦﺮ ﻛﺴﺎن د‬
‫ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ ﻟﭙﺎره ﻛﺎﻧﺪﻳﺪ ﺷﻮل او ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د ﻗﻴﺎدت ﭘﮕړۍ ﭘﻪ ﺳﺮ وﺗړى‪ ،‬ﭘﺪې وﺧﺖ ﻛﻲ ﭘﻮه ﺷﻮم ﭼﻲ زﻣﺎ د ﻫﻐﻪ ﺧﻮب‬

‫ﺗﻌﺒﻴﺮ څﻪ وو‪.‬‬

‫ د ﭘﺮﭼﻢ ﻟﻪ ﻳﻮه ﻏړي ﺳﺮه ﻣﻲ ﭘﻪ اﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ ﻛﻲ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ وه‪ ،‬ﻫﻐﻪ آﻏﺎﺷﻴﺮﻳﻦ ﻧﻮﻣﯧﺪو‪ ،‬د ﺳﺮداراﻧﻮ ﻟﻪ ﺟﻤﻠﻲ ﻧﻪ او‬
‫‪79‬‬

‫د ‪6‬رزى  ‪ ----------------------------------------------------------- 7-‬ا
‬

‫د ﺣﻘﻮﻗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺤﺼﻞ وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻛﻲ ﺋﯥ د ﻣﺎﺗﯥ اﺣﺴﺎس ﻛﺎوو‪ ،‬د ﺑﺤﺚ د ﺧﺘﻤﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻣﺎ ﺗﻪ ووﻳﻞ‪:‬‬

‫ﺳﺘﺎ اﻓﻜﺎر د دﻏﻪ وروﺳﺘﻪ ﭘﺎﺗﯥ ﻣﺤﻴﻂ اﻓﻜﺎر دي‪ ،‬ﭼﻲ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺗﻪ راﺷﻲ او د ﻫﻐﻪ ځﺎى ﻧﻮې او ﻣﺨﻜﻲ ﺗﻠﻠﯥ ﻓﻀﺎء‬

‫وﮔﻮرې ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ دا اﻓﻜﺎر ﺷﺎ ﺗﻪ ﻏﻮرځﻮې‪ ،‬ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﺗﻪ ﺧﻮ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻧﻪ راﻏﻠﻰ ﻳﯥ او د ﻫﻐﻲ ﻓﻀﺎء او ﻣﺤﻴﻂ‬

‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻰ ﻛﻮي‪ ،‬ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻰ وﻛړه زﻣﺎ ځﻮاب وواﻳﻪ‪ ،‬زﻣﺎ د ﻧﻈﺮﻳﺎﺗﻮ د ﺗﺮدﻳﺪ دﻻﻳﻞ وواﻳﻪ!!‬

‫ﭘﻪ اﻃﺮاف ﻛﻲ دا ﺧﺒﺮه ﻣﺸﻬﻮره وه ﭼﻲ ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺑﺎﻧﺪي ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﻣﺴﻠﻂ دي‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻛﻲ ﻧﻪ څﻮك ﻣﻠﻲ‬

‫ﻟﺒﺎس اﻏﻮﺳﺘﻰ ﺷﻲ او ﻧﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ دﻳﻨﻲ ﺷﻌﺎﺋﺮو د ﻧﻮرو ﻟﻪ ﺗﻤﺴﺨﺮ او اﺳﺘﻬﺰاء ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻋﻤﻞ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬ﻟﻪ آﻏﺎﺷﻴﺮﻳﻦ‬

‫ﺳﺮه ﭘﻪ ﻫﻐﻲ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻛﻲ ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﺑﺮﻻﺳﻰ ﻧﻪ ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻪ وم ﺧﻮ د ده وروﺳﺘۍ ﺧﺒﺮي ډﯦﺮ ﺗﺸﻮﻳﺸﻮﻧﻪ او ﺳﻮاﻟﻮﻧﻪ‬

‫راﺗﻪ ﭘﻴﺪا ﻛړي وو‪ ،‬ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه ﻣﻲ وﻳﻞ‪ :‬آﻳﺎ ﭘﻪ رښﺘﻴﺎ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻣﺤﻴﻂ داﺳﻲ دى ﭼﻲ ﻫﻠﺘﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ ﺧﭙﻞ دﻳﻦ‪،‬‬

‫ﻣﻠﻲ ﻋﻨﻌﻨﺎﺗﻮ او ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺗﻪ ﺷﺎ ﻛړي‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ د ﭘﺮدﻳﻮ ﻓﺮﻫﻨﮓ او ﻛﻠﺘﻮر ﻗﺒﻮل ﻛړي‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﺧﭙﻞ دﻳﻦ او ﻋﻘﻴﺪه د وارداﺗﻰ‬

‫اﻓﻜﺎرو ﭘﻪ ﭘښﻮ ﻛﻲ ذﺑﺢ ﻛړي!! ﻛﻪ زه ﻟﻤﻮﻧځ ﻛﻮم‪ ،‬روزه ﻧﻴﺴﻢ او ﺧﭙﻠﻲ ﻣﻠﻲ ﺟﺎﻣﯥ اﻏﻮﻧﺪم او ﻫﻐﻪ څﻮك ﭘﻪ ﻣﺎ اﻋﺘﺮاض‬
‫ﻛﻮي او اﻋﺘﺮاض ﺋﯥ د ﺗﻤﺴﺨﺮ او اﺳﺘﻬﺰاء ﺷﻜﻞ ﻏﻮره ﻛﻮي ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ د ﭘﺮدﻳﻮ ﻣﻘﻠﺪ دى‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺷﻜﻞ‪ ،‬ﺟﺎﻣﻪ‪،‬‬

‫اﺧﻼق او اﻓﻜﺎرو ﻛﻲ د ﭘﺮدﻳﻮ د ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻛﻮي او ﻟﻪ ﺧﭙﻞ وﻟﺲ‪ ،‬ﺗﺎرﻳﺦ او ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻧﻪ ﭘﺮدي ﺷﻮي‪ ،‬زه ﺑﻪ د دې ﺗﯧﺮي ﭘﻪ‬

‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ څﻪ ﻛﻮم‪ ،‬څﻨﮕﻪ ﺑﻪ د دوى ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻛﻮم !! ﻟﻪ ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﻳﻮه ذﻫﻨﻲ ﺗﺸﻮﻳﺶ ﺳﺮه زه د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ ﻟﻮري‬

‫وﺧﻮځﯧﺪم‪.‬‬

‫ د ﺷﻴﺮﺧﺎن ﭘﻪ ﻟﻴﺴﻰ ﻛﻲ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﻮﻟﻮي ﺳﺮاج اﻟﺪﻳﻦ زﻣﻮږ د دﻳﻨﻲ ﻋﻠﻮﻣﻮ اﺳﺘﺎد وو‪ ،‬زﻣﺎ د اﻣﺘﺤﺎن ﭘﺎرﭼﻪ ﺋﯥ‬

‫ﻫﻮﻣﺮه ﺧﻮښﻪ ﺷﻮې وه ﭼﻲ ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه اﺧﻴﺴﺘﻰ وه او د ﺗﺨﺎرﺳﺘﺎن د ﻣﺪرﺳﻰ ﻃﻼﺑﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻟﻮﺳﺘﻠﯥ وه او ﻫﻐﻮى‬

‫ﺗﻪ ﺋﯥ وﻳﻠﻲ وو‪ :‬راﺷﺊ ﺧﭙﻠﻪ دﻳﻨﻲ ﭘﻮﻫﻪ د ﻟﻴﺴﻰ ﻟﺪﻏﻪ ﻣﺘﻌﻠﻢ ﺳﺮه ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻛړئ! ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﻨﺪز ﻛﻲ د ډﯦﺮ‬

‫اﻋﺘﺒﺎر او ﺣﻴﺜﻴﺖ ﺧﺎوﻧﺪ وو او د ﻛﻨﺪز وﻟﺲ ﭘﻪ ډﯦﺮه درﻧﻪ ﺳﺘﺮﮔﻲ ورﺗﻪ ﻛﺘﻞ‪ ،‬دى او د ده ټﻮﻟﻪ ﻛﻮرﻧۍ او ټﻮل ﻣﺨﻠﺼﻴﻦ‬

‫ﺋﻰ‪ ،‬د ﺟﻬﺎد ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻟﻪ ﻣﻮږ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮل‪ ،‬د ده ﻣﺸﺮ زوى ﻗﺎﺿﻰ ﻣﺤﻤﻮد اﻟﺤﺴﻦ ﭘﻪ ﺣﺰب اﺳﻼﻣﻲ ﻛﻲ د‬

‫اﺟﺮاﺋﻴﻪ ﺷﻮرى د ﻋﻀﻮﻳﺖ ﺗﺮ ﭘﻮړي ارﺗﻘﺎ وﻛړه‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ د دې اﺻﻠﻲ وﺟﻪ زﻣﺎ ﻫﻤﺎﻏﻪ د اﻣﺘﺤﺎن ﭘﺎرﭼﻪ وه ﭼﻲ د ﻣﺮﺣﻮم‬
‫ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ډﯦﺮه ﺧﻮښﻪ ﺷﻮې وه‪.‬‬

‫ دا ﺑﺎﻳﺪ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻛړم ﭼﻲ زه د ‪ 1327‬ﻛﺎل د ﻣﻴﺰان ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ ﻛﻲ د ﻛﻨﺪز د وﻻﻳﺖ د اﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ د وﻟﺴﻮاﻟۍ د‬

‫ورﺗﻪ ﺑﺰ ﭘﻪ ﻛﻠﻲ ﻛﻲ زﻳږﯦﺪﻟﻰ ﻳﻢ‪ ،‬زﻣﺎ ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻛﺎل ﻟﻪ ﻏﺰﻧﻲ ﻧﻪ ﻛﻨﺪز ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﺷﻮه‪ ،‬واﻟﺪ ﻣﻲ ﺷﻬﻴﺪ ﺣﺎﺟﻲ‬

‫ﻋﺒﺪاﻟﻘﺎدر ﺧﺎن د ﺷﺎه ﺟﻮى اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او ﻣﻮر ﻣﻲ د ﻗﺮه ﺑﺎغ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﯥ وه‪ ،‬ﻣﺨﻜﻲ زﻣﻮږ ﻛﻮرﻧۍ ﻛﻮﭼﻴﺎﻧﻰ ژوﻧﺪ‬
‫درﻟﻮد‪ ،‬ﻏﺰﻧﻲ‪ ،‬ﮔﻮﻣﻞ او دﻳﺮه اﺳﻤﻌﻴﻞ ﺧﺎن زﻣﻮږ ﻣﯧﻠﻲ وې‪ ،‬د دﻏﻲ ﺳﻴﻤﻲ ﻛﻮﭼﻴﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﺗﺮ ﻫﻨﺪ ﭘﻮري ﺗﮓ راﺗﮓ ﻛﻮﻟﻮ‪،‬‬

‫‪80‬‬

‫ا  ‪ -----------------------------------------------------------‬د ‪ 4‬رزى ‪67)5-‬‬

‫ﭘﻪ دوﺑﻰ ﺳړو ﺳﻴﻤﻮ ﺗﻪ او ﭘﻪ ژﻣﻲ ﻛﻲ ﺗﻮدو ﺳﻴﻤﻮ ﺗﻪ‪.‬‬
‫زﻣﺎ ﻛﻮرﻧۍ د ﻧﺎﺋﺐ اﻟﺤﻜﻮﻣﻪ ﺷﻴﺮﺧﺎن ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﻟﻪ ﻏﺰﻧﻲ ﻧﻪ ﻛﻨﺪز ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎل او ﭘﻪ اﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ ﻛﻲ ﻣﯧﺸﺖ ﺷﻮه‪،‬‬

‫ﭘﻼر ﻣﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ دوو وروڼﻮ ﺣﺎﺟﻲ ﻏﻼم ﺳﺮور او ﺣﺎﺟﻲ ﻏﻼم ﻗﺎدر ﺳﺮه ﭘﻪ ﻳﻮې ﻛﻼ ﻛﻲ ﻳﻮځﺎى اوﺳﯧﺪو‪ .‬ﺑﻞ ﺗﺮه ﻣﻮ‬

‫ﻋﺒﺪاﻟﻤﺎﻟﻚ ﺧﺎن ﻧﻮﻣﯧﺪو‪ ،‬ﭼﻲ د ﺷﺎه ﺟﻮى وﻟﺴﻮاﻟۍ د ﺑﺎزرﮔﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻛﻠﻲ ﻛﻲ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮ او زاﻣﻦ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ځﺎﻳﻪ د ﻫﻠﻤﻨﺪ‬
‫وﻻﻳﺖ ﻧﻬﺮ ﺳﺮاج ﺗﻪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮل‪.‬‬

‫دوﻣﺮه زراﻋﺘﻲ ځﻤﻜﻪ ﻣﻮ درﻟﻮده ﭼﻲ ﮔﺰاره ﻣﻮ ورﺑﺎﻧﺪي ﻛﯧﺪه‪ ،‬دوه دﻛﺎﻧﻮﻧﻪ‪ ،‬دوه او ﺑﻴﺎ درې ﻟﻮﻳﻲ ﺑﺎروړوﻧﻜﯥ‬

‫ﻻرۍ او دوې ژرﻧﺪي ﻣﻮ درﻟﻮدې‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎدي وﺿﻌﻪ ﻣﻮ ښﻪ وه‪ ،‬ﭘﻼر ﻣﻲ ﻟﻪ ښﻜﺎر ﺳﺮه ډﯦﺮه ﻣﻴﻨﻪ درﻟﻮده‪ ،‬دا ﻣﻴﻨﻪ ﻟﺪه ﻧﻪ‬
‫ﻣﻮږ ﺗﻪ ﭘﻪ ﻣﻴﺮاث ﭘﺎﺗﻪ ده‪ ،‬زه وړوﻛﻰ ﻣﺎﺷﻮم وم ﭼﻲ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه ﺑﻪ ﺋﯥ ښﻜﺎر ﺗﻪ ﺑﻮوﻟﻢ‪ ،‬ﻣﻮر ﻣﻲ راﺗﻪ واﻳﻲ ﭼﻲ ﺗﻪ ﺗﺮټﻮﻟﻮ‬

‫زاﻣﻨﻮ ورﺑﺎﻧﺪي ﮔﺮان وې‪ ،‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ ﺑﻪ اﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ ﺗﻪ ﺷﺎه‪ ،‬ﺻﺪراﻋﻈﻢ او وزﻳﺮان د ﺗﻔﺮﻳﺢ ﻟﭙﺎره راﺗﻠﻞ ﻧﻮ زﻣﺎ واﻟﺪ ﺑﻪ ﻳﻮ‬

‫ﻟﻪ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ څﺨﻪ وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻣﯧﻠﻤﺴﺘﻴﺎوو او ﺑﻴﺎ ښﻜﺎر ﺗﻪ د ﺗﻠﻮ ﭘﻪ ﻗﻄﺎر ﻛﻲ ﺑﻪ ﺷﺎﻣﻞ وو‪ ،‬زﻣﺎ ﭘﻪ ﻳﺎد دي ﭼﻲ ﺷﺎه‬
‫ﻣﺤﻤﻮد ﺧﺎن د ﺧﭙﻞ ﺻﺪارت ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ اﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ ﺗﻪ راﻏﻠﻰ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﭘﻼر ﻧﻪ ﻣﻲ وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻣﺎ ﻫﻢ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه‬

‫ښﻜﺎر ﺗﻪ ﺑﻮځﻲ ﺧﻮ ﻫﻐﻪ ﻟﺪې ﻛﺎر ﻧﻪ ډډه وﻛړه او ﻟﻪ ﻣﺎ ﻧﻪ ﭘټ ﻟﻪ ﻛﻮره ووت او ﻟﻪ ﻣﯧﻠﻤﻨﻮ ﺳﺮه ښﻜﺎر ﺗﻪ وﻻړ‪.‬‬

‫ﻳﻮ ځﻞ د زراﻋﺖ ﻟﻪ وزﻳﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﺣﺴﻦ ﺧﺎن او ﻏﻼم ﺳﺮور ﻧﺎﺷﺮ ﺳﺮه ﮔډ ښﻜﺎر ﺗﻪ ﺗﻠﻠﻰ وو‪ ،‬ﭘﻪ ځﻨﮕﻠﻪ ﻛﻲ ﺋﯥ ﭼﺮگ‬

‫ﻣﺨﻲ ﺗﻪ واﻟﻮوت‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻮا ﻛﻲ ﺋﯥ ووﻳﺸﺖ‪ ،‬درې ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى وﻻړ وو او ده ﺧﭙﻞ ﻻس د ﺗﻮﭘﻚ ﭘﻪ ﺧﻮﻟﻪ اﻳښﻰ وو ﭼﻲ‬

‫ﻧﺎڅﺎﭘﻰ ډز وﺷﻮ او د ده د ﻻس رﻏﻮى ﭘﻪ ﭼﺮو ﺳﻮرى ﺷﻮ‪ ،‬د ﻛﻨﺪز ﺷﻔﺎﺧﺎﻧﯥ ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﺷﻮ‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ ﻣﺎ ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ‬
‫روﻏﺘﻮن ﺗﻪ وروﻟﻲ‪ ،‬ډﯦﺮ ﻣﺸﻮش وم‪ ،‬د روﻏﺘﻮن ﭘﻪ ﺑﺴﺘﺮﻛﻲ د ده ﭘﻪ ﻟﻴﺪو ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ﺳﺮ ﻛﻲ وارﺧﻄﺎ ﺷﻮم‪ ،‬ﺧﻮ وروﺳﺘﻪ‬

‫ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﭼﻲ ﭘﻮه ﺷﻮم ﻳﻮازې د ښﻰ ﻻس رﻏﻮى ﺋﯥ زﺧﻤﻲ ﺷﻮى‪ ،‬ﺗﺸﻮﻳﺶ ﻣﻲ راﻛﻢ ﺷﻮ‪.‬‬

‫زﻣﺎ څﻠﻮر وروڼﻪ او درې ﺧﻮﻧﺪي وې‪ ،‬ﻣﺸﺮ ورور ﻣﻲ اﺧﺘﺮﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﺗﺮﻣﺎ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺷﻬﺎب اﻟﺪﻳﻦ‪ ،‬ورﭘﺴﯥ‬

‫ﻧﻮراﻟﺪﻳﻦ او ﻛﺸﺮى ورور ﻣﻲ ﻧﻈﺎم اﻟﺪﻳﻦ ﻧﻮﻣﯧﺪو‪ ،‬ﭘﻼر ﻣﻲ ﻟﻪ دوو وروڼﻮ ) اﺧﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ او ﻧﻮراﻟﺪﻳﻦ( ﺳﺮه د‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻪ زﻧﺪان ﻛﻲ ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪل‪ ،‬ﭼﻲ د ﺷﻬﺎدت څﺮﻧﮕﻮاﻟﻰ او د دﻓﻦ ځﺎﻳﻮﻧﻪ ﺋﯥ څﺮﮔﻨﺪ ﻧﺪي‪ ،‬ﺧﻮ‬

‫ﻳﻮه ﺳﺮﺑﺎز راﺗﻪ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﺳﺘﺎ ﭘﻼر ﺋﯥ ﻟﻪ زﻧﺪان ﻧﻪ واﻳﺴﺖ‪ ،‬د آودان دښﺘﻲ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻳﻮوړ‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺟﻴﭗ ﭘﺴﯥ وﺗﺎړو‬

‫او ﺟﻴﭗ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻫﻐﻲ ﻟﻮﻳﻲ دښﺘﻲ ﻛﻲ ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺳﺮﻋﺖ روان ﻛړ او ﭘﺪې ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺋﯥ ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﺑﯥ رﺣﻤۍ ﺳﺮه ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت‬

‫ورﺳﺎوو‪.‬‬

‫ﻣﺎ ﺗﺮ ﭘﻨځﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﭘﻮري د اﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ ﭘﻪ ﻣﺘﻮﺳﻄﻰ ﻛﻲ زده ﻛړه وﻛړه‪ ،‬د ښﻮوﻧځﻲ د زده ﻛړي ﺗﺮ څﻨﮓ ﻣﻲ‪،‬‬

‫اﺑﺘﺪاﺋﻰ دﻳﻨﻲ زده ﻛړه ﻟﻪ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﻮﻟﻮي ﻗﺮﺑﺎن ﻣﺤﻤﺪ څﺨﻪ ﻛړي ﭼﻲ د ﭼﺎه آب د وﻟﺴﻮاﻟۍ ﻣﺸﻬﻮر ﻋﺎﻟﻢ او زﻣﺎ‬
‫‪81‬‬

‫د ‪6‬رزى  ‪ ----------------------------------------------------------- 7-‬ا
‬

‫ﺧﺼﻮﺻﻰ اﺳﺘﺎد وو‪ ،‬ﻣﺎ د ښﻮوﻧځﻲ د درﺳﻮﻧﻮ ﺗﺮڅﻨﮓ‪ ،‬دﻳﻨﻲ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ ﻟﻮﺳﺘﻞ‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺮﺑﺎن‬
‫ﻣﺤﻤﺪﺧﺎن د ﻧﻮرو ﻋﻠﻤﺎوو ﺧﻼف ښﻪ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت درﻟﻮد‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﻴﻚ ﻟﻮﺳﺖ ﭘﻮﻫﯧﺪو‪ ،‬ښﻪ ﺧﻂ ﺋﯥ درﻟﻮد او‬

‫ښﺎﻳﺴﺘﻪ ﻣﺸﻖ ﺋﯥ ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬ﭘﺪﻏﻮ ﺑﺮﺧﻮ ﻛﻲ ﻫﻢ ﻣﺎ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ ډﯦﺮ څﻪ زده ﻛړي‪.‬‬

‫ﻟﻪ ﭘﻨځﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﻧﻪ د ﺣﺮﺑﻲ ښﻮوﻧځﻲ ﻟﭙﺎره ﻏﻮره ﺷﻮم‪ ،‬د ﺣﺮﺑﻲ ښﻮوﻧځﻲ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻣﻲ ﺧﺎص ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﻧﻪ درﻟﻮد‪،‬‬

‫ﺧﻮ ﻟﺪې اﻧﺘﺨﺎﺑﻪ ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻪ وم‪ ،‬ﺷﻬﻴﺪ اﺧﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﻟﻪ ﻣﺎ ﺳﺮه ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ وﻻړ ﭼﻲ ﺣﺮﺑﻲ ښﻮوﻧځﻲ ﺗﻪ ﻣﻲ ورﺳﻮي‪ ،‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ‬

‫د ﻟﻴﺴﻰ اوﺳﭙﻨﻴﺰى دړى ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ورﺳﯧﺪو او ﭘﻬﺮه داران ﻣﻲ وﻟﻴﺪل‪ ،‬ﻟﻴﺴﻪ ﻣﻲ د ﻳﻮه ﺟﮓ دﻳﻮال ﭘﻪ اﺣﺎﻃﻰ ﻛﻲ وﻟﻴﺪه‬
‫او زده ﻛﻮوﻧﻜﻲ ﻣﻲ ﭘﻪ ﺧړو ﻋﺴﻜﺮي ﺟﺎﻣﻮ ﻛﻲ وﻟﻴﺪل‪ ،‬ﻫﺮڅﻪ د زﻧﺪان ﭘﻪ څﯧﺮ راﺗﻪ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﻮل‪ ،‬ورور ﺗﻪ ﻣﻲ ﻣﺦ ﻛړ ﭼﻲ‬

‫زه دا ﻟﻴﺴﻪ ﻧﻪ واﻳﻢ‪ ،‬دا ﺧﻮ د ﻣﺤﺒﺲ ﭘﻪ څﯧﺮ ده‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﻫڅﻪ وﻛړه ﭼﻲ ﻣﺎ ﻗﺎﻧﻊ ﻛړي‪ ،‬ﻣﺎ ﭘﻪ ژړا ژړا ﻫﻐﻪ ﺗﻪ وﻳﻞ ﭼﻲ زه دا‬
‫ﻟﻴﺴﻪ ﻧﻪ واﻳﻢ‪ ،‬ﻳﺎ ﻣﻲ ﭘﻪ ﻛﻮﻣﻲ ﺑﻠﻲ ﻟﻴﺴﻰ ﻛﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻛړي ﻳﺎ ﺑﯧﺮﺗﻪ ﻛﻮرﺗﻪ ځﻢ‪ ،‬ﻫﻐﻪ راﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻣﻮږ ﺧﻮ د دې ﻛﺎر واك او‬

‫اﺧﺘﻴﺎر ﻧﻠﺮو‪ ،‬ﺗﻪ ﺧﻮ ﻫﻴﺌﺖ ﻏﻮره ﻛړى ﻳﯥ‪ ،‬د ﻫﻴﺌﺖ ﻓﻴﺼﻠﻪ څﻨﮕﻪ ﺑﺪﻟﻪ ﻛړو‪ ،‬دا ښﻪ ﻟﻴﺴﻪ ده‪ ،‬روښﺎﻧﻪ راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ ﻟﺮي‪ ،‬ﺗﻪ‬

‫ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻪ‪ ،‬ﻳﻮﻛﺎل درس وواﻳﻪ‪ ،‬ﻛﻪ دي ﺧﻮښﻪ ﻧﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﭘﻼر ﺗﻪ ﺑﻪ وواﻳﻢ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺑﻠﻲ ﻟﯧﺴﯥ ﻛﻲ دي ﺷﺎﻣﻞ ﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې‬

‫ﺧﺒﺮي ﻣﻮ ﺗﻮاﻓﻖ وﻛړ او زه ﻟﻪ اوښﻜﻮ ډﻛﻮ ﺳﺘﺮﮔﻮ ﺳﺮه ﻟﻴﺴﻰ ﺗﻪ داﺧﻞ ﺷﻮم‪ .‬د ﺷﭙږم اووم او اﺗﻢ ټﻮﻟﮕﻰ درﺳﻮﻧﻪ ﻣﻲ ﭘﻪ‬

‫ﻫﻤﺪې ﻟﻴﺴﻪ ﻛﻲ وﻟﻮﺳﺘﻞ‪ ،‬ﭘﺪې ﻛﻠﻮﻧﻮﻛﻲ زه ﺗﻞ اول ﻧﻤﺮه وم‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﻪ اﺗﻢ ﻧﻪ ﻧﻬﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﺗﻪ زﻣﺎ ﻳﻮ ﺑﻞ ﻫﻤﺼﻨﻔﻰ ﭼﻲ‬

‫ﻣﺤﻤﺪ آﺻﻒ ﻧﻮﻣﯧﺪو اول ﻧﻤﺮه ﺷﻮ او زه دوﻫﻢ ﻧﻤﺮه‪ .‬دى د ﻣﻴﺪان اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ وو‪ ،‬ﺗﺮه ﺋﯥ ﻟﻮﻣړى ﺑﺮﻳﺪﻣﻦ ﻋﺎﺷﻖ اﷲ‬

‫ﺧﺎن ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻛﺎل ﭘﻪ ﻟﻴﺴﻪ ﻛﻲ د ﻳﻮه ټﻮﻟﮕﻰ د ﻗﻮﻣﻨﺪان ﭘﻪ ﺣﻴﺚ وټﺎﻛﻞ ﺷﻮ‪ ،‬ﻣﺎ داﺳﻲ ﮔﻤﺎن ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻣﺤﻤﺪ آﺻﻒ د‬

‫ﺗﺮه ﭘﻪ وﺟﻪ اول ﻧﻤﺮه ﺷﻮى او زﻣﺎ ﭘﻪ ﺣﻖ ﻛﻲ ﺑﯥ اﻧﺼﺎﻓﻰ ﺷﻮې‪ ،‬ﻫﺴﻲ ﻫﻢ د ﻟﻴﺴﻰ ﻋﺴﻜﺮي وﺿﻌﻴﺖ زﻣﺎ ﻟﻪ ﺳﻠﻴﻘﻰ ﺳﺮه‬

‫اړخ ﻧﻪ ﻟﮕﺎوو‪ ،‬ﻓﻴﺼﻠﻪ ﻣﻲ وﻛړه ﭼﻲ ﻧﻮر ﻧﻮ دا ﻟﻴﺴﻪ ﭘﺮﯦږدم‪ ،‬ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ ﻣﻲ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ وﻋﺪې وﻓﺎ وﻛړي‬

‫او ﻣﺎ ﭘﻪ ﺑﻠﻪ ﻟﻴﺴﻪ ﻛﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻛړي‪ ،‬ﻫﻐﻮى زﻣﺎ ﺧﺒﺮي ﺗﻪ اﻋﺘﻨﺎء وﻧﻜړه‪ ،‬ﻣﺎ ﻟﻪ ﻟﻴﺴﯥ ﻧﻪ ﺧﺪاى ﭘﺎﻣﺎﻧﻲ وﻛړه‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﻮر ﻧﻪ‬

‫ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﺎه ﺟﻮى ﺗﻪ د ﺧﭙﻠﻲ ﻣﺸﺮي ﺧﻮر ﻛﻮر ﺗﻪ وﻻړم‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﻛﻮرﻧۍ ﻣﺠﺒﻮره ﺷﻮه ﭼﻲ ﻟﻪ ﻣﺎ ﺳﺮه ﻣﻮاﻓﻘﻪ وﻛړي‪ ،‬د‬

‫ﺣﺮﺑﻲ ښﻮوﻧځﻲ ﻗﻮﻣﻨﺪان ﺟﻨﺮال ﻋﺜﻤﺎن د اﺳﻨﺎدو د راﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ډﯦﺮه ﻫڅﻪ وﻛړه او ډﯦﺮى ﺗﺸﻮﻳﻘﻰ ﺧﺒﺮي ﺋﯥ‬

‫وﻛړي ﭼﻲ زه ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ښﻮوﻧځﻲ ﻛﻲ زده ﻛړي ﺗﻪ دوام ورﻛړم‪ ،‬ﺧﻮ ﻣﺎ دا ﺧﺒﺮه وﻧﻪ ﻣﻨﻠﻪ‪ ،‬اﺳﻨﺎد ﻣﻲ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړل او ﻟﻪ څﻪ‬

‫ځﻨډ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ﺷﻴﺮﺧﺎن ﻟﻴﺴﻰ ﭘﻪ ﻧﻬﻢ ټﻮﻟﮕﻰ ﻛﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻮم‪.‬‬

‫ ﻳﻮه ورځ ﻟﻪ ﻛﻮره راووﺗﻢ‪ ،‬د ښﺎر ﭘﻪ ﻟﻮري روان ﺷﻮم‪ ،‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ ﻋﻤﻮﻣﻲ ﺳړك ﺗﻪ راورﺳﯧﺪم ﮔﻮرم ﭼﻲ د ﻗﻮاى ﻛﺎر‬

‫د ﻋﺴﻜﺮو ﻳﻮه ټﻮﻟﮕﻰ ﻳﻮه ﻻرۍ ودروﻟﯥ او ډرﻳﻮر ځﻮروي ﭼﻲ دوى ﺣﺘﻤﺎً ﺗﺮ ﺧﭙﻞ ځﺎى ﭘﻮري ورﺳﻮي‪ ،‬ﻫﻐﻪ ورﺗﻪ ﻋﺬر‬
‫ﻛﻮي ﭼﻲ زه ﻧﺸﻢ ﺗﻮاﻧﯧﺪى ﺧﻮ دوى ﺋﯥ ﻧﻪ ﭘﺮﯦږدي او ﮔﻮاښﻮﻧﻪ ورﺗﻪ ﻛﻮي‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﻪ ﻟﺪې ﺻﺤﻨﯥ ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﺑﯥ اﻋﺘﻨﺎء‬

‫ﺗﯧﺮﯦﺪل ﺑﯥ ﻣﺮوﺗﻰ ﻣﻌﻠﻮﻣﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﻣﺪاﺧﻠﻪ ﻣﻲ وﻛړه او ﻋﺴﻜﺮو ﺗﻪ ﻣﻲ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﻟﺮي ﺷﺊ‪ ،‬دا ﺳړى ﭘﺮﯦږدئ او ﻟﻪ ﺑﯥ ځﺎﻳﻪ‬
‫‪82‬‬

‫ا  ‪ -----------------------------------------------------------‬د ‪ 4‬رزى ‪67)5-‬‬

‫ځﻮروﻟﻮ ﺋﯥ ﻻس واﺧﻠﺊ‪ ،‬ﺗﺎﺳﻰ ﺣﻖ ﻧﻠﺮئ ﭼﻲ د ﺧﻠﻜﻮ ﻣﻮټﺮې ودروئ او ﭘﻪ زور ﺋﯥ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه رواﻧﻲ ﻛړئ‪ ،‬ﺧﻮ دوى‬

‫ﭼﻲ ﻋﺴﻜﺮي درﻳﺸﻲ ﻣﻐﺮور ﻛړي وو او ﻫﻴڅ ﮔﻤﺎن ﺋﯥ ﻧﻪ ﻛﺎوو ﭼﻲ ﭘﺪاﺳﻲ ﻳﻮې ﺳﻴﻤﻲ ﻛﻲ څﻮك دوى ﺗﻪ دا راز ﺧﺒﺮي‬
‫وﻛړي‪ ،‬ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﺋﯥ ﭘﻪ ﻣﺎ ﺣﻤﻠﻪ وﻛړه‪ ،‬د ﻛﻤﺮﺑﻨﺪوﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﻐﻲ ﺧﻮاﻳﻲ ﭘﻪ ﻣﺎ ﮔﻮزاروﻧﻪ وﻛړل ﭼﻲ د اوﺳﭙﻨﻲ ﺳﺮ‬

‫ﻟﺮي‪ ،‬ﻳﻮ ﮔﻮزار ﻣﻲ د ﻏﻮږ ﺑﻴﺦ ﺗﻪ وﻟﮕﯧﺪو ﭼﻲ ﻣﺎت ﺷﻮ او وﻳﻨﻲ ﺗﺮې وﺑﻬﯧﺪې‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﻋﺴﻜﺮو زﻣﺎ ﻟﻪ وﻫﻠﻮ ﻻس‬
‫واﺧﻴﺴﺖ او ﻟﻪ ﺻﺤﻨﯥ ﺧﻮاره ﺷﻮل‪ ،‬زه ﺋﯥ د ﺑﯥ ﻫﻮﺷۍ ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ډاﻛﺘﺮ ﺗﻪ ورﺳﻮﻟﻢ ﺧﻮ ﻫﻠﺘﻪ ﻧﻪ روﻏﺘﻮن وو او ﻧﻪ د‬

‫ﻣﻌﺎﻳﻨﯥ داﺳﻲ وﺳﺎﻳﻞ ﭼﻲ زﻣﺎ د ﭘﺮﻫﺎر ﭼﺎره وﻛړي‪ ،‬ډاﻛﺘﺮ ﺗﻮﺻﻴﻪ وﻛړه ﭼﻲ ﻣﺎ ﻛﻨﺪز ﺗﻪ ورﺳﻮي‪ .‬ﻫﻤﺎﻏﻪ روﻏﺘﻮن ﺗﻪ‬

‫ﭼﻲ ﻳﻮ وﺧﺖ ﻣﻲ ﭘﻼر ﭘﻜﻲ ﺑﺴﺘﺮ وو‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ زه د ده ﺑﺴﺘﺮ ﺧﻮا ﺗﻪ وﻻړ وم او دى ﭘﻪ زﺧﻤﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﯥ او اوس زه ټﭙﻰ وم او‬

‫دى ﻣﻲ ﺧﻮاﺗﻪ وﻻړ وو او ډاﻛﺘﺮ زﻣﺎ د روﻏﯧﺪو ډاډﻳﻨﻪ ورﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﺧﻮ ﻓﺮق دوﻣﺮه وو ﭼﻲ دى ﻟﻪ ﺣﻜﻤﺮاﻧﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﭘﻪ‬
‫ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎﻛﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ټﻮﭘﻚ ټﭙﻰ ﺷﻮي وو او زه د واﻛﻤﻨﻮ ﭘﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻲ ﻋﺴﻜﺮو ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ زﺧﻤﻲ ﻛړى وم ﭼﻲ د دوى‬

‫د ﻇﻠﻢ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ او د ﻳﻮه ﻣﻈﻠﻮم دﻓﺎع ﻣﻲ ﻛړې وه‪.‬‬

‫د ﭘﺮى اﻧﺠﻨﻴﺮي ﭘﻪ ﻛﻮرس ﻛﯥ‬
‫د ﺷﻴﺮﺧﺎن ﻟﻪ ﻟﻴﺴﻰ ﻧﻪ ﻟﻪ ﻓﺎرﻏﯧﺪو وروﺳﺘﻪ زه د ﭘﺮى اﻧﺠﻨﻴﺮي ﻛﻮرس ﻟﭙﺎره ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ وﻻړم‪ ،‬دا ﻛﻮرس د ﻫﻐﻮ‬

‫ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﻟﭙﺎره وو ﭼﻲ د اﻧﺠﻨﻴﺮي ﭘﻮﻫﻨځﻰ ﺋﯥ ﻏﻮره ﻛړى وو او د اﻧﺠﻨﻴﺮي ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻟﭙﺎره ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯥ دوره وه‪ ،‬ﭘﺪې‬
‫دوره ﻛﻲ ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ د اﻧﺠﻨﻴﺮي ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻟﭙﺎره ﺗﻴﺎرﯦﺪل او ﻻزﻣﻲ زده ﻛړي ﺋﯥ ﻛﻮﻟﯥ‪ .‬ﻣﺎ ﺗﻪ د دې ﻛﻮرس څﻮ ﺧﺒﺮي د‬
‫ﻳﺎدوﻧﻲ وړ ﺑﺮﻳښﻰ‪:‬‬

‫ زﻣﻮږ ﻟﻴﻠﻴﻪ ﭘﻪ ﺛﺎﻧﻮي ﺗﺨﻨﻴﻚ ﻛﻲ وه‪ ،‬ﭘﻪ واړه اﻃﺎق ﻛﻲ اﺗﻪ ﻛﺴﺎن اوﺳﯧﺪﻟﻮ‪ ،‬دوه ﻣﻨـﺰﻟﻪ ﻛټﻮﻧﻪ ﻣﻮ درﻟﻮدل‪ ،‬دوه‬

‫ﻛﺴﺎن ﭼﻲ ﻳﻮه ﺋﯥ ﻟﻪ ﭘﺮﭼﻢ ﺳﺮه او ﺑﻞ ﺋﯥ ﻟﻪ ﺳﺘﻤﻴﺎﻧﻮ ﺳﺮه اړﻳﻜﻲ درﻟﻮدې‪ ،‬ﻳﻮ ﺳﻠﻄﺎن ﻧﻮﻣﯧﺪو ﭼﻲ د اﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ‬

‫اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او ﺑﻞ ﻋﺒﺪاﻟﺤﻰ د ﺗﺨﺎر او ﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ وو‪ ،‬ﭘﺪې اﻃﺎق ﻛﻲ ﻟﻪ ﻣﻮږ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮل‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﻮﻣړﻳﻮ ورځﻮ ﻛﻲ‬
‫ﻣﻲ ﻟﺪوى ﺳﺮه ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ وې‪ ،‬ﺧﻮ دوى ډﯦﺮ ﺿﻌﻴﻒ وو‪ ،‬ﭘﻪ څﻪ ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧﺪل‪ ،‬د ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻧﻪ وو‪ ،‬ﺳﻠﻄﺎن ﻟﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻧﻪ ﻻس‬

‫واﺧﻴﺴﺖ او ﻋﺒﺪاﻟﺤﻰ ووﻳﻞ ﭼﻲ زه ﻛﺎﻓﻰ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻧﻠﺮم‪ ،‬ﺑﻞ څﻮك د ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻟﭙﺎره راوﻟﻢ‪ ،‬ﺑﺪﻳﻊ اﻟﺰﻣﺎن د ﺳﺘﻤﻴﺎﻧﻮ ﻳﻮ‬

‫ﻓﻌﺎل ﻏړى ﺋﯥ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه راووﺳﺖ‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې اﻃﺎق ﻛﻲ زﻣﻮږ ﻣﺒﺎﺣﺜﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬د اﻃﺎق ﻣﻠﮕﺮو او ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو‬

‫ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ زﻣﻮږ د ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ څﺎرﻧﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ زﻣﺎ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت اﺑﺘﺪاﻳﻲ او ﻣﺤﺪود وو ﺧﻮ ﭘﺪې ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻛﻲ ﻣﻲ‬

‫ﭘﻮره ﺳﺮﻟﻮړي او ﺑﺮﻻﺳﻰ ﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﻫﻮﻣﺮه ﭼﻲ ﺑﺪﻳﻊ اﻟﺰﻣﺎن دې ﺗﻪ اړ ﺷﻮ ﭼﻲ وواﻳﻲ‪ :‬زه ﺳﺘﺎ د ځﻴﻨﻮ ﺧﺒﺮو او‬

‫ﺳﺆاﻟﻮﻧﻮ ځﻮاب ﻧﻠﺮم‪ ،‬د دﻏﻮ ﻣﺴﺎﺋﻠﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ زﻣﺎ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﻛﻢ دي‪ ،‬ﭘﺪې اﻋﺘﺮاف ﻛﻮم‪ ،‬ﺧﻮﻛﻪ ﺗﻪ ﺗﻴﺎر ﻳﯥ زه ﻟﻪ ځﺎن‬

‫‪83‬‬

‫د ‪6‬رزى  ‪ ----------------------------------------------------------- 7-‬ا
‬

‫ﺳﺮه راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ ﻫﻔﺘﯥ ﺗﻪ ﻳﻮ ﻣﻌﺮوف اﺳﺘﺎد‪ ،‬اﻧﺠﻨﻴﺮ ﻋﺜﻤﺎن ﻟﻨډى راوﻟﻢ‪ ،‬ﻣﺎ ﻣﻮاﻓﻘﻪ وﻛړه او د راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ اوﻧۍ ﻳﻮه ﺷﭙﻪ‬
‫ﻣﻮ د ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻟﭙﺎره وټﺎﻛﻠﻪ او ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺗﻮاﻓﻖ ﺳﺮه زﻣﻮږ ﻫﻐﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه‪ ،‬ﻟﻪ ﻏﻮﻧډي ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ زﻣﺎ دا‬

‫ﺣﺎﻟﺖ وو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﭘﺪې ﺧﺒﺮي ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻪ وم ﭼﻲ د ﺑﺪﻳﻊ اﻟﺰﻣﺎن ﭘﻪ څﯧﺮ ﻳﻮ ﻣﻌﺮوف او ﻓﻌﺎل ﻛﻤﻮﻧﺴﺖ ﺗﻪ ﻣﻲ ﻣﺎﺗﯥ‬
‫ورﻛړي او اوس د دوى ﻟﻪ ﻳﻮه داﺳﻲ ﻛﺲ ﺳﺮه د ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ وﻋﺪه ﻟﺮم ﭼﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﻟﻮﻣړۍ ﭘﻮړي ﻟﻪ رﻫﺒﺮاﻧﻮ څﺨﻪ‬

‫دى او ﭘﺪې ﻣﻌﺮوف دى ﭼﻲ ﭘﻪ ټﻮل ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ د ده ﭘﻪ ﻛﭽﻪ ﭘﻪ ﺳﺎﻳﻨﺲ ﻛﻲ ﭘﻮه او ﭘﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻓﻜﺎرو ﻛﻲ وارد ﺷﺨﺺ‬

‫ډﯦﺮ ﻛﻢ ﻣﻮﻧﺪل ﻛﯧږي‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﭘﺮﯦﺸﺎﻧﻪ وم ﭼﻲ ﻣﺒﺎدا ﻟﻪ ده ﺳﺮه ﭘﻪ راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻛﻲ ﻟﻪ ﻣﺎﺗﯥ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻢ او‬
‫ﭘﺪې ﺳﺮه د ﭘﺮى اﻧﺠﻨﻴﺮي ټﻮل ﻫﻐﻪ ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ ﻟﺪوى ﺳﺮه ﻣﻠﮕﺮى ﺷﻲ ﭼﻲ ﺗﺮ ﻧﻨﻪ ﺋﯥ زﻣﺎ ﭘﻪ وﺟﻪ د دوى ﻟﻪ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ډډه‬

‫ﻛﻮﻟﻪ‪ .‬ﺧﻮ ﻫﻐﻪ ﺷﭙﻪ راورﺳﯧﺪه‪ ،‬زه او ﻧﻮر ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ د دوى راﺗﻠﻮ ﺗﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ وو‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﻐﻮى ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ وﻋﺪې وﻓﺎ وﻧﻜړه او‬

‫اﻧﺠﻨﻴﺮ ﻋﺜﻤﺎن ﻟﻨډى ﭘﻪ آﺧﺮى ﺷﯧﺒﻮ ﻛﻲ ﻟﻪ راﺗﻠﻮ ﻧﻪ ډډه وﻛړه‪.‬‬

‫د ﭘﺮى اﻧﺠﻨﻴﺮي ﻛﻮرس څﻮ ﻧﻮرى ﺧﺒﺮي ﻫﻢ د ﻳﺎدوﻧﻲ وړﮔڼﻢ‪:‬‬
‫اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺳﻴﻒ اﻟﺪﻳﻦ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر او اﻧﺠﻨﻴﺮ ﻋﺜﻤﺎن زﻣﺎ اﻃﺎق ﺗﻪ څﯧﺮﻣﻪ اوﺳﯧﺪل‪ ،‬د دواړو اﻃﺎﻗﻮﻧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ ﺑﻨﺪه ور‬

‫وو‪ ،‬دوى ﺑﻪ د ﻫﻤﺪې دړى ﻟﻪ ﭼﻮﻟﻮ ﻧﻪ زﻣﻮږ ﺑﺤﺜﻮﻧﻪ څﺎرل اودس او ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﺗﻪ ﭘﻪ ﺗﻠﻮ راﺗﻠﻮ ﻛﻲ ﺑﻪ ﻣﻮ ﻳﻮ ﺑﻞ ﻟﻴﺪل‪ ،‬ﻣﺎ ﻫﻢ‬

‫ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻛﻮﻣﻪ ورځ ﻟﺪوى ﺳﺮه ﻛښﯧﻨﻢ او دوى ﻫﻢ‪ ،‬ﺧﻮ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ دا ﻓﺮﺻﺖ ﻣﻴﺴﺮ ﻧﺸﻮ‪ ،‬د ﻛﻮرس ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ ﻛﻠﻪ‬

‫ﭼﻲ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺗﻪ وﻻړو او ﭘﻪ ﻟﻴﻠﻴﻪ ﻛﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻮو‪ ،‬ﻧﺎڅﺎﭘﻰ زه او دوى د ﻟﻴﻠﻴﻰ ﭘﻪ ﮔډ اﻃﺎق ﻛﻲ ﻣﯧﺸﺖ ﺷﻮو‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ ﻣﺎ‬
‫دوى ﺗﻪ ووﻳﻞ ﭼﻲ د ﭘﺮى اﻧﺠﻨﻴﺮي ﻛﻮرس ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻣﻲ ډﯦﺮځﻠﻪ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻴﻜﻮﻣﻪ ورځ ﻟﻪ ﺗﺎﺳﻮ ﺳﺮه ﻛښﯧﻨﻢ او دوى‬

‫راﺗﻪ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﻣﻮ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻣﺒﺎﺣﺜﻰ د دروازې ﻟﻪ ﭼﻮﻟﯥ ﺗﻌﻘﻴﺒﻮﻟﯥ‪.‬‬

‫زه ﻟﻪ ﻧﻮﻣﻮړي ﻛﻮرس ﻧﻪ اول ﻧﻤﺮه ﻓﺎرغ او د اﻧﺠﻨﻴﺮي ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ټﻮﻟﮕﻰ ﻛﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻮم‪.‬‬
‫ﻣﺎ د اﻧﺠﻨﻴﺮي ﭘﻮﻫﻨځﻰ د دې ﻟﭙﺎره ﻏﻮره ﻛړى وو ﭼﻲ ﻏﻮښﺘﻞ ﻣﻲ ﻟﻪ ﻓﺎرﻏﯧﺪو ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د دوﻟﺖ د ﻣﺄﻣﻮر ﭘﻪ‬

‫ﺣﻴﺚ ﻛﺎر وﻧﻜړم او ﭘﻪ ﺷﺨﺼﻲ ﻛﺎر ځﺎن ﻣﺼﺮوف ﻛړم‪ .‬د دوﻟﺖ ﭘﻪ اداراﺗﻮ ﻛﻲ ﻟﻪ ﻛﺎرﻛﻮﻟﻮ ﻧﻪ ﻣﻲ ﻛﺮﻛﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﻪ د‬

‫دوﻟﺖ د ﻣﺄﻣﻮر ﭘﻪ څﯧﺮه ﻛﻲ داﺳﻲ څﻮك ﻣﺠﺴﻢ ﻛﯧﺪو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻇﻠﻢ‪ ،‬ﺧﻴﺎﻧﺖ او رﺷﻮت ﻟړل ﺷﻮى‪ ،‬ﺧﻠﻚ ځﻮروي‪ ،‬ﻟﻪ‬
‫ﻣﻈﻠﻮﻣﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﺷﻮﻛﻲ ﻛﻮي او ﭘﻪ ﺣﺮاﻣﻮ ﭘﻴﺴﻮ ﭘﺮﯦړ ﺷﻮي‪ .‬ﻏﻮښﺘﻞ ﻣﻲ د ﺧﭙﻞ ﻻس ﻟﻪ ﺗڼﺎﻛﻮ ﻧﻪ ﺣﻼﻟﻪ روزى ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړم او‬

‫ﻟﻪ ﻳﻮه ﻣﻔﺴﺪ او ﻇﺎﻟﻢ ﺳﺮه ﻟﻪ ﻣﺮﺳﺘﻲ ﻧﻪ ﭘﻪ ډډه وم‪.‬‬

‫‪84‬‬

‫ا  ‪9 --------------------------------------------------------------------‬ات‬

‫ﻧﺸﺮات‬
‫ﭘﻪ دې وﺧﺖ ﻛﻲ د ورځﭙﺎڼﻮ ﺑﺎزار ډﯦﺮ ﺗﻮد وو‪ ،‬ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻧﺸﺮﻳﯥ ﺧﭙﺮﯦﺪې ﭼﻲ ﻣﺸﻬﻮري ﺋﯥ دا وې‪:‬‬

‫اﻓﻐﺎن ﻣﻠﺖ‬
‫دا د اﻓﻐﺎن ﺳﻮﺳﻴﻞ دﻳﻤﻮﻛﺮات ﮔﻮﻧﺪ ﺟﺮﻳﺪه وه ﭼﻲ د ‪ 1345‬ﻛﺎل د ﺣﻤﻞ ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ ﻛﻲ راووﺗﻪ‪ ،‬د اﻣﺘﻴﺎز‬

‫ﺧﺎوﻧﺪ ﺋﯥ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻓﺮﻫﺎد او ﻣﺴﺌﻮل ﻣﺪﻳﺮ ﺋﯥ ﻣﻠﺖ ﻳﺎر وو‪ ،‬ﻟﻴﻜﻮاﻻن ﺋﯥ ﭘښﺘﺎﻧﻪ ول‪ ،‬د ﻟﻮﺳﺘﻮﻧﻜﻮ‬

‫ﺷﻤﯧﺮ ﺋﯥ ﻛﻢ وو‪ ،‬د ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن د داﻋﻴﻰ ﻛﻠﻜﻪ ﭘﻠﻮي ﺋﯥ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬اﺻﻼح ﻃﻠﺒﻪ ﻧﺸﺮﻳﻪ وه‪ ،‬ﭘﻪ دوﻟﺖ ﺋﯥ دوﺳﺘﺎﻧﻪ‬

‫اﻋﺘﺮاﺿﺎت ﻛﻮل‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﻬﻤﻮ او ﺑﻨﻴﺎدي ﻣﺴﺎﺋﻠﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ د دوﻟﺖ ﻣﻼﺗړ ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬د ﺷﺎه ﻟﻪ ﺧﻮا ﻧﻮﻣﻮل ﺷﻮي‬
‫ﺻﺪراﻋﻈﻤﺎن ﺋﯥ ﺗﺎﺋﻴﺪول‪.‬‬

‫ﭘﺮﭼﻢ‬
‫د ﺟﻤﻌﻴﺖ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﺧﻠﻖ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﭘﺮﭼﻢ ډﻟﻲ ﻧﺸﺮﻳﻪ وه‪ .‬ﻣﺴﺌﻮل ﻣﺪﻳﺮ ﺋﯥ ﺳﻠﻴﻤﺎن ﻻﻳﻖ وو‪ ،‬ﻫﺮه‬

‫ﻫﻔﺘﻪ ﺧﭙﺮﯦﺪه‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ﺳﺮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻟﻮﺳﺘﻮﻧﻜﻲ زﻳﺎت وو‪ ،‬ﺧﻮ ورو ورو ﻛﻤﯧﺪل‪ ،‬ﻣﺴﻜﻮ ﺗﻪ وﻓﺎداري‪ ،‬د روﺳﻲ‬

‫ورځﭙﺎڼﻮ ﻣﻬﻤﻲ ﻣﻘﺎﻟﯥ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﻛﻮل‪ ،‬د اﻳﺮان ﺣﺰب ﺗﻮده ﻟﻪ ﺧﭙﺮوﻧﻮ ﻧﻪ اﻗﺘﺒﺎﺳﺎت‪ ،‬د ﭘﺎرﻟﻤﺎﻧﻲ ﻣﺒﺎرزې ﻣﻼﺗړ‪،‬‬

‫دﺷﺎه ﺗﺎﺋﻴﺪ او د ﺷﺎه ﻟﻪ ﺧﻮا د ﻧﻮﻣﻮل ﺷﻮﻳﻮ ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‪ ،‬ﭘﻪ ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ او ﭼﻴﻦ ﻛﻠﻚ او ﻣﺴﻠﺴﻞ‬
‫ﮔﻮزاروﻧﻪ‪ … ،‬د دې ﻧﺸﺮﻳﯥ ځﺎﻧﮕړﺗﻴﺎوي وې‪.‬‬

‫ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ‬
‫د ﺟﻤﻌﻴﺖ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﻧﻮﻳﻦ ﻧﺸﺮﻳﻪ وه‪ ،‬ﺟﻤﻌﻴﺖ د ﻧﺸﺮﻳﯥ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺸﻬﻮر ﺷﻮ‪ ،‬د اﻣﺘﻴﺎز ﺧﺎوﻧﺪ ﺋﯥ دﻛﺘﺮ‬

‫رﺣﻴﻢ ﻣﺤﻤﻮدې او ﻣﺴﺌﻮل ﻣﺪﻳﺮ ﺋﯥ ﻫﺎدي ﻣﺤﻤﻮدې وو‪ ،‬ﻫﺮه ﻫﻔﺘﻪ ﺧﭙﺮﯦﺪه‪ ،‬ﻣﺼﺎرف ﺋﯥ د ﭼﻴﻦ ﺳﻔﺎرت ورﻛﻮل‪،‬‬

‫ﻣﺎﺋﻮﻳﺴﺘﻰ اﻓﻜﺎر ﺋﯥ ﺧﻮرول‪ ،‬د ﻣﺎﺋﻮ ﻟﻪ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻮ ﻧﻪ اﻗﺘﺒﺎﺳﺎت‪ ،‬د ﭼﻴﻨﺎﻳﻲ ورځﭙﺎڼﻮ د ﻣﻬﻤﻮ ﻣﻘﺎﻟﻮ ﺗﺮﺟﻤﻪ‪ ،‬د‬

‫‪85‬‬


‪ 9‬ات ‪ --------------------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻣﺴﻜﻮ ﭘﻪ رﻳﻮزﻳﻮﻧﻴﺴﺘﻰ ﺗﮕﻼرو ﻛﻠﻜﻲ ﻧﻴﻮﻛﻲ‪ ،‬دﺳﻮﻟﻪ ﻳﻴﺰي او ﭘﺎرﻟﻤﺎﻧﻲ ﻣﺒﺎرزې ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ‪ ،‬ﭘﻪ اﻧﻘﻼﺑﻲ‪ ،‬ﻧﻪ‬
‫ﭘﺨﻼ ﻛﯧﺪوﻧﻜﯥ او ﻗﻬﺮﺟﻨﻲ ﻣﺒﺎرزې ټﻴﻨﮕﺎر‪ ،‬د ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ د اوﻧﻴﺰى ځﺎﻧﮕړﺗﻴﺎوي وې‪ ،‬د ﭘﺮﭼﻢ ﭘﻪ څﯧﺮ دې‬

‫ﻧﺸﺮﻳﯥ ﻫﻢ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻻﺗﻴﻨﻲ اﺻﻄﻼﺣﺎت ﭘﻪ ﭘﺮاﺧﻪ ﭘﻴﻤﺎﻧﻪ ﻛﺎرول‪ ،‬ﻟﻮﺳﺘﻮﻧﻜﻲ ﺋﯥ ځﻮاﻧﺎن وو‪ ،‬ﭘﻪ‬
‫اﺑﺘﺪاء ﻛﻲ ﺋﯥ د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ اﻗﺸﺎروﻛﻲ ﻟﻮﺳﺘﻮﻧﻜﻲ او ﻣﻴﻨﻪ وال درﻟﻮدل‪ ،‬ﺧﻮ د دوى ﺷﻤﯧﺮ ورو ورو‬
‫ﻛﻤﯧﺪو او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ د ﺷﻴﻌﻪ ټﻮﻟﻨﻲ ﭘﻪ ﻣﻨﻮرﻳﻨﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻟﻮﺳﺘﻮﻧﻜﻲ راﻣﺤﺪود ﺷﻮل‪.‬‬

‫ﮔﻬﻴځ‬
‫دا ﻳﻮه ﻣﺴﺘﻘﻠﻪ اوﻧﻴﺰه وه‪ ،‬اﺳﻼﻣﻲ ﺗﻤﺎﻳﻼت ﺋﯥ درﻟﻮدل‪ ،‬ﺷﻬﻴﺪ ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺪﻳﻦ ﮔﻬﻴځ ﺋﯥ ﻣﺆﺳﺲ او د‬

‫اﻣﺘﻴﺎز ﺧﺎوﻧﺪ وو‪ ،‬د ‪ 1347‬ﻛﺎل د ﻣﻴﺰان ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ ﻛﻲ د ﻣﻄﺒﻮﻋﺎﺗﻮ ډﮔﺮ ﺗﻪ راووﺗﻪ‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻫﻐﻪ ځﺎﻧﺘﻪ‬
‫ﺟﺪي ﮔﻮاښ ﮔڼﻠﻮ‪ ،‬ﻣﺎ ﮔﻤﺎن ﻛﺎوو ﭼﻲ دا ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺑﻪ ﻫﻢ د ﻧﻮرو ﻧﺸﺮاﺗﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ د ﻛﻮﻣﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻲ ﻧﺸﺮاﺗﻰ ارﮔﺎن‬

‫وي‪ ،‬د ﻣﺤﻤﺪﺟﺎن ﺧﺎن واټ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ اﭘﺎرﺗﻤﺎن ﻛﻲ د ﮔﻬﻴځ دﻓﺘﺮ ﺗﻪ ورﻏﻠﻢ ﭼﻲ د ﭘﺮﭼﻢ دﻓﺘﺮ ﻫﻢ ﭘﻜﻲ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺮﺣﻮم‬
‫ﮔﻬﻴځ ﺳﺮه ﻣﻲ ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ ﺧﺒﺮي وﻛړي‪ ،‬ﭘﺪې ﭘﻮه ﺷﻮم ﭼﻲ ﻫﻐﻪ ﻳﻮازې دى او ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻫﻤﺖ ﺳﺮه دا ﻧﺸﺮﻳﻪ ﺧﭙﺮوي‪،‬‬

‫ﻧﻪ ﻛﻮم ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺣﺰب ﻟﺮي او ﻧﻪ ﻣﺒﺎرز ﻣﻠﮕﺮى‪ ،‬څﻪ ﻛﺴﺎن ورﺳﺮه ﻗﻠﻤﻲ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮي‪ ،‬اﻛﺜﺮ ﺋﯥ د ﺣﻖ اﻟﺰﺣﻤﯥ ﭘﻪ‬

‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﯥ‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﺋﯥ ﺳﺨﺘﻪ ﮔﻴﻠﻪ وه ﭼﻲ ځﺎن ورﺗﻪ ﻋﺎﻟﻢ او ﭘﻪ دﻳﻦ ﭘﻮه ﻣﻌﻠﻮﻣﯧږي‪ ،‬د څﻪ وﻳﻠﻮ او‬

‫ﻟﻴﻜﻠﻮ ﺗﻮان ﻫﻢ ﻟﺮي‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﺪه ﺳﺮه د دې ﻧﺸﺮﻳﯥ ﭘﻪ ﺧﭙﺮوﻟﻮ ﻛﻲ ﻗﻠﻤﻲ ﻣﺮﺳﺘﻲ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻧﺪي‪ ،‬ﻣﺎ ورﺗﻪ څﻮ ﻣﻘﺎﻟﯥ‬

‫وﻟﯧږﻟﯥ ﭼﻲ ﭘﻪ اﻣﺎﻧﺖ او ﻟﻪ ﻛﻮم ﺗﺼﺮف ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺋﯥ ﻧﺸﺮ ﻛړې‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه زﻣﺎ ﻋﻼﻗﻪ ورﺳﺮه زﻳﺎﺗﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﻳﻮه ورځ‬
‫ﻣﻲ ورﺗﻪ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﻳﻮازې ﭘﻪ ﻧﺸﺮاﺗﻰ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﻪ ﻫﺮڅﻮﻣﺮه ﭘﺮاخ او د واﻗﻌﻴﺘﻮﻧﻮ ﭘﻪ اﻧﻌﻜﺎس ﻛﻲ ﻣﻮﻓﻖ وي‪ ،‬څﻪ‬

‫ﻧﻪ ﺟﻮړﯦږي او ﭘﺪې ﺳﺮه ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ ﻣﺜﺒﺘﻪ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﻧﺸﻲ راﺗﻼى‪ ،‬ﻧﺸﺮاﺗﻰ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻳﻮازې د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﭘﻪ‬
‫څﻨﮓ ﻛﻲ ﭘﻪ زړه ﭘﻮري ﻧﺘﺎﺋﺞ ورﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬زه ﻧﻪ ﭘﻮﻫﻴږم ﭼﻲ ﻣﻮږ وﻟﯥ ﻧﺸﻮﺗﻮاﻧﯧﺪى د ﻧﻮرو ﭘﻪ څﯧﺮ داﺳﻲ ﻣﻨﻈﻢ‬

‫ﺣﺰب ﺟﻮړﻛړو‪ ،‬ﭼﻲ ﮔﻬﻴڅ ﺋﯥ ﻧﺸﺮاﺗﻰ ارﮔﺎن وي‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ وارداﺗﻰ اﻓﻜﺎرو او داﺳﻲ ﻧﻈﺮاﺗﻮ او‬
‫ﺷﻌﺎروﻧﻮ ﺳﺮه ﻛﺎر ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ ﭼﻲ د وﻟﺲ ﻟﻪ ﻣﻌﺘﻘﺪاﺗﻮ ﺳﺮه ﺗﺼﺎدم ﻛﻮي او د وﻟﺲ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﺗﻪ د ﻣﻨﻠﻮ وړ ﻧﺪي‪،‬‬

‫ﺧﻮ ﻣﻮږ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن دا ﻛﺎر ﻧﺸﻮ ﻛﻮﻟﻰ؟! ﻫﻐﻪ ﭘﻪ اﻓﺴﻮﺳﻨﺎﻛﻪ ﻟﻬﺠﻪ راﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻣﺎ ډﯦﺮه ﻫڅﻪ وﻛړه ﺧﻮ ﭘﺪې ﻛﺎر‬
‫ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﻮم‪ ،‬ﻟﻪ ﭼﺎﻧﻪ ﭼﻲ د دې ﻛﺎر ﺗﻮﻗﻊ ﻛﯧﺪى ﺷﻲ ﻫﻐﻮى دې ﺗﻪ ﺗﻴﺎر ﻧﺪي‪ ،‬ﻣﻼﻳﺎن ﻟﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﻧﻪ ﺑﯥ ﺧﺒﺮه دي‬

‫او دﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﺒﺎرزې ﺗﻮان او ﺟﺮأت ﻧﻠﺮي‪ ،‬ﭘﻴﺮان د دوﻟﺖ ﻣﻠﮕﺮى دي او ځﻮاﻧﺎن د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻟﻮﻣﻮﻛﻲ‬

‫ﻟﻮﯦﺪﻟﻲ‪.‬‬

‫‪86‬‬

‫ا  ‪9 --------------------------------------------------------------------‬ات‬

‫ﺧﺒﺮي ﻣﻮ ﭘﺪې ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪې ﭼﻲ دى ﺑﻪ ﻳﻮ ﻣﺎښﺎم ﺧﭙﻞ ﻫﻐﻪ ﻣﻠﮕﺮى ﭘﻪ ﺧﭙﻞ دﻓﺘﺮ ﻛﻲ راﻏﻮﻧډ ﻛړي ﭼﻲ‬

‫ﻟﺪه ﺳﺮه د دې ﻧﺸﺮﻳﯥ ﭘﻪ ﺧﭙﺮوﻟﻮ ﻛﻲ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮي‪ ،‬زه ﺑﻪ ﻫﻢ راﺷﻢ‪ ،‬ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﺑﻪ ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ ﺧﺒﺮي وﻛړو ﭼﻲ څﻨﮕﻪ‬
‫ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮ ﻳﻮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺮﻳﺎن ﺟﻮړ او روان ﻛړو‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﺎښﺎم زه د ده دﻓﺘﺮ ﺗﻪ ورﻏﻠﻢ‪ ،‬څﻠﻮر ﻛﺴﺎن ﻧﻮر ورﺳﺮه ﭘﻪ ځﻤﻜﻪ ﻧﺎﺳﺖ وو‪ ،‬ﻟﻪ روﻏﺒړ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ‬

‫ﺧﭙﻞ ﻣﻠﮕﺮى راﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛړل‪ :‬ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺤﻤﺪ ﻳﻮﻧﺲ ﺧﺎﻟﺺ‪ ،‬ﺑﺴﻢ اﷲ ﻛﻤﻜﻰ‪ ،‬ﻏﻔﻮرى ﺻﺎﺣﺐ او واﻟﺪ ﺋﯥ‬

‫ﻣﺪﻳﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﻋﺒﺪاﻟﻐﻔﻮر‪ ،‬زﻣﺎ ﻧﻈﺮ ﺋﯥ دوى ﺗﻪ ﺗﺸﺮﻳﺢ ﻛړ او ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﺿﺮوري وﮔﺎڼﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه ﺑﺤﺚ ﭘﻴﻞ‬

‫ﺷﻮ‪ ،‬ﻟﻪ دوﺳﺘﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﻳﻮه ﻣﺎﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﺗﻪ څﻨﮕﻪ ﺣﺰب ﻏﻮاړې؟ ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻟﻜﻪ دا ﻧﻮر ﺣﺰﺑﻮﻧﻪ‪ ،‬ﭼﻲ واﺿﺢ ﻣﺮام‬

‫ﻟﺮي‪ ،‬ﺧﻂ ﻣﺸﻰ ﻟﺮي‪ ،‬رﻫﺒﺮ او ﺷﻮرى ﻟﺮي‪ ،‬ﻏړي او ارﻛﺎن ﻟﺮي‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﻮي‪ ،‬ﺧﻠﻚ ﺧﭙﻞ ﺣﺰب ﺗﻪ‬
‫راﺑﻠﻲ او ﭘﻪ ټﻮﻟﻨﻪ ﻛﻲ د ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ راوﺳﺘﻮ ﻫڅﻪ ﻛﻮي‪ .‬ﻳﻮه ﺑﻞ ﺧﭙﻠﻪ رأﻳﻪ وړاﻧﺪي ﻛړه‪ ،‬د دوى ﻟﻪ ﻧﻈﺮاﺗﻮ ﻧﻪ زﻣﺎ اﻧﺘﺒﺎه‬

‫دا وه ﭼﻲ دا وروڼﻪ د ﻳﻮه ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺮﻳﺎن د رواﻧﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ ﻧﺪي‪ ،‬ﺷﻬﻴﺪ ﮔﻬﻴځ راﺗﻪ ﻣﺦ ﻛړ او وﺋﻰ وﻳﻞ‪:‬‬

‫ﻣﻌﻠﻮﻣﯧږي ﭼﻲ د وروڼﻮ ﻟﻪ ﻧﻈﺮاﺗﻮ ﺳﺮه ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﻪ ﺋﻰ؟! ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻫﻮ‪ ،‬زه دﻏﻪ ﻛﺎروﻧﻪ ﭼﻲ وروڼﻪ ﺋﯥ وړاﻧﺪﻳﺰ‬
‫ﻛﻮي ﻛﺎﻓﻰ ﻧﻪ ﮔڼﻢ‪ .‬ﻏﻮﻧډه ﻣﻮ ﻟﻪ ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ ﺑﺤﺚ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﭘﺪې ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه ﭼﻲ ﺑﻠﻪ ﻏﻮﻧډه ﺑﻪ ﻛﻮو او زه ﺑﻪ‬

‫ﺧﭙﻞ ﻟﻴﻜﻠﻲ ﻧﻈﺮات وروڼﻮ ﺗﻪ وړاﻧﺪي ﻛﻮم‪ .‬ﺧﻮ دا ﻏﻮﻧډه ﺑﻴﺎ داﺋﺮه ﻧﺸﻮه‪.‬‬

‫ﮔﻬﻴځ ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺣﺴﺎس وﺧﺖ ﻛﻲ ﺧﭙﻞ ﻛﺎر ﭘﻴﻞ ﻛړى وو‪ ،‬اﻋﺘﺒﺎر ﺋﯥ ورځ ﭘﻪ ورځ زﻳﺎﺗﯧﺪو‪ ،‬ﭘﻪ ځﻴﻨﻮﺣﻠﻘﻮ ﻛﻲ‬

‫ﺋﯥ ﺧﻮاﺧﻮږى او ﻟﻮﺳﺘﻮﻧﻜﻲ زﻳﺎﺗﯧﺪل‪ ،‬د دې ﻧﺸﺮﻳﯥ اﻋﺘﺒﺎر ﻫﻠﺘﻪ ﺧﭙﻞ اوج ﺗﻪ ورﺳﯧﺪو ﭼﻲ د "ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن"‬

‫ﻟﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ډاﮔﻪ او ﺟﺪي ﺗﻮﮔﻪ ﻣﻼﺗړ ﭘﻴﻞ ﻛړ‪ .‬ﭘﻪ وروﺳﺘﻴﻮ ﻛﻠﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ د ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﻟﻪ ﺟﻤﺎﻋﺖ اﺳﻼﻣﻲ‬

‫ﺳﺮه ارﺗﺒﺎﻃﺎت ټﻴﻨﮓ ﺷﻮل‪ ،‬ﺟﻤﺎﻋﺖ ﻳﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﻫﻐﻪ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ ورﻛړل ﭼﻲ د ﺟﻤﺎﻋﺖ ﺑﺎﻧﻲ ﻣﺮﺣﻮم اﺑﻮاﻻﻋﻠﻰ‬

‫ﻣﻮدودي ﻟﻴﻜﻠﻲ او ﭘﻪ ﭘښﺘﻮ ژﺑﻰ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻮي وو‪ .‬د دې ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﺧﻮروﻟﻮ او ﻟﻪ "ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن" ﻧﻪ ﻛﻠﻚ‬

‫ﻣﻼﺗړ ﮔﻬﻴځ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺴﺎس ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ ودراوو ﭼﻲ دﻳﻦ دښﻤﻨﻪ ﺣﻠﻘﻮ ﺗﻪ د ده ﺗﺤﻤﻞ ﮔﺮان ﺷﻮى وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې‬

‫ﺧﺎﻃﺮ ﻣﺮﺣﻮم ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺪﻳﻦ ﮔﻬﻴځ ﭘﻪ ‪ 1351‬ﻛﺎل ﻛﻲ ﭘﻪ ﮔﺬرﮔﺎه ﻛﻲ د ﺧﭙﻞ ﻛﻮر ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭘﻪ‬

‫ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو ﭼﻲ ﺑﯥ ﻧﻤﺒﺮ ﭘﻠﻴټ روﺳﻲ ﺟﻴﭗ ﺋﯥ د ﻣﺤﻘﺮ ﻛﻮر ﻣﺨﻲ ﺗﻪ و درﯦﺪو‪ ،‬ﻳﻮ ﻛﺲ راﻛﻮز ﺷﻮ‪ ،‬د ﻛﻮر‬
‫ور ﺋﯥ وټﻜﻮﻟﻮ‪ ،‬ﻣﺮﺣﻮم ﮔﻬﻴځ ورﺗﻪ راوووت‪ ،‬ﭼﻲ ﺳﻢ د ﻻﺳﻪ ﺋﯥ ﭘﺪه ډزى وﻛړي او ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‬

‫او ﻗﺎﺗﻞ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ روﺳﻲ ﺟﻴﭗ ﻛﻲ وﺗښﺘﯧﺪو‪ ،‬دا اﻓﻮاه ﺧﻮره ﺷﻮه ﭼﻲ ﺷﻬﻴﺪ ﮔﻬﻴځ د ﺻﻤﺪ اﻇﻬﺮ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻪ‬

‫ﺷﻬﺎدت رﺳﯧﺪﻟﻰ‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﺣﻠﻘﻮ وﻳﻞ ﭼﻲ ﺻﻤﺪ اﻇﻬﺮ دا ﻛﺎر د دوﻟﺖ ﭘﻪ اﺷﺎره ﻛړى‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو وﻳﻞ ﭼﻲ د‬

‫ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ اﺷﺎره ﺋﯥ ﻛړى‪ ،‬ﺧﻮ دوﻟﺖ ﻧﻪ ﭘﺪې ارﺗﺒﺎط څﻮك وﻧﻴﻮل او ﻧﻪ ﺋﯥ څﻪ ووﻳﻞ‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﻳﻮ ﻣﺮﻣﻮز ﻗﺘﻞ‬
‫وښﻮدو او ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﺑﺮﻏﻮﻟﻰ ﻛﻴښﻮد ‪ .‬د ﺷﻬﻴﺪ ﻣﻨﻬﺎج اﻟﺪﻳﻦ ﮔﻬﻴځ ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ﺳﺮه د ﮔﻬﻴځ ﻧﺸﺮﻳﻪ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺷﻮه‪.‬‬
‫‪87‬‬


‪ 9‬ات ‪ --------------------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻣﺴﺎوات‬
‫دا د ﺟﻤﻌﻴﺖ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺗﻴﻚ ﻣﺘﺮﻗﻲ ﮔﻮﻧﺪ ﻧﺸﺮﻳﻪ وه ﭼﻲ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال د ﻫﻐﻪ ﻻرښﻮدﻧﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪،‬‬

‫ﮔﻮﻧﺪ ﺋﯥ د ﻫﻤﺪې ﻧﺸﺮﻳﯥ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻣﺸﻬﻮر ﺷﻮ‪ ،‬د اﻣﺘﻴﺎز ﺧﺎوﻧﺪ ﺋﯥ ﭘﻮﻫﺎﻧﺪ ﻋﺒﺪاﻟﺸﻜﻮر ارﺷﺎد او ﻣﺴﺌﻮل‬

‫ﻣﺪﻳﺮان ﺋﯥ ﭘﻮﻫﺎﻧﺪ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ اﻟﻬﺎم او ﻋﺒﺪاﻟﻐﻨﻲ ﻣﻴﻮﻧﺪي وو‪ .‬ﭘﻪ ﻟﻮﻣړﻳﻮ ورځﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ زﻳﺎت ﻟﻮﺳﺘﻮﻧﻜﻲ‬

‫درﻟﻮدل‪ ،‬ﻟﻪ ﭘﺮﭼﻢ او ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ ﺳﺮه ﺋﯥ رﻗﺎﺑﺖ ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬ﺧﻮ ورو ورو ﺋﯥ ﻟﻮﺳﺘﻮﻧﻜﻲ ﻛﻢ ﺷﻮل‪ ،‬ﻟﻴﺒﺮاﻟﻲ اﻓﻜﺎر‪ ،‬د‬

‫دﻳﻦ او ﺳﻮﺳﻴﺎﻟﻴﺰم ﺗﻠﻔﻴﻖ‪ ،‬د دوﻟﺖ ﭘﻪ اداري ﻛړﻧﻼري ﻧﻴﻮﻛﻲ‪ ،‬د اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻋﺪاﻟﺖ ﻏﻮښﺘﻨﻪ‪ ،‬د دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ‬
‫ﻣﻼﺗړ‪ ،‬ﻣﺸﺮوﻃﻪ ﺷﺎﻫﻲ ﺗﻪ وﻓﺎداري‪ ،‬د ﻏﺮب ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺗﻤﺎﻳﻞ او ﻟﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﻣﺤﺘﺎﻃﺎﻧﻪ ﭼﻠﻨﺪ او ﭘﻪ ځﻴﻨﻮ‬
‫ﻣﻮاردو ﻛﻲ د ﻣﺴﻜﻮ د ﺗﻮﺟﻪ ﺟﻠﺒﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻫڅﻪ‪ ،‬د دې ﻧﺸﺮﻳﯥ ځﺎﻧﮕړﺗﻴﺎوي ﮔڼﻠﻰ ﺷﻮ‪.‬‬

‫ﻣﺴﺎوات ﺧﭙﻠﻪ ﻟﻮﻣړۍ ﮔڼﻪ د ‪ 1345‬ﻛﺎل د ﺳﺮﻃﺎن ﭘﻪ درﯦﻴﻤﻪ ﺑﺎزار ﺗﻪ واﻳﺴﺘﻠﻪ‪ ،‬ﺗﺮ ﺷﭙږو ﻣﻴﺎﺷﺘﻮ ﻣﻨﻈﻤﻪ‬

‫ﺧﭙﺮﯦﺪه‪ ،‬ﺧﻮ د ﻧﻮر اﺣﻤﺪ اﻋﺘﻤﺎدي ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ د ﻫﻐﯥ د ﺗﻮﻗﻒ ﻓﺮﻣﺎن ﺻﺎدر ﻛړ ﭼﻲ د ده ﭘﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺋﯥ‬

‫ﺳﺨﺘﻰ ﻧﻴﻮﻛﻲ ﻛﻮﻟﯥ‪ ،‬ﺧﻮ اﺗﻠﺲ ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ وروﺳﺘﻪ او د اﻋﺘﻤﺎدي د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻟﻪ ړﻧﮕﯧﺪو ﭘﺲ ﺋﯥ ﺧﭙﻞ ﻧﺸﺮات‬
‫ﺑﯧﺮﺗﻪ ﭘﻴﻞ ﻛړل‪ .‬د ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﻟﻪ اﻋﺪام ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ﻣﺴﺎوات ﻧﺸﺮﻳﻪ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﺷﻮه‪.‬‬

‫ﻛﺎروان‬
‫دا ﻳﻮه ﺧﭙﻠﻮاﻛﻪ او ﺑﯥ ﻃﺮﻓﻪ ﻧﺸﺮﻳﻪ وه‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﻮﻣﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻲ ﭘﻮري ﺗړﻟﯥ ﻧﻪ وه‪ ،‬د اﻣﺘﻴﺎز ﺧﺎوﻧﺪ ﺋﯥ ﺻﺒﺎح‬

‫اﻟﺪﻳﻦ ﻛﺸﻜﻜﻲ د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ د ﻣﻄﺒﻮﻋﺎﺗﻮ وزﻳﺮ او ﻣﺴﺌﻮل ﻣﺪﻳﺮ ﺋﯥ ﻋﺒﺪاﻟﺤﻖ واﻟﻪ وو‪ ،‬د ﺳﺮدار داؤد ﺗﺮﻛﻮدﺗﺎ‬

‫ﭘﻮري ﺧﭙﺮﯦﺪه‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا راز د ﺗﺮﺟﻤﺎن‪ ،‬ﭘﻴﺎم وﺟﺪان‪ ،‬ﺻﺪاى ﻋﻮام‪ ،‬ﭘﺮواﻧﻪ‪ ،‬ﭘﻴﺎم اﻣﺮوز‪ ،‬ﺧﻴﺒﺮ او ﻛﻤﻚ ﭘﻪ څﯧﺮ ځﻴﻨﻲ ﻧﻮري‬

‫وړې ﻧﺸﺮﻳﯥ ﻫﻢ ﺧﭙﺮﯦﺪې ﭼﻲ ﻧﻪ ﺋﯥ زﻳﺎت ﺷﻤﯧﺮ ﻟﻮﺳﺘﻮﻧﻜﻲ درﻟﻮدل او ﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﭘﯧښﻮ ﺑﺎﻧﺪي ﺧﺎﺻﻪ اﻏﻴﺰه‪.‬‬

‫‪88‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------------‬د ‪-‬ه‪.‬ن !   ء‬

‫د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻀﺎء‬
‫ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ﺗﻮد او ﻣﺘﺸﻨﺞ اﻧﮕړ ﺑﺪل ﺷﻮى وو‪ ،‬د ﻛﺎل ﭘﻪ ﭘﻴﻞ ﻛﻲ ﺑﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻮ د‬

‫ﻧﻮﻳﻮ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ د ﺟﻠﺒﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻟﻪ ﻳﻮه ﺑﻞ ﺳﺮه ﭘﻪ ﺷﺪﻳﺪ رﻗﺎﺑﺖ ﻻس ﭘﻮري ﻛﺎوو‪ ،‬ﻧﻦ ﺑﻪ د ﻳﻮې ډﻟﻲ ﻏﻮﻧډه‪،‬‬
‫اﺟﺘﻤﺎع او ﻣﻴټﻨﮓ وو او ﭘﻪ ﻫﻐﯧﻜﻲ ﺑﻪ ﺋﯥ د ﺧﭙﻞ ﻗﺪرت او ﻧﻈﻢ ﻣﻈﺎﻫﺮه ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﺧﭙﻞ اﻫﺪاف او ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺑﻪ ﺋﯥ‬

‫ﺑﻴﺎﻧﻮل‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ رﻗﻴﺒﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﺋﯥ ﻛﻠﻜﻲ ﻧﻴﻮﻛﻲ ﻛﻮﻟﯥ‪ ،‬ﺗﺮ ﻧﻮرو ډﻟﻮ ﺑﻪ ﺋﯥ ځﺎن اﻧﻘﻼﺑﻲ‪ ،‬ﺑﺎ دﺳﭙﻠﻴﻨﻪ‪ ،‬ﻗﺪرﺗﻤﻦ‪ ،‬د‬

‫ﻣﻈﻠﻮﻣﺎﻧﻮ ﺧﻮاﺧﻮږى‪ ،‬د اﺳﺘﺒﺪاد او اﺧﺘﻨﺎق دښﻤﻦ‪ ،‬د اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻋﺪاﻟﺖ ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻰ او د ﻫﯧﻮاد د اﺳﺘﻘﻼل‪،‬‬
‫ﺧﭙﻠﻮاﻛۍ او ﺗﺮﻗﻲ ﺟﺪي ﻣﺪاﻓﻊ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬ﺳﺒﺎ ﺑﻪ ﺑﻠﻲ ډﻟﻲ ﻫﻤﺪا ﻛﺎر ﻛﺎوو او د ﺣﺮﻳﻒ ﻧﻴﻮﻛﻮ او‬

‫اﻋﺘﺮاﺿﺎﺗﻮ ﺗﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ځﻮاب واﻳﻮ‪ ،‬ﻳﻮه ﺑﻪ دا ډﻟﻪ ﻟﻪ دوﻟﺖ ﺳﺮه ﭘﻪ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ او ﭘټﻮ اړﻳﻜﻮ ﻣﺘﻬﻢ ﻛﻮﻟﻪ او ﺑﻞ ﺑﻪ ﻫﻐﻪ‪.‬‬

‫ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﺧﻠﻘﻴﺎن او ﭘﺮﭼﻤﻴﺎن د ﺳﻮﺳﻴﻞ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺰم ﻻس ﭘﻮڅﻲ ﮔڼﻞ او ﺧﻠﻘﻴﺎﻧﻮ‪ ،‬ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ﺑﻪ د ﺷﻌﻠﻪ‬

‫ﺟﺎوﻳﺪ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ وﻳﻞ ﭼﻲ دوى د دوﻟﺖ ﭘﻪ ﻟﻤﺴﻮن راﭘﻮرﺗﻪ ﺷﻮي‪ ،‬ﻏﻮاړي ﭘﻪ ﺑﯥ ﻣﺤﺘﻮى اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺷﻌﺎروﻧﻮ او‬

‫ﺟﻨﻮن آﻣﻴﺰه ﭘﻮﭼﻮ ﻧﻌﺮو ﺳﺮه د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﺒﺎرزې ﻓﻀﺎء ﻣﻜﺪره ﻛړي‪ ،‬دوﻟﺖ ﺗﻪ د دې ﺑﻬﻴﺮ د ټﻜﻮﻟﻮ ﻣﻮﻗﻊ ﭘﻪ ﻻس‬
‫ورﻛړي او د ﺳﻮﻟﻪ ﻳﻴﺰي ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻣﺒﺎرزې اﻣﻜﺎﻧﺎت ﺧﺘﻢ ﻛړي!! ﻫﺮه ورځ ﺑﻪ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د اﻧﮕړ ﭘﻪ ﻳﻮې او ﺑﻠﻲ‬

‫ﮔﻮښﯥ ﻛﻲ ﻏﻮﻧډه وه‪ ،‬ﺳﺮه‪ ،‬ﺳﭙﻴﻦ او ﺗﻮر ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻪ ﺑﻪ اوﭼﺖ وو‪ ،‬ﭼﺎ ﺑﻪ دا او ﻫﻐﻪ ﺗﻮره ورځ ﻏﻨﺪﻟﻪ او ﭼﺎ ﺑﻪ دا او‬

‫ﻫﻐﻪ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﭘﯧښﻪ ﻟﻤﺎﻧځﻠﻪ‪ ،‬ﻳﻮه ﺑﻪ ﭘﻪ ﺳﻮﻟﻪ ﻳﻴﺰي ﻣﺒﺎزرى ټﻴﻨﮕﺎر ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬د ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد ﺳﺘﺎﻳﻨﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﻛﻮﻟﻪ‪،‬‬

‫د ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﻛﺎرﮔﺮى اﻧﻘﻼب د ﻗﺪرﺗﻤﻦ ﻻرښﻮد ﻟﻘﺐ ﺑﻪ ﺋﯥ ورﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻧږدې ﻣﻄﻤﺌﻦ او رښﺘﻮﻧﻲ‬

‫دوﺳﺖ ﺑﻪ ﺋﯥ ﮔڼﻠﻮ‪ ،‬د ﭼﻴﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﺑﻪ ﺋﯥ ﻏﻨﺪل او ﻫﻐﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ د اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺰم ﭘﻪ ﮔټﻪ او د ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ﻣﺘﺮﻗﻲ‬

‫ﻧﻬﻀﺖ او ﻛﺎرﮔﺮى ﺧﻮځښﺖ ﭘﻪ زﻳﺎن او ﭘﺪې ﭘﻜﺖ ﻛﻲ د ﺗﻔﺮﻗﯥ او اﺧﺘﻼف راوﻻړوﻟﻮ ﻋﺎﻣﻞ ﺛﺎﺑﺘﻮﻟﻮ‪ .‬ﭘﻪ ځﻮاب‬
‫ﻛﻲ ﺑﻪ ﺑﻞ ورﺗﻪ وﻳﻞ‪ :‬ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد ﺧﭙﻞ ﻣﺎرﻛﺴﻴﺴﺘﻰ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﺗﮕﻼرو ﻛﻲ ﺋﯥ‬

‫ﺗﺠﺪﻳﺪ ﻧﻈﺮ ﻛړى‪ ،‬ﻣﺮﺗﺪ ﺷﻮى‪ ،‬ﭘﻪ رﻳﻮﻳﺰﻳﻮﻧﻴﺰم ﻣﺒﺘﻼ ﺷﻮى‪ ،‬ﺷﻮروي ځﻮاك د اﻣﺮﻳﻜﺎ ﭘﻪ څﯧﺮ ﻳﻮ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴﺘﻰ‬

‫ځﻮاك دى‪ ،‬ﻟﻪ ﻧﻮرو ﻣﻠﻜﻮﻧﻮ ﺳﺮه ﻫﻤﺎﻏﻪ څﻪ ﻛﻮي ﭼﻲ اﻣﺮﻳﻜﺎ ﺋﯥ ﻛﻮي‪ ،‬د دوى ﭘﻪ ﺗﮕﻼرو ﻛﻲ ﻫﻴڅ ﺗﻔﺎوت‬

‫ﻧﺸﺘﻪ‪ ،‬ﺷﻮروي ځﻮاك ﻳﻮ ﺳﻮﺳﻴﻞ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺴﺘﻰ ځﻮاك دى‪ ،‬ﭘﺮ ﻧﻮرو ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﺧﭙﻠﻪ ﺑﺮﻻﺳﻰ ﻏﻮاړي‪ ،‬ﭘﺪوى‬
‫ﭘﻮري ﺗړﻟﯥ ډﻟﻲ ارﺗﺠﺎﻋﻰ او ﺳﺎزﺷﻜﺎره ډﻟﻲ دي‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ د ﻳﻮه اﻧﻘﻼﺑﻲ ﺑﺪﻟﻮن د راﺗﻠﻮ ﻣﺎﻧﻊ ﮔﺮځﻲ‪ ،‬ﻟﻪ‬

‫‪89‬‬

‫د ه‪3‬ن & ;ء ‪ ---------------------------------------------------‬ا
‬

‫دوﻟﺖ ﺳﺮه ﭘټﻲ اړﻳﻜﻲ ﻟﺮي‪ ،‬د ﻛﺎﺑﻞ او ﻣﺴﻜﻮ ﺗﺮﻣﻨځ د ﻳﻮې ﭘټﻲ ﻣﻌﺎﻣﻠﻲ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ راﻣﻨځﺘﻪ ﺷﻮې‪ ،‬ﻏﻮاړي‬

‫ځﻮاﻧﺎن د ﺳﻮﻟﻪ ﻳﻴﺰي ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ﻏﻮﻟﻮوﻧﻜﻮ ﺷﻌﺎروﻧﻮ ﺳﺮه ﺗﺨﺪﻳﺮ ﻛړي‪ ،‬ﻟﻪ اﻧﻘﻼﺑﻲ او ﻧﻪ ﭘﺨﻼ ﻛﯧﺪوﻧﻜﯥ‬
‫ﻣﺒﺎرزې ﻧﻪ ﺋﯥ ﻣﺦ ﺑﻞ ﻟﻮري ﺗﻪ واړوي‪ ،‬روﺳﻴﻪ او اﻣﺮﻳﻜﺎ ﻳﻌﻨﻰ ژﻳړ ﺳﭙﻰ د ﻟﻴﻮه ورور‪ .‬ﻳﻮه ﺑﻪ د ﺧﺮوﺷﻮف د‬

‫ﺳﻴﺎﺳﺘﻮﻧﻮ ﺳﺘﺎﻳﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ او د ده ﭘﻪ اوږدو وﻳﻨﺎﮔﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﺋﯥ اﺳﺘﺘﻨﺎد ﻛﻮﻟﻮ او ﻟﻪ ﻫﻐﯥ ﻧﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ اﻗﺘﺒﺎﺳﺎت ﻛﻮل او‬

‫ﺑﻞ ﺑﻪ د ﻣﺎﺋﻮﺗﺴﺘﻮن د اوږدې اﻧﻘﻼﺑﻲ ﻣﺒﺎرزې ﺳﺘﺎﻳﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬د ﻫﻐﻪ د ﺟﻨﮕﻮﻧﻮ ﻛﻴﺴﻰ ﺑﻪ ﺋﻴﻜﻮﻟﯥ او د ﻫﻐﻪ ﻟﻪ‬
‫ﺳﺮو ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ اﻗﺘﺒﺎﺳﺎت ﻛﻮل‪.‬‬

‫د ﻏﻮﻧډو ﻟﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﻧﻪ ﭘﻪ ډاﮔﻪ ﻣﻌﻠﻮﻣﯧﺪه ﭼﻲ د ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ ډﻟﻪ ﺗﺮ ﻧﻮرو ﻣﺨﻜﻲ ده‪ ،‬ورﭘﺴﯥ د‬

‫ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ډﻟﻪ او ﻟﺪوى دواړو وروﺳﺘﻪ ﺧﻠﻘﻴﺎن وو‪ ،‬ﻧﻮرى ډﻟﻲ ډﯦﺮى ﻛﻤﺰورى وې او د ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻲ وړ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺋﯥ‬

‫ﻧﻪ درﻟﻮد‪.‬‬

‫ﻣﻮږ د دﻏﻮ ﻏﻮﻧډو وﺿﻌﻴﺖ‪ ،‬وﻳﻨﺎﮔﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺷﻌﺎروﻧﻪ‪ ،‬د ﮔډون ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﺷﻤﯧﺮ او د دوى ﻗﻮﻣﻲ او ژﺑﻨﻲ‬

‫ﺟﻮړښﺖ‪ ،‬ﭘﻪ ډﯦﺮ ﻏﻮر او دﻗﺖ ﺳﺮه څﯧړﻟﻮ‪ ،‬ﻳﻮه ﻣﻮ ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺳﺮه ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﭘﺪې ډﯦﺮ ﺧﻮاﺷﻴﻨﻲ وو ﭼﻲ وﻟﯥ د‬

‫ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﻮ ﻛﻮم ټﻮﻟﮕﻰ ﻧﺸﺘﻪ‪ ،‬وﻟﯥ د ﺳﺮو ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻮ ﺗﺮڅﻨﮓ ﺷﻨﻪ ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻪ ﻧﻪ ﮔﻮرو‪ ،‬وﻟﯥ ﭘﻪ ﻛﻮﻣﻲ ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ‬

‫ﻧﻪ د ﺳﺘﻴﺞ ﭘﻪ ﺳﺮ اﺳﻼﻣﻲ وﻳﻨﺎ اورو او ﻧﻪ ﻛﻮم اﺳﻼﻣﻲ ﺷﻌﺎر ﮔﻮرو‪ ،‬آﻳﺎ ﭘﻪ ټﻮل ﻛﺎﺑﻞ ﻛﯥ‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﭘﻪ‬
‫ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻛﻲ داﺳﻲ څﻮك ﻧﺸﺘﻪ ﭼﻲ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن راﻏﻮﻧډ ﻛړي‪ ،‬د اﺳﻼم ﺑﻴﺮغ اوﭼﺖ ﻛړي!! دا وﻟﯥ د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د‬

‫ﭘﻮﻫﻨځﻲ اﺳﺘﺎدان او ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ دا ﻛﺎر ﻧﻜﻮي؟ آﻳﺎ دوى ﺧﻄﺮ ﺗﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻧﺪي ﻛﻪ د دې ﻛﺎر ﺟﺮأت ﻧﻠﺮي؟ دې ﺣﺎﻟﺖ‬

‫ﻟﻪ ځﻴﻨﻮ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺳﺮه دا ﺳﻮاﻟﻮﻧﻪ راوﻻړول ﭼﻲ ﺷﺎﻳﺪ د اﺳﻼم دور ﺗﯧﺮ ﺷﻮى‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ ﭘﻪ اﺳﻼم ﻛﻲ دا ﺗﻮان ﻧﺪى‬
‫ﭘﺎﺗﯥ ﭼﻲ ﭘﻪ دﻏﻮ ﻇﺮوﻓﻮ ﻛﻲ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن د ﻣﺒﺎرزې ډﮔﺮ ﺗﻪ راوﺑﺎﺳﻰ‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن ﭼﻲ ﭘﻪ اﺳﻼﻣﻲ ﺷﺮﻳﻌﺖ د‬
‫ﭘﻮﻫﯧﺪو دﻋﻮا ﻟﺮي او ﺳﺮه ﻟﺪې ﭘﻪ رواﻧﻲ وﺿﻌﻲ اﻋﺘﺮاض ﻧﻠﺮي او د ﻣﺒﺎرزې ډﮔﺮ ﺗﻪ ﻧﻪ راوځﻲ ﻟﻪ اﺳﻼم ﻧﻪ ﺳﻢ‬

‫ﭘﻮه ﺷﻮي وي‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ اﺳﻼم دوى ﺗﻪ ﻫﻤﺪا وﻳﻠﻲ وي!! ﻛﻪ ﺧﺒﺮه داﺳﻲ وي ﻧﻮ ﻧﺒﺎﻳﺪ د ﻛﻮﻣﻲ ﻣﺒﺎرزي اﺳﻼﻣﻲ‬

‫ډﻟﻲ د ﺟﻮړﯦﺪو او د اﺳﻼﻣﻲ ﺷﻌﺎروﻧﻮ د ﭘﻮرﺗﻪ ﻛﯧﺪو اﻧﺘﻈﺎر وﻛړو!! ﻛﻪ د ﭘﻴﺮ‪ ،‬ﺣﻀﺮت‪ ،‬ﻧﻘﻴﺐ‪ ،‬ﻣﻼ‪ ،‬ﻣﻮﻟﻮي‬
‫او آﺧﻮﻧﺪ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺧﺒﺮه رښﺘﻴﺎ وي ﭼﻲ دا ارﺗﺠﺎﻋﻰ ځﻮاﻛﻮﻧﻪ دي‪ ،‬د ﻧﻈﺎم ﭘﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﯥ!! ﻛﻪ‬

‫ﻟﺪوى ﻧﻪ د ﻳﻮې ﺳﻮﭼﻪ اﺳﻼﻣﻲ ﻣﺒﺎرزې د ﭘﻴﻞ ﻛﻮﻟﻮ ﺗﻮﻗﻊ ﻧﺸﻮ ﻛﻮﻟﻰ ﻧﻮ ﻟﻪ ﭼﺎ ﻧﻪ ﺑﻪ دا ﺗﻮﻗﻊ ﻛﻮو؟! دا ﺳﺆاﻟﻮﻧﻪ‬

‫ﭘﻪ اﺳﺘﺪﻻل ﺳﺮه ﻧﺸﻮ ځﻮاب ﻛﯧﺪى او دا ﺧﻠﺠﺎﻧﺎت ﭘﻪ ﺷﻔﻮي ځﻮاﺑﻮﻧﻮ ﻧﺸﻮ رﻓﻊ ﻛﯧﺪى‪ ،‬ﻳﻮه ﻋﻤﻠﻲ ﺣﺮﻛﺖ ﺗﻪ‬
‫ﺿﺮورت وو‪ .‬ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ﻧﻪ د دې ﺣﺮﻛﺖ د ﭘﻴﻞ ﻛﻮﻟﻮ اﻧﺘﻈﺎر ډﯦﺮ ﺑﯥ ځﺎﻳﻪ او ﺑﯥ ﺑﻨﻴﺎده اﻧﺘﻈﺎر وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ‬
‫ﻛﺮﻏﯧړن ﻣﺤﻴﻂ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻋﻤﺮ ﺧﻮړﻟﻰ وو‪ ،‬د ﻫﻐﻲ ﻣﺘﻌﻔﻨﻲ ﻓﻀﺎء ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺣﺴﺎﺳﻴﺘﻮﻧﻪ ﻣړه ﺷﻮي او ﻟﻪ‬

‫وﺿﻌﻴﺖ ﺳﺮه ﻋﺎدي ﺷﻮي وو‪ ،‬ﻫﺮڅﻪ ورﺗﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻣﻌﻠﻮﻣﯧﺪل‪ ،‬ﭼﺎ ﭼﻲ ﭘﻪ ځﻮاﻧۍ ﻛﻲ د ﻳﻮه ﻇﺎﻟﻢ او ﻓﺎﺳﺪ‬
‫‪90‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------------‬د ‪-‬ه‪.‬ن !   ء‬

‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ او ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻧﻈﺎم ﭘﻪ ﺧﻼف د څﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻧﻜړ او د ځﻮاﻧۍ ﺷﭙﯥ ورځﻲ ﺋﯥ د ﻫﻤﺪې ﻧﻈﺎم ﭘﻪ‬
‫ﻏﻴږ ﻛﻲ ﻟﻪ ﻛﻮم ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ او ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ښﻮدﻟﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺗﯧﺮى ﻛړى‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ ﺣﺴﺎﺳﻴﺘﻮﻧﻪ ورو ورو ﻣﺮى‪،‬‬

‫ﻟﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﺳﺮه د روﻏﻰ ﺟﻮړي او ﺳﺎزش اﺣﺴﺎس ﭘﻪ ﻛﻲ وده ﻛﻮي‪ ،‬ﺳﻜﻮت‪ ،‬ﺳﺎزش او ﻟﻪ ﺣﺎﻛﻤﻲ وﺿﻌﻲ ﺳﺮه‬
‫ﺳﺮ ﺧﻮځﻮل ورﺗﻪ ﻣﻨﻄﻘﻲ او ﻣﻌﻘﻮل ﺑﺮﻳښﻰ او ﻟﻪ روان ﺣﺎﻟﺖ ﺳﺮه ﺗﺼﺎدم ورﺗﻪ ﺟﻨﻮن او ﻟﻴﻮﻧﺘﻮب ﺑﺮﻳښﻰ‪ .‬دا ﭼﻲ‬

‫ﭘﻪ ﻫﺮ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﭘﺎڅﻮن او اﻧﻘﻼب ﻛﻲ د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ وﻧډه ﺗﺮ ﺑﻞ ﻫﺮ ﻗﺸﺮ او ﭘﺮﮔﻨﯥ ﻧﻪ‪ ،‬ﺗﻞ ځﻼﻧﺪه او رﻏﻨﺪه وي او‬

‫ﻣﺤﻮرى رول دوى ﺗﺮ ﺳﺮه ﻛﻮي او دا ﭼﻲ د ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﻪ اوږدو ﻛﻲ د ﻫﺮ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ او ﻣﺼﻠﺢ ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ ځﻮاﻧﺎن‬

‫ودرﯦﺪﻟﻲ‪ ،‬دا ﻳﻮ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺑﻬﻴﺮ او د اﻟﻬﻲ ﺳﻨﻨﻮ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺟﺮﻳﺎن دى‪ ،‬د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ د ﺗﺎرﻳﺦ‬
‫د ﻧﻮرو ﻧﻬﻀﺘﻮﻧﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻴﻞ ﺷﻮى وى‪.‬‬

‫ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ ﻣﺸﻮش او ﻻﻟﻬﺎﻧﺪه ول‪ ،‬ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﻠﻄﯥ او د ﻏﻴﺮ‬

‫اﺳﻼﻣﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻮ ورځ ﭘﻪ ورځ ﺧﻮرﯦﺪوﻧﻜﻮ ﻫڅﻮ او ﭘﻪ دﻳﻨﻲ ﺷﻌﺎﺋﺮو د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﯥ ﺑﺎﻛﺎﻧﻪ ﺗﯧﺮي ځﻮرول‪،‬‬

‫ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا د ﻳﻮه اﺳﻼﻣﻲ ﺟﺮﻳﺎن ﻧﺸﺘﻮاﻟﻲ ځﻮرول‪ ،‬ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻛﻲ ﭼﺎ ﻣﻠﻲ ﺟﺎﻣﻪ ﻧﺸﻮى اﻏﻮﺳﺘﻰ‪ ،‬ﭘﻪ دﻳﻨﻲ‬
‫ﺷﻌﺎﺋﺮو ﻋﻤﻞ ﻛﻮل ﮔﺮان وو‪ ،‬ﺑﺪﺳﺘﺮﮔﻮ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﻫﻐﻪ څﻮك د ﺗﻤﺴﺨﺮ او اﺳﺘﻬﺰاء ﺗﺮ ﺑﺮﻳﺪ ﻻﻧﺪې ﻧﻴﻮل ﭼﻲ‬

‫ﻳﺎ ﺑﻪ ﺋﯥ ﻣﻠﻲ ﺟﺎﻣﻪ اﻏﻮﺳﺘﻪ او ﻳﺎ ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ دﻳﻨﻲ ﺷﻌﺎﺋﺮو ﻋﻤﻞ ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ وﺿﻌﻴﺖ‬

‫ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻪ د ټﻮل ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﻓﻀﺎء ښﻪ اﻧځﻮرﻛړى ﺷﻲ‪ :‬ﭘﺪې ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻛﻲ ﻟﻪ اﺳﺘﺎداﻧﻮ څﺨﻪ ﻫﻴﭽﺎ ږﻳﺮه‬

‫ﻧﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﻛﻲ ﻳﻮازې ﻫﻐﻮ ﻣﺤﺪودو ﻛﺴﺎﻧﻮ ږﻳﺮه درﻟﻮده ﭼﻲ ﻳﺎ ﺑﻪ د اﻃﺮاف ﻟﻪ ﻣﺤﻠﻲ ﻣﺪرﺳﻮ ﻧﻪ‬
‫ﻏﻮره ﺷﻮي وو‪ ،‬ﻳﺎ ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ د ﻛﻮم ﻣﺴﺠﺪ اﻣﺎﻣﺖ ﭘﻪ ﻏﺎړه وو او ﻳﺎ ﺑﻪ ﭘﻪ داﺳﻲ ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭘﻮري ﺗړﻟﻲ وو‬

‫ﭼﻲ ﭘﻪ دﻳﻨﻲ ﭼﺎرو ﻛﻲ ﺋﯥ ﺗﺴﺎﻫﻞ ﻧﺸﻮ ﻣﻨﻠﻰ‪ .‬د دﻏﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺷﻤﯧﺮ ډﯦﺮ ﻛﻢ وو‪ ،‬ﻟﺴﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﺷﻤﯧﺮ ﻧﻪ‬

‫رﺳﯧﺪو‪ ،‬دوى ﺑﻪ ﻫﻢ ورو ورو د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د ﻣﺴﻠﻄﯥ ﻓﻀﺎء ﺗﺮ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻻﻧﺪې ﺧﭙﻠﻪ وﺿﻌﻪ ﺑﺪﻟﻮﻟﻪ‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﻮﻣړﻳﻮ اوﻧﻴﻮ‬
‫ﻛﻲ ﺑﻪ ﺋﯥ ﺧﭙﻠﻲ ږﻳﺮي ورو ورو ﻛﻤﻮﻟﯥ‪ ،‬وروﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﻳﺎ ﻓﺮاﻧﺴﻮي ﺷﻜﻞ ورﻛړو‪ ،‬ﻳﺎ داﺳﻲ ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﺮﻳﻴﻠﻮ ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ ﻓﻘﻂ دوه درې ورځﻲ ورﺑﺎﻧﺪي ﺗﯧﺮي ﺷﻮې وي!! ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ د ډوډى ﺧﻮړﻟﻮ ﭘﻪ ځﺎى ﻛﻲ د‬

‫ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻫﻐﻪ ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﺑﻠﻲ ﺧﻮا د وﭼﻲ ﻣړۍ ﻟﻪ ﻣﻐﺰ ﻧﻪ ﺟﻮړي ﺷﻮو ﻏﻮﻧډارو ﺑﺎﻧﺪي‬
‫وﻳﺸﺘﻞ ﭼﻲ ﻳﺎ ﺑﻪ ﺋﯥ ږﻳﺮي درﻟﻮدې او ﻳﺎ ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﮕړۍ ﭘﻪ ﺳﺮ وې‪ .‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﻟﻴﻠﻴﻰ ﻫﻐﻲ ﺑﺮﺧﻲ ﺗﻪ د‬

‫"ﻫﻨﺪوﮔﺬر" ﻧﻮم ورﻛړى وو ﭼﻲ د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ ﭘﻪ ﻛﻲ ﻣﯧﺸﺖ ول‪ .‬ﻳﻮ ﻛﺎل ﻣﺨﻜﻲ ﻟﺪې ﭼﻲ‬
‫ﻣﻮږ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺗﻪ راﺷﻮ‪ ،‬ځﻴﻨﻮ دﻳﻨﺪارو ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ د ﻟﻴﻠﻴﻰ ﻣﺪﻳﺮ دې ﺗﻪ اړﻛﺮ ﭼﻲ د ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﻟﭙﺎره دوى ﺗﻪ ﻛﻮم‬

‫ځﺎى ﺧﺎﻟﻲ ﻛړي‪ ،‬د دوى د ټﻴﻨﮕﺎر ﭘﻪ وﺟﻪ د درﯦﻴﻢ ﻣﻨـﺰل ﻳﻮ داﺳﻲ ځﺎى ﭼﻲ ﻣﺨﻜﻲ ﺑﻪ ﻛﻠﻪ ﻛﻠﻪ د ﻛﻨﺴﺮﺗﻮﻧﻮ ﻟﭙﺎره‬

‫ورﻧﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﯧﺪه‪ ،‬د ﻟﻤﻮﻧځﻮﻧﻮ ﻟﭙﺎره ﺗﺨﻠﻴﻪ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﺪې ﻛﺎر ﻛﻲ ﻏﻼم ﺳﺨﻰ د ﺧﺎن آﺑﺎد اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻲ او‬
‫‪91‬‬

‫د ه‪3‬ن & ;ء ‪ ---------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺻﻮﻓﻰ ﻗﺮﺑﺎن د ﺑﺪﺧﺸﺎن اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻲ ﻟﻮﻳﻪ ﺑﺮﺧﻪ وه‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ دې ﺟﻮﻣﺎت ﺗﻪ ﺑﻪ ډﯦﺮ ﻛﻢ ﻛﺴﺎن د ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﻟﭙﺎره‬

‫راﺗﻠﻞ‪ ،‬ﺧﻮ د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﭘﻪ ﭘﻴﻞ ﻛﯧﺪوﻛﻲ د ﻫﻤﺪې ﻣﺴﺠﺪ ﻟﻮﻳﻪ وﻧډه وه‪ ،‬ﻫﻤﺪﻟﺘﻪ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻳﻮ ﺑﻞ ﺳﺮه‬
‫وﭘﯧﮋﻧﺪل ﭼﻲ وروﺳﺘﻪ دا ﻧﻬﻀﺖ د دوى ﭘﻪ ﻻس ﭘﻴﻞ ﺷﻮ‪.‬‬

