Kaligirang Pangkasaysayan ng Tula

Sinaunang Panahon
Ayon sa pananaliksik nina Tumangan, Alcomtiser ang matandang panulaan ng Pilipinas ay masasabing karugtong ng mga unang kultura ng Timog Silangang Asya. Karaniwan sa mga kantahin at berso ay tungkol sa mga gawaing makaDiyos, tahanan, bukid, dagat, kaligayahan, kasaganaan at iba pa. Masasabing likas na mga makata ang ating mga ninuno. May mga tula at awit sila sa lahat ng okasyon ng kanilang buhay. Patula nila kung bigkasin ang mga bugtong, ang mga salawikain at maging mga kasabihan. Ang mga bugtong, ayon kay Lope K. Santos ay siyang kauna-unahang katutubong tula. Ito'y ang paghahanay ng mga piling salita na nagsasaad ng talinghaga at masasagot sa pamamagitan ng panghuhula. Ang salawikain at mga kawikaan ay mga patula rin. Naglalaman ito ng mga paniniwalang panlipunan, pilosopiya at mga minanang kapaniwalaan.

Panahon ng Kastila
Nang matuto ang mga misyonerong Kastila ng wikang Tagalog, una nilang pinagtuunan ng pansin ang pagsusuri ng mga panitikang nakasulat ng ating mga ninuno. Pinili nila ang mga panitikang sa kanilang palagay ay makatutulong sa kanila sa pagpapalaganap ng Kristiyanismo. Nakita nilang ang mga katutubo ay mahilig tumula at bumigkas ng mga tugma. Nahilig din silang umawit kaya ang lahat halos ng mga pang-arawaraw nilang mga gawain ay naisasagawa nila nang may angkop na awitin. Dahil dito, ang mga tula ang unang kinakitaan ng pagbabagong-bihis. Ang mga sinulat na tula ng mga paring Kastilang misyonero ay maiikli sa simula ngunit habang tumatagal ang mga ito ay nadagdagan ng mga taludtod. Nagsimula sa dalawang taludtod hanggang sa umabot nang lilimahing taludtod. Nanatili ang sukat at tugma sa kanilang mga tula kaya hindi nawala ang indayog sa panulaan nang panahong ito. Ang dating mga tulang katutubo na nakasulat sa matandang baybaying Alibata ay sinulat ng mga misyonero sa alpabetong Romano. Kasabay ng pagsulat sa alpabetong Romano ng mga tulang katutubo ay pumasok na rin sa panulaang Tagalog ang ilang mga salitang Kastila. Nawala ang talinghaga sa panulaan dahil sa layuning huwag maipagkamali ng mga mambabasa ang mensaheng panrelihiyon at pangkagandahang-asal.

ANG MGA MAKATA NG PANAHON

1. Padre Francisco Blancas de San Jose. Kinilalang ama ng tipograpiya sa Pilipinas sapagkat aklat niya ang unang nalimbag sa paraang tipograpiko (isang uri ng paglilimbag).

2. Alonzo de Santa Ana. Siya ang may-akda ng aklat ng Explicacion de la Doctrina Cristiana en la Lengua Tagala na nagtataglay ng mga tugmang nagpapaliwanag sa mga aral ng Diyos na nakapaloob sa aklat na Doctrina Cristiana. Ang kanyang mga tula aya ganap na umiwas sa talinghaga upang maihatid nang tiyak ang diwang nais iparating ng tula. Kinilala niya ang pagiging maanyo at masining ng tula kaya siya ay kumilala sa sukat at tugma ng panulaang Tagalog. 3. Pedro de Herrrera. Isa siyang makatang nakilala dahil sa kanyang mga dalit.

