You are on page 1of 98

ANLAMAK iiN

MAYIS 2010 - 6 TL
KKTC 7.50 TL
ISSN 1308-7878
111111111111111111 111111111111
9 771308 78780 1
...... sta demokrasi
Demokrat Parti'nin ve
Askeri mdahale ve cunta idaresi
ve idamlar
bir
ok i.
yzde 80 1 .....
iii:>
ANT
lant com
PIR ANT
com
.. .. ... ....... .................. ................................................ .......... .. ......... ...... ............. .. .. ... ........ .
O
Kllenen
Eyjafjallajkull

dzenini alt st etti.
glere
Erciyes'ten Vezv'e kUle
13
4 NTVTARiH MAYIS 2010
3 0
27 1960: 50.
Trkiye'nin en son dizilerle
Cumhuriyet'in ilk
darbesinin 50. 27
varan sre, o gnleri bizzat
isimlerle rportajlar; idamlar
ve bugnk hali.

sperg
son olan
Eli
bugn
Viyana'daki

1863'te
En byk
belerde denmez. 1478'de
edilen Yeni Saray veya
Hmafn'dur. Buraya sonradan ismini
t eren saray yanar. Geriye o
bir
6 O
Blucin 137
20 1873'te Levi Strauss'un
patentini tulumu" mavi
efsanenin olur. Anadolu'da
retilen San Francisco'ya,
Fransa'dan Kot Bey'in blucine
vermesine uzanan sre.

HER AY
06 Okurdan
12 Metruke
15 Haberler
241 O Kadar da
Derya Tulga
26 Tarihte Bu Ay

28
48 Dn & Bugn
Ay}egl Parlayan
66 zerinde
Enis Batur
68 Kitap
Mina
72 Sahaftan
Emin Nedret
74 Seyahatname
77 HaBuDiyar
BnyadDin
83
Feza
88 Byte
BnyadDin
91 Ajanda
Duygu
96 Bulmaca
Sedat Yafayan
97 Bilmece
98
Togan
8.48
Cahit Berkay
NTV TARiH MAYIS 2010 5
Oku dan

Geen dosya konusuyla ilgili , Vatan
Okay Gnensin, zal dnemine bizzat NTVT iin Gnensin o
Cumhuriyet gazetesi mdr olarak grev
zal slubu
C
umhuriyet'in
bugne
siyasi iktidarlarla
(90'lardan sonra medya)
hep sorunlu oldu.
bu durum ortaya
btn ynetimler,
siyasi iktidarlar zapturapt
almaya etti.
Bu her siyasi iktidar
yntemler
gibi grnse de,
kontrol yolu

Ekonomi yolu; yani
gazeteleri
desteklemek,
ekonomik iine sokmak.
Kanun yolu; yani
bahaneleri
bulmak, kanun haline
getirmek, gazetecileri ieri
atmak.
yeniden "dizayn" etme
yolu; yani sahiplik
oynamak, ortaya

Askeri ynetimler daha ok
birinci ve ikinci yolu
Gazeteleri kapatarak
ekonomik glkler iine
girmelerini gazetelere
ve gazetecilere ok davalar
srndrdler,
hapse
Demokrat Parti (DP)
dneminde, nc yol
ve o sistemden
"besleme deyimi tredi.
Fakir bir ekonomide devlet
resmi ilanlar ok nemli
bir gelir
gazetelere
uygulamalar yapan DP
tek reticisi
zaten olan retiminden de
"besleme daha ok pay
kendine zg
bir sistem
6 NTV TARiH MAYIS 2010
60 ok partili demokrasi
deneyimi iinde kavgaya

almaya
liderin vermek gerekiyor.
Sleyman Demirel, bir tek
haberi nedeniyle
gazetesi ciddi bir
kavgaya Keza Blent
Ecevit ve Erdal de
medyayla hibir
nemli gerilim
Turgut zal hem
dneminde, hem de fiilen
fakat
dnemde
n de sonuna
kadar, hatta btn insaf
llerini
Burada ilgin noktalardan biri,
askeri ynetimin ilk
genel seimi
btn
sahip de, Trk
siyasetine "liberalizm"i getiren
bu kavga sz konusu
serbest
ekonomi unutarak,
btn devlet

1980 Demirel
nl 24 Ocak
imza atan Turgut
zal ton
bir gecede 13 bin liradan 40
bin liraya Askeri
ynetimin ekonomi sorumlusu
da
devam etti ve iki sonra 119
bin liraya O dnemde
gazetelerin maliyetlerinin
yzde 30'unu
giderinin hesaba
darbenin ve sonraki
darbelerin daha iyi

ve ton
gsteren zet bir tablo verelim:
1984: 131.300 ve 175.000 TL
1985: 261.000 ve 292.000 TL
1986: 322.000 ve 374.000 TL
1987: 515.000 TL
1988: 636.000 ve 859.000 TL
1989: 1.390.000 TL
1988'de ilk zam Ocak
gazetelerse
zam yapmadan
bir sre idare etmeyi tercih
17 Nisan gn gazeteler
ve gn
zal yzde 35
bir zam daha
1988'de gazete ve kitapta
yzde 5'ten
10' a O
da
zal ithal tonuna da
500 dolar fon koydu. Bylece
dnya faydalanma
da ortadan nk
bir ton
gazeteye maliyeti 950 lira
ithal ton
maliyeti 1.500 lira oldu.
Gazetelerin gnlk
24 Ocak 1980
birlikte Sliradan 10 liraya,1983
30 liraya
zal' iktidar
sonra gazete
seyretti:
1984: 30 ve 50 TL
1985: 70 TL
1986: 80 ve 100 TL
1987: 175 TL
1988: 200 ve 300 TL
1989: 400 TL
1990: 700, 800 ve 900 TL
1991: 1.000, 1.200, 1.500, 1.700,
1.800,2.000,2.500 TL
serbest piyasa
iinde enflasyonun nemi
yoktu ve enflasyon herkes gibi
da srekli fiyat
zorluyordu. Zam iinde
gazetelerin koruma
da srekli olarak
her binlerce
okur gazetesini terkediyordu.
Turgut zal daha
ve Cumhuriyet gazetesi

Kavga i
1988 nemli
hedefi. grubuyau.
Bu gruba ilan
Ama
grubunun, kendisine
Asil
N adir' e i
O gnlerde gazete sahiplfri

. . i
sonucu Ozal bir
herkesi dinledi ve glmseyerek
bitirdi. DururJ
i
yoluna devam.
edecekti. Nitekim bir sre
sonra grubu Aisil
Nadir'e geti ve
de eklenmesiyle N adir g7 bu
byd. Ancak bu durum. fazla
. i
srmedi, nk Ingilterelde m .
konularda Asil Nadir'in
fazla direnmesi mmknl J

26 Mart 1989 yerel sei,lerind
oy yzde 21,8'e den
zal, btn ..

bir
gitmeyen bir soru soran i
muhabire "Kalk
... kalk da ber i
dinle!" diye Bir
btn

amigo" kimisine '\sol
amigolar" diye ad
i azete . er ona gre "hangi
1abaya inerlerse onun
alan amigolar"
1988'e 1983
i . i .. ka
e
kendisine
r erilme korkan,
?tn alan
?zal yeni bir Ozal
Gazete sahiplerini
tehdit etmesi de
Bu
kada Tercman gazetesi ve
tahiplerryle

fahibinfu kez kendisine
ve her seferinde
ama
ya da bu


pna gte bu kadar ok
faten gJrek yoktu; liberal Ozal,
"2,5 gazete"nin

pzal, 12 Eyll askeri
yneticiinin
KanunJ'na da hi
bir tehdit olarak
tepesinde
i .
11986'd siyasi szcs
i

i, i nlik" ka
i muste ce
diye
h sa ve byk
para korkusuyla
kendilerini
enlik denetimine soktu.

ynelik son
'kanun' 1991
errle Mcadele
Bu yasada, son
tlerece ifadelerle,
!terr ilgili
resmi
haber vermek

"liberal"di, ok
i onu "demokrat" olarak
.... id Am b nl
' oruym u. a a
. . zal ne liberal ne
bir iki isim
endisihden ncekiler ve
, onrakiler gibi.
Okay GinenSin
Mektuplar-mesajlar
Mehmet
Nihat Bey iin
Derginizin Nisan 2010
askeri tarihimiz
Mehmet Nihat Bey'i
ok sevindim.
Sizi tebrik ederim. Harp
Akademileri'nde iin

bende bir tane fazla
size iletecektim. O
eski bilmeyen,
bugnn
ibret bir eviri

YusufBey'in, Nihat
Bey evrilen Byk
Harp'te Trk Harbi'nin
cildine makalesi.

Irak
Emin'in "anakkale
belgede
devlete ihaneti
Ben bu belgenin yeni
evirisini de
tarihinde
Trk devlete ihanet
eden subaylar da
cephede olanlar da.
Bugnn zamanla
tarihilerimizi
yazmaya devam etmenizi diler,
beklerim.
Nurettin Trsan (Emekli general)
NTVT Trsan'a biz
ediyoruz. Kendisinin
Mehmet Nihat Bey
zerine 14 sene nce Harp
Akademileri bnyesinde

byk ihtimalle biz de bu
ve

nnden
Nisan 2010
Mehmet Nihat
benim iin ok
oldu. Gzelbahe' de ikamet
edip, burada
Editrden
Grsel Gnc
Bir
2 7
gn, bizim
resmi bayram olarak
Taksim dev bir sngye
zeytin kompozisyonlu bir heykel ve 70'li
ders Atatrk'n " ... hatta memleketin
dahilinde, iktidara sahip olanla.r gafl.et ve dalalet ve hatta
iinde bulunabilirler ... " sz, zellikle bir zamanki
Demokrat Parti durumunu tarif etmek iin

SO'lerden sonra durum neredeyse tam tersine dnd.
Askerler darbe ci ve demokrasi Menderes
demokrasi Daha sonra tm bu dnem ve
byk lde unutuldu; ancak bugn
zerinde olanlar iin bir anlam ifade etmeye
lkemizde gen Kenan Evreni sadece "eski
olarak 50 nceki 27
30 nceki 12 Eyll darbesine bile
bu durum hi de
"Tarih, mutlak, aktel
her zaman ilerleme sayanlara
da, anlayana
Tam olarak Zira biz bu dnemi ne ders
ne objektif, net ve
de Bu yzden ortada bir cahillik
varsa, sorumlusu yeni nesiller
tarihimizde bugnmz
27 bu siyasal iktidar-ordu
anlamak iin ok nemli. Ama bizdeki malum
"o zaman da abi"
hadiselere ve ufuklu bakmak
Bu 27 srecini her zaman gibi
hem hem
17 bir yer
srdrmekteyim. Her gn
nnden
bylesine
nemli birine ait
iin
ederim.
Arslan
Neden
Neden Rusya ve
Devleti' nde
Sonuta ikisi de
kk bir smrge
imparatorluktu.
Kadi r
NTVT 1648
Vestfalya ndan
itibaren
diplomasi ve kltr dili
oldu. 1919 Versay
ve
2. Dnya sonra da
yerini terk etti.
NTV TARiH MAYIS 2010 7
Okurdan
cevap
Ben size
istiyorum. 6
derginizi takip ediyorum ve
10 12
Mart, 18 Mart gibi tarihleri
iin
bir
gerek ki bizim bu tarihleri
gibi bilmemiz
gerekiyor. Bu yzden de
esas olarak arka planda
tarihimizi gn
gerekiyor. Bunu
yapan tek tarih dergisi
mnasebetiyle
sonuna dek destekliyorum.
Erkan
Dergi abuk
Neredeyse ilk beri
derginizi takip ediyorum ve
zellikle okur
intiba Kimi
atlardan, kimi ok fazla
reklam
kimisi kendi ailesinin ve
soyunun dergide neden yer
anlam
ve derginizi "almamaya" karar
Herkesi memnun
gre bana
bu izgide devam
edin. bir gerek ki bu
dergi srede Trkiye'de
tarih yepyeni
bir boyut getirdi ve
beni Bence
derginizin en kt bir
bitirilmesi,
adeta tketilmesi.
kalkmadan birka saatte
bitirip, yeni beklemek
zorunda Son
olarak, Trkiye'de bugne
kadar temas
noktalara da beni
memnun etti. Dersim ile
ilgili sonraki okur
Atatrk ile ilgili
hassasiyetler gsteriyor
ki, gerek tarihe
kendilerine
veya duymak istedikleri
tarihe inanmak istiyor. Sizin
gereken ise
8 NTV TARiH MAYIS 2010
Ponre
Bjr hakikat
Gaz.ili
Gazzal! ve bir
"sansr" hikayesi
Mart
"Bir Hakikat
Gazili"
Dcane Yeni
gazetesindeki
NTVT'ye bir ithamda
bulundu.
bahisle,
dergimizi "ideolojik sansr"
uygulamakla Gerek
ile
srecinde pek
ok defa telefonla ve e-posta
yoluyla irtibat bu
kendisiyle son derece
olumlu bir fikir
Kendisine 1
bir iin maksimum
buna
mukabil bu
limitin zerinde bir
kaleme bunun zerine
da iin-
konuya sayfa adedi
2'ye fakat buna
grsel malzemenin
sonra
bir miktar
da bu
"ideolojik" "teknik"tir.

sessiz kalan Yeni
gazetesi de "sula ve
ge" formln benimsiyor.

blmleri
ve konuyu
takdirine

"Bilgi ok
tozlu raflardan

mer zkaramete
NTV Tarih
T ED Karabk Koleji'nde
mdr ve tarih
olarak 18

ideolojik niyetli
bir sulama!. .. "
"Ne garip
mi, Gazili'yi sulayan
szde tm de
bizim ....
Gazali'nin biricik suu,
bir Seluklu dnemi

nk Gazali
mahkum edilmesiyle
birlikte tarihen Seluklu ve
dnemi
reddedilmesi de

sadece
etmenler rol oynamaz; bilakis
medeniyet, din, mezheb
bizzat Gazili
zerinden geici
haline gelir.
Birbirinden kopya yoluyla
gerekeli kararda
yer alan en byk su unsuru
ise ... "
"Bu basit bilgiler, bir tek
hususa dikkat ekmek
iin en
muhaliflerinin bile itiraftan
ynn anlatmak
iin ... "
ister istemez biraz
gerilere gidecek ve bin
nceki klasik bilimler tasnifine
kabaca bir gz ... "
"Gazili'den sonra ne oldu?"
bugn bile
atmayacak
bir bilim veya
tasavvur edebilir misiniz?"
bir tarih de
Tarih derslerini
bu ta NTV
Tarih beri
Tarih
okusun diye,
NTVTarih
de dergiyi
ok seviyor. sonunun
j '.
r '.
j " ..

'i _
"- ,
"Bilgideki kesinlik yle r
ki mesela bir kimse
ejderhaya
suretiyle i
bilginin ortaya
denese bile bu dhrum
hibir ve ihtimale i
yol Szgelimi,
10'un 3'ten byk
halde, biri
3'n 10'dan byk
iddia etse ve bu
iin de
ejderhaya
sylese ve de yapsa,
ben de bunu gzlerimle i
grsem, yine de bundan
bilgimin
Sadecel
onun bunu
merak ederim, o kadar!
Bilgimin
duymaya gelince, asla!"
"Farabi ile

Aristoteles'in


"Bu izahtan bile
ki. .. "
" ... ve bylelikle bu zihinsel
disiplin sayesinde mslman
teorik i
alanlarda da bilimsel
dizgeleri
mmkn ... "
NTVT
gelmesini bekliyoruz. i


gibi her gazete yerli
yersiz OSS eki veriyor. NTV
Tarih 2010-2011
SS tarih dergisi,
DVD, CD veya SS ile!
ilgili bilgiler verebilir diye
i
Nuri TED Karabkl Koleji
lEKSivONUNUZU
N i l E T i N .
maximiles.com.tr
Okurdan
un
NTV
Tarih Daha nce
maillere
cevap vermenizden yz bularak
birka sualim olacak. Aksaray
merkezinde bir un
var. Azmi
Milli. anda
Fabrikayla ilgili "Trkiye'nin
ilk un
Bu mudur?
Bir de Evliya elebi,
"Rumlar hala
buraya 'Pegahelna' der" diyor.
Ben Pegahelna ne demektir
Bu iki soruma
msait olunca cevap verirseniz
ok memnun ..
Mustafa Gl
NTVT dnemindeki
ilk un 1885'te
Ayvansaray'da
Cumhuriyet'in
ilk un ise Azmi Milli
Konya Aksaray' da
2001'e kadar
faaliyetini srdren
sanayi mzesine

Evliya elebi, "Rumlar bu


GRUBU
VE TiCARET
YNETiM KURULU
VE iMTiYAZ SAHiBi
Erman Yerdelen
GENEL MDR

GENEL MDR YARDIMCISI
Grkem (Operasyon)
Ince (Reklam
Ahmet Iren (Finans)
DiREKTR
Mustafa Alp
YNETMENi
Grsel Gnc
GRSEL YNETMEN
Fsun Turcan
MDR
Gr
SORUMLU MDR
Esra
10 NTV TARiH MAYIS 2010
eskiden beri
derler" diyor ama bu
yerli gayrimslimler

Robert Dankoff'un Evliya
elebi Seyahatnamesi Okuma
de (YKY,
2008) bu szck yok. Aksaray
maddesini ieren
Diyanet Kamus'l-
Alri m ansiklopedilerinde de
kentin eski yerel
bu yer
Kentin eski
Archelais Garsaura, Colonia,
T axara, Aksera,
tablosu
NTVTarih'i ilk
itibaren ilgi ve zevkle takip
ediyorum. bir izleyici
kitlesine hitap
iin, ele
olumlu bir
olup, bugne kadar

haberdar veya
ilgimizi ekmeyen konularda
da bilgi sahibi oluyoruz.
Son tablosu
vermeniz de ok olumlu.
Ali

Ceyla Mina Mehmet
mr, Parlayan, Turan Snmez,
Duygu
GRAFiK
Erhan Teksz
REDAKSiYON
G6ke Gkeer
KURULU
Enis Batur, Bnyad Din, Halil
Emin Nedret R. Serta
Ahmet Masis Krkgil ,
Sevin Okyay, Haluk Oral,
Necdet Isenbike Togan,
Derya Tulga, Hayri Fehmi

M. Tanju Akad, Muzaffer Albayrak,
Serpil
M. Burak Dnmez,
Semavi Eyice, Emre Gnen, Grdilek,
Hseyin Cemal Kafadar,
Yavuz Selim Feza
S" nih Onur, Ilber Gl Pulhan,
C" lal Cemalettin
LlIcienne Ahmet
bilgiler
NTVT dergisini ilk
beri iin
olarak da gryorum. Ama
her hatalar var ve bu
hatalar bir sonraki
dzeltiliyor (bu her ay
takdire
bir husus). Peki bu
bilgileri okuyacak olan bizden
sonraki nesil ya bir sonraki
dzeltmeyi atlarsa?
Her soruna zm retmeye
NTVT ekibine bir soru.
Talha Kul
NTVT Bunu
engellemenin tek yolu
hatayla Biz de bunun
iin Bu arama
gibi NTVT bir
dergisi
eski
gelen yksek taleple
tkeniyor. geen
ay 3. ve
de yolda; bu
olacak.
Hassasiyetinize
Okur/ardan gelen mesajlar,
ve dzeltilerek
, gze batanlar
8. 12 metruke"
blmnde Murat Bey ve
Mahmut Efendi'nin Millet
Mektepleri'nden mezun olma tarihi
2 1933 28
1933 Bkey'e

8.30 "Gndemin Tarihi" blmnde
" ... yandan da TBMM'nin
29 Nisan 1923'te
olan nedeni .. "
"BMM'nin 29
Nisan 1920'de olan
nedeni
Tolga Tekin'e ederiz.
BULUNANLAR
zgr ihsan alapverdi, izzeddin
mer elik, Sedat Delice,
Isfendiyar Ayta Kot, Tuncay Taymaz,
Alp Ulagay,
REKLAM
Zeynep zdemir (Reklam Direktr)
Banu Acar (Reklam Koordinatr)
Turfan (Reklam Koordinatr)
Funda Turan (Reklam Grup Mdr)
Merve Kurna (Reklam Mdr)
Dzc (Rezervasyon Mdr)
212 304 08 09
Mustafa ardak (Teknik sorumlu)
02123040840
VE PAZARLAMA
DIREKTORU
Siren
OPERASYON MDR
Sena
iNTERAKTiF
zg (Prodktr)

sreli
NTV Tarih
16, 2010
ISSN 13087878
8. 59 "Dello"
Hamilton ile Burr
dellonun tarihi

gibi 11 Temmuz 1804
ederiz.
8.67 Mehmet Nihat Bey"
konusu iin
anakkale cephesindeki
byk ihtimalle Galiya'daki
askerleri gstermektedir.
grlen Rus
Nagant anakkale'de
hi syleyerek bizi
uyaran Salih Atalay'a
YNETiM YERi
Grubu Ti 'i'
G45 Evran Cad. Power
Center No:4, 34398 istanbul
T: O 212 304 08 75, F: O 212 335 03 26
nMarih@ntv.com.tr -i
Abonelikle ilgili sorular iin: O 212 3041 0892

Promat Sanayi ve Ticaret
Sanayi Mahallesi 1590. Sokak No: 32
34510 Esenyurt Bykekmece, ista bul
T: O 212 622 63 63

XL Print House
Her Bu dergide yer ala?
makale, ve
elektronik ortamlar da dahil olmak
ait(ir
n izin hangi dilde ve hangi
ortamda olursa olsun materyalin
ya da bir blmnn
i
ferra
metruke
ARBAN
ii
anakkale
cehenneJminden
Alman cennetine

1915. anakka-
le 18
Mart'taki deniz za-
ferinden sonra nefesler tutul-
Trk
elden
Yeni
korumakla grevli, 9.
Tmen'e 9. Sahra topu
Domuzdere'de bu-
lunan Tabur'unda, 4 adet
75'lik sahra topu var. Bunlar
etkili
ama mttefiklerin ma-
tarama gemilerine aman
vermiyor. gemileri de
bu imha
Hikayeyi, torunu A. Talip
Arban'dan dinleyelim:
"Babam Topu Albay
Kemal Arban (1890-1955)
anakkale muharebelerin-
de tedavi iin
Almanya'ya Te-
daviden sonra Almanya'daki
askeri talebe ve

(1915-1919). Babama
anakkale'de
'Ben Sahra
Topu olarak 9.
Alay'da idim. nmzde
Queen Elizabeth
taretlerini bize evi-
rerek havada
Sanki etmeyin ocuklar'
demek istedi. Biz
devam edince,
toplardan birinin bir
alev grdm. bir

topla beraber toprak
ok
12 NTV TARiH MAYIS 2010
askerlerim ve
insanst gayretleriyle toprak
Hilaliah-
mer vapuruyla
hastanesine, oradan da
Almanya'ya ameliyat iin
gnderildim. kanu-
nu zaman, babama
anakkale'de yeri

Babam, 'yle ber-
bat bir yerde ki
oraya Domuz De-
resi derler. . .'
kartvizi-
tinde "Talib Pascha"
(1863-1908) olarak
dedemdir.
Abdlhamid'in Fah-
ri Yaveri
(Topu Mirliva).
Dedem
rin ho-
da
1908'de 45 ya-
vefat edin-
ce, Abdlhamid,
Merkez Efendi

gayet gzel bir
mezar
aile mezar-

Stlce'de, eskiden
bulun-
sokak Talip


nekahat dnemi
Wiesbaden askeri hastanesinde nJkahat
devirlerini geiren Al man,
Bulgar ve Trk subaylar. Kemal i
3ey (orta ve
diger Trk
kalpa klarla
zerine salamlar, dnemin zor
iinde Almanya'da!d
i pucu veri1or.
anakkale gazisi
Kemal Bey
Topu l1ahmut Kemal
ziyarete Frankfurt'ta,
anakkale
elinde paz
Talip
Kemal Bey'in kartvizitinde de
II.
fahri yaver- i
TALIB PASCHA SADE
. nMAL
. .
FELD :ARTILLElUE- D,ER ,T"':tm:isc ' ,EN .A.RME'E

gnler


Bey'in (n siyah
eldivenli) Wiesbaden
subay gazinosu
bahesinde bir kutlama


Hessen eyaletindeki nl Bad
Kemal Bey (en
ve birlikte.
Sevgili Okur N1V Tarih, seni bu lkerun t' t azmaya, kendi
tarihini onu davet ediyor E d ki tarihfn bir
gonder; N1V Tarih ve der zde ya lansm NTVT
Vatana ve ittifaka sadakat
Alman, Avusturya ve Hacar
devletlerinin gsteren
dnemin bir propaganda

Merkezefendi
Talip
ve ailesine ait

ve Cumhuriyet dnemi
var. Stlce'de
bir zamanlar eski

mahallede,
3 sol,al,
bulunuyor.
Kemal Bey ve
Almanya'daki tedavi ve nekahat
keyifli
birinde.
NTV TARiH MAYIS 2010 13
E V i YAY i N LAR i
imgecumtr

1urg
ut
1rl<soy Deniz: Gne$in 422 sayfa, 22 TL
tek li' cana da'"


811-bB' I,",' .ft\81I8II
DeniZ ve
"a1at\ar,n,n ustaca
roman, ...
sren lkenin
ve na adayan yrekli
genlerin umut ve mcadele dolu gnlerinin
ve yrekli nderlerinin hikayesi;
bile nnde
oeniz Gezmi? ve

ibret dolu
ykleri ...
Deniz: sadece bir roman
tarihimizin en i i
labirentlerine nefes kesici bir
Bir aVU en bijYilk
ve gcne
bir direnme
aber
Dnya En eski Anadolu'da dokundu
pagan izleri Nazi dnemi : sanat
eserleri Tarihi kentler semineri
-----------------------------

u'ndaki sembol, 2002'de defineciler
Kalan 5. ait Bizans
"gren zanneder"
kaz tasviri, hem
hem de
H,",Ca.u.i'-""U ismini belirle-
n..<,.&H\.C;,>llH;. Kaz tasviri,
yumur-
para bulma
Define-

ara mermer, Zeytinburnu
IBelediyesi'ne
I
Atlyesi
inceleAdi ve 5.
'BizanJ dnemine ait

heyecan verici
me ise paralar ters
evrilince Drt b-
yk para biraraya getirilince
i i
ortaya desenlerin 82x75
cm bir Kristogram (Bizans
motifine ait an-
Bu bulgu mermerin
malzeme
Bizans dneminde
zerine ha deseni izilen
mermer, dneminde
ters evrilerek zerine tombul
bir kaz tasviri Bu
kimin belli
kendisine dair tek ipucu
1546'ya ait kitabesinde geen
"Mehmed" ismi.
halen Kltr
Vadi si projesi
Zeytinburnu Belediyesi
restore ediliyor.
Kaz tasvirinin tekrar yerine
iin
nnde iki seenek var. Birin-
cisi geride kalan para-

ise orijinal mzeye
yeni bir mer-
merden tekrar retilmesi.
Her halkarda semt, 10
mahrum alamet-i fa-
ok ka-
456 gibi
llesinden tekrar su akacak.
'H "M
Kaz hep il gi
70 nceki
etkenlere
kire ve boyayla
grlyor (sol stte). Kaz tasviri
2002'de defineciler
paralanarak Kalan birka
da bir
Bizans
Ortaya Kristogram
kaz tasvirine ait
ters evrildi ve Yunanca isa
Mesi h (IHCOYC XPICTOC)
kelime!;inin ilk harflerinin (I
ve X'in) stste
sembol (Kristogram)
farkedildi. imparator
Konstantinos'un, 4.
"mesih" kelimesinin ilk iki
harfinden (X ve P)

zerine
kabul E!dilir.
NTV TARiH MAYIS 2010 15
Haber
DNYA
zerinde
1.250.000
var
ii ]) nyaca nl
Anadolu'da dokundu
dokuma
ve neredeysE!
bozulmadan gnmze
sayesinde
zamanda en nl
oldu. Orta Asya ve
Gney Rusya steplerinde
rastlanan kurganlardan (krallar,
soylular ve komutanlar iin
birinde
bulunan sayesinde

Her desimetrekarede 3600,
toplamda ise 1.250.000
var. Yetenekli ve eli tek
bir gnde 2.000-
3.000 ve her gn
bu
1,5 dokuyabilir.
Zemini olan
bezemeleri,
mavi, ve turuncu
renklerle
Zarif ve usta
detaylar ve tekrarlanan
figrlerin
stn En
grifon (kartal aslan) dizisi
yer Ikinci frizde (ssleme
zerinde oturan
veya yryen
svari figrleri dizisi var. Atlar
hareket halinde

m ve eyerlerdeki
detaylar incelikle
Svarilerin
kadar uzanan
Med stilinde dikkat
ekiyor.
nc frizde iek motifleri,
drdnc frizde ise sanki
otlama pozisyonunda
iri boynuzlu
geyik figrleri dizisi
bulunuyor. frizde,
birinci dikdrtgen erevede
yer alan grifon dizisi tekrar
grlyor.
blmde ise nc
erevedekilere benzeyen drt
iek motifleri var.
16 NTV TARiH MAYIS 2010
Rusya' da bir kurganda bulunan ve en eskilerinden biri olan
konusuydu. motifleri ve
kaynaklar, Manisa Sardes'te ediyor.
DNMEZ
... . . . .... , .. .. . . . .... ... . .... . .. ... .... ... .
rkeolog Sergey
Ivanovi Ruden-
ko
Hermitage Mzesi ekibi,
1947'de vadisinde bir
kurgana 5. Kurgan
verilen benzerlerine
Altay kuzeyindeki bu
blgede ama zen-
gin hemen
den Burada, 4 mumya,
23 insan ve 34 at iskeletinin
zarifbir araba, masalar,
elbiseler, ss
mzik aletleri, eyerler, zengiler
ve dini objeler ele geirildi.
Btn bunlar nemini
gsterse de, 5. Kurgan'
arkeoloji merkezine
daha sonra
ismini alacak
nemi
ve neredeyse
bir gnmze
Hermitage M;; .. ,.,'nrlb
sergileniyor. i
geliyor.
nerede dokundu* da
nem
arkeologlann bir
bir
iin onu mal
uzmanlar ise genelde
kendi lkelerine paralel olarak
Perslerle veya Erm6nilerle
Trk

da Trklere Fi kat
dokuma bezerne
kaynaklar onu
Bunun
dek gndeme getirilme-
ekici.
at figrlerinin
ve kuy-
ile
Orta Anadolu
zellikleri
.urHU""'-'- Persepolis ken-
(Pers sara-

i
kabardnalarda Kral Darius'u
ziyaretleden heyetler yerel
zellihleriyle betimlenir. Akha-

Kapadbkya heyetinde yer alan
at fighl,
her tam bir benzeridir.
Tokat-Zile

larda llulunan, M O 6.
ait bir !anak at
de
ok benzer.
orta b ';lmndeki drt
iek motifinin benzerleri ise
Manisadaki Sardes antik ken-
tinde ele toprak
mimari kaplama ze-
rinde grlyor. Bu levhalar
cephe ssleme-
lerinde
Bu paralleliklerin
ra dokuma ve
kaynaklar da
Anadolu, belki de Sardes rn
destekliyor. g-
nmz terminolojisinde Trk
diye tek-
nikle Gr-
des olan bu
Anadolu'da Neolitik beri
varolan, atalhyk ve
dokuma-
larda da
Antik ismi Gordos olan
Grdes de Manisa'ya
ve Sardes'in
70 kuzeyinde
yer Tarihi Ksenophon,
Sardes'te Pers iin
reten bir atlyeden bahseder.
Ksenophon, Sardes kentinin yn
ile gurur duy-
ve rettikleri
zerinde Pers
yazar. Bu bilgi
de Sardes'te
ve Perslere hediye olarak gnde-
rilme ihtimalini glendirir.
5. Kurgan'da Trk
le bir daha ele
gre daha
kk olan bu eyer r-
ts olarak
Bu saf yn birbiriyle
drt panelden Kom-
pozisyonlarda figrlerinin
buhurdan an-
bir nesne var. ki
bir Lydia tmls olan
ele geen bir
buhurdan, formu ve stiliyle bu
zerindeki buhurdanla ne-
redeyse Buna gre de ha-
yerin Anadolu
olma ihtimali ok yksek.
5. Kurgan M 5.
M 3. yak-
A bir blmnn
grafik izimi.
B PersE!polis'teki
merdivenin
kabartmalarda
Kral Darius'a vergi ve
hediye getiren Akhamenid
uluslar
resmedilir. Kapadokya heyetinde
yer alan at figr,
neredeyse
Saraydaki
heyetlerdeki yerel
zelliklerin
C Tokat'ta Zile
Hyk'te
bulunan M 6. ait bir
anak zerinde boya
bezeme ile at figrleri
de ok benzer.
Hyk'n M 6.
Kapadokya'da yer alan bir

Akhamenid dnemi Anadolu
kkenine eder.
D Drt iek motifi
Sardes'te
bulunan toprak kaplama
zerinde grlmektedir.
200 bir zaman dilimi
iine de henz kesin
olarak tarihlenmedi.
kurganlardan rnek-
lerine gre 2. ve 5. kurganlar
M 450-400'den daha erkene
gitmez. Bunlar kurganlann ya-
tarihleridir, ha-
War daha eskidir. re-
tilme sreleri, retildikten soma
Sardes'te sresi, ne zaman
a getirildikleri ve
tarafindan ne kadar
bu bilinmiyor.
5. Kurgan
dokuma zerlerinde yer
alan at, iek ve buhurdan figr-
leri, Ksenophon'un Sardes
atlyesi bu
eserlerin Anadolu'da ve byk
ihtimalle de Sardes'te dokundu-
gsteriyor. bugn
Manisa'da bulunan antik kentte
buradan hediye ya
da ganimet olarak
hkm vadisine

NTVTARiH MAYIS 2010 17
Haber
Hitler, "dejenere sanat" kategorisindeki eserlerin sergisinde, 1937.
Naziler 21 biIJ sanat
eserini
A
ndreas Hneke
sanat
tarihi
bir ekip, 8
sonucunda Nazi1erin 1930'lu
vu-
rup eserlerin listesini
veritaba-
N azilerin hangi eseri
nereden ve yokedil-
nerede
grlebiliyor. Listede Franz
Marc, Otto Dix, Marc Chagall,
Max Beckmann ve Wassily
Kandinsky gibi
eserleri var.
1930'larda
Almanya mzelerinde bulu-
nan modern sanat eserlerini
gstermesi nem-
li. Bu sayede
mehul
eserler
da bilgi
bekleniyor. Fakat
Almanya'da
eserlerin orijinal
sahibi olan mze
ve koleksiy-
nerlerin
geri
hukuki
bir dzenleme
henzyok.
18 NTV TARiH MAYIS 2010
Naziler, Aryan
ideallerini sa-
nat eserlerinden temizlemek
"entartete Kunst"
(dejenere sanat) veren bir
kategori
bulunan eserler mze ve zel
koleksiyonerlerden
Sadece Arno
Breker gibi onaylanan
eserlerine izin
Propaganda Joseph
Goebbels, 1937'de
eserlerden bir sergi
Resimler, erevesiz
olmak zere neredeyse stste

hakaretler ieren slogan-
lar, "Alman
resim", "hasta bir beynin r-
n" gibi ibareler

Mnih'teki et-
kinlik 2 milyon
ziyareti topla-
Almanya
ve

rinde de dzen-
lendi.
Mnih'te
"dejenere sanat"
sergisinin

kentlerin
dokusu mercek
Kentler tara-
dzenlenen
Semineri 16-18 Nisan 2010
tarihlerinde
ve belediye ev
Etkin-
liklere 400 vali, be-
lediye ve milletvekili
Seminer oturumunun
ana konusu kentlerin
dokusunu kale,
ve mahalle
oldu. "Geleneksel Meslek
rgtlenmeleri ve Anadolu
sunumu
NTVTarih dergisinin
kurulu yesi Necdet
lu Belediye

aDLI
Mehmet zhaseki
Veysel Tiryaki
Ankara), Bekir Keskin \

Kstem (Seferihisar, lzrpir)
projeleri
\
Kentler
kurulu ve
Prof. Dr.
Szen NTVTarih'in

Alaeddin Keykupad"
zel dosya konusunu nem-
sediklerini, 21-22
Alanya'da
konusunun ''Alanya Kalesi ve
Keykubad" olarak belirldndi-

pagan
izler
Hrrem Sultan 1556'da
Haseki (Ayasofya
restore edilirken
antik tarihlenen mimari
paralar bulundu. dze-
ninde bir stuna ve
ait olan Ge He-
lenistik dnem, yani M 2.
kalma olabilir. Bu
paralar, Ihseki
o evredeki
bir kul-

Bu, Yunan-Roma
dneminin mimari
et-
mek yolunda nemli
bir
Bulunan stun

da hangi ait
an tam
olarak bilinmemek-
le beraber, tahmin yrtle-
bilir. Uzun beri lhem
hem de
Aya Kilisesi'nin arazi-
sinde pagan
(bunlardan biri
Lisizonos IKemer
Artemis)
Bulunan
tehlikesine acilen
ye ve "11,-C;1'-.11"\O
gerekiyor.
Ferudun

i i . i
O 800
i i i
___ .. ... .... ..................... .... ..... ........... . 1 ...... .
Eyjafjallajkull tm Avrupa hava fel etti, uak
seferlerini engelledi, milyonlarca gndelik etkiledi.
bugne yerkreyi
iz b rakan
40 YIL NCE L i
Mauna Loa, Ha aii-ABDI
Denizin iinden ykseldi
Bugn Hawaii ada olarak bilinen bundan 40
milyon nce deniz volkanik patlamalar sonucu meydana
geldi. ilk etapta kk patlamalar ve az miktarda lav birikintisinin
denizin dibinde ada zaman iinde
patlamalar devam
ettike byd ve su
yzeyine Deniz
n
beraber
adalar yer ve
kendilerini
magmatik aktiviteden
koptu. Dnyada bilinen
en byk bu
denizin iinden
ykselen Mauna Loa.
Halen aktif ve son
olarak 1984'te faaliyete
geti.
8,5-13,5 vIL NCE
Erciyes, Hasan iz
Peri
Kapadokya Blgesi 'ndeki Erciyes, ve Melendiz birer
Bunlarla birlikte blgede bulunun ufak
sonucunda blgeye lavlar, platoda, gller
ve akarsular zerinde 100 .. 150 metre bir
tf Zamanla ve rzgar bu
ince tf Vadi
inen sular derin
yol ve
Peri verilen
meydana geldi. Erciyes en
son ne zaman bilinmiyor,
ama Roma dneminde
sikkelerde volkanik zellikleriyle

Roma dneminde
aktif
20 NTVTARiH MAYIS2010

O
M 1650
at
i
Thera,
Atlantis efsanesi
2 milyon nce Santorini (Thera) yerde ufak
tefek zerleri ve zamanla su
patlayan Kallisti veya daha sonraki Thera
lavlar sonucu doldu ve ada bugnk grnmn
Adada en MO 1650 i
Bu zehirli
Amerika kadar da
depremler, IGirit
bile Bu patlama medeniyet
Atlantis"e dair hikayelerin de esin
Thera son olarak 19S0'de faaliyete geti.
MS79
Ve:zv
i
Pompeii: arkeolojis
Tarihin belki de en nl MS 79
Bugnk Napoli blgesinde bulunan Vezv, 24
gn patlayarak Pompeii ve Herkulaneum
ve curfun 30 bin insan ld. i
metreyi ve uzun sre unutuldu.
18. yerin 25 metre Pompeii ve Herkulaneum
gzler nne
serdi. Vezv'den ve kaplayan cruf,
adeta
resimler,
atal marangoz aletleri,
duvara graffitiler, mumlar, hepsi aynen
1860'ta bir teknik
sayesinde, ve
ldklerinde tam olarak hangi pozisyonda
anlamak mmkn oldu.
Arkeoloji, sanat ve sanat tarihi iin
paha biilmez bu kaynak; bugn antik
gnlk
birok temelini

Vezv 1944'te hala
gsterdi.
1902
eyaleti-ABD, 1980
1982
1453
Kuwae Pasifik-Vanuatu
nbul 'un fethine
Avustr 1750 km Byk Okyanus'taki Kuwae deniz
kal (patlama sonucu olan knt tarih boyunca
n en Bunlardan en nemlisinin
1453 b tahmin ediliyor. Bu patlamadan
kl bul Avrupa'ya kadar hatta rivayete gre istanbul'un
fetih g. nlerinde gkyzn istanbul 'un fethine olan
tarihil iCOIO Barbaro'ya gre, istanbul'da gnler boyunca sren
ve dolu 26 ok bir
sis ri etkisi ve sisli
havay zamanda tarihi Kritoboulos da sis
nda, Ayasofya ve gibi gsteren
bir havaya kllerin bir dair
bir teo i de var. Kevin Pang, 1453'teki bu patlamadan
kllerin in'i de kar ve sonucu
lmlerin meydana sylyor.
Kuwae 1974'te kendini
1669
Etna,
veren Vulcan
Etna 2.6 milyon
aktif
ierisinde halen birden ok aktif
merkez var. Antik
gre Hephaestus
yerdi.
Bu Vulcan veren
zamanda
bugn volkan
kelimesini de oldular.
Etna periyodik olarak patlayan
bir 1669'da 20 bin
malolan Etna,
eteklerinde Catania
tamamen
Kaarak kurtulma olan birok insan ise evlerini ve
terketmemek ld.
Etna, bu (9 Nisan 2010)
hafif dzeyde kl pskrtmeye
' ....
GMRKOGLU
1792
Unzen-Japonya
Deprem, tsunanli ve lm
1792'de gneyindeki Unzen
sonucunda depremin yol toprak ve tsunami
14.300 maloldu. Bu, Japonya tarihinde
en lmcl 1990'da blgede
ve ufak patlamalar korkutsa da, 1792'deki kadar
bir patlama bununla birlikte 43
kaybetti.
Unzen 14 sene nce tekrar

1816 Kuzey Avrupa, Kuzey Amerika ve Kanada'da
mevsim normallerinin ok uzmana gre 1815
Endonezya'da bulunan Tambora sonra
havaya toz bulutu o kadar bykt ki
dnyaya engelledi. Bahar ve yaz
boyunca havaya kuru sisin de bu fenomenin bir gstergesi
zannediliyor. geen bu bahar ve yaz, ok kt
etkiledi ; tm ekinler dondu. Haziran New York ve Kanada'da
grlen kar, Pennsylvania'da gllerin ve nehirlerin
hala in'de lm, ingiltere'deki
ve ykselmesi, hem kitlesel
ve lmlere hem de ruhsal kntlere yol
son olarak 1967'de
NTV TARiH MAYIS 2010 21
tL
u...

Gndemin Tarihi faaliyetleri
16 Nisan 2010'daki uydu Eyjafjallajkull
sonucu Itl ve grlyor.
1902 i i
Pelee-Martiniqu
Kller 30 bin l
Karayipler'deki Martinique bulunan Pelee 20.
aktif 25
Nisan 1902 gn faaliyet, 8 dev bir patlamayla
faciaya 5 gn saatlerinde deniz aniden 100
metre geriye 150 8 ise
son ve kesin darbesini indirdi. Kl, gaz ve buhardan 1000
derecelik nne gelen her hemen
Saint-Pierre 30 bin
kaybetti. Patlama sonucunda sadece iki hayatta
bunlardan biri kt olan bir hapishanedeki
bir mahkum, ise bir Cesetler
haftalarca kllerin
nedeniyle daha sonra ld.
Pelee 1932' den beri suskun.
1980 i
St. Helens-Washington
i
Kuzey
18 1980'de Washington
eyaletinde patlama, bu
blgede en byklerinden
biriydi. st. Helens'in aktif
biliniyordu ama 1857 beri
magmatik
aktiviteden sonra deprem,
toprak ve kl bulutunun
havaya sebep oldu.
toz bulutu yzndHn
gmld. Binlerce hayvan ve
57 kaybetti.
iki sene n
yine pskrd.
22 NTV TARiH MAYIS 2010
1982
Galunggung-Endonezya
Kller
24 Haziran'da Malezya-Kuala Lumpur'dan havalanan British
seyir halindeyken durdu. Kaptan Eric Mooay daha
sonra Endonezya zerinde bir
girdiklerini, stop bu buluttan toza
maddenin sistemine ve iine belirtti.
Kaptan pozisyonuna soktu, alalmaya ve
acil durum 11 bin metreden 5 bine inince, matanlar
tekrar Uak salim inebildi , heden
ise iki gn boyunca incelemeler sonucu anla$lldl.
Jakarta Galunggung 68
ve bulut halinde toz ve kller
Bir sonucu bulutun Ibir
zararlar ilk defa o gn I.
1984'te de kendini gsterdi.
1985
Ruiz-Kolombiya
Toprakla gelen lm
zamanda en
13 gn, uzun sren depremlerden
patlama gerekten korkuntu. Ykselen
ve
erimesine
sebep oldu;
toprak
eteklerinden
Armero
25 bin
byk
bir felaket
Ruiz son olarak
1993'te
faaliyete
geti.
1991
Pinatubo-Fi1ipinler
gelen lm
Luzon Temmuz 1990'da 7.7
depremden iki hafta sonra, Pinatubo bhar
1991'de Mart ve Nisan ufak
ve patlamalar 7 Haziran'da dev
hemen blgeyi k
sonraki gnlerde patlamalar ve
vurdu. tm
erken sayesinde bYf'fi k can
nlendi; buna 800 ld.
P'",'"bo h.,,",,,,,, ,',m'k "'ki"lik 9''''''r
i
.9 .. ... .. .... .. ................................. ............ ..................... .. ... .....
24 NTV TARiH MAYIS 2010
i
RESMI
Harbi 'ni

K
imilerinin
Cumhuriyet'in temel
olan
alerjisini tedavi etmekle
zaman kaybedecek
Harbi'nin yenilgiyle
da
ola ki ok orijinal bir tarih
felsefesinin
erevesindedir! Ama
"anakkale iin
Mondros
dersen adama glerler;
zira tam tersidir:
Mondros iin
anakkale
Ruslar 192 l'de
kuvveti tabii;
o 1917
sonunda gnll olarak
feragat Trkleri
desteklemelerinin
sebebi de

Sakarya'da herhalde
Trklere destek vermedi;
da
zorlamak isteselerdi bunun
iin Anadolu'daki
Trakya'daki birliklerinden

Trkiye Meis
Lozan'da
terketti.
ise Yunan
kadar
herhalde bir espri olsa
gerek. Neticede Mussolini
; i ';,
T
bu '-Orunur. hayatta i CHP
ordu.. Bi,l gerISI kolay. ,
DeVrimler, bir


Trk-
. . ler tm laterolaral<.. illa-
ret.. -anakkale geilmez" de yle.
, , de. Mondros
[.stan-
bul 'un 50 suiifa ku!
_ 13maya i da, .
... ___ o
-
- - _. --- Y da pa/i! ve des-
_ verdil er?. dlik-
ne sonr3 biz
enlar g .. I!1I . cyle ffi . " . .. ners ada.. nasd
il Yunan i demze dllm- tk ya Bil tyo-
aa Sakarya'd Yu-
nanistan! !sbnbufa ve;di?_.
ne.Ydl" gittiler..
ril. ed ne kadar ada-
lar sa
CHP. IUihatTe.
.. Bu cumhuriyeti kuran da
ve kurtannak ii.1
1. J:ldl, hem di m bi!
le. .. Mus-
tafa Kemal Ilahf .' H . ,'.an
lri<;
.. Vari za-
.CHP i! desen gere
Vakit, 28 Mart 2010,
Abdurrahman Dilipak
bela oldur u
Yunanistan'
da
Trkiye Cumhuriyeti'ni t
dvel-i muazzama dizay
etmeyi or aya
bir grnm
i
i
ELEKDAU VE HATALARIN TEKRAR!
UVar" denip belge
.S
Ermeni
i yazana kadar
nden
kalmayan Kamuran Grn'n,
eyrek oktan

en ufak bir analitik
tabi
tutmadan kullanmakta
bizim de
nesnel hatalar da tuzu
biberi

Rus Ermenileri

devletin
gre
yer ise
Avrupa
cepheleriydi. Trkiyeli Ermeni
gnll niyet ve
isteklerini ortaya koyabilmek
iin ise, Shaw iftinin tarih
metodolojisi
olduka sorunlu tahminleri
yerine bu taburlardan birine
komuta eden Karekin
daha
1918'de
RlJS)a. ve ve Anadolu' da kcsilmcyt;..'Tl ayaklarunalar
Ermeniler silahlanmaya
Rus ve Ermeni i
kader
[ _ ..." OI".. ,... .. , ........ .. M:\ i<"r.\tI>

.. ..... ....,
.. 'o.!.. ""'1n
.... ..." .. .....
...... .. " f>I.or.".
. ...... . ...
. ..... ....
...... ... .... ...
,..."'r..... . "'_ .. , <1-.o.k"'l"'I '"
.., , .......... 'I 1>0.

Ermenistan Neden zgr

okumak yeter.
.
aksine, 1915'te mebus
Talat

ise o oktan gnll

i
ordusundaki
Ermenilerin klliyen firar
ederek Rus ordusuna
gibi bir yoktut
Tam tersine,

i
terhis edilerek memleketlerine
i
dnen Ermeni askerlerinin
izini srerse, buradan
daha malzeme

Cumhuriyet,
23 Nisan 2010,


7
MAYIS 1924
Cumhuriyet
gazetesi, istanbul'da

Yunus Nadi
Nebizade Hamdi ve
Zekeriya Sertel'in birlikte
gazete, ilk
Cumhuriyet'in
temsilcisi ve koruyucusu
bildiriyordu.
1
MJ\. YIS 1840
ilk posta
pulu Penny Black,
Byk Britanya'da
1 peni
pulun zerinde
henz nc
Kralie
betimleyen bir gravr
Pul 68.808.000 adet

...
8
YIS 1886
John S. Pemberton
haline
gelen


Jacob's eczanesinde 5
sente ilk
senesinde gnde ortalama
9 bardak
iecek, bugn
gnde 1.6
................................................................... ........ ... ....................... ; milyar kere
14
MAYIS 1560
Derya
Piyale


bir
Tunus'un
Cerbe
bozguna Bu,
Devleti'nin
en byk zaiyat
deniz zaferidir.
2 O
MAYIS 1622
ii. Osman
(Gen Osman),
Yedikule ayak-
yenieriler
dan ldrld.
bir nce de ordu ve
brokraside yeni-
lik pa-
tahttan

26
servis ediliyor.

kendine zg
karakteri

muhasebecisi
Frank M.
Robinson
J;. ' -o.o"."-h"'-

21
MAYIS 1847

Devleti'nin tapu
Defterhane-i Amire
Kalemi kuruldu. Bugnk
Tapu ve Kadastro Genel


mallara dair

sorumluydu.
2
MAYIS 1945
Berlin, Sovyet
birliklerinin el ine
geti. Berlin Muharebesi 16
Nisan'dan beri sryordu.
Neredeyse yerle bir olan
Hitler'in
son savunan gler
ve Trkmenierdi.
Nazi 7
tamamen

2 2
MAYIS 1766
istanbul'da
bir
deprem oldu. izmit, Bursa,
Edirne ve Gelibolu'ya
kadar uzanan blgeyi
etkileyen deprem sonucu
4 bin ld; surlarda
ve camiierde hasar
meydana geldi.
2 5
MAYIS 1954
Trkiye,

son taksidini
dedi. Devleti
dneminde ilk bor
1855'te
srerken
Trkiye'nin demeyi
bor, 84.6
milyon
3
MAYIS 1469
Rnesans dnemi
filozofu ve devlet
Niceola Machiavelli,
Floransa'da
Machiavelli, dneminin

Prens devlet
amaca
iin ve
gren Makyavelizm

2 3
MAYIS 1919
izmir'in

ndan protesto
etmek iin, istanbul'daki
Sultanahmet mitinglerinin
ilki 200 bin

mitingde yapanlar
Halide Edip ve
Mehmet Emin de
2 6
MAYIS 1982
35. Cannes Film
Festivali'nde
Gney'in
senaryosunu
Gren'in "Yol"
filmi, Palmiye'yi Costa
filmiyle
Jean-
Jacques Annaud ve yazar
Gabriel Garcfa
jri yeleri
4
MAYIS 1675
ingiltere II.
Charles, Greenwich
Kraliyet Gzlemevi' i
emrini
temel 1
konuldu.
beri
0olarak
g
MAYIS
istanbul 'daki i
Trk
Lisesi, II.
Bayezid
Sadrazam Davut
27
MAYIS
Rus
Petro,
Petersburg
kurdu. daha
sonra Petrograd, S
dneminde de Leni
olarak Bugn

milyon
ri
...
6
MAYIS 1937
en byk
zeplini LZ 129
Hindenburg, Frankfurt'tan
New Jersey'e
sonunda
yaparken yanarak
yere ismini Alman
alan
zeplindeki 97 35'i
ld. Zeplin retiminin sonu
bu kazayla
1 O MAYIS 1940
Winston
Churchill ,
ingiltere oldu.
Neville Chamberlain'in
bu makama
geen Churchill'in zellikle
2. Dnya

onu tarihin en nemli
devlet
soktu.
2 9
MAYIS 1942
Adolf
Hitler, Nazi
propaganda Joseph
Goebbels' in tavsiyesiyle

Yahudilerinin de
Almanya'dakiler gibi
sol
bir

emrelti.
...
1
1 MAYIS 330
Roma
imparatoru
Konstantin, 6 senedir
imar Byzantium
olarak
Konstantinopolis
(Konstantin'in kenti) denilen

fethedilene kadar 1123
boyunca olarak

17
MAYIS 352
Liberius, papa
seildi. 24
Eyll 366 tarihine kadar
bu grevinde,

merkezi olarak belirleyen
ilk oldu. Liberius,

reddeden aryanizme
mcadele etti.
2 4
MAYIS 1844
Mors alfabesiyle
ilk mesaj
gnderildi. Mucit Samuel
Morse, ABD Senatosu
yelerinin
bir deneyle ABD Kongre
Baltimore'da
bir tren istasyonuna kendi
olan mors alfabesiyle
incil'den bir cmle
gnderdi.
12 MAYIS 1907


Philadelphia, ABD'ele
43
Anna Jarvis,
iki sene nce
annesi iin bir anma
dzenledi ve bu
tarih ulusal bir gn haline
geldi.
18
MAYIS 1944

Sovyetler
hkmeti tehcir
edildi. koyanlar ve bu
yzden dizilenler
oldu. 200 bine
srgn tahmin
edilmektedir.
1783'te Rusya
ilhak
3 O
MAYIS 1431


Jeanne d'Arc' ln
lm infaz edildi.
ok azize ilan
edilen d'Arc, 19
Rouen'daki Vieux-
Marche
Jeanne d'Arc' ln
tm mahkeme
bugn Fransa Milli
Ktphanesi'ndedir.
CEYLA
13 MAYIS 1915
anakkale
muharebeleri
srerken, kaptan
Ahmet Saffet
Bey
Muavenet-i Mil/iye torpido
botu, ingilizlerin Goliath
muharebe gemisini Morto
koyunda torpilleyerek
Gemideki 700
570'i ld.
19
MAYIS 1536
Viii. Henry'nin
ilk
iin
kilise Anne Boleyn,
kesilerek idam edildi.
i. Elizabeth' in annesi olan
Boleyn, zina ve ensest
bulunmaktan
VIIi. Henry,
30 Jane
Seymour'la evlendi.
31
MAYIS 1902
II . Boer
olarak
bilinen Gney Afrika
sona erdi. Gney
Afrika Cumhuriyeti ve
Orange Devleti
ile ingiltere
imzalanan Vereeniging
2,5 sren
bitirdi. Boerler
yitirdiler.
NTV TARiH MAYI S 2010 27
17 MAYIS 2000
Trk futbolunda zirve
Galatasaray, 1999-2000 Trkiye 1. Futbol Ligi 'ni
nce Avrupa Ligi'ne elenince
UEFA mcadeleye devam etti. Kupa yolunda
Bologna, B. Dortmund, Real Mallorca ve Leeds
eleyip finalde ingiliz Arsenal
Danimarka'daki Parken ma normal
sre ve uzatmada golsz sona erdi. sonuncusu
Popescu'nun geldi ve Galatasaray 4-1
Bu, Trkiye'den bir futbol ilk ve
tek UEFA oldu.
R. Serta
(soldan Teknik direktr Fatih Terim, antrenr Blent nder, futbolcu Arif Erdem, antrenr Erkasap,
futbolcu Suat Kaya, futbolcu Emre futbolcu Mehmet kaleci antrenr Eser masr Erat.
28 NTV TARiH MAYI S 2010
NTVTARiH MAYIS 2010 29
D mokrasi
d "mne
k I darbesi
NTV TARiH MAYIS 2010 31
21
Acemiler

dersinde

I
kinci Dnya demokrasi
galip Milli
tek parti ynetimi ise,
daha da hale Oysa
hem i hem
du. CHP iinde muhalif sesler daha cesur-
ca ykselmeye ilk 94 S 'te
iftiyi Kanunu'nun
Meclis ortaya
"Bir taraftan i teka-
mln siyasi olgunluk,
taraftan bugnk medeniyet
umumi daha ilk Esasiye
Kanunumuzda hakim olan demokratik
ruhu, bugnk siyasi hayat ve
da kuvvetle tecelli ettirmek
kanaatine bizi sevk bulunuyor."
Bu cmle, ok-partili hayata gei-
temel biri olan "Drtl
Takrir"den Takrir, CHP millet-
vekilleri Celal Bayar, Fuat Kprl, Refik
Koraltan ve Adnan Menderes
dan 7 Haziran'da CHP Meclis Grubu
ve talep
ediyordu: Meclis denetimi,
siyasi hak ve hrriyetlerini
kullanma
parti yeni tanzimi ...
.>
--
m
,
;c,



m
:>:
u-
m
1::
ci>
(f)

1946 seimlerinde D P sadece 66
kazanabildi. Ama seimlerin
drste kimse DP
hrriyet isteyenlerin nderi konumun-
fakat parti ii uygulamalar,
Kkmer'in tespitine uygundu: "46
ruhu anda
Demokrat Parti sz
milletindir!" kendini
duyurdu. Kylere ka.dar rgtlendi,
ye ayda bir milyonu
bir yanda korkusunun,
br yanda

Partinin radikal ve gen
ilk iki tasfiye edildi. DP'nin
nde gelenlerinden Samet
parti ii demokrasinin daha sonra
SSCB'nin Kars ve Ardahan ile
larda s istemesi, Trkiye'nin
iinde yer ve o siyasi
kltrne gre dzenlemeler
etti. Ortam 7 Ocak I946'da
"Drtl Takrir"e imza atanlar Demokrat
Parti'yi kurarak, "Yeter, sz milletindir!"
kendilerini duyurdular.
32 NTV TARiH MAYIS 2010
ni "Genel
Kurulu, C .. ) daha ok drt kurucunun bir
partiyi halini alacak,
C .. ) bylece ok
rengi ok bir genel idare kurulu
tipi belirecek. Byk
Kongre'den sonra ise, genel idare
hep bu tipten, parti liderlerinin
mesi ilc, DP'nin ortaya
"devlet
ile parti
ilkesi
CHP de
I947'de program ve

lik
blgelerdeki
delegelerin

itibar etme-
ye

laiklik
1946 seimlerine hile
orduda gruplar bir
seim de durumla kar-
iin ordunun mdahale

. Hemen bir "ihtilal"
Yeni Adnan Menderes.
CEMAL MEKTUBU
Bayar gitsin, Menderes gelsin
D
arbeden 24 gn
nce, 3
1960'ta Kara
Kuvvetleri
Orgeneral Cemal Grsel,
Milli Savunma
Ethem Menderes'e bir
mektup Alparslan

gazeteci Hulusi Turgut'un
bilgiye gre, bu
nl mektubun hikayesi
Cemal Grsel, Kara
Kuvvetleri NATO
Mdr olan Kurmay
Albay Alparslan
eski kaleme
bir mektup verip
daktilo etmesini istiyor.
Milli Savunma
hitaben "Aziz Vekilim" diye
bu mektupta
Grsel, 15 maddeden
bir tedbirler dizisi
neriyor. ilki

istifa etmelidir.

Adnan Menderes
getirilmelidir. Bu muhterem
her
milletin
sevmekte
kaniim, bu sevgiden
istifade edilerek
gnlleri ve
millete yeniden gven
telkin edilmelidir ... " Grsel,
mektubun bir
iin
veriyor. ise Milli
Savunma
Org. Salih teslim
ediyor. Bakan,
Cemal Grsel ile
mektubu
sylyor. 24
gn sonra darbe oluyor,
Cemal Grsel yeni
ynetimin devlet
ise

oturuyor. Grsel,
mektubun ondaki
istiyor ve
istifa
etmelidir" cmlesinden
sonra eski
ekliyor: "nki, btn
bu zattan
memlekette
umumi bir kanaat
Adnan
Menderes'in sevilen bir lider
ilgili
blm
." . _ .IU,.,
...
.. ".1I1. c.......... '."'" .. ,,, . ol ......
i.". " '" , ... . ' .,.d.' ... " ... :.;.." "" .. 'T<
1'0 11'. _;" , \.,.,,, Oj. , .. " o-o ... "'"
iO,. lo . .. . ".1. .,.'.n.' . .. '000 \ """ "'". t< ,. ... ,.
""", " _',e,' ...", , .. ,_, , ........
.. ,., ",_ ,., :" ... ".,. "., '" ... , .
' r " " ". ,." ". ' '''' ... ., . ... "'., Ol,.,""
_", " " ' ,. "" .. , '. , .- ." ..... , , '"'' t .. . , . ,
,. ,tr." .. . , .... " . ,;"., "." r""'" <'''
''-l. ' ...., ... , "'. '"". ' ''' '' ' '. " .'.H . " .... ""
' ., . ", ., . "." , ... _i r " .. "<' ",."
, .n. , O" (" .... .... . :.->. .""r ' _ .. .. ,", <. 10 ....
.. ... , .... , "'''' '''''' '< " . .. r.". , _ "4"
" ,..". . , .. ';." .,r . ... .. ,...." ., "" "'."_., .. :" .. ,,
de, mektubun zerine
zere Cemal
kendi el
(ile) yaparak
matbuata mektup.
9. 6. 1980" diye bir not
Mektup, bu yeni
haliyle kamuya
mahkemelerinde,
Ethem Menderes,
mektuptan sz
ama
sylyor. Adnan Menderes
ise "(Mektubu
derhal kendisiyle (Grsel'le)
temas ederdim" diyor.
fikrini savunanlar da Gruptan
Celal Bayar'a gidip ordunun
hissettirdiler.
Korgeneral Fahri Belen ve Albay Seyfi
Kurtbek gibi gvendikleri ordu mensupla-
DP listelerine girmesini
radyo dini
din dersleri
zorunlu oldu. Bir sonra, Trkiye Kore
Ama bu Meclis'te
1 Temmuz 1951'de cum-
Bursa'da
malarda muhalefetin tepki-
sine yol Hatta Kore'ye gnderilecek
dnemin
genelkurmay
17 1952'de de Trkiye NATO'ya
resmen
Demokratlar
iktidarda
14 1950 seimlerinde, DP
yzde 53'n alarak 487 millet-
408'ini Menderes
DP hkmeti kuruldu.
Celal Bayar da parti
oldu. Yeni dnem iin "46
ruhu"veya "Beyaz Devrim" gibi
malar
Yeni hkmetin ilk dini sorun-
larla ilgiliydi: Ezan Arapa okunmaya
CHP dneminde orduda yenilik
Kk rtbeli subay
Askerlerin
ok ve ordu ihtiya
duyuyordu. Bu nedenle seimleri DP'nin
isteyenler ordu da
Fakat tam tersi bir tutum
da eksik Seimlerden hemen son-
ra generaller ziyaret edip,
seim iptal ettirmeyi
NTV TARiH MAYIS 2010 33
21 MAYIIS 11160
nerdiler. bu teklifi reddetti.
5 Haziran gecesi bir albay,
Menderes'e 8-9 Haziran gecesi darbe
ihbar etti. Menderes
bir tepki gsterdi: "CHP bir
girmek istiyorsa
iktidar Ertesi gn
Menderes, ok bir tasfiye 16
generali ve birka ay iinde 150
emekliye Olay, ordudaki CHP
ve DP'li hizipler birka
devam eden bir
alan hizip, CHP'li
tasfiye
ilk hem
hem komnistlere ynelik siyasi
davalar da Atatrk/ Koruma
Kanunu Demokrat Partisi
Byk ve
gibi davalar
niversite yelerinin siyasi
ve
muhalefet en byk
kriz, CHP'nin mal elkonulma-
ngren kanunun oldu.
CHP'li milletvekilleri Meclis'i terk etti.
"Din, mezhep, tarikat, dayanan
bir dernek" 1954'te Mil-
let Partisi'nin DP'ye
hukuku Ali Fuad gre, DP'nin
antidemokratik biriydi.
Ancak 1950'lerin ilk dnemi, ekono-
mik byme Truman
Sermaye
Kanunu Trkiye birka
sren bir ekonomik byme dnemi-
ne Bu ortamda, 2 1954
seimleri, Demokrat Parti iin byk bir
zafer oldu. Yzde 56,61 oy alan DP, 541
503'n
gerginlik, ikinci DP dneminde
Seimde CHP'yi iin
ilesi Malatya'dan
Cumhuriyeti Millet Partisi'ne oy veren
ili ile haline getirildi.
olaylarla birlikte gazetelerde RumIara
kampanya, 6-7 Eyll 1955'te
ynelik byk
ve yol 6-7 Eylll
DP tahrik
etmekle Kriz DP'ye de
Parti grubunda gibi
gcn klasik yntemle parti merkezinden
yerel halktan alan yeni tip
34 NTV TARiH MAYIS 2010

27 Nisan 1960'ta Faklt esi kongresini polis
gece haber 09:00- 13:00
var ." Er tesi sabah niver sitede Atatrk Heykeli
ier i girip err.ber e Olaylar
Orman Fakltesi Tur an Emeksiz vur uldu. 29 Nisan'da
Ankar a'ya Dnemin Gazi Osman
"Olur mu Byle Olur mu, Vur ur mu?" 30 Nisan'da
zpolat ld. Olaylar 26 !-::adar srd.
killeri ortaya Bu gruptan
birok Menderes'i Ni-
hayet bir grup DP'den koptu ve Hrriyet
Partisi kuruldu.
9 Subav
rgt
Orduda DP'nin tasfiyeden
sonra ilk rgtlenme 1951'de
Faruk oldu. Onu
Muzaffer Dndar Seyhan, Orhan
Kabibay gibi gen
rgtler izledi. Faruk ve Talat
Aydemir, inanarak
1957 seimleri harekete gemek
istediler. Tarih olarak 29 Ekim Cumhuri-
yet nk devlet b-
yklerinin hepsini biraraya toplamak ok
Bu
de ama o ret verdi.
27 Ekim 1957 seimleri
Sonulara gre de DP'nin oy
47'ye 610 lllU.H:; i
424'n CHP yzde 41
oyla 178 i
huriyeti Millet ve Hrriyet
drder
fetin toplam oyu DP'yi geride
Menderes'in tutumu Bu
ekonomi de yeniden kld, halk
Dviz tahsisinde .
suzluk sylentileri
Orduda Harp Akademi rgt,
Atatrkler Cemiyeti, Birinci B
rgt, rgt gibi
hcrelerin
1958 bir subay, rgt
ve 9 Ama
subaylar
5
MAYIS
ANKARA-

ESKI!?EfUR Ordu iinde darbeyi
Ankara
ket iin Menderes'in
hareket 26
1960 tarihini 25
iptal etti.
rak bir yurt gezisine
.
bindi. Menderes'i
mak iin
esine karar verildi.
n radyodan
ca harekete geeceklerdi
trl haber
imkan yoktu. Bu
Yarbay Agasi
lusi verildi.
17:30'da Menderes
ir'e ayak Selam
25-26-27 1960
Trkiye'yi sarsan gn
2 6
MAYIS
Saat
16:30'da Menderes'i
ele geirmekle grevli iki
istanbul'dan
hareket etti.
yemekte
istanbul niversitesi'nin
hkmeti protesto eden bir
bildiri haberini
alan Menderes
bir ihtilalden"
bahsetti, orkestradan
duman
istedi. Sonra
oldu, bu yer verecek
gazetelerin
karar verdi. Bunu bildirmek
iin istanbul

ihtilalci bir subay "Merak
etmeyin efendim, sizi
temin ederim ki gazeteler
bundan bahsetmeyecekler! "
iyice Menderes,
sevgiyle
Konya'ya gitmeye
karar verdi. Onu tutuklamakla
grevli Agasi ve Hulusi
ise 21 :30'da
indiler, Albay Muhsin
Batur'un evine gittiler. ihtilale
bilinen
burada sonra hava
ssne dndler.
2 7
MAYIS 1960 CUMA
Darbe
26
27 gece,
Ankara ve istanbul'da
ele geirilmesiydi. 02: 13'te
verilen hareket emrine uyan
Yarbay Orhan 3.
Tugay ile birlikte
gelip Harbiye'deki Radyoevi'ni
Saat 03:00'te
Vilayet, Emniyet
PTT ele

ANKARA her
yeni
03:30'da Harp Okulu'ndan
ve
Ulus-Meclis blgelerini ele
geirmek zere iki tabur
yola Albay Muzaffer
Yurdakuler, Merkez

Muammer lgen'in evine gitti,
ihtilal
03: 15'te Yarbay Suphi Karaman
ele
geirdi. inzibat
Karakolu'ndan alarm
haberi gelince irfan
Solmazer tank
karakolu ele geirdi. Saat
05.00'de ankaya hari hedefler
ele
ANKAYA
Celal Bayar
iin plana gre, Yarbay
Sezai tanklar
ankaya saracak,

Albay Osman
Kksal, Bayar'a teslim
tavsiye edecekti. Ancak gece
bakanlardan gelen telefonlar
Bayar
salona
Kksal isteyince ihtilal
birbirine girdi,
ihtilalciler, askerlerle ankaya'ya
jandarma
taburu,
korumak iin harekete
gemeye
Sonunda Kksal bu taburun
ieri giren
Muzaffer Karan, Albay
Sami Kk ve
Burhanettin Ulu, "Ben buraya
mill i irade ile geldim, hibir
kuvvet beni buradan alamaz"
diyen tehdit ettiler.
elinden
srklenerek
06:10'da Harp Okulu'na getirildi.
Bu
olaydan birka saat nce,
istanbul Radyosu'nda
Kemal Ersoy, Ankara
Radyosu'nda Albay Alparslan
ihtilal haberini Trkiye'ye

grup hemen harekete geti.
Menderes'i tutuklamaya giden
Albay ve grubu,

Vilayet'e, oradan

gittiler. Menderes'in Ktahya
yoluna
Jetler Menderes'in
zerinde pike yapmaya
ve Maliye
Hasan Polatkan, Ktahya'da
Vilayet'e gitti. Orada
Hava ss'nden
gelen okundu: "Bayar
Menderes
Nerede ve kim
grlrse ... Saat
07:47'ydi. Menderes telefona
postanedeki operatre
valileri istedi.
Postaneye bir subay
kesti. yapacak
bir yoktu. Uakla Ankara'ya
getirildi. Harp Okulu'nda kk
bir odaya
ANKARA Harp Okulu'nda
kaos
bakanlar,
nde gelen DP'liler ve
Genelkurmay

"nne gelen nne geleni"
500'

Gedik st katta bir odaya
Lin edilmekten,

korkuyordu. (29 gecesi
lecekti: ihtilalcilere gre
pencereden intihar
ancak bir iddiaya gre,
pencere
byklkte
ve pencereden
Saat 11.30'da
istanbul'dan kalkan bir jet,
izmir'den Orgeneral Cemal
Grsel'i Ankara'ya
Harp Tarihi getirdi.
Yeni Devlet Grsel,
saat 16.00'da radyoda ilk

Yeni Devlet
Org. Cemal Grsel.
NTV TARiH MAYIS 2010 35
27 MAYIS'IN GEN SUBAYLARINDAN

Generaller ha:1'!medemedi
2 7
ertesinde
Cemal Grsel

Milli Birlik Komitesi,
elinde tutuyordu.
38 komitede hemen
ortaya
"ihtilalin daha yapacak ok
inanan" gen
radikal subaylardan 14',
13 1960'ta Milli Birlik
Komitesi'nden
gnderildi.
Onlardan biri olan, o
dnemde 30
Kurmay Numan
Esin eski gnleri
"Milli Birlik Komitesi'ni
38 bir ihtilal
komitesi iin ok
O devirde, hem halka
hem orduya
grnt olarak bir st dzey
rtbelinin, biraz bir
generalin
ihtilalin kabuilenilmesi
bir
tercihti. Ama Cemal Grsel
lider filan Komitede
liderlik zellikleri
Mesela
Orhan Kabibay, Orhan
Muzaffer
bir dereceye kadar ben de
yleydim.
ihtilalci subaylar Muzaffer
Ahmet Er, irfan
Solmazer, Numan Esin,
Temmuz 1960'ta
Rumeli
En Cemal Grsel,
bizi benimsemeyenlerdendi.
Bizi Biz
o Kara
Kuvvetleri
Komite
Cemal
Grsel bir sylyor,
ben
olmaz yle diyorum.
Muzaffer bir kere
Cemal o
kadar ki, ne
adam.
Anadolu'da geziler
ben Edremit'e,
Bursa'ya, izmir'e,
Ktahya'ya gittim.
hazmedemiyordu.
Ben kyde
bir ocuktum.
CHP'yi de
uygulayan bir parti olarak
27
hareketinin aktrleri,
Alpar"lan Orhan
Kabibay, Ahmet
Muzaffer Mustafa
Kaplan, Mehmet
hibirimiz CHP'ye
sempatiyle
Ama MBK'da CHP ile
iinde olan Ekrem
Acuner, Rafet
gibi
CHP ile etkin bir
iindeydiler. Biz de bunu
sonradan
Trkiye 1950'lerin
sonunda byk bir amaza
Bunda
ok byk suu Ama
yine de o bir erken
seim
kesinlikle, yzde 1000,
ihtilal filan ihtilalin
bir dahil biz,
Demokrat Parti'yi mahkeme
etmek istemiyorduk. Ne
ne idamlar
belki
Tahkikat Komisyonu'ndan
birka 10-15
bir ekibi srgne
gndermekti
Celal Bayar, sonra gazeteci Cneyt
Arcayrek'e "9 zerine
gidilseydi, 27 diyecekti.
Bir sre sonra darbenin lideri
bulundu: Kara Kuvvetleri Or-
general Cemal Grsel, ay iinde seime
gidilmesi kabul etti.
12 Ekim 1958'de Menderes ilk kez
Vatan Cephesi'nden szetti. DP'nin il,
ile, bucak ve genlik rgt yelerinin
ortak "kin
ve husumete bir "vatan cephesi" ku-
Vatan Cephesi'ne ye
her gn radyoda bu da
ters tepe n bir etki Geri arada
"bahar de oluyordu.
17 1959'da Menderes'in Londra'ya
giderken uak kurtul-
yeni bir sevgi yol
yurda Menderes'i
de Ama bu hava
srd.

CHP ve DP'liler
da arbedeler hale geldi. 2
Nisan 1960'ta, Kayseri'ye gelen
treni, valinin emriyle durduruldu.
zerindeki gazete ve dergiler
nl gazeteciler hapsedildi.
Menderes'in Meclis krssnden "( ... )
36 NTV TARiH MAYIS 2010
seimleri biz ne zaman istersek o zman
szne 10 Ocak 1960'ta
Bursa'da cevap verdi: "Sizi o kadar eci bir
beklemektedir ki, ondan son a sizi
ben bile
Ordu iindeki rgtte ise
Alparslan sivrilmeye
rgt Bir an nce
harekete gemezlerse,
Zaten ihtilal kelimesi herkesin
Hatta Menderes diyordu: "Mhhale-
fet bir ihtilal yapmaya bu
beni gldrd. Bilsinler ki, ihtilali i
muhalefet yapmaz, iktidar partisi de yapa-
bilir, hem de
sreci
DP milletvekilleri Mazlum ve
Baha CHP'nin
ru ve kanun faaliyetlerinin Meflis
istedi.

neyin gelmekte gsteriyofdu:
tamam iin
ihtilal bir bu tedbire
bs eden tertipileri zannedi+rlar
ki: Trk Milletinin Kore Milleti kadlar
haysiyeti yoktur." (O Gney
de Syngman Rhee ynetiminin
gsterileri sonucu i
26 Nisan 1960'ta Tahkikat Komisyonu
Kanunu Meclis'e geldi. Komisyonu? ama-
gazete ve dergilerin
ve kanun faaliyetlerini inceleY9rek
Meclis'e bildirmekti. Komisyon ilk ola-
rak Meclis
Bundan sonra CHP'lilerin

olarak elden ele
28 Nisan'da
gsteriler Ankara'yp. da i
Subaylar heyecan
Kamuoyunun nem[i
bir ve hkmete cephe
ve
makuln nefes sulara
Bayar ve Menderes,
bile fkeyle
Ta
Demokrat Parti'ye hu uk
profesr Ali Fuat 30 Nisaq'da
ankaya'da, hkmetin istifa etmeSini
ve Ana asa'ya
Tahkik t Komisyonu kanununu "derhal
Meclis' geri gndermelerini"
de epkiyi verdiler. Hele Bayar ok
sertti. o ok syle-
bir sz de "Biz ve
'un iki caddesinde mi
Bu iki addenin btn mem-
leket var!" Menderes gerekten de sonuna
kadar h sevgisine gvendi. Fakat zel
kalem dr Ercment Yavuzalp'in
ibi, "Menderes'in
etkiley n bir husus da, uzun
iktidar a sonucu olarak, kendi
yetene ve gcnn
objekti, biraz
Bir de ,abii, ve eli
bir ord toplumun nemli bir bl-
mnn
3 1960'ta Cemal Grsel Savun-
ma Ba Ethem Menderes'e
iletilm k zere bir mektubu verin-
ce, izne bu mektup da bir
gn sonra Ankara
Meyda (555 K:
saat be te niversite
bir gSfri dzenledi.
sertti: Bey
Gedik),
tidin. derhal aksi
halde a megafonlarla ilan
bdin!" 1 Harbiyelilerin
sessiz ihtilalin ok
u gsteriyordu.
Su
25 lkenin
durumu
gitmek iin yola
pzel k em mdr Ercment Yavuzalp,
o gnlerdeki ruh halini
r: "27 nceki gnlerde,
he yap hususunda, seik bir
ya da zannet-
i . r k k
nanara veya ,
malum ve sert tutumun
dan adeta srklendi."
i Mdnderes, bir daha
dnemeyecekti. nk 26
gecesi ynetime el
ele alan gen subaylar Orge-
Adnan Menderes ve Celal Bayar, fkeyle
nerileri kulak
"Biz ve iki caddesinde mi
diyordu.
17 19S9'da Londra'ya gtren uak kaza Menderes'in ona
byk bir sevgi yol Yurda CHP lideri ismet inn
ve Glek de Bu, ok sren bir "bahar idi.
neral Cemal Grsel'i getirdiler.
Askeri iktidara iin
ihtiya duyulan hukuk bulundu.
niversitesi'nden Sami
Onar, Hseyin Nail Veldet
gibi profesrler Ankara'ya
getirildiler. 14 Haziran'da Milli Birlik
Komitesi (MBK) kuruldu. Bu yasaya imza
koyan 38 subay komitede yer
Org. Cemal Grsel'di.
Bu grupta, birok albay, yarbay,
ve Subaylar
da toprak reformu, niversite
ordu reformu, dillerden
hedef-
ler, niversite 1961
ve ordu tasfiyesi oldu. Reforma engel
147 yesinin
niversiteden tasfiyesi ise ok
Heterojen bir grup olan MBK'da
ortaya hemen
sivillere devretrnek isteyen ekiplc iktidarda
kalma subaylar Ni-
hayet MBK yesi 14 emekli edilerek
gnderildi. Bylece 27
fiilen kk rtbeli gen ve
radikal subaylar tasfiye oldu.
Fakat Tasfiye
edilenlerin yerini "albaylar
Kuvvetler bir rgt
kuruldu. Yeni Anayasa'ya 9
Temmuz 1961'de yzde 38 oyu
verilmesi, 15 Ekim 1961'de ilk seimlerde
DP'nin AP'nin beklenenden
yksek oy

Yeni TBMM'yi feshetmek zere
1962 ve 1963'te iki darbe
ordunun gsteriyordu.
Ancak bu st rtbeliler
Darbe nderleri Albay
Talat Aydemir ile Fethi
ordunun dnemi sona
erdi. 1961 ise 12 Eyll 1980'de
bu defa emir-komuta zinciri iinde
bir darbeyle ortadan
NTV TARiH MAYIS 2010 37
21 MAYIIS 1960

ve

TANEL
2
darbesi DP'nin iktidara
eski g ve prestijini
kaybeden askeri/sivil brokrasi-
nin kesimleriyle CHP'nin geri
alma olarak grlebilir.
DP devrim Bu
parti -brokratik vesayet idaresi olarak ta-
Cumhuriyeti
me projesine Cumhuriyet ya da
Kemalizm olmak bir yana, tek parti
dneminde ve rejimden
kitleyi, rejimle ve
tirme yolunda byk bulundu.
DP'nin esnek,
pragmatikti; kitabi olmaktan ziyade
gereklilikleri iinde
ve milli iradenin
ve
Partililere gre medeniyetin temelin-
de zel mlkiyet ve yatar.
denince, retim elektrik,
su, yollar, barajlar, kprler,
imar ve faaliyeti ekonomik kal-
ne
medeniyetin asil zelliklerin-
den biri de millet iradesinin
"Yeter, sz milletindir!" dile gelen
brokratik zmreyi milletin iradesine tabi
arzusu, DP'nin alamet-i
oldu. ve "mazlum" kitleyi temsil
etme siyaset yapan partinin
da burada gizliydi. Brokrasi tara-
findan kitle partiye ynel-
di. Dnemin esas en
bu sembol oldu.
sistemden en ok faydalananlar ol-
gibi, kendilerine benzemeyen
luktaki adam edilmesi gereken
olarak hor grenlerdi. Kasketliler ise,
yoksul kmsenen ve hatta za-
man zaman modern
bile
DP'nin, Snni
38 NTV TARiH MAYIS 2010
TEZAHRATI ARASINDA
C. . .. ... ll ...
Onlar, kurrnuslar memlekette
t u u ar ". .
ULUS
AMAK KARAR/NDA OLDU(;U ADALETSIz YOLDAN, ZULM YOLUNDAN
MILLETIMIZIN AZ ZARARLA BUTUN KAABILlYETIMl zLE VE TAM
VAT ANSEVERLlKLE
27 ilgili yeni sonbaharda ya
olan ankaya niversitesi'nden Do. Dr. Tanel...,uJLu ....
1950-60'ta Trkiye'nin CHP ve DP'
bu roln
mslman kesimlerin din ve
vicdan hrriyeti zerindeki
laiklik e-

dinll geleneksel daha
fazla gstermesi, partiyi
CHP'den
dan bir Ancak Dp,
partiyi "ehven-i olarak
grp destekleyen dini has-
sasiyetleri yksek kesimlerle
hep bir mesafe koydu-
gibi, cumhuriyeti laiklik
temelini
dinin devlet kontrolnde
da sor-

'ODUNU ADAY "",?STEJ<.SE.NI
MS13US
DP, zellikle 19S0'lerin
Dnemin gazete ve karikatrleri iki kutuplu
ilk CHP 'den duyan
kesimlere hitap eden partisi g-
rnmndeydi. Brokrasinin bir
reformist niyetlerinden rken toprak sahip-
leri, zel sektrn nnn isteyen
kyl, zgrlk isteyen
entelektel, dindarlar, Krt kkenli aileler-
den CHP ilc zel bir kur(a)mayan-
bir kesimi, etnik Ttirk
tepki duyan gayrimslimler bu partiye y-
Esasen, DP'nin kimi veya hangi
temsil sylemek, neyi
temsil sylemekten daha
sylenecek
asker/sivil brokrasi ve cretli kesimi
plana
DP'nin lider kadrosu ile CHP ..
tim hayat
byk
Partinin drt kurucusu da, CHP 'den
Genelgeer
hayat geleneksel ri p ,erprlpr,
ne kyl ve ufku
mayan,

layan bi parti Semen fazla subay ile 235 general ve ami-
bir lde -ama ralin ordudan 27
sadece ir lde- gereklik zamanda bir ordu-ii tasfiye
u tespit, st ynetim kad- hareketi gsterir.
a Demokrasinin eroz-
27 darbesine s- yonu srecinde DP,
recinde CHP'nin kay- demokrasi yollarla geri almak
betme hazmedememesi byk iin mcadele eden kesimlere
roloyn CHP, DP hk- Jirsatlar verdi. Hkmetin
. bilgisiz, tecnibesiz ve CHP
"oy" ak iin Cumhuriyet'i teh- muhalefeti glendiren en nde
likeye hareketlerden .t gelen amillerden biri oldu. Partili-
yacak kadar sorumsuz bir lere gre sert taham-
kadronun olarak Bir kaderi ml etmek, hkmet otoritesi ve
daha sert muhalefet Iktidardaki 10 boyunca, onu ok sevdi, siyasi tehlikeye
'. Hukmetin tek parti muhalifleri ise ondan nefret etti. Adnan (1899- bilecek:, bir "zaafiyet"belirtisiydi.
idaresi e irticaya destek 1961) 1980'lerde iade edildi. Oysa, dengeler CHP,
borlanma ve kt sadece brokrat
ekono ik ynetim nedeniyle lkeyi yeniden lahlarla parti olmaktan giderek daha
devrine beklentileriyle DP'yi Askerler, nce DP'ye kesimlerin
muhalefetini ile beraber, ordunun tek ni 1957 seimlerinde iki parti
C P hazmetmekte partili sahip de oy sadece yz bin civa-
zorlan gibi, DP de hazmetmekte DP, muhalefetin zerine sertlikle
zorlan Parti, demokrasiyi, pratikte meclis Milliyeti/muhafazakar toplum idealinden gitmeye muhalefet daha da
iradesi gelen milli D P, gl bir Trkiye iin g- ti. Bu, hkmetin muhalefete ynelik
iradeni -neredeyse- ola- l bir ordudan Bilinenin aksine, besleyerek onu daha da
rak yo Trkiye'de militarist kltr savun- itti ve birbirini besleyen bir dngnn

daki milliyeti, korporatist toplum ma askerleri kk iine girildi.


tasa , partinin kabullen- haline getir- CHp, kmseyici ve hkmete meydan
mesini Sylemindeki medi. Darbeye ynelik rgtlenme izlenimini veren
vurgul a DP, kutsal devlet anla- hkmetin 1954 muhalefet da DP'nin
a 1950-60 dneminde otoriter ynelimleri neticesinde ortaya kendilerine ynelik ve gvensizliklerini
kom 'zmle mcadele gerekesiyle, muhalif Askerler demokratik- besledi. Tahkikat Komisyonu'nun kurulu-
e ve hareketlerin ezilmeye erken bulanlar da Bu kesim, sonra diktatrlk iddia-
kayna' ky ve CHP'nin tezlerini hkmet zorlayan faaliyetlere
alan p pler milliyeti temalarla glendirmek iin yneldi. CHP'li milletvekilleri de dar-
taham atmosferinin kendini hep Gen subaylar hareketi olarak 27 beci ekirdek ile iinde oldular.
bir demokrasi varoldu. sadece hkmete orduyu yneten Seimlere gidilse bile drst
D 'nin zellikle 1954'ten sonra belir- eski duyulan tepkiden ve ordu- seim ile beraber,
otoriter ynelimleri, CHP'ye siyaset nun -gen tarafindan tammlanan- ku- kadar ok ld-
yapaca yeni bir platform sundu. Parti, rumsal koruma gdsnden
I
entelekteller ve de beslendi. NATO'ya CHP'li rol Oysa, DP'nin
savunma temelinde bir muhalefet ile birlikte, Prusya bir diktatrlk kuracak gc
stratejifi denedi. Cumhuriyet- iinde komuta ka- ordu iinde
i znn hrriyeti rejim demesi ile yeni en iyi
oldu' tezini "liberal" bir cumhu - da bir ortaya A bilenler yine CHP'lilerdi.
rbiyet' 'k yorumu lin kU benkilimsedi
k
DP'llilerin
k
Kh0kmuta kaddalkaemvuklesi atalet nlemlere
ro asiye yne' tep . eri ontro etme te ve .. met yne mesinin ca sorum-
zorlan kamusal tahsisinde ile lusu CHP de,
kaba p kendilerini alamama1a- nnda Harp nor- 1
alefet cephesini malden daha fazla
bir kesimi, hem ordunun piramidi
yeni bir neden ters 27 o:'
hem de ordunun modern si- darbesinden sonra 5000'den
- .. ---
Tekel'in darbeden hemen sonra
27
paketini grafiker Tuna

NTV TARiH MAYIS 2010 39
ANLATTI
DP'lilerin
D
emokrat Parti
ankaya
1952'de Ankara
Hukuk Fakltesi ' nde
okurken kaydoldum. Bir
Gen Demokratlar rgt
kurduk; ingiliz Muhafazakar
Partisi'nin genlik kolu
Young Conservatives'in
tercme ettik.
1954'te DP byk bir
seim zaferi Ama
ekseriyet sistemi nedeniyle
milletvekili
balans o kadar
ki,
da imkan
veren bir sistem ortaya
Bu durum bence
DP'nin bozdu.
DP'den 19 milletvekili,
Fevzi Ltf
Ekrem Hayri
Hrriyet Partisi ' ne getim,
il idare kurulu yesi oldum.
HF)'de Cihat Baban, Ziyad
Ebzziya, Mardin,
Turan
Turhan
gibi insanlar 1957
seimlerinde yzde 5-6 oyla
4
DP de oy kaybetti, ciddi bir
muhalefet Ancak,
bir kesimi iin ve
bizim iin de, CHP'nin
ok sertli.
Hrriyet Partisi arada
genel kurulunu
Pastanesi'nde
Kongrede en son
ben
Bizim
ki partinin 7 nde
geleni
CHP'ye parti
ynetimine girecekler. Hi
kimse Fevzi Ltf Bey'e
nk o,
DP'nin Ama
ben kongrede
birdenbire geldi; dedi ki
"ankaya
geliyor, kongreyi basacak.
Sevgili sonra
ben bir oylama
Cumhuriyet
Halk Partisi'ne
kabul edenler, etmeyenler?"
Kabul edildi mi , edilmedi
,c;, gibileri olmak zere,
-a
bir partiye
gideceksek, Demokrat
Parti 'ye geri dnelim;
muhalefet yapacaksak
Hrriyet Partisi'yle devam
edelim. Ama sonradan
mi, kimse anlamadan
dedi, mikrofonu
da bana verdi, "sen
devam et" dedi.
"Muhterem efendim, siz
partiyi ldrdnz" dedim.
"Ya yle mi" dedi
kongreyi ... CHP'ye giden
gitti, biz
Adnan Menderes bizi geri
Talat Asal ile beni
tekrar Demokrat Parti il
idare kuruluna
Hrriyet Partisi diye bir parti
:g: kurdular. O ben de

8 \
Hrriyet Partisi
Partide taksimi bir -
"I'\nb ntw te bir takib
F. L. . -
Genel oldu
Gencl daha <,'Vd E. H. >eildi ;,.
d. Woodu. Medi> c.up. gelinldil
geri Da-
askerler
malardan haberdar halde CHP'nin
de bir darbeye
iletmedi. nk darbe askerlerin
kontrol ve
tepsi iinde en zamanda kendileri-
ne umut ediyordu.
27 darbesi Cumhuriyet'in en uzun
sren demokrasi tecrbesinin
tescilidir. Fakat, bu demok-
rasiyi imkansn hale getiren derin
faktrlerini gcn
sylemek olur. Her iki parti
demokratik oyunun erevesinde
derecede byk
sylemek kolay Aleviler,
Snniler ya da Krt etnik ne
40 NTV TARiH MAYIS 2010
karmak isteyenler her iki partide de yer ala-
sosyo-ekonomik
eksenleri da benzerdir. DP'nin
cretli kesimlere nazaran, toprak sahipleri ve
kk kyl kesimine daha
olmakla birlikte, CHP'yi bu kesimleri
bir parti olarak Her
iki parti de, hibir kesimi gayesi
iinde
Darbenin en nerrili
gerekelerinden biri olarak demokrasinin
nn gsterilmesi nerrilidir. Bu
abartarak 27 demokrasi iin
son are demek Lakin,
hkmet koalisyonun, demokrasi
getirme sylemi etrafinda edilmesi,
demokrasi talebinin gcn gstermesi
DP hkmetlerine
eylemleri bir darbeye ortam ""'CH '''''.''1
iinde Bu noktada,
kendileri i
sz konusudur.
27 demokratik siyaseti
iki nerrili etkisi oldu. Darbe, aSkf rl
vesayeti gibi, TSK'
siyasetin iinde olma ve be.kilik misyar unu
da rutin hale Ikincisi ise, qir
ve iki idam
DP'yi destekleyen toplum kesimlerinelF ve
siyasetilerde bir "gszlk" sendromunu
besledi. Bir yandan teme 1
siyasete ynelinirken, yandan, aki
bir yana gn kurt maya
siyaset pratikleri daha da i.
kk bir iskeleden
50 nce getiren
dinleyicileri, tutuklu
ve Fenerbahe
Lale motorunun
. birka metre tedeydi. O
gen bir avukat olan Talat Asal, adada
<lUJVll<lUJ.J1 atarken, da harekete

patikada,
elinde bastonuyla avukatlara
gsterdi.
sonu, bizi Demokrat Parti-
spor salonuna
Bu binadan ieri girer
duvarda ''Adalet M1kn Te-
melidir"
nk
ve
filmlerden, salondaki yksek krsde oturan
cppeli Yksek Adalet yelerinin
bu grmeye
Ancak bu ibare gnmze onun
yerine "Kandan tasarruf .. . " diye
sonu okunmayan bir slogan
Tilikiye'nin aylarca radyodaki
Saati" Hakim Salim
getirildiler ...
yerlerine ... Mdafiiler ... "
szleriyle
Dinleyicilerin oturdu-
amfitiyatro tribnleri ve
grnyordu.
49 nce sandalyeleriyle
dolu olan salonun
bir sandalyeye oturan Talat
Asal, anlatmaya "Bir vapur dinleyici
gelirdi; buraya girmek kolay
daha ewel buraya oturtudar. Ondan
sonra bir deniz ada
komutam gelir, Gryay, biraz
yle bir girer ki sanki
Neron Bizim solumuzda oturur,
amfiyi grrd. Derken hakimler heyeti
gelir, Salim olmak zere. Herkes
kalkar. sandalyelerin zerinde,
krsye Kimse sesini
NTV TARiH MAYIS 2010 41
soluna bakamaz ... " bunlar.
Oradan patika yollarda Adnan
Menderes, Celal Bayar, Refik Koraltan ve
hkmet yelerinin iki
bina biraz denize
ve tahribatla
nl mahkumlar terkettikten sonra
iinde birok
Ama Talat Asal ieri kk
fuayeye girince durdu, igdse1 olarak sola
dnd, dar koridorda ilerledi. denize
bakan tarafta yanyana oda On
boyunca lkenin en gl iki Cum-
Celal Bayar ile Adnan
Menderes, byk bir ihtimaJle, bu odadan
ikisinde Sonradan yeniden ya-
pencereler gzellikte
bir manzaraya hcreleri
bir ada otelinin
olarak hayal edebilirdiniz. r-
pertici olan buydu. Talat Asal,
mvekkilinin bir hayat
" ikibu-
uk metre eninde, bir metre
boyunda bir odada
Bir demir siyah karyola, iki
iskemle, bir tahta masa. Patiskadan perde
demir
bir pencere." Odada 24 saat boyunca,
iki saatte bir nbet ve mahkumla
yasak olan bir asker bulunuyordu.
Talat Asal, bu binada mvekkiliyle birka
kere br avukat
Burhan birlikte ilk iki g-
Adnan Menderes'in oluyor.
YASSIADA MAHKUMLARI
Ailelerden 500 lira istendi
a ....-<.....:..; .:.:--'"'" _ ;..;-. .. __ ...... /t..-
'1' .:. ... ... r A.... .
DP iel Milletvekili ibrahim da birok iyi
Oya Aksoy, de diyerek biraz
mdafaa ediyor. ihtilal
ailece neler aleyhine diye
i
"Maddi durumumuz ok
kt oldu. Annem Balgat
ilkokulu'nda
Ben lisede okuyordum,
niversiteye gitmedim,
girdim.
yemesi, imesi
iin 500 lira Bir
gn

asmak, kesmek
filan deyince, annem
"O kadar
42 NTV TARiH MAYIS 2010
annemi ettiler.

ama
ol< da
nk edenler
beraber
Demokrat
Parti istanbul Milletvekili
Faruk Nafiz
(1898-1973),
mahkumlardan biriydi. Daha
sonra Zindan
(1967)
ada ii n "mavi bir glde
-
L"',.,.;..'{..:;,?)o. .... ....L .. ,-."-_
.r.-. "';'"";,; . L.
-:.. -f-(..;:. t.-t.- ,.;.-..t. f. /+ ,-'4't_ ..... .....:-
elem
bu mektupta,
ve
iin her 500 'er
lira belirterek
"500 lira sureti
ile bu
rica
diyor.
Son
Talat Asal,
{yanda, soldan
!t,vekldliyle son
hapis bu binada

Teoman Koman var. Ama sonra,
ler takibe Avukatla
fuayesinde
da da subay bulunuyor.
dinliyor, not
en sonuncusu:
metli Adnan Bey'in bu
benden elimi tutup
milletime hesap veriyorum' dedikten
ikimizin de gzleri dolu
rimizden
bu koridorda
yrd gitti."
Sivriada ile
adalar olarak
1858-1865 keyfini
elisi Sir Edward taklit
bir
kemeler bittikten sonra, Deniz
bir sre daha
ada yeni bir hayata
Bugn faaliyetini srdren
ve adada iki uysal ..
hayaletleri yetmiyor.
terkederken, Talat
i
15 Eyll 1961 Cuma gnn nanmv(pr:
"Kararlar
Adnan Bey tab yoktu, intihara
idam duyunca ","L.noLU"!lH
zld. Bir daha filan
Vapurla hep

Y tarihin en bvk sivasi mahkemesi
Bir s yasi brokratlara kadar
nd gelen btn yeleriyle hesap vermeye
ihlal gibi siyasi tutuk-
zel ilgili "Bebek
gibi davalar subay-
Orhan ilgin gzlernde
bulunur: zellikle
Yass ada hukuk ok
larsa, mahkemenin geride en miras oldu.
de Bayar ve Menderes'in ilk celsede Yksek
Adalet yetkisiz ilan etmeleri, cevap
vermekten "Sizin
bizi yetkiniz yok,
niz" diyebilirlerdi. tek
bu idi" diye yazar "Bu ihtimalin
halinde,
biter ve korkun bir skandal
olurdu ... Bayar ve Menderes, bizim korktu-
getirmemekle ok byk
bir firsat
tutuldu DP'lilerin
Deniz Kuwetleri
ait garni-
zona y karar
Hazir 'da, Ankara'daki tutuldular ualda
Etime gut Askeri
Hava oradan
a'ya gtrldler. eski
Cumh Celal Bayar, eski
Adna Menderes, hkmet yeleri, DP'li
mille ekilieri, eski Genelkurmay
rdelhun ve brokratlar
4 aziran'da Milli Birlik Komitesi, hu-
kuk la bir yaparak, DP
na Hukukular
bir hal aresi buldular: 12 Haziran 1960'ta
MBK' n kabul bir yasayla Yksek
Adale (YAD) ve Yksek
ma K rulu (YSK) Bu kurul,
on bir iktidardan hesap sormak zere
ma tespit edecekti. Yar-
yapacak yeleri adli, idari
ve ask mensup
MBK tarafindan seildi. Divan
y Recai Sekin getirildi ama
heme grevi Onun yerine
D . e Salim da
Omer Altay Egesel getirildi.
Yi" ek Adalet kararlan
kesin rlacak ama lm
ona;:r Sreyya Ay-
iki byk
Bil no
11 ay 1 gn sr en
toplam 1033 saatlik
202 otpr um 592
1068 ifade ver di. Tutuklular dan
10'u 7'si DP
I
mille-dvekiliydi. Davalar
7 kalp krizi geir er ek ld:
Milletvekiller i Dr. Zal<:ar Tarver , Yusuf
Gazi Nur i Yamut,
Kenanl eski Dr.
Ltf i eski Ankar a ve
Emniyr Far uk Oktay.
syler: Birincisi, Yksek Adalet
ve Yksek Kurulu'nu, bir
ihtilal komitesi ve onun ihtilalci kanunu ta-
yin lm tasdik ve infaz
yetkisi de gene bu komiteye aittir. Adalet
o Ceza Mah-
kerneleri Usul Kanunu'na gre
Ancak, redd -i hakim (yani,
hakimi red-
detme gibi,
isteme da yoktu.
YAD, ihlal"
normal mahkemelerin giren
davalara da Neden
direncini ve
mahkemeyi reddetmelerini engellemek
iin, z savunmaya itecek bu
davalarla tercih

M.'" M'" _ ...
nn,8 1'" ulis KW'\IC\IrtI ; SA.FA
Menderes, Polatkan
Zorlu idama mahkum
Bayaf (65 getigi iin), Koraltan, [ alal((t, Aksit,
Erozan, SanGaf, .. lu, , Ermaman-ve
NTV TARiH MAYIS 2010 43
21 MAYIS 1960
Ancak bunlar, Celal Afgan
hediyesi olan Atatrk Or-
man ne Adnan Menderes'in
sevgilisi Ayhan Aydandan
ile ilgili davalar, Fahrettin ztrk'n
zarftan bir donu bunun eski

gibi sansasyonel anlar,
vurdu. en
ok bu davalar yer etti ve mahkeme-
nin etkisini, derinden
14 Ekim 1960'ta
Celal
Bunu 31 Ekim'de Menderes'in izledi.
Menderes'in davalar, rtl
denek zimmetine geirmek gibi
yolsuzluk 6-7
Eyll nceden halde mda-
hale etmemeye, Vatan Cephesi'yle toplumu
kamplara blmeye, kanuna olarak
niversitenin ve halka
muhalefet lider ve milletvekil-
lerinin seyahat
Tahkikat Komisyonu'nu kurup
yetkilerle kadar
Kararlar, 15 Eyll 1961'de
15 lm 402
mr boyu hapse ya da cezalara
mahkum oldu, 135
MBK yesi Ahmet
lar sonra Nokta dergisine rport'0da,
kendisine

Bir gn Atatrk bana
ki, "Biz Mahkemeleri'nde
... rezaletleri yok muydu?
ama btn rezaletleri unutuldu,
ama unutulmuyor. ku-
unutulur ama unutulmaz.
Sakin ola ki
bu konuda MBK'ya ok kesin bir
da ekliyor.
Ancak MBK, idam 12'sini
mebbet hapse evirip, n
Eski Fatin Zorlu
ve eski Maliye Hasan Polatkan 16
Eyll gn sabaha
idam edildi. 15 Eyll gecesi intihar etmeye
Menderes 17 Eyll'de
gndz vakti alelacele gtrlp
idam edildi. tekiler Kayseri Cezaevi'ne
ama serbest
1970'lerin ikinci siyasal
da yeniden
44 NTV TARiH MAYIS 2010
BAKAN"
Ethem Menderes
D
arbe
Milli Savunma
olan
Ethem Menderes, Adnan
Menderes'in manevi
ok eski dostuydu.
1950'ler boyunca

gnlk,
en nemli
biri
Ethem Menderes
defterine, Bayar, Menderes
ve DP'lilerin aleyhinde
ok
"11 Haziran
1958: (Adnan Menderes),

iin silaha dahi mracaat
syledi. Bir nevi
delilik alameti" veya
"8 1957: Bayar
'Tehlikeli vaziyetteyiz.
icab ederse diktatrlkle
idare
Dinleyenler zerinde
tesir menfi."
defterinde
zel ilgili notlar
da "7
1959: Suzan (Szen),
yiyecek.
muazzam bir skandal
olabilir." Bunlar mahkemede
ortaya dklnce, Ethem
Menderes,
afaroz edildi. Sadece 10
hapse mahkum
ynetimle
dedikodusunun
Ethem Menderes (nde).
yol
Hsamettin Cindoruk'a
gre, Celal Bayar
sonra
aleyhine eden
dava
sadece Ethem
Menderes'i bunun

Sabiha ilc Bebek Menderes "'c Ayhan .\yda"
"MERT
AyhanAydan
A
dnan Menderes
ile opera
Ayhan
(1924-2009)
eski
iin
ama bumerang
gibi geri dnen bir silah
oldu. Ayhan
Menderes'ten olan

ise,
Dr. Fahri Atabey'i
iddia
ediyordu. Mahkemeye
Ayhan
"Ben Adnan Menderes'i
ok sevdim. da
ok seviyordum. Btn
emelim ondan bir ocuk
yapmaktl. Ve maalesef
bunda muvaffak
demesi, srecinin
en sansasyonel
Ayhan Aydan, Menderes'e
olan sevgisine sahip
ve o andan iti n

beraat tek dava
bu oldu. "Bebek Da
zamanda
da
bir glge
zaman iinde
sulamalar unutulurken,
sadece bu olay hep


"o
'" Z
c
'E
w

AKLARI DEFA YAYIMLANIYOR
D 'Iilerin
s svalistler savundu
darbesinden sonra Avrupa Konseyi
i, mahkemesine gzlemci yollamak
, reddedilince de sesini Ama
sosyalist yeler, ve idarnlara byk
gsterdi.
gre, Avrupa Konseyi' nin, ye
tarafindan
bir meclisi
Konseyi Meclisi
(sonradan Parlamenterler Meclisi'ne
UVJllU'I,!-C-C;hUj. Strasbourg'da toplanan bu
TBMM'ye hakim olan Demokrat
. yesi 10 Meclis,
muhalefetin de temsil edilmesi
ama fazla stelemedi.
hemen nce Avrupa
ndeki Trk milletvekillerinden 9'u
Meclis'e
faaliyet raporundan
Avrupa Konseyi,
parlamenterlerin
ve Konsey'in
uygun bir muamele
grmesi Trk hkmetine bildir-
di. 1961'de, Meclisi
bir mektup yol-
layarak, mahkemelerine bir gzlem-
ci ye gndermek bildirdi. Ancak
hkmeti, Genel Sekreter'e 28
"szl" bir not Herhangi bir gzlemci
kabul edilmeyecekti. Meclis,
yesi ok zen gste-
riyordu. Ancak iki sosyalist seslerini ykseltti.
parlamenter Fernand Dehousse 2
Mart 1961'de dedi: "Bugnk 1lirkiye
hkmetini gibi grnmek
istemem ama hala
hapiste meclisimiz
byle bir durumu yz sakince
kabul eder, anlamakta
Demokrasi meselesini gndeme getiren
en etkili sosyalist
Karl Czernetz 25 Eyll 1961'de Karl
Czernetz, lkesinde vaktiyle Nazizme
hapse srgne
parlarnenter Karl Czernetz .
Czernetz, 25 Eyll 1 961'de, Menderes, Zor-
lu ve sonra Avrupa
Meclisi'nde "Dikkatlice
sonra, Trkiye'deki trajik olay-
lar konusunda sessiz
karar verdim. biz Avrupa
Konseyi Meclisi yeleri olarak
Menderes rejimine 1urk muhalefetinin
savunduk ve bu muhalefetin ye-
lerinin bu Meclis'e gelebilmeleri iin
Ama yeterli Gen ve
demokrasisinin zorluklar konu-
sunda msamahakar Hkmet
partisinden tek partili bir delegasyonu
kabul ettik. Ben de bu ynde oy
kabul ediyorum.
Sonra, askeri devrimi, hkmetin,
btn parlamento yelerinin
grdk. ihlali
bir Diplomatik ekince ve
siyasi oportnizm nedeniyle,
parlamento forumu olarak stmze
grevi yerine getirmedik. Elbette yzlerce
mahkeme konu-
sunda mutsuzduk; yolsuzluk, su eylemleri,
anayasa ihlalleri, ihanet vb. gibi
sulamalardan
boha konusunda umutsuz-
duk. Avrupa Konseyi'nden
bir gzlemcinin mahkemeyi
izlemesi iin teklif
iin zgndk.
Stalin bile Moskova'daki
mahkeme zgr
dnyadan gzlemcileri kabul
Birka hafta nce veri-
len Hemen
Mr. Zorlu ve Mr.
Polatkan idam edildi.
ederek bu kaderden kurtulmak
isteyen Mr. Menderes, modern
btn
NTV TARiH MAYIS 2010 45
21
1960
gnderilmek zere
hayatta tutuldu. 12 lm mebbet
hapse evrilmesi bizi teselli edemez. zgr
Avrupa Konseyi
olabilmesinin beni itiraf
ediyorum. insanlar, Tillkiye'deki olay-
lardan bahsedilmemesi nk
bunun hapistekilerin aleyhine
sylyorlar. Bunun bana, hapiste
syleyebilir miyim?
O zamanlar
ve ben, zgr
demokratik
bizim kaderimi-
zi diktatrlkler

kendi-
mizi ihanete
ve

af ihtimali tehlikeye girer
diyorlar. Ama ller iin
af
Macaristan'da gibi,
idam edilenlerin iade etmekten
bir gelmez. Komnist
diktatrlklerin
konusunda ok sylyor, Sovyet emper-
yalizminden bahsedip duruyoruz. zgrlk
ve demokrasinin olarak konumu-
muzu zora sokmak istemiyorsak, bu trajik
olaylar da ... "
Bu orada 16
Ocak 1962'de yeniden kurulan nin
Trk heyeti, Avrupa Konseyi
Meclisi'ne geldi. Meclis
Federspiel, sz
getirdi: "Yeni Ttirk hkmetinin,
eski parlamento yeleri hakkmda tamamen
politik eylemleri nedeniyle verilen sert ka-
bir an nce iin yntem-
ler umuyoruz."
Trk heyetinin CHP'li
Glek cevap verdi: "Trkiye'de bir devrim
Hemen hemen tm lkelerin
devrimler
devrimin ne anlama
Nkonusunu ok dikkatle ele Eli-
mizden geleni Birka gn sonra
Fahrettin Kerim Gkay da gerekeyi
dile getiriyordu: kendi
Kimse ihtilal istemez ama Meclis'teki
hemen hemen her lkenin tarihinde ya
da byle bir ihtilal ... "
46 NTV TARiH MAYIS 201 0
27 MAYIS 50 YILDA NASIL
27 MAYIS 1960:

Trkiye'de, nceleri bu
olaya "ihtilal " veya "devrim"
deniyordu. ihtilal kelimesi,
bu hareketin muhalifleri
da olumsuz
anlamda
"Darbe" sz bugnk kadar

10 1960:

Nisan 1960
istanbul'da
ldrlen Turan Emeksiz
ve Nedim zpolat ile, 27
len Skmen
Gltekin, Ali ihsan Kalmaz
ve Ersan zey'in
trenle istanbul'dan
bahesine
gmld. Sonra yere
"21 de
defnedildi. Fehmi Erol,
Cafer Atilla, Mustafa
Mustafa Hasan Aktar
21 1963'te darbe
yapmaya eden
Talat Aydemir grubuyla

4 1963:
BAYRAM
Yeni Meclis ve Senato,
27 "Hrriyet ve
Anayasa ilan eden
kabul etti. 27
Devrimi , ders
okutulmaya 12
Eyll 1980'den sonra
mfredatlan
17 MART 1981:
SONU
12 Eyll 1980 darbesiyle
iktidara gelen Milli
Gvenlik Konseyi ,
bir kararla Anayasa
ve Hrriyet

25 AGUSTOS 1988:


gmlen
27 ve 21
askeri bir trenle
Cebeci
transfer edildi.
Cemal Grsel'in
da Devlet
nakledildi.
17 EYLL 1990:
ANITMEZAR
Polatkan idam edildikten
sonra
1990'da
Turgut
ANAP
hkmeti, istanbul
bir
mezar trenle
buraya nakledildi.
14 MAYIS 1990:

TRT 8 saat 43
Bir
Demokrasinin
dizi , TRT'de 14
1991 'de gsterime
zellikle gen
bu
buldu. Diziyi
Mehmet Ali Birand, Can
Dndar ve Blent
diyor:
DP'ye gibi
de- ok ilgi g
szetli. Belgesel ileri
(DP'nin

iki aile
konu ve 27 a
kadar getiriyordu. Dizi
2006-8 Haziran
ATV'de
ve yeni bir
27 ile
Senarist Nilg
Trkiye'de bir

bilmeyenler Tabii
dizi, tarihle ilgili toplum
bilgilendirme gibi iddial
bir misyon ykle
PARLAYAN
. .. . . . ......... . .... . ..................... . . . . . ............ .. . ....... ... .. ... . .. .. .. .. .. . . ..... ............. . . ... ....... . . . . . . . .. . .. . ... . ........ ... ....... . ....................... .. .......
948'de Sedat
imavi 'nin
Hrriyet
,1990'da
deki
Hrriyet Medya
lowers' a
Bir zamanlar
kalbinin
Bab- Ali
i
CEaddesi 'nde,
ve

hediyelik
lmak iin gelen i
turistler :r:
NTVTARiH MAYIS 2010 49
Yenilgi ve
Okul
"gerileme devri"nin
olarak
1699 Karlofa

verilen btn
diplomasi

nun
"cihan devleti"
belgeliyor.
Devlet-i Aliyye,
Macaristan, Ukrayna,
Podolya ve Mora

olsa da stratejik
mevkileri koruyarak
Orta Avrupa

Diplomatik
salt Avusturya ile
Lehistan,
Venedik ve Rusya
de
bile bir
diplomasi zaferiydi.
Karlofa,
vizyon sahibi olarak
son
olarak tarihe geti ve
bunun
diplomatlardan biri
de

50 NTV TARiH MAYIS 201 0
ve Habsburglar imzalanan orijinal Latince metni (en stte). Eli
ibrahim Viyana'ya gtrlen "korkun Trk" (stte).
K rlofa 1699: Sonun
Spergcn son elisi
NECDETSAKAOGLU


devletleri 2.
Viyana
(1683) ve
16
devam eden uzun bir dnemi
var. Bir -II.
Mustafa- son mey-
dan muharebesi olan Zenta'daki
(11 Eyll 1698) bir
yenilgiyle Genel ta-
rihlerimizde gemeyen Eli
bu srecin
Karlofa mtare-
ke ve srecinde etkili
olan, ve
Devleti'nin
nlemeyi Trk
bykelidir.
1683-1699 uzun dnemin-
de Macaristan ve Mora'daki toprak
Azak kalesini de
Ruslara Devleti, srecek geildi. 26
ve Felemenk devletle- Ocak 1699'da Avusturya ile Karlofa
rinin araya girmesiyle bir Ahidnamesi'ne esas olan "Temessk"
23 Ekim 1698'de
i sreci-
Eli Sultan II. nin Venedik ve Lehistan'la
mektubunu ve Karlofa
Ahitnamesi'ni Leopold I'e gtrerek;
girmesini
ilgili metinleri, yine
Karlofa'da bu devletlerin
elileriyle Reislkttap
Mehmed Efendi
Avusturya, Venedik, Lehistan ve
Rusya; ertesi gn de mu-
Petervaradin'in 15 km
Tuna
Karlofa (Carlowitz)
biraraya geldiler. Yirmi gn boyun-
ca protokol
sonra, 13 iki buuk ay
(sonra vezir ve sadrazam)
ve Alek-
sender 17 Ocak 1699'da;
Ruslarla da 14 Temmuz 1699'da,
Edirne'de Mehmed ve
tercman Mavrokordato ile eli
Oukraintzow
Eli
Karlofa dneminin ilk
Viyana'daki Karlofa
tasvir eden bir dnem gravr.
elilik, valilik
grevleri sonra 1708'de
Belgrad'da ld. 1717-1739
Avusturya geiren Belgrad,
yeniden ynetimine gein-
ce kalesi berkitildi; anayola

Sultan Mahmud'un ve
Neyll'nin fethe ve
dizelerinin bir kitabe
konuldu.
1789'da zapteden ma-
von Laudon, kentteki Trk
Eli
mermer kale
daki ve Neyll'nin
manzum kitabesini sktrp zaferi-
nin birer olarak Viyana'ya,
Hadersdorf'taki malikanesine
NTV TARiH MAYIS 2010 51
KARLOFA VE
"hUlt
l
ELYAZMASI KARLOFA
Hicri 1110 tarihli "Vilayet-i Bosna
Hududnamesi" defterindeki "Nem e
verilen Ahidname-i
(onaylanan
Karlofa eklerinden,
ii. ve sadrazam Amcazade
Hseyin imparator Leopold'a
iki taraf
iin eliler teatisinde,
Devlet-i Aliyye'yi Devleti'ni)
temsilen siyah'da (Karadeniz)
hmayun olan
Rumeli payel i emir'l-
mera ibrahim bykelilikle
belirtiliyor. A)
B)
-





.-i:...
t
i
I
-!;;",;:,::,.,. ,,:,';; o ';':P"'-'

/O.i
O zaman bunlarla
bir kompozisyon bilin-
mese de paralar daha sonra bir du-
var panosuna Trk-
lere beslenen da mezar
stne konulan korkun
"Trk" bs-
tyle Bu panonun
ve solunda ise Almanca ki-
tabenin birer blm var,
Bu garip (!) salt bir alma
duygusu Trkler
idiyseler, da
belgeliyor.
nk Belgrad, 1867'den beri
Avusturya ait
Kal-
ki Laudon'un bu duvar panosu,
gnmzn tam
bir Yerinden
sklrken
iekli ayak ve pehle

yan duvarda
52 NTV TARiH MAYIS 2010

Neyli'nin dizelerini ieren ...
Um ki Viyana'daki yegane bar-
sergilemesidir.
Sicill-i Osmani'de iki Eli
var. Biri Grc
Dayezadelerden. kez
1713'te Rusya, 1718'de Avusturya ile

1719'da Avusturya'ya elilikle gidip
1721'de
Atik Ali
haziresine Bunun
bir sefaretnamesi de
Konumuz olan Eli
Sicill-i Osmani'de
bozlu" ve lm tarihiyle (1708)
ve
Hammer'e
greyse zgemi-
zetle
"Sadrazam Kara
dairesinden
f
1694'te oldu. Sada-
ret sadrazam Srmeli
Ali azledilince Kara
bahesine gm-
sulama-
1696 da ikinci kez hapsedildi.
payesiyle
derya beyi oldu. 1699'da elilikle
Viyana'ya gitti. Yanova ve
SofYa'da beylerbeylik 1702'de
vezir ve Rumeli valisi oldu.
1704 Kandiye,
ertesi 1708'de Belgrad
1708 sonba-
(Cemaziyelahir 1120) ld.
Siyaset ve diplomasi bilen,
Osman onun
bir da Abdullah
Bey'dir." (Sicill, III, 780-781)
Karlofa srecinde, Eli
diplomasi-
ye vukufu, sert ve tutumuyla
Akdeniz
na ter
bundan "Paf-
Trk" diye
tarihi Karl
Teply'nin bir makalesinde vurgu-
Semavi Eyice II.
Leopold I'e
name-i hmayunda da ve
yznden imza treninin
bir mddet
grlmektedir.
Karlofa'daki Rami
Mehmed Efendi'nin heyetinde yer
belgelenemeyen
II.
Lehistan - Litvanya
Avusturya
Venedik
- Kar10fa ncesi

linde kimin gr-
temsil
ve dikkate bu
hizmete en uygun
Bundan
sonra edeceklerle g-
trlecek hediyeler ve imparatora
sunulacak name-i hmayun (II.
mektubu)
Hediyeler murassa eyerler,
mcevherli sorgular, seraser
ve hilatlar, de starlar, secca-
deleri, byk kk Acem ve
ipek anber ve miskler,
zengiler, binek ve iki
diplomasiye vukufu
tutumuyla ter
. ;
de pars
Karlofa'daki n
madan yedi ay sonra, 1699
sonunda (H.
evahir-i Safer 1111) o
Karlofa Ahidnamesi'ni, name elisi
olarak Viyana'ya kesin.
Elilik grevi Tarih-i
zetle "Devlet-i
aliyye ile Neme
Leopold 1)
ve dostluk b-
ykeliler gnderilmek eski bir usul
asann bykelisinin
yola zere haber
devlet ricali mukabi-
da Karadeniz'de Donanma-
hmayun serdan olup
Rumeli payesi verilen
izzetl onaylanan
Ahidname-i (Karlofa
metnini) Viyana'ya,
Neme asanna (Avusturya impa-
ratoruna) gtrmek ve
zere by-
keli II. ve sad-
razam Amcazade Hseyin
Leopold I'e mektuplarda
Donanma-i hmayunumuzun ser-
olub Rumeli payesi
olan Emir' l mera ...
Eli Edirne'ye
gidip
sonra 1700 Viyana'ya
Eyice,
lerde eden Michael
Avusturya devlet
deki raporunda,
Kastamonu'ya
nu, heybetli ve gzel dikkati
belirtmektedir.
Faik Unat Sejirleri
ve Sefaretnameleri'nde, daimi elilik-
ler kurulmazdan nceki dnemde,
Devleti'nin
elilere listelerde
104., Avusturya'ya gidenler
da 32. gsterirken
elilik grevini de "Karlofa muahe-
desinin akdinden sonra mnasebet-
lerin yeniden iin" notuyla

Unat, Macar ve
Avusturya maliye
lardan,
bilgileri
hareket eden Trk
elilik heyetine riyaset
ediyordu. O ok ve mahir bir
meziyetlerini
bilhassa belirtiyorlar. Heyetin
bilinmiyordu ve 300

iin Haas ve Haren
yksek rtbeli iki subay gnderdiler.
Gelen elilik heyeti 300 571
422 eyerli at, 101
181 deve ve bir sr araba
ile 215 iftlik
Bu g-
lk yeniden denek
istendi. Trk heyeti, Viyana'da 'bei
dem goldenem Lmpel' ve 'beim
blauen Igel' konukevlerinde kalmak-

Heyet, Viyana'daki ikametten
ok memnun olarak 1700 ilkbahar
ve orada geirdi. Ancak Le-
opold i gidebileceklerini ken-
dilerine dnmeyi
Heyetin Viyana
iin ok ve hazirana kadar 450
bin filorin Saray mali-
yesi, Temmuzda, bir mddet sonra
heyetin
bildirmek zorunda An-
NTV TARiH MAYIS 2010 53
KARLOFA VE
Ernst Gideon von
Laudon'un Viyana-Hadersdorf'taki 18.
kalan malikanesi.
cak Viyana, heyetin
pek ok
geliyor; merasimler, bir-
birini izliyor; da keyifle-
rince
Unat, Tayyip Gkbilgin'den
bir nota dayanarak
elilik heyetine verilen yiye-
cek ve iecekler da
o devirler
iin Trklerin kendilerine yneltilen
dini taassuptan uzak da
(s. 229, 37 ve not
1-2).
Tarih-i Eli
son grevlerine ve lm-
ne bahislerden birinde:
"Tayin-i eli be-
muhafaza -i
okunanlar zetle: eyaleti
her ynden bir bir
Erdel Mu-
Tise, Tuna nehirleriyle evrilidir.
gerektirir bir durum
yokken Neme (Avusturya)
gidip valilik grevini stlenmesi;
Ahmed da kale
olarak bildirildi"

sayfalarda da: 1702'de
(Hicri 1114) Ali
Eli
Rumeli
1706 (Hicri 1118)
ertesi da Belgrad
atanan Belgrad'da
haberinin 11 Ekim 1708'de (Hieri
25 Receb 1120)
haberleri II, s. 492,
560-61, III, s 200,250).
Mezar Belg-
rad ve "sene 1121" (1709)
ibareleriyse lmnden
bir kadar sonra
belgeliyor.
Eli memleketi
han, cami, saat kulesi
Eli
ilgisine gelince: Sicill-i
Osman[de denil-
mesine Trk ve
Kastamonu
gelen
ve kentin
o zamanki
merkezini
belirlemekle grevli memurun sert
ve inat olup
beyhude kavgaya Trk
grevli Beyler-
beyi Ahmed bildirildi. Ancak
Ahmed bu tr ince-
liklerini yerine uygun
bir vali gerekti. Neme
vekilleriyle ve
olan, oradaki da iyi
bilen Eli devletin
koruyup
belirleme de biimde
Ken-
disi, Viyana'daki elilik hizmetinden
Belgrad'a gelmek zere
elindeki mektup ve mutemet
bir gndererek
54 NTV TARiH MAYIS 2010
genlerin, saraya ve konak-
o dnemde,
de Kara
(sadareti: 1683-1685)
Tarih-i de Karaket-
hda sadaretinde
Srmeli Ali
(1694-
1695) sadaret daha sonra
"mera-i deryadan" (derya beyle-
rinden: donanma
Devlet-i Aliyye'nin emekta-
cmleleri okunuyor.
Eli ve
bu kentte
ve Uluslu
ile) Hamdi Efendi
Bu 1720'lerde Katib
elebi'nin kop-
1.
Belgrad i dan
Viyana'ya
Eli
Belgrad'daki Sleymaniye
Camii haziresinden sklp
Viyana Hadersdorf'taki
malikanenin bahesine
gtrlen
nda
Hve'I-Hallaku'l-bakl
ve el-muhtae
Ila rahmeti
Belgrad
Eli el-hac
rOhiyn
EI-Fatiha Sene 1121 (Miladi 1709)
2. Almanca kitabeler

ganimeti
devletleri
el ile Neyli'nin
kale ve Eli
ile bir

"Bu bir dua bekler / Her
yaratan / Rahmete
ruhu / nceki
/ Bykeli komutan
el-Fatiha"
"1717 Prens Eugen
Belgrad kalesi Onun 1739'da
lmnden sene sonra, Sultan i.
Mahmud'un (Karakethda)
ibrahim yine
Trklere Laudon
1789'da tekrar ve Trk
mezar istanbul 'dan
(Belgrad kalesinin istanbul
iki mermer olarak
buraya
3.
Ters evrilen tarih
Belgrad Kalesi'nin istanbul
sklp Hadersdorf'a gtrlen Sultan
i. Mahmud'un (1730-1754)
"Mahmud bin Mustafa
el-Muzaffer da'ima".
bilgisizlik nedeniyle ters
olma ihtimali ok

4. kitabe
Ebced
ieren kaside
1739'da yeniden
fethi ve 1744'te de tamiri
iin Neyli'nin
17 beyitlik "Tiirih-i feth-i
Belgrad" kasidesinin, kentin
istanbul stndeki
yer alan 9 beyti . Son iki dizeden
ilki, ebced Hicri 1152 (M.1739) ikincisi,
kalenin tarihi olan Hicri 1157'yi (1744)
vermektedir:
bahr ber
Daver-i ve iskender-zafer
Y mn-i verir hmadan can gibi
hmaynu iinde cilveger
Kim alu b nice nice eyyam sal
Kafire oldu esir ol pak mu'teber
Hamd-lillah dest-i 'adadan etdi halas
Himmet-i cihan Mahmud'l-eser
Ba'de-ezin hem ta'mir tezyin eyledi
Oldu revnakla metanetde dahi efzn-ter
Geri-kim sa'ir kapularla kapu
Oldu istanbul Kapusu cmleden mergb-ter
Fethine ta'mirine tarih ile me' mur olu b
Neyli-i kemter de bu hizmetle oldu behre-ver
evvel olub tarihi feth-i
sani verir tarih-i ta'mirin haber
Feth-edb bu ymn ile sultan'l-mem
(ebcedle Hicri 1152) (Miladi 1739)
ma'mur ol Mahmd's-siyer
(ebcedle Hicri 1157) (Miladi 1744)
5. Yz heykeli
Korkun Trk
Laudon, Belgrad'dan malikanesine
i. Mahmud'un ibrahim
ve ek olarak,
Eli ibrahim
ve Trklerin vurgulayan rktc
bir yz heykeli d"
NTV TARiH MAYIS 2010 55
"-'

,en
.8
o
LL
KARLOFA VE .
BARTIN'DA YAPTIRDIGI CAMi
Kent merkezinde, Eli ibrahim
han ve kule gnmze cami ise iki kez
ve 1930 tarihli yazma bir
"Ortacami Bosna valisi ibrahim olup gney
Avlusu ve metre
duvar ile iki byk kavak ile gzel
bir oturma yeri idi. dkkilnlar ve kahveler 1280
(1864) ahali 1314 (1898) senesi
tekrar 1316 (1910) senesinde redif taburu
Necib bin Halil'in delilleti, erkek ahalinin
ianesiyle 1318 (1902) de ikrnal bilgisi
ya edip sonuna da Ulus, Amas-
ra, Safranbolu, Devrek ve
zgn blmler ekleyerek kale-
me Atlas eserinin, yerele
kin eklemeleri, Talat Mmtaz Yaman
Bir
N 1940'ta lk

Elinin gndeme geldi?
Hammer, Ebzziya Tevfik
bahsinde: "Eli
bir nazik ve pak han
ve kurbnde bir cami-i
ve minare ve mukabelesinde
bir saat kulesi bina edip
icaresini dahi hademe-i cami
ve saatiye tayin idi ve bir
amiresi olup her
bulunurdu ve saatin
saatlik yerden ve cami nnde
latif var idi" diyor. Bu
lardan, Karadeniz
serdarken, memleketi
ve
han, cami, saat kulesi,
kentin o zamanki
merkezini
Atlas Banaluka'daki Sley-
maniye/Hnkariye Camii'ni 170S'te
1707'de Travnik'te med-
rese, mektebi ve zaviye
bunlar ve Visoka'daki Ayas
Camii iin tesis de
belirtiyor. Travnik'teki medre-
senin yerine 1894'te Fevziye medresesi
Zaviye bugn mevcut
Donanma serda-
ve Amasra
tezgahlarda tersane iin gemi
de syleyebilmek
iin incelenmesi gerekmekte-
dir. Elilik heyetiyle Viyana'ya
Leopold i kabuln gste-
ren bir gravrse kadar ortaya

56 NTV TARiH MAYIS 2010
ve Semavi Eyice
Eli ibrahim
Hadersdorf'taki
ilk
bahseden
tarihi von Hammer'dir.
Hammer, tarihinde de
szn bu
parkta
1816'da
Bu durumdan Trk
kamuoyunu ilk haberdar
eden se Ebzziya
Tevfik
Merhum
Rebi'-i Marifet

8.'sindeki "Viyana'da
Osmaniye"
makalesinde, duvara
el
izimi bir resmi de
Sanat tarihisi Prof.
Dr. Semavi Eyice'nin
de Eli ibrahim
Viyana'daki

bilgilerin ortaya
rol ok byktr.
Eyice, bizzat
bu malikane ss iin,
ele her konudaki

bir
"Hadersdorf'taki Trk
Belgrad'dan
Viyana' ya Gtrlen
Kitabeler" makalesi 1983'te
Kaynaklar dergisinin 1.

Eyice,
metinlerin,
Hammer
Almanca
evirileriyle bu
nereden
ieren
iki mermer
duvara daha sonra
belirtir.
1945'teki dzenlemede
pano yenilenirken i.
Mahmud'un

bunun bir bilgisizlikten

syler. Trklerin iki
nceki zaferlerinden bu
intikam
garip belirtir, bu
makaleler
yazan Lijubinka Rajkovi'in
(1973), Karl Teply'nin
(1979)

11 2010 gn
n valisi n isa
Kk'n, Prof. Dr. Semavi
Eyice'yi ziyaretinde
tarihi, kltr
Bu
Eyice, nce
yerinde ve bir
makale
Eli ibrahim
szeder.
Bunun zerine konuyla
bildiren vali,
Sultan
i. Mahmud'un ile
Belgrad Kalesi kitabesinin
Viyana'dan
getirtip zamanda bize
bulunuyor. Eyice,
Viyana'daki park
ss n i
Ebzziya'dan 94 sonra
inceleyip az bilinen bu
meseleyi Trk toplumuna
NTV Tarih de
Eyice'nin 27
sonra konuyu bir daha
gndeme getiriyor.

_.J;J . .&.-f,;.
t:,.:>
. ....:-;..:.1.:.........;,
,c. :' .... .. ii i;o;. '''::''!:;
.... .. .. ..". o,;J<:..:.J: ':::- '
-:i:' .,<,.J..'
fi
,' 1) .... ..... :: _ ..
';';:i:' ,;..1 t ;-...:;.; :,.
..;;..-? .... . ,E.. --t";;1-

ii' t":foJ-
121 SENE NCE DE
Ebzziya Tevfik'in 1889'da Rebi'
Marifet'in 8. i
ve Eli ibrahim
ve
"Viyana'da Osman
Hadersdorsf Bahesi'nde Trk
makalesi.
I<redi
MO 1100'den gnmze in tarihine yol culuk
in tarihini zellikle
zerinde odaklanarak kat
eden, ve rntsnn
gstermeye
nemli bir in ve
Dnya ... Harry G. Gelber
"Konfys"ten "Mao'nun cinsel
"ipek" ve "ay"dan "Madam
cazibesine" uzanan konulara
renklendiriyor.
eviren, H Hlya Kocaoluk
440 sayfa, 32 TL
Bir ideni zin portresi
Faruk Tabak, Solan Akdeniz' de
Akdeniz'in hikayesini, heyecan verici
btnsel bir
Akdeniz'in parlak
vuran tccar cumhuriyetler Venedik
ve gerilemesini;
Kk Buz eden ekolojik
srecine
ve 19. yeniden
ele
eviren, Nurettin Elhseyni
424 sayfa, 30 TL
GmG
y,P' T" Yoy,"''''
YAPI KREDi KiTABEVLERi iSTANBUL: 212 252 47 00 / 502
iZMiR: 232441 82 90' ANKARA: 312 435 85 94 EPOSTA ykykultur @ykykultur.com.tr
WEB SiTESi. www.ykykultur.com.tr - http://twitter.comlYkyHaber iNTERNET http://ali sveris.yapikredi.com.tr
YAPI KREDi KLTR SANAT Tic. VE SAN. 212 252 47 00

Kltr Sanat
Cahillikler Tarihi
.................. ......... ( \ ... ...................................... ........... ... .......... ... .. ........................ .


):
mayun, Yeni Saray
1863'te

bulunan
tekerlekli

l8DD'ler
tahrip oldu, yerine
ise Geriye
sadece, o bir

O
byk hanedan
onlarca kitabeden
hibirinde gemez.
yer eski Akropol
ve Zeytinlik'i de Sarayburnu diye biliyoruz.
halde yerle de
ilgisi yok. Geri var
ama hayli uzakta, kara bir
ve bu semttir. bu
58 NTV TARiH MAYIS 2010
semde ve da
szedilemez.
Kimi d-
zeltmek gcnden yoksun olsa da,
bu "takma"
bilmek yine de
Fetihten nce
Bursa'da ve Edirne'de
alan Fatih, burada ilk
kentin merkezi bir yerinde, bugn
-Bizans dneminde Forum Tauri- denen
orta tepede 478'de Zeytinliki
Sarayburnu, deniz ve kara
Sultani denen bir i-kale evrildi
ve 800 bin metrekarelik bu alana
Fatih'in yeni daireleri,
hazineleri, edildi.
Sultani'nin Ayasofya ba-
kan byk Hmayun'un, "saray"
gemeyen Arapa kitabesinde "Bu
kutsal kaleyi, denizlerin
yeryzndeki glgesi
fetheden Sultan Mehmed
Hicri 883 478)
Bu tarihten sonra
AtikiEski Saray; bu ikincisine
Yeni eedid;
tahta saltanat srdklerinden
Hmayun, Hakani,
ynetim burada .. u
Amire, bazen de
Amire denilmesi resmiyet
Saray'a; Sdde-i Saadet,
Der-i Devlet, Taht
zen da
Serai, Serail du Grand seigneur, Gran
raglio gsteren belgeler
gelince ...
Hmayun'un, Hali ve Marmara
boyunca Sepetiler,
Mermerlik, gibi
ve bir de
gelen eli
selam bu
ift kuleli iki
kerlekli toplar
Grkemli nndeki Hnlcir
de saltanat saraya
ve trenlerde
deniz stne ilk
III. Ahmed 1707'de
"'"',+'11'UU (1730-1754) ve
Serdap, Muayede
ve hamam ve mehtabiye
Zamanla Topkapusu
buldu. Bu Tdrih- i
Mr'i't- Tevarih ve Tarihi'nde
'"r lJhl"fJl11a.1a.!, kimi kaynaklarda da
gravrleri
bazen musahipleri, bazen
bu iner,
engi ve "hayal"
izler; mehtapta
harap olma-
lS00'lerin Eski
ve merasim kulelerini
II. Mahmud'un,
bir saray
Letaif-i

geen ve
sahil otursalar da,
ve bayram trenleri, Saadet
. ve kimi kabuller, byk
yerinde bugn tp
geit var. Arkada saray.
buraya
Hnlcir iskele-
sini Bundan
hareket",
avdet" deyimleri saray diline
bir rampayla Yer
da zamanla
denilir oldu.
unutulup
yks budur. Daha da ilginci, yuka-
saraya Ltfi
Tarihi' nde gre 11
lS63'te bir t kl
oldu. Gnmze harabesinin bile izi yoktur.
Ttirk ve tp
geidin var!
Bu yanarken, tesadfen o
gn yakada da eski Beylerbeyi
yenisi zere
cevap Keecizade Fuad
(Abdlaziz) iki biri
biri saraydan
rtbas etmek
saray hademelerine kller
mcevher da yine o gnlerin
gazete havadisleri yer .
NECDETSAKAOGLU
ININ TANlGI
Rabbirn emsalini
gstermesn!
seyredenlerden Hazine-i Hassa
muhasebecisi defterinin alt blmne
"25 Safer 1280 ve 29 Temmuz
1279 Pazar-ertesi saat raddelerinde
hmayunu'nda mukim
Serfiraz ikbal-i sanT-i cennetmekan,
Sleyman Efendi in mced-
deden olunan matbahdan kaza'en
zuhOruyle mezbOr ve
bulunan Dairesi ve hmayun
kamilen olarak
ikbali vesair sakine kaffe-i mal
ve emlak ve mcevherat vesairesi muh-
olarak mezbur
firar Rabbim em-
salini gstermesn. Byle
beytlmaiden edenlerin hali
byle olur. Bu dnyada bu kadarca ahret
hali nice olur azizi m fi 25 Safer 80 ve 29
Temmuz 79 (1 1 1863) yevm-i
pazartesi" .
notunda,
"Cennetmekan" denilen, tahtta ki
Abdlaziz'in (1861-1876) Sultan
Abdlmecid'dir (1839-1861). Serfiraz (l-
m 1905) ise Abdlmecid'in yirmiyi
ve ikbal
Serfiraz'dan
Sleyman Efendi (1860-1909) ise
1861 'de len Sul-
tan Abdlmecid'in kimi ve cariyeleriyle
ve
muhtelif dairelerine yer-
de bu not belgelemektedir.
59
ID
'o
"

:z
,
\
\
\
,
\
1890'lara ait resimde,
blucinli
i, 20 l873'te Levi Strauss
patenti
; perinli modern
i
olur
Uretildigi dem m denen zel
mavi 18.
Eindistan. Anadolu ve Fransa' dan
Jecen bir yolculuk yapar.
ene 1956. sinemala-
Hcurn" oynu-
yor. Motosiklet etesinin reisi
Marlon Brando'nun zerinde
deri ceket, beyaz ve kot
Anadolu NATO
grevli personelin
kot
diyecek yok. James Dean
duble filt-
. cigaradan istimi savurdun mu fiya-
Kimsenin yzne
zamana dek esas giysilerini
ste giydikleri
mamul mavi tulum ve pantolon-
ki gibi
kovalayan
John Wayne,
Gary Cooper
mecburen byle giyinecek,
aresi yok. Ne zaman ki
sahilindeki Amerikan genleri bu
"ziyadesiyle rahat" benimsiyor,
o zaman ebeveynlerin
"Aman
bizim ulsuz o-
bana imreniyor."
Bizdeki tesir de
bu
istikamette;
1970'lerde Kat-
mandu yoluna
Sultanahmet'te mola
veren, neredeyse
Levi's pantolonla
hippiler "bitli"dir,
"Allah fikir versin"dir.
mucidi Levi Strauss,
1853'te ait
bir amak zere San Francisco'ya
24
hcum zor zanaat; dere de
bin noksan olur, ama
her nevi
tehizat mevcuttur. Tedarik
yrr, Levi Strauss & Co. civar
mal sevketmeye
biri, Nevada l-
nn demiryolu Reno'da
terzilik yapan J acob Davis'tir.
Alelade tulumunu
perinli panto-
lona eviren marifetli terzi, 1854'te
Letonya'dan Amerika'ya ger. Biki
sermaye ya-
ticaretlere puro,
bira son
are, yine dner.
pamuk-
lu Cenova kaba
Bilinen en eski
blucin, 2002
46.532
dolara

Terzi Jacob Davis pantolondaki
perinlerle
Levi Strauss'a
teklif eder ve tarihine
vuracak sre
arabalara tente; madencilere
maceraperesdere gmlek, pantolon
rek mr tketir.
Skk yere yama uydurmaktan
lah mehul bir
gn; battal boy madenci iin
sklmeyecek bir
eder. ncekilerin cebi,
dkld gsterip 3
creti de der.
ezberden bilen usta terzi,
teyeller ama, narin
tutmaya VLLUdlllHifUd

duran, battaniyeye
kordon kaynatmaya yarayan
inIere gz; "olur mu, olur"
tarif yrelere basar
Cenova mamul bu
navar, 18 ay iinde 200 adet satar.
hem lesiye ",dIHv'WI
giyen bir daha stnden
ok gemeden, terziler de
perin etmeye
benden nce .
Davis, meseleyi
Levi Strauss' abildirir; 68
patent stlenmesi
teklif eder. . L,(HllLL.llHf
"olur" demesiyle 20 1873'te
perinli "waist overall" LULUll.IUU
patenti Etiketteki, ortaya
pantolonu ynlerde
...... , bir trl iki 2:1':)'f ;ter'enl
\ vir, Levi's'm kalitesini anlaLlll<llU'i4H
kanat deseni tek
arka cep, kstekli saat iin
bir kk cep daha, ""'lLVJ"V"
iin
Blucinler ilk tul
olarak


'1.I.'l':l'.::"..r
'-tl"'''' .....
...
'OO1lCOlTON

--
da beli yarayan kk kemer
fermuar ve cep
rinde perinler 901'de
talepleri arkaya bir cep
daha eklenir.
Sol cebin "Red Tab"
etiketi 936'dan beri var; zemin
zerinde byk, beyaz harflerle LEVI'S
hakiki pantolonu rakiplerden
Metalin mobilya ve eyerlere zarar
syleyen dikkate
193 Tde arka ceplerdeki per-
inler Bu
yarayan
meler de iptal edilir,
kullanmak isteyen olursa,
bila cret verilir.
2. Dnya
hammadde-
lerin tasarruflu
tamimi
metal ve giderini
azaltmak gayesiyle fermuar
ve saat cebi perinIeri
iptal edilir. Cepteki desen
elzem gereke-
siyle
Levi's boyay-
la izmeye
1950'lerde James Dean ve Marlon Brando
gibi filmlerinde blucin giymesi
o dnemin bir furya
bittikten sonra saat cebine
tekrar perin Ceplerdeki
kanat deseni ift dikilerek
kavis noktada grn-
ts elde edilir. 1954'te 5012
modeli endam eder. 1950
artan maliyet nedeniyle deri eti-
ket yerine deri benzeri
etiket gelir; tulumu" ibaresi, yerini
Cenova mlhem "jeans"e

Alelade bir pamuklu
branda, tente, yelken deniz-
cilerin, sonra ve
madencilerin zerinde hep
Bir dnem zibidi
ise fevkalade hem
de Vogue stne ne giysen
gider; hrriyet mevsimi sol yumruk
havada, parkayla uyumu mkemmeL.
Sonu yok onbin teferruat; paa boru,
bel iyice
dizleri kesilir, bermuda
gre "skinny"
ste oturur ya da kalender yerle-
re dklr .. . her biri, ince birer
alarnet, grene melameto Hibir
bu derece gzelce
msait
Blucinin iki
Cenova ...
16.
Dhunga retilen
gk renginde biilen panto-
ilk
hakimi
jeans pantolona bugn bile bu
isminden gelen "dungaree" deniyor.
Rnesans Torino
bir kasaba olan
Chieri'de, indigo mavisirle boyanan
kaba evladiyelik
pantolon Cenova
denizcilere ve liman pazar-
yolunda tevatr mevcut.
Lacivert zg beyaz ibaret
pamuklu Cenova sadece ama-
aksama da gayet elve-
Kristof Kolomb'un yelkenleri,
kaderi gibi pamuk Levi
Strauss'un Ce-
nova iin bu pantolonlara "bleu
de Genes" (Cenova mavisi)
sylense de bu rivayet
Cenova kalitesine en
dokuma, 17.
Nimes yn
ve ipek "serge de Nimes". 1864
Merriam-Webster's bahsi ge-
en bu ok tutunca
evsafta pamuklusunu
retip "denim"
blucinlerin bu
Levi's ilk bil-
mavinin kahverengi
branda da pantolon re-
tiliyordu.
bu pantolonlar, ama tek kusuru
asla hep sert
1911'de retimden
Denime benzer bir
Anadolu'da minder ve kaplamak
iin biliniyor. "Dimi"
verilen beyaz renkli bu
gmlek, nlk Nimetl'nin
1540 tarihli Farsa-Trke
szlk Lugat-i Nimetu!lah' a gre bu
szck Farsada "eksun" , Arapa'da
olarak geiyor. Ekrem
Kou'nun tarihine dayanarak
1820'lerde "kopuk
ve kesimi, "ayaklar ve
.. beyaz, dz belde
beyaz dimi min-
tan" gezinmektedir. Dimi ha-
len denim zel dokuma
verilen isimdir.
... ve indi go mavisi
"Hali vakti yerinde
ailelerin garabet
ve
Blucine zg mavi renk
indigo -Trke ismiyle ivit-
Hindistan'da bolca bulunan i
\ ayak tercih e "
indigofera tinctoria bitkisinin
elde
edilirdi. TogaIara ,
kibar ipek- /
li o dnemde :
"mavi kabul edi-
len indigoyla

geen "mavi
deyiminin bu uzak ge-
bir
mmkn. Smrgecilik
dneminde, ticari de-
nedeniyle okyanus
iftliklerde,
ca indigo
Japonya'da, Edo hane-
dneminde ip ekli
giysiler pamuk
bo-
yalarla renk vermek
g iin indigo ma-
visi
digo 1870'ten beri yapay ,"
..
\
i
olarak retiliyor. ,'.
--- r--
y-----------------------------------------
, Blucinin 18.
Anadolu'dan Amerika'ya
Prof. Dr. Halil 2005'te
Kltr Trkiye Tekstil
Tarihi zerine eserinde
blucin kkeninin Anadolu
i "Avrupa'ya, zellikle de
Marsilya ihra edilen
i kaba beyaz ve mavi
, Anadolu'daki en nemli retim ve ticaret
, merkezi izmir'di. XViii.
i izmir'den Marsilya'ya
i milyon gibi dev bir miktara
i merkantilist hkmetini
Marsilya Ticaret
yararlanan tarihisi
Paul Masson ve Japon tarihi Fukasawa,
izmir'den ve
byk miktarda ithal edilen beyaz ve mavi
renkte pamuklu i
Daha sonra, m
Amerika
gney eyaletlerindeki pamuk tari",
kleleri giydirmekte
bugn "blue jeans" diye bu
kendilerini emeki
solcu gruplar yoluyla nce Amerika'da,
da btn dnyada genlerin gzdesi
Blue
dillerinde Hindistan "indigo"
mavi boya (ivit), daha Xv.
en nemli ithalat

- - - - -
(Blue Jeans) .au ismin
i Trk Ansik lopedi si bl u ci nz diye
; fakat memleketimizde halk n-
deni le gelmektedir. ilk defa Ameri-
i' edil ip dnya yzne bu
elimi ze de bilhassa' er-
hali vakti yerinde aileleri n
ile amele, ve
ok
veriyor :
iJizce mavi demekdir, jeans de bir
n k oyu mavi renkde, 'kaba-
spor pant a!on. Ilki n
."e",""", ''''' I , kbYI. ve bu pan-
gitgide de
ve moda haline gel erek
ve ocuk blucinleri vard,r.
gze arpar :
bedene iyice
i dz, (fakat, bo-
mutlaka uzun veya
paal ar bir veya iki
Ve zaman aya-
st, incik seviyesi ni bulur ).
Kou, Trk Giyim,
Ss/enme
Blucin Pantalonlar"
ni
ve "broda
: t
... ... .. .. ... ... .. .
o o
.. . . ... : .. . ..
o
t O
o -
o o
. ... ... .. . ...
o o
o
o ... .. o
... .. i -
o o
o
o o o
. .. .. . .. t
o
t
.... . ...
t .
00
. t . . o .
o . ... .. .
: o. o o t .
o t
o
tl t
o o . .. .. ..
o i
o i
i
.. . ... ... ..
e;I - ' - t .
o . _
... ...... ... .................. .
Adalet

Iktidar topnzn
C
umhuriyet dnemi, uzman
gzlemcilerin evrensel hukuk
na
belirledikleri davalarla
Mahkemeleri'nden 12
Eyll'n bugnn
Ergenekon'una, demokratik hukuk devleti
celsenin
bir lke bizimkisi. Btn
"zel dnem"lerin rn: 1924,1961,1982.
Byk demokratik
dzenin blgele-
rinde kaleme
Bugn yeni bir iindeyiz:
Adalet
metinlerinin kkten bu
ta kime kestirmekte
glk ekiyor:
temel gze siya-
set, ulara ekilerek
hamlelerini nereye
Ebul'ula Mardin'den Sami
Seluk' a pek ok hukuk
Trkiye'de; gl hukuk faklte-
lerinde bir dnd.
da, ileri lkelerin
bir metin, hukuk devletinin k-
resel llerine uygun
zerinde, taban tabana
konumdalar?
Bunca bir tablo
hukuku olmayan bireyin dnp bakabi-
alan kendi ben de
yle kltr tarihinde kendisine
nl-nsz konu edinen
metinlere dndm; bir tarih bo-
yunca Adalet olgusunun
hisse
umdum.
Yeryz tarihinin ilk
fakat gnmze
en eski mahkeme Sokrates'in
konu edinen metinlerde
66 NTV TARiH MAYIS 2010
Platon'un genlik rn
Sokrates'in 2400 nce g-
rlen tek
Ksenephon'unki olmak zere, o dnemde
kaleme birka versiyon daha var-
te yandan, Antik Yunan'da Adalet

kavramak iin nemli
metinleri, szgelimi da Platon'a
borlu belirtmek gerekir.
Sokrates'in bize bu
bilgenin kendine zg y-
rtme biimini gstermekle kalmaz,
Adalet ne trden
iine Sokrates, karaal-
ve mahke-
me gzler nne
serer, pekala lmden kurtulabilecekken,
onurunu ilkelerin ba-
belirtir. Platon, Kriton
de olgu zerinde
Sokrates'in srgne git-
mek geri evi-
rerek lme

Sokrates'in lm Eski
Yunan

toplum
mahkemeden gereken
sonucu
Tarihin davalar, inan veya
siyaset eksenli mahkeme d .... ....... ..
Adalet'i
bize. Adalet'in yerine
ve her durumda
maniple serveni...
dnemine
uzanan izgide,
izgisine mhrn dava-
larla Dinsel Erk ile, Kilise
bklmek istemeyen
dogmatik bnyesi ile bilim
ya da din bilginleri
Galileo'nun ucu
Brecht'e dek uzayan bir
lkesi'nin Tommaso
ona destek
Toplam 26 kesintisiz
ve hapse teslim >'U"UC:,Hll
mahkemeden mahkemeye ..
kilise laik
bir
oynayarak lmden kurtulan bu
celse ibret
doludur.
Galileo ve Campanella, bir
Giordano
ve Savonarola ise dnemde,
mahkeme srelerinin sonunda
Btn
tarihinin en kirli, belgeleri
bugn.
bunlar
benzeri olaylar
drtdrtlk
Toplumunda ve
Mansur gl-
r.-_.""'- dikkatle Ocak,
Lutfi btnyle
gsterir.
Molla
ya
Mehmed Efendi'nin
. ykleri de
Massignon'un Mansur ze-
dava srecinden de
bu rneklerde.
belki de, inan eksenli mahkeme
ne trden simetriler ortaya
belirlemeyi hukuk tarihilerinden
Modern Zamanlar, Dreyfus
dan bugne, Adalet'in Yetke
dan Toplum'un
iyzn
gsteren tarihini
ieriyor. Bir temel farkla:
ve bazan
Ediyorum'da gibi), bazan
ok gecikmeden (Koestler'in Moskova
mahkemelerine gibi) devreye
girdikleri bir bu.
Daha nemlisi, Dostoyevski'den
Kafka'ya, Gide'den Camus'ye bir
yolda "su ve ceza" mphem
ve bir "Dava" "Ceza
Kolonisi"nin Adalet'in
yerine gre , her
durumda maniple
serveni, Sokrates'e dek
bu Mahkeme
bu ynde di-
Jacques-Louis David, "Sokrates'in lm"
tabloda (1787) kamak yerine lm seen
Sokrates'i az sonra zehir iecek olsa da
dimdik, devam ederken
yemez kimse. Peter
sorgulayan
Ernst von Salomon'un
Sorgulama, taban tabana iki
gcn okur
nne sere n Bunlara,
dilimizde Fried-
rich Adalet'in
"kendi kendine adalet
ma" ekleyelim.
hisse
szettim. Platon'u, oku-
nl tutanak-
didik didik insanlardan bir
lkenin yasa
umulabilir mi?
Sorup, ekiliyorum.
NTV TARiH MAYIS 2010 67
Kita


uyuyan bir
gzellerne" diye kitapta, sylentiler
bilgi olarak sunuluyor; belgeli ise
YILMAZ
Kaybolan ikonalar
E
rsin a-
son
ortaya nere-
deyse "belediye diye
trn bir
Resmi
idarecilerinin ve
idari
gvenilir
YERALTINDAKI ISTANBUL
dneminde
sanatseverler ve din

dini tasvirleri Kapadokya
ve Trabzon'a
Yazar bu sayede
eserlerin gnmze
sylyor ama bu
iki blgede de
ikonalardan hi rnek yok-
tur (S. 22). esas
Belediyelerin
kendi dnya

bu bilim

vermesi
lanmasa da kabul edilebilir.


Markianos Barletta'ya
gtrlen heykel Byk
Ersin Kalkan
Konstantinos'un heykeli
istanbul
Belediyesi
254 sayfa, 30 TL
5. hkm-
Markianos
dair bir
(S.23).
Ama sorun bu uygulama
ta kendisi. Kitaplar ve kali-
tesi gibi teknik konularda gayet
takdirini Fakat
bilgi dzgn ve
Trke vahim bir
manzara gzden gei-


Bizans dilimiz-
deki bir var. Ama
bu kitapta zel isimlerin ve Yunanca keli-
melerin bir yok.
da nadiren "Theodius" ,
"Theodosius", "Theodosyus", "Teodosios"
gibi.
Karagmrk yerine Vefa Vefa sem-
tinde bir yoktur. Muhtemelen
halen takip edilebilen
Karagmrk'tekiyle (Sayfa
20).
68 NTV TARiH MAYIS 2010
Saray Yazar "Tabii Sultanahmet
Camii ve evresindeki etmek
iin Byk nemli bir blmn
durumunda diyor. Maalesef
sayfalarda gibi, bu
saray daha Bizans dneminde byk l-
de Sultanahmet Camii'nin
yerinde vezirlerinin
bulunuyordu. Cami ancak
ve zerine olabilir
(S. 24).
Saray iinde saray Mangana, Byk
iinde yer alan kk bir saray
Zaten ilerleyen sayfalarda
bir sarayolarak Mangana Sara-
bugn Marmara
Denizi'ne bakan
bulunuyordu (S. 26).
Zifaf
bulunan
belki Byk Saray ile ilgilidir. Ancak sa-
at dzenleyip
at

hangi blmyle ilgili
bilinmemektedir.
olma ise bir
sonucu ortaya
rnyor (S. 36).
Roma Bizans Eresin Crown
Hotel'in iindeki Roma ,-,v."", ,,,,,,,
ait bir hamam
malzeme Erken Bizans'a Ca.UC!HC,"U.H
bir Bizans (S. 39).
Mozaikler nereden geldi H.Ll'''-'''.''-'
Mzesi'nin mozaikleri bir tren
ait Bunlar bir avluda
(S. 41).
Sahneler Mozaik
Mzesi'nin mozaikleri
"vadileri, LC"llUdl
Bunlar Ge
Erken Bizans
gnlk hayat sahneleri idi .... Jd"U"OlCl

herhangi bir emare yoktur (S. 45).
Hangi kilise tekke
tarihi Dukas'
gre, fetihten sonra tekkesi
getirilen Mangana
semtindeki Aziz Yeorgios
kilisesiydi (S. 46).
Zoe,
'na Bizans dneminde
hanedan yesinin
(S. 49).
d-
Bizans Hippodromu'nun bulun-
denmesi tamamen
ibarettir. Hippodrom' daki at
son d-
alan
0'11"1""'" ise bu alanda at ticareti yapar-
devlet
"1C;"""'" benzer isim
idam
lC.lJ<"lJIUC, idamlar bugnk Sulta-
havuzun yerinde
. 19. ikinci
kadar evlerden bir
idi. Bu evlerle dolu
birok (S. 58).
oda Yazar, ev-
bulunan bir var-
bahsediyor. Bu civarda
su siste-
tneller birok ya-
LH. Ama son restorasyona
dair raporlarda
bulunan bir odadan
bahsedilmiyor. Bu bilgi
byk ihtimalle bir anlamadan
(S. SI).
Karalanan Teodora Laleli
mekan, gibi
Bizans dnemine aittir
ve stteki han ile Bu mahzenin
Bizans dneminde bir randevu-
evi ve (yazar
kralie
evlenmeden nce burada ise
kt bir hikayeden teye gitmez (S. 82).
eserleri de Sonszde
yazar" ... resmi tarih ve ideoloji,
ve Terakki'den bu yana kalan
izlerin tarih zinciri iinden
uygun Listenin
ise Roma ve Bizans dneminden
kalan eserler yer Bin bu
topraklarda ylece duran bu eserler
manca bir bir iinde byk
oranda yokedildi. Hi olmazsa
diye bu ver-
dim" diye bir yoruma yer veriyor.
Bu ifade Bu eserlerin
byk oranda son bir
bir ideolojik
sylenmesi komiktir. lke-
miz bir Roma Bizans
eserlerinin, bir eserlerinin
ve bunun
iddia eder. Sanki bir dnem

tur. Cahilce ve hi gzetmeden
Bizans ve kltr
(S. 249).
Hi herkes yerle il-
gili yazabilir. bulursa
da Ama
belediye Kltr
bir kurumun bu tr
byk talihsizliktir. Bu
hi uzmanlara
raporlardan sonra
belediyemizi bugn
durumlardan
GMRKOCLU

Isimsiz surlar
Bir Ama
grlenler
en ufak bir bilgi

I
lk
bir

Bu nedenle,
normal olan,
nce
kri
nin
Ama kitapta
yle bir eksik
var ki, bu ko-
nuyu geride

Hibir grn-
t



Selim Seval
Trkiye
Kltr
182 sayfa, 50 TL
herhangi bir bilgi veya neresi
dair bir yok. Sadece
aralardaki blmlerin genel bil-
gilerin var. Bir de
sonunda yerlerin
bir plan bulunuyor. Ama plan
sanki zmsz bir bilmece. Birok
raf noktaya
bir bir sur veya bir me-
neresi ancak
surlar konusunda mmkn.
olan
ynne gelirsek, bir noktaya dikkati e-
kelim: Gnn birinde
bir yapmaya
karar veriyorsunuz. Bir tane hava
olmaz genel
yryen bir bir gnde
turlayarak
Bari kitaba
bir okur, baka baka
Bu belki bir
rehber olma yok. Ama sanat
da Daha 'rok, siyah-beyaz
olur sanat
rn. gibi bir mimari
ve tarihi miras, daha fazla
zen ve emek hak ediyor.
BnyadDin
NTV TARiH MAYIS 2010 69
Kitap
Big Bang'den Byk

izgiyle tarih
54 boyunca
Smerlilere


Sargon" M
2370.
200 MilYON NCE GNEY AMERiKA AfRiKA'DAN
vf
Evrenin izgi
Tarihi
Larry Gonick
eviren: Okyayuz Yener
Derin Kitap, 350 sayfa, 40 TL
ocuk ve tarihle
ilgili bir
zenle
bir izgi roman.
T
arih ve bilim izgi ro-
man olarak sunan Larry Gonick'in
bir eseri ilk defa Trkede. Bir seri
halinde kitap-
lardan ilki, evrenin Byk
dnemine (M 356-323) kadar
olan sreyi Yazar, dnya tarihini
bulunmaz bir mizah kaleme
Bir kitap
okuyan dinozorlar,
usulca dua okuyan rahipler gibi komik
kareler var. Larry Gonick,
kendini Harvard niversitesi'nde
bir profesr olarak Bir zaman
makinesi icat eden Gonick, bu sayede
tarih
mjdeliyor.
Sopalar ve Nehir lkeleri,
Eski Ahit'in Bir Blm, Beyin ve Bronz,
Kim Bu blmler geliyor.
eviri de
"Ben kendime
gelecek ile ilgili nemli kararlar vermek
iin gereksinim bilgileri ge-
tirmeyi grevedindim, st
kurtarmaya
M 600'lfRDf DfNiz YOLLARI TicARfT GfMilfRi ilf
Fetret devrin n
. ..
ynzn
D
imitris J. Kastritsis,

Devri (1402-1413)
Bu zgn eser,
sisteminin perde
dirmek iin iyi bir
Osmanhlar
belki de bir ders
1600'lerin dek, evladiyet
dikeyolarak babadan >'."'rH"-0fJ
ynteminden
(tahta,
204 """'A"""'"
Oysa 1617-1918 ekberiyet
1617'de len Ahmed'in
mecnun
oturtarak ekberiyete yol
herhalde fetret devrine uzanan tarih
trnden yoksundular ve yeni bir


lerdi.
Yine ne
ki 1413-
1617
dnem, askeri
zaferler,
zen-
ginlik ve
1617-
1918 ise

grnt-
leri Dimitris J.
evrede 14, ikinci eviren: Ayda Arel
Kitap
evrede 22 padi- 237 sayfa, 25 TL
da

Kitap, Ankara
Grnm, ile Mehmed elebi
Kalan Anadolu, Emir
Mehmed elebi Kalan
Emir Sleyman ile Musa elebi
Kalan Rumeli, Musa elebi'nin ui:U.l;:llldll
ve Sonu, S,lV"'UIJUl
ve ana U""'-'''-'''U
belgeler, nmizmatik ve
bilgileri, vekayinameler, edebi "-""l1ru",,,,.
eserleri ve incelemeler
gn kaynaklara gndermelerle
Necdet

385 sayfa, 20 TL
Kemal arpat, 19.
sonund n 12 Eyll 1980
I
darbesi e kadar olan srede,
ordunun siyasetle ele
alan, da a nce
makalel rini bu kitapta biraraya
getiriyor Prof. Karpat, bu
makalel re
a, Trkiye'de askerin
siyaseti her zaman iie
bir belirtiyor.
Tarih en Suluova
Elma Tj knik
363 say a
....................... ........................................ -...............................
Devlet
ve Sulu va
sonucunda
ortaya kan kitap, ilenin
an gnmze tarihini
ok zel belgeleriyle birlikte
inceliyo dnemine
ait mali elgeler, arkeolojik
resimler
de iere blge bilgi edinmek
isteyeni r iin iyi bir referans ve yerel
Osm nb Devleti'nin
Nede leri
Tcca zade Hilmi
n: Ocak
Libra Ki 178 sayfa, 16 TL
tezi olan kitap, dnemin nl
Tccarzade

(1880-1 f 60) ve
dnemi nlatan bir

Balkan sonra
seri
iin yaz makale geliyor
illet, Milletin Hata/an
ve Mille in Kusur/an). Metinlerin
transkri siyonu da bulunuyor.
SATAN
ve dnya
nl tarihi Suraiya
Faraqhi 'nin bu
1540'lardan 177 4'e kadar
sre. 1683'te Viyana
bozgunu ve
da felaketli
gzyle Pasarafa
inceliyor. Yazar, tmyle
kaynaklara iin,
yer vermiyor,
her
vurgusunu
Sekiz blmden
kitapta olarak
drt tarih ele
1560, 1639, 1718 ve 1774.
Temel kaynaklardan olan
Mhimme Defterleri 'ne
1560'tan itibaren
1639
Safeviler ile
gelen
bir dnemini temsil
ediyor. 1606 ile 1663
da Avusturya
ile bir
ANI
sona eren
srecin tarihi ise 1718.
1774 Kk Kaynarca
ile bir felaket
dnemi bu
drt tarihte
dnyayla
Kitapta

tacirler,
beylik
ve prensiikler inceleniyor.
Son blm ise, seyahat ve
ilgilenen ulema
ile Trkesini
okuyup yazabilen
Asya ve Avrupa

bilgi zerinde

ve
Dnya
Suraiya Faroqhi
eviren: Berktay
Kitap
377 sayfa, 35 TL
duruyor. Kitap, Evliya
I;)lebi 'nin Avrupa, Piri
Reis'in Kuzey ve Gney
Amerika, Katip elebi'nin
ise ile ilgili
bilgilerle sona eriyor.
Dilek Tekkanat
Hitler'e Mektuplar
Henrik
Yksek Mhendis Mektebi'nden
Teknik niversitesi'ne:
eviren: Deniz ikizler
31:2 sayfa, 19,50 TL
Bir yks ve
Ruhi
Yem 168 sayfa, 15 TL
1943'te Yksek Mhendis
Mektebi 'nde tamamlayan Prof. Ruhi bu
kitapta okulunun tarihine ve orada
1936-1946 dnemine tutuyor. Yksek Mhendis
Mektebi'nin istanbul Teknik
niversitesi'ne
dnemi ve buradaki
fakltesinin
Bu
iin, eski
hocalar ve
temasa
Kitapta ve
karikatrler de var.
Kitap, Adolf Hitler'e '1924-1945
mektuplardan bir derleme.
ele geirilip Moskova'ya gtrlen bu mektuplar,
Henrik Eberle'nin Rus inceleme
sonucu 2007'de Almanya'da Alman
Hitler'e mektuplarda
gn politik
strateji nerilerine kadar birok
konuya rastlamak mmkn. Irk
nedeniyle
ok sert
bile var. Tarihin gndeminden
neredeyse hi eksik olmayan
Hitler'i ve o dnem Alman
ideolojilerini daha iyi
anlamak isteyenler iin
bulunmaz bir
Kan ni
Okay
Tima
288 s yfa, 10 TL
Cumhuriyet (Trk Mucizesi)
Turgut zakman
iki Darbe
ilgin Zamanlarda
Prof. Dr. iskender Pala

Aynadaki Tarih
Komplolar, Suikastier,
Provokasyonlar, isyanlar
Erol Mtercimler, Alfa
672 sayfa, 25 TL
Dersimiz: Atatrk
Turgut zakman
Bilgi Bilgi
440 sayfa, 20 TL 112 sayfa, 5 TL
256 sayfa, 13 TL
NTV TARiH MAYIS 2010 71
Sahaftan

yeni
Trkiyeinin
temsil edilmesini
Selim Bey, 1925
1
te zeybek
yeni bir verir;
buna dair bir de
B
eden tarihinin nemli
ismi Selim Tarcan, askeri
okuldan mezun olduktan sonra
yapar. 1908'de
Milli Olimpiyat Komitesi'ni kurar ve
1923-27 genel ya-
par. Olimpiyat Komitesi'ne
seilir. Ekim 1908'de ilk jimnastik okulu
olan Terbiye-i Bedeniye Mektebi'ni aar.
1909'da Stockholm'deki Kraliyet Yksek
Beden Enstits'ne gn-
derilir. 1910'da mezun olup yurda dner.
MaarifMektepleri umumili-
(sonradan Genlik ve
Spor) ilk defa onun
29 Nisan 1916'da ittihad
Spor Kulb'nn (bugnk
Fenerbahe
Cumhuriyet'in
sonra
kurar. Ordu milletvekili
olarak da grev yapan Se-
lim Tarcan, 58 tane
de kitap kaleme
\'. ';.
resimlerde iftler geleneksel
ve modern zeybek oynuyor.
len redifler Bu as-
kerlerin hemen hepsi de am blmesi gibi
iri zeybeklerdi. Yeni Kale ve Kadife
Kale'de ordugah kurdular. Gndzleri
talim geceleri yakarak
zeybek oynuyorlardL bu seyrine do-
yulmaz merdane o zaman
ve hayran Harp'ten
subayken
zeybeklere ve zeybek
ilgi duyan
Selim Bey
diyor:
. !
sonra drt sene kal-
Her
Denizli'de, Manisa'da
Akhisar'da delaletiyle
efeleri ben de
na taklide

mteakip
terbiye-i bedeniye tah-
siline
milli ok kuv-
vetli buldum. Halk "1313 (1896) senesin-
de Yunan aleyhimize
Ben de o
zaman henz mektebden
zabit ve
memur Her
tarafta oluyordu.
Manisadan,
Denizli'den ge-
72 NTV TARiH MAYIS 2010
.r: L
LD --

. .!..'-l.: ...
J
Yeni Zeybek
Mecmua 3
Muharriri: Terbiye-i Bedeniye
Umumisi Selim
istanbul, Vatan 1926.23
sayfa, Resimli, Notall.
ve fazla
ehemmiyet verdikleri-
ni grdm ... Orada
karar
Vatana avdette
ilk milli

olacaktL"
NEDRET
"1916'
metod dahilinde ve sonu
muayyen figrleri olan bir zeybek
vcuda karar verdim.
iin evvela zeybek trkleri iinde
Zeybek" trksne
daha bir beste SI
da 9/8lik bir dans vcuda
Selim dedim."
Bu eserini 12 Ekim 1925'te
Atatrk'n da oynar.
Bey Mecmua
"Yeni Zeybek
bu

"1925-13 gn
Reis-i Cumhur Gazi Mustafa
Hazretleri Muallim
bini Gazi
ezhar olunan arzu zerine
bedeniye umumisi Selim
Bey talebelerinden Mu
birlikte tertib ve ihya
Zeybek
Bu o kadar cazib ve
manzara idi ki sahneden
an mmkn
Bilhassa Gazi
mahzuziyeti ehrelerinde
yordu. Oyunu tekrar
diler. Mteakkiben
davet edip
S B ey' e iltifat
Yen'
zetesinin 76


[
Kimlik
Mcadelesinde
Alevilik
[
Demokrasinin


ve
Din
Kimlik Mcadelesinde Demokrasinin
Alevilik
Kuran ve Din
Gere/fi i
9.
3.
[ Fatih ve Fetih



Fatih ve Fetih
9.
Osman
lO.
Mslman
Olduk?
teki Tarih
3. Bash
ve Bilim
iyel Tl
9.
26. BaskT

Ahlak ve
IIJ
9. Baski
] (


JV
<).
Seyahatname: Trabzon 1843
Zigana geidinde lmle dans
Asil gezgin
Robert Curzon (16 Mart 1810 ..
2 1873) ingiliz bir seyyah,
diplomat ve Anadolu'nun
Rus
bir Armenia
seyahatname 1854'te
Londra'da Visits to
the Monasteries of the Levant
bir kitap
.. .
Armenia:
A year at Erzeroom, and
on the Frontiers of Russia,
Turkeyand Persia
Robert Curzon
John Murray. Albemarle Street.
Londra 1854, 249 sayfa
2
tm
sonra
Trabzon'a iin ge-
mem gereken
Kiamili (Kamil
mu iin herkese hitaben bir
emir ufak tefek birok
verdi. Bunlara ek olarak,
bulunan bana bu diyar-
larda gnlmce hareket etme
20 hizmetkar
her kyde
oluyordu. Bunlar
kolaan etmek, temizlemek, bizleri
kurtarmak gibi
Bizi bir sonraki kye teslim
etmeden Bu
kyller, bir erkes olan
"kama" Bu hem bir ara
74 NTV TARiH MAYIS 2010
Btn gn uurum zerinden neredeyse
srnerek savrulan karlar ve akan sularla
Birka kyl balta ve iplerle geldi.
hem de bir silah olarak ok
bir de ama bir tfek
Gzel bir sahip bu tfeklerin
mesafesi 400 365 m)
buluyordu. ( ... )
Sonraki gn, 28
geidinin (bugnk Kop geidi)
da Meymansur (bugn Erzurum
ky) denilen kye
her mevsim korkun bir
yer ama zellikle kt. Sadece birka
gn nce geilebilir hale Yol
diye, kervanlardaki binlerce at
kar yznden zerinden
bir bir ( ... )
7'sinde (Ocak) Zigana Geidi
iindeki Maden denen bir yerde
ok zor bir duruma Zaten btn
gn uurum zerin-
den neredeyse srnerek savru-
lan karlar ve akan sularla
duk; ilk geilmez gibi grnse de
btn bu engelleri
bir Birka kyl baltalar
ve iplerle geldi ve zorlukla
ayakta durulan uurum da-
yolda temizledi. Bazen
ancak geirilebiliyordu.
bir dikkat sayesinde
kimse Benim
bir grup gayretli ve
Birbirlerine
tunuyor ve
buzda deliklere sokup U".U"I'uc;,,,-
rini Sonunda ucunda
bir olan bir geldik.
sondaki kadar
zun bu keskin
Bir en
havaya
d. En sondaki ise uurumun
rinden direklerine U"i,''i"C<'" ""
izim olmadan bu
etmem ok zor, altlmda
60 m)
( ... )
Ve bylece adeta
rek, 15 gn sonra 10 Ocak'ta Tra
ucuna
nmde uzanan mavi denizi
11'de Karantina istasyonundaki vU"ILlU"

ii
AHMET iNSEL / MICHEL MARIAN
Ermeni Tabusu
zerine Diyalog
Bugnn 165 sayfa
ittihat ve Terakki ynetiminin
olarak
Michel Marian'la bunu
bir su
olarak niteleyen Ahmet Insel, Ermeni
sorununun btn cephelerini, dn
ve bugnyle ele
JUDITH HERRIN
Bizans
BIR ORTAAI; IMPARAlORLUGUNUN

eviren: Uygur
Tarih, 494 sayfa
AHMET DEMIREL
ilk Meclis'in Vekilleri
MiLLI MCADELE DNEMINDE SEiMLER
inceleme, 272 sayfa
SHIRINE HAMADEH
Sefa
18. ISTANBUL
eviren: il knur Gzel
inceleme, 399 sayfa
GERAUD POUMAREDE
Seferi'ne Son
YENIAI;
eviren: ismet Birkan
Tarih, 788 sayfa
CEMiL KOAK
TRKIYE' DE IKi PARTiLi SiyAsi SiSTEMiN
YILLARI (1945-1950) / CiLT 1
ikinci Parti
inceleme, 976 sayfa
Dersim Raporu
Bugnn 304 sayfa
Orgeneral izzettin
ve
tarihi tam olarak bilinmeyen
ancak "gizli", zel" ve
sadece 100 adet
Dersim Raporu, Trkiye tarihinin
birisi olan Cumhuriyet' i n
Dersim
bir bilgi sunuyor.
Genel t 212 496 i O 50 f 2 12 551 30 13 e punto @ pu ntok it a p .co m www. p un tokit a p . c o m

Milas 2 Antalya Merkez 3 Bilecik
4 Fatih 5 Mersin Silifke
Gzemli Arap ve
g n aziz Pavlos'un yeri
B
i n derinliklerinde
byl
bir

yere Arap Avlusu denir.
bi , yredeki

havarilerinden biri olan
Aziz Pavlos'tan onu
iin Gen Pavlos
Blgeye, 7. Sina ve
Arap kaan
Bu bilgi , bahsi
geen Arap resmine destek
olarak grlebilir. 10.
Latmos evresinde
bir dizi ve Stilos
bunlardan biridir. 10.
tarihlendiri lse de

halindeki 9.
Bergama

Gen Pavlos, anne ve
lmnden sonra
Ske Miyus kutsal
inzivaya
ekilir;
Latmos
Meryem'e
bir sekiz
ay Sonra da bir
"stili!" (stun zerinde
meditasyon yaparak
olarak
12
Stilos
gelir. Bir ara
da, geri dner ve 1 5
Kendi
bir yer Tarifle
bulunmaz. Buraya en
olan kynden
bir ahr. Hem de yorucu bir
Bahar sein, Latmos
yaz bezdiricidir.
kynde, gl Kaya
PanEiyon'un sahibi Muammer Bey. hem
yerel rehber bulma konusunda hem de
her trl size
olacak
GPS: 37" 32'32.82" N - 27' 27'48.95" E
955'te lene dek burada
tamamen harap
durumda olan iindeki
kilisededir. Trk blgede
ele geirmesiyle
terkedilir. Burada en
son '1 222'de bir
biliniyor.
NTV TARiH MAYIS 2010 77
HaBuDiyar


Az bilinen ama bir kent
K
arayoluyla kuzeyden
Antalya'ya giden
bu antik kentin hemen
geer ama farketmez.
Anayolun 1 kilometre ierisinde,
haketmeyecek
zenginlikte olan bir yer
Belki de gzel
iyice
heyecan,

noktadaki grlmesini
engeller. Kent bir vadi boyunca ve
iki tepelerin
zerine
olarak Roma dnemi
78 NTV TARiH MAYIS 2010

Helenistik vadi ve
tepelerin st kesimlerine, Roma
dneminde ise
arkeolojik izlerden
muhtemelen
b,ir deprem sonucu byk hasar
ve
ren yerine girerken,
neredeyse
Roma
cl nemine ait
geeceksiniz. bu
kemerli halk
buraya

bir
daha var. Grnen
neredeyse drtte ,
nekropol Buradaki
lahit
mozole denen mezarlar.
kent kuzey taraftaki
tepenin ve stnde
yer
Dedik ya,
bir yer. Byle
bir antik kentte
izi dahi gnmze
Ama erken dnem bir kili
bouleuterion (meclis i
ihtimali olan bir
dikkatli bir gz
farkedilebilir.
Nekropol
N . 30" 28'34.84" E

Makus talihin yer


en nemli
dnemelerinden
olan 1. ve 2. inn
muharebeleri ilkokuldan
beri bizlere
Fakat buna
bu tam
olarak nerede, ne
cereyan bilmez.
Bunlar sadece birer
hikayesi
olarak Metristepe,
inn muharebelerinin
en
ok stratejik
bir yerdir. Yrede tepe
var ama en hakim
konumdaki ykselti
Zirvesinden
Ktahya,
Bozyk blgeleri
Bu zaptetmek
ve elde tutabilmek iin Trk ve
Yunan kuvvetleri ok
etin mcadeleler Bir
gecede yedi defa el
Mustafa 1 Nisan
1921 'de ele geiren ismet

Metristepe'nin
tam zirvesinde bulunuyor.
"Siz orada
milletin makus talihini de
yendiniz" diye yazar.
Bugn tepenin tam
muharebelerde

grkemli bir var. Sadun
zel , Ruhi ve
zyksel 'in
rn olan ve
evre dzenlemesi 29 Haziran
1975'te
yolu boyunca
panolara ve
tepeye
Metriiitepe kynden
planlar
sayesinde, bu
muharebeler
konusunda bilgiler
Arabayla
o an
iin dikkat ekmeyen kylerin
o dnemde ok nemli roller
da
ve tal'ih canlanmaya

Yerel
ok zor. Bu yzden en iyisi ya kendi
ya da taksiyle
gitmek. aylarda yol
olabilir. Bu yzden tepenin
Metnstapo kynden yrmeniz
gerekebilir. ok fazla insan ziyaret
et miyor, o yzden tel rglerle evrili
Anahtar
kydeki bekide veya
GPS: 39' 55'48.84" N - 30 ' 10'33.86" E
NTV TARiH MAYIS 2010 79
HaBuDiyar
::=:.:-:..:========::::::-
POLYEUKTOS



I
stanbul , zengin tarihini
esere ev
yapar.
bir btn grkemleriyle
kendilerini bize gsterir, zamanla
Ama yleleri
ki binlerce defa
olsak da "bu
da neyin nesi " diye
Fatih'in
geidinin hemen
Aziz Polyeuktos Kilisesi 'nin
byledir.
Kiliseye veren
Polyeuktos'un Kuds'te veya
Kapadokya
bir asker

iin 251 senesinde
Bu kiliseyi onun
anne ve
baba imparatorluk
slalesinden gelen Anikia
iuliana bir
Kilikya'da

6.
Ayasofya'dan
hemen nce

Dnemin Bizans
imparatoru iustinianos ve
TE,odora'yl a hi iyi geinemeyen
bu dindar ve kltrl
onlara dzenlenen bir
tahtan indirme bile
Son anda
bu hareket
bugn Sarahane'deki istanbul
Belediyesi merkez

hapsedildi.
bu dnemde, hemen yandaki
alana bu kiliseyi
Birok Bizans
iin,
ama orlada olmayan
1960'ta bir
temel eseri
ortaya en heyecan
KALE
verici
Bizans bahsedilen,
kilisenin yazan bir
Bu sayede
Aziz Polyeuktos Kilisesi
ilgintir ki , 11 .
itibaren kaynaklar
bu daha az bahseder,
ise hi bahsetmez.
Bunun istanbul'un

dnemde (1204-1261),
talandan bu da
yatar. Kiliseye ait iki
payenin Venedik'te San Marco
nnde, bir stun
da Barselona Arkeoloji
Mzesi'nde sergilenmesi bu
delillerindendir.
GPS: 41 " 0' 50.84" N " 28" 57'11.
da var ama, Mezgit
Kale en
etkileyicisi.

C
... adece ismini duyarak
)
buraya geleni byk bir
srpriz bekler. Orlada ne
bir kale ne de byk bir
Onun yerine Kilikya
en
en etkileyici
biri
sizi Herhalde
bu kadar iyi

"kale gibi
deyiminden mlhem bu
isim Sekiz metre
ykseklikteki 2. veya
3. Roma dnemine
Mezar sahibi

hibir
bilgiye
sahip evrede grlen
ve
bir zamanlar burada
bir iftlik gsteriyor.
Tahminen bu mezar da
sahibinin parasal gcyle
ilgin bir
da, podyumun yan duvar
zerindeki phallus (erkeklik
Son
kadar yrede devam etmekte
olan bir gelenek Evlenmek
veya ocuk sahibi olmak isteyen
buraya gelir, dua eder,
adak zamanlarda,
muhtemelen ok biri bu
kabarlmaya zarar verici darbeler
indirerek, Anadolu eserl eri
tahribat tarihinde neden-sonu
yeni bir sayfa
GPS: 36 ' 28'22.70" N ' 34 " 02'04
..
DENizLER KiYABEvi

TAVAN GELENLER
M"s
-;;:
\ .. 1 / ' , .
(
" I ' . /
'. _ ' . _ _ - i
, - .... .ii . r . '
,/ i .. .. - - . .
i . i 1. / / " " . /'
v \/ . ./



H- 1<1

Magaz "
Iltl
.... . "- .

. . INKlLAP
MigroS
"'"


iSTANBUL / "i' M
, erkezYenibosn .". INKILAP .
", S"k,,; ". ; -" A",keo"ol;,,"m - ," A",'h;' M" - KITABEVLERI
. .' Carrefour. 'ii' . 'ii' C .
/ 'ii' Tesco Kipa Balova L.event Metrocity 'ii' Maltepe
ornova BURSA / d', C e (Yeni M -
" arrefour ANKAR .".' agaza)
A / 'r
FEZA KRKOCLU
<iflih
,\Im: 1 r \( ,.
.. i ... 102941 Ma.- lO.Z9U .. I. , -
M I k
, E k' ,...... ........ 720.59 72059 ...
e e ten me e =- 7
o
"8s:! ' :.:v 11 .
I
_R : '-3849 8849
;)\i, : 3S? -" :.
o) : ""'_ ...... el
S
bys salon, zellikle t .. , K_' . '0'""""'" ... ,
ve sahneyi evrele- i \ ";:';'ELEKsYNEM'A"Si"'-"
tUm dnyada film yen ereveleri, L N' ()i. 'l. i ;) 'i - !
gsterirhleri tavan sslemeleri BALKON! N' 04\1, i ,,:, !
kurulan sinema ve enine olarak ; k u \ BALKON \ .
salonla oldu. 1908'e 875 i un,tI,"" 35 ;
::'-' '''''-''''-'''' . i
gelindi inde ilk
sinema Sigmunt
Weinberg ara-
"Pathe" ok
unu bir konuma oturdu. 1945'lere
Oryant , Santral ve iflas eden
izledi. mecilerin sinema
dnemi, de son sinema 1958'e kadar
Reks Bu tarihten
93' buldu. sonra Belediyesi'ne ve
Cumh iyet dneminde de Emekli geen bina,
salonla devam etti, sinema "Emek" olarak
1924'te ya
Sokak't , Cumhuriyet'in Bir yandan elit bir
.1
'daki ilk yandan Amerikan
'Melek' gsterimler
ni, perdesinin her iki yapan Emek'te ilk film, Gina
bulunan melek figrle- oy-
lan bu sinema, 1958'de En Gzel
'1Emek olana kadar "Melek" 1950'ler de
ismiyle Bezemeli yksek "Byk Caruso", "Denizciler
4uvarla grkemli perdesiyle Geliyor" ve
si emalardan bu gibi dnemin en popler m-
zikallerine de yer veren sinema;
1952-1953 sezonunda "Rzgar
Gibi Geti" filmiyle re-
1958'de ve
filmlerine ..
"Bisiklet "Beyaz
Geceler", "Fakir Ro-
gibi filmlerin gsterim-
Ieri 1959'da
Sever", "Gurur ve
ras", "Krallar nde Gider"le
United Artist'in filmlerine
1962-1963 sezo-
nunda 15 hafta sreyle oynat-
Hikayesi",
Emek tarihinde
1968-1969'lara

mesi Turgut geti.
1969'daki filmi
Sinema tarihi, tarihi sinema
Cumhuriyet dneminin ilk
Melek' in orijinal
salonu, ilan ve bil etl eri.
ay boyunca gsterimde kal-
1975'e
ve Sheyla
geen 80'lerde televiz-
yonun sonucu
bir bir
sre i<;inde olsa ticari
karate: filmlerine yer veren
sinemada, 1987-1988 sezonun-
da, "Hakkari'de Bir Mevsim",
Bandosu" gibi Trk
filmleri yerini Emek, son
20 boyunca
Festivali'ne ev

iinde tadi-
latlarla orijinal halini yitiren
bina, son zamanlarda kimile-
rine gre bir kimilerine
greyse bir koruma projesiyle
gndeme geldi.
R. Serta
NTV TARiH MAYIS 2010 83

Kastamonu
Srlen hediyesi
Anadolu'nun ilk lisesi Lisesi, 125.
kUtlUYOL kalitesiyle Trkiye'nin
biri olan okuL. kccdar 10 binden fazla mezun verdi.
K
tahya'da 1836'da
Abdurrahman
Nureddin eski
vezirlerden Ali
da k:onu-
mu sayesinde iyi bir
grd ve ihalesi memur-
mutasar-
II. Abdl-
hamid 1882'de onu sadrazam
Bir isyana
ynnde sylentiler
yznden 70 gn sonra g-
revden ve 1882'de Kas-
tamonu valisi oldu.
19 Ocak 1883 tarihli Kas-
tamonu gazetesinde Abdur-
rahman anla-
"Geen
31. Cuma gn Vali Abdur-
rahman vilayet merkezi
Kastamonu'ya
dular. Resmi btn
ileri gelenler, adliye
ve memleketin
sekin


Bu tayin
(veya srgn)
Kastamonu' nun
kaderini de-
fevkalade
nem veren buradaki
grevi bir
devrimine imza Askeri
mektebi,
darlmuallimin
okulu) ve sanayi

Kastamonu idadisi .
ise Anadolu'nun ilk
seviyedeki okulu olarak
geti. Temeli 20 Nisan
okul
iin gereken
halktan gelen

1886'da
1894'te yedi
1892'de
maya 1912'ye
idadi iken, bu tarihten
sultan i (idadilere gre
program bir
................ . ' ....................................................................... .

ii yemek yemeliyiz?
C
em Cahit'in 1937'te
dergisine
sofra
ile ilgili bir blm
birlikte
"Bir ka davetlinin
bir sofrada,
saklamak iin
muhtelif bahanelerle ye-
geciktirip,
cesur bir sahibinin
O) bekleyen ve
hareketlerini ona uyduran
kimseleri hemen her gn
grmez miyiz?"
84 NTV TARiH MAYIS 2010
Yemek Yemesini Bilmiyorum
"Ben yemek yemesini bilmiyorum.
yapmazsam hep stme
dkerim" diye el aleme i lan etmekte
mi ina var

nndeki dilimi
Lzumsuz
pekal a
koparabi lirsin.
Muharebe
Muharebe meydan

sng gibi havada
da

-'\"

. l
-;.\
"
'.
."
".

_"\
-.}
-' r

..
i'
i
..
L
i':


-l
-'\
-' ,

(
kurumu) oldu. Fen
kuruldu;
blm de
Filiz

F
iliz

rol filmlerle

olmaz" isim
olarak
1 962'de Artisf der-
gisinin
Filiz ve Tanju Grsu
birinci seilirler. 1
1962'de sonula-
a gelen
ilk film teklifi ynetmen
Memduh n'den olur.
"Akasyalar Aarken"
filmde Gksel Arsoy ile ilk
kez kamera geen
daha film gsterime
girmeden ...
lk
Merdiveni"
filminde yine Arsoy'la,

filminde Fikret
Hakan'la, Metin
"Sahte Or-
han Ay-
Arakon'un
Tanju
Grsu'yla
O
filmlerI e
atan Filiz
iinde rol 117 filmI e
Trk
vuran oyun-
culanndan biri
(fJ
..

Filiz 1963'te
Ses dergi sinin
(stte),

Sevgili (1 964),
Akasyalar Aarken
(1 962) ve Erkek
Severse (1 966)
fi l m

....
o
o
N
' S:
<l1
C
>.


ro
-"
ol
'" :i'
;a,
g
ol
,.s
:;;
;g
....
ii
'" E:
cl>
,s
c/)
-t:
.'"
h

<l'?

'"
'"
'"
'"
85

MUiti
l
Cumhuriyet: abidesi
simge biri olan, Taksim
Cumhuriyet
82 sonra re:3tore edildi.

yks, 1925'te
Belediyesi'ne
"Taksim Cum-
huriyet Abidesi
Komisyonu" nun
milletvekili Dr.

komisyon, mali kay-
nak yaratmak iin
ve
yeterli para
Komisyonun proje,

ynlendirmesiyle yeni kurulan
Trkiye Cumhuriyeti'ndeki
heykel
Pietro
olur. 2,5
srecek iin Canonica'ya
toplanan paradan 14.988 lira
denir. ve
Sabiha Ha-
mm ile Hadi (Bara) Bey tara-
edilen evre
dzenlemesini dnemin nl
Giulio Mon-
yapar.
alan, nce meydan
olarak ama daha son-
ra su yer
Bu alan iinde defalarca
dzenlenir, Mongeri'nin
tarihe
11 metre
1:34 ton
4:5 iinde gemiyle
getirilir ve 23 gn-
monte edilir. Kaidesinde
renkli Trentino ve
Suza mermerleri
Bir mizah
Harbiye ynnde "30
Zaferi", Galatasaray
ynnde "Cumhuriyet Tr-
kiyesi" Atatrk,
Galatasaray ynnde smo-
kinli ve ile Fevzi
akmak' Gala-
tasaray ynnde ise
iki dar y-
znde ise biri
asker
bulunur.
8 1
30 bin
trenle Meclis
(zalp)
O yaz
Erbulak
Altan Erbulak
(1929-1988)
IM izah
unutulmaz isim-
I lerinden Altan
Erbulak, 1 1988'de
Tiyatro ve
sinema oyuncusu, ynetmen,
karikatrist, gazeteci, yazar ve
sunucu olarak onu.
1943'te, 14 ilk
karikatr dergi-
sinde Altan Erbu-
ocuk Sesi, Tan, Her Gn,
Milliyet,
Hafta, Akbaba, Karikatr, Tif,
Pazar, ve GmGm
g;ibi birok dergi ve gazeteye
karikatrler izdi.
1950'de Gzel
Sanatlar Aka-
demisi Resim
Blm'n bitiren
1940'larda
amatr tiyatro oyun- 1962 tarihli Ses
1957'de Dormen
Tiyatrosu'nda profesyonel
olarak srdrd. 1971'de Metin
Serezli ile evre Tiyatrosu'nu
kurdu. 1950'lerden sonra ok
filmde radyo ve
televizyonlarda sunuculuk ve

onca meslek ara-
hep ilk
koydu. Erbulak, 8 Eyll

il eriyle Altan Erbulak
1958
"itlenbik" fi l minin


tuzlu hikayesi
G
elibolu sahilinde
hem boyca mte-
nasip hem damakta
lezzet
msebbip envai
Bilhassa sardalya, ceman
gezinen musikiperver bu
keyif i hazret nameye
kulak
teknesi g-
rnce derhal yresine seyirtir.
Mbarek ve
bunca tazesini 01 dem hemen
tketmek ve fa-
kat buzhaneye
lezzetinden epey yitirir. Oysa
fingirdek tazesi
kadar konservesi de
makbul. Rumlar bu
cilvesini denizin tuzuna
bata mkemmelen
suyunu tuza
ektirip
kurulsa hem
daha salamura-

Sene 1928, haza beyefen-
di fevkalade janti Alaeddin
Kemerli, m-
badele
gzelce tuza
sermektedir. Gelibolu Kon-
serve banisi, bizzat
kendisi sardalya gibi gzellik
muhibbi iin
hem maml afiyetli
hem ticareti cezbe-
li dir. market
kuytusunda
bekleyen sardalya
kutusu zerindeki
narin resmini
bizzat izdir-
hatta bu tasvirin
fikrifirara
sebeb bir afitab peri
sylense de
bilmek ne
mmkn, key-
fiyet
Alaeddin Bey ms-
tehzi bakar, susmakla
iktifa
Salamura
raptan zahmetli;
tuza doyur,
istifte .. Byle
zahmete el kk ve
temiz, parmaklar ince,
hlya Bu tari:
r
,
insan taze demine
isabet ediyor; hem Alaeddin
konserve hem
de civar dkkanlarda hep
kimileri

byle Hani kba
purosunu bacak-
sarar derler, klliyen
yalan. Gelibolu efsane
ayniyle vaki; stelik
kutudaki resmin var,
daha latif hem naze-
nin, sardalya pembe avula-
denizler gibi
tuz terliyorlar.
Alaeddin Bey sar-
1932 senesi
ediyor, bir
de mkafat
bytmesi ynnde
Sardalya
resimleri
gese de ve

teklifteri, bu arada piyasaya
girmeye heveslenen Coca-
Cola reddediyor.
Mseccel
yor hep,
sebze meyve konservesine
giriyor, hatta ilk defa olmak
zere domatesten sala
gel gr ki bu mem-
lekette ticaretin
kavisli, kendi kav-
rulmak belki sardalyaya iyi
geliyor ama ticareti
ediyor. Netice: Alaeddin
Bey'in sardalya
nadir birka
hari kimseden zerre
grmeden tomba-
lak tuna
ithal an-
eze, frenkzml
ringa konservesine
inat halen bizim
mun-
tazam istiftiyor,
dedelerinin
tuzlu
yad
ediyor.

NTV TARiH MAYIS 2010 87
Byte
Antik Tiyatro
Postskenium
Skene'nin
giyinme
blm.
Kentin odak
Kerkides
BNY
Analemna du an
Cavea (theatron)
blmn evrele en ve
destekleyen duvar.
Sitene
Sahne.
Yanlardan orkestraya
yolu. Yunan
dneminde st ve
cavea'ya apraz konumda,
Roma dneminde ise cavea'ya
paralel ve st rtldr.
Oturma merd venier.
Diazoma (orta yol)
Proskenion
Skene'nin nnde ve orkestradan
biraz daha yksek konumdaki
sahne.
Orkestra
Koro ve
iin alan.
Cavea
Alt ve st oturma
gezinti ve yeri.
oturma
kabaca daire alan.
malzemesi
edilen
tiyatrolar M 4.
Yunanistan'da ortaya
Antik dnemde


mimari unsurlardan
biri oldu.
88 NTVTARiHMAYIS2010
A
ntik tiyatrolar
nceleri dinsel amala

sanatsal gsteriler,
Ye hatta gladyatr
sahne oldular.
dneme gre ikiye
Yunan (Helen) ve Roma.
ana orkestra,
cavea ve skene. Bu blmler
tiyatronun hangi dnemde
belirler.
Yunan tiyatrosunda orkestra
yuvarlak, Roma tiyatrosunda
dairedir. Cavea, Yunan
dneminde daireden
biraz daha byk; Roma
dneminde tam daire
Skene, Yunan
cavea'dan kopuk,
Roma
edilir. Fakat birok Yunan
tiyatrosu, Roma dneminde

Efes (Sel k,
antik kentine ai tiyatro
Helenistik dnemde in a
ve Roma dne inde
elden Her iki
dnemin mimari zelli
gsterir. 24 bi
kapasiteye Roma dne inde
ama Yunan nemi
olarak d . reden
byktr. daire
Roma dnemine ittir.
HALi L i NAL.C i K
-anda
Lot;'n;n Ariinore Moetia.
Sergi Pierre Loti
de Sion Lisesi,
Haziran 2010
her gn 10.30-18.00
Tel: 0212 2191697
J
Ulien Viaud, Loti takma
byk
yani Pierre Loti. Pek o-

bu sadece bu-
nunla izimdeki
da ortaya
az bilinir bir gerek.
Henry Meriod'nun bir
"Victor
Hugo' nun resim
gibi , Pierre Loti de
yazarak
bys
bysn
bugn byk
ressamlar yer
sz olsa
gerek.
ocuk ressam
Marie'nin atlyesine
1864'te "Bay Pig-
mailion ile
/ .
DUYGU YILMAZ
Pierre Lotilnin
izgi
Matmazel
isimli izgi
yazan, ergenlik
gnlklerde kendine zg hi-
yeroglif bir
tipi kullanan Loti ,
sahipti. Hobi olarak
resim dersleri , Paris m-
zelerindeki eserlerin
ilerideki
temelini Gezgin kim-
bir ziyare-
tine, ziyaretieri ise kalem
ve olan Loti'nin ok
eseri ola-
nak San Francisco'dan
Japonya'ya, Pas-
kalya kadar birok lke
gezdi , suyundan etki-
lenerek romanlar kurdu, resimler
gnlk tuttu ve
ekti.
Ailesinin iflas etmek zere
zamanlarda para kazan-
gerekti. Gezip grdklerinin
etkisiyle
iin resimlerini gnderdi.
IIlustration dergisine giden resim-
__ ...... ",-
'- -"
u
Loti'nin Dakar seyahati
Gore'li
ler gravr haline geldi. Monde
ile yazar
rpor-
tajlar anlatan
aksine Loti , grdkleri
yorum
ciddi bir izdi.
Eserleri desenlerin
ve oldu-
gereklikle
desen aksine, fo-
byye ve
sanatsal ynnn
hele ki kendi
dayken byk haz
bir gerek.
istanbul Ticaret
ve Notre
Dame de Sion
Lisesi gerek-
Loti sergisi , gezgin
istanbul'da

Pierre Loti 'nin
istanbul 'u onun
gznden grmek ve ken-
disini isteyenler
iin, Trklerle
ele alan iki gnlk bir
sempozyum da gerekle-

NTV TARiH MAYIS 2010 91
Ajanda
Ali Sami Yen, 1908.
Yen'in albmnde halat
ekme (solda) ve futbol

Ali Sami Yen (en solda)
ve olan
ilk GS
Lisesi'nde,1908-1909.
Spor bir mihenk Ali Sami Ye
Galatasaray niversitesi
Kltr ve Sanat Merkezi,
kurucusu Ali Sami Yen'i
anlatan bir sergiyle
nl spor
zel
ve Galatasaray
mzesindeki objelerden
sergi,
Galatasaray'm
srecine ve Trk spor
tarihine tutuyor .
92 NTV TARiH MAYIS 2010
1
886'da, ilk Trk
Talat ve
Fitnat' i yazan Trk ve
Arnavut nemli
isimlerinden Sami
Vl3 Emine ikinci
olarak dnyaya gelen Ali
Sami Yen (. 1951), 1905'te ilk
Trk futbol kurucusu
ve "1 Galatasaray
Futbol Kulb yesi olarak
bilinir. Bir dnem futbolculuk,
hakemlik, Galatasaray Spor
Kulb Trk Milli
Futbol teknik
de yapan Ali Sami Yen'in
il klerle doludur.
Kuzeniyle birlikte 1904'te,
Moda ilk kez bir futbol
seyreden Ali Sami Yen,
sahadaki dzeni okuldaki top
uyarlamaya
Bir sre sonra, 1 Eyll 1905'te
kendisinin
Tevfik, Emin Blend, Celal , Bekir,
Tahsin, Cevdet,
Abidin, Kamil , Milo Baki ve
Robenson ilk
Trk futbol kulbnn
Karar listelerinde en
"Bir
Ali Sami Yen" olarak geer ve
o gnden sonra ismi bu

Futbol tenis,
yelken, yzme sporcusu olarak
da bilinen Ali Sami Yen'in en
byk biri denizcilik
olur, 1917-1919 Harbiye
Mektebi'nde kurslarda
stn gsterir ve Bahriye
Mhendislik Mektebi jimnastik
Bahriye
Mektebi'nde grev iin
askerlikten muaf tutulan Ali
Sami , muhtelif spor
Galatasaray Kulb'nde
Denizcilikle r, dans
eder. d'
seyahatinde birbirinden
kltrleri inceler.
ve kronolojik albm
ait hJr
yer
notlar Ali Sami Yen'i dan
Renkli ve
dolu bir g ler
nne seren bu albmler Ali
Sami Yen'i merak edenle iin
sergi , eski ostane

Sergi Bir

Ali Sami Yen
15 201 O'a kadar
Galatasaray niversitesi r ve
Sanat Merkezi , istanbul
P.tesi hari, 10.00-19.00
Telefon: 02122934986
ows.
iba, Windows 7 rnn nerir.
BiR BASYAPIT
,
N!
ga kusursuz bir iin saatler mi"?
Ya sa sanat, ve tutkunun bir araya
ortaya mi dir?
yeni Satellite serisi ni n gerek
Am gurur bize
g en. Bunu, 25 sizi dinleyerek ve
da a bizim iin sanat,
her sizi
i@ Core2 Duo yeni Satellite T1 30'u
da eren tm galerimizi
ww .toshiba-turkey.com adresinde ziyaret edebilirsi niz.
NB
Toshiba Bilgisayar ve Grnt Sistemleri
Trkiye Distribtr
Merkezi i 0212 340 60 80
> SATELLlTE T130
Intel'i
Sorun
Coren\2 Duo
Ori!inal 7 Home
13.3" TruBrite"'-\' HD TFT yksek ehran
"1 "ten ince WL 1.8 kg.dan hafif
1 O kaclar batarya
ok fonksiyonlu Touch Pad kontrol
TOSI-IIBA
Leading Innovation "
Tarihle 10 randevu
Srekli Sergi Hulusi
Grey Galerisi
Marmara niversitesi Cumhuriyet
Mzesi, Istanbul
P.tesi hari, her gn 10.00-18.00
www.ihaphulusi.gen.tr
Anadolu'ya gelen

2
yerleri
lerkelmek Tm
geride Akdeniz
Vapuru'yla Selanik'ten Trkiye'ye
geldiler. dzenleri, verimli
yoktu ama Trk
Huriye teyze
muhacirdi ve hep muhacir
Bu hznl ama gzel hikaye,
ynetmen Mustafa
belgeselinde
Film Gnleri 9. Alanya
Belgesel Film Gnleri
Alanya, Antalya
15 2010,18.35
www.bsb.org.tr
94 NTV TARIH MAYIS 2010
Grafik Hulusi
1
Trkiye'nin ilk grafik

hatta ilk

kimdir diye

Ihap Hulusi
Grey (1898-1986).

Istanbul'a
dnen Grey, dnemin
mizah dergisi
Akbaba'da
zerinde Atatrk ve manevi
lk'nn birlikte yer ilk
alfabe izer; 1920'lerden
itibaren birok devlet
ve markalar iin
duyurur.
Anafikirlerin gnlk hayatta aniden
syleyen Grey, ok
grafik yapar. zgn
herkesin

Belgesel Suyla
Perge
Suna Inan AKMED
Konferans Salonu, Antalya
8 2010,14.30
http://akmed.kaleicimuzesi .com
Sinop
5
Sinop'un ilk Tun
M 630'da
Miletos kolonisi olarak kurulan
kent (Sinope) , sonraki dnemlerde
Pontus Devleti'nin
biri olarak tarihteki yerini r. Kkl
kltrne de Sinop,
"amfora" retimindeki en nemli
biri olarak bilinir.
Buradaki arkeolojik
sonucunda 4.-7.
tarihlenen 12'den fazla amfora
ortaya durumda.
konferansta, hem Sinop'un tarihi hem
de amfora retimi
Onun 1930'da Kulp
iin etiket,
tarihimizin klasikleri
Marmara niversitesi ve Ender
Merter'in Ocak 201 O'da
ve ihap Hulusi Grey'in
alan galeride, hem eserleri
grecek hem de tarihimizin
gndelik ve beklentilerini
izleyebileceksiniz.
3300
estetik
3
gzelliklerini ve tarihi
iin
en gzel belgeseL.
Saffet Pamuk, Aksu
ilesindeki antik kent Perge iin
byle M 12.
Kuzey Anadolu'dan gney
byk Yunan g
kurulan Perge, Kilikya-Pisidya
ticaret yolunun zerinde yer
iin nemli bir Pamfilya
olarak bilinir. O dnemde
korsan
korunmak iin i taraflara kurulan
H iin nemli
bir kent haline gelir. Bu zaman

Konferans Sinop ve Roma
Dneminde Amphora retimi
Kltr Merkezi ,
17 2010, 19.00
www.frkultur.com
Balkanlar
Manisa'da
4
11ki 2002'de
"Balkanlar'da Trk
sempozyumu, bu
lkelerden 80

dallardan ele i
bu sempozyumda, bil
bu lkelerde
alan gazeteciler ve "'Y''''''''l!("''''
de olacak. Balkanlar'daki
Sempozyumu 2
Celal Bayar niversitesi,
Demirel Kltr Merkezi, Ma
13-15 2010
Tel: 0236241 21 51
i

gazeteye ev
tarihesi,
ele
ve matbaa

r"n,klpnpr\ belgeselde dnemin
Altan ymen,
zmenek gibi
hareketli
Kuklalar

6
Kimi zaman bir perdenin
ubuklarla, kimi
zaman iplerle hareket eden
kuklalar ... Eski Yunan'dan
Anadolu'ya ve
Avrupa'ya kadar biimlerde
koruyan bu gelenek,
istanbul Kukla Festivali'nde yeniden
lkelerden kukla
festival boyunca oyunlar
sergileyecek ve engelli ocuklar
iin kukla atlyeleri
Konusunu gndelik alan
bu
Festival 13.
Kukla Festivali
Kltr Merkezi , Kukla istanbul ,
garajistanbul ve Notre Dame De Sion
istanbul '
4-16 2010
Tel : 0212 2434704
Dolmabahe

hayat
8
Bundan 400 sene ncesine
kadar
ve eglence merkezi
"hasbahe", 18S6'dan gnmze
Dolmabahe olarak varoldu.
aksine,
duran Sultan Abdlmecid'in
zerine mimar Karabet Balyan
Avrupa
edilirken,
gre uyarlamalar
bylelikle ve
slubu ilgin bir
yorum Dolmabahe
Prof. Dr. Nurhan Atasoy
sunumuyla sizleri bekliyor.
Belgesel Sokak
Ynetmen: zgen
Bir Belgesel, Bir Gazeteci , ay ve
Simit, Levent Kltr Merkezi , Istanbul
26 2010,19.00
www.besiktas.bel.tr
Uan
Sprge'de
"teki tarih"
7
Her zaman bir "teki"
bunlardan
festivalde
zel bir blmle yerini
alacak. "iki Tutam Sa-
Dersim'in
1938'de Dersim'de

asker ailelere
verilen
yksn
Ermeni ninesini
iin Ordu
gencin hikayesi ise
"Nahide'nin Trks"nde.
12 Eyll

habersiz uyanan ocuklar "Eyll
dile gelecek.
Gerek yola
filmleri izlemekte
yarar var.
Festival 13. Uan Sprge
Filmleri
Festivali
Goethe Enstits, Ankara
6-13 2010
festival . ucansupurge .org
Pera
1 O
istanbul'un
en gl
semtlerinden biri olan
eski Pera, bu kez
resim
18S0'lerden gnmze gelen
o
dnemde resim odak
olarak Mslman ve
gayrimslim ev
ve esin
O dnemde
bugnk halleri ve
birarada
sergi , sanat
merkezi gnlerini
Resim Tarihi'nde ne
Ahmed

da gznden
Pera'daki sanat bu sergide
hayat buluyor.
S(!rgii Pera
1845-1916
Kl tr Merkezi , istanbul
13 Nisan-8 2010
0212393 81 11
Bulmaca
2 3
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
SOLDANSAGA
4
'"
.) 6
1) Bey ile birlikte
Byk Seluklu Devleti'nin
nemli roloynayan
Trk beyi -
eneski biri
olan nl hyk. 2) Arnavutluk'un
plaka imi - "Karakeili" de denilen
bir Trkmen boyu - Smerlerde
erkekler ve
giyilen, kei postuna benzer giysi.
3) Toprak evlerde tavana
konan - Alkol, su,
ve anason esa
elde edilen bir tr likr
- plakaimi - Sanat
4) Soyundan gelinen
kimse - Srlmeden
tarla - Bir no ta - zeri ekmek
yiyecekler
iin szck. 5) Gelin ya
da snnet nnde
biiminde ss - elikomak
oyununa ve bu oyunda
verilen ad - Bir kpekcinsi
- Motorlu direksiyon
ile tekerlek
mil. 6) Taze tarhana -
Ankara keisinden elde edilen
- Kur'an'da bir sure -
sz. 7) Kimi
gebe Trk birka
aileye ait topluluk
- Japon tarihinde zel malikane ya
da iftliklere verilen ad - Bir renk -
Asurlular kurulan ticaret
kolonilerine verilen ad. 8) llerin
96 NTV TARiH MAYIS 2010
7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
kllerini saklamaya yarayan vazo -
Safran, amber ve misk
gzel bir koku - Kiliselerde
koronun u - "Hile,
dzen" eski szck. 9)
en uzun - Buyruk
- en nemli olan
elik yay. 10)
bulunan ve evredeki
denetlerneye yarayan sistem
Eski Yunan
heykelinin i
blm -
- plaka imi.
11) Trabzon'un Srmene ilesine
zg bir peynir - Kalbur ve elek
zerinde kalan iri taneler - -
Hitit. 12) Kk kareler biiminde
hamur
konularak
- Umutsuzluktan
- Edirne yresinde
5
bahar
verilen ad. 13) trk -
Oltaya ya da konulan yem
- Eski Rus kentlerinin tahkim
orta mahallesine verilen ad
- Yaz 14)
kenar - Fenike mitolojisinde
en byk - Rum
ete rgt - Olumsuzluk belirten
bir n ek. 15) Almanya'da 1914-
1918 etkinlikte bulunan
devrimci sosyalist grup - Hazar
Denizi'nde, 1916-1917
Ruslar Kafkas
cephesinde esir Trklerin
kk ada.
A
1) 18. ve 19. Yozgat
merkez olmak zere Orta
Anadolu'ya egemen olan aile. 2)
11. Anadolu'ya gelen
Trklerin, "Yce
verdikleri ad -
plaka imi
viran. 3) Rus romantizminin son
byk temsilcisi olan besteci ve
piyano virtz -
4) Kemene - Denizli yresinde
"grlt, yaygara"
szck - Avrupa'da
byk bir 5)
ve
Kazakistan'da bir -
musl1:lk teknesi. 6)
Bir gsterme - Ila - Lantan
elementinin simgesi - "Likapa,
gibi adlar verilen ve
Karadeniz'de de bir
tr yaban mersini. 7)
Devleti'nin rgtlenmesinde,
bir beylerbeyi ynetilen
en byk ynetim birimi -
bir ss - Halk dilinde ayrana
verilen ad. 8) Resmi ve zel
idari, ekonomik ve
politik otoritenin ortak
- Japon gnlk
t.rne verilen ad. 9)
Roma kentine verilen
ad - Macaristan' para birimi
- soylusu. 10)
hkmetinin i
ve
faiz - Bir hkmdara
halk. 11)
gc olan .
Kristof Kolomb'un rUlllCl.Ka
uzun sre
veren bir -
ve Ahmet Samim'den
dneminde
nc gazeteci - Bir
15) Marksist

yoksun alt -
Bir 16) Kk
ve
tr - Bir nota -
Napolyonun
kahramanca
17) Veba
ad - Bir kimsenin
- Utan duyma. 18)
Kabul etmeyerek geri
- caddelere
ssl kemer. 19- D_ L L _L .. _C
su
Ii ve ukur olan
Devleti'nde

rr. 20) "Ingiliz
da bilinen nl
- Devleti'nde
nfuzlu ailelere verilen
BuJece

- a) Killing A kahraman kimdir?
ran 1934

rake ve
anlatan
olan
1934
izilip
Flash Gordon isimli
b) Baytekin v Darkwood bir a) Maske (Fantom)
c) Dr. No kulbesinde b) Zorro
d) Dr. Faust iko Felipe Cayetano Lopez c) Batman
e) Orloff Martinez Gonzales ile beraber d) Kaptan Amerika
E) 30 Eyll 1948 Giovanni
Luigi Bonelli
ve Aurelio Galleppini
izilen ve bir Amerikan ordu
svarisinin anlatan
izgi roman hangisidir?
a) Tom Miks
b) elik Blek
c) Teks Willer
d) Judas
e) Nat Pinkerton
o 1963 Mareel Novarro
Tarzan benzeri
izgi roman hangisidir?
a) Rahan
b) Larry Yuma
c) Rambo
d) Franco
e) Zembla
o Milliyet ocuk
dergisinde ve mantar
bir uzay gemiSinin
iinde evreni bir ailenin
Uzay
ocuklan izgi yazar
ve izeri kimdir?
a)
b) Suavi Salp
c) Nehar Tblek
dostu, ismi
ilah da gelen ve e) Demir Adam
Sergio
izgi roman kimdir?
a) Dylan Dog
b) Essegesse
c) Buck Rogers
d) Zagor Tenay
e) Conan
o Abdullah Ziya
Kaan
karakterinden esinlenilerek Suat
Yalaz nl
izgi roman kimdir?
a) Tarkan
b) Kara Murat
c)
d) Tengiz
e)
ci) Hiborya tm

iin
Kimmerya'dan yola Barbar
izgi roman olarak
nl editr
kimdir?
a) Michael Owen
b) Steve Michaels
c) Roy Orbison
d) Frank Right
e) Stan Lee
cl> Alfmdo Castelli ve Giancarlo
Alessandrini 1982
lkemizde ilk
olarak At/antis
ve bir
Neandertal olan nl arkeolog-
amatr dedektif izgi roman
kimdir?
a) Mandrake
b) Wyatt Earp
c) Martin Mystere
d) Corto Maltese
e) Torgal
Geen zm
Alp Ejder
Orhan Eren
Fuat Ergn
Hseyin
A.Serhat Girgin
Yksel Gngr
Murad Grmerik
Hakan Gven
Necip
Dilek Inam
Suat irken
9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
mit Kutgn
Mehmet Ka


Ayfer zka
Abdurrahman

Serkan Tekin
Osman Zeybek
Kitap g6nderimleri her
sonunda
E
eti
ci)
co

25
(9
'
' O>
o

LL
izini
yerde
Geen zm
Gz kadehi
Gz banyosu olarak da bilinir.
iine veya saf su, ay
vb, doldurulur, Gz
gz
enfeksiyon, kaan toz veya
maddeler temizlenir.
verenler:
Jeyan idil Aslan
Mehmet Birean
Metin Kaan Durmaz
Zhal zcan
Hande zdilim
Hakan Pamuk
Tuna Saygun
Mehmet Selvi
Necla Tanaba
Onur Yksel
'g'6 'e's 'g'L 'p'g 'e's
'a v '0' < 'q'z 'e'
ve NTV Tarih'te
yer
iin:
ntvtarih@ntv.com,tr
NTV TARiH MAYIS 2010 97



Once sonra pusat ve t
K
adim Trklerde oturdu-
karargaha "ordu" denilirdi. Eski
Tang tarihine gre bu ordularda
kendi oturabilecek olanlara ait bir
ok unvan
lar, teginler, orlar, elteberler gibi.
hep yneticilerden szeder.
Bunlar da hanedan
kumandanlar, beyler ve atanan yksek rt-
beli
te yandan "ordu" denen karargahla-
ve ynetici mai-
yetinde ve emrinde bulunan "Trk"
biliyoruz Ama kendile-
rini bir
bu maiyet
bulunanlara gsterdikleri
sadakatle de, kendi konum ve
gzeten olarak
Halbuki sadakat gsterebilmek iin "stabil"
bir evre gerekir. Oysa ki
ve seferlerde kaybeden liderlerin
maiyet yeni bir yere
gerekiyordu. Bu durumda kendi konum-
ncelik vermeleri
te yandan liderlerin de taraf
gzlemlenebiliyor. Bylesine bir
ortamda, stabilite sadakatle
nderler veya beyler ol-
gryoruz. Sadakat konusunda
kendi seimleriyle e-
kirdek aile en gelmektedir.
Her ekirdek ailenin sahibi, bugnk
Orta Asya tabiri ile "evin ko-
ve ile
yordu. Herhalde at, avrat, pusat sz byle
konumlarla ilgiliydi. "asiler,
katiller, kalkanlar,
alanlar lm
ile kal-
kanlar bir mal ve
evlenmeye mecbur edilirler. Birisini
yaralayan gre
diyet vermek zorunda At ve
alanlar, 10 mislini demek
demektedir. Soy, boy top-
lumu iinde bu dinamikleri grmek pek
mmkn Burada ise zel mlkiyet
zellikle sahibiyet duy-
98 NTV TARiH MAYIS 2010
Bir trksnn terkisini i usul usul gidiyor"
Mehmed Siyah Kalem'den bir aile sahnesi, 15.
hareket halindeki kadim Trklerin
(5.- 8. ailenin ve ttmesini
en nemli stabilite biriydi . Bu yzden,
sahipleniliyordu.
gusu bir ile "avrat, pusat,
at" o kadar da
nemli zira "misafir" gibi
evi de eviremezler.
Miras kalan yengelerin gs-
gibi, bu dnemde bir ya-
evli bir
grlmekte idi. Bu da bir stabilite
idi. boylardan, blk-
lerden gelen iin nereden, kimlerden
geldikleri bilgisini ieren, dikkatle korun-
gereken ve evrendeki adresini
belirleyen unsur idi. Byk bir ihti-
malle yedi bu
ortamla ilgili idi. Boy,
belki de bylesine bilgi gerekli olmayabilir-
di. kendisi bilmezse, iinde
boy, soy evresi bilirdi. Halbuki ev-
relerden gelenler iin bu bilgiler elzemdi.
Bu erevede de byk bir ihtimalle baba
soyundan yedi iinde evlenilmerne
de bu kltre
hareket halindeki bu eski at-
(5.- 8.
olan her hareket etmesi
ller hareket etmezdi.
mezarlar da stabilite unsuru
Oba denilen bu kutsal ...
sonradan
Ailenin ve
mesini evli
en nemli stabilite
Byle iin de erkek
detle sahipleniliyordu.
Dede Korkut'taki
hiplenmesi ise daha sonraki Orta
grlmez.
lerde ncesi

gerekir. Bugn Trkiye'de
yresel
de ... ,u",up.U
memiz icap eder. Zira
ile e
eker. Bir atalar szndeki gibi,
hil eyizine hep daireler
a:>
o
o
N
MA Sekerlto
rsim 38"
'in Erzincan'da
.. n
n kynden srlen
aile erin, srgn bireyleri
ile i pllan
...
ekerda
olarak grmekten vazgeip
gzlerinin iine bizi
...
tt kArh{?
1
,


2007
KZGZ
,i.-
2008
ME RLOT