‫زه ﺗﻞ ﭘﺪې ﻟټﻪ ﻛﻲ وم ﭼﻲ ﺟﻮﻣﺎت ﺗﻪ د راﺗﻠﻮﻧﻜﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ډﻟﻪ ﻛﻲ ﻫﻐﻪ څﯧﺮې وﭘﯧﮋﻧﻢ ﭼﻲ د اﺳﻼﻣﻲ‬

‫ﻣﺒﺎرزې روﺣﻴﻪ ﻟﺮي‪ ،‬د ﻳﻮه ﻣﻨﻈﻢ ﺻﻒ ﺟﻮړوﻟﻮ ﺿﺮورت اﺣﺴﺎﺳﻮي‪ ،‬روان وﺿﻌﻴﺖ ﺋﯥ ځﻮروي او ﻋﻮاﻗﺐ ﺋﯥ‬

‫ورﺗﻪ وﺧﻴﻢ ﺑﺮﻳښﻰ‪ ،‬ﻟﻪ ﺣﺎﻻﺗﻮ ﺳﺮه د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﺟﺮأت ﻟﺮي او ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ وي‪ ،‬ﻛﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﻲ ﻳﻮ ﻟﻪ ﻻس ﻧﻪ وﻧﻴﻮ‪،‬‬
‫ﻳﻮې ﮔﻮښﯥ ﺗﻪ ﺑﻪ وﻻړو‪ ،‬د وﺿﻌﻴﺖ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﻲ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﺳﺮه ﺧﺒﺮي ﭘﻴﻞ ﻛړې او ﻛﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﻲ ﺑﻞ ﺗﻪ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﻟﻪ‬

‫ﺗﺎﺳﻮ ﺳﺮه څﻪ ﻛﺎر ﻟﺮم‪ ،‬د ﺟﻮﻣﺎت ﭘﻪ ﻳﻮه ﻛﻨﺞ ﻛﻲ ﺑﻪ ورﺳﺮه ﻛښﯧﻨﺴﺘﻢ‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ ﺧﺒﺮو ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺑﻪ راﺗﻪ‬

‫ﻣﻌﻠﻮﻣﻪ ﺷﻮه ﭼﻲ روﺣﻴﻪ ﺋﯥ څﻨﮕﻪ ده او څﻪ ﻃﻤﻊ ورﻧﻪ ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﺪې ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﻟﻪ ﺷﻬﻴﺪ ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺒﻴﺐ‬

‫اﻟﺮﺣﻦ ﺳﺮه آﺷﻨﺎ ﺷﻮم‪ ،‬ﻫﻐﻪ د ډﯦﺮ ﻗﻮي اﻳﻤﺎن ﺧﺎوﻧﺪ وو‪ ،‬ﺣﺴﺎس‪ ،‬ﺟﺪي‪ ،‬زړه ور او ﻫﺮي ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ وو‪ ،‬د‬

‫ده ﭘﻪ څﯧﺮې‪ ،‬ﺧﺒﺮو‪ ،‬ﻧﺎﺳﺘﻲ ﭘﺎﺳﺘﻰ‪ ،‬د ﻟﻤﻮﻧځ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ او ﻟﻪ ﻧﻮرو ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛﯧﺪو ﻛﯥ‪ ،‬ﻣﺎ ﻫﻐﻪ څﻪ ﻟﻴﺪل‬

‫ﭼﻲ زه ﺋﯥ ﭘﻪ ﻟټﻪ ﻛﻲ وم‪ ،‬ﻣﺎ د ده ﭘﻪ څﯧﺮ ﻣﻠﮕﺮى ﻟټﻮل‪ ،‬ﻳﻮ ﻟﻪ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭼﻲ د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻟﻪ ﻟﻮﻣړۍ ورځﻲ ﻧﻪ ﺑﻴﺎ‬

‫ﺗﺮ ﻫﻐﻲ ﺷﯧﺒﯥ ﭼﻲ د ده ﺷﻬﺎدت ﻟﻪ ﻳﻮه ﺑﻞ ﻧﻪ ﺑﯧﻞ ﻛړي ﻳﻮ‪ ،‬ﻣﻴﻨﻲ ﺋﯥ زﻣﺎ ﭘﻪ زړه ﻛﻲ ځﺎى ﻧﻴﻮﻟﻰ او ورځ ﭘﻪ ورځ‬

‫زﻳﺎﺗﻪ ﺷﻮې‪ ،‬ﺷﻬﻴﺪ ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﻮﻣﻪ ورځ ﭼﻲ ﻣﺎ د ده د دردووﻧﻜﻲ ﺷﻬﺎدت ﻏﻤﻨﺎك‬

‫ﺧﺒﺮ واورﯦﺪو‪ ،‬دا ﺧﺒﺮ زﻣﺎ د اﻋﺼﺎﺑﻮ ﻟﭙﺎره داﺳﻲ ﺳﺨﺖ ﮔﻮزار وو ﭼﻲ ﺗﺮ اوږدې ﻣﻮدې ﺋﯥ زﻣﺎ ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﺣﻮاﺳﻮ‬
‫ﭘﺮده ﻏﻮړوﻟﯥ وه‪ ،‬داﺳﻲ اﺣﺴﺎس ﻣﻲ ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻻﺳﻮ ﭘښﻮ ﻣﻲ دﻣﻪ وﺗﻠﯥ وي‪.‬‬

‫د ﺷﻬﻴﺪ ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻟﻪ ﻻري د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻟﻪ څﻮ ﻧﻮرو وروڼﻮ ﺳﺮه آﺷﻨﺎ ﺷﻮم‪ ،‬د‬

‫ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺣﻠﻘﻪ ورو ورو ﺧﻮرﯦﺪه‪ ،‬د اﷲ )ج( اراده داﺳﻲ ﺗﻠﻠﯥ وه ﭼﻲ زه او ﺳﻴﻒ اﻟﺪﻳﻦ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر ﺷﻬﻴﺪ د ﻟﻴﻠﻴﻰ‬

‫ﭘﻪ ﻳﻮه اﻃﺎق ﻛﻲ ﻣﯧﺸﺖ ﺷﻮ‪ ،‬ﻫﻤﺪا اﻃﺎق زﻣﻮږ د ﻟﻴﺪﻧﻮ ﻛﺘﻨﻮ‪ ،‬دﻋﻮت او ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﺮﻛﺰ ﺑﺪل ﺷﻮ‪.‬‬

‫ﺷﻬﻴﺪ ﺳﻴﻒ اﻟﺪﻳﻦ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر ډﯦﺮ ﺑﺎ اﺣﺴﺎﺳﻪ‪ ،‬دﻳﻨﺪار‪ ،‬ﻫﻮښﻴﺎر‪ ،‬زړه ور او د ښﻪ اﺳﺘﻌﺪاد ﺧﺎوﻧﺪ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﻮﻣﻲ‬
‫ورځﻲ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮه ﺑﻞ ﺳﺮه آﺷﻨﺎ ﺷﻮو او د ﮔډى ﻣﺒﺎرزې ﻓﻴﺼﻠﻪ ﻣﻮ وﻛړه ﺑﻴﺎ ﺗﺮ ﻫﻐﻲ ورځﻲ ﭼﻲ د دﻫﻤﺰﻧﮓ ﭘﻪ‬

‫ﻣﺤﺒﺲ ﻛﻲ د ﺧﭙﻠﻮ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ زﻧﺪاﻧﻲ ﻣﻠﮕﺮو ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪ ،‬د دﻋﻮت او ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ﻛﺎر ﻛﻲ‬

‫ﭘﻪ دوﻣﺮه اﻧﻬﻤﺎك او اﺧﻼص ﻣﺼﺮوف وو ﭼﻲ د اﺳﻼم ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻫﺮڅﻪ ﺗﻪ ﺷﺎ ﻛړې وه‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ ﻳﻮه ﺷﯧﺒﻪ‬

‫ﺿﺎﻳﻊ ﻧﻜړي‪ ،‬ﻳﻮه ﻟﺤﻈﻪ آرام او وزﮔﺎر ﭘﺎﺗﯥ ﻧﺸﻲ او ﻫﻴڅ ﻓﺮﺻﺖ ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻧﻜړي‪ .‬زه ﭘﻮﻫﻴږم ﭼﻲ ﻛﻪ ﻫﻐﻪ‬

‫ژوﻧﺪى ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮى وى‪ ،‬څﻮﻣﺮه ﺳﺘﺮ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺑﻪ ﺗﺮې ﺟﻮړ ﺷﻮى وو‪.‬‬

‫‪92‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------------‬د ‪-‬ه‪.‬ن !   ء‬

‫د ځﻴﻨﻮ ﻟﻴﺪﻧﻮ ﻛﺘﻨﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻣﻮ ﭘﺮﯦﻜړه وﻛړه ﭼﻲ د ﻳﻮه ﻣﻨﻈﻢ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻛﺎر د رواﻧﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﭼﯧﺮي د‬

‫ﺑﺤﺚ ﻟﭙﺎره ﻛښﯧﻨﻮ او ټﻮل ﻫﻐﻪ وروڼﻪ راوﺑﻠﻮ ﭼﻲ د دې ﻛﺎر ﻟﭙﺎره ﻣﻮ وړ ﺗﺸﺨﻴﺺ ﻛړى وو‪ ،‬د ﻫﻤﺎﻏﻪ ﭘﺴﺮﻟﻲ ﭘﻪ‬

‫ﻳﻮې داﺳﻲ ﺷﭙﯥ ﻛﻲ ﭼﻲ ﺑﺎران ورﯦﺪو او د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ اﻧﮕړ ﻛﻲ ﻫﻴڅﻮك ﻧﻪ ﻟﻴﺪل ﻛﯧﺪو‪ ،‬د ﺗﻌﻠﻴﻢ او ﺗﺮﺑﻴﻰ د‬

‫ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﭘﻪ ﻳﻮه ﺻﻨﻒ ﻛﻲ ﻻﻧﺪې ﻛﺴﺎن راﻏﻮﻧډ ﺷﻮو‪:‬‬
‫‪1‬ـ ﺷﻬﻴﺪ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﻧﻴﺎزى‬
‫‪2‬ـ ﺷﻬﻴﺪ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬
‫‪3‬ـ ﺷﻬﻴﺪ ﺳﻴﻒ اﻟﺪﻳﻦ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر‬
‫‪4‬ـ ﺷﻬﻴﺪ ﻋﺒﺪاﻟﻘﺎدر ﺗﻮاﻧﺎ‬
‫‪5‬ـ ﺷﻬﻴﺪ ﻏﻼم رﺑﺎﻧﻲ ﻋﻄﻴﺶ‬
‫‪6‬ـ ﺷﻬﻴﺪ ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ‬
‫‪7‬ـ ﺷﻬﻴﺪ اﺳﺘﺎد ﮔﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن او‬
‫‪8‬ـ زه‬

‫ﭘﻪ دې ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ ﻣﻮ ﻟﻪ اوږدو ﺧﺒﺮو آﺗﺮو ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه ﭼﻲ ﻣﻨﻈﻢ ﻛﺎر روان وو‪ ،‬ځﻮاﻧﺎن اﺳﻼم‬

‫ﺗﻪ راﺑﻠﻮ‪ ،‬وﻟﺲ راوﻳښﻮو‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻛﻮو‪ ،‬د دوى ﻟﺨﻮا ﭼﻲ زﻣﻮږ ﻫﯧﻮاد ﺗﻪ ﻛﻮم ﺟﺪي ﮔﻮاښ ﻣﺘﻮﺟﻪ‬
‫دى او د دوى د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻫﻠﻮ ځﻠﻮ ﭘﻪ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺧﻠﻚ ﺧﺒﺮوو‪ .‬ﻓﻴﺼﻠﻪ وﺷﻮه ﭼﻲ دا ﻛﺎر د ﻳﻮې داﺳﻲ "ﺷﺐ ﻧﺎﻣﯥ" ﭘﻪ‬

‫ذرﻳﻌﻪ ﭘﻴﻠﻮو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا د ﺣﺎﻛﻢ ﻧﻈﺎم ﻏﻴﺮ اﺳﻼﻣﻲ ﻣﺎﻫﻴﺖ او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ډﻟﻮ ﭘﻪ ﭘﻴﺪاﻳښﺖ ﻛﻲ د دې‬

‫ﻧﻈﺎم وﻧډه ﭘﻪ ﮔﻮﺗﻪ ﻛړي او ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ډﻟﻮ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺑﺮﺑﻨډ ﻛړي او ﻟﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻧﻪ وﻏﻮاړي ﭼﻲ د‬

‫اﺳﻼم ﺗﺮ ﺑﻴﺮغ ﻻﻧﺪې د اﺳﻼﻣﻲ ﺑﺪﻟﻮن راوﺳﺘﻮ ﻟﭙﺎره ﻣﻼ وﺗړى‪ .‬ﻫﻤﺎﻏﻪ ﺷﭙﻪ دا ﺷﺐ ﻧﺎﻣﻪ ﺗﻴﺎره او ﺗﺼﻮﻳﺐ ﺷﻮه‪،‬‬
‫د "ﺷﺐ ﻧﺎﻣﯥ" ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ وﻟﻴﻜﻠﻰ ﺷﻮ‪" :‬ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن"‪ ،‬ﺷﺐ ﻧﺎﻣﻪ د ﻳﻮه ورور ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﭼﻲ د ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ ﭘﻪ‬

‫ﻛﻮم دﻓﺘﺮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ درﻟﻮد‪ ،‬ټﻴﭗ او ﺗﻜﺜﻴﺮ ﺷﻮه او ﺑﻴﺎ د ﺷﭙﯥ ﻟﺨﻮا ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن‪ ،‬د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﻟﻴﺴﻮ‬

‫او د ﺧﻠﻜﻮ د ﮔڼﻲ ﮔﻮڼﻰ ﭘﻪ ډﯦﺮو ځﺎﻳﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺧﻮره ﺷﻮه‪.‬‬

‫دې "ﺷﺐ ﻧﺎﻣﯥ" ﭘﻪ ټﻮل ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﭘﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻛﻲ ﻟﻮﻳﻪ اﻧﮕﺎزه ﺧﻮره ﻛړه‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﺮ ټﻮﻟﮕﻰ ﻛﻲ د‬

‫ﻣﻨﺎﻗﺸﺎﺗﻮ وﺳﻴﻠﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﻫﺮي ﺧﻮا ﺗﻪ ﺑﻪ دي ﻟﻴﺪل ﭼﻲ څﻮﻛﺴﺎن راﻏﻮﻧډ ﺷﻮي‪ ،‬ﻳﻮ ﻛﺲ دا ﺷﺐ ﻧﺎﻣﻪ ﻟﻮﻟﻲ‪ ،‬ﻧﻮر‬

‫‪93‬‬

‫د ه‪3‬ن & ;ء ‪ ---------------------------------------------------‬ا
‬

‫ورﺗﻪ ﻏﻮږ دى‪ ،‬ﭘﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮي ﭼﻲ دا د ﭼﺎ ﻟﺨﻮا ﺧﻮره ﺷﻮې‪" ،‬ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن" څﻮك دي؟ د دوى رﻫﺒﺮ څﻪ ﻧﻮم‬

‫ﻟﺮي؟ ﻣﻬﻢ او ﻣﻌﺮوف ﻏړي ﺋﯥ څﻮك دي؟ ﻣﺮام ﺋﯥ څﻪ دى؟ ﻣﺮﻛﺰ ﺋﯥ ﭼﯧﺮي دى؟ دﻓﺘﺮ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻛﻮم ځﺎى ﻛﻲ دى؟!‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﻟﻪ ځﺎﻧﻪ دﻓﺎع ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻳﻮه ﺑﻪ وﻳﻞ‪ :‬دا ﺷﺐ ﻧﺎﻣﻪ دوﻟﺖ ﺧﻮره ﻛړې‪ ،‬ﺑﻞ ﺑﻪ وﻳﻞ‪ :‬دا د ﺣﻀﺮﺗﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا‬

‫ﺧﻮره ﺷﻮې؟! ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه ﺣﺮﻛﺖ ﭘﻴﻞ ﺷﻮ‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻤﺎﻧﻪ ځﻮاﻧﺎن وﺧﻮځﯧﺪل‪ ،‬ﭘﻪ ﭼﺎ ﻛﻲ ﭼﻲ څﻪ اﻳﻤﺎﻧﻲ ﺷﻴﻤﻪ وه‪،‬‬

‫ﻟﻪ وﺿﻌﻲ ځﻮرﯦﺪل او د ﻳﻮه اﺳﻼﻣﻲ ﺻﻒ د ﺟﻮړﯦﺪو ﺿﺮورت ﺋﯥ اﺣﺴﺎﺳﻮﻟﻮ او ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻟټﻪ ﻛﻲ وو‪ ،‬دﻏﻲ‬
‫ﺷﺐ ﻧﺎﻣﯥ وﻫڅﻮل‪ ،‬ﭘﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻲ ﻫﻤﺪې "ﺷﺐ ﻧﺎﻣﯥ" ﻫﻐﻪ ﻫﻮا وﺧﻮځﻮﻟﻪ ﭼﻲ ورو ورو ﭘﻪ ﻳﻮه ﺳﺘﺮ ﻃﻮﻓﺎن ﺑﺪﻟﻪ‬

‫ﺷﻮه‪ ،‬ﻃﻮﻓﺎﻧﻮﻧﻪ ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﭘﻴﻞ ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ د ﺳﺤﺎر د ﻣﻼﻳﻢ ﻧﺴﻴﻢ ﭘﻪ څﯧﺮ وﺧﻮځﻴﺰى‪ ،‬څﻮ ﻣﻴﻠﻪ آﺧﻮا او ﭘﺲ‬

‫ﻟﻪ ﻟﻨډي ﻣﻮدې ﺳﺘﺮ ﻃﻮﻓﺎن ﺗﺮې ﺟﻮړ ﺷﻲ‪ .‬د دﻏﻲ ﺷﺐ ﻧﺎﻣﯥ ﭘﻪ ﻫﺮ ﺳﻄﺮ ﻛﻲ ځﻴﻨﻮ ﺧﭙﻞ اﺣﺴﺎﺳﺎت او ﺗﻤﻨﻴﺎت‬

‫اﻧځﻮر ﺷﻮي ﻟﻴﺪل‪ ،‬د دې او ﻫﻐﻪ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺋﯥ ﻟﻮﺳﺘﻠﻪ او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺋﯥ ﻟﻪ ﻫﻐﯥ دﻓﺎع ﻛﻮﻟﻪ او‬
‫ﭘﺪې ﺗﺮﺗﻴﺐ د ﻣﺒﺎرزې ډﮔﺮ ﺗﻪ راوﺗﻞ او ﻫﻤﺪﻏﻪ ﻛﺎر دې ﺗﻪ اړ ﻛﻮل ﭼﻲ وﮔﻮري څﻮك ورﺳﺮه ﻣﻮاﻓﻖ دي او څﻮك‬

‫ﻣﺨﺎﻟﻒ‪ ،‬دا ﻛﺎر ﭼﺎ روان ﻛړى‪ ،‬دا ﺷﺐ ﻧﺎﻣﻪ ﭼﺎ ﺧﻮره ﻛړې‪ ،‬دا د ﻛﻮﻣﻲ ﻣﻨﻈﻤﻲ ﭘټﻲ ډﻟﻲ ﺗﺮځﻤﻜﻲ ﻻﻧﺪې‬

‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻧﺘﻴﺠﻪ ده !! ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه زﻣﻮږ د ﻣﻨﺎﻗﺸﺎﺗﻮ ﻳﻮه ﻧﻮې او ﺗﻮده ﻟړۍ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪.‬‬

‫د ﻟﻮﻣړۍ ﻏﻮﻧډي څﻮ ځﺎﻧﮕړﺗﻴﺎوي‬
‫• ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﭘﺪې ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﻧﻪ ﺑﺤﺚ ﺷﻮي او ﻧﻪ ﻛﻮﻣﻪ ﭘﺮﯦﻜړه ﭼﻲ ﻣﺸﺮ ﺑﻪ څﻮك وي‪ ،‬زﻣﻮږ د‬

‫ﺣﺮﻛﺖ د ﭘﻴﻞ ﻛﯧﺪو څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ دا ﺗﻘﺎﺿﺎ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ د ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ ﻓﻴﺼﻠﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻃﻮر‪ ،‬د ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ﺗﺮڅ‬

‫ﻛﻲ داﺳﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧږي ﭼﻲ د دې ﻣﻘﺎم ﻟﭙﺎره اﻫﻞ ﻛﺲ ﺑﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ‪ ،‬د ﺧﭙﻞ اﺳﺘﻌﺪاد‪ ،‬ﻛﻔﺎﻳﺖ‪ ،‬اﻫﻠﻴﺖ او ﻋﻤﻠﻲ‬

‫ﻛﺎر ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ ﺗﺒﺎرز ﻛﻮي‪ ،‬ﻧﻮر ﺑﻪ د ده ﻗﻴﺎدت ﻣﻨﻲ او دى ﺑﻪ د دې ﻛﺎر ﻟﭙﺎره اﻫﻞ ﮔڼﻲ‪ .‬زﻣﻮږ ﭘﻪ ډﻟﻲ ﻛﻲ‬

‫ﺷﻬﻴﺪ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﻧﻴﺎزى ورو ورو داﺳﻲ راڅﺮﮔﻨﺪﯦﺪو ﭼﻲ ټﻮل ﺋﯥ د ﻗﻴﺎدت ﻟﭙﺎره اﻫﻞ وﮔڼﻲ‪ ،‬د ده دﻳﻨﻲ ﭘﻮﻫﻪ‪،‬‬
‫آﻓﺎﻗﻰ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت‪ ،‬دروﻧﺪ ﺷﺨﺼﻴﺖ‪ ،‬د اﻓﺎدې ښﻪ اﺳﺘﻌﺪاد‪ ،‬ﺟﺪﻳﺖ‪ ،‬ﻧﺸﺎط‪ ،‬ﺟﺮأت‪ ،‬ﻗﻮي اﺳﺘﺪﻻل او ډﯦﺮو‬

‫ﻧﻮرو ﺻﻔﺘﻮﻧﻮ ده ﺗﻪ اﻣﺘﻴﺎزى ﻣﻘﺎم ورﻛړى وو‪ .‬زه ټﻮﻟﻮ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﭼﻲ د ډﻟﻪ اﻳﺰ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻛﺎر ﺿﺮورت‬
‫اﺣﺴﺎﺳﻮي د ﺧﭙﻠﻮ ﺗﺠﺎرﺑﻮ ﭘﻪ رڼﺎ ﻛﻲ دا ﻣﺸﻮره ورﻛﻮم ﭼﻲ ﭘﺮﯦږدي د دوى د ډﻟﻲ ﻣﺸﺮ‪ ،‬ﭘﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻃﻮر او د‬

‫ﻛﺎر ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﺗﺒﺎرز وﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ﻋﻤﻠﻲ ډﮔﺮ ﻛﻲ د ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻮ د ﺗﺒﺎرز ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺗﺮټﻮﻟﻮ ﻏﻮره ﻛﺲ اﻧﺘﺨﺎب‬
‫ﻛړي‪.‬‬

‫• ﻣﺒﺎدا دا ﻃﺒﻴﻌﻲ ﭼﻠﻨﺪ ﭘﺮﯦږدي او د ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ ﻟﭙﺎره‪ ،‬د ﺧﭙﻠﻲ ډﻟﻲ ﻟﻪ ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﺑﻬﺮ‪ ،‬داﺳﻲ څﻮك‬

‫‪94‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------------‬د ‪-‬ه‪.‬ن !   ء‬

‫ﻏﻮره ﻛړي ﭼﻲ د ﻏﻮﻟﻮوﻧﻜﻲ او ﻛﺎذب ﺷﻬﺮت ﺧﺎوﻧﺪ وي او د ﻋﻤﻞ ﭘﻪ ډﮔﺮ ﻛﻲ ﻧﻪ وي آزﻣﻮﻳﻞ ﺷﻮى‪.‬‬
‫• ﻣﻮږ ټﻮل ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ وو او ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﻫﻤﺰوﻟﻲ‪ ،‬زﻣﻮږ ﻟﻪ اﺗﻪ ﻛﺴﻴﺰى اﺑﺘﺪاﻳﻲ ﻏﻮﻧډي ﺳﺮه څﻠﻮر ﻻﻧﺪې وروڼﻪ‬

‫ﭘﻪ ﺑﯧﻞ ﺑﯧﻞ وﺧﺖ ﻛﻲ ﻳﻮځﺎى ﺷﻮل‪:‬‬

‫‪1‬ـ ﺷﻬﻴﺪ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬
‫‪2‬ـ ﺷﻬﻴﺪ ډاﻛﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻤﺮ‬
‫‪3‬ـ ﺷﻬﻴﺪ ﻋﺒﺪاﻟﺤﺒﻴﺐ ﺣﻨﺎﻧﻲ‬
‫‪4‬ـ ﺷﻬﻴﺪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻔﻮظ ﻣﻨﺼﻮر‬
‫ﻟﻜﻪ ﭼﻲ ﮔﻮرى د دې ﺗﺤﺮﻳﻚ د ‪ 12‬ﻣﺆﺳﺴﻴﻨﻮ ﻧﻪ ‪ 11‬ﻏړي ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﯧﺪﻟﻲ او ﻳﻮازې زه ﻟﺪې‬

‫ﺳﻌﺎدت ﻧﻪ ﻣﺤﺮوم ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮى ﻳﻢ‪ ،‬دوى ﻋﻤﻼً او ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺷﻬﺎدت ﺳﺮه ﺛﺎﺑﺘﻪ ﻛړه ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ رب ﺳﺮه ﭘﻪ ﺧﭙﻞ‬

‫ﺗﻌﻬﺪ ﻛﻲ رښﺘﻮﻧﻰ وو‪ ،‬د ﻫﻐﻲ ﻟﻮﻣړۍ ﺷﭙﯥ ﺗﻌﻬﺪ ﺋﯥ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ وو‪ ،‬د زړه ﻟﻪ ﻛﻮﻣﻲ ﺋﯥ ﻟﻪ ﺧﺪاى ﺳﺮه ﺗﻌﻬﺪ ﻛړى‬

‫وو او ﺧﭙﻞ ﺳﺮ او وﻳﻨﻲ ﺋﯥ ﭘﺪې ﻻر ﻛﻲ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛړې‪ .‬دوى ﺧﭙﻠﻪ ﻧﺬراﻧﻪ وړاﻧﺪي ﻛړه او زه د ﻣﻨﺘﻈﺮﻳﻨﻮ ﭘﻪ ﻟﺴﺖ‬
‫ﻛﯥ‪ ،‬اﻣﻴﺪ دى ټﻮل د دې آﻳﺖ ﻣﺼﺪاق وو‪:‬‬

‫ﻋ َﻠ ْﻴﻪِ َﻓ ِﻤ ْﻨﻬُﻢ ّﻣَﻦ‬
‫عَ َﻫﺪُوا اﻟ َّﻠﻪَ َ‬
‫ِّﻣﻦَ ا ْﻟ ُﻤ ْﺆ ِﻣﻨِﻴﻦَ ِرﺟَﺎلٌ ﺻﺪَﻗُﻮا ﻣَﺎ ٰ‬
‫ﻈ ُﺮ وَ ﻣَﺎ َﺑﺪَّﻟُﻮا َﺗ ْﺒﺪِﻳﻼً *‬
‫ﺤ َﺒﻪُ وَ ﻣِﻨﻬُﻢ ّﻣَﻦ ﻳَﻨ َﺘ ِ‬
‫ﻗَﻀﻰ ﻧ ْ‬

‫اﻻﺣﺰاب‪23 :‬‬
‫ﻟﻪ ﻣﺆﻣﻨﺎﻧﻮ ﻧﻪ ځﻴﻨﻮ ﻣﻴړﻧﻮ ﺧﭙﻠﻲ ﻫﻐﻪ ژﻣﻨﻲ رښﺘﻮﻧﯥ ﻛړې ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﺪاى ﺳﺮه ﺋﯥ ﻛړې وې‪ ،‬د دوى‬
‫ځﻴﻨﻮ ﺧﭙﻠﻲ ﻧﺬراﻧﯥ ﺗﺮﺳﺮه ﻛړې او ځﻴﻨﻲ ﻧﻮر ﺋﯥ اﻧﺘﻈﺎر ﻛﻮي‪ ،‬ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ "ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ژﻣﻨﻮ‬
‫ﻛﻲ ﺋﻰ" ﻫﻴڅ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﻧﺪه راوﺳﺘﻠﯥ‪.‬‬

‫دا ﻣﻨﺎﺳﺐ ﮔڼﻢ ﭼﻲ دﻟﺘﻪ د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ د ﻧﻮرو ﻣﺆﺳﺴﻴﻨﻮ ﻟﻨډي ﺳﻮاﻧﺢ ﻫﻢ وړاﻧﺪي ﻛړم‪:‬‬

‫ﺷﻬﻴﺪ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ‪:‬‬
‫د ﻧﺠﺮاب اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او د ﭘﻮﻟﻲ ﺗﺨﻨﻴﻚ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺤﺼﻞ وو‪ ،‬د دروﻧﺪ ﺷﺨﺼﻴﺖ او ډﯦﺮ اوﭼﺖ‬

‫‪95‬‬

‫د ه‪3‬ن & ;ء ‪ ---------------------------------------------------‬ا
‬

‫اﺳﺘﻌﺪاد ﺧﺎوﻧﺪ وو‪ ،‬ﭘﻪ ډﯦﺮ ﻛﻢ وﺧﺖ ﻛﻲ ﺋﯥ ځﺎن اوﭼﺘﻰ ﭘﻮړي ﺗﻪ ورﺳﺎوو او د دﻳﻨﻲ ﭘﻮﻫﻰ د ژوري زﯦﺮﻣﻲ‬

‫ﺧﺎوﻧﺪ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﺼﻮﺻﻰ او څﺮﮔﻨﺪو ﻏﻮﻧډو ﻛﻲ ﺑﻪ ﻫﺮﭼﺎ د ده ﺧﺒﺮي ﭘﻪ ډﯦﺮ ﻏﻮر ﺳﺮه اورﯦﺪﻟﯥ‪ ،‬ﭘﻪ څﯧﺮې ﻛﻲ ﺋﯥ‬

‫د ﻗﻮي اﻳﻤﺎن او ﻋﻤﻴﻖ اﺧﻼص او ﺻﺪاﻗﺖ ﻧښﻰ ﻟﻪ وراﻳﻪ ﺑﺮﻳښﯧﺪې‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﺮ ﭼﺎ ﺳﺮه ﭘﻪ روﻏﺒړ او ﻣﻼﻗﺎت ﻛﻲ ډﯦﺮ‬

‫ﺻﻤﻴﻤﻲ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﺿﺮورت ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻪ ﺳﺎﻛﺖ او ﺧﺎﻣﻮش وو‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻠﮕﺮو ﺳﺮه ﭘﻪ ﻧﺎﺳﺘﻪ ﭘﺎﺳﺘﻪ ﻛﻲ ﻫﻮﻣﺮه‬

‫ﺣﻴﺎﻧﺎك وو ﭼﻲ د ده ﭘﻪ څﯧﺮﻛﺴﺎن ﭘﺪې زﻣﺎﻧﻪ ﻛﻲ او ﺑﻴﺎ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ ﺳﻄﺢ ﻛﻢ ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ ﺷﻮ‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ‬

‫ﺳﺮه ﭘﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﺑﻪ ډﯦﺮ ﺟﺪي وو‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﻮﻣﻲ ورځﻲ ﭼﻲ ده د اﺳﻼﻣﻲ ﻣﺒﺎرزې ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه او ﺑﻴﺎ ﺗﺮﻫﻐﻲ‬

‫ورځﻲ ﭼﻲ د داؤد ﺟﺎﻧﻲ ﻧﻈﺎم ﭘﻪ اﻋﺪام ﻣﺤﻜﻮم ﻛړ او ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﺮي ﺷﯧﺒﯥ ﻧﻪ ﭘﻪ اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه د‬

‫دﻋﻮت او ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ﻛﺎر ﻛﻲ ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺷﻮر‪ ،‬ﺷﻮق او اﻧﻬﻤﺎك ﻟﮕﻴﺎ وو‪ ،‬د ده ﺷﻬﺎدت د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﻟﭙﺎره ډﯦﺮ‬

‫ﺳﺨﺖ ﮔﻮزار وو‪:‬‬

‫اﺳﺘﺎد ﻏﻼم رﺑﺎﻧﻲ ﻋﻄﻴﺶ‪:‬‬
‫د ﭘﻐﻤﺎن اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺤﺼﻞ وو‪ ،‬د ﺟﺬاﺑﻰ څﯧﺮې او ﺟﺎﻟﺐ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﺎوﻧﺪ‬

‫وو‪ ،‬د دﻳﻨﻲ ﭘﻮﻫﻰ ﺗﺮڅﻨﮓ ﺋﯥ آﻓﺎﻗﻰ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﻫﻢ درﻟﻮدل‪ ،‬ﺗﻞ ﭘﺪې ﻫڅﻪ ﻛﻲ وو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻓﻜﺮى او ﻋﻠﻤﻲ ﻟﺤﺎﻇﻪ‬
‫ځﺎن ورﺳﻮي او ﻳﻮازې ﭘﻪ رﺳﻤﻲ دروﺳﻮ اﻛﺘﻔﺎء وﻧﻜړي‪ ،‬د ﺳﺘﻴﺞ ﭘﻪ ﺳﺮ ﺋﯥ وﻳﻨﺎ ﺗﺮ ډﯦﺮه ﺣﺪه ﺟﺎﻟﺒﻪ وه‪ ،‬ﻟﻪ‬

‫ﻓﺎرﻏﯧﺪو ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ د اﺳﺘﺎدي دﻧﺪه ﻏﻮره ﻛړه‪ ،‬ﭘﻮﻫﯧﺪو ﭼﻲ د دﻋﻮت او ﻣﺒﺎرزې ﻟﭙﺎره ﺗﺮټﻮﻟﻮ ﻏﻮره دﻧﺪه‬

‫ﻣﻌﻠﻤﻲ ده‪ ،‬د ده ﭘﻪ څﯧﺮې ﻛﻲ ﻫﺮ ﭼﺎ د ﻳﻮه ﺳﻴﺎﺳﺘﻤﺪار آﺛﺎر ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪه ﺗﻮﮔﻪ ﻟﻴﺪﻟﻰ ﺷﻮ‪ ،‬د داؤد اﺳﺘﺒﺪادي ﻧﻈﺎم‬

‫ﭘﻪ ﻻس زﻧﺪاﻧﻲ ﺷﻮ او ﺗﺮ ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﻣﺤﺒﺲ ﻛﻲ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮ ﭼﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻣﺴﻠﻂ ﻛﯧﺪو ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻟﻪ ‪146‬‬
‫ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪.‬‬

‫ﺷﻬﻴﺪ اﺳﺘﺎد ﮔﻞ ﻣﺤﻤﺪ‪:‬‬
‫د ﻣﻴﺪان اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ زده ﻛﻮوﻧﻜﻰ وو‪ ،‬د ده ﻛﻠﻚ اﻳﻤﺎن‪ ،‬زړه ورﺗﻴﺎ‪،‬‬

‫اﺧﻼص‪ ،‬ﻗﺎﻃﻌﻴﺖ‪ ،‬ﻫﻴﺒﺘﻨﺎﻛﻲ څﯧﺮې او دﻧﮕﻰ وﻧﻲ ﻫﺮﭼﺎ ﺗﻪ ﺑﻼل رﺿﻰ اﷲ ﻋﻨﻪ ور ﭘﻪ ﻳﺎداوو‪ ،‬ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﻧښﺘﻮ‬
‫ﻛﻲ ﺑﻪ دي ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ﺧﻂ ﻛﻲ ﻟﻴﺪو‪ ،‬ﺑﯥ ﻫﻤﺘﻪ اﻧﺴﺎن ﺋﯥ ﻧﻪ ﺧﻮښﻴﺪو‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﺧﺒﺮو ﻛﻲ ﺻﺮﻳﺢ او ﺳﭙﻴﻦ وو‪.‬‬

‫ﻟﻪ ﻓﺎرﻏﯧﺪو وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ د اﺳﺘﺎدي دﻧﺪه ﻏﻮره ﻛړه‪ ،‬د داؤد ﻟﻪ ﻛﻮدﺗﺎ وروﺳﺘﻪ ﻛﻠﻪ ﭼﻲ د ﻧﻬﻀﺖ د ﻏړو ﻧﻴﻮﻧﻲ‬
‫ﭘﻴﻞ ﺷﻮې او ﻣﻮږ ﻟﻪ ﻧﻈﺎم ﺳﺮه د ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه‪ ،‬اﺳﺘﺎد ﮔﻞ ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺗﻪ وﻻړ‪ ،‬د‬

‫‪96‬‬

‫ا  ‪ ---------------------------------------------------‬د ‪-‬ه‪.‬ن !   ء‬

‫ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ ﻟﭙﺎره ﻫﯧﻮاد ﺗﻪ راﺳﺘﻮن ﺷﻮ‪ ،‬د ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن او اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﭘﻮﻟﻲ ودرﯦﺪو او درې ﺗﯧږي ﺋﯥ د ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن‬

‫ﭘﻪ ﻟﻮري ﮔﻮزارى ﻛړې او ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻠﮕﺮو ﺗﻪ ﺋﯥ ووﻳﻞ‪ :‬دې ﺧﻮا ﺗﻪ ﺑﻴﺎ راﺗﻠﻮ ﺗﻪ ﭘﻪ درﻳﻮ ﺗﻴږو ﻃﻼق ورﻛﻮم‪ ،‬رښﺘﻴﺎ‬

‫ﺋﯥ وﻳﻠﻲ وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻪ‪ ،‬وﻧﻴﻮل ﺷﻮ او ﭘﻪ ﻣﺤﺒﺲ ﻛﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻧﻮرو زﻧﺪاﻧﻲ وروڼﻮ ﺳﺮه‬
‫ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪.‬‬

‫ﺷﻬﻴﺪ ډاﻛﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻤﺮ‪:‬‬
‫د ﻃﺐ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺤﺼﻞ او د ﻛﺸﻢ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ وو‪ ،‬د ډﯦﺮو اوﭼﺘﻮ اﺳﺘﻌﺪادوﻧﻮ او ژور ﻓﻜﺮ ﺧﺎوﻧﺪ‬

‫وو‪ ،‬د دﻋﻮت او ﻣﺒﺎرزې ﻟﻪ ﻛﺎر ﺳﺮه ﺋﯥ ژوره ﻣﻴﻨﻪ وه‪ ،‬ﺗﻞ ﺑﻪ دي ﻳﺎ د دﻋﻮت ﭘﻪ ﻛﺎر ﻛﻲ ﻣﺼﺮوف ﻟﻴﺪو‪ ،‬ﻳﺎ ﭘﻪ‬

‫ﻣﻄﺎﻟﻌﻰ ﻛﻲ ﻳﺎ ﭘﻪ ﻟﻴﻜﻨﻲ ﻛﯥ‪ ،‬د ده ﭘﻪ وﻳﻨﺎوو او ﺑﺤﺜﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺑﻪ ﻫﺮ ﭼﺎ داﺳﻲ اﺣﺴﺎس ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻟﺪه ﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﺘﺮ‬

‫ﻣﺘﻔﻜﺮ ﺟﻮړ ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﻪ ﻳﻮې درﻧﯥ دﻳﻨﺪاري ﻛﻮرﻧۍ ﻛﻲ روزل ﺷﻮى وو‪ ،‬دروﻧﺪ ﺑﺎ ﺷﺨﺼﻴﺘﻪ ﭘﻼرﺋﻰ وﻛﻴﻞ‬

‫ﻋﺒﺪاﻟﻘﺪوس او څﻠﻮر وروڼﻪ ﺋﯥ د اﺳﻼم ﭘﻪ ﻻره ﻛﻲ ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪل‪ ،‬دى د ﺳﻔﺎك داؤد ﭘﻮﻟﻴﺴﻮ‪ ،‬د ﻣﻠﻴﺸﻮ‬

‫ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ وﻧﻴﻮو‪ ،‬ﭘﻪ اﻋﺪام ﻣﺤﻜﻮم ﺷﻮ او ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو او ﭘﺪې ﺳﺮه د روﺳﺎﻧﻮ ﻻس ﭘﻮڅﻲ رژﻳﻢ زﻣﻮږ‬

‫وﻟﺲ ﻟﻪ ﻳﻮه ﺳﺘﺮ ﺷﺨﺼﻴﺖ او ﻟﻮى ﻣﺘﻔﻜﺮ ﻧﻪ ﻣﺤﺮوم ﻛړ‪.‬‬

‫ﺷﻬﻴﺪ اﺳﺘﺎد ﻋﺒﺪاﻟﺤﺒﻴﺐ ﺣﻨﺎﻧﻲ‪:‬‬
‫د ﺑټﻰ ﻛﻮټ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او د ﺳﺎﻳﻨﺲ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺤﺼﻞ وو‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ اﺳﻼﻣﻲ ﻣﺒﺎرزې ﻛﻲ ډﯦﺮ ﻧﺸﻴﻂ‬

‫او ﺟﺪي وو‪ ،‬ﻟﻪ دښﻤﻦ ﺳﺮه ﺋﯥ ﭘﻪ روﻏﻰ ﺟﻮړي‪ ،‬ﻣﺪاﻫﻨﺖ او ﺳﺎزش ﺑﺎور ﻧﻪ وو‪ ،‬د اﺳﻼم ﭘﻪ ﻻرﻛﻲ ﻫﺮي ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ‬

‫ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ وو‪ ،‬د ﺳﺮدار داؤد د واﻛﻤﻨۍ د ﻫﻐﻲ ﺗﺼﻔﻴﻮي ﻟړۍ ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ وﻧﻴﻮل ﺷﻮ ﭼﻲ د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ د‬
‫ټﻜﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﭘﻴﻞ ﺷﻮې وه او ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻧﻮرو زﻧﺪاﻧﻲ وروڼﻮ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪ‪ .‬ورورﻳﻰ ﺟﮕﺘﻮرن‬

‫ﻏﻼم ﺣﺒﻴﺐ ﺣﻨﺎﻧﻲ ﻫﻢ د اﺳﻼﻣﻲ اﻧﻘﻼب ﭘﻪ دوران ﻛﻲ د ده ﭘﻪ ﻻر وﻻړ او ﺧﭙﻞ ﺳﺮﺋﻰ د اﷲ ﭘﻪ ﻻرﻛﻲ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﻛړ‪.‬‬

‫ﺷﻬﻴﺪ ﻋﺒﺪاﻟﻘﺎدر ﺗﻮاﻧﺎ‪:‬‬
‫د ﻣﺰار ﺷﺮﻳﻒ د ﻣﺎرﻣﻮل د ﺳﻴﻤﻲ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او د ﺷﺮﻋﻴﺎت د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺤﺼﻞ وو‪ ،‬د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ‬

‫ﭘﻪ رواﻧﻮﻟﻮ ﻛﻲ د ده ﻣﺨﻠﺼﺎﻧﻪ ﻫﻠﻲ ځﻠﻲ د ډﯦﺮى ﺳﺘﺎﻳﻨﻲ وړ دي‪ ،‬ﻫڅﻪ ﺋﯥ دا وه ﭼﻲ ﻫﺮ ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ﺗﻪ ځﺎن ورﺳﻮي‬
‫او د ﻣﺒﺎرزې ﺑﻠﻨﻪ ورﻛړي ﭼﻲ د اﻳﻤﺎن څﻪ ﻧښﻰ او ﻟﻪ اﺳﻼم ﺳﺮه د ﻣﻴﻨﻲ او ﺗﻌﻬﺪ څﻪ آﺛﺎر ﺋﯥ ﭘﻪ ﻛﻲ ﻟﻴﺪل‪ ،‬ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ‬

‫‪97‬‬

‫د ه‪3‬ن & ;ء ‪ ---------------------------------------------------‬ا
‬

‫اﺟﺘﻤﺎﻋﺎﺗﻮﻛﻲ ﺋﯥ ﻓﻌﺎﻟﻪ وﻧډه وه‪ ،‬د ﻟﻮﻣړۍ ﺷﺐ ﻧﺎﻣﯥ ﭘﻪ ﺧﻮرﻟﻮ ﻛﻲ د ده ﺳﻬﻢ ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ زﻳﺎت وو‪ ،‬دى ﻫﻢ د داؤد‬
‫د واﻛﻤﻨۍ د ﻫﻤﺎﻏﻪ ﺗﺼﻔﻴﻮي اﻗﺪام ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﺑﻨﺪي ﺷﻮ او ﻟﻪ ﻧﻮرو ﺳﺮه ﻳﻮ ځﺎى ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪.‬‬

‫ﺷﻬﻴﺪ ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻤﻦ آﻏﺎ‪:‬‬
‫د ﺗﺨﺎر اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺤﺼﻞ وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻳﻮې درﻧﯥ او ﻣﺘﺪﻳﻨﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻛﻲ ﭘﻴﺪا‬

‫ﺷﻮى وو‪ ،‬ﭘﻪ اﺧﻼص او ﺗﻘﻮى ﻛﻲ د ځﻼﻧﺪه ﺳﺘﻮرى ﭘﻪ څﯧﺮ وو‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ اﻳﻤﺎﻧﻲ وروڼﻮ ﺳﺮه ﭘﻪ ﭼﺎل‬

‫ﭼﻠﻨﺪ ﻛﻲ ډﯦﺮ ﺣﻴﺎﻧﺎك او ﻣﻬﺮﺑﺎن وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻧﺮﻣﻪ ﻟﻬﺠﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﺧﺒﺮي ﻛﻮﻟﯥ‪ ،‬ﺧﻮ د دښﻤﻨﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺷﺪﻳﺪ او ﻗﺎﻃﻊ‬

‫وو‪ ،‬ﻟﻪ دوه ﻣﺨﻲ او ﻧﻔﺎق ﻧﻪ ﺋﯥ ﻛﺮﻛﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﺗﺤﺮﻛﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻓﻌﺎﻟﻪ او ﺧﻮځﻨﺪه وﻧډه وه‪ ،‬د ﺳﺮدار‬
‫داؤد د واﻛﻤﻨۍ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ زﻣﻮږ ﻳﻮه ﻣﻬﻤﻪ ﻏﻮﻧډه د ده ﭘﻪ ﻛﻮر ﻛﻲ داﺋﺮه ﺷﻮه‪ ،‬دى ﻫﻢ د ﻫﻐﻲ ﺗﺼﻔﻴﻰ ﭘﻪ ﺗﺮڅ‬
‫ﻛﻲ وﻧﻴﻮل ﺷﻮ او زﻧﺪان ﺗﻪ وﻻړ ﭼﻲ د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ د ټﻜﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﭘﻴﻞ ﺷﻮې وه او د ﺗﺮه ﻛﻲ ﻟﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ د ﻧﻮرو ورڼﻮ ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪.‬‬

‫ﺷﻬﻴﺪ ﺧﻮاﺟﻪ ﻣﺤﻔﻮظ ﻣﻨﺼﻮر‪:‬‬
‫د ﭘﻠﺨﻤﺮى اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او د ﺳﺎﻳﻨﺲ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺤﺼﻞ وو‪ ،‬ﻣﺼﻤﻢ‪ ،‬ﺻﺒﻮر او د ﻣﺘﻴﻦ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﺧﺎوﻧﺪ‬

‫وو‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﻮﻣﻲ ﺷﯧﺒﯥ ﻧﻪ ﭼﻲ ﻟﻪ اﺳﻼﻣﻲ ﺗﺤﺮﻳﻚ ﺳﺮه ﻳﻮ ځﺎى ﺷﻮ او د ﻣﺒﺎرزې ﻓﻴﺼﻠﻪ ﺋﯥ وﻛړه ﺑﻴﺎ د ﺷﻬﺎدت ﺗﺮ‬
‫ورځﻲ ﭘﻪ ډﯦﺮ اﺧﻼص او ﺟﺪﻳﺖ او ﺳﺘړﻳﺎ ﻧﻪ ﻣﻨﻮﻧﻜﯥ ﺗﻮﮔﻪ ﭘﻪ ﻛﺎر ﺑﻮﺧﺖ وو‪ ،‬د ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﻣﺒﺎرزې ﻣﻔﻜﻮره ﺋﯥ‬

‫ډﯦﺮ ژر او ﻟﻪ ځﻨډ او ﺗﺮدﻳﺪ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻗﺒﻮﻟﻪ ﻛړي او د دې ﻧﻈﺮﻳﻰ ﻟﻪ ډﯦﺮو ﺟﺪي ﺣﺎﻣﻴﺎﻧﻮ څﺨﻪ وو‪ ،‬د ﻟﻮﻣړﻧﻴﻮ‬
‫ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﻟﻮى ﺷﻤﯧﺮ د ده ﭘﻪ ﻻس روزل ﺷﻮي‪ ،‬د ﻧﻔﺎق او د وه ﻣﺨﻲ ﺗﻮب ﺳﺨﺖ دښﻤﻦ وو‪ ،‬ﺟﺒﻦ او وﯦﺮه ﺋﯥ د‬

‫ﻧﻔﺎق ﻧښﻪ ﮔڼﻠﻪ‪ ،‬د ﻗﺮآن د ﻫﺮ آﻳﺖ ﭘﻪ اورﯦﺪو ﺳﺮه ﺑﻪ د ده ﻟﻪ څﯧﺮې ﻧﻪ څﺮﮔﻨﺪﯦﺪه ﭼﻲ د زړه دړه ﺋﯥ ورﺗﻪ ﭘﺮاﻧﺴﺘﻠﻪ‬
‫او د زړه او دﻣﺎغ ﭘﻪ ﺗﻞ ﻛﻲ ﺋﯥ د اﺳﻰ ﺧﻮﻧﺪي ﻛړ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻴڅ ﺻﻮرت ﻛﻲ ﺗﺮې ﻫﻴﺮ ﻧﺸﻲ‪.‬‬

‫د ﻧﻈﺎﻣﻲ روزﻧﻲ ﭘﻪ ﻛﻮرﺳﻮﻧﻮ ﻛﻲ د ﺧﭙﻠﻮ ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﻟﭙﺎره ﻧﻪ ﻳﻮازې ﻳﻮ ﺗﻜړه ﻧﻈﺎﻣﻲ روزوﻧﻜﻰ وو‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ‬

‫ﻳﻮ ﻏﻮره دﻳﻨﻲ ﻻرښﻮد ﻫﻢ وو‪ .‬ﭘﻪ ‪ 1354‬ﻛﻲ د ﻫﻐﻮ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ ﻗﻮﻣﻨﺪه د ده ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وه ﭼﻲ ﭘﻪ ﭘﻨﺠﺸﻴﺮ ﻛﻲ‬

‫ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮل‪ ،‬ﻋﻤﻠﻴﺎت ﻣﻮﻓﻘﺎﻧﻪ وو‪ ،‬د ﭘﻨﺠﺸﻴﺮ وﻟﺴﻮاﻟۍ د ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻓﺘﺤﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﻪ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ داﺳﻲ ﺧﻮاﺷﻴﻨﻮوﻧﻜﻰ ﺣﺎﻟﺖ راوﻻړ ﺷﻮ ﭼﻲ د دې ﺳﺘﺮ ﻗﻬﺮﻣﺎن ﭘﻪ ټﭙﻰ ﻛﯧﺪو او ﻧﻴﻮل ﻛﯧﺪو ﻣﻨﺘﺞ‬
‫ﺷﻮو‪ ،‬ﭼﻲ وروﺳﺘﻪ ﭘﻪ اﻋﺪام ﻣﺤﻜﻮم او د ﺳﺮدار داؤد د ﺟﻼداﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪.‬‬

‫‪98‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫د ﺗﻮدو ﻣﻨﺎﻗﺸﻮ ﺑﺤﺜﻮﻧﻪ‬
‫ﻟﻪ ﻧﻮﻣﻮړې "ﺷﺐ ﻧﺎﻣﯥ" ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن او ﻧﻮرو ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺆﺳﺴﺎﺗﻮ ﻛﻲ د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ د ﻛﻮﻣﻮ‬

‫ﻣﻨﺎﻗﺸﻮ ﻟړۍ ﭘﻴﻞ ﺷﻮې وه‪ ،‬ﭘﺪې ﻛﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻫﻐﻪ ﺧﺒﺮي ﭼﻲ ﻣﻮږ ﺋﯥ ځﻮا ب وﻳﻠﻮ ﺗﻪ اړ وو دا وې‪:‬‬

‫ﺧﺪاى ﻧﺸﺘﻪ‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﺪاى اﻳﻤﺎن د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ زﻳږﻧﺪه ده ﭼﻲ اﻧﺴﺎﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ د ﻃﺒﻴﻌﻲ ﭘﯧښﻮ ﻋﻮاﻣﻞ ﻧﻪ وو څﺮﮔﻨﺪ‬

‫ﺷﻮي‪ ،‬ﻃﻮﻓﺎن‪ ،‬ﺑﺎد‪ ،‬ﺑﺎران‪ ،‬زﻟﺰﻟﻪ او دې ﺗﻪ ورﺗﻪ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﭘﯧښﻲ ﺋﯥ ﻧﺎﻣﺮﺋﻰ ﻣﻮﺟﻮد ﺗﻪ ﻣﻨﺴﻮﺑﻮﻟﯥ‪ ،‬ﻫﻤﺪﻏﻪ ﻧﺎﻣﺮﺋﻰ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد ﺗﻪ ﺋﯥ د ﺧﺪاى ﻧﻮم ورﻛړ‪.‬‬
‫ﻣﻮږ ﺑﻪ ﻫﻐﻮى ﺗﻪ ووﻳﻞ‪:‬‬
‫د دې ﻋﺎﻟﻢ ﻫﺮڅﻪ د ﺧﺪاى ﭘﻪ ﺷﺘﻪ واﻟﻲ ﺷﻬﺎدت ورﻛﻮي‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﺪاى ﻟﻪ اﻳﻤﺎن ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻧﻪ د دې ﺳﺘﺮ او ﺧﻮر ﻋﺎﻟﻢ‬

‫ﻋﻈﻤﺖ او ﭘﻪ ډﯦﺮ دﻗﺖ ﺳﺮه د ﻫﻐﻪ ﺳﺎﺗﻨﻪ او ﭘﺎﻟﻨﻪ ﺗﻌﺒﻴﺮوﻟﻰ ﺷﻮ او ﻧﻪ ﭘﺪې ﻋﺎﻟﻢ ﻛﻲ ﻧﻈﻢ‪ ،‬ښﺎﻳﺴﺖ او ﻫﺪﻓﻤﻨﺪي‬
‫ﺗﻔﺴﻴﺮوﻟﻰ ﺷﻮ‪ .‬دﻟﺘﻪ ﻣﻮږ د "رﺑﻮﺑﻴﺖ" او ﭘﺎﻟﻨﻲ آﺛﺎر ﮔﻮرو ﭼﻲ د "رب" او "ﭘﺎﻟﻮﻧﻜﻲ" ﭘﻪ ﺷﺘﻪ واﻟﻲ ﺷﻬﺎدت‬

‫ورﻛﻮي‪ ،‬ﮔﻮرو ﭼﻲ ﻫﺮڅﻪ ﻟﻪ ﻫﻴڅ ﻧﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻲ‪ ،‬ورو ورو وده ﻛﻮي‪ ،‬ﭘﺎﻟﻨﻪ او روزﻧﻪ ﺋﯥ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧږي‪ ،‬اړﺗﻴﺎوو ﺗﻪ ﺋﯥ‬

‫ځﻮاب وﻳﻞ ﻛﯧږي‪ ،‬د ﺧﭙﻠﻲ ودي او ﺗﻜﺎﻣﻞ آﺧﺮى ﭘﻮړي ﺗﻪ ورﺳﯧږي‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﺳﺮه ﻳﻮه ﺧﻼء ډﻛﻪ ﺷﻲ‪ ،‬ﻳﻮ ﺿﺮورت‬

‫رﻓﻊ ﺷﻲ‪ ،‬د ﺧﭙﻞ ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ د ﻫﻐﻪ زوال ﭘﻴﻞ ﺷﻲ‪ ،‬د ﺿﻌﻒ او ﻧﺎﺗﻮاﻧۍ ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧږي‪ ،‬ﭘﻪ زړښﺖ‬
‫ﻣﺤﻜﻮم ﺷﻲ او ﻋﻤﺮ ﺋﯥ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧږي‪ ،‬ﻧﺎﺑﻮد ﺷﻲ‪ ،‬ﺧﭙﻞ ځﺎى ﻧﻮي ځﻮان ﺗﻮﻛﻲ ﺗﻪ ﭘﺮﯦږدي‪ ،‬زﻣﻮږ ﻋﻘﻞ د دې‬

‫ﺑﻬﻴﺮ ﺗﺮ ﺷﺎ د ﻳﻮه داﺳﻲ ﭘﺎﻟﻮﻧﻜﻲ ذات‪ ،‬د ﻗﺪرت ﻻس اﺣﺴﺎﺳﻮي ﭼﻲ د ﻫﺮڅﻪ ﭘﺎﻟﻨﻪ او روزﻧﻪ د ده ﭘﻪ ﻻس ﺗﺮﺳﺮه‬
‫ﻛﯧږي‪.‬‬

‫ﻣﻮږ د دې ﺧﻮر ﻋﺎﻟﻢ ﭘﻪ ﭘﺮاﺧﻰ ﻏﻴږ ﻛﻲ داﺳﻲ ﺷﻲ ﻧﺸﻮ ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ ﭼﻲ ﭘﻴﺪاﻳښﺖ ﺋﯥ ﺑﯥ ﻣﻘﺼﺪه او ﺑﯥ ﻫﺪﻓﻪ‬

‫وي‪ ،‬داﺳﻲ ﺷﻰ ﻧﺸﻮ ﭘﻪ ﮔﻮﺗﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﭼﻲ ځﺎى ﺋﯥ ﺧﺎﻟﻲ وي‪ ،‬ﻫﺮڅﻪ ښﻪ ﭘﻴﺪا ﺷﻮي او د واﺿﺢ ﻫﺪف او ﻣﻘﺼﺪ ﻟﭙﺎره‬
‫ﭘﻴﺪا ﺷﻮي‪ ،‬ﭘﻪ ﭘﻴﺪاﻳښﺖ ﻛﻲ ﺋﯥ د "ﻋﻠﻢ"‪" ،‬ﺣﻜﻤﺖ" او "ﻗﺪرت" څﺮﮔﻨﺪ آﺛﺎر ﮔﻮرو‪.‬‬

‫ﻣﻮږ ﭘﺪې ﻋﺎﻟﻢ ﻛﻲ د "رﺣﻤﺖ" او " ﭘﻴﺮزوﻳﻨﻲ" څﺮﮔﻨﺪي ﻧښﻰ ﮔﻮرو او د ﻧښﻮ ﺗﺮ ﺷﺎ د داﺳﻲ ذات ﻧﺎﻣﺮﺋﻰ‬

‫ﻻﺳﻮﻧﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ﭘﻮره زړه ﺳﻮي او ﺧﻮاﺧﻮږى د ﻫﺮڅﻪ ﭘﺎﻟﻨﻪ او روزﻧﻪ ﻛﻮي‪" .‬اﻧﺴﺎن" ﻻ د ځﻤﻜﻲ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻗﺪم ﻧﻪ وى‬

‫‪99‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫اﻳښﻰ ﭼﻲ د ﻣﻮر ﭘﻪ ﺗﻰ ﻛﻲ ده ﺗﻪ داﺳﻲ ﺷﻴﺪې ﺑﺮاﺑﺮي ﺷﻮې وي ﭼﻲ ټﻮﻟﻮ اړﺗﻴﺎوو ﺗﻪ ﺋﯥ ځﻮاب واﻳﻲ‪ ،‬دا ﻛﺎر‬

‫څﻮك ﻛﻮي‪ ،‬د ﭼﺎ ﭘﻪ اراده د راﺗﻠﻮﻧﻜﻮ ﭘﯧښﻮ ﻟﭙﺎره ﺗﻴﺎرى ﻧﻴﻮل ﺷﻮى‪ ،‬ﻛﻮم ﻣﻬﺮﺑﺎن ذات د اﻧﺴﺎن اړﺗﻴﺎوي ﭘﻪ ﭘﺎم‬

‫ﻛﻲ ﻧﻴﻮﻟﯥ او د ده ﻟﻪ ﭘﻴﺪاﻳښﺖ ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﺋﯥ د ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻲ ﻣﻮر ﭘﻪ ﺗﻰ ﻛﻲ ورﺗﻪ ﺗﻴﺎرى ﻛړې؟ ﭼﻲ ﻛﻠﻪ اﻧﺴﺎن‪ ،‬ﺣﻴﻮان‬

‫او ﻧﺒﺎت ﺑﺎران ﺗﻪ اړ ﺷﻲ دا څﻮك دى ﭼﻲ د ﻫﻐﻪ ﭘﻪ اراده ﺑﺎران ورﯦږي‪ ،‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ رڼﺎ او ﺣﺮارت ﺗﻪ اړ ﺷﻲ دا څﻮك‬

‫دى ﭼﻲ ﻟﻤﺮ ﺋﯥ ورﺗﻪ ﭘﻴﺪاﻛړى ﭼﻲ د دوى ﻣﯧﺸﺖ ځﺎى روڼ او ﺗﻮد ﻛړي‪ ،‬ﭼﺎ ﭘﻪ دوى ﻛﻲ د ﻫﺮي ﺑﻴﻤﺎرى او د ﻫﺮ‬
‫ﻣﻜﺮوب د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ اﺳﺘﻌﺪاد اﻳښﻰ؟! ﻣﻮږ ﮔﻮرو ﭼﻲ د دې ﻋﺎﻟﻢ ﻫﺮ څﻪ د ﺧﺎﺻﻮ ﺳﻨﻨﻮ او ﺿﻮاﺑﻄﻮ ﻣﺤﻜﻮم دى‪،‬‬

‫ﻫﺮي ﺧﻮاﺗﻪ د ﺳﻨﻨﻮ او ﺿﻮاﺑﻄﻮ د ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ ﺷﺎﻫﺪ ﻳﻮ‪ ،‬ﻫﺮڅﻪ د دﻏﻮ ﺳﻨﻨﻮ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺗﺮ ﺳﺮه ﻛﯧږي‪ ،‬ﻣﻮږ ﺗﻪ وواﻳﺎﺳﺖ‬

‫ﭼﻲ دﻏﻪ ﺿﻮاﺑﻂ ﭼﺎ وﺿﻊ ﻛړي‪ ،‬د ﭼﺎ اراده د دﻏﻮ ﺳﻨﻨﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ څﺮﮔﻨﺪه ﺷﻮې او ﻫﺮڅﻪ د ده ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺧﺎﺿﻊ او‬
‫ﻣﺤﻜﻮم ﺷﻮي؟!‬

‫ﻫﻤﺪا راز ﻫﺮ "ﻣﺨﻠﻮق" او "ﻣﺼﻨﻮع" د "ﺧﺎﻟﻖ" او "ﺻﺎﻧﻊ" ﭘﻪ ﺷﺘﻪ واﻟﻲ ﺷﻬﺎدت ورﻛﻮي‪ ،‬د "ﺑﻰ ﺧﺎﻟﻘﻪ"‬

‫ﻣﺨﻠﻮق او "ﺑﻰ ﺻﺎﻧﻊ" ﻣﺼﻨﻮع ﺗﺼﻮر د اﻧﺴﺎن ﻋﻘﻞ ﻧﺸﻲ ﻗﺒﻠﻮﻟﻰ‪ .‬د ﻫﺮ "رﺳﻢ" ﭘﻪ ﻟﻴﺪو ﺳﺮه زﻣﻮږ ﻋﻘﻞ ﻓﻴﺼﻠﻪ‬
‫ﻛﻮي ﭼﻲ دا ﺣﺘﻤﺎً ﻳﻮ ﻣﺎﻫﺮ رﺳﺎم ﻟﺮي‪ ،‬ﻫﺮ "ﺗﺼﻮﯦﺮ" ﺧﭙﻞ ﻣﺼﻮر ﻣﻮږ ﺗﻪ را ﭘﻪ ﻳﺎدوي ‪ .‬ﻛﻪ ﺗﺎ ﺗﻪ څﻮك وواﻳﻲ ﭼﻲ دا‬

‫"رﺳﻢ" ﻟﻪ "رﺳﺎم" ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺟﻮړ ﺷﻮى‪ ،‬دا "ﺗﺼﻮﯦﺮ" د "ﻣﺼﻮر" ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺷﻮى‪ ،‬دا "ﻛﺘﺎب"‬

‫د ﻟﻴﻜﻮال ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮى‪ ،‬ﺳﺘﺎ ﻋﻘﻞ ﺣﺘﻤﺎً ﭘﺪاﺳﻲ ﺧﺒﺮو ﺗﻤﺴﺨﺮ ﻛﻮي‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻮﻫﻴږو ﭼﻲ ﺳﺘﺎ "ﻋﻘﻞ" څﻨﮕﻪ ﻣﻨﻲ‬

‫ﭼﻲ دا ټﻮﻟﻪ ﻫﺴﺘﻰ‪ ،‬ﭘﺪې ﻛﻲ ﺑﯥ ﺷﻤﯧﺮه ښﻜﻠﻲ او ښﺎﻳﺴﺘﻪ ﻣﺨﻠﻮﻗﺎت‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﺮي ﺑﺮﺧﻲ ﻛﻲ ﺋﯥ د "ﻋﻠﻢ"‪" ،‬ﻫﻨﺮ"‪،‬‬

‫"دﻗﺖ" او "ﻫﺪف واﻟﻲ" ﺧﻮرې ﻧښﻰ‪ ،‬ﻟﻪ "ﻋﻠﻴﻢ"‪" ،‬ﻗﺪﻳﺮ" او "ﺣﻜﻴﻢ" ﺧﺎﻟﻖ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭘﻴﺪا ﺷﻮي؟! ﭘﻪ ﻳﻮه‬

‫"ﻣﺼﻨﻮع" او "ﺟﻮړ ﺷﻮي" ﺷﻲ ﻛﻲ د "ﻋﻠﻢ" او ﭘﻮﻫﻰ ﻧښﻰ ﻣﻮږ دې ﺗﻪ ﻫﺪاﻳﺖ ﻛﻮي ﭼﻲ ﭘﻴﺪاﻛﻮوﻧﻜﻰ ﺋﯥ ﭘﻮه‬

‫دى‪ ،‬د "دﻗﻴﻖ" او "ﻇﺮﻳﻒ" اﻧځﻮرﻧﻲ ﻧښﻰ ﻣﻮږ ﺗﻪ واﻳﻲ‪ :‬ﭘﻴﺪاﻛﻮوﻧﻜﻰ ﺋﯥ ﻣﺎﻫﺮ رﺳﺎم دى‪ ،‬ﭘﻪ ﻇﺮاﻓﺖ ﭘﻮه دى‪ ،‬ﻛﻪ‬

‫څﻪ ﻫﻢ ﻣﻮږ د دې ﺗﻮﻛﻲ "ﭘﻴﺪاﻛﻮوﻧﻜﻰ" او "رﺳﺎم" ﻧﺪى ﻟﻴﺪﻟﻰ‪ ،‬ﻓﻘﻂ د ده ﭘﻪ "ﭘﻴﺪا ﻛړي" ﺷﻲ ﻛﻲ ﻣﻮ د ده د ﻻس‬
‫آﺛﺎر ﻟﻴﺪﻟﻲ‪ ،‬زﻣﻮږ ﻋﻘﻞ ﻟﻪ آﺛﺎرو ﻧﻪ د ﺧﺎﻟﻖ‪ ،‬ﺻﺎﻧﻊ‪ ،‬رﺳﺎم او ﻣﺼﻮر ﭘﻪ ﺷﺘﻪ واﻟﻲ ﺑﺎور ﻛﻮي‪.‬‬

‫د "ﻣﺼﻨﻮع" ﻫﺮ "ﺻﻔﺖ" د ﺻﺎﻧﻊ ﺻﻔﺖ ﭘﻪ ﮔﻮﺗﻪ ﻛﻮي‪ .‬ﻛﻪ ﻣﺼﻨﻮع ﺳﺘﺮﮔﻮر وي ﺻﺎﻧﻊ ﺑﻪ ﺋﯥ ﺣﺘﻤﺎً ﺑﺼﻴﺮ او‬

‫ﺳﺘﺮﮔﻮر وي‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﺨﻠﻮق ﻛﻲ د ﻋﻠﻢ او ﭘﻮﻫﻰ ﺻﻔﺖ ﭘﺪې ﺷﻬﺎدت ورﻛﻮي ﭼﻲ ﭘﻴﺪا ﻛﻮوﻧﻜﻰ او ﺧﺎﻟﻖ ﺋﯥ ﺣﺘﻤﺎً ﭘﻮه‬

‫او ﻋﻠﻴﻢ دى‪ .‬ﺑﯥ ﺳﺘﺮﮔﻮ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺳﺘﺮﮔﻮر اﻧﺴﺎن ﻧﺸﻲ ﭘﻴﺪا ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬ﻣړ ﻃﺒﻴﻌﺖ ژوﻧﺪى ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺸﻲ ﭘﻴﺪا ﻛﻮﻟﻰ‪،‬‬
‫ﻛﻮڼ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻏﻮږور ﻣﺨﻠﻮق ﻧﺸﻲ ﭘﻴﺪا ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬د ﻫﻴڅ اﻧﺴﺎن ﻋﻘﻞ دا ﺧﺒﺮه ﻧﺸﻲ ﻣﻨﻠﻰ ﭼﻲ ړوﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻮڼ‪ ،‬ﻣړ او ﺑﯥ‬

‫ﻋﻘﻠﻪ ﻃﺒﻴﻌﺖ دي داﺳﻲ ﻣﺨﻠﻮق ﭘﻴﺪا ﻛړى ﭼﻲ ﺳﺘﺮﮔﻲ ﻟﺮي‪ ،‬ﻏﻮږوﻧﻪ ﻟﺮي‪ ،‬ژوﻧﺪى دى‪ ،‬ﺧﻮځﯧږي‪ ،‬د ﻋﻘﻞ او‬
‫ارادې ﺧﺎوﻧﺪ دى‪ ،‬د ﻫﻤﺪې ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻣﻬﺎر ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ﻧﻴﺴﻲ او د ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮښﻲ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ ﺗﺼﺮف ﻛﻮي!!‬
‫‪100‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫‪ -2‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ وﻳﻞ‪ :‬څﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺳﺘﺮﮔﻮ ﻧﻪ ﻟﻴﺪل ﻛﯧږي او د اﻧﺴﺎن ﺣﻮاس ﺋﯥ ﻧﺸﻲ درك ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬ﻣﻮږ ﺋﯥ‬

‫ﺷﺘﻪ واﻟﻰ ﻧﻪ ﻣﻨﻮ‪.‬‬

‫ﻣﻮږ د دوى ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ وﻳﻞ‪:‬‬
‫د اﻧﺴﺎن "ﺣﻮاس" د "ﺷﺘﻪ واﻟﻲ" ﻟﭙﺎره ﻣﻌﻴﺎر ﻧﺸﻮ ﻣﻨﻠﻰ‪ ،‬زﻣﻮږ ﺣﻮاس ﻣﺤﺪود دي‪ ،‬ډﯦﺮ ﻛﻢ ﺷﻴﺎن درك‬

‫ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬د ﻫﺴﺘﻰ ډﯦﺮى ﺑﺮﺧﻲ داﺳﻲ دي ﭼﻲ زﻣﻮږ ﺣﻮاس د ﻫﻐﻮى ﻟﻪ درك څﺨﻪ ﻋﺎﺟﺰ دى‪ .‬ﻣﻮږ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ‬

‫ﺣﻮاﺳﻮ ﻓﻘﻂ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﺻﻮرت ﻛﻲ د ﻣﺎدې ﺷﺘﻪ واﻟﻰ درك ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮ ﭼﻲ د "ﺟﺎﻣﺪ" او " ﻣﺎﻳﻊ" ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ وي‪،‬‬

‫ﺧﻮ ﭼﻲ ﻛﻠﻪ د "ﮔﺎز" ﺣﺎﻟﺖ ﻏﻮره ﻛړي او ﻳﺎ ﭘﻪ اﻧﺮژى ﺑﺪﻟﻪ ﺷﻲ‪ ،‬ﻣﻮږ ﺋﯥ ﻟﻪ درك ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰ ﺷﻮ‪ ،‬د ﻣﺎدې ﻫﺮ ﺗﻮﻛﻰ‬

‫ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﺷﺎ او ﺧﻮا ﻛﻲ د ﺟﺬب ﻛﻮﻣﻪ ﺳﺎﺣﻪ ﻟﺮي‪ ،‬ﻣﻮږ ﺗﻪ دا ﺳﺎﺣﻪ ﻗﺎﺑﻞ درك ﻧﺪه‪ .‬دا ټﻮل ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻟﻪ ﻧښﻮ او‬

‫آﺛﺎرو څﺨﻪ درك ﻛﻮو‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ دا ادﻋﺎ ډﯦﺮه ﺑﯥ ﺑﻨﻴﺎده او ﻏﻴﺮ ﻣﻨﻄﻘﻲ ده ﭼﻲ د اﻧﺴﺎن ﻣﺤﺪود ﺣﻮاس د ﺷﺘﻪ‬

‫واﻟﻲ ﻟﭙﺎره ﻣﻌﻴﺎر ﮔڼﻲ‪.‬‬

‫‪3‬ـ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ وﻳﻞ‪:‬‬
‫دﻳﻦ د ﻣﻠﺘﻮﻧﻮ اﻓﻴﻮن دى ﭼﻲ د ﺑډاﻳﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا د ﻧﻴﺴﺘﻤﻨﻮ د ﻏﻮﻟﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺟﻮړ ﺷﻮى‪ ،‬دﻳﻦ ﻣﺤﺮوﻣﻲ ﻃﺒﻘﻰ‬

‫ﺗﻪ واﻳﻲ ﭼﻲ د ﺷﺘﻤﻨﻴﻮ د وﻳښ ﭘﻪ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ ﺑﻪ اﻋﺘﺮاض ﻧﻪ ﻛﻮي‪ ،‬ﺑډاى‪ ،‬ﺧﺪاى ﺑډاى ﻛړى او ﻧﻴﺴﺘﻤﻦ‪ ،‬ﺧﺪاى‬

‫ﻧﻴﺴﺘﻤﻦ ﻛړى‪ .‬ﻛﻪ دﻧﻴﺎ دي ﺧﺮاﺑﻪ ده‪ ،‬ﻟﻪ ﻓﻘﺮ او ﻟﻮږي ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺋﻰ‪ ،‬ﭘﺪې ﺣﺎﻟﺖ ﺷﻜﺮ ﻛﻮه‪ ،‬ﻣﻪ ﭘﻪ ﺣﺎﻛﻢ ﻧﻈﺎم‬
‫اﻋﺘﺮاض ﻛﻮه او ﻣﻪ د وﺳﺎﻳﻠﻮ د وﻳښ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ ﺗﻪ د اﻧﺘﻘﺎد ﮔﻮﺗﻪ ﻧﻴﺴﻪ او ﻣﻪ ﭘﻪ اﻗﺘﺼﺎدي او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻈﺎم ﻛﻲ‬
‫د ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﻫڅﻪ ﻛﻮه‪ ،‬ﭘﻪ ﺗﻘﺪﻳﺮ رﺿﺎﻳﺖ ﭘﻪ ﻛﺎر دى او د اﷲ ﭘﻪ وﻳښ ﻗﻨﺎﻋﺖ‪.‬‬
‫ﻣﻮږ ﺑﻪ وﻳﻞ‪:‬‬
‫د دﻳﻦ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺳﺘﺎﺳﻮ دا ﻗﻀﺎوت ډﯦﺮ ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻪ او د واﻗﻌﻴﺖ ﺧﻼف دى‪ ،‬ﻫﺮ دﻳﻨﻲ ﺣﺮﻛﺖ ﭘﻪ اﺑﺘﺪاء ﻛﻲ د‬

‫ﻣﻈﻠﻮﻣﺎﻧﻮ د ژﻏﻮرﻧﻲ ﻟﭙﺎره د ﻇﺎﻟﻤﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﺧﻼف ﭘﻴﻞ ﺷﻮى‪ ،‬ﺗﺎرﻳﺦ ﺷﻬﺎدت ورﻛﻮي ﭼﻲ دﻳﻦ د "ﻓﺮﻋﻮن" او‬
‫"ﻧﻤﺮود" ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻛړې‪ ،‬ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﺎﻧﻮ د ﻣﺴﺘﻜﺒﺮﻳﻨﻮ ﻟﻪ ﺳﻠﻄﯥ ﻧﻪ د ﻧﺠﺎت ﻟﭙﺎره دﻳﻦ ﺗﻪ ﭘﻨﺎه وړي‪ ،‬راﺷﺊ د ﻧړۍ د‬

‫ﻣﻮﺟﻮده ﻟﻮﻳﻮ ادﻳﺎﻧﻮ ﺗﺎرﻳﺦ ﺗﻪ ﻟږ ځﻴﺮ ﺷﺊ‪ ،‬ﻗﺮآن ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻛړئ‪ ،‬د ﺗﻮرات او اﻧﺠﻴﻞ ﻫﻐﻪ ﺑﺮﺧﻲ وﮔﻮرئ ﭼﻲ ﻧﺪي‬

‫ﺗﺤﺮﻳﻒ ﺷﻮې‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ د ﻇﺎﻟﻢ ﭘﻪ ﺧﻼف ﻣﻈﻠﻮم ﺗﻪ د ﺳﻜﻮت ﺳﭙﺎرښﺘﻨﻪ وﮔﻮرى‪ ،‬ﻧﻪ ﻟﻪ ﻇﺎﻟﻢ ﺳﺮه د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﺗﻮﺻﻴﻪ‪،‬‬

‫ﻧﻪ ﺑﻪ د "ﻗﻨﺎﻋﺖ" او "ﺻﺒﺮ" ﻫﻐﻪ ﺗﻌﺒﻴﺮ وﻣﻮﻣﻲ ﭼﻲ ﺗﺎﺳﻮ ﺋﯥ وړاﻧﺪي ﻛﻮي او ﻧﻪ د "ﺗﻘﺪﻳﺮ" ﻫﻐﻪ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﭼﻲ ﻣﻌﻨﺎ‬
‫ﺋﯥ ﻟﻪ "ﻋﻤﻞ" ﻧﻪ ﻻس اﺧﻴﺴﺘﻞ او د ﭘﯧښﻮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻻس ﺗﺮ زﻧﯥ ﻛښﯧﻨﺎﺳﺘﻞ دي‪ .‬ﻗﺮآن ﺧﻮ ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ واﻳﻲ‪:‬‬

‫‪101‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫ﺧﺪاى د ﻫﻴڅ ﻗﻮم وﺿﻊ ﻧﻪ ﺑﺪﻟﻮي ﺗﺮ څﻮ ﻫﻐﻮى ﺧﭙﻞ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺪل ﻧﻜړي‪.‬‬

‫ﺴ ِﻬﻢْ‬
‫إِنَّ اﻟ َّﻠﻪَ ﻻ ُﻳﻐَﻴ ُﺮ ﻣَﺎ ِﺑ َﻘﻮْمٍ ﺣَﺘﻰ ُﻳﻐَﻴﺮُوا ﻣَﺎ ِﺑﺄَﻧ ُﻔ ِ‬
‫ﻗﺮآن ﻟﻮﻣړى ﻟﻪ "ﻃﺎﻏﻮت" ﻧﻪ د اﻧﻜﺎر ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮي‪ ،‬ﺑﻴﺎ ﭘﻪ اﷲ د اﻳﻤﺎن دﻋﻮا ﻗﺒﻠﻮي‪" ،‬ﻃﺎﻏﻮت" ﻫﻐﻪ‬

‫واﻛﺪار دي ﭼﻲ ﺧﻠﻚ ﺧﭙﻠﻲ ﺑﻨﺪﮔﻰ ﺗﻪ اړﻛﻮي‪.‬‬

‫ﻜ ُﻔ ْﺮ ﺑِﺎﻟﻄﻐُﻮتِ وَ ُﻳ ْﺆﻣِﻦ ﺑِﺎﻟ َّﻠﻪِ َﻓ َﻘﺪِ اﺳ َﺘﻤْﺴﻚ ﺑِﺎ ْﻟ ُﻌ ْﺮوَةِ ا ْﻟﻮُ ْﺛﻘَﻰ ﻻ اﻧﻔِﺼﺎمَ َﻟﻬَﺎ وَ اﻟ َّﻠﻪُ‬
‫َﻓﻤَﻦ َﻳ ْ‬
‫ﻋﻠِﻴﻢٌ *‬
‫ﺳﻤِﻴﻊٌ َ‬

‫اﻟﺒﻘﺮة‪256:‬‬

‫ﻧﻮ څﻮك ﭼﻲ د ﻃﺎﻏﻮت ﻧﻪ ﻣﻨﻮﻧﻜﻰ ﺷﻲ او ﭘﻪ اﷲ اﻳﻤﺎن راوړي‪ ،‬ﭘﺪاﺳﻲ ﻛړۍ ﺋﯥ ﻣﻨﮕﻮﻟﻲ ﻟﮕﻮﻟﯥ‬

‫ﭼﻲ ﺷﻠﯧﺪل ﺋﻲ ﻧﺸﺘﻪ او ﺧﺪاى اورﯦﺪوﻧﻜﻰ ﭘﻮه ذات دى‪.‬‬

‫دا ﺗﺎﺳﻮ ﭼﻲ دﻳﻦ د ﻣﻠﺘﻮﻧﻮ اﻓﻴﻮن ﮔڼﺊ او ادﻋﺎ ﻛﻮئ ﭼﻲ دﻳﻦ د ﺑﯥ وزﻟﻮ د ﺗﺨﺪﻋﻰ ﻟﭙﺎره د ﺑډاﻳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﮔټﻪ‬

‫ﺟﻮړ ﺷﻮى‪ ،‬ﻛﻮم دﻳﻦ ﺗﻪ ﮔﻮﺗﻪ ﻧﻴﺴﺊ؟ د دﻳﻦ ﭘﻪ ﻛﻮم اړخ اﺳﺘﻨﺎد ﻛﻮئ؟ ﻛﻮم دﻳﻦ ﺧﭙﻠﻮ ﭘﻠﻮﻳﺎﻧﻮ ﺗﻪ وﻳﻠﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻇﻠﻢ‬
‫او ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ اﻋﺘﺮاض ﻣﻪ ﻛﻮئ‪ ،‬د آﺧﺮت ﭘﻪ ﻃﻤﻊ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﺧﺮاﺑﻰ دﻧﻴﺎ ﻗﻨﺎﻋﺖ وﻛړئ؟! ﺗﺎ ﺗﻪ ﭼﺎ وﻳﻠﻲ ﭼﻲ د دﻳﻦ‬

‫ﻟﻪ ﻧﻈﺮه "ﺻﺒﺮ" د "ﺳﻜﻮت" او "ﺳﺎزش" ﻫﻐﻪ ﺣﺎﻟﺖ دى ﭼﻲ د ﻇﻠﻢ او ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻏﻮره ﻛﯧږي؟ د ﻗﺮآن‬

‫ﻟﻪ ﻧﻈﺮه ﺧﻮ "ﺻﺒﺮ" ﻫﻐﻪ "ﺛﺒﺎت" او اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﺗﻪ واﻳﻲ ﭼﻲ د ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ او ﻇﻠﻢ ﭘﻪ ﺧﻼف د ﺟﻬﺎد ﭘﻪ ﺳﻨﮕﺮوﻧﻮ ﻛﻲ‬
‫ﺑﺎﻳﺪ ﻏﻮره ﺷﻲ‪ ،‬ﺻﺒﺮ ﻳﻌﻨﻰ دا ﭼﻲ د ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻣﺄﻳﻮﺳﻪ ﻧﺸﻮ‪ ،‬ﺑﯥ ﺣﻮﺻﻠﯥ ﻧﺸﻮ‪ ،‬د ﺳﺘﻮﻣﺎﻧۍ اﺣﺴﺎس‬

‫وﻧﻜړو او ﻣﺒﺎرزه ﭘﻪ ﻧﻴﻤﺎﻳﻲ ﻛﻲ ﭘﺮې ﻧږدو‪.‬‬

‫دﻳﻦ ﺧﻮ ﻣﻮږ ﺗﻪ واﻳﻲ‪ :‬دﻧﻴﺎ د آﺧﺮت ﻣﺰرﻋﻪ ده‪ ،‬ښﻪ دﻧﻴﺎ د ﺳﻤﺴﻮر آﺧﺮت ﻧښﻪ ده‪ ،‬ﭼﺎ ﭼﻲ ﻟﻪ ﺣﺮاﻣﻮ ﻻرو ﺧﭙﻠﻪ‬

‫دﻧﻴﺎ ﺳﻤﺴﻮره ﻛړه‪ ،‬ﭘﻪ آﺧﺮت ﻛﻲ ﺋﯥ ځﺎى دوزخ دى‪ ،‬ﺟﻨﺖ د ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ځﺎى دى ﭼﻲ ﭘﻪ دﻧﻴﺎ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻟﻪ اﷲ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ‬

‫ﭼﺎ ﺗﻪ ﺳﺮ ټﻴټ ﻧﻜړ‪ ،‬ﻃﻤﻊ او وﯦﺮه ﺋﯥ ﻳﻮازې ﻟﻪ ﻳﻮه ﺧﺪاى ﻧﻪ وه‪ ،‬ﻋﻤﻞ ﺋﯥ ﺻﺎﻟﺢ وو او روزى ﺋﯥ ﻟﻪ ﺣﻼﻟﻲ ﻻري‬
‫ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړې وه‪.‬‬

‫دﻳﻦ ﺧﻮ ﻣﻮږ ﺗﻪ واﻳﻲ‪ :‬اﻧﺴﺎﻧﺎن د ﻳﻮې ﻛﻮرﻧۍ ﻏړي او د ﻳﻮه ﺑﻞ وروڼﻪ دي‪ ،‬ﺧﺪاى ﺋﯥ ﻳﻮ دى او ﻣﻮر ﭘﻼر ﺋﯥ‬

‫ﻳﻮ‪ ،‬د دوى ﭘﻪ رﮔﻮﻧﻮ ﻛﻲ د ﻳﻮه ﻧﺴﻞ وﻳﻨﻪ ﺟﺎرى ده‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ د ﻟﻮﻳﻲ اﺣﺴﺎس ﻛﻮي او ﻧﻪ ﺑﻪ ﻳﻮ د ﺑﻞ ﭘﻪ‬

‫وړاﻧﺪي د ﺣﻘﺎرت اﺣﺴﺎس‪ ،‬ﭼﺎ ﭼﻲ ﻇﻠﻢ ﺗﻪ ﺳﺮ ټﻴټ ﻛړ‪ ،‬ﭘﻪ ﺣﻘﺎرت راﺿﻰ ﺷﻮ‪ ،‬د ﺑﻞ ﻟﻮﻳﻲ ﺋﯥ وﻣﻨﻠﻪ‪ ،‬ﻟﻪ ذﻟﺖ ﻧﻪ د‬
‫ﻧﺠﺎت ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ دوﻣﺮه ﻫﻢ وﻧﻜړل ﭼﻲ د ﻇﻠﻢ ﻛﻮرﮔﻰ ﭘﺮﯦږدي او داﺳﻲ ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ وﻻړ ﺷﻲ ﭼﻲ ﻫﻠﺘﻪ‬
‫ﺳﺮﻟﻮړى ژوﻧﺪ وﻛړي‪ ،‬د داﺳﻲ ﻛﺲ ځﺎى دوزخ دى‪ ،‬ﻗﺮآن ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﭘﻪ واﺿﺤﻮ اﻟﻔﺎﻇﻮ واﻳﻲ‪:‬‬
‫‪102‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫ﺴ ِﻬﻢْ ﻗَﺎﻟُﻮا ﻓِﻴﻢَ ﻛُﻨ ُﺘﻢْ ﻗَﺎﻟُﻮا ُﻛ ّﻨَﺎ‬
‫ﻜﺔُ ﻇﺎ ِﻟﻤِﻰ أَﻧ ُﻔ ِ‬
‫إِنَّ ا َّﻟﺬِﻳﻦَ َﺗﻮَ ّﻓَﺎ ُﻫﻢُ ا ْﻟ َﻤﻠَﺌ َ‬

‫ﺟﺮُوا ﻓِﻴﻬَﺎ‬
‫ﺳ َﻌﺔً ﻓَﺘﻬَﺎ ِ‬
‫ﻜﻦْ أَرْض اﻟ َّﻠﻪِ وَ ِ‬
‫ﻣُﺴﺘَﻀ َﻌﻔِﻴﻦَ ﻓﻰ اﻷَ ْرضِ ﻗَﺎﻟُﻮا أَ َﻟﻢْ َﺗ ُ‬
‫ﺼﻴﺮا*‬
‫ﺟ َﻬ َّﻨﻢُ وَ ﺳﺎءَت َﻣ ِ‬
‫َﻓﺄُوﻟَﺌﻚ َﻣﺄْوَا ُﻫﻢْ َ‬

‫اﻟﻨﺴﺎء‪97:‬‬

‫ﺑﻰ ﺷﻜﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن ﭼﻲ ﻣﻼﺋﻜﻲ د دوى روح ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﻗﺒﺾ ﻛﻮي ﭼﻲ ﭘﻪ ځﺎن ﺋﯥ ﻇﻠﻢ ﻛړى‪،‬‬
‫ورﺗﻪ واﻳﻲ‪ :‬ﺗﺎﺳﻮ ﭘﻪ څﻪ ﺣﺎل ﻛﻲ وى؟ واﻳﻲ‪ :‬ﻣﻮږ ﻣﺴﺘﻀﻌﻒ وو "ﺿﻌﻴﻒ ﮔڼﻞ ﻛﯧﺪو" ﻣﻼﺋﻜﻲ ﺑﻪ ﭘﻪ‬

‫ځﻮاب ﻛﻲ ورﺗﻪ واﻳﻲ‪ :‬آﻳﺎ د ﺧﺪاى ځﻤﻜﻪ ﭘﺮاﺧﻪ ﻧﻪ وه ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻐﯥ ﻛﻲ ﻣﻮ ﻫﺠﺮت ﻛړى وى؟! ﻧﻮ د‬
‫دوى ځﺎى ﺟﻬﻨﻢ دى څﻮﻣﺮه ﺑﺪ ﮔﺮځﻨځﻰ‪.‬‬

‫دﻳﻦ ﺧﻮ ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ واﻳﻲ‪ :‬اﻧﺴﺎن د ځﻤﻜﻲ ﭘﻪ ﺳﺮ د ﺧﺪاى ﺧﻠﻴﻔﻪ او ﻧﺎﺋﺐ دى‪ ،‬ځﻤﻜﻪ د ده ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻣﺴﺨﺮ‬

‫ﺷﻮې او د ده ﭘﻪ واك ﻛﻲ ورﻛړى ﺷﻮې‪ ،‬دا د ده ﻛﺎر دى ﭼﻲ ﻟﺪې ځﻤﻜﻲ ﻧﻪ ځﺎﻧﺘﻪ د ﺟﻨﺖ ﻣﻘﺪﻣﻪ ﺟﻮړوي ﻛﻪ د‬
‫دوزخ ﭘﻴﻼﻣﻪ‪ .‬د ځﻤﻜﻲ ټﻮل ﻧﻌﻤﺎت د ده ﻟﭙﺎره ﭘﻴﺪا ﻛړى ﺷﻮي‪ ،‬وﯦښ ﺋﯥ ده ﺗﻪ ﺳﭙﺎرل ﺷﻮى‪ ،‬ﻛﻪ وﯦښ ﺋﯥ ﻋﺎدﻻﻧﻪ‬

‫وو‪ ،‬ﻧﻮ دا ﻧﻌﻤﺎت د ټﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻛﻮي‪ ،‬ﻓﻘﺮ د ده د ﻧﺎﻋﺎدﻻﻧﻪ وﯦښ ﻧﺘﻴﺠﻪ ده‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻪ ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﻮ د اﷲ د ﻧﻪ‬
‫ﭘﻴﺮزوﻳﻨﻲ ﻧﺘﻴﺠﻪ‪.‬‬

‫د "ﻗﻀﺎء" او "ﻗﺪر" ﻣﻌﻨﺎ دا ﻧﺪه ﭼﻲ اﻧﺴﺎن ﺑﯥ اﺧﺘﻴﺎره او ﺑﯥ ارادې ﻣﺨﻠﻮق دى‪ ،‬ﭼﻲ ﻧﻪ د اﻧﺘﺨﺎب اﺧﺘﻴﺎر‬

‫ﻟﺮي او ﻧﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺗﻘﺪﻳﺮ او ﺑﺮﺧﻠﻴﻚ ﻛﻲ د ده اراده او ﻋﺰم څﻪ اﻏﻴﺰه ﻟﺮي‪ .‬دا د ﻗﻀﺎء او ﻗﺪر ډﯦﺮ ﻏﻠﻂ او ﻧﺎﺳﻢ‬

‫ﺗﻌﺒﻴﺮ دى‪" ،‬ﻗﺪر" ﻳﻌﻨﻰ دا ﭼﻲ دﻟﺘﻪ د ﻫﺮ څﻪ ﻟﭙﺎره ﺧﺎﺻﻪ او ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻧﻪ ﻣﻨﻮﻧﻜﯥ اﻧﺪازه ټﺎﻛﻞ ﺷﻮې او "ﻗﻀﺎء" ﻳﻌﻨﻰ‬
‫دا ﭼﻲ دﻟﺘﻪ ﻫﺮڅﻪ د ﺛﺎﺑﺘﻮ ﺳﻨﻨﻮ او ﺿﻮاﺑﻄﻮ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧږي‪ ،‬دا ﻫﻤﺎﻏﻪ ﺧﺒﺮه ده ﭼﻲ ﻧﻦ ﺋﯥ ﺳﺎﻳﻨﺲ ﻛﻮي‪،‬‬

‫اﻧﺴﺎن ﺗﻪ د ﻫﻤﺪﻏﻮ ﺳﻨﻨﻮ او ﻣﻘﺪراﺗﻮ ﭘﻪ ﻣﺤﺪودې ﻛﻲ د اﻧﺘﺨﺎب واك او اﺧﺘﻴﺎر ورﻛړى ﺷﻮى‪ ،‬ﭘﻪ ﺳﻢ اﻧﺘﺨﺎب‬

‫ﺋﯥ ﺳﻢ ﻧﺘﺎﺋﺞ ﻣﺮﺗﺐ ﻛﯧږي او ﺧﺮاب اﻧﺘﺨﺎب ﺋﯥ ﺧﺮاب ﻧﺘﺎﺋﺞ ورﻛﻮي‪ ،‬دا داﺳﻲ وﮔڼﻲ ﻟﻜﻪ ﭼﻲ د ﻛﻮم ﺳﺘﺮ داﺳﻲ‬

‫ﺑﺎغ ﺧﺎوﻧﺪ ﭼﻲ ﺟﮓ ﺟﮓ دﻳﻮاﻟﻮﻧﻪ ﻟﺮي‪ ،‬د ﺧﺎوﻧﺪ ﻟﻪ اﺟﺎزى ﭘﺮﺗﻪ ﻫﻴڅﻮك ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﻧﺸﻲ ﻧﻨﻮﺗﻰ‪ ،‬د راز راز ﻣﻴﻮو‬

‫وﻧﻲ ﻟﺮي‪ ،‬ﺧﭙﻞ ﻛﻮم ﮔﺮان دوﺳﺖ ﺗﻪ د ﺑﺎغ ﻛﻠﻲ ورﻛﻮي او ورﺗﻪ واﻳﻲ‪ :‬دې ﺑﺎغ ﺗﻪ ﻟﺪې ﻛﻠﻲ ﻧﻪ ﭘﻪ اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه‬

‫ﻧﻨﻮﺗﻰ او ﻫﺮ راز ﻣﻴﻮې ﺧﻮړى ﺷﻲ‪ ،‬ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د دې ﺑﺎغ اﺧﺘﻴﺎر ﺳﺘﺎ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ دى‪ ،‬ﺧﻮ ﻣﺘﻮﺟﻪ اوﺳﻪ ﭼﻲ د‬

‫دې ﺑﺎغ ﻳﻮه ﻟﻮري ﺗﻪ داﺳﻲ وﻧﻲ دي ﭼﻲ ﻣﻴﻮې ﺋﯥ ﺳﺘﺎ ﻟﭙﺎره ﻣﻀﺮي دي‪ ،‬ﻛﻪ دا ﻣﻴﻮه دي وﺧﻮړﻟﻪ ﺗﺎ ﻧﺎروﻏﻪ ﻛﻮي‬

‫او زﻣﺎ د ﻧﺎرﺿﺎﻳﺘﻰ ﺑﺎﻋﺚ ﮔﺮځﻲ‪ .‬ﺑﺎغ ﺗﻪ ﻟﻪ ﻧﻨﻮﺗﻮ وروﺳﺘﻪ ﭼﻲ ﻧﻮﻣﻮړى ﻛﺲ ﻫﺮڅﻪ ﻛﻮي ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺋﯥ د ده ﭘﻪ‬

‫ﺧﭙﻠﻪ ﻏﺎړه دى‪ ،‬ﻫﻢ ﻣﻔﻴﺪه ﻣﻴﻮه ﺧﻮړى ﺷﻲ او ﻫﻢ ﻣﻀﺮه‪ ،‬د اﻧﺘﺨﺎب واك ورﻛړى ﺷﻮى‪ ،‬د ﺧﭙﻞ اﻧﺘﺨﺎب ﻧﺘﺎﺋﺞ ﺑﻪ‬

‫‪103‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫ﮔﺎﻟﻲ‪ ،‬ښﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺋﯥ ښﻪ ﻧﺘﺎﺋﺞ ﻟﺮي او ﺑﺪ اﻧﺘﺨﺎب ﺋﯥ ﺑﺪ‪ .‬د ځﻤﻜﻲ ﭘﻪ ﺳﺮ د اﻧﺴﺎن ﺧﻼﻓﺖ او د ﻗﻀﺎء او ﻗﺪر ﭘﻪ‬

‫وړاﻧﺪي د ﻫﻐﻪ ﻣﺤﻜﻮﻣﻴﺖ او ده ﺗﻪ د "اﺧﺘﻴﺎر" او "اﻧﺘﺨﺎب" ﺻﻼﺣﻴﺖ ورﻛﻮﻟﻮ ﻣﻌﻨﺎ ﻫﻤﺪاﺳﻲ ده‪.‬‬

‫‪4‬ـ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ وﻳﻞ‪" :‬ﻣﺎده" ﺗﻞ وه او ﺗﻞ ﺑﻪ وي‪ ،‬ﻧﻪ ﭼﺎ ﭘﻴﺪا ﻛړې او ﻧﻪ ﺋﯥ څﻮك ﺧﺘﻤﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪.‬‬
‫ﻣﻮږ ورﺗﻪ وﻳﻞ‪ :‬د "ﻣﺎدې" ﭘﻪ ﻫﻠﻜﻪ دا ﺗﺼﻮر د ﻧﻮﻟﺴﻤﻲ ﭘﻴړۍ زوړ او ﻏﻴﺮواﻗﻌﻰ ﺗﺼﻮر دى‪ .‬اوس‬

‫ﺧﻮﺳﺎﻳﻨﺲ ﻧﻪ اﺗﻢ ﺗﻪ ﺟﺰء ﻻﻳﺘﺠﺰا واﻳﻲ او ﻧﻪ ﻣﺎده داﺳﻲ ﻫﺴﺘﻰ ﮔڼﻲ ﭼﻲ ﻧﻪ ﭘﻴﺪا ﺷﻮې او ﻧﻪ ﺧﺘﻤﯧﺪوﻧﻜﯥ ده او ﻧﻪ‬

‫ﻣﺎده د ﻛﺎﺋﻨﺎﺗﻮ د ﺳﺘﺮي ﻣﺎڼۍ ﻟﻮﻣړۍ ﺧښﺘﻪ ﮔڼﻲ‪ ،‬ﺑﺮ ﻋﻜﺲ د "ﻣﺎدې" ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ واﻳﻲ ﭼﻲ ﻫﻐﻪ د ﻫﺴﺘﻰ ﻳﻮ‬

‫ﻣﺘﺤﻮل او ﻣﺆﻗﺘﻰ ﺣﺎﻟﺖ دى‪ ،‬ﭘﻴﺪا ﻛﯧږي او ﺧﺘﻤﯧږي‪ ،‬ﻟﻪ اﻧﺮژى ﺟﻮړه ﺷﻮې او ﭘﻪ اﻧﺮژى ﺑﺪﻟﯧږي‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ‬

‫وﻳﻞ‪ :‬ﺗﺠﺮﺑﻰ دا ﺧﺒﺮه ﺛﺎﺑﺘﻪ ﻛړې ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﻴﻤﻴﺎوي ﺗﻌﺎﻣﻼﺗﻮ ﻛﻲ ﻧﻪ څﻪ ﺧﻠﻖ ﻛﯧږي او ﻧﻪ ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ ځﻲ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ ﺷﻜﻞ‬
‫ﺋﯥ ﻟﻪ ﻳﻮه ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ ﭘﻪ ﺑﻞ ﺑﺪﻟﯧږي‪ ،‬ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ دا ﺧﺒﺮه ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮ ﭼﻲ ﻣﺎده ﻧﻪ ﺧﻠﻖ ﺷﻮې او ﻧﻪ ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ ځﻲ‪ ،‬ﺗﻞ وه او‬

‫ﺗﻞ ﺑﻪ وي!! ﺧﻮ دوى دې ﺗﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻧﺪي ﭼﻲ د اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻋﻠﻮﻣﻮ د دې ﭘﺮﯦﻜړي اﻃﻼق ﻳﻮازې د اﻧﺴﺎن ﭘﻪ "ﺗﻮان" او‬

‫ﻗﺪرت ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ اﻧﺴﺎن ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ څﻪ ﺧﻠﻖ ﻛړي ﻳﺎ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ ﻳﻮﺳﻰ‪ ،‬دې ﭘﺮﯦﻜړي ﺗﻪ ﻋﻤﻮﻣﻴﺖ ورﻛﻮل‬

‫ﻧﻪ ﻣﻌﻘﻮﻟﻪ ﺧﺒﺮه ده او ﻧﻪ ﻋﻠﻤﻲ‪ ،‬ﻧﻪ ﺳﺎﻳﻨﺲ دا ﺧﺒﺮه ﻛړې او ﻧﻪ د اﻧﺴﺎن ﻋﻘﻞ دا ﺧﺒﺮه ﻣﻨﻲ‪ .‬ﻫﻤﺪا اوس اوس اﻧﺴﺎن ﺗﻪ‬
‫دا ﺧﺒﺮه ﺛﺎﺑﺘﻪ ﺷﻮې ﭼﻲ ﭘﻪ ﻧﻮﻳﻮ ﻛﺸﻒ ﺷﻮﻳﻮ ﻛﻬﻜﺸﺎﻧﻮﻧﻮ ﻛﻲ "اﻧﺮژى" ﭘﻪ "ذراﺗﻮ" د ﺑﺪﻟﯧﺪو ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ده او‬
‫ﻫﻤﺪا اﺑﺘﺪاﺋﻰ ذرى ورو ورو د ﻣﺎدې ﺷﻜﻞ ﻏﻮره ﻛﻮي او ﺳﺘﻮرى ﺗﺮې ﺟﻮړﯦږي‪.‬‬

‫ﻋﻠﻢ ﻧﻪ ﻳﻮازې دا ﺧﺒﺮه ﺛﺎﺑﺘﻪ ﻛړې ﭼﻲ "ﻣﺎده" "ﺧﻠﻖ" ﺷﻮې‪ ،‬ﻣﺨﻜﻲ ﻧﻪ وه‪ ،‬ﭘﻪ ﻳﻮې ﺧﺎﺻﻲ ﻣﺮﺣﻠﯥ ﻛﻲ ﭘﻴﺪا‬

‫ﺷﻮې‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ د ﻣﺎدې ﺗﻞ ﭘﺎﺗﯥ ﺗﺼﻮر ﻫﻢ ﺗﻜﺬﻳﺒﻮي‪ ،‬ﻋﻠﻢ د ﻻوازﻳﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﺗﺮدﻳﺪ ﻛړې ﭼﻲ وﻳﻞ ﺋﻰ‪" :‬د ﻛﺘﻠﯥ‬
‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻲ ﻣﻘﺪار ﺛﺎﺑﺖ دى‪ ،‬ﻧﻪ ﻛﻤﯧږي ﻧﻪ زﻳﺎﺗﻴږي" دا ﻳﻮه زړه ﺑﯥ ﺑﻨﻴﺎده ﻧﻈﺮﻳﻪ وه ﭼﻲ ډﯦﺮ د ﻣﺨﻪ ﺗﻜﺬﻳﺐ ﺷﻮې‪،‬‬

‫اﻧﺸﺘﻴﻦ دا ﺧﺒﺮه ﺛﺎﺑﺘﻪ ﻛړه ﭼﻲ ﻛﻪ ﻣﺎده د ﻧﻮر د ﺳﺮﻋﺖ ﭘﻪ اﻧﺪازه ﺣﺮﻛﺖ وﻛړي ﭘﻪ اﻧﺮژى ﺗﺒﺪﻳﻠﯧږي او ﻛﺘﻠﻪ ﺋﯥ‬

‫ﻻﻳﺘﻨﺎﻫﻲ ﻛﯧږي‪ .‬د ده دا ﻧﻈﺮﻳﻪ د ﻓﺰﻳﻚ ﭘﻪ ﻻﻧﺪې ﻣﻨﻞ ﺷﻮي ﻓﻮرﻣﻮل ﻛﻲ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺷﻮې‪:‬‬
‫‪E=MC2‬‬

‫‪2‬‬

‫)‪1-(V/C‬‬

‫‪M= MO /‬‬

‫ﭘﻪ ﻟﻮﻣړي ﻓﻮرﻣﻮل ﻛﻲ ‪ E‬د اﻧﺮژي ﻟﭙﺎره‪ M ،‬د ﻛﺘﻠﯥ ﻟﭙﺎره او ‪ C‬د ﻧﻮر د ﺳﺮﻋﺖ ﻟﭙﺎره او ﭘﻪ دوﻫﻢ ﻓﻮرﻣﻮل ﻛﻲ‬

‫‪ MO‬د ﻟﻮﻣړۍ ﻛﺘﻠﯥ ﻟﭙﺎره‪ V ،‬د ﺟﺴﻢ د ﺳﺮﻋﺖ ﻟﭙﺎره‪ C ،‬د ﻧﻮر د ﺳﺮﻋﺖ ﻟﭙﺎره او ‪ M‬د وروﺳﺘۍ ﻛﺘﻠﯥ ﻟﭙﺎره راوړل‬
‫ﺷﻮى‪.‬‬

‫دا ﻓﻮرﻣﻮﻟﻮﻧﻪ ﺛﺎﺑﺘﻮي ﭼﻲ ﻛﻪ د ﻣﺎدې ﺳﺮﻋﺖ ﻳﻮه ﻣﻌﻴﻦ ﻣﻘﺪار ﺗﻪ ورﺳﯧږي ﭘﻪ اﻧﺮژى ﺑﺪﻳﻠﯧږي او ﻛﺘﻠﻪ ﺋﯥ‬

‫ﻻﻳﺘﻨﺎﻫﻰ ﻛﯧږي‪ ،‬د اﻧﺴﺎن ﻋﻘﻞ ﻫﻤﺪا ﺣﻜﻢ ﻛﻮي ﭼﻲ ﻛﻪ ﻣﺎده ﻣﺘﻜﺎﺛﻔﻪ اﻧﺮژى وي او ﻟﻪ اﻧﺮژى ﻧﻪ ﺟﻮړه ﺷﻮې وي‪،‬‬

‫‪104‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫ﻻﺑﺪ ﺑﻪ د ﺗﺠﺰﻳﻰ ﭘﻪ ﺻﻮرت ﻛﻲ ﺑﯧﺮﺗﻪ ﭘﻪ اﻧﺮژى ﺑﺪﻟﯧږي‪ ،‬ﻣﺎده ﭘﻪ اﻧﺮژى ﻟﻪ ﺑﺪﻟﯧﺪو وروﺳﺘﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﺎدي ﻇﻮاﻫﺮ ﻟﻪ‬

‫ﻻﺳﻪ ورﻛﻮي‪ ،‬ﻟﺪې وروﺳﺘﻪ ﻧﻪ ﻛﺘﻠﻪ ﻟﺮي‪ ،‬ﻧﻪ ﺣﺠﻢ او ﻧﻪ وزن‪ ،‬ﻧﻪ د ﻣﻜﺎن ﭘﻪ درﻟﻮدو ﻣﻘﻴﺪ ده او ﻧﻪ د "زﻣﺎن" ﭘﻪ‬
‫ﻣﺮاﻋﺎت‪ ،‬ﻟﻪ ټﻮﻟﻮ ﻣﺎدي ﻣﺤﺪودﻳﺘﻮﻧﻮ ﻧﻪ ووځﻲ‪.‬‬

‫ﺳﺎﻳﻨﺲ د ﺷﻠﻤﻲ ﭘﻴړۍ ﺗﺮ ﻧﻴﻤﺎﻳﻲ ﭘﻮري د ﻣﺎدې ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ وﻳﻞ ﭼﻲ ﻫﻐﻪ د اﻧﺮژى ﻣﺘﻜﺎﺛﻒ ﺣﺎﻟﺖ دى‪ ،‬ﻣﺎده ﻟﻪ‬

‫اﻟﻜﺘﺮون‪ ،‬ﭘﺮوﺗﻮن او ﻧﻴﻮﺗﺮون ﻧﻪ ﺟﻮړه ﺷﻮې‪ ،‬ﺧﻮ وروﺳﺘﻪ ورﺗﻪ ﻣﻌﻠﻮﻣﻪ ﺷﻮه ﭼﻲ اﺗﻢ ﻟﻪ اﻟﻜﺘﺮون‪ ،‬ﭘﺮوﺗﻮن او‬

‫ﻧﻴﻮﺗﺮون ﻧﻪ ﻋﻼوه ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻧﻮر اﺟﺰاء ﻟﺮي‪ ،‬د اﺗﻢ د ﻣﺰﻳﺪ ﺗﺠﺰﻳﻰ ﭘﻪ ﺑﻬﻴﺮ ﻛﻲ ﻫﻐﻪ ځﺎى ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ ﭼﻲ د‬

‫"ﻣﻘﻨﺎﻃﻴﺴﻰ ﻣﻴﺪان" او "ﺳﺎﺣﻰ" ﻧﻮم ورﻛﻮي‪ ،‬داﺳﻲ څﻪ ﭼﻲ ﻧﻪ "ﺣﺠﻢ" ﻟﺮي‪ ،‬ﻧﻪ "وزن"‪ ،‬ﻧﻪ "ﻛﺘﻠﻪ" او ﻧﻪ د‬
‫"ﻣﻜﺎن" او "زﻣﺎن" ﺗﺎﺑﻊ‪.‬‬

‫ﻣﺎده ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻫﺮ ﺷﻜﻞ ﻛﻲ د اﺟﺰاوو ﻟﻪ ﺗﺮﻛﻴﺐ ﻧﻪ ﺟﻮړه ﺷﻮې او ﻋﻘﻞ واﻳﻲ‪ :‬ﻫﺮ ﻣﺮﻛﺐ ﺑﺎﻳﺪ د ﭘﻴﺪاﻳښﺖ ﻳﻮه‬

‫ﻣﻌﻴﻨﻪ ﻧﻴټﻪ وﻟﺮي او ﺣﺘﻤﺎً ﺑﻪ د ﺧﺘﻤﯧﺪو او ﺑﯧﺮﺗﻪ ﺗﺠﺰﻳﻰ ﺛﺎﺑﺘﻪ ﻧﻴټﻪ ورﺗﻪ اﻧﺘﻈﺎر ﻛﻮي‪ ،‬د ﻳﻮه "ﻣﺮﻛﺐ" ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ دا‬

‫ﺧﺒﺮه ﻛﻮل ﭼﻲ ﺗﻞ وو او ﺗﻞ ﺑﻪ وي‪ ،‬د ﻋﻘﻞ ﺧﻼف او ﻏﻴﺮ ﻋﻠﻤﻲ ﺧﺒﺮه ده‪.‬‬

‫ﻛﻪ د اﻧﺴﺎن ﻋﻠﻢ دې ﻧﺘﻴﺠﻰ ﺗﻪ ورﺳﯧږي ﭼﻲ وواﻳﻲ‪ :‬اﻧﺴﺎن ﻧﻪ څﻪ ﭘﻴﺪا ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ او ﻧﻪ ﺋﯥ ﻧﺎﺑﻮدوﻟﻰ ﺷﻲ‪ .‬دا‬

‫ﻫﻤﺎﻏﻪ ﺧﺒﺮه ده ﭼﻲ ﻗﺮآن ﺋﯥ ﻛﻮي او واﻳﻲ‪:‬‬

‫ﺨ ْﻠﻖَ ُﺛﻢَّ ُﻳﻌِﻴﺪُهُ‬
‫أَ ّﻣَﻦ َﻳ ْﺒﺪَؤُا اﻟ َْ‬
‫ﻫﻐﻪ څﻮك دى ﭼﻲ ﭘﻴﺪاﻳښﺖ ﺋﯥ ﭘﻴﻞ ﻛړى او ﺑﻴﺎﺋﻰ اﻋﺎده ﻛﻮي‪.‬‬
‫ﺧﻮ د اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻋﻠﻢ دې ﭘﺮﯦﻜړي ﺗﻪ ﻋﻤﻮﻣﻴﺖ ورﻛﻮل او دا ادﻋﺎ ﻛﻮل ﭼﻲ‪ :‬ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ څﻪ ﭘﻴﺪا ﻛړي‬

‫ﻳﺎ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ ﻳﻮﺳﻰ‪ ،‬ﻧﻮ ﻣﻮﺟﻮد ﺷﻴﺎن ﻧﻪ ﭘﻴﺪا ﺷﻮي او ﻧﻪ ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ ﺗﻠﻮﻧﻜﻰ دي‪ ،‬ﻳﻮازې ﺷﻜﻞ ﺋﯥ ﺑﺪﻟﯧږي‬

‫راﺑﺪﻟﯧږي‪ ،‬دا ﻳﻮه ﻧﺎﻣﻌﻘﻮﻟﻪ ادﻋﺎ ده‪ ،‬د واﻗﻌﻴﺖ ﺧﻼف او ﻳﻮه ﻣﺤﺪود او ﻣﺸﺮوط اﺻﻞ ﺗﻪ ﻋﻤﻮﻣﻴﺖ ورﻛﻮل‪.‬‬
‫‪5‬ـ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ وﻳﻞ‪ :‬ژوﻧﺪون د ﻣﺎدې د ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﺘﻴﺠﻪ ده‪.‬‬
‫ﻣﻮږ ورﺗﻪ وﻳﻞ‪:‬‬

‫ﺳﺘﺎﺳﻮ دا ادﻋﺎ "ﻋﻠﻢ" ﻧﻪ ﻣﻨﻲ‪ ،‬د ژوﻧﺪ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د ﻋﻠﻢ وروﺳﺘۍ ﭘﺮﯦﻜړه د دې ادﻋﺎ ﺧﻼف ده‪ ،‬ﻋﻠﻢ واﻳﻲ‪ :‬ﻫﺮ‬

‫ژوﻧﺪى ﺷﻲ ﻟﻪ ﺑﻞ ژوﻧﺪي ﺷﻲ ﻧﻪ ﭘﻴﺪا ﻛﯧږي‪ .‬د ﺑﻴﻮﻟﻮژى ﻣﺸﻬﻮر ﻋﺎﻟﻢ ﭘﺎﺳﺘﻮر دا ﺧﺒﺮه ﺛﺎﺑﺘﻪ ﻛړه ﭼﻲ ژوﻧﺪى ﻟﻪ‬

‫ژوﻧﺪي ﭘﻴﺪا ﻛﯧږي‪ ،‬ﻣړه ﺗﻮﻛﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﭘﻪ ژوﻧﺪﻳﻮ ﺗﻮﻛﻮ ﻧﻪ ﺑﺪﻟﯧږي‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ ژوﻧﺪى ﺗﻮﻛﻰ ﻟﻪ ژوﻧﺪۍ ﻧﻄﻔﯥ را ﭘﻴﺪا‬

‫‪105‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫ﻛﯧږي او ژوﻧﺪي ﺷﻴﺎن ﻟﻪ ﻣړو ﺗﻮﻛﻮ ﻧﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﻧﻄﻔﻪ ﺟﻮړوي‪ .‬د ﭘﺎﺳﺘﻮر د ﺗﺠﺮﺑﻰ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ د ﻫﺮ ژوﻧﺪي ﺷﻲ د ﭘﻴﺪا‬

‫ﻛﯧﺪو ﻟﭙﺎره ژوﻧﺪۍ ﻏﻴږ ﭘﻜﺎر ده‪ .‬ﻫﻐﻪ د ﺧﭙﻠﻲ ﺧﺒﺮي د ﺛﺒﻮت ﻟﭙﺎره د )‪ (s‬ﭘﻪ څﯧﺮ ﻳﻮ ټﻴﻮب ﻏﻮره ﻛړ‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﻨځ ﻛﻲ ﺋﯥ‬

‫ﺗﻌﻘﻴﻢ ﺷﻮې ﻏﻮښﻪ ﻛښﯧښﻮده‪ ،‬د ټﻴﻮب دواړه ﺧﻮﻟﯥ ﺋﯥ داﺳﻲ ﺑﻨﺪي ﻛړې ﭼﻲ د ژوﻧﺪي ﺷﻴﺎﻧﻮ ﺗﯧﺮﯦﺪل ﺗﺮې ﻣﻤﻜﻦ‬

‫ﻧﻪ وو‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﻮا ﺗﺮې ﺗﯧﺮﯦﺪى ﺷﻮه‪ ،‬د ټﻴﻮب داﺧﻠﻲ ﺟﺪار ﺋﯥ ﭘﻪ داﺳﻲ ﺳﺮﻳښﻨﺎﻛﻲ ﻣﺎدې ﻏﻮړ ﻛړ ﭼﻲ د ﻫﻮا د‬
‫ﺗﯧﺮﯦﺪو ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻫﺮ ژوﻧﺪى ﺗﻮﻛﻰ ﺟﺬب ﻛړي او ﻏﻮښﻲ ﺗﻪ د رﺳﯧﺪو ﻣﺨﻪ ﺋﯥ وﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬ﭘﺪې ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻫﻐﻪ د‬
‫ټﻴﻮب داﺧﻠﻲ ﻓﻀﺎء داﺳﻲ ﺟﻮړه ﻛړه ﭼﻲ د ژوﻧﺪون ﻟﭙﺎره ﻣﺴﺎﻋﺪه وه‪ ،‬ﻛﻪ ﻣړه ﺗﻮﻛﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﭘﻪ ژوﻧﺪﻳﻮ ﺑﺪﻟﯧﺪﻟﻰ؛‬

‫ﻧﻮ د ﭘﺎﺳﺘﻮر ﭘﻪ ټﻴﻮب ﻛﻲ ﺑﻪ ﺣﺘﻤﺎً ﻟﻪ ﻫﻐﻲ ﻏﻮښﻰ ﻧﻪ ژوﻧﺪى ﻣﻮﺟﻮد ﺟﻮړ ﺷﻮى وو ﺧﻮ دا ټﻴﻮت ﺗﺮ اوﺳﻪ د ﭘﺎﺳﺘﻮر‬
‫ﭘﻪ ﻻﺑﺮاﺗﻮار ﻛﻲ ﭘﺎﺗﯥ دى‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﻐﻪ ﻏﻮښﻪ ﭘﻪ ژوﻧﺪي ﻣﻮﺟﻮد ﻧﺪه ﺗﺒﺪﻳﻠﻪ ﺷﻮې‪ .‬د ﭘﺎﺳﺘﻮر ﻟﺪې ﻣﻬﻤﻲ ﺗﺠﺮﺑﻰ ﺳﺮه‬

‫ټﻮﻟﻮ ﺑﻴﻮﻟﻮژى ﭘﻮﻫﺎﻧﻮ ﺗﻮاﻓﻖ وﻛړ او د ده ﺧﺒﺮه ﺋﯥ د ﻳﻮه ﻗﺎﻃﻊ ﻋﻠﻤﻲ اﺻﻞ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ ﻗﺒﻮﻟﻪ ﻛړه‪ ،‬ﺗﺮ ﻧﻨﻪ د ﭘﺎﺳﺘﻮر‬
‫ﻫﻤﺪا ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻋﻤﻠﻲ ﻛﺎروړﻧﻪ ﻟﺮي او د ﺧﻮراﻛﻲ ﻣﻮادو ﺳﺎﺗﻨﻪ د ﻫﻤﺪې ﻋﻠﻤﻲ اﺻﻞ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﺗﺮ ﺳﺮه ﻛﯧږي‪ ،‬ﻏﻮښﻪ‪،‬‬

‫ﺷﻴﺪې او ﻧﻮر ﺧﻮراﻛﻲ ﻣﻮاد ﻫﻮﻣﺮه واﯦﺸﻮي ﭼﻲ ژوﻧﺪۍ ﻧﻄﻔﯥ ﭘﻜﻲ ﺧﺘﻤﻲ ﻛړي‪ ،‬ﺑﻴﺎ ﺋﯥ ﭘﺪاﺳﻲ ﻇﺮوﻓﻮ ﻛﻲ ځﺎى‬

‫ﭘﻪ ځﺎى ﻛړي ﭼﻲ ژوﻧﺪي ﻣﻮﺟﻮدات ورﻧﻨﻮﺗﻰ ﻧﺸﻲ‪ ،‬ﭘﺪې ﻋﻤﻠﻴﻰ ﺳﺮه د ﺧﻮراﻛﻲ ﻣﻮادو د د ورﺳﺘﯧﺪو ﻣﺨﻪ‬
‫ﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬دې ﻋﻤﻠﻴﯥ ﺗﻪ ﭘﺎﺳﺘﻮرﻳﺰه واﻳﻲ‪ ،‬د ﭘﺎﺳـﺘﻮرﻳﺰى د ﻋﻤﻠﻴﯥ ﺑﻨﺴټ ﭘﺪې ﻣﻔﻜﻮرې وﻻړ دى ﭼﻲ ژوﻧﺪ ﻟﻪ ژوﻧﺪ‬

‫ﻧﻪ را ﭘﻴﺪا ﻛﯧږي‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا راز ﻣﻮږ ﻫﻐﻮى ﺗﻪ وﻳﻞ‪ :‬ﻛﻪ ژوﻧﺪون د ﻣﺎدې د ﺗﺪرﻳﺠﻲ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﺘﻴﺠﻪ وﻣﻨﻮ ﻟﻪ څﻮ ﺳﺘﺮو اﺷﻜﺎﻻﺗﻮ ﺳﺮه‬

‫ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛﻴږو‪:‬‬

‫دا ﻣﻔﻜﻮره ﻣﻮږ دې ﺗﻪ اړﻛﻮي ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا د ﻣﺎدې د ﭘﻴﺪاﻳښﺖ ﭘﻪ ﻳﻮې ﺛﺎﺑﺘﻲ ﻧﻴټﯥ ﺑﺎور وﻛړو او ﻟﻪ ﺑﻠﻲ‬

‫ﺧﻮا د ﻣﺎدې اﺑﺘﺪاﻳﻲ ﺳﻜﻮن وﻣﻨﻮ!! دا ځﻜﻪ ﭼﻲ د ﻣﺎدې ﻣﺎﻳﻞ ﮔﺮاف ﺣﺘﻤﺎً د زﻣﺎﻧﯥ ﻟﻪ اﻓﻘﻴﮕﺮاف ﺳﺮه د ﺗﻘﺎﻃﻊ‬
‫ﻳﻮه ﻧﻘﻄﻪ ﭘﻪ ﮔﻮﺗﻪ ﻛﻮي ﭼﻲ د ﻣﺎدې د ﭘﻴﺪاﻳښﺖ او د ﺣﺮﻛﺖ د ﭘﻴﻞ ﻧﻘﻄﻪ ده‪ ،‬ﮔﺮاف ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ ﻻﻧﺪې ﺷﻜﻞ وي‪:‬‬

‫ﺯﻣﺎﻥ‬

‫ﺍﻧﺴﺎﻥ‬

‫ﺳﺎﺩﻩ ﮊﻭﻯ‬

‫ﺑﻴﺰﻭ‬

‫ﰉ ﺭﻭﺡ ﻣﺎﺩﻩ‬

‫ﺗﻜﺎﻣﻞ‬

‫ﻛﻪ ﻣﻮږ د اوﺳﻨۍ زﻣﺎﻧﯥ ﻟﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﻪ ﺷﺮوع وﻛړو او ورو ورو ﻣﺨﻜﻲ زﻣﺎﻧﯥ ﺗﻪ ﭘﻪ ﺷﺎ وﻻړ ﺷﻮ او وﮔﻮرو‬
‫‪106‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫ﭼﻲ د ﻣﺎﺗﺮﻳﺎﻟﻴﺴﺘﻰ ﻓﻠﺴﻔﻰ ﻟﻪ ﻣﺨﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ اﻧﺴﺎن ﻛﻮم ﻣﺮاﺣﻞ ﺗﯧﺮ ﺷﻮي وي‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﻔﺮﻛﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻫﺮ څﻮ ﻣﻠﻴﻮﻧﻪ‬

‫ﻛﺎﻟﻪ د ﻣﺨﻪ‪ ،‬اﻧﺴﺎن ﭘﻪ داﺳﻲ ﺑڼﻪ ﻛﻲ وﮔﻮرو ﭼﻲ اوﺳﻨﻰ ﺷﻜﻞ ﺋﯥ د زﻣﺎﻧﯥ د ﺗﯧﺮﯦﺪو ﭘﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﺗﺮ ﻫﻐﻪ ﺷﻜﻞ ﻧﻪ‬
‫ﻣﺨﻜﻲ ﺗﻠﻠﻰ او ﻣﺘﻜﺎﻣﻞ دى‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ د ده ﺗﻜﺎﻣﻞ د زﻣﺎﻧﯥ ﭘﻪ ﻓﻜﺘﻮر ﭘﻮري ﺗړﻟﻰ دى‪ ،‬ﻫﺮ څﻮﻣﺮه ﭼﻲ زﻳﺎت وﺧﺖ‬

‫ورﺑﺎﻧﺪي ﺗﯧﺮﯦږي زﻳﺎت ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻛﻮي‪ ،‬د ﻏﻴﺮﻣﺘﻜﺎﻣﻞ او ﺑﺴﻴﻂ ﺣﺎﻟﺖ ﻳﻮازﻧۍ وﺟﻪ ﺋﯥ دا ده ﭼﻲ د ﻣﺘﻜﺎﻣﻞ ﺣﺎﻟﺖ‬
‫ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻛﻢ وﺧﺖ ورﺑﺎﻧﺪي ﺗﯧﺮ ﺷﻮى‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﻔﺮﻛﻲ ﺧﺎﻣﺨﺎ ﺑﺎﻳﺪ داﺳﻲ ﭘړاو ﺗﻪ ورﺳﻴږو ﭼﻲ ﻣﺎده ﺳﺎﻛﻨﻪ ده او‬

‫"ﺻﻔﺮ" زﻣﺎﻧﻪ ورﺑﺎﻧﺪي ﺗﯧﺮه ﺷﻮې‪ ،‬ﺧﻮ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﻧﻪ د ﻣﺎدې "ﺳﻜﻮن" ﻣﻨﻲ او ﻧﻪ ﺋﯥ د ﭘﻴﺪاﻳښﺖ ﻧﻴټﻪ‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﺪې‬

‫ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰ دى ﭼﻲ د ﺗﺪرﻳﺠﻰ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﻈﺮﻳﻪ څﻨﮕﻪ د ﻣﺎدې د داﺋﻤﻲ ﺣﺮﻛﺖ او ﭘﻪ ﻻﻳﺘﻨﺎﻫﻰ ﻛﻲ د ﻣﺎدې د ﭘﻴﺪاﻳښﺖ‬

‫ﻟﻪ ﻏﻠﻂ ﺗﺼﻮر ﺳﺮه ﺗﻠﻔﻴﻖ ﻛړي‪.‬‬

‫‪6‬ـ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ وﻳﻞ‪ :‬د "ﻣﺎدې ﺗﻜﺎﻣﻞ" د اﺿﺪادو ﺗﺮ ﻣﻨځ د داﺋﻤﻲ ﻧﺰاع ﻧﺘﻴﺠﻪ ده‪ ،‬د ﻣﺎدې ﻫﺮ ﺗﻮﻛﻲ ﭘﻪ‬

‫ﺧﭙﻞ زړه ﻛﻲ دوې ﺑﺮﺧﻲ ﻟﺮي‪ ،‬ﻳﻮه د ﺑﻞ ﺿﺪ‪" ،‬ﺗﺰ" او "اﻧﺘﻰ ﺗﺰ" ﭼﻲ ﭘﻪ ﻣﺴﻠﺴﻞ او اﻧﻘﻄﺎع ﻧﻪ ﻣﻨﻮﻧﻜﯥ ﺗﻮﮔﻪ ﭘﻪ‬
‫ﺧﭙﻠﻮ ﻛﻲ ﭘﻪ داﺋﻤﻲ ﻧﺰاع ﺑﻮﺧﺖ دي‪ ،‬ﻫﻤﺪا داﺋﻤﻲ ﻧﺰاع ﻣﺎده د ﺗﻜﺎﻣﻞ ﭘﻪ ﻟﻮري ﺧﻮځﻮي‪.‬‬

‫ﻣﻮږ ورﺗﻪ وﻳﻞ‪ :‬د ﻣﺎدې ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺳﺘﺎﺳﻮ دا ﺗﺼﻮر ﻫﻢ د ﻧﻮرو ﻏﻠﻄﻮ ﺗﺼﻮراﺗﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ ﺑﯥ ﺑﻨﻴﺎده او ﻏﻴﺮ ﻋﻠﻤﻲ‬

‫دى‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ د اﺿﺪادو ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻧﻪ؛ ﺑﻠﻜﻲ د ازواﺟﻮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ده‪ ،‬ﻳﻮه ﺑﺮﺧﻪ ﺋﯥ د ﺑﻠﻲ ﺑﺮﺧﻲ ﺿﺪ ﻧﻪ ﺑﻠﻜﻲ ﻣﻜﻤ َﻠٌﻪ ده‪،‬‬
‫ﻫﺮ ﺗﺮﻛﻴﺐ د ازواﺟﻮ ﻟﻪ ﻳﻮواﻟﻲ څﺨﻪ ﺟﻮړﯦږي او د ازواﺟﻮ د ﮔډ ﻛﺎر ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ وده ﻛﻮي‪ ،‬د ﻋﺎﻟﻢ ﻫﺮ ﻟﻮري ﺗﻪ ﭼﻲ‬

‫ﺳﺘﺮﮔﻲ واړوئ او د ﻫﺮ "ﺗﻜﺎﻣﻞ" ﻻﻣﻠﻮﻧﻪ ﭼﻲ وﻟټﻮئ‪ ،‬ﺣﺘﻤﺎً ﺑﻪ دې ﻧﺘﻴﺠﻰ ﺗﻪ ورﺳﯧږئ ﭼﻲ د ﻣﺎدې ﻫﺮ ﺗﻮﻛﻰ ﻟﻪ‬

‫داﺳﻲ ﺑﺮﺧﻮ ﺟﻮړ ﺷﻮى ﭼﻲ ﻳﻮ د ﺑﻞ زوج او ﻳﻮ د ﺑﻞ ﻣﻜﻤﻞ دي‪ ،‬ﻫﻤﺪا ازواج ﻳﻮه ﺑﻞ ﺗﻪ ﻻس ورﻛﻮي او د ﻣﺎدې د‬

‫ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻣﻮﺟﺒﺎت ﺑﺮاﺑﺮوي‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﺣﻴﻮاﻧﺎﺗﻮ او ﻧﺒﺎﺗﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﮔﻮرو ﭼﻲ زوج زوج ﭘﻴﺪا ﺷﻮي‪ ،‬ﻧﺮ او ښځﻪ ﻟﺮي‪ ،‬ﻳﻮ د ﺑﻞ ﻣﻜﻤﻞ‪ ،‬ﻫﻤﺪا ازواج د‬

‫ﻳﻮه ﺑﻞ د دﻓﻊ ﻛﻮﻟﻮ او ﻧﻔﻰ ﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ ځﺎى ﻳﻮ ﺑﻞ ﺟﺬﺑﻮي‪ ،‬ﻳﻮه ﺑﻞ ﺗﻪ ﻻس ورﻛﻮي‪ ،‬د دوى د ﻳﻮواﻟﻲ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ‬

‫ﻧﻮى‪ ،‬ځﻮان او ﻣﺘﻜﺎﻣﻞ ﻣﻮﺟﻮد ﭘﻴﺪا ﻛﯧږي او د زړو ځﺎى ﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬د دوى ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د "اﺿﺪادو" ﻓﻠﺴﻔﻪ اﺻﻼً‬
‫ﺻﺪق ﻧﻜﻮي او د واﻗﻌﻴﺖ ﻛﺎﻣﻼً ﺧﻼف او د "ﺗﻜﺎﻣﻞ" د ﻻﻣﻠﻮﻧﻮ ﻟﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰ ده‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا راز ﭘﻪ ﻋﻨﺎﺻﺮو ﻛﻲ ﮔﻮرو ﭼﻲ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ آﺧﺮى ﻣﺪارﻛﻲ داﺳﻲ اﺿﺎﻓﻰ ﺷﻴﺎن ﻟﺮي ﭼﻲ ﻟﻪ ﺑﻞ ﺳﺮه ﺋﯥ‬

‫ﺷﺮﻳﻜﻮﻟﻰ ﺷﻲ او ﺑﻞ ﭘﻪ آﺧﺮى ﻣﺪارﻛﻲ داﺳﻴﺨﻼ ﻟﺮي ﭼﻲ د ډﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ د ﺑﻞ ﻣﺮﺳﺘﻲ ﺗﻪ اړ دى‪ ،‬ﻫﻤﺪا دواړه د‬

‫ﻳﻮه ﺑﻞ زوج ﺷﻲ‪ ،‬ﻳﻮ ﺑﻞ ﺟﺬب ﻛړي‪ ،‬آﺧﺮى ﻣﺪار ﺳﺮه ﺷﺮﻳﻚ ﻛړي‪ ،‬د دې ﻋﻤﻠﻴﻰ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ ﻧﻮى ﺗﺮﻛﻴﺐ ﺟﻮړ‬

‫ﺷﻲ‪ ،‬ﻣﻮږ د ﻋﻨﺎﺻﺮو ﭘﻪ دﻧﻴﺎ ﻛﻲ ﻫﻢ د اﺿﺪادو ﭘﻪ ځﺎى ازواج ﮔﻮرو او ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪ ﻃﻮر ﮔﻮرو ﭼﻲ ﺗﻜﺎﻣﻞ د زوﺟﻴﻨﻮ‬

‫‪107‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫د ﻳﻮځﺎى ﻛﯧﺪو او دوﺳﺘﺎﻧﻪ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧږي‪ ،‬ﻛﻮم ﻋﻨﺎﺻﺮ ﭼﻲ د ﻳﻮه ﺑﻞ زوج ﻧﻪ وي ﻧﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ‬
‫ﻣﻨځﻮﻧﻮﻛﻲ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ او ﻧﻪ د ﻧﻮي ﺗﻮﻛﻲ ﭘﻪ څﯧﺮ څﺮﮔﻨﺪﯦﺪى ﺷﻲ او ﻧﻪ د ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻣﻘﺪﻣﻪ ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‪.‬‬

‫‪7‬ـ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ وﻳﻞ‪" :‬اﻧﺴﺎن" د ﻣﺎدې د ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﻧﺘﻴﺠﻪ ده‪ ،‬د ده ﺗﻜﺎﻣﻞ او د اﻧﺴﺎن ﭘﻪ څﯧﺮ‬

‫راڅﺮﮔﻨﺪﯦﺪل ﺋﯥ ﻟﻪ "ﻳﻮه ﺳﻠﻮﻟﻲ" ﺣﻴﻮان ﻧﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮى‪ ،‬ﺑﯧﻼ ﺑﯧﻠﻲ ﻣﺮﺣﻠﯥ ﺋﯥ ﭘﻠﻲ ﻛړې‪ ،‬ﻛﻠﻪ د ﻳﻮه ﺣﻴﻮان ﭘﻪ څﯧﺮ او‬

‫ﻛﻠﻪ د ﺑﻞ ﺣﻴﻮان ﭘﻪ څﯧﺮ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻮﺟﻮده ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ د ﺑﻴﺰو ﭘﻪ ﺑڼﻪ او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ د "ﻛﺎﻣﻞ اﻧﺴﺎن" ﭘﻪ ﺷﻜﻞ ﻛﻲ‬

‫راڅﺮﮔﻨﺪ ﺷﻮى‪.‬‬

‫ﻣﻮږ ورﺗﻪ وﻳﻞ‪ :‬د اﻧﺴﺎن د ﭘﻴﺪاﻳښﺖ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ دا ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻧﻪ ﻋﻠﻤﻲ ﺑﻨﻴﺎد ﻟﺮي او ﻧﻪ ﻫﻐﻮ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﺳﺆاﻟﻮﻧﻮ ﺗﻪ‬

‫ځﻮاب وﻳﻠﻰ ﺷﻲ ﭼﻲ ورﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ده‪ ،‬ﺳﺆاﻟﻮﻧﻪ دا دي‪:‬‬

‫• ﺑﺎﻳﺪ د ﻣﺎدې ﻟﻪ ﺳﺎده ﺗﻮﻛﻲ ﻧﻪ ﺗﺮ اﻧﺴﺎن ﭘﻮري ټﻮل ﻧﺒﺎﺗﺎت او ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﭘﻪ ﻳﻮه ﺛﺎﺑﺖ ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻲ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ‬

‫ﭘﺴﯥ د ﺗﺪرﻳﺠﻰ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﭘﻪ ﺣﺎل ﻛﻲ وى او ﻟﻪ ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ او ﺑﺴﻴﻂ ﺗﻔﺎوت ﺳﺮه‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ټﻮل د اﻧﺴﺎن ﭘﻪ ﺑڼﻪ ﻛﻲ د‬
‫ﺑﺪﻟﯧﺪو ﭘﻪ ﻟﻮري ﺧﻮځﯧﺪې!!‬

‫• دا ﻧﻈﺮﻳﻪ د ژوﻧﺪﻳﻮ ﻣﻮﺟﻮداﺗﻮ د ﺑﯥ ﺷﻤﯧﺮه ﺗﻨﻮع ﻟﻪ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰه ده‪ ،‬د ﺗﻨﻮع ﻣﻌﻨﺎ دا ده ﭼﻲ ﻫﺮ ﺻﻨﻒ‬

‫ﻟﻪ ځﺎﻧﮕړې او ﻣﺴﺘﻘﻠﻲ ﻧﻘﻄﻰ ﭘﻴﻞ ﺷﻮى او وده او ﺗﻜﺎﻣﻞ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ځﺎﻧﮕړى ﻣﺴﻴﺮ ﻛﻲ دي‪.‬‬

‫• د ژوﻧﺪﻳﻮ ﻣﻮﺟﻮداﺗﻮ او ﺟﺎﻣﺪي ﻣړى ﻣﺎدې ﺗﺮﻣﻨځ ﻫﻮﻣﺮه ژور او ﻋﻤﻴﻖ ﺗﻔﺎوت ﮔﻮرو ﭼﻲ د ﻳﻮه "ﻓﻮق‬

‫ﻣﺎدي" ذات ﻟﻪ ﺗﺼﺮف ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭘﻪ ژوﻧﺪي ﻣﻮﺟﻮد د ﻫﻐﯥ ﺑﺪﻟﯧﺪل د اﻧﺴﺎن ﻋﻘﻞ ﻧﺸﻲ ﻣﻨﻠﻰ‪ ،‬ژوﻧﺪي ﻣﻮﺟﻮدات؛‬

‫اﺣﺴﺎس‪ ،‬ﺷﻌﻮر‪ ،‬ﻋﻘﻞ‪ ،‬ﻋﻠﻢ‪ ،‬اﺑﺘﻜﺎر‪ ،‬اﻧﺘﺨﺎب‪ ،‬ﻣﻴﻨﻪ‪ ،‬دښﻤﻨﻲ‪ ،‬ﺧﻨﺪا‪ ،‬ژرا او ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻧﻮر داﺳﻲ ﺻﻔﺎت ﻟﺮي‬

‫ﭼﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ "ﻓﻮق ﻣﺎدي" ﻣﺮﺟﻊ ﻧﻪ ﺋﯥ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي وي‪ .‬دﻏﻮ ﺻﻔﺎﺗﻮ ﺗﻪ ﻣﺎدي ﻣﺒﻨﺎ ﻧﺸﻮ ﭘﻴﺪا ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﺎﻳﺪ دا‬

‫وﻣﻨﻮ ﭼﻲ ﭘﻪ ژوو ﻛﻲ ﻧﻮﻣﻮړي ﺻﻔﺎت ﻟﻪ ﺑﻬﺮ ﻧﻪ ﺗﻌﺒﻴﻪ ﺷﻮي او د دوى ﭘﻴﺪا ﻛﻮوﻧﻜﻲ ذات د دوى ﭘﻪ ﺧټﻪ ﻛﻲ دا‬

‫ﺻﻔﺎت اﻳښﻰ او ﭘﻪ ﻫﻤﺪﻏﻮ ﺻﻔﺎﺗﻮ د ﻣﺘﺼﻒ ﻛﯧﺪو ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻫﻐﻮى ﺗﻪ ﺧﺎص ﺟﻮړښﺖ ورﻛړى‪ ،‬د اﻧﺴﺎن‬

‫ﭘﻴﺪاﻳښﺖ او د ده ﺧﺎص ﺻﻔﺎت داﺳﻲ وﮔڼﻲ ﻟﻜﻪ ﻳﻮ ﻣﺠﻬﺰ ﻛﻤﭙﻴﻮټﺮ ﭼﻲ ټﻮﻟﻲ ﺑﺮﺧﻲ ﺋﯥ ﻣﻜﻤﻠﻲ او ﻓﻌﺎﻟﻲ وي‪ ،‬ﭘﻪ‬
‫ﻫﻐﻪ ﻛﻲ د ﺟﻤﻊ‪ ،‬ﺿﺮب‪ ،‬ﺗﻘﺴﻴﻢ‪ ،‬د ﻏږ ﺿﺒﻄﻮل‪ ،‬د ﻟﻴﻜﻨﻮ اﺳﺎﺳﻲ ﺳﺎﺗﻨﻪ او د ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻧﻮرو ﻋﻤﻠﻴﻮ ﺧﺎص‬

‫ﭘﺮوﮔﺮاﻣﻮﻧﻪ ﺗﻌﺒﻴﻪ ﺷﻮي‪ ،‬دا ﻛﻤﭙﻴﻮﺗﺮ ﻫﻐﻪ ﻋﻤﻠﻴﻪ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﻮﻟﻲ ﺷﻲ ﭼﻲ ﻣﺮﺑﻮﻃﻪ ﭘﺮوﮔﺮام او ‪ SOFT WARE‬ﺋﯥ ﭘﻪ‬

‫ﺣﺎﻓﻈﻪ ﻛﻲ ﻧﺼﺐ ﺷﻮى وي‪ ،‬ﻛﻪ ﻧﻪ ﻧﻮ د ﻧﻮﻣﻮړې ﻋﻤﻠﻴﻰ ﻟﻪ اﺟﺮاء ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰ ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧږي‪ .‬د اﻧﺴﺎن ﭘﻪ ﻛﺮوﻣﻮزم ﻛﻲ‬
‫‪ 30000‬ژﻧﻪ دي‪ ،‬ﻫﺮ ژن د ﻳﻮه ‪ SOFT WARE‬ﺣﻴﺜﻴﺖ ﻟﺮي‪ ،‬ﭼﻲ ﻫﺮ ﻳﻮ ﺋﯥ د اﻧﺴﺎن د ﻳﻮه ﺧﺎص ﺻﻔﺖ او ﻛړﻧﻲ‬

‫اﺻﻠﻲ ﻻﻣﻞ دى‪ .‬ﻣﻮږ ﺗﻪ وواﻳﺎﺳﺖ ﭼﻲ دا ژﻧﻮﻧﻪ‪ ،‬ﭼﻲ ﻫﺮ ﻳﻮ ﺋﯥ د ﺧﺎص ﺻﻔﺖ ﺣﺎﻣﻞ دى او اﻧﺴﺎن ﺗﻪ ﺧﺎص‬
‫‪108‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫ﺧﺼﻮﺻﻴﺖ ورﻛﻮي او د اﻧﺴﺎن د ﺧﺎﺻﻮ ﻛړو وړو ﻻﻣﻞ دى‪ ،‬ﭼﺎ ﭘﻪ اﻧﺴﺎن ﻛﻲ اﻳښﻰ؟‬
‫‪8‬ـ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ وﻳﻞ‪ :‬ﻣﺮگ د ژوﻧﺪون ﭘﺎى دى‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺮگ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺑﻞ ژوﻧﺪون ﻧﺸﺘﻪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺷﺘﻪ او ﻧﻪ‬

‫ﺣﺴﺎب او ﻛﺘﺎب او ﻧﻪ ﺟﻨﺖ او دوزخ‪.‬‬

‫ﻣﻮږ ورﺗﻪ وﻳﻞ‪ :‬ﺗﺎﺳﻮ د ﺑﻴﺎ ژوﻧﺪون د ﻧﻔﻰ ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره څﻮ ﺧﺒﺮي ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪:‬‬
‫ﻳﻮه دا ده ﭼﻲ اﻧﺴﺎن وﻣﺮى‪ ،‬ﻫډوﻛﻲ ﺋﯥ وراﺳﺘﻪ ﺷﻲ او ﭘﻪ ﺧﺎورو ﺑﺪل ﺷﻲ څﻨﮕﻪ ﺑﻪ ﺑﯧﺮﺗﻪ را ژوﻧﺪى ﻛﯧږي؟‬
‫زﻣﻮږ ځﻮاب دا دى‪ :‬ﻫﻤﺎﻏﺴﻰ ﺑﻪ راژوﻧﺪى ﻛﯧږي ﻟﻜﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ اﺑﺘﺪاء ﻛﻲ ﻟﻪ ﺧﺎورو را ﭘﻴﺪا ﻛړى ﺷﻮ‪ ،‬ﻣﺠﺪد‬

‫ﭘﻴﺪاﻳښﺖ ﺗﺮ ﻟﻮﻣړى ﭘﻴﺪاﻳښﺖ آﺳﺎﻧﻪ دى‪ ،‬ﻫﻤﺎﻏﺴﻰ ﺑﻪ را ژوﻧﺪى ﻛﯧږي ﻟﻜﻪ ﭼﻲ د ﻫﺮ ژﻣﻲ ﭘﻪ ﭘﺎى او د ﭘﺴﺮﻟﻲ ﭘﻪ‬

‫راﺗﻠﻮ ﺳﺮه د ځﻤﻜﻲ ﺗﺮ ﻗﺸﺮ ﻻﻧﺪې ﺗﻮﻛﻲ راژوﻧﺪي ﺷﻲ‪ .‬ﻫﻐﻪ ذات ﭼﻲ اﻧﺴﺎن ﺋﯥ د ﻟﻮﻣړى ځﻞ ﻟﭙﺎره را ﭘﻴﺪا ﻛړي‬

‫ﺑﻴﺎ ﺑﻪ ﺋﯥ را ﭘﻴﺪا ﻛﻮي‪.‬‬

‫• دوﻫﻢ دا ﭼﻲ‪ :‬ﻟﻪ ﺑﻴﺎ ژوﻧﺪون ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺣﺴﺎب او ﻛﺘﺎب‪ ،‬ﻣﻜﺎﻓﺎت او ﻣﺠﺎزات ﻧﻪ ﻣﻨﻮ او د دې ﻟﭙﺎره‬

‫ﻋﻘﻠﻲ دﻻﻳﻞ ﻧﻠﺮو‪.‬‬

‫• ﭘﻪ دې ارﺗﺒﺎط زﻣﻮږ ځﻮاب دا دى‪ :‬ﻛﻪ اﻧﺴﺎن د ﻫﺮي ﭘﯧښﻲ او ﺻﺤﻨﯥ ﭘﻪ اړه ﺧﺎﻣﺨﺎ ﻗﻀﺎوت ﻛﻮي‪ ،‬ﻳﻮې‬

‫ﺗﻪ ﭘﻪ ﺑﻠﻲ ﺗﺮﺟﻴﺢ ورﻛﻮي‪ ،‬ﻳﻮه ﺗﺎﺋﻴﺪوي‪ ،‬ﺑﻠﻪ ﺗﺮدﻳﺪوي‪ ،‬دوه ﻛﺴﺎن د دوو ﺑﯧﻼ ﺑﯧﻠﻮ ﻛړو وړو ﭘﻪ ﺣﺎل ﻛﯥ ﮔﻮري‪،‬‬

‫ﻳﻮه ﺗﻪ ښﻪ او ﺑﻞ ﺗﻪ ﺑﺪ واﻳﻲ‪ ،‬دوه ﻛﺴﺎن د ﺟﮕړي ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ﮔﻮري‪ ،‬ﻳﻮ ﻇﺎﻟﻢ او ﺑﻞ ﻣﻈﻠﻮم‪ ،‬د ﻳﻮه ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﭘﻪ‬

‫ﺧﭙﻞ زړه ﻛﻲ ﺗﺮﺣﻢ او زړه ﺳﻮي اﺣﺴﺎﺳﻮي‪ ،‬ﻏﻮاړي دﻫﻐﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ وﻛړي‪ ،‬د ﺑﻞ ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ زړه ﻛﻲ ﻛﺮﻛﻪ‬
‫ﻣﺤﺴﻮﺳﻮي‪ ،‬ﻏﻮاړي د ﻫﻐﻪ ﻣﺨﻨﻴﻮى وﻛړي‪ ،‬ﻛﻪ ﺋﯥ ﻟﻪ وﺳﻪ ﭘﻮره وه ﺣﺘﻤﺎً د ﻣﻈﻠﻮم ﻣﺮﺳﺘﻲ ﺗﻪ راوړاﻧﺪي ﻛﯧږي او‬

‫د ﻇﺎﻟﻢ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻛﻮي‪ ،‬ﻇﺎﻟﻢ ﺗﻪ د ﺧﭙﻞ ﻇﻠﻢ ﺟﺰا ورﻛﻮي‪ .‬ﻣﻮږ ﺗﻪ وواﻳﺎﺳﺖ‪ :‬ﭘﻪ اﻧﺴﺎن ﻛﻲ دا د ﻗﻀﺎوت اﺳﺘﻌﺪاد ﭼﺎ‬

‫اﻳښﻰ‪ ،‬دا د ﻣﻜﺎﻓﺎت او ﻣﺠﺎزات ﺗﺼﻮر ﭼﺎ ورﻛړى‪ ،‬دا د ښﻪ او ﺑﺪ د ﺗﻔﻜﻴﻚ او ﺗﻤﻴﻴﺰ ﻓﻬﻢ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻛﻮﻣﻪ ﻛړى؟ ﺗﻪ‬

‫څﻨﮕﻪ دا ﻣﻨﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ اﻧﺴﺎن ﻛﻲ دي دا ﺻﻔﺖ وي او د ده ﭘﻴﺪا ﻛﻮوﻧﻜﻲ ذات دى ﭘﺪې ﺻﻔﺖ ﻣﺘﺼﻒ ﻧﻪ وي؟ د‬

‫ﻋﻘﻞ ﺗﻘﺎﺿﺎ ﺧﻮ دا ده ﭼﻲ د اﻧﺴﺎن ﭘﻴﺪاﻛﻮوﻧﻜﻰ او ﺧﺎﻟﻖ ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ اﺗﻢ او اﻛﻤﻞ ﺻﻮرت ﻛﻲ د "ﻗﻀﺎوت" او‬
‫ﻣﻜﺎﻓﺎت او ﻣﺠﺎزات ﭘﻪ ﺻﻔﺖ ﻣﺘﺼﻒ وي‪.‬‬

‫• ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﺗﺎﺳﻮ د ﻣﻜﺎﻓﺎت او ﻣﺠﺎزات ﻫﻐﻲ ﺳﻠﺴﻠﯥ ﺗﻪ ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻪ ﻧﻠﺮي ﭼﻲ ﻫﻤﺪا اوس اوس ﭘﻪ ﭘﻮره ﻗﻮت‬

‫ﺳﺮه د اﻧﺴﺎن ﭘﻪ اﻧﻔﺮادي او ټﻮﻟﻨﻴـﺰ ژوﻧﺪ ﺣﺎﻛﻤﻪ ده‪ ،‬ﻧﻪ دې ﺗﻪ اﻫﻤﻴﺖ ورﻛﻮي ﭼﻲ اﻛﺜﺮ ﻣﺠﺮﻣﺎن د ﺧﭙﻞ ﺟﺮم ﺟﺰا‬

‫ﮔﻮري‪ ،‬ﭼﻲ ﺑﺪ ګﺮځﻲ ﺑﺪ ﺑﻪ ﭘﺮځﻲ‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺷﺨﺼﻲ ژوﻧﺪ ﻛﻲ د ﻫﺮ اﻧﺤﺮاف او ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﺣﺪودو ﻧﻪ د ﻫﺮ‬

‫‪109‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫ﺗﯧﺮي ﺑﺪ ﻋﻮاﻗﺐ ﮔﺎﻟﻲ‪ .‬او ﻧﻪ دې ﺗﻪ ﺗﻮﺟﻪ ﻟﺮي ﭼﻲ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ د ﻇﺎﻟﻤﻮ واﻛﺪاراﻧﻮ د اﻗﺘﺪار ﻣﺎڼۍ ﻧﺴﻜﻮرﯦږي‪،‬‬

‫د اﺳﺘﺒﺪادي ﻧﻈﺎﻣﻮﻧﻮ ﺟﺮړى ﻗﻄﻊ ﻛﯧږي‪ ،‬ﻣﺴﺘﻜﺒﺮﻳﻦ ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ ځﻲ‪ ،‬ځﺎى ﺋﯥ ﻣﺴﺘﻀﻌﻔﻴﻨﻮ ﺗﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛﯧږي‪ ،‬ﻛﻪ‬

‫ﭘﺪې ﻋﺎﻟﻢ ﻛﻲ د ﻣﻜﺎﻓﺎت او ﻣﺠﺎزات ﺳﻠﺴﻠﻪ ﺣﺎﻛﻢ ﻧﻪ وى ﻧﻮ ﻇﺎﻟﻢ واﻛﺪاران ﺑﻪ ﺗﻞ ﭘﻪ واك ﻛﻲ ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪل او‬
‫ﻣﻈﻠﻮﻣﺎن ﺑﻪ ﺗﻞ د ﻣﺤﺮوﻣﻴﺖ اوﺿﻌﻒ ﮔﺎﻟﻠﻮ ﺗﻪ اړ ول‪ ،‬ﻧﻪ ﺑﻪ د دوى ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﯧﺪه او ﻧﻪ ﺑﻪ ﻟﻪ ﻫﺎﻏﻪ ﺑﻞ ﻧﻪ ﻏﭻ‬
‫اﺧﻴﺴﺘﻞ ﻛﯧﺪو‪ ،‬د ﻣﻜﺎﻓﺎت او ﻣﺠﺎزات ﻫﻤﺪا ﺳﻠﺴﻠﻪ ﺑﻪ ﭘﻪ ﻗﻴﺎﻣﺖ ﻛﻲ ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺷﻲ‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﻧﻘﻴﺼﻪ ﺑﻪ رﻓﻊ ﺷﻲ ﭼﻲ‬

‫اﻧﺴﺎن ﺗﻪ د ﻧﺴﺒﻰ اﺧﺘﻴﺎر او واك ورﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ وﺟﻪ د ده ﻓﻮرى او ﻣﻜﻤﻞ ﻣﺠﺎزات او ﻣﻜﺎﻓﺎت ځﻨډول ﺷﻮي‪ ،‬ﻓﻮرى‬

‫ﺟﺰا د اﻧﺴﺎن اﺧﺘﻴﺎر ﺳﻠﺒﻮي‪ ،‬ده ﺗﻪ د اﺧﺘﻴﺎر او واك ورﻛﻮﻟﻮ ﻏﻮښﺘﻨﻪ دا وه ﭼﻲ ﻛﺎﻣﻞ ﻣﻜﺎﻓﺎت او ﻣﺠﺎزات ﺋﯥ د‬
‫څﻪ ﻣﻮدې ﻟﭙﺎره وځﻨډول ﺷﻲ‪.‬‬

‫‪9‬ـ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﭘﻪ اﻧﺴﺎﻧﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ د ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘۍ او ﻇﺎﻟﻢ او ﻣﻈﻠﻮم ﭘﻪ ﺷﺘﻪ واﻟﻲ د ﺧﭙﻠﻲ اﻟﺤﺎدي‬

‫ﻋﻘﻴﺪې ﻟﭙﺎره د دﻟﻴﻞ ﭘﻪ ﺗﻮﮔﻪ اﺳﺘﺪﻻل ﻛﺎوو او وﻳﻞ ﺑﻪ ﺋﻰ‪ :‬ﺧﺪاى څﻨﮕﻪ ﭘﺪې "ﺑﻰ ﻋﺪاﻟﺘﻲ" راﺿﻰ ﻛﯧږي‪ ،‬د دې‬

‫ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ ﻟﻪ ﺷﺘﻪ واﻟﻲ ﺳﺮه ﺳﺮه څﻨﮕﻪ د "ﻋﺎدل ﺧﺪاى" ﭘﻪ ﺷﺘﻪ واﻟﻲ ﺑﺎور وﻛړو؟‬

‫ﻣﻮږ د دوى ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ وﻳﻞ‪ :‬ﭘﻪ اﻧﺴﺎﻧﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ او ﻇﻠﻢ د اﻧﺴﺎن د ﻏﻠﻄﻮ ﺗﺼﺮﻓﺎﺗﻮ ﻧﺘﻴﺠﻪ‬

‫ده‪ ،‬د دې اﻋﺘﺮاض ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ اﻧﺴﺎن ﺗﻪ راﺟﻊ دى ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ "اﺧﺘﻴﺎر" او "واك" ﻧﻪ ﻏﻠﻄﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻮي‪ ،‬ﻧﻪ ﻫﻐﻪ‬

‫ذات ﺗﻪ ﭼﻲ اﻧﺴﺎن ﺋﯥ ﺑﺎاﺧﺘﻴﺎره ﭘﻴﺪا ﻛړى‪ ،‬ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﭘﻪ ﻧﻮرو ﻇﻠﻢ ﻛﻮي‪ ،‬د ﻧﻮرو ﭘﻪ ﺣﻘﻮﻗﻮ ﺗﯧﺮى ﻛﻮي‪ ،‬ﻳﻮه ډﻟﻪ ﭘﻪ‬

‫ﺑﻠﻲ ډﻟﻲ د ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮښﻲ داﺳﻲ ﻧﻈﺎم ﺗﺤﻤﻴﻠﻮي ﭼﻲ ﻫﻐﻪ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﺣﻖ ﻧﻪ ﻣﺤﺮوم ﻛړى او ده ﺗﻪ اﻣﺘﻴﺎزات ورﻛړي او‬

‫ﻛﻪ ﻣﺤﺮوﻣﺎن او ﻣﻈﻠﻮﻣﺎن ﻇﻠﻢ ﺗﻪ ﻏﺎړه ږدي‪ ،‬د ﺑﻞ ﻟﻮﻳﻲ ﻣﻨﻲ‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺣﻖ د ﺑﻞ د ﺗﯧﺮي ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﻧﻪ‬

‫ښﻴﻲ‪ ،‬ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺋﯥ اﻧﺴﺎن ﺗﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ دى‪ ،‬ﻧﻪ ﺧﺪاى ﺗﻪ ﭼﻲ اﻧﺴﺎﻧﺎن ﺋﯥ ﺑﺮاﺑﺮ ﭘﻴﺪا ﻛړي‪ ،‬ﻫﺮڅﻪ ﺋﯥ د ټﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره‬

‫ﭘﻴﺪاﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ﻋﺪاﻟﺖ اﻣﺮ ﻛﻮي او ﻇﻠﻢ ﺣﺮام ﮔڼﻲ او ﺧﭙﻠﻮ ﺑﻨﺪﮔﺎﻧﻮ ﺗﻪ واﻳﻲ‪ :‬ﻣﻪ ﭘﻪ ﺑﻞ ﻟﻮﻳﻲ ﻛﻮي او ﻣﻪ د ﺑﻞ ﻟﻮﻳﻲ‬
‫ﻣﻨﻲ‪ ،‬ﻣﻪ ﻇﻠﻢ ﻛﻮي او ﻣﻪ ﻣﻈﻠﻮﻣﻴﺖ ﻣﻨﻲ‪ ،‬ټﻮل وروڼﻪ ﻳﺎﺳﺖ‪ ،‬ﻟﻪ ﻳﻮه ﻧﮋاد ﻧﻪ‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﺮاﺑﺮو ﺣﻘﻮﻗﻮ ﺳﺮه‪.‬‬

‫د اﻧﺴﺎن اﻣﺘﻴﺎز ﭘﻪ ﻧﻮرو ﻣﺨﻠﻮﻗﺎﺗﻮ ﭘﺪې ﺳﺮه دى ﭼﻲ ﻫﻐﻪ "ﺧﭙﻠﻮاك" ﭘﻴﺪا ﺷﻮى‪ ،‬ﻟﻪ دوو ﻻرو ﻧﻪ ﻳﻮه ﻏﻮره‬

‫ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﻪ څﻮ ﺷﻴﺎﻧﻮ ﻛﻲ ﻳﻮ اﻧﺘﺨﺎﺑﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬اﺑﺘﻜﺎر ﻟﺮي‪ ،‬د اﻧﺘﺨﺎب او ﻏﻮره ﻛﻮﻟﻮ ﺗﻮان ﻟﺮي‪ ،‬ﻛﻪ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ دا‬

‫اﻣﺘﻴﺎز ﺳﻠﺐ ﺷﻲ‪ ،‬ﺑﻴﺎ ﺋﯥ ﻧﻪ ښﻪ ﻛﺎر د ﺳﺘﺎﻳﻠﻮ دى او ﻧﻪ ﺑﺪ ﻛﺎر د ﻏﻨﺪﻟﻮ‪ ،‬ﻧﻪ د ښﻪ ﻛﺎر ﭘﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﺳﺮه د ﻣﻜﺎﻓﺎت‬

‫ﻣﺴﺘﺤﻖ دى او ﻧﻪ د ﺑﺪﻛﺎر ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ د ﻣﺠﺎزات وړ‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﺮ ﻛﺎر ﻛﻲ ﺋﯥ ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ﺗﻪ ﮔﻮﺗﻪ ﻧﻴﻮل ﻛﯧږي ﭼﻲ دى ﺋﯥ‬

‫ﻫﻐﻪ ﻛﺎر ﺗﻪ اړﻛړى‪ .‬ﺗﺮاﻓﻴﻚ ﭘﻪ ﻫﺮ ﺗﺼﺎدم ﻛﻲ ډرﻳﻮر ﻣﺠﺎزات ﻛﻮي ﻧﻪ ﻣﻮټﺮ‪ ،‬دا ځﻜﻪ ﭼﻲ ډرﻳﻮر د واك ﺧﺎوﻧﺪ دى‬

‫او ﻣﻮټﺮ ﻣﺤﻜﻮم او ﻣﺠﺒﻮره وﺳﻴﻠﻪ‪ .‬ﭘﻪ اﻧﺴﺎﻧﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ د ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ اﻋﺘﺮاض ﻳﻮازې ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﺻﻮرت ﺑﻞ ﭼﺎ ﺗﻪ‬

‫‪110‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫راﺟﻊ ﻛﯧﺪى ﺷﻮى ﭼﻲ اﻧﺴﺎن د ﻣﻮټﺮ ﭘﻪ ﺷﺎن ﻣﺤﻜﻮم او ﻣﺠﺒﻮر وى او ﻣﻬﺎر ﺋﯥ د ﺑﻞ ﭘﻪ ﻻس ﻛﯥ‪.‬‬
‫ﻋﺎدل ﺧﺪاى ﻧﻪ ﻳﻮازې ﭘﻪ ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ او ﻇﻠﻢ ﻧﺪى راﺿﻰ؛ ﺑﻠﻜﻲ ﻫﻢ ﻇﻠﻢ ﺣﺮام ﮔڼﻲ او ﻫﻢ ﻇﻠﻢ ﺗﻪ ﺗﺴﻠﻴﻤﯧﺪل‪ .‬د‬

‫ﻣﻈﻠﻮﻣﺎﻧﻮ د ژﻏﻮرﻧﻲ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮان راﻟﯧږﻟﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﻇﻠﻢ ﻧﻪ د ﻧﺠﺎت ﻻري ﺋﯥ ﻫﻐﻮى ﺗﻪ ښﻮدﻟﯥ‪ ،‬دوى ﺋﯥ د ﻇﻠﻢ د‬

‫ﺧﺘﻤﻮﻟﻮ او د ﻋﺪاﻟﺖ د ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻟﭙﺎره ﭘﻪ ﺟﻬﺎد ﻣﻜﻠﻒ ﻛړى‪ ،‬ﻛﻪ دوى د ﻇﻠﻢ ﭘﻪ ﺧﻼف ﻣﻼ وﺗړى او د ﻋﺪاﻟﺖ د ﺗﺄﻣﻴﻦ‬
‫ﻟﭙﺎره د ﺟﻬﺎد ﻻره ﻏﻮره ﻛړې‪ ،‬ﺧﺎﻣﺨﺎ د دوى ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮي او ﺧﭙﻞ ﺗﺎﺋﻴﺪ او ﻧﺼﺮت ﭘﺪوى ﭘﻴﺮزو ﻛﻮي‪ ،‬د اﷲ ﺳﻨﺖ‬
‫ﻫﻤﺪا دى او د ﻋﺪاﻟﺖ ﺗﻘﺎﺿﺎ ﻫﻤﺪا او د اﻧﺴﺎن د "واك" او "اﺧﺘﻴﺎر" ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻫﻤﺪا‪ ،‬ﻛﻪ ﺧﺪاى ﻟﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﻪ د ﮔﻨﺎه‬

‫ﻛﻮﻟﻮ واك ﺳﻠﺐ ﻛړى‪ ،‬ﻟﺪه ﻧﻪ ﻫﻐﻪ "اﺧﺘﻴﺎر" ﺑﯧﺮﺗﻪ واﺧﻠﻲ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻫﻤﻐﻪ ﻧﻪ ﭘﻪ اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه د ﺑﻞ ﭘﻪ ﺣﻖ ﺗﯧﺮى ﻛﻮﻟﻰ‬

‫ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﺪې ﺻﻮرت ﻛﻲ اﻧﺴﺎن ﻟﻪ ﻧﻮرو ﻣﺨﻠﻮﻗﺎﺗﻮ ﻧﻪ ﺧﭙﻞ اﺻﻠﻲ اﻣﺘﻴﺎز ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛړى او ﭘﻪ ﻣﺠﺒﻮر ﻣﺨﻠﻮق ﺑﺪل‬

‫ﺷﻮى‪ ،‬ﺑﻴﺎ ﻧﻪ د ده "ښﻪ" ارزښﺖ ﻟﺮي او ﻧﻪ ﺋﯥ "ﺑﺪ" د ﺗﻘﺒﻴﺢ او ﻏﻨﺪﻟﻮ وړ دى‪.‬‬

‫‪10‬ـ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ وﻳﻞ‪ :‬اﻧﺴﺎن ﻫﺮڅﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ "ﺧﻮښﻪ" او ﺧﭙﻠﻪ "اراده" ﻛﻮي‪ ،‬د داﺳﻲ ﻧﺎﻣﺮﺋﻰ ذات ﺷﺘﻪ‬

‫واﻟﻰ ﻧﻪ ﻣﺤﺴﻮﺳﻮي ﭼﻲ د اﻧﺴﺎن ﭘﻪ "ارادې" اﻏﻴﺰه وﻛړي او د ده د ﻋﻤﻞ ﻣﺨﻪ وﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﺑﻪ ﭘﻪ ډﯦﺮه ﺑﯥ ﺑﺎﻛۍ‬
‫وﻳﻞ‪ :‬ﻛﻪ ﺧﺪاى وي ﻧﻮ زﻣﺎ دا ﻏﺰﯦﺪﻟﻰ ﻻس دي راﻏﻮﻧډ ﻛړي!‬

‫ﻣﻮږ د دوى ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ وﻳﻞ‪ :‬ﺳﺘﺎﺳﻮ دا ﺧﺒﺮه د ﻣﺨﻜﻨۍ ﺧﺒﺮي ﺧﻼف ده‪ ،‬د ﻳﻮې ﻗﻀﻴﻰ ﭘﻪ اړه دوه‬

‫ﻣﺘﻨﺎﻗﻀﻰ ﺧﺒﺮي ﻛﻮي‪ ،‬ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﻫﺮ څﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ "ﺧﻮښﻪ" او ﺧﭙﻠﻪ "اراده" ﻛﻮي ﻧﻮ د ده د ﻓﺮدي او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‬

‫ﺣﺎﻟﺖ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ د ده ﭘﻪ ﻏﺎړه دى‪ ،‬د "ﻇﻠﻢ" ﻋﺎﻣﻞ دى دى‪ ،‬د ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ ﻣﻮﺟﺒﺎت ده ﺑﺮاﺑﺮ ﻛړي او‬
‫اﻋﺘﺮاض ﺋﯥ ده ﺗﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ دى‪.‬‬

‫ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ دا ﺧﺒﺮه ﭼﻲ اﻧﺴﺎن ﻫﺮ ﻛﺎر ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ "ﺧﻮښﻪ" او "اراده" ﻛﻮي ﭘﻪ اﺻﻞ ﻛﻲ ﺳﻤﻪ ﺧﺒﺮه ده ﺧﻮ ﻧﻪ ﭘﺪې‬

‫ﺑڼﻪ ﻛﻲ ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﺋﯥ وړاﻧﺪي ﻛﻮي‪ ،‬ﭘﺪې ﺧﺒﺮي ﻫﻐﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﺮﺗﺐ ﻛﻮل ﭼﻲ دوى ﺋﯥ ادﻋﺎ ﻛﻮي‪ ،‬د ﺣﻴﺮت وړ‬
‫ﻣﻐﺎﻟﻄﻪ ده‪ .‬اﻧﺴﺎن ﻧﻪ ﻛﺎﻣﻞ "واﻛﻤﻦ" دى او ﻧﻪ ﻣﻄﻠﻖ "ﻣﺤﻜﻮم"‪ ،‬د اﺧﺘﻴﺎر ﺧﺎوﻧﺪ دى ﺧﻮ ﻣﺤﺪود اﺧﺘﻴﺎر‪،‬‬

‫اﻧﺘﺨﺎب ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ؛ ﺧﻮ ﻟﻪ څﻮ ﻣﻤﻜﻨﻮ ﻛﺎروﻧﻮ ﻧﻪ ﻳﻮ‪ .‬د ده دا ﻣﺤﺪودﻳﺖ ﺛﺎﺑﺘﻮي ﭼﻲ د ﺑﻞ د ارادې ﭘﻪ وړاﻧﺪي‬
‫ﻣﺤﻜﻮم دى‪ .‬ﻗﺮآن دا ﺣﻘﻴﻘﺖ ﭘﻪ څﻮﻣﺮه دﻗﻴﻖ اﻧﺪاز ﺑﻴﺎﻧﻮي او واﻳﻲ‪:‬‬
‫ﻓﻠﻮ ﻻ ان ﻛﻨﺘﻢ ﻏﻴﺮ ﻣﺪﻳﻨﻴﻦ ﺗﺮﺟﻌﻮﻧﻬﺎ ان ﻛﻨﺘﻢ ﺻﺎدﻗﻴﻦ‪.‬‬
‫ﻛﻪ ﺗﺎﺳﻮ )د ﺧﺪاى د ارادې ﭘﻪ وړاﻧﺪي "ﻣﺤﻜﻮم" ﻧﻪ ﻳﺎﺳﺖ ﺧﭙﻠﻪ روح ﻣﻮ ﻫﻐﻪ وﺧﺖ" ﺑﯧﺮﺗﻪ وﮔﺮځﻮى‬

‫"ﭼﻰ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﺳﺘﻮﻧﻲ ﺗﻪ راورﺳﯧږي" ﻛﻪ ﺻﺎدق ﻳﺎﺳﺖ‪.‬‬

‫‪111‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫ﺳﺘﺎ ﻣﺮگ ﭘﺪې ﺷﻬﺎدت ورﻛﻮي ﭼﻲ ﺗﻪ د ﻳﻮه داﺳﻲ ذات د ارادې ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻣﺤﻜﻮم ﺋﯥ ﭼﻲ ﭘﻪ ﺗﺎ او ﭘﺪې‬

‫ټﻮﻟﻲ ﻫﺴﺘۍ د ده ﺣﻜﻢ ﻧﺎﻓﺬ دى‪ ،‬ﺗﻪ ﻧﻪ ﻏﻮاړې زوړ ﺷﻲ‪ ،‬اﺳﺘﻌﺪادوﻧﻪ دي ﺿﻌﻴﻒ ﺷﻲ‪ ،‬ﺗﻮاﻧﻤﻨﺪي دي ﻛﻤﻪ ﺷﻲ‪،‬‬

‫ﭘﻪ ﻣﺮض اﺧﺘﻪ ﺷﻲ او ﭘﻪ ﻣﺮگ ﻣﺤﻜﻮم ﺷﻲ‪ ،‬ﺧﻮ دا ټﻮل ﺳﺘﺎ د ﺧﻮښﻲ ﺧﻼف ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧږي‪ .‬دﻧﻴﺎ ﺗﻪ ﺳﺘﺎ د راﺗﻠﻮ او‬
‫ﺗﻠﻮ ﻧﻴټﻪ ﺑﻞ ټﺎﻛﻠﯥ‪ ،‬ﺳﺘﺎ وده او زوال د ﺑﻞ ﭘﻪ اراده ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧږي‪ ،‬ﻧﻪ د ﺧﭙﻞ ﻣﺮگ ﻣﺨﻨﻴﻮى ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ او ﻧﻪ ﺋﯥ ﻧﻴټﻪ‬

‫ځﻨډوﻟﻰ ﺷﻲ‪.‬‬

‫دا ﺳﻤﻪ ده ﭼﻲ ﺗﺎ ﺗﻪ د ﺧﭙﻞ ﻻس د ﻏﺰوﻟﻮ او ﻏﻮﻧډوﻟﻮ ﺗﻮان درﻛړى ﺷﻮى او د دې اﺧﺘﻴﺎر ﺳﺘﺎ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ‬

‫دى‪ ،‬ﺧﻮ ﻛﻪ د ﻫﻤﺪې ﻻس د ﻏﺰوﻟﻮ او ﻏﻮﻧډوﻟﻮ د ﻛﻨﺘﺮول ﻫﻐﻪ ﻣﺮﻛﺰ ﺻﺪﻣﻪ وﮔﻮري ﭼﻲ ﺳﺘﺎ ﭘﻪ ﻣﻐﺰ ﻛﻲ ﺗﻌﺒﻴﻪ‬

‫ﺷﻮى او ﺳﻮﻳﭻ ﺋﯥ ﺳﺘﺎ د ارادې ﺗﺮ ﮔﻮﺗﻲ ﻻﻧﺪې ده‪ ،‬ﺑﻴﺎ ﻧﻪ ﺧﭙﻞ ﻻس ﻏﺰوﻟﻰ ﺷﯥ او ﻧﻪ ﺋﯥ ﻏﻮﻧډوﻟﻰ‪ ،‬ﺗﻪ ﺑﯥ ﺗﻨﻔﺴﻪ‬

‫ژوﻧﺪ ﻧﺸﯥ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ ﺳﺎ ﺑﺎﺳﯥ ﭼﻲ ژوﻧﺪى ﭘﺎﺗﯥ ﺷﯥ‪ ،‬د ژوﻧﺪي ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪو ﻟﭙﺎره ﺑﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﻫﻤﺎﻏﻪ څﻪ ﻛﻮې‬

‫ﭼﻲ ﺳﺘﺎ ﺧﺎﻟﻖ او ﭘﻴﺪاﻛﻮوﻧﻜﻲ ذات ﻣﻘﺮر ﻛړي‪.‬‬

‫‪11‬ـ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﭘﺪې ﺑﺎور وو ﭼﻲ اﻧﺴﺎن ﺧﭙﻞ اﻓﻜﺎر او ﻋﻘﺎﻳﺪ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﺤﻴﻂ ﻧﻪ اﺧﻠﻲ‪ ،‬دا د ﺗﻮﻟﻴﺪ وﺳﺎﻳﻞ‬

‫دي ﭼﻲ د اﻧﺴﺎن د اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻈﺎم څﺮﻧﮕﻮاﻟﻰ ﺗﻌﻴﻨﻮي‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎد ﺑﻨﺴټ دى او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻈﺎم‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﺖ او‬

‫ﻓﺮﻫﻨﮓ د ﻫﻐﻪ زﻳږﻧﺪه او ﭘﺪې ﺑﻨﺴټ وﻻړ دﻳﻮاﻟﻮﻧﻪ‪ ،‬اﻗﺘﺼﺎد "زﻳﺮ ﺑﻨﺎ" ده او ﻧﻮر ﻫﺮڅﻪ "روﺑﻨﺎ"‪ ،‬د ټﻮﻟﻨﻲ ﻫﺮ څﻪ ﻟﻪ‬

‫"اﻗﺘﺼﺎد" ﻧﻪ رﻧﮓ اﺧﻠﻲ‪ ،‬د اﻧﺴﺎن د ټﻮﻟﻮ ﻛړو وړو ﻣﺤﺮك اﻗﺘﺼﺎد دى‪ ،‬دوﺳﺘﻰ او دښﻤﻨﻲ ﺋﯥ اﻗﺘﺼﺎدي‬

‫اﻧﮕﻴﺰه ﻟﺮي‪ ،‬ښﻪ او ﺑﺪ ﻋﻤﻞ ﺋﯥ ﻟﻪ اﻗﺘﺼﺎدي ﺗﻤﺎﻳﻼﺗﻮ ﻧﻪ راوﻻړﻳﺰى‪ .‬د ﺗﻮﻟﻴﺪ د وﺳﺎﻳﻠﻮ د ﺗﺪرﻳﺠﻰ ﺗﻜﺎﻣﻞ ﭘﻪ وﺟﻪ‬

‫د اﻧﺴﺎن اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻈﺎم ﻫﻢ ﭘﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﺳﺮه ﻟﻪ ﻳﻮه ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ ﺑﻞ ﺗﻪ ارﺗﻘﺎء ﻛړې‪ .‬دوى ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﻪ ﻻﻧﺪې ﭘﻨځﻮ ﻣﺮﺣﻠﻮ‬

‫وﻳښﻰ‪:‬‬

‫‪1‬ـ ﻟﻮﻣړﻧۍ ټﻮﻟﻨﻪ "ﻛﻤﻮن اوﻟﻴﻪ " ﭘﺪﯦﻤﺮﺣﻠﯥ ﻛﻲ د ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻟﻪ وﺳﺎﻳﻠﻮ ﻧﻪ ﭘﻪ ﮔډه اﺳﺘﻔﺎده ﻛﯧﺪه‪ ،‬ﻧﻪ ﻓﺮدي‬

‫ﻣﻠﻜﻴﺖ وو او ﻧﻪ د ﻳﻮه اﻧﺴﺎن ﭘﻪ ﻻس د ﺑﻞ اﺳﺘﺜﻤﺎر‪.‬‬

‫‪2‬ـ ﻣﺮﻳﻴﺘﻮب "ﺑﺮدﮔﻰ"‪ :‬د ﻟﻮﻣړۍ ﻣﺮﺣﻠﯥ ﺑﺮاﺑﺮي او ﻣﺴﺎوات او د ﻳﻮه اﻧﺴﺎن ﭘﻪ ﻻس د ﺑﻞ ﻧﻪ اﺳﺘﺜﻤﺎر ﻟﻪ‬

‫ﻣﻨځﻪ وﻻړ‪ ،‬ﻓﺮدي ﻣﻠﻜﻴﺖ راﻣﻨځﺘﻪ ﺷﻮ‪ ،‬ﺷﺘﻤﻨﻮ ﻧﻴﺴﺘﻤﻦ‪ ،‬زورورو ﻛﻤﺰورى ﭘﻪ اﺳﺎرت وﻧﻴﻮل‪ ،‬ﻣﺮﻳﻴﺘﻮب ﭘﻴﻞ‬

‫ﺷﻮ‪ .‬ﻣﺮﻳﻰ د ﺗﻮﻟﻴﺪ وﺳﻴﻠﻪ ﮔڼﻞ ﻛﯧﺪو او ﺑﺎزار ﺗﻪ د ﺧﺮڅﻼو ﻟﭙﺎره ﻋﺮﺿﻪ ﻛﯧﺪو‪.‬‬

‫‪3‬ـ ﻓﻴﻮډاﻟﻴﺰم "د ﭘﺮاﺧﻮ ځﻤﻜﻮ د ﺧﺎوﻧﺪاﻧﻮ ﻧﻈﺎم"‪ :‬ﭘﺪې ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻛﻲ ﻛﺮﻫڼﻪ د ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﻬﻤﻪ او اﺳﺎﺳﻲ وﺳﻴﻠﻪ‬

‫وه‪ .‬د ﭘﺮاﺧﻮ ځﻤﻜﻮ ﺧﺎوﻧﺪان راڅﺮﮔﻨﺪ ﺷﻮل‪ ،‬ﻣﺮﻳﻰ ﭘﻪ ﺑﺰﮔﺮ ﺑﺪل ﺷﻮ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ د ﻛﺮ ﭘﻪ ځﻤﻜﻲ ﭘﻮري ﺗړﻟﻰ ﻣﺮﻳﻰ‪.‬‬

‫‪112‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫‪4‬ـ ﻛﭙﺘﻠﻴﺰم " ﭘﺎﻧﮕﻪ وال ﻧﻈﺎم"‪ :‬د ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﺪې ﭘړاو ﻛﻲ د ﺗﻮﻟﻴﺪ د ﻣﺨﻜﻨﻴﻮ وﺳﺎﻳﻠﻮ ځﺎى ﻣﺎﺷﻴﻦ وﻧﻴﻮ‪،‬‬

‫ﻓﺎﺑﺮﻳﻜﯥ راﻣﻨځﺘﻪ ﺷﻮې‪ ،‬ﻓﻴﻮډال د ﻓﺎﺑﺮﻳﻜﯥ ﭘﻪ ﺧﺎوﻧﺪ ﺑﺪل ﺷﻮ او ﺑﺰﮔﺮ ﭘﻪ ﻛﺎرﮔﺮ‪ ،‬ﻓﺎﺑﺮﻳﻜﻮ ﻛﺎرﮔﺮان راﻏﻮﻧډ‬
‫ﻛړل‪ ،‬د ﮔډى ﻣﺒﺎرزې ﺷﺮاﻳﻂ ﺋﯥ ورﺗﻪ ﺑﺮاﺑﺮ ﻛړل‪ ،‬ﻛﺎرﮔﺮى اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﺟﻮړي ﺷﻮې او د ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ ﻣﺒﺎرزه ﭘﻴﻞ او‬

‫ﺟﺪي ﺑڼﻪ ﺋﯥ ﻏﻮره ﻛړه‪.‬‬

‫‪5‬ـ ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم‪ :‬ﺑﻮرژوازى د ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ "ﭘﺮوﻟﺘﺎرﻳﺎ" ﭘﻪ ﻻس ﻧﺴﻜﻮرﯦږي‪ ،‬ﻓﺎﺑﺮﻳﻜﯥ‪ ،‬ځﻤﻜﻲ او د ﺗﻮﻟﻴﺪ ټﻮل‬

‫وﺳﺎﻳﻞ د ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮزى‪ ،‬د ﺑډاﻳﺎﻧﻮ ﺳﻠﻄﻪ ﭘﺎى ﺗﻪ رﺳﯧږي‪ ،‬ﻗﺪرت د ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ ﻻس ﺗﻪ ورځﻲ‪،‬‬

‫ﻛﺎرﮔﺮى ټﻮﻟﻨﻪ ﺟﻮړﯦږي‪ ،‬د ﻓﺮدي ﻣﻠﻜﻴﺖ ﭘﻪ ځﺎى ټﻮﻟﻨﻴـﺰ ﻣﻠﻜﻴﺖ راﻣﻨځﺘﻪ ﻛﯧږي‪ ،‬د ټﻮﻟﻨﻲ ﻫﺮڅﻪ د ټﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﮔډ‬

‫ﻣﻠﻜﻴﺖ ﺑﺪﻟﯧږي‪ ،‬ﻫﻤﺎﻏﻪ د اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺗﺎرﻳﺦ ﻟﻮﻣړﻧۍ ﻣﺮﺣﻠﻪ "ﻛﻤﻮن اوﻟﻴﻪ" ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﻣﺘﺮﻗﻲ او ﻣﺘﻜﺎﻣﻠﻲ ﺑڼﻲ ﻛﻲ ﺑﻴﺎ‬

‫ﺗﻜﺮارﯦږي‪ ،‬دوﻟﺖ او دوﻟﺖ ﺗﻪ ﺿﺮورت ورو ورو ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ ځﻲ او ﺑﯥ دوﻟﺘﻪ ټﻮﻟﻨﻪ ﺟﻮړﯦږي‪ ،‬ﻫﻤﺪا د اﻧﺴﺎن د ټﻮﻟﻮ‬

‫ﺳﺘﻮﻧﺰو د ﺣﻞ ﻳﻮازﻧۍ ﻻره ده‪ .‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ وﻳﻞ‪ :‬دا ﺗﺎرﻳﺨﻴﻤﺮﺣﻠﯥ او ﻳﻮه ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ د ﻫﻐﻮى راﺗﮓ د ﺗﺎرﻳﺦ‬

‫ﺣﻜﻢ او ﻏﻮښﺘﻨﻪ ده‪ ،‬ﺧﺎﻣﺨﺎ ﺑﻪ راځﻲ‪ ،‬ﻫﻴڅ څﻮك ﺋﯥ ﻣﺨﻪ ﻧﺸﻲ ﻧﻴﻮﻟﻰ‪ ،‬ﻫﻴڅﻮك ﺋﯥ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﻧﺸﻲ و درﯦﺪى‪ ،‬دا د‬
‫ﺗﺎرﻳﺦ ﺟﺒﺮ دى…‪!!.‬‬

‫ﻣﻮږ د دوى ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ وﻳﻞ‪:‬‬
‫د اﻧﺴﺎن د ځﻴﻨﻮ ﺧﺎﺻﻮ ﻛړو وړو اﻧﮕﻴﺰه اﻗﺘﺼﺎدي وي‪ ،‬ﻧﻪ د ټﻮﻟﻮ‪ ،‬د ده د ټﻮﻟﻮ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻮ د ﻻﻣﻠﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ‬

‫ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻧﻈﺮﻳﻪ ﻏﻴﺮ واﻗﻌﻰ او ﺑﯥ ﺑﻨﻴﺎده ده‪ .‬ﻫﻴڅ ﻋﺎﻗﻞ اﻧﺴﺎن ﻟﻪ ﻫﻐﯥ ﺳﺮه ﺗﻮاﻓﻖ ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬ډﯦﺮ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻪ‬
‫داﺳﻲ دي ﭼﻲ ﻧﻪ ﻳﻮازې اﻗﺘﺼﺎدي اﻧﮕﻴﺰه ﻧﻠﺮي ﺑﻠﻜﻲ اﻧﺴﺎن د ﻫﻐﻪ ﻟﭙﺎره ﺧﭙﻞ اﻗﺘﺼﺎدي ﺗﻤﺎﻳﻞ ﺗﺮﭘښﻮ ﻻﻧﺪې‬
‫ﻛﻮي او ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻣﺎدي اﻣﺘﻴﺎزاﺗﻮ ﻧﻪ ﻻس اﺧﻠﻲ‪ .‬ﻛﻪ ﻳﻮ ﻣﺒﺎرز اﻧﺴﺎن د ﻋﺪاﻟﺖ ﻟﭙﺎره ﻣﻼ ﺗړى‪ ،‬د ﺟﻬﺎد ﻻر ﻏﻮره‬

‫ﻛﻮي‪ ،‬زﻧﺪان ﺗﻪ ځﻲ‪ ،‬ﻫﺠﺮت ﺗﻪ اړﻛﯧږي‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ ﻧﻪ ﻣﺤﺮوم ﻛﯧﺪل ﻣﻨﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﺷﺘﻤﻨۍ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ اﻋﺘﺒﺎر‪،‬‬

‫ﺳﻮﻛﺎﻟﻲ او آراﻣﻲ ﻧﻪ ﻻس اﺧﻴﺴﺘﻮ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻛﯧږي‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻈﻠﻮﻣﺎﻧﻮ او ﻣﺤﺮوﻣﺎﻧﻮ ﻧﻪ د دﻓﺎع ﭘﻪ ﻻرﻛﻲ ﺷﻬﺎدت ﺗﻪ‬

‫ﺗﻴﺎرﯦږي‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﭼﻲ ﮔﻮري د دار ﻛړۍ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻏﺎړه ﻛﻲ ﻟﻮﯦږي‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻞ درﻳځ ټﻴﻨﮕﺎرﻛﻮي‪ ،‬ﻧﻪ ﻟﻪ ﻣﺒﺎرزې‬

‫ﻻس اﺧﻴﺴﺘﻮ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻛﯧږي او ﻧﻪ د دښﻤﻦ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺳﺮ ټﻴټﻮﻟﻮ ﺗﻪ‪ ،‬ﺳﺘﺎﺳﻮ دا ﻓﻠﺴﻔﻪ د دﻏﻪ ﺷﺎن ﻛﺎروﻧﻮ ﻟﻪ‬
‫ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰه ده‪ .‬د اﻧﺴﺎن دا راز اﻗﺪاﻣﺎت ﺳﺘﺎﺳﻮ ﭘﻪ ﻧﻈﺮﻳﻰ د ﺑﻄﻼن ﺧﻂ ﻛﺎږى‪ ،‬ﻛﻪ ﻳﻮ اﻧﺴﺎن د ﻳﻮه ﺑﯥ وزﻟﻲ‬

‫ﻫﻤﻨﻮع ﭘﻪ ﻟﻴﺪوﺳﺮه ﭘﻪ ﺧﭙﻞ زړه ﻛﻲ ﺗﺮﺣﻢ او ﻋﺎﻃﻔﻪ اﺣﺴﺎﺳﻮي‪ ،‬ﺗﺤﺮﻳﻚ ﻛﯧږي‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﺳﺮه ﻣﺮﺳﺘﻲ ﺗﻪ راوړاﻧﺪي‬
‫ﻛﯧږي‪ ،‬د ﻫﻐﻪ ﻻس ﻧﻴﻮى ﻛﻮي‪ ،‬د ﻣﻈﻠﻮم ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ ودرﯦږي‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﭙﻞ اوﻻد ﺳﺮه ﻣﻴﻨﻪ ﻛﻮي‪ ،‬د دوى ﻟﭙﺎره ﺧﻮﻟﯥ‬

‫ﺗﻮﻳﻮي‪ ،‬ﺧﻄﺮ ﻗﺒﻠﻮي‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻮر د ﺧﭙﻞ اوﻻد ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ زړه ﺳﻮي ﻟﺮي‪ ،‬د ده د روزﻧﻲ او ﺳﺎﺗﻨﻲ ﭘﻪ ﻛﺎر ﻛﻲ ﺑﯥ ﺧﻮﺑﻰ‬

‫‪113‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫ﮔﺎﻟﻲ‪ ،‬ﻫﺮ زﺣﻤﺖ ﭘﻪ ورﻳﻦ ﺗﻨﺪي زﻏﻤﻲ‪ ،‬د ﻫﺮ ﺧﻄﺮ ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻛﯧږي‪ ،‬ﻛﻪ ﻳﻮ ﻛﺲ د ﺷﻬﺮت ﻟﭙﺎره د ﻣﺮگ ﺗﺮ‬

‫ﭘﻮﻟﻲ ﻣﺨﻜﻲ دروﻣﻲ‪ ،‬ﭘﻪ اﺳﺮارو د ﭘﻮﻫﯧﺪو ﻟﭙﺎره ﺳﺨﺘﻰ ﺳﺘﻮﻧﺰي ﮔﺎﻟﻲ‪ … ،‬دې ﺗﻪ ورﺗﻪ د ﺑﯥ ﺷﻤﯧﺮه ﻧﻮرو‬
‫اﻗﺪاﻣﺎﺗﻮ ﻟﻪ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻧﻪ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻓﻠﺴﻔﻪ ﻛﺎﻣﻼً ﻧﺎﺗﻮاﻧﻪ او ﻋﺎﺟﺰه ده‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا راز ﺳﺘﺎﺳﻮ دا ادﻋﺎ د ﻣﻨﻠﻮ ﻧﺪه ﭼﻲ اﻧﺴﺎن ﺧﭙﻞ اﻓﻜﺎر او ﻋﻘﺎﻳﺪ ﻟﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻧﻪ اﺧﻠﻲ‪ ،‬ﻛﻪ داﺳﻲ وى‪ ،‬ﻧﻮ‬

‫ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﺣﺘﻤﺎً ورﺗﻪ ﻋﻘﺎﻳﺪ او اﻓﻜﺎر درﻟﻮدل ﭼﻲ ﭘﻪ ورﺗﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻛﻲ ژوﻧﺪ ﻛﻮي‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ د ﻳﻮې ﻛﻮرﻧۍ د ﻏړو‬

‫ﺗﺮﻣﻨځ ﻫﻴڅ ﻓﻜﺮى اﺧﺘﻼف ﻧﻪ وى‪ .‬د ﻳﻮې ټﻮﻟﻨﻲ د ټﻮﻟﻮ ﻏړو اﻓﻜﺎر ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻮه ﺑﻞ ﺗﻪ ورﺗﻪ وى‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ د ﺟﻮزﻳﻒ‬
‫اﺳﺘﺎﻟﻴﻦ‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﺳﺘﺮ ﻣﺸﺮ او د ده د ﻟﻮر ﺗﺮﻣﻨځ ﻫﻮﻣﺮه ژور اﺧﺘﻼﻓﺎت ﻧﻪ وى ﭘﻴﺪا ﺷﻮي ﭼﻲ ﻟﻪ روﺳﻴﻰ‬

‫وﺗﺸﺘﻰ او اﻣﺮﻳﻜﺎ‪ ،‬د روﺳﻴﻰ ﺳﺘﺮ دښﻤﻦ ﺗﻪ ﭘﻨﺎه ﻳﻮﺳﻰ او ﻫﻠﺘﻪ ﭘﻪ ﻳﻮه ﻣﻄﺒﻮﻋﺎﺗﻰ ﻛﻨﻔﺮاﻧﺲ ﻛﻲ ﺧﭙﻞ ﭘﻼر ﻣﺘﻬﻢ‬
‫ﻛړي او ﻫﻐﻪ ﺗﻪ د ﻗﺎﺗﻞ او ﺟﺎﻧﻲ ﺧﻄﺎب وﻛړي؟!‬

‫ﻣﻮږ ﻋﻤﻼً ﮔﻮرو ﭼﻲ د ﺗﻮﻟﻴﺪ وﺳﺎﻳﻞ ﻧﻪ ﻓﻘﻂ د اﻧﺴﺎن د اﻓﻜﺎرو او ﻋﻘﺎﻳﺪو زﻳﺮﺑﻨﺎ ﻧﺪه‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ د‬

‫اﻧﺴﺎن د اﻓﻜﺎرو زﻳږﻧﺪه ده‪ ،‬دا اﻧﺴﺎن دى ﭼﻲ د ﺗﻮﻟﻴﺪ وﺳﺎﻳﻞ ﺟﻮړوي‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻐﻮى ﻛﻲ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ راوﻟﻲ‪ ،‬وده‬

‫ورﻛﻮي‪ ،‬ﺗﺮ ﻣﺨﻜﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ ﻏﻮره واﻟﻰ ورﻛﻮي‪ ،‬ﻧﻦ د ﻳﻮه ﻛﺲ ﻛﺎر ﺗﺮ ﺳﺮه ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬ﺳﺒﺎ ﺋﯥ داﺳﻲ ﺟﻮړ ﻛړى‬

‫ﭼﻲ د دووﻛﺴﺎﻧﻮ ﻛﺎر وﻛړي او ﺑﻠﻪ ورځ د څﻠﻮرو‪ ،‬ﻟﺴﻮ او ﺷﻠﻮ… اﻧﺴﺎن اﺑﺘﻜﺎر ﻟﺮي‪ ،‬ﭘټ اﺳﺮار ﻛﺸﻔﻮي‪ ،‬ﻧﻮي‬
‫ﻧﻮي وﺳﺎﻳﻞ اﺧﺘﺮاع ﻛﻮي‪ ،‬د اﻧﺴﺎن ﻫﻤﺪا اﺳﺘﻌﺪاد د ﺗﻮﻟﻴﺪ د وﺳﺎﻳﻠﻮ او د ټﻮﻟﻨﻲ د اﻗﺘﺼﺎدي وﺿﻌﻲ د ښﻴﺮازه‬

‫ﻛﯧﺪو اﺻﻠﻲ ﻋﺎﻣﻞ دى‪ ،‬ﭘﻪ اﻧﺴﺎن ﻛﻲ د "اﺑﺘﻜﺎر" او "اﺧﺘﺮاع" اﺳﺘﻌﺪاد ﺗﻪ ﻧﻪ ﻳﻮازې دا ﭼﻲ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻧﺎﻛﺎره‬

‫ﻓﻠﺴﻔﻰ اﻋﺘﻨﺎء ﻧﺪه ﻛړې ﺑﻠﻜﻪ ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﻧﻔﻰ ﻛړې‪.‬‬

‫ﭘﻪ دې ﻛﻲ ﺷﻚ ﻧﺸﺘﻪ ﭼﻲ اﻧﺴﺎن ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﺤﻴﻂ ﻧﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮه ﻛﯧږي‪ ،‬ﭘﻪ ﻋﻘﻴﺪې‪ ،‬ﻓﻜﺮ‪ ،‬اﺧﻼق‪ ،‬دود دﺳﺘﻮر او‬

‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻈﺎم ﺋﯥ ﻣﺤﻴﻂ اﺛﺮ ﻛﻮي‪ ،‬ﺧﻮ دې ﺧﺒﺮي ﺗﻪ ﻫﻮﻣﺮه ﻋﻤﻮﻣﻴﺖ ورﻛﻮل ﭼﻲ ﻟﻪ اﻧﺴﺎن ﻧﻪ د ﻳﻮه ﻣﺠﺒﻮر او‬
‫ﻣﺤﻜﻮم ﺗﻮﻛﻲ څﯧﺮه اﻧځﻮر ﻛړي‪ ،‬داﺳﻲ ﭼﻲ ﺧﭙﻞ ﻫﺮ څﻪ ﻟﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻧﻪ اﺧﻠﻲ‪ ،‬ﺟﻬﺖ ﺋﯥ ﻣﺤﻴﻂ ټﺎﻛﻲ‪ ،‬اﻓﻜﺎر او‬

‫اﺧﻼق ﺋﯥ د ﻣﺤﻴﻂ زﻳږﻧﺪه ده‪ ،‬ﻧﻪ "اﺑﺘﻜﺎر" ﻟﺮي‪ ،‬ﻧﻪ "اﺧﺘﺮاع" ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ او ﻧﻪ د ﻣﺤﻴﻂ د ﻏﻮښﺘﻨﻮ ﺧﻼف ﻗﺪم‬

‫اوﭼﺘﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬دا ﻏﻠﻄﻪ اﻧﮕﻴﺮﻧﻪ ده او د اﻧﺴﺎن د ﻋﻤﻠﻲ ژوﻧﺪ ﻟﻪ واﻗﻌﻴﺘﻮﻧﻮ ﺳﺮه ټﻜﺮ ﻛﻮي‪ .‬ﻛﻪ داﺳﻲ وى ﻧﻮ ټﻮﻟﻮ‬

‫اﻧﺴﺎﻧﻲ ټﻮﻟﻨﻮ ﺑﻪ ﻳﻮ ﺷﺎﻧﺘﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻈﺎم درﻟﻮد‪ ،‬ټﻮﻟﻮ ﺑﻪ ﻳﻮ ﺷﺎﻧﺘﻪ وده ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬د ﺗﻮﻟﻴﺪ وﺳﺎﻳﻞ ﺑﻪ ﺋﯥ ورﺗﻪ وو او‬

‫اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻈﺎﻣﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ د ﻳﻮه ﺑﻞ ﺷﺒﻴﻪ ‪ .‬ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻓﻠﺴﻔﻰ ﺗﺤﻠﻴﻞ دې ﺳﺆال ﺗﻪ ﻟﻪ ﻗﺎﻧﻊ ﻛﻮوﻧﻜﻲ ځﻮاب ﻧﻪ ﻋﺎﺟﺰ دى‬

‫ﭼﻲ وﻟﯥ د دې او ﻫﻐﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﺗﺮ ﻣﻨځ د ﺗﻮﻟﻴﺪ د وﺳﺎﻳﻠﻮ ﻣﺴﺘﻮى ﻓﺮق ﻛﻮي‪ ،‬دا وروﺳﺘﻪ ﭘﺎﺗﯥ دى او ﻫﻐﻪ ﻣﺨﻜﻲ‬

‫ﺗﻠﻰ او وﻟﯥ د دې ټﻮﻟﻨﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻈﺎم ﻟﻪ ﻫﻐﻲ ﺑﻠﻲ ﻧﻪ ﻓﺮق ﻟﺮي؟! د اﻧﺴﺎن ﻟﻪ "اﺑﺘﻜﺎر" ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ ﻛﻮم ﻋﻨﺼﺮ دى‬

‫‪114‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫ﭼﻲ دا "ﺗﻔﺎوت" ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻛړى ﺷﻲ؟! ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﭼﻲ ﺗﺎﺳﻮ ﭘﻪ "ﺗﺎرﻳﺨﻴﺠﺒﺮ" ﺑﺎور ﻟﺮي او ﻫﻐﻪ داﺳﻲ ځﻮاﻛﻤﻦ ﺑﻬﻴﺮ‬
‫ﮔڼﻲ ﭼﻲ ﻫﻴڅﻮك د ﻫﻐﻪ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﻧﺸﻲ ودرﯦﺪﻟﻰ او ﻫﻴڅﻮك دا ﺣﺘﻤﻲ ﺑﻬﻴﺮ ﻧﺸﻲ ﺑﺪﻟﻮﻟﻰ‪.‬‬
‫د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ "ﺗﺎرﻳﺨﻲ دورو" او "ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﺟﺒﺮ" ﻻﻧﺪې اﻋﺘﺮاﺿﺎت ﻟﺮو‪:‬‬
‫• دوى ﭘﻪ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﭘﯧښﻮ ﻛﻲ ﻳﻮازې د ﺗﻮﻟﻴﺪ د وﺳﺎﻳﻠﻮ اﻏﻴﺰه څﯧړﻟﻰ او ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﻳﻮازﻧﻰ ﻣﺆﺛﺮ ﻋﺎﻣﻞ ﮔڼﻠﻰ‪،‬‬

‫ټﻮل ﻧﻮر ﻋﻮاﻣﻞ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻧﻈﺮه ﻏﻮرځﻮﻟﻲ‪ .‬څﻮك ﭼﻲ ﭘﻪ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﭘﯧښﻮ ﻛﻲ د ﺑﯧﻞ‪ ،‬ﻟﻮر‪ ،‬ﺗﺮﻛﺘﻮر او ﻣﺎﺷﻴﻦ اﻏﻴﺰى ﺗﻪ‬

‫ﮔﻮﺗﻪ ﻧﻴﺴﻲ ﺧﻮ د اﻧﺴﺎن اﺑﺘﻜﺎر‪ ،‬د ﻣټﻮ زور‪ ،‬د ﻗﻠﻢ‪ ،‬ﺗﻮرى او ژﺑﻰ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻟﻪ ﭘﺎﻣﻪ ﻏﻮرځﻮي‪ ،‬ﻟﻮﻳﻪ ﻣﻐﺎﻟﻄﻪ ﻛﻮي‪ ،‬ﻣﺎ‬

‫ﺗﻪ وواﻳﺎﺳﺖ ﭼﻲ د ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﻪ ﺟﻮړوﻟﻮ ﻛﻲ د ﻟﻮر زﻳﺎﺗﻪ وﻧډه ده ﻛﻪ د ﺗﻮرى‪ ،‬ﺑﯧﻞ زﻳﺎت ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻟﺮي ﻛﻪ ﻧﻴﺰه‪ ،‬ﺗﺮﻛﺘﻮر‬

‫زﻳﺎت ﻣﺆﺛﺮ دى ﻛﻪ ټﺎﻧﻚ؟!‬

‫• ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻧﻘﻼب د دﻧﻴﺎ ﭘﻪ ﻫﻴڅ ﮔﻮټ ﻛﻲ د ﻫﻐﻲ ﻓﻠﺴﻔﻰ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺮي ﺗﻪ ﻧﺪى رﺳﯧﺪﻟﻰ ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺋﯥ‬

‫وړاﻧﺪي ﻛﻮي‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻴڅ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ داﺳﻲ ﻧﺪي ﺷﻮي ﭼﻲ د ﺑﻮرژوازى ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺧﭙﻞ ﭘﺎى ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﯥ وي او ورﭘﺴﯥ‬
‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻧﻘﻼب راﻏﻠﻰ وى‪ ،‬د دې ﻓﻠﺴﻔﻰ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻮﻣړى ﭘﻪ اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن او اﻣﺮﻳﻜﺎ ﻛﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻧﻘﻼب‬

‫ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮى وى‪ ،‬د ﻣﺎرﻛﺲ اﻧﺘﻈﺎر ﻫﻤﺪا وو او د ده د ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻓﻠﺴﻔﻰ ﺗﻘﺎﺿﺎ ﻫﻤﺪا وه‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﺪې ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻛﻲ ﻻ‬

‫ﺗﺮاوﺳﻪ ﻫﻤﺎﻏﻪ د ﺑﻮرژوازى ﻣﺮﺣﻠﻪ ﭘﺎى ﺗﻪ وﻧﻪ رﺳﯧﺪه او د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰﻣﻤﺮﺣﻠﯥ ﺗﻪ ﺋﯥ ارﺗﻘﺎ وﻧﻜړه‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ‬
‫اﻧﻘﻼب‪ ،‬د ﻣﺎرﻛﺲ د ﻓﻠﺴﻔﻰ ﺧﻼف‪ ،‬ﻟﻮﻣړى ﭘﻪ روﺳﻴﻰ ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮ‪ ،‬ﺣﺎل دا ﭼﻲ روﺳﻴﻪ د ﭘﺎﻧﮕﻪ وال ﻧﻈﺎم ﭘﻪ‬

‫ﻟﻮﻣړى ﭘړاو ﻛﻲ وه‪ ،‬ﻧﻮر ﻫﯧﻮادوﻧﻪ ﭼﻲ د روﺳﻴﻰ د ﺗﻮرى‪ ،‬ﺗﻮپ او ټﺎﻧﻚ ﭘﻪ ذرﻳﻌﻪ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﭘﻪ ﻛﻮﻣﻲ ﻛﻲ‬
‫ﭘﺮﯦﻮﺗﻞ اﻛﺜﺮاً ﺋﯥ ﻓﻴﻮډاﻟﻲ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﻫﻢ ﻧﻪ وه ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻛړې‪ ،‬ﭼﻴﻦ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻧﻘﻼب ﻟﻴﺎر ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﻏﻮره ﻧﻜړه ﭼﻲ‬

‫د ﺗﻮﻟﻴﺪ ﭘﻪ وﺳﺎﻳﻠﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ اﻧﻘﻼب راﻏﻠﻰ وو او ﻫﻤﺪﻏﻮ وﺳﺎﻳﻠﻮ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻧﻘﻼب ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ!! ﺑﺮﻋﻜﺲ د‬

‫روﺳﻴﻰ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻣﺮﺳﺘﻮ دا اﻧﻘﻼب ﺑﺮي ﺗﻪ ورﺳﺎوو!! دا څﻨﮕﻪ د اروﭘﺎﺋﻰ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﭘﻪ ځﺎى ﭼﻲ اﻛﺜﺮاً د‬

‫ﺑﻮرژوازى ﭘﻪ ﭘړاو ﻛﻲ وو‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻧﻘﻼﺑﻮﻧﻪ ﭘﻪ اﻓﺮﻳﻘﺎﻳﻲ او آﺳﻴﺎﻳﻲ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻛﯥ‪ ،‬ﭼﻲ ټﻮل ﺋﯥ ﭘﻪ ﻓﻴﻮډاﻟﻲ‬

‫ﻣﺮﺣﻠﯥ ﻛﻲ وو‪ ،‬ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧږي‪ ،‬دا اﻧﻘﻼﺑﻮﻧﻪ د ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻧﻪ؛ ﺑﻠﻜﻲ د ﻓﻮځﻲ اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس او د ﻋﺴﻜﺮي‬
‫ﻛﻮدﺗﺎﮔﺎﻧﻮ ﭘﻪ ذرﻳﻌﻪ ﭘﻠﻲ ﻛﯧږي!! ﻣﻮږ ﻧﻪ ﭘﻮﻫﻴږو ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن د ﻋﺮاق‪ ،‬ﻳﻤﻦ‪ ،‬ﺳﻮدان‪ ،‬ﻣﺼﺮ‪ ،‬ﺳﻮرﻳﻰ‪،‬‬

‫وﻳﺘﻨﺎم‪ ،‬ﻛﺎﻣﺒﻮج‪ ،‬اﻳﺘﻮﭘﻴﺎ‪ ،‬ارﻳﺘﺮﻳﺎ او د ﺷﺮﻗﻲ اروﭘﺎ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻫﻐﻪ ﺗﺤﻮﻻت څﻨﮕﻪ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻛﻮي ﭼﻲ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم‬

‫ﭘﻪ ﮔټﻪ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮل‪ .‬ﭘﺪې ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻛﻲ ﺧﻮ د ﻟﻮر او څټﻚ ﭘﻪ ځﺎى د ﺗﻮپ او ټﺎﻧﻚ ﭘﻪ ذرﻳﻌﻪ او د ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ او‬
‫ﺑﺰﮔﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ځﺎى د ﻓﻮځﻲ اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس د زړو ﺣﻜﺎﻣﻮ ځﺎى ﻧﻮﻳﻮ ﺣﻜﺎﻣﻮ وﻧﻴﻮ‪ ،‬ﻧﻪ د ﺗﻮﻟﻴﺪ وﺳﺎﻳﻞ ﺑﺪل ﺷﻮي او‬

‫ﻧﻪ ﭘﻪ اﻗﺘﺼﺎدي ﻧﻈﺎم ﻛﻲ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ راﻏﻠﯥ‪.‬‬

‫‪115‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫• د ﻓﺮدي او ټﻮﻟﻨﻴﺰ ﻣﻠﻜﻴﺖ ﭘﻪ اړه ﻣﻮږ ﻫﻐﻮى ﺗﻪ وﻳﻞ‪ :‬ﻇﻠﻢ ﭘﻪ ﻫﺮ ﺻﻮرت ﻛﻲ ﻇﻠﻢ دى‪ ،‬ﻛﻪ دا د "ﻓﺮد" ﻟﻪ‬

‫ﻟﻮري د "ټﻮﻟﻨﻲ" ﭘﻪ ﺣﻘﻮﻗﻮ وي او ﻛﻪ د "ټﻮﻟﻨﻲ" ﻟﻪ ﻟﻮري د "ﻓﺮد" ﭘﻪ ﺣﻘﻮﻗﻮ‪ .‬ﻛﻪ دا ﻇﻠﻢ وي ﭼﻲ د "ﻓﺮدي ﻣﻠﻜﻴﺖ"‬

‫ﻟﭙﺎره "اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻠﻜﻴﺖ" ﺻﺪﻣﻪ وﮔﻮري؛ ﻧﻮ دا ﻫﻢ ﻇﻠﻢ دى ﭼﻲ د اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻠﻜﻴﺖ ﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې "ﻓﺮدي‬
‫ﻣﻠﻜﻴﺖ" ﺗﺮ ﭘښﻮ ﻻﻧﺪې ﺷﻲ‪ .‬دا ﻟﻪ ﻋﺪاﻟﺖ او اﻧﺼﺎف ﻧﻪ ﻟﺮي ﻛﺎر دى ﭼﻲ اﻧﺴﺎن د ﺧﭙﻞ ﻛﺎر ﻫﻐﻪ ﺛﻤﺮه ﺗﺮ ﻻﺳﻪ‬

‫ﻧﻜړى ﺷﻲ ﭼﻲ د ده د ﺧﻮﻟﻮ او ﺗڼﺎﻛﻮ ﻧﺘﻴﺠﻪ ده او ﭘﺪې ﻛﻲ ﻫﻐﻪ څﻮك ورﺳﺮه ﺑﺮاﺑﺮ ﺷﺮﻳﻚ ﻛړى ﺷﻲ ﭼﻲ ﻧﻪ ﺋﯥ‬

‫ﺧﻮﻟﯥ ﺗﻮى ﻛړې او ﻧﻪ ﺋﯥ ﻻس ﺗڼﺎﻛﻲ ﺷﻮى‪ .‬ﻛﻪ دا ﺣﺎﻟﺖ ﭘﻪ ده ﺗﺤﻤﻴﻞ ﺷﻲ د ﻛﺎر او زﻳﺎر اﻧﮕﻴﺰه ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ورﻛﻮي‪ ،‬د‬

‫ﻛﺎرﻛﻮﻟﻮ ﺷﻮق او ذوق ﺋﻴﺼﺪﻣﻪ ﮔﻮري‪ ،‬د ﺧﻮﻟﯥ ﺗﻮﻳﻮل او د ﻻس ﭘښﻮ ﺗڼﺎﻛﻲ ﻛﻮل ورﺗﻪ ﺑﻴﻬﻮده ﺑﺮﻳښﻰ‪ .‬د ﻓﺮدي‬

‫ﻣﻠﻜﻴﺖ ﻧﻔﻰ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻋﻮاﻗﺐ ﻟﺮي‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻠﻜﻴﺖ ﭘﻪ داﺳﻲ اﺳﺘﺒﺪادي ﻧﻈﺎم ﻣﻨﺘﺞ ﻛﯧږي ﭼﻲ د ټﻮﻟﻨﻲ ﻫﺮڅﻪ د‬

‫واﻛﻤﻨﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ورﻛﻮي‪ ،‬د دې ﭘﻪ ځﺎى ﭼﻲ "ﻓﺮدي ﻣﻠﻜﻴﺖ" ﺗﺤﺮﻳﻤﻮو وﻟﯥ ﻫﻐﻪ راﻛړه ورﻛړه او اﻗﺘﺼﺎدي‬

‫ﭼﺎل ﭼﻠﻨﺪ ﻧﻪ ﺗﺤﺮﻳﻤﻮو ﭼﻲ د ټﻮﻟﻨﻲ ﺣﻘﻮﻗﻮ ﺗﻪ ﺻﺪﻣﻪ رﺳﻮي‪ ،‬د ﺑډاي ﻻس آزاد ﭘﺮﯦږدي ﭼﻲ ﻧﻴﺴﺘﻤﻦ اﺳﺘﺜﻤﺎر‬
‫ﻛړي‪ ،‬د ده ﻟﻪ ﻣﺠﺒﻮرﻳﺘﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﻏﻠﻄﻪ اﺳﺘﻔﺎده وﻛړي‪ ،‬د ﺑﯥ وزﻟﻮ د ﺧﻮﻟﻮ او ﺗڼﺎﻛﻮ ﺣﺎﺻﻞ د ده ﭘﻪ ﺟﻴﺐ ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮزى‪،‬‬

‫ﺷﺘﻤﻦ ﻣﺰﻳﺪ ﺷﺘﻤﻦ ﻛړي او ﻧﻴﺴﺘﻤﻦ ﻻﭘﺴﻲ ﻧﻴﺴﺘﻤﻦ‪ ،‬ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ د ﻣﺤﺪودو ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ ﻻس ﭘﻪ ﻻس ﺷﻲ‪ ،‬ﻟﻪ‬
‫ﻫﺮي ﻻري ﻧﻪ د ﺷﺘﻤﻨﻲ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮل ﺟﺎﺋﺰ ﮔڼﻲ‪ ،‬وﻟﯥ ﺳﻮد‪ ،‬اﺣﺘﻜﺎر‪ ،‬اﻧﺤﺼﺎر او اﺳﺘﺜﻤﺎر ﻧﻪ ﺗﺤﺮﻳﻤﻮو؟‬
‫اﺳﻼم ﻓﺮدي ﻣﻠﻜﻴﺖ ﺟﺎﺋﺰ ﮔڼﻲ ﺧﻮ ﻟﻪ څﻮ ﺷﺮﻃﻮﻧﻮ ﺳﺮه‪:‬‬

‫• ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ ﺟﺎﺋﺰى او ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻻري ﺗﺮﻻﺳﻪ ﺷﻮى وي‪ .‬ﻧﻪ د ﺑﻞ ﻓﺮد ﺣﻖ ﭘﻪ ﻛﻲ ﺗﺮﭘښﻮ ﻻﻧﺪې ﺷﻮى وي او ﻧﻪ د‬

‫ټﻮﻟﻨﻲ ‪.‬‬

‫• ﻟﻪ دې ﻣﻠﻜﻴﺖ ﻧﻪ ﻳﻮازې ﭘﻪ ﺟﺎﺋﺰو ﻻروﻛﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪.‬‬
‫• د ده ﭘﻪ ﺷﺘﻤﻨﻲ ﻛﻲ د ټﻮﻟﻨﻲ د ﻣﺤﺮوﻣﺎﻧﻮ ﺛﺎﺑﺖ او ﻣﻌﻠﻮم ﺣﻖ دى‪ ،‬دا ﺣﻖ ﺑﺎﻳﺪ ورﻛړ ﺷﻲ‪ .‬دوﻟﺖ ﻣﻜﻠﻒ دى‬

‫ﻟﻪ ﺑډاى ﻧﻪ دا ﺛﺎﺑﺖ ﺣﻖ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي او ﺑﯥ وزﻟﻮ ﻣﺤﺮوﻣﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ورﻛړي ‪ .‬دا ﺛﺎﺑﺖ ﺣﻖ د اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺼﻠﺤﺖ ﭘﻪ ﺑﻨﺎ‬

‫زﻳﺎﺗﯧﺪى ﺷﻲ او دوﻟﺖ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ د ټﻮﻟﻨﻲ د ﻋﺎم ﻣﺼﻠﺤﺖ ﻟﭙﺎره ﻟﻪ ﺑډاﻳﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﻫﻮﻣﺮه وﻏﻮاړي ﭼﻲ ﺿﺮورت رﻓﻊ‬
‫ﺷﻲ‪.‬‬

‫• ﺷﺘﻤﻨﻲ ﺑﺎﻳﺪ د ﻣﺤﺪودو اﻏﻨﻴﺎوو ﺗﺮ ﻣﻨځ ﻻس ﭘﻪ ﻻس ﻧﺸﻲ او داﺳﻲ ﺗﺮاﻛﻢ و ﻧﻜړي ﭼﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﺗﻪ ﮔﻮاښ‬

‫ﻣﺘﻮﺟﻪ ﻛړي‪ ،‬د ﺷﺘﻤﻨﻴﻮ ﺗﺮاﻛﻢ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻋﻮاﻗﺐ ﻟﺮي‪.‬‬

‫• اﺳﻼم د ﻫﻤﺪې ﻟﭙﺎره د زﻛﺎت‪ ،‬ﻋﺸﺮ‪ ،‬ﺧﻤﺲ‪ ،‬ﻣﻴﺮاث‪ ،‬ﻣﺼﺎﻟﺢ ﻣﺮﺳﻠﻪ او ﺳﺪ ذراﻳﻊ ﻗﻮاﻋﺪ وﺿﻊ ﻛړي او‬

‫‪116‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫ﺳﻮد‪ ،‬اﺣﺘﻜﺎر‪ ،‬اﻧﺤﺼﺎر‪ ،‬اﺳﺘﺜﻤﺎر او د ﻧﻴﺴﺘﻤﻦ ﻟﻪ ﻣﺠﺒﻮرﻳﺘﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﻧﺎروا اﺳﺘﻔﺎده ﺋﯥ ﺗﺤﺮﻳﻢ ﻛړې‪.‬‬
‫• ﻣﻮږ ﺑﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺗﻪ وﻳﻞ‪ :‬ﺳﺘﺎﺳﻮ دا ادﻋﺎ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ټﻮﻟﻨﻴﻜﻲ د "دوﻟﺖ" ﺿﺮورت ﭘﻪ ﻣﺪا رﻣﺪار‬

‫ﻣﻨﺘﻔﻰ ﻛﯧږي او ﺑﯥ دوﻟﺘﻪ ټﻮﻟﻨﻪ راﻣﻨځﺘﻪ ﻛﯧږي‪ ،‬ﻳﻮه واﻫﻰ او ﺑﯥ ﺑﻨﻴﺎده ادﻋﺎ ده‪ ،‬د ﻋﻤﻠﻲ واﻗﻌﻴﺘﻮﻧﻮ ﺧﻼف‪،‬‬

‫ﺳﺘﺎﺳﻮ ﭘﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ ﻧﻪ د دوﻟﺖ ﺿﺮورت ﻣﻨﺘﻔﻰ ﺷﻮ‪ ،‬ﻧﻪ ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ وﻻړ او ﻧﻪ ﺗﻀﻌﻴﻒ ﺷﻮ‪ ،‬ﺑﺮﻋﻜﺲ‬

‫ﻫﻮﻣﺮه ځﻮاﻛﻤﻦ ﺷﻮ ﭼﻲ د اﻧﺴﺎن ﭘﻪ اوږده ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻣﺜﺎل ﻧﺸﻮ ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ‪ ،‬ﭘﺪې ﻧﻈﺎم ﻛﻲ ﭼﻲ ﻓﻮځ‪ ،‬ﭘﻮﻟﻴﺲ‪،‬‬

‫اﺳﺘﺨﺒﺎرات او اﻣﻨﻴﺘﻰ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ او ځﻮاﻛﻤﻨﻮ ﺣﺰﺑﻰ ﺣﻠﻘﻮ ﺗﻪ ﻛﻮم ﺿﺮورت دى ﭘﻪ ﻧﻮرو ﻧﻈﺎﻣﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻣﺜﺎل ﻧﻪ‬
‫ﮔﻮرو‪ ،‬ﺗﺠﺮﺑﻰ ﺛﺎﺑﺘﻪ ﻛړه ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﻧﻈﺎم د ځﻮاﻛﻤﻦ دوﻟﺖ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ دوام ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ ﻛﻪ دوﻟﺖ ﺿﻌﻴﻒ ﺷﻮ او ﭘﻪ‬

‫ټﻮﻟﻨﻲ ﺋﯥ ﺗﺴﻠﻂ ﻛﻤﺰورى ﺷﻮ د ﻧﻈﺎم ﻣﺎڼۍ ﻧﺴﻜﻮرﯦږي او د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ټﻐﺮ ټﻮﻟﯧږي‪.‬‬

‫• ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ د اﺳﻼم ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ وﻳﻞ‪ :‬ﻛﻪ اﺳﻼم د ﻃﺒﻘﺎﺗﻰ ﻧﻈﺎم ﺣﺎﻣﻲ ﻧﻪ وى وﻟﯥ ﺋﯥ ﻣﺮﻳﻴﺘﻮب ﺗﺎﺋﻴﺪ ﻛړ‪،‬‬

‫وﻟﯥ ﺋﯥ د ﻣﺮﻳﻰ ﺳﺎﺗﻞ او ﺧﺮڅﻮل ﺟﺎﻳﺰ وﮔڼﻞ؟‬

‫ﻣﻮږ د دوى ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ وﻳﻞ‪ :‬دا اﺳﻼم وو ﭼﻲ د ﺑﺸﺮى ﺗﺎرﻳﺦ ﭘﻪ اوږدو ﻛﻲ ﺋﯥ د ﻟﻮﻣړى ځﻞ ﻟﭙﺎره د ﻣﺮﻳﻰ د‬

‫آزادوﻟﻮ ﻏږ اوﭼﺖ ﻛړ‪ ،‬ﻟﻪ اﺳﻼم ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﻫﻴڅ ﻣﺴﻠﻚ د اﻧﺴﺎﻧﺎﻧﻮ د ﺑﺮاﺑﺮۍ او د ﻣﺮﻳﻰ د آزادي ﺧﺒﺮه ﻧﺪه ﻛړې‪،‬‬

‫اﺳﻼم اﻋﻼن وﻛړ ﭼﻲ ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻫﻴڅﻮك آزاد اﻧﺴﺎن ﻧﺸﻲ ﻣﺮﻳﻰ ﻛﻮﻟﻰ‪ .‬ﻻ څﻮﻛﺎﻟﻪ ﻧﻪ وو ﺗﯧﺮ ﺷﻮي ﭼﻲ د‬

‫اﺳﻼم ﺗﺮ واﻛﻤﻨۍ ﻻﻧﺪې ټﻮﻟﻮ ﺳﻴﻤﻮ ﻛﻲ د ﻏﻼﻣۍ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﺧﺘﻤﻪ ﺷﻮه او ﻣﺮﻳﻴﺘﻮب ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪو‪ .‬دا ﭘﻪ داﺳﻲ‬

‫ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ اروﭘﺎ‪ ،‬اﻣﺮﻳﻜﺎ او ټﻮﻟﻮ ﻏﻴﺮ اﺳﻼﻣﻲ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻛﻲ د ﻏﻼﻣۍ ﺑﺎزار ﮔﺮم وو او ﻫﻴﭽﺎ د اﻧﺴﺎﻧﺎﻧﻮ د‬

‫ﺑﺮاﺑﺮۍ ﺷﻌﺎر ﻧﺸﻮ ﻣﻨﻠﻰ‪ .‬اﻣﺎ دا ﭼﻲ اﺳﻼم وﻟﯥ ﻟﻪ ﺑﺮي ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ او ﭘﻪ ټﻮل ﺣﺠﺎز ﻟﻪ ﺗﺴﻠﻂ ﻧﻪ ﺑﻌﺪ ﻏﻼﻣﻲ ﺗﺤﺮﻳﻢ‬

‫ﻧﻜړه او د ټﻮﻟﻮ ﻏﻼﻣﺎﻧﻮ د آزادوﻟﻮ اﻋﻼن ﺋﯥ وﻧﻜړ‪ ،‬ځﻮاب ﺋﯥ ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﭘﻪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻇﺮوﻓﻮ‬

‫او ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﻛﻲ وﻟټﻮو او ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا د اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰو ﭘﻪ ﺣﻠﻮﻟﻮ ﻛﻲ د اﺳﻼم ﭘﻪ ﺧﺎﺻﻲ ﻛړﻧﻼري ﻛﯥ‪ .‬اﺳﻼم د‬

‫ځﻴﻨﻮ ﺧﺎﺻﻮ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰو د ﺣﻞ ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره دا ﻛړﻧﻼره ﺧﭙﻠﻪ ﻛړي ﭼﻲ ورو ورو د ﻫﻐﻮى ﺟﺮړى ﺑﺎﺳﻰ‪،‬‬
‫ﺗﺪرﻳﺠﻰ ﺑﺪﻟﻮن ﻏﻮره ﮔڼﻲ‪ ،‬ﻟﻮﻣړى د داﺳﻲ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﻟﭙﺎره ذﻫﻨﻲ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮاﺑﺮوي‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯥ ﻛﺎروﻧﻪ ﺳﺮ ﺗﻪ رﺳﻮي‪،‬‬

‫رﻳښﻰ ﻳﻮه ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ ﻗﻄﻊ ﻛﻮي او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ د دې اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰي ﻛﺮﻏﯧړن ﺑﻮټﻰ ﻟﻪ ﺑﻴﺨﻪ ﺑﺎﺳﻰ‪ ،‬د ﺷﺮاب او‬

‫ﻗﻤﺎر ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ اﺳﻼم ﻫﻤﺪا اﺳﻠﻮب ﻏﻮره ﻛړ‪ ،‬ﭘﻪ ﺗﺪرﻳﺞ ﺳﺮه ﺋﯥ د دې ﺧﺒﻴﺜﻪ ﺑﻮټﻮ ﺟﺮړى واﻳﺴﺘﻠﯥ‪ ،‬د ﻣﺮﻳﻴﺘﻮب ﭘﻪ‬
‫اړه ﺋﯥ ﻫﻢ ﻫﻤﺪا ﻃﺮﻳﻘﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻛړه‪ ،‬ﻟﻮﻣړى ﺋﯥ ووﻳﻞ‪ :‬ټﻮل اﻧﺴﺎﻧﺎن د ﻳﻮه ﺑﻞ وروڼﻪ او د ﻳﻮه ﺧﺪاى ﺑﻨﺪﮔﺎن دي او ﻟﻪ‬
‫ﻳﻮه ﻣﻮر ﭘﻼر ﻧﻪ ﭘﻴﺪا ﺷﻮي‪ .‬ﺑﻴﺎ ﺋﯥ ووﻳﻞ‪ :‬د ﻣﺮﻳﻰ آزادول د ﮔﻨﺎﻫﻮﻧﻮ د ﺟﺒﺮان وﺳﻴﻠﻪ ده‪ .‬ﺑﻴﺎ ﺋﯥ ووﻳﻞ‪ :‬ﻫﻴڅ "ﺣﺮ" او‬

‫آزاد اﻧﺴﺎن ﻧﺸﻲ ﻣﺮﻳﻰ ﻛﯧﺪى‪ ،‬ﻫﻴڅﻮك دا ﺣﻖ ﻧﻠﺮي ﭼﻲ د "ﺣﺮ" او آزاد اﻧﺴﺎن ﭘﻪ ﻏﺎړه ﻛﻲ د ﻣﺮﻳﻴﺘﻮب ﻛړۍ‬

‫‪117‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫واﭼﻮي‪ .‬ﺑﻴﺎﺋﻰ ووﻳﻞ‪ :‬ﻫﺮ ﻏﻼم دا ﺣﻖ ﻟﺮي ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﺎﻟﻚ ﺳﺮه "ﻣﻜﺎﺗﺒﻪ" وﻛړي‪ ،‬ﻳﻌﻨﻰ ﺧﭙﻠﻪ آزادي ﭘﻪ ﺑﻴﻪ‬

‫واﺧﻠﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﻏﻼﻣۍ ﻧﻪ آزاد ﺷﻲ او ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻣﺎﻟﻚ ﺗﻪ څﻪ ورﻛړي‪ .‬او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ ﺋﯥ ووﻳﻞ‪ :‬د دوﻟﺖ د‬
‫ﻣﺼﺮﻓﻰ ﺑﻮدﺟﻰ ﻳﻮ ﻣﻮرد د ﻏﻼﻣﺎﻧﻮ اﺧﻴﺴﺘﻞ او آزادول دي‪.‬‬

‫د ﻏﻼﻣﺎﻧﻮ د آزادوﻟﻮ او د ﻏﻼﻣۍ د ﺗﺪرﻳﺠﻰ ﺧﺘﻤﻮﻟﻮ دا ﻃﺮﻳﻘﻪ د ﻳﺘﻪ ورﺗﻪ ده ﭼﻲ ﻛﻮم دوﻟﺖ د ﻓﻴﻮډاﻟﻲ‬

‫ﻧﻈﺎم د ﺧﺘﻤﻮﻟﻮ او د ځﻤﻜﻮ د ﻋﺎدﻻﻧﻪ وﻳښ ﭘﻪ اړه دا ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړي ﭼﻲ د زﻳﺎﺗﻮ ځﻤﻜﻮ ﻟﻪ ﺧﺎوﻧﺪاﻧﻮ ﻧﻪ ځﻤﻜﻲ ﭘﻪ‬
‫ﺑﻴﻪ واﺧﻠﻲ او ﭘﻪ ﺑﯥ ځﻤﻜﻮ ﺋﯥ ووﻳښﻰ او ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ د ځﻤﻜﻮ ﻟﻪ ﻣﺼﺎدرې ﻧﻪ ډډه ﻛﻮي ﭼﻲ ﭘﺪې ﺳﺮه ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‬

‫ﭘﻪ ډﯦﺮو ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﺎروا ﺗﯧﺮى وﺷﻲ ﭼﻲ ﺷﺘﻤﻨﻲ او ځﻤﻜﻲ ﺋﯥ ﻟﻪ ﺟﺎﺋﺰو ﻻرو ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړې‪ .‬اﺳﻼم ﻧﻪ ﻏﻮاړي ﭘﻪ‬
‫ﻫﻴﭽﺎ‪ ،‬ﺗﺮ ﻫﻴڅ ﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې ﺗﯧﺮى وﺷﻲ او ﺟﺎﺋﺰ ﺣﻖ ﺋﯥ ﺗﺮ ﭘښﻮ ﻻﻧﺪې ﺷﻲ‪.‬‬

‫اﻣﺮﻳﻜﺎ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً زر ﻛﺎﻟﻪ وروﺳﺘﻪ د ﻏﻼﻣۍ د ﺧﺘﻤﻮﻟﻮ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه‪ ،‬د اﻣﺮﻳﻜﺎ د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﺟﻤﻬﻮر رﺋﻴﺲ‬

‫اﺑﺮﻫﺎم ﻟﻴﻨﻜﻠﻦ د ﻳﻮه ﻓﻮق اﻟﻌﺎده ﻓﺮﻣﺎن ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﻏﻼﻣﻲ ﻟﻐﻮ او د ﻏﻼﻣﺎﻧﻮ آزادي ﺋﯥ اﻋﻼن ﻛړه‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﭘﺪې‬
‫ﺳﺮه د اﻣﺮﻳﻜﺎ ټﻮل ﻏﻼﻣﺎن آزاد ﺷﻮل‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﭼﻲ د دې اﻋﻼن ﻟﭙﺎره ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯥ ﻛﺎر ﻧﻪ وو ﺷﻮى او د‬

‫ﻏﻼﻣﺎﻧﻮ ذﻫﻨﻲ روزﻧﻪ ﻧﻪ وه ﺷﻮې‪ ،‬اﻛﺜﺮ ﻏﻼﻣﺎن ﭘﺲ ﻟﻪ ﻟﻨډي ﻣﻮدې آزاد ژوﻧﺪ ﻧﻪ ﺑﯧﺮﺗﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﺑﺎداراﻧﻮ ﺗﻪ‬
‫راوﮔﺮځﯧﺪل‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د ﺳﺎﺑﻖ ﭘﻪ څﯧﺮ ﭘﻪ ﻏﻼﻣۍ ﻛﻲ ژوﻧﺪ وﻛړي‪ ،‬ﻧﻪ د آزاد ژوﻧﺪ ﭘﻪ ﺧﻮﻧﺪ ﭘﻮﻫﯧﺪل او ﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ‬

‫ځﺎن ﻛﻲ د آزاد ژوﻧﺪ ﺗﻮان او ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻟﻴﺪﻟﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻛﻲ ﻏﻼﻣﻲ ﺧﺘﻤﻪ ﺷﻮه ﺧﻮ ﭘﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻲ ﺗﺮ ﻛﻠﻮﻧﻮ ﻛﻠﻮﻧﻮ‪ ،‬ﭘﻪ‬

‫ﺑﯧﻼ ﺑﯧﻠﻮ ﺑڼﻮﻛﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺣﺎل ﭘﺎﺗﯥ وه‪.‬‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ ﭘﻪ اﺳﻼم دا اﻋﺘﺮاض ﻛﺎوو ﭼﻲ وﻟﯥ ﺋﯥ ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﺗﻪ اﺟﺎزه ورﻛړې ﭼﻲ څﻠﻮر ښځﻲ ﭘﻪ ﻧﻜﺎح‬

‫ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬دا څﺮﮔﻨﺪه ﺑﯥ ﻋﺪاﻟﺘﻲ ده او د ښځﻲ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺷﺪﻳﺪ ﺗﺒﻌﻴﺾ‪ ،‬د اﺳﻼم ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ وﻟﯥ "ﻧﻪ" ښځﻲ ﭘﻪ‬

‫ﻧﻜﺎح ﻛړي؟ اﺳﻼم وﻟﯥ د ﻃﻼق اﺧﺘﻴﺎر ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﺗﻪ ورﻛړى؟ اﺳﻼم وﻟﯥ ﭘﻪ ﻣﻴﺮاث ﻛﻲ ښځﻲ ﺗﻪ ﻳﻮه ﺑﺮﺧﻪ او ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﺗﻪ‬
‫دوه ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻨﻠﯥ؟ اﺳﻼم وﻟﯥ د دوو ښځﻮ ﺷﻬﺎدت ﻟﻪ ﻳﻮه ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﺳﺮه ﺑﺮاﺑﺮ ﮔڼﻠﻰ؟‬
‫ﻣﻮږ ﻫﻐﻮى ﺗﻪ وﻳﻞ‪:‬‬
‫• اﺳﻼم د ﻳﻮې ﺳﺘﺮي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰي د ﺣﻠﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره د څﻠﻮرو ښځﻮ ﻧﻜﺎح ﻛﻮل ﺟﺎﺋﺰ ﻛړې‪ ،‬ﻛﻪ ﺗﺎﺳﻮ ﻗﺮآن‬

‫ﺗﻪ رﺟﻮع وﻛړي وﺑﻪ ﮔﻮرى ﭼﻲ ﻗﺮآن ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ځﺎى ﻛﻲ دا ﺟﻮاز ورﻛړى ﭼﻲ د ﻳﺘﻴﻤﺎﻧﻮ او ﻛﻮﻧډو ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺑﺤﺚ ﻛﻮي‬
‫او واﻳﻲ‪:‬‬

‫ﺨﺒِﻴﺚ ﺑِﺎﻟﻄ ِّﻴﺐِ وَ ﻻﺗﺎﻛﻠُﻮا أَ ْﻣﻮَ َﻟ ُﻬﻢْ إِﻟﻰ‬
‫وَ ءَاﺗُﻮا ا ْﻟ َﻴ َﺘﻤَﻰ أَ ْﻣﻮَﻟ َُﻬﻢْ وَ ﻻ َﺗ َﺘ َﺒﺪَّﻟُﻮا اﻟ َْ‬
‫‪118‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫ﻜﺤُﻮا ﻣَﺎ‬
‫ﺧ ْﻔ ُﺘﻢْ أَﻻ ُﺗ ْﻘﺴِﻄﻮا ﻓﻰ ا ْﻟ َﻴ َﺘﻤَﻰ ﻓَﺎﻧ ِ‬
‫ﻜﻢْ إِ َّﻧﻪُ ﻛﺎنَ ﺣُﻮﺑﺎً َﻛﺒِﻴﺮاً* وَ إِنْ ِ‬
‫أَ ْﻣﻮَا ِﻟ ُ‬

‫ﺣﺪَةً أَوْ ﻣَﺎ‬
‫ﺧ ْﻔ ُﺘﻢْ أَﻻ َﺗ ْﻌﺪِﻟُﻮا َﻓﻮَا ِ‬
‫ﻃﺎب َﻟﻜُﻢ ِّﻣﻦَ اﻟ ّﻨِﺴﺎءِ َﻣﺜْﻨﻰ وَ ُﺛﻠَﺚ وَ ُر َﺑﻊَ َﻓﺈِنْ ِ‬

‫ﻜﻢْ ذَﻟِﻚ أَدْﻧﻰ أَﻻ َﺗﻌُﻮﻟُﻮا*‬
‫َﻣ َﻠﻜَﺖ أَ ْﻳ َﻤ ُﻨ ُ‬

‫اﻟﻨﺴﺎء ‪2 :‬ـ ‪3‬‬
‫او ﻳﺘﻴﻤﺎﻧﻮ ﺗﻪ د دوى ﻣﺎﻟﻮﻧﻪ وﺳﭙﺎرئ‪ ،‬ﻧﺎوﻟﻰ ﭘﻪ ﻏﻮره ﻣﻪ ﺑﺪﻟﻮئ‪ ،‬د دوى ﻣﺎﻟﻮﻧﻪ د ﺧﭙﻞ ﻣﺎل ﭘﻪ ﻟﻮري‬

‫ﻣﻪ ﺧﻮرئ‪ ،‬دا ﺳﺘﺮه ﮔﻨﺎه ده‪ ،‬ﻛﻪ ووﯦﺮﯦﺪئ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻳﺘﻴﻤﺎﻧﻮ ﻛﻲ ﻋﺪاﻟﺖ ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ ﻧﻮ ﻟﻪ دﻏﻮ ښﺨﻮ څﺨﻪ‬

‫ﭼﻲ څﻮك ﻣﻮ ﺧﻮښﻲ وي‪ ،‬دوه‪ ،‬درې او څﻠﻮر ﭘﻪ ﻧﻜﺎح ﻛړئ ‪ ،‬ﺧﻮ ﻛﻪ ووﯦﺮﯦﺪئ ﭼﻲ ﻋﺪاﻟﺖ ﻧﺸﺊ ﻛﻮﻟﻰ‬

‫ﺑﻴﺎ ﻳﻮه ده او ﻫﻐﻪ ﭼﻲ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﭘﻪ واك ﻛﻲ دي‪ ،‬دا دې ﺗﻪ ﻧږدې ده ﭼﻲ ﺗﯧﺮى وﻧﻜړئ ‪.‬‬

‫ﻳﻌﻨﻰ ﻟﻪ ﻳﻮې ﻧﻪ زﻳﺎﺗﻲ ښځﻲ ﻛﻮل ﻫﻢ د ﻋﺪاﻟﺖ ﻟﭙﺎره او ﭘﻪ ﻳﻮې اﻛﺘﻔﺎ ﻫﻢ د ﻋﺪاﻟﺖ ﻟﭙﺎره‪ ،‬ﻛﻪ وﻣﻮﻟﻴﺪل ﭼﻲ د‬

‫ﻳﺘﻴﻤﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻣﻌﻀﻠﯥ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻳﺎﺳﺖ او د ﻫﻤﺪﻏﻮ ﻳﺘﻴﻤﺎﻧﻮ ﻣﺼﻠﺤﺖ دا ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮي ﭼﻲ د دوى د ښﻰ روزﻧﻲ‬

‫او ﭘﺎﻟﻨﻲ ﻟﭙﺎره د دوى ﻛﻮﻧډي ﻣﻴﻨﺪي ﭘﻪ ﻧﻜﺎح ﻛړى ﺷﻲ ﻧﻮ دا ﻛﺎر ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﺪې ﻛﻲ ﻧﻪ ﻳﻮازې څﻪ ﺣﺮج ﻧﺸﺘﻪ‬

‫ﺑﻠﻜﻲ دا د ﺳﺘﺎﻳﻨﻲ وړ ﻛﺎر دى‪ ،‬ﺑﺎﻫﻤﺘﻪ ﻛﺴﺎن ﺑﻪ دې ﻛﺎر ﺗﻪ ﻣﻼ ﺗړي‪ ،‬ﭘﻪ ﻳﺘﻴﻤﺎﻧﻮ زړه ﺳﻮﻧﺪ او ﺑﺎرﺣﻤﻪ اﻧﺴﺎﻧﺎن ﺑﻪ‬
‫دا ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﭘﻪ ﻏﺎړه اﺧﻠﻲ‪.‬‬

‫ﻛﻪ ﭘﻪ ﻳﻮې ټﻮﻟﻨﻲ ﻛﻲ د ﺧﺎﺻﻮ ﻋﻮاﻣﻠﻮ ﭘﻪ وﺟﻪ د ښځﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﺗﺮ ﻧﺎرﻳﻨﻪ وو زﻳﺎت ﺷﻲ‪ ،‬دا ﺳﺘﻮﻧﺰه ﺑﻪ څﻨﮕﻪ ﺣﻞ‬

‫ﻛﻮو؟ د دﻏﻮ ښځﻮ ﻛﻔﺎﻟﺖ ﺑﻪ څﻮك ﭘﻪ ﻏﺎړه اﺧﻠﻲ؟ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﻛﻪ دوى ﻛﻮﻧډي وي او ﻳﺘﻴﻤﺎن ورﺗﻪ ﭘﺎﺗﯥ وي؟! آﻳﺎ‬

‫د دې اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰي د ﺣﻞ ﺑﻠﻪ داﺳﻲ ﭼﺎره ﭘﻪ ﻧﻈﺮ راځﻲ ﭼﻲ ﻫﻢ ﭘﻪ ﻳﻮې ښځﻲ اﻛﺘﻔﺎ وﺷﻲ او ﻫﻢ د دﻏﻮ ښځﻮ‬

‫اﻧﺴﺎﻧﻲ اړﺗﻴﺎوي ﻟﻪ ﻣﻌﻘﻮﻟﻲ او ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﻻري ﻣﺮﻓﻮع ﺷﻲ؟!‬

‫ﭘﻪ اﻛﺜﺮو ټﻮﻟﻨﻮ ﻛﻲ د ښځﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﺗﺮ ﻧﺎرﻳﻨﻪ وو زﻳﺎت دى‪ ،‬د دې وﺟﻪ ﻳﺎ دا ده ﭼﻲ د ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭘﻪ ﻏﻴږ ﻛﻲ د ﭘﻴﺪا‬

‫ﺷﻮو ﻟﻮڼﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﺗﺮ زاﻣﻨﻮ زﻳﺎت وي او ﻳﺎ دا ﭼﻲ ﭘﻪ ﺳﺘﺮو ﺳﺘﺮو ﺟﮕړو ﻛﻲ اﻛﺜﺮاً ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﻣﺮى او ﻋﺎدﺗﺎً ښځﻲ ﻟﻪ‬

‫ﻣﺮگ ژوﺑﻠﻲ ﻧﻪ ﺧﻮﻧﺪي ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧږي‪ ،‬داﺳﻲ ﺟﮕړي ﭘﻪ ﻫﺮ ﻫﯧﻮاد ﺗﭙﻞ ﺷﻮې او ﺗﻞ ﺋﯥ د ﺗﻜﺮار وﯦﺮه ﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻛﻪ ﻛﻮﻣﻪ‬
‫ټﻮﻟﻨﻪ ﻟﺪاﺳﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰي ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻲ د اﺳﻼم ﻟﺪﻏﻪ ﻋﻼج ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ څﻨﮕﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮ دا ﺳﺘﻮﻧﺰه ﺣﻞ ﻛړو؟!‬

‫دا ﺧﺒﺮه ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ ﭘﺎم ﻛﻲ وﻟﺮو ﭼﻲ "ﻧﻜﺎح" د ښځﻲ او ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﺗﺮﻣﻨځ د ﻫﻐﻲ ﻣﻮاﻓﻘﯥ ﻧﻮم دى ﭼﻲ د ﮔډ ژوﻧﺪ ﭘﻪ‬

‫اړه ﺋﯥ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺧﻮښﻪ ﻛﻮي‪ .‬ﻛﻪ ښځﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺧﻮښﻪ‪ ،‬ﻟﺪاﺳﻲ ﻣﻴړه ﺳﺮه ﭘﻪ ﮔډ ژوﻧﺪ راﺿﻰ ﻛﯧږي ﭼﻲ ﺗﺮ ﻳﻮې زﻳﺎﺗﻲ‬

‫‪119‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫ښځﻲ ﻟﺮي‪ ،‬ﻫﻴڅﻮك ﭘﺪې ﻛﺎر د اﻋﺘﺮاض ﺣﻖ ﻧﻠﺮي او دې ﺗﻪ د ﺗﺒﻌﻴﺾ ﻧﻮم ﻧﺸﻲ ورﻛﻮﻟﻰ‪ .‬اﻋﺘﺮاض ﭘﻪ ﻫﻐﻪ‬
‫ﺻﻮرت ﻛﻲ وارد ﮔڼﻞ ﻛﯧږي ﭼﻲ ښځﻪ د ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮښﻲ ﺧﻼف ﻧﻜﺎح ﺗﻪ اړه ﻛړى ﺷﻲ‪.‬‬

‫ﻧﻪ ﭘﻮﻫﻴږو ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن څﻨﮕﻪ ځﺎﻧﺘﻪ د دې ﺣﻖ ورﻛﻮي ﭼﻲ د اﺳﻼم ﭘﺪې اﺻﻞ اﻋﺘﺮاض وﻛړي‪ ،‬ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل‬

‫ﻛﻲ ﭼﻲ د ﻳﻮې ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ښځﻲ ﺗﺮ څﻨﮓ د ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻏﻴﺮﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺟﻨﺴﻲ ارﺗﺒﺎﻃﺎﺗﻮ ﭘﻪ درﻟﻮدو اﻋﺘﺮاض ﻧﻠﺮي!!‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﺧﻮ د "ﻛﻮرﻧۍ ﺟﻮړﯦﺪل" د "ﻓﺮدي ﻣﻠﻜﻴﺖ" ﭘﻪ څﯧﺮ د ﻏﻴﺮ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ټﻮﻟﻨﻲ ﻧښﻪ ﮔڼﻲ او ﭘﺪې ﺑﺎور دي‬

‫ﭼﻲ ﭘﺪې ﺑﺮﺧﻲ ﻛﻲ ﻫﻢ ﺑﺎﻳﺪ ﻓﺮدي ﻣﻠﻜﻴﺖ ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ وﻻړ ﺷﻲ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻮرﻧۍ ﻣﻨﺤﻞ او آزاد ﺟﻨﺴﻲ ﺗﻌﻠﻘﺎت راﻳﺞ ﺷﻲ‬

‫اوﻻد د ﻛﻮرﻧۍ "ﻣﺎل" ﻧﻪ ﺑﻠﻜﻲ د ټﻮﻟﻨﻲ "ﻣﺎل" وﮔڼﻠﻰ ﺷﻲ‪ ،‬دوﻟﺖ د دوى روزﻧﻪ ﭘﻪ ﻏﺎړه واﺧﻠﻲ‪ ،‬د ﻛﻮرﻧۍ د ﻏﻴږ‬

‫ﭘﺮ ځﺎى ﺑﺎﻳﺪ ﭘﻪ وړﻛﺘﻮن ﻛﻲ وروزل ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﻛﻲ د دوى روزﻧﻪ ﭘﺪوى ﻛﻲ د "ﻓﺮدي ﻣﻠﻜﻴﺖ" ﻏﻠﻂ اﻓﻜﺎر‬
‫راوﻻړوي!! ﺧﻮ راﺷﺊ وﮔﻮرو ﭼﻲ د ﻏﻴﺮ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ او آزادو ﺟﻨﺴﻲ ﺗﻌﻠﻘﺎﺗﻮ ﻧﺘﺎﺋﺞ څﻪ وو او ﻧﻦ "ﻋﻠﻢ" ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ‬

‫څﻪ واﻳﻲ او د ﻛﻮﻣﻮ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻮ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰو او ﻧﺎ ﻋﻼﺟﻪ ﻧﺎروﻏﻴﻮ ﻣﻨﺸﺄ ﺋﯥ ﮔڼﻲ!! د " اﻳډز" ﭘﻪ ﺷﺎن‬

‫ﻧﺎﻋﻼﺟﻪ ﻧﺎروﻏﻲ‪ ،‬د ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻧﻮرو ﺟﺴﻤﻲ او رواﻧﻲ ﻧﺎروﻏﻴﻮ ﭘﻪ ﺷﻤﻮل‪ ،‬د ﻫﻤﺪې ﻓﺎﺟﻌﻰ ﻧﺘﺎﺋﺞ ﮔڼﻲ او واﻳﻲ‪:‬‬

‫اﻛﺜﺮ ﺳﺘﺮ ﺳﺘﺮ ﺟﺎﻧﻴﺎن ﻫﻐﻪ دي ﭼﻲ د ﻣﻮر ﭘﻪ ﻏﻴږ ﻛﻲ ﻧﺪي روزل ﺷﻮي‪ ،‬د ﭘﻼر د ﺗﺮﺣﻢ او ﻣﻴﻨﻲ ﻻس ﺋﯥ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻧﺪى‬

‫ﺗﯧﺮ ﺷﻮى‪ ،‬داﺳﻲ څﻮك ﺋﯥ ﻧﺪى ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ ﭼﻲ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ ﺗﺮﺣﻢ‪ ،‬ﻋﺎﻃﻔﻪ‪ ،‬زړه ﺳﻮي او رښﺘﻴﻨﻲ ﻣﻴﻨﻪ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ زده‬
‫ﻛړې وى‪.‬‬

‫د اﺳﻼم ﻟﻪ ﻧﻈﺮه ﻛﻮرﻧۍ د ټﻮﻟﻨﻲ د ﻟﻮﻳﻲ ﻣﺎڼۍ ﻟﻮﻣړﻧۍ ﺧښﺘﻪ ده ﻛﻪ ﻛﻮرﻧۍ وراﻧﻪ ﺷﻮه ټﻮﻟﻨﻪ وراﻧﯧږي‪.‬‬
‫اﻣﺎ دا ﭼﻲ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ)ص( ﺗﻪ وﻟﯥ د "ﻧﻪ" ښځﻮ د ﻧﻜﺎح اﺟﺎزه ورﻛړى ﺷﻮې‪ ،‬د دې دﻟﻴﻞ څﻪ دى او دا ﻛﺎر ﭘﻪ‬

‫ﻛﻮﻣﻲ زﻣﺎﻧﯥ ﻛﻲ او د ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم د ﻣﺒﺎرك ژوﻧﺪ ﭘﻪ ﻛﻮم ﭘړاو ﻛﻲ ﺗﺮ ﺳﺮه ﺷﻮى؟‬

‫ټﻮﻟﻮ ﺗﻪ ﺟﻮﺗﻪ ده ﭼﻲ رﺳﻮل اﷲ )ص( ﭘﻪ ﭘﻨځﻪ وﻳﺸﺖ ﻛﻠﻨۍ ﻛﻲ واده وﻛړ‪" ،‬ﺧﺪﻳﺠﻪ رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻬﺎ د ده‬

‫ﻟﻮﻣړۍ ﺑﻲ ﺑﻲ څﻠﻮﻳښﺖ ﻛﻠﻨﻪ وه‪ ،‬د ﻫﻐﯥ ﺗﺮ وﻓﺎت ﭘﻮري ﺋﯥ ﺑﻠﻪ ښځﻪ ﻧﺪه ﻛړې‪ ،‬ﺗﺮ ﭘﻨځﻮس ﻛﻠﻨۍ ﭘﻮري ﺋﯥ ﻳﻮازې‬

‫ﻳﻮه ښځﻪ درﻟﻮده‪ ،‬د ﺧﺪﻳﺠﻰ رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻬﺎ ﻟﻪ وﻓﺎت ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ ﺳﻮده رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻬﺎ ﭼﻲ ﻛﻮﻧډه وه‪ ،‬ﭘﻪ ﻧﻜﺎح‬

‫ﻛړه‪ ،‬ﺳﻮده ﻟﻪ ﻟﻮﻣړﻳﻮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﻮ څﺨﻪ وه‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﺨﻜﻨﻲ ﻣﻴړه ﺳﺮه ﺋﯥ ﻳﻮ ځﺎى ﺣﺒﺸﻲ ﺗﻪ ﻫﺠﺮت وﻛړ او د‬

‫ﻫﺠﺮت ﺳﺨﺘﻰ ﺷﯧﺒﯥ او ﻛړاووﻧﻪ ﺋﯥ وﮔﺎﻟﻞ‪ ،‬ﻧﻪ ﺋﯥ ﻣﺎل درﻟﻮد او ﻧﻪ ﺟﻤﺎل او ﭘﻴﻐﻠﺘﻮب‪ ،‬اﻣﺘﻴﺎز ﺋﯥ ﻗﻮي اﻳﻤﺎن او‬

‫د اﻳﻤﺎن ﭘﻪ ﻻري ﻛﻲ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ وه‪ ،‬ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺻﺮف ﻳﻮه ښځﻪ ﭘﻪ ﭘﻴﻐﻠﺘﻮب ﻛﯥ ﻛړې‪ .‬ﻧﻮرى ﺑﻲ ﺑﻴﺎﻧﻰ ﺋﯥ‬

‫ﻛﻮﻧډي وې‪ ،‬ﻫﺮه ﻳﻮه ﺋﯥ د ﻳﻮه ﻟﻮى اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﺼﻠﺤﺖ ﻟﭙﺎره ﭘﻪ ﻧﻜﺎح ﻛړې‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ د ﺣﻔﺼﻪ رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻬﺎ د ﻧﻜﺎح‬

‫څﺮﻧﮕﻮاﻟﻰ د ﭘﺎﺗﯥ ودوﻧﻮ د اﻧﮕﻴﺰو ﻟﭙﺎره ښﻪ ﻣﺜﺎل وي‪:‬‬

‫‪120‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫ﺣﻔﺼﻪ رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻬﺎ د ﻋﻤﺮ رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻪ ﻟﻮر وه‪ ،‬ﻣﺨﻜﻨﻰ ﻣﻴړه ﺋﯥ د ﺑﺪر ﭘﻪ ﺟﮕړي ﻛﻲ ﺑﺮﺧﻪ اﺧﻴﺴﺘﻰ وه‪،‬‬

‫ﻫﻐﻪ وﻓﺎت ﺷﻮ‪ ،‬ﻋﻤﺮ رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻪ‪ ،‬اﺑﻮﺑﻜﺮ او ﺣﻀﺮت ﻋﺜﻤﺎن رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻬﻤﺎ ﺗﻪ ورﻏﻰ او ﻟﻪ ﻫﻐﻮى ﻧﻪ ﺋﯥ‬

‫وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﺣﻔﺼﻪ ﭘﻪ ﻧﻜﺎح ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ دوى د ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻌﺎذﻳﺮو ﭘﻪ وﺟﻪ ډډه وﻛړه‪ ،‬ﻋﻤﺮ رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻪ دا ﻣﺸﻜﻞ ﻟﻪ‬

‫ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺳﺮه ﻳﺎد ﻛړ او ﻫﻐﻪ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﻟﻪ ﺣﻔﺼﻰ رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻬﺎ ﺳﺮه د ﻧﻜﺎح اراده وﻛړه ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ‬
‫ﻧږدې او ﻣﺨﻠﺺ ﻣﻠﮕﺮى ﺳﺮه د ﻳﻮې داﺳﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰي ﭘﻪ ﺣﻞ ﻛﻲ ﻣﺮﺳﺘﻪ وﻛړي ﭼﻲ ﻧﻮرو ورﺗﻪ ﺣﻞ ﻧﻜړى ﺷﻮه‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا راز زﻳﻨﺐ رﺿﻲ اﷲ ﻋﻨﻬﺎ ﭼﻲ ﻣﻴړه ﺋﯥ د ﺑﺪر ﭘﻪ ﺟﮕړي ﻛﻲ ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪ ،‬ﻋﻤﺮ ﺧﻮړﻟﯥ ﻛﻮﻧډه‬

‫وه‪ ،‬ﭘﻪ ﻧﻴﻜﻮ ﻛﺎروﻧﻮ ﻛﻲ ﻫﻮﻣﺮه ﻣﺸﻬﻮره وه ﭼﻲ ﺧﻠﻜﻮ ﺑﻪ د "ﺑﻰ وزﻟﻮ د ﻣﻮر" ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻳﺎدوﻟﻪ‪ ،‬ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‬

‫ﻫﻐﻪ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ځﺎﻧﺘﻪ ﻧﻜﺎح ﻛړه ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﺋﯥ د ﻳﻮه ﺑﺪرې ﻣﺠﺎﻫﺪ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺧﻮاﺧﻮږى ښﻮدﻟﯥ وي او ﻟﻪ‬

‫ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﺋﯥ د ﻳﻮې داﺳﻲ ﻧﻮﻣﻴﺎﻟۍ‪ ،‬ﺧﻴﻴﺮي او ﺑﺎ اﻳﻤﺎﻧﻪ ښځﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰه ﺣﻞ ﻛړې وي‪ .‬دا ﻧﻴﻜﻪ ﺑﻲ ﺑﻲ ﻳﻮازې دوه‬
‫ﻛﺎﻟﻪ ﻧﻮر ژوﻧﺪۍ وه‪.‬‬

‫ﻫﻤﺪا راز ام ﺳﻠﻤﻪ ﭼﻲ ‪ 6‬اوﻻده ﺋﯥ درﻟﻮدل‪ ،‬ﻣﻴړه ﺋﯥ د اﺣﺪ ﭘﻪ ﺟﮕړي ﻛﻲ زﺧﻤﻲ ﺷﻮ‪ ،‬د ﺑﻠﻲ ﺟﮕړي ﭘﻪ‬

‫دوران ﻛﻲ د ده زوړ ﭘﺮﻫﺎر ﭘﺮى ﺷﻮ او ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ﻧﻪ وﻓﺎت ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻴﻐﻤﻴﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم د ده ﭘﻪ ﻣړﻳﻨﻲ ﻫﻮﻣﺮه‬

‫ﺧﻮاﺷﻴﻨﻰ ﺷﻮ ﭼﻲ اوښﻜﻲ ﺋﯥ ﺗﻮﻳﻲ ﺷﻮې‪ ،‬د ده ﻟﻪ ﻣړﻳﻨﻲ ‪ 4‬ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ ام ﺳﻠﻤﻰ ﺗﻪ څﻮك د ﺧﻄﺒﻰ ﻟﭙﺎره‬

‫وروﻟﯧږو‪ ،‬ﻫﻐﯥ ﺧﭙﻞ ﻋﺬر داﺳﻲ وړاﻧﺪي ﻛړ‪ :‬زه ﻋﻤﺮ ﺧﻮړﻟﯥ ﻳﻢ‪ ،‬ډﯦﺮ اوﻻدوﻧﻪ ﻟﺮم‪ ،‬ﻧﻪ ﻏﻮاړم ﺳﺘﺎ د اذﻳﺖ ﺑﺎﻋﺚ‬

‫ﺷﻢ‪ .‬ﺧﻮ ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻏﻮښﺘﻞ ﭘﺪې ﻧﻜﺎح ﺳﺮه ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ د ﺧﭙﻠﻮ دﻳﻨﻲ وروڼﻮ ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ د وﻓﺎدارۍ او د‬
‫ﻛﻮﻧډو او ﻳﺘﻴﻤﺎﻧﻮ د ﭘﺎﻟﻨﻲ او روزﻧﻲ ﻧﻪ ﻫﻴﺮﯦﺪوﻧﻜﯥ اﺳﻮه وړاﻧﺪي ﻛړې‪ .‬ام ﺳﻠﻤﻰ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻗﻨﺎﻋﺖ ورﻛړ او دا ﻧﻜﺎح‬

‫ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮه‪ .‬د ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ټﻮل ودوﻧﻪ ﻫﻤﺪاﺳﻲ وو‪.‬‬

‫ﭘﻪ دې ودوﻧﻮ ﻛﻲ ﻳﻮ ﺑﻞ ﺳﺘﺮ ﻣﺼﻠﺤﺖ ﻫﻢ ﻣﻀﻤﺮ وو او ﻫﻐﻪ دا ﭼﻲ د ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم د ﺑﻲ ﺑﻴﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻻري‬

‫د دﻳﻦ ﻳﻮه ﻟﻮﻳﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﯥ‪ ،‬دوى د ﻧﻮرو ښځﻮ ﻟﭙﺎره د ښﻮوﻧﻜﻮ ﺣﻴﺜﻴﺖ درﻟﻮد‪ ،‬ﻧﻮرو ښځﻮ ﺑﻪ‬

‫ﻟﺪوى ﻧﻪ دﻳﻦ زده ﻛﺎوو‪ ،‬ﻛﻪ ﺗﺎﺳﻮ د رواﻳﺎﺗﻮ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ وڅﯧړي ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪه ﺑﻪ وﮔﻮرى ﭼﻲ د دې ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﺮ ﻣﺦ ﻛﻲ‬
‫ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ﺑﻴﺒﻴﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ رواﻳﺘﻮﻧﻪ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ راځﻲ‪.‬‬

‫• د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د دې اﻋﺘﺮاض ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﭼﻲ اﺳﻼم وﻟﯥ د ﻃﻼق ﺣﻖ ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﺗﻪ ورﻛړى‪ ،‬زﻣﻮز ځﻮاب دا وو‪ :‬د‬

‫ﻃﻼق د ﻻﻧﺪې ﻣﻤﻜﻨﻮڅﻠﻮرو ﺻﻮرﺗﻮﻧﻮ څﺨﻪ اﺳﻼم ﻳﻮ ﻏﻮره ﻛړى‪:‬‬
‫اﻟﻒ‪ :‬ښځﻪ او ﻣﻴړه ﭘﻪ ﮔډه د ﻃﻼق ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړي‪.‬‬

‫‪121‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫ب‪ :‬اﺧﺘﻼف ﻣﺤﻜﻤﯥ ﺗﻪ وړاﻧﺪي ﺷﻲ او ﻣﺤﻜﻤﻪ ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ وروﺳﺘۍ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړي‪.‬‬
‫ج‪ :‬د ﻃﻼق ﺣﻖ ښځﻲ ﺗﻪ ورﻛړى ﺷﻲ‪.‬‬
‫د‪ :‬د ﻃﻼق ﭘﺮﯦﻜړه د ﻣﻴړه ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وي‪.‬‬
‫ﻣﺨﻜﻲ ﻟﺪې ﭼﻲ وﮔﻮرو اﺳﻼم وﻟﯥ څﻠﻮرم ﺻﻮرت ﻏﻮره ﻛړى ﺑﺎﻳﺪ څﻮ ﺧﺒﺮي ﭘﻪ ﭘﺎم ﻛﻲ وﻟﺮو‪:‬‬
‫• اﺳﻼم ﻟﻪ ﻃﻼق ﻧﻪ ﻛﺮﻛﻪ ﻟﺮي‪ ،‬د ﻣﺠﺒﻮرﻳﺖ ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺟﻮاز ورﻛﻮي‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﻐﻪ ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ ﻛﺮﻛﺠﻦ ﺣﻼل ﻛﺎر ﮔڼﻲ‪.‬‬
‫• ﭘﻪ اﺳﻼم ﻛﻲ ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﭘﺪې ﻣﻜﻠﻒ ﺷﻮى ﭼﻲ د ﻛﻮرﻧۍ ټﻮل ﻻزم ورځﻨﻲ ﻣﺼﺎرف ﭘﻪ ﻏﺎړه‬

‫واﺧﻠﻲ‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺑﻪ د ﻛﻮرﻧۍ د ټﻮﻟﻮ ﻣﺼﺎرﻓﻮ ﻣﺘﻜﻔﻞ وي‪ .‬ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﭘﺪې ﻣﻜﻠﻒ ﺷﻮى ﭼﻲ د ﻧﻜﺎح ﭘﻪ ورځ ﺑﻪ ﻫﻮﻣﺮه‬

‫ﻣﻬﺮ ﭘﻪ ﻏﺎړه اﺧﻠﻲ ﭼﻲ ښځﻪ ورﺑﺎﻧﺪي راﺿﻰ ﺷﻲ‪ ،‬دا "ﻣﻬﺮ" د ښځﻲ ﺣﻖ دى او د دې د راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ ﻟﭙﺎره ﻳﻮ ﻣﻬﻢ‬

‫ﺗﻀﻤﻴﻦ‪" .‬ښځﻪ" ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ ﻟﻪ "ﻣﻴړه" ﻧﻪ ﻫﻮﻣﺮه ﻣﻬﺮ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړى ﭼﻲ د دې راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻛړې او د وﺧﺖ‬

‫ﻧﺎوﺧﺖ‪ ،‬ﺑﯥ ځﺎﻳﻪ او ﺑﯥ ﻣﻮﺟﺒﻪ ﻃﻼق ﻣﺨﻪ وﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬ﻣﻴړه وﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮﻧﺪ واﺧﻠﻲ‪ ،‬ﭘﺲ ﻟﻪ ﻟﻨډي‬
‫ﻣﻮدې ﻫﻐﯥ ﺗﻪ ﻃﻼق ورﻛړي او د ﻫﻮس ﭘﻪ ﺣﻜﻢ ﺑﻠﻪ ﭘﻪ ﻧﻜﺎح ﻛړي‪ ،‬ﻃﻼق ﻧﺒﺎﻳﺪ ﭘﻪ ﻳﻮې ﻣﻠﻌﺒﻰ ﺑﺪل ﺷﻲ‪ ،‬د ﻧﻜﺎح ﭘﻪ‬

‫ورځ ﺑﺎﻳﺪ داﺳﻲ ﺗﺪاﺑﻴﺮ وﻧﻴﻮل ﺷﻲ ﭼﻲ دا ﻣﻘﺪﺳﻪ راﺑﻄﻪ دوام وﻛړي‪ ،‬اﺳﻼم د ﻫﻤﺪې ﻟﭙﺎره د ﻣﻬﺮ ﺣﻖ د ښځﻲ د‬
‫ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ﻟﭙﺎره د ﻳﻮه ﺗﻀﻤﻴﻦ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ وﺿﻊ ﻛړى‪.‬‬

‫اﺳﻼم دوه دﻟﻴﻠﻪ د دې ﻟﭙﺎره وړاﻧﺪي ﻛړي ﭼﻲ ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﺑﻪ د ﻛﻮرﻧۍ ﻗﻴﻢ وي او د ﻃﻼق ﭘﺮﯦﻜړه ﺑﻪ د ده ﻟﻪ ﻟﻮري‬

‫ﻛﯧږي‪:‬‬

‫اﻟﻒ‪" :‬ﻣﻬﺮ" ورﻛﻮي او د ﻛﻮرﻧۍ ﻣﺼﺎرف ﺋﯥ ﭘﻪ ﻏﺎړه دي‪.‬‬
‫ب‪ :‬د ﻗﻴﻤﻮﻣﻴﺖ ﻟﭙﺎره ﭼﻲ ﻛﻮﻣﻮ ﻣﻮاﺻﻔﺎﺗﻮ ﺗﻪ اړﺗﻴﺎ ده‪ ،‬ﭘﻪ ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﻛﻲ دا ﻣﻮاﺻﻔﺎت ﺗﺮ ښځﻮ زﻳﺎت دي‪ .‬د‬

‫ښځﻲ ﻃﺒﻴﻌﻲ وﻇﺎﻳﻒ دا اﻳﺠﺎﺑﻮي ﭼﻲ ﻗﻮي ﻋﺎﻃﻔﻪ وﻟﺮي‪ .‬ﻗﻮي ﻋﺎﻃﻔﻪ اﻛﺜﺮاً د اﻧﺴﺎن "ﺗﻌﻘﻞ" ﺗﺮ اﻏﻴﺰى ﻻﻧﺪې‬

‫ﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬ښځﻪ د ﻫﻤﺪې "ﻗﻮي ﻋﺎﻃﻔﻰ" ﭘﻪ ﺣﻜﻢ د اوﻻد د روزﻧﻲ ټﻮﻟﻲ ﺳﺘﻮﻧﺰي ﭘﻪ ورﻳﻦ ﺗﻨﺪي ﻗﺒﻠﻮي‪ ،‬ﺑﯥ ﺧﻮﺑﻰ‬

‫ﮔﺎﻟﻲ‪ ،‬ﺧﭙﻞ ژوﻧﺪ او ﺻﺤﺖ ﭘﻪ ﺧﻄﺮ ﻛﻲ اﭼﻮي‪ ،‬د اوﻻد د ﻫﺮي ﻏﻠﻄۍ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﺻﺒﺮ ﻛﻮي او ﺣﺘﻰ د ﭘﺮدﻳﻮ ﭘﻪ‬

‫ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ د دوى ﻟﻪ ﻫﺮي ﻏﻠﻄۍ ﻧﻪ دﻓﺎع ﻛﻮي‪ ،‬د "ﻗﻴﺎدت" او "ﻗﻀﺎوت" ﻟﭙﺎره د "ﻗﻮي ﻋﺎﻃﻔﻰ" ﭘﻪ ځﺎى داﺳﻲ‬

‫"ﺗﻌﻘﻞ" ﺗﻪ اړﺗﻴﺎ ده ﭼﻲ د ﻋﺎﻃﻔﻰ ﺗﺮ اﻏﻴﺰى ﻻﻧﺪې راﻧﺸﻲ‪ .‬د ﻧﺎرﻳﻨﻪ روﺣﻰ ﺟﻮړښﺖ داﺳﻲ دى ﭼﻲ د "ﻋﻘﻞ" او‬

‫"ﻋﺎﻃﻔﻰ" ﺗﺮﻣﻨځ ﺋﯥ ﺗﻌﺎدل او ﺗﻮازن ﺷﺘﻪ او د "ﻋﺎﻃﻔﻰ" ﺗﻠﻪ ﺋﯥ د ښځﻮ ﭘﻪ ﺷﺎن ﺗﺮ "ﺗﻌﻘﻞ" درﻧﻪ ﻧﺪه‪.‬‬

‫• ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ اﺳﻼﻣﻲ ﺷﺮﻳﻌﺖ د ﻃﻼق ﺣﻖ ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﺗﻪ ﺳﭙﺎرﻟﻰ‪ ،‬ﺧﻮﻟﻪ دې ﺣﻖ ﻧﻪ د ښځﻲ د ځﻮروﻟﻮ‬
‫‪122‬‬

‫ا
 ‪ -----------------------------------------------------‬د ?دو '‪2 
<=> 9‬‬

‫او د ﻫﻐﯥ ﭘﻪ ﺣﻘﻮﻗﻮ د ﺗﯧﺮي ﭘﻪ ﻻره ﻛﻲ ﻧﺎروا اﺳﺘﻔﺎده ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬ﻛﻪ ﺧﺒﺮه دې ﺣﺪ ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه ښځﻪ ﺣﻖ ﻟﺮي‬
‫"ﻣﺤﻜﻤﯥ" ﺗﻪ ﻣﺮاﺟﻌﻪ وﻛړي‪ ،‬ﭼﻲ ﻣﺤﻜﻤﻪ ﺑﻪ ﻳﺎ د دې ﺣﻘﻮق اﺣﻴﺎء ﻛﻮي او ﻳﺎ ﺑﻪ دا راﺑﻄﻪ ﻓﺴﺦ ﻛﻮي‪.‬‬

‫• ﻫﻤﺪا راز ﭘﻪ ﻣﺤﻜﻤﯥ ﻛﻲ د ﺷﻬﺎدت ﻟﭙﺎره د ﻳﻮه ﻧﺎرﻳﻨﻪ ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ د دوو ښځﻮ ﺣﻀﻮر‪ ،‬ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ‬

‫ﺿﺮوري ﮔڼﻞ ﺷﻮى ﭼﻲ ﻛﻪ ﻳﻮه ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﻛﻮﻟﻮ ﻛﻲ اﺷﺘﺒﺎه وﻛړي او څﻪ ﺗﺮې ﻫﻴﺮ ﺷﻲ ﺑﻠﻪ ﺋﯥ ورﭘﻪ ﻳﺎد ﻛړي‪ .‬ﻟﻜﻪ‬

‫ﭼﻲ ﮔﻮرى د دې ﺣﻜﻢ ﻣﻨﺸﺄ د ښځﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د ﺗﺒﻌﻴﺾ او ﺗﻮﭘﻴﺮ اﻋﻤﺎل ﻧﻪ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻲ د ﻋﺪاﻟﺖ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺟﺪي اﺣﺘﻴﺎط‬
‫دي‪ ،‬وﺟﻪ ﺋﯥ ﻫﻐﻪ ﻓﻄﺮى ﺗﻔﺎوت دى ﭼﻲ د ښځﻮ او ﻧﺎرﻳﻨﻪ وو ﺗﺮﻣﻨځ د "ﺷﻬﺎدت ورﻛﻮﻟﻮ" ﭘﻪ ارﺗﺒﺎط ﺷﺘﻪ‪ ،‬اﺣﻴﺎﻧﺎً‬

‫د ښځﻲ ﻗﻮي ﻋﺎﻃﻔﻪ د دې ﭘﻪ "ﺣﺎﻓﻈﻰ" ﻫﻢ اﻏﻴﺰه ﻛﻮي او د ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ﭘﻪ اړه ډﯦﺮ داﺳﻲ ﺷﻴﺎن ﺗﺮې ﻫﻴﺮوي ﭼﻲ د زړه‬

‫ﺳﻮاﻧﺪ وړ ﺋﯥ ﮔڼﻲ‪ ،‬دا د زړه ﺳﻮاﻧﺪ ﻃﺒﻴﻌﺖ دى ﭼﻲ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ﺳﺮ ﻛﻲ د "ﻏﻠﻄۍ" ﻟﭙﺎره "ﺗﻮﺟﻴﻬﺎت" ﻛﻮي او ورو‬

‫ورو د ﻏﻠﻄۍ د ﻫﻴﺮوﻟﻮ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻲ‪.‬‬

‫• د ﻣﻴﺮاث د وﻳښ د څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻛﻪ ﻟږ ځﻴﺮ ﺷﻮ ﻧﻮ ﭘﻪ ډاﮔﻪ ﺑﻪ وﮔﻮرو ﭼﻲ اﺳﻼم ښځﻮ ﺗﻪ ډﯦﺮ‬

‫اﻣﺘﻴﺎزات ورﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ډﯦﺮو ﻣﻮاردو ﻛﻲ ﺋﯥ ښځﻮ ﺗﻪ ﺗﺮ ﻧﺎرﻳﻨﻪ وو زﻳﺎت ﺣﻘﻮق ورﻛړي‪ ،‬ﻻﻧﺪې څﻮ ﻣﻮاردو ﺗﻪ‬

‫ﺳﺘﺎﺳﻮ ﭘﺎم را اړوم‪:‬‬

‫ـ ښځﻪ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮاﻧﻮ او ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﻴړه ﻧﻪ "ﻣﻴﺮاث" ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮي ﭼﻲ ﻫﻴڅ اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻜﻠﻔﻴﺖ‬

‫ﻧﻠﺮي‪ ،‬ﻟﻪ واده ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﺋﻲ ﭘﻼر د دې ﻣﺘﻜﻔﻞ وي او ﻟﻪ واده ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻣﻴړه‪ ،‬ﻛﻮر‪ ،‬ﻛﺎﻟﻲ او ډوډى ﺋﯥ د‬
‫"ﻣﺘﻜﻔﻞ" ﻟﻪ ﺧﻮا ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻛﯧږي‪.‬‬

‫ـ ﻟﻪ ﻣﻴړه ﻧﻪ ﻣﻬﺮ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮي‪ ،‬ﻣﻬﺮ ﭘﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻲ ﻳﻮ ﻓﻮق اﻟﻌﺎده اﻣﻴﺘﺎز دى ﭼﻲ د ښځﻲ د ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ د‬

‫ﺗﻀﻤﻴﻦ ﻟﭙﺎره ﻣﻨﻞ ﺷﻮى‪.‬‬

‫ـ ښځﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ ﺧﭙﻠﻪ ﻫﻐﻪ "ﺳﺮﻣﺎﻳﻪ" ﭼﻲ د "ﻣﻬﺮ" ﻳﺎ "ﻣﻴﺮاث" ﻟﻪ ﻻري او ﻳﺎ د ﻛﺎر ﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ ﺋﯥ‬

‫ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮي‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﺧﻮښﻲ ﺳﺮه ﺳﻢ‪ ،‬ﭘﻪ "ﻛﺎر" واﭼﻮي او ﻋﻮاﻳﺪ وﻟﺮي‪ ،‬ﻟﺪې ﺷﺘﻤﻨﻴﻮ او ﻋﻮاﻳﺪو ﺳﺮه ﺳﺮه‪،‬‬
‫ﻫﻐﻪ اﻗﺘﺼﺎدي ﻣﻜﻠﻔﻴﺖ ﻧﻠﺮي‪.‬‬

‫ـ ښځﻪ د "ﻧﻔﻴﺮ ﻋﺎم" ﻟﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺳﻨﮕﺮ ﺗﻪ ﭘﻪ ﺗﻠﻮ ﻣﻜﻠﻒ ﻧﺪه‪ ،‬ﻣﮕﺮ دا ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ وﻏﻮاړي‪.‬‬
‫ـ ښځﻪ ﺟﻮﻣﺎت ﺗﻪ ﭘﻪ ﺗﻠﻮ ﻫﻢ ﻣﻜﻠﻒ ﻧﺪه‪ ،‬ﺧﻮ ﻛﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ وﻏﻮاړي ﭼﻲ ﻟﻤﻮﻧځﻮﻧﻪ ﭘﻪ ﺟﻤﻊ او ﭘﻪ ﺟﻮﻣﺎت ﻛﻲ‬

‫وﻛړي څﻮك ﺋﯥ ﻣﺨﻨﻴﻮى ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ‪.‬‬

‫دا ځﻴﻨﻲ ﻫﻐﻪ ﻣﺴﺎﺋﻞ وو ﭼﻲ زﻣﻮږ او ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ ﺑﻪ ﭘﻪ ﻫﺮي وړې او ﻟﻮﻳﻲ ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ ﻛﯧﺪل‪.‬‬

‫‪123‬‬

‫د ?دو '‪ ----------------------------------------------------- 2 
<=> 9‬ا
‬

‫ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن د ﻓﺮﻫﻨﮕﻰ ﻣﻮادو ﻟﻪ ﻧﺎﺣﻴﯥ ﭘﻪ ﻣﻮږ ﺑﺮﻻﺳﻰ وو‪ ،‬دوى د ﻣﺠﺎﻧﻲ وﻳښ ﻟﭙﺎره ﻛﺎﻓﻰ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ‬

‫درﻟﻮدل‪ ،‬د روﺳﻴﻰ او ﭼﻴﻦ ﺳﻔﺎرﺗﻮﻧﻮ ﻟﺪوى ﺳﺮه ﺑﯥ درﻳﻐﻪ ﻣﺮﺳﺘﻲ ﻛﻮﻟﯥ‪ ،‬د اﻳﺮاﻧﻲ "ﺣﺰب ﺗﻮده" ﭘﻪ ﻻس ﻟﻴﻜﻞ‬

‫ﺷﻮي او ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﻮي ډﯦﺮ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ واك ﻛﻲ وو‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﺎﺗﻪ ﺋﯥ وړﻳﺎ ورﻛﻮل‪ ،‬ﺧﻮ ﻣﻮږ ﻟﺪې ﻧﺎﺣﻴﯥ ډﯦﺮ‬
‫ﻣﺸﻜﻼت درﻟﻮدل‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻮ داﺳﻲ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ ﻣﻮﻧﺪل ﭼﻲ ﭘﺪﻏﻮ ﻣﻨﺎﻗﺸﺎﺗﻮ ﻛﻲ زﻣﻮږ ﻣﺮﺳﺘﻪ وﻛړي‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ‬

‫ﺳﺆاﻟﻮﻧﻪ ځﻮاب ﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ اﺳﻼم د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ اﻋﺘﺮاﺿﺎﺗﻮ ﺗﻪ ځﻮاب وواﻳﻲ‪ ،‬د ﻣﺪرﺳﻮ ﭘﻪ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻮ ﻛﻲ دا ﻣﺴﺎﺋﻞ‬

‫ﻧﻪ وو څﯧړل ﺷﻮي‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻪ ﻗﺪورى او ﻛﻨـﺰ ﻛﻲ دا ﻣﺴﺎﺋﻞ څﯧړل ﺷﻮي وو او ﻧﻪ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻳﻮﻧﺎﻧﻲ ﻓﻠﺴﻔﻰ‪ ،‬ﺣﻜﻤﺖ او‬

‫ﻣﻨﻄﻖ ﻛﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻣﺪرﺳﻮ ﻛﻲ ﻟﻮﺳﺘﻞ ﻛﯧﺪل‪ ،‬د ﻣﺪرﺳﻰ ﻣﻼ ﻧﻪ ﻟﺪﻏﻮ ﻣﺴﺎﺋﻠﻮ ﻧﻪ واﻗﻒ وو او ﻧﻪ ﺋﯥ داﺳﻲ ځﻮاب‬

‫وﻳﻠﻰ ﺷﻮ ﭼﻲ د ﺷﻠﻤﻲ ﭘﻴړۍ ﭘﻪ ﻓﻀﺎء ﻛﻲ روزل ﺷﻮي ځﻮاﻧﺎن ﻗﺎﻧﻊ ﻛړي‪ ،‬ﻣﻮږ دې ﺗﻪ اړ وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ د‬
‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ وﻟﻮﻟﻮ‪ ،‬د ﺿﻌﻒ ﻧﻘﺎط ﺋﯥ ﭘﻴﺪا ﻛړو‪ ،‬د دوى ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﺗﻪ ځﺎن ﭼﻤﺘﻮ ﻛړو او د دوى ﺳﺆاﻟﻮﻧﻮ ﺗﻪ‬

‫ځﻮاﺑﻮﻧﻪ ﺗﻴﺎر ﻛړو‪.‬‬

‫ﻣﺎ د "ﺷﻌﻮر او ﻣﺎده" ﺗﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې ﻳﻮه داﺳﻲ رﺳﺎﻟﻪ وﻟﻴﻜﻠﻪ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﻣﻄﺮح‬

‫ﺳﺆاﻟﻮﻧﻪ ﭘﻜﻲ څﯧړل ﺷﻮي وو‪ ،‬ﺧﻮ د دې رﺳﺎﻟﯥ د ﺗﻜﺜﻴﺮ او ﺗﻮزﻳﻊ ﻟﻪ ﻛړاو ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ وو‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻮ د ﭼﺎپ‬

‫اﻣﻜﺎﻧﺎت درﻟﻮدل او ﻧﻪ د ﻣﺠﺎﻧﻲ ﺗﻮزﻳﻊ ﺗﻮان‪ .‬د ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻮ د ﺗﻮزﻳﻊ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻣﻮږ دې ﺗﻪ اړ وو ﭼﻲ ﻣﻠﮕﺮو ﺗﻪ وواﻳﻮ‪:‬‬

‫دا ﻛﺘﺎب ﭘﺪې ﺷﺮط د ﻣﻄﺎﻟﻌﻰ ﻟﭙﺎره درﻛﻮو ﭼﻲ درې ﻧﺴﺨﻰ ﺑﻪ ﺗﺮې ﻟﻴﻜﻲ‪ ،‬ﻳﻮه ﺑﻪ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه ﺳﺎﺗﻲ او دوه ﺑﻪ‬

‫ﻣﻮږ ﺗﻪ راﻛﻮي‪ ،‬ﭼﻲ ﭘﻪ ﻧﻮرو ﺋﯥ ووﻳښﻮ‪ ،‬زﻣﺎ دﻏﻪ ﻟﻮﻣړﻧﻰ ﻛﺘﺎب ﭼﻲ ﭘﻪ ﺷﻞ ﻛﻠﻨۍ ﻛﻲ ﻣﻲ ﻟﻴﻜﻠﻰ وو‪ ،‬ﭘﻪ ‪1355‬‬
‫ﻛﺎل ﭘﻪ ﭘﺸﺎور ﻛﻲ د ﺣﺰب اﺳﻼﻣﻲ د ارﺷﺎد او ﻓﺮﻫﻨﮓ رﻳﺎﺳﺖ ﭼﺎپ او ﺧﻮر ﻛړ‪.‬‬

‫اﻟﺤﻤﺪﷲ ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻨﺎﻗﺸﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﺗﻞ ﺑﺮﻻﺳﻰ وو او ﻫﻤﺪا ﺑﺮﻻﺳﻰ ﭘﺪې ﻣﻨﺘﺞ ﺷﻮه ﭼﻲ د‬

‫ﺑﺎاﺳﺘﻌﺪاده‪ ،‬ﺑﺎﺷﺨﺼﻴﺘﻪ او ﻫﺪﻓﻤﻨﺪو ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻣﻄﻠﻖ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﻟﻪ ﻣﻮږ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻲ‪ .‬ﻛﻪ ﺗﺎﺳﻮ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د ﻫﻐﻪ‬

‫وﺧﺖ ﻳﻮه ﻣﻘﻄﻊ راواﺧﻠﺊ او ورﺗﻪ ځﻴﺮ ﺷﺊ وﺑﻪ ﮔﻮرئ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﺮ ټﻮﻟﮕﻰ ﻛﻲ د ﻟﻮﻣړۍ درﺟﻰ ﺑﺎاﺧﻼﻗﻪ او‬

‫ﺑﺎﺷﺨﺼﻴﺘﻪ زده ﻛﻮوﻧﻜﻲ زﻣﻮږ ﻣﻠﮕﺮى وو او ﺑﯥ ﺳﻮﻳﻰ‪ ،‬ﺑﺪ اﺧﻼق او ﺑﯥ ﺷﺨﺼﻴﺘﻪ اﻓﺮاد ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﭘﺎﺗﯥ‬
‫ﺷﻮي وو‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن اﻛﺜﺮاً ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن وو ﭼﻲ د ﺧﭙﻞ ټﻮﻟﮕﻰ ﭘﻪ ورځﻨﻴﻮ درﺳﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﻫﻢ ﺗﺮټﻮﻟﻮ وروﺳﺘﻪ وو او‬

‫ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺗﻜﻠﻴﻒ ﺑﻪ ﻛﺎﻣﻴﺎﺑﯧﺪل‪.‬‬

‫‪124‬‬

‫ا  _________________________________________________ د ‪>#‬ن =ى ‪.‬‬

‫د ﻗﺮآن ﺑﯥ ﺣﺮﻣﺘﻰ‬
‫د ﻣﻨﺎﻗﺸﺎﺗﻮ دﻏﻪ ﺑﻬﻴﺮ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن وﻫڅﻮل ﭼﻲ ﻛﻮم ﺟﺪي ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ وښﻴﻲ‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ د ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﭘﻪ‬

‫ډﯦﺮو ﺻﻮرﺗﻮﻧﻮ ﺋﯥ ﻏﻮر ﻛړى وي‪ ،‬ﻳﻮ ﻟﺪﻏﻮ ﺻﻮرﺗﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﻫﻐﻪ وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮ‪ ،‬ﺧﻮ ﻋﻮاﻗﺐ ﺋﯥ‬

‫د دوى د زﻋﻢ او ﮔﻤﺎن ﺧﻼف‪ .‬د دوى ﻳﻮ ﺷﻘﻰ او ﺑﺪﺑﺨﺘﻪ اﻧﺴﺎن‪ ،‬د ﺷﭙﯥ ﻟﻪ ﺧﻮا د ﻟﻴﻠﻴﻰ ﻣﺴﺠﺪ ﺗﻪ ﻧﻨﻮﺗﻰ‪ ،‬د ﻗﺮآن‬
‫ﻣﺠﻴﺪ ﭘﺎڼﻰ ﺋﯥ ﺷﻜﻮﻟﯥ او ټﻮټﻰ ټﻮټﻰ ﭘﺎڼﻰ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻛړﻛۍ ﺑﻬﺮ اﭼﻮﻟﯥ‪ ،‬ﭼﻲ ځﻴﻨﻲ ﺷﻤﺎل ﺧﻮرې ﻛړې او ځﻴﻨﻲ د ﺑﺎم‬

‫ﭘﻪ ﺳﺮ ﭘﻪ ﻳﺦ ﻛﻲ ﻧښﺘﻲ وي‪.‬‬

‫ﻟﻮﻣړى ﻛﺲ ﭼﻲ د ﺳﺤﺮ ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﻟﭙﺎره ﻣﺴﺠﺪ ﺗﻪ راﻏﻠﻰ وو‪ ،‬ﺻﻮﻓﻰ ﺳﻌﻴﺪ د ﻫﺮات اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ وو‪ ،‬ﻫﻐﻪ‬

‫ﭘﻪ ﺟﻮﻣﺎت ﻛﻲ ﺧﻮرې ﭘﺎڼﻰ ﻏﻮﻧډي ﻛړې وې‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﻧﻪ ﺑﻬﺮ د ﻳﺦ ﻧﻴﻮﻟﻴﻮ ﭘﺎڼﻮ ﭘﻪ راﻏﻮﻧډوﻟﻮ ﻧﻪ وو ﻣﻮﻓﻖ‬

‫ﺷﻮى‪ ،‬ورﭘﺴﯥ ﻣﻮږ ﻣﺴﺠﺪ ﺗﻪ راﻏﻠﻮ او د ﻟﻤﻮﻧځ ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﺷﻤﯧﺮ ورو ورو زﻳﺎت ﺷﻮ‪ ،‬ﺻﺤﻨﻪ ډﯦﺮه دردووﻧﻜﯥ‬

‫وه‪ ،‬ځﻴﻨﻲ ﻟﻪ ﻏﻢ او ﻏﺼﻰ ﻧﻪ ﭘړﯦﺪل‪ ،‬د ځﻴﻨﻮ اوښﻜﻲ ﺑﻬﯧﺪې او ځﻴﻨﻮ ﻏﺎښﻮﻧﻪ ﭼﻴﭽﻞ‪ ،‬ﻟﻤﻮﻧځ ﭘﻪ ډﯦﺮى ﻏﻤﻨﺎﻛﻲ‬
‫ﻓﻀﺎءﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ د ﻗﻀﻴﻰ د څﯧړﻧﻲ او ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻗﺪام ﻟﭙﺎره ﺧﺒﺮو ﺗﻪ ﻛښﯧﻨﺎﺳﺘﻠﻮ‪ ،‬ټﻮل ﭘﺪې ﺳﻼ ﺷﻮل‬

‫ﭼﻲ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د رﻳﺎﺳﺖ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ اﺣﺘﺠﺎﺟﻰ ﻏﻮﻧډه وﻛړو او د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻟﻪ ادارې ﻧﻪ وﻏﻮاړو ﭼﻲ ﺣﺘﻤﺎً ﻣﺠﺮم‬

‫ﭘﻴﺪا او ﻣﺤﺎﻛﻤﯥ ﺗﻪ ﺋﯥ وﺳﭙﺎرى‪ ،‬د ټﻮﻟﻮ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺷﭙﻴﺘﻮ ﺗﻪ رﺳﯧﺪو ﭼﻲ ﭘﺪې اﺣﺘﺠﺎﺟﻰ‬
‫ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ ﺋﯥ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻪ‪ ،‬د ﻏﻮﻧډي وﺿﻌﻴﺖ ﻫﻢ زﻣﻮږ دوﺳﺘﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﺣﻴﺮاﻧﻮوﻧﻜﻰ وو او ﻫﻢ زﻣﻮږ ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ‬

‫ﺗﻪ‪ ،‬دوﺳﺘﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﻟﺪې ﻟﺤﺎﻇﻪ ﭼﻲ د داﺳﻲ ﻳﻮې ﺳﺘﺮي ﭘﯧښﻲ او ﻟﻪ ﻗﺮآن ﻧﻪ د دﻓﺎع ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ څﻨﮕﻪ ﻳﻮازې ﺷﭙﻴﺘﻮ‬

‫ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﺪې اﺣﺘﺠﺎﺟﻰ ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻪ!! او ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﺗﻪ ﻟﺪې ﻟﺤﺎﻇﻪ ﭼﻲ دا د ﮔﻮﺗﻮ ﭘﻪ ﺷﻤﯧﺮ ﻛﺴﺎن‬

‫څﻨﮕﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ ﻛﻮم ﻣﺆﺛﺮ ﻛﺎر وﻛړي!! ﺧﻮ ﻣﻮږ ﻣﺼﻤﻢ وو‪ ،‬د دې ﭘﺮوا راﺳﺮه ﻧﻪ وه ﭼﻲ ﻣﻠﮕﺮى ﻣﻮ څﻮﻣﺮه دى او‬

‫ﭘﻪ ﻣﺒﺎرزې ﺑﻪ ﻣﻮ څﻪ ﻧﺘﺎﺋﺞ ﻣﺮﺗﺐ ﻛﯧږي‪.‬‬

‫دا ﻏﻮﻧډه زﻣﻮږ ﻟﻮﻣړى ﻋﻤﻠﻲ ﺣﺮﻛﺖ وو‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه زﻣﻮږ د ﻏﻮﻧډو ﻟړۍ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬ﻫﻴﭽﺎ دا ﮔﻤﺎن ﻧﻪ ﻛﺎوو‬

‫ﭼﻲ دا ﻏﻮﻧډه ﺑﻪ د ﻳﻮه داﺳﻲ ځﻮاﻛﻤﻦ او ﺧﻮځﻨﺪه ﺑﻬﻴﺮ ﭘﻴﻼﻣﻪ وي ﭼﻲ ټﻮﻟﻲ ځﻮاﻛﻤﻨﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻲ ﺑﻪ ﻟﻪ ﺳﺨﺘﻰ‬

‫ﻣﺎﺗﯥ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ټﻮل ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺑﻪ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻲ‪ ،‬ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺑﻪ د ﻫﻤﺪې ﺣﺮﻛﺖ ﭘﻪ ﻳﻮې ډاډﻣﻨﻲ اډې ﺑﺪل‬

‫ﺷﻲ‪ .‬د ﻧﻬﻀﺖ دا ﺣﺎﻟﺖ د ﻗﺮآن دا آﻳﺖ ډﯦﺮ ښﻪ اﻧځﻮروي‪:‬‬

‫‪125‬‬

‫د ‪>#‬ن =ى ‪ _________________________________________________ .‬ا ‬

‫ﺧ َﺮجَ ﺷﻄ َﺌﻪُ َﻓﺌَﺎ َز َرهُ ﻓَﺎﺳ َﺘ ْﻐﻠَﻆ ﻓَﺎﺳ َﺘﻮَى ﻋَﻠﻰ ﺳﻮ ِﻗﻪِ ُﻳ ْﻌﺠِﺐ اﻟ ُّﺰ ّرَاعَ‬
‫ﻛ ََﺰ ْرعٍ أَ ْ‬

‫ﺤﺖِ ﻣِﻨﻬُﻢ َّﻣ ْﻐ ِﻔ َﺮةً‬
‫ﻋ ِﻤﻠُﻮا اﻟﺼ ِﻠ َ‬
‫ﻋﺪَ اﻟ َّﻠﻪُ ا َّﻟﺬِﻳﻦَ ءَا َﻣﻨُﻮا وَ َ‬
‫ﻜ ّﻔَﺎ َر وَ َ‬
‫ِﻟ َﻴﻐِﻴﻆ ﺑ ِﻬﻢُ ا ْﻟ ُ‬
‫ﻋﻈِﻴﻤَﺎ*‬
‫وَ أَﺟْﺮاً َ‬

‫اﻟﻔﺘﺢ‪29 :‬‬

‫ﻟﻜﻪ داﺳﻲ ﻛﺸﺖ ﭼﻲ ﺗﻴﻎ ووﻫﻲ‪ ،‬ﺑﻴﺎﺋﻰ ﭘﻴﺎوړى ﻛړي‪ ،‬ﻧﻮ ﮔڼ ﺷﻲ‪ ،‬ﺑﻴﺎ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﺳﺎﻗﻰ ودرﯦږي‪،‬‬
‫داﺳﻲ ﭼﻲ ﺑﺰﮔﺮان ﺣﻴﺮان ﻛړي‪ ،‬د دې ﻟﭙﺎره ﭼﻲ ﻛﺎﻓﺮان ورﺑﺎﻧﺪي ﺧﻮاﺷﻴﻨﻲ ﻛړي‪.‬‬

‫دا د اﷲ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮى ﻧﻬﻀﺖ ﻫﻤﺪاﺳﻲ وو‪ ،‬د څﻮ ﺗﻨﻜﻴﻮ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻴﻞ ﺷﻮ‪ ،‬ورو ورو ﺋﯥ وده‬

‫وﻛړه‪ ،‬ﭘﻴﺎوړى ﺷﻮ‪ ،‬ﮔڼ ﺷﻮ‪ ،‬ځﻮاﻛﻤﻦ ﺷﻮ‪ ،‬ﻟﻤﻦ ﺋﯥ ﺧﻮره ﺷﻮه‪ ،‬د ټﻮﻟﻨﻲ ټﻮل ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن ﺋﯥ ورو ورو ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ‬
‫ﻏﻴږ ﻛﻲ راﻏﻮﻧډ ﻛړل ﭼﻲ د اﻳﻤﺎن څﻪ ﺑڅﺮﻛﻲ ﺋﯥ ﭘﻪ زړه ﻛﻲ وو‪ ،‬ﺳﺮﻳﻊ او ﭼټﻜﻲ ودي ﺋﯥ ﻫﺮڅﻮك ﺣﻴﺮاﻧﻮل‪ ،‬ﺣﺘﻰ‬

‫ﻫﻤﺎﻏﻪ ﻛﺴﺎن ﭼﻲ دا ﺣﺮﻛﺖ ﺋﯥ ﭘﻴﻞ ﻛړ‪ ،‬دوى ﻫﻢ ﮔﻤﺎن ﻧﻪ ﻛﺎوو ﭼﻲ دوﻣﺮه ژر ﺑﻪ د ﺿﻌﻒ او ﻧﺎﺗﻮاﻧۍ ﻟﻪ ﻫﺎﻏﻪ‬

‫ﻟﻮﻣړﻧﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ د ﻗﻮت او ﻏﻠﺒﻰ دې ﭘﻮړي ﺗﻪ ورﺳﯧږي‪ ،‬ﺳﺮﻳﻊ ودي ﺋﯥ دښﻤﻨﺎن ﻫﻚ ﭘﻚ ﻛړل او د دوى ﻏﻮﺻﻪ‬

‫ﺋﯥ را وﭘﺎروﻟﻪ‪ .‬ﻛﻪ وواﻳﻮ ﭼﻲ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ د ﭘﻴﺎوړي ﺗﺒﺎرز ﻟﻪ ورځﻲ ﻧﻪ ﺑﻴﺎ ﺗﺮﻫﻐﻲ ورځﻲ‬

‫ﭼﻲ روﺳﻲ ﻓﻮځﻮﻧﻮ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﺗﯧﺮى وﻛړ‪ ،‬ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﭘﻴﻞ ﺷﻮ‪ ،‬روﺳﺎن وﺗﻠﻮ ﺗﻪ اړ ﺷﻮل او ورﭘﺴﯥ روﺳﺎﻧﻮ او‬
‫اﻣﺮﻳﻜﺎﺋﻴﺎﻧﻮ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﻳﻮه ﺑﻞ ﺗﻪ ﻻس ورﻛړ ﭼﻲ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ د ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﭘﻪ ﻻس د ﻳﻮه اﺳﻼﻣﻲ ﺣﻜﻮﻣﺖ‬

‫د ﺟﻮړﯦﺪو ﻣﺨﻨﻴﻮى وﻛړي‪ ،‬دا ټﻮﻟﻲ ﭘﯧښﻲ د دې ﻣﺒﺎرك اﺳﻼﻣﻲ ﺑﻬﻴﺮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي د داﺧﻠﻲ او ﺧﺎرﺟﻲ دښﻤﻨﺎﻧﻮ‬

‫ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ وو‪ ،‬ﭘﺪې ﺗﺤﻠﻴﻞ ﻛﻲ ﻣﻮ ﻧﻪ ﻳﻮازې ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻧﺪه ﻛړې ﺑﻠﻜﻲ ﻳﻮ داﺳﻲ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﻮ څﺮﮔﻨﺪ ﻛړى ﭼﻲ‬

‫ټﻮﻟﻮ ﻫﻐﻮ اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﭘﻮره واﺿﺢ دى ﭼﻲ د ﺗﺎرﻳﺦ د دﻏﻪ ﭘړاو ﺣﻮادث او د ﻫﻐﻮى ﻻﻣﻠﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ دﻗﺖ ﺳﺮه‬
‫څﯧړﻟﻰ‪.‬‬

‫‪126‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------------‬د =‪ &@A‬ا?=د‪2‬‬

‫د ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ اﺗﺤﺎدﻳﻪ‬
‫ﭘﺲ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ‪ 1329‬ﻛﻲ د ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ واﻛﺪاراﻧﻮ د ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﻟﻮﻣړۍ اﺗﺤﺎدﻳﻪ وځﭙﻠﻪ‪ ،‬ﺷﻞ ﻛﺎﻟﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ ﭘﻪ ‪ 1349‬ﻛﻲ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﻳﻮ ځﻞ ﺑﻴﺎ د ﻳﻮې اﺗﺤﺎدﻳﻰ د ﺟﻮړوﻟﻮ ﻫڅﻪ وﻛړه‪ ،‬دا ځﻞ د اﺗﺤﺎدﻳﻰ د ﺟﻮړوﻟﻮ‬

‫اﺑﺘﻜﺎر د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وو‪ .‬ﻣﻮږ ﭘﺪې اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻛﻲ د ﻓﻌﺎﻟﻲ وﻧډي اﺧﻴﺴﺘﻮ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه او ﭘﻪ ﻫﻐﻮ‬
‫اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﻣﻮ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻠﻪ ﭼﻲ د اﺗﺤﺎدﻳﻰ د ﻣﺆﺳﺴﺎﻧﻮ ﻣﺠﻠﺲ ﻟﭙﺎره ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧﺪل‪ ،‬ﭘﺪې اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻮ ﻛﻲ‬

‫زﻣﻮږ ‪ 9‬ﻛﺴﺎن ﺑﺮﻳﺎﻟﻲ او د ﻣﺠﻠﺲ ﻣﺆﺳﺴﺎن ﻏړﻳﺘﻮب ﺋﯥ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړ‪ ،‬زه ﻫﻢ ﭘﺪې ډﻟﻲ ﻛﻲ وم‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ د "ﺟﻮاﻧﺎن‬

‫ﻣﺴﻠﻤﺎن" د ﻏړو ﺷﻤﯧﺮ د "ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ" او "ﭘﺮﭼﻢ" ﻟﻪ ﻏړو ﻧﻪ ﻛﻢ وو‪ ،‬ﻳﻮه څﻮارﻟﺲ‪ ،‬ﺑﻞ دووﻟﺲ او ﻣﻮږ ﻧﻪ ﻏړي‬

‫ﻣﺠﻠﺲ ﺗﻪ ﻟﯧږﻟﻲ وو‪ ،‬ﺧﻮ زﻣﻮږ ﻟﭙﺎره دا ﻳﻮ ﻟﻮى ﺑﺮى وو‪ ،‬ﻣﻮږ ﺗﺮ ﻧﻮرو ډﻟﻮ ډﯦﺮ وروﺳﺘﻪ ﺧﭙﻞ ﻛﺎر ﭘﻴﻞ ﻛړى وو‪،‬‬

‫ﻟﺪې ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﻣﻮږ ډﯦﺮ ﻣﺤﺪود څﺮﮔﻨﺪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻪ درﻟﻮدل‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻛﻲ د ﻟﻮﻳﻮ ﻏﻮﻧډو ﭘﻪ ﺟﻮړوﻟﻮ ﻣﻮﻓﻖ‬
‫ﺷﻮي وو او ﻧﻪ ﭘﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮو‪ .‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن داﺳﻲ ﻣﺴﻠﻂ وو ﭼﻲ وﻳﻠﻰ ﺷﻮ دا ځﺎى ﭘﻪ څﻮ وروﺳﺘﻴﻮﻛﻠﻮﻧﻮ‬
‫ﻛﻲ د دوى ﻟﻮﻳﻪ اډه وه‪ ،‬ﻣﻮږ ﻳﻮازې څﻮ ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ د ﻣﺨﻪ راڅﺮﮔﻨﺪ ﺷﻮي وو‪.‬‬

‫د ﻣﺆﺳﺴﺎﻧﻮ د ﻣﺠﻠﺲ داﺧﻠﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎت‬
‫ﭘﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﻣﺆﺳﺴﺎن ﻛﻲ د "ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن" دﻏړو ﻣﺸﺮي ﻣﺎﺗﻪ ﺳﭙﺎرل ﺷﻮې وه‪ ،‬زﻣﻮږ اﻧﺘﻈﺎر دا وو ﭼﻲ‬

‫اﺳﺘﺎد ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﻧﻴﺎزى ﺑﻪ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ټﻮﻟﮕﻰ ﻧﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﻣﺆﺳﺴﺎن ﺗﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻲ او دى ﺑﻪ زﻣﻮږ د ډﻟﻲ ﻣﺸﺮي‬
‫ﻛﻮي‪ ،‬ﺧﻮ داﺳﻲ وﻧﺸﻮل‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﺑﯥ ﻋﻘﻠﻪ ﻛﺴﺎﻧﻮ د ﺷﺨﺼﻲ ﻣﻼﺣﻈﺎﺗﻮ او ﺣﺴﺎدت ﭘﻪ وﺟﻪ ده ﺗﻪ رأى ورﻧﻜړه‪،‬‬

‫ﻣﺠﻠﺲ ﺗﻪ د ده ﭘﻪ راوﺳﺘﻠﻮ ﻛﻲ زﻣﻮږ ﻫﻠﻲ ځﻠﻲ ﺑﯥ ﻧﺘﻴﺠﻰ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮې‪.‬‬

‫د ﻣﺠﻠﺲ ﻟﻮﻣړى ﻛﺎر دا وو ﭼﻲ ځﺎﻧﺘﻪ رﺋﻴﺲ اﻧﺘﺨﺎب ﻛړي‪ ،‬زﻣﻮږ ﻫڅﻪ دا وه ﭼﻲ ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻧﻪ څﻮك د‬

‫رﺋﻴﺲ ﭘﻪ ﺗﻮﮔﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﻧﺸﻲ‪ ،‬ﭘﺪې ﻛﺎر ﻛﻲ ﺑﺮﻳﺎﻟﻲ ﺷﻮو‪ ،‬داؤد ﻓﺮاﻫﻰ د ﻳﻮه ﻣﺸﻬﻮر ﺑډاى زوى ﭘﺪې ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮ‬

‫ﭼﻲ اﻛﺜﺮﻳﺖ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي او د رﺋﻴﺲ ﭘﻪ ﺗﻮﮔﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻲ‪ .‬زﻣﻮږ ﻏړو ﻣﺎ ﺗﻪ رأى راﻛړه‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ او ﺑﯥ ﻃﺮﻓﺎﻧﻮ‬

‫د ﻓﺮاﻫﻰ ﻣﻼﺗړ وﻛړ‪ ،‬ﻣﻮږ ﻋﻤﻼً او ﻋﻠﻨﺎً د ﻓﺮاﻫﻰ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ وﻛړ‪ ،‬ﻫﺪف ﻣﻮ دا وو ﭼﻲ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺗﻪ وښﻴﻮ‪ :‬دا دى‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن د ﻳﻮه ﻓﻴﻮډال ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮي او ﻏﻮاړي ﻫﻐﻪ د ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ د اﺗﺤﺎدﻳﻰ رﺋﻴﺲ ﺷﻲ‪ ،‬ﺣﺎل دا ﭼﻲ د ﻓﻴﻮډاﻻﻧﻮ‬
‫‪127‬‬

‫د  ‪ !@A‬ا? د‪ --------------------------------------------------------
5‬ا ‬

‫د ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ او د ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ او ﺑﺰﮔﺮاﻧﻮ د ﺣﻤﺎﻳﺖ دﻋﻮا ﻛﻮي‪ ،‬دې ﺧﺒﺮي ﭘﻪ ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﻛﯧﺨﺎص اﻫﻤﻴﺖ درﻟﻮد‪.‬‬
‫ﭘﻪ ﻣﺠﻠﺲ ﻛﻲ د ﺑﺤﺚ دوﻫﻤﻪ ﻣﻮﺿﻮع د اﺳﺎﺳﻨﺎﻣﯥ ﺗﺪوﻳﻦ وو‪ ،‬ﻣﺴﻮده ﺟﻮړه او د ﺑﺤﺚ ﻟﭙﺎره ﻣﺠﻠﺲ ﺗﻪ‬

‫وړاﻧﺪي ﺷﻮه‪ ،‬ﻣﻮږ د اﺳﺎﺳﻨﺎﻣﯥ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ د "ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ" ﭘﻪ ﻟﻴﻜﻠﻮ ټﻴﻨﮕﺎر ﻛﺎوو‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د‬
‫ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻟﭙﺎره ﻛﻠﻜﻪ ﻣﻼ ﺗړﻟﯥ وه‪ .‬ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ دوه ورځﻲ ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺷﻮه‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﮔټﻪ دا وه ﭼﻲ د‬

‫دوى ﺣﻘﻴﻘﺖ ټﻮﻟﻮ ﺗﻪ څﺮﮔﻨﺪ ﺷﻮ‪ ،‬د ټﻮﻟﻮ ﺧﻠﻜﻮ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د ﻛﺎﺑﻞ د ﻣﻨﻮرﻳﻨﻮ ﺳﺘﺮﮔﻲ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ ﺗﻪ‬

‫اوښﺘﻰ وې‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﺎ ﺑﻪ ﭘﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ د ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ د اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻛﺎر ﻧﻦ ﻛﻮم ځﺎى ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ‪ ،‬د ﺑﺴﻢ اﷲ ﭘﻪ ﺳﺮ‬

‫ﺗﻮدې او اوږدې ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﭘﻪ ﺑﻬﺮﻛﻲ ﻣﻨﻌﻜﺲ ﻛﯧﺪې‪ .‬ډﯦﺮ ﺧﻠﻚ ﺗﺮې ﺧﺒﺮﯦﺪل‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺣﻠﻘﻰ ﭼﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻟﻪ‬

‫ﻣﺎﻫﻴﺖ ﻧﻪ ﺑﯥ ﺧﺒﺮه او د ﻏﻔﻠﺖ ﭘﻪ ﺧﻮب وﻳﺪه وو‪ ،‬دا ﭘﯧښﻲ ورﺗﻪ د ﺟﺪي ﺧﻄﺮ زﻧﮓ وو‪ ،‬ﺑﺎﻵﺧﺮه زﻣﻮږ ﺷﺮط وﻣﻨﻞ‬

‫ﺷﻮ ﺧﻮ ﻟﺪې ﺗﻌﺪﻳﻞ ﺳﺮه ﭼﻲ د "ﺑﺴﻢ اﷲ" ﭘﻪ ځﺎى "د ﺧﺪاى ﭘﻪ ﻧﻮم" اﻟﻔﺎظ وﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮو او ﭘﺪې ﺗﻮﮔﻪ اﺳﺎﺳﻨﺎﻣﻪ‬

‫ﺗﺼﻮﻳﺐ ﺷﻮه‪.‬‬

‫د اﺳﺎﺳﻨﺎﻣﯥ ﻣﻄﺎﺑﻖ اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت‬
‫ﭘﺲ ﻟﻪ څﻪ ﻣﻮدې‪ ،‬د اﺗﺤﺎدﻳﻰ د ﻓﻌﺎﻟﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره د اﺳﺎﺳﻨﺎﻣﯥ ﻣﻄﺎﺑﻖ اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮل‪ ،‬دا ځﻞ ﻣﻮږ ﭘﺪې‬

‫وﺗﻮاﻧﯧﺪﻟﻮ ﭼﻲ دووﻟﺲ ﻛﺴﺎن ﺷﻮرى ﺗﻪ وﻟﯧږو‪ ،‬د ﺷﻮرى ﭘﻪ ﻟﻮﻣړﻧﻴﻮ ﻏﻮﻧډو ﻛﻲ د اﺗﺤﺎدﻳﻰ د رﺋﻴﺲ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ‬
‫اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت وﺷﻮل‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ذﺑﻴﺢ اﷲ ﻋﺼﻤﺘﻰ ﺗﻪ رأى ورﻛړه‪ ،‬ﻫﻐﻪ د رﺋﻴﺲ ﭘﻪ ﺗﻮﮔﻪ اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻮ‪ ،‬د اﺗﺤﺎدﻳﻰ‬

‫اﺟﺮاﺋﻴﻪ ﻛﻤﻴټﻰ ﺗﻪ ﻟﻪ ﻫﺮي ډﻟﻲ دوه دوه ﻛﺴﺎن ﻣﻌﺮﻓﻲ ﺷﻮل‪ ،‬ﺷﺎﻛﺮ او ﺣﻴﺪرﻋﻠﻲ ﻟﻬﻴﺐ د ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ ﻟﻪ ﻟﻮري‪،‬‬

‫ﺧﻠﻴﻞ زﻣﺮ او ډاﻛﺘﺮ ﻧﺠﻴﺐ د ﭘﺮﭼﻢ ﻟﻪ ﺧﻮا‪ ،‬اﻣﺎن اﷲ اﺳﺘﻮار او ﺧﻠﻴﻞ ﻛﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻲ د ﺧﻠﻖ ﻟﻪ ﺧﻮا‪ ،‬ډاﻛﺘﺮ ﻋﻤﺮ ﺷﻬﻴﺪ‬
‫او زه د "ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن" ﻟﻪ ﺧﻮا‪ ،‬د ذﺑﻴﺢ اﷲ ﻋﺼﻤﺘﻰ ﭘﻪ ﺷﻤﻮل څﻠﻮر ﻧﻮر ﻛﺴﺎن د ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن‪ ،‬د ﺑﯥ‬

‫ﻃﺮﻓﺎﻧﻮ او وړو ډﻟﻮ اﺳﺘﺎزى وو‪ .‬ﭘﻪ اﺟﺮاﺋﻴﻪ ﻛﻤﻴټﻰ ﻛﻲ ﻣﻮ د ﺻﻨﻔﻰ ﻣﺴﺎﺋﻠﻮ ﺗﺮڅﻨﮓ ﭘﻪ اﻳﺪﻳﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻣﺴﺎﺋﻠﻮ د‬
‫ﻣﻔﺼﻞ ﺑﺤﺚ او ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻓﺮﺻﺘﻮﻧﻪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮل‪ ،‬ﭘﻪ ﺑﺤﺚ ﻛﻲ ﺑﻪ د ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ ﻟﻪ ﺧﻮا ﺷﺎﻛﺮ او د ﭘﺮﭼﻢ ﻟﻪ ﺧﻮا‬

‫ﺧﻠﻴﻞ زﻣﺮ ﺑﺮﺧﻪ اﺧﻴﺴﺘﻪ‪ ،‬ډاﻛﺘﺮ ﻧﺠﻴﺐ ﭼﻲ وروﺳﺘﻪ ﺟﻤﻬﻮر رﺋﻴﺲ ﺷﻮ‪ ،‬د ﺧﻠﻴﻞ ﻣﺮﺳﺘﻴﺎل وو‪ .‬ﻋﻠﻤﻲ او‬

‫اﻳﺪﻳﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺳﻮﻳﻪ ﺋﯥ ﻫﻮﻣﺮه ﻧﻪ وه ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻐﻮ ﺑﺤﺜﻮﻧﻮ ﻛﻲ د ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻰ وﻛړي‪ ،‬د ﺧﻠﻘﻴﺎﻧﻮ اﺳﺘﺎزى‬

‫ﻫﻢ ﭘﻪ ﺑﺤﺜﻮﻧﻮ ﻛﻲ د ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻮ ﺟﻮﮔﻪ ﻧﻪ وو‪ ،‬دﻏﻮ ﺑﺤﺜﻮﻧﻮ ﺑﻪ اﻛﺜﺮاً ډﯦﺮه ﺟﺪي ﺑڼﻪ ﻏﻮره ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻫﺮه وړه ﺧﺒﺮه ﺑﻪ‬

‫ﭘﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﺑﺪﻟﻪ ﺷﻮه او ورو ورو ﺑﻪ ﺑﺤﺜﻮﻧﻪ ﻫﻐﻪ ځﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪل ﭼﻲ ﻧﺎﻇﺮاﻧﻮ ﺑﻪ ځﺎن ﻣﺪاﺧﻠﯥ ﺗﻪ اړﮔڼﻠﻮ‪ ،‬د دوى‬

‫د ﻣﺪاﺧﻠﯥ ﭘﻪ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻛﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ ﭘﺎى ﺗﻪ رﺳﯧﺪه‪ ،‬ډﯦﺮ ځﻠﻪ داﺳﻲ ﺷﻮي ﭼﻲ ﻧﺠﻴﺐ ﺑﻪ ﺧﻠﻴﻞ زﻣﺮ او ﻟﻬﻴﺐ ﺑﻪ ﺷﺎﻛﺮ‬

‫‪128‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------------‬د =‪ &@A‬ا?=د‪2‬‬

‫ﻟﻪ ﻻﺳﻪ ﻧﻴﻮﻟﻮ او ﻟﺪوى ﻧﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﻳﺎ د ﺑﺤﺚ ﺧﺘﻤﻮﻟﻮ ﻳﺎ ﻟﻪ ﺟﻠﺴﻰ ﻧﻪ د وﺗﻠﻮ ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪.‬‬
‫زه د ﺧﭙﻞ ﻣﻬﺮﺑﺎن رب ﻟﻪ ﭘﻴﺮزوﻳﻨﻮ ﻧﻪ ﺳﺨﺖ ﻣﻤﻨﻮن ﻳﻢ ﭼﻲ ﭘﺪﻏﻮ ﻣﻨﺎﻗﺸﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺗﻞ ﻣﺎﺗﻪ ﺑﺮى را ﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ‬

‫ﻛړي‪ .‬ﭘﻪ اﻳﺪﻳﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻣﺴﺎﺋﻠﻮ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﻣﻲ ﻣﺨﻜﻲ وڅﯧړﻟﯥ‪ ،‬دﻟﺘﻪ د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﺤﺜﻮﻧﻮ دوه ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ د ﻳﺎدوﻟﻮ وړ‬

‫ﮔڼﻢ‪:‬‬

‫د ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﻫﻠﻜﻪ ﻣﻮ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ وه‪ ،‬ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ د ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن د آزادي ﺧﺒﺮه وﻛړه!! ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬د‬

‫ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن د آزادي ﺧﺒﺮه ﻛﻪ ﻟﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺳﺮه د ﻳﻮ ځﺎى ﻛﯧﺪو ﺧﺒﺮه؟ د ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن آزادي د ﭼﺎ د ﻣټﻮ ﭘﻪ زور‪،‬‬

‫د اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﻛﻪ د روﺳﺎﻧﻮ او ﻫﻨﺪواﻧﻮ؟! ﻏﻼﻣﺎن ﻏﻼﻣﺎن ﻧﺸﻲ آزادوﻟﻰ‪ ،‬ﻛﻪ اﻓﻐﺎﻧﺎن ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن آزادوى ﻟﻮﻣړى‬

‫ﺑﺎﻳﺪ ځﺎن آزاد ﻛړئ!! ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ زﻣﺎ د ﺧﺒﺮي ﻣﻼﺗړ وﻛړ او وﺋﻰ وﻳﻞ‪ :‬ﻧﻪ اﻓﻐﺎﻧﺎن ﭘﺪې ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ دى او ﻧﻪ د‬
‫روﺳﺎﻧﻮ د ﻣټﻮ ﭘﻪ زور د ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎن د آزادي ﺧﺒﺮه ﻣﻌﻘﻮﻟﻪ ده‪.‬‬

‫ﻟﻪ ډاﻛﺘﺮ ﻧﺠﻴﺐ ﺳﺮه ﻣﻲ ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ وه‪ ،‬ډﯦﺮﻛﺴﺎن ﻣﻮ ﺷﺎ او ﺧﻮا ﺗﻪ وﻻړ ول‪ ،‬ﻟﻪ ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد ﺳﺮه د‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﻧږدﻳﻮاﻟﻲ ﭘﻪ ﺑﺪو او ﺧﻄﺮ ﻧﺎﻛﻮ ﻋﻮاﻗﺒﻮ ﻣﻲ ﺧﺒﺮه ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻧﺠﻴﺐ ﺗﻪ ﻣﻲ ووﻳﻞ‪ :‬ﺳﺘﺎﺳﻮ د ﺳﻴﺎﺳﺘﻮﻧﻮ‬

‫ﭘﺎﻳﻠﻪ ﻓﻘﻂ دا ﻛﯧﺪى ﺷﻲ ﭼﻲ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﻣﺮﻛﺰي آﺳﻴﺎ د ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﭘﻪ څﯧﺮ د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﻨﮕﻮﻟﻮ ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮزى!!‬
‫ﻫﻐﻪ ووﻳﻞ‪ :‬څﻪ ﭘﺮوا ﻛﻮي‪ ،‬دا د اﻓﻐﺎﻧﺎﻧﻮ ﻟﭙﺎره ﻏﻮره ده‪ ،‬د ﻣﺮﻛﺰي آﺳﻴﺎ د وﻟﺴﻮﻧﻮ وﺿﻌﻴﺖ ﺗﺮ ﻣﻮږ ډﯦﺮ ښﻪ دى!!‬

‫د ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﭘﻪ اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻛﻲ زﻣﻮږ ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻠﻮ‪ ،‬د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﻟﭙﺎره ﭘﻪ زړه ﭘﻮري ﻧﺘﺎﺋﺞ درﻟﻮدل‪،‬‬

‫ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ د ﺧﭙﻠﻮ ﻧﻈﺮاﺗﻮ د وړاﻧﺪي ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻣﻮږ ﺗﺮ دې ﻧﻪ ﻣﺆﺛﺮ ﺳﺘﻴﺞ ﻧﺸﻮ ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ‪ ،‬ﭘﻪ اﻋﺘﺼﺎﺑﺎﺗﻮ او‬
‫اﺣﺘﺠﺎﺟﻰ ﻏﻮﻧډو ﻛﻲ ﺑﻪ ﻣﻮږ او دوى ﻟﻪ ﻳﻮه ﺳﺘﻴﺞ ﻧﻪ وﻳﻨﺎوي ﻛﻮﻟﯥ‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه ﺑﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺗﻪ د دې ﻣﻮﻗﻊ ﭘﻪ ﻻس‬

‫ورﺗﻠﻪ ﭼﻲ زﻣﻮږ او ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ ﭘﻪ آﺳﺎﻧۍ ﻗﻀﺎوت وﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬ﻛﻪ زه ادﻋﺎ وﻛړم ﭼﻲ د "ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن"‬

‫ﻟﻪ ﻣﺒﺎرك ﺑﻬﻴﺮ ﺳﺮه د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ د ﻓﻮځ ﻓﻮځ ﻳﻮ ځﺎﻳﻜﯧﺪو ﻟﻮﻳﻪ وﺟﻪ ﭘﻪ اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻛﻲ زﻣﻮږ ﻓﻌﺎﻟﻪ وﻧډه وه‪ ،‬ﻣﺒﺎﻟﻐﻪ ﻣﻲ‬

‫ﻧﺪه ﻛړې‪ .‬د دې ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻠﻮ ﻧﺘﺎﺋﺞ ﻫﻠﺘﻪ څﺮﮔﻨﺪ ﺷﻮل ﭼﻲ د اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻟﭙﺎره ﻳﻮ ځﻞ ﺑﻴﺎ اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮل‪،‬‬
‫ﭘﺪې اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﻣﻮږ ﭘﻪ درﻳﻮ ﻛﻲ دوې ﺑﺮﺧﻲ څﻮﻛۍ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړې‪ ،‬ﻟﻪ ‪ 56‬ﻏړو ﻧﻪ ‪ 37‬د "ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن"‬
‫ﻣﺘﻌﻬﺪﻳﻦ وو‪ .‬ﻧﻮرو ډﻟﻮ ﭘﻪ ﮔډه ﺻﺮف ‪ 19‬څﻮﻛۍ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړې وې ﭼﻲ ﭘﺪې ﻛﻲ ﻫﻢ ځﻴﻨﻲ ﺑﯥ ﻃﺮﻓﺎن ول‪.‬‬

‫د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن اﻋﺘﺼﺎﺑﺎت‬
‫د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﺒﺎرزې ﻳﻮه ﻣﻬﻤﻪ ﺑﺮﺧﻪ دا وه ﭼﻲ د ﺗﻈﺎﻫﺮاﺗﻮ او اﻋﺘﺼﺎﺑﺎﺗﻮ ﻟﻪ ﻻري ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ‬

‫ﻣﺨﺎﻃﺒﻴﻨﻮ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﺎرﮔﺮاﻧﻮ‪ ،‬ﻣﺄﻣﻮرﻳﻨﻮ او ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺳﺮه ﺧﻮاﺧﻮږى وښﻴﻲ‪ ،‬ځﺎن د ﻣﺤﺮوﻣﺎﻧﻮ‬
‫‪129‬‬

‫د  ‪ !@A‬ا? د‪ --------------------------------------------------------
5‬ا ‬

‫ﻣﻠﮕﺮى ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛړي او ﻧﻮي ﻏړي ﺟﻠﺐ ﻛړي‪ .‬د ټﻮﻟﻨﻲ ﭘﻪ ﻧﻮرو ﭘﺮﮔﻨﻮ ﻛﻲ د دې ﻛﺎر ﻟﭙﺎره ﺷﺮاﻳﻂ ﻧﻪ وو ﺑﺮاﺑﺮ‪،‬‬

‫ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺆﺳﺴﺎت ﺋﯥ د دې ﻟﭙﺎره ﻏﻮره ﻛړى وو‪ ،‬ﻛﻠﻪ ﭘﻪ ﻳﻮه او ﻛﻠﻪ ﭘﻪ ﺑﻞ ﻧﺎﻣﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ځﻮاﻧﺎن ﺗﻈﺎﻫﺮاﺗﻮ او‬
‫اﻋﺘﺼﺎﺑﺎﺗﻮ ﺗﻪ ﻫڅﻮل‪ ،‬ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د داﺳﻲ اﻋﺘﺼﺎﺑﺎﺗﻮ ﭘﻪ ﺗﻮد اﻧﮕړ ﺑﺪل ﺷﻮى وو‪.‬‬

‫ﭘﻪ ‪ 1350‬ﻛﻲ د اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻟﻪ ﺧﻮا ﻋﻤﻮﻣﻲ اﻋﺘﺼﺎﺑﺎت اﻋﻼن ﺷﻮل‪ ،‬د اﺳﺘﺎداﻧﻮ اﺗﺤﺎدﻳﻪ ﻫﻢ ﻟﺪوى ﺳﺮه ﻳﻮ‬

‫ځﺎى ﺷﻮه‪ ،‬د اﺳﺘﺎداﻧﻮ د اﺗﺤﺎدﻳﻰ واﮔﻰ ﻛﺎﻣﻼً د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وې‪ ،‬زﻣﻮږ اﻧﺘﻈﺎر دا وو ﭼﻲ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن‬
‫ﻣﺴﻠﻤﺎن اﺳﺘﺎدان ﺑﻪ ﭘﺪې اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻛﻲ ﻓﻌﺎﻟﻪ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻠﻲ‪ ،‬ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﻮﺟﻮدﻳﺖ ﺑﻪ ﺛﺎﺑﺖ ﻛړي او د‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ د دې اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻟﻪ ﭘﺮﯦﻮﺗﻮ ﺑﻪ ﻣﺨﻨﻴﻮى وﻛړي‪ ،‬د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻟﻪ اﺳﺘﺎداﻧﻮ ﻧﻪ ﻣﻮ‬

‫وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﭘﺪې اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻛﻲ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻠﻲ‪ ،‬ﺧﻮ د دوى ﻫﻴڅﻮك دې ﻛﺎر ﺗﻪ ﺗﻴﺎر ﻧﺸﻮ‪ .‬ﻣﻮږ ﺗﻪ دې ﺧﺒﺮي ﺧﺎص‬
‫اﻫﻤﻴﺖ درﻟﻮد‪ ،‬دا ځﻜﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ﮔډو ﻏﻮﻧډو ﻛﻲ ﺑﻪ ﻳﻮه ﻛﺲ د ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﻟﻪ اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻧﻪ او ﻳﻮه ﻛﺲ د اﺳﺘﺎداﻧﻮ ﻟﻪ‬

‫اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻧﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ وار وﻳﻨﺎ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻫﺮه ورځ ﺑﻪ زﻣﻮږ ﻳﻮه‪ ،‬ﻳﺎ دوه ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ وار رارﺳﯧﺪو‪ ،‬ﻛﻠﻪ ﻣﺎ ﺗﻪ او ﻛﻠﻪ ډاﻛﺘﺮ‬

‫ﻋﻤﺮ ﺷﻬﻴﺪ ﺗﻪ‪ ،‬ﺧﻮ د دوى ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺑﻪ د ﺧﺒﺮو ﻓﺮﺻﺖ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﺎوو‪ ،‬ﻫﻤﺪا راز ﻟﺪې ﺣﺎﻟﺖ ﻧﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ دا‬

‫اﻧﺘﺒﺎه اﺧﻴﺴﺘﻠﻪ ﭼﻲ ﭘﻪ ټﻮل ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻛﻲ ﺷﺎﻳﺪ ﻳﻮ داﺳﻲ اﺳﺘﺎد ﻧﻪ وي ﭼﻲ د ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ﻛﺎر ﻛﻲ زﻣﻮږ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﺗﻪ‬

‫ﺗﻴﺎر وي‪ ،‬ﻧﻮرو ﺑﻪ ﻣﻮږ ﺗﻪ د دې ﺧﺒﺮي ﭘﯧﻐﻮر راﻛﺎوو ﭼﻲ د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ اﺳﺘﺎدان او ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ ﭘﺪې‬

‫ﻋﻤﻮﻣﻲ اﻋﺘﺼﺎب ﻛﻲ ﻟﻪ ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻮ ډډه ﻛﻮي او ﻫﻤﺎﻏﻪ څﻪ ﻛﻮي ﭼﻲ دوﻟﺖ ﺋﯥ ﺧﻮښﻮي!! ﻳﻮ ځﻞ د‬

‫ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﻳﻮه ﺑﻬﻴﺮ د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻫﻐﻮ ټﻮﻟﮕﻴﻮ ﺗﻪ د ﻧﻨﻮﺗﻮ ﻫڅﻪ وﻛړه ﭼﻲ زده ﻛﻮوﻧﻜﻲ ﺋﯥ ﭘﻪ اﻋﺘﺼﺎب‬
‫ﻛﻲ د ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻮ ﭘﻪ ځﺎى ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ټﻮﻟﮕﻴﻮ ﻛﻲ د درس ﻟﭙﺎره ﻧﺎﺳﺖ وو‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ ﻫﻐﻮى ﺗﻮﻫﻴﻦ ﻛړي‪ ،‬ﻣﻮږ د‬

‫دوى ﻣﺨﻨﻴﻮى وﻛړ او ﭘﻪ ټﻮﻟﮕﻴﻮ ﻛﻲ ﻧﺎﺳﺘﻮ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺗﻪ ﻣﻮ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﻛﻪ ﭘﻪ اﻋﺘﺼﺎب ﻛﻲ ﺑﺮﺧﻪ ﻧﻪ اﺧﻠﺊ ﻛﻢ ﻟﻪ‬

‫ﻛﻤﻪ دا ﻛﺎر ﻣﻪ ﻛﻮئ ﭼﻲ ﻟﻪ دوﻟﺖ ﺳﺮه ﭘﻪ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻣﺘﻬﻢ ﺷﻲ او د ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ د ﺟﺎﻳﺰو ﻏﻮښﺘﻨﻮ د ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ اﻟﺰام‬

‫ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻪ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﻲ اوﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻟﺪې درﻳځ ﻧﻪ د اﺳﻼم ﭘﻪ ﺿﺪ اﺳﺘﻔﺎده وﻛړي او وواﻳﻲ‪ :‬ﻣﻮږ ﺗﻞ وﻳﻞ‬

‫ﭼﻲ دﻳﻦ د ارﺗﺠﺎع ﭘﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻲ وي‪ ،‬دا دى ﻋﻤﻠﻲ او ژوﻧﺪى ﻣﺜﺎل ﺋﻰ!‬

‫ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻛﻲ د ﻣﺨﻠﺼﻮ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺷﻤﯧﺮ ښﻪ زﻳﺎت وو او ﭘﻪ اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﻛﻲ د‬

‫دوى وﻧډه ډﯦﺮه څﺮﮔﻨﺪه وه‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﺪې ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﺣﺎﻛﻢ ذﻫﻨﻴﺖ ﻫﻤﺪا وو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻧﻈﺎم ﺳﺮه ﻟﻪ ﻫﺮ راز ﺗﺼﺎدم ﻧﻪ ﺑﺎﻳﺪ‬

‫ځﺎن ﻟﺮي وﺳﺎﺗﻲ‪ .‬د ﻫﻤﺪې ﻟﭙﺎره د اﺳﺘﺎد ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﻧﻴﺎزى او ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺷﻬﻴﺪ ﭘﻪ څﯧﺮ زﻣﻮږ ﻣﻬﻢ‬
‫ﻏړي ﭘﺪې وﻧﺘﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ ﭘﻪ اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻮ ﻛﻲ رأى ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي او د ﺧﭙﻠﻮ ټﻮﻟﮕﻴﻮ د اﺳﺘﺎزو ﭘﻪ ﺣﻴﺚ د اﺗﺤﺎدﻳﻰ‬

‫ﺷﻮرى ﺗﻪ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﺷﻲ‪ .‬ﺷﺎﻳﺪ ﻳﻮه ﻛﻴﺴﻪ د دې ﭘﻮﻫﻨځﻲ وﺿﻌﻴﺖ ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻪ ښﻪ اﻧځﻮر ﻛړى ﺷﻲ او ﻫﻐﻪ دا ﭼﻲ‪ :‬ﻳﻮه‬

‫‪130‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------------‬د =‪ &@A‬ا?=د‪2‬‬

‫ورځ ﻣﻲ ﻣﺸﺮ ورور ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﻧﻴﺎزى ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ځﻴﻨﻮ ﻫﻤﺼﻨﻔﻴﺎﻧﻮ ﺳﺮه د داﺳﻲ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ ﭘﻪ ﺣﺎل ﻛﻲ وﻣﻮﻧﺪ ﭼﻲ‬

‫ﻣﺎﺗﻪ د ده ﺧﺒﺮي او ﻟﻪ ﻣﺨﺎﻃﺒﻴﻨﻮ ﺳﺮه ﭼﻠﻨﺪ ﻟږ ﺷﺎﻧﺘﻪ ﺗﻨﺪ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﻮ‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻨﺎﻗﺸﯥ وروﺳﺘﻪ ﻣﻲ ﮔﻮښﻪ ﻛړ او ورﺗﻪ‬

‫وﻣﻲ وﻳﻞ‪ :‬ﮔﻤﺎن ﻛﻮم ﺳﺘﺎ ﺧﺒﺮي ﻟږ ﺗﻨﺪي او ﺗﺮﺧﯥ وې‪ ،‬ﻟﺪوى ﺳﺮه ﺣﻮﺻﻠﻪ ﭘﻪ ﻛﺎر ده‪ ،‬ﻧﻴﺎزى ﺻﺎﺣﺐ راﺗﻪ ﻣﺦ ﻛړ او‬

‫وﺋﻰ وﻳﻞ‪ :‬ﺣﻜﻤﺘﻴﺎر ﺻﺎﺣﺐ! د دﻏﻮ ﻟﻪ ﻻﺳﻪ زﻣﻮږ زړوﻧﻪ داغ داغ دي‪ ،‬دوى ﻧﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ څﻪ ﻛﻮي او ﻧﻪ ﻧﻮر ﻛﺎر ﺗﻪ‬

‫ﭘﺮﯦږدي‪ ،‬ﺳﺘﺎ او ﺳﻴﻒ اﻟﺪﻳﻦ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ واﻳﻲ‪ :‬دا ﻗﻄﺐ اﻟﺪﻳﻦ او ﺷﻴﺦ اﻟﺪﻳﻦ څﻮك دي ﭼﻲ د دﻳﻦ ټﻴﻜﻪ‬
‫داران ﺋﯥ ﻟﻪ ځﺎﻧﻪ ﺟﻮړ ﻛړي‪ ،‬دوى دي ﺧﭙﻠﻪ اﻧﺠﻨﻴﺮي ﻛﻮي‪ ،‬د دوى ﺋﯥ ﻟﻪ دﻳﻦ ﺳﺮه څﻪ ﻛﺎر؟!! ﻣﻮږ ورﺗﻪ واﻳﻮ‪ :‬ﻛﻪ‬
‫ﻫﻤﺪا ﻗﻄﺐ اﻟﺪﻳﻦ او ﺷﻴﺦ اﻟﺪﻳﻦ ﻧﻪ وى ﺳﺘﺎ ﺑﻪ د ذﻟﺖ او ﺳﭙﻜﺎوي ﻫﻤﺎﻏﻪ وﺿﻌﻴﺖ وو ﭼﻲ ﻟﺪې ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ دي‬

‫درﻟﻮد!!‬

‫ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ زﻣﻮږ د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﭘﻪ دﻳﻨﻲ ﻣﺪرﺳﻮ ﺑﺎﻧﺪي ﻟﻪ دوﻟﺖ ﻧﻪ د وﯦﺮى ﺧﭙﻜۍ ﭘﺮﺗﻪ وه‪ .‬د ټﻮﻟﻨﻲ ﺟﻮړښﺖ‬

‫داﺳﻲ وو ﭼﻲ دﻳﻨﺪاران او واﻛﺪاران ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ ﻳﻮه ﺑﻞ ﺳﺮه ﺧﻮاﺧﻮږى وﻟﺮي‪ .‬واﻛﺪاراﻧﻮ ﺑﻪ ﻟﺪوى ﻧﻪ د ﺧﭙﻞ واك د ﺑﻘﺎ‬

‫ﻟﭙﺎره اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻮﻟﻪ او دوى ﺑﻪ د واﻛﺪاراﻧﻮ د اﻗﺘﺪار د دوام ﻟﭙﺎره دﻋﺎ ﻛﻮﻟﻪ او د ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﺿﺪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﻓﺘﻮى‬
‫ﮔﺎﻧﻲ ﺻﺎدروﻟﯥ‪ .‬زه ﺑﻪ وروﺳﺘﻪ ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ څﻮ ﻣﺜﺎﻟﻮﻧﻪ وړاﻧﺪي ﻛړم ﺧﻮ دﻟﺘﻪ ﭘﻪ دوو ﻣﺜﺎﻟﻮﻧﻮ اﻛﺘﻔﺎء ﻛﻮم‪:‬‬

‫زه ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ﺳﻤﺴﺘﺮ ﻛﻲ ﻧﺎروغ ﺷﻮم‪ ،‬درﺳﻮﻧﻪ را ﻧﻪ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮل‪ ،‬ﻛﻮر ﺗﻪ ﺳﺘﻮن ﺷﻮم‪ ،‬ﻳﻮه ورځ ﻣﻲ اراده وﻛړه‬

‫ﭼﻲ د ﺟﻤﻌﯥ د ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﯥ‪ ،‬د اﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ د روﺿﻰ ﭘﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﻛﻲ ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ وﻳﻨﺎ وﻛړم‪ ،‬زﻣﺎ وﻳﻨﺎ ټﻮﻟﻮ‬

‫ﻟﻤﻮﻧځ ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﭘﻪ ډﯦﺮ دﻗﺖ واورﯦﺪه‪ ،‬ﺳﺒﺎ وﻟﺴﻮاﻟۍ ﺗﻪ وﻏﻮښﺘﻞ ﺷﻮم او ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ځﺎﻳﻪ د دوو ﭘﻮﻟﻴﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻧﻈﺎرت‬

‫ﻛﻲ ﻛﻨﺪز ﺗﻪ وﻟﯧږﻟﻰ ﺷﻮم‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ راﺗﻪ ووﻳﻞ ﺷﻮ ﭼﻲ ﺗﺎ ﺧﻠﻚ ﺑﻐﺎوت ﺗﻪ ﻫڅﻮﻟﻲ او د ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ ﺧﻼف دي وﻳﻨﺎ ﻛړې‬

‫او اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن دي داراﻟﺤﺮب ﮔڼﻠﻰ‪ ،‬وروﺳﺘﻪ راﺗﻪ ﻣﻌﻠﻮﻣﻪ ﺷﻮه ﭼﻲ د روﺿﻰ د ﺟﻮﻣﺎت اﻣﺎم ﻣﻮﻟﻮي ﻗﻤﺮاﻟﺪﻳﻦ‬

‫وﻟﺴﻮاﻟۍ ﺗﻪ ﻫﻤﺪا راﭘﻮر ورﻛړى وو‪ ،‬د ده دا راﭘﻮر ﻫﻠﺘﻪ زﻣﺎ ﻻس ﺗﻪ راﻏﻰ ﭼﻲ د اﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ وﻟﺴﻮاﻟۍ زﻣﻮږ د‬

‫ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻓﺘﺢ ﺷﻮه او د وﻟﺴﻮاﻟۍ ټﻮل اﺳﻨﺎد زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮﺗﻞ‪ ،‬ﭘﺪې اﺳﻨﺎدو ﻛﻲ ﻫﻐﻪ ﺧﻂ ﻫﻢ‬

‫وو ﭼﻲ ﻫﻤﺪې ﻣﻮﻟﻮي ﭘﻪ "ﺷﻨﻪ ﻗﻠﻢ" او ﺧﭙﻠﻲ اﻣﻀﺎء ﺳﺮه زﻣﺎ ﭘﻪ ﺧﻼف وﻟﺴﻮاﻟۍ ﺗﻪ ﻟﯧږﻟﻰ وو‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﻳﻮې رﺧﺼﺘﻲ ﻛﻲ ﻛﻮر ﺗﻪ ﺗﻠﻢ‪ ،‬ﭘﻠﺨﻤﺮى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪم‪ ،‬ﺷﭙﻪ ﻣﻲ د ﺷﻬﻴﺪ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر ﭘﻪ ﻛﻮرﻛﻲ وه‪ ،‬دوى او‬

‫ﻧﻮرو وروڼﻮ ټﻴﻨﮕﺎر وﻛړ ﭼﻲ ﺳﺒﺎ د اﺧﺘﺮ ورځ ده‪ ،‬دﻟﺘﻪ د اﺧﺘﺮ د ﻟﻤﺎﻧځﻪ ډﯦﺮه ﺳﺘﺮه ﺟﻤﻊ وي‪ ،‬ﺧﻄﻴﺐ د اﻧﺠﻨﻴﺮ‬
‫ﻣﺤﻤﺪ ﺷﺎه ﺗﺮه دى‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﺳﺮه ﺧﺒﺮه ﻛﻮو ﭼﻲ ﺗﺎ ﺗﻪ د ﺧﺒﺮو ﻣﻮﻗﻊ درﻛړي‪ ،‬ﻣﺎ ﻣﻮاﻓﻘﻪ وﻛړه‪ ،‬ﺳﺒﺎ د ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﻟﭙﺎره‬

‫وﺧﻮځﯧﺪو‪ ،‬د ﭘﻠﺨﻤﺮى ﭘﻪ ﺳﺘﺮ ﭼﻤﻦ ﻛﻲ ﺧﻠﻚ را ﻏﻮﻧډ ﺷﻮي وو‪ ،‬ﺧﻄﻴﺐ څﻮ دﻗﻴﻘﻰ ﺧﺒﺮي وﻛړي‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﻪ ﺋﯥ ﺑﻠﻨﻪ‬

‫راﻛړه‪ ،‬ﺧﺒﺮي ﻣﻲ ﭘﻴﻞ ﻛړې‪ ،‬د ﺧﻠﻜﻮ ﺷﻤﯧﺮ ډﯦﺮ زﻳﺎت وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ﺻﻒ ﻛﻲ واﻟﻲ ﻟﻪ ﻧﻮرو ﻟﻮړ رﺗﺒﻪ ﻣﺄﻣﻮرﻳﻨﻮ‬

‫‪131‬‬

‫د  ‪ !@A‬ا? د‪ --------------------------------------------------------
5‬ا ‬

‫ﺳﺮه‪ ،‬د ﺳﻠﻴﻤﺎن ﻻﻳﻖ ﭘﻼر ﭼﻲ د ﻗﻠﻌﻪ ﺟﻮاد د ﺣﻀﺮﺗﺎﻧﻮ ﺧﻠﻴﻔﻪ وو او د ﭘﻠﺨﻤﺮى ﻧﻮر ﻣﺨﻮر ﻣﺸﺮان ﻧﺎﺳﺖ وو‪ ،‬ﻣﺎ‬

‫ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ‪ 45‬دﻗﻴﻘﻰ ﺧﺒﺮي وﻛړي‪ ،‬د ﺧﻠﻜﻮ اﺳﺘﻘﺒﺎل او ﭘﻪ ډﯦﺮ دﻗﺖ ﺳﺮه زﻣﺎ ﺧﺒﺮو ﺗﻪ د دوى ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻪ ډﯦﺮه ﻋﺠﻴﺒﻪ وه‪،‬‬

‫ﻧﻪ ﭘﻮﻫﻴږم وﺟﻪ ﺋﯥ زﻣﺎ ﺧﺒﺮي وې ﻛﻪ دا ﭼﻲ ﻳﻮ ﺷﻞ ﻛﻠﻦ ﺑﯥ ږﻳﺮي ځﻮان د ﻣﻨﺒﺮ ﭘﻪ ﺳﺮ ﮔﻮري او د ﻣﻌﻤﻮل ﺧﻼف ﻟﻪ‬
‫ﻣﻨﺒﺮ ﻧﻪ د رژﻳﻢ ﭘﻪ ﺿﺪ داﺳﻲ ﺧﺒﺮي اوري ﭼﻲ ﻣﺨﻜﻲ ﺋﯥ ﻫﻴڅﻜﻠﻪ ﻧﻪ وې اورﯦﺪﻟﯥ‪ .‬ﺳﻠﻴﻤﺎن ﻻﻳﻖ د ﭘﺮﭼﻢ د‬
‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ډﻟﻲ د ﻣﺮﻛﺰي ﻛﻤﻴﺘﻰ ﻏړى ﻫﻢ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﭘﻼر ﺳﺮه ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﺗﻪ راﻏﻠﻰ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ ﺧﭙﻠﻮ‬

‫ﻣﻠﮕﺮو ﺗﻪ زﻣﺎ د وﻳﻨﺎ ﭘﻪ ﻫﻠﻜﻪ وﻳﻠﻲ وو‪ :‬ﻣﻌﻠﻮﻣﻪ ﻧﺪه ﭼﻲ دا ﺑﻪ څﻮ ﻛﺎﻟﻪ د ﺣﻀﺮﺗﺎﻧﻮ ﭘﻪ زﻳﺮ ﺧﺎﻧﻮ ﻛﻲ روزل ﺷﻮى‬

‫وي!! دا ﺧﺒﺮه ده ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ ﭘﻼ رﺋﻰ د ﺣﻀﺮﺗﺎﻧﻮ ﺧﻠﻴﻔﻪ وو او ﭘﻪ ده ﺋﯥ د "ﻏﻼم ﻣﺠﺪدي" ﻧﻮم‬
‫اﻳښﻰ وو‪ ،‬ﭼﻲ وروﺳﺘﻪ ده دا ﻧﻮم ﭘﻪ ﺳﻠﻴﻤﺎن ﻻﻳﻖ ﺑﺪل ﻛړ‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﻫﺮ ﺻﻮرت‪ ،‬د ﻟﻤﺎﻧځﻪ وﺧﺖ را رﺳﯧﺪﻟﻰ وو‪ ،‬ﻣﺎ ﺧﭙﻠﻲ ﺧﺒﺮي ﺧﺘﻤﻲ ﻛړې او ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ځﺎى ﻛښﯧﻨﺴﺘﻢ‪ ،‬ﻟﻪ‬

‫ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﻣﻮﻟﻮي ﻟﻘﻤﺎن ﭘﻮرﺗﻪ ﺷﻮ او وﺋﻰ وﻳﻞ‪ :‬ﭘﺮى ﺋﯥ ﻧﻪ ښﻮدو ﭼﻲ څﻮ ﺣﺪﻳﺜﻪ ﻣﻮ وﻳﻠﻰ وى او ﺳﺘﺎﺳﻮ‬

‫زړه ﻣﻮ ﻟﻪ ژوﻧﺪ ﻧﻪ ﺗﻮر ﻛړى وى‪ ،‬ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ داﺳﻲ ﺧﻠﻜﻮ ﺗﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﻧﻪ ورﻛﻮو!! ﻫﻤﺪا دوه درې ﺟﻤﻠﻲ ﺋﯥ‬

‫ووﻳﻠﯥ او ﻟﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﻧﻪ ﺋﯥ وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ د ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﻟﭙﺎره ﺧﭙﻞ ﺻﻔﻮف ﺑﺮاﺑﺮ ﻛړى‪ .‬ﻟﺪې ﺧﺒﺮو ﻧﻪ د ده ﻣﻘﺼﺪ دا وو ﭼﻲ‬
‫ﭼﺎرواﻛﻮ ﺗﻪ ﺧﭙﻞ اﺧﻼص او زﻣﺎ ﻟﻪ وﻳﻨﺎ ﺳﺮه ﺧﭙﻞ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ څﺮﮔﻨﺪ ﻛړي او ﻫﻐﻮى ﭘﺪې ﭘﻮه ﻛړي ﭼﻲ ﻣﺎ ﺗﻪ د ﺧﺒﺮو‬

‫ﻣﻮﻗﻊ ده ﻧﺪه ورﻛړې‪ .‬ﻟﻪ ﻟﻤﺎﻧځﻪ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ډﯦﺮو ﻟﻤﻮﻧځ ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﻣﻮﻟﻮي ﻟﻘﻤﺎن ﺗﻪ ﺑﺪ او رد ووﻳﻞ او ځﻴﻨﻮ ﺧﻮ‬

‫ﺳﺨﺘﻰ ښﻜﻨځﻠﻲ ورﺗﻪ وﻛړي‪ .‬ﻣﻮﻟﻮي ﻟﻘﻤﺎن د ﺟﻬﺎد ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ د ﺳﺎﺑﻖ ﭘﻪ څﯧﺮ د رژﻳﻢ ﭘﻪ ﺧﺪﻣﺖ ﻛﻲ وو او د‬
‫ﻣﻮټﺮ ﭘﻪ ﻳﻮه ﺗﺼﺎدم ﻛﻲ ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪو‪.‬‬

‫د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن اﻋﺘﺼﺎﺑﺎت ﻃﻮﻻﻧﻲ ﺷﻮل‪ ،‬دوﻟﺖ د ﻟﻴﻠﻴﻰ اﻋﺎﺷﻪ ﻗﻄﻊ ﻛړه‪ ،‬اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه ﭼﻲ ﺳﺮه ﻟﺪې‬

‫اﻋﺘﺼﺎﺑﺎﺗﻮ ﺗﻪ دوام ورﻛړي او د ﻟﻴﻠﻴﻰ د اﻛﻤﺎل ﻟﭙﺎره ﻟﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﻧﻪ ﺑﺴﭙﻨﻲ راټﻮﻟﻲ ﻛړي‪ ،‬ﭘﺪﻏﻮ ﺑﺴﭙﻨﻮ وﺗﻮاﻧﯧﺪو‬

‫ﭼﻲ د ﻟﻴﻠﻴﻰ ﻣﺸﻜﻞ ﺣﻞ او اﻋﺘﺼﺎﺑﺎت ﺟﺎرى وﺳﺎﺗﻮ‪ ،‬ﺧﻮ وروﺳﺘﻪ‪ ،‬ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﭘﻪ اﺗﺤﺎدﻳﻰ ﻛﻲ اﺧﺘﻼف راوﻻړ‬
‫ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ د اﻋﺘﺼﺎب ﭘﺎى ﺗﻪ رﺳﻮل ﻏﻮښﺘﻞ او ﭘﻪ ﻳﻮه اړﺧﻴﺰه ﺗﻮﮔﻪ ﻟﻪ اﻋﺘﺼﺎﺑﺎﺗﻮ ﻻس ﭘﻪ ﺳﺮ ﺷﻮل‪ ،‬ﻟﻪ ﺑﻠﻲ‬

‫ﺧﻮا دوﻟﺖ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺗﻌﻄﻴﻞ ﻛړ‪.‬‬

‫د دﻏﻮ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﻣﻮږ د ﻳﻮه ځﻮاﻛﻤﻦ‪ ،‬دروﻧﺪ او ﻓﻌﺎل ځﻮاك ﭘﻪ څﯧﺮ راڅﺮﮔﻨﺪ ﺷﻮو‪ ،‬ﭘﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ‬

‫ﻛﻲ زﻣﻮږ ﻧﻔﻮذ ورځ ﭘﻪ ورځ زﻳﺎت ﺷﻮ‪ ،‬ډﯦﺮ وﺧﺖ ﻧﻪ وو ﺗﯧﺮ ﺷﻮى ﭼﻲ ﻣﻮږ ﭘﻪ ټﻮل ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮو‪ ،‬د ﻣﺒﺎرزې‬

‫دا ﺳﻨﮕﺮ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻻس ﻓﺘﺢ ﺷﻮ او ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن زﻣﻮږ ﭘﻪ ډاډﻣﻨﻲ اډې ﺑﺪل ﺷﻮ‪.‬‬

‫‪132‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------------‬د =‪ &@A‬ا?=د‪2‬‬

‫د ﻋﻘﺮب ‪ 3‬او ﺗﻈﺎﻫﺮات‬
‫د ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن ﺷﭙږ وروﺳﺘﻰ ﻛﻠﻮﻧﻪ ﻟﻪ ﺗﻈﺎﻫﺮاﺗﻮ ﻧﻪ ډك ﻛﻠﻮﻧﻪ وو‪ ،‬د ﻣﻈﺎﻫﺮو ﻟړۍ ﺧﭙﻞ اوج ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﯥ او ﻟﻤﻦ‬

‫ﺋﯥ ﺗﺮ اﻃﺮاف ﺧﻮره ﺷﻮې وه‪ ،‬دﻏﻪ ﻟړۍ د ﻋﻘﺮب د ‪ 3‬ﻟﻪ ﭘﯧښﻲ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ .‬د ‪ 1345‬ﻛﺎل د ﻋﻘﺮب ﭘﻪ‬

‫درﯦﻴﻤﻲ‪ ،‬دوﻟﺘﻲ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ د ﻣﺎﺷﻴﻨﮕڼﻮ ډزى وﻛړي ﭼﻲ د ﭘﺎرﻟﻤﺎن ﭘﻪ ﻟﻮري ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﺧﻮځﯧﺪﻟﻲ‬

‫وو ﭼﻲ ډاﻛﺘﺮ ﻳﻮﺳﻒ ﺗﻪ ﭘﻪ ﭘټﻲ ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ د اﻋﺘﻤﺎد د رأﻳﻲ ﭘﻪ ورﻛﻮﻟﻮ ﺋﯥ اﻋﺘﺮاض درﻟﻮد‪ ،‬دا ﺣﺮﻛﺖ ﭘﻪ اﺻﻞ‬
‫ﻛﻲ د ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ اﺷﺎره د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻟﻮري ﭘﻴﻞ ﺷﻮى وو‪ ،‬ﺳﺮدار داؤد ﻟﻪ ﺻﺪارات ﻧﻪ ﭘﻪ ﻟﺮي ﻛﯧﺪو ﻧﺎراض‬

‫وو‪ ،‬ﺗﻞ ﺋﯥ ﻫڅﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ د ﻓﺮﻣﺎﻳﺸﻲ دﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻲ ﻫﻐﻪ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺨﺘﻞ ﻛړي ﭼﻲ دى ﭘﻜﻲ د ﺻﺪرات ﻟﻪ ﻣﻘﺎم ﻧﻪ‬

‫ﻟﺮي ﺷﻮ او ﭘﺪې ﻣﻘﺎم د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻏړو ټﺎﻛﻞ ﻟﻪ ﻣﻨځﻪ وﻻړ‪ .‬ﻟﻪ ﭼﭙﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮو ﺳﺮه ﺋﯥ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺧﺎﻃﺮ‬

‫ﺧﻮاﺧﻮږى درﻟﻮده‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﺋﯥ د دوى ﭘﻪ اﺗﻜﺎء ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن ﺗﻪ ﺧﭙﻞ زور وښﻴﻲ‪ .‬ﭘﻪ وﻟﺴﻰ ﺟﺮﮔﻪ ﻛﻲ د ډاﻛﺘﺮ ﻳﻮﺳﻒ‬
‫ﻛﺎﺑﻴﻨﯥ ﺗﻪ د رأى ورﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ د ﺟﺮﮔﯥ د ﻏړو ﺗﺮﻣﻨځ ﺗﻮده ﻣﻨﺎﻗﺸﻪ وﺷﻮه‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﭘټﻲ رأى اﺧﻴﺴﺘﻨﻲ‬

‫ټﻴﻨﮕﺎر ﻛﺎوو او ځﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﻋﻠﻨﻲ‪ ،‬د ﺟﺮﮔﯧﻜﻤﻮﻧﺴﺘﻮ ﻏړو ﺧﭙﻞ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﭘﻠﻮﻳﺎن د ﻏﻮﻧډي ﺗﺎﻻر ﺗﻪ داﺧﻞ ﻛړي وو‪،‬‬

‫ﻏﻮﻧډه ﻣﺨﺘﻞ ﺷﻮه‪ ،‬ﭘﻪ ﺳﺒﺎ ﺋﯥ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د وﻟﺴﻰ ﺟﺮﮔﯥ ﭘﻪ ﻟﻮري د ﻳﻮې ﻣﻈﺎﻫﺮې ﺑﻨﺪ وﺑﺴﺖ وﻛړ‪ ،‬وﻟﺴﻰ‬
‫ﺟﺮﮔﯥ ﭘټﻪ ﻏﻮﻧډه درﻟﻮده‪ ،‬دوﻟﺘﻲ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﺗﻪ وﻳﻞ ﺷﻮي وو ﭼﻲ د وﻟﺴﻰ ﺟﺮﮔﯥ د ﻣﺎڼۍ ﺷﺎ او ﺧﻮا ﻛﻠﻚ اﻣﻨﻴﺘﻰ‬
‫ﺗﺪاﺑﻴﺮ وﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬د وﻟﺴﻰ ﺟﺮﮔﯥ ﭘﻪ ﺗﺎﻻر ﻛﻲ ﻛﺎﺑﻴﻨﯥ ﺗﻪ د اﻋﺘﻤﺎد رأى ورﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ اړه ﺑﺤﺜﻮﻧﻪ روان وو ﭼﻲ د‬

‫ﻣﻈﺎﻫﺮه ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﭘﻪ ډﻟﻲ د دوﻟﺘﻲ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا ډزى وﺷﻮې‪ ،‬ﻣﻈﺎﻫﺮه ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﺗﻪ ﻣﺮگ ژوﺑﻠﻪ واووښﺘﻪ‪،‬‬

‫ﻣﻈﺎﻫﺮه ﻛﻮوﻧﻜﻮ د ﻣﺮگ ژوﺑﻠﻲ ﺷﻤﯧﺮ ډﯦﺮ زﻳﺎت ښﻮدو‪ ،‬ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ ﺋﯥ د ﻣړو ﺷﻤﯧﺮ ﺷﭙﻴﺘﻪ ﻛﺴﺎن ښﻮدل‪ ،‬ﺧﻮ دوﻟﺖ‬

‫د درﻳﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻣړﻳﻨﻲ اﻋﺘﺮاف وﻛړ‪ ،‬دا ﭘﯧښﻪ ﭘﻪ اﺻﻞ ﻛﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺗﺮﻣﻨځ د رﻗﺎﺑﺘﻮﻧﻮ ﻧﺘﻴﺠﻪ وه‪ .‬د‬

‫ﻣﻈﺎﻫﺮو ﻣﻬﺎر د ﺳﺮدار داؤد او د ده د ﭼﭙﻲ ﻣﻠﮕﺮو ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وو او د ډزو اﻣﺮ ﺳﺮدار وﻟﻲ ورﻛړى وو‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن‬
‫د دې ﭘﻪ ځﺎى ﭼﻲ ﺧﭙﻞ ﻣﺸﻜﻞ ﻟﻪ ﺳﺮدار داؤد ﺳﺮه ﺣﻞ ﻛړي او ﺳﺮدار وﻟﻲ ﺗﻪ څﻪ وواﻳﻲ‪ ،‬ډاﻛﺘﺮ ﻳﻮﺳﻒ ﺋﯥ ﻋﺰل او‬

‫د ده ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺋﯥ ﻣﻨﺤﻞ ﻛړ او د ده ﭘﻪ ځﺎى ﺋﯥ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﺗﻪ وﻇﻴﻔﻪ ورﻛړه ﭼﻲ ﻧﻮى ﺣﻜﻮﻣﺖ‬

‫ﺟﻮړﻛړي‪ .‬ﻣﻴﻮﻧﺪوال د ډاﻛﺘﺮ ﻳﻮﺳﻒ ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻴﻨﯥ ﻛﻲ د اﻃﻼﻋﺎت او ﻛﻠﺘﻮر وزﻳﺮ وو‪ ،‬ﭼﻲ د ﻋﻘﺮب ﭘﻪ ‪ ،7‬ﺻﺮف‬
‫څﻠﻮر ورځﻲ د ‪ 3‬ﻋﻘﺮ ب ﻟﻪ ﭘﯧښﻲ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ﺻﺪراﻋﻈﻢ ﭘﻪ ﺗﻮﮔﻪ وﮔﻤﺎرل ﺷﻮ‪.‬‬

‫د ﺗﻈﺎﻫﺮاﺗﻮ ﻟړۍ ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ځﺎﻳﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﭘﺪې ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ وو ﭼﻲ د ﺗﻈﺎﻫﺮاﺗﻮ ﻣﺨﻨﻴﻮى‬

‫وﻛړي ﺷﻲ‪ ،‬ﺑﺮﻋﻜﺲ ﻫﻐﻪ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻣﻼﺗړ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي او ﻧﻪ ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ د ﺗﻈﺎﻫﺮاﺗﻮ‬
‫د ﻣﺨﻨﻴﻮى ﭘﻪ ارﺗﺒﺎط ﻳﻮ ځﻞ ﺑﻴﺎ د ﻋﻘﺮب درﯦﻴﻤﻪ ﺗﻜﺮار ﺷﻲ‪.‬‬

‫‪133‬‬

‫د  ‪ !@A‬ا? د‪ --------------------------------------------------------
5‬ا ‬

‫د ﺗﻈﺎﻫﺮاﺗﻮ ﺳﻠﺴﻠﻪ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ﺳﺮ ﻛﻲ ﻧﺎﻣﻨﻈﻢ او د ﮔډون ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﺷﻤﯧﺮﺋﻰ‬

‫ﻛﻢ وو‪ ،‬دا ﻧﻮې ﭘﺪﻳﺪه وه‪ ،‬ﭘﻪ اﺑﺘﺪاء ﻛﻲ ځﻴﻨﻮ ﻟﻪ دې ﺳﺮه ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ درﻟﻮد‪ ،‬ځﻴﻨﻮ د دوﻟﺖ ﻟﻪ وﯦﺮى ﭘﻪ ﻫﻐﻮى ﻛﻲ ﻟﻪ‬

‫ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻮ ډډه ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﺧﻮ د دوﻟﺖ اﻧﻔﻌﺎﻟﻲ درﻳځ‪ ،‬ﺳﻴﺎﺳﻲ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﺗﻪ دا ﻓﺮﺻﺖ ﭘﻪ ﻻس ورﻛړ ﭼﻲ ﻟﺪې ﻧﻪ ﻳﻮ‬
‫ﻣﻬﻢ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺣﺮﻛﺖ ﺟﻮړ ﻛړي‪.‬‬

‫ﭼﭙﻲ ډﻟﻮ ﺑﻪ د "ﻛﺎرﮔﺮ ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ ورځ" د "ﻋﻘﺮب‪ "3‬او دې ﺗﻪ ورﺗﻪ ﻧﻮرى ورځﻲ ﭘﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮو ﺳﺮه ﻟﻤﺎﻧځﻠﯥ‪،‬‬

‫ﻛﻠﻪ ﻛﻠﻪ ﺑﻪ ﺻﻨﻔﻰ اﻋﺘﺼﺎﺑﺎت ﭘﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮو ﺑﺪل ﺷﻮل‪ ،‬دوﻟﺖ ﭘﻪ اﺑﺘﺪاء ﻛﻲ ﻟﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮو ﺳﺮه آﺷﻨﺎ ﻧﻪ وو‪ ،‬ﺧﻮ ورو ورو‬

‫ﺋﯥ ﻟﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮو ﻧﻪ وﯦﺮه راﻛﻤﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﻣﻈﺎﻫﺮې ﻟﻪ ﻛﻤﻲ او ﻛﻴﻔﻰ ﻟﺤﺎﻇﻪ ﺗﺸﺪﻳﺪ ﺷﻮې وې ﺧﻮ د دوﻟﺖ‬

‫ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﻫﻐﻪ د ﻟﻮﻣړﻳﻮ ورځﻮ ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﻧﻪ وو‪.‬‬

‫ﻣﻮږ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﭘﻨځﻪ ﻛﺎﻟﻪ وروﺳﺘﻪ ﭘﻪ ‪ 1349‬ﻛﻲ دې ډﮔﺮ ﺗﻪ د راوﺗﻠﻮ ﺟﻮﮔﻪ ﺷﻮو‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ﺳﺮ ﻛﻲ زﻣﻮږ‬

‫ﻣﻈﺎﻫﺮې ﻧﺎﻣﻨﻈﻤﻲ او وړې وې‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺳﺮﻋﺖ ﺳﺮه ﺋﯥ ﻫﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻲ ﻟﺤﺎﻇﻪ وده ﻛﻮﻟﻪ او ﻫﻢ ﻟﻪ ﻛﻴﻔﻰ ﻟﺤﺎﻇﻪ‪ ،‬ﻻ‬

‫ډﯦﺮه ﻣﻮده ﻧﻪ وه ﺗﯧﺮه ﺷﻮې ﭼﻲ ﭘﺪې ﺑﺮﺧﻪ ﻛﻲ ﻫﻢ ﺗﺮﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻣﺨﻜﻲ ﺷﻮو‪ ،‬ﻳﻮ وﺧﺖ ﺧﻮ داﺳﻲ راورﺳﯧﺪو ﭼﻲ‬

‫زﻣﻮږ ﻣﻈﺎﻫﺮو ﺑﻪ د ﻣﻴﻮﻧﺪ ﻟﻮﻳﻪ ﺟﺎده‪ ،‬د ﭘﺎﻣﻴﺮ ﻟﻪ ﺳﻴﻨﻤﺎ ﻧﻪ ﺗﺮ ﺳﭙﺎﻫﻰ ﮔﻤﻨﺎم ﭘﻮري ډﻛﻪ ﻛړې وه‪ ،‬ټﻮﻟﻮ ﻳﻮه ﺑﻞ ﺗﻪ‬

‫ﻻﺳﻮﻧﻪ ورﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﻨﻈﻤﻮ ﻟﻴﻜﻮ ﻛﻲ روان‪ ،‬ﻟﻪ ﻳﻮه ځﺎﻳﻪ ﺷﻌﺎر او د ﻣﻈﺎﻫﺮې ﻟﻪ ﺳﺮ ﻧﻪ ﺗﺮﭘﺎﻳﻪ د ټﻮﻟﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا ﻣﻨﻈﻢ‬
‫ﺑﺪرﮔﻪ ﻛﯧﺪل‪ ،‬د ﻣﻈﺎﻫﺮې ﺳﺮ ﭘﻪ ﺳﭙﺎﻫﻰ ﮔﻢ ﻧﺎم ﻛﻲ او ﭘﺎى ﺋﯥ د ﭘﺎﻣﻴﺮ ﺳﻴﻨﻤﺎ ﺧﻮا ﺗﻪ‪ .‬ﻣﺨﻜﻲ ﺑﻪ د زرﻧﮕﺎر ﭘﺎرك‬
‫ﻫﻐﻪ ﻏﻮﻧډۍ ﭼﻲ د ﻏﻮﻧډو ﻟﭙﺎره ډﯦﺮه ﻣﻨﺎﺳﺒﻪ ﺳﻴﻤﻪ او ﺟﻮړښﺖ ﺋﯥ داﺳﻲ وو ﭼﻲ ﺳﺘﺮه ﻏﻮﻧډه ﭘﻪ ﻛﻲ ﺟﻮړﯦﺪى‬

‫ﺷﻮى او ﻟﻪ ټﻮﻟﻮ ﺧﻮاوو ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪ ﻃﻮر ﻟﻴﺪل ﻛﯧﺪى ﺷﻮى‪ ،‬د ﻫﻐﻮ ډﻟﻮ ﭘﻪ واك ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮﺗﻪ ﭼﻲ ﺗﺮﻧﻮرو ﺳﺘﺮه او ﭘﻪ‬

‫ﻣﻈﺎﻫﺮو ﻛﻲ ﺑﻪ ﺋﯥ ﺑﺮﺧﻪ اﺧﻴﺴﺘﻮﻧﻜﻲ زﻳﺎت وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻟﻮﻣړﻳﻮ ﻛﻠﻮﻧﻮﻛﻲ دا ځﺎى روس ﭘﻠﻮه ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﻣﺨﺘﺺ‬

‫وو‪ ،‬وروﺳﺘﻪ ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړ‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ وروﺳﺘﻴﻮ دوه ﻛﻠﻮﻧﻮ ﻛﻲ زﻣﻮږ ﻻس ﺗﻪ راﻏﻠﻪ‪ ،‬ﻫﻴﭽﺎ دا ﺟﺮأت ﻧﺸﻮ‬
‫ﻛﻮﻟﻰ ﭼﻲ زﻣﻮږ د ﻣﻈﺎﻫﺮو ﭘﻪ ورځ دﻟﺘﻪ راﻏﻮﻧډ ﺷﻲ‪.‬‬
‫ﭘﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮو ﻛﻲ زﻣﻮږ ﺷﻌﺎروﻧﻪ دا وو‪:‬‬
‫ﻣﺮگ ﭘﻪ ﺷﺮﻗﻲ او ﻏﺮﺑﻰ اﺳﺘﻌﻤﺎر‪.‬‬
‫ﻣﺮگ ﭘﻪ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺰم او ﺳﻮﺳﻴﻞ اﻣﭙﺮﻳﺎﻟﻴﺰم‪.‬‬
‫ﭘﻪ ﭘﺮدﻳﻮ ﭘﻮري ﺗړﻟﻮ ډﻟﻮ ﺑﺎﻧﺪي ﻣﺮگ‪.‬‬
‫دوﻟﺖ د ﻓﻘﺮ او ﻟﻮږي ﻋﺎﻣﻞ دى‪.‬‬

‫‪134‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------------‬د =‪ &@A‬ا?=د‪2‬‬

‫دوﻟﺖ د ﺟﻬﻞ او ﺑﯥ ﺳﻮادي ﻋﺎﻣﻞ دى‪.‬‬
‫دوﻟﺖ د ﺑﯥ ﻛﺎرى او ﺑﯥ روزﮔﺎرى ﻋﺎﻣﻞ دى‪.‬‬
‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن د دوﻟﺖ ﭘﻪ ﻏﻴږ ﻛﻲ روزل ﺷﻮي‪.‬‬
‫ﺧﻠﻚ ﺧﭙﻞ اوﻻد د ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ ﻣﻮر ﻟﻪ ﻏﻴږ ﻧﻪ راﺟﻼ ﻛړي او دوﻟﺖ ﺗﻪ ﺋﯥ وﺳﭙﺎرى‪ ،‬دوﻟﺖ ورﻧﻪ ﻛﺎرﻣﻞ او ﺗﺮه‬

‫ﻛﻲ ﺟﻮړﻛړي‪.‬‬

‫ﻣﺮگ ﭘﻪ ﺳﺮدار داؤد د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ډﻟﻲ ﻣﺆﺳﺲ‪.‬‬
‫ﻣﻮږ اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻈﺎم ﻏﻮاړو‪.‬‬
‫اﺳﻼم زﻣﻮږ د ټﻮﻟﻮ ﺳﺘﻮﻧﺰو د ﺣﻞ ﺿﺎﻣﻦ دى‪.‬‬
‫ﻣﻮږ د اﺳﻼﻣﻲ اﻣﺖ د ﺗﯧﺮ ﺑﺮم او ﻋﻈﻤﺖ اﻋﺎده ﻏﻮاړو‪.‬‬
‫ﺳﺮﻟﻮړى دي وي اﺳﻼم‪.‬‬
‫ﻣړه دي وي د اﺳﻼم دښﻤﻨﺎن‪.‬‬
‫ﻣړه دي وي د اﺳﻼم ﭘﻪ ﺟﺎﻣﻪ ﻛﻲ د اﺳﻼم دښﻤﻨﺎن‪.‬‬
‫زﻣﻮږ دﻏﻪ ﺷﺎﻧﺪاري ﻣﻈﺎﻫﺮې ﭼﻲ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﺗﺎرﻳﺦ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺳﺎرى ﻧﻪ ﻟﻴﺪل ﻛﯧږي‪ ،‬ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ‬

‫ﺗﺮﺳﺮه ﻛﯧﺪى ﭼﻲ ﻟﻪ ﻣﻮږ ﻧﻪ ﺋﯥ ﻳﻮازې ﻻﻧﺪې ﻣﺼﺎرف ﻏﻮښﺘﻞ‪:‬‬
‫د اﻣﭙﻠﻴﻔﺎﻳﺮ او ﻻوډﺳﭙﻴﻜﺮو ﻛﺮاﻳﻪ‪.‬‬
‫د ﺷﻌﺎروﻧﻮ ﻟﭙﺎره ﺗﻜﻪ او رﻧﮓ اﺧﻴﺴﺘﻞ‪.‬‬

‫د دﻏﻮ ﻣﺼﺎرﻓﻮ ﻟﭙﺎره ﺑﻪ ﻣﻮږ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻨځﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺑﺴﭙﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﺘﻮﺳﻄﻮ ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭘﻮري ﻣﺮﺑﻮﻃﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ‬

‫ﺑﻪ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﺟﻴﺐ ﺧﺮڅ ﻧﻪ څﻮ اﻓﻐﺎﻧﻲ د ﻫﻤﺪې ﻟﭙﺎره وﻗﻒ ﻛړي‪.‬‬

‫د ﻳﻮه اﻣﭙﻠﻴﻔﺎﻳﺮ او ﻻوډﺳﭙﻴﻜﺮو ﭘﻪ اﺧﻴﺴﺘﻠﻮ ﻫﻠﺘﻪ ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮو ﭼﻲ زه ﺑﻨﺪي ﺷﻮم‪ ،‬ﻣﺤﺒﺲ ﺗﻪ راﺗﻠﻮﻧﻜﻮ‬

‫وروڼﻮ ﺑﻪ ﭼﺎ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه ﻣﻴﻮه راوړه او ﭼﺎ ﻫﻢ ﻧﻘﺪي ﭘﻴﺴﯥ‪ ،‬ﻟﺪﻏﻮ ﭘﻴﺴﻮ ﻧﻪ ﻣﻲ څﻠﺮوﻳﺸﺖ زره اﻓﻐﺎﻧﻲ وروڼﻮ ﺗﻪ‬

‫ورﻛړې ﭼﻲ ﻳﻮ اﻣﭙﻠﻴﻔﺎﻳﺮ او څﻮ ﻻوډﺳﭙﻴﻜﺮى واﺧﻠﻲ‪.‬‬

‫‪135‬‬

‫د دو' ‪ -------------------------------------------------------------- +@B‬ا ‬

‫ﻟﻪ ﻣﻮږ او ﻧﻮرو ﺳﺮه د دوﻟﺖ ﭼﻠﻨﺪ‬
‫دوﻟﺖ ﻟﻪ ﻧﻮرو ډﻟﻮ ﺳﺮه ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﭼﻠﻨﺪ ﻛﻲ ﻣﺤﺘﺎط وو‪ ،‬د دوى ﭘﻪ ﺧﻼف ﺋﯥ ﻟﻪ داﺳﻲ اﻗﺪام ﻧﻪ ډډه ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ د‬

‫دوى د ﺑﻬﺮﻧﻴﻮ ﺣﺎﻣﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ اﻋﺘﺮاض او ﻣﺪاﺧﻠﯥ ﻣﻨﺘﺞ ﺷﻲ‪ .‬ﻟﺪوى ﻧﻪ ﺋﯥ ﺧﺎﺻﻪ وﯦﺮه ﻫﻢ ﻧﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﮔﻤﺎن ﺋﯥ دا وو‬

‫ﭼﻲ د دوى ﺷﻤﯧﺮ ﻛﻢ دى‪ ،‬ﭘﻪ وﻟﺲ ﻛﻲ ﻧﻔﻮذ ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬د دوى ﭘﻪ ﺧﻼف د ﻋﺎم وﻟﺲ راﭘﺎرول آﺳﺎﻧﻪ دى‪ .‬د دوﻟﺖ‬

‫اﺻﻠﻲ وﯦﺮه ﻟﻪ ﻣﻮږ څﺨﻪ وه‪ ،‬زﻣﻮږ ﺣﺮﻛﺖ ﺗﻪ ﺋﯥ د ﻳﻮه ﺟﺪي ﮔﻮاښ ﭘﻪ ﺳﺘﺮﮔﻪ ﻛﺘﻞ‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﻫﻠﺘﻪ ﭼﻲ وﺋﻰ‬

‫ﻟﻴﺪل د دې ﺣﺮﻛﺖ ﻟﻤﻦ ﻟﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﺗﺮ ﻋﻠﻤﺎوو او ﻋﻮاﻣﻮ ﭘﻮري ﺧﻮره ﺷﻮه او ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن او ﻧﻮر ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺆﺳﺴﺎت‬
‫د "ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن" ﭘﻪ ډاډﻣﻨﻮ اډو ﺑﺪل ﺷﻮل‪.‬‬

‫ﻏﻼم ﺳﺮور ﻧﺎﺷﺮ ﭼﻲ د ﻇﺎﻫﺮﺷﺎه ﻧږدې ﻣﻠﮕﺮى او د دوﻟﺖ ﻟﻪ ﻣﻬﻤﻮ ارﻛﺎﻧﻮ څﺨﻪ وو‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د‬

‫اﻗﺘﺪار ﭘﻪ ﻟﻮﻣړﻳﻮ ورځﻮﻛﻲ زﻧﺪاﻧﻲ ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﺤﺒﺲ ﻛﻲ ﺋﯥ ځﻴﻨﻮ وروڼﻮ ﺗﻪ داﺳﻲ ﻗﺼﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ :‬ﻳﻮه ورځ ﻟﻪ ﭘﺎﭼﺎ‬

‫ﺳﺮه د ده ﭘﻪ ﻣﺨﺼﻮص ﻣﻮټﺮ ﻛﻲ ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻧﻪ ﭘﻐﻤﺎن ﺗﻪ ﺗﻠﻢ‪ ،‬دا ﻫﻐﻪ ورځﻲ وې ﭼﻲ ﺳﻴﺎﺳﻲ ډﻟﻲ ډﯦﺮى ﻓﻌﺎﻟﻲ ﺷﻮې‬

‫وې او ﻣﻈﺎﻫﺮو زور اﺧﻴﺴﺘﻰ وو‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﻣﻲ ووﻳﻞ‪ :‬اﻋﻠﻴﺤﻀﺮت! د دﻏﻮ ﺳﺮو ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻮ څﻪ ﭼﺎره ﭘﻪ ﻛﺎر ده‪ ،‬ﻛﻪ‬

‫وﺿﻌﻴﺖ ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻲ ﻣﺎ ﺗﻪ راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﺑﺮﻳښﻰ‪ ،‬ﻫﻐﻪ راﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬اﺷﺘﺒﺎه ﻛﻮي‪ ،‬ﺳﺮه ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻪ ﻧﻪ‪،‬‬

‫ﺷﻨﻪ ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻪ ﺧﻄﺮﻧﺎك دى‪ ،‬د ﺳﺮو ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻮ ﭘﻪ آﺳﺎﻧۍ ﺳﺮه ﻣﺨﻨﻴﻮى ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‪ ،‬ﺧﻮ ﺷﻨﻪ ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻪ ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‬

‫ﭘﺪاﺳﻲ ﮔﻮاښ ﺑﺪل ﺷﻲ ﭼﻲ ﻣﺨﻨﻴﻮى ﺋﯥ ﮔﺮان وي!! ﻟﻪ ﻣﻮږ او ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه د دوﻟﺖ ﺑﯧﻞ ﺑﯧﻞ ﭼﻠﻨﺪ ﻟﻪ ﻫﻤﺪې‬

‫ﺗﺼﻮر ﻧﻪ راوﻻړ ﺷﻮي وو‪ ،‬ﺗﻞ ﺋﯥ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ د ﭼﭙﻲ ډﻟﻮ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﺑﯧﻠﮕﻲ ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ راﺗﻠﻮﻧﻜﻮ ﭘﺎڼﻮ‬
‫ﻛﻲ وﮔﻮرئ‪.‬‬

‫‪136‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------‬د ا
 '&دت‬

‫د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﻗﻴﺎدت‬
‫او د ﻣﺸﺮ ورور ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﻧﻴﺎزى ﻓﺮاق‬
‫ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﻧﻴﺎزى ډﯦﺮ ژر د داﺳﻲ ﻳﻮه ﻣﺸﺮ ﭘﻪ څﯧﺮ راڅﺮﮔﻨﺪ ﺷﻮ ﭼﻲ ﻫﺮﭼﺎ د ده ﭘﻪ څﯧﺮې ﻛﻲ د ﻳﻮه ﻟﻮى ﺷﺨﺼﻴﺖ ﻧښﻰ‬

‫ﻟﻪ وراﻳﻪ ﻟﻴﺪﻟﯥ‪ ،‬زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻏﻮﻧډو ﻛﻲ ﺑﻪ ﻫﻐﻪ ډﯦﺮى اوږدې‪ ،‬ژوري‪ ،‬ﻋﻠﻤﻲ او ﭘﻪ زړه ﭘﻮري وﻳﻨﺎوي ﻛﻮﻟﯥ‪ ،‬ﻫﺮڅﻮك ﺑﻪ د ده ﻟﻪ‬
‫وﻳﻨﺎ ﻧﻪ ﻣﺘﺄﺛﺮه ﻛﯧﺪو‪ ،‬د ﺳﺘﻴﺞ ﭘﻪ ﺳﺮ ﺑﻪ د ده ﻟﻨډه وﻳﻨﺎ ﺗﺮ ﻳﻮې ﮔﻨټﻰ زﻳﺎﺗﻪ وه‪ ،‬د ده ﻋﻠﻤﻲ او ﭘﻪ زړه ﭘﻮرو وﻳﻨﺎﮔﺎﻧﻮ زﻣﻮږ د‬

‫ﺗﺤﺮﻳﻚ ﭘﻪ ﭘﻴﺎوړﺗﻴﺎ او ﺧﻮرﯦﺪو ﻛﻲ ډﯦﺮه ﻟﻮﻳﻪ وﻧډه درﻟﻮده‪ ،‬ﻣﻮږ ﻫﻐﻪ د ﻣﺸﺮ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ ﻧﻪ وو ټﺎﻛﻠﻰ‪ ،‬ﺧﺪاى ﻫﻐﻪ ﺗﻪ د ﻣﺸﺮ‬

‫ﺗﻮب ﻛﻔﺎﻳﺖ او اﻫﻠﻴﺖ ورﻛړى وو‪ .‬دى د ﻓﺎرﻳﺎب د ﭘښﺘﻮﻧﻜﻮټ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ وو‪ ،‬ﻛﻮرﻧۍ ﺋﯥ ﻟﻪ ﺷﺎه ﺟﻮى ﻧﻪ ﻓﺎرﻳﺎب ﺗﻪ‬

‫ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﻮې وه‪ ،‬ﭘﻪ ﺧټﻪ ﻧﻴﺎزى وو‪ ،‬ﻣﻮرﻧۍ ژﺑﻪ ﺋﯥ ﭘښﺘﻮ وه‪ ،‬ﭘﻪ ﻓﺎرﺳﻰ ډﯦﺮ ﻣﺴﻠﻂ وو‪ ،‬ﻋﺮﺑﻲ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻣﺪرﺳﻰ او د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ‬

‫ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻛﻲ زده ﻛړې وه او ازﺑﻜﻲ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻣﺤﻴﻂ ﻧﻪ‪ .‬ﭘﻪ ‪ 1350‬ﻛﻲ ﻧﺎروغ او د ﻋﻠﻲ آﺑﺎد ﭘﻪ روﻏﺘﻮن ﻛﻲ ﺑﺴﺘﺮي ﺷﻮ‪ ،‬د ده‬

‫ﻣﻌﺎﻟﺠﻪ ډاﻛﺘﺮ ﻓﺘﺎح ﻧﺠﻢ ﺗﻪ ﭼﻲ د ﻫﻤﺪې روﻏﺘﻮن ﻣﺆﻇﻒ ډاﻛﺘﺮ وو‪ ،‬وﺳﭙﺎرل ﺷﻮه‪ ،‬دا زﻣﻮږ ﻟﻮﻳﻪ ﻏﻠﻄﻲ وه‪ ،‬ﻓﺘﺎح ﻧﺠﻢ د‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻣﺨﺼﻮص ډاﻛﺘﺮ وو‪ ،‬د ﻧﻴﺎزى ﭘﻪ ﺷﺎن د ﻳﻮه ﻟﻮى ﺷﺨﺼﻴﺖ د ﺗﺪاوي ﭘﻪ اړه ﭘﻪ داﺳﻲ ﻳﻮه ډاﻛﺘﺮ اﻋﺘﻤﺎد ﻛﻮل‪،‬‬
‫ﺳﺘﺮه اﺷﺘﺒﺎه وه‪ .‬دى ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﭘښﻮ روﻏﺘﻮن ﺗﻪ ﺗﻠﻠﻰ وو‪ ،‬ﺻﺤﻰ وﺿﻊ ﺋﯥ زﻳﺎﺗﻪ د ﺗﺸﻮﻳﺶ وړ ﻧﻪ وه‪ ،‬ﺧﻮ ﻟﻪ څﻮ ورځﻮ ﺗﺪاوي ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ د ده وﺿﻌﻪ ﻫﻮﻣﺮه ﺧﺮاﺑﻪ ﺷﻮه ﭼﻲ ﺑﻬﺮ ﺗﻪ د ده ﭘﻪ ﻟﯧږﻟﻮ ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮو‪ ،‬دوه ﻟﻜﻪ اﻓﻐﺎﻧۍ ﺑﻬﺮ ﺗﻪ د ده د ﻟﯧږﻟﻮ او د ﺗﺪاوي‬

‫ﻟﭙﺎره راﻏﻮﻧډي ﺷﻮې او ﻫﻨﺪ ﺗﻪ ﻣﻮ وﻟﯧږو‪ ،‬ﺗﺮ روﻏﺘﻮن ﭘﻮري روغ رﻣټ وﻧﻪ رﺳﯧﺪو‪ ،‬د ‪ 1350‬ﻛﺎل د ﺟﻮزا ﭘﻪ ‪ 29‬ﺋﯥ د روح‬
‫اﻣﺎﻧﺖ ﺧﭙﻞ ﻣﻮﻟﻰ ﺗﻪ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛړه او ﺟﻨﺎزه ﺋﯥ ﺑﯧﺮﺗﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ را اﻧﺘﻘﺎل ﺷﻮه‪ .‬د ده ﻧﺎڅﺎﭘﻰ ﻣړﻳﻨﻪ زﻣﻮږ ﻟﭙﺎره درﻧﻪ ﭘﯧښﻪ وه او‬

‫ﺟﺒﺮان ﺋﯥ راﺗﻪ ﮔﺮان‪ .‬زﻣﻮږ ځﻮان ﺗﺤﺮﻳﻚ ﻟﻪ ﻳﻮه داﺳﻲ ﻣﺆﺛﺮ ﻣﺸﺮ ﻧﻪ ﻣﺤﺮوم ﺷﻮ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻐﻮ ﺣﺴﺎﺳﻮ ﺷﯧﺒﻮ ﻛﻲ د ده ﻗﻴﺎدت ﺗﻪ‬

‫ﺳﺨﺖ اړ وو‪ .‬د دښﻤﻨﺎﻧﻮ ﮔﻤﺎن دا وو ﭼﻲ د ده ﭘﻪ ﺗﻠﻮ ﺳﺮه ﺑﻪ د ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ د ځﻮان ﻧﻬﻀﺖ د ﻣﻼ ﺗﯧﺮ ﻣﺎت ﺷﻲ‪ ،‬ﺑﻞ داﺳﻲ‬

‫څﻮك ﺑﻪ ﭘﻴﺪا ﻧﻜړي ﭼﻲ دا ﺧﻼ ډﻛﻪ ﻛړي او ټﻮل ورﺑﺎﻧﺪي راﻏﻮﻧډ ﺷﻲ!! ﺧﻮ دوى ﻫﻚ ﭘﻚ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮل ﭼﻲ څﻨﮕﻪ د ﻣﺮﺣﻮم‬

‫ﻧﻴﺎزى ﻟﻪ ﺗﻠﻮ ﺳﺮه ﺳﺮه دا ځﻮان ﺗﺤﺮﻳﻚ ﻧﻪ ﻳﻮازې ﻣﺘﻼﺷﻲ او ﺣﺘﻰ ﺿﻌﻴﻒ ﻧﺸﻮ ﺑﻠﻜﻲ ﺗﺮﻣﺨﻜﻲ ﻧﻪ زﻳﺎت ﭘﻴﺎوړى ﺷﻮ‪.‬‬

‫د ﻣﺮﺣﻮم ﻧﻴﺎزى د ﺟﻨﺎزى د رارﺳﯧﺪو ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ د ﻛﺎﺑﻞ ﻫﻮاﻳﻲ ډﮔﺮ د ﻳﻮې داﺳﻲ ﺳﺘﺮي ﻏﻮﻧډي ﺷﺎﻫﺪ وو ﭼﻲ ﻣﺜﺎل‬

‫ﺋﯥ ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﻟﻴﺪل ﺷﻮي وو او ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ او ﺳﺒﺎ ﺗﻪ د ﻓﺎرﻳﺎب ﭘﻪ ﻟﻮري د ده د ﺟﻨﺎزى د ﻟﯧږﻟﻮ ﻣﺮاﺳﻢ ﻫﻮﻣﺮه ﺷﺎﻧﺪاره وو ﭼﻲ‬
‫ﻣﺜﺎل ﺋﯥ ﻧﺸﻮ ﭘﻪ ﮔﻮﺗﻪ ﻛﻮﻟﻰ‪.‬‬

‫‪137‬‬

‫د ا  ‪ !#‬دت ‪ ----------------------------------------------------‬ا ‬

‫د ﻫﻤﺪې ﻣﺮاﺳﻤﻮ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻳﻮه ﺧﺎﺻﻪ ﺧﺒﺮه د ﻳﺎدوﻟﻮ وړﮔﻨﻢ‪ :‬ﻟﻪ وروﺳﺘﻴﻮ ﻟﻴﻜﻮ ﻧﻪ څﻮك ﭘﻪ ﻣﻨډه راﻏﻰ او ﭘﻪ‬

‫وارﺧﻄﺎ ﻟﻬﺠﻪ ﺋﯥ راﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻣﺠﺪدي ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻣﻮټﺮ ﻧﻪ راﻛﻮز ﺷﻮ او ﻏﻮاړي ﭘﻪ ﻻرﻳﻮن ﻛﻲ داﺧﻞ ﺷﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﺳﺮه څﻪ وﻛړو؟‬

‫ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﭘﻪ ﻻرﻳﻮن ﻛﻲ د ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻮ اﺟﺎزه ﻣﻪ ورﻛﻮئ او ورﺗﻪ وواﻳﻲ ﭼﻲ زﻣﻮږ او ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻻر ﺑﯧﻠﻪ ده‪ ،‬ورﻏﻰ‪ ،‬ﻫﻐﻪ‬

‫ﺗﻪ ﺋﯥ دا ﺧﺒﺮه وﻛړه‪ .‬او ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه ﺧﭙﻞ ﻣﻮټﺮ ﺗﻪ وﺧﻮت او ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﻣﺨﻪ وﻻړ‪ .‬ﻣﻮږ ﻧﻪ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ د "ﺟﻮاﻧﺎن ﻣﺴﻠﻤﺎن"‬

‫ﺻﻒ ﻟﻪ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﭘﻪ اړﻳﻜﻮ درﻟﻮدو ﻣﺘﻬﻢ ﺷﻲ ﭼﻲ ﻟﻪ دوﻟﺖ ﺳﺮه ﻧږدې اړﻳﻜﻲ ﻟﺮي او ﭘﻪ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﻛﻲ د دوى ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ‬

‫ﻣﻨﻔﻰ ذﻫﻨﻴﺖ دى‪ .‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻪ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﺧﻼف ﻫﻤﺪا ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت ﻛﻮل ﭼﻲ دوى ﭘﻪ درﺑﺎري روﺣﺎﻧﻴﻮﻧﻮ ﭘﻮري ﺗړﻟﻲ دي‪ .‬ﻣﻮږ‬

‫ﻣﺠﺒﻮر وو ﻟﺪوى ﻧﻪ ﺧﭙﻞ ﺑﺮاﺋﺖ اﻋﻼن ﻛړو‪ .‬ﻛﻪ ﭘﻪ ﻣﻈﺎﻫﺮو ﻛﻲ د دﻏﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﺧﻼف زﻣﻮږ ﻟﻪ ﻟﻴﻜﻮ ﻧﻪ ﺷﻌﺎروﻧﻪ ورﻛﻮل‬
‫ﻛﯧﺪل اﺻﻠﻲ وﺟﻪ ﺋﯥ ﻫﻤﺪا وه‪.‬‬

‫د ﻣﺮﺣﻮم ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﻧﻴﺎزى ﻟﻪ وﻓﺎت ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ څﻪ ﻣﻮده ﻣﻮږ د دې ﻫڅﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ دا ﺧﻸ د ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ دﻋﻮت او ﻟﻪ‬

‫ﻧﻬﻀﺖ ﺳﺮه ﭘﻪ ﻳﻮ ځﺎى ﻛﯧﺪو ډﻛﻪ ﻛړو ﭼﻲ دﻳﻨﻲ‪ ،‬اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ‪ ،‬ﻋﻠﻤﻲ ﻳﺎ ﺳﻴﺎﺳﻲ وﺟﺎﻫﺖ ﻟﺮي‪ ،‬ﻛﻠﻪ ﻛﻠﻪ ﺑﻪ ﻣﻮ داﺳﻲ ﮔﻤﺎن ﻛﺎوو‬

‫ﭼﻲ‪":‬څﻪ ﭘﺮوا ﻛﻮي ﻛﻪ داﺳﻲ ﻳﻮ څﻮك د ﻧﻬﻀﺖ د ﻣﺸﺮ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ وټﺎﻛﻮ ﭼﻲ ﻋﻠﻤﻲ‪ ،‬دﻳﻨﻲ او اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ وﺟﺎﻫﺖ ﻟﺮي‪ ،‬ﻣﻮږ‬

‫ځﻮاﻧﺎن ﻳﻮ‪ ،‬ﻛﻪ وﻏﻮاړو ﭼﻲ د دې ﺗﺤﺮﻳﻚ ﻟﻤﻦ ﺗﺮ ﻧﻮرو اﻗﺸﺎرو ﺧﻮره ﺷﻲ‪ ،‬ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻮ ﻣﺨﻮر ﻣﺸﺮ ﻏﻮره ﻛړو‪ .‬د ﻫﻤﺪې ذﻫﻨﻴﺖ ﭘﻪ‬
‫ﺣﻜﻢ ﻣﻮ ﻟﻪ ډﯦﺮو ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﻟﻴﺪﻧﻲ ﻛﺘﻨﻲ ﻛړې‪ ،‬دوى ﺗﻪ ﻣﻮ ﺑﻠﻨﻪ ورﻛړې ﭼﻲ د دې ﻧﻬﻀﺖ ﭘﻪ ﻻرښﻮوﻧﻲ ﻛﻲ ﻣﺮﺳﺘﻪ‬

‫وﻛړي‪ ،‬ﻣﻮږ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﭘﻪ ﺷﺎن ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻮ ﻻرښﻮدﻧﻲ ﺗﻪ اړ ﻳﻮ!! دا ﻳﻮه ﻟﻮﻳﻪ اﺷﺘﺒﺎه وه‪ ،‬زه ټﻮﻟﻮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ ﻣﺒﺎرزﻳﻨﻮ ﺗﻪ د ﺧﭙﻠﻲ‬

‫ﺗﺠﺮﺑﻰ ﭘﻪ رڼﺎ ﻛﻲ دا ﻣﺸﻮره ورﻛﻮم ﭼﻲ ﻟﺪاﺳﻲ ﻏﻠﻄﻲ ﻧﻪ ﭘﻪ ﻛﻠﻜﻪ ډډه وﻛړي‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ د ﺧﭙﻞ ﺻﻒ ﻟﻪ ﻣﺤﺪودې ﻧﻪ ﺑﻬﺮ د "ﻣﺨﻮر‬
‫ﻣﺸﺮ" د ﻣﻮﻧﺪﻟﻮ ﻫڅﻪ وﻧﻜړي‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻨځﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ ﻣﺴﺘﻌﺪ او ﻣﺨﻠﺺ ﻛﺲ ﻏﻮره ﻛړي‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ﻧﻪ د ﻣﺸﺮﺗﺎﺑﻪ ﻃﻤﻊ‬

‫وﻧﻠﺮي ﭼﻲ د ﻳﻮه ﻣﻔﺴﺪ ﻧﻈﺎم ﭘﻪ ﺳﻴﻮرى ﻛﻲ ﺳﺘﺮ ﺷﻮى او ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﺗﯧﺮ ﻋﻤﺮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ﻧﻈﺎم ﺳﺮه د روﻏﻰ ﺟﻮړي او‬

‫ﺳﺎزش ﻻر ﻏﻮره ﻛړې وه‪ .‬ﭼﺎﭼﻰ ﭘﻪ ځﻮاﻧۍ ﻛﻲ د ﻓﺴﺎد او ﻇﻠﻢ ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ وﻧښﻮد‪ ،‬د ﻋﻤﺮ د ﭘﻮﺧﻮاﻟﻲ ﭘﻪ ﺗﻨﺎﺳﺐ‬

‫ﺑﻪ د ده ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ورو ورو ﻣﺮى‪ .‬څﻮك ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻧﻈﺎم ﻛﻲ د وﺟﺎﻫﺖ ﺧﺎوﻧﺪ ﺷﻮ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ دا اﻧﺘﻈﺎر ﻣﻪ ﻛﻮئ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻧﻈﺎم‬
‫ﺳﺮه د ﺗﺼﺎدم او ټﻜﺮ ﭘﻪ ﻻر ﻛﻲ ﺑﻪ ﺧﭙﻞ وﺟﺎﻫﺖ ﭘﻪ ﺧﻄﺮ ﻛﻲ واﭼﻮي‪.‬‬

‫زه ﻳﻮازې او د ځﻴﻨﻮ وروڼﻮ ﭘﻪ ﺷﻤﻮل داﺳﻲ ډﯦﺮو ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ ورﻏﻠﻰ ﻳﻢ او د دوى ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻣﻲ ﻫﻤﺪا ﻏﻠﻄﻪ ﺗﻤﻨﺎ څﺮﮔﻨﺪه‬

‫ﻛړې‪ ،‬د دې ﻏﻠﻄۍ ﭘﻪ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ او ﺑﺪو ﻋﻮاﻗﺒﻮ اوس ښﻪ ﭘﻮﻫﻴږم‪.‬‬

‫ﻳﻮ ځﻞ ﻓﻀﻞ ﻏﻨﻲ ﻣﺠﺪدي د ﺣﻘﻮﻗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺤﺼﻞ‪ ،‬ﻣﺎ او ځﻴﻨﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻛﻮر ﻛﻲ ﻣﯧﻠﻤﺴﺘﻴﺎ ﻛړې وه‪ ،‬د‬

‫ﻣﯧﻠﻤﺴﺘﻴﺎ د اﻧﮕﻴﺰى ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ څﻪ ﻧﺸﻢ وﻳﻠﻰ‪ ،‬ﭘﺪې ﻛﻲ د ﻻﻧﺪې ﻛﺴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﺷﻤﻮل ځﻴﻨﻮ دوﺳﺘﺎﻧﻮ ﺑﺮﺧﻪ اﺧﻴﺴﺘﻰ وه‪:‬‬
‫ﻣﺤﻤﺪﻫﺎﺷﻢ ﻣﺠﺪدي‬

‫‪138‬‬

‫ا
 ‪ ----------------------------------------------------‬د ا
 '&دت‬

‫ﺻﺒﻐﺔ اﷲ ﻣﺠﺪدي‬
‫ﺑﺮﻫﺎن اﻟﺪﻳﻦ رﺑﺎﻧﻲ‬
‫ﺷﻬﻴﺪ ﻏﻔﻮرى‬
‫اﻧﺠﻨﻴﺮ اﺣﻤﺪﺷﺎه‬
‫ﻓﻀﻞ ﻏﻨﻲ ﻣﺠﺪدي ووﻳﻞ ﭼﻲ ﻣﺎ ځﻴﻨﻮ ﻧﻮرو ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﻫﻢ ﺑﻠﻨﻪ ورﻛړې وه ﺧﻮ د ﺧﺎﺻﻮ ﻣﻌﺎذﻳﺮو ﭘﻪ وﺟﻪ راﻧﻐﻠﻞ‪ ،‬اﺳﺘﺎد‬

‫ﻏﻼم ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺎزى د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ رﺋﻴﺲ ﻳﻮ ﻟﺪﻏﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ څﺨﻪ وو‪" ،‬ﻫﻐﻪ ﭘﺪاﺳﻲ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ وو ﭼﻲ دا راز ﻏﻮﻧډو‬
‫ﻛﻲ ﺋﯥ ﺑﺮﺧﻪ ﻧﺸﻮى اﺧﻴﺴﺘﻰ"‪ ،‬ﺧﺒﺮي داﺳﻲ ﭘﻴﻞ ﺷﻮې ﭼﻲ ﺑﺎﻳﺪ ټﻮل اﺳﻼم ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻲ ﻳﻮه ﺑﻞ ﺗﻪ ﻻس ورﻛړي او ﭘﻪ ﮔډه د‬
‫ﮔﻮاښﻮﻧﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ وﻛړي‪.‬‬

‫ﻣﺎ ووﻳﻞ‪ :‬د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ دا ﺑﻬﻴﺮ د ﺧﺪاى ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮ‪ ،‬دا دى اﻣﻴﺪ ﺑﺨښﻮﻧﻜﯥ ﻣﺮﺣﻠﯥ ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﻰ‪ ،‬ټﻮل ﺑﺎﻳﺪ د دې‬

‫ﻣﻼﺗړ وﻛړي‪ ،‬دا ﺑﻪ ﻟﻪ ځﺎن او ﺧﭙﻞ اﻳﻤﺎن ﺳﺮه ﻟﻮﻳﻪ ﺟﻔﺎ وي ﭼﻲ څﻮك د دې ﺣﺮﻛﺖ د ﻣﺰﻳﺪ ﭘﻴﺎوړﺗﻴﺎ ﭘﻪ اړه څﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ ﺧﻮ‬

‫ﻫﻐﻪ وﺳﭙﻤﻮي‪ ،‬دا ځﻮاﻧﺎن ﻧﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻟﺮي او ﻧﻪ ﻛﺎﻓﻰ دﻳﻨﻲ ﭘﻮﻫﻪ‪ ،‬دوى ﻻرښﻮدﻧﻲ ﺗﻪ ﺿﺮورت ﻟﺮي‪ .‬ﺧﻮ ﻣﻮږ د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ دوه‬

‫ﺷﺮﻃﻮﻧﻪ ﻟﺮو‪:‬‬

‫• څﺮﮔﻨﺪه ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﺑﻪ ﻛﻮي‪ ،‬ﻧﻪ ﭘټﻪ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ‪ ،‬دا ﺑﻪ ﻧﻪ واﻳﻲ ﭼﻲ زه ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻣﻠﮕﺮى ﻳﻢ ﺧﻮ ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪه ﺳﺘﺎﺳﻮ ﭘﻪ ﺧﻮا ﻛﻲ‬

‫ﻧﺸﻢ ودرﯦﺪى‪ ،‬دا ﻋﺬر ﻟﻪ ځﻴﻨﻮ ﺧﺎﺻﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ څﺨﻪ ﻣﻨﻞ ﻛﯧﺪى ﺷﻲ ﻧﻪ ﻟﻪ ټﻮﻟﻮ ﻧﻪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ﻧﻪ ﭼﻲ د ﻓﻌﺎﻟﻲ وﻧډي ﻃﻤﻊ ﺗﺮې‬
‫ﻛﯧﺪى ﺷﻲ‪.‬‬

‫• ﻟﻪ ﻧﻈﺎم ﺳﺮه ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻃﻌﻪ ﻛﻮي‪ ،‬د ﻧﻈﺎم ﭘﻪ ﺿﺪ ﻣﺒﺎرزه ﺑﻪ ﻫﻤﺪوﻣﺮه ﺿﺮوري ﮔڼﻲ ﻟﻜﻪ ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه‪ .‬د "ﺟﻮاﻧﺎن‬

‫ﻣﺴﻠﻤﺎن" ﭘﻪ ﻟﻴﻜﻮ ﻛﻲ ﭼﻲ څﻮك ﺗﻨﻈﻴﻢ ﺷﻮي ټﻮل ﻫﻤﺪا روﺣﻴﻪ ﻟﺮي‪.‬‬

‫ﺻﺒﻐﺔ اﷲ ﻣﺠﺪدي ﻣﺎﺗﻪ ﻣﺦ ﻛړ او وﻳﻰ وﻳﻞ‪ :‬زه ﺳﺘﺎ ﻟﻪ ﻟﻮﻣړى ﺷﺮط ﺳﺮه ﻣﻮاﻓﻖ ﻳﻢ ﺧﻮ ﻟﻪ دوم ﺳﺮه ﻧﻪ!! زه دا ﻣﻌﻘﻮﻟﻪ ﻧﻪ‬

‫ﮔڼﻢ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻳﻮه وﺧﺖ ﻛﻲ ﭘﻪ دوو ﺟﺒﻬﻮ ﻛﻲ ځﺎن ﻣﺼﺮوف ﻛړو‪ ،‬ﺑﺮﻋﻜﺲ دا ﻏﻮره ﮔڼﻢ ﭼﻲ ﻳﻮازې د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ وﻛړو او‬

‫ﭘﺪې ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻛﻲ د دوﻟﺖ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻫﻢ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړو‪.‬‬

‫ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬دوﻟﺖ د ﻓﺴﺎد اﺻﻠﻲ ﻋﺎﻣﻞ دى‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن د دوﻟﺖ ﭘﻪ ﻏﻴږ ﻛﻲ روزل ﺷﻮي‪ ،‬ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ‬

‫اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﺗﻪ ﭘﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺗﺮﺟﻴﺢ ورﻛړه او د دوى ﻟﻮى اﻛﺜﺮﻳﺖ ﻟﺪې ﻧﻬﻀﺖ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮ ﭼﻲ ﻫﻢ د دوﻟﺖ د ﻇﻠﻢ او‬

‫ﻓﺴﺎد ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻛﻮي او ﻫﻢ ﭘﻪ ﭘﺮدﻳﻮ ﭘﻮري د ﺗړﻟﻮ ډﻟﻮ‪ .‬ﻛﻪ ﻣﻮږ ﭘﺪې ﻣﺘﻬﻢ ﺷﻮ ﭼﻲ ﻟﺪې ﻓﺎﺳﺪ او ﺑﯥ دﻳﻨﻪ دوﻟﺖ ﺳﺮه ﭘﻪ ﭘټﻪ‬
‫ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻟﺮو‪ ،‬دﻏﻪ ټﻮل ﻣﺨﻠﺺ ﻣﺒﺎرزﻳﻦ زﻣﻮږ ﻟﻪ څﻨﮓ ﻧﻪ ﺑﯧﻠﯧږي…‬
‫‪139‬‬

‫د ا  ‪ !#‬دت ‪ ----------------------------------------------------‬ا ‬

‫ﻧﻮرو ﻫﻢ څﻪ ﻧﺎ څﻪ ﺧﺒﺮي وﻛړي‪ ،‬ﺟﻠﺴﻪ ﻣﻮ ﻟﻪ ﻛﻮﻣﻲ ﺧﺎﺻﻲ ﻧﺘﻴﺠﻰ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه‪.‬‬
‫ﻳﻮه ﺧﺎﺻﻪ ﻗﺼﻪ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ﻏﻮﻧډي ﺳﺮه ارﺗﺒﺎط ﻟﺮي د ﻳﺎدوﻟﻮ وړﮔﻨﻢ او ﻫﻐﻪ دا ﭼﻲ‪ :‬ﭘﻪ ﺗﻮﻗﻴﻒ ﻛﻲ د ﺗﺤﻘﻴﻘﺎﺗﻮ ﻟﭙﺎره‬

‫ﺧﺎص ځﺎى ﺗﻪ ﺑﻮول ﻛﯧﺪم‪ ،‬ﭘﻪ دﻫﻠﻴﺰ ﻛﻲ د ﻛﺎﺑﻞ د اﻣﻨﻴﻰ ﻟﻪ ﻗﻮﻣﻨﺪان ﻣﻴﻨﻪ ﭘﺎل ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮم‪ ،‬ﻫﻐﻪ ودروﻟﻢ او ﻟﻪ روﻏﺒړ ﻧﻪ‬
‫وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ راﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻣﻮږ ډﯦﺮه ﻫڅﻪ وﻛړه ﭼﻲ ﻟﻪ ﺗﺎﺳﻮ ﺳﺮه ﺗﻔﺎﻫﻢ ﺗﻪ ورﺳﻴږو او ﭘﻪ ﺧﺎ ﺻﻮ ﻗﻀﺎﻳﺎوو ﻛﻲ ﺗﻮاﻓﻖ وﻛړو‪ ،‬ﺧﻮ‬

‫ﺗﺎﺳﻮ وﻧﻪ ﻣﻨﻠﻪ او زﻣﻮږ ﭘﻴﻐﺎﻣﻮﻧﻮ ﺗﻪ ﻣﻮ ﻣﻨﻔﻰ ځﻮاب ورﻛړ‪ ،‬ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬زه ﭘﻮه ﻧﺸﻮم‪ ،‬ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻛﻮم ﭘﻴﻐﺎم او د ﭼﺎ ﭘﻪ‬

‫ﻻس؟! ﻣﺎ ﺗﻪ ﺧﻮ ﻧﻪ ﺳﺘﺎﺳﻮ اﺳﺘﺎزى راﻏﻠﻰ او ﻧﻪ ﻛﻮم ﭘﻴﻐﺎم!! ده راﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻣﻮږ څﻮ ځﻠﻲ ﺻﺒﻐﺔ اﷲ ﻣﺠﺪدي ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻪ‬

‫دروﻟﯧږو ﺧﻮ ﺗﺎﺳﻮ ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﻣﻨﻔﻰ ځﻮاب وواﻳﻮ‪ .‬زه ﻫﻤﺪﻟﺘﻪ ﭘﻮه ﺷﻮم ﭼﻲ د ﻓﻀﻞ ﻏﻨﻲ ﻣﺠﺪدي ﭘﻪ ﻛﻮرﻛﻲ د ﺻﺒﻐﺔ اﷲ ﻣﺠﺪدي‬
‫د ﻫﻐﻲ وﻳﻨﺎ ﻣﻌﻨﺎ څﻪ وه!!‬

‫د ﭘﻨځﻪ ﻛﺴﻴﺰى ﺷﻮرى اﻧﺘﺨﺎب‬
‫د ﻣﺮﺣﻮم ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ ﻧﻴﺎزى ﻟﻪ وﻓﺎت ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د وﺿﻌﻴﺖ د څﯧړﻧﻲ او د ﻳﻮه ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺗﺼﻤﻴﻢ د ﻧﻴﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ د‬

‫اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً "‪ "260‬اﻫﻞ اﻟﺮأى ﻛﺴﺎن د ﭘﻮﻟﻴﺘﺨﻨﻴﻚ ﭘﻪ ﻣﺴﺠﺪ ﻛﻲ راﻏﻮﻧډ ﺷﻮل‪ .‬د ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ ﺑﺤﺜﻮﻧﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ‬

‫ﻓﻴﺼﻠﻪ وﺷﻮه ﭼﻲ د ﻧﻬﻀﺖ د ښﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻟﭙﺎره ﺑﺎﻳﺪ ﻳﻮه ﭘﻨځﻪ ﻛﺴﻴﺰه ﻗﻴﺎدي ﺷﻮرى اﻧﺘﺨﺎب ﺷﻲ‪ .‬ﻟﻪ رأى اﺧﻴﺴﺘﻨﻲ ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ د‬

‫ﻏﻮﻧډي ځﻴﻨﻮ ﺑﺮﺧﻪ واﻟﻮ ﺗﭙﻮس وﻛړ ﭼﻲ آﻳﺎ ﻣﻮږ ﻟﻪ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ‪ ،‬د دوﻟﺖ ﭘﻪ ﻣﺄﻣﻮرﻳﻨﻮ ﻳﺎ ﻧﻮرو ﺑﺮﺧﻮﻛﻲ ﻣﺘﻌﻬﺪ ﻏړي‬

‫ﻟﺮو ﻛﻪ ﻧﻪ؟ ﺷﻬﻴﺪ ﺳﻴﻒ اﻟﺪﻳﻦ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر د دوى ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ ووﻳﻞ‪ :‬زﻣﻮږ دوه ﻣﺘﻌﻬﺪ وروڼﻪ ﭘﺮوﺳږ ﻛﺎل ﻟﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻧﻪ ﻓﺎرغ‬

‫ﺷﻮي‪ ،‬ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ او ﻏﻼم رﺑﺎﻧﻲ ﻋﻄﻴﺶ‪ ،‬ﻟﺪوى ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ د دوﻟﺖ ﭘﻪ ﻣﺄﻣﻮرﻳﻨﻮ ﻛﻲ د ﻳﺎدوﻟﻮ وړ ﻛﺴﺎن ﻧﻠﺮو‪ .‬رأى‬

‫اﺧﻴﺴﺘﻞ ﭘﻴﻞ ﺷﻮل‪ ،‬ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺎﻧﺪﻳﺪان ﻧﻪ وو‪ ،‬ﻫﺮ ﭼﺎ ﻫﺮﭼﺎ ﺗﻪ رأﻳﻪ ورﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮه‪ ،‬ﭘﻨځﻪ زﻳﺎﺗﻲ رأى وړوﻧﻜﻲ ﺑﻪ د ﻗﻴﺎدي‬

‫ﺷﻮرى ﻟﭙﺎره ﻏﻮره ﻛﯧﺪل‪ .‬د رأى ﻛﺎﻏﺬوﻧﻪ راﻏﻮﻧډ ﺷﻮل‪ ،‬ﻟﻪ ﺷﻤﺎرﻟﻮ وروﺳﺘﻪ د ﻻﻧﺪې ﭘﻨځﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻮﻣﻮﻧﻪ اﻋﻼن ﺷﻮل‪:‬‬
‫‪ 1‬ـ ﻣﻮﻟﻮي ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬
‫‪ 2‬ـ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ‬
‫‪ 3‬ـ ﺳﻴﻒ اﻟﺪﻳﻦ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر‬
‫‪ 4‬ـ ﻏﻼم رﺑﺎﻧﻲ ﻋﻄﻴﺶ‬
‫‪ 5‬ـ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﻜﻤﺘﻴﺎر‬

‫‪140‬‬

‫ا  ‪
' ---------------------------------------------------‬آ‪.C 6  ./%‬‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﻧښﺘﻮ ﻻر ﻏﻮره ﻛړه‬
‫د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﭼټﻜﻲ ودي او ﭘﻪ ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺆﺳﺴﺎﺗﻮ د ﻫﻐﻪ ورځ ﭘﻪ ورځ زﻳﺎﺗﯧﺪوﻧﻜﯥ ﺳﻠﻄﯥ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن‬

‫وارﺧﻄﺎ ﻛړل‪ ،‬دوى د دې ﺑﻬﻴﺮ ﭘﺎﻳﻠﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻲ وﮔڼﻠﯥ‪ ،‬د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻧﻮرى ﻻري ﭘﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻪ ورﺗﻠﯥ‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺋﯥ د ﻧښﺘﻮ ﻻر‬

‫ﻏﻮره ﻛړه‪ .‬ﻟﻮﻣړۍ ﻧښﺘﻪ د ﺧﻠﻘﻴﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻟﻮري وه ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻐﯥ ﻛﻲ زه ټﭙﻰ ﺷﻮم‪ ،‬ﻗﺼﻪ ﺋﯥ داﺳﻲ وه‪ :‬ﺧﻠﻘﻴﺎﻧﻮ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ‬

‫ﺻﺤﻦ ﻛﻲ ﻏﻮﻧډه درﻟﻮده‪ ،‬د ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ څﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻟﺪوى ﻧﻪ ﻏﻮښﺘﻰ وو ﭼﻲ اﺟﺎزه ورﻛړي د دوى ﻟﻪ ﺳﺘﻴﺞ ﻧﻪ‬

‫څﻮ ﺧﺒﺮي وﻛړي‪ ،‬ﻫﻐﻮى اﺟﺎزه ﻧﻪ ورﻛﻮﻟﻪ‪ .‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ زه ﻫﻐﻪ ځﺎى ﺗﻪ ﻧږدې راورﺳﯧﺪم‪ ،‬ځﻴﻨﻲ وروڼﻪ راﻏﻠﻞ او‬
‫ﻣﺎ ﺗﻪ ﺋﯥ ﺟﺮﻳﺎن وواﻳﻮ‪ ،‬زه ﻫﻠﺘﻪ ورﻏﻠﻢ‪ ،‬وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻲ داﺳﻲ وﻟﻴﺪ ﭼﻲ ﻧږدې ده ﻧښﺘﻪ وﺷﻲ‪ ،‬وروڼﻮ ﺗﻪ ﻣﻲ ووﻳﻞ ﭼﻲ‬

‫ﺻﺤﻨﻪ ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛړي او د ﺧﻠﻘﻴﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﺳﺘﻴﺞ ﻧﻪ ﭘﻪ ﺧﺒﺮو ﻛﻮﻟﻮ ټﻴﻨﮕﺎر ﭘﺮﯦږدي‪ ،‬ﻣﺎ ﻫﻤﺪا ﺧﺒﺮه اﻋﻼﻧﻮﻟﻪ ﭼﻲ ﺧﻠﻘﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ‬

‫ﺷﻬﻴﺪ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﻣﺤﻤﺪﺷﺎه ﺣﻤﻠﻪ وﻛړه‪ ،‬زه ﺧﻼﺻﻮن ﺗﻪ ورﻏﻠﻢ ﭼﻲ ﻧﺎڅﺎﭘﻰ ﻟﻪ څﻠﻮرو ﺧﻮاوو ﺋﯥ ﭘﻪ ﻣﺎ ﺑﺮﻳﺪ وﻛړ‪ ،‬د ﻏﻮږ‬
‫اړخ ﺗﻪ ټﭙﻰ ﺷﻮم‪ ،‬ﭘﻪ ځﻤﻜﻪ وﻟﻮﯦﺪم‪ ،‬ﻟﻪ وروڼﻮ ﻧﻪ ﻳﻮه ﻛﺲ ﭘﻪ ﻣﺎ ځﺎن وﻏﻮرځﺎوو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻣﺎ د ﺑﺮﻳﺪ ﻣﺨﻪ وﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬ﺧﻠﻘﻴﺎن‬

‫ﺧﻮاره ﺷﻮل او زه ﺋﯥ ﭘﻪ ﺷﺎ د ﻋﻠﻲ آﺑﺎد روﻏﺘﻮن ﺗﻪ ورﺳﻮﻟﻢ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻣﻌﻤﻮﻟﻲ ﺗﺪاوي ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻟﻴﻠﻴﻰ ﺗﻪ وﻻړم‪.‬‬

‫د ﻧښﺘﻲ ﭘﻪ ورځ ﻣﺎ د ﺳﺮوې اﻣﺘﺤﺎن درﻟﻮد‪ ،‬داﺳﻲ اﻣﺘﺤﺎن ﭼﻲ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻰ ﺋﯥ زﻣﺎ د وروﺳﺘۍ آزﻣﻮﻳﻨﻲ ﻟﭙﺎره‬

‫ډﯦﺮ ﻣﻬﻢ وو‪ .‬د اﻣﺘﺤﺎن ﻟﭙﺎره روان وم ﭼﻲ ﻧښﺘﻪ وﺷﻮه‪ ،‬د وروﺳﺘۍ آزﻣﻮﻳﻨﻲ ﭘﻪ ورځﻮ ﻛﻲ ﻫﻢ ﺳﺨﺖ ﻣﺼﺮوف وم‪،‬‬

‫دوﻣﺮه ﻓﺮﺻﺖ ﻣﻲ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړ ﭼﻲ د آزﻣﻮﻳﻨﻲ ﭘﻪ ﺷﭙﻪ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻫﻢ ﺻﻨﻔﻰ اﻧﺠﻨﻴﺮﻣﺤﻤﺪ اﺳﺤﺎق ﻧﻪ ﭼﻲ ﺧﭙﻠﻮ درﺳﻮﻧﻮ ﺗﻪ‬

‫ﺋﯥ ډﯦﺮ زﻳﺎت اﻫﻤﻴﺖ ورﻛﺎوو او ﭘﻮره زﻳﺎر ﺋﯥ اﻳﺴﺘﻮ‪ ،‬د ﺳﺮوې د ﻣﻀﻤﻮن ﻫﻐﻲ ﺑﺮﺧﻲ واورم ﭼﻲ د اﺳﺘﺎد د ﻟﻴﻜﭽﺮ ﭘﻪ‬
‫وﺧﺖ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺣﺎﺿﺮ ﻧﻪ وم‪ .‬ﻫﻐﻪ دوه ﮔﻨټﻰ ﻟﻪ ﻣﺎﺳﺮه ﻛﺎر وﻛړ‪ ،‬ﺳﺒﺎ دواړه د آزﻣﻮﻳﻨﻲ ﻟﭙﺎره ټﻮﻟﮕﻰ ﺗﻪ وﻻړو‪ ،‬اﺳﺘﺎد راﺗﻪ‬

‫ووﻳﻞ ﭼﻲ ﺳﺘﺎ اوﺳﻂ ﻟﻪ ﻫﻐﻮ آزﻣﻮﻳﻨﻮ ﻧﻪ ﻧﻴﺴﻢ ﭼﻲ ﺑﺮﺧﻪ دي ﭘﻪ ﻛﻲ اﺧﻴﺴﺘﯥ‪ ،‬ﻫﻐﻪ آزﻣﻮﻳﻨﻲ ﭘﻪ ﭘﺎم ﻛﻲ ﻧﻪ ﻧﻴﺴﻢ ﭼﻲ‬

‫درﻧﻪ ﭘﺎﺗﯥ دي‪ .‬ﻟﻪ اﺳﺘﺎد ﻧﻪ ﻣﻲ ﻣﻨﻨﻪ وﻛړه‪ .‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ د آزﻣﻮﻳﻨﻲ ﻧﺘﺎﺋﺞ اﻋﻼن ﺷﻮل‪ ،‬ﮔﻮرم ﭼﻲ ﭘﻪ ﺳﺮوې ﻛﻲ زﻣﺎ ﻧﻤﺮې ﺗﺮ‬

‫اﻧﺠﻨﻴﺮ اﺳﺤﺎق ﻧﻪ زﻳﺎﺗﻲ دي‪ .‬د ﻧﻮﻣﻮړي اﺳﺘﺎد زوى ﺷﻬﻴﺪ ﻣﻌﺮوف ﻟﻪ ﻧﻬﻀﺖ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮ او د اﺳﻼم ﭘﻪ ﻻر ﻛﻲ ﭘﻪ‬

‫ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪.‬‬

‫دوﻫﻤﻪ ﻧښﺘﻪ‬
‫د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړى ﺑﺮﻳﺪ ﺳﺮه د ﻧښﺘﻮ ﻟړۍ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ .‬دوﻫﻤﻪ ﻧښﺘﻪ ﻫﻠﺘﻪ وﺷﻮه ﭼﻲ دوى د ﭘﻮﻟﻴﺘﺨﻨﻴﻚ د‬

‫‪141‬‬

‫‪142‬‬

‫'
آ‪ --------------------------------------------------- .C 6  ./%‬ا ‬

‫ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﭘﻪ ﻟﻴﻠﻴﻰ ﻛﻲ د ﻧښﺘﻲ ﻟﭙﺎره ﺗﻴﺎرى ﻧﻴﻮﻟﻰ وو او ﺑﻬﺎﻧﻪ ﺋﯥ ﻟټﻮﻟﻪ‪ ،‬د روژى د ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ ﭘﻪ ﻳﻮه ﻣﺎﺧﺴﺘﻦ ﺋﯥ ﭘﻪ‬

‫ﻃﻌﺎم ﺧﻮري ﻛﻲ ﻏﻮﻧډه درﻟﻮده‪ ،‬ﻫﻠﺘﻪ ﺋﯥ ﻣﻮږ ﺗﻪ ډﯦﺮ ﺑﺪ او رد ووﻳﻞ او اﻋﻼن ﺋﯥ وﻛړ ﭼﻲ ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻟﻪ "اﺧﻮان‬

‫اﻟﺸﻴﺎﻃﻴﻦ"ﺳﺮه ﻗﺎﻃﻊ او ﺟﺪي ﭼﻠﻨﺪ ﻛﻮو‪ ،‬ﻧﻮك ﭘﻪ ﺳﻮك ځﻮاﺑﻮو!! دوى ﻣﻮږ د "اﺧﻮان اﻟﺸﻴﺎﻃﻴﻦ" ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻳﺎدوﻟﻮ‪،‬‬

‫ﻫﺪف ﺋﯥ دا وو ﭼﻲ ﻣﻮږ د ﻣﺼﺮ د اﺧﻮان اﻟﻤﺴﻠﻤﻴﻦ ﭘﻪ څﯧﺮ ﻳﻮ‪" .‬داﺧﻮان اﻟﻤﺴﻠﻤﻴﻦ ﺣﺰب ﭘﺪې ورځﻮ ﻛﻲ د ﺟﻤﺎل ﻧﺎﺻﺮ‬

‫ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺳﺨﺖ ځﭙﻠﯥ وو‪ ،‬د دوى ځﻴﻨﻲ ﻛﺴﺎن ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت رﺳﯧﺪﻟﻲ‪ ،‬ځﻴﻨﻮ ﺋﯥ د ﻣﺼﺮ ﭘﻪ ﺗﻮرو زﻧﺪاﻧﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺗﺮ‬
‫وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ ﺗﻌﺬﻳﺒﻮﻧﻮ ﻻﻧﺪې ﺗﺮﺧﻰ ﺷﭙﯥ ورځﻲ ﺗﯧﺮوﻟﯥ او ﭘﻪ ټﻮﻟﻲ ﻋﺮﺑﻲ ﻧړۍ او ﭘﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻮري ﺗړﻟﻮ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎﺗﻮ ﻛﻲ د‬

‫دوى ﭘﻪ ﺧﻼف ﺷﺪﻳﺪ ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت روان وو‪ ،‬دوى ﺋﯥ د اﺧﻮان اﻟﺸﻴﺎﻃﻴﻦ ﺑﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻳﺎدول" د وﻳﺎﻧﺪ دا ﺗﺮﺧﯥ او ﺗﻨﺪي ﺧﺒﺮي‬

‫ﻻﻧﻪ وې ﺧﺘﻤﻲ ﺷﻮې ﭼﻲ ﻟﻪ ﻃﻌﺎم ﺧﻮري ﻧﻪ ﺑﻬﺮ ﻧښﺘﻪ وﺷﻮه‪ .‬ﻧښﺘﻪ داﺳﻲ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه ﭼﻲ ﻟﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ څﺨﻪ‬

‫ﻳﻮﻛﺲ د ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ودرﯦﺪو ﭼﻲ ډوډۍ ﺋﯥ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه ﺧﭙﻞ اﻃﺎق ﺗﻪ وړه‪" ،‬د روژى ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ ﻛﻲ دا ﻛﺎر د‬

‫روژى ﺧﻮړﻟﻮ ﻧښﻪ ﮔڼﻞ ﻛﯧﺪه‪ ،‬ﻣﻮږ اﻋﻼن ﻛړى وو ﭼﻲ ﻫﻴڅﻮك ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪه ﺗﻮګﻪ روژه ﻧﺸﻲ ﺧﻮړﻟﻰ" ﻟﺪې ﻛﺲ ﻧﻪ ﺋﯥ‬

‫ﭘﻮښﺘﻨﻪ وﻛړه ﭼﻲ وﻟﯥ دا ﻛﺎر ﻛﻮې؟ ﻫﻐﻪ ﭘﺘﻨﻮس ﻳﻮې ﺧﻮا ﺗﻪ ﻛﻴښﻮد او ﭘﻪ ده ﺋﯥ ﺑﺮﻳﺪ وﻛړ‪ ،‬ﻧﻮر ورﺳﺮه ﻣﻠﮕﺮى ﺷﻮل‪،‬‬

‫ﺗﺮﻛﻠﻜﻮ ﮔﻮزاروﻧﻮ ﻻﻧﺪې ﺋﯥ وﻧﻴﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﻏﺎړي ﻛﻲ ﺋﯥ ﭘﮕړۍ وراﭼﻮﻟﯥ او د ﻃﻌﺎﻣﺨﻮري ﭘﻪ ﻟﻮري ﺋﯥ ﻛﺸﻮﻟﻮ‪ .‬ﻟﻪ ﻫﻤﺪې‬

‫ﺳﺮه ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﻫﻐﻮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ﺑﺮﻳﺪوﻧﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮل ﭼﻲ د ﭘﻮﻟﻴﺘﺨﻨﻴﻚ ﭘﻪ ﻟﻴﻠﻴﻰ ﻛﻲ ﻣﯧﺸﺖ وو‪ .‬ﻣﺮﻛﺰي ﻟﻴﻠﻴﻰ ﺗﻪ د‬

‫دې ﻧښﺘﻲ اﻃﻼع ورﺳﯧﺪه‪ ،‬ﭘﺪې وﺧﺖ ﻛﻲ زه‪ ،‬ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ او اﺳﺘﺎد ﮔﻞ ﻣﺤﻤﺪ "د ده ﺑﻮرى ﭘﻪ ﻳﻮه‬

‫ﻛﺮاﻳﻲ ﻛﻮرﻛﻲ ﭘﻪ ﮔډه اوﺳﯧﺪو‪ ،‬د ﺧﺘﻢ ﭘﻪ ﻟﻤﺎﻧځﻪ وﻻړ وو‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺷﭙﻪ اوﻟﺴﻢ ﺟﺰء ﺗﻪ ورﺳﯧﺪو‪ ،‬ﻻ ﻣﻮ دﻋﺎ ﻧﻪ وه ﺗﻤﺎﻣﻪ‬

‫ﻛړې ﭼﻲ دا اﻃﻼع ﺋﯥ راﻛړه‪ ،‬ﻧﻪ ﭘﻮﻫﻴږم وﻟﯥ ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺷﻮر او ﺷﻮق د ﻣﺮﻛﺰي ﻟﻴﻠﻴﻰ ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪم‪ .‬ﮔﻮرم ﭼﻲ د‬

‫ﻟﻴﻠﻴﻰ ﭘﻪ ﺟﻮﻣﺎت ﻛﻲ ﮔڼﻪ ﮔﻮڼﻪ ده‪ ،‬ﺳﻴﺪ ﻧﻮراﷲ د ﻫﺮات اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ ﺧﺒﺮي ﻛﻮي او وروڼﻮ ﺗﻪ واﻳﻲ‪ :‬ﻣﻮږ ﭘﺪې وﺧﺖ‬
‫ﻛﻲ ﻫﻴڅ ﻧﺸﻮ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬ﺳﺒﺎ دﻟﺘﻪ راﻏﻮﻧډﻳږو او د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن رﻳﺎﺳﺖ ﭘﻪ ﻟﻮري ﻣﺎرش ﻛﻮو او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ دا ﺑﺮﻳﺪ‬

‫ﻣﺤﻜﻮﻣﻮو او ﻟﻪ رﻳﺎﺳﺖ ﻧﻪ ﻏﻮاړو ﭼﻲ ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﻋﺎﺟﻞ او ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻗﺪام وﻛړي… وروڼﻪ زﻣﺎ وﻳﻨﺎ ﺗﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ وو‪ ،‬ﻣﺎ‬

‫ووﻳﻞ‪ :‬ﻛﻪ ﺟﮕړه ﭘﺎى ﺗﻪ رﺳﯧﺪﻟﯥ وي او زﻣﻮږ وروڼﻪ ﺗﺮ ﺑﺮﻳﺪ ﻻﻧﺪې ﻧﻪ وي ﻧﻮ ﻛﯧﺪى ﺷﻮ د راﺗﻠﻮﻧﻜﻲ ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﭘﻪ‬
‫ﻫﻜﻠﻪ ﻣﻮ ﺧﺒﺮي ﻛړې وى‪ ،‬ﺧﻮ اوس ﻫﻠﺘﻪ زﻣﻮږ ځﻴﻨﻲ وروڼﻪ ﺗﺮ ﺣﻤﻠﻮ ﻻﻧﺪې دي‪ ،‬ځﻴﻨﻲ ټﭙﻰ ﺷﻮي‪ ،‬ځﻴﻨﻲ ﻣﺤﺎﺻﺮه دي‪،‬‬

‫ﺳﺆال دا دى ﭼﻲ آﻳﺎ ﻣﻮږ د دﻏﻮ وروڼﻮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي څﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﻟﺮوﻛﻪ ﻧﻪ؟ ﻟﺪوى ﻧﻪ دﻓﺎع ﻛﻮو ﻛﻪ ﻧﻪ؟ زﻣﺎ ﻧﻈﺮ دا دى‬

‫ﭼﻲ ﺣﺘﻤﺎً ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻈﻠﻮﻣﻮ وروڼﻮ ﻧﻪ دﻓﺎع وﻛړو‪ ،‬ﺧﭙﻠﻮ اﻃﺎﻗﻮﻧﻮ ﺗﻪ ﻻړ ﺷﺊ‪ ،‬ﺗﻴﺎرى وﻧﻴﺴﺊ‪ ،‬ﻫﻤﺪا اوس د ﭘﻮﻟﻲ‬
‫ﺗﺨﻨﻴﻚ ﭘﻪ ﻟﻮري ﺧﻮځﻴږو‪ .‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه ټﻮل ﭘﻪ ﻣﻨډه ﻟﻪ ﺟﻮﻣﺎت ﻧﻪ ووﺗﻞ‪ ،‬څﻮ ﺷﯧﺒﯥ وروﺳﺘﻪ د اوﻳﺎوو ﭘﻪ ﺷﺎ او ﺧﻮا‬
‫ﻛﻲ ﺑﺎ اﻳﻤﺎﻧﻪ زﻟﻤﻴﺎن د ﭘﻮﻟﻴﺘﺨﻨﻴﻚ ﭘﻪ ﻟﻮري روان ﺷﻮو‪ ،‬د ﭘﻮﻟﻴﺘﺨﻨﻴﻚ ﺟﻮﻣﺎت ﭘﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﻣﻲ ټﻮل ودرول او ورﺗﻪ‬

‫وﻣﻲ وﻳﻞ‪ :‬څﻮك ﭼﻲ د ﺳﺮ ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﺗﻪ ﺗﻴﺎر وي او ﭘﻪ ﻫﻴڅ ﺑﻴﻪ ﭘﻪ ﺷﺎ ﻧﻪ راځﻲ ﻟﻪ ﻣﻮږ ﺳﺮه دي وﺧﻮځﯧږي او څﻮك ﭼﻲ دې‬

‫‪142‬‬

‫ا  ‪
' ---------------------------------------------------‬آ‪.C 6  ./%‬‬

‫ﻗﺮﺑﺎﻧﻲ ﺗﻪ ﺗﻴﺎر ﻧﻪ وي او د ﻧښﺘﻲ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﺗښﺘﻰ‪ ،‬ﻫﻤﺪا اوس دي ﻟﻪ ﻣﻮږ ﻧﻪ ﺑﯧﻞ ﺷﻲ او د ﺷﭙﯥ ﻟﻪ ﺗﻴﺎرى ﻧﻪ ﭘﻪ‬

‫اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه دي ﺑﯧﺮﺗﻪ وﮔﺮځﻲ‪ ،‬وروﺳﺘﻪ ﻣﺎ ﺗﻪ ووﻳﻞ ﺷﻮ ﭼﻲ ﻳﻮازې دوه ﻛﺴﺎن ﻟﻪ ﻫﻐﻲ ډﻟﻲ ﻧﻪ ﺑﯧﻞ ﺷﻮل او ﻟﻪ ﺻﺤﻨﯥ‬

‫ﻧﻪ ووﺗﻞ" ﻣﺎ وروڼﻪ ﭘﻪ دوو ډﻟﻮ ووﯦﺸﻞ‪ ،‬ﻳﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﻣﻲ ﻟﻪ ډاﻛﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻤﺮ ﺷﻬﻴﺪ ﺳﺮه ﭘﻪ ﻳﻮه اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ وﻟﯧږل او زه ﻟﻪ‬

‫ﻧﻮرو ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ وﺧﻮځﯧﺪم ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن راﻏﻮﻧډ ﺷﻮي او د ﺑﺎﻣﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﺳﺮﺋﻰ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻛﺴﺎن‬

‫ﮔﻤﺎرﻟﻲ وو ﺗﺮڅﻮ ﻣﻮږ د ﺗﻴږو ﺗﺮ ﺑﺮﻳﺪ ﻻﻧﺪې وﻧﻴﺴﻲ‪ .‬ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﭘﻪ ﻣﻮږ د ﺗﻴږو ﺑﺎران وو ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ د‬

‫ﺗﻜﺒﻴﺮ ﭘﻪ ﻧﻌﺮو زﻣﻮږ اﺳﺘﻘﺒﺎل ﻛﺎوو ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ اﻃﺎﻗﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺗﺮ ﻣﺤﺎﺻﺮى ﻻﻧﺪې ول‪ .‬ﻣﻮږ ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﺳﺮﻳﻊ او ﺗﻨﺪ‬
‫ﻣﺨﻜﻲ روان وو‪ ،‬د ﺗﻴږو ځﻮاب ﻣﻮ ورﻛﺎوو‪ ،‬ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻃﺮف ورو ورو ﺷﺎ ﺗﻪ ﺗﻠﻮ‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﭘﻪ ﺗﯧښﺘﻪ ﺷﻮل ﭼﻲ د‬

‫زﻟﻤﻴﺎﻧﻮ ﻫﻐﻪ ډﻟﻪ ﻫﻢ ﻟﻪ ﻣﻮږ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮه ﭼﻲ ﭘﻪ ﺑﻞ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ ﻟﯧږل ﺷﻮې وه‪ ،‬د دوى ﭘﻪ ﻳﻮځﺎى ﻛﯧﺪو ﺳﺮه ﻣﻘﺎﺑﻞ‬

‫ﻃﺮف داﺳﻲ ﮔﻤﺎن وﻛړ ﭼﻲ زﻣﻮږ ﻧﻮرى ډﻟﻲ ﻫﻢ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ رارواﻧﻲ دي‪ ،‬وارﺧﻄﺎ او ﭘﻪ ﺗﯧښﺘﻪ ﺷﻮل‪ ،‬د ﺗﯧښﺘﻰ ﭘﻪ‬

‫دوران ﻛﻲ ډﯦﺮ ﻛﺴﺎن ﺗﺮ ﭘښﻮ ﻻﻧﺪې ﺷﻮل‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﻫﻠﺘﻪ ﭼﻲ د دوى ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻛﺴﺎﻧﻮ څﻠﻮرم ﺑﻼك ﺗﻪ د ﻧﻨﻮﺗﻠﻮ ﻫڅﻪ‬

‫ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ځﻴﻨﻮ وروڼﻮ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﭘﺪوى ﭘﺴﯥ ﺑﻼﻛﻮﻧﻮ ﺗﻪ ﻧﻨﻮځﻲ ﺧﻮ ﻣﺎ د دې ﻛﺎر ﻣﺨﻨﻴﻮى وﻛړ‪ ،‬ټﻮل ﻣﻮ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ځﺎى‬

‫ﻛﻲ ﻏﻮﻧډ ﻛړل ﭼﻲ د ﻧښﺘﻲ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻛﻲ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻃﺮف ﻫﻠﺘﻪ راﻏﻮﻧډ ﺷﻮي وو‪ ،‬ﻟﻪ ﻟﻨډو ﺧﺒﺮو او څﻮ ﺷﻌﺎروﻧﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ‬

‫ﻣﻲ د ﻣﺮﻛﺰي ﻟﻴﻠﻴﻰ ﭘﻪ ﻟﻮري د ﺧﻮځﯧﺪو اﻋﻼن وﻛړ‪.‬‬

‫د دوى ﺷﻤﯧﺮ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻟﺲ ځﻠﻪ زﻳﺎت وو‪ ،‬د دوى ‪ 46‬ﻛﺴﺎن ټﭙﻴﺎن ﺷﻮل او زﻣﻮږ درې ﻛﺴﺎن‪ :‬ﻣﻮﻟﻮي‬

‫ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ او اﺳﺘﺎد ﻋﺒﺪاﻟﻮدود د ټﭙﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﺟﻤﻠﻪ ﻛﻲ وو‪.‬‬

‫ﭘﻪ دې ﻧښﺘﻲ ﻛﻲ ټﻮل ﭼﭙﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ او ﻏﻴﺮ دﻳﻨﻲ ډﻟﻲ ﻳﻮې ﺧﻮا ﺗﻪ او ﻣﻮږ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﺗﻪ وو‪ .‬د دوى د ﻣﺎﺗﯥ ﻃﺒﻴﻌﻲ‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻪ دا وه ﭼﻲ ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻧﻪ ﭘﻪ ﮔډه زﻣﻮږ د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﺟﺮأت وﻛړي او ﻧﻪ ﻳﻮازې ﻳﻮازى‪ .‬دا ﭘﻪ ﭘﻮﻟﻴﺘﺨﻨﻴﻚ او ﭘﻪ‬
‫ټﻮل ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن زﻣﻮږ د ﻛﺎﻣﻞ ﺗﺴﻠﻂ ﭘﻪ ﻟﻮري ﻳﻮ ﻣﺆﺛﺮ ﮔﺎم وو‪.‬‬

‫ﭘﻮﻟﻴﺘﺨﻨﻴﻚ د ﭘﻮﻟﻴﺴﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا ﭘﻪ ﻛﻠﻜﻪ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﺷﻮى وو‪ ،‬ﻣﻮږ ﺗﻪ ﺋﯥ د ﻟﻮډﺳﭙﻴﻜﺮ ﭘﻪ ذرﻳﻌﻪ ﮔﻮاښﻮﻧﻪ ﻛﻮل ﭼﻲ‬

‫ﺧﻮاره ﺷﺊ‪ ،‬وروڼﻮ ﺗﻪ ﻣﻲ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﻮرﯦﺪو ﻧﻪ ډډه وﻛړي‪ ،‬ﻳﻮځﺎى ﺑﻪ د ﻣﺮﻛﺰي ﻟﻴﻠﻴﻰ ﭘﻪ ﻟﻮري ﺧﻮځﻴږو‪ .‬د ﻳﻮځﺎى‬
‫راﺗﻠﻮ ﭘﻪ وﺟﻪ ﭘﻮﻟﻴﺲ وﻧﺘﻮاﻧﯧﺪو ﭼﻲ څﻮك وﻧﻴﺴﻲ‪.‬‬

‫ﻟﻪ دې ﻧښﺘﻲ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻧږدې وه د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ ﺻﺤﻦ ﻛﻲ ﺑﻠﻪ ﻧښﺘﻪ وﺷﻲ‪ ،‬ﺧﻮ ﻣﻮږ د ﻫﻐﯥ ﻣﺨﻨﻴﻮى وﻛړ‪ ،‬ﺟﺮﻳﺎن‬

‫داﺳﻲ وو‪ :‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻏﻮښﺘﻞ د ﭘﻮﻟﻴﺘﺨﻨﻴﻚ د ﭘﯧښﻲ ﭘﻪ اړه څﻪ ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ وښﻴﻲ‪ ،‬ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ‬

‫روﺣﻴﻪ ورﻛړي‪ .‬د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ ﺻﺤﻦ ﻛﻲ راﻏﻮﻧډ ﺷﻮل‪ ،‬ﻟﺪوى ﻧﻪ آﺧﻮا د ﺳﺎﻳﻨﺲ ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ د ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ ځﻮاﻧﺎﻧﻮ‬

‫ﻣﺤﺪود ﺷﻤﯧﺮ ﻛﺴﺎن راﻏﻮﻧډ ﺷﻮي وو‪ ،‬زه ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ دې ځﺎى ﺗﻪ راورﺳﯧﺪم ﭼﻲ ﻫﺮه ﺷﯧﺒﻪ د ﻟﻮﻳﻲ ﻧښﺘﻲ‬

‫‪143‬‬

‫‪144‬‬

‫'
آ‪ --------------------------------------------------- .C 6  ./%‬ا ‬

‫اﺣﺘﻤﺎل ﭘﻪ ﻧﻈﺮ راﺗﻠﻮ‪ .‬د ﻧښﺘﻲ ﻋﻮاﻗﺐ راﺗﻪ ښﻪ ﻧﻪ ﻣﻌﻠﻮﻣﯧﺪل‪ ،‬زﻣﻮږ ﺷﻤﯧﺮ د دوى ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ډﯦﺮ ﻛﻢ وو‪ ،‬ﻣﺎ وروڼﻪ‬

‫راﻏﻮﻧډ ﻛړل او اﻋﻼن ﻣﻲ وﻛړ ﭼﻲ ﻣﻮږ د ښﺎر ﭘﻪ ﻟﻮري ﺧﻮځﻴږو او ﻏﻮاړو ﭼﻲ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د ﭘﯧښﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻋﺎم وﻟﺲ‬

‫ﻣﻄﻠﻊ او ﺧﭙﻞ درﻳځ څﺮﮔﻨﺪ ﻛړو‪ ،‬د داراﻟﻤﻌﻠﻤﻴﻦ او اﺑﻦ ﺳﻴﻨﺎ ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪو‪ ،‬د اﺑﻦ ﺳﻴﻨﺎ ﻟﻴﺴﻰ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﻟﻪ‬

‫رﺳﯧﺪو ﺳﺮه ﺳﻢ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ټﻮﻟﮕﻰ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا ﺑﻠﻲ ﺧﻮا راورﺳﯧﺪل او ﻟﻪ ﻣﻮږ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮل‪ ،‬ﭘﺪې ډﻟﻮ ﻛﻲ د ﻳﻜﻪ‬

‫ﺗﻮت د ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ﭘﻪ ﻣﺸﺮۍ د ده د ﻃﺎﻟﺒﺎﻧﻮ او د ﻛﻠﻲ د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ ډﻟﻪ د ﺧﺎﺻﻲ ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻲ وړ وه‪ ،‬ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ډﯦﺮ‬

‫زړه ور‪ ،‬ﺑﺎ اﻳﻤﺎﻧﻪ او ﻣﺠﺎﻫﺪ ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﭘﻪ ﺣﺎﻻﺗﻮ ﭘﻮه‪ ،‬د ژوري دﻳﻨﻲ ﭘﻮﻫﻰ او وﺳﻴﻊ ﻧﻈﺮ ﺧﺎوﻧﺪ وو‪ .‬ﻧﻮﻳﻮ ټﻮﻟﮕﻴﻮ‪،‬‬

‫ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ټﻴﻨﮕﺎر ﻛﺎوو ﭼﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﯧﺮﺗﻪ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ ﻟﻮري وﮔﺮځﻮ‪ ،‬ﻣﺒﺎدا ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ډﻟﻲ زﻣﻮږ‬

‫راوﺗﻞ داﺳﻲ ﺗﻮﺟﻴﻪ ﻛړي ﭼﻲ ﻟﻪ وﯦﺮى ﻣﻮ ﺻﺤﻨﻪ ﭘﺮﯦښﻮده او ﭘﺪې ﺳﺮه ﻫﻐﻮى ﺧﭙﻠﻪ ﺗﯧﺮه ﻣﺎﺗﯥ ﺟﺒﺮان ﻛړي‪ .‬ﮔڼﻪ ﮔﻮڼﻪ‬

‫زﻳﺎﺗﻪ وه‪ ،‬زه وروڼﻮ ﭘﻪ اوږو ﭘﻮرﺗﻪ ﻛړم او وﻣﻲ وﻳﻞ‪ :‬ﻟﻪ ﻫﻐﻮ وروڼﻮ ﻧﻪ ﻣﻨﻨﻪ ﭼﻲ ﭘﺪې ﺳﺨﺖ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ﺋﯥ ځﺎن‬

‫راورﺳﺎوو‪ ،‬ﺧﻮ اوس ﻣﻮږ د ښﺎر ﭘﻪ ﻟﻮري د ﺗﻠﻮ اﻋﻼن ﻛړى‪ ،‬ﻟﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻧﻪ راوﺗﻠﻲ ﻳﻮ‪ ،‬ﺑﯧﺮﺗﻪ ﮔﺮځﯧﺪل ﻣﻮ ښﻪ ﺗﺄﺛﻴﺮ‬

‫ﻧﻠﺮي‪ ،‬ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ ﺗﺮې ﻏﻠﻂ اﻧﺘﺒﺎه اﺧﻠﻲ‪ ،‬ﭘﺮﯦږدئ د ښﺎر ﭘﻪ ﻟﻮري ﺧﭙﻞ ﻻرﻳﻮن ﺗﻪ دوام ورﻛړو‪ .‬ﺧﻮ ﻫﻐﻮى ﻧﻪ ﻗﺎﻧﻊ ﻛﯧﺪل‪،‬‬

‫د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻣﻨﺎر ﭘﻪ ﺷﺎ او ﺧﻮا ﻛﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن راﻏﻮﻧډ ﺷﻮي وو د دوى ﻏﻮﻧډي زﻣﻮږ وروڼﻪ ﻫڅﻮل‪ .‬ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮم د دوى‬

‫ﺧﺒﺮه وﻣﻨﻢ او د ﺑﯧﺮﺗﻪ ﮔﺮځﯧﺪو اﻋﻼن وﻛړم‪ .‬ﺧﻮ زﻣﻮږ ﻟﻪ رواﻧﯧﺪوﺳﺮه ﺳﻢ‪ ،‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺧﭙﻠﻪ ﻏﻮﻧډه ﺧﺘﻤﻪ ﻛړه او ﺧﻮاره‬
‫ﺷﻮل‪ ،‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ د ﻣﻨﺎر ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪو‪ ،‬د ﺗﯧﺮي ﺷﭙﯥ ﺧﻮب ﻣﻲ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ودرﯦﺪو‪ .‬ﺗﯧﺮه ﺷﭙﻪ ﻣﻲ ﺧﻮب ﻟﻴﺪو ﭼﻲ ﻣﻮږ‬

‫د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳړك راروان ﻳﻮ‪ ،‬ﺷﻤﯧﺮ ﻣﻮ ډﯦﺮ زﻳﺎت دى‪ ،‬د ځﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﻻﺳﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺑﻴﺮﻏﻮﻧﻪ‪ ،‬د ځﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﻻﺳﻮﻧﻮ ﻛﻲ‬

‫ﻟﺮﮔﻰ‪ ،‬ﭼﺎ ﻣﻼوي ﺗړﻟﯥ او ﭼﺎ ﭘﻪ ﺳﺮ څﺎدروﻧﻪ ﺗﺎو ﻛړي‪ ،‬ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺷﻮر او ځﻮك د ﻣﻨﺎر ﭘﻪ اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ راروان ﻳﻮ او‬
‫ﺷﻌﺎروﻧﻪ ورﻛﻮو‪ ،‬د ﻣﻨﺎر ﮔﺮد ﭼﺎﭘﻴﺮ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن راﻏﻮﻧډ دي‪ ،‬ﺧﻮ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻟﻴﺪو ﺳﺮه ﺧﻮاره ﺷﻮل‪ .‬ﭼﻲ د ﻣﻨﺎر څﻨﮓ ﺗﻪ‬

‫راورﺳﯧﺪو‪ ،‬ﮔﻮرم ﭼﻲ زﻣﺎ ﭘﻪ ښﯥ او ﻛﻴڼ ﻻس ﻛﻲ دوه ﺷﻴﺎن دي‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﻮﺑﻪ راوﻳښ ﺷﻮم اوس ټﻮﻟﻪ ﺻﺤﻨﻪ ﻫﻤﺎﻏﺴﻰ‬
‫ﮔﻮرم ﭼﻲ ﭘﻪ ﺧﻮب ﻛﻲ ﻣﻲ ﻟﻴﺪﻟﯥ وه‪ ،‬ﭼﻲ ﻣﻨﺎر ﺗﻪ راورﺳﯧﺪو او ودرﯦﺪو ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه ﻣﻲ ووﻳﻞ‪ :‬ﻫﻐﻪ دوه ﺷﻴﺎن ﭼﻲ ﭘﻪ‬

‫ﺧﻮب ﻛﻲ ﻣﻲ ﭘﻪ ښﯥ او ﻛﻴڼ ﻻس ﻛﻲ ﻟﻴﺪﻟﻲ وو‪ ،‬ﭼﯧﺮي دي؟! ﻧﺎڅﺎﭘﻰ ﻣﻲ ښﯥ او ﭼﭗ ﺟﻴﺐ ﺗﻪ ﻻس ﻛړ او ﻫﻤﺎﻏﻪ دوه‬
‫ﺷﻴﺎن ﻣﻲ ﻻﺳﻮﻧﻮ ﺗﻪ راﻏﻠﻞ!!‬

‫دې ﻛﺎر ﻣﻮږ ﺗﻪ د ﭘﻮﻟﻴﺘﺨﻨﻴﻚ ﭘﻪ څﯧﺮ ﻳﻮ ﺑﻞ ﺳﺘﺮ ﺑﺮى راﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﻛړ‪ ،‬دا ﻟﻪ ﻧښﺘﻲ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﺮى وو‪ ،‬زه د ﭘﻮﻟﻲ‬

‫ﺗﺨﻨﻴﻚ ﺟﮕړه د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ "د ﺑﺪر ﺟﮕړه" ﮔڼﻢ او دا ﭘﯧښﻪ د اﺣﺪ د ﺟﮕړي ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻟﻪ ﻫﻐﻲ ﭘﯧښﻲ ﺳﺮه ورﺗﻪ‬
‫ﺷﻤﯧﺮم ﭼﻲ ﻗﺮﻳﺸﻮ د اﺣﺪ ﻟﻪ ﺑﺮي ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻏﻮښﺘﻞ ﭘﻪ ﻣﺪﻳﻨﻲ ﺣﻤﻠﻪ وﻛړي‪ ،‬ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻳﺎراﻧﻮ ﺳﺮه‬
‫ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ورﻏﻰ‪ ،‬ﺧﻮ ﻗﺮﻳﺶ ﻟﻪ ﻧﻴﻤﺎﻳﻲ ﻻري او ﻟﻪ ﺟﮕړي ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺳﺘﺎﻧﻪ ﺷﻮل‪.‬‬

‫‪144‬‬

‫ا  ‪
' ---------------------------------------------------‬آ‪.C 6  ./%‬‬

‫درﯦﻴﻤﻪ ﻧښﺘﻪ‬
‫دا ﻧښﺘﻪ ﻳﻮازې ﻟﻪ ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ ﺳﺮه وه‪ .‬دوى د ﻳﻮې ﻧښﺘﻲ ﺷﻮق ﻛړى وو‪ .‬ﭘﻪ ﻣﺨﻜﻨﻴﻮ ﻧښﺘﻮ ﻛﻲ د ﺧﭙﻠﻲ ﻣﺎﺗﯥ ﭘﻪ‬

‫ﻫﻜﻠﻪ ﺑﻪ ﺋﻴﺨﭙﻠﻮ ﻏړو ﺗﻪ وﻳﻞ‪ :‬زﻣﻮږ ﺻﻔﻮف ﻣﺨﺘﻠﻂ وو‪ ،‬ﭘﺮﭼﻤﻴﺎن او ﺧﻠﻘﻴﺎن د ﻣﺎﺗﯥ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻮل‪ ،‬دوى ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ‬
‫ﺗﯧښﺘﻰ ﺳﺮه ﭘﻪ ﻧﻮرو ﻛﻲ وﯦﺮه راﭘﻴﺪا ﻛړه‪ ،‬دا ځﻞ ﻟﻪ اﺧﻮاﻧﻴﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﻳﻮازې ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﻛﻮو او ﺳﻢ ځﻮاب ﺑﻪ ورﻛﻮو… دﻟﺘﻪ‬

‫او ﻫﻠﺘﻪ ﻧﻴﻎ ﻧﻴﻎ ﻛﯧﺪل او د ﻧښﺘﻲ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻫڅﻮﻧﻲ ﻛﻮﻟﯥ‪ .‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﺋﯥ د ﺗﻌﻠﻴﻢ او ﺗﺮﺑﻴﻰ ﻳﻮه ﻣﺤﺼﻞ ﺗﻪ ﭼﻲ‬

‫ﻧﻮى ﻟﻪ ﻧﻬﻀﺖ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮى وو ﻻس واﭼﺎوو‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﺋﯥ ډﯦﺮى ﺳﭙﻜﻲ ﺳﭙﻮري ﺧﺒﺮي ﻛړې وې او څﻮ څﭙﻴړى ﺋﯥ‬

‫وﻫﻠﻰ وو‪ .‬ﻣﻮږ د "ده ﺑﻮرى" ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻮر ﻛﻲ ﻏﻮﻧډه وﻛړه‪ ،‬ﺗﺮڅﻮ دا ﭘﯧښﻪ‪ ،‬ﻻﻣﻠﻮﻧﻪ او ﻋﻮاﻗﺐ ﺋﯥ وڅﯧړو او د ﻣﻨﺎﺳﺐ‬

‫ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړو‪ .‬زﻣﺎ ﻧﻈﺮ دا وو ﭼﻲ ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎن د ﻳﻮې ﻗﺎﻃﻊ ﻧښﺘﻲ ﻟﭙﺎره ﺗﻴﺎرى ﻧﻴﺴﻲ او ﺑﻬﺎﻧﻪ ﻟټﻮي‪ .‬ﭘﻪ ﺧﭙﻞ‬

‫ﻫﺮ ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻛﻲ ﺑﺎﻳﺪ دا ﺧﺒﺮه ﭘﻪ ﻧﻈﺮﻛﻲ وﻟﺮو او د دوى د اﺣﺘﻤﺎﻟﻲ ﺑﺮﻳﺪ د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻟﭙﺎره ﺧﺎص ﺗﺪاﺑﻴﺮ وﻧﻴﺴﻮ‪ ،‬وړاﻧﺪﻳﺰ‬
‫ﻣﻲ دا دى ﭼﻲ ﺳﺒﺎ ﻳﻮ ﺷﻤﯧﺮ وروڼﻪ د ﺗﻌﻠﻴﻢ او ﺗﺮﺑﻴﻰ ﻫﻤﺎﻏﻪ ﺻﻨﻒ ﺗﻪ ورﺷﻲ ﭼﻲ دا ﭘﯧښﻪ ﭘﻪ ﻛﻲ ﺷﻮې او ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺗﻪ‬

‫وواﻳﻲ‪ :‬ﻣﻮږ ﻧﻪ ﻏﻮاړو د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻋﻠﻤﻲ ﻓﻀﺎء ﺧړه ﭘړه ﺷﻲ او ﻣﺰﻳﺪ ﻧښﺘﻲ وﺷﻲ‪ ،‬ﺧﻮ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻣﺘﻌﻬﺪﻳﻨﻮ ﺗﯧﺮى ﻧﺸﻮ‬

‫زﻏﻤﻠﻲ‪ ،‬اﻣﻴﺪ دى داﺳﻲ ﭘﯧښﻪ ﺑﻴﺎ ﺗﻜﺮار ﻧﺸﻲ‪ .‬زﻣﺎ د وړاﻧﺪﻳﺰ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺑﺮﺧﻲ ﺳﺮه وروڼﻮ ﺗﻮاﻓﻖ وﻛړ ﺧﻮ ﻟﻪ ﺑﻠﻲ ﺑﺮﺧﻲ‬
‫ﺳﺮه ﻧﻪ‪ .‬د ﺷﻬﻴﺪ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ او ﻧﻮرو وروڼﻮ رأى دا وه ﭼﻲ زه د څﻮ ﻣﺤﺪودو ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺳﺮه د ﺗﻌﻠﻴﻢ او ﺗﺮﺑﻴﻰ‬

‫ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﺗﻪ ورﺷﻢ او ﻫﻤﺪا ﺧﺒﺮه اﻋﻼن ﻛړم‪ ،‬وﻳﻞ ﺋﻰ‪ :‬ﻧﻪ د زﻳﺎﺗﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻠﻮ ﺗﻪ ﺿﺮورت دى او ﻧﻪ ﺧﺎﺻﻮ ﺗﺪاﺑﻴﺮو ﺗﻪ‪ .‬د‬

‫دوى اﺳﺘﺪﻻل دا وو ﭼﻲ د زﻳﺎﺗﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﮓ ﺑﯥ ﻃﺮﻓﻪ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺗﻪ ﺑﺪه اﻧﺘﺒﺎه ورﻛﻮي‪ .‬ﻣﺎ ووﻳﻞ‪ :‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ زه ﻟﺪې‬

‫ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﺮه ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﻪ ﻳﻢ ﺧﻮ د اﻛﺜﺮﻳﺖ ﭘﺮﯦﻜړي ﺗﻪ اﺣﺘﺮام ﻟﺮم‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻨﻪ ﻣﻲ دا ده ﭼﻲ دا ﻛﺎر ﻟﻪ ﻣﺎ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ ﭼﺎ ﺗﻪ‬

‫وﺳﭙﺎرئ‪ .‬زﻣﺎ ﻏﻮښﺘﻨﻪ وﻧﻪ ﻣﻨﻞ ﺷﻮه‪ ،‬ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮم د دې دﻧﺪي ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﭘﻪ ﻏﺎړه واﺧﻠﻢ‪ .‬ﺳﺒﺎ ﻟﻪ ﻟﺴﻮ دووﻟﺴﻮ وروڼﻮ‬

‫ﺳﺮه د ﺗﻌﻠﻴﻢ او ﺗﺮﺑﻴﻰ ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﺗﻪ ورﻏﻠﻢ‪ ،‬اﺳﺘﺎد ﻧﻬﻀﺖ ﻓﺮاﻫﻰ درس ورﻛﺎوو‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ ﻣﻲ اﺣﺘﺮاﻣﺎﻧﻪ وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ‬

‫اﺟﺎزه راﻛړي د دې ټﻮﻟﮕﻰ ﻟﻪ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺳﺮه څﻮ ﺧﺒﺮي وﻛړم‪ .‬ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺗﻪ ﻣﻲ ووﻳﻞ‪ :‬ﭘﺮون ﭘﺪې ټﻮﻟﮕﻰ ﻛﻲ ﻳﻮه د‬
‫ﻛﺮﻛﻲ وړ ﭘﯧښﻪ ﺷﻮې‪ ،‬ﺗﻔﺼﻴﻼت ﺋﯥ ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻪ ﻣﻌﻠﻮم دي‪ ،‬د څﺮﻧﮕﻮاﻟﻲ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺋﯥ څﻪ وﻳﻞ ﻧﻪ ﻏﻮاړم‪ ،‬ﻣﻮږ ﭘﻪ‬

‫ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻛﻲ د ﺳﺎﻟﻤﻲ او ﺳﻮﻟﻪ ﻳﻴﺰي ﻓﻀﺎء ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻲ ﻳﻮ‪ ،‬ﻟﻪ ﻧښﺘﻮ ﻧﻪ ﻛﺮﻛﻪ ﻟﺮو‪ ،‬ﻧﻪ ﻏﻮاړو د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻋﻠﻤﻲ ﻓﻀﺎء‬
‫ﻣﺘﺸﻨﺠﻪ ﺷﻲ‪ ،‬اﻣﻴﺪ دى ﺑﯥ ﻃﺮﻓﻪ ﻛﺴﺎن ﻣﺪاﺧﻠﻪ وﻛړي او د داﺳﻲ ﭘﯧښﻮ ﻣﺨﻨﻴﻮى وﻛړي‪ .‬ﺧﻮ ﻛﻪ څﻮك ﺧﭙﻞ زور ښﻴﻲ‪،‬‬

‫ﭘﻪ ﻧﻮرو ﺗﯧﺮى ﻛﻮي‪ ،‬ﻧﺎﭼﺎر ﺑﻪ د ﻫﻐﻪ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ودرﻳږو‪ .‬ﭘﻪ څﻮ ﻟﻨډو ﺧﺒﺮو ﻣﻲ ﺧﭙﻠﻪ وﻳﻨﺎ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮﻟﻪ او ﻟﻪ ټﻮﻟﮕﻰ ﻧﻪ‬

‫ووﺗﻢ‪ .‬ﻟﻪ ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﻧﻪ ﺑﻬﺮ ځﻴﻨﻲ وروڼﻪ ﭘﻪ ډﯦﺮه ﻋﺠﻠﻪ راﻏﻠﻞ او وﺋﻰ وﻳﻞ‪ :‬ﻫﻠﺘﻪ ﭘﻪ ځﻴﻨﮕﻠﻪ ﻛﻲ ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎن د راﻏﻮﻧډﯦﺪو ﭘﻪ‬

‫ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ دي‪ ،‬ﺷﻤﯧﺮ ﺋﯥ ﻟﺤﻈﻪ ﭘﻪ ﻟﺤﻈﻪ زﻳﺎﺗﯧږي‪ ،‬ﻟﻪ وﺿﻌﻲ ﻧﻪ ﻣﻌﻠﻮﻣﯧږي ﭼﻲ ﭘﻪ ﻣﻮږ د ﺣﻤﻠﻲ اراده ﻟﺮي!! وروڼﻮ ﺗﻪ‬

‫‪145‬‬

‫‪146‬‬

‫'
آ‪ --------------------------------------------------- .C 6  ./%‬ا ‬

‫ﻣﻲ ووﻳﻞ‪ :‬اوس ﻧﺒﺎﻳﺪ ﻣﻴﺪان ﭘﺮﯦږدو‪ ،‬ﻟﺪې ﻧﻪ دوى ﻏﻠﻄﻪ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻮي‪ .‬د ﻣﺮﻛﺰي ﻟﻴﻠﻴﻰ‪ ،‬داراﻟﻤﻌﻠﻤﻴﻦ‪ ،‬اﺑﻦ ﺳﻴﻨﺎ‪،‬‬

‫رﺣﻤﻦ ﺑﺎﺑﺎ‪ ،‬داراﻟﻌﻠﻮم او ﻧﻮرو ﻧږدې ﻣﺮاﻛﺰو وروڼﻮ ﺗﻪ اﻃﻼع ورﻛړئ ﭼﻲ ځﺎﻧﻮﻧﻪ راورﺳﻮي‪ ،‬ﺧﭙﻞ ﺗﻴﺎرى وﻧﻴﺴﻲ‪ .‬دوه‬
‫ﻛﺴﺎن ﻣﻲ ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ ﺗﻪ وروﻟﯧږل ﺗﺮڅﻮ ﭘﻮښﺘﻨﻪ وﻛړي ﭼﻲ د څﻪ ﻟﭙﺎره راﻏﻮﻧډ ﺷﻮي‪ ،‬ﻣﻮږ ﺧﻮ د ﺟﻨﮓ اراده ﻧﻠﺮو‪ ،‬ﭘﻪ‬

‫ﻫﻐﻪ ټﻮﻟﮕﻰ ﻛﻲ ﻣﻮ څﻮ ﺧﺒﺮي وﻛړي‪ ،‬ﻛﺎر ﻣﻮ ﺧﻼص ﺷﻮى‪ ،‬ﻟﺪې ځﺎﻳﻪ روان وو ﭼﻲ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻟﻪ ﻏﻮﻧډﯦﺪو ﻧﻪ ﺧﺒﺮ ﺷﻮو‪،‬‬

‫ﻣﻘﺼﺪ ﻣﻮ څﻪ دى؟ ﻛﻪ د ﻧښﺘﻲ اراده ﻟﺮي ﻣﻮږ ﺑﻪ ﻧﺎﭼﺎر ﻟﻪ ځﺎن ﻧﻪ دﻓﺎع ﻛﻮو‪ ،‬ﻣﺴﺆﻟﻴﺖ ﺑﻪ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﭘﻪ ﻏﺎړه وي‪ .‬ﺷﺎﻛﺮ او‬

‫ﻟﻬﻴﺐ د ﺧﺒﺮو ﻟﭙﺎره راﻏﻠﻞ‪ ،‬ﭘﺪې ﺋﯥ ټﻴﻨﮕﺎر ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻣﻮږ ﺧﭙﻠﻪ ﻏﻮﻧډه ﺧﺘﻤﻪ ﻛړو‪ .‬د ﺧﺒﺮو ﭘﻪ ﺟﺮﻳﺎن ﻛﻲ وو ﭼﻲ د دوى‬

‫ﻣﻠﮕﺮى ﻟﻪ ځﻨﮕﻠﻪ ﻧﻪ راووﺗﻞ او د ﻣﻨﺎر ﺟﻨﻮب ﺗﻪ راﻏﻮﻧډ ﺷﻮل‪ .‬ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻣﻮږ ﺧﻮ دﻟﺘﻪ د ﻏﻮﻧډي د ﺟﻮړوﻟﻮ ﻗﺼﺪ‬

‫ﻧﻪ درﻟﻮد‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﻣﻮ ﺧﻮاره ﺷﻮ‪ ،‬ﺗﺎﺳﻮ ﺑﯥ ﻣﻮﺟﺒﻪ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﺧﻼف راﻏﻮﻧډ ﺷﻮئ اوس ﻓﻴﺼﻠﻪ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ده‪،‬‬
‫ﻛﻪ د ﻧښﺘﻲ اراده ﻧﻠﺮئ ﻧﻮ ﺧﭙﻠﻪ ﻏﻮﻧډه ﺧﺘﻤﻪ ﻛړئ‪ ،‬ﭼﻲ ﺗﺎﺳﻮ وﻻړ ﺷﺊ ﻣﻮږ ﻫﻢ ﺧﭙﻠﻪ ﻏﻮﻧډه ﺧﺘﻤﻮو‪ .‬دوى وﻳﻞ‪ :‬ﭘﻪ ﻳﻮه‬

‫وﺧﺖ دواړه ﻏﻮﻧډي ﺧﺘﻤﻮو‪ .‬ﻣﺎ وﻳﻞ‪ :‬ﻧﻪ‪ ،‬ﻟﻮﻣړى ﺑﻪ ﺗﺎﺳﻮ ﻟﺪې ځﺎﻳﻪ ځﺊ ﺑﻴﺎ ﻣﻮږ‪ .‬ﭘﺪې وﺧﺖ ﻛﻲ زﻣﻮږ د وروڼﻮ ﺷﻤﯧﺮ ﻫﻢ‬

‫زﻳﺎت ﺷﻮى وو‪ ،‬دوى وﺿﻌﻴﺖ داﺳﻲ وﻟﻴﺪ ﭼﻲ ﻣﺠﺒﻮر د ﻧښﺘﻲ ﻓﻜﺮ ﻟﻪ ﺳﺮه وﺑﺎﺳﻰ او زﻣﺎ ﺧﺒﺮه وﻣﻨﻲ او وواﻳﻲ‪ :‬دا‬

‫دى ﻣﻮږ ځﻮ او ﺧﭙﻠﻪ ﻏﻮﻧډه ﺧﺘﻤﻮو‪ ،‬زﻣﻮږ ﻟﻪ ﺗﻠﻮ وروﺳﺘﻪ ﺗﺎﺳﻮ ﻫﻢ ﻏﻮﻧډه ﺧﺘﻤﻪ ﻛړئ‪ .‬دوى ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻠﮕﺮو ﺗﻪ ورﻏﻠﻞ او‬

‫ﭘﺲ ﻟﻪ څﻮ ﺷﯧﺒﻮ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ځﺎﻳﻪ د ﻛﻔﺘﺮﻳﺎ او ﺳﺎﻳﻨﺲ ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪل‪ .‬د دوى ﭘﺨﻮاﻧﻰ ځﺎى ﺧﺎﻟﻲ ﺷﻮ‪ ،‬زﻣﻮږ‬

‫وروڼﻪ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ځﺎى ﻛﻲ را ﻏﻮﻧډ ﺷﻮل‪ .‬زه د ﭘﻮﺳﺘﻰ د ﻏﺮﻓﻰ ﭘﻪ ﺑﺎم وﺧﺘﻠﻢ ﭼﻲ د ﻏﻮﻧډي ﭘﺎى اﻋﻼن ﻛړم‪ .‬ﻣﺎ ﻻ ﺧﺒﺮي ﻧﻪ‬

‫وې ﭘﻴﻞ ﻛړې ﭼﻲ د ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ ﻟﺨﻮا زﻣﻮږ ﻟﻮري ﺗﻪ څﻮ ﺗﯧږي راﮔﻮزاري ﺷﻮي‪ ،‬ﭘﺪې ﺳﺮه زﻣﻮږ ﻟﻪ ډﻟﻲ ﻧﻪ ﻣﺤﻤﺪ ﻃﺒﻴﺐ‬

‫ﻓﺮﻗﺎﻧﻴﺎر د ﻛﻨﺪﻫﺎر اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﻟﻪ ﻏﻮﻧډي ووت او د ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻟﻮري ﭘﻪ زﻏﺎﺳﺘﻪ وﻻړ ﭼﻲ‬
‫ﻫﻴڅﻮك د ده ﭘﻪ راﮔﺮځﻮﻟﻮ ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺸﻮ‪ .‬د ﻏﻮﻧډي ﻛﻨﺘﺮول ﻛﻮوﻧﻜﻲ وﻧﺘﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ ﻟﻪ ﻏﻮﻧډي ﻧﻪ د ده د وﺗﻠﻮ ﻣﺨﻨﻴﻮى‬

‫وﻛړي‪ .‬ﻫﻠﺘﻪ ﭘﺪه ﺑﺮﻳﺪ وﺷﻮ‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﺮي ﺧﻮا ﺗﺮ ﮔﻮزاروﻧﻮ ﻻﻧﺪې وﻧﻴﻮل ﺷﻮ‪ ،‬ټﭙﻰ ﺷﻮ او ﭘﻪ ځﻤﻜﻪ ﭘﺮﯦﻮوت‪ .‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه‬

‫ﻧښﺘﻪ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬دوى د ﻛﻔﺘﺮﻳﺎ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ د وړو ﺗﻴږو ﻳﻮې ﻟﻮﻳﻲ ﻛﻮڼﻰ ﺧﻮا ﺗﻪ ﺳﻨﮕﺮ وﻧﻴﻮ او ﭘﻪ ﻣﻮږ ﺋﯥ د ﺗﻴږو ﺑﺎران ﭘﻴﻞ‬
‫ﻛړ‪ .‬ﻣﻮږ ﭘﻪ ﭘﺎﺧﻪ ﺳړك وﻻړ وو‪ ،‬زﻣﻮږ ﺷﺎ او ﺧﻮا ﺗﻪ ﺗﯧږي ﻧﻪ وې‪ ،‬د دوى ﻟﺨﻮا وﻳﺸﺘﻞ ﺷﻮې ﺗﻴږي ﺑﻪ ﻣﻮ را اﺧﻴﺴﺘﻠﯥ‬

‫او ﺑﯧﺮﺗﻪ ﺑﻪ ﻣﻮ دوى ورﺑﺎﻧﺪي وﻳﺸﺘﻞ‪ .‬ﻣﺎﻟﻪ ﻧښﺘﻲ ﻧﻪ د ﻣﺨﻪ ﻳﻮه ډﻟﻪ د ﻫﻐﻪ ځﻨﮕﻠﻪ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﻟﯧږﻟﯥ وه ﭼﻲ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړي ﺳﺮ‬
‫ﻛﻲ ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎن ﻫﻠﺘﻪ راﻏﻮﻧډ ﺷﻮي وو‪ ،‬د دې ﻟﭙﺎره ﭼﻲ ﻣﺒﺎدا ﻟﻪ ﺷﺎﻧﻪ ﭘﻪ ﻣﻮږ ﺑﺮﻳﺪ وﺷﻲ‪ .‬ﻧښﺘﻪ ﺗﻮده رواﻧﻪ وه‪ ،‬ﺗﯧږي‬

‫ورﯦﺪې‪ ،‬ﻧﺎڅﺎﭘﻰ ﻫﻐﻪ ډﻟﻪ ﻫﻢ ﺑﯧﺮﺗﻪ راوﮔﺮځﯧﺪه‪ ،‬د دوى ﺗﻜﺒﻴﺮوﻧﻮ او ﻧﺎڅﺎﭘﻰ ﻟﻪ ﻧﻮرو ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﻛﯧﺪو‪ ،‬ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎن‬

‫وارﺧﻄﺎ ﻛړل او ﭘﻪ ﺗﯧښﺘﻪ ﺷﻮل‪ .‬ﭘﻪ ﻟﻮى ﭼﻤﻦ ﻛﻲ ﻫﺮي ﺧﻮاﺗﻪ ﺗښﺘﯧﺪل او د ﭼﻤﻦ ﻏﺎړي ﻛﻮروﻧﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﭘﻨﺎه وړه‪ ،‬زﺧﻤﻴﺎن‬

‫ﺋﯥ ﭘﻪ ﻣﻴﺪان دﻟﺘﻪ ﻫﻠﺘﻪ ﭘﺮاﺗﻪ‪ .‬د دې ﻟﭙﺎره ﭼﻲ ټﭙﻴﺎن ﭘﻪ ﻗﺘﻞ وﻧﻪ رﺳﯧږي‪ ،‬ﻣﺎ د ﻫﺮ ټﭙﻰ ﭘﻪ ﺳﺮ څﻮ ﻛﺴﺎن ﻣﺆﻇﻒ ﻛړل ﭼﻲ‬
‫د دوى ﺣﻔﺎﻇﺖ وﻛړي‪ .‬د دوى ﻟﻮﻣړى ټﭙﻰ ﺳﻴﺪال ﺳﺨﻨﺪان وو‪ ،‬دې د ﻧښﺘﻲ ﭘﻪ ﭘﻴﻞ ﻛﻲ د ﭘﺎﺧﻪ ﺳړك ﭘﻪ ﺳﺮ ټﭙﻰ ﺷﻮ او‬

‫‪146‬‬

‫ا  ‪
' ---------------------------------------------------‬آ‪.C 6  ./%‬‬

‫ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ ﭘﻪ ځﻤﻜﻪ ﭘﺮﯦﻮوت‪ ،‬ﭘﻪ ﺳﺮ ﻟﮕﯧﺪﻟﻰ وو‪ ،‬ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ ﺋﯥ ﺳﺎ وﺧﺘﻠﻪ‪ .‬د دوى ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﺷﻞ ﻛﺴﺎن ﻛﻢ او زﻳﺎت ټﭙﻴﺎن‬

‫ﺷﻮل‪ ،‬ﺷﺎﻛﺮ ﻫﻢ ﭘﻪ ټﭙﻴﺎﻧﻮﻛﻲ وو‪ ،‬ﻛﻪ د ټﭙﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻣﺤﺎﻓﻈﻴﻦ ﻧﻪ وى ﮔﻤﺎرل ﺷﻮي دى ﻫﻢ ﭘﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﯧﺪو‪" ،‬د ﺷﺎﻛﺮ‬
‫ﭘﻼر ﻳﻮ وﺧﺖ د ﻣﻨﻨﻲ ﻟﭙﺎره ﻣﺎﺗﻪ راﻏﻰ او وﺋﻰ وﻳﻞ‪ :‬ﺳﺘﺎ ﭘﻪ وﺟﻪ زﻣﺎ زوى ﻟﻪ ﻣﺮگ ﻧﻪ وژﻏﻮرل ﺷﻮ" ﭘﻮﻟﻴﺲ او د ﻏﻮﻧډ‬

‫ﺿﺮﺑﻪ ﻣﺠﻬﺰ ډﻟﮕﻰ‪ ،‬ﭘﻠﻲ او ﺳﻮاره د ﻧښﺘﻲ ځﺎى ﺗﻪ راورﺳﯧﺪل‪ ،‬ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن او ﻟﻴﻠﻴﻪ ﺋﯥ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻛړه‪ .‬ﻣﻮږ ﻟﻪ ﺷﺎ ﻧﻪ د‬
‫آﺷﭙﺰﺧﺎﻧﯥ ﻟﻪ ﻻري ﻟﻴﻠﻴﯥ ﺗﻪ داﺧﻞ ﺷﻮو او ﭘﺪې ﺳﺮه ﻫﻐﻪ ﻟﻮﻳﻪ ﻧښﺘﻪ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه‪.‬‬

‫دا ﻧښﺘﻪ د ﺷﻌﻠﻪ ﺟﺎوﻳﺪ ﻟﭙﺎره ﭘﻪ ډﯦﺮ ﮔﺮان ﻗﻴﻤﺖ ﺗﻤﺎﻣﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه دا ډﻟﻪ ﻣﺘﻼﺷﻲ او ﭘﻪ وړو وړو‬

‫ټﻮﻟﮕﻴﻮ ووﯦﺸﻞ ﺷﻮه‪ .‬ﻫﻤﺪا د دوى وروﺳﺘۍ ﮔډه ﻏﻮﻧډه وه‪ ،‬ﺑﻴﺎ ﻧﻪ د ﻣﻈﺎﻫﺮې ﭘﻪ ﺟﻮړوﻟﻮ ﺗﻮاﻧﯧﺪﻟﻲ او ﻧﻪ د ﻏﻮﻧډو ﭘﻪ‬

‫داﺋﺮوﻟﻮ‪ .‬وﺟﻪ ﺋﯥ دا وه ﭼﻲ دوى ﺗﺮ ﻧﻮرو ډﻟﻮ ځﺎن اﻧﻘﻼﺑﻲ ﮔڼﻠﻮ‪ ،‬ﺳﻮﻟﻪ اﻳﺰه ﻣﺒﺎرزه ﺋﯥ ﻏﻨﺪﻟﻪ‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﻣﺒﺎرزې ﺋﯥ‬
‫ټﻴﻨﮕﺎرﻛﺎوو‪ ،‬دﻏﻲ ﻣﺎﺗﯥ د دوى د ﺷﻌﺎروﻧﻮ او ﺑﺎوروﻧﻮ ﻣﺎﻫﻴﺖ ﺑﺮﺑﻨډﻛﺮ‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﻳﻮې ﻧښﺘﻲ ﻛﻲ د ﻣﺎﺗﯥ ﭘﻪ وﺟﻪ د ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻣﺘﻼﺷﻲ ﻛﯧﺪو ﻧﻪ ﻣﻌﻠﻮﻣﯧږي ﭼﻲ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﻧښﺘﻮ‬

‫او ﭘﺪې ﻛﻲ د ﺑﺮي او ﻣﺎﺗﯥ ﻧﺘﺎﺋﺞ څﻮﻣﺮه ﻣﻬﻢ او ټﺎﻛﻮﻧﻜﻲ وو‪ .‬زﻣﺎ ﺑﺎور دا دى ﭼﻲ ﻫﻤﺪا ﻧښﺘﻲ د وروﺳﺘﻴﻮ ﻟﻮﻳﻮ ﺟﮕړو‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ وه‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪﻏﻮ ﻧښﺘﻮ ﻛﻲ د ﻣﺎﺗﯥ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺑﻬﺮﻧﻴﻮ ﺣﺎﻣﻴﺎﻧﻮ د ﺳﻴﺎﺳﻲ وﺿﻌﻲ د ﺑﺪﻟﻮﻟﻮ او د‬

‫ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻛﻮدﺗﺎ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه‪.‬‬

‫ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﻣﺤﺎﺻﺮه وو‪ ،‬ﺳﺒﺎ ﺗﻪ ټﻮﻟﻮ ﻏﻴﺮ اﺳﻼﻣﻲ ډﻟﻮ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ اﻧﮕړ ﻛﻲ ﻏﻮﻧډه درﻟﻮده‪ ،‬ﻫﺎﺷﻢ‬

‫ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﻫﻢ ﭘﺪې ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻪ‪ ،‬ﻧﻄﺎﻗﺎﻧﻮ ﺣﺎدﺛﻪ ﻏﻨﺪﻟﻪ‪ ،‬ﻣﻮږ ﺋﯥ ﻣﻼﻣﺘﻮﻟﻮ‪ ،‬ﻟﻪ دوﻟﺖ ﻧﻪ ﺋﯥ ﻏﻮښﺘﻞ‬

‫ﭼﻲ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﺧﻼف ﺟﺪي اﻗﺪاﻣﺎت وﻛړي‪ ،‬د ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺋﯥ ﺧﻮاﺧﻮږى ښﻮدﻟﻪ‪ .‬ﻣﻮږ ﭘﻪ ﻟﻴﻠﻴﻰ ﻛﻲ ﻣﺤﺎﺻﺮه‬

‫وو‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﻣﻮ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ اﻧﮕړ ﻛﻲ ﻏﻮﻧډه وﻟﺮو او د ﭘﯧښﻲ څﺮﻧﮕﻮاﻟﻰ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﻛړو او ﻣﺤﺼﻠﻴﻦ ﭘﺪې ﭘﻮه ﻛړو‬

‫ﭼﻲ د ﻧښﺘﻲ ﻋﺎﻣﻞ څﻮك وو او ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﺖ ﺋﯥ د ﭼﺎ ﭘﻪ ﻏﺎړه دى‪ .‬ﺳﻮرو او ﭘﻴﺎده ﭘﻮﻟﻴﺴﺎﻧﻮ اﺟﺎزه ﻧﻪ راﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬د ﻟﻴﻠﻴﻰ‬
‫ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﻟﻪ ټﻮﻟﻮ ﺧﻮاوو ﻣﺤﺎﺻﺮه وو‪ .‬ﻳﻮ ځﻞ ﻣﻮ د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﭘﻪ ﻟﻮري د ﺗﻠﻮ اﻋﻼن وﻛړ ﺧﻮ ﭘﻪ آﺳﻮﻧﻮ ﺳﻮرو ﭘﻮﻟﻴﺴﺎﻧﻮ‬

‫زﻣﻮږ ﻣﺨﻪ وﻧﻴﻮﻟﻪ‪ .‬ﺑﻴﺎ ﻣﻮ د ﻛﻮټﻪ ﺳﻨﮕﻰ ﻟﻪ ﻻري د ښﺎر ﭘﻪ ﻟﻮري د ﺗﻠﻮ اﻋﻼن وﻛړ ﺧﻮ آﺧﻮا ﺗﻪ ﻫﻢ د آﺳﻮﻧﻮ ﻗﻄﺎروﻧﻪ‬
‫ودرﯦﺪل‪ .‬ټﻮﻟﻮ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ دا ﺻﺤﻨﻪ ﭘﻪ ﺳﺘﺮﮔﻮ ﻟﻴﺪﻟﻪ‪ ،‬د دوﻟﺖ د ډﯦﺮ ﻗﺒﻴﺢ ﺗﺒﻌﻴﻀﻰ ﺳﻠﻮك ﺷﺎﻫﺪان ول‪ .‬دې ﺻﺤﻨﯥ څﻮ‬

‫ﺳﺎﻋﺘﻪ دوام وﻛړ‪ ،‬ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ ﻣﻮږ ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮو ﭼﻲ ﻏﻮﻧډه ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮو‪.‬‬

‫ﭘﻮﻟﻴﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ وﻳﻞ ﺷﻮي وو ﭼﻲ ﻣﺎ ﺣﺘﻤﺎً وﻧﻴﺴﻲ‪ .‬ﭘﻪ ﻟﻴﻠﻴﻪ ﺋﯥ د ﺣﻤﻠﻲ ﺟﺮأت ﻧﺸﻮﻛﻮﻟﻰ‪ .‬ﻟﻪ ﻟﻴﻠﻴﻰ ﻧﻪ ﺗﺪرﻳﺴﻰ ﺗﻪ‬

‫ﭘﻪ ﺗﻠﻮ راﺗﻠﻮ ﻛﻲ ﺑﻪ ﻟﻪ ﻣﺎﺳﺮه ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ وروڼﻪ ﻣﻠﮕﺮى وو‪ .‬د ﭘﻮﻫﻨځﻲ رﺋﻴﺲ ﺗﻪ ﺋﯥ وﻳﻠﻲ وو ﭼﻲ اﺟﺎزه ورﻛړي زﻣﺎ د‬

‫ﻧﻴﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﭘﻮﻫﻨځﻲ ﺗﻪ داﺧﻞ ﺷﻲ‪ .‬ﻫﻐﻪ ﻧﻪ ﻳﻮازې ﻣﻮاﻓﻘﻪ وﻧﻜړه ﺑﻠﻜﻲ ﻣﺎ ﺗﻪ ﺋﯥ اﻃﻼع راﻛړه‪ .‬ﺳﺮدار وﻟﻲ د ﭘﺎﭼﺎ زوم د‬

‫‪147‬‬

‫‪148‬‬

‫'
آ‪ --------------------------------------------------- .C 6  ./%‬ا ‬

‫ﻛﺎﺑﻞ اﻣﻨﻴﻰ ﻗﻮﻣﻨﺪان ﺗﻪ اﻣﺮ ﻛړى وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﺮ ﻗﻴﻤﺖ ﻣﺎ وﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬ﺣﺘﻰ ﻛﻪ ﻟﻪ ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ ﺳﺮه د ﻧښﺘﻲ ﭘﻪ ﺑﻴﻪ وي‪ .‬دا‬

‫ﺟﺮﻳﺎن ﻣﺎﺗﻪ ﻣﻴﻨﻪ ﭘﺎل د اﻣﻨﻴﻰ ﻗﻮﻣﻨﺪان ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻣﺎﺷﺎم وواﻳﻮ ﭼﻲ زه ﭘﻮﻟﻴﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﻮم او ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه ﺋﯥ د اﻣﻨﻴﻰ‬

‫ﻗﻮﻣﻨﺪاﻧۍ ﺗﻪ ﺑﻮﺗﻠﻢ‪ .‬ﻣﯧﻨﻪ ﭘﺎل ﭘﻪ ﺧﭙﻞ دﻓﺘﺮﻛﻲ راﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﺳﺮدار وﻟﻲ راﺗﻪ اﻣﺮ وﻛړ ﭼﻲ ﭘﻪ ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺣﻤﻠﻪ وﻛړم‪ ،‬ﻛﻪ ﭼﺎ‬

‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ وﻛړ د ډزو اﻣﺮ ورﻛړم‪ ،‬ﭘﻮﻟﻴﺲ ﺑﺎﻳﺪ د ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﻛﻮوﻧﻜﻮ ﭘښﯥ ﭘﻪ ﻧښﻪ ﻛړي… ﺧﻮ ﻣﺎ دا ﻛﺎر وﻧﻜړ او د دې ﭘﻪ‬

‫ځﺎى ﻣﻲ ﺳﺘﺎ ﭘﻼر راوﻏﻮښﺖ او ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﻣﻲ ووﻳﻞ ﭼﻲ ﻳﺎ ﺑﻪ ﺣﻜﻤﺘﻴﺎر ﺗﺴﻠﻴﻤﯧږي او ﻳﺎ ﺑﻪ ﺗﻪ زﻧﺪان ﺗﻪ دروﻣﻲ‪ ،‬دا ده‬

‫ﻗﻀﻴﻪ ﭘﻪ ښﻪ ﺷﺎن ﺣﻞ ﺷﻮه!! ﻣﺎ د ﻣﺤﺎﺻﺮى ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﺳﺨﺖ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ﺧﭙﻠﻲ آزﻣﻮﻳﻨﻲ ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﻮﻟﯥ‪ .‬ﭘﺪې دوران ﻛﻲ‬

‫ﻣﻲ اﺳﺘﺨﺎره وﻛړه ﭼﻲ آﻳﺎ ځﺎن ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻛړم ﻛﻪ ﻣﺨﻔﻰ ﺷﻢ او ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ﻣﺨﻔﻴﺎﻧﻪ او ځﻤﻜﻲ ﻻﻧﺪې ﻣﺒﺎرزې ﻻر‬

‫ﻏﻮره ﻛړم‪ .‬د اﺳﺘﺨﺎرى ﻧﺘﻴﺠﻪ دا وه ﭼﻲ ﻣﺤﺒﺲ ﺑﻪ ﻣﺎ ﺗﻪ ﻣﺪرﺳﻪ ﺷﻲ‪ .‬دوﻟﺖ زﻣﺎ ﻛﻮرﻧۍ ﺗﺮﻓﺸﺎر ﻻﻧﺪې ﻧﻴﻮﻟﯥ وه‪ ،‬زﻣﺎ‬
‫ﻣﺤﺘﺮم ﭘﻼر ﺋﯥ ﻟﻪ اﻣﺎم ﺻﺎﺣﺐ ﻧﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ راﻏﻮښﺘﻰ وو‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﻟﻴﻠﻴﻰ ﺗﻪ راوﻟﯧږو‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺎﻧﻪ ﺋﯥ وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﭘﻮﻟﻴﺲ‬

‫ﺗﻪ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﻢ‪ .‬د ده ﭘﻪ وﻳﻨﺎ ﻣﻲ ﻟﻪ وروڼﻮ ﻧﻪ رﺧﺼﺖ واﺧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﻟﻪ ﻟﻴﻠﻴﻰ راﻛﻮز ﺷﻮم او د ﭘﻮﻟﻴﺴﺎﻧﻮ ﻟﻪ راﻏﻠﻲ ډﻟﮕﻰ ﺳﺮه‬

‫ﭘﻪ ﺟﻴﭙﺎﻧﻮ ﻛﻲ د وﻻﻳﺖ ﭘﻪ ﻟﻮر وﺧﻮځﯧﺪو‪ .‬د اﻣﻨﻴﻰ ﻟﻪ ﻗﻮﻣﻨﺪان ﺳﺮه ﻟﻪ ﻟﻴﺪو وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ د اﻃﻔﺎﻳﯥ ﻳﻮه اﻃﺎق ﺗﻪ ﺑﻮﺗﻠﻢ‪،‬‬

‫زﻣﺎ ﻧﻮر ﻣﻠﮕﺮى ﺋﯥ ﻫﻢ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ راوﺳﺘﻞ‪.‬‬

‫‪148‬‬

‫ا
 ‪ -------------------------------------------------------‬د ?'&‪ C B‬ور‪D‬‬

‫د ﺗﻮﻗﻴﻒ ﺷﭙﯥ ورځﻲ‬
‫دوﻟﺖ زﻣﻮږ ﻻﻧﺪې ‪ 9‬ﻛﺴﺎن ﺑﻨﺪﻳﺎن ﻛړل‪ ،‬ﭼﻲ ﭘﻨځﻪ د ﻛﺎﺑﻞ وﻻﻳﺖ ﭘﻪ ﺗﻮﻗﻴﻒ ﺧﺎﻧﻪ ﻛﻲ او څﻠﻮر ﭘﻪ اﻃﻔﺎﺋﻴﻪ ﻛﻲ‬

‫ﺳﺎﺗﻞ ﻛﯧﺪل‪:‬‬

‫ډاﻛﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻤﺮ‪ ،‬ﺳﻴﻒ اﻟﺪﻳﻦ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر‪ ،‬اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ او زه )ﺣﻜﻤﺘﻴﺎر( ﭘﻪ اﻃﻔﺎﺋﻴﻪ ﻛﻲ او ﻣﻮﻟﻮي‬

‫ﺳﻠﻄﺎن ﺟﺎن د ﻟﻮﮔﺮ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ د ﻳﻮه ﺟﺎﻣﻊ ﻣﺴﺠﺪ اﻣﺎم ﭼﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د اﻗﺘﺪار ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﭘﻪ‬

‫ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪ ،‬اﺳﺘﺎد ﻧﺬﻳﺮ د ﻟﻐﻤﺎن اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ ﭼﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﺷﻬﻴﺪ ﺷﻮ‪ ،‬اﺣﻤﺪ ﺷﺎه د ﭘﻨﺠﺸﻴﺮ‬
‫اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ د ﻣﻮﻟﻮي ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻮﻻداد زوى ﭼﻲ دى‪ ،‬ﭘﻼر او څﻠﻮر وروڼﻪ ﺋﯥ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت‬

‫ورﺳﯧﺪل‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻃﻴﺐ ﻓﺮﻗﺎﻧﻴﺎر د ﻛﻨﺪﻫﺎر اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ ﭼﻲ د ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﭘﻪ ﻧښﺘﻲ ﻛﻲ ټﭙﻰ ﺷﻮ او ﺷﺮﻳﻒ اﷲ د‬

‫ﺗﺨﺎر اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ او د ﺛﺎﻧﻮي ﺗﺨﻨﻴﻚ ﻣﺘﻌﻠﻢ د ﻛﺎﺑﻞ وﻻﻳﺖ ﭘﻪ ﺗﻮﻗﻴﻒ ﺧﺎﻧﻪ ﻛﻲ ځﺎى ﭘﻪ ځﺎى ﺷﻮل‪.‬‬

‫اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ او ﺳﻴﻒ اﻟﺪﻳﻦ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر ﭘﻪ ﻧښﺘﻲ ﻛﻲ د ﻧﻪ ﻣﻮﺟﻮدﻳﺖ ﭘﻪ وﺟﻪ ﭘﺲ ﻟﻪ ﺷﭙږو ﻣﻴﺎﺷﺘﻮ‬

‫ﺧﻮﺷﻲ ﺷﻮل‪ ،‬ﻧﻮر ﭘﻪ ﻟﻮﻣړۍ ﻣﺤﻜﻤﻪ ﻛﻲ ﭘﻪ څﻠﻮر او ﻳﻮﻧﻴﻢ ﻛﺎل او ﭘﻪ وروﺳﺘﻴﻮ ﻛﻲ ﭘﻪ ﻳﻮه او ﻳﻮﻧﻴﻢ ﻛﺎل ﺑﻨﺪ ﻣﺤﻜﻮم‬
‫ﺷﻮو‪ .‬د ﺷﻌﻠﻪ ﻳﺎﻧﻮ ﭘﻨځﻪ ﻋﺎدي ﻛﺴﺎن څﻮ ورځﻲ ﭘﻪ ﺗﻮﻗﻴﻒ ﻛﻲ ﭘﺎﺗﯥ او ژر ﺧﻮﺷﻲ ﺷﻮل‪.‬‬

‫ﻣﻮږ د ﻣﺤﻜﻤﯥ ﻟﻪ وروﺳﺘۍ ﭘﺮﯦﻜړي ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د دﻫﻤﺰﻧﮓ ﻗﻠﻌﻪ ﺟﺪﻳﺪ ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎل ﺷﻮو‪ ،‬د ﺑﻨﺪ ﭘﺎﺗﯥ ﻣﻮده ﻣﻮ د‬

‫ﻗﻠﻌﻪ ﺟﺪﻳﺪ ﭘﻪ ﺗﻴﺎرو او ﻟﻪ ﺧﺴﻜﻮ"ﻛټ ﻣﻠﻮ" ﻧﻪ ډﻛﻮ ﺧﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺗﯧﺮه ﻛړه‪.‬‬
‫د ﺑﻨﺪ د اوږدې ﻣﻮدې څﻮ ﭘﻪ زړه ﭘﻮري ﺧﺒﺮي د ﻳﺎدوﻧﻲ وړ دي‪:‬‬

‫• زﻣﺎ ﻟﭙﺎره ﻣﺤﺒﺲ ﭘﻪ رښﺘﻴﺎ ﻳﻮه ﻣﺪرﺳﻪ وه‪ .‬ﻣﺎ ﭘﻪ ﻣﺤﺒﺲ ﻛﻲ دا ﻓﺮﺻﺖ ﺗﺮ ﻻﺳﻪ ﻛړ ﭼﻲ د آﻓﺎﻗﻰ ﻣﻄﺎﻟﻌﻰ‬

‫ﺗﺮڅﻨﮓ د ﻗﺮآن ﺗﻔﺴﻴﺮ او د اﺣﺎدﻳﺜﻮ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ وﻟﻮﻟﻢ او د ﻗﺮآن ﺣﻔﻆ ﭘﻴﻞ ﻛړم "ﭼﻰ اﻟﺤﻤﺪﷲ ﺗﺮ اوﺳﻪ ﺗﻮاﻧﯧﺪﻟﻲ ﻳﻢ د‬

‫ﻗﺮآن دوه ﺛﻠﺜﻪ ﺣﻔﻆ ﻛړم"‪ ،‬زﻧﺪان د ﻣﺒﺎرزﻳﻨﻮ ﭘﻪ روﺣﻲ او ﻣﻌﻨﻮي روزﻧﻲ ﻛﻲ ډﯦﺮ ﺑﻨﻴﺎدي اﻏﻴﺰ ﻟﺮي‪ .‬ډﯦﺮ داﺳﻲ څﻪ ﭘﻪ‬
‫زﻧﺪان ﻛﻲ زده ﻛﻮي ﭼﻲ ﻟﻪ زﻧﺪان ﻧﻪ ﺑﻬﺮ ﭘﻪ ﻫﻴڅ ځﺎى ﻛﻲ ﻫﻐﻪ ﻧﺸﻲ زده ﻛﻮﻟﻰ‪ .‬زه ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﭼﺎ ﭼﻲ د ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ﻻرﻛﻲ ﺋﯥ‬
‫ﻳﻮ ﻛﺎل ﭘﻪ زﻧﺪان ﻛﻲ ﺗﯧﺮ ﻛړى وي ﺗﺮ ﻫﻐﻪ ﭼﺎ زﻳﺎت اﻋﺘﻤﺎد ﻛﻮم ﭼﻲ ﻫﻤﺪا ﻛﺎل ﺋﯥ ﭘﻪ ﺗﺎوده ﺳﻨﮕﺮﻛﻲ ﺗﯧﺮﻛړى وي‪.‬‬
‫‪149‬‬

‫د ?‪ FD E!#‬ور‪-------------------------------------------------------- G‬ا ‬

‫• د ﺗﻮﻗﻴﻒ او زﻧﺪان ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ ﭘﻨځﻠﺲ زره ﻛﺴﺎن زﻣﻮږ ﻟﻴﺪو ﺗﻪ راﻏﻠﻲ‪ .‬زه ﺑﺎور ﻟﺮم ﭼﻲ د ﻧﻬﻀﺖ‬

‫د ﭘﺮاﺧﻮاﻟﻲ ﭘﻪ ارﺗﺒﺎط ﭼﻲ زﻧﺪان ﺗﻪ زﻣﻮږ ﭘﻪ ﺗﻠﻮ ﻛﻮم ﻛﺎر ﺷﻮى ﺷﺎﻳﺪ ﻟﻪ زﻧﺪان ﻧﻪ ﺑﻬﺮ ﭘﻪ دوﻣﺮه ﻛﺎر ﻧﻪ وى ﺗﻮاﻧﯧﺪﻟﻲ‪.‬‬

‫• دوﻟﺖ ﻟﻪ ﻣﻮږ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻳﻮازې ﻳﻮ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﻨﺪي درﻟﻮد‪ ،‬وزﻳﺮ ﻋﺒﺪاﻟﺮﺣﻴﻢ زى ﭼﻲ د داؤد د ﺻﺪارت ﭘﻪ دوران‬

‫ﻛﻲ د ﻛﻮدﺗﺎ ﭘﻪ اﺗﻬﺎم ﻧﻴﻮل ﺷﻮى وو‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺋﯥ ﻧﻪ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻣﺤﺒﺲ ﻧﻪ ووځﻲ‪ ،‬زﻣﻮږ ﺧﻮا ﺗﻪ ﭘﻪ ﻳﻮه ﺑﯧﻞ ځﺎى‬

‫ﻛﻲ اوﺳﯧﺪو‪ ،‬ﻣﺎ ورﺗﻪ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ وﻟﯧږل‪ ،‬ﻫﻐﻪ دا ﻛﺘﺎﺑﻮﻧﻪ ﭘﻪ ډﯦﺮ دﻗﺖ ﺳﺮه ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻛړل‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻮږ ﺳﺮه ﺋﯥ د‬

‫ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ژﻣﻨﻪ وﻛړه‪ ،‬د ﺟﻬﺎد ﭘﻪ دوران ﻛﻲ د ده ﻛﻮرﻧۍ ﻟﻪ ﻣﻮږ ﺳﺮه ﻣﻠﮕﺮى ﺷﻮه‪ .‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻫﻴڅ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺑﻨﺪي ﻧﻪ‬

‫درﻟﻮد‪ ،‬دې ﺧﺒﺮي ﭘﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﻛﻲ د دوى ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﺷﻜﻮك او ﺷﺒﻬﺎت زﻳﺎﺗﻮل او ﭘﻪ ﻣﻮږ د ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ د اﻋﺘﻤﺎد ﻻﻣﻞ‬

‫وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﺣﺎﻛﻢ ﻧﻈﺎم ﻣﻌﺘﺮض وو‪ ،‬ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﺋﯥ ﻏﻮښﺘﻠﻪ او د اﻧﻘﻼﺑﻲ ﻣﺒﺎرزې ﺿﺮورت ﺋﯥ اﺣﺴﺎﺳﺎوو‪.‬‬

‫زه ﭘﻪ ډﯦﺮ ډاډ او اﻃﻤﻴﻨﺎن ﺳﺮه وﻳﻠﻰ ﺷﻢ ﭼﻲ ﻟﻪ اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﺳﺮه د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ د ﻟﻮى ﺷﻤﯧﺮ د ﻳﻮځﺎى ﻛﯧﺪو ﻳﻮه‬

‫ﻟﻮﻳﻪ وﺟﻪ ﻫﻤﺪا زﻧﺪان ﺗﻪ زﻣﻮږ ﺗﮓ وو‪ .‬ﻳﻮه ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺋﯥ ﻫﻠﺘﻪ څﺮﮔﻨﺪه ﺷﻮه ﭼﻲ د ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ د اﺗﺤﺎدﻳﻰ درﯦﻴﻢ اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت‬
‫ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮل او ﻣﻮږ ﭘﺪې اﻧﺘﺨﺎﺑﺎﺗﻮ ﻛﻲ دوه ﺛﻠﺜﻪ څﻮﻛۍ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړې‪.‬‬

‫زه ټﻮﻟﻮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ ﻣﺒﺎرزﻳﻨﻮ ﺗﻪ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﻛﻮم ﭼﻲ زﻧﺪان ﺗﻪ ﻟﻪ ﺗﻠﻮ ﻣﻪ وﯦﺮﯦږي‪ ،‬ﺑﺮﻋﻜﺲ ﭘﻪ ځﻴﻨﻮ ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﻛﻲ دا ﻛﺎر‬

‫ﻳﻮ ﺿﺮورت وﮔڼﺊ‪ ،‬د اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻳﻮﺳﻒ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم او د ﻋﻴﺴﻰ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺳﻨﺖ ﺋﯥ وﺷﻤﯧﺮئ‪.‬‬

‫• ﻳﻮ ﻣﺎزدﻳﮕﺮ د ﻛﻨړ د ﭘﺎﭼﺎﻳﺎﻧﻮ ﻳﻮ ﻛﺲ‪ ،‬اﻃﻔﺎﺋﻴﻰ ﺗﻪ زﻣﻮږ د ﻟﻴﺪو ﻟﭙﺎره راﻏﻰ‪ ،‬راﻟﯧږل ﺷﻮى وو‪ ،‬ﻣﻮږ ورﺳﺮه‬

‫ﻣﺨﻜﻨﻰ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﻪ درﻟﻮد‪ .‬ﻟﻪ ﻧﺎﺳﺘﻲ ﺳﺮه ﺳﻢ ﺋﯥ د ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن ﺳﺘﺎﻳﻨﻪ ﭘﻴﻞ ﻛړه‪ .‬د ﭘﺎﭼﺎﻳﺎﻧﻮ ﻟﻪ دود دﺳﺘﻮر ﺳﺮه ﺳﻢ ﺋﯥ د‬

‫ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن د ﻛﺮاﻣﺎﺗﻮ ﺧﺒﺮه ﻛﻮﻟﻪ او وﻳﻞ ﺋﻰ‪ :‬ﻳﻮ ځﻠﻲ زه ورﺳﺮه ښﻜﺎر ﺗﻪ ﺗﻠﻠﻰ وم‪ ،‬داﺳﻲ ځﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪو ﭼﻲ ځﻤﻜﻪ‬

‫ډﯦﺮه ښﻮﻳﻨﺪه وه‪ ،‬ﺷﻴﻦ ﭼﻤﻦ ﭼﻲ د ﭘﺮﺧﻰ ﭘﻪ وﺟﻪ ﻟﻮﻧﺪ ﺷﻮى وو‪ ،‬څﻮ ﮔﺎﻣﻪ ﻣﺴﻠﺴﻞ ورﺑﺎﻧﺪي ﻧﺸﻮ ﺗﻠﻰ‪ ،‬ﻣﻮږ ټﻮل ﻳﻮ ﭘﻪ‬

‫ﺑﻞ ﭘﺴﯥ ﭘﺲ ﻟﻪ ﻫﺮ څﻮ ﮔﺎﻣﻪ ﺷﻮﯦﺪو ﺧﻮ ﭘﺎﭼﺎ "ﺳﺘﻮرى دي ﻟﻮړ وي" ﺗﺮ ﭘﺎﻳﻪ وﻧښﻮﯦﺪو!! ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬د ﺧﭙﻠﻮ‬
‫ﻣﻨﺎﺳﺒﻮ ﺑﻮﺗﻮﻧﻮ ﭘﻪ وﺟﻪ؟! ﻫﻐﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻧﻪ‪ ،‬دا د ده د ﻛﺮاﻣﺖ ﻧښﻪ وه!! ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬واﻳﻲ ﭼﻲ ﺧﻮاﺟﻪ ﻏﻠﻄﺎن وﻟﯥ ﺋﯥ‬

‫ﻫﻢ ﻧﺸﻲ رﻏړوﻟﻰ!! ﻫﻐﻪ ﺳﺮ وﺧﻮځﺎوو ﭼﻲ ﻫﻮ!! ﭘﻮښﺘﻨﻪ ﻣﻲ وﻛړه‪ :‬آﻳﺎ ﻋﻤﻞ ﻣﻤﻞ ﻫﻢ ﻟﺮي ﻛﻪ ﻧﻪ؟! ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ‬

‫راﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻫﻮ‪ ،‬ﻛﻠﻪ ﻛﻠﻪ ﺳﮕﺮﻳټﻲ وﻫﻰ "ﺳﮕﺮﻳټﻲ ﻫﻐﻪ ﺳﮕﺮﻳټ ﺗﻪ وﻳﻞ ﻛﯧﺪل ﭼﻲ ﺗﻨﺒﺎﻛﻮ ﺑﻪ ﺋﯥ ﺗﺮې واﻳﺴﺘﻞ‪ ،‬ﭼﺮس‬

‫ﺑﻪ ﺋﯥ ورﺳﺮه ﮔډ ﻛړل او ﺑﯧﺮﺗﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ واﭼﻮل او ﺳﺮ ﺑﻪ ﺋﯥ راﺗﺎو ﻛړ‪ ،‬ﺑﻴﺎ ﺑﻪ ﺋﯥ اورﻟﮕﻴﺖ ورﺗﻪ وﻧﻴﻮ او د‬
‫ﺳﮕﺮﻳﺖ ﭘﻪ څﯧﺮ ﺑﻪ ﺋﯥ څﻜﺎوو‪ .‬ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه ﻣﻲ وﻳﻞ‪ :‬دا ﺋﯥ زﻣﻮږ د ﻫﯧﻮاد ﭘﺎدﺷﺎه او دا ﺋﯥ ﻫﻢ د ده ﺑﯥ ﻋﻘﻠﻪ درﺑﺎرﻳﺎن!!‬

‫• د ﺗﻮﻗﻴﻒ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻣﻮدې ﻛﻲ ﻣﻲ ﻳﻮه ﺷﭙﻪ ﺧﻮب وﻟﻴﺪ ﭼﻲ زﻣﺎ ﻣﺸﺮ ورور اﺧﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ‪ ،‬ﭘﻪ ﺗﻮﻗﻴﻒ ﻛﻲ زﻣﻮږ‬

‫اﻃﺎق ﺗﻪ د ﻟﻴﺪو ﻟﭙﺎره راﻏﻰ‪ ،‬د روﻏﺒړ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﭘﻪ ﻳﻮه ﻛټ ﻛښﯧﻨﺴﺘﻮ‪ ،‬د ﺳﺮو زرو ﮔﻮﺗﻲ ﺋﯥ ﭼﻲ د ﻓﻴﺮوزى ﻏﻤﻰ‬
‫‪150‬‬

‫ا
 ‪ -------------------------------------------------------‬د ?'&‪ C B‬ور‪D‬‬

‫ﭘﻜﻲ ﻟﮕﯧﺪﻟﻰ وو ﭘﻪ ﮔﻮﺗﻪ وه‪ ،‬د څﻮ دﻗﻴﻘﻮ ﺧﺒﺮوآﺗﺮو ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ دا ﮔﻮﺗﻲ راواﻳﺴﺘﻠﻪ او ﻣﺎﺗﻪ ﺋﯥ راﻛړه‪ ،‬د ﺧﺪاى‬

‫ﭘﻪ اﻣﺎﻧﻲ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺟﻴﺐ ﺗﻪ ﻻس ﻛړ او درې د ﺳﻠﻮ اﻓﻐﺎﻧﻴﻮ ﻧﻮټﻮﻧﻪ ﺋﯥ راواﻳﺴﺘﻞ او ﻣﺎﺗﻪ ﺋﯥ راﻛړل‪ .‬د ﻫﻐﻲ ﺷﭙﯥ‬

‫ﭘﻪ ﺳﺒﺎ‪ ،‬زﻣﺎ ﻫﻤﺪا ﻣﺸﺮ ورور ﻧﺎڅﺎﭘﻰ او ﭘﺮﺗﻪ ﻟﺪې ﭼﻲ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ د ده ﻟﻪ راﺗﮓ ﻧﻪ ﺧﺒﺮ وم‪ ،‬زﻣﻮږ ﻟﻴﺪو ﺗﻪ راﻏﻰ‪،‬‬
‫ﭘﻮﻟﻴﺴﻮ ﻫﻤﺎﻏﻪ اﻃﺎق ﺗﻪ راووﺳﺖ‪ ،‬ﭘﻪ ﻫﻤﺎﻏﻪ ﻛټ ﻛښﯧﻨﺴﺘﻮ‪ ،‬ﻫﻤﺎﻏﻪ ﮔﻮﺗﻲ ﺋﯥ ﭘﻪ ﮔﻮﺗﻪ‪ ،‬ﻟﻪ څﻮ ﺷﯧﺒﻮ ﺧﺒﺮو آﺗﺮو ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ ﺧﭙﻠﻪ ﮔﻮﺗﻲ راواﻳﺴﺘﻠﻪ او ﻣﺎﺗﻪ ﺋﯥ راﻛړه‪ ،‬د ﺗﻠﻮ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺟﻴﺐ ﺗﻪ ﻻس ﻛړ او ﻫﻤﺎﻏﻪ درې ﻧﻮټﻮﻧﻪ‬

‫ﺋﯥ راواﻳﺴﺘﻞ او ﻣﺎﺗﻪ ﺋﯥ راﻛړل‪ .‬ﻣﺎ ﺗﺮ ﻻس وﻧﻴﻮ او ورﺗﻪ وﻣﻲ وﻳﻞ‪ :‬ﭘﻪ ﺧﺪاى ﻗﺴﻢ ﭼﻲ ﺳﺘﺎ دﻏﻪ راﺗﮓ او د ﻫﻐﻪ ټﻮﻟﻲ‬
‫ﺻﺤﻨﯥ ﻣﻲ ﺗﯧﺮه ﺷﭙﻪ ﭘﻪ ﺧﻮب ﻛﻲ ﻟﻴﺪﻟﯥ‪ ،‬دې ﺗﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ وم ﭼﻲ دا آﺧﺮى ﺑﺮﺧﻪ ﺋﯥ ﻫﻢ وﮔﻮرم او ﺑﻴﺎ ﺋﯥ ﺗﺎ ﺗﻪ وواﻳﻢ‪.‬‬

‫زه د داﺳﻲ ﺧﻮﺑﻮﻧﻮ ﭘﺮاﺧﻪ ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻟﺮم‪ ،‬ﻫﻤﺪﻏﻮ ﺗﺠﺮﺑﻮ دې ﻧﺘﻴﺠﻰ ﺗﻪ رﺳﻮﻟﻰ ﻳﻢ ﭼﻲ ﺑﺎور وﻛړم د اﻧﺴﺎن د روﺣﻰ‬

‫ﺟﻮړښﺖ او ﻳﺎ د دﻣﺎغ ﻫﻐﻪ ﺑﺮﺧﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ وﻳښﻪ ﻛﻲ د زﻣﺎن او ﻣﻜﺎن ﻟﻪ ﻗﻴﺪ ﻧﻪ وځﻲ‪ ،‬وړاﻧﺪوﻳﻨﻪ ﻛﻮي‪ ،‬اﺑﺘﻜﺎر ﻛﻮي‪ ،‬د‬

‫راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺣﺪس وﻫﻰ او ډﯦﺮ ځﻠﻪ ﺋﯥ ﺣﺪﺳﻮﻧﻪ دﻗﻴﻖ او ﺻﺤﻴﺢ ﺛﺎﺑﺘﯧږي‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﻮ ﻧﻪ ﻧﺘﺎﺋﺠﻮ ﺗﻪ ځﺎن‬

‫رﺳﻮي او د ﭘﯧښﻮ ﭘﻴﻼﻣﯥ ﭘﻪ ﮔﻮﺗﻪ ﻛﻮي‪ ،‬دا ﺑﺮﺧﻲ د "ﺧﻮب" ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ﻫﻢ ﻓﻌﺎﻟﻪ وي‪ .‬داﺳﻲ ﻧﺪه ﭼﻲ د ﺧﻮب ﭘﻪ‬

‫ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ د اﻧﺴﺎن د روﺣﻰ ﺟﻮړښﺖ ټﻮﻟﻲ ﺣﺴﺎﺳﻰ ﺑﺮﺧﻲ ﺧﭙﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻛﻮي‪ .‬ﭘﻪ ﺧﻮب ﻛﻲ د دﻣﺎغ ځﻴﻨﻲ‬
‫ﺑﺮﺧﻲ ﻟﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻧﻪ ﻻس واﺧﻠﻲ‪ ،‬ځﻴﻨﻲ ﻧﻴﻤﻪ ﻓﻌﺎﻟﻪ ﺷﻲ‪ ،‬ځﻴﻨﻲ د اﻧﺘﻈﺎر ﺣﺎﻟﺖ ﻏﻮره ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ ځﻴﻨﻲ ﻧﻮرى ﺑﺮﺧﻲ ﺋﯥ‬

‫داﺳﻲ دي ﭼﻲ د ﺧﻮب ﺣﺎﻟﺖ ﻫﻐﻮى ﺗﻪ د ﻻ ښﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻛﻮﻟﻮ ﻣﻮﻗﻊ ﭘﻪ ﻻس ورﻛړي‪ .‬د ﺧﻮب ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ د اﻧﺴﺎن‬

‫دﻣﺎغ د ورځﻨﻴﻮ ﭘﺮاﺧﻮ ﻣﺼﺮوﻓﻴﺘﻮﻧﻮ ﻧﻪ ﻓﺎرغ وي‪ ،‬د ده ﭘﻨځﮕﻮﻧﻲ ﺣﻮاس ﭼﻲ ﻫﺮﻳﻮ ﺋﯥ د ورځﻲ ﻟﻪ ﻟﻮري ﭘﺮاخ‬

‫ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻪ ﻟﺮي او د دﻣﺎغ ﻟﻮﻳﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﻣﺼﺮوﻓﻮي‪ ،‬د ﺧﻮب ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﺧﭙﻞ ﻛﺎر ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻛړي‪ ،‬دﻣﺎغ آرام ﭘﺮﯦږدي او‬
‫ﻫﻐﻪ ﺗﻪ دا ﻣﻮﻗﻊ ورﻛړي ﭼﻲ ﭘﻪ ﭘﻮره اﻧﻬﻤﺎك ﺳﺮه ﭘﻪ ﻫﻐﻮ ﻗﻀﺎﻳﺎوو ﻏﻮر وﻛړي ﭼﻲ ده ﺗﻪ ﻣﻬﻤﻲ ﺑﺮﻳښﻰ‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﭼﻲ د‬

‫ورځﻲ ﻟﻪ ﻟﻮري‪ ،‬د ﭘﺮاﺧﻮ ﻣﺼﺮوﻓﻴﺘﻮﻧﻮ ﭘﻪ وﺟﻪ ﻧﻪ ﺗﻮاﻧﯧﺪو ورﺑﺎﻧﺪي ﻏﻮر وﻛړي‪ .‬دا داﺳﻲ وﮔڼﺊ ﻟﻜﻪ ﻣﺘﻔﻜﺮ‪ ،‬ﻋﺎﻟﻢ‪،‬‬

‫ﺷﺎﻋﺮ‪ ،‬ﻟﻴﻜﻮال ﭼﻲ د ﻳﻮې ﻣﻬﻤﻲ څﯧړﻧﻲ‪ ،‬ﻟﻴﻜﻨﻲ او ﺷﻌﺮ ﻟﭙﺎره ﻟﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﮔﻮښﻪ ﺷﻲ او ځﺎﻧﺘﻪ د ښﻪ ﻓﻜﺮ ﻛﻮﻟﻮ او ﭘﻪ‬

‫ﺧﭙﻞ ﻛﺎر د ښﻪ ﺗﺮﻛﻴﺰ ﻟﭙﺎره ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺷﺮاﻳﻂ ﺑﺮاﺑﺮ ﻛړي‪ .‬ﺧﻮب ﻫﻤﺪا ﺷﺮاﻳﻂ د دﻣﺎغ ﻟﭙﺎره ﺑﺮاﺑﺮوي‪.‬‬

‫اﻧﺴﺎن د ﺧﭙﻞ ﭘﻴﭽﻠﻲ دﻣﺎغ د ﭘﺮاﺧﻮ ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻮ ﻳﻮه وړوﻛﯥ ﺑﺮﺧﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ واك ﻛﻲ ﻟﺮي‪ ،‬داﺳﻲ ﭼﻲ د ده ﻟﻪ‬

‫ارادې ﺳﺮه ﺳﻢ ﻛﺎر ﻛﻮي‪ ،‬دا ﺑﺮﺧﻪ ﭘﻪ ﺧﻮب ﻛﻲ ﺧﭙﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻛړي‪ ،‬ﺧﻮ د دﻣﺎغ ﻫﻐﻪ ﻟﻮﻳﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﭼﻲ د اﻧﺴﺎن ﺗﺮ‬

‫واك ﻻﻧﺪې ﻋﻤﻞ ﻧﻜﻮي ﺑﻠﻜﻲ ﺧﭙﻠﻮاﻛﻪ ده او ﺧﭙﻞ ټﻮل ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻪ ﭘﻪ اﺗﻮﻣﺎﺗﻴﻜﻪ ﺗﻮﮔﻪ ﺗﺮﺳﺮه ﻛﻮي‪ ،‬دا ﺑﺮﺧﻪ ﺗﻞ ﻓﻌﺎﻟﻪ‬
‫وي او د ﻳﻮې ﺷﯧﺒﯥ ﻟﭙﺎره ﺧﭙﻞ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﻧﻪ ﻣﺘﻮﻗﻒ ﻛﻮي‪ .‬د ﺧﻮب ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ د اﻧﺴﺎن د دﻣﺎغ دا ﺑﺮﺧﻪ د ﻻ ښﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ‬

‫ﻓﺮﺻﺖ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮي‪ .‬ﻛﻪ اﻧﺴﺎن ﭘﻪ وﻳښﻪ ﻛﻲ وړاﻧﺪوﻳﻨﻪ ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‪ ،‬د راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺣﺪس وﻫﻰ‪ ،‬اﺧﺘﺮاﻋﺎت‬

‫ﻛﻮي‪ ،‬ﻧﻮي ﻧﻮي اﺑﺘﻜﺎرات ﻛﻮي‪ ،‬څﻮ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯥ ﺧﺒﺮي د ﻳﻮې ﺑﻠﻲ ﺧﻮاﺗﻪ ﻛﻴږدي او ﻟﻪ ﻫﻤﺪې ﻧﻪ د راﺗﻠﻮﻧﻜﻮ ﻧﺘﺎﺋﺠﻮ ﭘﻪ‬
‫‪151‬‬

‫د ?‪ FD E!#‬ور‪-------------------------------------------------------- G‬ا ‬

‫ﻫﻜﻠﻪ ﻗﻀﺎوت ﻛﻮي‪ .‬ﻫﻴڅ دﻟﻴﻞ ﻧﻠﺮو ﭼﻲ ﻫﻤﺪا ﻛﺎر دي د ﺧﻮب ﭘﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ وﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬د اﻛﺜﺮو اﻧﺴﺎﻧﺎﻧﻮ ذاﺗﻰ‬

‫ﺗﺠﺮﺑﻮ دا ﺧﺒﺮه ﺛﺎﺑﺘﻪ ﻛړې‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﺧﻮب ﻛﻲ د ﻣﺜﻠﺜﺎﺗﻮ د ﻫﻐﻪ ﭘﻴﭽﻠﻲ ﺳﺆال ﺣﻞ ﻛﻮل او زﻧﺪان ﺗﻪ زﻣﺎ د ﺷﻬﻴﺪ ورور اﺧﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ د راﺗﮓ ﻫﻐﻪ‬

‫ﺻﺤﻨﯥ ﭼﻲ ﻣﺎ ﺗﯧﺮه ﺷﭙﻪ ﭘﻪ ﺧﻮب ﻛﻲ ﻟﻴﺪﻟﯥ وې‪ ،‬ﻛﻢ ﻟﻪ ﻛﻤﻪ زﻣﺎ ﻟﭙﺎره ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻛﻮي‪.‬‬
‫دا ﻏﻮره ﮔڼﻢ ﭼﻲ دﻟﺘﻪ دوه ﻧﻮري ﺑﯧﻠﮕﻲ ﻫﻢ وړاﻧﺪي ﻛړم‪:‬‬

‫• ﺗﻞ ﭘﺪې ﺗﺸﻮﻳﺶ ﻛﻲ وم ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ د ﻳﻮې ژوري اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ راوﺳﺘﻠﻮ ﻟﭙﺎره ﺷﺎﻳﺪ ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ‬

‫ﻣﺒﺎرزې ﺗﻪ اړﺷﻮ‪ ،‬ﻛﻪ ﻟﺪاﺳﻲ ﺣﺎﻟﺖ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮو ﭼﻲ ﻧﻮرى ﻻري زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻣﺦ ﺑﻨﺪي ﺷﻲ او ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﻣﺒﺎرزې ﺗﻪ‬

‫ﻣﺠﺒﻮر ﺷﻮ‪ ،‬د ﻣﺴﻠﺢ ټﻮﻟﮕﻴﻮ د ﺗﺠﻬﻴﺰ او اﻛﻤﺎل ﻣﺸﻜﻞ ﺑﻪ څﻨﮕﻪ او ﻟﻪ ﻛﻮﻣﻲ ﻻري ﺣﻞ ﻛﻮو؟! ﭘﻪ ﭘﺮدﻳﻮ ﭘﻮري ﺗړﻟﻲ‬

‫ډﻟﻲ ﺧﻮ د اﻛﻤﺎﻻﺗﻮ ﻟﭙﺎره ﺑﻬﺮﻧۍ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻟﺮي‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﻮږ ﭼﻲ اﺳﻼﻣﻲ اﻧﻘﻼب ﻏﻮاړو او ﭘﻪ ټﻮﻟﻲ ﻧړۍ ﻛﻲ داﺳﻲ اﺳﻼﻣﻲ‬
‫ﻫﯧﻮاد ﻧﻪ ﮔﻮرو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ اﻧﻘﻼﺑﻴﻮﻧﻮ ﺳﺮه ﻣﺮﺳﺘﻲ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ وي‪ ،‬دا ﻣﺸﻜﻞ ﺑﻪ څﻨﮕﻪ ﺣﻞ ﻛﻮو؟ ﭘﻪ ﺗﻮﻗﻴﻒ ﻛﻲ‬
‫ﻣﻲ ﻳﻮه ﺷﭙﻪ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻫﻜﻠﻪ اﺳﺘﺨﺎره وﻛړه‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﻮب ﻛﻲ ﮔﻮرم ﭼﻲ زه ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻣﺴﻠﺢ ﻣﻠﮕﺮو ﺳﺮه د ﻳﻮه‬

‫ﺟﮓ ﻏﺮه ﭘﻪ اړخ ﻛﻲ روان ﻳﻮ‪ ،‬د ټﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﻻﺳﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﻣﺸﻴﻦ ﮔڼﻲ‪ ،‬ﻏﺮ د ﺳﻴﻨځﻠﻮ ﭘﻪ وﻧﻮ ﭘﻮﺷﻞ ﺷﻮى‪ ،‬ﻣﻴﻮې ﺋﯥ ﭘﺨﯥ‬

‫او ﻧﻴﻢ ﺧﺎﻣﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه واﻳﻢ‪ :‬دا دى ﻫﻢ ﻣﻮ د وﺳﻠﯥ ﺳﺘﻮﻧﺰه ﺣﻞ ﺷﻮې او ﻫﻢ د ﻏﻠﯥ‪ ،‬ټﻮل ﻏﺮ ﻟﻪ ﻣﻴﻮې ډك‪ ،‬داﺳﻲ‬
‫ﻣﻴﻮه ﭼﻲ ﻫﻢ ﻧﻦ ﺗﺮې اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮ او ﻫﻢ ﺋﯥ ﺳﺒﺎ ﺗﻪ ذﺧﻴﺮه ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻮ‪ ،‬ﺳﺤﺮ ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﻮﺑﻪ راوﻳښ ﺷﻮم او ﻟﻪ‬

‫ﻧﻤﺎﻧځﻪ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻣﻲ د ﻗﺮآن ﺗﻼوت ﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬د ﻋﻨﻜﺒﻮت د ﺳﻮرې ﻟﺪې آﻳﺖ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮم‪:‬‬

‫ﺤ ِﻤﻞُ ِر ْز َﻗﻬَﺎ اﻟ َّﻠﻪُ َﻳ ْﺮ ُز ُﻗﻬَﺎ وَ إِ ّﻳَﺎ ُﻛﻢْ وَ ُﻫﻮَ اﻟﺴﻤِﻴﻊُ ا ْﻟ َﻌﻠِﻴﻢُ *‬
‫وَ َﻛﺄَ ّﻳِﻦ ّﻣِﻦ دَا َّﺑﺔٍ ﻻ ﺗ ْ‬
‫اﻟﻌﻨﻜﺒﻮت‪60 :‬‬

‫او څﻮﻣﺮه ډﯦﺮ ﺧﺰﻧﺪﮔﺎن ﭼﻲ ﺧﭙﻞ رزق ﭘﻪ ﺷﺎ ﻧﻪ وړي‪ ،‬ﺧﺪاى ورﺗﻪ رزق ورﻛﻮي او ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻪ ﻫﻢ او ﻫﻐﻪ‬
‫اورﯦﺪوﻧﻜﻰ ﭘﻮه ذات دى‪.‬‬

‫د ﻫﻤﺪې آﻳﺖ ﭘﻪ ﺗﻔﺴﻴﺮﻛﻲ د ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﻫﻐﻪ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ راﻏﻰ ﭼﻲ ﻓﺮﻣﺎﻳﻲ‪:‬‬
‫ﺧﺪاى ﻟﻪ درﻳﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﻣﺮﺳﺘﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ذﻣﻪ اﺧﻴﺴﺘﻰ‪:‬‬
‫• ﻫﻐﻪ ځﻮان ﭼﻲ د ﻋﻔﺎف ﻟﭙﺎره د ﻧﻜﺎح اراده ﻛﻮي‪.‬‬
‫• ﻫﻐﻪ ﻣﺮﻳﻰ ﭼﻲ د آزادۍ ﻟﭙﺎره ﻟﻪ ﺧﭙﻞ آﻗﺎ ﺳﺮه ﻣﻜﺎﺗﺒﻪ ﻛﻮي‪.‬‬
‫• او ﻫﻐﻪ ﻣﺠﺎﻫﺪ ﭼﻲ د اﷲ ﭘﻪ ﻻره ﻛﻲ د ﺟﻬﺎد ﻟﭙﺎره ﻣﻼ ﺗړى‪.‬‬
‫‪152‬‬

‫ا
 ‪ -------------------------------------------------------‬د ?'&‪ C B‬ور‪D‬‬

‫ﻟﻪ دې ورځﻲ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻣﺎ ﺗﻞ داﺳﻲ ﮔﻤﺎن ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻣﻮږ ﺑﻪ ﺣﺘﻤﺎً ﭘﻪ ﻣﺴﻠﺤﺎﻧﻪ ﻣﺒﺎرزې آزﻣﻮﻳﻞ ﻛﻴږو‪ ،‬ﻏﺮوﻧﻮ‬

‫ﺗﻪ ﺑﻪ ﭘﻮرﺗﻪ ﻛﻴږو او اﷲ )ج( ﺑﻪ زﻣﻮږ د وﺳﻠﯥ او ﻏﻠﯥ ﺳﺘﻮﻧﺰه ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺣﻞ ﻛﻮي‪ .‬د ﺧﻮب ﻫﻐﻪ ﺻﺤﻨﻪ ﻣﻮ ﭘﻪ وﻳښﻪ ﭘﻪ‬

‫ﺧﭙﻞ ژوﻧﺪ ﻛﻲ وﻟﻴﺪﻟﻪ‪.‬‬

‫• د ﻫﻤﺪې ﺗﻮﻗﻴﻒ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻣﻲ ﻳﻮ ځﻞ ﺑﻴﺎ ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ اﺳﺘﺨﺎره وﻛړه ﭼﻲ د ﻫﯧﻮاد راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ ﺑﻪ څﻨﮕﻪ وي؟‬

‫د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﺮاﺧﻮ ﻻس وﻫﻨﻮ‪ ،‬ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﻲ ﻓﻮځ ﻛﻲ د دوى ژور ﻧﻔﻮذ‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻫڅﻮ او د ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﻓﺴﺎد ﻣﺸﻮش‬
‫ﻛړى وم‪ ،‬راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ راﺗﻪ ﺗﻴﺎره ﺑﺮﻳښﯧﺪه‪ ،‬ﻏﻮښﺘﻞ ﻣﻲ ﭘﺪې ﭘﻮه ﺷﻢ ﭼﻲ زﻣﻮږ ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ ﻛﻮم ﻟﻮري روان دى او ﻟﻪ‬

‫ﻛﻮﻣﻮ ﭘﯧښﻮ ﺳﺮه ﺑﻪ ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛﻴږو؟! ﺧﻮب ﻣﻲ وﻟﻴﺪو ﭼﻲ ﺷﺎﻫﻲ رژﻳﻢ ﻧﺴﻜﻮر ﺷﻮى‪ ،‬ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻪ ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ‬

‫ﭘﺴﯥ راﻏﻠﻲ او ﻧﺴﻜﻮر ﺷﻮي‪ ،‬دﻏﻮ ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ د ﻫﻨﺪ ﺗﺮ ﺳﻤﻨﺪر ﭘﻮري د رﺳﯧﺪو ﻻر ورﻛړي اوس ﻗﺪرت‬

‫د ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ دى‪ .‬د اﻳﺮان ﻟﻪ ﻟﻮري زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﺑﺮﻳﺪ ﺷﻮى‪ ،‬ﻓﻮځﻮﻧﻪ ﺋﯥ ﻣﺨﻜﻲ راروان دي‪ ،‬ځﻴﻨﻲ‬

‫ﺑﺮﺧﻲ ﺋﯥ ﻧﻴﻮﻟﯥ او ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻧﻴﻮل ﺷﻮﻳﻮ ﺑﺮﺧﻮ ﻛﻲ ﭘښﺘﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻴﺎن ځﺎى ﭘﻪ ځﺎى ﻛﻮي‪ ،‬زه د ﻫﻐﻲ ﻻري ﭘﻪ ﺳﺮ ودرﻳږم‬

‫ﭼﻲ ﺗﯧﺮو ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ د روﺳﺎﻧﻮ ﻟﭙﺎره ﭘﺮاﻧﺴﺘﻠﯥ وه‪ .‬د ﺳړك ﻳﻮې ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﺗﻪ وﮔﻮرم او ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻠﮕﺮوﺗﻪ وواﻳﻢ‪ :‬ﺗﯧﺮو‬

‫ﺧﺎﺋﻨﻮ ﺣﻜﻮﻣﺘﻮﻧﻮ‪ ،‬روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ دا ﻻر ﺟﻮړه ﻛړه!! ﭘﻪ ﻧﻴﻮل ﺷﻮﻳﻮ ﺳﻴﻤﻮﻛﻲ ﭼﻲ ﻛﻮم ﻛﺴﺎن ځﺎى ﭘﻪ ځﺎى ﻛﯧﺪل ﻟﺪوى ﻧﻪ‬
‫ﻣﻲ ځﻴﻨﻲ ﭘﯧﮋﻧﺪل‪ ،‬ﻫﻐﻮى ﺗﻪ ورﻏﻠﻢ ﭼﻲ ﭘﻮښﺘﻨﻪ ﺗﺮې وﻛړم‪ ،‬ﻟﺪوى ﺳﺮه ﭘﻪ ﺧﺒﺮو آﺗﺮو ﻣﺼﺮوف وم ﭼﻲ اﻳﺮاﻧﻲ ﻓﻮځﻮﻧﻪ‬

‫ﻟﻪ ﻣﻮږ ﻧﻪ ﺗﯧﺮ ﺷﻮل‪ ،‬زه ﭘﻪ ﻧﻴﻮل ﺷﻮې ﺧﻮا ﻛﻲ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮم او ﻣﻠﮕﺮى ﻣﻲ ﺑﻠﻲ ﺧﻮا ﺗﻪ ‪ .‬زه د اﻳﺮاﻧﻲ ﻓﻮځ ﻟﻪ ﻟﻴﻜﻲ ﻧﻪ د‬
‫ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ ﻟﻮر راﺗﯧﺮ ﺷﻮم ﭼﻲ ﻧﺎڅﺎﭘﻰ ﻳﻮه اﻳﺮاﻧﻲ اﻓﺴﺮ راﺑﺎﻧﺪي ډزى وﻛړي‪ ،‬زه ودرﯦﺪم‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﻣﻲ ﭘﻪ ﻧښﻪ ﻛړ‪ ،‬ډزى ﻣﻲ‬

‫ورﺑﺎﻧﺪي وﻛړي‪ ،‬وﻟﮕﯧﺪو‪ ،‬ﭘﻪ ځﻤﻜﻪ ﭘﺮﯦﻮوت‪ ،‬ورﻏﻠﻢ او د ده ﺗﻮﭘﻚ او ﺗﻤﺎﻧﭽﻪ ﻣﻲ راواﺧﻴﺴﺘﻪ او د ﺧﭙﻠﻮ ﻣﻠﮕﺮو ﭘﻪ‬

‫ﻟﻮر وﺧﻮځﯧﺪم‪ .‬دوى د ﻳﻮه ﭘﺎﺧﻪ ﻛﺎرﻳﺰ د ﺧﻮﻟﯥ ﺷﺎ او ﺧﻮا وﻻړ ول‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺎ ﻧﻪ ﺋﯥ ﺗﭙﻮس وﻛړ ﭼﻲ څﻪ وﻛړو؟ ﭘﻪ ځﻮاب‬
‫ﻛﻲ ﻣﻲ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻛﺎرﻳﺰ ﻛﻲ ﺳﻨﮕﺮ ﻧﻴﺴﻮ‪ ،‬ﭘﺮﯦږدو ﭼﻲ دښﻤﻦ وړاﻧﺪي راﺷﻲ‪ ،‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ دې ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ‬

‫راورﺳﯧﺪل ﻟﻪ ﻛﺎرﻳﺰ ﻧﻪ راوځﻮ او ﺗﺮ ډزو ﻻﻧﺪې ﺋﯥ ﻧﻴﺴﻮ‪ ،‬دوى دا رأى وﻣﻨﻠﻪ او ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه ﻟﻪ ﺧﻮﺑﻪ راوﻳښ ﺷﻮم‪.‬‬
‫د دې ﺧﻮب ډﯦﺮى ﺑﺮﺧﻲ رښﺘﻮﻧﯥ ﺷﻮې‪ ،‬وﺑﻪ ﮔﻮرو ﭼﻲ د ﻧﻮرو ﺑﺮﺧﻮ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺋﯥ څﻪ دى؟‬

‫• ﻣﻮږ ﻟﻪ ﺷﭙږو ﻣﻴﺎﺷﺘﻮ وروﺳﺘﻪ‪ ،‬ﻟﻪ اﻃﻔﺎﺋﻴﻰ ﻧﻪ د دﻫﻤﺰﻧﮓ زﻧﺪان ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎل او د "ﻗﻠﻌﻪ ﺟﺪﻳﺪ" ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﺑﻼك‬

‫ﻛﻲ ځﺎى ﭘﻪ ځﺎى ﺷﻮو ﭼﻲ ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﺋﯥ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻛﺴﺎن ﭘﻪ ﺑﯧﻠﻮ ﺑﯧﻠﻮ وړو وړو ﺧﻮﻧﻮ ﻛﻲ د ﺗړﻟﻮ دروازو ﺷﺎﺗﻪ ﺳﺎﺗﻞ‪ .‬د‬

‫ﻫﻤﺪې ﺑﺮﺧﻲ د ﺗﻮر دﻫﻠﻴﺰ ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ ﻳﻮ ﻛﺲ ﭘﻪ زﻧځﻴﺮوﻧﻮ ﺗړل ﺷﻮى‪ ،‬ﭘﻪ ﻻس ﭘښﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ وﻟﭽﻚ او زوﻻﻧﻪ وه او‬

‫وﻳﻞ ﻛﯧﺪل ﭼﻲ ﻟﻴﻮﻧﻰ دى‪ .‬ﺧﻮﻧﻲ ﻟﻪ ﺧﺴﻜﻮ ﻧﻪ ﻫﻮﻣﺮه ډﻛﻲ وې ﭼﻲ ﻧﻪ ﺋﯥ د ﺷﭙﯥ ﺧﻮب ﺗﻪ ﭘﺮﯦښﻮدوﻟﻮ او ﻧﻪ د ورځﻲ‪.‬‬

‫ځﻴﻨﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن ﺑﻪ ﻣﻮ ﻟﻴﺪل ﭼﻲ ﮔﻬﻴځ وﺧﺘﻰ ﺑﻪ ﺋﯥ د زﻧﺪان دﻧﻨﻪ ﻛﺎرځﻰ ﺗﻪ ﺑﻴﻮل‪ ،‬ﻟﺲ ﺳﺎﻋﺘﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻫﻐﻮى ﻛﺎر‬

‫‪153‬‬

‫د ?‪ FD E!#‬ور‪-------------------------------------------------------- G‬ا ‬

‫ﻛﺎوو او ﻣﺎزدﻳﮕﺮ ﺑﻪ د ﻫﺮ ﻳﻮه ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ د ﺳﻴﻠﻮ وﭼﻪ ﻣړۍ‪ ،‬ﺧﭙﻠﻮ ﺧﻮﻧﻮ ﺗﻪ راﮔﺮځﯧﺪل‪ ،‬ﻫﻤﺪا د دوى اﺟﻮره او ﻣﺰد وو‬

‫او ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه ﺑﻪ ﻫﻐﻮى ﮔﻮزاره ﻛﻮﻟﻪ‪ .‬دوﻟﺖ ﻟﻪ زﻧﺪاﻧﻴﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﻫﻴڅ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻧﻜﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻛﻪ ﭼﺎ ﻛﺎر ﻧﺸﻮﻛﻮﻟﻰ او ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻲ‬
‫ﻛﻮرﻧۍ ﻧﻪ ﺋﯥ څﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻧﻪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺑﻪ ﺳﺆال ﻛﻮﻟﻮ ﺗﻪ اړ وو‪ .‬ﭘﻪ ﻳﺎد ﻣﻲ ده ﭼﻲ ﻳﻮ وﺧﺖ ﺑﻪ ﺋﯥ داﺳﻲ زﻧﺪاﻧﻴﺎن‬

‫د دوﺷﻨﺒﻲ او ﭘﻨﺠﺸﻨﺒﻲ ﭘﻪ ورځﻮ ﻛﻲ ﺑﺎزار ﺗﻪ اﻳﺴﺘﻞ‪ ،‬ﭘﻮﻟﻴﺴﺎن ﺑﻪ ورﺳﺮه وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻻس‪ ،‬ﭘښﻮ او ﻏﺎړو ﻛﻲ ﺋﯥ‬

‫ځﻴﻨځﻴﺮوﻧﻪ‪ ،‬ﭘﻪ دﻛﺎﻧﻮﻧﻮ ﺑﻪ ﺋﯥ ﮔﺮځﻮل‪ ،‬ﺗﺮڅﻮ ﻟﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﭘﻪ ﺳﺆال څﻪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي او ﭘﺪې ﺳﺮه ﻟﻪ ﻣﺮگ ﻧﻪ وژﻏﻮرل ﺷﻲ‪.‬‬
‫دا ﺻﺤﻨﻪ ﺑﻪ ﻫﻮﻣﺮه دردوﻧﻜﯥ وه ﭼﻲ ﻫﻴڅ ﻟﻴﺪوﻧﻜﻲ ﻫﻐﻪ د ژوﻧﺪ ﺗﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﻧﺸﻮى ﻫﻴﺮوﻟﻰ‪.‬‬

‫• ﭘﻪ زﻧﺪان ﻛﻲ ﻣﻮ ځﻴﻨﻲ داﺳﻲ ﻛﺴﺎن ﻫﻢ وﻟﻴﺪل ﭼﻲ د ټﻮﻟﻨﻲ ﺧﺮاﺑﻮ ﺷﺮاﺋﻄﻮ ﺟﻨﺎﻳﺖ او ﺟﺮم ﺗﻪ اړ ﻛړي او ﻟﻪ‬

‫ﺳﺎﻟﻤﻲ روزﻧﻲ ﻧﻪ ﻣﺤﺮوم ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮي وو‪ .‬داﺳﻲ څﻮك ﺋﯥ ﻧﻪ وو ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ ﭼﻲ دوى ﺗﻪ ﺳﻤﻪ ﻻر وښﻴﻲ‪ ،‬ﮔﻨﺎه ﺗﺮې ﺷﻮې‪،‬‬

‫ﺧﻮ ﻳﺎ ﭘﻪ ﻧﺎﭘﻮﻫۍ ﻛﻲ او ﻳﺎ اوس ﻧﺎدم وو او د ﺟﺒﺮان ﭘﻪ ﻟټﻪ ﻛﯥ‪ .‬ﺑﺴﻢ اﷲ ﻛﻮﭼﻲ د ﻧﻨﮕﺮﻫﺎر اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻲ ﭼﻲ د ﺳﻴﻤﻲ‬
‫ﺧﻠﻜﻮ ﻫﻐﻪ د ﻳﻮې ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻲ ﻣﺴﻠﺢ ډﻟﻲ د ﻣﺸﺮ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﭘﻴﮋاﻧﺪو او د ﻣﺴﻠﺢ ﺷﻮﻛﻮ ﭘﻪ اﺗﻬﺎم ﻧﻴﻮل ﺷﻮى وو او ټﻴﭙﺮ د‬
‫ﻟﻮﮔﺮ اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ ﭼﻲ د ﺳﻴﻤﻲ ﻟﻮى ووړ د ده ﻟﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺳﺮه آﺷﻨﺎ وو‪ ،‬د ﻫﻤﺪې ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﺟﻤﻠﻲ ﻧﻪ وو‪ .‬ﭘﺪاﺳﻲ ﻛﺴﺎﻧﻮ‬
‫ﻣﻮﻛﺎر ﭘﻴﻞ ﻛړ‪ .‬د دوى روزﻧﻲ ﺗﻪ ﻣﻮ ﺧﺎﺻﻪ ﭘﺎﻣﻠﺮﻧﻪ درﻟﻮده‪ ،‬دواړو ﭘﻪ اﺧﻼص ﺗﻌﻬﺪ وﻛړ او د دې ﭘﺮﯦﻜړه ﺋﯥ وﻛړه ﭼﻲ‬

‫ﺧﭙﻠﻪ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺑﻪ ﺟﺒﺮاﻧﻮي‪ .‬ټﻴﭙﺮ ﺳﻮاد ﻧﻪ درﻟﻮد‪ ،‬ﻟﻪ اﻟﻒ ب ﻧﻪ ﺋﯥ ﻛﺎر ﭘﻴﻞ ﻛړ‪ ،‬څﻮ ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ وروﺳﺘﻪ ﺋﯥ ټﻮل ﻗﺮآن ﺧﺘﻢ‬
‫ﻛړ‪ ،‬ﻟﻪ زﻧﺪان ﻧﻪ آزاد ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﺟﻬﺎد ﻛﻲ ﺋﯥ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻪ او ټﭙﻰ ﺷﻮ‪ .‬ﺑﺴﻢ اﷲ ﻛﻮﭼﻲ ﻫﻢ ﻟﻪ زﻧﺪان ﻧﻪ آزاد ﺷﻮ‪ ،‬ﭘﻪ‬

‫ﺟﻬﺎد ﻛﻲ ﺋﯥ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻪ او ﭘﻪ ﺳﻨﮕﺮ ﻛﻲ ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪.‬‬

‫• اﻛﺜﺮاً ﺑﻪ ﻟﻪ ﻓﺠﺮ ﻧﻪ د ﻣﺨﻪ د ﻛﻼ د ﻣﻨځﻨۍ ﺑﺮﺧﻲ ﭘﻪ ﻏﻮﻟﻲ ﻛﻲ ﮔﺮځﯧﺪم او د ﻗﺮآن ﭘﻪ ﺣﻔﻆ ﺑﻪ ﻟﮕﻴﺎ وم‪ .‬ﻳﻮه‬

‫زﻧﺪاﻧﻲ د ﻏﻮﻟﻲ ﻟﻮري ﺗﻪ د ﻳﻮې وړې ﻛړﻛۍ ﺧﻮا ﺗﻪ د دوو ﻣﺮﻏﻴﻮ ﻗﻔﺲ ځﻮړﻧﺪ ﻛړى وو‪ .‬ﻫﺮ ﺳﻬﺎر ﺑﻪ ﻣﻲ ﻟﻴﺪل ﭼﻲ د‬

‫ﺳﺒﺎوون ﻟﻪ راﺧﺘﻮ ﺳﺮه ﺳﻢ ﺑﻪ ﻟﻮﻣړى ﻳﻮه ﻣﺮﻏۍ راوﻳښﻪ ﺷﻮه‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ وزروﻧﻮ ﺑﻪ ﺋﯥ ﺑﻠﻪ وﻫﻠﻪ او ﻫﻐﻪ ﺑﻪ ﺋﯥ ﻫﻢ‬

‫راوﻳښﻪ ﻛړه او ﺑﻴﺎ ﺑﻪ دواړو ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺧﻮﻧﺪور او ﺧﻮږ ﻏږ ﻧﺎرى ﭘﻴﻞ ﻛړې او ﺗﺮ ﻫﻐﻪ ﺑﻪ ﻟﮕﻴﺎ وې ﭼﻲ د ﻟﻤﺮ ﻟﻮﻣړۍ‬
‫وړاﻧﮕﻲ ﺑﻪ راڅﺮﮔﻨﺪي ﺷﻮې‪ .‬دوى ﭘﻪ ډﯦﺮ ﻣﻨﻈﻢ ﻃﻮر‪ ،‬د ﻳﻮې د ﻗﻴﻘﻰ وروﺳﺘﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﻛﯧﺪو ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ‪ ،‬ﻫﺮ ﺳﺤﺮ ﻫﻤﺪا‬
‫ﻛﺎرﻛﻮﻟﻮ‪ ،‬د ورځﻮ ﻟﻨډﯦﺪو او اوږدﯦﺪو ﺳﺮه ﺑﻪ دوى ﺧﭙﻞ ځﺎن ﻋﻴﺎراوو‪ .‬او ﻫﻤﺪاﺳﻲ د ﻓﺠﺮ ﻟﻪ ﻟﻮﻣړى رڼﺎ ﻧﻪ ﺑﻴﺎ د ﻟﻤﺮ د‬

‫ﻟﻮﻣړﻳﻮ وړاﻧﮕﻮ ﺗﺮ څﺮﮔﻨﺪﯦﺪو ﺑﻪ ﻫﺮه ورځ ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﻛﺎر ﻟﮕﻴﺎ وې‪ .‬د دوى ﻣﻨﻈﻢ ژوﻧﺪ او ﻟﻪ ﻳﻮه ﺑﻞ ﺳﺮه ﻣﻴﻨﻲ ﺗﻪ ﺳﺨﺖ‬

‫ﺣﻴﺮان وم او ﺧﺎص ﻟﺬت ﻣﻲ ﺗﺮې اﺧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ ﻫﻤﺪا وﺟﻪ وه ﭼﻲ ﻛﻠﻪ ﻟﻪ زﻧﺪان ﻧﻪ ووﺗﻢ‪ ،‬ﻳﻮه ورځ ﻟﻪ ځﻴﻨﻮ وروڼﻮ ﺳﺮه‬

‫د ﻛﺎﺑﻞ ﺑﺎغ وﺣﺶ ﻫﻐﻲ ﺑﺮﺧﻲ ﺗﻪ ورﻏﻠﻮ ﭼﻲ واړه ﻣﺮﻏﺎن ﭘﻜﻲ ﺳﺎﺗﻞ ﺷﻮي وو‪ ،‬د دوى ﻟﻪ ښﺎﻳﺴﺖ‪ ،‬ﻟﻄﺎﻓﺖ‪ ،‬ﻟﻪ ﻳﻮه ﺑﻞ‬
‫ﺳﺮه ﻣﻴﻨﻲ‪ ،‬اﻟﻮﺗﻨﻲ‪ ،‬ﻧﺎﺳﺘﻲ ﭘﺎﺳﺘﻰ ﻫﻮﻣﺮه ﻣﺘﺄﺛﺮه ﻛړم ﭼﻲ ﺑﯥ اﺧﺘﻴﺎره ﻣﻲ اوښﻜﻲ ﭘﻪ ﻣﺦ وﺑﻬﯧﺪې‪.‬‬

‫‪154‬‬

‫ا
 ‪ -------------------------------------------------------‬د ?'&‪ C B‬ور‪D‬‬

‫• ﭘﻪ ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﻳﻮه ﺳﺒﺎوون ﻛﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻏﻮﻟﻲ ﻛﻲ ﮔﺮځﯧﺪم او د ﻗﻔﺲ ﻫﻐﻮ دوو وړو آﺷﻨﺎﻳﺎﻧﻮ ﺗﻤﺎﺷﺎ ﻣﻲ‬

‫ﻛﻮﻟﻪ او د دوى ﻟﻪ ښﺎﻳﺴﺘﻪ او ﺧﻮﻧﺪور ﻏږ ﺳﺮه ﻣﻲ ﺧﭙﻞ ﺗﻼوت ﻫﻢ ﻳﻮځﺎى ﻛﺎوو‪ ،‬ﻧﺎڅﺎﭘﻰ د ﻣﺤﺒﺲ ﻟﻪ دﻳﻮار ﻧﻪ آﺧﻮا د‬

‫ﻛﻠﺸﻨﻜﻮﻓﻮﻧﻮ ﻣﺴﻠﺴﻠﻲ ډزى ﭘﻴﻞ ﺷﻮې‪ ،‬ډزى زﻳﺎﺗﻲ او ﻣﻮږ ﺗﻪ ﻧږدې وې‪ .‬ټﻮل ﺑﻨﺪﻳﺎن را وﻳښ ﺷﻮل او ﻟﻪ ﻳﻮه ﺑﻞ ﻧﻪ ﺋﯥ‬

‫د ډزو ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺗﭙﻮس ﻛﺎوو‪ .‬ﻫﻴڅﻮك ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧﺪو ﭼﻲ څﻪ روان دي او ډزى د څﻪ ﻟﭙﺎره‪ .‬دا د ﺳﺮﻃﺎن ‪ 26‬ﺗﻴﺎره ﺳﺒﺎوون‬

‫وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﻛﻮدﺗﺎ ﺷﻮې وه‪ ،‬ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﻟﻪ ﻫﯧﻮاد ﻧﻪ ﺑﻬﺮ وو‪ ،‬ﻛﻮدﺗﺎﭼﻴﺎﻧﻮ ټﻮل ﺣﺴﺎس ځﺎﻳﻮﻧﻪ ﻧﻴﻮﻟﻲ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﻫﻴڅ‬

‫ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﺳﺮه ﻧﻪ وو ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮي‪ ،‬ﻫﻴﭽﺎ ﻟﻪ ﻣﻨﺤﻂ ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم ﻧﻪ د دﻓﺎع ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﻳﻮه ﺷﯧﺒﻪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ وﻧﻜړ او د ﺧﭙﻞ‬

‫ﺗﻮﭘﻚ ﻣﺎﺷﯥ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻻس ﻧﻜړ‪ .‬د ﺗﻮرى ﺷﭙﯥ ﺳﭙﻴﻨﻪ ﻛﻮدﺗﺎ وه‪.‬‬

‫‪155‬‬

‫د  دار داؤد آد? ‪ --------------------------------------------------------‬ا
‬

‫د ﺳﺮدار داؤد ﻛﻮدﺗﺎ‬
‫د ﺳﺮﻃﺎن د ‪ 26‬ﺷﭙﯥ ﭘﻪ ﻳﻮې ﻧﻴﻤﻲ ﺑﺠﯥ‪ ،‬ﻛﻮدﺗﺎﭼﻴﺎﻧﻮ ﺧﭙﻞ ﻋﻤﻠﻴﺎت ﭘﻴﻞ ﻛړل‪ ،‬د زرﻫﺪارو ‪ 15‬او ‪ 4‬ﻓﺮﻗﻮ او‬

‫د ﮔﺎرد‪ ،‬ﻛﻮﻣﺎﻧﺪو او اﻧﻀﺒﺎط ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ ﭘﺪې ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﻣﺤﻮرى وﻧډه درﻟﻮده‪ .‬ﭘﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻛﻲ د ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻮﻧﻜﻮ‬

‫ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ ﺳﻮق او اداره د ﻻﻧﺪې اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وه‪:‬‬

‫‪1‬ـ ﺣﺒﻴﺐ اﷲ د ﮔﺎرد د ﻗﻄﻌﯥ اﻓﺴﺮ ﭼﻲ د ﻛﻮدﺗﺎ ﭘﻪ ورځ ﺋﯥ ټﺎﻧﻚ ﻟﻪ ﻻري ﻣﻨﺤﺮف ﺷﻮ او د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ﺳﻴﻨﺪ ﻛﻲ‬

‫ﭘﺮﯦﻮوت او ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪو‪.‬‬
‫وه‪.‬‬

‫‪2‬ـ ﺿﻴﺎء ﻣﺠﻴﺪ د ﺳﺮدار وﻟﻲ ﻣﺤﺎﻓﻆ او د اﻧﻀﺒﺎط د ﻗﻄﻌﯥ اﻓﺴﺮ ﭼﻲ د ﻧﻮﻣﻮړې ﻗﻄﻌﯥ اداره ﺋﯥ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ‬
‫‪3‬ـ ﻓﻴﺾ ﻣﺤﻤﺪ د ﻛﻮﻣﺎﻧﺪو د ﻗﻄﻌﯥ اﻓﺴﺮ ﭼﻲ د ﻛﻮدﺗﺎ ﭘﻪ ﺷﭙﻪ ﺋﯥ د دې ﻗﻄﻌﯥ اداره ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړه ‪.‬‬
‫‪4‬ـ ﺳﺮور ﻧﻮرﺳﺘﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻣﻮﻟﻰ داد‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻳﻮﺳﻒ او ﺷﻴﺮﻋﻠﻲ ﺧﺎن د زرﻫﺪار د ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ اﻓﺴﺮان ﭼﻲ ټﺎﻧﻜﻮﻧﻪ ﺋﯥ‬

‫د ﻛﺎﺑﻞ ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﻮل‪.‬‬

‫‪5‬ـ ﭘﺎﭼﺎ ﮔﻞ وﻓﺎدار او ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﻴﺪ ﻣﺤﺘﺎط د ﻫﻮاﻳﻲ ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ د ﺳﻮق او ادارې وﻇﻴﻔﻪ ﭘﻪ ﻏﺎړه درﻟﻮده‪.‬‬
‫‪6‬ـ ﺳﻴﺪ ﻋﺒﺪاﻻﻟﻪ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﻘﺪﻳﺮ او ﻏﻮث اﻟﺪﻳﻦ ﻓﺎﻳﻖ ﭼﻲ ﻟﻪ ځﻴﻨﻮ ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ ﺳﺮه ﺋﻴﺪ ارﺗﺒﺎط دﻧﺪه ﭘﻪ ﻏﺎړه وه‪.‬‬
‫د ﻛﻮدﺗﺎ ﻗﻮﻣﻨﺪه د ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وه‪ ،‬د ﻗﻮﻣﻨﺪې ﻣﺮﻛﺰ د ده ﻛﻮر وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻳﻮې ﻧﻴﻤﻲ ﺑﺠﯥ ده د ﻣﺨﺎﺑﺮې‬

‫ﻟﻪ ﻻري ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ ﺗﻪ د ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻮ د ﺷﺮوع ﻛﻮﻟﻮ ﻗﻮﻣﻨﺪه ورﻛړه‪ .‬ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن د ﺳﺘﺮﮔﻲ د ﺗﺪاوي ﻟﭙﺎره اروﭘﺎ ﺗﻪ ﺗﻠﻠﻰ وو‪.‬‬

‫ﺳﺮدار وﻟﻲ ﭼﻲ د ﺷﺎه ﭘﻪ ﻏﻴﺎب ﻛﻲ د ﻓﻮځ ﺳﻮق او اداراه د ده ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻛﻲ وه او د ﻛﻮﻣﺎﻧﺪو او اﻧﻀﺒﺎط دوه ﻣﻬﻤﻲ‬

‫ﻗﻄﻌﯥ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎً د ده ﺗﺮ واك ﻻﻧﺪې وې‪ ،‬ﺗﺮ دوو ﺑﺠﻮ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻛﻮر ﻛﻲ وﻧﻴﻮﻟﻰ ﺷﻮ‪ .‬ﺷﻬﺰاده اﺣﻤﺪﺷﺎه ﻫﻢ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ‬
‫ﻛﻮر ﻧﻪ او ﻣﺎرﺷﺎل ﺷﺎه وﻟﻲ ﺧﺎن ﻟﻪ ﭘﻐﻤﺎن ﻧﻪ وﻧﻴﻮل ﺷﻮل او د ﻋﺒﺪاﻟﻘﺪﻳﺮ ﻛﻮر ﺗﻪ اﻧﺘﻘﺎل او ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ ﺗﺮ ﻧﻈﺎرت ﻻﻧﺪې‬

‫وﺳﺎﺗﻠﻰ ﺷﻮل‪ .‬ﻧﻮر ﻧﻮ ﻧﻪ ﭘﻪ ټﻮل ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ داﺳﻲ څﻮك وو ﭼﻲ ﻟﻪ ﺷﺎﻫﻲ رژﻳﻢ ﻧﻪ دﻓﺎع وﻛړي او ﻧﻪ دا ﺳﻰ ﻋﺴﻜﺮي‬

‫‪156‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------------‬د  دار داؤد آد?‬

‫ﻗﻄﻌﻪ وه ﭼﻲ د ﻛﻮدﺗﺎﭼﻴﺎﻧﻮ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ راووځﻲ‪ .‬د ﺳﺤﺮ ﺗﺮ ﺷﭙږو ﺑﺠﻮ ﻛﻮدﺗﺎﭼﻴﺎن ﭘﻪ ټﻮل ﻛﺎﺑﻞ ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮي وو‪ .‬ﭘﻪ ‪7‬‬
‫ﺑﺠﻮ ﺳﺮدار داؤد ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻛﻮر ﻧﻪ ﻛﺎﺑﻞ راډﻳﻮ ﺗﻪ وﻻړ او ﺧﭙﻠﻪ ﻟﻨډه وﻳﻨﺎ ﺋﯥ واوروﻟﻪ او وﻟﺲ ﺗﻪ ﺋﯥ د ﺟﻤﻬﻮرى ﻧﻈﺎم‬

‫زﻳﺮى ورﻛړ‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺟﻤﻬﻮرى ﻧﻈﺎم ﭼﻲ د ﻛﻮدﺗﺎ ﻟﻪ ﻻري ﻣﺴﻠﻂ ﺷﻮى‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﻫﻢ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د ﻳﻮه ﻣﺴﺘﺒﺪ ﻏړي ﭘﻪ‬

‫ﻻس ﭼﻲ ﭘﺪې ﻧﻈﺎم ﻛﻲ ﻟﺲ ﻛﺎﻟﻪ ﺻﺪراﻋﻈﻢ وو او ﻛﻠﻮﻧﻪ ﻛﻠﻮﻧﻪ ﺋﯥ د دﻓﺎع د وزارت دﻧﺪه ﻫﻢ ﭘﻪ ﻏﺎړه وه‪ ،‬د ﭘﺎﭼﺎ د ﺗﺮه‬
‫زوى وو او ﻟﻪ وروﺳﺘۍ ﻟﺴﻴﺰى ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ د ﭘﺎﭼﺎ د اﻗﺘﺪار ﭘﻪ ټﻮل دوران ﻛﻲ د ﻫﯧﻮاد واﮔﻰ د ده ﭘﻪ اﺧﺘﻴﺎر ﻛﻲ وې‪.‬‬

‫داﺳﻲ ﺟﻤﻬﻮرﻳﺖ ﭼﻲ ﻧﻪ ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ اﻧﺘﺨﺎﺑﺎت ﺷﺘﻪ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﺟﻤﻬﻮر رﺋﻴﺲ‪ ،‬ﻧﻪ ﻣﻨﺘﺨﺐ ﭘﺎرﻟﻤﺎن‪ ،‬ﻧﻪ ﺳﻴﺎﺳﻲ‬

‫اﺣﺰاب‪ ،‬ﻧﻪ د ﻗﻠﻢ او وﻳﻨﺎ آزادي او آزاد ﻣﻄﺒﻮﻋﺎت!!!‬

‫ﻣﻮږ د دﻫﻤﺰﻧﮓ د ﻣﺤﺒﺲ ﭘﻪ ﻫﻐﻲ ﺗﻮرى ﺧﻮﻧﻴﻜﻲ د ﺳﺮدار داؤد د ﻛﻮدﺗﺎ د ﺑﺮي ﺧﺒﺮ او د ﺳﺮدار داؤد ﻟﻮﻣړۍ‬

‫وﻳﻨﺎ واورﯦﺪه‪ .‬ﻣﺎ ﺗﻪ ﺗﺮ ﻫﻐﻪ وﺧﺘﻪ د ژوﻧﺪ ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ ﺗﺮﺧﻪ او ﻏﻤﻨﺎﻛﻪ ﺧﺒﺮه ﻫﻤﺪا وه‪ .‬ﻛﻪ ﻟﻪ زﻧﺪان ﻧﻪ ﺑﻬﺮ ﻣﻲ دا ﺧﺒﺮ‬
‫اورﯦﺪﻟﯥ وى ﺷﺎﻳﺪ ﻫﻮﻣﺮه راﺑﺎﻧﺪي ﺳﺨﺘﻪ ﻧﻪ وى ﺗﻤﺎﻣﻪ ﺷﻮې‪ .‬زﻣﻮږ د ﺷﺪﻳﺪ ﺗﺸﻮﻳﺶ وﺟﻮﻫﺎت دا وو‪.‬‬

‫• ﻣﻮږ ﺗﻞ ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ ﻫﯧﻮاد ﻛﻲ د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﺑﺎﻧﻲ اوﺣﺎﻣﻲ ﮔڼﻠﻮ او ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﺗﻈﺎﻫﺮاﺗﻮ او اﺟﺘﻤﺎﻋﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﺑﻪ‬

‫ﻣﻮ د ده ﭘﻪ ﺧﻼف د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ډﻟﻮ د ﻣﺆﺳﺲ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺷﻌﺎروﻧﻪ ورﻛﻮل‪.‬‬

‫• ده ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﻟﻮﻣړۍ وﻳﻨﺎ ﻛﻲ ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺻﺮاﺣﺖ ﺳﺮه ووﻳﻞ ﭼﻲ د اﻗﺪام اﺻﻠﻲ ﻻﻣﻞ ﺋﯥ دا وو ﭼﻲ ﭘﺪې‬

‫وروﺳﺘﻴﻮ ﻛﻲ ﻣﺘﺮﻗﻲ ځﻮاﻛﻮﻧﻪ د ارﺗﺠﺎﻋﻰ ځﻮاﻛﻮﻧﻮ ﺗﺮ ﺑﺮﻳﺪوﻧﻮ ﻻﻧﺪې وو‪ ،‬د ځﻮاﻧﺎﻧﻮ د ﻣﺼﺌﻮﻧﻴﺖ او د ارﺗﺠﺎﻋﻰ‬

‫ځﻮاﻛﻮﻧﻮ د ودي د ﻣﺨﻨﻴﻮى ﻟﭙﺎره ﺑﺎﻳﺪ دا اﻗﺪام ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮى وى‪ .‬ﻣﻮږ ﺗﻪ د ده د دې ﭘﻴﻐﺎم ﻣﻌﻨﺎ څﺮﮔﻨﺪه وه‪ ،‬ﻣﻮږ ﭘﺪې‬
‫وﻳﻨﺎ ﻛﻲ د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﻟﭙﺎره د ﺑﺮﺑﻨډ ﮔﻮاښ ﻧښﻰ ﻟﻪ وراﻳﻪ ﻟﻴﺪﻟﯥ‪.‬‬

‫• د ده ﭘﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻛﻲ د ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻮﻧﻜﻮ اﻓﺴﺮاﻧﻮ ‪ 95%‬ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن وو ﭼﻲ ﻳﺎ د ﺧﻠﻖ او ﭘﺮﭼﻢ ﻏړي وو‪ ،‬ﻳﺎ ﭘﻪ‬

‫روﺳﻴﻪ ﻛﻲ ﺗﺮﺑﻴﻪ ﺷﻮي وو او ﻳﺎ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ اﻓﻜﺎرو ﺗﺮ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻻﻧﺪې ﺗﻠﻠﻲ وو او ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ وه ‪.‬‬

‫ﭘﺪﻏﻲ ﻛﻮدﺗﺎ ﻛﻲ ﭼﻲ ﻛﻮﻣﻮ څﯧﺮو ﺑﺮﺧﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ځﻴﻨﻮ د ﺛﻮر د اووﻣﻲ ﭘﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻛﻲ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻪ او ځﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﻳﻮې‬
‫او ﺑﻠﻴﻤﺮﺣﻠﯥ ﻛﯥ‪ ،‬ﭘﻪ ﻳﻮه او ﺑﻞ ﺷﻜﻞ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛړې‪.‬‬

‫• ﻟﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻧﻪ د ﻣﺨﻪ ﻣﻮږ ﺗﻪ د ﻫﯧﻮاد د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺟﺮﻳﺎﻧﺎﺗﻮ وﺿﻌﻴﺖ داﺳﻲ ﻣﻌﻠﻮﻣﯧﺪو ﭼﻲ روﺳﺎن ﺑﻪ ﺣﺘﻤﺎً ﭘﻪ‬

‫ﻛﻮم اﻗﺪام ﻻس ﭘﻮري ﻛﻮي‪ .‬د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﭼټﻜﻲ او ﭘﺮاﺧﻰ ودي‪ ،‬ﭘﻪ ټﻮﻟﻮ ﻋﻠﻤﻲ ﻣﺆﺳﺴﺎﺗﻮ د دې ﻧﻬﻀﺖ‬

‫ﺗﺴﻠﻂ‪ ،‬د اﻓﻐﺎﻧﻲ ټﻮﻟﻨﻲ د ځﻮان ﻧﺴﻞ او د ﻣﻨﻮرﻳﻨﻮ ﻟﻮى ﺷﻤﯧﺮ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﺳﺮه ﻳﻮ ځﺎى ﻛﯧﺪل‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ډﻟﻮ ﭘﻪ‬

‫ﺷﺎﺗﮓ‪ ،‬ﺿﻌﻒ او ﺗﻴﺎرى راﺗﻠﻮﻧﻜﯥ دوى وﯦﺮول او د دې ﺑﻬﻴﺮ ﺗﻮﻗﻒ او د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ ﺣﺎﻻﺗﻮ ﻛﻲ د ﻳﻮې داﺳﻲ‬
‫ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ راوﺳﺘﻠﻮ ﺗﻪ ﺋﯥ ﻫڅﻮل ﭼﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې ﺧﻮا د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ د ﻣﺰﻳﺪ ﺗﻘﻮﻳﻰ او ﭘﺮاﺧﻮاﻟﻲ ﻣﺨﻪ وﻧﻴﺴﻲ او ﻟﻪ ﺑﻠﻲ‬
‫‪157‬‬

‫د  دار داؤد آد? ‪ --------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺧﻮا د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د زوال ﻣﺨﻨﻴﻮى وﻛړي او ﭘﺪې ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺧﭙﻠﻲ ﮔټﻰ ﭘﺪې ﻣﻨﻄﻘﯥ ﻛﻲ ﺧﻮﻧﺪي وﺳﺎﺗﻲ‪ .‬ﻟﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﻧﻪ‬

‫ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ داﺳﻲ ځﻮاك ﭘﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻪ راﺗﻠﻮ ﭼﻲ ﭘﺪې ﺷﺮاﻳﻄﻮ ﻛﻲ دي ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﻛﻲ د ﻳﻮه ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺗﺤﻮل ﺿﺮورت‬
‫اﺣﺴﺎس ﻛړي او د ﻋﺴﻜﺮي ﻛﻮدﺗﺎ ﺗﻮان دي وﻟﺮي‪.‬‬

‫• د ﻛﻮدﺗﺎﭼﻴﺎﻧﻮ د ﻧﻮﻣﻮﻧﻮ ﻟﻪ ﻣﺰﻳﺪ څﺮﮔﻨﺪﯦﺪو او د ﻣﺮﻛﺰي ﻛﻤﻴټﻰ د ﻏړو او د ﻛﺎﺑﻴﻨﯥ ﻟﻪ اﻋﻼن ﺳﺮه زﻣﻮږ‬

‫ﺗﺸﻮﻳﺶ ﻻ زﻳﺎت ﺷﻮ‪ ،‬دې ﻧﺘﻴﺠﻰ ﺗﻪ ورﺳﯧﺪو ﭼﻲ دا د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ اﺷﺎره او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻮ اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﺗﺮﺳﺮه‬
‫ﺷﻮې ﻛﻮدﺗﺎ ده‪ ،‬د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ د ټﻜﻮﻟﻮ دﻧﺪه ﭘﻪ ﻏﺎړه ﻟﺮي‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻛﺎﻣﻠﻲ ﺳﻠﻄﯥ ﻟﭙﺎره ﺑﻪ ﻻر آواروي او‬

‫زﻣﻮږ ﻫﯧﻮاد ﺑﻪ د ﻣﺮﻛﺰي آﺳﻴﺎ د ﻧﻴﻮل ﺷﻮﻳﻮ ﻫﯧﻮادو ﻟﻪ ﺑﺮﺧﻠﻴﻚ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﻛﻮي‪.‬‬

‫• وﻟﺲ ﺗﻪ د ﺧﻄﺎب ﺗﺮﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې ﭼﻲ ﺳﺮدار داؤد ﻛﻮﻣﻪ راډﻳﻮﺋﻰ وﻳﻨﺎ درﻟﻮده‪ ،‬د ﻫﯧﻮاد د ﻫﻐﻪ وﺧﺖ د‬

‫ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﭘﻪ اﺻﻄﻼﺣﺎﺗﻮ ﭘﻮه ﻛﺴﺎﻧﻮ دا وﻳﻨﺎ د ﺑﺒﺮك ﻛﺎرﻣﻞ د وﻳﻨﺎﮔﺎﻧﻮ ﻛﺎﭘﻰ وﮔڼﻠﻪ‪ ،‬ﻣﺤﺘﻮى او اﻟﻔﺎظ ﺋﯥ‬
‫داﺳﻲ وو ﭼﻲ ﻫﺮ ﭼﺎ ﮔﻤﺎن ﻛﻮﻟﻮ ﭼﻲ دا وﻳﻨﺎ ﻳﺎ ﻛﺎرﻣﻞ ﻟﻴﻜﻠﯥ او ﻳﺎ د ده ﻟﻪ ﻟﻴﻜﻨﻮ ﻧﻪ ﻛﺎﭘﻲ ﺷﻮې‪.‬‬

‫• روﺳﻴﻪ او ﻫﻨﺪ دوه ﻫﻐﻪ ﻫﯧﻮادوﻧﻪ وو ﭼﻲ د داؤد ﺟﻤﻬﻮرﻳﺖ ﺋﯥ ﺗﺮ ﻧﻮرو د ﻣﺨﻪ ﭘﻪ رﺳﻤﻴﺖ وﭘﻴﮋاﻧﺪو‪ .‬د‬

‫روﺳﻴﻰ او ﻫﻨﺪ ﻣﻄﺒﻮﻋﺎﺗﻮ ﺳﺮدار داؤد د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﻣﺘﺮﻗﻲ ﻧﻬﻀﺖ "ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ﺑﻬﻴﺮ " ﻣﺆﺳﺲ او ﺑﺎﻧﻲ ﮔﺎڼﻮ او د‬
‫ده ﻛﻠﻜﻪ ﺳﺘﺎﻳﻨﻪ ﺋﯥ ﻛﻮﻟﻪ‪.‬‬

‫• ﮔﻤﺎن ﻣﻮ دا وو ﭼﻲ د ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ ﻻس ﺑﻪ ﻧﻪ ﻳﻮازې د ﻛﻤﻮﻧﻴﺰم ﻣﺨﺎﻟﻒ ځﻮاﻛﻮﻧﻪ ټﻜﻮل ﻛﯧږي ﺑﻠﻜﻲ زﻣﻮږ‬

‫ﻫﯧﻮاد ﺑﻪ ﻟﻪ ﭘﺎﻛﺴﺘﺎن ﺳﺮه ﭘﻪ ﺟﮕړي ﻛﻲ ښﻜﻴﻞ ﻛﯧږي او ﭘﺪې ﺗﺮﺗﻴﺐ ﺑﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻧﻈﺎﻣﻲ اډې‬

‫ﺑﺪﻟﯧږي‪.‬‬

‫• د ﺳﺮدار داؤد د ﻛﺎﺑﻴﻨﯥ ﺟﻮړښﺖ داﺳﻲ وو‪:‬‬
‫‪1‬ـ ﺳﺮدار داؤد‪ ،‬ﺟﻤﻬﻮر رﺋﻴﺲ‪ ،‬ﺻﺪراﻋﻈﻢ‪ ،‬د ﺧﺎرﺟﻪ ﭼﺎرو وزﻳﺮ او د دﻓﺎع وزﻳﺮ‪.‬‬
‫‪2‬ـ ﺣﺴﻦ ﺷﺮق د ﺻﺪراﻋﻈﻢ ﻣﻌﺎون‪.‬‬
‫‪3‬ـ ډاﻛﺘﺮ ﻋﺒﺪاﻟﻤﺠﻴﺪ د ﻋﺪﻟﻴﻰ وزﻳﺮ‪.‬‬
‫‪4‬ـ ﻋﺒﺪاﻻﻟﻪ د ﻣﺎﻟﻴﻰ وزﻳﺮ‪.‬‬
‫‪5‬ـ ﻓﻴﺾ ﻣﺤﻤﺪ د ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭼﺎرو وزﻳﺮ‪.‬‬
‫‪6‬ـ ﭘﺎﭼﺎﮔﻞ وﻓﺎدار د ﺳﺮﺣﺪاﺗﻮ وزﻳﺮ‪.‬‬

‫‪158‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------------‬د  دار داؤد آد?‬

‫‪7‬ـ ډاﻛﺘﺮ ﻧﻈﺮﻣﺤﻤﺪ ﺳﻜﻨﺪر د ﺻﺤﺖ ﻋﺎﻣﯥ وزﻳﺮ‪.‬‬
‫‪8‬ـ ﭘﻮﻫﺎﻧﺪ ﻋﺒﺪاﻟﻘﻴﻮم وردك د ﺻﻨﺎﻳﻌﻮ وزﻳﺮ‪.‬‬
‫‪9‬ـ ﻧﻌﻤﺖ اﷲ ﭘﮋواك د ﻣﻌﺎرف وزﻳﺮ‪.‬‬
‫‪10‬ـ ﺟﻴﻼﻧﻲ ﺑﺎﺧﺘﺮى د زراﻋﺖ وزﻳﺮ‪.‬‬
‫‪11‬ـ د ﭘﻼن او ﺗﺠﺎرت وزارﺗﻮﻧﻮ ﭼﺎري د ﻫﻤﺪې وزارﺗﻮﻧﻮ ﻣﺨﻜﻨﻴﻮ ﻣﻌﺎوﻧﻴﻨﻮ ﺗﻪ وﺳﭙﺎرل ﺷﻮي‪.‬‬
‫ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ ﺳﺮدار داؤد ﻛﻮﺷﺶ ﻛﺎوو د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﭘﯧﮋﻧﺪل ﺷﻮﻳﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻪ زﻳﺎت ﺷﻤﯧﺮ ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻴﻨﻪ‬

‫ﻛﻲ و ﻧﻪ ﻧﻴﺴﻲ ﺗﺮ څﻮ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻣﺘﻬﻢ ﻧﺸﻲ‪ ،‬ﺳﺮه ﻟﺪې د ده د ﻛﺎﺑﻴﻨﯥ ﻟﻪ ﻏړو ﻻﻧﺪې ﻛﺴﺎن د‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﻲ ډﻟﻮ ﻣﻠﮕﺮى وو‪.‬‬

‫‪1‬ـ ﻓﻴﺾ ﻣﺤﻤﺪ ﭼﻲ د ﺧﻠﻖ ډﻟﻲ ﻏړى وو‪ ،‬ﭘﻪ روﺳﻴﻰ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻛړي وو‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ دوﻫﻤﻲ‬

‫ﻛﻮدﺗﺎ ﻛﻲ ﺋﯥ ﺑﺮﺧﻪ واﺧﻴﺴﺘﻪ او ﭘﻪ ځﺪراڼﻮ ﻛﻲ د ﻳﻮه ﻣﺠﺎﻫﺪ ﭘﻪ ﻻس ﻫﻠﻪ ﭘﻪ ﻗﺘﻞ ورﺳﯧﺪو ﭼﻲ د دوﻟﺖ ﻟﻪ ﻟﻮري‬

‫ﺳﻴﻤﻲ ﺗﻪ ﻟﯧږل ﺷﻮى وو‪ ،‬د ﺧﭙﻠﻲ درې ﻣﺸﺮان ﺋﯥ ﻟﻪ ﺧﻠﻘﻰ دوﻟﺖ ﺳﺮه ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻛﻮل او ﻫﻐﻮى ﺗﻪ ﺋﯥ ﻟﻪ ځﺎن‬
‫ﺳﺮه ‪ 28000‬ډاﻟﺮ وړي وو‪.‬‬

‫‪2‬ـ ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﻴﺪ ﻣﺤﺘﺎط ﭼﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د اﻗﺘﺪار ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﺗﺮ ﭘﺎﻳﻪ د دوى ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ وو‪ ،‬د دوى‬

‫ﻣﺮﺳﺘﻪ ﺋﯥ ﻛﻮﻟﻪ او ﭘﻪ ﭘﺎى ﻛﻲ ﺋﯥ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ او ﻣﺴﻌﻮد ﺗﺮﻣﻨځ د راﺑﻂ وﻇﻴﻔﻪ ﺗﺮ ﺳﺮه ﻛړه‪.‬‬
‫‪3‬ـ ﺣﺴﻦ ﺷﺮق ﭼﻲ د ﻧﺠﻴﺐ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ د ﺻﺪراﻋﻈﻢ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ و ټﺎﻛﻞ ﺷﻮ‪.‬‬
‫‪4‬ـ ﭘﮋواك ﭼﻲ ﺗﺮ ﭘﺎﻳﻪ ﺋﯥ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ وﻛړه‪.‬‬

‫‪5‬ـ ﭘﺎﭼﺎ ﮔﻞ وﻓﺎدار ﭼﻲ ﺗﺤﺼﻴﻼت ﺋﯥ ﭘﻪ روﺳﻴﻪ ﻛﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﻛړي او ﻫﻤﺎﻟﺘﻪ ﺋﯥ واده ﻛړى وو او ﺧﻠﻘﻴﺎﻧﻮ ﻫﻐﻪ‬

‫ﺧﭙﻞ ﻏړى ﮔﺎڼﻮ‪.‬‬

‫‪6‬ـ ﻏﻮث اﻟﺪﻳﻦ ﻓﺎﻳﻖ ﭼﻲ ﺗﺮ ﭘﺎﻳﻪ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮ‪.‬‬
‫ﭘﻪ ﻻﻧﺪې ﺳﻄﺢ ﻛﻲ د دوﻟﺖ ټﻮل ﺣﺴﺎس ﭘﺴﺘﻮﻧﻪ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ ﭘﺮﯦﻮﺗﻞ‪ .‬د ﻛﻮرﻧﻴﻮ ﭼﺎرو وزارت د‬

‫دوى ﭘﻪ اﺻﻠﻲ اډې ﺑﺪل ﺷﻮ‪ .‬ﻫﻐﻮى د ﻓﻮځ ﭘﻪ ﺑﯧﻼ ﺑﯧﻠﻮ ﺑﺮﺧﻮ ﺧﭙﻠﻲ ﻣﻨﮕﻮﻟﻲ داﺳﻲ ټﻴﻨﮕﻲ ﻛړې ﭼﻲ د ﺧﭙﻠﻲ دوﻫﻤﻲ‬
‫ﻛﻮدﺗﺎ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻻر اواره ﻛړه‪.‬‬

‫‪159‬‬

‫د  دار داؤد آد? ‪ --------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ځﻴﻨﻲ ﺣﻠﻘﻰ داﺳﻲ ﻓﻜﺮ ﻛﻮي ﭼﻲ د ﺳﺮﻃﺎن د ‪ 26‬ﻛﻮدﺗﺎ د ﺳﺮدار داؤد د ځﺎن ﻏﻮښﺘﻨﻲ او ﻗﺪرت ﺗﻪ د رﺳﯧﺪو‬

‫ﻟﻪ ﺗﻠﻮﺳﻰ راوﻻړه ﺷﻮې‪ ،‬ده ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﺳﺮه د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻟﻪ ﻻري ﻏﻮښﺘﻞ ﻗﺪرت ﺗﻪ ورﺳﯧږي‪ ،‬ﺑﻞ داﺳﻲ ځﻮاك ﺋﯥ‬

‫ﻧﻪ ﻟﻴﺪو ﭼﻲ د ﻫﻐﻮى ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ دا ﻛﻮدﺗﺎ ﺗﺮﺳﺮه ﻛړى‪ .‬ﺧﻮ ﺣﻘﻴﻘﺖ دا دى ﭼﻲ د دﻏﻲ ﻛﻮدﺗﺎ ﭘﻼن ﭘﻪ ﻣﺴﻜﻮ ﻛﻲ ﺟﻮړ‬
‫ﺷﻮى‪ ،‬د ﻋﻤﻠﻲ ﻛﻮﻟﻮ دﻧﺪه ﺋﯥ ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ د روﺳﻴﻰ ﺳﻔﺎرت ﺗﻪ ﺳﭙﺎرل ﺷﻮې وه‪ .‬د روﺳﻴﻰ ﺳﻔﺎرت‪ ،‬ﻫﻐﻪ اﻓﺴﺮان‬

‫ﭼﻲ ﭘﻪ ﻣﺴﻜﻮ ﻛﻲ روزل ﺷﻮي او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺖ ﺣﺰب ﻏړي وو‪ ،‬ﻣﺆﻇﻒ ﻛړل ﭼﻲ د ﺳﺮدار داؤد ﺗﺮ ﻗﻴﺎدت ﻻﻧﺪې ﻛﻮدﺗﺎ‬

‫ﻛﻲ ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻮ ﺗﻪ ﻣﻼ وﺗړى‪ .‬ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ د روﺳﻴﻰ ﺳﻔﺎرت ﺗﻪ ﻫﻤﺪا راز دﻧﺪه ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﻳﻮ ځﻞ ﺑﻴﺎ وﺳﭙﺎرل ﺷﻮه‬

‫ﭼﻲ ﻣﺴﻜﻮ د ﺳﺮدار داؤد د ﻟﺮي ﻛﻮﻟﻮ ﻓﻴﺼﻠﻪ وﻛړه‪ ،‬دا ځﻞ ﺋﯥ وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ ﺣﺴﻦ ﺷﺮق د داؤد ﭘﻪ ﺧﻼف ﻳﻮې‬

‫ﻛﻮدﺗﺎ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻛړي‪ .‬ﺣﺴﻦ ﺷﺮق ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﻟﻴﻜﻲ‪" .‬د ‪ 1354‬ﻛﺎل د ﺣﻮت ﭘﻪ ﻣﻴﺎﺷﺖ ﻛﻲ د ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد ﺳﻔﻴﺮ‬

‫ﺟﻼﻟﺘﻤﺂب ﭘﻮزاﻧﻒ‪ ،‬د ﺻﺪارت ﭘﻪ ﻣﺎڼۍ ﻛﯥ‪ ،‬ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ ښﺎﻏﻠﻲ اﻳﺮﺷﻒ د ﺳﻔﺎرت ﻣﺴﺘﺸﺎر ﻫﻢ د‬

‫ﺗﺮﺟﻤﺎﻧۍ ﻟﭙﺎره د ده ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻛﻮﻟﻪ‪ ،‬ﻣﺎ ﺗﻪ وړاﻧﺪﻳﺰ وﻛړ ﭼﻲ‪ :‬د ﻓﻮځ ځﻴﻨﻲ اﻓﺴﺮان او ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻪ ﭼﻲ زﻣﻮږ‬
‫د ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﺗﺮﻣﻨځ د ښﻮ ﻋﻼﻳﻘﻮ ﺳﺮه ﺧﺎﺻﻪ ﻋﻼﻗﻪ ﻟﺮي‪ ،‬ﻛﻪ ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻤﺎﻳﻞ ﻟﺮئ د ﺷﻮروي اﺗﺤﺎد ﺳﻔﺎرت ﺣﺎﺿﺮ دي دا‬
‫ﻛﺴﺎن ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻪ ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛړي‪ ،‬ﺗﺮڅﻮ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻟﻪ ﻣﺸﻮرى ﺳﺮه ﺳﻢ ﻣﺒﺎرزه وﻛړي… ﻛﺮﺑﺎس ﭘﻮش ﻫﺎ… ‪ 139‬ﻣﺦ"‬

‫ﻫﻤﺪﻏﻪ ﺳﻔﺎرت ﺳﺮدار داؤد ﺗﻪ ﻫﻢ دا ﺧﺒﺮه ﻛړې وه او ﻫﻐﻪ ﺋﯥ ﻳﻮې داﺳﻲ ﻛﻮدﺗﺎ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻛړى وو ﭼﻲ ﻫﻤﺪﻏﻮ‬

‫اﻓﺴﺮاﻧﻮ او ﺳﻴﺎﺳﻲ ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻮ ﺗﺮﺳﺮه ﻛړه‪.‬‬

‫روﺳﺎﻧﻮ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺟﻮړښﺖ داﺳﻲ ﮔﺎڼﻮ ﭼﻲ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ﺋﯥ د ﻳﻮې ﻟﻮﻳﻲ ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ ﻟﭙﺎره ﺟﻮﮔﻪ ﻧﻪ‬

‫ﮔڼﻞ‪ .‬د دوى ﻣﺠﻤﻮﻋﻰ ﺷﻤﯧﺮ ډﯦﺮ ﻣﺤﺪود ورﺗﻪ ﺑﺮﻳښﯧﺪو‪ .‬ﭘﺪې ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ ﻧﻪ وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻳﻮازې ﺳﺮ ﻧﻈﺎم راﻧﺴﻜﻮر‬

‫او ﻗﺪرت ﺗﺮ ﻻﺳﻪ ﻛړي او ﭘﺪې ﻫﯧﻮاد ﺣﻜﻮﻣﺖ وﻛړي ﺷﻲ‪ .‬دوى ﺳﺮدار داؤد د دې ﻟﭙﺎره اﻧﺘﺨﺎب ﻛړ ﭼﻲ ﻫﻐﻪ د‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻏړى دى‪ ،‬اﻓﻐﺎن وﻟﺲ ﺑﻪ د ده ﭘﻪ ﻻس ﺗﺒﺪﻳﻠﻲ د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ د داﺧﻠﻲ ﻣﻨﺎزﻋﯥ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﮔڼﻲ او ﺧﺎص‬

‫ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ او ﺣﺴﺎﺳﻴﺖ ﺑﻪ ﻧﻪ ښﻴﻲ‪ .‬د ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ ﻻس ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯥ ﻛﺎر ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻲ او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د‬

‫دوﻫﻤﻲ ﻛﻮدﺗﺎ ﻟﭙﺎره ﻻر آواره ﺷﻲ‪ .‬ﭘﺪې وﺧﺖ ﻛﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻣﺠﻤﻮﻋﻰ ﺷﻤﯧﺮ ﭘﻪ ﻓﻮځ او ﻟﻪ ﻓﻮځ ﻧﻪ ﺑﻬﺮ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً‬

‫‪ 3000‬ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺗﻪ رﺳﯧﺪو‪ ،‬دې وړوﻛﻲ ټﻮﻟﮕﻲ ﭘﻪ اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻛﻮﻟﻮ ﺗﻮان ﻧﻪ درﻟﻮد‪ .‬روﺳﺎﻧﻮ ﺣﺘﻰ د داؤد‬

‫د راﭘﺮځﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻫﻢ ﻛﻤﻮﻧﺴﺖ ﺣﺰب ﭘﺪاﺳﻲ ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ ﻧﻪ ﮔﺎڼﻮ ﭼﻲ ﻳﻮازې اﻗﺪام وﻛړي او ﭘﻪ ﺑﺮﺑﻨډه ﺗﻮﮔﻪ ﭘﻪ‬

‫اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﺣﻜﻮﻣﺖ وﻛړي ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ د ﺳﺮدار داؤد ﭘﻪ راوﺳﺘﻠﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ د ﻫﯧﻮاد ټﻮل ﻣﻠﻜﻲ او ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺣﺴﺎس‬

‫ﭘﺴﺘﻮﻧﻪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړي وو‪ ،‬د ﻫﻤﺪې ﻟﭙﺎره ﺋﯥ د ﺣﺴﻦ ﺷﺮق ﭘﻪ څﯧﺮ ﻳﻮﻛﺲ د دې ﻟﭙﺎره ﻏﻮره ﮔﺎڼﻮ ﭼﻲ د داؤد د‬

‫راﭘﺮځﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﺮﺳﺘﻪ ﻛﻮدﺗﺎ وﻛړي‪ .‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﺳﺮدار داؤد ﺗﺮ ﺳﻴﻮرى ﻻﻧﺪې ﺧﭙﻞ‬

‫‪160‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------------‬د  دار داؤد آد?‬

‫ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻦ ﭘﻪ ډﯦﺮه ﺑﯥ رﺣﻤۍ وځﭙﻞ‪ ،‬ځﻴﻨﻲ ﺋﯥ اﻋﺪام ﻛړل‪ ،‬ځﻴﻨﻲ ﺋﯥ ﭘﻪ اوږدو ﻣﻮدو ﺑﻨﺪ ﻣﺤﻜﻮم ﻛړل او‬

‫ډﯦﺮ ﻧﻮر ﺋﯥ د ﻫﯧﻮاد ﭘﺮﯦښﻮدو ﺗﻪ اړﻛﺮل‪.‬‬

‫ﻟﻪ ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺳﺮه څﻪ وﺷﻮل؟‬
‫د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ټﻮل ﻏړي د څﻪ ﻣﻮدې ﻟﭙﺎره ﭘﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻛﻲ وﺳﺎﺗﻞ ﺷﻮل‪ .‬ﺳﺮدار داؤد ډﯦﺮ اﺣﺘﻴﺎط ﻛﺎوو ﭼﻲ د ده‬

‫اﻧﻘﻼﺑﻲ ﻣﻠﮕﺮى د ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻏړي ﺗﻮﻫﻴﻦ او ﺗﺤﻘﻴﺮ ﻧﻜړي او ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً ﺳﺮداروﻟﻲ ﺗﻪ ﺻﺪﻣﻪ و ﻧﻪ رﺳﻮي‪ .‬ﻛﻪ څﻪ‬

‫ﻫﻢ ﺳﺮدار وﻟﻲ د ده ﺗﺮټﻮﻟﻮ ﺳﺘﺮ رﻗﻴﺐ وو‪ .‬ده ﻟﻪ ﻧﻮرو ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﺳﺮه ﻫﺮه ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﺟﺎﺋﺰه ﮔڼﻠﻪ‪ ،‬د دوى اﻋﺪام‪ ،‬د اوږدې‬
‫ﻣﻮدې ﻟﭙﺎره ﺑﻨﺪي ﻛﻮل‪ ،‬ځﻮرول‪ ،‬ﺗﺤﻘﻴﺮ‪ ،‬ﺗﻮﻫﻴﻦ او د ﺷﺘﻤﻨﻴﻮ ﻣﺼﺎدره‪ ،‬ﻫﺮڅﻪ ورﺗﻪ ﺟﺎﺋﺰ ﺑﺮﻳښﯧﺪو ﺧﻮ ﻟﻪ ﺷﺎﻫﻲ‬

‫ﻛﻮرﻧۍ ﺳﺮه دا راز ﺳﻠﻮك ﺋﯥ ﻧﺸﻮ زﻏﻤﻠﻲ‪ .‬ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن ﺧﭙﻠﻪ اﺳﺘﻌﻔﺎء ﭘﻪ ﻟﻴﻜﻠﯥ ﺗﻮﮔﻪ را وﻟﯧږﻟﻪ‪ ،‬داؤد ﺗﻪ ﺋﯥ د ورور‬

‫ﺧﻄﺎب وﻛړ او د ده د ﺑﺮﻳﺎ ﻫﻴﻠﻪ ﺋﯥ څﺮﮔﻨﺪه ﻛړه‪ ،‬ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ ﺳﺮدار داؤد د ده ﻛﻮرﻧۍ ﺗﻪ ﻟﻪ ﻫﯧﻮاد ﻧﻪ د وﺗﻠﻮ اﺟﺎزه‬

‫ورﻛړه‪ ،‬د ﻛﺎﺑﻞ ﺗﺮ ﻫﻮاﻳﻲ ډﮔﺮ ﭘﻮري ﭘﻪ ډﯦﺮ اﻋﺰاز‪ ،‬اﺣﺘﺮام او اﺣﺘﻴﺎط ورﺳﻮل ﺷﻮه‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﻠﺘﻪ د څﺎرﻧﺪوى د ﻗﻮﻣﻨﺪان‬

‫ﭘﻪ اﻣﺮ د دوى ټﻮل ﺑﻜﺴﻮﻧﻪ او ﺣﺘﻰ ﺟﺎﻣﯥ وﻟټﻮل ﺷﻮل‪ ،‬ﮔﺎڼﯥ‪ ،‬ﭘﻴﺴﯥ او ﺟﻮاﻫﺮات ﺗﺮې واﺧﻴﺴﺘﻞ ﺷﻮل‪ .‬داؤد د‬
‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻟﻮري داﺳﻲ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﺷﻮى وو ﭼﻲ ﺣﺘﻰ د ﺧﭙﻠﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﻏړي ﺋﯥ ﻫﻢ ﻟﺪاﺳﻲ ﺗﻮﻫﻴﻦ او ﺗﺤﻘﻴﺮ ﻧﻪ ﻧﺸﻮ‬

‫ژﻏﻮرﻟﻰ‪.‬‬

‫داؤد ﺧﺎن د ﭘﺎﭼﺎ ﻟﭙﺎره د ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ ‪ 5000‬داﻟﺮ ﻣﻌﺎش وټﺎﻛﻮ‪ .‬ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﭘﻪ ﻣﺮﻛﺰي ﻛﻤﻴټﻰ ﻛﻲ د ﺑﺤﺚ ﭘﻪ‬

‫دوران ﻛﯥ‪ ،‬ﻋﺒﺪاﻟﺤﻤﻴﺪ ﻣﺤﺘﺎط ووﻳﻞ‪ :‬ﻛﻪ ﭘﺎﭼﺎ ښﻪ ﺳړى وي او د دوﻣﺮه ﻣﻌﺎش ﻣﺴﺘﺤﻖ وي ﻧﻮ ښﻪ ده ﭼﻲ ﺑﯧﺮﺗﻪ‬

‫راوﻏﻮښﺘﻞ ﺷﻲ او ﻛﻪ ﻧﻪ ﻧﻮ د ﻫﯧﻮاد ﭘﺪې ﺑﺪ اﻗﺘﺼﺎدي ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ﻫﺮه ﻣﻴﺎﺷﺖ ‪ 5000‬داﻟﺮ ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﻟﯧږل ﻧﺎﻣﻨﺎﺳﺐ‬

‫ﻛﺎر دى!! ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ دا ﻣﻘﺪار ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺮﺳﺘﻪ د اﻓﻐﺎﻧﺴﺘﺎن ﭘﻪ څﯧﺮ ﻫﯧﻮاد ﻟﭙﺎره ﻟﻪ ﺗﻮاﻧﻪ زﻳﺎﺗﻪ وه‪ ،‬ﺧﻮ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﻟﭙﺎره‬

‫ﺋﯥ ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻧﻪ ﻛﺎوو‪ ،‬د ده اﻧﺘﻈﺎر دا وو ﭼﻲ د ﺳﻌﻮدي ﭘﺎﭼﺎ ﺑﻪ د ده ﺳﺘﻮﻧﺰه ﺣﻞ ﻛړي‪ ،‬ﻟﻪ رﻳﺎض ﻧﻪ ﺋﯥ د ﻛﺎﻓﻰ ﻣﺮﺳﺘﻲ‬
‫ﻃﻤﻊ درﻟﻮده‪ ،‬ﺧﻮ داﺳﻲ وﻧﺸﻮل‪ .‬د ﺳﻌﻮدي ﺣﻜﻮﻣﺖ د ده ﭘﻮښﺘﻨﻪ ﻫﻢ وﻧﻜړه‪ ،‬د ده ﻫﻴڅ ﻟﻴﻚ ﺗﻪ ﺋﯥ ځﻮاب ﻫﻢ وﻧﻪ‬
‫واﻳﻮ او څﻪ ﺧﻮاﺧﻮږى ﺋﯥ ﻫﻢ وﻧښﻮده‪ .‬ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻲ د اﻳﺮان ﭘﺎﭼﺎ ﭘﻪ روم ﻛﻲ ﺧﭙﻞ ﺳﻔﻴﺮ ﺗﻪ وﻇﻴﻔﻪ ورﻛړه ﭼﻲ د‬

‫ﻇﺎﻫﺮﺷﺎه ﻣﺼﺎرف ﭘﻪ ﻏﺎړه واﺧﻠﻲ‪.‬‬

‫ﻣﻴﺮ اﺳﺪاﷲ ﻋﻠﻢ د رﺿﺎﺷﺎه د درﺑﺎر وزﻳﺮ ﭘﻪ ﺧﭙﻞ ﻛﺘﺎب "ﻳﺎدداﺷﺘﻬﺎى ﻋﻠﻢ" ﻛﻲ د ﻫﻐﻪ ﻟﻴﻚ ﻣﺘﻦ ﻧﻘﻞ ﻛړي‬

‫ﭼﻲ ﭘﻪ روم ﻛﻲ د اﻳﺮان ﺳﻔﻴﺮ د درﺑﺎر ﺧﺪﻣﺖ ﺗﻪ ﻟﯧږﻟﻰ‪:‬‬
‫ﺳﻔﺎرت ﺷﺎﻫﻨﺸﺎﻫﻲ اﻳﺮان‬

‫‪161‬‬

‫د  دار داؤد آد? ‪ --------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺑﻴﺴﺖ و ﺳﻮم ﻓﺮوردﻳﻦ ﻣﺎه ‪1353‬‬
‫ﺳﺮور ﻣﻌﻈﻢ ﻗﺮﺑﺎن ﺣﻀﺮﺗﻌﺎﻟﻲ ﮔﺮدم‬
‫ﭘﺲ از ﺗﻘﺪﻳﻢ ﻋﺮض اﺣﺘﺮام ﻣﺮاﺗﺐ زﻳﺮ را ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﺨﺘﺼﺮ ﺑﻪ اﺳﺘﺤﻀﺎر ﻣﻴﺮﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬
‫ﻣﻄﺎﻟﺒﻰ را ﻛﻪ ﻃﻰ ﻧﺎ ﻣﻪ اﺧﻴﺮ ﻣﺮﻗﻮم ﻓﺮﻣﻮده ﺑﻮدﻳﺪ ﺑﻪ اﺳﺘﺤﻀﺎرﺷﺎن رﺳﺎﻧﻴﺪم‪ .‬ﻋﻨﺎﻳﺖ ﻣﺨﺼﻮص ﻫﻤﺎﻳﻮﻧﻲ در‬

‫ﻣﻮرد ﺗﻬﻴﻪ ﻣﻨـﺰل‪ ،‬ﻣﮋده ﺳﻼﻣﺖ ﺳﺮدار ﻋﺒﺪاﻟﻮﻟﻲ‪ ،‬اﺷﺘﻐﺎل واﻻﺣﻀﺮت ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد در اﻳﺮان اﻳﺮ "ﺷﺮﻛﺖ‬

‫ﻫﻮاﭘﻴﻤﺎﺋﻰ اﻳﺮان" از ﻣﺮاﺣﻢ اﻋﻠﻴﺤﻀﺮت ﻫﻤﺎﻳﻮﻧﻲ ﺷﺎﻫﻨﺸﺎه ﻣﺪت ﻧﻴﻢ ﺳﺎﻋﺖ ﺑﺎ ﻗﻴﺎﻓﻪ ﺑﺴﻴﺎر ﺣﻖ ﺷﻨﺎس‬
‫ﺳﭙﺎﺳﮕﺰارى ﻧﻤﻮدﻧﺪ و واﻻﺣﻀﺮت ﺑﻠﻘﻴﺲ ﻧﻴﺰ از ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻰ ﮔﺮﻳﻪ ﻛﺮد و ﺧﻮاﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﺗﺸﻜﺮ و ﺣﻖ ﺷﻨﺎﺳﻰ‬

‫ﺧﻮد و دﺧﺘﺮاﻧﺶ را ﺑﻪ ﭘﻴﺸﮕﺎه ﻣﻠﻮﻛﺎﻧﻪ ﺗﻘﺪﻳﻢ دارم‪ .‬واﻻﺣﻀﺮت ﺑﻠﻘﻴﺲ و ﺷﺨﺺ اﻋﻠﻴﺤﻀﺮت ﻣﺤﻤﺪ ﻇﺎﻫﺮﺷﺎه از‬
‫وﻳﻼﺋﻰ ﻛﻪ ﭘﻴﺪا ﺷﺪه ﺑﺎزدﻳﺪ ﻧﻤﻮده اﻧﺪ‪ .‬وﻳﻼﺋﻰ اﺳﺖ ﺑﺎ ‪ 5‬اﻃﺎق ﺧﻮاب‪ 6 ،‬ﺳﺎﻟﻦ و ﻧﺎﻫﺎر ﺧﻮري‪ ،‬ﺳﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﻛﻪ ﺑﻴﺶ‬
‫از ‪ 400‬ﻣﺘﺮ زﻳﺮﺑﻨﺎ دارد‪ .‬آﻗﺎى ﺧﺴﺮوى ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ ﺑﻮدن اﻣﺮ و اﻳﻨﻜﻪ واﻗﻌﺎً ﻣﺮد ﻣﻄﻤﺌﻦ و ﻗﺎﺑﻞ اﻋﺘﻤﺎد‬

‫اﺳﺖ ﻣﺄﻣﻮر اﻧﺠﺎم و ﺗﻌﻘﻴﺐ ﻛﺎر ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﻧﻘﺸﻪ و ﻣﺸﺨﺼﺎت ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن را ﺧﻮاﺳﺘﻪ ام‪.‬‬

‫ﻗﻴﻤﺖ آن در ﺣﺪود ﻳﻚ ﻣﻠﻴﻮن و دوﻳﺴﺖ ﻫﺰار ﺗﻮﻣﺎن ﻣﻴﺸﻮد ﻛﻪ ﻣﻴﮕﻮﻳﻨﺪ اﻛﺎزﻳﻮن اﺳﺖ و ﺷﺎﻧﺲ آﻧﻬﺎ ﺑﻮده‬

‫ﻛﻪ درﺳﺖ ﻣﻄﺎﺑﻖ اﺣﺘﻴﺎﺟﺎت و ﺳﻠﻴﻘﻪ ﺷﺎن ﻣﻴﺒﺎﺷﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﻳﻜﻰ دو ﻧﻮع ﻣﺎﻟﻴﺎت و ﺗﺎﻛﺲ و ‪ 5‬درﺻﺪ ﺣﻖ آژاﻧﺲ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ‬
‫آن ﺗﻌﻠﻖ ﻣﻴﮕﻴﺮد ﻛﻪ ﻗﺮار اﺳﺖ ﺑﺎ وﻛﻴﻞ ﻣﺬاﻛﺮه و ﻣﺸﻮرت ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬اﻟﺒﺘﻪ ﻣﺒﻠﻤﺎن ﻫﻢ ﻻزم دارد‪.‬‬

‫ﺑﻪ دﻻﺋﻠﻰ ﻛﻪ ﻣﺠﺪداً ﺑﻪ ﺗﻔﺼﻴﻞ ﻣﻴﮕﻔﺘﻨﺪ از ﻋﺪم ﺗﻮﺟﻪ ﻛﺸﻮرﻫﺎى ﻣﺴﻠﻤﺎن ﺑﺨﺼﻮص ﻣﻠﻚ ﻓﻴﺼﻞ ﺑﺴﻴﺎر‬

‫ﻧﮕﺮاﻧﻨﺪ و ﺗﻘﺎﺿﺎ داﺷﺘﻨﺪ درﺻﻮرﺗﻴﻜﻪ اراده ﻣﺒﺎرك ﻣﻠﻮﻛﺎﻧﻪ ﺗﻌﻠﻖ ﮔﻴﺮد‪ ،‬اﻗﺪاﻣﻰ ﺷﻮد ﻛﻪ درﺑﺎر ﻣﻐﺮب ﺑﺎ اﻳﺸﺎن‬
‫در روم ﺗﻤﺎس ﺑﮕﻴﺮد‪ .‬ﺟﺰﺋﻴﺎت اﻣﺮ و ﻧﻈﺮﻳﺎﺗﺸﺎن را ﻫﺮ ﻣﻮﻗﻊ ﻛﻪ ﺳﻌﺎدت ﺷﺮﻓﻴﺎﺑﻰ دﺳﺖ داد ﺑﻪ ﻋﺮض ﻣﻴﺮﺳﺎﻧﻢ و‬

‫ﻧﺎﻣﻪ ام را ﺑﻪ درازا ﻧﻤﻴﻜﺸﻢ‪.‬‬

‫از اﻳﺮان اﻳﺮ ﺳﺆال ﻛﺮدم ﻫﻨﻮز دﺳﺘﻮرى ﺑﺮاى اﺳﺘﺨﺪام ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد ﻧﺮﺳﯧﺪه ﺗﺤﺼﻴﻼت ﻋﺎﻟﻴﻪ ﻛﻤﺒﺮﻳﺞ دارد‪.‬‬
‫واﻻﺣﻀﺮت ﺑﻠﻘﻴﺲ ﺗﻘﺎﺿﺎى ﻣﻘﺪارى ﺑﺮﻧﺞ و ﭘﺴﺘﻪ اﻳﺮاﻧﻲ دارد ﭼﻨﺎﻧﭽﻪ ﻣﻤﻜﻦ ﺑﺎﺷﺪ اﻣﺮ ﺑﻔﺮﻣﺎﻳﻨﺪ ﻛﺎر ﭘﺮدازى‬

‫درﺑﺎر ﺑﻪ اﺳﻢ ﺳﻔﺎرت ارﺳﺎل دارﻧﺪ‪.‬‬

‫ﻣﺸﺮوب و ﺳﻴﮕﺎر و ﻏﻴﺮه)!!( ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺧﺴﺮوى ﻓﺮﺳﺘﺎدم‪ .‬اﻋﻠﻴﺤﻀﺮت ﻣﺤﻤﺪ ﻇﺎﻫﺮﺷﺎه ﺷﺨﺼﺎً ﺗﻠﻔﻦ‬

‫ﻓﺮﻣﻮد‪ ،‬از ﻋﻨﺎﻳﺎت ﺷﺎﻫﻨﺸﺎه ﺗﺸﻜﺮ ﻛﺮد‪.‬‬

‫ﻣﻌﻈﻢ ﺳﺮور! ﻟﻪ ﺣﻀﺮت ﻋﺎﻟﻲ ﻧﻪ ﺟﺎر ﺷﻢ‪.‬‬
‫‪162‬‬

‫ا
 ‪ --------------------------------------------------------‬د  دار داؤد آد?‬

‫د درﻧښﺖ ﻟﻪ وړاﻧﺪي ﻛﻮﻟﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﭘﻪ ﻟﻨډه ﺗﻮﮔﻪ ﻋﺮض ﻛﻮم‪:‬‬
‫ﻛﻮم څﻪ ﭼﻲ ﺗﺎﺳﻮ ﭘﻪ وروﺳﺘﻰ ﻟﻴﻚ ﻛﻲ ﻟﻴﻜﻠﻲ وو ﻫﻐﻪ ﻣﻲ ورورﺳﻮل‪ ،‬د دوى ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ د ﻫﻤﺎﻳﻮﻧﻲ ذات ﺧﺎص‬

‫ﻋﻨﺎﻳﺖ‪ ،‬د ﻛﻮر ﺑﺮاﺑﺮول‪ ،‬د ﺳﺮدار وﻟﻲ د روﻏﻮاﻟﻲ زﻳﺮى او ﭘﻪ اﻳﺮان ﻛﻲ واﻻﺣﻀﺮت ﺷﺎه ﻣﺤﻤﻮد "د ﭘﺎﭼﺎ د زوى" د‬
‫ﺗﻮﻇﻴﻒ ﭘﻪ وﺟﻪ‪ ،‬ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﻧﻴﻢ ﺳﺎﻋﺖ د ﺷﺎﻫﻨﺸﺎه ﻟﻪ ﻣﺮاﺣﻤﻮ او ﭘﻴﺮزوﻳﻨﻮ ﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺣﻖ ﭘﯧﮋﻧﺪوﻧﻜﯥ څﯧﺮې ﻣﻨﻨﻪ ﻛﻮﻟﻪ او‬

‫د واﻻﺣﻀﺮت ﺑﻠﻘﻴﺲ "د ﺳﺮدار وﻟﻲ ښځﻲ" ﻟﻪ ډﯦﺮى ﺧﻮﺷﺤﺎﻟۍ د ﻣﻨﻨﻲ اوښﻜﻲ ﭘﻪ ﻣﺦ وﺑﻬﯧﺪې او دا ﺋﯥ وﻏﻮښﺘﻞ‬

‫ﭼﻲ د دې او د ﻟﻮڼﻮ ﻣﻨﻨﻪ ﺋﯥ ﻣﻠﻮﻛﺎﻧﻪ ذات ﺗﻪ وړاﻧﺪي ﻛړم‪ .‬واﻻﺣﻀﺮت ﺑﻠﻘﻴﺲ او ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ اﻋﻠﻴﺤﻀﺮت ﻣﺤﻤﺪ‬
‫ﻇﺎﻫﺮﺷﺎه ﻫﻐﻪ وﻳﻼﻳﻲ ﻛﻮر وﻟﻴﺪو ﭼﻲ ﻣﻮږ ورﺗﻪ ﻏﻮره ﻛړى‪ ،‬ﭘﻨځﻪ د ﺧﻮب ﺧﻮﻧﻲ‪ 6 ،‬د ﻧﺎﺳﺘﻲ او ډوډى ﺧﻮړﻟﻮ‬

‫ﺳﺎﻟﻮﻧﻮﻧﻪ‪ ،‬درې ﭘﻮړﻳﺰه ﻛﻮر ﭼﻲ ﭘﻪ ‪ 400‬ﻣﺘﺮه ځﻤﻜﻪ ﺑﺎﻧﺪي ﺟﻮړ ﺷﻮى‪ .‬ښﺎﻏﻠﻰ ﺧﺴﺮوى ﭼﻲ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﺳړى دى‪،‬‬
‫ﻣﺆﻇﻒ ﺷﻮى ﭼﻲ دا ﻛﺎر ﭘﻪ ﭘﻮره ﻣﺤﺮﻣﺎﻧﻪ ډول ﺗﺮﺳﺮه ﻛړي‪ ،‬د ﻛﻮر ﻧﻘﺸﻪ او ﻣﺸﺨﺼﺎت ﻣﻲ راﻏﻮښﺘﻰ دي‪ .‬ﻗﻴﻤﺖ ﺋﯥ‬

‫ﻳﻮ ﻣﻠﻴﻮن دوﺳﻮه زره ﺗﻮﻣﺎﻧﻪ ﻛﯧږي‪ ،‬وﻳﻞ ﻛﯧږي ﭼﻲ داﺳﻲ ﻛﻮر ﭘﺪې ﺑﻴﻪ ﭘﻪ ﻧﺎدره ﺗﻮﮔﻪ ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﯧﺪاى ﺷﻲ‪ ،‬دوى ﺋﯥ‬

‫د ﺧﭙﻠﻲ ﺳﻠﻴﻘﻰ او اﺣﺘﻴﺎج ﺳﺮه ﺳﻢ ﮔڼﻲ‪ .‬ﺧﻮ ﻳﻮه دوه ډوﻟﻪ ﻣﺎﻟﻴﻪ او ټﻜﺲ او ‪ 5%‬د ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﻰ ﻛﻤﻴﺸﻦ ﻫﻢ ورﺑﺎﻧﺪي‬

‫اﺿﺎﻓﻪ ﻛﯧږي‪ .‬ﭼﻲ ﻟﻪ وﻛﻴﻞ ﺳﺮه ﺑﻪ ورﺑﺎﻧﺪي ﺧﺒﺮي وﺷﻲ‪ .‬ﻛﻮر ﺿﺮوري ﺳﺎﻣﺎن ﺗﻪ ﻫﻢ اړ دى‪.‬‬

‫دوى"ﺷﺎﻫﻲ ﻛﻮرﻧۍ" د اﺳﻼﻣﻲ ﻫﯧﻮادوﻧﻮ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د ﻣﻠﻚ ﻓﻴﺼﻞ ﻟﻪ ﻋﺪم اﻟﺘﻔﺎت او اﻋﺘﻨﺎء ﻧﻪ ډﯦﺮه‬

‫اﻧﺪﻳښﻨﻪ درﻟﻮده‪ ،‬د دې ﻋﺪم ﺗﻮﺟﻪ دﻻﻳﻞ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻣﻜﺮره ﺗﻮﮔﻪ او ﭘﻪ ﺗﻔﺼﻴﻞ ﺳﺮه ﺑﻴﺎﻧﻮل‪ .‬ﺗﻘﺎﺿﺎ ﺋﯥ دا وه ﭼﻲ ﻣﻠﻮﻛﺎﻧﻪ‬

‫ذات د داﺳﻲ څﻪ ﻛﻮﻟﻮ اﻣﺮ وﻛړي ﭼﻲ ﭘﻪ روم ﻛﻲ د اﻟﻤﻐﺮب د درﺑﺎر ﺳﻔﻴﺮ ﻟﺪوى ﺳﺮه ﺗﻤﺎس وﻧﻴﺴﻲ‪ .‬د دې ﻟﻴﺪﻧﻲ او‬

‫د دوى د ﻧﻈﺮﻳﺎﺗﻮ ﺟﺰﺋﻴﺎت ﺑﻪ ﻫﻠﺘﻪ ﻋﺮض ﻛړم ﭼﻲ ﺳﺘﺎﺳﻮ د ﻣﻼﻗﺎت ﺷﺮف ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛړم‪ .‬ﺧﭙﻞ ﻟﻴﻚ ﻧﻪ اوږدوم‪.‬‬

‫واﻻﺣﻀﺮت ﺑﻠﻘﻴﺲ د اﻳﺮاﻧﻲ ﭘﺴﺘﻮ او ورﻳﺠﻮ ﺗﻘﺎﺿﺎ درﻟﻮده‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻤﻜﻦ وي د درﺑﺎر ﻛﻮم ﻛﺎرﻣﻨﺪ ﺗﻪ اﻣﺮ وﻛړي‬

‫ﭼﻲ د ﺳﻔﺎرت ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﺋﯥ راوﻟﯧږي‪ .‬د ﺧﺴﺮوي ﭘﻪ ﻻس ﻣﻲ دوى ﺗﻪ ﺷﺮاب‪ ،‬ﺳﻴﮕﺮﻳټ او ﻧﻮر!! وروﻟﯧږل‪ .‬اﻋﻠﻴﺤﻀﺮت‬
‫ﻇﺎﻫﺮﺷﺎه ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ ﺗﻠﻔﻮن وﻛړ او د ﺷﺎﻫﻨﺸﺎه د ﻋﻨﺎﻳﺎﺗﻮ ﻣﻨﻨﻪ ﺋﯥ وﻛړه‪.‬‬

‫‪163‬‬

‫‪7+‬ۍ ?‪ ------------------------------------------------------------- 2&FA‬ا
‬

‫ﻟﻮﻣړۍ ﺗﺼﻔﻴﻪ‬
‫ﭘﺲ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﭼﻲ د ﺳﺮدار داؤد ﻛﻤﻮﻧﺴﺖ ﻣﻠﮕﺮى ﭘﺪې وﺗﻮاﻧﯧﺪل ﭼﻲ د دوﻟﺖ ﭘﻪ ﺣﺴﺎﺳﻮ ﻣﻠﻜﻲ او ﻧﻈﺎﻣﻲ‬

‫ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻮ ﻛﻲ ﺧﭙﻞ اﻋﺘﻤﺎدي ﻏړي ﺗﻮﻇﻴﻒ ﻛړي‪ ،‬دوى ﺗﻪ دوﻫﻢ ﻣﻬﻢ او اﺳﺎﺳﻲ ﻛﺎر د ﺧﭙﻠﻮ ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ ﺗﺼﻔﻴﻪ وه‪.‬‬

‫دا ﻛﺎر ﺑﺎﻳﺪ ﻟﻪ ځﻨډ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮى وى‪ .‬د ﺗﺼﻔﻴﻰ ﻟﭙﺎره ﺗﺮټﻮﻟﻮ د ﻣﺨﻪ ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﭘﻪ ﻧښﻪ ﺷﻮ‪ .‬د‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻧﻈﺮه دى ﺗﺮټﻮﻟﻮ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻋﻨﺼﺮ وو‪ .‬ﭘﻪ داﺧﻞ او ﺧﺎرج ﻛﻲ د ﻧﻮم ﺧﺎوﻧﺪ وو‪ ،‬د دوﻟﺖ د ﻣﺨﺎﻟﻔﻴﻨﻮ‬

‫ﻟﭙﺎره ﭘﻪ ﻳﻮه ﻣﺆﺛﺮ ﻣﺤﻮر ﺑﺪﻟﯧﺪى ﺷﻮ‪ .‬ﻟﻪ ﻣﻠﺖ ﭘﺎﻟﻪ ﻣﻨﻮرﻳﻨﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ ښﻰ اړﻳﻜﻲ درﻟﻮدى‪ .‬اﻣﺮﻳﻜﺎ ﺗﻪ د ﻣﻨﻠﻮ وړ وو‪.‬‬

‫ﻟﻪ روﺳﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ ﻫﻢ د ﻧږدې اړﻳﻜﻮ د ټﻴﻨﮕﻮﻟﻮ ﻫڅﻪ ﻛﻮﻟﻪ‪ .‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ډﯦﺮ د ﻣﺨﻪ ﻫﻐﻪ د "‪ "CIA‬د ﺟﺎﺳﻮس ﭘﻪ‬
‫ﺣﻴﺚ ﻣﻌﺮﻓﻴﻜړى او د ده ﭘﻪ ﺿﺪ ﺋﯥ ﭘﺮاخ ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت ﻛړي وو‪ .‬ﻟﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻧﻪ ﻻ څﻮ اوﻧۍ ﻧﻪ وې ﺗﯧﺮي ﺷﻮې ﭼﻲ د ده‬
‫ﻛﻮر ﺗﺮ ﻧﻈﺎرت ﻻﻧﺪې وﻧﻴﻮل ﺷﻮ‪ ،‬ده ﺳﺮدار ﻧﻌﻴﻢ د داؤد ورور ﺗﻪ ﺷﻜﺎﻳﺖ وﻛړ‪ ،‬ﺧﻮ ﮔټﻪ ﺋﯥ وﻧﻜړه‪ .‬ﻟﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻧﻪ‬

‫دوه ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ وروﺳﺘﻪ د ﺳﻨﺒﻠﯥ د ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ ﭘﻪ ‪ 29‬د ﻛﻮدﺗﺎ ﭘﻪ ﺗﻮر ﻟﻪ ‪ 42‬ﻧﻈﺎﻣﻲ او ﻣﻠﻜﻲ ﺷﺨﺼﻴﺘﻮﻧﻮ ﺳﺮه‬

‫وﻧﻴﻮل ﺷﻮ‪ .‬ﻣﻬﻢ ﻧﻴﻮل ﺷﻮي ﻧﻈﺎﻣﻴﺎن دا وو‪:‬‬

‫ﺧﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﻣﺮﺳﺘﻴﺎل‪ ،‬ډﮔﺮﺟﻨﺮال ﻋﺒﺪاﻟﺮزاق‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﮔﻠﺒﻬﺎر‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﻋﺒﺪاﻟﺴﻼم ﻣﻠﻜﻴﺎر‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﻧﻴﻚ‬

‫ﻣﺤﻤﺪ ﺳﻬﺎك‪ ،‬ﺟﻨﺮال ﻣﺤﻤﺪ رﺣﻴﻢ ﻧﺎﺻﺮى‪ ،‬ډﮔﺮوال زرﻏﻮن ﺷﺎه‪ ،‬ډﮔﺮﻣﻦ ﻧﻘﻴﺐ اﷲ‪ ،‬ډﮔﺮﻣﻦ ﻧﻮراﺣﻤﺪ ﺧﺎن‪،‬‬

‫ډﮔﺮﻣﻦ ﺳﻴﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﻛﺎﻣﻪ وال‪ ،‬ډﮔﺮﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻛﺒﺮ‪ ،‬ډﮔﺮﻣﻦ ﻣﺤﻤﺪ اﻛﺮم‪ ،‬ډﮔﺮﻣﻦ ﻣﻤﺘﺎز‪.‬‬

‫ﻻﻧﺪي ﻣﺨﻮر ﻗﻮﻣﻲ ﻣﺸﺮان او ﺗﺠﺎران ﻫﻢ د ﻫﻤﺪې ﻛﻮدﺗﺎ ﺗﺮﻧﺎﻣﻪ ﻻﻧﺪې وﻧﻴﻮل ﺷﻮل‪:‬‬
‫ﺳﻴﻒ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺧﺎن د وﻟﺴﻰ ﺟﺮﮔﯥ ﻏړى‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻋﺎرف ﺧﺎن ﺷﻴﻨﻮاري‪ ،‬ﺟﻨﺖ ﺧﺎن ﻏﺮوال د ﭘښﺘﻨﻲ ﺗﺠﺎرﺗﻲ‬

‫ﺑﺎﻧﻚ رﺋﻴﺲ‪ ،‬د ﻋﺒﺪاﻟﺤﻜﻴﻢ ﺧﺎن ﻛټﻮازى دوه وروڼﻪ‪ ،‬ﺳﻌﺪاﷲ ﻛﻤﺎﻟﻲ د ﻣﻬﻤﻨﺪرې وﻛﻴﻞ‪ ،‬ﺣﺎﺟﻲ اﷲ ﮔﻞ‬
‫ﻫﻮدﺧﻴﻞ او ورورﺋﻰ ﻣﻮلٰﻳﮕﻞ‪ ،‬ﺣﺎﺟﻲ ﺣﻨﺎن ځﺎځﻰ‪ ،‬ﺣﺎﺟﻲ ﻓﻘﻴﺮﻣﺤﻤﺪﺧﺎن او اﷲ ﻧﻈﺮ ﺧﺎن دﺳﺘﻮﺧﻴﻞ ‪.‬‬

‫اﻛﺜﺮ ﻧﻴﻮل ﺷﻮي ﻛﺴﺎن ﺋﯥ ﻫﻤﺎﻏﻪ ﻗﻠﻌﻪ ﺟﺪﻳﺪ ﺗﻪ راوﺳﺘﻞ ﭼﻲ ﻣﻮږ ﭘﻜﻲ اوﺳﯧﺪو‪ .‬د ﻗﻠﻌﻪ ﺟﺪﻳﺪ ﻳﻮه ﺑﺮﺧﻪ ﺋﯥ‬

‫د دوى ﻟﭙﺎره ﺗﺨﻠﻴﻪ ﻛړې وه‪ .‬د ﺷﭙﯥ ﻟﻪ ﺧﻮاﻳﻲ دوى ورﺗﻪ راوﺳﺘﻞ‪ ،‬ﻣﻮږ د دوى ﻟﻪ وﻫﻠﻮ ټﻜﻮﻟﻮ او دردووﻧﻜﻮ‬

‫ﭼﻴﻐﻮ ﻧﻪ ﭘﻮه ﺷﻮو ﭼﻲ دﻟﺘﻪ ﺋﯥ داﺳﻲ ﺑﻨﺪﻳﺎن راوﺳﺘﻰ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﺗﻮرن دي‪ .‬وﻫﻞ ټﻜﻮل ﻫﻮﻣﺮه وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ او‬

‫‪164‬‬

‫ا
 ‪7+ -------------------------------------------------------------‬ۍ ?‪2&FA‬‬

‫ﭼﻴﻐﻴﻜﻮﻛﺎرى ﻫﻮﻣﺮه دردووﻧﻜﯥ وې ﭼﻲ ﮔﻤﺎن ﻣﻮﻛﺎوو ځﻴﻨﻲ ﺑﻪ ﺣﺘﻤﺎً ﭘﻪ ﻫﻤﺪې دوران ﻛﻲ ﻟﻪ وﻫﻠﻮ ټﻜﻮﻟﻮ‬

‫ﻣﺮى‪ .‬ډاﻛﺘﺮ ﻣﺤﻤﺪ ﻋﻤﺮ ﺷﻬﻴﺪ ﭘﻪ ﻳﻮه دﻳﻮال وﺧﻮت او ﻟﻪ ﻛړﻛۍ ﻧﻪ ﺋﯥ د ﻳﻮه ﺑﻨﺪي د ﺣﺎﻟﺖ د ﻟﻴﺪو ﻫڅﻪ وﻛړه‪،‬‬

‫ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮ‪ ،‬د ﻫﻐﻪ ﭘﺮﯦﺸﺎن ﺣﺎﻟﺖ ﺋﯥ ﭘﻪ ﺳﺘﺮﮔﻮ وﻟﻴﺪ‪ ،‬ﺗﭙﻮس ﺋﯥ وﻛړ ﭼﻲ دا وﻟﯥ؟ ﻫﻐﻪ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬زه ﺑﯥ ﮔﻨﺎه ﻳﻢ‪،‬‬

‫ﻟﻪ ﺧﭙﻞ ﻛﻮر ﻧﻪ ﺋﯥ راوﺳﺘﻰ ﻳﻢ‪ ،‬د ﻛﻮدﺗﺎ ﭘﻪ ﺗﻮر‪ ،‬دا ﻣﻲ ﺣﺎﻟﺖ دى… راﻛﻮز ﺷﻮ او ﻣﻮږ ﺗﻪ ﺋﯥ د ﺧﭙﻠﻮ ﺳﺘﺮﮔﻮ‬

‫ﻟﻴﺪﻟﻰ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﻴﺎن ﻛړ‪ ،‬وﻳﻞ ﺋﯥ ﻟﻪ ډﯦﺮو وﻫﻠﻮ ﺋﯥ ﺳﺘﺮﮔﻲ ﭘړﺳﯧﺪﻟﯥ‪ ،‬ﻣﺦ ﺋﯥ ﺗﻚ ﺷﻴﻦ وو او وﻳﻨﻲ ورﺑﺎﻧﺪي‬
‫ﺑﻬﯧﺪې‪.‬‬

‫د ﻣﻴﺰان د اﺗﻤﻲ ﭘﻪ ﻣﺎښﺎم ﻣﻮ ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ راډﻳﻮ ﻧﻪ واورﯦﺪل ﭼﻲ ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﻧﻴﻜټﺎﺋﻰ ﻧﻪ ﭘﻪ‬

‫اﺳﺘﻔﺎدې ﺳﺮه ځﺎن وژﻧﻪ ﻛړې!‬

‫د دې وﺣﺸﻴﺎﻧﻪ ﺗﺼﻔﻴﻰ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ څﻮ ﺧﺒﺮي د ﻳﺎدوﻧﻲ وړ دي‪.‬‬
‫• د ﻛﻮدﺗﺎ ﺧﺒﺮه ﻫﺴﻲ ﻳﻮه ﺧﻨﺪوﻧﻜﯥ ډراﻣﻪ وه ﭼﻲ ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ﺟﻮړه ﻛړې وه‪ .‬دوى د ﺧﻠﻜﻮ د ﻏﻮﻟﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره‬

‫داﺳﻲ ﻳﻮ ﺟﻌﻠﻲ ﻟﻴﻚ ﺧﻮر ﻛړ ﭼﻲ ﭘﻪ ﭘﯧښﻮرۍ ﭘښﺘﻮ ﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮى وو او ﭘﻪ ﻫﻐﻪ ﻛﻲ ﻳﻮه ﻧﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﭘﺎﻛﺴﺘﺎﻧﻲ ﻣﻘﺎم‬

‫ﻣﻮﻟﻮي ﺳﻴﻒ اﻟﺮﺣﻤﻦ د ﺷﻨﻮارو وﻛﻴﻞ ﺗﻪ ﻟﻴﻜﻠﻰ وو ﭼﻲ ﻛﻪ ﺧﻠﻚ د داؤد ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺳﺘﺎﺳﻮ دا ﺗﺒﻠﻴﻐﺎت ﻧﻪ ﻣﻨﻲ‬

‫ﭼﻲ ﻛﺎﻓﺮ ﺷﻮى‪ ،‬ﻧﻮ ورﺗﻪ وواﻳﺎﺳﺖ ﭼﻲ‪ :‬ﻛﻮدﺗﺎﭼﻴﺎن ﺧﺪاى ﻧﻪ ﻣﻨﻮﻧﻜﻲ ﭘﺮﭼﻤﻴﺎن دي!‬

‫ﻣﺎ ﺗﻪ د ﻫﻐﻲ دورې ﻳﻮه ﻣﻬﻢ ﺷﺨﺼﻴﺖ ﭼﻲ د ﻧﻮم ﻧﻪ څﺮﮔﻨﺪوﻟﻮ وﻋﺪه ﻣﻲ ورﺳﺮه ﻛړې‪ ،‬ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ووﻳﻞ‪ :‬دا‬

‫ﺧﻂ د ﻣﺼﺌﻮﻧﻴﺖ ﻣﻠﻲ ﻳﻮه داﺳﻲ اﻓﺴﺮ ﻟﻴﻜﻠﻰ وو ﭼﻲ د ﺷﻨﻮارو اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻰ وو او اوس ﭘﻪ ﭘﯧښﻮر ﻛﻲ ﻣﯧﺸﺖ‬
‫دى‪ .‬دا ﻛﻮدﺗﺎ ﺳﻞ ﭘﻪ ﺳﻠﻮ ﻛﻲ ﺟﻌﻠﻲ وه‪ .‬ټﻮل ﻫﻐﻪ ﻛﺴﺎن ښﻪ ﭘﯧﮋﻧﻢ ﭼﻲ دا ډراﻣﻪ ﺋﯥ د ﻣﻴﻮﻧﺪوال د ﻧﻴﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره‬

‫ﺟﻮړه ﻛړې وه‪.‬‬

‫د دې ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻴﻮﻧﻜﻲ‪ ،‬ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﻛﻮوﻧﻜﻲ‪ ،‬ﺗﻌﺬﻳﺒﻮﻧﻜﻲ او ﻣﺤﺎﻛﻤﻪ ﻛﻮوﻧﻜﻲ ټﻮل ﭘﺮﭼﻤﻴﺎن وو‪ .‬د‬

‫ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﻧﻴﻮﻧﻪ د ﺟﻨﺮال ﻧﺒﻲ ﻋﻈﻴﻤﻲ ﭘﻪ ﻻس ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮې‪ ،‬د وﻫﻠﻮ ټﻜﻮﻟﻮ دﻧﺪه ﺋﯥ د ﺻﻤﺪ اﻇﻬﺮ ﭘﻪ ﻏﺎړه وه‪،‬‬

‫ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت ﺋﯥ ﻫﻐﻲ ډﻟﻲ ﺗﺮﺳﺮه ﻛړي ﭼﻲ ﻋﺒﺪاﻟﻘﺪﻳﺮ د ژاﻧﺪارم او ﭘﻮﻟﻴﺲ ﻗﻮﻣﻨﺪان ټﺎﻛﻠﯥ وه او ﻣﺤﺎﻛﻤﻪ ﺋﯥ د‬
‫ﻫﻐﻲ ﻋﺴﻜﺮي ﻣﺤﻜﻤﯥ ﻟﺨﻮا وه ﭼﻲ ﺳﺮور ﻧﻮرﺳﺘﺎﻧﻲ او د ﻧﺒﻲ ﻋﻈﻴﻤﻲ ﭘﻪ ﺷﺎن ﭘﺮﭼﻤﻲ ﺋﯥ ﻏړي وو‪.‬‬
‫ﻧﺒﻰ ﻋﻈﻴﻤﻲ ﭘﺪې ﻫﻜﻠﻪ ﻟﻴﻜﻲ‪:‬‬

‫"ﻣﻦ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻣﺮ ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ ﻣﺤﻤﺪ داؤد روز ﭘﻨﺠﺸﻨﺒﻪ ﺣﻮاﻟﻰ ﺳﺎﻋﺖ دو ﺑﺠﻪ ﺑﻌﺪ از ﻇﻬﺮ ﺑﻪ ﻣﻨـﺰل ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ‬

‫ﻣﻴﻮﻧﺪوال رﻓﺘﻪ و ﻣﺆﻇﻒ ﺑﻮدم ﺗﺎ ﻧﺎﻣﺒﺮده را ﺑﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ ارگ رﻳﺎﺳﺖ ﺟﻤﻬﻮرى ﺑﺮﺳﺎﻧﻢ‪ .‬ﻣﻦ اﻓﺮاد اﻣﻨﻴﺘﻰ را در‬

‫‪165‬‬

‫‪7+‬ۍ ?‪ ------------------------------------------------------------- 2&FA‬ا
‬

‫ﻣﺪﺧﻞ دروازه ﻣﻨـﺰﻟﺶ ﻛﻪ در ﺷﻬﺮ ﻧﻮ ﺟﻨﻮب ﭼﻬﺎر راﻫﻰ ﺷﻬﻴﺪ ﺷﻬﺮﻧﻮ واﻗﻊ ﺑﻮد ﺟﺎﺑﺠﺎ ﻧﻤﻮده و ﺑﻪ ﻧﻔﺮ ﺧﺪﻣﺖ وى‬

‫ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﭼﻪ ﻛﺎره ﻫﺴﺘﻢ و ﭼﻪ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻢ؟ وى ﺑﻌﺪ از ﭼﻨﺪ ﻟﺤﻈﻪ ﻛﻮﺗﺎﻫﻰ ﻣﺮا ﺑﺪاﺧﻞ ﻣﻨـﺰل دﻋﻮت ﻛﺮد‪ ،‬در ﻣﺤﻴﻂ‬

‫ﻣﻨـﺰل او ﺧﺎﻣﻮﺷﻲ و ﺳﻜﻮت ﻋﺠﻴﺒﻰ ﺣﻜﻤﻔﺮﻣﺎ ﺑﻮد‪ .‬ﻣﺮا در ﻳﻚ اﺗﺎﻗﻚ ﻛﻮﭼﻜﻰ ﻛﻪ در ﺟﻨﺐ ﻋﻤﺎرت اﺻﻠﻲ‬

‫واﻗﻊ ﺑﻮد رﻫﻨﻤﺎﻳﻰ ﻛﺮد‪ ،‬ﻟﺤﻈﺎﺗﻰ ﮔﺬﺷﺖ و ﺑﺎﻵﺧﺮه ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال در ﺣﺎﻟﻴﻜﻪ رﻳﺸﺶ را ﭼﻨﺪ روزى‬

‫ﻧﮕﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﺎ ﭼﺸﻤﺎن ﺳﺮخ و آﻣﺎس ﻛﺮده و ﻇﺎﻫﺮ ﻧﻪ ﭼﻨﺪان ﺧﻮش آﻳﻨﺪ‪ ،‬ﺑﻪ اﺗﺎﻗﻚ ﻣﺬﻛﻮر داﺧﻞ ﺷﺪ و از دﻳﺮ‬

‫آﻣﺪن ﺧﻮد ﻣﻌﺬرت ﺧﻮاﺳﺖ‪ .‬اﺣﺴﺎس ﻛﺮدم ﻛﻪ ﻧﺎﻣﺒﺮده ﺳﺨﺖ ﻣﻀﻄﺮب ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺮﺳﯧﺪ ﺑﺮادر ﭼﻪ ﻛﺎر‬
‫داﺷﺘﻴﺪ‪ .‬ﻣﻦ ﺧﻮدم را ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﺮدم و ﮔﻔﺘﻢ رﺋﻴﺲ ﺻﺎﺣﺐ دوﻟﺖ آرزو دارﻧﺪ ﺗﺎ ﻫﻤﻴﻦ ﻟﺤﻈﻪ ﺷﻤﺎ را ﻣﻼﻗﺎت‬

‫ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ‪ .‬او ﮔﻔﺖ اﻣﺮوز رﺧﺼﺘﻲ اﺳﺖ ﺷﻤﺎ ﺑﺮوﻳﺪ و ﺑﻪ رﺋﻴﺲ ﺻﺎﺣﺐ دوﻟﺖ ﺑﮕﻮﺋﻴﺪ ﻛﻪ روز ﺷﻨﺒﻪ ﻣﺸﺮف ﻣﻴﺸﻮم‪.‬‬
‫اﺿﻄﺮاب او وﻗﺘﻰ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﻦ ﺑﺮاﻳﺶ ﮔﻔﺘﻢ‪ :‬ﺻﺪراﻋﻈﻢ ﺻﺎﺣﺐ! ﭼﻮن ﺑﻪ ﻣﻦ اﻣﺮ داده ﺷﺪه اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻤﺎ را‬
‫ﻫﻤﻴﻦ اﻛﻨﻮن ﺑﻪ ﻧﺰد رﺋﻴﺲ ﺻﺎﺣﺐ دوﻟﺖ ﺑﺒﺮم ﺑﻨﺎءً ﻣﻦ ﻧﻤﻰ ﺗﻮاﻧﻢ ﺧﻼف اﻣﺮ ﻋﻤﻞ ﻧﻤﺎﻳﻢ زﻳﺮا ﻛﻪ ﻣﻦ ﻳﻚ ﻓﺮد‬

‫ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﻧﻤﻴﺪاﻧﻢ در آن ﻟﺤﻈﺎت او ﺑﻪ ﭼﻪ ﻣﻴﺎﻧﺪﻳﺸﻴﺪ‪ ،‬دﻗﺎﻳﻘﻰ ﺑﻪ ﻓﻜﺮ ﻓﺮو رﻓﺖ‪ ،‬ﺑﻪ رﻳﺶ ﺧﻮﻳﺶ دﺳﺖ‬

‫ﻛﺸﻴﺪ و ﺑﻪ ﺳﺮ و ﭘﺎى ﺧﻮﻳﺶ ﻧﻈﺎره ﻛﺮده و ﺑﺎﻵﺧﺮه ﮔﻔﺖ‪ ،‬ﺑﺮادر ﭘﺲ اﺟﺎزه دﻫﻴﺪ ﺗﺎ رﻳﺶ ﺧﻮد را ﺑﮕﻴﺮم و درﻳﺸﻲ‬

‫ﺑﭙﻮﺷﻢ‪ ،‬ﻣﻦ ﮔﻔﺘﻢ ﺑﺴﻴﺎر ﺧﻮب‪ ،‬ﻣﻦ ﻫﻤﻴﻨﺠﺎ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺷﻤﺎ ﻫﺴﺘﻢ‪ .‬ﺧﻴﺎل ﻣﻦ در ﻣﻮرد اﻳﻨﻜﻪ او ﻓﺮار ﻛﺮده ﻧﻤﻰ‬
‫ﺗﻮاﻧﺪ‪ ،‬راﺣﺖ ﺑﻮد‪ ،‬زﻳﺮا ﻛﻪ ﺑﺼﻮرت ﻏﻴﺮ ﻣﺤﺴﻮس ﻣﻨـﺰل او را ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻛﺮده ﺑﻮدم‪ .‬ﺑﻌﺪ از ﭼﻨﺪ دﻗﻴﻘﻪ او ﻛﻪ‬

‫درﻳﺸﻲ ﺳﺮﻣﻪ ﺋﯥ رﻧﮕﻰ ﭘﻮﺷﻴﺪه ﺑﻮد و ﺗﺮ و ﺗﺎزه ﻣﻌﻠﻮم ﻣﻴﺸﺪ ﻣﺮا ﺻﺪا زد و ﺑﻪ ﺳﻮارى ﻣﻮﺗﺮ ﺑﻪ ﻃﺮف ارگ‬

‫رﻳﺎﺳﺖ ﺟﻤﻬﻮرى ﺣﺮﻛﺖ ﻛﺮدﻳﻢ‪ ،‬ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال در ﻃﻮل راه ﭘﺮﺳﯧﺪ‪ ،‬ﻗﻮﻣﺎﻧﺪان ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻦ ﺑﺎرﻫﺎ‬

‫ﺧﻮاﻫﺶ ﻣﻼﻗﺎت ﺑﺎ رﺋﻴﺲ دوﻟﺖ را ﻛﺮده ﺑﻮدم و ﻫﻤﻜﺎرى ﺑﻴﺪرﻳﻎ ﺧﻮد را ﺣﻴﻦ ﻣﺴﺎﻓﺮﺗﻢ در ﺧﺎرج ﺑﻪ اﻳﺸﺎن‬

‫اﻋﻼن ﻧﻤﻮدم‪ ،‬ﻧﻤﻴﺪاﻧﻢ ﭼﺮا ﻧﭙﺬﻳﺮﻓﺘﻨﺪ و اﻛﻨﻮن ﻛﻪ روز ﭘﻨﺠﺸﻨﺒﻪ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺪون اﻃﻼع ﻗﺒﻠﻰ ﺑﻪ اﻳﻦ ﺷﻜﻞ ﻣﻀﺤﻚ‬

‫ﻣﺮا ﺧﻮاﺳﺘﻪ اﻧﺪ؟ ﻣﻦ ﻛﻪ ﺟﻮاﺑﻰ ﺑﺮاى ﮔﻔﺘﻦ ﻧﺪاﺷﺘﻢ ﺧﺎﻣﻮش ﺑﻮدم‪.‬‬

‫ﻣﻮﺗﺮ ﻣﺎ در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻛﻮﺗﻰ ﺑﺎﻏﭽﻪ ارگ ﺗﻮﻗﻒ ﻛﺮد‪ .‬ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﮔﻔﺖ‪ ،‬رﺋﻴﺲ ﺻﺎﺣﺐ دوﻟﺖ در ﮔﻠﺨﺎﻧﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ‬

‫ﺷﻤﺎ ﭼﺮا ﻣﺮا ﺑﻪ اﻳﻨﺠﺎ آورده اﻳﺪ؟ ﻣﻦ ﭼﺎره ﻧﺪاﺷﺘﻢ‪ ،‬ﺑﺮاﻳﺶ ﮔﻔﺘﻢ ﻛﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻣﺮ رﺋﻴﺲ دوﻟﺖ ﺗﻮﻗﻴﻒ ﺷﺪه اﻳﺪ"‬

‫"زه د ﺳﺮدار داؤد د ﻣﺨﺎﻣﺦ اﻣﺮ ﭘﻪ اﺳﺎس د ﭘﻨﺠﺸﻨﺒﯥ ﭘﻪ ورځ د ﻣﺎﭘﺸﻴﻦ د دوو ﺑﺠﻮ ﭘﻪ ﺷﺎ او ﺧﻮا ﻛﻲ د‬

‫ﻣﺤﻤﺪ ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﻛﻮر ﺗﻪ وﻻړم‪ ،‬وﻇﻴﻔﻪ راﻛړى ﺷﻮې وه ﭼﻲ ﻫﻐﻪ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه د ﺟﻤﻬﻮرى رﻳﺎﺳﺖ ارگ ﺗﻪ‬

‫راورﺳﻮم‪ .‬ﻣﺎ اﻣﻨﻴﺘﻰ ﻏړي د ده دﻛﻮر د وره ﺧﻮا ﺗﻪ ځﺎى ﭘﻪ ځﺎى ﻛړل‪ .‬دا ﻛﻮر د ﺷﻬﺮ ﻧﻮ د ﺷﻬﻴﺪ څﻠﻮر ﻻري ﺟﻨﻮب‬
‫ﺗﻪ ﭘﺮوت وو‪ .‬د ده ﻧﻔﺮ ﺧﺪﻣﺖ ﺗﻪ ﻣﻲ ځﺎن ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛړ او ورﺗﻪ وﻣﻲ وﻳﻞ ﭼﻲ څﻪ ﻏﻮاړم‪ .‬ده ﻟﻪ څﻮ ﺷﯧﺒﻮ ځﻨډ ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ ﺑﻠﻨﻪ راﻛړه ﭼﻲ ﻛﻮر ﺗﻪ ﻧﻨﻮځﻢ‪ .‬د ده ﭘﻪ ﻛﻮر ﻛﻲ ﻋﺠﻴﺐ ﺷﺎﻧﺘﻪ ﭼﭙﺘﻴﺎ وه‪ .‬زه ﺋﯥ ﭘﻪ ﻳﻮه داﺳﻲ وړوﻛﻲ اﻃﺎق‬
‫‪166‬‬

‫ا
 ‪7+ -------------------------------------------------------------‬ۍ ?‪2&FA‬‬

‫ﻛﻲ ﻛښﯧﻨﻮﻟﻢ ﭼﻲ د اﺻﻞ ﻛﻮر ﭘﻪ اړخ ﻛﻲ ﭘﺮوت وو‪ .‬څﻮ ﺷﯧﺒﯥ وروﺳﺘﻪ ﻣﺤﻤﺪﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ‬

‫راﻏﻰ ﭼﻲ ږﻳﺮه ﺋﯥ څﻮ ورځﻨۍ ﺷﻮې وه‪ ،‬ﺳﺘﺮﮔﻲ ﺋﯥ ﺳﺮې او ﭘړﺳﯧﺪﻟﯥ او وﺿﻊ ﺋﯥ ډﯦﺮه ﭘﻪ زړه ﭘﻮري ﻧﻪ وه‪ .‬ﻟﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ راﺗﻠﻮ ﺋﯥ ﺑﺨښﻨﻪ وﻏﻮښﺘﻠﻪ‪ .‬د ده ﻟﻪ وﺿﻌﻲ ﻣﻲ داﺳﻲ اﺣﺴﺎس ﻛړه ﭼﻲ ﻣﻀﻄﺮب ﺷﻮى‪ ،‬وﻳﻰ ﭘﻮښﺘﻞ‪:‬‬
‫وروره! ﻟﻪ ﻣﺎ ﺳﺮه ﻣﻮ څﻪ ﻛﺎر درﻟﻮد؟ ﻣﺎ ﺧﭙﻞ ځﺎن ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛړ او وﻣﻲ وﻳﻞ‪ :‬د دوﻟﺖ ښﺎﻏﻠﻰ رﺋﻴﺲ ﻏﻮاړي ﭼﻲ‬

‫ﻫﻤﺪا اوس ﻟﻪ ﺗﺎﺳﻮ ﺳﺮه ﻣﻼﻗﺎت وﻟﺮي‪ .‬ﻫﻐﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﻧﻦ ﺧﻮ رﺧﺼﺘﻲ ده‪ ،‬ﺗﻪ وﻻړ ﺷﻪ او رﺋﻴﺲ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﻪ وواﻳﻪ ﭼﻲ‬
‫د ﺷﻨﺒﻰ ﭘﻪ ورځ ﺑﻪ ﭘﻪ ﻟﻴﺪﻧﻲ ﻣﺸﺮف ﺷﻢ‪ .‬ﺧﻮ ﻛﻠﻪ ﭼﻲ ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﺻﺪراﻋﻈﻢ ﺻﺎﺣﺐ! ﻣﺎ ﺗﻪ اﻣﺮ ﺷﻮى ﭼﻲ ﻫﻤﺪا‬

‫اوس ﺗﺎﺳﻮ د دوﻟﺖ رﺋﻴﺲ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﻪ ﺑﻮځﻢ‪ ،‬زه ﻳﻮ ﻧﻈﺎﻣﻲ ﻓﺮد ﻳﻢ‪ ،‬ﻟﻪ اﻣﺮ ﻧﻪ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻧﺸﻢ ﻛﻮﻟﻰ‪ .‬ﭘﺪې ﺳﺮه د ده‬

‫اﺿﻄﺮاب ﻻ زﻳﺎت ﺷﻮ‪ .‬ﻧﻪ ﭘﻮﻫﻴږم ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ده څﻪ ﻓﻜﺮ ﻛﺎوو‪ ،‬څﻮ ﺷﯧﺒﯥ ﭘﻪ ژوري اﻧﺪﻳښﻨﯥ ﻛﻲ وﻻړ‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻲ‬

‫ږﻳﺮي ﺋﯥ ﻻس راوﻛﺎږو‪ ،‬ښﻜﺘﻪ ﭘﻮرﺗﻪ ﺋﯥ ځﺎﻧﺘﻪ وﻛﺘﻞ او وﺋﯥ وﻳﻞ‪ :‬ﻧﻮ وروره! اﺟﺎزه راﻛړه ﭼﻲ ﺧﭙﻠﻪ ږﻳﺮه وﺧﺮﻳﻢ‬