kahit na nakatataas ang kabuhayan ng ilan sa atin. Juego de Prenda 5. Dahil sa mga pangyayaring ito. Felipe de Jesus. Awiting Bayan o Kantahing Bayan 5. Karagatan 2. Tula niya ang Ibong Camunti sa Pugad. MGA AKDANG PATULA 1. Siya ang ipinalalagay na unang makatang Tagalog na napatala sa kasaysayan ng panitikang Tagalog. 6. Ang may-akda ng Arte Poetico Tagalo na lumitaw noong ika-18 dantaon. Pinahahalagahan sa kasaysayan ng panitikan dahil sa kanyang "Dalit na Pamucao sa Tauong Babasa Nitong Libro" na ang tinutukoy ay ang Barlaan at Josaphat. 7. lumitaw ang henerasyon ng mga kabataang namulat ang mga kaisipan sa di pagkakapantay-pantay ng mga mananakop at sinasakupan. Sila ang mga Pilipinong nagising ang kamalayan sa pagiging api. Sa aklat na ito ay tinalakay ni Bencuchillo ang iba't ibang sukat at taludturan ng tulang Tagalog. Duplo 3. Nakilala rin siya sa pagsulat ng mga dalit. Awit at Korido MGA TULANG PANDULAAN O PANTANGHALAN 1. Si Felipe de Jesus ang nagpakita ng muling pagbabalik g talinghaga sa panulaang Tagalog. Ang mga tula ni Bagongbanta ay napalimbag at natipon sa Memorial de la Vida Cristiana kasama ng mga tula ni Blancas de San Jose. tayo'y sunudsunuran sa mga dayuhang panginoon. Pasyon 6. Dalit 4. Fernando Bagongbanta. Ito'y hindi sa pamamagitan ng armas kundi sa pakikipagtagisan ng katuwiran sa katuwiran sa pasulat na pamamaraan. Isa si Bagongbanta sa mga tinawag na ladino noong panahong iyon. Salawikain 4. ang pagkaunlad ng kabuhayan ay nakabuo ng pangkat na mga Pilipinong nakilala sa tawag na "Ilustrado" at sa tawag na "Middle Class". Siya ay binabanggit pa rin bilang isa sa mga ladinong kasama nina Blancas de San Jose at Bagongbanta. Bugtong 2. Nang mga panahong iyon. 8. Ama ng limbagan sa Pilipinas. Panubong o Pamutong Panahon ng Propaganda Bunga ng pag-unlad ng produksyon sa pagsasaka at pagsulong ng pakikipagkalakalan sa ibang mga dayuhan. Bulacan. tinangka ng mga "ilustrado" na magpasok ng mga pagbabago. Francisco Bencuchillo.4. Sa pamamagitan nito. 5. Isang makatang Tagalog mula sa San Miguel. Pedro Suarez Osorio. Dito . Isa ang tula sa naging kasangkapan sa pagpapahayag ng mga propagandista. Tomas Pinpin. Ang Como con Dios ay isa sa mga tulang nasulat ni Pinpin. Sabi o Kasabihan 3.

Jose Rizal . Emilio Jacinto . Bingi ang pamahalaang Kastila sa mga kahilingan sapagkat noong mga panahong iyon ay abala sa pansariling suliranin ang Espanya.El Verdadero Decalogo ( Ang Tunay na Sampung Utos ) 4.Ala Juventud Filipina ( Sa Kabataang Pilipino) . Andres Bonifacio .Pnahon laban sa Kastila at Panahon laban sa Amerikano. pagsasamantala at paghihigpit ng pamahalaan at simbahan sa mga Pilipino. del Pilar . Inanyayahan ni Almirante Dewey ang mga Pilipino upang makipagtulungan sa mga Amerikano. Hindi lubhang nanuligsa sa mga taong pamahalaan dahil sa mga layunin lamang ng Propagandista ay pagbabago sa pamamalakad ng simbahan kaya't ang damdaming laban sa mga prayle ang nangibabaw dahil sila ang higit na may kapangyarihan kaysa mga taong pamahalaan. Kabilang sa mga ito'y ang pagkakaroon ng pagpapalit ng pamamahala sa pamahalaan. pasalaysay at pangkalikasan.Sagot ng Espanya sa Hibik ng Pilipinas Panahon ng Himagsikan Ang panahong ito'y nahahati sa dalawa . ipinahayag ng mga Amerikano ang pormal na pakikidigma sa Espanya noong Abril 25.Mi Ultimo Adios ( Ang Huli Kong Paalam) 2.Katapusang Hibik ng Pilipinas . at kalayaan sa pagpapahayag. Ano mang uri ng akda ang nailabas ng panahong iyon . Kung minsan ito'y hinaing tungkol sa kaapihang dinanas ng Inang Bayan. karanasan. ang mga Pilipinong may likas na hilig sa pagtula ay lalo pang nahilig sa pagsusulat. Mga Manunulat at Kanilang akda 1. Mga manunulat at kanilang Akda 1. Marcelo H. Apolinario Mabini . o kaya'y pagpupuri sa mga katangian ng Inang Pilipinas o kaya nama'y pagpapahayag ng mga mithiin tungkol sa pagiging bansang Malaya ng Pilipinas. damdamin at maging ang kanilang mga karanasan. Ang karaniwang tinutuligsa nila ay ang mga ginagawa ng mga prayle na sana'y yaong talagang masasabing kaugnay ng simbahan. Dr. pandulaan. MGA URI NG TULA 1. Jose Velasquez Palma . Lumala ang ugnayang Kastila-Amerikano dahil sa mga tunay na pangyayaring naganap. Bigo ang mga hangarin ng mga propagandista. Dahil dito'y patuloy pa rin ang pang-aapi at pandudusta.nailalahad nila ang kani-kanilang mga kuru-kuro o pala-palagay. At masasabing ito'y bunga rin ng pagkakaroon ng lingguhang babasahin na naging daan upang malathala ang kanilang mga akda.Sa Anak ng Bayan 3. ang damdaming makabayan ay di nawawala bagkus ay mahigpit na binigyan ng tuon.Himno Nacional Filipino (Pambansang Awit ng Pilipinas) Panahon ng Amerikano Ang mga akdang pampanitikan na naisulat at nailimbag nang panahong ito ay binigyan ng layang magpahayag ng tunay na pangyayari hinggil sa iba't ibang paksa at nagkaroon sila ng pagkakataong makabasa ng iba't ibang uri ng aklat na gumising pang lalo sa nag-aalab na nilang Damdaming Makabayan. Humabi ng tula sa lahat halos ng larangan tulad ng liriko. Sa panahon ng bagong mananakop. Tulang pangkalikasan . maraming mga pangyayari ang naganap at naging makasaysayan sa bayan. Masasabi kung ganoon na ang naging kalakaran sa panitikan sa panahong ito ay nasyonalismo.Pag-ibig sa Tinubuang Lupa 2. Bagama't maikli ang panahong nasasakop. 1898.

Soneto b. Namayani ang mga tulang may malayang taludturan. 3. damit. Batutian c. Dahil sa ipinagbawal ang mga pahayagan at magasing gaya ng Tribune at Free Press. Sinasabing ang paksa ng iba't ibang sangay ng panitikan ay Pilipinong-pilipino sa diwa at sa buhay. Dahil sa kakapusan ng papel. walang sukat at kadalasa'y walang tugma. Tulang Pandulaan a. Isang sangay ng panitikang Pilipino na naapektuhan ng kahirapan ng papel noong panahon ng Hapon ay ang tula. at ang ikatlong taludtod ay may limang pantig tulad ng unang taludtod. 4. Tulang pandamdamin/Liriko a. Tulang Pasalaysay 4. paglalakbay at pakikisama sa kapwa. ang ikalawang taludtod ay may pitong pantig. May pumapaksa rin sa pamumuhay na dinaranas ng mga tao sa lungsod: ng kasalatan ng pagkain. lumabas sa panahong ito ang napakaiksing tulang ito na tinatawag na "haikku" isang tulang binubuo ng labimpitong pantig na nahahati sa tatlong taludtod. KATANGIAN NG TULA 1. Balagtasan b. hanapbuhay. Nabalam ang umuunlad nang pantikang Pilipino sa dahilang ipinapinid ng mga Hapones ang mga pahayagan at dahil dito'y pansamantalng nahinto sa pagsulat ang mga manunulat lalo pa't ang lingguhang Liwayway ay nalagay sa mahigpit na pagmamatyag. Tumpak na tawaging panahon ng Pamumulaklak ng Panitikang Tagalog ang panahon ng Hapon. ang mga manunulat sa Ingles ay nagsisulat sa Filipino. Binigyang-diin ang katutubong kulay. Karaniwang anyo 2. Maikli 2. Marami ang nagsalin ng mga akda sa Ingles sa Filipino. Ang unang taludtod ay may limang pantig. Isa pang uri ng tulang lumabas noon ay ang "tanaga" na binubuo ng apat na taludtod na may pitong pantig ang bawat isang taludtod.2. Kapansin-pansin sa mga akda ang paksaing tulad ng pag-ibig sa bayan. Malayang taludturan na ang pinakamarami ay haikku 3. kagandahan ng buhay sa lalawigan. Marami ang gumagad sa haiku. Nagtataglay ng talinghaga. Elehiya 3. relasyon ng mga magulang sa anak at ang pagmamahal sa kapwa. URI NG TULA 1. Tanaga . Pagpuputong Panahon ng Hapones Ang Pilipinas ay sinakop ng nga Hapones noong 1941 hanggang 1945.

Hindi nawala ang mga tulang pasalaysay. Teodoro Gener. Sa pangkat naman ng mga kabataan o makabagong manunulat ay napabilang sina Jose Corazon de Jesus. tahasang lumalabag sa kagandahang asal (panunungayaw at may karahasan sa pananalita). Ang mga makata na nakilala bago pa man magkadigma ay nagpatuloy pa rin sa kanilang pagsusulat ng mga tula na may iba't ibang uri at paksa. isang pamamaraang humahalungkat sa karanasang pinapaksa upang mabigyang-katibayan ang mensahe ng makata. Clodualdo del Mundo. Fernando Monleon. Ang Panitikang Patula sa Panahon ng Aktibismo Si Amado V. Pedro Gatmaitan. . Aniceto F. Si Aniceto F. Rufino Alejandro. Jose Villa Panganiban at iba pa. at iba pa. Dinakip siya at ibinilanggo sa isang seldang ang luwang ay ga-isang dipa lamang na sapat upang matanaw niya ang kapirasong langit. Ito raw ay sa dahilang si Ka Amado ay naging kalahok sa mga nagaganap sa kanyang kapaligiran. Pinakamagandang tula niya ang "Ako Ang Daigdig" na naging dahilan upang tanghalin siyang Pangunahing Makata ng taong 1957. Ang katangiang ito'y dulot ng pagpapairal sa isip sa pagbubuo ng tula. sa kalayaan at mga bayani ng lahi. Mapapansin rin ang pagkapartikular ng mga tulang romantiko-rebolusyonaryo. Iñigo Ed Regalado. at mga tulang pandulaan. at pangkat ng mga makabago o kabataang makata. Sinasabing tinalikuran niya ang sukat at tugma ng matandang panulaan at pinalaganap niya ang malayang taludturan at ang diwang mapanghimagsik. nagsisiwalat ng mga katiwalian sa tula. Cirio H. Ang pangkat ng mga makalumang makata ay pinangungunahan nina Lope K. tulang pangkalikasan. Hernandez ang maituturing na pangunahin sa mga makatang may kamalayang panlipunan. Ang kanyang tulang may pamagat na "Ang Bayan Ko'y Ito" ay binigkas niya sa radyo noong ipagdiwang ang unang taon ng ating pagsasarili. Nagkaroon ng dalawang pangkat ng mga makata pangkat ng mga makaluma o konserbatibo. Pinaksa ng panulaan sa panahong ito ang pag-ibig at pagpuri sa bayang tinubuan. Panganiban. tulang pandamdamin o liriko. Amado V. Ang isa sa mga makatang nakilala sa panahong ito ay si Jose Villa Panganiban. Kinilala namang makata ng makabagong panahon si Alejandro G. Silvestre ay kinilalang pambansang makata nang maipanalo niya ang dalawa niyang tula na "Ako'y Lahing Kayumanggi" at "Mutya ng Silangan" sa patimpalak na idinaos ng Surian ng Wikang Pambansa noong 1946. Hernandez. Ildefonso Santos. Tatlo ang katangian ng tula sa panahon ng aktibismo: nagsusuri sa kalagayan ng bayan. Abadilla. Teodoro Agoncillo.Ang Panitikang Patula sa Panahon ng Liberasyon o Panahon ng Pagpapalaya Kasabay ng pagtatamo natin ng pansamantalang kalayaan pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ang pagkadama ng mga makatang makapagpahayag nang Malaya sa pamamagitan ng tula. Emilio Mar Antonio. Abadilla. Santos. Florentino Collantes. Alejandro G. Silvestre. Sinulat niya ng kanyang tulang "Isang Dipang Langit" samantalang siya ay nasa loob ng bilangguan.

. Nagsulat sila sa paraang may kalaliman ang paglalahad ng mga mensahe kung kaya't sila ay gumamit ng simbolismo. Sa mga piyesang ginamit sa sabayang bigkasan ay nanguna ang "Pilipino: Isang Depinisyon" ni Ponciano B. Kung bagamat may sariling pamamaraan ang paghabi ng tula ang mga makata sa panahong ito. naghihintay sa mga pagbabagong maidudulot ng mga bagong proyektong inilulunsad ng pamahalaan. kalikasan . Republic Cultural heritage Award. Sa panahon ng Bagong Lipunan nagsimula ang mga patimpalak sa pagbigkas nang sabayan hanggang sa ito ay lumaganap at humantong sa kaantasang pambansa.Ang Panitikang Patula sa Panahon ng Batas Militar at Bagong Lipunan Nanatili pa ring isang mabisang tagapagpahayag ng damdamin ang tula sa panahon ng Batas Militar at Bagong Lipunan bagama't ang mga tula sa panahong ito ay hindi naging kasing-apoy at kasintalim ng mga tula sa panahon ng aktibismo. ang lumang paraan ng pagbigkas ng tula ay unti-unting bumaba. Ang mga nagsisulat ng tula sa panahong ito ay nagkaroon ng isang layunin . buhay. Sa panahon ding ito nauso ang mga tugmang tulad ng mga sumusunod na siyang mga islogan na ginamit upang maktulong sa paghubog ng kaasalang Pilipino: "Sa ikauunlad ng bayan Disiplina ang kailangan" "Ang pagsunod sa magulang Tanda ng anak na magalang" Ang mga kabataang manunulat na nagpakita ng kapusukan sa panunuligsa sa kabulukang nagaganap sa pamahalaan sa panahon ng aktibismo ay tumigil sa pagsusulat ng mga tulang mapanuligsa at nakiramdam na lamang sa mga nagaganap sa kanilang paligid.mga paksang ligtas talakayin sapagkat noon ay naghigpit ang sensura. Naging maingat ang mga makata.P. hindi rin nawala ang mga tulang nagtataglay ng sukat at tugma. Pineda. Dahil sa sabayang bigkasan na nakaakit sa kawilihan ng mga nakikinig at manonood. Ang mga makata sa panahong ito ay pumaksa sa mga paksang gaya ng pag-ibig. Sa Liwayway at mga magasing pandalubhasaan nabasa ang mga tula sa panahong ito. Patnubay ng Kalinangan Award at iba pa. Iniwan nila sa mababasa ang pagpapakahulugan at pag-unawa. Hindi lahat ng sinusulat ay pinapayagang mailathala.ang maging bahagi ng isang katipunan ang kanilang mga sinulat o kaya ay maisali sa mga timpalak tulad ng Gantimpalang Palanca.

Ang Balagtasan ay bibihira na ring marinig kung kaya't nakalulungkot na kapag tinanong ng guro ang mga mag-aaral kung nakarinig na sila o nakapanood na ng Balagtasan. isang awiting inawit sa Edsa noong naganap ang "People's Power." . May mga tula ng pagpupuri at panunuligsa sa mga nanunungkulan sa pamahalaan at mga katiwaliang nagaganap sa lipunan. Bibihira ang mga tula ng pag-ibig ngunit unti-unting nabubuhay na paksa sa panulaan ang tungkol sa kalikasan lalo pa't may mga kampanyang inilulunsad ang pamahalaan sa pangangalaga ng kalikasan. Ang "Magkaisa". Ang pagtula sa ibabaw ng tanghalan ay bihira nang mangyari maliban na lamang kung ito ay hinihingi ng isang pangyayari sa isang palatuntunang idinaraos. Sa madaling salita. Ang indayog ng tula sa panahon nina Balagtas. Nilayon ng mga tula sa kasalukuyang panahon ang maging kasangkapan sa minimithing pagbabago ng lipunang Pilipino. May mga awiting gumigising sa damdamin at nangangaral sa mga kabataan. ang mga awitin ay pumapaksa hindi lamang sa pag-ibig. May mga awitin din na naririnig at nakikita sa telebisyon na habang inaawit ay ipinakikita naman ang mga tagpong may kaugnayan sa isinasaad ng awit. kundi sa lahat ng mga nangyayari. Katulad din ng mga karaniwang tula. Ang pagbigkas ng tula sa tanghalan ay pinalitan ng pag-awit. Ang awitin/awit ay isa ring akdang nasa anyong patula na nilapatan ng himig. Ang Pambansang Awit ng Pilipinas ay inaawit sa telebisyon sa ganitong paraan. ito ay maaaring pumupuri at nanunuligsa sa mga gawain at kaugalian ng tao.Ang Panitikang Patula sa Panahon ng Lakas ng Bayan Hanggang sa Kasalukuyan Ang mga tulang nasulat pagkatapos ng naganap na Lakas ng Bayan o "People's Power sa Edsa ay nagpakita ng kalayaan sa pagpapahayag at maging sa paksa. Pangunahing layunin ng tula sa panahong ito ay makapaghatid ng mahalagang mensahe sa mga mambabasa. Ito ay nagpapahayag ng damdamin at karanasan ng may-akda. Jose Corazon de Jesus. nakikita at nararanasan ng tao sa kanyang pang-araw-araw na buhay. Pinaksa ng mga tula sa panahong ito ang mga nagaganap sa kapaligiran at sariling mga damdamin ng mga makatang nagsisisulat ng tula. ang marami sa kanila ay hindi pa ang sagot. Sa istilo ng pagsulat ng tula ay nanatili pa rin ang dalawang paraan . Ang isang uri ng awitin na palasak sa kasalukuyan ay ipinalalagay na epektibo sa paghahatid ng mensahe sa mga mamamayan ay ang "rap" nina Francis Magalona at Andrew E. Sa kasalukuyan. patuloy ang kamalayang panlipunan ng mga makata sa panahong kasalukuyan. at Florentino Collantes ay wala na sa tanghalan.may nagsisulat ng mga tulang may sukat at tugma at may nagsisulat sa malayang taludturan.

Albay SY 2011-2012 Gawain Sa Filipino Isinumite ni: Jessica Rose V. Pineda II-Sapphire .Oas Polytechnic School Oas.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful