You are on page 1of 69

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Gmina Kolonowskie

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE


NA LATA 2011-2014

Kolonowskie, 2010

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Spis treci:

1. Wstp 2. Podstawa prawna opracowania Programu 3. System prawny ochrony zabytkw w Polsce 3.1. Gwne uwarunkowania prawne ochrony i opieki nad zabytkami 3.1.1. Zapisy dotyczce samorzdu gminnego 3.2. Organizacja organw ochrony zabytkw 3.3. Pozostae uwarunkowania prawne dotyczce ochrony i opieki nad zabytkami 4. Spjno Programu z krajowymi, wojewdzkimi i powiatowymi dokumentami strategicznymi 4.1. Uwarunkowania ochrony dziedzictwa kulturowego na szczeblu krajowym 4.2. Uwarunkowania ochrony dziedzictwa kulturowego na szczeblu wojewdzkim 4.3. Uwarunkowania ochrony dziedzictwa kulturowego na szczeblu powiatowym i midzygminnym. 5. Spjno Programu z lokalnymi dokumentami strategicznymi i programami 6. Charakterystyka zasobw i analiza stanu dziedzictwa i krajobrazu kulturowego gminy Kolonowskie 6.1. Historia miejscowoci oraz najwaniejszych znajdujcych si w nich zabytkw. 6.2. Stan zachowania obiektw zabytkowych w gminie 6.3. Zabytki objte prawnymi formami ochrony 6.3.1. Wpisy do rejestru zabytkw 6.3.2. Miejscowe Plany Zagospodarowania Przestrzennego 6.3.3. Stanowiska archeologiczne 6.4. Zabytki w gminnej ewidencji zabytkw (GEZ) 7. Analiza szans i zagroe dla rodowiska kulturowego gminy Kolonowskie 8. Zaoenia programowe 8.1. Priorytety Programu Opieki nad Zabytkami Gminy Kolonowskie 8.2. Dugofalowe kierunki dziaa oraz zadania przeznaczone do realizacji w najbliszych latach

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

9. Instrumentarium realizacji Programu 10. rda finansowania Programu 11. Realizacja i finansowanie przez Gmin zada z zakresu ochrony zabytkw

Zaczniki Zacznik nr 1 Wykaz zabytkowych stanowisk archeologicznych z terenu gminy Kolonowskie znajdujcych si w ewidencji Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw w Opolu Zacznik nr 2 Gminna ewidencja zabytkw

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

1. Wstp Materialne dziedzictwo gminy Kolonowskie wraz bogatymi zasobami

przyrodniczymi tworz harmonijny obraz krajobrazu kulturowego, dlatego wane jest opracowanie systemowej metody jego ochrony. Lokalne zabytki s cennym elementem kultury, ladem przeszoci sigajcej XVIII wieku oraz jednym z elementw ksztatujcym otoczenie przyjazne czowiekowi. Zabytki gminy Kolonowskie w niezaprzeczalny sposb ksztatuj wiadomo i tosamo regionaln mieszkacw. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kolonowskie poprzez budowanie polityki ochrony powinien pomc w aktywnym zarzdzaniu zasobem stanowicym dziedzictwo kulturowe gminy. Przedmiotem opracowania s pojedyncze obiekty zabytkowe, cae zaoenia wiejskie oraz osie widokowe i panoramy. Natomiast gwnym celem opracowania jest wyznaczenie podstawowych kierunkw dziaa i okrelenie konkretnych zada na rzecz ochrony i opieki nad zabytkami oraz szerzej nad caym rodowiskiem kulturowym gminy w okresie najbliszych 4 lat. Program powinien suy przy podejmowaniu planowych dziaa dotyczcych inicjowania, wspierania, koordynowania bada i prac dotyczcych ochrony, upowszechniania i promowania zabytkw oraz przy planowaniu dziaa z zakresu innych dziedzin m.in. planowania przestrzennego, turystyki czy ochrony rodowiska. Program ma suy szeroko pojtemu rozwojowi gminy poprzez denie do poprawy stanu zachowania zabytkw, eksponowania walorw krajobrazu kulturowego, wykorzystania zabytkw na potrzeby spoeczne, gospodarcze i edukacyjne. Gwnymi adresatami Programu jest spoeczno lokalna, bezporednio zainteresowana polepszeniem stanu zachowania materialnego dziedzictwa kulturowego. Dotyczy to przede wszystkim obecnych oraz przyszych wacicieli i uytkownikw obiektw zabytkowych, animatorw ycia kulturalnego, lokalnych wsplnot, jak rwnie wadz samorzdowych gminy, posiadajcych rzeczywiste instrumenty ochrony zabytkw.

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

2. Podstawa prawna opracowania Programu Podstaw prawn opracowania Programu Opieki nad Zabytkami Gminy Kolonowskie stanowi zapisy art. 87 Ustawy z dnia 23 lipca 2003 o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 z pn. zm.), mwice, e Burmistrz Miasta sporzdza na okres 4 lat gminny program opieki nad zabytkami, ktry po uzyskaniu opinii Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw w formie uchway przyjmuje Rada Miejska. Nastpnie Program ogaszany jest w wojewdzkim dzienniku urzdowym. Z realizacji programu Burmistrz Miasta sporzdza co 2 lata sprawozdanie, ktre przedstawia Radzie Miejskiej. Szczegowe cele opracowania wymienione s w art. 87, ust. 2. cytowanej Ustawy:

wczenie problemw ochrony zabytkw do systemu zada strategicznych, uwzgldnianie uwarunkowa ochrony zabytkw, w tym krajobrazu i dziedzictwa archeologicznego, cznie z i rwnowagi ekologicznej,

wynikajcych z koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju,

kulturowego

uwarunkowaniami ochrony przyrody ich zachowania, wyeksponowanie poszczeglnych

zahamowanie procesw degradacji zabytkw i doprowadzenie do poprawy stanu zabytkw oraz walorw krajobrazu

kulturowego, podejmowanie dziaa zwikszajcych atrakcyjno zabytkw dla potrzeb spoecznych, turystycznych i edukacyjnych oraz wspieranie inicjatyw sprzyjajcych wzrostowi rodkw finansowych na opiek nad zabytkami,

okrelenie warunkw wsppracy z wacicielami zabytkw, eliminujcych podejmowanie przedsiwzi umoliwiajcych tworzenie miejsc pracy

sytuacje konfliktowe zwizane z wykorzystaniem tych zabytkw; zwizanych z opiek nad zabytkami. Ustalenia gminnego program opieki nad zabytkami uwzgldnienia si nastpnie w studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego oraz w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego (art. 19 ust. 2).

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

3. System prawny ochrony zabytkw w Polsce 3.1. Gwne uwarunkowania prawne ochrony i opieki nad zabytkami Fundamentem systemu ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Z 1997, Nr 78, poz. 483 z pn. zm.) oraz wspomniana ju Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 z pn. zm., ostatnio nowelizowana 18 marca 2010 r. (Dz.U. z 2010 r. Nr 75, poz. 474)). Okrelaj one polityk zarzdzania zabytkami oraz wyznaczaj gwne zadnia pastwa oraz obywateli (wacicieli i uytkownikw obiektw zabytkowych). Konstytucja RP mwi, e Rzeczpospolita Polska [] strzee dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochron rodowiska, kierujc si zasad zrwnowaonego rozwoju (art. 5), [] stwarza warunki upowszechniania i rwnego dostpu do dbr kultury, bdcej rdem tosamoci narodu polskiego, jego trwania i rozwoju (art. 6. ust. 1), oraz e kady jest obowizany do dbaoci o stan rodowiska i ponosi odpowiedzialno za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialnoci okrela ustawa (art. 86). Szczegowe zapisy znajduj si w Ustawie o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami, ktra jest podstaw prawn ochrony dziedzictwa kulturowego w Polsce. Okrela ona przedmiot, zakres i formy ochrony zabytkw oraz opieki nad nimi, zasady tworzenia krajowego programu ochrony zabytkw i opieki nad zabytkami oraz finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich i robt budowlanych przy zabytkach, a take organizacj organw ochrony zabytkw. Wprowadza pojcia ochrony i opieki. Ustawa okrela zabytek jako nieruchomo lub rzecz ruchom, ich czci lub zespoy, bdce dzieem czowieka lub zwizane z jego dziaalnoci i stanowice wiadectwo minionej epoki bd zdarzenia, ktrych zachowanie ley w interesie spoecznym ze wzgldu na posiadan warto historyczn, artystyczn lub naukow.

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Ochrona zabytkw (art. 4) polega w szczeglnoci na podejmowaniu przez organy administracji publicznej dziaa majcych na celu :
zapewnienie warunkw prawnych, organizacyjnych i finansowych umoliwiajcych

trwae zachowanie zabytkw oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie;


zapobieganie

zagroeniom mogcym spowodowa uszczerbek dla wartoci

zabytkw;
udaremnienie niszczenia i niewaciwego korzystania z zabytkw; przeciwdziaanie kradziey, zaginiciu lub nielegalnemu wywozowi zabytkw

za granic; kontrol stanu zachowania i przeznaczenia zabytkw;


uwzgldnienie zada ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

oraz przy ksztatowaniu rodowiska. Natomiast opieka nad zabytkami (art. 5) sprawowana przez jego waciciela lub posiadacza polega, w szczeglnoci, na zapewnieniu warunkw:

naukowego badania i dokumentowania zabytku; prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robt budowlanych zabytku; zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie; korzystania z zabytku w sposb zapewniajcy trwae zachowanie jego wartoci; Opiece i ochronie podlegaj, bez wzgldu na stan zachowania (art. 6):

zabytki nieruchome krajobrazy kulturowe, ukady urbanistyczne i ruralistyczne

i zespoy budowlane, dziea architektury i budownictwa, dziea budownictwa obronnego, obiekty techniki, cmentarze, parki, ogrody i inne formy zaprojektowanej zieleni, miejsca upamitniajce wydarzenia historyczne bd dziaalno wybitnych osobistoci lub instytucji,

zabytki ruchome dziea sztuk plastycznych, rzemiosa artystycznego i sztuki kolekcje stanowice zbiory przedmiotw zgromadzonych

uytkowej,

i uporzdkowanych, numizmaty oraz pamitki historyczne, wytwory techniki, materiay biblioteczne, wytwory sztuki ludowej, rkodziea oraz inne obiekty etnograficzne, przedmioty upamitniajce wydarzenia historyczne bd dziaalno wybitnych osobistoci lub instytucji,

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

zabytki archeologiczne pozostaoci terenowe pradziejowego i historycznego

osadnictwa, cmentarzyska, kurhany, relikty dziaalnoci gospodarczej, religijnej i artystycznej. Ochronie ustawodawczej mog podlega rwnie nazwy geograficzne, historyczne lub tradycyjne nazwy obiektu budowlanego, placu, ulicy lub jednostki osadniczej. Ustawa wskazuje formy ochrony zabytkw (art. 7), do ktrych nale:

wpis do rejestru zabytkw (prowadzonego przez Wojewdzkiego Konserwatora

Zabytkw. Do rejestru wpisuje si zabytek na podstawie decyzji wydanej przez WKZ z urzdu bd na wniosek waciciela zabytku lub uytkownika wieczystego gruntu, na ktrym znajduje si zabytek nieruchomy);

uznanie za pomnik historii (przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek utworzenie parku kulturowego (przez Rad Gminy na podstawie uchway);

ministra waciwego do spraw kultury i dziedzictwa narodowego); ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o zezwoleniu na realizacj inwestycji drogowej, decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej lub decyzji o zezwoleniu na realizacj inwestycji w zakresie lotniska uytku publicznego. 3.1.1. Zapisy dotyczce samorzdu gminnego Ochrona zabytkw znajdujcych si na terenie gminy naley do obowizkw i kompetencji samorzdu lokalnego. Zadania stojce przed organami administracji publicznej (m.in. zarzdami gmin), precyzuje art. 4. Gminy s zobowizane m.in. do: zapewnienia warunkw prawnych, organizacyjnych i finansowych umoliwiajcych trwae zachowanie zabytkw oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie, zapobiegania zagroeniom mogcym spowodowa uszczerbek dla wartoci uwzgldniania zada ochronnych oraz w przy planowaniu i zabytkw zagospodarowaniu rodowiska. 8 przestrzennym ksztatowaniu

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Realizacji tych zada ma suy m.in. prowadzenie gminnej ewidencji zabytkw, o ktrej jest mowa w art. 22, ust. 4 cytowanej Ustawy: Wjt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminn ewidencj zabytkw w formie zbioru kart adresowych zabytkw nieruchomych z terenu gminy, objtych wojewdzk ewidencj zabytkw. Stanowi ona podstaw do sporzdzenia gminnego programu opieki nad zabytkami. Ujcie zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytkw nie stanowi jeszcze formy jego ochrony, jednake stanowi podstaw do objcia tych zabytkw (nie wpisanych do rejestru zabytkw i nie bdcych parkami kulturowymi) ochron w formie zapisu w studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego Ustawa ponadto upowania Rad Gminy, po zasigniciu opinii Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw, do utworzenia parku kulturowego w celu ochrony krajobrazu kulturowego oraz zachowania wyrniajcych si krajobrazowo terenw z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej (Art. 16.). W celu realizacji zada zwizanych z ochron parku kulturowego Rada Gminy moe utworzy jednostk organizacyjn do zarzdzania parkiem. Park kulturowy przekraczajcy granice gminy moe by utworzony i zarzdzany na podstawie zgodnych uchwa Rad Gmin (zwizku gmin), na terenie ktrych ten park ma by utworzony. 3.2. Organizacja organw ochrony zabytkw Organami ochrony zabytkw s (art. 89): minister waciwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w imieniu ktrego zadania i kompetencje, w tym zakresie, wykonuje Generalny Konserwator Zabytkw oraz wojewoda, w imieniu ktrego zadania i kompetencje, w tym zakresie, wykonuje wojewdzki konserwator zabytkw, ktry kieruje wojewdzkim urzdem ochrony zabytkw. Wojewdzkiego konserwatora zabytkw powouje i odwouje wojewoda, za zgod Generalnego Konserwatora Zabytkw (art. 91). Do zada wykonywanych przez WKZ naley w szczeglnoci: 9

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

1) realizacja zada wynikajcych z krajowego programu ochrony zabytkw i opieki nad zabytkami; 2) sporzdzanie, w ramach przyznanych rodkw budetowych, planw finansowania ochrony zabytkw i opieki nad zabytkami; 3) prowadzenie rejestru i wojewdzkiej ewidencji zabytkw oraz gromadzenie dokumentacji w tym zakresie; 4) wydawanie, zgodnie z waciwoci, decyzji, postanowie i zawiadcze w sprawach okrelonych w ustawie oraz w przepisach odrbnych; 5) sprawowanie nadzoru nad prawidowoci prowadzonych bada konserwatorskich, architektonicznych, prac konserwatorskich, restauratorskich, robt budowlanych i innych dziaa przy zabytkach oraz bada archeologicznych; 6) organizowanie i prowadzenie kontroli w zakresie ochrony zabytkw i opieki nad zabytkami; 7) opracowywanie wojewdzkich planw ochrony zabytkw na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych oraz koordynacja dziaa przy realizacji tych planw; 8) upowszechnianie wiedzy o zabytkach; 9) wsppraca z innymi organami administracji publicznej w sprawach ochrony zabytkw. Wojewoda, na wniosek wojewdzkiego konserwatora zabytkw, moe powierzy, w drodze porozumienia, prowadzenie niektrych spraw z zakresu swojej waciwoci, w tym wydawanie decyzji administracyjnych, gminom i powiatom, a take zwizkom gmin i powiatw, pooonym na terenie wojewdztwa. 3.3. Pozostae uwarunkowania prawne dotyczce ochrony i opieki nad zabytkami Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorzdzie gminnym Ustawa reguluje szczegowy zakres zada zwizanych z ochron zabytkw na poziomie lokalnym. Do zada wasnych gminy naley wykonywanie zada w zakresie m.in. kultury, ochrony zabytkw i opieki nad zabytkami a take adu przestrzennego, gospodarki nieruchomociami, ochrony rodowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej. Warto zwrci uwag, e zakres dotyczcy szeroko pojtej ochrony zabytkw, mieci w sobie zarwno zapisy cile mwice o ochronie zabytkw, jak rwnie 10

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

pozostae, dotyczce ochrony rodowiska, przyrody, turystyki, zieleni gminnej i zadrzewie a take promocji gminy. Takie caociowe, wielostronne podejcie pozwala skuteczniej chroni oraz lepiej wykorzystywa zasoby zabytkowe gminy co pozytywnie wpywa na pozostae dziedziny dziaalnoci. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony rodowiska W Ustawie zapisano, i prognoza oddziaywania na rodowisko, sporzdzana przy okazji opracowywania polityk, strategii, planw lub programw powinna okrela, analizowa i ocenia przewidywane znaczce oddziaywania, [...] na rodowisko, a w szczeglnoci na [] zabytki, jak rwnie w przypadku odstpienia od przeprowadzenia postpowania w sprawie oceny oddziaywania na rodowisko, Ustawa nakada obowizek sprawdzenia, czy decyzja o odstpieniu uwzgldnia: [] cechy obszaru objtego oddziaywaniem na rodowisko, w szczeglnoci obszaru o szczeglnych waciwociach naturalnych lub posiadajcych znaczenie dla dziedzictwa kulturowego wraliwe na oddziaywania, istniejce przekroczenia standardw jakoci rodowiska lub intensywne wykorzystywanie terenu. Niezwykle wane s przepisy dotyczce planowanych przedsiwzi mogcych znaczco oddziaywa na rodowisko i wymagajcych sporzdzenia raportu o oddziaywaniu przedsiwzicia na rodowisko. Dla ochrony dziedzictwa kulturowego przepis ten jest istotny w kontekcie budowy wie telefonii komrkowej oraz stosunkowo nowej inicjatywy, jak jest budowa farm wiatrowych i ich oddziaywanie na krajobraz kulturowy, a wic przestrze historycznie uksztatowan w wyniku dziaalnoci czowieka, zawierajc wytwory cywilizacji oraz elementy przyrodnicze. Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym Ustawa, obok oglnych zapisw mwicych o uwzgldnianiu w planowaniu przestrzennym wymaga ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytkw oraz dbr kultury wspczesnej, precyzuje, co powinno by uwzgldniane podczas sporzdzania studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego dla gminy. Uwzgldnia naley uwarunkowania wynikajce ze: [] stanu rodowiska, w tym stanu rolniczej i lenej przestrzeni produkcyjnej, wielkoci i jakoci zasobw

11

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

wodnych oraz wymogw ochrony rodowiska, przyrody i krajobrazu kulturowego, stanu dziedzictwa kulturowego i zabytkw oraz dbr kultury wspczesnej. Studium oraz plany zagospodarowania przestrzennego winny okrela [] obszary oraz zasady ochrony rodowiska i jego zasobw, ochrony przyrody, krajobrazu kulturowego i uzdrowisk, obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytkw oraz dbr kultury wspczesnej. Wyznaczanie obszarw chronionych odbywa si poprzez okrelenie, w uzgodnieniu z wojewdzkim konserwatorem zabytkw, granic stref ochrony konserwatorskiej, oznaczonych literami: A, B, E, K, OW, W. Istotne jest naoenie na wjtw obowizkw zarwno zawiadomienia m.in. wojewdzkiego konserwatora zabytkw o przystpieniu do sporzdzania studiw, planw zagospodarowania przestrzennego i wystpowania o opinie i wnioski, jak rwnie opiniowania (studia) lub uzgadniania. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane Ustawa traktuje zabytki w sposb szczeglny, podkrelajc, i obiekt budowlany naley projektowa i budowa, zapewniajc: ochron obiektw wpisanych do rejestru zabytkw oraz obiektw objtych ochron konserwatorsk. Wymienione s rodzaje czynnoci w procesie budowlanym, rwnie w kontekcie obiektw wpisanych do rejestru zabytkw, znajdujcych si na obszarze wpisanym do rejestru zabytkw, obiektw i obszarw objtych ochron konserwatorsk na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W przypadku obiektw wpisanych do rejestru zabytkw wymagane jest uzyskanie pozwolenia na budow na remont tych obiektw, ich rozbirk (ale dopiero po skreleniu obiektu z rejestru zabytkw przez Generalnego Konserwatora Zabytkw). Podobnie jest w przypadku chci zainstalowania na takim obiekcie tablic i urzdze reklamowych. Ustawa nakazuje wprost wymg uzyskania pozwolenia Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw przed wydaniem pozwolenia na budow. Budynki podlegajce ochronie na podstawie przepisw o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami, nie wymagaj wiadectwa charakterystyki energetycznej. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomociami Jednym z wymienionych celw publicznych jest opieka nad nieruchomociami stanowicymi zabytki w rozumieniu przepisw o ochronie zabytkw i opiece nad 12

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

zabytkami. Kolejne zapisy precyzuj, jakie dziaania wymagaj pozwolenia Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw. S to sprzeda, zamiana, darowizna lub oddanie w uytkowanie wieczyste nieruchomoci wpisanych do rejestru zabytkw, stanowicych wasno Skarbu Pastwa (tu wyjtkiem s nieruchomoci bdce we wadaniu Agencji Nieruchomoci Rolnych) lub jednostki samorzdu terytorialnego oraz wnoszenie tych nieruchomoci jako wkadw niepieninych do spek, podzia nieruchomoci wpisanej do rejestru zabytkw. Ponadto dopuszczono moliwo naoenia na nabywc nieruchomoci gruntowej, oddawanej w uytkowanie wieczyste, obowizku (zapisanego w umowie) odbudowy lub remontu pooonych na niej zabytkowych obiektw budowlanych. Taki sam obowizek mona naoy w decyzji o ustanowieniu trwaego zarzdu. Wane dla waciciela zabytku i zarzdcy nieruchomoci bdcej w trwaym zarzdzie s zapisy mwice o obnice o 50% ceny nieruchomoci lub jej czci wpisanej do rejestru zabytkw, chocia dopuszczono tu take moliwo podwyszenia lub obnienia tej bonifikaty oraz o obnice o 50% opat z tytuu trwaego zarzdu, ktra to bonifikata rwnie moe by podwyszona lub obniona. Gminie przysuguje prawo pierwokupu w przypadku sprzeday nieruchomoci wpisanej do rejestru zabytkw lub prawa uytkowania wieczystego takiej nieruchomoci. Ustawa o z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody Ustawa okrelenie tereny zieleni definiuje si jako tereny wraz z infrastruktur techniczn i budynkami funkcjonalnie z nimi zwizanymi, pokryte rolinnoci, znajdujce si w granicach wsi o zwartej zabudowie lub miast, penice funkcje estetyczne, rekreacyjne, zdrowotne lub osonowe, a w szczeglnoci parki, zielece, promenady, bulwary, ogrody botaniczne, zoologiczne, jordanowskie i zabytkowe oraz cmentarze, a take ziele towarzyszc ulicom, placom, zabytkowym fortyfikacjom, budynkom, skadowiskom, lotniskom oraz obiektom kolejowymi przemysowym Zezwolenie na usunicie drzew lub krzeww z terenu nieruchomoci wpisanej do rejestru zabytkw wydaje Wojewdzki Konserwator Zabytkw; dotyczy to rwnie drzew owocowych. Ustawodawca posuy si rwnie pojciem wartoci historycznych, kulturowych, ktre s jednym z czynnikw wanych przy tworzeniu

13

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

parkw

krajobrazowych,

zespow

przyrodniczo-krajobrazowych,

ustanawianiu

pomnikw przyrody i innych czynnociach. Ustawa z dnia 25 padziernika 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu dziaalnoci kulturalnej W Ustawie zapisano e prowadzenie dziaalnoci kulturalnej jest zadaniem wasnym jednostek samorzdu terytorialnego o charakterze obowizkowym, natomiast pastwo, jako mecenas, wspiera t dziaalno, a minister waciwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego moe wspomc finansowo realizacj planowanych na dany rok zada. Sprawowanie opieki nad zabytkami jest jednym z podstawowych zada instytucji kultury, szczeglnie tych wyspecjalizowanych w opiece nad zabytkami (ktrych celem statutowym jest sprawowanie opieki nad zabytkami). Zatem szeroko pojta opieka nad zabytkami niekoniecznie musi oznacza bezporednie czynnoci przy zabytku, ale rwnie gromadzenie wiedzy o zabytkach, jej udostpnianie poprzez np. organizacj wystaw, edukacj spoeczestwa dotyczc ochrony zabytkw, uwiadomienie istnienia odziedziczonych po dawnych mieszkacach dbr kultury, uwraliwienie na wyjtkowy charakter tego dziedzictwa.

14

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

4. Spjno Programu z krajowymi, wojewdzkimi i powiatowymi dokumentami strategicznymi. Aby Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kolonowskie funkcjonowa sprawnie i mg by w peni realizowany, musi uwzgldnia wczeniejsze zapisy dokumentw strategicznych szczebla krajowego, wojewdzkiego i powiatowego, o ile nie s sprzeczne z lokalnym interesem ochrony dziedzictwa kulturowego gminy Kolonowskie. 4.1. Uwarunkowania ochrony dziedzictwa kulturowego na szczeblu

krajowym Strategia Rozwoju Kraju 2007 2015 (dokument opracowany przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego w 2006 r.) Strategia jest podstawowym dokumentem strategicznym okrelajcym cele i priorytety rozwoju spoeczno-gospodarczego Polski oraz warunki, ktre powinny ten rozwj zapewni oraz nadrzdnym, wieloletnim dokumentem strategicznym rozwoju spoeczno-gospodarczego kraju, stanowicym odniesienie dla innych strategii i programw rzdowych, jak i opracowywanych przez jednostki samorzdu terytorialnego. W Strategii zwrcono uwag na walory rodowiska naturalnego, potencja kulturowy oraz korzystne pooenie na kontynencie Polski. W rozbudowie infrastruktury turystycznej niezbdne jest wsparcie inicjatyw lokalnych przez wadze publiczne. Pooenie nacisku na rozwj turystyki zgodne jest take z Wizj Polski do roku 2015. Zasada zrwnowaonego rozwoju oraz pielgnowanie i zachowanie dziedzictwa kulturowego pozwol rwnie na osignicie gwnego celu Strategii, jakim jest podniesienie poziomu i jakoci ycia mieszkacw Polski. Wrd priorytetw Strategii wanych dla dziedzictwa kulturowego znajdujemy: wzrost konkurencyjnoci i innowacyjnoci gospodarki, popraw stanu infrastruktury technicznej i spoecznej (kultura, sport i turystyka), rozwj obszarw wiejskich (rozwj agroturystyki), rozwj regionalny i podniesienie spjnoci terytorialnej.

15

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Narodowa Strategia Rozwoju Kultury na lata 2004-2013 i Uzupenienie Narodowej Strategii Rozwoju Kultury na lata 2004-2020 (dokumenty przyjte przez Rad Ministrw) Tworzy ramy dla mecenatu pastwa w sferze kultury, a przede wszystkim dla nowoczenie pojmowanej polityki kulturowej pastwa, funkcjonujcej w warunkach rynkowych, a take dla wsplnoty Polski z Uni Europejsk. Gwnym celem Strategii jest dziaanie na rzecz zrwnowaonego rozwoju kulturowego regionw w Polsce. Do priorytetw zaliczamy: aktywne zarzdzanie zasobem stanowicym materialne dziedzictwo kulturowe celem poprawy stanu zachowania zabytkw, ich adaptacj i rewitalizacj oraz zwikszenie dostpnoci do mieszkacw, turystw i inwestorw, edukacj i administracj na rzecz ochrony i zachowania dziedzictwa kulturowego. Dokumentem sucym wdroeniu Strategii w sferze materialnej spucizny kulturowej Polski jest Narodowy Program Kultury Ochrona zabytkw i dziedzictwa kulturowego, w ktrym wytyczone zostay strategiczne cele polityki pastwa w sferze ochrony zabytkw: przygotowanie skutecznego systemu prawno-finansowego wspierania ochrony podjcie prac nad kompleksowym systemem edukacji na rzecz dziedzictwa, poszukiwania ograniczenia instrumentw uznaniowoci wzmacniajcych konserwatorw efekty poprzez dziaalnoci naoenie na suby nich i opieki nad zabytkami,

konserwatorskiej, odpowiedzialnoci za niezgodne z prawem postpowania, intensyfikacja ochrony i upowszechniania dziedzictwa kulturowego, w tym szczeglnie kompleksowa poprawa stanu zabytkw nieruchomych. Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju (aktualizacja Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, opracowanej przez Rzdowe Centrum Studiw Strategicznych, przyjtej w dniu 17.11.2000 r. przez Sejm RP (M.P. Nr 26, poz. 432)). Dokument okrela uwarunkowania, cele i kierunki zrwnowaonego rozwoju kraju oraz dziaania niezbdne do jego osignicia, a w szczeglnoci: [] wymagania

16

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

z zakresu ochrony rodowiska i zabytkw, z uwzgldnieniem obszarw podlegajcych ochronie. W gospodarki, Koncepcji przy zaznaczono, i gwnym stanu celem przestrzennego przyrodniczego zagospodarowania Polski jest osignicie trwaego, wysokiego tempa wzrostu polskiej zapewnieniu poprawy rodowiska i umoliwieniu obecnym i przyszym mieszkacom kraju rwnoprawnego dostpu do zasobw przyrody i dbr kultury. Przedstawiono zasady wynikajce z zaoe zrwnowaonego rozwoju, wrd ktrych najwaniejsze dla szeroko pojtego dziedzictwa kulturowego s:

przestrze, ze wzgldu na jej wysok warto przyrodnicz i kulturow, winna by uwarunkowania przyrodnicze i kulturowe terenu powinny stanowi podstaw zajmowanie wartociowej z punktu widzenia ochrony rodowiska przyrodniczego

uytkowana bardzo oszczdnie, do ksztatowania funkcji rozwojowych struktur przestrzennych, i kulturowego przestrzeni winno odbywa si jedynie w szczeglnie uzasadnionych przypadkach. Dotyczy to przede wszystkim rozwoju infrastruktury transportowej i rozbudowy miast. W Koncepcji podkrelono wystpowanie zej tendencji, jak jest suburbanizacja. Zjawisko to polega na niekontrolowanym rozlewaniu si duych miast i ma zy wpyw na noworealizowan zabudow wsi zlokalizowanych w pobliu tych miast: obserwuje si zatracenie stylowych cech i pomieszanie form zabudowy a co za tym idzie utrat cennego komponentu adu przestrzennego. Sformuowano rwnie zasad, i rozwj systemu [osadniczego] powinien zmierza w kierunku [] denia do komasacji osadnictwa na terenach wiejskich, poniewa jego rozproszenie powanie utrudnia racjonaln obsug siedlisk przez sieci infrastruktury wodocigowej i kanalizacyjnej. Aktualnie trwaj prace nad now Koncepcj Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2008-2033.

17

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Krajowy program ochrony zabytkw opracowywania)

i opieki nad

zabytkami

(w trakcie

Program okreli cele i kierunki dziaa oraz zadania, ktre powinny by podjte w szczeglnoci przez organy i jednostki administracji publicznej w zakresie ochrony zabytkw i opieki nad zabytkami. Celem programu krajowego jest wzmocnienie ochrony i opieki nad zabytkami. Jego ramy wyznaczaj tezy opracowane przez zesp powoany przez Ministra Kultury. Wrd nich na szczegln uwag zasuguj zapisy odnoszce si odpowiednio do dziaa o charakterze systemowym, dokumentowania, monitorowania i standaryzacji metod dziaania oraz ksztacenia i edukacji. Cz zawartych tam celw i kierunkw dziaa powinna by uwzgldniona w lokalnych programach opieki nad zabytkami, co dotyczy w szczeglnoci: 1. integracji ochrony dziedzictwa kulturowego, przyrodniczego, krajobrazu oraz stosownych zasad zagospodarowania przestrzennego, 2. promocji wartoci materialnych oraz wartoci niematerialnych dziedzictwa kulturowego, zwaszcza zabytkw w warunkach gospodarki rynkowej, 3. wzmocnienia roli dziedzictwa, zwaszcza zabytkw, w rozwoju turystyki i przedsibiorczoci, 4. ustalenia czytelnych kryteriw priorytetw oraz usprawnienie systemu rozdziau rodkw, 5. zorganizowania w skali kraju systemu i sub (rwnie na poziomie j.s.t.) dla monitorowania stanu dziedzictwa kulturowego, 6. ksztacenia spoeczestwa w duchu poszanowania dla autentyzmu oraz wartoci materialnych i niematerialnych wsplnego, wielokulturowego dziedzictwa, 7. budowanie klimatu spoecznego zrozumienia i akceptacji dla idei ochrony i dawnoci zabytkw odczytywanych jako rdo tosamoci, wiedzy i dumy z przeszoci, tradycji, wiedzy o sposobie ycia i pracy przodkw, poprzez m.in.: edukacj na wszystkich poziomach szk, rwnie wrd kadr nauczycielskich i kadr samorzdowych.

18

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

W zaoeniach Program ma rwnie uporzdkowanie dziaa w sferze ochrony poprzez wskazanie siedmiu podstawowych zasad konserwatorskich: 1. zasada primum non nocere 2. zasada maksymalnego poszanowania oryginalnej substancji zabytku i wszystkich jego wartoci (materialnych i niematerialnych), 3. zasada minimalnej, niezbdnej ingerencji (powstrzymywania si od dziaa niekoniecznych) 4. zasada, zgodnie z ktr usuwa naley to (i tylko to) co na orygina dziaa niszczco, 5. zasada czytelnoci i odrnialnoci ingerencji, 6. zasada odwracalnoci metod i materiaw, 7. zasada wykonywania wszelkich prac zgodnie z najlepsz wiedz i na najwyszym poziomie. 4.2. Uwarunkowania ochrony dziedzictwa kulturowego na szczeblu wojewdzkim Strategia Rozwoju Wojewdztwa Opolskiego na lata 2000-2015 (uchwaa

nr XXXIX/350/2005 Sejmiku Wojewdztwa Opolskiego z 11 padziernika 2005 r.). W dokumencie w celu prawidowego rozwoju regionu przyjto nastpujce zasady: 1. dbaoci o instytucje kultury na terenie wojewdztwa opolskiego oraz konieczno stworzenia systemu ochrony dbr kultury, 2. ochrony dziedzictwa kulturowego, wielu obiektw zabytkowych przed zniszczeniem i dewaluacj jako obowizek spoecznoci regionu i powinno wobec przyszych pokole, 3. w sferze kultury przyjto zasad kreowania dobrego wizerunku regionu, 4. kultura jako czynnik integracji spoecznej, musi znale miejsce w planach rozwojowych, 5. tworzenie warunkw trwaego zrwnowaonego rozwoju poprzez rewitalizacj i ochron rodowiska.

19

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Regionalny Program Operacyjny Wojewdztwa Opolskiego 2007-2013 (uchwaa Zarzdu Wojewdztwa Opolskiego nr 57/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r.) Gwnym celem RPO jest zwikszenie konkurencyjnoci oraz zapewnienie spjnoci spoecznej, gospodarczej i przestrzennej dla podniesienia atrakcyjnoci wojewdztwa opolskiego, jako miejsca do inwestowania, pracy i zamieszkania. Z zakresu ochrony zabytkw i dziedzictwa kulturowego przyjto nastpujce cele: infrastruktura spoeczna i szkolnictwo wysze z rozwiniciem na rozwj kultury aktywizacja obszarw miejskich i zdegradowanych rewitalizacja obszarw oraz ochrony dziedzictwa kulturowego, miejskich oraz zagospodarowanych terenw zdegradowanych. Plan Zagospodarowania Przestrzennego Wojewdztwa Opolskiego (uchwaa Sejmiku Wojewdztwa Opolskiego nr XLIX/357/2002 z dnia 24 wrzenia 2002 r.) W sferze kulturowej obejmujcej system ochrony dziedzictwa kulturowego przyjto w Planie oglne zasady kompleksowoci dziaa ochronnych i rewaloryzacyjnych, czenia ochrony rodowiska kulturowego z ochron rodowiska przyrodniczego oraz promowania regionalnych walorw dziedzictwa kulturowego. Wykorzystanie obiektw dziedzictwa kulturowego stanowi jeden z waniejszych elementw strategii rozwoju wojewdztwa opolskiego. Do podstawowych celw polityki przestrzennej zwizanej z ochron dziedzictwa kulturowego w Planie zaliczono: ochron europejskiego dziedzictwa archeologicznego, ochron i rewaloryzacj obiektw i obszarw zabytkowych, ochron krajobrazu kulturowego, moliwo wykorzystania dziedzictwa kulturowego dla rozwoju spoecznego i gospodarczego rozwoju turystyki krajowej i zagranicznej oraz dziaalnoci kulturowej. W celu skuteczniejszej ochrony krajobrazu kulturowego Plan uwzgldni tworzenie parkw kulturowych a wrd propozycji podaje krajobraz osiedleczy Doliny Maej Panwi. Wytyczy rwnie kierunki dziaa szczeglnie wanych dla regionalnego dziedzictwa wsi opolskiej: ograniczenie rozpraszania zabudowy poprzez rozwj budownictwa na zasadzie dogszczania istniejcych jednostek osadniczych,

20

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

niewprowadzanie obiektw agresywnych krajobrazowo tzn. o duych kubaturach, wysokich kominach itp., preferowanie zabudowy nawizujcej do cech regionalnych (ukad kalenicy, pokrycie dachu, ksztat bryy budynku, zagospodarowanie dziaki) i krajobrazu, utrzymanie regionalno-historycznej skali i struktury jednostek osadniczych, stosowanie szczegowych wytycznych architektonicznych dla nowopowstajcego budownictwa zagrodowego, mieszkaniowego oraz usugowego i ich egzekwowanie, izolowanie zieleni obiektw dysharmonijnych, czenie ochrony rodowiska kulturowego z ochron rodowiska przyrodniczego poprzez ochron krajobrazu naturalnego zwizanego przestrzennie z historycznym zaoeniem architektonicznym. Podstawowymi zadaniami w obszarze ochrony staromiejskich i wiejskich historycznych zespow urbanistycznych i ruralistycznych jest docelowa kompleksowa rewaloryzacja i utrzymanie historycznego rozplanowania, opracowanie planw szczegowych zabytkowych ukadw przestrzennych oraz wykonanie prac dokumentacyjnych archiwizujcych rozwj przestrzenny miejscowoci. Drugim zadaniem jest objcie szczegln ochron panoram miast poprzez wyznaczenie stref ekspozycji oraz chronionych osi widokowych, eksponowanie i odtwarzanie w sylwetach miejscowoci dominant architektonicznych. W celu skutecznej ochrony miejsc i obiektw zabytkowych przewiduje si nastpujce kierunki dziaa: konserwacj, rewaloryzacj i adaptacj w odniesieniu do obiektw i terenw zabytkowych w uzgodnieniu z Opolskim Wojewdzkim Konserwatorem Zabytkw, podporzdkowanie wytycznym konserwatorskim rewaloryzacji i uytkowania obiektw zabytkowych, wykonanie dla obiektw zabytkowych prac dokumentacyjnych archiwizujcych histori, przeksztacenia i podstawowe historyczne elementy konstrukcyjne wraz z detalami architektonicznymi, wprowadzanie do obiektw zabytkowych funkcji zgodnych z ich pierwotnym przeznaczeniem bd nie kolidujcych z ich zabytkowym charakterem, oznaczenie i opisanie obiektw zabytkowych w celu uwiadomienia spoecznoci znaczenia zabytkw w historii regionu.

21

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Obecnie trwaj prace nad aktualizacj Planu, ktry w wikszym stopniu uwzgldni zapisy Programu Opieki nad Zabytkami Wojewdztwa Opolskiego na lata 2007-2010. Program Opieki nad Zabytkami Wojewdztwa Opolskiego na lata 2007-2010 (uchwaa Nr XIV/158/2007 Sejmiku Wojewdztwa Opolskiego z dnia 20 grudnia 2007 r.) Dokument o charakterze strategicznym dla zarzdzania zasobami dbr kultury w wojewdztwie opolskim. Zakada trzy gwne cele strategiczne z przyjciem priorytetw: Cel strategiczny nr I Utrzymanie i zarzdzanie zasobem regionalnego dziedzictwa. Priorytet 1: Realizacja zada wasnych samorzdu woj. w wietle ustawy o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami. Priorytet 2: Rewaloryzacja miast. Priorytet 3: Poprawa stanu zachowania krajobrazu i dziedzictwa regionalnego oraz odnowa wsi. Priorytet 4: Ochrona dziedzictwa archeologicznego. Priorytet 5: Rozwj muzealnictwa i wystawiennictwa. Priorytet 6: Rozwj instytucji opieki nad zabytkami. Cel strategiczny nr II Ochrona i ksztatowanie krajobrazu kulturowego. Priorytet 1: Uznanie dziedzictwa kulturowego za bogactwo stymulujce rozwj gospodarczy. Priorytet 2: Wstrzymanie procesu degradacji zaoe parkowo-paacowych. Priorytet 3: Wspieranie inicjatyw majcych na celu podniesienie rangi obiektw i zespow zabytkowych. Priorytet 4: Wspieranie dziaa istniejcych szlakw oraz inicjatyw na rzecz tworzenia nowych, obejmujcych charakterystyczne dla wojewdztwa, cenne zespoy i obiekty zabytkowe. Cel strategiczny nr III Promocja regionalnego dziedzictwa kulturowego i rozwj tosamoci regionalnej. Priorytet 1: Podniesienie poziomu edukacji spoeczestwa dot. regionalnego dziedzictwa kulturowego Priorytet 2: Powoanie nowych instytucji do spraw dziedzictwa i wsppracy z ju istniejcymi. 22

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Priorytet 3: Wsppraca midzy regionami. Obecnie trwaj prace przy opracowywaniu Programu Opieki nad Zabytkami Wojewdztwa Opolskiego na lata 2011-2014, ktry bdzie aktualizacj poprzedniego. Strategia rozwoju turystyki w wojewdztwie opolskim na lata 2007-2013 (dokument nie przyjty stosownymi uchwaami) Dokument podaje perspektywy oraz cele strategiczne rozwoju turystyki w regionie m.in. powizane z szeroko pojtym dziedzictwem kulturowym: Cel strategiczny: Rozwj produktu markowego turystyka miejska i kulturowa. Turystyka kulturowa obejmuje zwiedzanie miast, historycznych ukadw urbanistycznych, zespow o charakterze rezydencjonalnym, zabytkw architektury przemysowej, muzew, miejsc kultu religijnego, uczestniczenie w imprezach kulturalnych, rozrywkowych i sportowych, jak rwnie podre zwizane z turystyk sentymentaln. Cele kierunkowe majce znaczenia dla ochrony i zarzdzania zabytkami: udostpnienie w wikszym zakresie obiektw archeologicznych i paleontologicznych dla celw turystycznych; rewaloryzacja, restauracja i udostpnienie turystom zabytkowych ukadw urbanistycznych; rozwj turystyki zwizanej z atrakcjami historycznymi; rozwj turystyki przemysowej (industrialnej) gmin Kolonowskie zaliczono do obszarw rozwojowych; rozwinicie oferty kulturalnej, rozrywkowej i widowiskowo-sportowej; wzbogacenie oferty turystyki pielgrzymkowej.

Cel strategiczny: Rozwj produktu markowego turystyka na terenach wiejskich. Gminy wiejskie jako regiony turystyczne s uczestnikami rynku turystycznego, oferujc na nim swj coraz rnorodniejszy produkt turystyczny. Rozwojowi turystyki na obszarach wiejskich, sprzyja rozwj alternatywnych form turystyki, ktrymi zainteresowani s turyci, czsto gocie z zagranicy. Cele kierunkowe majce znaczenia dla ochrony i zarzdzania zabytkami: rozwj agroturystyki gmin Kolonowskie zaliczono do gwnych obszarw predestynowanych do rozwoju agroturystyki; peniejszy rozwj ekoturystyki.

23

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

4.3.

Uwarunkowania

ochrony dziedzictwa

kulturowego

na szczeblu

powiatowym i midzygminnym. Strategia rozwoju powiatu strzeleckiego do roku 2015 (uchwaa Rady Powiatu z dnia 30 czerwca 2004 r.) W dokumencie przedstawiono wizj stanowic yczeniowy scenariusz rozwoju powiatu zawierajcy stany i procesy, ktre powinny cechowa powiat w roku 2015. Wrd gwnych wartoci wizji rozwoju powiatu znajdujemy m.in. rozwinit turystyk wykorzystujca tradycje, folklor, histori, zabytki, wartoci religijne i walory rodowiskowe powiatu oraz ssiedztwo duych aglomeracji. Dla celu operacyjnego Strategii Szacunek dla materialnego dziedzictwa kulturowego i historycznego wyraajcy si w utrzymywaniu obiektw zabytkowych i charakterystycznych walorw zabudowy (CO1.4.) sformuowano kierunek dziaania Ochrona i odnowa zabytkowych obiektw na terenie powiatu (K1.4.1) nie ustalono w nim adnych projektw priorytetowych do realizacji na terenie gminy Kolonowskie. Program Opieki nad Zabytkami Powiatu Strzeleckiego obecnie trwaj prac nad przygotowaniem Programu obejmujcego lata 2011-2014. Lokalna Strategia Rozwoju Stowarzyszenia LGD Kraina Dinozaurw Lokalna Grupa Dziaania Kraina Dinozaurw jest stowarzyszeniem obejmujcym swoim zasigiem gminy Chrzstowice, Dobrodzie, Kolonowskie, Ozimek, Turawa, Zawadzkie i Zbowice. Powoano j do ycia w celu przystpienia do opracowania i realizacji Lokalnej Strategii Rozwoju w ramach Programu Rozwoju Obszarw Wiejskich na lata 2007-2013, dostosowujc si do nowych wymogw. W LSR zostaa nakrelona misja Lokalnej Grupy Dziaania: Stowarzyszenie Kraina Dinozaurw dziaa na rzecz rozwoju lokalnej aktywnoci spoecznej z zachowaniem zasad zrwnowaonego rozwoju. LSR okrela cele oglne i szczegowe oraz wskazuje planowane przedsiwzicia suce osigniciu poszczeglnych celw szczegowych, w ramach ktrych bd realizowane operacje. W zasadzie wszystkie planowane przedsiwzicia dotycz ochrony i zachowania dziedzictwa kulturowego, w szczeglnoci ochrony i opieki nad zabytkami: 24

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

I. Przedsiwzicie Nowoczesne obiekty i przestrzenie nawizujce do tradycji na obszarze Krainy Dinozaurw II. Przedsiwzicie Ciekawie i aktywnie spdzamy czas. III. Przedsiwzicie Poznaj Krain Dinozaurw. IV. Przedsiwzicie Ochrona dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego Krainy Dinozaurw. Szczegy dotyczce przedsiwzi dostpne s na stronie internetowej Stowarzyszenia: http://www.krainadinozaurow.pl/. Ponadto w czci opisowej wymieniono kilka ciekawszych obiektw zabytkowych pooonych na terenie gminy Kolonowskie: kana hutniczy KolonowskieZawadzkie, pozostaoci osiedla hutniczego i huty z XVIII/XIX w. w Kolonowskiem, koci ewangelicki w Fosowskiem z lat 1928/1920, koci pw. w. Karola Boromeusza w Staniszczach Wielkich z lat 1881-1883 oraz otwart w 1868 r. lini kolejow Fosowskie Kluczbork.

Fot. 1. Koci ewangelicki, ul. Ks. Czerwionki, Kolonowskie. 25

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

5. Spjno Programu z lokalnymi dokumentami strategicznymi i programami. Z punktu widzenia gminy najwaniejsze s zapisy prawa miejscowego. Ochrona zasobw dziedzictwa i krajobrazu kulturowego gminy znalaza swoje miejsce w dokumentach o charakterze strategicznym dla gminy oraz opracowaniach wyznaczajcych kierunki polityki przestrzennej gminy: studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego gminy, miejscowych planw zagospodarowania przestrzennego gmin, programw i dokumentw dotyczcych ochrony przyrody. Strategia Rozwoju Gminy Kolonowskie (uchwaa nr XXI/155/08 Rady Miejskiej z dnia 24 padziernika 2008 r.) Dokument o charakterze strategicznym podaje misj gminy jako: tworzenie podstaw do rozwoju, uwzgldniajcego wielokulturowy charakter spoecznoci lokalnej. Rozwj gospodarczy i usug ukierunkowany na podniesienie standardu ycia w gminie z zachowaniem stanu rodowiska naturalnego". Wrd mocnych stron gminy Strategia umieszcza walory przyrodniczo-krajobrazowe rodowiska, stanowice potencjalny walor uytkowy dla lokalizowania funkcji rekreacyjno-wypoczynkowych, zasoby terenw do wykorzystania pod ktem turystyki, drobnego przemysu i usug, natomiast szans jest rozwj turystyki. Dla lokalnego dziedzictwa kulturowego wany jest cel strategiczny gminy: poprawa stanu infrastruktury technicznej oraz jakoci usug, a w nim zawarty cel operacyjny: ksztatowanie prawidowego wizerunku gminy w zakresie estetyki zabudowy, czystoci i utrzymania zieleni. Plan Rozwoju Lokalnego Gminy Kolonowskie na lata 2005-2015 (uchwaa Nr XXVI/130/05 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 18 marca 2005 r., wraz ze zmian: uchwaa Nr XXVIII/148/05 RM z dnia 14 czerwca 2005 r.) Plan zakada, e ze wzgldu na skromn liczb zabytkw na terenie gminy wane jest zadbanie o te istniejce ju, ale te przywrcenie wietnoci i wypromowanie obiektw, o wysokim znaczeniu dla rozwijajcej si gospodarki turystycznej. W konsekwencji tego zapisu wrd zada zmierzajcych do poprawy

26

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

sytuacji we wszystkich miejscowociach wymieniane s prace zwizane z konserwacj kapliczek i krzyy przydronych. Ponadto zamieszczono plany modernizacji budynku drewnianego przy ul. Lenej 8 w Kolonowskiem i przystosowanie obiektu do penienia zada gminnego centrum aktywnoci twrczej i gospodarczej, modernizacj byej szkoy podstawowej w Staniszczach Wielkich oraz zagospodarowanie otoczenia obiektu uytkowanego przez Stowarzyszenie Rodziny Kolpinga oraz dostosowanie budynku po szkole podstawowej do prowadzenia dziaalnoci jako Dom Aktywnoci Wiejskiej w Sproku. Studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego gminy Kolonowskie (uchwaa Nr XVII/88/95 Rady Miasta i Gminy Kolonowskie z dnia 18.12.1995 roku wraz ze zmian chwaa Nr IX/58/03 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 21.10.2003 roku). Studium jest dokumentem okrelajcym polityk przestrzenn gminy oraz planowany sposb zagospodarowania caego obszaru gminy i stanowi podstaw do opracowania przez burmistrza miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zapisy dotyczce szeroko ujtego dziedzictwa kulturowego zostay w nim potraktowane marginalnie. Jedynie w rozdziale: Kierunki polityki przestrzennej gminy wymienione s obszary i obiekty wymagajce ochrony konserwatorskiej, tj. wczone do gminnej ewidencji zabytkw (cznie 42 pozycje); zaproponowano do objcia ochron zesp zabudowy robotniczej przy ul. Dworcowej w Fosowskiem poprzez szczegowe zapisy w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Fot. 2. Poczta w zespole stacji kolejowej, ul. Dworcowa 2, Kolonowskie-Fosowskie

27

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Wykazano ponadto wczesne stanowiska archeologiczne zlokalizowane na terenie gminy Kolonowskie (cznie 6). W Studium wymieniane si rwnie obszary zabudowane wymagajce przeksztace lub rewitalizacji (rehabilitacji), w tym o charakterze zabytkowym (m.in. zesp zabudowa kolejowych i mieszkalnych przy ul. Dworcowej w Fosowskiem). Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego dla miasta i gminy Kolonowskie. Jako akty prawa miejscowego stanowi podstaw planowania przestrzennego oraz ustalania warunkw zabudowy i zagospodarowania terenu w gminie. Maj one wice i nadrzdne znaczenie dla gospodarki nieruchomociami. Ustalenia dotyczce ochrony dziedzictwa kulturowego i krajobrazu w MPZG powinny sprzyja ochronie otoczenia zabytkw przed zbyt intensywn dziaalnoci gospodarcz oraz umoliwi uniknicie inwestycji, ktre mogyby zuboy krajobraz kulturowy. W gminie Kolonowskie wikszo obiektw zabytkowych (wpisanych do rejestru lub objtych gminn ewidencj zabytkw) oraz stanowisk archeologicznych posiada dodatkow form ochrony jak s szczegowe ustalenia ochrony w MPZG: uchwaa Nr III/18/99 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Nr MG1 dla czci miasta i gminy Kolonowskie,

uchwaa Nr VII/41/03 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 16 czerwca

2003 r. w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Nr Sp 1, obejmujcego dziaki Nr 216, 226/1 227 oraz cz dziaki Nr 219 przy ul. Guznera w Sproku,

uchwaa Nr X/60/2003 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 27 listopada

2003 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Nr 3 dla czci miasta Kolonowskie Osiedle Fosowskie, uchwaa Nr XVIII/96/04 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 8 czerwca 2004 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Nr StM 4 dla czci miejscowoci Staniszcze Mae, uchwaa Nr XXI/160/08 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 24 padziernika 2008 r. w sprawie uchwalenia zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Nr 1 czci miasta Kolonowskie. 28

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Plan Odnowy Miejscowoci Staniszcze Wielkie (uchwaa Nr XVII/118/08 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 25 kwietnia 2008 r.) Plan Odnowy przedstawia wizj obszaru, w ktrej pragnie rozwija si w kierunku turystyki, ktra pozwala na pene wykorzystanie atutw miejscowoci w postaci spokojnych obszarw rolno-lenych. Dodatkow zalet wioski jest kultywowanie na jej obszarach tradycji lskich, ktre mog by poznane i docenione przez turystw. Plan zakada projekt remontu budynku starej szkoy w celu utworzenia Centrum Aktywnoci Wiejskiej wiejskiego domu kultury do 2012 r.

Plan Odnowy Miejscowoci Staniszcze Mae (uchwaa Nr XVIII/138/08 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 5 czerwca 2008 r. zastpi Plan rozwoju miejscowoci Staniszcze Mae, uchwaa Nr XXXII/166/05 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 31 padziernika 2005 r.). Plan Odnowy nakrela strategi rozwoju miejscowoci jako tworzenie podstaw do rozwoju uwzgldniajcego wielokulturowy charakter spoecznoci lokalnej oraz denie do rozwoju gospodarczego i sfery usug ukierunkowanych na podniesienie standardu ycia wiejskiego z zachowaniem stanu rodowiska naturalnego. W planowanych kierunkach rozwoju dotyczcych dziedzictwa kulturowego znajduje si dziaalno kulturalno-owiatowa (kultywowanie tradycji i lokalnych zwyczajw, utworzenie izby regionalnej) oraz odnawianie zasobw architektonicznych (remonty kapliczek i krzyy przydronych, dbao o ma architektur).

Fot. 3. Malowniczo usytuowany kamienny krzy przy wyjedzie ze wsi, ul. Odrodzenia, Staniszcze Mae. 29

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Plan Odnowy Miejscowoci Sprok na lata 2008-2014 (uchwaa Nr XVIII/137/08 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 5 czerwca 2008 r. zastpi Plan Rozwoju Miejscowoci Sprok, uchwaa Nr XXVI/131/05 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 18 marca 2005 r.) Jednym z priorytetw Planu Odnowy jest unowoczenianie wsi i ochrona dziedzictwa poprzez realizacj celu: Nasze korzenie tradycje i obrzdy. Zakada on m.in. modernizacj i remont kapliczek i krzyy przydronych Gminny Program Ochrony rodowiska na lata 2004 -2007 z perspektyw do roku 2011 (uchwaa Nr XXVII/136/05 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 21 kwietnia 2005 r.) Zapisy zawarte w Programie zwizane z ochron krajobrazu kulturowego oraz dziedzictwa kulturowego s zbiene ze strategicznymi dokumentami krajowymi oraz ze Studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego gminy Kolonowskie. W kontekcie zachowania dziedzictwa kulturowego podkrelono wan rol krajobrazu kulturowego, ktry wraz z krajobrazem naturalnym stanowi o tosamoci i rnorodnoci obszarw. Zwrcono te uwag, e ochrona prawna krajobrazw cennych kulturowo odbywa si jedynie w ramach prawnej ochrony przyrody w parkach krajobrazowych i na obszarach chronionego krajobrazu. Jako przykad obszaru o wysokich walorach krajobrazu kulturowego, wymieniono obszary w rejonie doliny Maej Panwi.

Fot. 4. Fragment dawnego kanau hutniczego pomidzy Kolonowskiem a Zawadzkiem.

30

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

6. Charakterystyka zasobw i analiza stanu dziedzictwa i krajobrazu kulturowego gminy Kolonowskie 6.1. Historia miejscowoci oraz najwaniejszych znajdujcych si w nich zabytkw Miejsko-wiejska gmina Kolonowskie w powiecie strzeleckim znajduje si w rodkowo-wschodniej czci wojewdztwa opolskiego i graniczy z wojewdztwem lskim. Cech charakterystyczn pooonej na terenie obszaru chronionego Lasw Stobrawsko-Turawskich gminy jest ponad 70% udziau lasw w oglnej powierzchni, ktra wynosi 83,61 km. Uytki rolne zajmuj jedynie 21,4 % powierzchni. Gmin przecinaj: pynca malowniczymi zakolami rzeka Maa Panew oraz jej prawobrzene dopywy Mylina i Bziniczka; rzeka Mylina tworzy pnocno-zachodni granic gminy. Gwn drog przebiegajc przez teren gminy na odcinku 25 km jest droga wojewdzka nr 463, czca Bierdzany z Zawadzkiem. Analiza funkcjonalno-chronologiczna stanowisk archeologicznych wskazuje, e obszar dzisiejszej gminy co najmniej od neolitu (5000/4500 1800 lat p.n.e.) wzbudza zainteresowanie jako optymalny pod wzgldem osadniczym. Z pniejszych epok (epoka brzu, okres halsztacki, okres wpyww rzymskich) zachowao si stosunkowo duo obiektw, nalecych w wikszoci do tzw. typu paskiego (osady, cmentarzyska, lady i punkty osadnictwa).

Fot. 5. Dawny budynek administracyjny huty, ul. Lena 8, Kolonowskie. 31

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Na terenie gminy znajduj si miejscowoci: Kolonowskie, Fosowskie (nalece do Kolonowskiego), Staniszcze Wielkie, Staniszcze Mae oraz Sprok, tworzce powizany ze sob system osadniczy. Kolonowskie (Colonnowska, Grafenweiler 1936-1945) Pocztki miejscowoci zwizane s cile z rozwojem hutnictwa na terenach bogatych w zasoby lene oraz dostarczajcych rud darniow. Pierwsz osad powsta w tym rejonie bya Bziniczka, zaoona w 1740 r. przy piecu hutniczym i liczca 8 domw. Administrujcy dobrami strzeleckimi od 1761 r. nastpca hrabiego Norberta Colonny Philip Colonna uruchomi niewielk kunic przy Rogolowej Grze. W 1770 r. w rejonie dzisiejszego Haraszowskiego powsta zesp 14 domw, w ktrych zamieszkali pracownicy hrabiego. Osada otrzymaa nazw od nazwiska ekonoma zarzdzajcego dobrami Franciszka Haraszowskiego. W 1780 r. Philip Colonna kaza wybudowa pierwszy wielki piec hutniczy z budynkiem administracyjnym, pocztkowo zwane Stanisko Piec a od 1797 r. Colonnowska. W 1805 r. powsta drugi piec, a liczba mieszkacw wzrosa do 260. Rosnca populacja osady wymagaa wzniesienia budynkw podnoszcych ich standard ycia i tak np. w 1817 r. powstaa szkoa. Rok pniej na lewym brzegu Brzyniczki powstay Bendawice nowa osada wglarzy, nazwana tak od nazwiska kierownika huty Bendy.

Fot. 6. Kaplica cmentarna na cmentarzu przy ul. Ks. Czerwionki, Kolonowskie.

32

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

W 1833 r. zaoono cmentarz pomidzy Kolonowskim a Staniszczami Wielkimi. W 1858 r. miao miejsce wydarzenie wane dla dalszego rozwoju miejscowoci, a mianowicie otwarcie linii kolejowej z Opola do Tarnowskich Gr. W 1887 r. wybudowano ewangelick szko podstawow, ob. przedszkole przy ul. Ks. Czerwionki, a w 1895 r. powstay m.in. fabryka suchej destylacji, dwa tartaki, nasycalnia drewna. W 1908 r. hrabia Stollberg-Werningerode buduje fabryk tektury i osiedle przyzakadowe, tzw. Palestyna przy dzisiejszych ul. Kociuszki, Fabrycznej i Szkolnej. W 1921 roku zamknito hut, a w 1926 odlewni. W 1939 r. powicono kaplic barak, a w latach 1949-1954 pod kierunkiem ksidza Henryka Czerwionki prowadzono budow kocioa. W 1973 r. Kolonowskie otrzymao prawa miejskie. W skad miasta weszy dawne osady Haraszowskie, Bendawice, Fosowskie. Fosowskie (Vossowska, Vosswalde 1936-1945, Wosowska 1945-1948) Powstao w 1790 r., gdy hrabia Colonna poleci wznie nad Ma Panwi piec fryszerski, 9 domw dla robotnikw oraz zagrod dla gospodarza. Nazwa pochodzi od nazwiska mistrza budowlanego i doradcy krlewskiego Vossa. Fosowskie do 1973 r. byo osobn miejscowoci. Najwaniejszym czynnikiem tworzcym wizerunek Fosowskiego jest zabudowa zwizana z utworzonym w latach 1856 1858 r. wzem kolejowym. W 1868 r. wybudowano tu stacj, lokomotywowni i warsztaty.

Fot. 7. Dworzec kolejowy, Kolonowskie-Fosowskie, fot. archiwalna.

33

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

W kolejnych latach otwierano nastpne odcinki linii w 1868: Kluczbork Wrocaw, w 1894: Fosowskie Lubliniec Herby, 1912: Fosowskie Strzelce Opolskie, 1913: Fosowskie Dobrodzie. Powstaa wwczas zabudowa o elewacjach licowanych ceg, ktrej pozostaoci znajduj si w okolicach ul. Dworcowej. W 1908 r. powstaa kolejowa wiea cinie. Kolejnym przedsiwziciem zwizanym z kolejnictwem bya budowa modernistycznego osiedla mieszkaniowego przy ul. Dworcowej, Arki Boka i Piastowskiej, prowadzona zapewne w latach dwudziestych XX w. Wan inicjatyw budowlan byy starania o wzniesienie kocioa ewangelickiego z przylegajcym do niego cmentarzem. Dziak nalec do Zjednoczonych Hut lskich zakupiono pod koniec grudnia 1927 r., projekt budowlany wykonany zosta przez radc budowlanego Recka z Opola. 1 listopada 1928 r. dokonano uroczystej konsekracji wityni. W Kolonowskiem znajduj si dwa obiekty wpisane do rejestru zabytkw. Budynek administracyjny huty, ob. Izba Regionalna i siedziba Stowarzyszenia Rodziny Kolpinga. Budynek (wpisany do rejestru zabytkw 9.04.1996 r. pod numerem 2359/96) znajduje si przy ul. Lenej 8. Powsta pod koniec XVIII w. (17801790) w pobliu nieistniejcej dzi huty. Wzniesiony na planie prostokta o wymiarach 19 x 12 m, w konstrukcji zrbowej, czciowo podpiwniczony. Piwnice sklepione kolebkowo, w pomieszczeniach drewniane stropy paskie. Dach dwuspadowy, kryty gontem, z lukarnami. Gwne wejcie znajduje si w rodkowej osi budynku, drugie od podwrza.

Fot. 8. Detal domu przy ul. Lenej 8, Kolonowskie.

34

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Dom zamieszkiwany by przez pracownikw huty, w 2002 r. zosta zakupiony od Gminy przez Stowarzyszenie i stopniowo remontowany. Obiekt jest najcenniejszym zabytkiem miejscowoci. Zbiorowa mogia powstacw lskich na cmentarzu przy ul. Ks. Gajdy, KolonowskieFosowskie. Wpisana 17.06.1989 r. pod numerem 175/88 mogia omiu powstacw przykryta jest kamiennym, trzyczciowym nagrobkiem wzniesionym w 1969 r. Centraln czci jest pionowo ustawiona pyta z wyryt inskrypcj oraz nazwiskami polegych zwieczona pokrgym naczkiem z plastycznym medalionem Chrystusa. Pyt gwn po bokach wspieraj dwie mniejsze pyty z ukowatymi wciciami, na ktrych przedstawiono sylwetki powstacw z broni w pozycji plecej. Historyczna zabudowa miasta Kolonowskie koncentruje si wzdu ulic 1 Maja, Ks. Czerwionki, Haraszowskie, Opolskiej, Kolejowej. Znajdujce si tu domy to w wikszoci budynki jedno- lub dwurodzinne, usytuowane kalenicowo wzdu ulicy. Cz z nich posiada detal architektoniczny w postaci stolarki, parapetw pokrytych glazur, zdobie dachu, drewnianych gankw itp. Znajdujca si wzdu ul. Ks. Czerwionki drewniana zabudowa nie zachowaa si. Najwiksze kubaturowo, tworzce dominanty obiekty, usytuowane s w centrum miasta, s to m.in. dawna gospoda (20-30 lata XX w.) na osi ul. Lenej, zamykajcy o ul 1 Maja budynek przy ul. Ks. Czerwionki 10, gmach szkoy przy ul. 1 Maja.

Fot. 9. Publiczna Szkoa Podstawowa, ul. 1 Maja 5, Kolonowskie.

35

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Ciekawy charakter posiada zabudowa okolic ul. Kociuszki, Szkolnej i Fabrycznej. Przy zaoeniu fabryki tektury znajduje si historyzujca willa oraz osiedle pracownicze, bdce przykadem ujednoliconej zabudowy mieszkaniowej o duych walorach estetycznych. Obecnie wikszo budynkw zostaa zmodernizowana i/lub rozbudowana. W 1954 r. zakoczono budow kocioa parafialnego pw. Najwitszego Serca Maryi w ksztacie rotundy, z surowym wyposaeniem wntrza. W dzielnicy Fosowskie gwn rol odgrywa zabudowa zwizana z wzem kolejowym. Jest to czciowo zachowany zesp stacji kolejowej, w skad ktrego wchodz m.in. wiea cinie i budynek poczty a take ceglana wielorodzinna zabudowa mieszkaniowa oraz modernistyczne osiedle przy ul. Dworcowej, Arki Boka i Piastowskiej, ktrej dominujcym elementem jest wieloosiowa zabudowa ul. Dworcowej. Zesp ten powinien zosta objty opiek konserwatorsk.

Fot. 10. Fragment zabudowy modernistycznego osiedla wzdu ul. Dworcowej, Fosowskie. Widok elewacji frontowej

Fot. 11. oraz zabudowania gospodarcze na tyach tego samego obiektu.

36

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Nietypowy budynek znajduje si przy ul. Arki Boka 4 wielorodzinny obiekt kryty jest dachem krynowym, popularnym w pnocno-wschodniej czci wojewdztwa. Na terenie Fosowskiego znajduje si te koci ewangelicki z pobliskim cmentarzem z kaplic grobow i wpisan do rejestru mogi powstacw. Koci, z zachowanym kompletnym wyposaeniem wntrza, od momentu powstania penicy funkcj wityni protestanckiej, powinien zosta wraz z otoczeniem wpisany do rejestru zabytkw. Staniszcze Wielkie (Gro Stanisch, Gro Zeidel 1936-1945) Pierwsze wzmianki o Staniszczach Wielkich i Maych pochodz z lat 1295 1305. Otaczajce miejscowo lasy byy ulubionym miejscem polowa ksit raciborsko-opolskich, a w Staniszczach miecia si stanica punkt popasowy i stajnia dla 150 koni. Okoo 1519 r. rozpocz si proces przeksztacania miejscowoci w dwie odrbne osady. Bdcy od 1650 r. wacicielami Ziemi Strzeleckiej Colonnowie wybudowali przy ob. Placu Targowym (d. Plac Wolnoci) drewniany paacyk myliwski. Jego cz zostaa pniej przeznaczona na kaplic pw. w. Karola Boromeusza, przeksztacon w 1838 r. w drewniany koci, ktry spon 23 czerwca 1881 r. Na miejscu kocioa stoi dzi kamienny krzy, a podczas prac budowlanych znajdowano tu lady przykocielnego cmentarza. W latach 1883-1884 we wsi wzniesiono neogotycki, murowany koci parafialny.

Fot. 13. Klasztor, dawny budynek mieszkalny, ul. Plac Targowy 13, Staniszcze Wielkie.

37

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

W 1800 r. w Staniszczach Wielkich otwarto pierwsz na terenie gminy szko. W 1819 r. powstaa na wociach staniskich Renardzka Huta, ktrej udzia w wytwarzaniu blachy wkrtce przekroczy poow caej grnolskiej produkcji. 2 lutego 1915 ksidz Gajda sprowadzi z Lenicy lskiej siostry zakonne z zakonu suebniczek Najwitszej Marii Panny, ktre do dzi zajmuj klasztor przy Placu Targowym 13. Znajdujcy si we wsi koci pw. w. Karola Boromeusza zosta wpisany 17.09.2010 r. do rejestru zabytkw (nr A-125/2010). Jest to budynek kamienno-ceglany, wzniesiony w stylu neogotyckim, na planie krzya greckiego. W otarzu gwnym znajduje si przedstawienie patrona kocioa, w bocznych figury Matki Boej i Serca Pana Jezusa. Przy kociele znajduje si pochodzca z koca XIX w. plebania z wejciem poprzedzonym laub. We wsi wyrniaj si: okazay budynek gospody (ul. Kocielna 2) z pocztku XX w., przedszkole (dawna szkoa ul. Kocielna 15) z ok. 1900 r., klasztor (dawny dom mieszkalny, Plac Targowy 13). Wyjtkowym obiektem, usytuowanym na skraju wsi, jest wybudowany w 1926 r. dom z kuni przy ul. Siewnej 2. Przekazywana z pokolenia na pokolenie znajomo rzemiosa, cigo tradycji w poczeniu z zachowanym zabytkowym wyposaeniem kuni wsptworz dziedzictwo kulturowe gminy.

Fot. 12. Koci parafialny pw. w. Karola Boromeusza, ul. Kocielna, Staniszcze Wielkie. 38

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Wartoci zabytkowe posiada zabudowa Placu Targowego na dziakach znajduj si: usytuowany szczytowo do placu gwny budynek mieszkalny, czsto czcy funkcje mieszkaniowe z gospodarczymi. Po drugiej stronie, take w ustawieniu szczytowym, znajduje si mniejszy budynek, tzw. wycug. Zabudow na dziace uzupenia spichlerz i/lub zamykajca dziak od strony pl stodoa z przejazdem. Ten typ rozplanowania ulega obecnie szybkiej degradacji, ze wzgldu na utrat funkcji przez poszczeglne budynki i odejcie od tradycyjnej formy uytkowania gospodarstwa wiejskiego. Warto zwrci uwag na ssiadujce ze sob budynki nr 2 oraz 20. Pierwszy z nich zosta w ostatnim czasie odbudowany w formie nawizujcej do dawnego ksztatu, co jest przykadem dobrej praktyki. Jednake wprowadzenie wysokich wybudwek w dachu o duym kcie nachylenia i okien o odmiennym od poprzedniego ksztacie mimo dobrych chci zaburzyo proporcje budynku. W domu nr 20 natomiast przy wymianie pokrycia dachowego zastosowano waciwy ksztat dachwek oraz wtrnie umieszczono pierwotne elementy dekoracyjne dachu, co pozwolio zachowa charakter budynku pomimo przeprowadzonej modernizacji. Przy ul. Dworcowej znajduje si dawny dworzec z ok. 1930 r., malowniczo usytuowany przy nieczynnej linii kolejowej, uytkowany obecnie jako budynek mieszkalny. W konkursie Pikna Wie Opolska w 2009 r. Staniszcze Wielkie zostay wyrnione w kategorii Najpikniejsza wie, natomiast w 2010 r. rywalizuj w kategorii Najlepszy start w odnowie wsi.

Fot. 14. Dworzec kolejowy, obecnie budynek mieszkalny, ul. Dworcowa, Staniszcze Wielkie. 39

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Staniszcze Mae (Klein Stanisch, Klein Zeidel 1936-1945) Wyodrbniy si ok. 1519 r. ze Staniszczy. 28 stycznia 1858 r. otwarto Prawobrzen Odrzask Lini Kolejow, przecinajc miejscowo na p lini Opole Fosowskie Tarnowskie Gry. Wwczas te oddano w Staniszczach stacj towarow, w 1866 r. przeniesion do Fosowskiego. Niewielki przystanek osobowy otwarto 1 marca 1905 r. W 1819 r. oddano do uytku drewniany, jednoizbowy budynek szkoy, w 1908 wybudowano obecny. W 1985 r. erygowano parafi pw. Ducha witego. Najciekawsza pod wzgldem wartoci zabytkowych zabudowa wsi koncentruje si wzdu ulic Haupstocka i Ks. Gajdy. Ukad budynkw jest w duym stopniu analogiczny z opisanym w Staniszczach Wielkich i wynika, oprcz uwarunkowa funkcjonalnych, z przepisw prawa budowlanego obowizujcego na terenie Prus. Charakterystycznym obiektem we wsi jest neogotycka, ceglana kapliczka przy zbiegu ulic Haupstocka i Cmentarnej, pochodzca z ok. 1904 r., obecnie remontowana. Przy ul. Szkolnej usytuowana jest szkoa (1908), o elewacjach licowanych ceg. Poniewa wikszo budynkw we wsi zwrcona jest szczytami do ulicy, wane jest zachowanie ich kompozycji ukadu i wielkoci otworw okiennych, podziaw stolarki, elementw dekoracyjnych jak obramienia okien, rnego rodzaju wnki i tonda z datami i inicjaami wacicieli, krzye i inskrypcje. S to elementy tworzce wyjtkowy klimat miejscowoci i powinny podlega ochronie.

Fot. 15. Wnka i gzyms na elewacji budynku mieszkalnego, ul. Ks. Gajdy 20, Staniszcze Mae.

40

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

We wsi wyrnia si budynek przy ul. Haupstocka 8, dawniej mieszczcy sklep. Obecnie zosta zmodernizowany z usuniciem funkcji handlowej, ale dziki zachowaniu ksztatu i rytmu otworw i podziaw stolarki, zastosowaniu odpowiedniej kolorystyki i faktury tynku, a take historyzujcych elementw dekoracyjnych, budynek zachowa wszystkie wartoci zabytkowe i stanowi godny naladowania przykad pogodzenia wymaga uytkownika z trosk o wsplne dziedzictwo. W konkursie Pikna Wie Opolska w 2006 r. Staniszcze Mae zostay wyrnione w kategorii Najlepszy projekt, natomiast w 2010 r. rywalizuj w tej samej kategorii.

Fot. 16. Budynek mieszkalny, pierwotnie w przyziemiu mieszczcy sklep, ul. Haupstocka 8, Staniszcze Mae. 41

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Sprok (Carmerau) Sprok zaoony zosta w 1776 r. i nazwany od nazwiska urzdnika hrabiowskiego Carmera. Od 1982 r. w Sproku dziaa koci filialny, powstay z przebudowy budynku dawnej gospody przy ul. B. Chrobrego. Na skrzyowaniu ul. Guznera oraz B. Chrobrego znajduje si kapliczka z dzwonnic, pochodzca z koca XIX w. Cennym, niedocenianym obiektem we wsi jest nieuytkowany budynek dworca kolejowego, o wyjtkowych walorach estetycznych.

Fot. 17. Dworzec kolejowy, ul. Dworcowa 4, Sprok.

Fot. 18. Fragment dekoracji ciany zewntrznej dworca kolejowego, ul. Dworcowa 4, Sprok.

42

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Wie bya przedmiotem analizy Instytutu Budownictwa i Architektury Krajobrazu Akademii Rolniczej we Wrocawiu (obecnie Uniwersytet Przyrodniczy). Przeanalizowano ustawienie budynkw wzgldem drogi (niewielka przewaga ustawienia szczytowego nad kalenicowym) oraz kolory elewacji - przewaaj szary i biay, co stanowi 70%, std wikszo elewacji ze wzgldu na zachowany kolor dobrze komponuje si z caoci . W konkursie Pikna Wie Opolska w 2001 r. Sprok zosta wyrniony w kategorii Najpikniejsza wie, w roku 2001 i 2008 zaj 3 miejsce w kategorii Najlepszy projekt. Ponadto zesp ds. Zachowania Dziedzictwa Kulturowego Wsi i Zachowania Wiejskiego Krajobrazu Opolszczyzny uzna warto historycznego oglnego ukadu przestrzennego wsi Sprok za umiarkowany. 6.2. Stan zachowania obiektw zabytkowych w gminie Stan zachowania obiektw zabytkowych naley uzna za dobry. Odmiennie ni w najczciej spotykanych przypadkach zagroenie nie pynie ze strony wacicieli zaniedbujcych swoje posiadoci, ale paradoksalnie wynika z wielkiej troski o wygld swojej posesji, widocznej wrd mieszkacw gminy. W wyniku tego obiekty o cechach zabytkowych ulegaj modernizacji, przebudowie, zakceniu ulega tradycyjny ukad dziaki. Jest to zjawisko nieuchronnie wynikajce ze zmiany funkcji wsi, coraz czciej bdcej tylko miejscem zamieszkania dla osb niezwizanych z produkcj roln. Odnawianie i wymiana substancji budowlanej miejscowoci jest w zasadzie pozytywnym procesem, pozwalajcym utrzyma jej atrakcyjno, ale w przypadku chci zachowania wyjtkowego klimatu, tzw. genius loci, tosamoci i cigoci tradycji przejawiajcej si take w nawarstwieniach budowlanych proces ten musi przebiega przy zastosowaniu pewnych regu. Obecnie we wsiach kontrastuj budynki wyczyszczone z elementw wiadczcych o ich dawnej metryce, nie rnice si niczym od domw wspczenie wznoszonych w caej Polsce, z zagrodami opuszczonymi (nielicznymi w gminie Kolonowskie), w zym stanie technicznym, jednak penymi tworzcego niepowtarzaln atmosfer detalu, ze ladami po dawnych wacicielach. Sytuacj idealn byaby renowacja tych obiektw z poszanowaniem zastanej substancji, tak aby poczy komfort uytkowania z zachowaniem wartoci zabytkowych. 43

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

W dobrym stanie s take zabytki sakralne na terenie gminy kocioy, cmentarze, liczne kaplice i krzye pielgnowane s na bieco. I tu jednak daje si zauway zjawisko niepotrzebnego modernizowania tych obiektw, przy uyciu materiaw charakterystycznych dla wspczesnego budownictwa.

Fot. 19. Bardzo dobrze zachowana, dekoracyjna kompozycja szczytu w budynku mieszkalnym, ul. Kocielna 4, Staniszcze Wielkie.

Fot. 20. Kapliczka dzwonnica w miejscu dawnej osady Bendawice, ul. 1 Maja, Kolonowskie. Fot. 21. Kapliczka z dzwonnic, ul. B. Chrobrego, Sprok.

44

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Na tym tle negatywnie wyrniaj si obiekty nalece do Polskich Kolei Pastwowych. Dworce i ich infrastruktura, czsto bdce pierwszym miejscem kontaktu z miejscowoci, s obiektami zaniedbanymi i wymagajcymi pilnego remontu. Dworzec w Sproku wart jest szczeglnej uwagi, jako obiekt przeznaczony przez PKP na sprzeda i posiadajcy duy potencja moe sta si magnesem przycigajcym turystw, tak jak analogiczne obiekty na terenie kraju.

Fot. 22. Most kolejowy nad Ma Panwi, 45 km trasy Tarnowskie Gry Opole.

Fot. 23. Ganek w konstrukcji szkieletowej przed wejciem do poczekalni dworcowej, ul. Dworcowa 4, Sprok. 45

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

6.3. Zabytki objte prawnymi formami ochrony 6.3.1. Wpisy do rejestru zabytkw Na terenie gminy Kolonowskie znajduj si dwa obiekty wpisane do rejestru zabytkw (stan na 31.07.2010 r.): drewniana chata dawny budynek administracyjny huty, wpisany do rejestru 9 kwietnia 1996 r. pod numerem 2359/96. Znajduje si przy ul. Lenej 8. Powsta pod koniec XVIII w. (1780-90) w pobliu nieistniejcej dzi huty. zbiorowa mogia powstacw lskich na cmentarzu katolickim przy ul. Ks. Gajdy w Fosowskiem, wpisana 17 czerwca 1989 r. pod numerem 175/88. koci par. pw. w. Karola Boromeusza w Staniszczach Wielkich z 1883 r., wpisany do rejestru 17 wrzenia 2010 r. pod numerem A-125/2010. 6.3.2. Miejscowe Plany Zagospodarowania Przestrzennego

W obowizujcych Planach nie wyznaczono adnej strefy A, cisej ochrony konserwatorskiej, ktra zarezerwowana jest dla obszarw szczeglnie wartociowych, o zachowanej historycznej strukturze przestrzennej, na ktrej wystpuj obiekty wpisane do rejestru zabytkw. Wyznaczono natomiast dwie strefy B ochrony konserwatorskiej, w ktrych wszelka dziaalno inwestycyjna winna by prowadzona z uwzgldnieniem istniejcych ju zwizkw przestrzennych i planistycznych, natomiast inwestor winien ubiega si o pozytywn opini Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw na dziaania dotyczce wszelkich prac budowlanych, remontowych i konserwatorskich oraz projektu budowlanego przy budynkach figurujcych w rejestrze zabytkw i gminnej ewidencji zabytkw. Stref B ochrony konserwatorskiej objto:

zesp zabudowy zagrodowej w rejonie ul. Haupstocka we wsi Staniszcze Mae (uchwaa Nr III/18/99 RM z 30.12.1998 r.), zesp zabudowy robotniczej (osiedle kolejowe) przy ul. Dworcowej

w Fosowskiem (uchwaa Nr X/60/2003 RM z 27.11.2003 r.).

46

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

W obu przypadkach s to obszary o stosunkowo dobrze zachowanych gwnych elementach historycznej struktury przestrzennej, w obrbie ktrych naley utrzyma podstawowe elementy zespou zabytkowego. Szczegowe zapisy w MPZP posiadaj ponadto nastpujce obiekty zabytkowe: w Kolonowskiem: koci ewangelicki, kapliczka-dzwonnica, cmentarz parafialny ul. Ks. Gajdy, zbiorowa mogia Powstacw lskich (uchwaa Nr III/18/99 RM z 30.12.1998 r.), budynek mieszkalny przy ul. Ks. Czerwionki 15, budynek przy ul. Ks. Czerwionki nr 17 (uchwaa Nr XXI/160/08 RM z 24.10.2008 r.)

w Kolonowskiem (dzielnica Fosowskie): wiea cinie przy ul. Dworcowej,

budynki mieszkalne przy ul. Arki Boka 3-9, 11-19, 21-27, ul. Piastowskiej 28, 29, 30, 33, 34, ul. Dworcowej 7-9, 11, 13-27, 29-43, 45-51, 53-55 oraz towarzyszce budynki gospodarcze i garaowe, budynek mieszkalno-usugowy ul. Piastowska dz. nr 173 i 174, budynek mieszkalny przy ul. Opolskiej 31, budynek mieszkalny leniczwka przy ul. Opolskiej (uchwaa Nr X/60/2003 RM z 27.11.2003 r.).

Fot. 24. Kolejowa wiea cinie, ul. Dworcowa, Kolonowskie-Fosowskie.

47

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

w Staniszczach Maych: kaplica-dzwonnica przy ul. Haupstocka, kapliczka przy

ul. Haupstocka (rg ul. Eichendorfa) oraz domy przy ul. Haupstocka 8, 11, 41 (uchwaa Nr III/18/99 RM z 30.12.1998 r.), szkoa budynek przy ul. Fr. Myliwca (uchwaa Nr XVIII/96/04 RM z 8.06.2004 r.). W przypadku braku wyszczeglnienia konkretnych budynkw MPZP czsto posiadaj oglne zapisy dotyczce warunkw ochrony dziedzictwa kulturowego i krajobrazu wsi, ktre np. nakazuj aby planowane lub poddane przebudowie budynki winny nawizywa bry, form dachu, kierunkiem usytuowania kalenicy oraz gabarytem do zabudowy ssiedniej (uchwaa Nr VII/41/03 RM z 16.06.2003 r.). 6.3.3. Stanowiska archeologiczne Na terenie gminy Kolonowskie znajduje si 28 stanowisk archeologicznych znajdujcych si w ewidencji Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw w Opolu. Wszystkie te obszary objte s ochron prawn zapisan w Ustawie o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami. Wykaz zabytkowych stanowisk archeologicznych zamieszony jest w Zaczniku nr 1 do Programu. 6.4. Zabytki w gminnej ewidencji zabytkw (GEZ) Wykaz zabytkw ujtych w gminnej ewidencji zabytkw zamieszony jest w Zaczniku nr 2 do Programu. Gminna ewidencja zabytkw nie jest dokumentem zamknitym. Winna podlega okresowej aktualizacji, polegajcej m.in. na uzupenianiu jej o kolejne budynki oraz na wykreleniu z ewidencji obiektw nieistniejcych oraz gruntownie przebudowanych (zmiana bryy budynku, ukadu i wielkoci otworw okiennych, skucie wystroju elewacji itp). Jej zmiany nie powoduj niewanoci ustale studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego, miejscowych planw zagospodarowania przestrzennego oraz gminnego programu opieki nad zabytkami. Przy obiektach ujtych w ewidencji zabytkw oraz posiadajcych zapisy w MPZP ochronie podlega forma architektoniczna obiektu (gabaryty wysokociowe, forma dachu i rodzaj pokrycia, kompozycja i wystrj elewacji, forma stolarki okiennej i drzwiowej).

48

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

7. Analiza szans i zagroe dla rodowiska kulturowego gminy Kolonowskie W celu okrelenia priorytetw Programu Opieki nad Zabytkami oraz moliwoci w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego gminy Kolonowskie opracowano analiz SWOT. Mocne strony:

jednorodno zasobw zabytkowych zachowany w znacznym stopniu historyczny ukad wsi oraz tradycyjny ukad zagrody stosunkowo wysokie wartoci dziedzictwa kulturowego wsi liczne wyrnienia w konkursie Pikna Wie Opolska dla Staniszczy Maych, Sproka i Staniszczy Wielkich

wrd lokalnej spoecznoci wysoka wiadomo historii lska, jego wielokulturowoci, zwizanych z tym tradycjami i obrzdami, oraz rangi i wartoci jak jest dziedzictwo kulturowe wsi

dbao mieszkacw o wygld swoich miejscowoci bardzo dobre warunki sprzyjajce rozwojowi agroturystyki i ekoturystyki blisko atrakcji turystycznych (Dolina Maej Panwi, jezioro Turawskie, Dinopark w Krasiejowie) due zasoby lene o walorach turystycznych,

Fot. 25. Ozdobny szczyt budynku mieszkalnego, ul. Kolejowa 1, Kolonowskie. 49

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

niski poziom zanieczyszczenia rodowiska, obszary atrakcyjne przyrodniczo oraz krajobrazowo, dobra infrastruktura komunikacyjna wze kolejowy, droga wojewdzka, blisko autostrady A4, stosunkowo dobry stan drg, biegnce przez Gmin szlaki rowerowe, piesze, kajakowe rozwinita wsppraca transgraniczna z gminami partnerskimi oraz z partnerami z Niemiec pozyskiwane rodki unijne Gmina Kolonowskie zaja 3 m. w rankingu Gazety Prawnej Europejska Gmina Europejskie Miasto 2009 wrd gmin miejsko-wiejskich (18 m. w Polsce, najlepsza w woj. opolskim)

oywiona dziaalno lokalnych stowarzysze (Stowarzyszenie Rodzina Kolpinga, Stowarzyszenie Odnowy Wsi Sprok, Staniszcze Mae i Staniszcze Wielkie, Stowarzyszenie LGD Kraina Dinozaurw)

sprawny samorzd Gmina Kolonowskie zaja 14 m. w rankingu Rzeczypospolitej Europejski Samorzd 2008 wrd gmin miejskich i miejsko-wiejskich.

50

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Fot. 26. Szczyt budynku mieszkalnego, ul. Guznera 4, Sprok. Sabe strony:

niewykorzystanie potencjau agroturystycznego Gminy znikoma ilo zabytkw o wybitnych wartociach historycznych i artystycznych zabytki o znaczeniu lokalnym zamknicie czci linii kolejowych i zwizana z tym degradacja pozostaej infrastruktury znaczna utrata tkanki zabytkowej migracja modszych pokole i zwizane z tym zatracanie wizi z regionem maa wiadomo posiadanych wartoci krajobrazu wiejskiego zwizanych z architektur okresowe powodzie i podtopienia.

Szanse dla ochrony zabytkw:

uwzgldnienie zagadnie z zakresu ochrony zabytkw w programach rozwojowych gminy powizanie w wikszym stopniu ochrony dziedzictwa z turystyk uwzgldnienie zagadnie z zakresu ochrony zabytkw w planowaniu przestrzennym wykorzystanie posiadanych walorw przyrodniczych i zasobw zabytkowych dla rozwoju turystyki, w tym agroturystyki

Fot. 27. Gospodarstwo przy ul. eromskiego 2, Staniszcze Wielkie. 51

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

maksymalne korzystanie z wszelkich programw pomocowych, w ramach ktrych pozyskane zostan rodki na remont obiektw zabytkowych Gminy oraz rozwj turystyki

opracowanie produktu turystycznego Gminy dalszy rozwj Izby Regionalnej w Kolonowskiem zwikszanie publikacji wiadomoci poprzez wydawane informatorw, folderw,

oznakowanie tras turystycznych pod ktem zabytkw i atrakcji turystycznych.

Fot. 28. Leniczwka Jawiny, ul. Lena, Staniszcze Wielkie. Zagroenia dla ochrony zabytkw:

szybka degradacja zabytkw techniki zwizana z lekcewaeniem zabytkowej infrastruktury kolejowej przez waciciela postpujca modernizacja wsi, prowadzona bez poszanowania zabytkowej substancji brak profesjonalnej i cigej informacji o zabytkach oraz dostatecznego oznakowania zabytkw odpyw ludnoci urbanizacja gminy negatywne nastawienie czci wacicieli i uytkownikw do ochrony zabytkw, postrzeganej nie jako szansa zachowania wsplnego dziedzictwa, a rdo represji i ogranicze.

52

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

8. Zaoenia programowe 8.1. Priorytety Programu Opieki nad Zabytkami Gminy Kolonowskie Nadrzdnym celem polityki gminnej w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami jest ochrona oraz efektywne zarzdzanie materialnym dziedzictwem kulturowym, denie do poprawy stanu zabytkw, ich odbudowy, adaptacji i rewitalizacji w celu wykorzystania potencjau zwizanego z posiadanym dziedzictwem kulturowym. Cel nadrzdny mona zrealizowa w perspektywie wieloletniej poprzez priorytety:

planowe, kompetentne i konsekwentne realizowanie zada samorzdowych w zakresie ochrony zabytkw, wykorzystanie walorw zabytkowych jako czynnika wpywajcego na rozwj i promocj gminy, powizanie zada sucych ochronie wartoci kulturowych ze strategi rozwoju gminy, integracj ochrony dziedzictwa kulturowego, przyrodniczego i krajobrazu w dokumentach planistycznych, podejmowanie dziaa zwikszajcych atrakcyjno przestrzeni gminy oraz zabytkw dla potrzeb edukacyjnych, spoecznych i turystycznych, wspieranie projektw porednio zwizanych z opiek nad zabytkami i zagospodarowaniem obiektw zabytkowych. 8.2. Dugofalowe kierunki dziaa oraz zadania przeznaczone do realizacji w najbliszych latach

prowadzenie i aktualizacja gminnej ewidencji zabytkw wraz z kartami zabytkw wsplnie z wojewdzkim konserwatorem zabytkw,

aktywna wsppraca z regionalnymi mediami w celu promocji zabytkw i upowszechnienia dziaa zwizanych z opiek nad zabytkami, opracowanie przewodnika Gminy Kolonowskie po zabytkach (poczonego z atrakcjami turystycznymi, szlakami, tradycjami i legendami lokalnymi itp.) jako materia promocyjnych gminy, 53

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

wsppraca z organizacjami poytku publicznego dziaajcych w dziedzinie ochrony zabytkw w formie np. bezpatnego udostpniania wietlic i innych pomieszcze gminnych na rnego rodzaju spotkania,

zachcanie

ambitnych

mieszkacw

do

prowadzenia realizacji,

dziaalnoci informowanie

agroturystycznej,

pokazywanie

udanych

o moliwociach pozyskania rodkw finansowych, szkolenie pracownikw Urzdu Gminy odpowiedzialnych za ochron zabytkw, ew. zatrudnienie osoby odpowiedzialnej w Gminie za ochron dziedzictwa kulturowego, w zakresie obowizkw ktrej byby monitoring realizacji Programu, dotacje do remontw zabytkw, z poszukiwanie Opolskim rodkw zewntrznych,

bezporednia

wsppraca

Wojewdzkim

Konserwatorem Zabytkw, dalsze wspfinansowanie prac konserwatorskich i remontw zabytkw z budetu gminnego, zachowanie wiejskiej zabudowy jako elementu wyrniajcego obszar gminy, dziaania promocyjne, edukacyjne, kulturalne i wydawnicze zwikszajce wiadomo wrd mieszkacw i goci gminy, np. poprzez urzdzenie staej ekspozycji z archiwalnymi fotografiami miejscowoci (np. w gablotach w centrum wsi lub przy kociele),

edukacja mieszkacw, poczwszy od poziomu szkoy podstawowej, polegajca na pokazywaniu dziejw Gminy i poszczeglnych wsi na przykadzie zachowanych zabytkw, w tym zabytkowej zieleni,

wyrnienie obiektw charakterystycznych dla miejscowoci, na ktrych mona oprze promocje dziedzictwa, np. koci, klasztor i kunia w Staniszczach Wielkich, szkoa, kapliczki, niektre domy w Staniszczach Maych, dworzec, kapliczka, nietypowy budynek kocioa w Sproku, cilejsza wsppraca z OWKZ oraz innymi jednostkami terytorialnego w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego,

samorzdu

zachowanie detalu architektonicznego przy remontach elewacji budynkw, szlakw rowerowych przy odpowiednio oznakowanych obiektach wsi niekoniecznie zabytkowych, ale istotnych ze wzgldu na histori czy ukad.

poprowadzenie

54

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Ponadto proponuje si: rozpocz prace nad wpisaniem do rejestru zabytkw nastpujcych obiektw: kocioa ewangelickiego w Fosowskiem wraz z wyposaeniem oraz z otoczeniem w rejonie ul. Cmentarnej i ul. Ks. Czerwionki, dworca kolejowego w Sproku, dworca kolejowego Staniszczach Wielkich, wiey cinie w Fosowskiem, osiedla przy ul. Dworcowej, Arki Boka i Piastowskiej w Fosowskiem;

uwzgldni przy opracowywaniu i aktualizacjach Miejscowych Planw Zagospodarowania Przestrzennego strefy B ochrony konserwatorskiej dla nastpujcych obszarw: dawnego osiedla przyzakadowego w rejonie ul. Kociuszki, Fabrycznej i Szkolnej w Kolonowskiem, zabudowy Placu Targowego w Staniszczach Wielkich, historycznej zabudowy ul. B. Chrobrego w Sproku, rejonu ul. Ks. Gajdy w Staniszczach Maych;

w przyszoci wczy do gminnej ewidencji zabytkw koci pw. Niepokalanego Serca Maryi w Kolonowskiem, ktry z upywem czasu bdzie posiada coraz wiksz warto historyczn, a ktry ju dzi posiada du warto dla lokalnego spoeczestwa jako miejsce kultu religijnego. Koci wybudowany w latach 1949-1954 posiada ponadto ciekaw form architektoniczn oraz jednolity wystrj wntrza.

Fot. 29. Fragment gwnych drzwi kocioa ewangelickiego, ul. Ks. Czerwionki, Kolonowskie. 55

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

9. Instrumentarium realizacji Programu Zakada si, e zadania okrelone w Programie bd wykonywane za pomoc nastpujcych instrumentw: instrumenty prawne wynikajce z przepisw ustawowych (np. uchwalanie miejscowych planw zagospodarowania przestrzennego, tworzenie parkw kulturowych, wnioskowanie o wpis do rejestru zabytkw obiektw bdcych wasnoci gminy, wykonywanie decyzji administracyjnych, np. wojewdzkiego konserwatora zabytkw), instrumenty finansowe finansowanie prac konserwatorskich i remontowych przy obiektach zabytkowych bdcych wasnoci gminy, korzystanie z programw uwzgldniajcych finansowanie z funduszy europejskich oraz dotacje, subwencje, dofinansowania, nagrody, zachty finansowe dla wacicieli i posiadaczy obiektw zabytkowych, instrumenty koordynacji poprzez realizacje projektw i programw dotyczcych ochrony dziedzictwa kulturowego zapisanych w wojewdzkich, powiatowych i gminnych strategiach, planach rozwoju lokalnego itp., wsppraca z orodkami naukowymi i akademickimi, wsppraca ze stowarzyszeniami oraz z organizacjami wyznaniowymi w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami, instrumenty spoeczne dziaania edukacyjne, promocyjne, wspdziaanie z organizacjami spoecznymi, dziaania prowadzce do tworzenia miejsc pracy zwizanych z opieka nad zabytkami, instrumenty kontrolne aktualizacja gminnej ewidencji zabytkw, monitoring stanu zagospodarowania przestrzennego oraz stanu zachowania dziedzictwa kulturowego, sporzdzanie co dwa lata sprawozdania z realizacji Programu oraz aktualizacja Programu zwizana z ustawowym czteroletnim okresem obowizywania a przede wszystkim zwizana z nowymi wymogami formalnymi dotyczcymi Programu, dostosowania go do nowych zapisw prawnych oraz moliwoci finansowania gwnie z funduszy europejskich (od 2014 r. obowizywa bd nowe zasady finansowania). Zmiany Programu powinny by zatwierdzane uchwaami Rady Miejskiej.

56

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

10. rda finansowania Programu Jednym z najwaniejszych elementw Programu s rda finansowania ochrony dziedzictwa kulturowego, a w szczeglnoci rewitalizacji, konserwacji, restauracji, prac budowlanych przy zabytkach, a take opracowywania dokumentacji. W zwizku z tym, e rodki z wikszoci rde przeznaczane s wycznie na obiekty wpisane do rejestru zabytkw w ostatnich latach jedynym beneficjentem dotacji z gminy Kolonowskie byo Stowarzyszenie Rodzina Kolpinga waciciela drewnianej chaty w Kolonowskiem. Natomiast zabytki nie wpisane do rejestru mog skorzysta z dotacji np. na remonty w ramach funduszy lub programw zwizanych z obecn ich funkcj realizujc projekty bezporednio nie zwizane z ochron zabytkw. Dotyczy to gwnie placwek owiatowych (szkoy, przedszkola, biblioteki) ulokowanych w obiektach zabytkowych. rodki przeznaczone na ochron zabytkw pochodzi mog z budetw jednostek samorzdw terytorialnych, budetu pastwa lub funduszy europejskich. W ostatnich latach zauwaa si pozytywn tendencj uaktywniania nowych rde oraz do zwikszania kwot na dotacje wrd ju funkcjonujcych. Dotacje przeznaczane mog by na prace wymienione w art. 77 Ustawy o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami, na szczegowych zasadach i w trybie ustalonym przez podmioty dotujce (oczywicie w ramach obowizujcego prawa). Waciciele lub uytkownicy obiektw zabytkowych pooonych na terenie gminy Kolonowskie mog ubiega o dofinansowanie z nastpujcych rde: rodki Gminy Kolonowskie Zasady udzielania dotacji okrela uchwaa nr XXVIII/212/09 Rady Miejskiej w Kolonowskiem z dnia 29 maja 2009 r. (zmieniona uchwa nr XXIX/227/09 RM z dnia 25 czerwca 2009 r.). Wniosek o dotacj naley zoy do dnia 30 wrzenia lub o ile zgodzi si na to Rada Miejska w Kolonowskiem dotacja moe by udzielona bez zachowania postanowie. W 2009 r. Gmina przeznaczya prawie 100 000 z na wymian pokrycia dachu w drewnianym budynku nalecym do Stowarzyszenia Rodziny Kolpinga. W roku 2010 planuje przeznaczenie 12 000 z na dalsze prace przy drewnianej chacie.

57

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

rodki Powiatu Strzeleckiego Zasady udzielania dotacji okrela uchwaa Nr XXXIV/312/05 Rady Powiatu Strzeleckiego z dnia 29 czerwca 2005 r. (zmieniona uchwa Nr XXIII/217/08 Rady Powiatu Strzeleckiego z dnia 29 padziernika 2008 r.). Wniosek naley zoy do dnia 30 czerwca roku (po tym terminie wnioski bd rozpatrywane w miar posiadanych rodkw) a beneficjent moe stara si o dofinansowanie prac przeprowadzonych w okresie 1 roku poprzedzajcego rok zoenia wniosku. Z budetu Powiatu w ostatnich latach przeznaczono rodki finansowe na dotacje w wysokoci: 2007 r. 64 000 z, 2008 r. 89 677 z, 2009 r. 50 000 z, 2010 r. 75 000 z. W 2007 r. Stowarzyszenie Rodzina Kolpinga otrzymao 6 000 z na wymiana czci okien, natomiast w 2009 r. 10 000 z na czciow wymian elementw konstrukcji dachu, wymiany pokrycia dachowego z gontw oraz wymiany rynien i rur spustowych w tym demontau istniejcego pokrycia z papy na zabytkowym budynku w Kolonowskiem. rodki Wojewdztwo Opolskiego Zasady udzielania dotacji okrela uchwaa nr XXXII/345/2009 Sejmiku Wojewdztwa Opolskiego z dnia 26 maja 2009 r. (zmieniona uchwa Nr XL/398/2009 Sejmiku Wojewdztwa Opolskiego z dnia 17 grudnia 2009 r.). Wniosek naley zoy w terminie wyznaczonym przez Zarzd Wojewdztwa Opolskiego (I kwarta) w ramach corocznie ogaszanego konkursu. W ostatnich dwch latach z budetu Wojewdztwa przeznaczano co roku kwot 2 mln z. W roku 2009 beneficjentem konkursu byo Stowarzyszenie Rodzina Kolpinga w Kolonowskiem (zakres prac j.w.) kwota 25 000 z. rodki Opolskiego Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw Zasady udzielania dotacji okrela Ustawa o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami oraz Rozporzdzenie Ministra Kultury z dnia 6 czerwca 2005 r. w sprawie udzielania dotacji celowej na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytkw. Wniosek naley zoy do 28 lutego roku, w ktrym ma by udzielona dotacja na dofinansowanie prac, ktre zostan przeprowadzone lub do 30 czerwca roku, w ktrym dotacja ma by udzielona

58

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

na dofinansowanie prac przeprowadzonych w okresie 3 lat poprzedzajcych rok zoenia wniosku. Zostaa ponadto opracowana Instrukcja w sprawie przyjmowania i rozpatrywania wnioskw oraz udzielania i rozliczania dotacji celowej udzielanej przez OWKZ na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane ()
www.wuozopole.neostrada.pl/dotacje/instrukcja_dotacje.pdf.

W 2009 r. Stowarzyszenie Rodzina Kolpinga rwnie z tego rda otrzymaa dofinansowanie 21 000 z. rodki Wojewdzkiego Funduszu Ochrony rodowiska i Gospodarki Wodnej w Opolu Wnioski o dofinansowanie zada ze rodkw Funduszu mona skada w dowolnym terminie. Rada Nadzorcza w uchwale nr Nr 45/2007 z dnia 12.10.2007 r. okrelia kryteria wyboru przedsiwzi finansowanych ze rodkw Funduszu. Jednym z kryterium selekcji wedug ktrego jest Ochrona przyrody oraz krajobrazu i lenictwo zachowanie cennych elementw przyrody oraz krajobrazu przez przywracanie walorw zabytkowym zaoeniom parkowym, paacowo-ogrodowym i ogrodom. Realizowane bd przede wszystkim zadania suce osiganiu celw strategicznych i operacyjnych w zakresie ochrony i ksztatowania rodowiska, wynikajcych z Planu zagospodarowania przestrzennego wojewdztwa opolskiego.

rodki Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Programem Ministra dofinansowujcym ochron zabytkw jest Dziedzictwo kulturowe Priorytet 1 Ochrona zabytkw. W ostatnim roku wnioski naleao zoy w nastpujcych terminach: do 30 listopada 2009 r. wycznie dla wnioskw o dofinansowanie prac planowanych, do 31 marca 2010 roku dla wnioskw o dofinansowanie prac planowanych oraz wnioskw o refundacj. W roku 2010 Minister przyzna dotacje na czn kwot ponad 44 mln (I nabr 35,9 mln z, II nabr 8,3 mln z). Szczegowe zasady okrela Regulamin dostpny na stronie:
www.mkidn.gov.pl/media/po2010/dokumenty/dziedzictwo_kulturowe_p1-regulamin_2010.pdf

Ponadto funkcjonuje Program Promesa Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ktrego celem jest zwikszenie efektywnoci wykorzystania rodkw europejskich na rzecz rozwoju kultury. Program polega na dofinansowaniu przez 59

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Ministra wkadu krajowego do wybranych projektw kulturalnych, realizowanych ze rodkw europejskich. rodki Funduszu Kocielnego Fundusz, bdcy w dyspozycji Ministerstwa Spraw Wewntrznych i Administracji (Departament Wyzna Religijnych oraz Mniejszoci Narodowych i Etnicznych) powsta w oparciu o art. 9 ust. 1 Ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejciu przez Pastwo dbr martwej rki, porczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kocielnego i 1 Rozporzdzenia Rady Ministrw z dnia 23 sierpnia 1990 r. w sprawie rozszerzenia celw Funduszu Kocielnego (Dz. U. Nr 61, poz. 354). Dotacje z Funduszu Kocielnego s udzielane wycznie na remonty i konserwacj zabytkowych obiektw o charakterze sakralnym i to tylko na wykonywanie podstawowych prac zabezpieczajcych sam obiekt (w szczeglnoci remonty dachw, stropw, cian i elewacji, osuszanie i odgrzybianie, izolacj, remonty i wymian zuytej stolarki okiennej i drzwiowej, instalacji elektrycznej, odgromowej, przeciwwamaniowej i przeciwpoarowej itp.). Z Funduszu nie finansuje si remontw i konserwacji obiektw towarzyszcych (takich jak np.: dzwonnice wolnostojce, krzye), ruchomego wyposaenia obiektw sakralnych oraz otoczenia wityni, a take staych elementw wystroju wntrz (takich jak np.: polichromie, freski, witrae i posadzki). rodki Europejskiego Funduszu Rolnego Rozwoju Obszarw Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarw Wiejskich Program Leader Dziaania w ramach Osi IV zakadaj moliwo wspierania dziedzictwa kulturowego wsi opolskiej poprzez realizowanie Lokalnych Strategii Rozwoju i sukcesywnie podpisywane przez Zarzd z Lokalnymi Grupami Dziaania. rodki na ochron zabytkw w gminie Kolonowskie mona pozyskiwa poprzez Stowarzyszenie Kraina Dinozaurw, ktre opracowao i realizuje Lokaln Strategi Rozwoju. Zapisano w niej cele oglne i szczegowe oraz wskazano planowane przedsiwzicia. Obecnie rozpocz si pierwszy nabr wnioskw w ramach dziaania Odnowa i rozwj wsi (przewidziano dofinansowanie 7 projektw na kwot 60 Wojewdztwa Opolskiego umw

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

1,4 mln z). Kolejne zostan ogoszone w II kwartale 2011 r. (1,56 mln z) oraz w II kwartale 2013 (1,4 mln z) . rodki Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Wojewdztwa Opolskiego Obecnie zakoczyy si nabory w ramach Dziaania 5.3, Dziaania 6.1, Dziaania 6.2 (procedura wyboru projektw nie zakoczona), ktre to w latach 2007-2013 dotyczyy finansowania ochrony dziedzictwa kulturowego. Niemniej z dotacji najprawdopodobniej bdzie mona skorzysta w latach 2014-2020 w ramach nowego RPO, nad ktrym prace niedugo si rozpoczn. rodki Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Wsppracy Transgranicznej Republika Czeska Rzeczpospolita Polska 2007-2013 Gwnym celem Programu jest wsppraca transgraniczna i rozwj czeskopolskiego pogranicza. W ramach Programu realizowany jest tzw. cigy nabr wnioskw. Oznacza to, e Partnerzy wiodcy mog skada wnioski projektowe w przecigu caego okresu realizacji Programu. W stosunku do programu Interreg IIIA Czechy Polska m.in. zwikszono dostpne rodki do 219,46 mln EUR, zwikszono maksymaln wysoko dofinansowania do 85 %, ustalono minimaln wysoko dofinansowania z EFRR wysz ni 30 000 EUR. Szczegowe informacje znajduj si na stronie: www.cz-pl.eu/pl. Fundacja Wspomagania Wsi Zaoycielem jest JE ks. Kardyna Jzef Glemp. Fundacja powoana zostaa dla wspierania inicjatyw gospodarczych i spoecznych mieszkacw wsi i maych miast oraz inicjatyw zwizanych z popraw stanu infrastruktury obszarw wiejskich i kultur. Co rok ogaszana jest edycja konkursu Kultura Bliska. Chronimy nasze dziedzictwo kulturowe. S te inne konkursy, w ramach ktrych mog znale si elementu ochrony dziedzictwa kulturowego. O dotacj mog si ubiega nie tylko organizacje pozarzdowe, ale take ochotnicze strae poarne, koa gospody wiejskich, grupy nieformalne, prowadzce dziaalno na wsiach. Szczegowe informacje znajduj si na stronie fundacji: www.fww.org.pl

61

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Fundacja Bankowa im. L. Kronenberga Fundacja udziela wsparcia w ramach zada dotyczcych edukacji i rozwoju lokalnego. W zakresie edukacji i rozwoju lokalnego finansuje m.in. inicjatywy dotyczce dziedzictwa kulturowego i tradycji oraz twrczoci artystycznej dzieci i modziey. O dofinansowanie mog ubiega si fundacje, stowarzyszenia, szkoy, domy kultury, biblioteki oraz jednostki samorzdu terytorialnego dziaajce na rzecz dobra publicznego. Szczegowe informacje znajduj si na stronie fundacji:
www.citibank.com/poland/kronenberg/polish/index.htm

Fundacja Wsppracy Polsko-Niemieckiej Jedn z dziedzin, bdcych w krgu zainteresowania Fundacji jest ochrona i zachowanie wsplnego dziedzictwa kulturowego. O dotacje mog ubiega podmioty posiadajce osobowo prawn. W 2010 r. wnioski naley skada w dniach 1 2 wrzenia oraz 2 3 listopada. Szczegowe informacje znajduj si na stronie fundacji:
www.fwpn.org.pl

rodki prywatne Sektor prywatny jest istotnym, ale mao wykorzystanym rdem wspomagania zada publicznych sfery ochrony i opieki nad zabytkami, co jest uwarunkowane odpowiednimi rozwizaniami prawnymi. Do zwikszenia udziau rodkw prywatnych w tym zakresie mog przyczyni si dziaania pastwa realizowane za pomoc tzw. partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP) i pomocy publicznej (na podstawie ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym). Istot PPP jest wspdziaanie w uzgadnianiu wsplnych celw i w skutecznej ich realizacji. Wspieranie dziaa przedsibiorcw na rzecz ochrony i opieki nad zabytkami przez udzielenie pomocy ze rodkw publicznych jest dopuszczalna w Unii Europejskiej, lecz podlega zasadniczym ograniczeniom. Pomoc publiczna to okrelone zasady wsparcia podmiotu gospodarczego przez pastwo, wadze samorzdowe lub np. organizacje, ktre oferuj pomoc na podstawie zlece pochodzcych od organw pastwowych w jakiejkolwiek formie (np. dotacji, rozoenia spaty podatku na raty, zwolnienia z zalegoci podatkowych, udzielenia preferencyjnej poyczki lub kredytu).

62

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

11. Realizacja i finansowanie przez Gmin zada z zakresu ochrony zabytkw Gmina Kolonowskie jest wacicielem kilku obiektw objtych gminn ewidencj zabytkw. S to budynki szkoy w Kolonowskiem, Staniszczach Maych, przedszkola w Staniszczach Wielkich. Stan zachowania tych obiektw jest bardzo dobry szkoy i przedszkola zostay gruntownie wyremontowane. W ostatnich latach odnowione zostao przedszkole w Staniszczach Wielkich. Planowane s dalsze remonty: w PSP Staniszcze Mae Gmina Kolonowskie planuje wymian ogrzewania na olejowe oraz wymian stolarki okiennej a w PG Kolonowskie planuje wymian dachu. Od dwch lat Gmina Kolonowskie przyznaje dotacje dla wacicieli zabytkw wpisanych do rejestru zabytkw. Z uwagi na znikom ilo takich wpisw do tej pory jedynym beneficjentem byo Stowarzyszenie Rodzina Kolpinga, waciciela drewnianej chaty w Kolonowskiem (w 2009 r. dotacja na kwot 99 830,40 z na wymian pokrycia dachu w zabytkowym budynku drewnianym, w 2010 r. 12 000 z na dalsze prace w zabytkowym budynku drewnianym). Niemniej Gmina planuje wspiera finansowo prace konserwatorskie rwnie przy obiektach w przyszoci wpisanych do rejestru (m.in. przy kociele w Staniszczach Wielkich) oraz aktywnie wspdziaa przy realizacji projektw w ramach Programu Rozwoju Obszarw Wiejskich. Zaleca si aby finansowe wsparcie Gminy przy zadaniach z zakresu opieki i ochrony dziedzictwa kulturowego utrzymywao si w kadym roku na staym poziomie (np. procentowym udziale w corocznie uchwalanym budecie) i w miar moliwoci byo stopniowo zwikszane. Zadania Programu Opieki nad Zabytkami mog te by realizowane przez instytucje kultury podlege Gminie lub funkcjonujce na jej terenie (np. izby regionalne, biblioteki) w ramach dziaalnoci biecej. Ponadto (w zakresie ustawy o dziaalnoci poytku publicznego i wolontariacie) gminy mog wspiera dziaalno kulturaln zwizan z ochrona zabytkw i tradycji prowadzon przez organizacje pozarzdowe (m.in. stowarzyszenia, parafie).

Opracowanie, fotografie: Ewa Kalbarczyk-Klak 63

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Zacznik nr 1 Wykaz zabytkowych stanowisk archeologicznych z terenu gminy Kolonowskie znajdujcych si w ewidencji Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw w Opolu (stan na 31 lipca 2010 r.)

Obszar 89-40 AZP 1. Staniszcze Mae stanowisko numer 3/13/89-40 obozowisko, epoka kamienia punkt osadnictwa, pne redniowiecze 2. Staniszcze Mae stanowisko numer 4/14/89-40 osada, neolit osada kultury przeworskiej, faza C3-D punkt osadnictwa, pne redniowiecze 3. Staniszcze Mae stanowisko numer 5/12/89-40 obozowisko, paleolit schykowy, mezolit osada kultury przeworskiej, faza C3-D osada, wczesne redniowiecze, faza modsza Obszar 89-41 AZP Kolonowskie - stanowisko numer 9/1/89-41 punkt osadnictwa, epoka kamienia punkt osadnictwa, okres halsztacki Staniszcze Mae stanowisko numer 1/11/89-41 lad osadnictwa, epoka kamienia Staniszcze Mae stanowisko numer 2/3/89-41 lad osadnictwa, neolit Staniszcze Mae stanowisko numer 6/4/89-41 lad osadnictwa, neolit Staniszcze Mae stanowisko numer 7/5/89-41 lad osadnictwa, neolit

64

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Staniszcze Mae stanowisko 8/6/89-41 punkt osadnictwa, neolit (?) punkt osadnictwa, redniowiecze Staniszcze Mae stanowisko numer 9/7/89-41 cmentarzysko o nieustalonej chronologii (na gruncie nalecym do szkoy) Staniszcze Mae stanowisko numer 10/8/89-41 lad osadnictwa, neolit Staniszcze Mae stanowisko numer 11/9/89-41 obozowisko, mezolit Staniszcze Mae stanowisko nr 12/10/89-41 punkt osadnictwa, pradzieje punkt osadnictwa, redniowiecze Staniszcze Wielkie stanowisko 5/11/89-41 punkt osadnictwa, epoka kamienia punkt osadnictwa, modsza epoka brzu punkt osadnictwa, III w. punkt osadnictwa, wczesne redniowiecze Obszar 90-41 AZP Kolonowskie stanowisko numer 1/1/90-41 punkt osadnictwa, neolit osada kultury uyckiej, okres halsztacki punkt osadnictwa, okres wpyww rzymskich (?) punkt osadnictwa, XIV-XV w. Kolonowskie stanowisko numer 2/2/90-41 punkt osadnictwa o nierozpoznanej chronologii Kolonowskie stanowisko numer 3/3/90-41 punkt osadnictwa o nierozpoznanej chronologii Kolonowskie stanowisko numer 5/4/90-41 punkt osadnictwa o nierozpoznanej chronologii Kolonowskie stanowisko numer 6/5/90-41 punkt osadnictwa, epoka brzu

65

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Kolonowskie stanowisko numer 7/6/90-41 punkt osadnictwa, XI w. Kolonowskie stanowisko 8/6/90-41 lad osadnictwa kultury dokowo-grzebykowej, neolit Staniszcze Mae stanowisko numer 13/8/90-41 punkt osadnictwa, neolit punkt osadnictwa, XI-XII w. osada, pne redniowiecze Staniszcze Wielkie- stanowisko numer 1/9/90-41 punkt osadnictwa kultury uyckiej (?) o nieokrelonej chronologii osada, okres rzymski punkt osadnictwa, redniowiecze Staniszcze Wielkie stanowisko 2/10/90-41 lad osadnictwa, epoka kamienia Staniszcze Wielkie stanowisko 3/11/90-41 lad osadnictwa o nieokrelonej chronologii Staniszcze Wielkie stanowisko 4/12/90-41 punkt osadnictwa, pradzieje Staniszcze Wielkie stanowisko numer 6/13/90-41 obozowisko kultury cyklu mazowszaskiego, paleolit schykowy Obszar 90-42 AZP Kolonowskie stanowisko numer 4/1/90-42 osada, neolit

66

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

Zacznik nr 2 Gminna ewidencji zabytkw (stan na 31 lipca 2010 r.)

Lp.Miejscowo 1. Kolonowskie 2. Kolonowskie

Obiekt Kaplica dzwonnica Szkoa

Ulica ul. 1 Maja ul. 1 Maja 5 ul. Dworcowa ul. Dworcowa ul. Dworcowa 2 ul. Dworcowa 7 ul. Dworcowa 11-51 ul. Haraszowskie 6 ul. Haraszowskie 6 ul. Haraszowskie 17 ul. Haraszowskie 41 ul. Kolejowa ul. Kolejowa 1 ul. Kociuszki 1a Rg ul. Ks. Czerwionki i ul. Cmentarnej ul. Ks. Czerwionki, cmentarz ul. Ks. Czerwionki, cmentarz, nr rej.: 175/88 ul. Ks. Czerwionki ul. Ks. Czerwionki 10 ul. Ks. Czerwionki 14

3. Kolonowskie-Fosowskie Dworzec PKP Fosowskie 4. Kolonowskie-Fosowskie Wiea cinie 5. Kolonowskie-Fosowskie Dom - poczta 6. Kolonowskie-Fosowskie Dom 7. Kolonowskie-Fosowskie Zabudowa mieszkaniowa 8. Kolonowskie 9. Kolonowskie 10. Kolonowskie 11. Kolonowskie 12. Kolonowskie 13. Kolonowskie 14. Kolonowskie 15. Kolonowskie 16. Kolonowskie 17. Kolonowskie 18. Kolonowskie 19. Kolonowskie 20. Kolonowskie Dom Budynek gospodarczy Dom Dom Dworzec Kolonowskie Dom Dom / willa Koci ewangelicki Kaplica cmentarna Zbiorowa mogia powstacw lskich Cmentarz Dom Dom z kapliczk

67

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

21. Kolonowskie 22. Kolonowskie 23. Kolonowskie 24. Kolonowskie 25. Kolonowskie 26. Kolonowskie

Dom Dom Dom Dom biura huty Dom Dom leniczwka

ul. Ks. Czerwionki 15 ul. Ks. Czerwionki 17 ul. Ks. Czerwionki 39 ul. Lena 8 nr rej. 2359/96 ul. Opolska 31 ul. Opolska 76

Wzdu szosy 463 na 27. Kolonowskie Kana hutniczy odcinku Kolonowskie Zawadzkie 45 km odcinka trasy 28. Kolonowskie-Fosowskie Most kolejowy nad Ma Panwi Tarnowskie gry Opole Ukad zabudowy Historyczny ukad ruralistyczny 29. Sprok wzdu ul. B. wsi Sprok Chrobrego i Guznera 30. Sprok 31. Sprok 32. Sprok 33. Sprok 34. Sprok 35. Staniszcze Wielkie 36. Staniszcze Wielkie 37. Staniszcze Wielkie 38. Staniszcze Wielkie 39. Staniszcze Wielkie 40. Staniszcze Wielkie 41. Staniszcze Wielkie 42. Staniszcze Wielkie Kaplica dzwonnica Dom z zabudowaniami gospodarczymi Dom Dworzec z zabudowaniami towarzyszcymi Dom z zabudowaniami gospodarczymi Dworzec kolejowy Staniszcze Wielkie Koci parafialny pw. w. Karola Boromeusza Gospoda Dom Plebania Dawna szkoa Dom ze stodo Dom, ob. klasztor ul. B. Chrobrego ul. B. Chrobrego 23 ul. B. Chrobrego (midzy numerem 42 a 44) ul. Dworcowa 4 ul. Guznera 4 ul. Dworcowa ul. Kocielna nr rej. 125/2010 ul. Kocielna 2 ul. Kocielna 4 ul. Kocielna 11 ul. Kocielna 15 ul. Lena ul. Pl. Targowy 13

68

PROGRAM OPIEKI NAD ZABYTKAMI GMINY KOLONOWSKIE NA LATA 2011-2014

43. Staniszcze Wielkie 44. Staniszcze Wielkie 45. Staniszcze Wielkie 46. Staniszcze Mae 47. Staniszcze Mae 48. Staniszcze Mae 49. Staniszcze Mae 50. Staniszcze Mae 51 Staniszcze Mae

Dom Dom Dom z kuni Kaplica dzwonnica Dom Dom Kapliczka Dom Szkoa

Plac Targowy 19 Plac Targowy 20 ul. Siewna 2 ul. Haupstocka ul. Haupstocka 8 ul. Haupstocka 11 ul. Haupstocka 19 ul. Ks. Gajdy 7 ul. Szkolna 1

Zacznik nr 3 Wykaz obiektw ewidencyjnych proponowanych do ujcia w rejestrze zabytkw: 1 2 3 Kolonowskie Sprok Staniszcze Wielkie Koci ewangelicki Dworzec z zabudowaniami towarzyszcymi Dom, ob. klasztor Rg ul. Ks. Czerwionki i ul. Cmentarnej ul. Dworcowa 4 ul. Pl. Targowy 13

69