‫او درﻳﺸﻲ راواﻏﻮﻧﺪم‪ .‬ﻣﺎ ورﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ډﯦﺮ ښﻪ‪ ،‬زه ﻫﻤﺪﻟﺘﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻳﻢ ‪ .‬ﻟﺪې ﻧﺎﺣﻴﯥ ډاډه وم ﭼﻲ ﺗښﺘﯧﺪﻟﻰ ﻧﺸﻲ‬

‫ځﻜﻪ د ده ﻛﻮر ﻣﻲ ﻟﻪ ﺷﺎ او ﺧﻮا ﭘﻪ ﭘټﻪ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻛړى وو‪ .‬ﻟﻪ څﻮ دﻗﻴﻘﻮ وروﺳﺘﻪ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ راﻏﻰ ﭼﻲ ﺳﺮﻣﻪ‬

‫ﺋﯥ درﻳﺸﻲ ﺋﯥ اﻏﻮﺳﺘﻰ وه او ﺧﻮښ ﺗﺎزه ﻣﻌﻠﻮﻣﯧﺪو‪ .‬ﻣﺎﺗﻪ ﺋﯥ ﻏږ ﻛړ‪ ،‬د ﻣﻮټﺮ ﭘﻪ ﺳﻮرﻟۍ د ﺟﻤﻬﻮرى رﻳﺎﺳﺖ د‬
‫ارگ ﭘﻪ ﻟﻮري وﺧﻮځﯧﺪو‪ .‬د ﻻري ﭘﻪ اوږدو ﻛﻲ ﻣﻴﻮﻧﺪوال راﻧﻪ وﭘﻮښﺘﻞ‪ :‬ﻗﻮﻣﻨﺪان ﺻﺎﺣﺐ! ﻣﺎ څﻮ څﻮ ځﻠﻪ د‬

‫دوﻟﺖ ﻟﻪ رﺋﻴﺲ ﺳﺮه د ﻟﻴﺪﻧﻲ ﻏﻮښﺘﻨﻪ وﻛړه‪ ،‬ﺧﺎرج ﺗﻪ د ﺳﻔﺮ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ ﻣﻲ د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ او ﻣﺮﺳﺘﻲ اﻋﻼن وﻛړ‪،‬‬

‫ﻧﻪ ﭘﻮﻫﻴږم وﻟﯥ ﺋﯥ ﻧﻪ ﻣﻨﻠﻢ او ﻧﻦ ﭼﻲ د ﭘﻨﺠﺸﻨﺒﻰ ورځ ده‪ ،‬دا څﻨﮕﻪ ﻟﻪ ﻣﺨﻜﻨۍ اﻃﻼع ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺋﯥ ﭘﺪې ﻣﻀﺤﻚ‬

‫ډول د ﻣﻼﻗﺎت ﻟﭙﺎره ﻏﻮښﺘﻰ ﻳﻢ؟! ﻣﺎ د وﻳﻠﻮ ﻟﭙﺎره څﻪ ﻧﻪ درﻟﻮدل‪ ،‬ﻧﻮ ځﻜﻪ ﺳﺎﻛﺖ وم‪ .‬زﻣﻮږ ﻣﻮټﺮ د ارگ د ﻛﻮټﻪ‬

‫ﺑﺎﻏﭽﻪ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ودرﯦﺪو‪ .‬ﻣﻴﻮﻧﺪوال ووﻳﻞ‪ :‬د دوﻟﺖ رﺋﻴﺲ ﺻﺎﺣﺐ ﺧﻮ د ﮔﻠﺨﺎﻧﯥ ﭘﻪ ﻣﺎڼۍ ﻛﻲ دى ﺗﺎﺳﻮ وﻟﯥ دې‬

‫ځﺎى ﺗﻪ راوﺳﺘﻢ؟ ﻣﺎ "ﻧﺒﻰ ﻋﻈﻴﻤﻲ" ﺑﻠﻪ ﭼﺎره ﻧﻪ درﻟﻮده‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺗﻪ ﻣﻲ ووﻳﻞ‪ :‬ﺗﺎﺳﻮ د دوﻟﺖ د رﺋﻴﺲ ﭘﻪ اﻣﺮ ﺗﻮﻗﻴﻒ‬

‫ﺷﻮي ﻳﺎﺳﺖ‪.‬‬

‫• ﻛﻮدﺗﺎ ﻧﻪ د ﺗﺠﺎراﻧﻮ‪ ،‬ﺑډاﻳﺎﻧﻮ‪ ،‬وﻛﻴﻼﻧﻮ ﻛﺎر دى او ﻧﻪ ﻫﻢ د ﺟﻨﺮاﻻﻧﻮ‪ .‬ﻛﻮدﺗﺎ ﻫﻐﻪ اﻓﺴﺮان ﺗﺮﺳﺮه ﻛﻮﻟﻰ ﺷﻲ‬

‫ﭼﻲ د ﻣﺴﻠﺢ ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ ﻗﻮﻣﻨﺪه ﺋﯥ ﻣﺨﺎﻣﺦ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ وي‪ ،‬د ټﻮﻟﻲ او ﻛﻨﺪك د ﻗﻮﻣﻨﺪاﻧﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻣﻮاﻓﻘﯥ او ﺑﺮﺧﻲ‬
‫اﺧﻴﺴﺘﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﻫﻴڅﻮك ﻛﻮدﺗﺎ ﻧﺸﻲ ﻛﻮﻟﻰ‪ .‬ﻛﻪ ﺗﺎﺳﻮ د داؤد ﻛﻮدﺗﺎ او ﺑﻴﺎ د ﺛﻮر د اووﻣﻲ ﻛﻮدﺗﺎ وڅﯧړئ و ﺑﻪ‬

‫ﮔﻮرئ ﭼﻲ ﭘﻪ دواړو ﻛﻲ ﻣﻬﻤﻪ وﻧډه د وړو ﺿﺎﺑﻄﺎﻧﻮ‪ ،‬ﺑﺮﻳﺪ ﻣﻨﺎﻧﻮ او ﺗﻮرﻧﺎﻧﻮ وه‪ .‬د ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ د‬

‫ﻧﻴﻮل ﺷﻮﻳﻮ اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﻳﻮ ﻛﺲ ﻫﻢ داﺳﻲ ﻧﺸﻮ ﻣﻮﻧﺪﻟﻰ ﭼﻲ ﻋﻤﻼً ﺋﯥ ﻛﻮﻣﻪ ﻗﻄﻌﻪ ﺗﺮﻗﻮﻣﻨﺪې ﻻﻧﺪې وه‪.‬‬

‫• وﻳﻞ ﻛﯧږي ﭼﻲ د ﻛﻮدﺗﺎ ﭘﻪ ﻧﺎﻣﻪ ﻧﻴﻮل ﺷﻮي ﻛﺴﺎن ټﻮل ﭘښﺘﺎﻧﻪ وو‪ .‬ﻟﺪې ﻧﻪ ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪه ﻣﻌﻠﻮﻣﯧږي ﭼﻲ د‬

‫‪167‬‬

‫‪7+‬ۍ ?‪ ------------------------------------------------------------- 2&FA‬ا
‬

‫ﻛﻮدﺗﺎ ډراﻣﻪ د ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ د ﻫﻐﻲ ډﻟﻲ ﻟﻪ ﺧﻮا ﺟﻮړه ﺷﻮې وه ﭼﻲ ﻟﻪ ﭘښﺘﻨﻮ ﺳﺮه د دښﻤﻨﻲ ﺧﭙﻜۍ ورﺑﺎﻧﺪي ﺳﭙﺮه‬

‫وه‪ .‬ﻟﻪ ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ﺑﻞ ﭼﺎ ﺗﻪ ﮔﻮﺗﻪ ﻧﺸﻲ ﻧﻴﻮل ﻛﯧﺪى‪ .‬ﻫﻤﺪا دوى وو ﭼﻲ ﻟﻪ دﻳﻦ ﺳﺮه د دښﻤﻨۍ ﺗﺮڅﻨﮓ د‬

‫ﺷﺪﻳﺪ ژﺑﻨﻲ ﺗﻌﺼﺐ او د ﭘښﺘﻨﻮ ﭘﻪ ﻧﺴﺒﺖ د ژوري ﻛﺮﻛﻲ ﭘﻪ ﺧﺒﻴﺜﻰ ﺑﻴﻤﺎرى ﻣﺒﺘﻼ وو‪.‬‬

‫• ﻟﻪ ﺗﻮرﻧﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻪ دا ﭘﻨځﻪ ﻛﺴﺎن ﭘﻪ اﻋﺪام ﻣﺤﻜﻮم ﺷﻮل‪ :‬ﺗﻮرﻧﺠﻨﺮال ﺧﺎن ﻣﺤﻤﺪ ﺧﺎن ﻣﺮﺳﺘﻴﺎل‪ ،‬ډﮔﺮوال‬

‫ﺳﻴﺪاﻣﻴﺮ‪ ،‬ډﮔﺮوال ﻣﺎﻣﺎ زرﻏﻮن ﺷﺎه‪ ،‬ﻣﻮﻟﻮي ﺳﻴﻒ اﻟﺮﺣﻤﻦ او ﻋﺎرف ﺷﻴﻨﻮارى‪.‬‬

‫ﻧﻮر د ﺑﻨﺪ ﭘﻪ ﻣﺨﺘﻠﻔﻮ ﻣﻮدو ﻣﺤﻜﻮم ﺷﻮل ﭼﻲ ﻟﺪوى ﻧﻪ د ﺟﻨﺖ ﮔﻞ ﻏﺮوال‪ ،‬ﺣﻨﺎن ځﺎځﻰ‪ ،‬اﷲ ﻧﻈﺮ ﻛﻮﭼﻲ‪،‬‬

‫ﻣﻮلﻳﮕﻞ ﺷﺘﻤﻨﻲ ﻫﻢ ﻣﺼﺎدره ﺷﻮې‪.‬‬
‫ٰ‬
‫اﷲ ﮔﻞ او ﺣﺎﺟﻲ‬

‫‪168‬‬

‫ا
 ‪--------------------------------------------------------------‬دوه!‪2&FA? 2‬‬

‫دوﻫﻤﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ‬
‫ﺳﺮدار داؤد او ﭘﺮﭼﻤﻲ ﻣﻠﮕﺮو ﺋﯥ د دوﻫﻤﻲ ﺗﺼﻔﻴﻰ ﻟﭙﺎره اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﻏﻮره ﻛړى وو‪ .‬د ﺳﺮدار د ﻛﻮدﺗﺎ ﭘﻪ‬

‫ﻣﺎﻫﻴﺖ او د ﻛﻮدﺗﺎ د روﺳﯥ ﺣﺎﻣﻴﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻣﻮﺧﻮ ﭘﻮه ﻛﺴﺎن ﭘﺪې ښﻪ ﭘﻮﻫﯧﺪل ﭼﻲ د ﻫﺎﺷﻢ ﻣﻴﻮﻧﺪوال د ﻣﻠﮕﺮو ﻟﻪ ځﭙﻠﻮ‬

‫ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﻛﻮدﺗﺎﭼﻴﺎن د ﻫﯧﻮاد ﭘﻪ اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﺑﺮﻳﺪ ﻛﻮي او د ﺧﭙﻞ اﺻﻠﻲ او ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ ﺧﻄﺮﻧﺎك ﻫﻐﻪ ﺣﺮﻳﻒ د‬
‫ځﭙﻠﻮ ﻟﭙﺎره ﺑﻪ ﻣټﻰ راﺑډوﻫﻰ ﭼﻲ د دوى ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺋﯥ د ﻛﻮدﺗﺎ ﻻر ﻏﻮره ﻛړه‪ .‬دوى د ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻣﺒﺎرزې ﭘﻪ ډﮔﺮ ﻛﻲ د‬

‫اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻣﺎﺗﯥ ﺧﻮړﻟﯥ وه‪ ،‬روﺳﺎﻧﻮ ﺗﻪ د دې ﻣﺎﺗﯥ ﭘﺎﻳﻠﻲ ﺧﻄﺮﻧﺎﻛﻲ ﺑﺮﻳښﯧﺪې‪ ،‬ﻟﻪ وﺿﻌﻴﺖ ﺳﺮه د‬

‫ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﺧﭙﻠﻮ ﺑړﻳڅﻮ ﺗﻪ د ﻛﻮدﺗﺎ اﻣﺮ وﻛړ‪،‬اوس ﻫﻐﻪ وﺧﺖ رارﺳﯧﺪﻟﻰ وو ﭼﻲ د دې ﺧﻄﺮ د ﺧﺘﻤﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره‬

‫ﺑﺎﻳﺪ ډﯦﺮ ژر ﭘﻪ دوﻫﻤﻲ ﺗﺼﻔﻴﻰ ﻻس ﭘﻮري ﻛړي‪ .‬ﻣﻮږ ﻫﺮه ﺷﯧﺒﻪ د ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﻳﻮه ﺑﺮﻳﺪ اﻧﺘﻈﺎر ﻛﺎوو‪ .‬ﻫﺮ ﭼﺎ دا ﺗﭙﻮس‬

‫ﻛﺎوو ﭼﻲ ﻣﻮږ ﺑﻪ ﻟﺪې ﺣﺎﻟﺖ ﺳﺮه د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ او د ﻧﻬﻀﺖ د ژﻏﻮرﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻛﻮﻣﻪ ﻻر ﻏﻮره ﻛﻮو؟ د ﺳﻜﻮت‪ ،‬ﺳﺎزش او‬

‫د ﻣﺠﻬﻮل ﻣﺴﺘﻘﺒﻞ ﻟﭙﺎره د اﻧﺘﻈﺎر ﻟﻪ ﺳﻴﺎﺳﺖ ﺳﺮه اﻛﺜﺮ ﻏړي ﻣﺨﺎﻟﻒ وو‪ ،‬ﻟﻪ ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻨﻮ ﻧﻪ ﺋﯥ ﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ د دوى‬

‫ﺳﻮاﻟﻮﻧﻮ ﺗﻪ ځﻮاب وواﻳﻲ او د دوى ﺗﺸﻮﻳﺸﻮﻧﻪ رﻓﻊ ﻛړي‪ .‬زه او ډاﻛﺘﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﺤﻤﺪﻋﻤﺮ ﺷﻬﻴﺪ ﻻ د دﻫﻤﺰﻧﮓ ﭘﻪ‬

‫زﻧﺪان ﻛﻲ وو‪ ،‬ﻧﻮرو ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻨﻮ وروڼﻮ د ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ ﻏﻮﻧډو‪ ،‬ﺟﻠﺴﻮ او ﺑﯧﻼﺑﻴﻠﻮ ﭘﺮﯦﻜړو ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ‪ ،‬ﭘﻪ ﺗﻨﻈﻴﻤﻲ‬

‫ﺑﺮﺧﻮ او د ﻧﻮې ﺗﮕﻼري ﭘﻪ اړه څﻪ ﺗﺼﻤﻴﻤﻮﻧﻪ ﻧﻴﻮﻟﻲ وو ﭼﻲ ﺗﻔﺼﻴﻼت ﺋﯥ ﭘﻪ ﻫﻐﻲ ﻏﻮﻧډي ﻛﻲ وڅﯧړل ﺷﻮو ﭼﻲ ﻟﻪ‬
‫زﻧﺪان ﻧﻪ د وﺗﻠﻮ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړۍ ﺷﭙﻪ ﻣﻮ درﻟﻮده‪.‬‬

‫زﻣﻮږ د ﺣﺒﺲ ﻣﻮده ﺗﻜﻤﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬ﻟﻪ ﺗﻨﮓ ﻣﺤﺒﺲ ﻧﻪ ووﺗﻮ‪ ،‬ﺧﻮ ﺳﺮدار او د ده ﭘﺮﭼﻤﻲ ﻣﻠﮕﺮو ﻟﻪ ټﻮل ﻫﯧﻮاد ﻧﻪ‬

‫ﻟﻮى زﻧﺪان ﺟﻮړ ﻛړى وو‪ .‬وروڼﻮ ﺗﻪ ﻣﻮ وﻳﻠﻲ وو ﭼﻲ ﻟﻪ ﻣﺤﺒﺲ ﻧﻪ د وﺗﻠﻮ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﺑﻪ ﻟﻪ دوو درﻳﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻪ‬

‫ﻋﻼوه ﻧﻪ څﻮك زﻣﻮږ ﻟﻪ وﺗﻠﻮ ﻧﻪ ﺧﺒﺮوي او ﻧﻪ ﺑﻪ اﺳﺘﻘﺒﺎل ﺗﻪ څﻮك راځﻲ‪ .‬وروڼﻮ داﺳﻲ ﺗﺮﺗﻴﺒﺎت ﻧﻴﻮﻟﻲ وو ﭼﻲ ﻣﻮږ‬

‫ﺑﻪ ﻟﻮﻣړى ﭘﻪ ﻛﺎرﺗﻪ ﭘﺮوان ﻛﻲ د ﻳﻮه ورور ځﺎى ﺗﻪ ځﻮ او ﺑﻴﺎ ﺑﻪ ﻣﺎښﺎم ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ځﺎﻳﻪ ﺟﻤﺎل ﻣﯧﻨﻲ ﺗﻪ د اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺻﺎﺣﺐ‬

‫ﻛﺮﻳﻢ ﻛﻮر ﺗﻪ ځﻮ‪ .‬ﻫﻠﺘﻪ د ﭘﻨځﻪ ﻛﺴﻴﺰى ﺷﻮرى ﻟﻪ ﻏړو ﻧﻪ ﻋﻼوه ځﻴﻨﻲ ﻧﻮر ﻓﻌﺎل وروڼﻪ ﻫﻢ راﺑﻠﻞ ﺷﻮي وو‪ ،‬د ﻏﻮﻧډي‬

‫ﭘﻪ ﭘﻴﻞ ﻛﻲ ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر ﺷﻬﻴﺪ‪ ،‬اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺷﻬﻴﺪ ﺗﻪ ﻣﺦ ﻛړ او ﻟﻪ ﻫﻐﻪ ﻧﻪ ﺋﯥ وﻏﻮښﺘﻞ ﭼﻲ د ﻏﻮﻧډي د ﭘﻴﻞ‬

‫ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره څﻪ وواﻳﻲ‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﻐﻪ دا ﻛﺎر ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻪ د ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر ﺻﺎﺣﺐ ﭘﻪ ﻏﺎړه واﭼﺎوو‪ .‬د ﻧﺼﺮﺗﻴﺎرﺻﺎﺣﺐ د ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ‬
‫‪169‬‬

‫دوه!‪-------------------------------------------------------------- 2&FA? 2‬ا
‬

‫ﺧﺒﺮو ﻣﻬﻤﻲ ﺑﺮﺧﻲ دا وې‪:‬‬
‫•‬

‫ﺗﺎﺳﻮ ﺗﻪ ښﻪ راﻏﻼﺳﺖ واﻳﻮ‪ ،‬ﭘﻪ ﺧﻮﺷﻲ ﻛﯧﺪو ﻣﻮ ټﻮل ﺧﻮﺷﺤﺎﻟﻪ ﺷﻮي ﻳﻮ او ﻫﻤﺪې ﺗﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ وو‪.‬‬

‫•‬

‫ﻣﻮږ ﻟﻪ ﻳﻮه ﺳﺨﺖ اﻣﺘﺤﺎن ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮي ﻳﻮ‪ ،‬ﻟﻪ اﷲ ج ﻧﻪ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﻏﻮاړو ﭼﻲ ﭘﺪې اﻣﺘﺤﺎن ﻛﻲ ﻧﺎﻛﺎم ﻧﻪ‬

‫ﺷﻮ‪.‬‬
‫•‬

‫د ﺳﺮدار داؤد ﻛﻤﻮﻧﺴﺖ ﻣﻠﮕﺮى ﺑﻪ ﺧﺎﻣﺨﺎ ﭘﻪ ﻣﻮږ ﮔﻮزار ﻛﻮي‪ ،‬د ﻣﻴﻮﻧﺪوال ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ زﻣﻮږ وار دى‪.‬‬

‫•‬

‫د دې ﺣﺴﺎﺳﻴﻤﺮﺣﻠﯥ د ﻏﻮښﺘﻨﻮ ﭘﻪ ﺣﻜﻢ ﻣﻮ ﻟﻪ ﮔڼ ﺷﻤﯧﺮ داﺳﻲ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺳﺮه وﻟﻴﺪل ﭼﻲ د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻃﻤﻊ‬

‫ﺗﺮې ﻛﯧﺪه‪ ،‬ﺧﻮ ﺗﺎﺳﻮ ﭘﻮﻫﯧږي ﭼﻲ د ﺧﻄﺮ ﭘﺪاﺳﻴﻤﺮﺣﻠﯥ ﻛﻲ ډﯦﺮ ﻛﻢ ﻛﺴﺎن ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﺗﻪ ﭼﻤﺘﻮ ﻛﯧږي‪ .‬ځﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﭘټﻮ‬

‫ﻏﻮﻧډو ﻛﻲ د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ وﻋﺪې وﻛړي‪ ،‬ﻣﻮږ ﻫﻐﻮى ﺗﻪ څﻪ وﻇﺎﻳﻒ وﺳﭙﺎرل‪ ،‬ﭘﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻛﻲ د ﻓﻌﺎﻟﻲ وﻧډي اﺧﻴﺴﺘﻮ‬

‫ﻟﭙﺎره ﻣﻮ ﻣﻜﺮر وﻫڅﻮل‪ ،‬ﻧﻮى ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﻮ ﺟﻮړ ﻛړ‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﻐﻮى ﻧﻪ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ژﻣﻨﻮ ﻋﻤﻞ وﻛړ او ﻧﻪ ﻛﻮم واړه ﻋﻤﻠﻲ ﻛﺎر ﺗﻪ‬

‫ﺗﻴﺎر ﺷﻮل‪ .‬د ﻳﻮه داﺳﻲ ﻛﺲ ﻧﻮم ﺋﯥ واﺧﻴﺴﺖ ﭼﻲ وروﺳﺘﻪ ﭘﻪ ﭘﯧښﻮر ﻛﻲ د ﻳﻮه ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﺸﺮ ﺷﻮ او وﺋﻰ وﻳﻞ‪ :‬ده ﺗﻪ‬
‫ﻣﻮ د ﻳﻮې ﻣﺮاﻣﻨﺎﻣﯥ د ﻟﻴﻜﻠﻮ او د ﻛﻮم ﺑﻞ اﺳﻼﻣﻲ ﺗﺤﺮﻳﻚ د ﻣﺮاﻣﻨﺎﻣﯥ د ﺗﺮﺟﻤﯥ ﺧﺒﺮه وﻛړه‪ ،‬ﻫﻐﻪ دا وﻇﻴﻔﻪ ﭘﻪ‬

‫ﻏﺎړه واﺧﻴﺴﺘﻪ ﺧﻮ ﺗﺮ اوﺳﻪ ﭼﻲ ﻟﻪ ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﻧﻪ څﻮ ﻣﻴﺎﺷﺘﻲ ﺗﯧﺮﯦږي دا ﻛﺎر ﺋﯥ وﻧﻜړ‪ ،‬ﻫﻐﻪ د ‪ 60‬اﻓﻐﺎﻧﻴﻮ ﭘﻪ ﻣﻘﺎﺑﻞ‬
‫ﻛﻲ د ﺷﺮﻋﻴﺎﺗﻮ د ﭘﻮﻫﻨځﻲ د ﻣﺠﻠﯥ ﻟﭙﺎره ﻣﻘﺎﻟﯥ ﻟﻴﻜﻠﻰ ﺷﻲ ﺧﻮ زﻣﻮږ ﻟﭙﺎره د ﺗﺮﺟﻤﯥ ﻟﻪ ﻛﺎر ﻧﻪ ﻫﻢ ډډه ﻛﻮي‪ .‬دې‬

‫ﻧﺘﻴﺠﻰ ﺗﻪ ورﺳﯧﺪو ﭼﻲ ﻟﺪې ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﻟﺪﻏﻮ ﺧﻠﻜﻮ ﻧﻪ د ﻣﺮﺳﺘﻲ او ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻃﻤﻊ وﻧﻜړو او ﻓﻘﻂ ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ‬
‫ﻣﺨﻠﺼﻮ ﻣﻠﮕﺮو اﻛﺘﻔﺎء وﻛړو‪.‬‬

‫•‬

‫ﻣﻮږ د ﻛﺎروﻧﻮ د ښﻪ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻟﭙﺎره اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ د ﻣﺸﺮ ﭘﻪ ﺣﻴﺚ ﻏﻮره ﻛړي‪ ،‬ﻣﺘﺄﺳﻒ ﻳﻮ ﭼﻲ‬

‫ﺳﺘﺎﺳﻮ ﭘﻪ ﻏﻴﺎب ﻛﻲ ﻣﻮ دا ﻛﺎر ﻛړى‪ ،‬ﻣﻮږ ﺑﻠﻪ ﭼﺎره ﻧﻪ درﻟﻮده‪ .‬ﻏﻮاړو ﭘﺪې ﭘﻮه ﺷﻮ ﭼﻲ زﻣﻮږ ﻟﺪې ﭘﺮﯦﻜړي ﺳﺮه‬
‫ﻣﻮاﻓﻖ ﻳﺎﺳﺖ ﻛﻪ څﻨﮕﻪ؟‬

‫•‬

‫د داؤد ﻛﻮدﺗﺎ ډﯦﺮ ﺧﻠﻚ ﻫﻤﺪاﺳﻲ ﻳﻮه اﻗﺪام ﺗﻪ ﻫڅﻮﻟﻲ‪ ،‬ﻣﺨﺼﻮﺻﺎً د ﻓﻮځ د ﻫﻐﻮ اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﭘﻪ ﻟﻴﻜﻮ ﻛﻲ‬

‫ﭼﻲ اﺳﻼﻣﻲ اﺣﺴﺎﺳﺎت ﻟﺮي او ﭘﺮ ﻫﯧﻮاد ﺑﺎﻧﺪي د روﺳﺎﻧﻮ د ﻻس ﭘﻮڅﻮ ﺗﺴﻠﻂ ﻧﻪ ﻣﻨﻲ‪ .‬ﻫﻐﻮى ﻫﺮي ﺧﻮا ﺗﻪ ﺗﻤﺎﺳﻮﻧﻪ‬
‫ﻧﻴﺴﻲ‪ ،‬زﻣﻮږ ﻟﻪ ﻣﻠﮕﺮو ﺳﺮه ﻫﻢ ډﯦﺮو ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺧﺒﺮي ﻛړې او ﭘﻪ ورﺗﻪ اﻗﺪام ﻛﻲ د ﺑﺮﺧﻲ اﺧﻴﺴﺘﻮ اﺷﺎرى ﺋﯥ ورﻛړې‪ .‬د‬

‫داﺳﻲ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺷﻤﯧﺮ ډﯦﺮ زﻳﺎت دى‪ ،‬د ﻓﻮځ اﻛﺜﺮ اﻓﺴﺮان ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﻛﺮﻛﻪ ﻟﺮي‪ .‬ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭼﻲ ﻟﻪ ﺑﺮي ﻧﻪ‬

‫وروﺳﺘﻪ د ﺑﺪﻣﻌﺎﺷۍ ﻛﻮم ﺳﻠﻮك ﻏﻮره ﻛړى او ﭘﻪ څﺮﮔﻨﺪ او ډﯦﺮ وﻗﻴﺤﺎﻧﻪ ﻃﻮر د ﺧﻠﻜﻮ ﭘﻪ دﻳﻨﻲ او ﻣﺬﻫﺒﻲ ﺷﻌﺎﻳﺮو‬
‫ﺗﯧﺮى او اﺳﺘﻬﺰاء ﻛﻮي‪ ،‬د ﻓﻮځ ﻏﻴﺮﺗﻰ او ﺑﺎاﻳﻤﺎﻧﻪ اﻓﺴﺮان دا وﺿﻌﻴﺖ ﻧﺸﻲ زﻏﻤﻠﻲ‪.‬‬

‫‪170‬‬

‫ا
 ‪--------------------------------------------------------------‬دوه!‪2&FA? 2‬‬

‫•‬

‫ﺗﺎﺳﻮ ﺑﻪ د څﻪ وﺧﺖ ﻟﭙﺎره ﻛﻮر ﺗﻪ ځﺊ‪ ،‬اﻣﻴﺪ دى ژر ﺑﯧﺮﺗﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ راﺷﻲ او د دﻏﻮ ارﺗﺒﺎﻃﺎﺗﻮ ﺗﻨﻈﻴﻮل ﭘﻪ‬

‫ﻏﺎړه واﺧﻠﻲ‪.‬‬

‫ﻣﺎ د ﻧﺼﺮﺗﻴﺎر ﺷﻬﻴﺪ د وﻳﻨﺎ ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ ﭘﻪ څﻮ ﻟﻨډو ﺟﻤﻠﻮ ﻛﻲ ووﻳﻞ‪:‬‬
‫•‬

‫ﻟﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ﻫﯧﻮاد د وﺿﻌﻴﺖ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﻟﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺳﺮه ﻛﺎﻣﻼً ﻣﻮاﻓﻖ ﻳﻮ‪ ،‬د داؤد ﻛﻮدﺗﺎ‬

‫ﭘﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻛﻲ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻛﻮدﺗﺎ وه ﭼﻲ د روﺳﺎﻧﻮ ﭘﻪ وﻳﻨﺎ او ﻣﺮﺳﺘﻪ ﺗﺮﺳﺮه ﺷﻮې‪ ،‬د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻟﻮﻣړى‬

‫ﻣﺄﻣﻮرﻳﺖ د ﻫﯧﻮاد د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ځﭙﻞ دي‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻮږ او ټﻮل اﻓﻐﺎن وﻟﺲ دا ﺣﻘﺎﻳﻖ درك ﻧﻜړواو ﻟﻪ دې ﺧﻄﺮﻧﺎك‬

‫وﺿﻌﻴﺖ ﺳﺮه د ﻣﻘﺎﺑﻠﯥ ﻟﭙﺎره ﻋﺎﺟﻞ او ﻣﻨﺎﺳﺐ اﻗﺪاﻣﺎت وﻧﻜړو‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ ﻟﻪ داﺳﻲ ﻋﻮاﻗﺒﻮ ﺳﺮه ﻣﺨﺎﻣﺦ ﺷﻮ ﭼﻲ ﭼﺎره‬
‫ﺑﻪ ﺋﯥ ﻣﻤﻜﻨﻪ ﻧﻪ وي‪ ،‬د ﻣﺮﻛﺰي آﺳﻴﺎ دردﻧﺎك ﺗﺎرﻳﺦ زﻣﻮږ ﻣﺨﻲ ﺗﻪ ﭘﺮوت دى‪.‬‬

‫•‬

‫ﻣﻮږ ﺳﺘﺎﺳﻮ ټﻮﻟﻲ ﻣﺨﻜﻨۍ ﭘﺮﯦﻜړي ﺗﺎﺋﻴﺪوو‪.‬‬

‫•‬

‫اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺷﻬﻴﺪ ﺗﻪ ﻣﻲ ﻣﺦ ﻛړ او ورﺗﻪ وﻣﻲ وﻳﻞ‪ :‬ﻣﻮږ ﺗﻪ وواﻳﻪ څﻪ وﻛړو‪ ،‬ﻛﻮر ﺗﻪ وﻻړ ﺷﻮ ﻛﻪ‬

‫ﻧﻪ‪ ،‬د څﻮﻣﺮه وﺧﺖ ﻟﭙﺎره ﻫﻠﺘﻪ ﭘﺎﺗﯥ ﻛﯧﺪى ﺷﻮ؟‬

‫ﻫﻐﻪ ﭘﻪ ځﻮاب ﻛﻲ ووﻳﻞ‪ :‬ﺗﺎﺳﻮ ﺣﺘﻤﺎً ﻛﻮر ﺗﻪ وﻻړ ﺷﺊ‪ ،‬ﺧﻮ ﻫﻠﺘﻪ ﻓﻘﻂ ﻳﻮه ﻣﻴﺎﺷﺖ ﺗﯧﺮه ﻛړي او ﺑﯧﺮﺗﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ‬

‫راﺳﺘﺎﻧﻪ ﺷﺊ‪ ،‬وﺿﻌﻴﺖ ﺣﺴﺎس دى‪ ،‬دﻟﺘﻪ ﺳﺘﺎﺳﻮ ﺷﺘﻪ واﻟﻰ ﺿﺮوري دى‪ .‬ﻣﺎ اﻃﻤﺌﻨﺎن ورﻛړ او ﭘﻪ ﻫﻤﺪې ﺳﺮه ﻫﻐﻪ‬

‫ﻏﻮﻧډه ﭘﺎى ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه‪ .‬دا ﺑﺎﻳﺪ وواﻳﻢ ﭼﻲ د ﻫﻐﻲ ﺗﺎرﻳﺨﻲ ﻏﻮﻧډي ﻟﻪ ټﻮﻟﻮ ﻏړو څﺨﻪ ﻧﻦ ﻓﻘﻂ زه او اﻧﺠﻨﻴﺮ ﻛﺮﻳﻢ د‬

‫ﺷﻬﺎدت ﻟﻪ اﻓﺘﺨﺎر څﺨﻪ ﻣﺤﺮوم ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮي ﻳﻮ‪ ،‬ﻧﻮرو ﻟﻪ اﷲ ﺳﺮه ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ژﻣﻨﻮ ﺻﺎدﻗﺎﻧﻪ وﻓﺎ وﻛړه او د اﷲ ﭘﻪ ﻻر‬
‫ﻛﻲ ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪل‪ .‬څﻪ ﻣﻮده ﻣﺨﻜﻲ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﺗﻬﺮان ﺗﻪ راﻏﻠﻰ وو او ﻫﻠﺘﻪ ﺋﯥ ﻣﺎ ﺗﻪ ووﻳﻞ‪ :‬ﭘﻪ ﺧﭙﻞ اﻳﻤﺎن‬

‫وﯦﺮﻳږم ﭼﻲ د ﻣﺒﺎرزې ﻣﻠﮕﺮى ﻣﻮ ټﻮل ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪل او زه ﻻ ژوﻧﺪى ﻳﻢ‪.‬‬

‫ﻣﺎ ‪ 28‬ورځﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻲ ﻛﻮرﻧۍ ﺳﺮه ﺗﯧﺮي ﻛړې‪ ،‬ﻛﻪ څﻪ ﻫﻢ ﻳﻮ ﻧﻴﻢ ﻛﺎل وروﺳﺘﻪ د ﻛﻮرﻧۍ ﭘﻪ ﻟﻴﺪو ﻣﻮﻓﻖ ﺷﻮي‬

‫وم‪ ،‬ﺧﻮ د وروڼﻮ د وﻳﻨﺎ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻣﻲ ﻧﺸﻮ ﻛﻮﻟﻰ‪ ،‬د دوى ﻟﻪ ﻏﻮښﺘﻨﻲ ﺳﺮه ﺳﻢ ﺑﯧﺮﺗﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ راوﮔﺮځﯧﺪم‪ .‬ﻟﻪ ﻛﻮرﻧۍ‬
‫ﺳﺮه د ﻫﻐﻮ ﺷﭙﻮ ورځﻮ ﻳﻮه ﻗﺼﻪ ﻣﺎ ﺗﻪ ﻧﻪ ﻫﻴﺮﯦﺪوﻧﻜﯥ ده او ﮔﻤﺎن ﻛﻮم ﭼﻲ د ﻣﺠﺎﻫﺪﻳﻨﻮ ﻟﭙﺎره ﺑﻪ ﺋﯥ اورﯦﺪل ﻣﻔﻴﺪ‬

‫وي‪:‬‬

‫ﻳﻮه ورځ ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ د ﻛﻮرﻧۍ ټﻮل ﻏړي ﭘﻼر‪ ،‬ﻣﻮر‪ ،‬وروڼﻪ‪ ،‬ﺧﻮﻧﺪي‪ ،‬ښځﻪ او ﻣﺎﺷﻮﻣﺎن ﻣﻲ او د ﺗﺮه‬

‫ټﻮﻟﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻳﻮې ﺧﻮﻧﻲ ﻛﻲ راﻏﻮﻧډ ﺷﻮي وو‪ ،‬ﭘﻼر ﻣﻲ راﺗﻪ ﻣﺦ ﻛړ او وﺋﻰ وﻳﻞ‪ :‬ﺗﺎ دا څﻪ ﻛﺎروﻧﻪ ﺷﺮوع‬
‫ﻛړي‪ ،‬ﺳﺘﺎ ﺋﯥ ﻟﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺳﺮه څﻪ‪ ،‬ﭼﻲ ﻣﻼﻳﺎن‪ ،‬ﭘﻴﺮان‪ ،‬ﺷﻴﺨﺎن او ﻧﻮر څﻪ ﻧﻪ واﻳﻲ‪ ،‬د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ ﻧﻪ ﻛﻮي‪،‬‬

‫‪171‬‬

‫دوه!‪-------------------------------------------------------------- 2&FA? 2‬ا
‬

‫ﻧﻪ اﺳﻼم ﭘﻪ ﺧﻄﺮ ﻛﻲ ﮔڼﻲ او ﻧﻪ وﺿﻊ د اﺳﻼم ﭘﻪ ﺧﻼف ﺑﻮﻟﻲ‪ ،‬ﺗﻪ څﻪ ﺗﻪ دا ﺧﺒﺮي ﻛﻮې‪ ،‬ﺳﺮ ﻟﻪ ﻏﺮه ﺳﺮه ﺟﻨﮕﻮې‪،‬‬

‫وﻟﯥ ځﺎن او ټﻮﻟﻪ ﻛﻮرﻧۍ ﺗﺒﺎه ﻛﻮې‪ ،‬زﻣﻮږ ﺋﯥ ﻟﻪ ﺣﻜﻮﻣﺖ ﺳﺮه څﻪ‪ ،‬ﻳﺎ ﻟﺪې ﻛﺎروﻧﻮ ﻧﻪ ﻻس واﺧﻠﻪ او ﻳﺎ دي ﻛډه او‬
‫ﻣﺎﺷﻮﻣﺎن درﺳﺮه واﺧﻠﻪ ﭼﻲ ﭼﯧﺮي دي ﺧﻮښﻪ وي ﻫﻠﺘﻪ وﻻړ ﺷﻪ‪ ...‬ﻫﺮ ﻳﻮه ﻟﻪ ﻳﻮې ﺑﻠﻲ ﮔﻮښﯥ دا ﺧﺒﺮي ﺗﺎﺋﻴﺪوﻟﯥ او ﻣﺎ‬
‫د وﻳﻠﻮ ﻟﭙﺎره ﻫﻴڅ ﻧﻪ درﻟﻮدل‪ ،‬داﺳﻲ څﻪ ﭘﻪ ﻧﻈﺮ ﻧﻪ راﺗﻠﻮ ﭼﻲ ﭘﻪ وﻳﻠﻮ ﺳﺮه ﺋﯥ دوى ﻗﺎﻧﻊ ﻛړى ﺷﻢ‪ ،‬ﺳﺎﻛﺖ او ﺣﻴﺮان‬

‫ﻧﺎﺳﺖ وم او دا ﺧﺒﺮي ﻣﻲ اورﯦﺪﻟﯥ‪ .‬ﺗﺼﻤﻴﻢ ﻣﻲ دا وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻫﻴڅ ﺻﻮرت ﻛﻲ ﺑﻪ ﻟﻪ ﻣﺒﺎرزې ﻧﻪ ﻻس ﻧﻪ اﺧﻠﻢ‪ ،‬ﺧﺪاى‬

‫ﺗﻪ ﻣﻲ ﺳﺆال وﻛړ ﭼﻲ ﺻﺒﺮ او اﺳﺘﻘﺎﻣﺖ راﭘﻪ ﺑﺮﺧﻪ ﻛړي‪ .‬زه ﮔﻤﺎن ﻛﻮم ﭼﻲ د ﻳﻮه ﻣﺠﺎﻫﺪ ﻟﭙﺎره ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ ﻟﻮﻳﻪ او ﺳﺨﺘﻪ‬
‫آزﻣﻮﻳﻨﻪ د ﻛﻮرﻧۍ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ دى‪ .‬ﻋﻈﻴﻢ اﻟﺸﺄن ﻗﺮآن د اﺑﺮاﻫﻴﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻧﻮح ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم‪ ،‬ﻟﻮط ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم او‬
‫ﻳﻌﻘﻮب ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﭘﻪ ﻻرښﻮدوﻧﻜﻮ ﻗﺼﻮ ﻛﻲ دﻏﻲ ﺳﺘﺮي اﺑﺘﻼء ﺗﻪ اﺷﺎره ﻛړې‪ .‬زﻣﺎ ﺷﻬﻴﺪ ﭘﻼر ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ‬

‫ﭼﻲ زﻣﺎ ﻟﻪ ﻣﺒﺎرزې ﺳﺮه ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﻪ وو‪ ،‬ﺧﻮ زﻣﺎ ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﺋﯥ ﺑﯥ ﺷﻤﯧﺮه ﻛړاووﻧﻪ وﮔﺎﻟﻞ‪ ،‬درې ﻛﻠﻮﻧﻪ ﺋﯥ د ﺳﺮدار ﭘﻪ‬

‫واﻛﻤﻨۍ ﻛﻲ او ﭘﺎﺗﯥ ﻋﻤﺮ ﺋﯥ د ﺗﺮه ﻛﻲ او اﻣﻴﻦ د ﺣﻜﻮﻣﺖ ﭘﻪ دوران ﻛﻲ د زﻧﺪان ﭘﻪ ﺗﻮرو ﺧﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﺗﯧﺮ ﻛړ او ﭘﻪ‬

‫ﭘﺎى ﻛﻲ د ﺟﻼد اﻣﻴﻦ د ﺑﯥ رﺣﻤﻪ ﻣﻠﮕﺮو ﭘﻪ ﻻس ﭘﻪ ډﯦﺮ ﻣﻈﻠﻮاﻧﻪ ﻃﻮر ﭘﻪ ﺷﻬﺎدت ورﺳﯧﺪو‪ ،‬ﻫﻐﻪ ﺋﯥ د ﻛﻨﺪز او اﻣﺎم‬

‫ﺻﺎﺣﺐ ﺗﺮﻣﻨځ ﻟﻮﻳﻪ دښﺘﻪ ﻛﯥ‪ ،‬ژوﻧﺪى او ﭘﻪ داﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ ﻻس ﭘښﻮ ﻛﻲ ﺋﯥ زوﻟﻨﯥ وې ﭘﻪ ﻣﻮټﺮ ﭘﺴﯥ وﺗﺎړو‬

‫او ﭘﻪ ﻛﺸﻮﻟﻮ ﻛﺸﻮﻟﻮ ﺋﯥ ﺷﻬﻴﺪ ﻛړ‪ .‬ﻟﻪ ﺷﻬﺎدت ﻧﻪ څﻮ اوﻧۍ ﻣﺨﻜﻲ ﺋﯥ د ﻳﻮه زﻧﺪاﻧﻲ ﭘﻪ ﻻس ﻣﺎ ﺗﻪ اﺣﻮال ﻟﯧږﻟﻰ وو‬

‫ﭼﻲ اوس درﺳﺮه ﻣﻮاﻓﻖ ﻳﻢ او دﻋﺎ درﺗﻪ ﻛﻮم‪ .‬ﻣﺎ ﺗﻪ ﻻﺗﺮاوﺳﻪ ﻧﻪ د ده ﻗﺒﺮ ﻣﻌﻠﻮم دى او ﻧﻪ زﻣﺎ د دوو ﺷﻬﻴﺪاﻧﻮ وروڼﻮ‪.‬‬

‫ﻛﺎﺑﻞ ﺗﻪ ﻟﻪ راﺳﺘﻨﯧﺪو وروﺳﺘﻪ‪ ،‬ﺷﻬﻴﺪ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﭘﻪ ﻟﻮﻣړۍ ﻟﻴﺪﻧﻲ ﻛﻲ د ﻓﻮځ د ځﻴﻨﻮ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ‬

‫اﻓﺴﺮاﻧﻮ د ﺗﻤﺎﺳﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ راﺗﻪ ووﻳﻞ ﭼﻲ دوى ﻟﻪ وﺿﻌﻴﺖ او ﭘﺎﻳﻠﻮ ﺋﯥ ډﯦﺮ ﻣﺸﻮش دي‪ ،‬ﻏﻮاړي څﻪ وﻛړي‪،‬‬
‫اﻛﺜﺮو د ﺧﭙﻠﻮ ﻫﻐﻮ ﺧﭙﻠﻮاﻧﻮ ﻟﻪ ﻻري ﻟﻪ ﻣﻮږ ﺳﺮه ﺗﻤﺎﺳﻮﻧﻪ ﻧﻴﻮﻟﻲ ﭼﻲ زﻣﻮږ ﻣﻠﮕﺮى دي‪ ،‬دوى واﻳﻲ ﭼﻲ ﭘﻪ اردو ﻛﻲ‬

‫د ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻮ او ﺑﺎ اﺣﺴﺎﺳﻪ اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﺷﻤﯧﺮ ډﯦﺮ زﻳﺎت دى او ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎن ډﯦﺮ ﻛﻢ او د ﮔﻮﺗﻮ ﭘﻪ ﺷﻤﯧﺮ دى‪ .‬وﻃﻦ‬

‫ﻏﻮښﺘﻮﻧﻜﻲ اﻓﺴﺮان ﻟﻪ ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﻧﻪ ﻛﺮﻛﻪ ﻟﺮي‪ ،‬ﻫﻐﻮى وﻃﻦ ﭘﻠﻮروﻧﻜﻲ ﮔڼﻲ او د دوى ﻟﻪ ﺳﻠﻄﯥ ﻧﻪ د ﻫﯧﻮاد‬

‫ژﻏﻮرﻧﻪ ﻏﻮاړي‪ .‬ﻣﻮږ ﭘﺪې ﺗﻮاﻓﻖ وﻛړ ﭼﻲ دې ﻛﺎر ﺗﻪ ﺟﺪي ﺗﻮﺟﻪ وﻛړو‪.‬‬

‫ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﭘﺲ ﻟﻪ څﻮ ﻣﻴﺎﺷﺘﻮ‪ ،‬ﺷﻬﻴﺪ اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﻟﻪ ځﻴﻨﻮ اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﺳﺮه وﻧﻴﻮل ﺷﻮ‪ ،‬د ده د ﻧﻴﻮﻧﻲ ﭘﻪ‬

‫وﺟﻪ د ﻛﺎروﻧﻮ ﭼټﻚ ﺑﻬﻴﺮ د ﻟﻨډي ﻣﻮدې ﻟﭙﺎره ﻣﺨﺘﻞ ﺷﻮ‪ ،‬ﺧﻮ اﻟﺤﻤﺪﷲ ﻣﻮږ ﭘﺪې وﺗﻮاﻧﯧﺪو ﭼﻲ ﻫﻢ ﻟﻪ ده ﺳﺮه ډﯦﺮ‬

‫ژر ارﺗﺒﺎﻃﺎت ﻗﺎﺋﻢ ﻛړو او ﻫﻢ ﻟﻪ ﻫﻐﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺳﺮه ﭼﻲ ﻧﻪ وو ﻧﻴﻮل ﺷﻮي‪ ،‬د دوى او د ارﺗﺒﺎﻃﻰ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻧﻮﻣﻮﻧﻪ ﺋﯥ‬
‫اﻧﺠﻨﻴﺮ ﺻﺎﺣﺐ د ﻫﻐﻪ ﺧﻄﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﺗﺮڅ ﻛﻲ ﻣﺎﺗﻪ راوﻟﯧږل ﭼﻲ ﻟﻪ زﻧﺪان ﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ډﯦﺮ اﺣﺘﻴﺎط او ﻣﻬﺎرت ﺳﺮه راﻟﯧږل‪.‬‬

‫ﺧﻄﻮﻧﻪ ﺑﻪ د ﻻس ﭘﺎﻛﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﻧﺮم ﻛﺎﻏﺬ ﻟﻴﻜﻞ ﺷﻮي او د ﺟﺎﻣﻮ ﭘﻪ ﮔﻨډه‪ ،‬ﮔﺮﻳﻮان ﻳﺎ ﻟﺴﺘﻮڼﻰ ﻛﻲ ﺑﻪ ﮔﻨډل ﺷﻮي وو‪،‬‬

‫ﻟﻮﻣړى ﺑﻪ ﺷﻔﺮ وﻟﯧږل ﺷﻮ او د ﺷﻔﺮ ﻟﻪ رﺳﯧﺪو ﻧﻪ د ﻣﻄﻤﺌﻦ ﻛﯧﺪو ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ ﺑﻪ ﺧﻄﻮﻧﻪ ﺗﺒﺎدﻟﻪ ﻛﯧﺪل‪ .‬ﻣﻮږ د اﻧﺠﻨﻴﺮ‬
‫‪172‬‬

‫ا
 ‪--------------------------------------------------------------‬دوه!‪2&FA? 2‬‬

‫ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ د ﻧﻴﻮل ﻛﯧﺪو ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺟﺪي څﯧړﻧﻪ وﻛړه‪ ،‬ﻣﻌﻠﻮﻣﻪ ﺷﻮه ﭼﻲ د ده د ﻓﻌﺎﻟﻴﺘﻮﻧﻮ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻋﺒﺪاﻟﻤﻘﺘﺪر‬
‫ﻧﻮﻣﻲ ﻛﺲ دوﻟﺖ ﺗﻪ ﺟﺎﺳﻮﺳﻰ ﻛړې وه‪ ،‬د ﻣﻘﺘﺪر د ﻧﺎﻣﻪ ﻟﻪ اورﯦﺪو ﺳﺮه ﻣﻲ ﻫﻐﻪ ﺻﺤﻨﻪ ﺳﺘﺮﮔﻮ ﺗﻪ ودرﯦﺪه ﭼﻲ‬

‫ﻧﻮﻣﻮړى ﻣﻲ د ﻣﺮﻛﺰي ﻟﻴﻠﻴﻰ ﭘﻪ ﻳﻮه ﮔﻮښﻪ ﻛﻲ ﻟﻪ ډاﻛﺘﺮ ﻧﺠﻴﺐ ﺳﺮه ﭘﺪاﺳﻲ ﺣﺎل ﻛﻲ ﭘﻪ ﺧﺒﺮو ﺑﻮﺧﺖ وﻟﻴﺪ ﭼﻲ دواړو‬

‫ﻳﻮه ﺑﻞ ﺗﻪ ﺧﻨﺪل او داﺳﻲ ﻣﻌﻠﻮﻣﯧﺪه ﭼﻲ دوى ﻧﻪ ﻳﻮازې ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮ ﻛﻲ اﺧﺘﻼف ﻧﻠﺮي ﺑﻠﻜﻲ ﺷﺎﻳﺪ ﻣﻠﮕﺮى وي‪ ،‬ﻟﺪې‬

‫ﺻﺤﻨﯥ ﻧﻪ زﻣﺎ اﻧﺘﺒﺎه دا وه ﭼﻲ د ﻣﻘﺘﺪر ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺑﺎﻳﺪ اﺣﺘﻴﺎط وﺷﻲ‪ .‬ﻧﻪ ﭘﻮﻫﻴږم ﭼﻲ ﺣﺒﻴﺐ اﻟﺮﺣﻤﻦ ﺷﻬﻴﺪ څﻨﮕﻪ ﭘﻪ‬

‫ده اﻋﺘﻤﺎد ﻛړى وو او ﻟﻪ ځﻴﻨﻮ اﺳﺮارو ﺋﯥ ﺧﺒﺮ ﻛړى وو‪ .‬دا ﻛﺲ د ﺟﻬﺎد ﭘﻪ وروﺳﺘﻴﻮ ﻛﻠﻮﻧﻮ ﻛﻲ ﭘﯧښﻮر ﺗﻪ راﻏﻰ ﺧﻮ‬
‫ﻣﻮږ ﭘﺪې ﺧﺎﻃﺮ ﻫﻐﻪ ﺗﻪ څﻪ وﻧﻪ وﻳﻞ ﭼﻲ ﻟﻪ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺳﺮه ﻳﻮځﺎى ﺷﻮى وو‪.‬‬

‫ﻣﺎﺗﻪ دا ﻛﺎر ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺳﺨﺖ ﺣﺎﻟﺖ ﻛﻲ ﭘﻪ ﻏﺎړه راوﻟﻮﯦﺪو‪ ،‬ﻫﺮه ﺷﯧﺒﻪ د دې اﻣﻜﺎن وو ﭼﻲ د ﺳﺮدار ﭘﺮﭼﻤﻲ ﻣﻠﮕﺮى‬

‫ﺧﭙﻞ ﺑﺮﻳﺪ ﭘﻴﻞ ﻛړي او ﭘﻪ ﭘﺮاﺧﻮ ﻧﻴﻮﻧﻮ ﻻس ﭘﻮري ﻛړي‪ .‬ﺑﺎﻳﺪ د دوى ﻟﻪ اﻗﺪام ﻧﻪ د ﻣﺨﻪ ﻣﻮ څﻪ ﻛړي وى‪ .‬څﻮ ﻛﺎروﻧﻪ‬
‫ﻣﻲ ﺗﺮ ټﻮﻟﻮ د ﻣﺨﻪ ﺿﺮوري ﮔڼﻞ‪:‬‬
‫•‬

‫د اوﺳﯧﺪو څﻮ ﺳﺮي او ډاډﻣﻦ ځﺎﻳﻮﻧﻪ‬

‫•‬

‫ﻟﻪ اﻋﺘﻤﺎدي وروڼﻮ ﺳﺮه ﺳﺮي ﻟﻴﺪﻧﻲ‪ ،‬ﻟﺪوى ﺳﺮه د وﺿﻌﻴﺖ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﺗﻔﺼﻴﻠﻲ ﺧﺒﺮي‪ ،‬روﺣﻴﻪ ﺋﯥ‬

‫ﻣﻌﻠﻮﻣﻮل‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﺪې ﻇﺮوﻓﻮ ﻛﻲ ﻟﻪ ﻛﺎر ﺳﺮه ﻣﻮاﻓﻖ وو‪ ،‬ﻧﻮ ﺧﺎص وﻇﺎﻳﻒ ورﻛﻮل‪ ،‬ﻛﻪ ﭘﻪ ﻓﻮځ ﻛﻲ ﺧﭙﻠﻮان ﻟﺮي ﻳﺎ‬

‫ﻣﺴﻠﻤﺎن اﻓﺴﺮان ﭘﯧﮋﻧﻲ د ﻫﻐﻮى د ﻟﻴﺪﻟﻮ او ﻛﺎر ﺗﻪ د ﺗﻴﺎروﻟﻮ وﻇﻴﻔﻪ ورﻛﻮل‪.‬‬
‫•‬

‫د اردو ﻟﻪ ﻫﻐﻮ اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﺳﺮه ﻟﻴﺪﻧﻲ ﻛﺘﻨﻲ ﭼﻲ د وروڼﻮ ﻟﻪ ﻟﻮري ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻛﯧږي‪ ،‬ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯥ ﺧﺒﺮي ورﺳﺮه‬

‫ﺷﻮې او د ﻛﺎر ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﭼﻤﺘﻮواﻟﻰ ښﻮدﻟﻰ‪.‬‬

‫ﭘﻪ ﻛﻢ وﺧﺖ ﻛﻲ ﻣﻮږ ﺗﻪ ډﯦﺮ ﻣﻄﻤﺌﻦ‪ ،‬ﻓﻌﺎل او د ﻛﺎر ﻛﺴﺎن ﭘﻪ ﻻس راﻏﻠﻮ‪ .‬ﭘﻪ دوى ﻛﻲ دوه ﻛﺴﺎن داﺳﻲ وو ﭼﻲ‬

‫ﻳﻮازې دوى د ﻳﻮه ﻣﻮﻓﻖ ﻋﺴﻜﺮي اﻗﺪام ﻟﭙﺎره ﻛﺎﻓﻰ وو‪:‬‬
‫•‬

‫ﺟﮕﺘﻮرن ﺷﻴﺮﻋﻠﻲ ﺧﺎن د زرﻫﺪارو د څﻠﻮرﻣﻲ ﻓﺮﻗﯥ رﺋﻴﺲ ارﻛﺎن ﭼﻲ د داؤد ﭘﻪ ﻛﻮدﺗﺎ ﻛﻲ ﺋﯥ ډﯦﺮه‬

‫ﻟﻮﻳﻪ وﻧډه وه او اوس ﭘﻪ ډﯦﺮ ﺣﺴﺎس ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ ﻛﻲ وو‪ ،‬دا ﻓﺮﻗﻪ د ده ﭘﻪ واك ﻛﻲ وه‪ .‬ده ﻏﻮښﺘﻞ ﺧﭙﻠﻪ ﻣﺨﻜﻨۍ‬

‫ﻏﻠﻄﻲ ﺟﺒﺮان ﻛړي‪ ،‬ﭘﺪې ډﯦﺮ ځﻮرﯦﺪو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻣﺨﻜﻨۍ ﻛﻮدﺗﺎ ﻛﻲ ﺋﯥ د داؤد ﭘﻪ ﮔټﻪ ﺑﺮﺧﻪ اﺧﻴﺴﺘﻰ او ﻧﻦ د ﻫﯧﻮاد‬

‫واﮔﻰ د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﻻس ﻛﻲ دي‪.‬‬
‫•‬

‫ډﮔﺮوال ﺿﻴﺎءاﻟﺪﻳﻦ د ﻫﻮاﻳﻲ ﻗﻮاوو د ‪ su‬ﻏﻮﻧډ ﻗﻮﻣﻨﺪان‪ ،‬ﭼﻲ زړه ور‪ ،‬دروﻧﺪ او ﺑﺎدراﻳﺘﻪ اﻓﺴﺮ او ﭘﻪ‬

‫ﺧﭙﻠﻮ ﺳﻴﺎﻻﻧﻮ ﻛﻲ ﻣﻨﻠﻰ ﺷﺨﺼﻴﺖ وو‪ .‬د ده ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻣﺎ ﺗﻪ ﺷﻴﺮﻋﻠﻲ ﺧﺎن‪ ،‬ﻛﻠﻪ ﭼﻲ د ﻧﻮﻣﻮړي ﻟﻪ ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ ﻧﻪ ﻣﻮ ﺧﺒﺮ‬

‫‪173‬‬

‫دوه!‪-------------------------------------------------------------- 2&FA? 2‬ا
‬

‫ﻛړ‪ ،‬ووﻳﻞ‪ :‬ﻳﻮازې زه او دى د اﻗﺪام ﻟﭙﺎره ﻛﺎﻓﻰ وو‪ ،‬ﺗﺎﺳﻮ ﻫﺴﻲ د ﺷﻤﯧﺮ ﭘﻪ زﻳﺎﺗﻮﻟﻮ ﭘﺴﯥ ﮔﺮځﯧﺪئ!!‬
‫ﭘﻪ ﻓﻮځ ﻛﻲ زﻣﻮږ د ﻣﻠﮕﺮو ﺷﻤﯧﺮ او ﭘﻪ ﻗﻄﻌﺎﺗﻮ ﻛﻲ د دوى ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ داﺳﻲ وو ﭼﻲ ﻧﻪ ﻳﻮازې د ﺑﺮﻳﺎﻟﻲ اﻗﺪام‬

‫ﻟﭙﺎره ﻛﺎﻓﻰ وو ﺑﻠﻜﻲ د ﺷﻬﻴﺪ ﺷﻴﺮﻋﻠﻲ ﺧﺎن ﭘﻪ وﻳﻨﺎ ﻟﻪ ﺿﺮورت ﻧﻪ زﻳﺎت وو‪ .‬ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ د داﺳﻲ ﻛﺎروﻧﻮ ﭘﻪ اړه ﻫﻐﻪ‬

‫ﻓﺮاﺳﺖ او ﺗﺠﺮﺑﻪ ﭼﻲ ﻧﻦ ﺋﯥ ﻟﺮو ﭘﻪ ﻫﻐﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﻣﻮ ﻧﻪ درﻟﻮده‪ ،‬د ځﻴﻨﻮ وروڼﻮ د ټﻴﻨﮕﺎر ﭘﻪ وﺟﻪ ﻣﻮ د ﺷﻤﯧﺮ د‬

‫زﻳﺎﺗﻮﻟﻮ ﻫڅﻪ ﻛﻮﻟﻪ ﭼﻲ ﭘﺪې ﺳﺮه د اﺳﺮارو د اﻓﺸﺎء او د ﺿﻌﻴﻔﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ او ﺣﺘﻰ د ﺟﺎﺳﻮﺳﺎﻧﻮ د ﻧﻔﻮذ اﺣﺘﻤﺎﻻت‬

‫ﺗﻘﻮﻳﻪ ﻛﯧﺪل‪ .‬ﭘﺪې ﺟﺮﻳﺎن ﻛﻲ زﻣﻮږ ﻳﻮه اﻓﺴﺮ ﻣﻠﮕﺮى‪ ،‬ﻟﻮﻣړى ﺑﺮﻳﺪﻣﻦ ﺻﺎدق د ﺟﺒﻞ اﻟﺴﺮاج اوﺳﯧﺪوﻧﻜﻲ‪ ،‬ﻟﻪ ﺧﭙﻠﻮ‬

‫دوو داﺳﻲ وﻃﻨﺪارو اﻓﺴﺮاﻧﻮ ﺳﺮه ﺗﻤﺎس ﻧﻴﻮﻟﻰ وو ﭼﻲ ﭘﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻟﻪ ده ﺳﺮه د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ وﻋﺪه ﻛړې وه ﺧﻮ ﭘﻪ‬

‫ﻫﻤﻐﻪ ورځ ﺋﯥ د ﺧﭙﻠﻮ آﻣﺮاﻧﻮ ﻟﻪ ﻻري دوﻟﺖ ﺗﻪ اﻃﻼع ورﻛړې وه‪ ،‬ﻟﻪ ﻟﻮړو ﻣﻘﺎﻣﺎﺗﻮ ﻧﻪ دوى ﺗﻪ ﻫﺪاﻳﺖ ورﻛړى ﺷﻮى‬

‫وو ﭼﻲ د ﻣﺰﻳﺪ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺗﺮﻻﺳﻪ ﻛﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره ﻫﻢ ﻟﻪ ﻣﺎ ﺳﺮه د ﻣﻼﻗﺎت ﻏﻮښﺘﻨﻪ وﻛړي او ﻫﻢ د ﻣﺴﺌﻮﻟﻴﻨﻮ ﭘﻪ ﺳﻄﺢ ﭘﻪ‬
‫ﮔډه ﻏﻮﻧډه ټﻴﻨﮕﺎر وﻛړي‪ .‬ﻣﺎ ﻟﻪ دوى ﺳﺮه وﻟﻴﺪل‪ ،‬ﻳﻮ ﺋﯥ ﺟﮕﺘﻮرن ﻋﺰﻳﺰاﻟﺮﺣﻤﻦ د ﻗﻮاى ﻣﺮﻛﺰ اﻓﺴﺮ او ﺑﻞ ﺋﯥ‬

‫ﺟﮕﺘﻮرن ﺧﻠﻴﻞ د ﻣﻬﺘﺎب ﻗﻠﻌﻰ د ﺗﻮﭘﭽﻰ اﻓﺴﺮ وو‪ .‬دوﻟﺖ ﭘﻪ ﻣﻮږ ﺑﺎﻧﺪي ﺧﭙﻞ دوﻫﻢ ﮔﻮزار او زﻣﻮږ ﭘﻪ ډﻟﻪ ﻛﻲ د‬
‫ﭘﺮاﺧﻮ ﻧﻴﻮﻧﻮ ﭘﻴﻞ ﭘﻪ ﻓﻮځ ﻛﻲ زﻣﻮږ د ﻣﻠﮕﺮو ﺗﺮ ﭘﯧﮋﻧﺪﻟﻮ ﭘﻮري ځﻨډوﻟﻰ وو‪ ،‬دﻏﻮ دوو ﺟﺎﺳﻮﺳﺎﻧﻮ ﻫﻐﻪ څﻪ ﭘﻪ ﻻس‬

‫ورﻛړو ﭼﻲ د ﻧﻴﻮﻧﻮ د ﭘﻴﻞ ﻟﭙﺎره ﺋﯥ ﻛﺎﻓﻰ ﮔڼﻞ‪ .‬د ﻧﻴﻮﻧﻮ ﻟړۍ ﭘﻴﻞ ﺷﻮه‪ ،‬د ټﻮﻟﻮ ﭘﯧﮋﻧﺪل ﺷﻮو ﻛﺴﺎﻧﻮ د ﻧﻴﻮﻟﻮ ﭘﺮﯦﻜړه‬

‫ﺷﻮې وه‪ ،‬ﺗﻘﺮﻳﺒﺎً ﭘﻨځﻪ ﺳﻮه ﻛﺴﺎن ﭘﻪ ﻣﺮﻛﺰ او وﻻﻳﺎﺗﻮ ﻛﻲ وﻧﻴﻮل ﺷﻮل‪ ،‬ﭼﻲ ﭼﺎ د ﻇﺎﻫﺮﺧﺎن ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﭘﻪ ﻛﻮﻣﻲ‬
‫ﻏﻮﻧډي او ﻣﻈﺎﻫﺮې ﻛﻲ ﻳﺎ ﺧﺒﺮي ﻛړې وې‪ ،‬ﻳﺎ ﺋﯥ ﺷﻌﺎر ورﻛړى وو‪ ،‬ﭘﻪ ﻛﻮﻣﻲ ورځﭙﺎڼﻰ ﻛﻲ ﺋﯥ ﻟﻪ اﺳﻼم ﻧﻪ دﻓﺎع‬

‫ﻛړې وه او د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ ﺿﺪ ﺋﯥ څﻪ ﻟﻴﻜﻠﻲ وو‪ ،‬ﭘﻪ ﺟﻮﻣﺎت ﻳﺎ ﻣﺪرﺳﻪ او ﻣﻜﺘﺐ ﻛﻲ ﺋﯥ ﭘﺪې اړه څﻪ وﻳﻠﻲ وو او‬

‫ﭘﺮﭼﻤﻴﺎﻧﻮ ﭘﯧﮋﻧﺪﻟﻲ وو‪ ،‬ټﻮل ﭘﻪ ﻳﻮه وﺧﺖ ﻛﻲ وﻧﻴﻮل ﺷﻮل‪ ،‬د دوى ﭘﻪ ﺧﭙﻠﻮاﻧﻮ ﺋﯥ ﻫﻢ رﺣﻢ وﻧﻜړ‪ .‬زﻣﺎ د ﻧﻴﻮﻟﻮ ﻟﭙﺎره‬

‫ﻧﻴﻤﻪ ﺷﭙﻪ د ﻓﺮزې ﭘﻪ وﻟﺴﻮاﻟۍ ﻛﻲ د ﻣﻴﺮ ﺻﻔﻰ اﷲ ﭘﺎﭼﺎ ﻛﻮر ﺗﻪ راﻏﻠﻞ‪ .‬ﻣﺎ ﻟﺪې ﻧﻪ ﻳﻮه ﺷﭙﻪ د ﻣﺨﻪ ﺧﻮب ﻟﻴﺪﻟﻰ وو‬

‫ﭼﻲ د ﭘﺎﭼﺎ ﺻﺎﺣﺐ ﻛﻮر د ﻛﻮﻣﺎﻧﺪو او ﭘﻮﻟﻴﺴﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا ﻣﺤﺎﺻﺮه ﺷﻮ‪ ،‬ﺧﻮ زه د ﻛﻮر ﺷﺮﻗﻲ ﻟﻮري ﺗﻪ ﻳﻮه ﮔڼ ﺑﺎغ ﺗﻪ‬

‫واوﺷﺘﻢ او ﻟﻪ ﻣﺤﺎﺻﺮى ﻧﻪ ووﺗﻢ‪ ،‬د ﻫﻤﺪې ﺧﻮب ﭘﻪ وﺟﻪ ﻣﻲ دا ﺷﭙﻪ ﭘﻪ ﺑﻞ ځﺎى ﻛﻲ ﺗﯧﺮه ﻛړه‪ ،‬ﺳﺤﺮ ﻣﻲ ﻟﻤﻮﻧځ ﭘﻪ‬

‫ﻟﻮﻣړى وﺧﺖ ﻛﻲ وﻛړ او ﭘﻪ ﺗﻴﺎره ﻛﻲ د دې ﻛﻮر ﭘﻪ ﻟﻮري راوﺧﻮځﯧﺪم ﺗﺮ څﻮ وﮔﻮرم ﭼﻲ ﻛﻪ ﻟﻪ ﻣﺮﻛﺰ ﻧﻪ څﻮك راﻏﻠﻰ‬

‫وي او د وﺿﻌﻴﺖ ﭘﻪ ﻫﻜﻠﻪ ﻣﻲ ﺧﺒﺮ ﻛړي‪ .‬ﭼﻲ ﻛﻠﻪ د ﻛﻮر ﺧﻮا ﺗﻪ راورﺳﯧﺪم ﻧﻮ د ﻛﻮر ﻣﺨﻲ ﺗﻪ د ﺣﻮض ﭘﻪ ﻏﺎړه‪ ،‬ﺗﺮ‬

‫وﻧﻮ ﻻﻧﺪې ﻣﻲ څﻪ ﻛﺴﺎن وﻟﻴﺪل‪ ،‬ﮔﻤﺎن ﻣﻲ وﻛړ ﭼﻲ دا ﺑﻪ زﻣﻮږ ﻣﻠﮕﺮي وي ﭼﻲ ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻧﻪ ﺑﻪ راﻏﻠﻲ وي‪ ،‬ﺣﺎل دا‬

‫ﭼﻲ دوى د وﻟﺴﻮاﻟۍ ﻣﺮﺑﻮط ﭘﺮﺳﻮﻧﻞ وو او ﻟﻪ ﻛﺎﺑﻞ ﻧﻪ راﻏﻠﯥ ﻣﺴﻠﺢ ﻗﻄﻌﯥ ﻟﻪ ځﺎن ﺳﺮه دﻟﺘﻪ راوﺳﺘﻰ وو‪ ،‬ﻣﺴﻠﺢ‬

‫ﻛﺴﺎن ﻛﻼ ﺗﻪ ﻧﻨﻮﺗﻰ او د ﻛﻮر ﭘﻪ ﺗﻼﺷﻲ ﻟﮕﻴﺎ وو‪ ،‬د دې ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻟﻪ ﻣﻨځ ﻧﻪ د وﻟﺴﻮاﻟۍ د اﻣﻨﻴﻰ ﻗﻮﻣﻨﺪان راووت او‬

‫ﭘﺮ ﻣﺎ ﺋﯥ ﻏږ وﻛړ ﭼﻲ درﻳﺶ!! ﻣﺎ د ټﻮﭘﻚ ﻟټ وواﻫﻪ او ورﭘﺴﯥ ﻣﻲ ﺗﻔﻨﮕﭽﻪ راواﻳﺴﺘﻪ او ﮔﻮﻟۍ ﻣﻲ ﭘﻜﻲ ﺗﯧﺮه‬

‫‪174‬‬

‫ا
 ‪--------------------------------------------------------------‬دوه!‪2&FA? 2‬‬

‫ﻛړه‪ ،‬د اﻣﻨﻴﻰ ﻗﻮﻣﻨﺪان ځﺎى ﭘﻪ ځﺎى ودرﯦﺪو او زه ﻟﻜﻪ څﻨﮕﻪ ﭼﻲ ﻣﻲ ﭘﻪ ﺧﻮب ﻛﻲ ﻟﻴﺪﻟﻰ وو د ﻫﻤﺎﻏﻪ ﺑﺎغ ﻟﻪ دﻳﻮال‬

‫ﻧﻪ واوښﺘﻢ او د ﻏﺮه ﭘﻪ ﻟﻮري وﻻړم‪.‬‬

‫د ﻧﻴﻮﻧﻮ د ﭘﻴﻞ ﭘﻪ ﺷﭙﻪ زه د ﺷﻴﺮﻋﻠﻲ ﺧﺎن ﭘﻪ ﻛﻮر ﻛﻲ وم‪ ،‬ﻫﻐﻪ د اﺳﺘﺨﺒﺎراﺗﻮ ﺑﯥ درﻳﺸﻲ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﻣﺎزدﻳﮕﺮ ﻟﻪ‬

‫ﺧﭙﻞ ﻛﻮر ﻧﻪ ﺑﻴﻮﻟﻰ وو‪ ،‬زه د ده ﻟﻪ ﻧﻴﻮﻟﻮ ﻧﻪ وروﺳﺘﻪ د ده ﻛﻮرﺗﻪ راﻏﻠﻢ‪ ،‬ﻟﻪ ﻧﻔﺮﺧﺪﻣﺖ ﻧﻪ ﻣﻲ د ده ﺗﭙﻮس وﻛړ‪ ،‬راﺗﻪ‬

‫وﺋﻰ وﻳﻞ ﭼﻲ ﻟﻪ څﻮ ﻛﺴﺎﻧﻮ ﺳﺮه وووت‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ راﺷﻲ‪ ،‬زه ﻫﻤﻠﺘﻪ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﭘﺎﺗﯥ ﺷﻮم‪ ،‬ﺷﭙﻪ ﻣﻲ ﺗﯧﺮه ﻛړه‪ ،‬ﺳﺤﺮ ﻟﻪ ﻛﻮر‬
‫ﻧﻪ د وﺗﻠﻮ ﭘﻪ وﺧﺖ ﻛﻲ ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﻮم ﭼﻲ دا ﻛﻮر د اﺳﺘﺨﺒﺎراﺗﻮ ﻟﻪ ﺧﻮا ﺗﺮ څﺎرﻧﻲ ﻻﻧﺪې دى‪.‬‬

‫‪175‬‬

‫ﻧﻮر ﺑﻴﺎ‬

‫د ت وزرو &) آ ‪ -------------------------------------------------------‬ا
‬

‫د ﻣﺎت وزرو ﺧﻴﻞ ﻛﻲ‬
‫ﻫﻐﻪ ﺷﭙﻪ ﻣﻲ ﻫﯧﺮه ﻧﻪ ده‬
‫آ ﺳړه‪ ،‬ﺗﻴﺎره اوږده‬
‫ټﻮل ﭘﻪ ژور ﺧﻮب وو وﻳﺪه‬
‫ﻫﺮه ﺧﻮا ﭼﻮﭘﻪ ﭼﻮﭘﺘﻴﺎ‬
‫ﻫﺪﯦﺮې ﺷﺎﻧﺘﻪ ﻓﻀﺎ‬
‫*****‬
‫د ژوﻧﺪو دې ﻫﺪﯦﺮې ﻛﻲ‬
‫ﻧﻪ ﺧﻮځښﺖ ﺷﻮ ﭼﺎ ﻟﻴﺪﻟﻰ‬
‫ﻧﻪ ﺋﯥ ځﻮږ ﺷﻮ اورﯦﺪﻟﻰ‬
‫د ﻣﺎت څﻠﻲ ﭘﻪ ﺳﺮ ﻧﺎﺳﺖ ﻛﻮﻧﮓ‬
‫وازو ﺳﺘﺮﮔﻮ ﺳﺮه وﻳښ وو‬
‫ﺧﻮ ﺳﺎﻛﺖ او ﻳﺦ وﻫﻠﻰ‬
‫****‬
‫ﺳﭙﻴﻨﻜۍ ﻓﺎﺧﺘﯥ وې ﻏﻠﯥ‬
‫ﺑﺮگ ﻛﺎرﻏﺎن ﺷﻮر ﻧﻪ ﻟﻮﯦﺪﻟﻲ‬
‫وزر ﻣﺎت د ﻋﻘﺎﺑﺎﻧﻮ‬
‫ﺟﮓ ﭘﺮواز ﻧﻪ وو ﻟﻮﯦﺪﻟﻲ‬
‫‪176‬‬

‫ا
 ‪ -------------------------------------------------------‬د ت وزرو &) آ‬

‫*****‬
‫ﺳﻴﻠۍ ﻳﺨﯥ د ﺳړې ﺷﭙﯥ‬
‫ﻛﻪ ﻫﻴﺒﺖ د دې ﺗﻴﺎرې ﺷﭙﯥ‬
‫د وﻳﺪو د ﺧﻮځﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﺧﺎﻃﺮ ﭼﺎ‬
‫د ﭘﺮﺗﻮ د ﻫڅﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﻏﺮض ﭼﺎ‬
‫ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧږم ﭼﺎ راوﻳښ ﻛړم؟‬
‫ﻧﻪ ﭘﻮﻫﯧږم څﻨﮕﻪ وﻳښ ﺷﻮم؟‬
‫****‬
‫د وﻳﺪو د وﻳښﻮﻟﻮ‬
‫د ﭘﺮﺗﻮ د ﻫڅﻮﻟﻮ‬
‫د ﻛﺎروان د ﺧﻮځﻮﻟﻮ‬
‫ﭘﻪ دې ﻫﻴﻠﻪ او ﺧﺎﻃﺮ ﻣﯥ‬
‫ﺧﭙﻞ وزروﻧﻪ وڅﻨډل ﻛﻠﻚ‬
‫ﭘﻪ وار وار ﻣﻲ ﭘﻪ اوﭼﺖ ﻏږ‬
‫ﭘﻪ ﻫﺮﭼﺎ او ﭘﻪ ﻫﺮ ﻟﻮري‬
‫دا ﻧﺎرې ﻛړﻟﯥ اوﭼﺘﻲ‪:‬‬
‫ﻛﻪ ﭘﻪ ﻣﻨډه راوﻳښ ﻧﺸﻮ ﺧﻮﺑﻮﻟﻮ‬
‫ﻛﻪ ﺧﻮځښﺖ ﺗﻪ ﺗﻴﺎر ﻧﺸﻮ ﻳﺦ وﻫﻠﻮ‬
‫ټﻮل وزروﻧﻪ ﻛﺮﺧﺖ ﻛﯧږي‬
‫ﻟﻨﺪې ﭘښﯥ ﻣﻮ ﻛﻨﮕﻞ ﻛﯧږي‬
‫ﻧﻨﮕﻴﻦ ﻣﺮگ را ﺗﻪ ﻛﻤﻴﻦ ﻛﻲ‬

‫‪177‬‬

‫د ت وزرو &) آ ‪ -------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺳﻮر ﺻﻴﺎد را ﺗﻪ ﻣﺮﺻﺎد ﻛﻲ‬
‫*****‬
‫ﺑﺎري رﺑﻪ!‬
‫زﻣﺎ دا ﻫﻴﻠﯥ دي ﺷﯧﺮازه‬
‫زﻣﺎ ﺧﻮﺑﻮﻧﻪ دي رښﺘﻴﺎ ﻛړل‬
‫زﻣﺎ وزروﻧﻪ دي ﭘﻴﺎوړي‬
‫زﻣﺎ ﻏږوﻧﻪ دي رﺳﺎ ﻛړل‬
‫*****‬
‫ﭼﻲ ﭘﻪ ﭼﺎ ﻛﻲ څﻪ ﺷﻴﻤﻪ وه‬
‫ﭘﻪ ﻛﻮم زړه ﻛﻲ د اﻟﻮت ﭼﻲ ﺗﻠﻮﺳﻪ وه‬
‫ﭘﻪ وزر ﻛﻲ ﺋﯥ ﭼﻲ ﺗﻮان د اﻟﻮﺗﻮ وو‬
‫ﭼﻲ ﺋﯥ ﻋﺰم ﻟﻪ ﺗﻴﺎرو ﻧﻪ د وﺗﻮ وو‬
‫زﻣﺎ ﭘﻪ ﻏږ ﺷﻮ راﺑﻴﺪاره‬
‫ﺧﭙﻞ وزر ﺑﻪ ﺋﯥ څﻨډﻟﻮ‬
‫د اﻟﻮت ﻟﭙﺎره څﺮك او ﻧﺎﻗﺮاره‬
‫*****‬
‫د ﺗﻴﺎره ﺳﺒﺎوون ﻫﻐﻪ ﺷﻮر او ځﻮږ‬
‫د اﻟﻮت ﻟﭙﺎره ﻫﻐﻪ ﺗﻴﺎرى‬
‫د ﻳﻮه ﺑﻞ د ﻫڅﻮﻟﻮ ﻫﻐﻪ ﻫڅﻲ‬
‫ﻫﻠﻪ ﻫﻠﻪ ﻟﻪ ﻫﺮ ﻟﻮري ﭘﻪ ﺟﮓ ﻏږ‬
‫ﻧﻪ ﺷﻮر ځﻮږ د دې ﺳﺤﺮ د ﻫﯧﺮﯦﺪو دئ‬

‫‪178‬‬

‫ا
 ‪ -------------------------------------------------------‬د ت وزرو &) آ‬

‫ﻧﻪ داﺳﺘﺎن د دې ﺳﻔﺮ د ﻫﯧﺮﯦﺪو دئ‬
‫*****‬
‫زه اوﭼﺖ ﺷﻮﻣﻪ ﻟﻪ ځﻤﻜﻲ‪،‬‬
‫د ﺳﺮﻟﻮړو ﺧﻴﻞ ﭘﻪ ﻣﺎ ﭘﺴﯥ‬
‫ځﻨډ ﻧﻪ ﭘﺮﺗﻪ ټﻮل اوﭼﺖ ﺷﻮو ﭘﻪ ﻫﻮا ﻛﻲ‬
‫ﻫﺮ ﻳﻮ ﭘﻮه ﭼﻲ اوږد ﺳﻔﺮ ﻟﺮو ﭘﻪ ﻣﺨﻜﻲ‬
‫ﺟﮕﻮ ﻏﺮو ﻧﻪ اوښﺘﻞ ﻟﺮو ﭘﻪ ﻣﺨﻜﻲ‬
‫ﺧړي ورﯦځﻲ ﻣﻮ ﭘﻪ ﻻر ﻛﻲ‬
‫د رڼﺎ ﭘﻪ ﻟﻮري ﺗﮓ دئ ﻟﻪ ﺗﻮر ﺗﻢ ﻧﻪ‬
‫د ﺧﭙﻠﻮاك او ډاډه ژوﻧﺪ او ﺗﻮدې ﻫﻴﻠﻲ‬
‫ﮔﺮان ﺳﻔﺮ دئ ﻟﻪ ټﺎټﻮﺑﻲ د ﻣﺎﺗﻢ ﻧﻪ‬
‫*****‬
‫ﻣﺎ وﻳﻞ ﻟﻪ دﻏﻮ ﺗﻮرو ﻏﺮوﻧﻮ آﺧﻮا‬
‫آ د ﺳﺮه ﺷﺎﻣﺎر د ځﺎﻟﻲ‪،‬‬
‫ﺟﮕﻲ څﻮﻛﻲ د ﻣﻐﺮور ﻏﺮه‬
‫ﺳﺮ ﻛﻮو ﺑﻞ ﻟﻮر ﺗﻪ اوړو‬
‫د ﺳﻔﺮ ﻳﺎران ﻫﻚ ﭘﻚ ﺷﻮو‬
‫ﻟﻜﻪ څﻮك ﭼﻲ ﺧﭙﻞ وزر ﻛﻲ‬
‫ﻧﻪ د ﻟﻮړ ﭘﺮواز زور ﮔﻮري‬
‫ﻧﻪ ﺳﻴﻨﻪ ﻛﻲ د اوږده ﺳﻔﺮ ﺷﻮر ﮔﻮري‬
‫ﺧﻮ ﻧﻪ ﻛﻮز ﺷﻮل ﻧﻪ ﭘﻪ ﺷﺎ ﺷﻮل‬

‫‪179‬‬

‫د ت وزرو &) آ ‪ -------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻧﻪ ﻟﻪ ﺧﻴﻞ څﺨﻪ ﺟﻼ ﺷﻮل‬
‫*****‬
‫دﻧﮓ دﻧﮓ ﻏﺮوﻧﻪ ټﻮل زﻣﻮږ ﺗﺮ ﻧﻈﺮ ﻻﻧﺪي‬
‫ﻟﻮړې څﻮﻛﻲ ټﻮﻟﯥ زﻣﻮږ ﺗﺮ وزر ﻻﻧﺪي‬
‫ټﻮﻟﻮ ﻏﺮوﻧﻮ ﻧﻪ ﺗﯧﺮ ﺷﻮي‬
‫ﻣﺰل ﭘﺎى ﺗﻪ ﻧږدې ﺷﻮى‬
‫ﺳﺮﻣﻨﺰل راﺗﻪ ﻟﻪ ﻟﺮې ځﺎن ښﻮدﻟﻮ‬
‫زړوﻧﻪ ﺷﻮق ﻧﻪ درﺑﯧﺪﻟﻮ‬
‫رڼﯥ اوښﻜﻲ د ﺷﺎدۍ ﻣﻮ‬
‫ﭘﻪ ﻟﯧﻤﻮ ﻛﻲ رﻏړﯦﺪﻟﯥ‬
‫*****‬
‫ﻧﺎڅﺎﭘﻲ ﻟﻪ ﻳﻮې ﮔﻮښﯥ ﻧﻪ‬
‫ﻳﻮه ﺑﻮډا‪ ،‬ﺿﻌﻴﻒ‪ ،‬ﻃﻤﺎع‬
‫ﭘﻪ ﭘﺮﻳﻮﺗﻲ ﻏږ ﻧﺎرې ﻛړې‬
‫د ﺳﻔﺮ ﺳﺘړو ﻣﻠﮕﺮو!‬
‫ﻧﻮر وزر ﻧﺸﻮ وﻫﻠﻰ‬
‫ﻧﻮر ﻣﺰل ﻧﺸﻮ ﻛﻮﻟﻰ‬
‫ﭘﻪ ﻳﻮې ﺳﺎه ﺧﻮ اوږد ﻣﺰل ﻧﺸﻮ وﻫﻠﻰ‬
‫ﻣﮕﺮ ﻧﮕﻮرئ ﭼﻲ ﻻﻧﺪي ﭘﻪ دې ﺧﻮړ ﻛﻲ‬
‫د ﻣﺮﻏﺎﻧﻮ ﺳﻴﻞ ﻛﻮز ﺷﻮى‬
‫ﻛﻪ ﻟﻪ رﻧﮕﻪ ﺗﻮر ﺗﻮر ﺑﺮﯦښﻲ‬

‫‪180‬‬

‫ا
 ‪ -------------------------------------------------------‬د ت وزرو &) آ‬

‫ﺧﻮ زﻣﻮږ ﻟﻪ ﺧﯧﻠﻪ ﺑﺮﻳښﻲ‬
‫*****‬
‫اﻧﺪﻳښﻨﯥ ﺋﯥ راﭘﻴﺪا ﻛړې‬
‫دې ﺑﻠﻨﻲ د ﺳﺘړﻳﺎ او ﻛﻮزﯦﺪا‬
‫ﻟﻪ ﺿﻌﻴﻒ زړه ﺧﻮټﯧﺪﻟﯥ دې وﻳﻨﺎ‬
‫ﻣﺦ ﻣﻲ واړاوو ﻣﻠﮕﺮو ﺗﻪ ﭼﻲ ﭘﺎم ﻛړئ‬
‫د ﺳﻔﺮ ﺻﺒﻮر ﻣﻠﮕﺮو اوﭼﺖ ﮔﺎم ﻛړئ‬
‫ﻧﻪ دا ځﺎى د ﻛﻮزﯦﺪو دئ‬
‫ﻧﻪ دا ﺧﻴﻞ د ﻣﻠﮕﺮﺗﻴﺎ‬
‫ﻧﻮر ﻧﻮ ﻳﻮ وزر وﻫﻞ دئ ﺗﺮ ﻫﺪﻓﻪ‬
‫ﻧﻮر ﻧﻮ ﻳﻮه ﺳﺎه اﺧﺴﺘﻞ دئ ﺗﺮ ﺗﻢ ځﺎﻳﻪ‬
‫****‬
‫د ﺿﻌﻴﻒ ﭘﻪ رﻓﺎﻗﺖ ﻛﻲ‬
‫د ﻃﻤﺎع ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﻛﻲ‬
‫ﻳﻮ ﭘﻪ ﺑﻞ ﭘﺴﯥ داﺳﻲ ﻛﻮز ﺷﻮل‬
‫ﭼﻲ ﺋﯥ ﻧﻪ ﻛﺘﻞ زﻣﺎ ﺧﻮا ﺗﻪ‪،‬‬
‫ﻧﻪ ﺋﯥ ﻏﻮږ وو زﻣﺎ وﻳﻨﺎ ﺗﻪ‬
‫ﻧﻪ ﺋﯥ ﭘﺎم وو د دې ډﻟﻲ دود دﺳﺘﻮر ﺗﻪ‬
‫ﭼﻲ ﻟﻪ ﺧﭙﻞ اﻣﺎم ﻧﻪ ﻣﺨﻜﻲ ﻛﻮزﯦﺪل ﺋﯥ‬
‫ﺣﺮام ﻛړي دي ﻫﺮ ﭼﺎﺗﻪ‬
‫*****‬

‫‪181‬‬

‫د ت وزرو &) آ ‪ -------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻟﻪ ﻧﺎﭼﺎري ورځﻲ زه ﻫﻢ‬
‫ﻫﻠﺘﻪ ﻛﻮز ﺷﻮم‬
‫ﭘﺮﻳﺸﺎﻧۍ او اﻧﺪﻳښﻨﯥ ﻛﻲ‬
‫د ﺳﭙﯧﺮه ډاگ ﻳﻮې ﮔﻮښﯥ ﻛﻲ‬
‫*****‬
‫ﻛﻠﻪ زړه راﺗﻪ وﻳﻞ ﭼﻲ دا ﺧﯧﻞ ﭘﺮﯦږده‬
‫ﻟﻪ درﻧﯥ ﻛﺮﻛﻲ ﻧﻔﺮت ﺳﺮه اﻋﻼن ﻛړه‬
‫ﺑﯥ زاري د ﻧﻴﻤﯥ ﻻرې ﻟﻪ ﻳﺎراﻧﻮ‬
‫ﻳﺎ ﭘﺮواز ﻛړه د اﷲ ﭘﻪ ﻟﻮر ﻳﻮازي‬
‫ﻳﺎ ﭘﻪ ﻟټﻪ د ﺑﻞ ﺧﯧﻞ ﺷﻪ‬
‫د ﻣﻠﮕﺮو ﻣﺼﻤﻤﻮ وﻓﺎدارو‬
‫*****‬
‫زه ﻻ ﻧﻪ وم ﻓﺎرغ ﺷﻮى ﻟﻪ دې ﻓﻜﺮه‬
‫ﭼﻲ ﻧﺎڅﺎﭘﻪ ډزې ﭘﻴﻞ ﺷﻮې‬
‫ﻟﻪ ښﻲ ﻟﻮري‪ ،‬ﻟﻪ ﻛﻴڼ ﻟﻮري‬
‫ﻟﻪ ﺷﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻟﻪ ﺟﻨﻮﺑﻪ‬
‫ﻟﻪ ﺧﺘﻴﺰه‪ ،‬ﻟﻪ ﻟﻮﯦﺪﻳﺰه‬
‫ﻟﻪ ﻫﻐﻮ ﻟﻮرﻳﻮ ﻫﻢ‬
‫ﭼﻲ ﭘﻨﺎه ځﺎى ﺑﻪ ﻣﻮ ﮔڼﻠﻮ‬
‫ځﻴﻨﯥ ﭘﺮﯦﻮﺗﻞ ﭘﻪ ځﻤﻜﻪ‬
‫ځﻴﻨﻮ وﺧﻮړل ﺳﺮوﻧﻪ‬

‫‪182‬‬

‫ا
 ‪ -------------------------------------------------------‬د ت وزرو &) آ‬

‫د ﭼﺎ ﻣﺎﺗﯥ دواړه ﭘښﯥ ﺷﻮې‬
‫د ﭼﺎ ﻣﺎت ﺷﻮﻟﻮ وزروﻧﻪ‬
‫ځﻴﻨﻲ واﻟﻮﺗﻞ ﭘښﯥ ﻣﺎﺗﯥ‪ ،‬وزر ﻣﺎت‬
‫ﺳﺮو ﻣﺮﻣﻴﻮ ﺋﯥ ﺑڼﻜﻲ ﺳﻮځﻮﻟﯥ‪،‬‬
‫د دښﻤﻦ ﻧﺎڅﺎﭘﻪ ډزو وﯦﺮوﻟﻲ‬
‫زه ﻫﻢ واﻟﻮﺗﻢ ﻧﺎﭼﺎره‬
‫د ﻣﺎت زړو‪ ،‬ﻣﺎت وزرو ﭘﻪ دې ﺧﯧﻞ ﻛﻲ‬
‫دا دئ ﮔﻮرئ د ﻫﺪف ﭘﻪ ﻟﻮري دروﻣﻮ‬
‫*****‬
‫ﭘﻪ دې ﻫﻴﻠﻲ ﭼﻲ دا ﺧﯧﻞ ﺑﻪ ﺑﻴﺎ ﺟﻮړﯦږي‬
‫د وﻓﺎ ﺻﻔﺎ ﻳﺎران ﺑﻪ ﺑﻴﺎ ﻏﻮﻧډﯦږي‬
‫ﺗﺶ ځﺎﻳﻮﻧﻪ ﺑﻪ ډﻛﯧږي‬
‫دا ﻛﺎروان ﺑﻪ رواﻧﯧږي‬
‫ﻫﻐﻪ ټﻮل ﺑﻪ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻟﻴﻜﻮ ﻛﻲ ودرﯦږي‬
‫ﭼﻲ ﭘﻴﺎوړي ﺋﯥ وزروﻧﻪ‬
‫ﻟﻪ ﺷﻮق او ﻣﻴﻨﻲ ډك ﺋﯥ ﺗﺎوده زړوﻧﻪ‬
‫*****‬

‫‪183‬‬

‫> ر‪H 2!%‬و
‪I‬ى ‪ -----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﺑﻰ رﺣﻤﻪ ﮔﺎوﻧډى‬
‫ﮔﺎوﻧډﻳﻪ ﺧﻮ ﺑﯥ رﺣﻤﻪ!‬
‫ﻟﻪ ﻣﻴړاﻧﻲ او ﺣﻴﺎء ﻧﻪ ﻋﺎري ﺧﺼﻤﻪ!‬
‫د ﻣﻈﻠﻮم ﮔﺎوﻧډ ﭘﻪ ﺿﺪ دې‬
‫ﻟﻪ ﻇﺎﻟﻢ ﺳﺮه ﻻس ﻣﻞ ﻛړ‬
‫د ﺧﭙﻞ ﻗﺼﺮ ﻟﻪ ﺟﮓ ﺑﺎم دې‬
‫زﻣﺎ ﺟﻮﻧﮕړې ﻛﻲ اور ﺑﻞ ﻛړ‬
‫د دې اور د ﻟﮕﻮﻟﻮ اورﻟﮕﻴﺖ دې‬
‫زﻣﺎ ﻧﺎﭘﻮه ﻣﺎﺷﻮم ﭘﻪ ﺟﻴﺐ ﻛﻲ واﭼﻮﻟﻮ‬
‫د ﺗﺎﻻن ﻟﭙﺎره راﻏﻠﯥ‬
‫ﭘﻪ ﭘﻠﻤﻪ د اور وژﻟﻮ‬
‫*****‬
‫د دې ﻣﯧﻨﯥ ﭘﻪ وﻳﺠﺎړو ﺳﺮدرو ﻛﻲ‬
‫ﺳﻮځﯧﺪﻟﻲ ﺋﯥ ﻛﻮروﻧﻪ‬
‫ﻧﺴﻜﻮر ﺷﻮي دﻳﻮاﻟﻮﻧﻪ‬
‫د ﻳﻮه ﻣﺎت څﻠﻲ ﭘﻪ څﻨﮓ ﻛﻲ‬
‫د ﻳﻮې وﭼﻲ وﻧﻲ ﻻﻧﺪي‬

‫‪184‬‬

‫ا
 ‪ > -----------------------------------------------------------‬ر‪H 2!%‬و
‪I‬ى‬

‫وراﻧﯥ ﺷﻮې ﺧﻮﻧﻲ ﺧﻮا ﻛﻲ‬
‫څﻮ ﺷﯧﺒﯥ ﻣﻲ آرام ﭘﺮﯦږده‬
‫ﻟږ د ﻏﻮر ﻓﺮﺻﺖ راﻛړه‬
‫ﻳﺎ د ﻛﺮﻛﻲ د اﻇﻬﺎر ﻟږ ﻣﻬﻠﺖ راﻛړه‬
‫ﻟﻪ ﻫﻐﻮ ﭼﻲ ﻣﻠﻚ ﺋﯥ وران ﻛړ‬
‫ﭘﻪ ﺧﭙﻞ وﻟﺲ ﻛﻲ ﺋﯥ د وﻳﻨﻮ ﺳﻴﻞ روان ﻛړ‬
‫زﻣﺎ د ﻛﻠﻴﻮ وراﻧﻮﻟﻮ ﭘﻪ ﺑﻬﺎ ﺋﯥ‬
‫زﻣﺎ د وروڼﻮ د وژﻟﻮ ﭘﻪ ﻗﻴﻤﺖ ﺋﯥ‬
‫د ﻏﻠﻴﻢ ﭘﻮره ارﻣﺎن ﻛړ‬
‫*****‬
‫ﻟږ ﻣﻲ ﭘﺮﯦږده د ﺳﺘﻮﻣﺎﻧﻪ ﺧﻠﻜﻮ ﺧﻮا ﻛﻲ‬
‫ﭼﻲ ﺟﮕړو ځﻮروﻟﻲ‪،‬‬
‫ﻓﻘﺮ وﯦﺮې ﻛړوﻟﻲ‬
‫ځﻮرﻳﺪﻟﻲ ﻟږ د زړه ﺧﻮاﻟﻪ ﺗﻪ ﭘﺮﯦږده‬
‫ﺷړل ﺷﻮي ﻟږ ﺧﭙﻞ ﻛﻮر ﻛﺎﻟﻪ ﺗﻪ ﭘﺮﯦږده‬
‫ﻟﻪ ﻳﻮه ﺑﻞ ﻧﻪ ﺋﯥ د درد ﭘﻮښﺘﻮ ﺗﻪ ﭘﺮﯦږده‬
‫د زﺧﻤﻮﻧﻮ د ﻋﻼج ﭘﻮښﺘﻮ ﺗﻪ ﭘﺮﯦږده‬
‫ﭘﻼر د زوى د ﭘﺮﻫﺎرو ﻟﻴﺪو ﺗﻪ ﭘﺮﯦږده‬
‫*****‬
‫ﻫﻐﻪ وران ﻫﻴﻮاد ﭼﻲ ﺗﻞ ﺋﯥ ﭘﻪ ﻟﻤﻦ ﻛﻲ‬
‫ﻛﻠﻪ ﮔﻮرو ﻃﻮﻓﺎﻧﻮﻧﻪ ﻟﻪ ﺧﺘﻴځﻪ‬

‫‪185‬‬

‫> ر‪H 2!%‬و
‪I‬ى ‪ -----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫ﻛﻠﻪ ﺗﯧﺰې ﺳﻴﻠۍ راﺷﻲ ﻟﻪ ﻟﻮﯦﺪﻳځﻪ‬
‫ﻛﻠﻪ ﺳﺮه ﺳﻴﻠﻮﻧﻪ راﺷﻲ ﻟﻪ ښﻲ ﻟﻮري‬
‫ﻛﻠﻪ واورو د ﻣﺮگ ﭼﻴﻐﯥ ﻟﻪ ﭼﭗ ﻟﻮري‬
‫ټﻮل ﻛﻮروﻧﻪ راوﻳﺠﺎړ ﻛړي‬
‫ټﻮﻟﯥ ځﺎﻟﯥ ﻛړي راوراﻧﯥ‬
‫ﻟږ ﻣﻮﻗﻊ راﻛړه ﭼﻲ وواﻳﻮ ﭘﻪ ﺟﮓ ﻏږ‬
‫ﻟږ ﺧﺎﻣﻮش ﺷﺊ ﺳﺮو اوروﻧﻮ‬
‫ﻟږ آرام ﺷﺊ ﻃﻮﻓﺎﻧﻮﻧﻮ‬
‫ﺗﺮڅﻮ ﺟﻮړې وراﻧﯥ ځﺎﻟﯥ‬
‫ﺗﺮڅﻮ ﺟﻮړ ﻛړو وران ﻛﻮروﻧﻪ‬
‫ﺗﺮڅﻮ وڅﻨډو ﻟﻪ ﻣﺦ ﻧﻪ ﺗﻮر ﮔﺮدوﻧﻪ‬
‫*****‬
‫ﻣﺎ ﺗﺎوده ﺳﻼم ﺗﻪ ﭘﺮﯦږده‬
‫د ﺳﺮ ﻟﻮړې ﺳﺮوې ﭘښﻮ ﻛﻲ‬
‫ﭼﻲ ﺋﯥ ﺳﺮ وي ﺗﻞ اوﭼﺖ‬
‫ﻣﺦ ﺋﯥ ﺗﻞ د آﺳﻤﺎن ﻟﻮر ﺗﻪ‬
‫ﭼﻲ ﺋﯥ ﻧﺸﻲ ﻃﻮﻓﺎﻧﻮﻧﻪ ﻟړزوﻟﻰ‬
‫ﻧﻪ ﺳﻴﻠۍ ﺋﯥ ﺷﻲ د ﻣﻼ ﺗﻴﺮ ﻛږوﻟﻰ‬
‫ﻧﻪ ﺳﻴﻼب ﺋﯥ ﺷﻲ ﻟﻪ ځﺎﻳﻪ ﺧﻮځﻮﻟﻰ‬
‫*****‬
‫د ﭘښﻮ ﻣﺎﺗﻮ وزر ﺳﻮو ﭘﻪ دې ﺧﯧﻞ ﻛﻲ‬

‫‪186‬‬

‫ا
 ‪ > -----------------------------------------------------------‬ر‪H 2!%‬و
‪I‬ى‬

‫ﭼﻲ ﺋﯥ ځﺎﻟﯥ ﻃﻮﻓﺎﻧﻮﻧﻮ وراﻧﯥ ﻛړې‬
‫ﺳﺮو اوروﻧﻮ ﺋﯥ ﻣﻨﮕﻮﻟﯥ ورﻳﺘﯥ ﻛړې‬
‫ﻧﻪ د وﻧﻮ ﭘﻪ ﺷﺎﺧﻮﻧﻮ ﻛښﯧﻨﺴﺘﻰ ﺷﻲ‬
‫ﻧﻪ وﻫﻠﻰ ﺷﻲ وزروﻧﻪ‬
‫ﻧﻪ ﮔﺎﻣﻮﻧﻪ اﺧﻴﺴﺘﻰ ﺷﻲ‬
‫ﭘﺮﯦږده واورو ﻓﺮﻳﺎدوﻧﻪ ﻳﻮ د ﺑﻞ‬
‫ﭘﺮﯦږده ﭘﺎك ﻛړو ﺳﺮه وزروﻧﻪ ﻳﻮ د ﺑﻞ‬
‫د دﻋﺎ او اﺳﻮﯦﻠﻴﻮ ﭘﻪ څﭙﻮ‬
‫اووم اﺳﻤﺎن ﻛﻲ د ﻋﺮش ور وټﻜﻮو‬
‫او ﭘﻪ ﭼﻴﻐﻮ ﭼﻴﻐﻮ وﻏﻮاړو ﻟﻪ ﺧﺪاﻳﻪ‬
‫دا ﺗﻴﺎره ﺷﭙﻪ ﻣﻮ ﺳﺒﺎ ﻛړې‬
‫د دښﻤﻦ دا ﺳﺮې ﻟښﻜﺮې ټﻮل ﭘﻪ ﺷﺎ ﻛړې‬
‫زﻣﻮږ دا ﻣﯧﻨﻪ ﻧﻮر ﺧﻮﻧﺪي ﻛړې‬
‫ﻟﻪ ﺳﻴﻠﻴﻮ ﻟﻪ ﻃﻮﻓﺎﻧﻪ‬
‫د دې ﻣﯧﻨﯥ زﻳړى ﻣﻨﻰ‬
‫ﺗﻪ ﺗﻠﭙﺎﺗﯥ ﭘﺴﺮﻟﻰ ﻛړې‬
‫او ﺳﻤﺴﻮره ﭘﺴﺮﻟﻰ ﺋﯥ‬
‫ﺗﻪ اﻳﻤﻦ ﻛړې ﻟﻪ ﺧﺰاﻧﻪ‬
‫*****‬
‫زﻣﺎ ﮔﻴﻠﻪ ﻟﻪ ﻏﻠﻴﻢ ﻧﺸﺘﻪ‬
‫زه ﻛﻪ ژاړم ﻧﻮ د دوﺳﺖ ﻧﺎدودې ژاړم‬

‫‪187‬‬

‫> ر‪H 2!%‬و
‪I‬ى ‪ -----------------------------------------------------------‬ا
‬

‫آ ﭼﻲ ﻏﻮږ ﻛﻲ ورﺗﻪ ووﻳﻞ ﻏﻠﻴﻢ ﭘټ‪:‬‬
‫ﻛﻪ ښﻴﺮازه ژوﻧﺪ دې ﺧﻮښ وي زﻣﻮږ ﺧﻮا ﻛﻲ‬
‫ﻛﻪ زﻣﻮږ ﻟﻪ ﻏﭻ ﻧﻪ ﻏﻮاړې ځﺎن ﭘﻨﺎه ﻛﻲ‬
‫د ﻳﺎﻏﻴﺎﻧﻮ د ﺑﺎﻏﻴﺎﻧﻮ ﻗﻄﺎر ﭘﺮﯦږده‬
‫د ﺳﺮﺗﯧﺮو‪ ،‬ﺑﯥ ﭘﺮواوو ﻗﻤﺎر ﭘﺮﯦږده‬
‫د ﻏﻠﻴﻢ ﭘﻪ وﻳﻨﺎ ﺑﯧﻞ ﺷﻮ ﻟﻪ دوﺳﺘﺎﻧﻮ‬
‫ﭘﻪ ﻏﻮږو ﺋﯥ ﻛړه ﺣﻠﻘﻪ د ﻏﻼﻣﺎﻧﻮ‬
‫دښﻤﻦ ﺧﭙﻞ ټﻮﭘﻚ د ده ﭘﻪ اوږه ﻛﯧښﻮد‬
‫زﻣﻮږ ﭘﻪ ﻟﻮري ﺋﯥ ﺧﭙﻞ ﻻس ﭘﻪ ﻣﺎﺷﻪ ﻛﻴښﻮد‬
‫دا دئ زﻣﻮږ وزروﻧﻪ ﭘښﯥ ﺋﯥ ﻛړې راﻣﺎﺗﯥ‬
‫وروﺳﺘﻲ ﻧﺴﻞ ﺗﻪ ﺋﯥ ﺗﻮر ﺗﺎرﻳﺦ ﻛړ ﭘﺎﺗﯥ‬
‫*****‬

‫‪188‬‬

‫ا
 ‪ > -----------------------------------------------------------‬ر‪H 2!%‬و
‪I‬ى‬

‫ ‬

‫ان‬
‫د ﻧﺎﺷﺮ وﻳﻨﺎ‪ --------------------------------------------------------------‬أ‬

‫ﺳﺮﻳﺰه ‪1 -----------------------------------------------------------------‬‬

‫ﻧﺎدري ﻛﻮرﻧۍ څﻨﮕﻪ ﻗﺪرت ﺗﻪ ورﺳﯧﺪه؟ ‪5 ------------------------------------‬‬
‫د ﻧﺎدر ﺧﺎن ﭘﺎﭼﺎﻳﻲ ‪15 ----------------------------------------------------‬‬

‫د ﻇﺎﻫﺮ ﺧﺎن واﻛﻤﻨﻲ ‪30 ---------------------------------------------------‬‬

‫ﺷﺎﻫﻲ ﻧﻈﺎم او د ﻳﻤﻮﻛﺮاﺳﻰ‪49 ---------------------------------------------‬‬

‫اﺳﺎﺳﻲ ﻗﺎﻧﻮن او ﺳﻴﺎﺳﻲ اﺣﺰاب ‪62 ----------------------------------------‬‬

‫د ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ ﭘﻪ وړاﻧﺪي ﻋﻜﺲ اﻟﻌﻤﻞ ‪74 -----------------------------------‬‬
‫د ﻣﺒﺎرزې ﭘﺮﯦﻜړه‪76 ------------------------------------------------------‬‬

‫ﻧﺸﺮات ‪85 --------------------------------------------------------------‬‬
‫د ﭘﻮﻫﻨﺘﻮن ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻓﻀﺎء‪89 -----------------------------------------------‬‬
‫د ﺗﻮدو ﻣﻨﺎﻗﺸﻮ ﺑﺤﺜﻮﻧﻪ ‪99 ------------------------------------------------‬‬
‫د ﻗﺮآن ﺑﯥ ﺣﺮﻣﺘﻰ ‪125 ----------------------------------------------------‬‬

‫د ﻣﺤﺼﻠﻴﻨﻮ اﺗﺤﺎدﻳﻪ ‪127 -------------------------------------------------‬‬

‫ﻟﻪ ﻣﻮږ او ﻧﻮرو ﺳﺮه د دوﻟﺖ ﭼﻠﻨﺪ ‪136 ---------------------------------------‬‬
‫د اﺳﻼﻣﻲ ﻧﻬﻀﺖ ﻗﻴﺎدت ‪137 ----------------------------------------------‬‬

‫ﻛﻤﻮﻧﺴﺘﺎﻧﻮ د ﻧښﺘﻮ ﻻر ﻏﻮره ﻛړه ‪141 ---------------------------------------‬‬

‫د ﺗﻮﻗﻴﻒ ﺷﭙﯥ ورځﻲ ‪149 -------------------------------------------------‬‬

‫د ﺳﺮدار داؤد ﻛﻮدﺗﺎ ‪156 --------------------------------------------------‬‬

‫ﻟﻮﻣړۍ ﺗﺼﻔﻴﻪ ‪164 -------------------------------------------------------‬‬

‫دوﻫﻤﻪ ﺗﺼﻔﻴﻪ ‪169 -------------------------------------------------------‬‬

‫د ﻣﺎت وزرو ﺧﻴﻞ ﻛﻲ ‪176 -------------------------------------------------‬‬

‫ﺑﻰ رﺣﻤﻪ ﮔﺎوﻧډى ‪184 ----------------------------------------------------‬‬
‫‪189‬‬

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful