You are on page 1of 133

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Zacznik XLIV/364/10

do

Uchway

Nr

Rady Miasta yrardowa z dnia 25 marca 2010 r.

URZD MIASTA YRARDOWA Plac Jana Pawa II 1 96 300 yrardw

Sporzdzajcy: Prezydent Miasta yrardowa Andrzej Wilk Autorzy opracowania: Miejski Konserwator Zabytkw w yrardowie Monika Butt Hussaim Aneta Brudnicka
Strona | 2

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Anna Jelinek Monika Jarzyna

SPIS TRECI:
1 Wstp...............................................................................................................5 2 Postanowienia oglne......................................................................................7 2.1 Podstawa prawna opracowania Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami ............................................................................................................................ 8 3 Uwarunkowania prawne ochrony i opieki nad zabytkami w Polsce .............................................................................................................9 4 Uwarunkowania zewntrzne ochrony dziedzictwa kulturowego ....................14 4.1 Strategiczne cele polityki pastwa w zakresie ochrony zabytkw i opieki . 14 nad zabytkami .................................................................................................14 4.1.1 Cele wynikajce z Krajowego Programu Ochrony Zabytkw i Opieki nad Zabytkami......................................................................................16 4.1.2 Cele wynikajce z Narodowej Strategii Rozwoju Kultury na lata 2004 -2013........................................................................................................19 4.1.3 Cele wynikajce z Narodowego Programu Kultury Ochrony Zabytkw i Dziedzictwa Kulturowego ..............................................................................20 4.2 Relacje gminnego programu opieki nad zabytkami z dokumentami wykonanymi na poziomie wojewdztwa i powiatu............................................21 4.2.1 Plan Zagospodarowania Przestrzennego Wojewdztwa Mazowieckiego . 21 4.2.2 Strategia Rozwoju Wojewdztwa Mazowieckiego do 2020 roku ..............22 4.2.3 Strategia Rozwoju Turystyki dla Wojewdztwa Mazowieckiego 2007-2013 23 4.2.4 Program Rozwoju i Promocji Produktu Turystycznego. Szlak Zabytkw Techniki Zachodniego Mazowsza Industrialne Mazowsze..............................24 4.2.5. Strategia Rozwoju Powiatu yrardowskiego 2005 -2014.........................24 5 Uwarunkowania wewntrzne ochrony dziedzictwa kulturowego ...................25 5.1 Relacje gminnego programu opieki nad zabytkami z dokumentami wykonanymi na poziomie gminy ......................................................................25 5.1.1 Strategia Rozwoju Miasta yrardowa na lata 2010 -2025........................25 5.1.2 Lokalny Program Rewitalizacji Miasta yrardowa na lata 2004-2020......26 5.1.3 Wieloletni Program Gospodarowania Mieszkaniowym Zasobem Miasta yrardw na lata 2008 2012 .........................................................................27 5.1.4 Miejscowe Plany Zagospodarowania Przestrzennego Miasta yrardowa 27 5.1.5 Plan ochrony zabytkw na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych dla Miasta yrardowa ..................................................................29 Strona | 3

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
5.2 Charakterystyka zasobw oraz analiza stanu dziedzictwa i krajobrazu kulturowego gminy ...........................................................................................31 5.3 Ochrona zabytkw i krajobrazu kulturowego Gminy Miasto yrardw stan prawny.............................................................................................................. 40 5.3.1 Zabytki nieruchome.................................................................................42 5.3.2 Zabytki ruchome......................................................................................43 5.3.3 Zabytki archeologiczne...........................................................................44 5.3.4 Zabytki ruchome w zbiorach muzealnych................................................44 5.3.5 Obszary i obiekty objte formami ochrony przyrody...............................46 5.4 Zabytki o najwaniejszym znaczeniu dla gminy..........................................47 6 Ocena stanu dziedzictwa kulturowego gminy. Analiza szans i zagroe..........................................................................................................55 7 Zaoenia programowe .................................................................................61 8 Instrumentarium realizacji gminnego programu opieki nad zabytkami ..................................................................................................68 9 Zasady oceny realizacji gminnego programu opieki nad zabytkami .............70 10 Niektre rda finansowania gminnego programu opieki nad zabytkami ..................................................................................................76 Rodzaje kwalifikujcych si zada:................................................................80 Programy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.....................................82 Dotacje na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich i robt budowlanych ...................................................................................................83 Program Operacyjny Infrastruktura i rodowisko.............................................85 Priorytet XI Kultura i dziedzictwo kulturowe.....................................................85 11 Realizacja i finansowanie przez Gmin zada z zakresu ochrony zabytkw 92 12 Cz graficzna programu opieki nad zabytkami ........................................93 13 Aneksy ........................................................................................................94

Strona | 4

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

1 Wstp
yrardw jest miastem o powierzchni 14,35 km, pooonym na Rwninie owicko-Boskiej, na poudniowo-zachodnim 45 km kracu wojewdztwa mazowieckiego,

od Warszawy i 90 km od odzi. Do najwikszych atutw miasta naley zaliczy jego doskona lokalizacj. Przez yrardw poprowadzone s bowiem 2 trasy tranzytowe TIR (trasa Warszawa-d przez Skierniewice oraz trasa Sochaczew-Grjec), linia kolejowa Warszawa-Katowice, w odlegoci 9 km od miasta poprowadzona jest droga szybkiego ruchu czca stolic z Katowicami, a w odlegoci 5 km w stron pnocn planowany jest przebieg autostrady A2. Ponadto 35 km od yrardowa pooone jest najwiksze i najnowoczeniejsze w Polsce midzynarodowe lotnisko Okcie. yrardw zamieszkuje 40.204 mieszkacw, co powoduje, i miasto to jest najgciej zaludnione w caym regionie (gsto zaludnienia wynosi 2.802 osoby/km2). Miasto o stosunkowo modej historii wpisao si w dzieje kraju jako orodek polskiego przemysu lniarskiego, penicy t rol przez blisko 150 lat. Spucizn jaka zostaa cenny pod po potnych zakadach lniarskich jest wzgldem architektonicznym
Strona | 5

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 i urbanistycznym zesp budynkw poprzemysowych przyjmujcy obecnie funkcje mieszkalne i usugowe, a take unikatowy w skali europejskiej historyczny zesp mieszkalno-usugowy (pn. Osada Fabryczna), powstay przy zakadach w ostatnim trzydziestoleciu XIX w. znakomicie zachowany (w ok. 96 % pierwotnego zasobu), penicy obecnie funkcj centrum miasta oraz zachowujcy w wikszoci te same co przed laty funkcje w odniesieniu do poszczeglnych budynkw. Cay ukad Osady Fabrycznej o pow. ok. 50 h oraz jej poszczeglne obiekty, a take wikszo budynkw poprzemysowych na terenie dawnych zakadw lniarskich wpisane s do rejestru zabytkw. Ten potny i wyjtkowy zasb dziedzictwa kulturowego jest duym atutem Miasta oraz stanowi ogromny potencja, ktry dobrze wykorzystany moe przyczyni si do jego wszechstronnego rozwoju. Niniejszy program suy przede wszystkim okreleniu i realizacji dziaa zmierzajcych do poprawy stanu zachowania rodowiska kulturowego yrardowa. rodowisko to stanowi bardzo wany skadnik ycia spoecznego oraz czynnik ksztatujcy tosamo lokaln. Decyduje on o atrakcyjnoci miasta pod wzgldem turystycznym. Stanowi rwnie wyrnik na tle innych miast Polski, czy nawet Europy. Poza znaczeniem materialnym, jest elementem ksztatujcym przyjazne rodowisko dla ycia czowieka. Moe przyczyni si do rozwoju spoeczno-gospodarczego Miasta, a tym samym do poprawy jakoci ycia jego mieszkacw. Program ma rwnie za zadanie rozpowszechnianie wiadomoci potrzeby ochrony rodowiska kulturowego wrd lokalnej spoecznoci, rozwijanie poczucia wsplnoty kulturowej, roli i znaczenia lokalnych wartoci i wsplnych korzeni. Wsplna bowiem dbao o zachowanie tych wartoci wzmocni poczucie tosamoci i moe przynie bardzo pozytywne efekty dla zachowania dziedzictwa dla przyszych pokole, poprawy stanu obiektw zabytkowych, zwikszenia atrakcyjnoci przestrzeni publicznych i rozwoju spoeczno-gospodarczego.

Strona | 6

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Samorzd gminny jest zobowizany do sporzdzenia gminnego programu ochronie opieki zabytkw nad zabytkami na podstawie art. 87 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o i opiece nad zabytkami. Gminny Program Opieki nad Zabytkami Miasta yrardowa jest odpowiedzi na zapisy zawarte w ww. artykule. Dokument ten bdcy wieloletnim, interdyscyplinarnym, zintegrowanym programem operacyjnym, cile zwizanym z istniejcymi dokumentami strategicznymi, diagnozuje stan istniejcy zasobu kulturowego Miasta oraz podejmuje prb okrelenia priorytetw, celw nad i zabytkami i zada ochrony w dziedzictwa dziedzinie kulturowego. opieki Program suy

podejmowaniu przez samorzd planowych dziaa dotyczcych inicjowania, wspierania, koordynowania prac z dziedziny ochrony zabytkw i krajobrazu kulturowego oraz upowszechniania i promowania dziedzictwa kulturowego yrardowa. Ma on rwnie pomaga w aktywnym zarzdzaniu zasobami kulturowymi miasta i przyczynia si do lepszego wykorzystania potencjau zwizanego z zachowanym dziedzictwem kulturowym. Efektem stworzenia i realizacji tego programu powinna by poprawa stanu rodowiska kulturowego w yrardowie, stworzenie produktu turystycznego wykorzystujcego dobra kultury i przyczyniajcego si do rozwoju spoeczno-gospodarczego Miasta.

2 Postanowienia oglne
Ilekro w niniejszym programie mowa jest o:
1. Ustawie rozumie si przez to ustaw z dnia 23 lipca 2003 r. o

ochronie

zabytkw

i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 z pn. zm.)


2. Gminnym Programie rozumie si przez to Gminny Program

Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013


3. Gminie rozumie si przez to Gmin Miasto yrardw Strona | 7

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
4. Planie Zagospodarowania rozumie si przez to miejscowy plan

zagospodarowania przestrzennego miasta yrardowa.

2.1 Podstawa prawna opracowania Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami


Obowizek wojewdzkiego, zabytkami jednolity sporzdzenia powiatowego wynika Dz. oraz z przez samorzdy programu odpowiednio opieki nad ustawy U.

gminnego

przepisw

z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami (tekst z 2003 r. Nr 162 poz. 1568 z pn. zm.). Zgodnie z artykuem 87 ww. ustawy, prezydent miasta sporzdza gminny program opieki nad zabytkami na okres 4 lat, ktry po uzyskaniu opinii wojewdzkiego konserwatora zabytkw podlega uchwaleniu przez rad gminy. Program ogaszany jest w dzienniku urzdowym wojewdztwa mazowieckiego. Niniejszy artyku w ust. 2 okrela rwnie cele jakim ma suy program, s to w szczeglnoci:
1. wczenie

problemw

ochrony

zabytkw z

do

systemu

zada

strategicznych,

wynikajcych

koncepcji

przestrzennego

zagospodarowania kraju,
2. uwzgldnienie uwarunkowa ochrony zabytkw, w tym krajobrazu

kulturowego i dziedzictwa archeologicznego, cznie z uwarunkowaniami ochrony przyrody i rwnowagi ekologicznej,


3. zahamowanie procesu degradacji zabytkw i doprowadzenie do

poprawy ich zachowania,

stanu

4. wyeksponowanie poszczeglnych zabytkw oraz walorw krajobrazu

kulturowego,
5. podejmowanie dziaa zwikszajcych atrakcyjno zabytkw dla

potrzeb spoecznych, turystycznych i edukacyjnych, wspieranie


Strona | 8

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 inicjatyw sprzyjajcych wzrostowi rodkw finansowych na opiek nad zabytkami,
6. okrelenie

warunkw

wsppracy

wacicielami

zabytkw,

eliminujcych sytuacje konfliktowe zwizane z wykorzystaniem tych zabytkw,


7. podejmowanie

przedsiwzi

umoliwiajcych zwizanych

tworzenie

miejsc

pracy z opiek nad zabytkami.

3 Uwarunkowania prawne ochrony i opieki nad zabytkami w Polsce


Ochrona Konstytucji zabytkw w Polsce Polskiej posiada z umocowanie 2 prawne w Rzeczpospolitej dnia kwietnia 1997r.

Rzeczpospolita Polska strzee () dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochron rodowiska, kierujc si zasad zrwnowaonego rozwoju (Art. 5). Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i rwnego dostpu do dbr kultury, bdcej rdem tosamoci narodu polskiego, jego trwania i rozwoju (Art. 6 ust. 1). Nakada rwnie obowizki dbania o dobra kultury na kadego obywatela: Kady jest obowizany do dbaoci o Zasady stan rodowiska i ponosi odpowiedzialno za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. tej odpowiedzialnoci okrela ustawa (Art. 86). Podstawowym aktem prawnym ujmujcym w sposb kompleksowy problematyk ochrony i opieki nad zabytkami w Polsce jest ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami (DZ. U. z 2003 r. Nr 162, poz. 1568 z pn. zm.). Podstawowe pojcia, ktrymi si posuguje zostay zawarte w art. 3. Ustawodawca dokona rozrnienia obowizkw cicych na organach administracji publicznej oraz na wacicielach i posiadaczach zabytkw. Dziaania podejmowane przez organy administracji publicznej w zakresie ochrony zabytkw maj w
Strona | 9

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 szczeglnoci na celu (art. 4):

zapewnienie warunkw prawnych, organizacyjnych i finansowych umoliwiajcych trwae zachowanie zabytkw oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie,

zapobieganie zagroeniom mogcym spowodowa uszczerbek dla wartoci zabytkw, udaremnienie niszczenia i niewaciwego korzystania z zabytkw, przeciwdziaanie kradziey, zaginiciu lub nielegalnemu wywozowi zabytkw za granic,

kontrol stanu zachowania i przeznaczenia zabytkw, uwzgldnianie zada ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy ksztatowaniu rodowiska.

Na mocy ustawy, ochronie prawnej podlegaj bez wzgldu na stan zachowania (art. 6):

zabytki nieruchome, ktrymi s w szczeglnoci krajobrazy kulturowe, ukady urbanistyczne, ruralistyczne i zespoy budowlane, dziea architektury i budownictwa, dziea budownictwa obronnego, obiekty techniki, zwaszcza kopalnie, huty, elektrownie i inne zakady przemysowe, cmentarze, parki, ogrody i inne formy zaprojektowanej zieleni, miejsca upamitniajce wydarzenia historyczne bd dziaalno wybitnych osobistoci lub instytucji,

zabytki ruchome, za ktre uznaje si przede wszystkim dziea sztuk plastycznych, rzemiosa artystycznego i sztuki uytkowej, kolekcje stanowice zbiory przedmiotw zgromadzonych i uporzdkowanych wedug koncepcji osb, ktre je tworzyy, numizmaty oraz pamitki historyczne, a zwaszcza militaria, sztandary, pieczci, odznaki, medale i ordery, wytwory techniki, zwaszcza urzdzenia, rodki transportu materialnej, oraz maszyny i narzdzia wiadczce o kulturze charakterystyczne

dla dawnych i nowych form gospodarki, dokumentujce poziom nauki


Strona | 10

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 i rozwoju cywilizacyjnego, materiay biblioteczne (o ktrych mowa w ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach Dz. U. z 1997 r. Nr 85 poz. 539 z pn. zm.), instrumenty muzyczne, wytwory sztuki ludowej i rkodziea oraz inne obiekty etnograficzne, przedmioty upamitniajce wydarzenia historyczne bd dziaalno wybitnych osobistoci lub instytucji,

zabytki archeologiczne bdce w szczeglnoci pozostaociami terenowymi pradziejowego historycznego osadnictwa, cmentarzyskami, kurhanami, reliktami dziaalnoci gospodarczej, religijnej i artystycznej.

Ponadto przedmiotem ochrony mog by rwnie dobra niematerialne tj. nazwy geograficzne, historyczne placu, lub tradycyjne ulicy nazwy obiektu budowlanego, lub jednostki osadniczej. Jednoczenie naley zauway, e katalog zabytkw objtych ochron i opiek nie ma charakteru zamknitego, na co wskazuje redakcja art. 6. Zgodnie z art. 7 ustawy formami ochrony zabytkw s: 1. wpis do rejestru zabytkw;
2. uznanie za pomnik historii;

3. utworzenie parku kulturowego; 4. ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Ad. 1. Rejestr zabytkw znajdujcych si na terenie wojewdztwa prowadzi wojewdzki konserwator zabytkw. Do rejestru wpisuje si zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewdzkiego konserwatora zabytkw z urzdu lub na wniosek waciciela zabytku lub uytkownika wieczystego gruntu, na ktrym zabytek nieruchomy si znajduje. Do rejestru moe by wpisane rwnie otoczenie zabytku wpisanego do rejestru, a take nazwa geograficzna, historyczna lub tradycyjna tego zabytku (art. 9).
Strona | 11

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Zabytek ruchomy wpisuje si do rejestru zabytkw na podstawie decyzji wojewdzkiego konserwatora zabytkw lub na wniosek waciciela. Wojewdzki konserwator zabytkw podejmuje decyzj o wpisie z urzdu w przypadku uzasadnionej obawy zniszczenia, uszkodzenia lub nielegalnego wywiezienia zabytkw za granic (art.10). Ad. 2. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, na wniosek ministra waciwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w drodze rozporzdzenia, moe uzna za pomnik historii zabytek nieruchomy wpisany do rejestru lub park kulturowy ktrym o szczeglnej mowa, wartoci dla kultury. Minister waciwy do spraw kultury moe zoy wniosek, o po uzyskaniu opinii Rady Ochrony Zabytkw. (art. 15). Ad. 3. Utworzenie parku kulturowego ma na celu ochron krajobrazu kulturowego oraz zachowania wyrniajcych si krajobrazowo terenw z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej. Park kulturowy moe utworzy w drodze uchway rada gminy, po zasigniciu opinii wojewdzkiego konserwatora zabytkw (art. 16). Ad. 4. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego gminy, zgodny ze studium uwarunkowa i kierunkw zagospodarowania przestrzennego gminy, powinien uwzgldni w szczeglnoci do zabytkw ochron rejestru zabytkw nieruchomych ewidencji wpisanych

i ich otoczenia, zabytkw nieruchomych znajdujcych si w gminnej oraz parkw kulturowych. W studium i planie ustala si w zalenoci od potrzeb, strefy ochrony konserwatorskiej obejmujce obszary, na ktrych obowizuj okrelone ustaleniami planu ograniczenia, zakazy i nakazy, majce na celu ochron znajdujcych si na tym obszarze zabytkw (art. 19). Projekty i zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego podlegaj uzgodnieniu z wojewdzkim konserwatorem zabytkw (art. 20).
Strona | 12

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Wykonywanie zada z zakresu ochrony i opieki nad zabytkami naley do zada wasnych samorzdu gminy na mocy ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorzdzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142 poz. 1591 z pn. zm). Zgodnie z art. 7 ust. 1. pkt 9 w szczeglnoci s to sprawy kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytkw i opieki nad zabytkami. Uregulowania z zakresu ochrony i opieki nad zabytkami znajduj si rwnie w wielu innych powszechnie obowizujcych aktach prawnych, m.in. w.:

ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 7171 z pn. zm.);

ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2006 r. Nr 156, z pn. zm.); poz. 1118

ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony rodowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 z pn. zm.); ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jednolity Dz. U. 2009 r. Nr 151, poz. 1220);

ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomociami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z pn. zm.);

ustawie z dnia 25 padziernika 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu dziaalnoci kulturalnej (Dz. U. z 2001 r. Nr 12, poz. 123 z pn. zm.); ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o dziaalnoci poytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. z 2003 r. Nr 26, poz. 873 z pn. zm.);

ustawie z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 1997 r. Nr 5, poz. 24 z pn. zm.);

Strona | 13

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U z 1997 r. Nr 85, poz. z pn. zm.); 539

ustawie z dnia 14 lipca 1993 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U z 2006 r. Nr 97, poz. 673 z pn. zm.).

4 Uwarunkowania zewntrzne dziedzictwa kulturowego

ochrony

4.1 Strategiczne cele polityki pastwa w zakresie ochrony zabytkw i opieki nad zabytkami
Ideowy model wspczesnej ochrony dziedzictwa kultury w Polsce znajduje swj fundament w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Realizacja obowizkw sformuowanych w art. 5 i 6 powinna mie miejsce przy zachowaniu innych zasad konstytucyjnych m.in. demokratycznego pastwa prawnego urzeczywistniajcego zasady sprawiedliwoci spoecznej, pastwa zapewniajcego ochron rodowiska opartego na zasadzie zrwnowaonego rozwoju, decentralizacji wadzy publicznej, zasady uczestniczenia samorzdu terytorialnego w sprawowaniu wadzy publicznej czy zasady ochrony wasnoci i prawa dziedziczenia. Biorc pod uwag normy konstytucyjne, postpujcy rozwj gospodarki rynkowej, globalizacj, zoono i interdyscyplinarno problematyki ochrony zabytkw, wytyczono najwaniejsze cele strategiczne polityki pastwa w tej materii, ktrymi powinny by:

przygotowanie skutecznego systemu prawno finansowego, opracowanie dziedzictwa, poszukiwanie instrumentw wzmacniajcych efekty dziaania sub konserwatorskich. kompleksowego systemu edukacji na rzecz

Strona | 14

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Wdroeniu celw strategii na szczeblu pastwowym su nastpujce dokumenty:

Tezy do opracowania Krajowego Programu Ochrony Zabytkw i Opieki nad Zabytkami,

Narodowa Strategia Rozwoju Kultury na lata 2004-2013, Uzupenienie Narodowej Strategii Rozwoju Kultury na lata 20042020, Narodowy Program Kultury Ochrona Zabytkw i Dziedzictwa Kulturowego na lata 2004 -2013.

Na szczeblu wojewdzkim i lokalnym:


Plan

Zagospodarowania

Przestrzennego

Wojewdztwa

Mazowieckiego, Strategia Rozwoju Wojewdztwa Mazowieckiego do roku 2020, Strategia Rozwoju Turystyki dla Wojewdztwa Mazowieckiego na lata 2007-2013,

Program Rozwoju i Promocji Produktu Turystycznego Szlak Zabytkw Mazowsze, Techniki Zachodniego Mazowsza Industrialne

Strategia Rozwoju Powiatu yrardowskiego 2005-2014, Strategia Rozwoju Miasta yrardowa na lata 2010 -2025, Lokalny Program Rewitalizacji Miasta yrardowa na lata 2004 -2020, Plan Rozwoju Lokalnego na lata 2004 -2020, Wieloletni Plan Inwestycyjny yrardowa realizowany sukcesywnie w ramach rocznego budetu Miasta yrardowa (dzia 921 Kultura i Ochrona Dziedzictwa Narodowego), stanowic pomost midzy Strategi Rozwoju Miasta a budetem;

Wieloletni program gospodarowania mieszkaniowym zasobem Miasta yrardw na lata 2008 -2012,

Strona | 15

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Miejscowe yrardowa,

Plany

Zagospodarowania

Przestrzennego

Miasta

Plan ochrony zabytkw na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych dla Miasta yrardowa.

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa jest kompatybilny z zaoeniami przyjtymi w powoanych wyej dokumentach.

4.1.1 Cele wynikajce z Krajowego Programu Ochrony Zabytkw i Opieki nad Zabytkami
Krajowy Program Ochrony Zabytkw i Opieki nad Zabytkami, znajdujcy si w fazie projektowej, ma wyznacza cele, kierunki dziaa i zadania, ktre naleaoby podj w sferze ochrony zabytkw i opieki nad nimi. Zgodnie z tezami, stanowicymi podstaw opracowania, celem Programu jest wzmocnienie ochrony i opieki nad materialnym dorobkiem kultury oraz poprawa jego stanu w Polsce. Wane jest take stworzenie odpowiedniej, przejrzystej wykadni porzdkujcej sfer ochrony i opieki nad zabytkami. Dziaaniom tym ma przywieca 7 podstawowych zasad konserwatorskich:
1. po pierwsze nie szkodzi - primum non nocere, 2. maksymalnego poszanowania oryginalnej substancji zabytkw i

wszystkich ich wartoci (materialnych i niematerialnych),


3. minimalnej niezbdnej ingerencji (powstrzymania si od dziaa

niekoniecznych),
4. usuwania tego i tylko tego, co na orygina dziaa niszczco, 5. czytelnoci i rozrnialnoci ingerencji, 6. odwracalnoci metod i materiaw,

Strona | 16

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
7. wykonywania wszelkich prac zgodnie z najlepsz wiedz i na

najwyszym poziomie. W tezach do Krajowego Programu Ochrony Zabytkw i Opieki nad Zabytkami, przedstawiono nastpujce cele dziaa: W ramach uwarunkowa ochrony i opieki nad zabytkami:

Pena ocena stanu krajowego zasobu zabytkw nieruchomych. Okrelenie i stopnia zagroe, kategorii stanu krajowego zasobu kategorii zabytkw ruchomych.

Pena

ocena

Okrelenie i stopnia zagroe,

Pena ocena stanu krajowego zasobu dziedzictwa archeologicznego. Okrelenie kategorii i stopnia zagroe oraz wyznaczenie stref o szczeglnym dla zabytkw archeologicznych, zagroeniu i zorganizowan ochron przynajmniej

Objcie

skuteczn

najcenniejszych zabytkw techniki,

Pena ocena stanu krajowego zasobu pomnikw historii i obiektw wpisanych na list wiatowego dziedzictwa. Okrelenie kategorii i stopnia zagroe,

Ocena stanu sub i moliwoci wypeniania caoksztatu zada zwizanych z ochron zabytkw i opiek nad zabytkami, Ocena stanu i stopnia objcia opiek zabytkw w poszczeglnych kategoriach, Doskonalenie zabytkami, i rozwijanie oraz podnoszenie efektywnoci i

skutecznoci instytucjonalnej i spoecznej ochrony i opieki nad

Udoskonalenie warunkw prawnych, organizacyjnych i finansowych w zakresie ochrony i opieki nad dziedzictwem kulturowym i nad zabytkami.

W ramach dziaa o charakterze systemowym:

Strona | 17

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Realizacja powszechnych tendencji europejskich, wiatowych oraz rozszerzenia pola ochrony na cae dziedzictwo kulturowe obejmujce i dobra kultury i natury (World Cultural Heritage),

Przygotowanie wytyczajcej Wprowadzenie we wszystkich

strategii gwne jej

ochrony do i

dziedzictwa ochrony polityk szczeblach

kulturowego, w Polsce. i

zaoenia

koncepcji

sektorowych zarzdzania obiektami

dziedzinach tym w

gospodarowania. Wypracowanie metod zarzdzania dziedzictwem kulturowym, w szczeglnoci z listy UNESCO, pomnikami historii oraz parkami kulturowymi. W ramach systemu finansowania:
Stworzenie stabilnego i przejrzystego systemu finansowania.

W ramach dokumentowania, monitorowania i standaryzacji metod dziaania:

Tworzenie systemu i stale aktualizowanych, elektronicznych baz informacji o zasobach i stanie zabytkw w Polsce i ich dokumentacji. Stworzenia prac, przy wszystkich grupach i typach obiektw zabytkowych, warunkw do realizacji ustawowego obowizku dokumentowania wszystkich

Gromadzenie stale aktualizowanej wiedzy o stanie zachowania, postpach i wynikach prac konserwatorskich i restauratorskich, zagroeniach, prawidowoci zarzdzania i bezpieczestwie uytkowania obiektw zabytkowych oraz o innych formach ochrony dziedzictwa,

Wypracowanie dziedzictwa Wypracowanie w

wprowadzenie planach standardw

szczegowych

zasad

ochrony

zagospodarowania

przestrzennego.

zagospodarowania

i estetyki zabytkowych przestrzeni publicznych. W ramach ksztacenia i edukacji:


Strona | 18

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Utrzymanie i doskonalenie dotychczas wypracowanego systemu ksztacenia w dziedzinie konserwacji i ochrony. Zorganizowanie kulturowego ksztacenia akademickiego w systemu podnoszenia kwalifikacji w kadej grupie zawodowej pracujcej na rzecz oraz dziedzictwa zorganizowanie penego

specjalnociach, w ktrych dotychczas nie istnieje,

Ksztacenie spoeczestwa w duchu poszanowania dla autentyzmu oraz wartoci materialnych dziedzictwa. i niematerialnych klimatu wsplnego, spoecznego wielokulturowego Budowanie

zrozumienia i akceptacji dla idei ochrony i dawnoci zabytkw odczytywanych jako rdo tosamoci, wiedzy i dumy z przeszoci, tradycji, wiedzy o sposobie ycia i pracy przodkw,

Upowszechnianie profilaktyki zabytkowych.

wrd

wacicieli

uytkownikw

obiektw

zabytkowych znajomoci zasad konserwatorskich, zasad etyki i konserwatorskiej. Tworzenie mechanizmw ekonomicznych sprzyjajcych prawidowemu traktowaniu obiektw W ramach wsppracy midzynarodowej:

Wzmocnienie promocji

obecnoci

Polski

wiatowym

europejskim

rodowisku dziaajcym na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego i polskich osigni w tej dziedzinie,

Oparcie dziaa na pojciu wsplnego dziedzictwa kultury ludzkoci, w szczeglnoci Europy wsplnego dziedzictwa kultury, w ktrym wyzwanie stanowi obszary dwu- lub wielokulturowe. Troska o ochron za granic. polskiego dziedzictwa kulturowego

4.1.2 Cele wynikajce z Narodowej Strategii Rozwoju Kultury na lata 2004 -2013

Strona | 19

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Przyjta przez Rad Ministrw 21 wrzenia 2004 r. Narodowa Stratega Rozwoju Kultury na lata 2004 -2013 uznaa kultur za jeden z najwaniejszych konieczno obiektw czynnikw rozwoju regionalnego. W Uzupenieniu zabytkw, oraz i Narodowej Strategii Rozwoju Kultury na lata 2004 -2020 podkrelono przeprowadzenia i kompleksowej rewaloryzacji ich poprzemysowych powojskowych adaptacj

zwikszenie roli w rozwoju turystyki

i przedsibiorczoci, a take

przeprowadzenie inwentaryzacji zabytkw ruchomych

nieruchomych, promocj i budow sieci informatycznych promujcych dziedzictwo kulturowe regionw. Wdroeniu wskazanych zaoe ma suy Narodowy Program Kultury Ochrona Zabytkw i Dziedzictwa Kulturowego.

4.1.3 Cele wynikajce z Narodowego Programu Kultury Ochrony Zabytkw i Dziedzictwa Kulturowego
Celem strategicznym programu jest kompleksowa poprawa stanu zabytkw oraz wzmocnienie ochrony, dostpnoci i popularyzacja dziedzictwa kulturowego Jego realizacja ma nastpi poprzez:

kraju. warunkw prawnych, instytucjonalnych,

udoskonalenie

organizacyjnych w zakresie dokumentacji i ochrony zabytkw;

caociow rewaloryzacj zabytkw i ich dostosowywanie do funkcji kulturalnych, turystycznych, edukacyjnych, rekreacyjnych i innych celw spoecznych;

wzmocnienie roli zabytkw w rozwoju turystyki i przedsibiorczoci poprzez budowanie zintegrowanych narodowych produktw turystycznych;

promowanie narodowego dorobku kulturowego na terenie kraju i za granic, szczeglnie przy pomocy narzdzi spoeczestwa informacyjnego;

Strona | 20

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

wzmocnienie zasobw ludzkich, a take zwikszanie wiadomoci spoeczestwa w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego;

ochrona zabytkw i archiwaliw przed nielegalnym wywozem za granic.

4.2 Relacje gminnego programu opieki nad zabytkami z dokumentami wykonanymi na poziomie wojewdztwa i powiatu
4.2.1 Plan Zagospodarowania Wojewdztwa Mazowieckiego
W Planie Zagospodarowania

Przestrzennego
Wojewdztwa

Przestrzennego

Mazowieckiego uchwalonym przez Sejmik Wojewdztwa Mazowieckiego w dniu 7 czerwca 2004 r., jednym zapewnienie poprzez systemami i elementami zagospodarowania przestrzennego, ktry realizowany jest m.in. poprzez ochron dziedzictwa kulturowego, krajobrazu i ksztatowanie adu przestrzennego. W zakresie ochrony i wykorzystania wartoci kulturowych priorytetem jest ksztatowanie tosamoci regionalnej. Adresowane jest to gwnie do miast i obszarw posiadajcych najcenniejsze ukady urbanistyczne, wartoci ochrona krajobrazowe, terenw tradycj historyczn najcenniejsze i zabytkowe elementy obiekty architektoniczne. Materialnym i przestrzennym wymiarem tej polityki jest posiadajcych krajobrazu kulturowego i historycznego poprzez np. objcie ochron prawn cennych krajobrazw kulturowych, ochron krajobrazu kulturowego wsi i maych miast, ochron najcenniejszych ukadw ruralistycznych i urbanistycznych. Istotnym zadaniem jest rwnie wykorzystanie walorw przyrodniczo kulturowych dla celw turystyczno rekreacyjnych, co przyczyni si do rozwoju gospodarczego i promocji, a w konsekwencji zwikszenia konkurencyjnoci regionu.
Strona | 21

z celw wskazanych w misji jest i harmonijnego relacji rozwoju wojewdztwa pomidzy poszczeglnymi

zrwnowaonego

zachowanie

waciwych

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

4.2.2 Strategia Rozwoju Wojewdztwa Mazowieckiego do 2020 roku


Strategia Rozwoju Wojewdztwa Mazowieckiego do 2020 roku, przyjta na posiedzeniu Sejmiku Wojewdztwa Mazowieckiego z dnia 29 maja 2006 r., nr 78/06, za priorytetowe atrakcyjnoci uchwa uznaje kwesti promocji i zwikszenia turystycznej

i rekreacyjnej regionu w oparciu o walory rodowiska przyrodniczego i dziedzictwa kulturowego oraz ksztatowanie tosamoci regionu oraz kreowanie

i dotychczasowych

promocja kierunkw dziaa samorzdu

jego produktu. Realizacja celw nastpi m. in. przez: wzmocnienie w regionie,

propagujcych zasoby dziedzictwa kulturowego oraz rozwj kultury rewitalizacj zespow zabytkowych i wykorzystanie ich do rozwoju funkcji turystycznych,

wsparcie tworzenia lokalnych parkw kulturowo-historycznych wok istniejcych zabytkw architektury umoliwiajcych rozwj funkcji turystycznej,

rozwj sieci szlakw turystycznych, rozbudowanie zaplecza turystycznego,

rozwijanie turystycznej,

zintegrowanego

systemu

promocji

informacji

promocj wartoci turystycznych regionu przy uyciu reklamy i upowszechniania wiedzy we wsppracy z organizatorami turystyki, ochron i promocj, ktrymi powinny zosta objte zespoy urbanistyczne i dziedzictwo drewniane (), cenne krajobrazy kulturowe wsi i maych miast;

Strona | 22

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

promocj narodowej

unikalnych

zabytkw

architektury,

miejsc

pamici

oraz zamieszkania i pobytu wielkich twrcw identyfikujcych si z regionem,

wspieranie

rozwoju

dziedzin

nauki,

tym

humanistycznych,

majcych istotny wpyw na zachowanie i popularyzacj dziedzictwa kulturowo-historycznego Mazowsza,

pielgnowanie i kultywowanie staych imprez lokalnych.

lokalnych tradycji i zwyczajw,

znajomoci historii regionu oraz organizowanie okolicznociowych i

4.2.3 Strategia Rozwoju Turystyki Mazowieckiego 2007-2013


Nadrzdnym celem strategii przyjtej

dla
na

Wojewdztwa
sesji Sejmiku

Wojewdztwa Mazowieckiego w dniu 31 marca 2008 r. Uchwa nr 52/08, jest zwikszenie znaczenia gospodarczego turystyki w wojewdztwie mazowieckim. W ramach pierwszego obszaru priorytetowego, w ktrym postawiono na rozwj produktu turystycznego, yrardw zosta zaliczony do miejsc o najwikszym potencjale rozwojowym. Wrd najwaniejszych w tym obszarze dziaa wymieniane s:

tworzenie nowych produktw turystycznych w oparciu o walory naturalne i antropogeniczne wojewdztwa,

poprawa jakoci funkcjonujcych produktw turystycznych, rozwj programw bada w zakresie podnoszenia jakoci produktw turystycznych wojewdztwa.

Ponadto Strategia zakada wzmocnienie potencjau ludzkiego Regionu oraz przygotowanie kadr do recepcji ruchu turystycznego, osignicie spjnoci dziaa marketingowych, zrwnowaony rozwj przestrzeni turystycznej na terenie rzecz turystyki. caego wojewdztwa oraz zbudowanie efektywnego systemu instytucjonalnego dziaajcego na

Strona | 23

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

4.2.4 Program Rozwoju i Promocji Produktu Turystycznego. Szlak Zabytkw Techniki Zachodniego Mazowsza Industrialne Mazowsze
Niniejszy dokument, przygotowany przy wsppracy Urzdu Miasta yrardowa, Urzdu Marszakowskiego Wojewdztwa Mazowieckiego oraz Mazowieckiej na Regionalnej zawarte Organizacji w Strategii Turystycznej, Rozwoju powsta w dla odpowiedzi

zapisy

Turystyki

wojewdztwa mazowieckiego. Celem programu jest m.in.: ochrona dziedzictwa przemysowego Mazowsza, w celu zachowania dla przyszych pokole,

promocja

Zachodniego

Mazowsza,

jako

obszaru

atrakcyjnego

turystycznie;

wzrost liczby odwiedzajcych turystw, poprawa wizerunku obszaru, wykreowanie marki Szlaku Zabytkw Techniki Industrialne Mazowsze, zaktywizowanie spoecznoci lokalnych poprzez wczenie ich w rozwj produktu turystycznego, a take w proces zarzdzania,

przyciganie inwestorw i inwestycji.

4.2.5. Strategia Rozwoju Powiatu yrardowskiego 2005 -2014


Na posiedzeniu w dniu 18 lutego 2005 roku, uchwa nr XXX/136/05 Rada Powiatu przyja do realizacji Strategi Rozwoju Powiatu yrardowskiego na lata 2005-2014. W pierwszej czci dokumentu o charakterze analityczno diagnostycznym zwrcono uwag na walory antropogeniczne regionu, bdce efektem dziaalnoci czowieka. Istniejcym obiektom zabytkowym przypisano rol wspomagajc wzrost atrakcyjnoci turystycznej powiatu. Szanse na rozwj powiatu upatruje si m.in. w utworzeniu centrum informacji turystycznej i publikacjach promocyjnych oraz we wsppracy z organizacjami turystycznymi.

Strona | 24

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

5 Uwarunkowania wewntrzne dziedzictwa kulturowego

ochrony

5.1 Relacje gminnego programu opieki nad zabytkami z dokumentami wykonanymi na poziomie gminy
5.1.1 Strategia Rozwoju Miasta yrardowa na lata 2010 -2025
Strategia Rozwoju Miasta yrardowa do 2010 r. zostaa przyjta Uchwa Rady Miejskiej yrardowa Nr XXXVIII/243/97 z dnia 8 sierpnia 1997 r. Jest to pierwszy syntetyczny i perspektywiczny dokument miasta, ktry przedstawia kierunki jego dalszego rozwoju W chwili yrardowa i dziaania, ktrych celem jest poprawa sytuacji gospodarczo-spoecznej mieszkacw Miasta w nowej sytuacji prawno-ekonomicznej. obecnej nad nowym trwa dokumentem ostatni Strategii etap Rozwoju prac Miasta

okrelajcym kierunki dziaa samorzdu do roku 2025. Jednym z celw strategicznych przedstawionych w dokumencie jest ksztatowanie adu przestrzennego dla potrzeb funkcjonalnoci i rozwoju spoeczno a w tym jako zagospodarowania w tej materii to:

cel

gospodarczego operacyjny, uporzdkowanie centrum miasta i

miasta, poprawa stanu przy zachowaniu

zabytkowego

tosamoci i walorw urbanistyczno architektonicznych. Gwne zadania Realizacja Lokalnego Programu Rewitalizacji Miasta yrardowa ze szczeglnym uwzgldnieniem zabytkowego ukadu urbanistycznego pn. Osada Fabryczna,

Opracowanie gminnego programu opieki nad zabytkami, Opracowanie planu zagospodarowania zabytkowych kwartaw mieszkaniowych i jego realizacja,

Likwidacja substandardowej zabudowy w celu uporzdkowania ukadu i podniesienia estetyki Miasta.


Strona | 25

zabytkowego

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

5.1.2 Lokalny Program Rewitalizacji Miasta yrardowa na lata 2004-2020


W marcu 2004 roku Rada Miasta yrardowa zatwierdzia pierwszy na Mazowszu Lokalny Program Rewitalizacji obejmujcy lata 2004 - 2020. Celem programu rewitalizacji yrardowa jest kompleksowa odnowa przestrzenna, gospodarcza i spoeczna wyznaczonego do rewitalizacji obszaru wraz z miasta. Obszar jak i ten obejmuje Osady zarwno Fabrycznej centrum i miasta podzielnic zabytkow zabudow tereny terenem

przemysowym, mieszkaniowych. Zmiany zostay Realizacja w

najbardziej Unii

zdegradowanych Europejskiej Uchwa

przepisach

finansowych

spowodoway

konieczno zaktualizowania Lokalnego Programu Rewitalizacji. Zmiany przyjte programu pomoe w Nr XXXV/291/09 Rady Miejskiej yrardowa z dnia 28 maja 2009 r. ma pobudzi aktywno rodowiska lokalnego i stymulowa wspprac na rzecz rozwoju spoeczno-gospodarczego, co w konsekwencji tworzeniu dziaalnoci

warunkw kulturalnej

lokalowych

i infrastrukturalnych dla rozwoju maej i redniej przedsibiorczoci, i edukacyjnej. Szczeglne znaczenie maj tu nastpujce dziaania: Poprawa estetyki przestrzeni miejskiej, Porzdkowanie starej tkanki urbanistycznej przez odpowiednie zabudowanie pustych przestrzeni w harmonii z otoczeniem,

Rewaloryzacja obiektw infrastruktury spoecznej oraz budynkw o wartoci architektonicznej i znaczeniu historycznym. Wrd zada planowanych do wykonania w podokresie 2007 2013

przewidziano m.in. rewaloryzacj zabytkowych budynkw Przedszkola nr 9, Resursy i Krgielni, Kantoru, powoanie Centrum Informacji na terenie Turystycznej, zbudowanie cigw komunikacyjnych

dawnej Centrali wraz z ma architektur i skwerami zieleni. Jako dziaania wspomagajce realizowane bd m.in. nastpujce zadania:
Strona | 26

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 porzdkowanie stanu prawnego nieruchomoci na terenach obszaru rewitalizowanego, szerokie stosowanie ulg podatkowych od nieruchomoci, wsppraca ze wsplnotami mieszkaniowymi w zakresie porzdkowania terenw Osady Fabrycznej.

5.1.3 Wieloletni Program Gospodarowania Mieszkaniowym Zasobem Miasta yrardw na lata 2008 2012
Realizujc dyspozycj ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorw, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. padziernika 2008 r. Nr 31, poz. 266 z p. zm.), Rada Miejska 30 program gospodarowania wieloletni yrardowa Uchwa Nr XXIX/232/08 z dnia przyja

mieszkaniowym zasobem Miasta yrardw na lata 2008-2012. Jednym z priorytetw programu jest podniesienie standardu technicznego gminnych zasobw mieszkaniowych, z ktrych wikszo naley do najstarszych budynkw mieszkalnych zakresu w yrardowie, poprzez i realizacj w szczegowego planowanych remontw modernizacji

wyznaczonym planem okresie.

5.1.4 Miejscowe Plany Przestrzennego Miasta yrardowa


Wyznaczone zagospodarowania w Studium

Zagospodarowania
i kierunkw w

uwarunkowa polityki

przestrzennego

kierunki

przestrzennej

zakresie ochrony wartoci kulturowych realizuj sukcesywnie uchwalane miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego miasta. Tereny miasta objte w 40 % Miejscowymi Planami Zagospodarowania Przestrzennego podlegaj ochronie pod wzgldem zasad ksztatowania obiektw i przestrzeni (ze urbanistycznej, kompozycji poszczeglnych terenw

szczeglnym uwzgldnieniem zieleni miejskiej) uznanych za szczeglnie wartociowe pod wzgldem historycznym w miejskiej przestrzeni. Ochrona realizowana jest poprzez ustalenie: strefy ochrony konserwatorskiej, cisej strefy ochrony konserwatorskiej oraz poredniej
Strona | 27

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 strefy ochrony konserwatorskiej. Strefy

te obejmuj obszary, na ktrych obowizuj okrelone ustaleniami planu ograniczenia, zakazy i obowizki zwizane z prowadzeniem inwestycji budowlanych na nieruchomociach objtych ochron konserwatorsk czy pooonych na terenie historycznego ukadu urbanistycznego. Plany istotny uwzgldniaj ochron zabytkw nieruchomych ochrony wpisanych do rejestru zabytkw, stanowisk archeologicznych a w szczeglnoci stanowi instrument dla zabytkw nieruchomych ujtych w gminnej ewidencji zabytkw. Na terenie Gminy Miasto yrardw ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania ksztatowania

przestrzennego, przestrzennego,

zakresie

zasad i

ochrony

adu

ochrony

przyrody

krajobrazu

kulturowego, objte s: obszar Osady Fabrycznej ograniczony ul. Waryskiego, terenem szpitala, ul. Ossowskiego, ul. Mireckiego, ul. 1 Maja Uchwaa Nr XI/98/03 Rady Miejskiej yrardowa z dnia 28 sierpnia 2003 r.,

obszar ograniczony ul. Limanowskiego, pnocn granic dziaek przy ul. eromskiego, ul. Farbiarsk, pnocn granic parku oraz pnocnymi granicami dziaek pooonych przy ul. Sawiskiego i ul. 1 Maja Uchwaa Nr X/81/03 Rady Miejskiej yrardowa z 26 czerwca 2003 r.,

obszar Dawnych Zakadw Lniarskich - Wykaczalnia Uchwaa NR L/389/06 Rady Miejskiej yrardowa z dnia 26 padziernika 2006 r.,

obszar ograniczony ul. 1 Maja i ul. Okrzei, rzek Pisi, granic dziaki przy ul. Wyspiaskiego i ul. Chopina, kolektorem deszczowym (dawny rw burzowy) i ul. Limanowskiego Uchwaa Nr 29 maja 2003r., IX/76/03 Rady Miejskiej yrardowa z dnia

obszar ograniczony ulicami: 11 Listopada, Roosevelta, kolektorem deszczowym (dawny rw burzowy), ulicami Chopina, Wyspiaskiego, gen. Zajczka, Brzski, Okrzei, Niepodlegoci, Sowiskiego,

Strona | 28

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Legionw

Polskich,

Batorego

Uchwaa

Nr XLVI/361/06 Rady Miejskiej yrardowa z dnia 24 maja 2006 r., teren po wschodniej stronie ul. Wyspiaskiego Uchwaa Nr XXXVIII/312/01 Rady Miejskiej yrardowa z dnia 30 sierpnia 2001 r.,

obszar Centrum wyznaczony od pnocy ul. Mireckiego, od wschodu kolektorem deszczowym (dawny rw burzowy), od poudnia terenami kolejowymi PKP, dnia 24 kwietnia 2003 r., od zachodu terenami

przemysowymi Uchwaa Nr VIII/72/03 Rady Miejskiej yrardowa z

teren przy ul. Kiliskiego na odcinku od ul. Izy Zieliskiej do ul. rodkowej Uchwaa Nr XI/97/03 Rady Miejskiej yrardowa z dnia 28 sierpnia 2003 r.,

obszar ograniczony ulicami 1 Maja, Skrowaczewskiego, pnocn granic dziaki o nr ewid. 2215, zachodnimi granicami dziaek o nr ewid.: 2223, 2222, 2214/2, ul. kow, czci dziaek o nr ewid.: 2075, 2074, zachodni granic dziaki o nr ewid. 2073, czci dziaek o nr ewid. : 2063/2, 2062/2, 2060/2, 2059/2, 2058/2, 2057/2, 2056/2, 2055/2, 2054/2, 2053/2, 2052/2, 2051/2, 2050/2 i pnocn granic administracyjn miasta - Uchwaa Nr XXIII/186/08 Rady Miasta yrardowa 29 maja 2008 r., z dnia

obszar ograniczony: czci dziaek po zachodniej stronie ul. 1 Maja, poudniowymi granicami dziaek o nr ewid.: 1613/2, 1613/5, 1613/7, 1263/6, 1263/2, rzek Pisi i pnocn granic administracyjn miasta Uchwaa Nr XXIII/187/08 Rady Miasta yrardowa z dnia 29 maja 2008 r.

5.1.5 Plan ochrony zabytkw na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych dla Miasta yrardowa
W grudniu 2008 roku zatwierdzono i przyjto do realizacji plan ochrony zabytkw
Strona | 29

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych dla Miasta yrardowa, okrelajcy m.in. zagroenia dla zabytkw i sposoby ich ochrony. naley Z oceny zagroenia miasta yrardowa wynika, e do potencjalnych zagroe mogcych doprowadzi do sytuacji kryzysowych zaliczy: skaenia promieniotwrcze, skaenia toksycznymi rodkami przemysowymi, poary, katastrofy i awarie, klski ywioowe, zagroenia epidemiologiczne, naruszenie porzdku publicznego i akty terroru. Dla znacznej czci zabytkw nieruchomych typowymi zagroeniami s poary, wichury i podtopienia, dla niektrych realne zagroenie stanowi akty wandalizmu i terroru, natomiast aden z podanej kategorii zabytkw nie ley w pobliu strategicznych celw wojskowych. W przypadku zabytkw ruchomych najwiksze zagroenie stanowi poary, dziaania terrorystyczne oraz akty wandalizmu. Sposoby ochrony zabytkw na administrowanym terenie: 1. zabytkw nieruchomych: prowadzenie gminnej ewidencji zabytkw w formie kart adresowych, wpisanie do rejestru zabytkw,

oznakowanie znakiem Konwencji Haskiej,

utworzenie parku kulturowego,

uwzgldnienie ochrony w planie zagospodarowania przestrzennego,

inne.
2. zabytkw ruchomych:

na miejscu (schrony, piwnice, ukrycia), przez rozrodkowanie, przez ewakuacj. Bez wzgldu na rodzaj zagroe, dla skutecznoci ochrony, naley podj odpowiednie dziaania jeszcze w czasie pokoju. Winny by one podjte przez suby konserwatorskie
Strona | 30

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 we wsppracy z odpowiednimi wadzami i obywatelami. Do zada tych zalicza si: stworzenie w miar moliwoci jak najpeniejszej dokumentacji odnonie wszystkich chronionych dbr kultury, przygotowanie planw organizacyjnych wspdziaania rnych podmiotw,

przygotowanie teoretyczne i praktyczne personelu do wypeniania stosownych czynnoci.

5.2 Charakterystyka zasobw oraz analiza dziedzictwa i krajobrazu kulturowego gminy


Analiza funkcjonalno chronologiczna nielicznych archeologicznych

stanu
stanowisk

na terenie yrardowa wskazuje, e jego obszar by jedynie sporadycznie penetrowany przez grupy ludzkie. wiadcz o tym lune znaleziska z modszej epoki kamienia, brzu i elaza. Nie mona oczywicie wykluczy, e zainteresowanie obszarem byo o wiele wiksze, jednake nie dysponujemy obecnie precyzyjnymi dowodami duszego pobytu ludnoci. W wieku XVI w. obszar, na ktrym usytuowany jest dzisiaj yrardw pokrywaa olbrzymia puszcza lena wchodzca w skad dbr krlewskich. Poszczeglne jej czci nazwano : Puszcz Bolimowsk, Wiskick, Korabiewsk i Jaktorowsk. Warto wspomnie, e puszcza Jaktorowska i Wiskicka, do pierwszej wierci XVII w. stanowia wyjtkowy w skali Europy rezerwat turw, ktre wyginy w roku 1627. Z map pochodzcych z ostatniej wierci XVIII i pierwszej XIX w. wynika, e cay obszar, na ktrym rozwin si yrardw by bardzo podmoky. Na terenach dawniej pokrytych puszcz, znajdowaa si bardzo gsta sie drobnych ciekw wodnych wpywajcych do Bzury. Gwnym korytem wodnym bya
Strona | 31

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 (i jest do dzisiaj) rzeczka zwana Pisi Ggolin, przepywajca przez yrardw. Oprcz drobnych strumieni znajdowao si tu wiele jeziorek, zastoisk wodnych i bagien. Jeszcze przed rokiem 1900 teren przed stacj kolejow, w obrbie dzisiejszych ulic: Aleja Partyzantw, POW, 1 Maja, 16 Stycznia, Osiedle zamulay a wiksze w latach by parkiem Kociuszki, midzywojennym zostay zasypane. ze stawem. Z kolei niektre dzielnice yrardowa byy bagnami lub mokradami np. czy dzisiejszy rynek targowy. Z czasem pytsze cieki wodne zarastay lub Osadnictwu sprzyjay niewtpliwie znajdujce si na podmokym terenie ki, grdy i zalesione pagrki. Nieodcznym elementem krajobrazu byy wwczas duych rozmiarw narzutowe gazy wystpujce w uskokach, rozpadlinach i przy grzbietach moren czoowych. Wykorzystywane m.in. przy budowie szosy biegncej przez yrardw w kierunkach Mszczonowa i Sochaczewa, a take do brukowania ulic i placw. O iloci gazw w tych okolicach mog wiadczy widoczne, zbudowane z nich fundamenty mieszkalnych domw fabrycznych yrardowa. Spotykao si je rwnie przy rozbirce dawnych budynkw folwarcznych na Rudzie i wielu drewniakw w rodku miasta. Teren, na ktrym powsta yrardw pod wzgldem politycznym nalea do ziemi sochaczewskiej w dawnym Ksistwie Rawskim, ktra z chwil wymarcia tej linii Piastw zostaa wcielona do Krlestwa Polskiego. Z grodowego starostwa sochaczewskiego w wieku XV zostao wydzielone bolimowskie, a w wieku XVII-XIX kaskie, korabiewskie i wreszcie guzowskie. Na ziemiach starostwa guzowskiego od XV do XVII w. prnie dziaa orodek przemysowy produkcji rud darniowych, ktry w rdach wystpuje pod nazw Ruda, a od koca XIX w. Ruda Guzowska, przeksztacony z czasem - na skutek wyeksploatowania surowca - w osad mysk. Oprcz Rudy znajdowaa si tu rwnie mniejsza osada przemysowa z mynem zwanym Szyszk funkcjonujcym jeszcze w pierwszej poowie XIX w.
Strona | 32

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 W dziejach yrardowa mona wyodrbni dwa etapy. Pierwszy po roku 1829 to pocztek budowy zakadw przemysowych i drugi po roku 1857 budowa obecnej osady, ktra daa pocztek dzisiejszemu miastu. Etap pierwszy rozpoczynaj wydarzenia z czerwca 1829 r. kiedy to przy wspudziale Jzefa Lubowidzkiego, Karola Scholtza oraz wacicieli dbr guzowskich - Henryka i Jana ubieskich, zostao zawizane Towarzystwo Wyrobw Lnianych. Z faktem tym niewtpliwie naley wiza pocztki fabryki wyrobw lnianych i Osady Fabrycznej w yrardowie. Dogodne Warszawy warunki surowcowe, i hydrograficzne, budowlane, blisko odzi

to najczciej powoywane czynniki decydujce o lokalizacji nowego orodka przemysowego w Rudzie Guzowskiej. Spisanie aktu zaoenia Fabryki Przdzalni Lnu nastpio w dniu 9 sierpnia 1830 roku. Spka, ktra podja si tego zadania przyja nazw Karol Scholtz i Wspka. Uruchomienie fabryki nastpio w 1833 r. przy znacznej pomocy francuskiego inyniera i wynalazcy maszyny do mechanicznego przdzenia lnu - Filipa de Girarda, od ktrego nazwiska wywodzi si nazwa yrardw. Pierwsze zabudowania wzniesione zostay po zachodniej stronie istniejcego cigu komunikacyjnego Wiskitki Mszczonw, ktry w przyszoci oddzieli cz przemysow od czci mieszkalnej osady i stanowi bdzie jeden z zasadniczych elementw ukadu przestrzennego. Centrum zespou zajmowa budynek czteropitrowej przdzalni lnu i tkalni - wykonane wg. projektu Jana Jakuba Gaya. Na przeciwko przdzalni lnu, oddzielonej od szosy zadrzewionym ogrodem, wzniesiono dwa tkalni). domy Powstay jest ulic, na mieszkalne tym etapie dla ukad kierownikw przestrzenny elementw w pobliu yrardowa urbanistyki. zakadw i urzdnikw (w latach 60 tych XIX w. w miejscu ogrodu wybudowano pozbawiony si wzdu jeszcze a nowatorskich

Charakteryzuje si tradycyjnym sposobem zabudowy obrzenie cigncej jednoczenie skupionej przemysowych.


Strona | 33

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Mimo niemale idealniej lokalizacji, rozwj zakadw i osady robotniczej by bardzo trudny. Brak pienidzy, odpowiednich fachowcw i maszyn, liczne kryzysy gospodarcze doprowadziy w roku 1847 do przejcia fabryki przez Bank Polski, ktry w 1857 roku sprzedaje cao spce austriackich przemysowcw. Nowymi wacicielami zostali Karol Hielle i Karol August Dittrich. Nastpuje drugi etap - era rozwoju i wietnoci zakadw, oraz budowa waciwej osady mieszkaniowej dla pracownikw zakadw przemysowych. Sprzyjajcym czynnikiem byo powstanie Drogi elaznej Warszawsko Wiedeskiej, dziki ktrej yrardw jako pierwsza osada przemysowa w Krlestwie Polskim otrzymaa poczenie krajowe. Na sukcesywnie wykupywanych terenach powstay kolejne nowe zespoy, np. tkalnia, poczoszarnia czy zesp Bielnika. Rwnoczenie trwa rozbudowa osiedla robotniczego. Z tego okresu pochodzi m.in. budynek w rodzaju koszar tzw. familijniak. Ten siedemnastoosiowy gmach o czterech kondygnacjach, zaoony na rzucie wyduonego prostokta by najwikszym budynkiem mieszkalnym wzniesionym XIX w. Rozwj przestrzenny XIX wiecznego yrardowa, by niewtpliwie odpowiedzi na negatywne skutki industrializacji odczuwalne na caym wiecie. Niespotykany dotd rozwj przemysu jako gwny czynnik rozwoju i przeobrae miast, przyczyni si do wyodrbnienia nowej grupy spoecznej robotnikw napywajcych ze wsi i zuboonych miast. W konsekwencji w przeludnionych miastach narastay konflikty i ruchy rewolucyjne. Dla polepszenia warunkw bytu ludnoci i ograniczenia spoecznego oraz przestrzennego chaosu, gwnie rodowiska lekarskie (dziaajc w oparciu o ide zdrowia publicznego i higieny miasta) zaczy gosi potrzeb budowy odpowiednio na zorganizowanego i nowoczesnego miasta w yrardowie w cigu

przemysowego. Osada robotnicza w yrardowie oparta

koncentracji poszczeglnych funkcji w terenie, bogatym programie usug, blokach zabudowy mieszkaniowej o powtarzalnych modelach oraz zieleni
Strona | 34

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 jako niezwykle istotnym elemencie zabudowy, odzwierciedla w peni te koncepcje. W kwietniu 1885 r. dobrze prosperujca fabryka i osada yrardowska zostay przejte przez Towarzystwo Akcyjne Zakadw yrardowskich, pod zarzdem ktrego mijay kolejne lata prosperity i realizacji, trwajcego od 1870 r. docelowego projektu Osady Fabrycznej. Osiedle robotnicze rozplanowano w oparciu o prostoktny podzia terenu wykorzystujc dotychczasow sie uliczn i wytyczon o ulicy Nowy wiat (ob. ul. T. Kociuszki), przebiegajc prostopadle do drogi Mszczonw Wiskitki przez Rynek, plac Kocielny. Teren zosta planowo rozparcelowany na prostoktne, ukady kwartaw zabudowy z zieleni wewntrz dziedzicw. Charakterystyczn zabudow mieszkaniow tego okresu uzupeniay drewniane pompy. Na pocztku lat 70- tych XIX w. w krajobrazie yrardowa zaczy nastpowa wyrane zmiany. Przebudowano gwny budynek przdzalni lnu, ktry otrzyma plan litery L. W gbi terenu fabrycznego tj. zlokalizowano parterowe i pitrowe budynki pomocnicze budynki gospodarcze (w wikszoci pitrowe), mniejsze budynki gospodarcze z drewna lub muru pruskiego oraz eliwne

kotowni, farbiarni, skady, magazyny i warsztaty. Pomidzy farbiarni i poczoszarni stan budynek szkoy tkackiej. Wedug jednolitej koncepcji planistycznej rozbudowo rwnie zesp bielnikowy, zlokalizowany na terenie dawnej bielarni Szyszka. Przed rokiem 1871 przy ul. Dugiej (ob. ul. B. Limanowskiego), Karol August Dittrich wybudowa dla swego zicia Ludwika W latach Marcellina 80 (jednego podjto z dyrektorw realizacj Towarzystwa Akcyjnego o Zakadw Lniarskich) paacyk w stylu tyrolskim z oficyn. - tych dzielnicy mieszkaniowej charakterze reprezentacyjnym, ktra stanowia wyranie wyodrbniony w krajobrazie zesp usytuowany na zachd od osiedla robotniczego. Przy dawnej ul. Parkowej (ob. ul. Armii Krajowej) wzniesiono sze willi dla wyszego personelu fabryki, wyrniajcych si bogat stylistyk
Strona | 35

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 nawizujca szwajcarskim w formie do renesansu will dla francuskiego. Wilhelma Obok, w stylu

wybudowano

Haupta,

dyrektora

poczoszarni, a pniej caej fabryki wkienniczej. Dopenieniem tego zespou staa si neorenesansowa rezydencja w tzw. kostiumie francuskim - willia Karola Augusta Dittricha (ob. siedziba Muzeum Mazowsza Zachodniego), usytuowana malowniczo w sercu parku krajobrazowego. Park, dzi im. Karola Augusta Dittricha, zaprojektowany przez Karola Sparmanna (projektanta m.in. Ogrodu Botanicznego w Warszawie) urzeka bogat szat rolin (m.in. dzi blisko 150 letnie dwa platany klonolistne). Rozpoczto otoczony rwnie realizacj pierwszych budynkw do o charakterze publicznym. Przy rynku stan budynek ochronki dla dzieci robotnikw, duym ogrodem zabaw oraz Babiniec dla wychowawczy. Nastpnie przy ul. Teklinowskiej (ob. ul. L. Waryskiego) budynek szkolny na planie krzya z sal gimnastyczn (ob. Szkoa Muzyczna). U zbiegu ulic Wiskickiej i Dugiej (ob. 1 Maja i B. Limanowskiego) powstaa Resursa, penica rol placwki kulturalnej dla lokalnej elity oraz Krgielnia. Niemale jednoczenie zrealizowano w ssiedztwie Resursy projekt Kantoru - siedziby dla Zarzdu Towarzystwa Akcyjnego Zakadw yrardowskich. Po zaoeniu trzyhektarowego cmentarza na terenach pooonych na pnocny kocioa p.w. w. Karola Boromeusza. Na terenach pooonych w kierunku pnocno-wschodnim od rynku w latach 90 tych, przystpiono do realizacji zabudowy o charakterze usugowym. Przy ul. Dugiej (ob. ul. B. Limanowskiego), wzniesiono szpital wedug projektu wzorowanego na szpitalu Carola w Drenie. Niezwykle nowoczesny jak na owe czasy budynek, wyposaony by w centralne ogrzewanie, filtry, kanalizacj i instalacj wschd od granic osady, w 1882r. rozpoczto budow pierwszego w yrardowie

Strona | 36

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 elektryczn zasilan przez fabryk. W pobliu powsta przytuek

rwnie wyposaony w najnowsze rozwizania. Orodek handlowo usugowy osiedla zlokalizowano u zbiegu ulic Wiskitskiej i Bielnikowej (ob. 1 Maja i S. Sawiskiego). Pitrowy budynek przy ul. 1 Maja 59 skadajcy si z budynkw ustawionych i do siebie pod ktem prostym mieci lokale sklepowe

mieszkania dla urzdnikw. Przystpiono rwnie do zabudowy dwch naroy placu rynkowego. W naronym budynku, obecnie przy ul. 1 Maja 54, pierwotnie na parterze znajdoway si sklepy spoywcze, a na pitrze mieszkania prywatne. Obecnie parter zajmuje Urzd Pocztowy. Po przektnej placu (ob. Pl. Jana Pawa II nr 4) stan dwupitrowy budynek szkolny z frontowym ryzalitem o ozdobnym szczycie zwieczonym arkadowym fryzem. Na przeomie XIX i XX wieku yrardw Lossnera, kocioa uzyska dwie wzniesiony dominanty strzelisty architektoniczne. W 1898 r. przy ul. Sokulskiej (ob. ul. S. eromskiego), wedug projektu architekta budynek zosta neogotycki zaprojektowany przez Jzefa Dziekoskiego. Dopenienie inwestycji Zarzdu Towarzystwa stanowiy budynki stray poarnej i aresztu, usytuowane odpowiednio przy ul. Bielnikowej i Dugiej. Wok tak konsekwentnie zaplanowanego i realizowanego zaoenia, w odpowiedzi na rosnce zapotrzebowanie mieszkaniowe, powstaway kolejne dzielnice, ktre w odrnieniu od osady, posiaday przypadkowe ukady wykorzystujc pierwotny przebieg drg lub istniejce zaoenia wsi np. ydowska na Rudzie i Podlas. Warto przy tym podkreli, e w yrardowie przemys nigdy nie przenika na tereny budownictwa mieszkalnego, co byo charakterystyczne dla innych orodkw przemysowych np. odzi.
Strona | 37

ewangelickiego.

W latach 1900-1903, na placu Kocielnym, powsta neogotycki koci

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Pod koniec XIX w. yrardw by pitym co do wielkoci orodkiem przemysowym na ziemiach polskich i posiada najwiksz fabryk wyrobw lnianych w Europie. W kolejnych a weny, tkalni, latach nie wznoszono ju nowych obiektw fabrycznych przdzalni jedynie centralnych modernizowano warsztatw mechanicznych,

i udoskonalano istniejce: w latach 1890 -1910 budynki poczoszarni, magazynu lnu i przdzy, ekspedycje wyrobw gotowych, magazynu centralnego, czesalni, star przdzalni lnu i przdzalni baweny, w latach 1909 -1914 bielnik przdzy, zbudowano cznik midzy star a now przdzalni lnu oraz magazyn. Najwiksz inwestycj tego okresu bya budowa w 1912 r. nowej przdzalni lnu. Potg zakadw zachwiay organizowane w 1883 r. (strajk szpularek z 23-28 kwietnia by pierwszym powszechnym strajkiem w Krlestwie Polskim), a nastpnie w latach 1905 -1906 kolejne strajki robotnicze. Zniszcze dopeniy dziaania I wojny wiatowej. Wycofujce si wojska rosyjskie wysadziy w powietrze wikszo obiektw fabrycznych, wywiozy wikszo maszyn, urzdze i surowcw. Upadek miasta trwa do 1918 r. W tym trudnym okresie, w roku 1916, po kilkakrotnie podejmowanych prbach, Osadzie Fabrycznej yrardw zostay nadane prawa miejskie. Po odzyskaniu niepodlegoci, Zakady yrardowskie zostay przejte przez przymusowy zarzd pastwowy. Wadze centralne skieroway do yrardowa wysokiej klasy fachowcw, budetowych si okres ktrzy przy duym miasta udziale zosta pastwowych przedsibiorstwo. zahamowany rodkw przez odbudowali rozwoju zniszczone francuskiemu

Zapowiadajcy

sprzeda Zakadw yrardowskich

konsorcjum kierowanemu przez Marcela Boussaca. Przeprowadzane przez niego reorganizacje (zamknito m.in. Poczoszarni) doprowadziy zakad i miasto do ruiny. Sytuacj pogarsza kryzys gospodarczy, ktry mia miejsce w 1923 r. W 1936 roku fabryka przechodzi pod zarzd Pastwowego Banku Polskiego, ktry zapewni jej kilkuletni okres rozwoju,
Strona | 38

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 trwajcy do wybuchu II wojny wiatowej. W 1939 r. Zakady yrardowskie przechodz na wasno generalnego gubernatora Hansa Franka. W 1944 roku yrardw znalaz si w strefie przyfrontowej. Przygotowujce si do ewakuacji wojska niemieckie zgromadziy na terenie fabryk tysice ton materiau wybuchowego, ktry mia posuy do wysadzenia w powietrze zakadw. Jednake byskawiczna ofensywa wojsk polskich i radzieckich oraz bohaterska postawa zaogi uniemoliwia realizacj niszczycielskiego planu. W okresie II wojny wiatowej yrardw stanowi silny orodek konspiracyjny. Dziaay tutaj oddziay Armii Krajowej i Gwardii Ludowej. W odpowiedzi na wzmoon dziaalno podziemia, okupanci organizowali liczne akcje odwetowe m.in. wysiedlenia i egzekucje mieszkacw. W hodzie polegym, na terenie caego miasta wyrniono wiele miejsc upamitniajcych mczestwo torturowanych i zamordowanych w latach 1939 - 1945 Polakw. Ochronie winny podlega m.in.

Park

leny

we

wschodniej

czci miasta

u zbiegu ulic

Alei

Wyzwolenia i Kosynierw, pomnik pamici: Miejsce uwicone krwi Polakw zamordowanych w okresie okupacji hitlerowskiej 19391945,

Tablica umieszczona na elewacji budynku dawnej tkalni przy ul. 1 Maja 43, upamitniajca miejsce rozstrzelania grupy zakadnikw hitlerowskich,

Tablica umieszczona na elewacji budynku mieszkalnego przy ul. Radziwiowskiej 3 Na wieczn chwa Patriotom Polskim zamordowanym i katowanym w tym budynku przez oprawcw hitlerowskiego gestapo 1943-1945,

Budynek przy ul. Bohaterw Warszawy 26 siedziba gestapo brak wyranego wydarzenia, symbolu (tablicy) upamitniajcego tragiczne

Tablica umieszczona na elewacji budynku przy ul. Bohaterw Warszawy 53 (siedziba andarmerii) Ofiarom barbarzystwa
Strona | 39

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 hitlerowskiej rzemioso. Dziaania wojenne nie spowodoway na szczcie wikszych zniszcze i zmian w ukadzie przestrzennym miasta. Po ich zakoczeniu zakady yrardowskie upastwowiono, a miasto wrcio na map przemysow Polski jako wany orodek brany wkienniczej i odzieowej. Na bazie Zakadw yrardowskich powstaj due przedsibiorstwa: yrardowskie Zakady Przemysu Lniarskiego, yrardowskie Zakady Tkanin Technicznych, Zakady Przemysu Poczoszniczego Stella, Zakady Przemysu Odzieowego Poldres, ktre przetrway cay okres PRL u. Wyroby wkiennicze produkowane w yrardowskiej fabryce przez ponad 150 lat zajmoway wysokie pozycje na wiatowym rynku tekstylnym (wyrnienia Turynie i Petersburgu gdzie w 1870 r. otrzymay honorowy tytu "Dostawcy Dworu Jego Cesarskiej Moci"), a produkty zyskay saw na tak dalekich rynkach jak bakaski, perski, chiski czy japoski. Prawie do koca lat 80-tych XX wieku yrardw by postrzegany jako stolica polskiego lnu. Jednake na skutek niekorzystnej koniunktury i recesji podupady rynki zbytu dla yrardowskich produktw, co doprowadzio W do radykalnego zmniejszenia zatrudnienia, tradycji a w 1997 roku do ogoszenia upadoci i wyprzeday majtku zakadw lniarskich. chwili obecnej kontynuatorem yrardowskiej lniarskiej jest Fabryka Wyrobw Lnianych Spka z o.o. i medale na wystawach m. in. w Wiedniu, Moskwie, Paryu, Amsterdamie, Londynie, andarmerii dla pamici pokole oddaje hod

5.3 Ochrona zabytkw i krajobrazu kulturowego Gminy Miasto yrardw stan prawny
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami przewiduje cztery formy prawnej ochrony zabytkw: wpis do rejestru zabytkw, uznanie za pomnik historii,
Strona | 40

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

utworzenie parku kulturowego, ustalenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Zabytki nieruchome, ruchome oraz archeologiczne z terenu gminy (miasta) chronione s poprzez wpis do rejestru zabytkw oraz na podstawie ustale w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego miasta. Do rejestru zabytkw nie wpisuje si zabytkw wpisanych do inwentarza lub wchodzcych w skad muzeum narodowego zasobu bibliotecznego. W

yrardowie dziaa samorzdowe Muzeum Mazowsza Zachodniego z siedzib w dawnej willi Karola Augusta Dittricha. Kwestie zwizane z ochron zbiorw muzealnych reguluje Ustawa z dnia listopada 1996 r. o muzeach (Dz. U. z 1997 r. Nr 5, poz. 24 z pn. zm.). Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytkw i programw Krajowy Orodek Bada i opiece opieki Dokumentacji Zabytkw zwizane w Warszawie nad zabytkami ewidencja zabytkw jest podstaw do sporzdzania nad zabytkami przez wojewdztwa, powiaty i gminy". W roku 2007 - 2008 przeprowadzi prace 21

z opracowaniem gminnej ewidencji zabytkw. Ewidencj zostay objte zabytki nieruchome. Wczono do niej rwnie karty adresowe zabytkw wpisanych do rejestru. Gminna ewidencja zabytkw ma charakter otwarty i winna by stale aktualizowana i uzupeniana. Okrelone zasady i warunki zagospodarowania wynikajce z potrzeb ochrony strefach rodowiska ochrony kulturowego przewiduj miejscowe uzgodnienia plany zagospodarowania przestrzennego miasta yrardowa. We wprowadzonych konserwatorskiej z Miejskim Konserwatorem Zabytkw w yrardowie wymagaj wszelkie dziaania inwestycyjne powodujce zmian zagospodarowania terenu, wpywajce na ksztat
Strona | 41

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 i charakter zabudowy, a take wygld elewacji. Miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego miasta objte jest okoo 40 % obszaru w tym prawie w caoci historyczne centrum. W przypadkach gdy zabytki ujte w ewidencji zabytkw nie wpisane do rejestru, nie s chronione na podstawie ustale miejscowych planw zagospodarowania przestrzennego, ich ochron stanowi przepisy karne ustawy o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami ( art. 108 i 110), ktre przewiduj kary za niedopenienie obowizku wacicieli zabezpieczenia tych zabytkw. Naley rwnie wspomnie o miejscach historycznych upamitniajcych tragiczne wydarzenia II wojny wiatowej, o ktrych brak jest jakichkolwiek zapisw w planach zagospodarowania przestrzennego.

5.3.1

Zabytki nieruchome

W gminnej ewidencja zabytkw znajduje si 371 kart adresowych zabytkw nieruchomych, w tym 201 zabytkw nieruchomych wpisanych do rejestru zabytkw. W zalenoci od penionych funkcji naley wrd nich wyrni:

1 zesp urbanistyczny, 24 obiekty uytecznoci publicznej, 4 kocioy, 2 cmentarze, 225 budynkw mieszkalnych, 42 obiekty mieszkalno-usugowe, 36 budynkw gospodarczych, 13 budynkw produkcyjno-magazynowych, 2 budynki penice funkcje rekreacyjne, 1 park, 18 budynkw nieuytkowanych.

Wikszo z nich - 141 stanowi wspwasno rnych podmiotw, 95 stanowi wasno komunaln, 28 naley do Skarbu Pastwa, 50 stanowi wasno prywatn, 6 wyznaniow. W pozostaych przypadkach wasno

Strona | 42

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 ulega zmianie lub jest nieuregulowana i wymaga ustalenia na podstawie ewidencji gruntw. Stan zachowania duej czci zabytkw nieruchomych ocenia si jako zy i wymaga podjcia natychmiastowych prac remontowych i konserwatorskich. W tej kategorii zdecydowan wikszo stanowi budynki gospodarcze (tzw. drewniane komrki) z terenu Osady Fabrycznej. Na przeomie lat 2007/2008 stan zachowania zabytkw przedstawia si nastpujco: Bardzo dobry: W trakcie remontu: 6 9 49

Dobry, nie wymagajcy remontu, bez zagroe: Dobry, nie wymagajcy remontu, zagroenia: 55 Dobry, brak biecego remontu i pielgnacji, Inne zagroenia: Zaniedbane, zy, bardzo zy, zagroenia katastrof budowlan:

217 31

Wykaz zabytkw nieruchomych z terenu Gminy Miasto yrardw stanowi aneks Nr 1 do gminnego programu opieki nad zabytkami.

5.3.2

Zabytki ruchome

W ewidencji zabytkw wojewdztwa mazowieckiego znajduje si 499 zabytkw ruchomych z terenu gminy. 237 stanowi groby lub nagrobki na cmentarzu rzymsko-katolickim, ewangelicko augsburskim i ydowskim. Do rejestru zabytkw ruchomych wojewdztwa mazowieckiego zostay wpisane wystrj wntrz i wyposaenie zabytkowych kociow: p.w. Wniebowstpienia Paskiego, Matki Boej Pocieszenia oraz w. Karola Boromeusza oraz wyposaenie Biura Gwnego Zakadw Lniarskich w yrardowie, maszyny i urzdzenia Zakadw Lniarskich w likwidacji, w

Strona | 43

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 upadoci, maszyny i urzdzenia bdce wwczas wasnoci Zakadw Lniarskich S.A., wyposaenie wntrza budynku Resursy cznie 170. Wykaz zabytkw ruchomych z terenu Gminy Miasto yrardw stanowi aneks Nr 2 do gminnego programu opieki nad zabytkami.

5.3.3

Zabytki archeologiczne

W granicach administracyjnych miasta yrardowa znajduje si 11 stanowisk archeologicznych ujtych w wojewdzkiej ewidencji zabytkw archeologicznych, zwizanych z epok kamienia, brzu, staroytnoci i redniowiecza, w tym gwnie lady osadnictwa Weryfikacja stanowisk archeologicznych i skarby. adne przeprowadzona przez ze stanowisk archeologicznych nie zostao wpisane do rejestru zabytkw. pracownikw Wojewdzkiego Urzdu Ochrony Zabytkw w roku 1996 oraz 2004 nie potwierdzia istnienia ladw na stanowiskach oznaczonych nr AZP 60-61/1/2, AZP 60-61/2/3. AZP 60-61/14*, 61/16* . Wykaz stanowisk archeologicznych z terenu Gminy Miasto yrardw stanowi aneks Nr 3 do gminnego programu opieki nad zabytkami. AZP 60-61/15*, AZP 60-

5.3.4

Zabytki ruchome w zbiorach muzealnych

Muzeum w yrardowie jednostka organizacyjna Powiatu - istnieje od 1961 r. Gromadzi eksponaty w nastpujcych dziaach: historia, ikonografia, etnografia i sztuka. Ogem posiada 8840 obiektw - stan na koniec 2008 r. W tym, wedug dyscyplin:

Dzia historii- 2629 Dzia etnografii- 1329 Dzia ikonografii-3042 Dzia sztuki-1841

Strona | 44

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Muzeum wzbogaca swoje zbiory dziki zrozumieniu i ofiarnoci mieszkacw yrardowa i okolic w formie darowizn. W ten sposb pozyskiwane s gwnie muzealia. Dziki dofinansowaniu z budetu pastwa, ze rde Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programw operacyjnych zakupiono m.in. obrazy Jzefa Rapackiego. Muzeum pozyskuje rwnie depozyty. W 2007 r. Muzeum wsporganizowao wyjazd naukowy do Krasnej Lipy, Rumburka i Decina w celu nawizania kontaktw, zbierania materiaw, dokumentacji filmowej i fotograficznej dotyczcej rodzin Dittrich i Hielle oraz Augusta Frinda. Zebrane materiay wykorzystano do wystawy czasowej. Prowadzono take badania naukowe majce na celu zebranie informacji o Karolu Marczaku yrardowianinie, twrcy polskiego filmu wiatowej i okupacji na terenie yrardowa i okolic. Wystawy stae: Izba robotnicza z pocztku XX w.

owiatowego.

W roku 2009 przeprowadzono take obszern kwerend na temat II wojny

Galeria prac Jzefa Rapackiego Gabinet pisarza Pawa Hulki-Laskowskiego powicona najbardziej znanej osobie zwizanej z yrardowem - autorowi najpeniejszego opisu Mazowsza wyrniona yrardowa Zachodniego przez przy ul. w Narutowicza Kultury ksice 34 i w domu pt. Mj yrardw. Ekspozycja dostpna w Oddziale Muzeum

robotniczym w ktrym pisarz mieszka. W 1992 wystawa zostaa Ministra Sztuki w Oglnopolskim Konkursie Najciekawsze wydarzenie muzealne. Wystawy czasowe w ostatnich 3 latach prezentujce dzieje yrardowa i okolic: 2007 r. - Hielle i Dittrich historia rodzin, fabryk i fortuny 2008 r. - wiat yrardowskich kobiet na przeomie XIX i XX wieku

Strona | 45

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 2009 r. yrardw i okolice w okresie II wojny wiatowej i okupacji 19391945 r. W roku 2010 r. Muzeum planuje wystaw pt; Z dziejw miasteczka w kolorze niebieskim. O spoecznoci ydowskiej yrardowa i okolic. Muzeum prowadzi rwnie dziaalno wydawnicz m.in. yrardowski Rocznik Muzealny (ostatni numer, 7 w 2006 r.). Poza tym w zalenoci od posiadanych rodkw publikuje katalogi wystaw, foldery i inne. Ponadto wsptworzy z innymi podmiotami wiele wydawnictw dotyczcych yrardowa i powiatu yrardowskiego. Muzeum prowadzi szerok wspprac z innymi jednostkami muzealnymi (m.in. w Warszawie, Muzeum PME Mazowieckie w Pocku, Muzeum Ziemi

Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzur), instytucjami kulturalno owiatowymi, stowarzyszeniami, kolekcjonerami, parafiami, artystami, kombatantami i osobami prywatnymi. Ponadto nawizywao kontakty z Ambasadami m.in. Czech, Niemiec, Sri Lanki i Chin, Fundacj Wsppracy Niemiecko-Polskiej, Stowarzyszeniem Ochrony Zabytkw Miasta Pabianic, PTTK, TPD, NOVUM.

5.3.5

Obszary i obiekty objte formami ochrony przyrody


Miasto yrardw pooone jest w odlegoci okoo 3 km od

Bolimowskiego Parku Krajobrazowego (pozostao historycznych puszcz: Bolimowskiej, Wiskickiej, Korabiewskiej Bolimowsko ha, ochrony i utrzymania cennych walorw krajobrazowych dolin Pisi Ggoliny, Pisi
Strona | 46

i Jaktorowskiej). Na terenie Chronionego Krajobrazu

miasta wystpuje fragment obszaru chronionego krajobrazu pod nazw Radziejowicki Obszar pooony z Dolin rodkowej Rawki. Obejmuje on obszar leny o powierzchni 61, 0 w poudniowo zachodniej czci miasta. Obszar ten zosta utworzony dla

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Tucznej oraz Okrzeszy, terenw dolinnych, kompleksw lenych, licznych jazw myskich oraz rozlewisk. Znajduje si tutaj okoo 2,2 ha uytkw ekologicznych. W granicach administracyjnych miasta znajduje si 18 pomnikw przyrody, w tym:

na terenie Parku im. Karola Augusta Dittricha 7 okazw tj. platan klonolistny (2 szt.), orzech czarny, grab pospolity, wiz szypukowy (3 szt.), db szypukowy;

na cmentarzu rzymsko katolickim przy ul. Kasztanowej 4 okazy tj. topola biaa, db szypukowy (1 szt.), klon pospolity (2 szt.); db szypukowy: ul. Akacjowa 28; db szypukowy: ul. Myska 9; db szypukowy: ul. 1 Maja 52; db szypukowy: ul. Czysta 5, PGK; db szypukowy (2 szt.).: ul. Bohaterw Warszawy 34/ ul. Sowackiego;

db szypukowy: przylegy do dworca kolejowego Pl. Pisudskiego.

Ponadto, poza prawnymi formami ochrony przyrody, na terenie miasta znajduj si mniejsze tereny zielone tj. parki i skwery.

5.4 Zabytki o najwaniejszym znaczeniu dla gminy


Najwikszym atutem yrardowa jest niewtpliwie powstaa w ostatnim trzydziestoleciu XIX w. zabudowa Osady Fabrycznej. Najwikszy w Polsce racjonalnie zaprojektowany zesp urbanistyczny stanowi jednoczenie unikalny na skal europejsk modelowy ukad miasta przemysowego, ktre zrealizowano wedug projektw miast idealnych miast ogrodw. Cech charakterystyczn tego nowatorskiego ukadu jest funkcjonalno przestrzenna kompozycja stworzona w celu wyodrbnienia czytelnych stref jednorodnego zagospodarowania: mieszkaniowej, przemysowej, administracyjnej, usugowej i kulturalno - owiatowej. Rozplanowanie opierajce si na osi widokowej wicej fabryk z placem rynkowym oraz ukierunkowanie przebiegu ulic na nieistniejce ju
Strona | 47

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 fabryczne kominy podkrela ekonomiczn zaleno osady robotniczej od przemysu. W osadzie znajdoway si poza domami mieszkalnymi trzy szkoy, szpital, przytuek, ochronka, resursa, kantor, dom ludowy, stra poarna, rzenia, pralnia, oraz cmentarz. trzy Charakterystycznym kocioy uzupenieniem zabudowy

przeznaczonej dla robotnikw byy drewniane budynki gospodarcze. Nieodcznym elementem krajobrazu jest precyzyjnie zaplanowana ziele. Do dnia dzisiejszego na terenie pooonej w centrum miasta Osady Fabrycznej zachowao si ok. 95% oryginalnej zabudowy. Wikszo peni pierwotnie nadane przez budowniczych funkcje. Czytelno historycznego ukadu w obecnej przestrzeni miasta stanowi o indywidualnym charakterze yrardowa. Walory yrardowa zaczto dostrzega ju w latach 50 tych XX w. Dopiero jednak w roku 1976 po opracowaniu obszernej dokumentacji Ponadto, obiekty konserwatorskiej zesp miejski zosta wpisany do rejestru zabytkw przez Skierniewickiego wpisem do Wojewdzkiego rejestru zostay Konserwatora objte Zabytkw. pojedyncze

lub zespoy budowlane pooone w czci fabrycznej i na terenie osady. Szczeglnym zainteresowaniem wadz samorzdowych, inwestorw oraz turystw ciesz si nastpujce zabytki:
.1 Usytuowane w granicach Osady Fabrycznej:

Paacyk Karola Dittricha Reprezentacyjna willa rezydencja w wspwaciciela latach 1885-1890 Zakadw w stylu Paacyk wybudowany

yrardowskich.

neorenesansowym w tzw. kostiumie francuskim. Zaoony na rzucie prostokta, parterowy na wysokich piwnicach. Posiada otynkowane elewacje: frontowa jest picioosiowa, boczne dwuosiowe. Na osiach elewacji frontowej oraz prostoktna wstawka i ogrodowej znajduj si trzyosiowe ryzality od strony poudniowej. Cok budynku,

naroniki i ryzality s boniowane. Od strony ogrodu znajduje si taras na boniowanym cokole z dwustronnymi schodami. Przy ryzalicie ogrodowym
Strona | 48

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 jest trjboczna wystawka z maym balkonem. W 1961 r. paacyk zosta adaptowany na Muzeum Mazowsza Zachodniego. W 2007 roku dziki dofinansowaniu z Funduszy Europejskich obiekt poddano kompleksowej modernizacji.

Park krajobrazowy im. Karola Augusta Dittricha Park krajobrazowy o powierzchni 5,8 ha, zaoony zosta w 2. poowie w., wg. projektu

XIX Dittricha oparty

w rezydencjalnej czci Osady Fabrycznej, tu przy paacyku Karola K. Sparmanna. Ukad kompozycyjny parku jest swobodny, niesymetryczny, na uksztatowaniu terenu i bardzo ciekawym, naturalistycznym ukadzie ciekw wodnych, z wieloma mostkami. Na uwag zasuguje okazay drzewostan z 7 pomnikami przyrody. Centralnym punktem parku jest paacyk. cieki w parku, wyznaczone po liniach krzywych, ukazuj ciekawie komponowane widoki. W 2007 r. zakoczy si proces rewaloryzacji parku, dziki ktremu zostaa przywrcona dawna jego wietno. Na tyach paacyku wybudowano amfiteatr, w ktrym organizowane s w okresie letnim koncerty muzyki powanej, cieszce si du popularnoci. Park jest chtnie odwiedzany przez mieszkacw yrardowa oraz stanowi jedn z najwikszych atrakcji turystycznych Miasta. Koci parafialny pw. Matki Boej Pocieszenia Neogotycki koci farny zosta zaprojektowany przez Jzefa Piusa Dziekoskiego i wybudowany w latach 1900-1903. Wybudowany zosta m.in. dziki funduszom Karola Dittricha, ktry przekaza na ten cel ok. 3 mln cegie ze swojej prywatnej cegielni maswerkowe trjnawowy, okna. Koci z murowany transeptem, w Radziejowicach. Wewntrz z cegy, nieotynkowany, wydzielone
Strona | 49

pikne witrae, wpisane do rejestru zabytkw ruchomych, wypeniajce bazylikowy prezbiterium

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 dwuprzsowe, zamknite trjbocznie. Wiee z przedsionkami nakryte s hemami ostroukowymi. Portal gwny jest ostroukowy z profilowanymi ocieami, poprzedzony arkadowym przedsionkiem o bogatej rolinnej dekoracji. Wille dla pracownikw Zarzdu Fabryki Szereg dwupitrowych budynkw wybudowanych w rezydencjalnej dzielnicy mieszkaniowej. Wille powstay w latach 80-tych XIX w. dla dyrektorw i wyszego personelu administracyjnego fabryki. Zbudowane s na rzucie prostokta. Elewacje gzymsy z czerwonej cegy z elementami dekoracyjnymi z biaego tynku: poziome pasy dzielce elewacje, oraz boniowane naroniki budynku i ryzality. Poszczeglne budynki rni si midzy sob standardem mieszkaniowym i bogactwem architektury. Obecnie speniaj w wikszoci swoje historyczne funkcje. Pierwotnie budynkom do wschodniej towarzyszyy elewacji. Z ogrody tamtych zaoe przylegajce ogrodowych pozostay

pojedyncze okazy starodrzewu. Domy robotnicze Obok domw wznoszonych dla pracownikw wyszego personelu, zabudow mieszkaniow osady tworzyy liczne domy robotnicze, dla ktrych opracowano kilka powtarzalnych typw. Najstarsze z nich, parterowe, zaoone na rzucie wyduonego prostokta, nakryte dachem naczkowym - byy wzorowane w pewnym stopniu domach tkaczy. Niewiele dachami pniejsze zachowane s pitrowe domy z na niskimi ul. budownictwie maomiasteczkowym i wznoszonych w I poowie XIX w. dwuspadowymi wzdu pnocnej pierzei

Kociuszki i poudniowej ul. Limanowskiego. W pierwotnym ukadzie wntrz w tego typu budynkach, sie miaa charakter przelotowy, na parterze znajdoway poddasze zajmoway si cztery mieszkania dwuizbowe, z ktrych dwa mieszkania trzyizbowe, dostpne jedno stanowio kuchni umieszczon w skrajnej czci budynku. Z kolei z jednobiegowej klatki schodowej usytuowanej na korytarzu w czci
Strona | 50

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 frontowej budynku. Do tej grupy nale rwnie domy usytuowane po cztery mieszkania dwuizbowe o

przy ul. Maja 66 i 68, rnice si jednak rozplanowaniem wntrz. Na kadej kondygnacji, zawieray powierzchni okoo 30 m2. Z okresu wczesnej zabudowy zachowa si rwnie tzw. familijniak, trzypitrowy, siedemnastoosiowy budynek z czterema duymi salami na pitrze, z korytarzowym ukadem wntrz na pozostaych kondygnacjach. Pierwotnie elewacje budynku byy nieotynkowane z nietypowymi dla pniejszej architektury yrardowa prostoktnymi pycinami zamknitymi ukiem Tudora. W latach 1871 -1896, mamy do czynienia z innym charakterem architektury. Domy wznoszone w drugim okresie realizacji zabudowy osiedla, zakadane byy na rzucie wyduonego prostokta, niepodpiwniczone, dwukondygnacyjne, nakryte niskimi, dwuspadowymi dachami pokrytymi pap. Charakterystyczne czerwone ceglane elewacje zdobi kordonowe i koronujce gzymsy nadokienne - wykonane z wysunitych poza lico ciany pasw cegie - lizeny oraz okienka szczytw w ksztacie triforia. Bry wzbogacaj prostoktne, jednoosiowe ryzality, usytuowane na osi klatek schodowych od trony podwrka. Domy robotnicze projektowane byy wedug powtarzalnych segmentw, w iloci uzalenionej od wielkoci budynku. Przy ulicach: Wyszyskiego, Kocielnej, Narutowicza skadaj si z dwch segmentw, przy ulicy Wyszyskiego 2,4,6 z trzech. Jeden segment zawiera na kadej kondygnacji dwa mieszkania dwuizbowe o powierzchni okoo 40 m2 i dwubiegow klatk schodow na osi, zaznaczon w elewacji pytkim ryzalitem. Zestaw elementw dekoracyjnych by znacznie wzbogacony przy budynkach przeznaczonych dla majstrw. Odnajdujemy tu kordonowe gzymsy z ukonie uoonych cegie, szczyty ze spiarniami i sanitariatami. Domy wznoszone w okresie wczeniejszymi miay znacznie mniej elementw dekoracyjnych. Bogatszy wystrj elewacji pojawia si na
Strona | 51

z profilowanymi

gzymsami i pycinami. Budynki te miay rwnie bogatszy program wntrz

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 pocztku XX w., wwczas elementy dekoracyjne umieszczano przede wszystkim na elewacjach frontowych, pozostae pozostawiano bez wystroju lub zdobiono bardzo skromnie. Resursa i budynek dawnej krgielni Resursa zostaa wybudowana w 1872 r. (rozbudowano j ok. 1885 r., po II wojnie wiatowej dobudowano po zachodniej stronie budynek penicy funkcje gastronomiczne, w latach 90-tych przebudowano). Penia funkcj placwki kulturalnej dla lokalnej elity urzdnikw fabryki, kadry inynierskiej i lokalnej szlachty. Organizowano tu np. przedstawienia teatralne, bale, zabawy okolicznociowe, odczyty, funkcjonowaa biblioteka. Budynek zaoony jest na nieregularnym planie. Gwny budynek zaoony jest na planie prostokta. Od strony pnocnej przylega skrzydo penice niegdy funkcj biblioteki, od zachodu znajduje si budynek mieszczcy sal teatraln z hallem. Elewacje nieotynkowane, elewacja frontowa jest 5-cio osiowa, z 1-osiowym ryzalitem zwieczonym postacie wstawk, skrzydo biblioteki i 4-osiowe. sztuk Rady Nad gwnym - zamknitym pkolicie - wejciem umieszczono dwa medaliony przedstawiajce pamitk alegoryczne kultur (obecnie Delegatw sale z zachowany jeden). Na cianie zewntrznej znajduje si tablica bdca pierwszego w dn. posiedzenia 19 IX 1918 yrardowskiej r. Wewntrz Robotniczych pikne

neorenesansowymi dekoracjami. Przez wiele lat Resursa bya najbardziej reprezentacyjnym budynkiem miasta. Obok Resursy znajduje si budynek dawnej krgielni. Budynek ten jest murowany, nieotynkowany z wyrobionym w cegle architektonicznym detalem. Zbudowany w formie wyduonego prostokta. Pierwotnie peni funkcje rekreacyjno-sportowe. Budynek Resursy wiele lat by nieuytkowany. Obecnie wraz z budynkiem Krgielni poddany jest rewaloryzacji. Kantor
Strona | 52

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Wzniesiony w 1885 r. obszerny budynek Kantoru stanowi siedzib Zarzdu Towarzystwa Akcyjnego Zakadw yrardowskich. Dla robotnikw zakadw yrardowskich wszelkie stanowi symbol wadzy fabrykantw wielokrotnie atakowany przez strajkujcych. przeprowadzano przyjmowano rozliczenia zakadw, wypacano Tutaj pobory,

i zwalniano ludzi z pracy, przydzielano mieszkania do ochronki i szkoy,

fabryczne, przyjmowano dzieci prowadzono korespondencj.

Budynek murowany, skada si z trjkondygnacyjnego korpusu gwnego zwrconego fasad na poudnie oraz parterowego skrzyda pnocnego. Korpus gwny zaoony na rzucie podkowy z wydatnym prostoktnym ryzalitem od strony poudniowej, zosta przykryty dwuspadowym dachem z lukarnami, nad ryzalitem trjspadowy. Skrzyda boczne nakryto dachami czterospadowymi. Niezwykle okazale prezentuj si elewacje wykonane z dekoracyjnie uoonych cegie. ciany parteru zdobi poziome pasy boni, ciany I pitra arkadowe prostoktne okna zamknite pkolicie z profilowanymi archiwoltami, natomiast ciany II pietra pasy lizen. Zachwycajcy jest rwnie wystrj architektoniczny wntrza m.in. drewniane, bogato rzebione boazerie hallu, korytarzy, klatki schodowej i niektrych pomieszcze, ponadto wieczniki, klamki i masywne dbowe meble. Po upadku zakadw lniarskich w XX wieku, pomieszczenia Kantoru przez wiele lat wynajmowane byy rnym instytucjom. Obecnie wadze samorzdowe zakoczyy prace projektowe majce na celu rewaloryzacj i adaptacj gmachu na siedzib Urzdu Miasta. 2.

Usytuowane

poza

granicami

Osady

Fabrycznej

na

terenach

poprzemysowych. Obszar Zakadw Lniarskich Centrala Na terenie Centrali wzniesiono kilkadziesit obiektw, ktre na przestrzeni ponad 100 lat (pierwsze a wikszo a 1900 r.). Budynki te pomidzy 1890

wybudowane zostay pozostaych powstao

budynki pochodz z ostatniej wierci XIX w.,

Strona | 53

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 charakteryzuj jaki jest na i si zrnicowan konstrukcj, wielkoci, funkcj historyczno-techniczne. podstawie ustale Wikszo planu budynkw zagospodarowania granicach

oraz wartoci historyczn. Posiadaj zarwno wartoci architektoniczne, po dzi dzie zachowaa historyczne elewacje. Obszar Centrali chroniony miejscowego w przestrzennego. Do rejestru zabytkw zostay wpisane jedynie pojedyncze obiekty

pozostajce

jego

oraz zesp budynkw tkalni. Zesp budynkw tkalni Kompleks tworz budynki: tkalnie nr I-przygotowalnia, II, III, VI przegldalnia, i tkalnia XIV, ktre s poczone z dawn przdzalni tworzc cay trzon zespou fabrycznego, dawnych Zakadw Lniarskich Centrala. Tkalnie nr I-przygotowalnia, przdzalnia i tkalnia nr VI - przegldalnia s ze sob zespolone i tworz cig elewacji wzdu wewntrznej drogi od portierni, rwnolegle do nowej przdzalni lnu. Z kolei wschodnie elewacje tkalni nr II, III i VI tworz pierzej ulicy 1-go Maja, zamykajc Plac Jana Pawa II. Pierwotny budynek tkalni zosta wzniesiony w latach 60-tych XIX w; tkalni nr VI wzniesiono ok. 1885 r. Tkalnie byy kilkakrotnie modernizowane i przebudowywane (w 1890-1914, 1918-1923, lata 60-te i 70-te XX w.). Zesp objty jest prawn form ochrony poprzez wpis do rejestru zabytkw.

Nowa Przdzalnia Lnu. Wzniesiona w 1912 r. na rzucie wyduonego prostokta, Nowa

Przdzalnia Lnu bya wwczas jednym z pierwszych budynkw na wiecie wykonanym w konstrukcji elbetowej, przystosowanej do obcie powstaych w wyniku pracy kilku tysicy wrzecion. Celem rwnomiernego rozoenia napre oraz drga, konstrukcj dachu wypeniono ziemi, a nastpnie zasadzono roliny. Na najwyszym pitrze, znajdoway si dwa potne zbiorniki z wod, ktr wykorzystywano do obrbki lnu.
Strona | 54

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 W czci rodkowej piciokondygnacyjnego budynku znajduje si pytki ryzalit, mieszczcy gwny pion komunikacyjny - klatk schodow i szyby windowe z dwigami towarowo osobowymi. Elewacje frontowa i poudniowa s 41 osiowe, w ktrych znajduj si symetryczne podziay poziome i pionowe. Nad dachem znajduje si attyka pena o lepych ciankach, w ksztacie wklsych ukw przedzielonych obeliskami w naroach, a w czci rodkowej frontonikami. Wntrze przdzalni jest halowe, trzytraktowe z rytmicznym systemem podpr. Przemysowa architektura i solidna konstrukcja pozwala na swobodne wykorzystanie przestrzeni. Atut ten wykorzysta obecny waciciel obiektu, ktry przebudowuje pomieszczenia starej fabryki na modne i przestronne pomieszczenia mieszkalne tzw. lofty, z jednoczesnym poszanowaniem dla przemysowych detali architektonicznych.

Obszar Wykaczalni Pierwsze budynki na terenie Wykaczalni zbudowano na terenach myna zwanego Szyszka w pierwszej poowie XIX w. Korzystajc z systemu spitrze wody dla potrzeb myskich i stawu wytyczono tzw. posiado wodno-fabryczne okrelajce teren przyszych zakadw. W skad pierwszego zespou budynkw wchodziy: mechaniczna przdzalnia, maa tkalnia, drukarnia, bielnik, 200 warsztatw tkackich oraz magazyny, suszarnie, budynki administracyjne. Zesp ma do dzi bardzo czyteln form przestrzenn, a zachowane w ogromnej na czci budynki w stanowi o jego duych wartociach architektonicznych i urbanistycznych. Wykaczalnia objta jest ochron podstawie ustale miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miasta.

6 Ocena stanu dziedzictwa kulturowego gminy. Analiza szans i zagroe


Analiza SWOT Mocne strony
Strona | 55

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
Unikatowy na skal europejsk i znakomicie zachowany - w 95 %

pierwotnego zasobu - historyczny ukad funkcjonalno-przestrzenny miasta przemysowego z przeomu XIX i XX wieku, ktry zosta zaprojektowany miast i dzielnic nauka, i zrealizowany podziau kultura, wedug nowatorskich na strefy na wczesne czasy i aktualnych wspczenie zasad projektowania przestrzeni usugi miejskiej jednorodnego zagospodarowania (praca, mieszkanie, wypoczynek i rekreacja, zarwno w przeszoci, jak i dzisiaj centrum miasta, powodujc i yrardw funkcjonuje i jest postrzegany jako miasto zabytkowe. Kompleks posiada wyjtkowe wartoci urbanistyczne, jest jednolity stylowo, posiada ogromne znaczenie dla kulturowego dziedzictwa wiatowego. Stanowi ogromny potencja miasta, wyrniajcy yrardw spord wszystkich innych miast w Polsce i w caej Europie. Odpowiednie wykorzystanie tego potencjau przyczyni si do rozwoju turystyki krajowej i zagranicznej oraz przycignie do miasta nowych mieszkacw i inwestorw;
Poprzemysowa zabudowa dawnych zakadw lniarskich (Centrala i

socjalne,

komunikacja

z towarzyszc wszystkim funkcjom zieleni). Ukad ten stanowi

Wykaczalnia)

poza

cennymi

wartociami architektonicznymi niematerialne

urbanistycznymi,

stanowi

rwnie

dziedzictwo

przemysu lniarskiego yrardw Sp. z o.o.;

w kraju i w Europie,

kontynuacja tradycji

produkcji wyrobw lnianych przez Fabryk Wyrobw Lnianych

Atrakcyjne pooenie Miasta i dobre poczenie komunikacyjne z

duymi aglomeracjami miejskimi: odzi i Warszaw stwarza bardzo dobre warunki

Strona | 56

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 dla rozwoju turystyki na terenie miasta oraz szans na

przycignicie nowych inwestorw oraz turystw; Blisko Warszawy, orodka wiodcego w dziedzinie kultury i owiaty;
Poprawa dostpnoci komunikacyjnej na temat zabytkw yrardowa

poprzez

wprowadzenie

nowoczesnych

systemw

informacji

turystycznej strona internetowa Urzdu Miasta z informacjami o najwaniejszych zabytkach, udzia w targach turystycznych;
Powoanie

yrardowie

instytucji

Miejskiego

Konserwatora

Zabytkw na podstawie Porozumienia

z dnia 7 stycznia 2008 r. w

sprawie powierzenia Miastu yrardw prowadzenia niektrych spraw z zakresu waciwoci Wojewody Mazowieckiego, wykonywanych przez Mazowieckiego Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw, zawartym pomidzy Wojewod Mazowieckim, a Prezydentem Miasta yrardowa. Jego rola informacyjna, edukacyjna i prewencyjna w odniesieniu do obiektw zabytkowych wzmacnia ochron zabytkw w yrardowie oraz zwiksza wiedz, wiadomo oraz wraliwo mieszkacw (wacicieli i uytkownikw zabytkw) na dorobek kulturowy Miasta;
Utworzenie Centrum Informacji Turystycznej, dziki ktremu miasto

promowane jest w kraju i za granic jako atrakcyjny turystycznie obszar;


Prnie dziaajcy w strukturach Urzdu Miasta Wydzia Promocji i

Kultury, ktry poprzez organizacj wielu kulturalnych imprez o zasigu ponadlokalnym, kulturalna a take szereg Kultury, wydawnictw Muzeum promuje Mazowsza yrardw; Dziaalno Centrum Zachodniego oraz innych placwek kulturalnych;
Pozytywne rezultaty dziaa inwestorw (gwnie dziaajcych na

terenie dawnych zakadw lniarskich), ktrzy przywracaj do ycia yrardowskie obiekty poprzemysowe i podejmuj rwnie dziaania promujce yrardw (imprezy kulturalne, wydawnictwa, reklama

Strona | 57

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 loftw) jako miasto atrakcyjne turystycznie

oraz miejsce zamieszkania;


Wzmoony ruch inwestycyjny na terenie miasta i widoczne rezultaty

procesu rewitalizacji wpywaj pozytywnie na zmiany odrbnoci kulturowej;

w postawie

mieszkacw budzeniu si w nich poczucia lokalnej tosamoci i


Reprezentacyjne obiekty zabytkowe, wane dla miasta (np. dawna

Resursa,

dawny

Kantor)

oraz

tereny

kwartaw

zabudowy

mieszkaniowej (poza budynkami mieszkalnymi) na obszarze Osady Fabrycznej stanowi wasno Gminy Miasto yrardw co zwiksza szans na powodzenie procesu rewaloryzacji historycznego zespou mieszkaniowego. Sabe strony
Niezadowalajcy stan zabytkowych budynkw wikszo z nich

wymaga przeprowadzenia kompleksowych prac remontowych i konserwatorskich, a take przeksztace wewntrz budynkw mieszkalnych na terenie Osady Fabrycznej celem podniesienia w nich standardw uytkowych;
Bardzo zy lub katastrofalny stan techniczny czci zabytkowych

budynkw gospodarczych na obszarze Osady Fabrycznej (tzw. komrek drewnianych i bardzo ju nielicznych budynkw o konstrukcji ryglowej z wypenieniem z cegy);
Obszar Osady Fabrycznej zdegradowany poprzez niskiej jakoci

architektonicznej zy stan infrastruktury

i estetycznej naniesienia budowlane towarzyszcej tej zabudowie. Obszar

(najczciej na terenie dziedzicw zabudowy mieszkaniowej) oraz zaniedbany, wymagajcy rewaloryzacji w celu poprawy stanu zachowania oraz podniesienia jego funkcjonalnoci i atrakcyjnoci zarwno dla samych jego uytkownikw i mieszkacw yrardowa jak i osb z zewntrz;
Dua ilo wykonanych bez wymaganych zezwole przeksztace

wewntrz

budynkw

zabytkowych

na

skutek

braku

wiedzy,

Strona | 58

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 wraliwoci i wiadomoci wartoci zabytkowych obiektu oraz sabo dziaajcych mechanizmw do przeciwdziaania samowoli;
Zagroenia

inwestycyjne.

Przypadkowe

dziaania

inwestycyjne

(zazwyczaj bez wymaganego prawem pozwolenia), gdzie dobro inwestora jest przedkadane ponad dobro spoeczne i dobro zabytku;
Niski

poziom

wiadomoci,

wraliwoci

wiedzy

lokalnego

spoeczestwa na temat dorobku kulturowego yrardowa i jego ogromnego znaczenia dla dziedzictwa narodowego i europejskiego;
Due rozdrobnienie wasnoci (kwartay zabudowy mieszkaniowej

wielorodzinnej) mieszkaniowych. prawnych i sprawnie oraz

budynki nie rodkw

stanowi posiada prace finansowych

wasno odpowiednich aby

wsplnot narzdzi

Gmina

skutecznie

przeprowadzi cz

remontowo-konserwatorskie zamieszkujcych przeprowadzenie

poszczeglnych budynkw;
Przewaajca

wacicieli

prywatnych,

zabytkowe kwartay Osady Fabrycznej nie posiada odpowiednich rodkw finansowych umoliwiajcych kompleksowych prac remontowych i konserwatorskich budynkw;
Saba edukacja w szkoach na temat miasta jego historii i

zwizanych z ni zabytkw. Brak nauczania i pobudzania wraliwoci na dorobek kulturowy Miasta powoduje, i mieszkacy nie potrafi doceni tego dorobku, utosamia si z Miastem oraz rozpowszechnia si z tym rwnie znaczenia jakie maj wizi pozytywnej na jego temat wiedzy. Wie brak popularyzacji idei ochrony zabytkw i

dla ksztatowania nie tylko przyjaznego otoczenia, ale budowania poczucia odrbnoci kulturowej, lokalnego patriotyzmu i spoecznych;
Brak

kompleksowego Osad

planu

ochrony i

obszaru

zabytkowego zakadw

obejmujcego lniarskich;

Fabryczn

teren

dawnych

Strona | 59

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
Niewystarczajco

rozwinita

infrastruktura

turystyczna

baza

noclegowa, gastronomiczna, szlaki turystyczne. Szanse

Budowa obwodnicy miasta zapewni popraw warunkw ycia w zabytkowym centrum miasta i zwikszy jego dostpno komunikacyjn oraz atrakcyjno Miasta jako miejsca zamieszkania;

Moda na lofty - dua ilo tworzonych lokali mieszkaniowych (tzw. loftw) na terenie dawnej Centrali oraz mieszka tworzonych przez yrardowskie TBS konkurencyjnych ze wzgldu na cen stwarza szans napywu nowych mieszkacw. oraz atrakcyjnych ze wzgldu na blisko duych aglomeracji miejskich,

Stymulujcy kolejnych

wpyw inwestycji

tzw. i

dobrych innych

wzorcw

zagospodarowania zachconych

zabytkw, ktre moe korzystnie wpywa na pojawienie si przedsibiorcw sukcesami poprzednikw; Coraz wikszy wzrost zainteresowania wacicieli zabytkw opiek nad zabytkami

i pracami remontowo konserwatorskimi oraz

przywracania im pierwotnego ksztatu i wygldu; Moliwo wsparcia finansowego z rnych rde unijnych, pastwowych, gminnych i prywatnych;

Rosnca coraz bardziej rola samorzdu lokalnego oraz wadz na szczeblu wojewdzkim, ktra polega na uwzgldnianiu problematyki ochrony wojewdztwa, i gminy. zabytkw miasta i opieki nad nimi w programach, strategiach, planach rozwoju

Zagroenia

Kryzys gospodarczy hamujcy dziaalno obecnych kluczowych inwestorw oraz uniemoliwiajcy jej dotychczas rozwinicie zabytkowych wacicielom obiektw niezagospodarowanych

Strona | 60

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 poprzemysowych i Wykaczalni;
Brak dostatecznych rodkw finansowych na potrzeby zabytkw

m.in.

terenu

Centrali

yrardowa, ktre biorc pod uwag ich ilo oraz stan zachowania, wymagaj ogromnych nakadw niewystarczajce rodki unijne, sabe wsparcie finansowe z budetu pastwa dla wacicieli obiektw zabytkowych, zbyt niski w stosunku do potrzeb budet Miasta, niewielkie moliwoci finansowe Wsplnot Mieszkaniowych, uboenie spoeczestwa; Klski i zdarzenia losowe.

7 Zaoenia programowe
W zwizku z dokonan wyej analiz szans i zagroe (poprzez wskazanie yrardowie oraz uwarunkowa spoeczno-gospodarczych zewntrznych i wewntrznych przyjmuje si w ramach Gminnego Programu Opieki nad mocnych i sabych stron) wynikajc z oceny stanu zachowania zabytkw w

Zabytkami Miasta yrardowa na lata 2010 2013 priorytety, cele i zadania w dziedzinie ochrony dorobku kulturowego Miasta: Priorytet 1. Rewaloryzacja dziedzictwa kulturowego jako element rozwoju gospodarczego Miasta:
1. Zahamowanie procesw degradacji zabytkw i doprowadzenie do

poprawy stanu

ich zachowania: prac remontowo-konserwatorskich przy obiektach

Prowadzenie zabytkowych

oraz na terenach objtych ochron przez Miasto yrardw oraz innych inwestorw zgodnie z programem inwestycyjnym;

Opracowanie

dugofalowego,

uwzgldniajcego

kompleksowo

dziaa planu remontw obiektw zabytkowych znajdujcych si w zasobach komunalnych;

Strona | 61

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Podejmowanie

stara

uzyskanie

rodkw

zewntrznych

na

rewaloryzacj zabytkw bdcych wasnoci Gminy; Porzdkowanie zabytkowych kwartaw zabudowy mieszkaniowej (opracowanie harmonogramu prac zwizanych z likwidacj nielegalnych naniesie budowlanych oraz jego realizacja). Podjcie prac zwizanych z rewaloryzacj ww. obszarw opracowanie szczegowych projektw zagospodarowania wntrz kwartaw na obszarze Osady Fabrycznej wraz z opracowaniem projektw maej architektury pergole mietnikowe, rodzaje i elementw zagospodarowania nawierzchni, ewentualne rzeby terenu (owietlenie, awki, kosze na miecie, supki, ogrodzenia, ogrodowe, pojemniki na ziele, stojaki placw zabaw

na rowery i wyposaenie oraz inwentaryzacji

dla dzieci); stanu technicznego

Wykonanie

oceny

zabytkowych budynkw gospodarczych, stanowicych wasno Gminy na terenie Osady Fabrycznej (tzw. drewnianych komrek, budynkw w konstrukcji ryglowej z wypenieniem opracowanie programu z cegy), budynku dawnego aresztu oraz prac remontowo-konserwatorskich ju z

ewentualnie planu odbudowy wg czciowo opracowanych projektw powtarzalnych;

Opracowanie

harmonogramu

oraz

wykonanie zabytkowych

zgodnie

harmonogramem

inwentaryzacji

budynkw z pierwotnym

mieszkalnych w celu likwidacji niezgodnych standardw uytkowych w tych obiektach;

wewntrznych ukadw funkcjonalno przestrzennych oraz poprawy Rewaloryzacja zieleni obszaru Osady Fabrycznej oraz obszarw objtych (w szczeglnoci kwartay komunikacyjne w tym skwer przy Alejach Partyzantw); ochron zabudowy mieszkaniowej, cigi

Strona | 62

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Rewitalizacja projektw

obszarw

poprzemysowych, i

tym

opracowanie

maej

architektury

elementw

zagospodarowania

przestrzeni publicznych (owietlenie, awki, kosze na odpadki, supki, ogrodzenia, pergole mietnikowe, rodzaje nawierzchni, pojemniki na ziele, stojaki na rowery i inne) oraz opracowanie dla tych terenw systemu informacji wizualnej;

Dofinansowanie prac rewaloryzacyjnych przy obiektach nie bdcych wasnoci Gminy zgodnie z zasadami przyjtej przez Rad Miasta yrardowa Uchway Nr XXIX/222/08 z dnia 30 padziernika 2008 r. dotyczcej udzielania dotacji na prace remontowo-konserwatorskie przy zabytkach na terenie Miasta;

Zabezpieczenie obiektw zabytkowych przed poarem, zniszczeniem i kradzie (monta instalacji przeciwpoarowej i alarmowej, zabezpiecze przeciw wamaniom, znakowanie i ewidencjonowanie zabytkw ruchomych);

Opracowanie planu systematycznych kontroli stanu utrzymania i sposobu uytkowania obiektw zabytkowych znajdujcych si w zasobach komunalnych.

2. Podejmowanie

dziaa

zwikszajcych

atrakcyjno

zabytkw

na

potrzeby spoeczne, turystyczne i edukacyjne:

Okrelenie zasad i konsekwentne ich wdraanie umieszczania szyldw i reklam na obiektach zabytkowych;

Prowadzenie biecych prac porzdkowych na terenie zabytkowego parku, Osady Fabrycznej oraz obszarw objtych ochron; Kontynuowanie prac projektowych oraz realizacja (w nawizaniu do historycznych) nawierzchni ulic i cigw pieszych w obrbie obszaru Osady Fabrycznej oraz terenw objtych ochron;

Iluminacja najcenniejszych zabytkw gminy (obiekty na

Pl. Jana

Pawa II, Kantor, Resursa, zesp mieszkalny Osady Fabrycznej).

Strona | 63

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 3. Podejmowanie
Rozwj

dziaa

umoliwiajcych do ycia Biura

tworzenie Miejskiego

miejsc

pracy

zwizanych z opiek nad zabytkami: powoanego Konserwatora Zabytkw w yrardowie oraz Centrum Informacji Turystycznej w yrardowie;

Wsppraca z urzdem pracy w zakresie prowadzenia biecych prac pielgnacyjnych, porzdkowych i zabezpieczajcych na terenach objtych ochron;

Podejmowanie stara w zakresie szkolenia osb bezrobotnych w rzemiosach zwizanych z tradycyjn sztuk budowlan oraz wspieranie utrzymywania na rynku pracy zanikajcych rzemios i zawodw;

Wspieranie utrzymywania i rozwoju tradycji produkcji wyrobw lnianych;

Wspieranie rozwoju orodkw kulturalnych na terenie yrardowa (Centrum Kultury, Muzeum Mazowsza Zachodniego i innych).

Priorytet 2. Ochrona i wiadome ksztatowanie krajobrazu kulturowego: 1. Zintegrowana przyrodniczego:

ochrona

dziedzictwa

kulturowego planw

rodowiska

Opracowywanie

miejscowych

zagospodarowania

przestrzennego, szczeglnie obszarw o duym nasyceniu obiektami zabytkowymi weryfikacja obowizujcych planw w zakresie aktualizacji zagadnie zwizanych z ochron zabytkw;

Wdraanie zapisw programu rewitalizacji, studiw historycznourbanistycznych, katalogw charakterystycznych dla yrardowa typw zabudowy i detalu architektonicznego (budynki mieszkalne i gospodarcze) w realizacji zagospodarowania przestrzennego gminy (w tym w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego );

Konsekwentne inwestycyjnej

egzekwowanie

zapisw

dotyczcych

dziaalnoci

Strona | 64

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 na obszarach objtych ochron w miejscowych planach

zagospodarowania przestrzennego; Walka z nielegaln budowlan dziaalnoci inwestycyjn na terenie miasta;

Ochrona panoram oraz przedpoli widokowych (obszar Centrali, Wykaczalni, Osady Fabrycznej i inne); Ochrona historycznych nazw ulic szczeglnie tych, pooonych na terenie Osady Fabrycznej konsultacje z Zespoem do spraw Nazewnictwa Ulic Miejskich w zakresie nadawania nazw historycznych ulicom nowopowstaym w yrardowie lub zmiany nazw ulic istniejcych.

2. Rozszerzanie zasobu i ochrony dziedzictwa kulturowego Miasta:

Podjcie dyskusji na temat objcia kompleksow prawn ochron obszaru Osady Fabrycznej wraz z terenami poprzemysowymi (teren Centrali i Wykaczalni) w yrardowie utworzenie parku kulturowego, wpisanie do rejestru zabytkw obszaru dawnych zakadw lniarskich czy ochrona poprzez ustalenia w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego;

Wystpienie

wnioskiem

do

Ministra

Kultury

Dziedzictwa

Narodowego o uznanie Osady Fabrycznej za pomnik historii;

Objcie ochron miejsc martyrologii polskiej z czasw II wojny wiatowej w yrardowie.

Priorytet 3. Badanie i dokumentacja dziedzictwa kulturowego oraz promocja i edukacja suca budowaniu tosamoci: 1. Szeroki dostp do informacji o dziedzictwie kulturowym Miasta:

Rozszerzenie informacji o zabytkach Gminy na stronie internetowej Miasta uzupenienie informacji o pominite obiekty zabytkowe; Opracowanie mapy zabytkw Miasta jako atrakcyjnej graficznie formy promocji uatwiajcej dotarcie do wszystkich elementw dziedzictwa kulturowego;

Strona | 65

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Utworzenie gminnego systemu informacji i promocji rodowiska kulturowego poprzez umieszczenie na stronie internetowej Miasta gminnej ewidencji zabytkw;

2. Edukacja i popularyzacja wiedzy o dziedzictwie kulturowym Miasta:

Organizowanie dziedzictwa i udzia w nich;

szkole

/konferencji/

zwizanych

ochron

kulturowego

Organizowanie i wspieranie realizacji konkursw, wystaw i innych dziaa edukacyjnych; organizowania obchodw Europejskich Dni

Kontynuowanie Dziedzictwa;

Kontynuowanie wydawania i wspierania publikacji (w tym folderw promocyjnych, przewodnika po yrardowie) powiconych problematyce dziedzictwa kulturowego;

Wykorzystanie mediw dla prezentowania problematyki ochrony rodowiska kulturowego yrardowa; Popularyzacja konserwatorskich kulturowo, przyrodniczo i krajobrazowo; dobrych projektw oraz realizacji prac

i budowlanych przy

zabytkach oraz przy zagospodarowaniu obszarw i terenw cennych Organizowanie konkursw na najlepszego uytkownika obiektu zabytkowego;

Ustanowienie i przyznawanie nagrody za osignicia w dziedzinie upowszechniania i ochrony kultury materialnej Gminy (w tym prac magisterskich i dyplomowych);

Opracowanie skierowanego

cyklu

szkole

wraz

materiaem

pogldowym,

do przedstawicieli wsplnot mieszkaniowych, majcych na celu promowanie standardw w zakresie rewaloryzacji i remontw obiektw zabytkowych, moliwoci pozyskiwania funduszy na ten cel, a take sprawnego zarzdzania nimi;
Strona | 66

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Wprowadzenie i upowszechnienie tematyki ochrony dziedzictwa kulturowego do systemu edukacji przedszkolnej i szkolnej poprzez organizowanie i wspieranie zaj;

Wsppraca z miastami podobnymi do yrardowa z kraju i z zagranicy.


3. Specjalistyczne

rozpoznanie

badawcze

poszczeglnych

obiektw, lub

zespow oraz obszarw zabytkowych, zwizane z przygotowywanym realizowanym procesem inwestycyjnym:

Prowadzenie monitoringu i weryfikacji obiektw uwzgldnionych w gminnej ewidencji zabytkw; Prowadzenie monitoringu i weryfikacja stanowisk archeologicznych i zabytkw ruchomych. Wykonywanie Fabrycznej i urbanistyczne, architektoniczne, prac studialnych dotyczcych obszaru Osady

terenw studia

poprzemysowych krajobrazowe, typw

(studia badania

historycznohistorycznozabudowy

katalogi wykonania

zabytkowej

mieszkaniowej, gospodarczej, detale architektoniczne);

Finansowanie

inwentaryzacji

architektoniczno-

konserwatorskich zagroonych obiektw zabytkowych.


4. Promocja

dziedzictwa kulturowego Gminy suca kreacji produktw

turystyki kulturowej:
Rozwj powoanego do ycia Centrum Informacji Turystycznej w

yrardowie

rozszerzenie zakresu dziaania;

Opracowanie nowych szlakw turystycznych pieszych, rowerowych, kolejk (po jej uruchomieniu) wykorzystujcych walory dziedzictwa kulturowego yrardowa;

Wspieranie dziaa prowadzcych do utworzenia i modernizacji elementw infrastruktury sucych funkcjonowaniu i rozwojowi

Strona | 67

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 turystyki kulturowej (np. baza noclegowa, gastronomiczna, obiekty sportowe, orodki kultury, szlaki turystyczne);

Wprowadzenie zintegrowanego systemu informacji wizualnej za pomoc tablic informacyjnych obejmujcego wszystkie zasoby i wartoci dziedzictwa kulturowego Miasta;

Wprowadzenie

na

terenie

Osady

Fabrycznej

dawnych

(historycznych) nazw ulic obok nazw wspczesnych.

8 Instrumentarium realizacji gminnego programu opieki nad zabytkami


Podmiotem formuujcym gminny program opieki nad zabytkami jest Rada Miasta yrardowa. Realizacja zoe programu odbywa si bdzie poprzez szereg dziaa wadz Miasta w celu osignicia zaoe okrelonych w programie. Samorzd ma obowizek oddziaywa na podmioty majce zwizek z zabytkami, w tym rwnie na mieszkacw, w celu wywoania w nich podanych dziaa prowadzcych do realizacji celw okrelonych w programie. Dostpne instrumentarium, dziki ktremu realizowany bdzie niniejszy program wynika w duej mierze z obowizujcych przepisw prawa oraz opartych na nich dziaaniach umocowanych w realiach finansw publicznych i instrumentw prawno-ekonomicznych. W realizacji zada okrelonych w gminnym programie opieki nad zabytkami wykorzystane zostan nastpujce instrumenty: 1. Instrumenty prawne 2. Instrumenty finansowe 3. Instrumenty koordynacji 4. Instrumenty spoeczne 5. Instrumenty kontrolne 1. Instrumenty prawne:
Strona | 68

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
a) Wynikajce

z przepisw ustawowych dokumenty wydawane z Prezydenta Miasta yrardowa Zabytkw przez Miejskiego

upowanienia Konserwatora

w yrardowie w zwizku z Porozumieniem z dnia 7 stycznia 2008 r. w sprawie powierzenia Miastu yrardw prowadzenia niektrych spraw z zakresu zawartym waciwoci pomidzy Wojewody Wojewod Mazowieckiego, Mazowieckim wykonywanych przez Mazowieckiego Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw, a Prezydentem Miasta yrardowa; b)Zapisy miejscowych planw zagospodarowania przestrzennego;
c) Wnioskowanie o uznanie Osady Fabrycznej za pomnik historii

stanowicy prawn form ochrony zabytkw;


d) Wnioskowanie

wpis

do

rejestru oraz

zabytkowych zabytkowych polityk

obiektw obiektw pastwa i

stanowicych zagroonych;
e) Wynikajce

wasno

Miasta

programw

okrelajcych

wojewdztwa w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego. 2. Instrumenty finansowe: a) Finansowanie prac konserwatorskich i remontowych przy obiektach zabytkowych stanowicych wasno Gminy oraz wspudzia wspwacicielem;
b) Dotacje

finansowaniu prac przy obiektach zabytkowych, ktrych Miasto jest na prace remontowo-konserwatorskie przy zabytkach

yrardowa przyznawane przez Rad Miasta yrardowa na podstawie Uchway Nr XXIX/222/08 z dnia 30 padziernika 2008 r.; c) Korzystanie z programw uwzgldniajcych finansowanie z funduszy europejskich oraz z budetu pastwa;
d) Dofinansowania

ze

rodkw

zewntrznych

krajowych

zagranicznych; e) Nagrody; f) Zachty finansowe;


g) Zbirki spoeczne.

Strona | 69

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 3. Instrumenty koordynacji: a) Lokalny Program Rewitalizacji yrardowa; b) Strategia Rozwoju Miasta yrardowa; c) Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta yrardowa; d) Programy prac konserwatorskich; e) Studia, analizy, koncepcje; f) Umowy i porozumienia; g) Wsppraca z orodkami naukowymi i akademickimi; h)Wsppraca z organizacjami wyznaniowymi (parafiami) w zakresie ochrony i opieki nad zabytkami. 4. Instrumenty spoeczne: a) Edukacja kulturowa, dziaania promocyjne; b)Szeroka informacja na temat dziedzictwa kulturowego Miasta; c) Sprawna komunikacja;
d) Wspdziaanie z organizacjami pozarzdowymi; e) Wzbogacona

oferta

miejsc

pracy

dziaa

prowadzcych

do

przeciwdziaania bezrobociu. 5. Instrumenty kontrolne: a) Aktualizacja gminnej ewidencji zabytkw;


b) Monitoring stanowisk archeologicznych i zabytkw ruchomych; c) Monitoring

stanu zagospodarowania przestrzennego oraz stanu

zachowania dziedzictwa kulturowego yrardowa.

9 Zasady oceny realizacji gminnego programu opieki nad zabytkami


Zgodnie z art. 87 ust. 5 ustawy z dn. 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytkw nad zabytkami Prezydent i Miasta opiece yrardowa zobowizany Sprawozdanie programu przy ewentualnym
Strona | 70

jest

do

sporzdzania co 2 lata sprawozdania z realizacji gminnego programu opieki przeprowadza nad ocen stanu zabytkami. realizacji to przedstawiane jest nastpnie Radzie Gminy, ktra na jego podstawie

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 wspudziale Mazowieckiego Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw oraz organizacji dziaajcych na terenie yrardowa zajmujcych si problematyk zabytkw. Dla oceny tej istotna jest rwnie opinia lokalnej spoecznoci, wobec czego niezbdne jest udostpnienie programu do publicznej wiadomoci. Po upywie 4 lat od jego przyjcia przez Rad Miasta program powinien by zaktualizowany i ponownie przyjty przez Rad do dalszej realizacji. Dla potrzeb dokonania oceny gminnego programu opieki nad zabytkami dla miasta yrardowa niezbdne jest prowadzenie monitoringu wybranych wskanikw i wynikw dziaa podejmowanych dla realizacji poszczeglnych celw okrelonych w tym programie. Dla oceny realizacji priorytetu 1 cel 1 zahamowanie procesw degradacji zabytkw zachowania:

i doprowadzenie do poprawy stanu ich

okrelenie iloci obiektw zabytkowych stanowicych wasno Gminy objtych prowadzeniem prac remontowo-konserwatorskich;

potwierdzenie opracowania dugofalowego planu remontw obiektw zabytkowych znajdujcych si w zasobach komunalnych;

okrelenie iloci zoonych wnioskw majcych na celu uzyskanie rodkw zewntrznych na rewaloryzacj zabytkw stanowicych wasnoci Gminy;

potwierdzenie

opracowania

harmonogramu

ocena

stanu

zaawansowania prac prowadzcych do porzdkowania obszaru zabytkowej Osady Fabrycznej (likwidacja nielegalnych naniesie budowlanych) oraz ocena stanu zaawansowania prac nad wykonaniem szczegowych projektw zagospodarowania wntrz kwartaw zabytkowej zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej;

okrelenie iloci zabytkowych budynkw gospodarczych na terenie Osady Fabrycznej, dla ktrych oraz wykonano program ekspertyz prac ich stanu technicznego, inwentaryzacj ewentualnie remontowoodbudow

konserwatorskich

zaplanowano

wg projektu powtarzalnego;
Strona | 71

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

potwierdzenie

opracowania

harmonogramu

prac

zwizanych

inwentaryzacj zabytkowych budynkw mieszkalnych oraz liczba wykonanych inwentaryzacji;

okrelenie zieleni

iloci wykonanych prac zwizanych z rewaloryzacj Osady Fabrycznej oraz (kwartay objtych zabudowy ochron

obszaru

mieszkaniowej, ziele przyuliczna, ziele urzdzona przy budynkach uytecznoci Partyzantw);

publicznej)

obszarw

na podstawie ustale planw miejscowych (np. skwer przy Al. ocena stanu zaawansowania obiektw prac zwizanych z rewitalizacj dotacj na

obszarw poprzemysowych;

okrelenie

iloci

zabytkowych

objtych

wykonanie prac rewaloryzacyjnych przyznawan przez Rad Miasta yrardowa zgodnie z przyjt Uchwa Nr XXIX/222/08 z dnia 30 padziernika 2008 r. dotyczc udzielania dotacji na prace remontowo-konserwatorskie przy zabytkach na terenie Miasta w stosunku do iloci zoonych przez Prezydenta Miasta yrardowa wnioskw;

okrelenie

iloci

obiektw

zabytkowych

objtych

wykonaniem

zabezpiecze przed poarem, zniszczeniem i kradzie;

okrelenie oceny

iloci

dokonanych priorytetu 1

przegldw cel 2

stanu

technicznego dziaa

obiektw zabytkowych znajdujcych si w zasobach komunalnych. Dla realizacji podejmowanie zwikszajcych atrakcyjno zabytkw na potrzeby spoeczne, turystyczne i edukacyjne:

potwierdzenie okrelenia zasad umieszczania szyldw i reklam na obiektach zabytkowych;

potwierdzenie prowadzenia biecych prac porzdkowych na terenie zabytkowego parku, Osady Fabrycznej oraz ochron; obszarw objtych

Strona | 72

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

okrelenie nawizaniu

liczby

opracowanych

projektw

oraz

realizacji

(w

do historycznych) nawierzchni ulic i cigw pieszych w obrbie obszaru Osady Fabrycznej oraz na terenach objtych ochron; liczba zrealizowanych iluminacji obiektw zabytkowych. Dla oceny realizacji priorytetu miejsc 1 cel 3 podejmowanie z dziaa nad umoliwiajcych zabytkami:

tworzenie

pracy

zwizanych

opiek

ocena dziaa prowadzcych do zwikszenia zatrudnienia w ochronie dziedzictwa kulturowego;

Dla oceny realizacji priorytetu 2 cel 1 zintegrowana ochrona dziedzictwa kulturowego

i rodowiska przyrodniczego:

ocena stanu zaawansowania prac zwizanych z opracowywaniem miejscowych planw zagospodarowania przestrzennego w zakresie aktualizacji zagadnie zwizanych z ochron zabytkw;

potwierdzenie i ocena wdraania zapisw programw rewitalizacji, studiw historyczno-urbanistycznych, katalogw typw zabudowy regionalnej i detalu architektonicznego (budynki gospodarcze) w realizacji zagospodarowania przestrzennego gminy (w tym w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego);

ocena dziaa i ich skutecznoci prowadzcych do egzekwowania zapisw objtych dotyczcych dziaalnoci inwestycyjnej na obszarach ochron

w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego;

ocena dziaa i ich skutecznoci zwizanych z przeciwdziaaniem nielegalnej budowlanej dziaalnoci cennych inwestycyjnej panoram na terenach przedpoli miasta objtych ochron;

potwierdzenie widokowych

identyfikacji

oraz

miasta Zespoem do spraw nadawania nazw

oraz objcia ich ochron;

potwierdzenie przeprowadzenia konsultacji z Nazewnictwa Ulic Miejskich w zakresie

Strona | 73

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 historycznych ulicom nowopowstaym

w yrardowie lub zmiany nazw ulic istniejcych. Dla oceny realizacji priorytetu 2 cel 2 rozszerzanie zasobu i ochrony dziedzictwa kulturowego Miasta:

Ilo spotka, dyskusji, szkole, konferencji itp. podjtych w dyskusji nad objciem kompleksow prawn ochron obszaru Osady Fabrycznej wraz z terenami poprzemysowymi Wykaczalni); ( teren Centrali i

ocena stopnia zaawansowania prac prowadzcych do wystpienia z wnioskiem do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o uznanie Osady Fabrycznej za pomnik historii lub potwierdzenie zoenia wniosku wraz z opracowan dokumentacj zgoszeniow.

Podjcie uchway przez Rad Miasta w sprawie objcia ochron miejsc martyrologii polskiej z czasw II wojny wiatowej w yrardowie. Dla oceny realizacji priorytetu 3 cel 1 szeroki dostp do informacji o dziedzictwie kulturowym miasta yrardowa:

potwierdzenie rozszerzenia informacji o zabytkach Gminy na stronie internetowej Miasta uzupenienia informacji o pominite obiekty zabytkowe;

potwierdzenie umieszczenia na stronie internetowej Miasta gminnej ewidencji zabytkw; potwierdzenie opracowania mapy zabytkw yrardowa, uatwiajcej dotarcie do wszystkich elementw dziedzictwa kulturowego.

Dla oceny realizacji priorytetu 3 cel 2 edukacja i popularyzacja wiedzy o dziedzictwie kulturowym miasta yrardowa:

okrelenie iloci zorganizowanych szkole /konferencji/ zwizanych z ochron dziedzictwa kulturowego; okrelenie iloci zorganizowanych konkursw, wystaw i innych dziaa edukacyjnych;
Strona | 74

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 potwierdzenie kontynuacji organizowania obchodw Europejskich Dni Dziedzictwa;

potwierdzenie kontynuacji wydawania i wspierania publikacji oraz ocena kulturowego yrardowa; iloci i atrakcyjnoci wydawnictw powiconych problematyce dziedzictwa

ocena

stopnia

wykorzystania

mediw

dla

prezentowania

problematyki ochrony rodowiska kulturowego yrardowa;

ocena dziaa samorzdu sucych popularyzacji dobrych projektw oraz realizacji konserwatorskich i budowlanych przy zabytkach, oraz przy zagospodarowaniu obszarw przyrodniczo i krajobrazowo; i terenw cennych kulturowo,

potwierdzenie organizowania konkursw na najlepszego uytkownika obiektu zabytkowego; potwierdzenie ustanowienia nagrody za osignicia w dziedzinie upowszechniania i ochrony kultury materialnej Gminy ( w tym prac magisterskich i dyplomowych );

potwierdzenie opracowania i realizacji cyklu szkole promujcych standardy w zakresie rewaloryzacji nimi, iloci i remontw do obiektw zabytkowych, wsplnot i moliwoci pozyskiwania funduszy na ten cel, a take sprawnego zarzdzania skierowanego dziaa przedstawicieli do mieszkaniowych;

okrelenie

prowadzcych

wprowadzenia

upowszechnienia tematyki ochrony dziedzictwa kulturowego do systemu edukacji przedszkolnej i szkolnej; Dla oceny realizacji priorytetu 3 cel 3 specjalistyczne rozpoznanie badawcze poszczeglnych obiektw, zespow oraz obszarw zabytkowych zwizane z przygotowywanym inwestycyjnym: ocena aktualnoci gminnej ewidencji zabytkw;
Strona | 75

lub realizowanym procesem

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

potwierdzenie przeprowadzenia monitoringu i weryfikacji stanowisk archeologicznych i zabytkw ruchomych; ocena stopnia zaangaowania samorzdu w prowadzenie prac studialnych dla potrzeb rewitalizacji Miasta (studia historyczno-urbanistyczne, studia krajobrazowe, badania historyczno-architektoniczne, katalogi typw zabytkowej zabudowy mieszkaniowej, gospodarczej, detale architektoniczne);

okrelenie

iloci

sfinansowanych

wykonanych zagroonych

inwentaryzacji obiektw

architektoniczno-konserwatorskich zabytkowych.

Dla oceny realizacji priorytetu 3 cel 4 promocja dziedzictwa kulturowego miasta yrardowa suca kreacji produktw turystyki kulturowej:

ocena efektw pracy powoanego do ycia Centrum Informacji Turystycznej w yrardowie;

potwierdzenie liczba

opracowania wspartych

nowych przy

szlakw tworzeniu i

turystycznych modernizacji noclegowa,

wykorzystujcych walory dziedzictwa kulturowego Miasta;

podmiotw

elementw

infrastruktury

turystycznej

(baza

gastronomiczna, orodki sportowe, kulturalne, szlaki turystyczne); ocena stopnia zaawansowania prac zwizanych z wprowadzeniem zintegrowanego systemu informacji wizualnej za pomoc tablic informacyjnych obejmujcych wszystkie zasoby i wartoci dziedzictwa kulturowego Miasta; Potwierdzenie wprowadzenia na terenie Osady Fabrycznej dawnych (historycznych) nazw ulic obok nazw wspczesnych.

10 Niektre rda programu nad zabytkami

finansowania opieki

gminnego

Strona | 76

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Ustawa o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami nakada na wacicieli i uytkownikw obowizek dbania o zabytek. Ustawa ta przewiduje zwrot czci lub nawet, w szczeglnych przypadkach caoci poniesionych nakadw pieninych zwizanych z koniecznoci spenienia przez waciciela lub posiadacza zabytku okrelonych obowizkw wskazanych w ust. 2 art. 5. Oglne zasady finansowania opieki nad zabytkami kodyfikuje rozdzia 7 ww. ustawy, a szczegowe warunki i tryb udzielania dotacji podaje Rozporzdzenie Ministra Kultury z dnia 6 czerwca 2005r. w sprawie udzielania dotacji celowej na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytkw (Dz. U. z 2005r. Nr 112, poz. 940 z pn. zm.). Na szczeblu gminnym regulacje w tym zakresie zawiera Uchwaa nr XXIX/222/08 Rady Miasta yrardowa z dnia 30 padziernika 2008r w sprawie zasad i trybu udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytkw na terenie Miasta yrardowa. Ponadto, organy samorzdu terytorialnego stosuj ulgi i zwolnienia w granicach przewidzianych odrbnymi przepisami prawa. naley wymieni:

Wrd nich

ustaw z 21 sierpnia 1997r.o gospodarce nieruchomociami (Dz. U. z 1997r. wnoszonych Nr opat 115, poz. 741 z pn. zm.), ktra okrela 50% obnik w wysokoci dla nieruchomoci gruntowych wpisanych do rejestru zabytkw z tytuu uytkowania wieczystego, trwaego zarzdu oraz w cenie sprzedawanej nieruchomoci (Przy czym bonifikata ta przewidziana jest dla konkretnych stawek podatkowych okrelonych w przepisach oraz moe by podwyszona lub obniona za zgod waciwego organu).

Strona | 77

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

ustaw z 12 stycznia 1991r. o podatkach i opatach lokalowych (Dz. U. 2002r. zwalnia ich Nr si utrzymania 9, grunty poz. 84 z pn. zm. ) na mocy ktrej od podatku od nieruchomoci i budynki indywidualnie wpisane do rejestru zabytkw pod warunkiem i konserwacji zgodnie z przepisami o ochronie i opiece nad zabytkami, z wyjtkiem czci zajtych na prowadzenie dziaalnoci gospodarczej.

ustaw z 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (tekst jednolity: Dz. U. 2006r. Nr 136, poz. 969), na mocy ktrej od podatku rolnego zwalnia si grunty wpisane i do rejestru zabytkw z pod warunkiem o ich utrzymania konserwacji zgodnie przepisami ochronie

i opiece nad zabytkami.

ustaw z 28 lipca 1983r. o podatku od spadkw i darowizn (tekst jednolity: Dz. U. 2004r. Nr 142, poz. 1514 z pn. zm.), na mocy ktrej osoby zaliczane do I i II grupy podatkowej, ktre nabyy w drodze spadku zabytek nieruchomy wpisany do rejestru zabytkw i zabezpieczaj go oraz konserwuj zgodnie z przepisami o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami zwolnione s z podatku od spadku, ponadto zabytki ruchome i kolekcje wpisane do rejestru zabytkw.

ustawa z dnia 11 marca 2004 o podatku od towarw i usug (Dz. U 2004r. poz. 535 restauratorskie s z podatku VAT. Nr 154, zwolnione z pn. zm.), na mocy ktrej prace konserwatorskie i

Wsparcie finansowe o ktrych mowa na pocztku rozdziau, mog stanowi rodki pochodzce z budetu Pastwa oraz funduszy pomocowych Unii Europejskiej nastpujcych rde:
Strona | 78

w szczeglnoci z

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Budet Gminy Miasto yrardw Rodzaje kwalifikujcych si zada: Dotacje na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robt budowlanych przy zabytku: wpisanym do rejestru zabytkw, znajdujcym si w zym stanie technicznym, posiadajcym dla Miasta yrardowa istotne znaczenie historyczne, artystyczne i naukowe. Dotacja moe obejmowa nakady konieczne na:
1. sporzdzenie ekspertyz technicznych i konserwatorskich; 2. przeprowadzenie prac konserwatorskich i architektonicznych lub

archeologicznych;
3. wykonanie dokumentacji konserwatorskiej; 4. opracowanie programu prac konserwatorskich i restauratorskich; 5. wykonanie projektu budowlanego zgodnie z przepisami Prawa

budowlanego;
6. sporzdzenie projektu odtworzenia kompozycji wntrz; 7. zabezpieczenie, zachowanie i utrwalenie substancji zabytku; 8. stabilizacje

konstrukcyjn

czci

skadowych

zabytku

lub

ich

odtworzenie w zakresie niezbdnym dla zachowania tego zabytku;


9. odnowienie lub uzupenienie tynkw i okadzin architektonicznych

albo

ich

cakowite

odtworzenie,

uwzgldnieniem

charakterystycznej dla tego zabytku kolorystyki;


10.odnowienie lub cakowite odtworzenie okien, w tym ocienic i

okiennic, zewntrznych odrzwi i drzwi, wiby dachowej, pokrycia dachowego, rynien i rur spustowych;
11.modernizacj instalacji elektrycznej w zabytkach drewnianych lub w

zabytkach, ktre posiadaj oryginalne wykonane z drewna czci skadowe i przynalenoci;


12.odtworzenie

zniszczonej

przynalenoci

do

zabytku,

jeeli

odtworzenie

to nie przekracza 50% oryginalnej substancji tej

przynalenoci;
Strona | 79

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
13.wykonanie izolacji przeciwwilgociowej; 14.dziaania

zmierzajce

do

wyeksponowania

istniejcych,

oryginalnych elementw zabytkowego ukadu parku lub ogrodu;


15.zakup materiaw konserwatorskich i budowlanych, niezbdnych do

wykonania prac 16. zakup i

i robt przy zabytku wpisanym do rejestru, o monta instalacji przeciwwamaniowej oraz

ktrych mowa w pkt 7-15; przeciwpoarowej i odgromowej. Uprawnieni wnioskodawcy: Podmioty posiadajce tytu prawny do zabytku wpisanego do rejestru zabytkw. Budet pastwa w czci ktrej dysponentem jest wojewoda przez Mazowieckiego Wojewdzkiego Konserwatora Zabytkw Rodzaje kwalifikujcych si zada: Dotacje na dofinansowanie nakadw koniecznych na wykonanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robt budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru, przez ustalonych na podstawie kosztorysu zatwierdzonego wniosku o wojewdzkiego dotacji konserwatora lub w roku

zabytkw, ktre zostan przeprowadzone w roku zoenia przez wnioskodawc

udzielenie

nastpujcym po roku zoenia tego wniosku; Dotacje na dofinansowanie nakadw koniecznych na wykonanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robt budowlanych przy zabytku wpisanym okresie trzech lat wnioskodawc. Nakady konieczne, o ktrych mowa wyej obejmuj: 1. sporzdzenie ekspertyz technicznych i konserwatorskich; 2. przeprowadzenie bada konserwatorskich, architektonicznych lub archeologicznych; 3. wykonanie dokumentacji konserwatorskiej; 4. opracowanie programu prac konserwatorskich i restauratorskich; 5. wykonanie projektu budowlanego zgodnie z przepisami Prawa budowlanego;
Strona | 80

do rejestru, ktre zostay przeprowadzone w poprzedzajcych rok zoenia przez

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 6. sporzdzenie projektu odtworzenia kompozycji wntrz; 7. zabezpieczenie, zachowanie i utrwalenie substancji zabytku; 8. stabilizacj konstrukcyjn czci skadowych zabytku lub ich odtworzenie w zakresie niezbdnym dla zachowania tego zabytku; 9. odnowienie lub uzupenienie tynkw i okadzin architektonicznych albo ich cakowite odtworzenie, z uwzgldnieniem charakterystycznej dla tego zabytku kolorystyki; 10. odtworzenie zniszczonej przynalenoci zabytku, jeeli odtworzenie to nie przekracza 50% oryginalnej substancji tej przynalenoci; 11. odnowienie lub cakowite odtworzenie okien, w tym ocienic i okiennic, zewntrznych odrzwi i drzwi, wiby dachowej, pokrycia dachowego, rynien i rur spustowych; 12. modernizacj instalacji elektrycznej w zabytkach drewnianych lub w zabytkach, ktre posiadaj oryginalne, wykonane z drewna czci skadowe i przynalenoci; 13. wykonanie izolacji przeciwwilgociowej;
14. uzupenianie narysw ziemnych dzie architektury obronnej oraz

zabytkw

archeologicznych

nieruchomych

wasnych

formach

krajobrazowych; 15. dziaania zmierzajce do wyeksponowania istniejcych, oryginalnych elementw zabytkowego ukadu parku lub ogrodu; 16. zakup materiaw konserwatorskich i budowlanych, niezbdnych do wykonania prac i robt przy zabytku wpisanym do rejestru, o ktrych mowa w pkt 7-15; 17. zakup i monta instalacji przeciwwamaniowej oraz przeciwpoarowej i
Strona | 81

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 odgromowej. Uprawnieni wnioskodawcy: osoby fizyczne *, jednostki samorzdu terytorialnego *, inne jednostki organizacyjne* * bdce wacicielem bd posiadaczem zabytku wpisanego do rejestru albo posiadajce taki zabytek w trwaym zarzdzie. Wnioskodawcami NIE MOG BY: podmioty okrelone w art. 72 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami. Programy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Dziedzictwo kulturowe Priorytet 1 Ochrona Zabytkw Rodzaje kwalifikujcych si zada: prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym przeprowadzenia w roku udzielenia dotacji niewymagajce wyonienia wykonawcy na podstawie przepisw zabytku wpisanym do rejestru zabytkw planowane do przeprowadzenia w roku udzielenia dotacji podstawie przepisw o zamwieniach publicznych; prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru zabytkw przeprowadzone w okresie trzech lat poprzedzajcych rok zoenia wniosku (tzw. refundacja z zastrzeeniem wymagajce wyonienia wykonawcy na o zamwieniach publicznych; prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy do rejestru zabytkw, planowane do

Strona | 82

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 dofinansowania w ramach tzw. refundacji, gdzie z wnioskiem o udzielenie dofinansowania, moe wystpi jedynie wnioskodawca, ktrego dziaalno nie jest finansowana ze rodkw publicznych, po wykonaniu wszystkich prac lub robt okrelonych w pozwoleniu wydanym przez wojewdzkiego konserwatora zabytkw). Uprawnieni wnioskodawcy polskiego): osoby fizyczne*;
jednostki samorzdu terytorialnego*, inne

(wycznie podmioty

prawa

jednostki lub

organizacyjne zwizki

(np.

samorzdowe podmioty

jednostki prowadzce

kultury, kocioy wyznaniowe, dziaalno gospodarcz, organizacje pozarzdowe, itp)*. *Posiadajce tytu prawny do zabytku wynikajcy z prawa wasnoci, uytkowania wieczystego, NIE trwaego zarzdu, ograniczonego instytucje prawa kultury i rzeczowego albo stosunku zobowizaniowego. Wnioskodawcami wspprowadzone MOG BY: jednostki pastwowe samorzdu nadzorowane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego lub przez terytorialnego Ministra, pastwowe szkoy i uczelnie wysze, a take podmioty

okrelone w art. 72 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytkw i opiece nad zabytkami. Budet Samorzdu Wojewdztwa Mazowieckiego Rodzaje kwalifikujcych si zada: Dotacje na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich i robt budowlanych przy zabytkach ruchomych i nieruchomych, wpisanych do rejestru zabytkw, znajdujcych si na obszarze Wojewdztwa Mazowieckiego, dostpnych publicznie, posiadajcych istotne znaczenie historyczne,
Strona | 83

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 artystyczne lub kulturalne. Dotacja moe by udzielona na dofinansowanie nakadw koniecznych na wykonanie zoenia prac wniosku, konserwatorskich, na podstawie restauratorskich programu prac i lub robt budowlanych przy zabytkach, ktre zostan przeprowadzone w roku kosztorysu zaakceptowanego przez waciwego konserwatora zabytkw. Dotacja na prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane przy zabytkach wpisanych do rejestru zabytkw moe obejmowa nakady konieczne na: 1. zabezpieczenie, zachowanie i utrwalenie substancji zabytku; 2. stabilizacj konstrukcyjn czci skadowych zabytku lub ich odtworzenia w zakresie niezbdnym dla zachowania tego zabytku;
3. odnowienie lub uzupenienie tynkw i detali architektonicznych albo ich

cakowite odtworzenie, z uwzgldnieniem charakterystycznej dla tego budynku kolorystyki;


4. odnowienie lub cakowite odtworzenie okien, w tym ocienic i okiennic

zewntrznych odrzwi i drzwi; 5. modernizacj instalacji elektrycznej w zabytkach drewnianych lub w zabytkach, ktre posiadaj oryginalne, wykonane z drewna czci skadowe i przynalenoci; 6. odnowienie lub cakowite odtworzenie wiby dachowej, pokrycia dachowego, rynien i rur spustowych; 7. wykonanie izolacji przeciwwilgociowej; 8. odtworzenie zabytkowych posadzek;
9. odtworzenie zniszczonej przynalenoci zabytku, jeli odtworzenie to

nie przekracza

50 % oryginalnej substancji tej przynalenoci;

10. dziaania zmierzajce do wyeksponowania istniejcych, oryginalnych

elementw zabytkowego ukadu parku lub ogrodu;


11. uzupenienie

narysw ziemnych dzie architektury obronnej oraz nieruchomych o wasnych formach

zabytkw

archeologicznych

krajobrazowych;
12. zakup materiaw konserwatorskich i budowlanych, niezbdnych do

Strona | 84

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 wykonania prac 11; 13. zakup i monta instalacji przeciwwamaniowej oraz przeciwpoarowej i odgromowej; Uprawnieni wnioskodawcy: jednostki samorzdu terytorialnego;

i robt przy zabytku, o ktrych mowa w pkt 1

organizacje niebdce jednostkami sektora finansw publicznych i niedziaajce w celu osignicia zysku (fundacje i stowarzyszenia); osoby prawne i jednostki organizacyjne dziaajce na podstawie przepisw o stosunku Pastwa do Kocioa Katolickiego, i zwizkw trwaego zarzdu, o stosunku Pastwa do innych kociow prawa wasnoci, uytkowania wieczystego,

wyznaniowych; posiadajce tytu prawny do zabytku, wynikajcy z ograniczonego prawa rzeczowego albo stosunku zobowizaniowego. Program Operacyjny Infrastruktura i rodowisko Priorytet XI Kultura i dziedzictwo kulturowe Dziaanie 11.1: Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego o znaczeniu ponadregionalnym Rodzaje kwalifikujcych si zda: Rewitalizacja, rewaloryzacja, konserwacja,

renowacja,

restauracja,

zachowanie, a take adaptacja na cele kulturalne obiektw wpisanych do rejestru zabytkw i zespow tych obiektw wraz z ich otoczeniem; zakup i remont trwaego wyposaenia do prowadzenia dziaalnoci kulturalnej

w obiektach bdcych celem projektu

(wycznie jako jeden z elementw projektu); konserwacj zabytkowych muzealiw, starodrukw, ksigozbiorw oraz archiwaliw i zbiorw filmowych; zabezpieczenie zabytkw przed kradzie i zniszczeniem; rozwj zasobw cyfrowych w dziedzinie kultury, w tym: digitalizacj zabytkowych zasobw bibliotecznych, muzealnych, archiwalnych i zbiorw filmowych;

tworzenie wirtualnych instytucji kultury (dot. wykorzystania w tym celu zbiorw zabytkowych);

Strona | 85

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 przygotowanie kompleksowej dokumentacji niezbdnej do

wnioskowania i realizacji przedsiwzicia w ramach dziaania. W ramach jednego zoonego projektu beneficjent moe czy rne typy ww. dziaa. Inwestycje budowlano-konserwatorskie w dziaaniu dotycz prac prowadzonych w obiektach zabytkowych i ich otoczeniu. Uprawnieni wnioskodawcy: instytucje kultury (pastwowe, samorzdowe oraz wspprowadzone z ministrem waciwym ds. kultury i ochrony dziedzictwa narodowego); jednostki samorzdu terytorialnego; kocioy i zwizki wyznaniowe; organizacje pozarzdowe; archiwa pastwowe;

szkoy artystyczne (dla ktrych organem prowadzcym jest minister waciwy ds. kultury i ochrony dziedzictwa narodowego lub jednostki samorzdu terytorialnego), wycznie w zakresie zada z obszaru digitalizacji zabytkowych zbiorw, konserwacji zabytkw ruchomych oraz ich zabezpieczenia przed kradzie zniszczeniem; i

uczelnie artystyczne (nadzorowane przez ministra waciwego ds. kultury i ochrony dziedzictwa narodowego) wycznie w zakresie zada z obszaru digitalizacji zabytkowych zbiorw, konserwacji zabytkw ruchomych oraz ich zabezpieczenia przed kradzie i zniszczeniem;

publiczne uczelnie wysze inne ni artystyczne wycznie w zakresie zada z obszaru digitalizacji zabytkowych zbiorw, konserwacji zabytkw ruchomych oraz ich zabezpieczenia przed kradzie i zniszczeniem oraz partnerstwa zawizane w

ramach okrelonego w dziaaniu katalogu beneficjentw. Regionalny Program Operacyjny Wojewdztwa Mazowieckiego 2007 - 2013 (RPO) Priorytet V. Wzmacnianie roli miast w rozwoju regionu
Strona | 86

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 Dziaanie 5.2. Rewitalizacja miast. Priorytet VI. Wykorzystanie walorw naturalnych i kulturowych dla rozwoju turystyki Dziaanie 6.1. Kultura Dziaanie 6.2. Turystyka Rodzaje kwalifikujcych si zada: Dziaanie 5.2. Rewitalizacja miast Projekty realizowane w ramach rewitalizacji miast powinny by zlokalizowane na obszarach problemowych wyznaczonych w Lokalnych Programach Rewitalizacji, ktre zatwierdzane przez lokalny samorzd. Zintegrowane projekty odnowy obszarw miejskich:

i rekreacji

s opracowywane i

renowacja budynkw o wartoci architektonicznej i znaczeniu historycznym, m.in. zlokalizowanych w strefie ochrony konserwatorskiej, w tym prace konserwatorskie, odnowienie fasad i dachw budynkw wraz z zagospodarowaniem przylegego terenu;

adaptacja, przebudowa lub remonty budynkw oraz przestrzeni uytecznoci publicznej wraz z przylegym otoczeniem na cele edukacyjno spoeczne, w tym miedzy innymi: przedszkola, szkoy podstawowe, gimnazja, szkoy rednie orodki walki i ponadgimnazjalne, szkoy wysze, szkolne stowki, domy dziecka, z patologiami spoecznymi, poradnie psychologiczne, wietlice dla dzieci i modziey, domy kultury, warsztaty terapii zajciowej lub obiekty suce pomocy spoecznej;

adaptacja, przebudowa lub remonty infrastruktury zwizanej z rozwojem funkcji turystycznych, rekreacyjnych, kulturalnych; adaptacja, przebudowa lub remonty budynkw, obiektw,

infrastruktury i urzdze poprzemysowych i powojskowych wraz z zagospodarowaniem przylegego terenu nowych

w celu nadania im turystycznych,

funkcji

uytkowych:

usugowych,

rekreacyjnych, lub edukacyjnych; remonty lub przebudowa infrastruktury technicznej, w tym; - budowa, remonty lub przebudowa sieci kanalizacyjnych i innych
Strona | 87

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 urzdze do oczyszczania, gromadzenia, odprowadzania i przesyania ciekw - budowa, remonty lub przebudowa kanalizacji deszczowej, sieci wodocigowych, uj wody i urzdze sucych do gromadzenia i uzdatniania wody;

porzdkowanie

przestrzeni

miejskiej:

regeneracja,

zagospodarowanie przestrzeni publicznych, w tym remonty lub przebudowa: placw, rynkw, parkingw, placw zabaw dla dzieci, publicznych toalet miejskich, maej architektury (np. tarasy widokowe, fontanny, awki), miejsc rekreacji, terenw zielonych oraz prace restauracyjne na terenie parkw, tworzenie nowych terenw zieleni i parkw;

tworzenie stref bezpieczestwa i zapobiegania przestpczoci w zagroonych patologiami spoecznymi obszarach miast, w tym: budowa lub remont owietlenia, zakup i instalacja systemw monitoringu;

poprawa funkcjonalnoci ruchu koowego, ruchu pieszego, a take estetyki przestrzeni publicznych, w tym: remonty, przebudowa lub modernizacja ulic oraz komunalnych drg osiedlowych oraz maych obiektw inynieryjnych (chodniki cieki rowerowe); i przejcia dla pieszych,

jako element projektu m.in.: wymiana elementw zawierajcych azbest, poprawa dostpnoci infrastruktury dla osb niepenosprawnych.

Infrastruktura mieszkalnictwa. Projekty z zakresu mieszkalnictwa mog dotyczy wycznie:

renowacji, remontu lub modernizacji czci wsplnych istniejcych budynkw wielorodzinnych (tj. budynkw mieszkalnych, w ktrych wystpuj wicej ni dwa lokale mieszkalne) w nastpujcym zakresie;
Strona | 88

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

odnowienie

nastpujcych

gwnych

elementw

konstrukcji

budynku: dachu, elewacji zewntrznej, stolarki okiennej i drzwiowej, klatki schodowej, korytarzy wewntrznych/zewntrznych, wejcia i elementy jego konstrukcji zewntrznej, windy; instalacje techniczne budynku;

podniesienie efektywnoci (oszczdnoci) energetycznej budynku (termomodernizacja); przygotowania do uytkowania nowoczesnych, socjalnych budynkw mieszkalnych dobrego standardu poprzez renowacje i adaptacje budynkw istniejcych stanowicych wasno wadz publicznych lub wasno podmiotw dziaajcych niezarobkowych Zaadaptowane pomieszczenia w celach na cele

mieszkaniowe mog by przeznaczone wycznie dla gospodarstw domowych o niskich dochodach lub dla osb o szczeglnych potrzebach. Dziaanie 6.1. Kultura Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego:

rewitalizacja, konserwacja, renowacja, rewaloryzacja, modernizacja, adaptacja historycznych obiektw i zespow zabytkowych wraz z ich otoczeniem, w tym:

- obiektw sakralnych - zespow fortyfikacyjnych - budowli i zespow obronnych - parkw zabytkowych - obiektw poprzemysowych konserwacja zabytkw ruchomych udostpnianych publicznie;

zabezpieczenie zabytkw przed zniszczeniem lub kradzie; digitalizacja zasobw dziedzictwa kulturowego pod warunkiem powszechnego udostpnienia;

tworzenie i rozwj szlakw dziedzictwa kulturowego; oznakowania projektu;


Strona | 89

obiektw

atrakcyjnych

kulturowo

jako

element

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

usuwanie barier architektonicznych dla osb niepenosprawnych jako element projektu;

Rozwj infrastruktury kulturalnej: budowa,

rozbudowa

modernizacja i

publicznej

infrastruktury na cele

kulturalnej; rewitalizacja historycznych zabytkowych budynkw kulturalne, w tym obiektw poprzemysowych, usuwanie barier architektonicznych dla osb niepenosprawnych; Inne wsparcie dla poprawy usug kulturalnych:

systemy/centra/orodki informacji kulturalnej (w tym przygotowanie nieodpatnych materiaw i publikacji sucych informacji kultur projektu);

tworzenie i rozwj systemw e-informacji kulturalnej;

tworzenie i rozwj systemw oznakowania obszarw i obiektw atrakcyjnych kulturowo; usugi dla zwiedzajcych; dziaalno promocyjna, kampanie promocyjne w kraju i za granica, ktrych celem jest promocja kultury, w tym udzia w wystawach i imprezach kulturalnych;

przygotowanie

programw

rozwoju

lub

promocji

produktw

kulturowych, w tym przede wszystkim wykonanie analiz; imprezy wystawiennicze oraz ekspozycje;

organizacja wydarze kulturalnych majcych wpyw na wzrost znaczenia kultury jako czynnika stymulujcego rozwj spoecznogospodarczy;

katalogowanie i poznawanie dziedzictwa. Dziaanie 6.2. Turystyka Ochrona i waloryzacja dziedzictwa przyrodniczego:

budowa, przebudowa, rozbudowa, modernizacja i remont bazy noclegowej i gastronomicznej oraz obiektw przeznaczonych na turystyk biznesowa;

budowa, przebudowa, rozbudowa, modernizacja i remont obiektw i


Strona | 90

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013 miejsc przeznaczonych na dziaalno sportowa i rekreacyjna, w tym infrastruktury okoo turystycznej; tworzenie i rozwj parkw tematycznych; realizacja nowych produktw turystycznych;

usuwanie barier architektonicznych dla osb niepenosprawnych

jako element projektu; Uprawnieni wnioskodawcy: Dziaanie 5.2. Rewitalizacja miast


Jednostki samorzdu terytorialnego, ich zwizki i stowarzyszenia, Jednostki organizacyjne Spki z jednostek samorzdu terytorialnego udziaem jednostek samorzdu posiadajce osobowo prawn,

wikszociowym

terytorialnego, Instytucje kultury,


Szkoy wysze, Organizacje pozarzdowe, Kocioy i zwizki wyznaniowe oraz osoby prawne kociow i zwizkw wyznaniowych,

Spdzielnie i wsplnoty mieszkaniowe, TBS,

Jednostki sektora finansw publicznych posiadajce osobowo prawn, Organy administracji rzdowej, Podmioty dziaajce w oparciu o zapisy Ustawy o partnerstwie publiczno prywatnym.

Dziaanie 6.1. Kultura


Jednostki samorzdu terytorialnego, ich zwizki i stowarzyszenia, Jednostki organizacyjne jednostek samorzdu terytorialnego posiadajce osobowo prawn,

Instytucje kultury,

Organizacje pozarzdowe, Kocioy i zwizki wyznaniowe oraz osoby prawne kociow i zwizkw wyznaniowych,
Strona | 91

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Jednostki sektora finansw publicznych posiadajce osobowo prawna, Podmioty dziaajce w oparciu o zapisy Ustawy o partnerstwie publiczno prywatnym.

Dziaanie 6.2. Turystyka


Jednostki samorzdu terytorialnego, ich zwizki i stowarzyszenia, Jednostki organizacyjne jednostek samorzdu terytorialnego posiadajce osobowo prawn,

Parki narodowe i krajobrazowe,

PGL Lasy Pastwowe i jego jednostki organizacyjne,

Instytucje kultury,

Organizacje pozarzdowe, Kocioy i zwizki wyznaniowe oraz osoby prawne kociow i zwizkw wyznaniowych, Jednostki sektora finansw publicznych posiadajce osobowo prawn, Przedsibiorcy sektora turystyki Podmioty dziaajce w oparciu o zapisy Ustawy o partnerstwie publiczno prywatnym.

11 Realizacja i finansowanie przez Gmin zada z zakresu ochrony zabytkw


Realizacja i finansowanie prac remontowo-konserwatorskich przy obiektach zabytkowych oraz na terenach objtych ochron przez Miasto yrardw zgodnie z planem finansowym dla podokresu 2007 r. 2013 r. przyjtym w Lokalnym Programie Rewitalizacji Miasta yrardowa, zatwierdzonym Uchwa Nr XXXV/291/09 Rady Miejskiej yrardowa

z dnia 28 maja 2009 r. (aktualizacja).

Strona | 92

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

12 Cz graficzna zabytkami
1:15000

programu

opieki

nad

Zacznik nr 1. Mapa Granice administracyjne Miasta yrardowa. Skala Zacznik nr 2. Mapa - Zabytkowy Zesp Osady Fabrycznej w yrardowie. Skala 1: 4000

Strona | 93

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

13 Aneksy
NR 1. Wykaz zabytkw nieruchomych znajdujcych si w gminnej ewidencji zabytkw ze wskazaniem wpisanych do rejestru zabytkw wojewdztwa mazowieckiego.
Lp. Nr ident . 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Obiekt Adres Datowanie Data wpisu Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 520 1263/409 1114/312 645 646 1108/307 641 642 1113/311 832 676 Strona | 94

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Zesp zabudowy Osady Fabrycznej Koci parafialny pw. Matki Boej Pocieszenia Budynek Budynek Budynek Budynek szkoy Budynek Budynek przedszkola Budynek Brama wjazdowa Budynek Budynek banku polskiego Budynek mieszkalny

po 1829r. Narutowicza G. 30 Pl. Jana Pawa II 1 Pl. Jana Pawa II 2 Pl. Jana Pawa II 3 Pl. Jana Pawa II 4 Pl. Jana Pawa II 5 Pl. Jana Pawa II 6 Pl. Jana Pawa II 7 Karola Hiellego 1-ego Maja 2 1-ego Maja 11 1-ego Maja 13 1900-1903 r. ok. 1910 r. ok. 1867 r. 1910-1912 r. 1896-1899 r. przed 1896 r. 1875 r. 1906 r. lata 50-te XXw. .2 w. XX w. 1913 r. 1. w. XX w.

30.01.1978 r. 22.05.1975 r. 17. r. 30. r 30. r. 17. r. 30. r. 30. r. 17. r. 25. r. 05. 1975 03. 1984 03. 1984 05. 1975 03. 1984 03. 1984 05. 1975 11. 1991

30. 03. 1984 r.

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
14 15 16 17 18 19 20 Lp. 14 15 16 17 18 19 20 Nr ident . 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny 1-ego 1-ego 1-ego 1-ego 1-ego 1-ego Maja Maja Maja Maja Maja Maja 15 16 23a 25 27 31 1. w. XX w. 1939-1945 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. Pocz. XX w. 1. w. XX w. Datowanie -

30. 03. 1984 r. Data wpisu

675 Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 835 833 1192 i 702 1110/309

Budynek mieszkalny Obiekt

1-ego Maja 38 Adres

21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33

Budynek mieszkalny Magazyn tkanin Kompleks budynkw tkalni Budynek mieszkalny Resursa Budynek dawnej krgielni Budynek mieszkalny Budynek Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny

Okrzei S. 40 Dittricha K. 11 1-ego Maja 41 d 1-ego Maja 43 b 1-ego Maja 45 1-ego Maja 47 1-ego Maja 48 1-ego Maja 50 1-ego Maja 52 1-ego Maja 53 1-ego Maja 55 1-ego Maja 54 1-ego Maja 55

ok. 1896 r. XIX/XX w. po. XIX w. 1867 r. 1872 r. 1905 r. ok. 1896 r. przed 1896 r. 2. po. XIX w. ok. 1909 r. pocz. XX w. ok. 1896 r. .1 po XX w.

25. r. 25. r. 22. r. 03. 17. r.

11. 1991 11. 1991 05. 1675 30. 1984 r. 05. 1975

17. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 30 03. 1984 r. 17. 05. 1975 r. 30. 03. 1984

1112/310 1223 (368) 707 1113/311 708 Strona | 95

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 30.03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 30. 09. 1976 r.

34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 Lp.

34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 Nr ident . 48 49 50 51

Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Koci baptystw Budynek plebanii baptystw Budynek mieszkalny Willa Willa Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Obiekt

1-ego Maja 57 1-ego Maja 58 1-ego Maja 59 1-ego Maja 60 1-ego Maja 66 1-ego Maja 68 1-ego Maja 112 1-ego Maja 112 Radziwiowska 36 11-go Listopada 3 11-go Listopada 11 11-go Listopada 26 11-go Listopada 32 Mostowa 7 Adres

1905- 1907 r. 1896-1899 r. ok. 1903 r. przed 1896 r. ok. 1885 r. 1885 r. lata 90-te XIX w. 1895-1896 r. lata 30-te XX w. 1899 r. ok. 1930 r. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. Datowanie

709 648 710 649 1193 (337) 1194 (338) 677 678 429

Data wpisu

Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 1256/402 1257/403 715 Strona | 96

48 49 50 51

Budynek mieszkalny Willa dla pracownikw Zarzdu Fabryki Willa dla pracownikw Zarzdu Fabryki Willa

16-go Stycznia 8 Armii Krajowej 2 Armii Krajowej 4 Armii Krajowej 5

1913 r. ok. 1896 r. ok. 1896 r. ok. 1890 r.

22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 30. 04. 1984

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
r. 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 Budynek gospodarczy Willa Budynek gospodarczy Willa Willa Willa Willa Altana willa Budynek mieszkalny Willa Willa Willa Zesp budynkw Budynek mieszkalny Willa Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny 1-ego Maja 49 a 1-ego Maja 49 c Armii Krajowej 8 Armii Krajowej 8 Armii Krajowej 10 Armii Krajowej 12 Bohaterw Warszawy 12 Bohaterw Warszawy 12 Bohaterw Warszawy 16 Bohaterw Warszawy 20 Bohaterw Warszawy 26 Bohaterw Warszawy 28 Bohaterw Warszawy 32 b Bohaterw Warszawy 34 Bohaterw Warszawy 51 Bohaterw Warszawy 55 Bratnia 5 Bratnia 7 Bratnia 8 Bratnia 10 Bratnia 12 Bratnia 14 Cehaka L. 17 Ciasna 4 2. po. XIX w. ok. 1896 r. 2. po. XIX w. ok. 1896 r. 2. po. XIX w. ok. 1890 r. lata 20-te XX w. ok. 1923 r. 1. w. XX w. 1918 r. 1. w. XX w. Lata 30-te XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. ok. 1930 r. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. ok. 1900 r. 1900 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 1258/404 1259/405 1260/406 1261/407

672

673 674

Strona | 97

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
Lp. Nr ident . 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 Obiekt Adres Datowanie Data wpisu Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 668 669 779

76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97

Budynek hali sportowej Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek (dawna Woj. Komenda Policji) Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek dawnej masarnii Zesp budynkw Paacyk Karola Dittricha Park krajobrazowy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalnogospodarczy Budynek mieszkalny Willa Willa Budynek Budynek mieszkalny

Chopina F. 1 Chopina F. 2 Chopina F. 3 Wierzbowa 4 Chopina F. 7 Chopina F. 8 Chopina F. 11 b Chopina F. 13 Chopina F. 15 Chopina F. 17 Dekerta J. 8 Dekerta J. 9 Dekerta J. 12 Dittricha K. 1 Dittricha K. 1 Dittricha K. 3 Dittricha K. 6 b Doczkaa K. 20 b Dziakowa 8 Dziakowa 15 Farbiarska 1 Farbiarska 2

1. po. XX w., przed 1913 r. 2. po. XIX w., przed 1899 r. 2. po. XIX w. 3. w. XIX w., przed 1871 r. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. lata 80-te XIXw. 2. po. XIX w. ok. 1896 r. k. XIX w. pocz. XX w. 1935 r. 1935 r. k. XIX w. przed 1913 r.

30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 20. 05. 1990 r.

07. 05. 1962 r. 30. 04. 1984 r. 05.05. 1980 r. 30. 03. 1984 r.

727 i 657 535 658

30. 03. 1984

665 Strona | 98

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
r. 98 99 100 Lp. 98 99 100 Nr ident . 101 102 103 104 105 Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Obiekt Kanaowa 1/3 Kanaowa 1 Kanaowa 2 Adres ok. 1913 r. po 1913 r. po 1913 r. Datowanie 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. Data wpisu 682 680 Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 683 681 846

101 102 103 104 105

Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Cmentarz rzym.-kat., domek grabarza, kaplica cmentarna, kaplice grobowe A. Chodaka i M. Wtrbskiego Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek gospodarczy

Kanaowa 1/3 Kanaowa 3 Kanaowa 2/4 Kanaowa 4 Kasztanowa 22, 24, 30

ok. 1913 r. po 1913 r. ok. 1913 r. 1913 r. 2. po. XIX w. lata 30-te XX w. przed 1896 r. lata 1913 1920r. 2. po. XIX w. przed 1896 r. przed 1896 r. 2. po. XIX w. 1896 r. 2. po. XIX w. 2. po. XIX w.

30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 19. 12. 1991 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r.

106 107 108 109 110 111 112 113 114

106 107 108 109 110 111 112 113 114

Kocielna 3 Kocielna 4 Kocielna 5 Kocielna 5 Kocielna 7 b Kocielna 7 a Kocielna 8 Kocielna 8 Kocielna 9 b

1238/384 694 1239/385 1240/386 1241/387

Strona | 99

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 Lp. 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 Nr ident . 127 128 129 130 131 Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Koci filialny pw. Karola Boromeusza Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Obiekt Kocielna 9 b Kocielna 9 b Kocielna 11 Kocielna 11 Kocielna 12 Kocielna 13 Kocielna 13 Kocielna 15 Kociuszki T. 18 Kociuszki T. 20 Kociuszki T. 22 Kociuszki T. 23 Adres 2. po. XIX w. przed 1896 r. przed 1896 r. 2. po. XIX w. 1882 r. przed 1896 r. ok. 1896 r. przed 1896 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 2. po. XIX w. Datowanie

22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 17. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. Data wpisu

1242/388 1243/389 1115 1244/390 1245/391 698 1179 (322) 1181 (324) 1181 (325) Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 1182 (326) 1183 (327) 1184 (328) 1185 (329) 1186 (330) Strona | 100

127 128 129 130 131

Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny

Kociuszki T. 24 Kociuszki T. 25 Kociuszki T. 26 Kociuszki T. 27 Kociuszki T. 28

1867-1871 r. 2. po. XIX w. 1867-1871 r. 2. po. XIX w. 1867-1871 r.

22. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22.

05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r.

132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154

132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 155

Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny

Kociuszki T. 29 Kociuszki T. 30 Kociuszki T. 31 Kociuszki T. 32 Kociuszki T. 33 Kociuszki T. 35 a Kociuszki T. 35 b Kociuszki T. 36 Kociuszki T. 37 Kociuszki T. 37 b Kociuszki T. 45 Kociuszki T. 39 Kociuszki T. 41 Kociuszki T. 41 Kociuszki T. 43 Kociuszki T. 43 Kociuszki T. 47 Kociuszki T. 47 Legionw Legionw Legionw Legionw Legionw Polskich Polskich Polskich Polskich Polskich 18 22 24 26 36 a

1905-1913 r. 1867-1871 r. 1903-1913 r. 1867-1871 r. przed 1896 r. przed 1896 r. 2. po. XIX w. przed 1896 r. przed 1896 r. 2. po. XIX w. 2. po. XIX w. przed 1896 r. przed 1896 r. 4. w. XIX w. 2. po. XIX w. przed 1896 r. 2. po. XIX w. przed 1896 r. ok. 1930 r. ok. 1930 r. ok. 1930 r. 1913 r. pocz. XX w.

05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975

1187 (331) 1188 (332) 1189 (333) 1190 (334) 1224 (369) 1225 (371) 1195 (335) 1226 (372)

22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r.

1227 (373) 1228 (374)

1229 (375) 1230 (376)

Strona | 101

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
155 Lp. 156 Nr ident . 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 Budynek mieszkalny Obiekt Mostowa 5 Adres pocz. XX w. Datowanie

Data wpisu

156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 179

Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek-areszt Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny

Limanowskiego B. 12 g Limanowskiego B. 12 h Limanowskiego B. 12 j Limanowskiego B. 14 Limanowskiego B. 15 Limanowskiego B. 16 Limanowskiego B. 17 Limanowskiego B. 18 Limanowskiego B. 19 Limanowskiego B. 20 Limanowskiego B. 21 Limanowskiego B. 22 Limanowskiego B. 23 Limanowskiego B. 24

1867-1871 r. 1867-1871 r. ok. 1896 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r.

22. r. 22. r. 30. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r. 22. r.

05. 1975 05. 1975 03. 1984 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975 05. 1975

Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 1195 (339) 1196(340) 699 1197 (341) 1198 (342) 1199 (343) 1200 (344) 1201 (345) 1202 (346) 1203 (347) 1204 (348) 1205 (349) 1206 (350) 1207 (351)

Strona | 102

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 Lp. 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 Nr ident . 185 Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Szpital Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Dom fabrykanta (paacyk Tyrolski) Obiekt Limanowskiego B. 25 Limanowskiego B. 26 Limanowskiego B. 27 Limanowskiego B. 28 Limanowskiego B. 29 Limanowskiego B. 30 Limanowskiego B. 32 b Limanowskiego B. 31 b Limanowskiego B. 32 a Limanowskiego B. 33 b Limanowskiego B. 34 Limanowskiego B. 36 Limanowskiego B. 37 a Limanowskiego B. 41 Adres 1867-1871 r. 1867-1871 r. 1867-1871 r. 2. po. XIX w. 1867-1871 r. 1892-1894 r. lata 80-te XIX w. przed 1896 r. przed 1896 r. przed 1896 r. przed 1896 r. przed 1896 r. przed 1896 r. przed 1871 r. Datowanie 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. Data wpisu 696 700 1246 (392) 1247 (393) 697 684 685 693 1248 (394) 1249 (395) 686 1250 (396) 1220 (364) 703 Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o

184

Altana przy domu fabrykanta (paacyku Tyrolskim)

Limanowskiego B. 41

2. po. XIX w.

Strona | 103

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 200 201 202 203 204 205 206 207 Oficyna przy domu fabrykanta (paacyku Tyrolskim) Budynek starej przdzalni Budynek dawnej administracji Budynek starej kotowni Budynek tkalni V Cebulowej Budynek przepompowni okrglak Centralne warsztaty mechaniczne OWM Budynek przdzalni Budynek czesalni Budynek magazynu tkalnia akardowa Budynek dawnej szkoy tkackiej Budynek dawnej szwalni Budynek stolarni Budynek przdzalni odpadkowej Zesp budynkw Wykaczalni /Zesp urbanistyczny/ Zesp budynkw Bielnika Budynek OWI Budynek warsztatu wzkw Budynek drukarni Budynek szwalni Budynek stacji uzdatniania wody Limanowskiego B. 41 May Rynek 7 Limanowskiego B. 45 May Rynek 9 May Rynek 7 May Rynek 10 Nowy wiat 15 Karola Hiellego 3 Lniarska 13 1 Maja 41 a May Rynek 6 Limanowskiego B. 49 b Nowy wiat 10 i 12 Nowy wiat 8 Dittricha K. 44 Dittricha Dittricha Dittricha Dittricha Dittricha Dittricha K. K. K. K. K. K. 34 15 a 10 e 63 j 20 26 przed 1871 r. 1844 r. ok. 1895 r. 1896 r. po 1872 r. 1902 r. lata 70-te XIX w. 1912 r. przed 1914 r. 1890 r. koniec XIX w. koniec XIX w. koniec XIX w. ok. 1940 r. XIX/XX w. XIX/XX w. 1895 r. 1906 r. XIX/XX w. XIX/XX w. 1908 r. 4. 4. 4. 4. 4. 4. 11. 11. 11. 11. 11. 11. 1991 1991 1991 1991 1991 1991 r. r. r. r. r. r. 822 820 819 818 817 821 Strona | 104 30. 03. 1984 r. 17. 05. 1975 r. 18. 11. 1991 r. 18. 11. 1991 r. 18. 11. 1991 r. 18. 11. 1991 r. 18. 11. 1991 r. 18. 11. 1991 r. 25. 11. 1991 r. 25. 11. 1991 r. 25.11.1991 r. 704 1109/308 823 824 825 826 827 828 829 834 833 kompleks budynkw tkalni

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
206 207 Lp. 208 209 Nr ident . 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 Budynek ekspedycji Budynek ekspedycji Obiekt Dittricha K. 20 Dittricha K. 18 Adres 1908 r. 1895 r. Datowanie 4. 11. 1991 r. 4. 11. 1991 r. Data wpisu 814 813 Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 816 835 815 705 39 830

208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230

Budynek dziau sprzeday Budynek dawnego magazynu tkanin/budynek przy portierni Budynek dawnej stolarni Zesp warsztatw Budynek administracyjny Kantor Budynek dawnej poczoszarni Budynek pralni Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Cmentarz ydowski Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny

Dittricha K. 10 f Dittricha K. 11 Dittricha K. 28 Dittricha K. 16 a, b Limanowskiego B. 44 Limanowskiego B. 47 Limanowskiego B. 49 a Mickiewicza A. 4 Noworadziejowska 8 Mickiewicza A. 17 Mickiewicza A. 19 Mielczarskiego R. 5 Mielczarskiego R. 6 Mielczarskiego R. 9 Mielczarskiego R. 10 a Mielczarskiego R. 13 a Miodowa 20 b Mireckiego J. 3 Mireckiego Mireckiego Mireckiego Mireckiego Mireckiego J. J. J. J. J. 39 42 44 47 48

1886 r. 1890 r. 1890 r. 1900 r. przed 1885 r. 1870-1910 r. 1871-1885 r. ok. 1913 1900-1910 r. po 1913 r. po 1900-1910 pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. 1. w. XX w. 2. po. XIX w. 1. 1. 1. 1. 1. w. w. w. w. w. XX XX XX XX XX w. w. w. w. w.

4. 11. 1991 r. 25. 11. 1991 r. 4. 11. 1991 r. 30. 03. 1984 r. 14. 04. 2003 r. 25. 11. 1991 r.

18. 02. 1992 r.

868

Strona | 105

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
231 232 233 234 235 Lp. 233 234 235 236 237 Nr ident . 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 Budynek Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Obiekt Mireckiego J. 54 a Mireckiego J. 61 Prymasa Wyszyskiego 1 Mireckiego J. 64 Mireckiego J. 68 Adres 2. po. XIX w. 1. w. XX w. ok. 2000 r. przed 1896 r. 1896 r. Datowanie 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. Data wpisu 695

656 644 Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 643

236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250

Budynek mieszkalny Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny

Mireckiego J. 70 ukasiskiego W. 24 ukasiskiego W. 17 Moniuszki S. 35 Narutowicza G. 1 Narutowicza G. 5 Narutowicza G. 24 b Narutowicza G. 26 b Narutowicza G. 26 a Narutowicza G. 28 Narutowicza G. 28 Narutowicza G. 30 Narutowicza G. 32 Narutowicza G. 32 Narutowicza G. 34

przed 1867 r. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1927 r. 1905 r. 1910 r. ok. 1908 ok. 1909 2. po. XIX w. po 1904 r. 2. po. XIX w. ok. 1903 r. 2. po. XIX w. przed 1896 r. 2. po. XIX w.

30. 03. 1984 r.

Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Plebania w zespole kocielnym pw. NMP Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy

30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r.

652 653 1232/378 654 1255/379 1233/401

Strona | 106

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 Lp. 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 Nr ident . 266 267 268 269 270 271 272 273 Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek szkoy Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek szkoy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Wiea cinie Budynek mieszkalny Budynek przychodni Budynek mieszkalny Obiekt Narutowicza G. 34 Narutowicza G. 36 Narutowicza G. 37 Narutowicza G. 38 Narutowicza G. 38 Narutowicza G. 39 b Narutowicza G. 40 Narutowicza G. 40 Narutowicza G. 42 P.O.W. 5 P.O.W. 4 a P.O.W. 5 Sienkiewicza H. 2 Adres przed 1896 r. przed 1896 r. 1892 r. 2. po. XIX w. przed 1896 r. ok. 1896 r. przed 1896 r. 1. po. XIX w. przed 1896 r. ok. 1920-1922 r. 1. w. XX w. koniec XIX w. 1. w. XX w. Datowanie 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 1234/380 1235/381 647 1236/382 650 1237/383 1231/377

Data wpisu

Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 670

264 265 266 267 268 269 270 271

Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny

Sienkiewicza H. 1 a P.O.W. 10 P.O.W. 12 a P.O.W. 16 P.O.W. 18 Plac im. J. Pisudskiego 1 Al. Partyzantw 9 Prymasa Wyszyskiego 1

1. w. XX w. 1. w. XX w. 1909 r. 1. w. XX w. 1. w. XX w. k. XIX w. pocz. XX w. po 1905 r.

30. 03. 1984 r.

22. 05. 1975 r.

1208/352 Strona | 107

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 274 276 277 278 279 280 281 282 284 285 286 287 288 289 290 291 293 294 295 296 297 298 299 Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek przemysowy Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny Prymasa Wyszyskiego 2 Prymasa Wyszyskiego 3 Prymasa Wyszyskiego 4 Prymasa Wyszyskiego 4 Prymasa Wyszyskiego 6 Prymasa Wyszyskiego 6 Prymasa Wyszyskiego 7 Prymasa Wyszyskiego 7 Prymasa Wyszyskiego 8 Prymasa Wyszyskiego 8 Prymasa Wyszyskiego 9 Prymasa Wyszyskiego 9 Prymasa Wyszyskiego 10 Prymasa Wyszyskiego 10 Prymasa Wyszyskiego 11 Prymasa Wyszyskiego 11 Prymasa Wyszyskiego 12 Radziwiowska 6 Sienkiewicza Sienkiewicza Sienkiewicza Sienkiewicza Sienkiewicza H. H. H. H. H. 1b 4 6a 8 10 przed 1896 r. ok. 1905 r. 2. po. XIX w. po. XIX w., przed 1986 r. 2. po. XIX w. po. XIX w., sprzed 1986 r. po. XIX w., przed 1986 r. 2. po. XIX w. po. XIX w., przed 1986 r. 2. po. XIX w. 2. po. XIX w., przed 1986 r. 2. po. XIX w. 2. po. XIX w., przed 1986 r. 2. po. XIX w. 2. po. XIX w., przed 1986 r. 2. po. XIX w. 2. po. XIX w., przed 1986 r. 1890-1900 r. k. XIX w. 1. w. XX 1. w. XX 1. w. XX 1. w. XX w. w. w. w. Strona | 108 22. 05. 1975 r. 17. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 25. 11. 1991 r. 1210/354 1209 (353) 1211 (355) 1212 (356) 1213 (357) 1214 (358) 1215 (359) 1216 (360) 1217 (361) 1218 (362) 831

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 Lp. 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 Nr ident . Budynek mieszkalny z oficyn w podwrzu Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek stray poarnej Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny Sienkiewicza H. 11 Sienkiewicza H. 13 Sienkiewicza H. 17 Sienkiewicza H. 18 Sawiskiego 2 Sawiskiego 3 Sawiskiego 4 Sawiskiego 6 Sowackiego J. 7 Sowackiego J. 18 Doczkaa K. 1 a Smocza 11 Staszica S. 1 Staszica S. 3 Staszica S. 4 Staszica S. 5 Staszica S. 9 Staszica S. 11 Adres 1. w. XX w. 1913 r. lata 30-te XX w. 1. w. XX w. ok. 1885 r. ok. 1885 r. przed 1885 r. skrzydo wsch. 1896 r., pn. 1905r. lata 20. XX w. lata 20. XX w. k. XIX w. k. XIX w. 2. po. XIX w., przed 1986 r. lata 1890-1896 lata 1890-1896 przed 1890 r. 2. po. XIX w. 2. po. XIX w. Datowanie

30. r. 30. r. 30. r. 30. r.

03. 1984 03. 1984 03. 1984 03. 1984

712 711 713 714

Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Obiekt

30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. 22. 05. 1975 r. Data wpisu

690 691 689 1251 (397) 1252 (398) 1254 (400) Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o Strona | 109

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
313 314 315 316 317 318 319 318 319 320 321 322 324 325 Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Dworzec kolejowy Dom dla majstrw Straacka 3 Strzelecka 8 Strzelecka 10 Strzelecka 12 Szulmana B. 1 Plac im. J. Pisudskiego 2 ciegiennego P. 3 2. po. XIX w. 2. po. XIX w. 1. w. XX w. 2. po. XIX w. pocz. XX w. po 1920 r. po 1905 r. 22. 05. 1975 r. 1221/365

29. 03. 1984 r. 22. 05. 1975 r. 30. 03. 1984 r. 30. r. 30. r. 30. r. 22. r. 03. 1984 03. 1984 03. 1984 05. 1975

455 366 655

320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334

326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340

Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Dom robotniczy Szpital oddzia pucny Szpital oddzia neurologiczny Dom robotniczy Budynek gospodarczy Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek Budynek Budynek Budynek mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny

ciegiennego P. 3 rodkowa 8 Waryskiego L. 9 Waryskiego L. 19 Waryskiego L. 15 Waryskiego L. 21 a Waryskiego L. 21 a Waryskiego L. 25 Waryskiego L. 26 Waryskiego L. 28 Staszica S. 7 Waryskiego L. 34 Waryskiego L. 46 Wierzbowa 3 Wysockiego P. 10

po 1905 r. ok. 1940 r. po 1913 r. ok. 1920 r. przed 1986 r. przed 1986 r. 2. po. XIX w. przed 1986 r. ok. 1890 r. ok. 1890 r. przed 1890 r. k. XIX w. ok. 1900 1. po. XX w. k. XIX w.

701 688 687 1219 (363)

30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r.

651 679 692

Strona | 110

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
335 336 337 338 339 340 Lp. 341 342 343 344 346 347 Nr ident . 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 362 363 Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek Obiekt mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny Wysockiego P. 10a Wysockiego P. 16 Wysockiego P. 20 Mostowa 2 Wyspiaskiego S. 5 Kiliskiego 11 Adres 1920 r. 1. w. XX w. 1. po. XX w. 1. po. XX w. 1. po. XX w. 1921 r. Datowanie

Data wpisu

Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o

341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355

Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek

mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny

Zieliskiej I. 9 b abia 1 abia 2 abia 6 eromskiego S. 2 eromskiego S. 1/3 eromskiego S. 4 eromskiego S. 5 a eromskiego S. 6 eromskiego S. 7 b eromskiego S. 7 c eromskiego S. 8 eromskiego S. 10 eromskiego S. 12 d abia 3

1. po. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. 1. w. XX w. lata 80. XIX w. przed 1896 r. przed 1896 r. przed 1896 r. przed 1896 r. 1898 r. 1898 r. przed 1871 r. przed 1896 r. 1899-1903 r. 1. w. XX w.

Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Koci ewangelicki Budynek przykocielny Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Oraneria z zespou paacowego Dittricha Budynek mieszkalny

30. r. 30. r. 30. r. 30. r. 30. r. 22. r.

03. 1984 03. 1984 03. 1984 03. 1984 03. 1984 05. 1975

659 666 660 667 661 1262/408 662 663 664

30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r. 30. 03. 1984 r.

Strona | 111

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
356 357 358 359 360 361 362 363 364 Lp. 365 366 367 369 370 371 372 373 376 Nr ident . 377 378 379 381 382 383 384 Budynek gospodarczy Domek ogrodnika Zesp budynkw Zakadw Lniarskich Centrala, Zesp urbanistyczny Budynek tkalni I Budynek tkalni II i III Budynek tkalni VI Budynek tkalni XIV Budynek mieszkalny Budynek mieszkalny Obiekt Prymasa Wyszyskiego 2 eromskiego S. 12 a Limanowskiego B. Nowy wiat 18 a 1- go Maja 43 Karola Hellego 2 1-go Maja 41 d Mostowa 3 Ciasna 9 Adres przed 1986 r. 2. po. XX w. XIX/XX w. 2. po. XIX w. 2. po. XIX w. 2. po. XIX w. 2. po. XIX w. pocz. XX w. 1. w. XX w. Datowanie 25. r. 25. r. 25. r. 25. r. 11. 1991 11. 1991 11. 1991 11. 1991 833 kompleks budynkw tkalni 833 kompleks budynkw tkalni 833 kompleks budynkw tkalni 833 kompleks budynkw tkalni Nr rej. wojewdztwa mazowieckieg o 1240(386) 670 880

Data wpisu

365 366 367 368 369 370 371

Budynek Budynek Budynek Budynek Budynek

mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny mieszkalny

Ciasna 6 Dekerta J. 10 Kocielna 7 c ukasiskiego W. 19 P.O.W. 12 b Ditricha 24 Nowy wiat 9

1. w. XX w. 1. w. XX w. 2. po. XIX w. 1. w. XX w. 1909 r. lata 1900-1910

22.05.1975 r. 30.03. 1984 r. 05. 11.2009 r.

Budynek dawnej kotowni Budynek dawnej hali magazynowej

Strona | 112

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

NR 2. Wykaz zabytkw ruchomych znajdujcych si w wojewdzkiej ewidencji zabytkw ze wskazaniem wpisanych do rejestru zabytkw wojewdztwa mazowieckiego.
Lp. Obiekt Datowanie Data wpisu Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego

Koci p.w. Matki Boskiej Pocieszenia w yrardowie


1 2 3 4 5 Chr Muzyczny Lichtarz 2 /6 sztuk/ Epitafium Epitafium Giebutowskiego Feretron 1903 r. kon. XIX w. 1. w. XX w., (po 20. 02. 1918 r.) 1. w. XX w., (po 1909 r.) XIX/XX w. Strona | 113

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Lp. 22 23 24 25 26 27 28 Feretron 2 Feretron 3 Feretron 4 Krucyfiks Krzy otarzowy Obraz M.B Pocieszenia Stalle Stalle Postument Postument Rzeba Madonna z dziecitkiem Rzeba Zdjcie z krzya Tablica epitafialna ks. Marcinkowskiego Tablica erekcyjna Tablica Giebutowskiego Tablica ku czci proboszczw parafii w yrardowie Obiekt Tablica aboklickiego Tympanon Zegar szafowy Organy Obraz w. Rocha Otarz gwny Otarz boczny XIX/XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. ok. 1903 r. pocz. XX w. pocz. XX w. 1. w. XIX w. 1. w. XIX w. 1903 r. XVIII w. F. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. 1. po. XX w. /niektre napisy pniejsze/ Datowanie lata 20. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. 25.01.198 0 r. 21.09.197 0 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 131 269 170/1 170/2

Data wpisu

Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego

XIX w. (?) ok. 1903 r. Pocz. XX w. 1935 r.

Strona | 114

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 - 46 47 48 49 50 51 Fotel Monstrancja Krzy otarzowy 2 Lichtarz Lichtarz Lichtarz Lichtarz Kielich mszalny Krzy procesyjny dka Puszka na komunikanty Kinkiet 2 /7 sztuk/ Lampa wieczna wiecznik Konfesjona Puszka na komunikanty 2 Konfesjona 2 kon. XIX w. kon. XIX w. kon. XIX w. kon. XIX w. kon. XIX w. kon. XIX w. kon. XIX w. 1891 r. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. 1896 r. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 170/3 170/4 170/5 170/6 170/6 170/6 170/6 170/7 170/8 170/9 170/10 170/11 170/12 170/13 170/14 170/15 170/16

Strona | 115

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
52 53 54 55-73 74-117 Lp. 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 Konfesjona 2 Konfesjona 2 Konfesjona 2 Kinkiet 3 /19 sztuk/ awki komplet /44 sztuki/ Obiekt Stacja I Drogi Krzyowej Stacja II Drogi Krzyowej Stacja III Drogi Krzyowej Stacja IV Drogi Krzyowej Stacja V Drogi Krzyowej Stacja VI Drogi Krzyowej Stacja VII Drogi Krzyowej Stacja VIII Drogi Krzyowej Stacja IX Drogi Krzyowej Stacja X Drogi Krzyowej Stacja XI Drogi Krzyowej pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. Datowanie pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. Data wpisu 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 170/16 170/16 170/16 170/17 170/18 Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego 170/19 170/19 a 170/19 b 170/19 c 170/19 d 170/19 e 170/19 f 170/19 g 170/19 h 170/19 i 170/19 j Strona | 116

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r. 15.04.198 5 r.

129 130 131 132 133-151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161

Stacja XII Drogi Krzyowej Stacja XIII Drogi Krzyowej Stacja XIV Drogi Krzyowej Dzwonek Kinkiet /19 sztuk/ Polichromia Polichromia 2 Polichromia 3 Witra Witra 2 Witra 3 Witra 4 Witra 5 Witra 6 Witra 7

pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. 2. w. XX w. pocz. XX w. Pocz. XX w. Pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w.

170/19 k 170/19 l 170/19 170/20 170/21 170/22 170/22 b 170/22 a 170/23 170/23 170/23 170/23 170/23 170/23 170/23

Koci p.w. w. Karola Boromeusza w yrardowie

Strona | 117

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Lp. 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181

Obiekt Ambona Konfesjona Konfesjona awka z zapleckiem Otarz gwny Otarz boczny Otarz boczny 2 Rzeba Rzeba Chr muzyczny Chrzcielnica Dzwonki otarzowe Dzwonki otarzowe 2 Fotel Kocioek na wod Komoda Kredens Kropielnica Kropielnica Krucyfiks

Datowanie kon. XIX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w., obraz 1891 r. kon. XIX w. kon. XIX w. kon. XIX w. kon. XIX w. ok. 1890 r. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. 1822 r. ok. 1845-1870 r. kon. XIX w. XIX/XX w. XIX/XX w. kon. XIX w.

Data wpisu 15.04.198 4 r. 15.04.198 4 r. 15.04.198 4 r. 15.04.198 4 r. 15.04.198 4 r. 15.04.198 4 r. 15.04.198 4 r. 15.04.198 4 r. 15.04.198 4 r.

Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego Aneks do Dec. 5/268 1 Aneks do Dec. 5/268 2 Aneks do Dec. 5/268 2 Aneks do Dec. 5/268 3 Aneks do Dec. 5/268 4 Aneks do Dec. 5/268 5 Aneks do Dec. 5/268 6 Aneks do Dec. 5/268 7 Aneks do Dec. 5/268 7

Strona | 118

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
182 183 184 185 186 187 188 189 190 Lp. 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 Krucyfiks 2 Krucyfiks 3 Krucyfiks 4 Krzy otarzowy Krzy otarzowy Krzy otarzowy Krzy otarzowy Krzy otarzowy Lustro Obiekt kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. ok. 1880-1890 r. XIX/XX w. XIX/XX w. kon. XIX w. Datowanie kon. XIX w. XVIII w. pocz. XX w. 1891 r. pocz. XX w. kon. XX w. 25.01.198 0 r. XIX/XX w. XIX/XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. 1898 r. XIX/XX w. XIX/XX w. kon. XIX w. XIX/XX w. 132

2 3 4 5

Data wpisu 12.09.197 0 r. 12.09.197 0 r. 12.09.197 0 r.

Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego 5/21.09.1970/3 266-B/1 5/1 266-B/2 5/2

awa Obraz jawnogrzesznica Obraz Dobry Pasterz Obraz w. K. Boromeusz Obraz Ostatnia Wieczerza Otarz boczny Organy Para kropielnic Portret Rzeba ukrzyowanie Sygnaturka Tablica erekcyjna Witra Witra 2 Zegar szafowy Zegar szafowy 2

Koci p.w. Wniebowstpienia P. J. w yrardowie


Strona | 119

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

207

Organy z neogotyckim prospektem

ok. 1900 r.

25.01.198 0 r.

130

Zakady Lniarskie w yrardowie


208 209 210 211 212 -213 Lp. 214 215-218 219-224 225 226 227 Wyposaenie Biura Gwnego Zakadw Lniarskich w yrardowie Komoda kon. XIX w. 21.06.199 186/1 4 r. Biurko kon. XIX w. 21.06.199 186/2 4 r. Biurko 2 ok. 1920 r. 21.06.199 186/3 4 r. Szafa typu ubraniowego ok. 1920 r. 21.06.199 186/4 4 r. 2 Stoy okrge ok. 1880 r. 21.06.199 186/5 4 r. Obiekt Datowanie Data Nr rej. wpisu wojewdztwa mazowieckiego St owalny ok. 1880 r. 21.06.199 186/6 4 r. 4 Krzesa ok. 1880-1890 r. 21.06.199 186/7 4 r. 6 Foteli ok. 1900 r. 21.06.199 186/8 4 r. Kanapa ok. 1920-1940 r. 21.06.199 186/9 4 r. Szafa pancerna 1895 r. 21.06.199 186/10 4 r. Szafa pancerna 2 kon. XIX w. 21.06.199 186/11 4 r. Strona | 120

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
228 229 230 231 232 233 234-243 244 245 246 Kasa pancerna 21.06.199 186/12 4 r. Zegar cienny 2 pocz. XX w. 21.06.199 186/13 4 r. Zegar cienny 1920-1940 r. 21.06.199 186/14 4 r. wiecznik wiszcy 2 kon. XIX w. 21.06.199 186/15 4 r. wiecznik wiszcy ok. 1880 r. 21.06.199 186/16 4 r. Drzwi kon. XIX w. 21.06.199 186/17 4 r. 10 Portali kon. XIX w. 21.06.199 186/18 4 r. Rzeba przdka 1. po. XIX w. 21.06.199 186/19 4 r. Dyplom honorowy 1900 r. 21.06.199 186/20 4 r. Strop drewniany 1870-1890 r. 21.06.199 186/21 4 r. Maszyny i urzdzenia Zakadw Lniarskich w likwidacji, w upadoci Dutownica 1941 r. 10.10.199 191/1 6 r. Strugarka wzduna 1905 r. 10.10.199 191/2 6 r. Frezerka uniwersalna 1947 r. 10.10.199 191/3 6 r. Tablice przekanikowe 1930 r. 10.10.199 191/4 6 r. Ukad przeczajcy napicie 1930 r. 10.10.199 191/5 6 r. Zesp przyrzdw kontrolno1931 r. 10.10.199 191/6 pomiarowych 6 r. Strona | 121 1857 r.

247 248 249 250 251 252

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
Maszyny i urzdzenia bdce wasnoci Zakadw Lniarskich S.A. Rozcigarka 1934 r. 10.10.199 192/1 6 r. Dwojarka zespoowa 1934 r. 10.10.199 192/2 6 r. Niedoprzdzarka 1935 r. 10.10.199 192/3 6 r. Noyce gilotynowe 1922 r. 10.10.199 192/4 6 r. Obiekt Datowanie Data Nr rej. wpisu wojewdztwa mazowieckiego Tokarka kowa 1942 r. 10.10.199 192/5 6 r. Pia ramowa 1954 r. 10.10.199 192/6 6 r. Wiertarka supowa 1900-1910 r. 10.10.199 192/7 6 r. Tokarka kowa 1906 r. 10.10.199 192/8 6 r.

253 254 255 256 Lp. 257 258 259 260

Wyposaenie wntrza budynku Resursy


261 262 Polichromia wiecznik wiszcy 1921 r. XIX/XX w. 21.06.199 4 r. 21.06.199 4 r. 187/1 187/2

Cmentarz rzymsko katolicki w yrardowie


263 264 265 266 Grb Grb Grb Grb G. Bosackiego Fm. Adamkiewicza J. Albrechta A. Altmana pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. Strona | 122

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 Lp. 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 Grb I. Balasiskiej Grb T. Biekowskiej Grb M. i M. Biernackich Grb W. i J. Bocheskich Grb J. Bodycha Grb W. Bohdanowicz Grb M., R. i W. Borowcw Grb F. Brzozowskiego Grb J. Cembrzyskiej Grb K. i T. Cieliskich Grb A. Ciarek Grb D. W. Cybulskiego Grb W. Czesawskiego Grb E. Czesawskiej Obiekt Grb A. Dbskiej Grb K. i Cz. Dunin - Bartodziejskich Grb J. Dymalskiego Grb J. Dymeckiego Grb W. Dziemborowskiego Grb K. Dzikiewicza Grb S. Ekielskiego Grb rodzinny Brzeziskich Nagrobek E. Egloff Nagrobek J. Engela Grb rodziny Juwiakw Grobowiec rodziny Kotliskich Grobowiec rodziny Krauze Grb J. Sao Grb J. Sztybela Grb A. Heidricha kon. XIX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. Datowanie pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. po. XX w. (?) kon. XIX w. pocz. XX w. 1. po. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. 1. po. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. przeom XIX i XX w. pocz. XX w. Strona | 123

Data wpisu

Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 Lp. 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 Grb A. Grb A. Grb A. Grb A. Grb A. Grb A. Grb A. Grb A. Grb A. Grb A. Grb A. Grb A. Grb A. Obiekt i A. Maszek i K. Klimaszewskich i E. Przygockich Jarkiewicz Jawurka Jurkowskiej Kleczki Krossowskiej Krzemiskiego Leskiej Loritza Mudrina Procner pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon XIX w. Datowanie pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. XIX/XX w. XIX/XX w. pocz. XX w. 2. po. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. Strona | 124

Data wpisu

Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego

Grb A. R. Wonikowskiego i K. Wonikowskiej Grb A. Rotter Grb A. Simchena Grb A. Stpniewskiej Grb A. Sujki Grb A. Szwebel Grb A. Thiela Grb A. Waldhausera Grb A. Wasowskiego Grb A. Zarbskiego Grb Antoniny Szwebel Grb B. Grner Grb B. i F. Neumann Grb B. i O. Jakuszkw oraz J. Rupp Grb B. Porajskiego Grb B. Schwartza

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 Lp. 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 Grb B. Szmyt Grb C. F. P/r/ill/ Grb C. Nedlich Grb D. i M. Handzelewicz Grb dr W. Haya Grb E. Hampel Grb E. Hartman Grb E. Neumanna Grb E. Olszewskiej i L. Petersilge Grb E. Parol Grb E. Schuler Grb E. Sobtki Grb E. Weintz i H. Wgrowskiej Obiekt Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb H. i M. Michw F. i K. Schinzl F. Latoszka F. Nietrzebki F. Piltz F. liwickiej F. Tkacza H. Morawskiej i W. Olszewskiego H., J. i A. Gaberle J. i B. Sitnbela J. i F. Przygodzkich J. i J. Leida J. i J. Rogalewicz J. i T. Pfeifer J. i W. H. Konarzewskich J. i Z. Pankiewiczw J. Janiszewskiej pocz. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. Datowanie pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. Strona | 125

Data wpisu

Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 Lp. 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 Grb J. Jurgens Grb J. Kalinowskego Grb J. Konopnickiej Grb J. Kwiatkowskiej Grb J. Lepke Grb J. Leskiego Grb J. Lewandowskiego Grb J. uczaka Grb J. Medyskiego Grb J. Piotrowskiego Grb J. Rosenberg Grb J. Rosoa Obiekt Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb J. Smolenskiego J. Suskie J. Uhlenfelda K. i P. Suk K. Janickiej K. K. Jwiskiego K. M. Liebe K. Nowackiej i E. Podkowiskiej K. Polaczka L. Lippy L. amowskiego L. Przybylskiej L. Sandmann L. Szyjewskiego M. Glogowskiej M. i L. Gierw M. i W. Gajewskich M. Karkuciski/ej/ pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. Datowanie pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. XIX/XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. Strona | 126

Data wpisu

Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
386 387 388 399 390 391 392 393 394 395 396 Lp. 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 Grb M. Klitowicza Grb M. Krajewskiego Grb M. Kramme Grb M. Krawitz Grb M. Kster Grb M. R. Stelmach i H. Filutowska Grb M. Rubik Grb N. Uhliga Grb M. Wgrowskiego Grb M. Winiewskiej Grb N. W. Spakowskich i Z. Niewiarowskiego Obiekt Grb nieznanej osoby Grb nieznanej osoby Grb nieznanej osoby Grb O. Mudryn Grb P. Koczewskiego Grb P. Winiewskiej i L. Mittmann Grb P., W. i W. Orlikw Grb R. Jaksy Grb R. Jarmosiskiego Grb R. Kindler Grb rodzinny Brzeziskich Grb rodziny Hahn Grb rodziny Kazibetw i Czarnockich Grb rodziny Kogutowskich Grb rodziny Lokajenko Grb rodziny Nakielskich Grb rodziny P. Matuszewskiego z pomnikiem kon. XIX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. 1. po. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. Datowanie pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. 1. po. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. XIX/XX w. pocz. XX w. Data wpisu Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego

Strona | 127

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
414 415 415 417 418 419 420 421 422 423 424 Lp. 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 Grb rodziny Rosner Grb rodziny S. Harmaciskiego Grb rodziny Sachockich Grb rodziny Sonntag Grb rodziny Wenclw Grb rodziny Zaborowskich Grb S. Hoffman Grb S. Kopytowskiej Grb S. aguny Grb S. Majchrzak grb. Popawskiego Obiekt Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb Grb S. Strzakowskiego S. Szymanowskiej S. Tumiowa S. Winiewskiego Stanisawa Matuszeskiego T. i M. Ruszczyskich T. Rogalewicz T. Sobolewskiego T. Surawskiej i T. Popowskiej U. Sadowskiej W. E. Krger W. Grelicha W. i E. Obkowskich W. i F. Leupold W. i K. Wasilewskich W. i L. Janikowskich W. Kamoli W. Kissieliewa W. Kobiaa i K. Kieszkowskiego kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. po. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. Datowanie pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. Strona | 128

Data wpisu

Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 Lp. 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 Grb W. M. Niewiarowskiej Grb W. Rausza Grb W. Sandmann Grb W. Sztembartha Grb W. Truneka Grb W. Winiewskiego Grb X. F. Marcinkowskiego Grb z pomnikiem nieznanego bojownika Grb Z. Kowalskiej Grb Z. Spaek Obiekt Grb Z. Wyrzykowskiego Grb. A. Kopczyskiej i M. Olasek Grb J. J. Zakrzewskich Grb J. Lewandowskiej Grb A. Jurgens Nagrobek A. Hanicha Nagrobek A. Tomiow Nagrobek A. Wieniewskiego Nagrobek B. Tomaszewskiego Nagrobek dziecka - Jahanna Henhauser Nagrobek dziecka - Marie Marcellin Nagrobek E. Susser Nagrobek F. Tomaszeskiej Nagrobek G. Lubaskiego Nagrobek Goms Nagrobek H. Wachowicza Nagrobek I. Nowikow Nagrobek I. Rozpdowskiego pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. 1. po. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. Datowanie pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. XIX/XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. 1. po. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. Strona | 129

Data wpisu

Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 Lp. 483 484 485 486 487 488 Nagrobek J. Grajek Nagrobek J. Heymera Nagrobek /./ Jarkiewicz Nagrobek M. Twardowskiej Nagrobek O., R. i A. Finger Nagrobek P. Janisch Nagrobek rodziny Groszewskich Nagrobek T. Tomaszewskiego Nagrobek W. i P. Ziemeckich Nagrobek W. K. i O. Kukierkw Obejcie grobowe P. Raszewskiej I. Grzymay Raszewskiego Obiekt Obejcie grobowe rodziny Kobertw Obejcie grobowe rodziny Kobertw Tablica epitafijna F. Giebutowskiego Tablica epitafijna ks. F. Marcinkowskiego Tablica epitafijna ks. W. aboklickiego Tablica erekcyjna pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. pocz. XX w. Datowanie pocz. XX w. kon. XIX w. pocz. XX w. pocz. XX w. lata 20. XX w. pocz. XX w. Data wpisu Nr rej. wojewdztwa mazowieckiego

Cmentarz ewangelicki na o. F. Girarda w yrardowie


489 Grb W. Rewiantz i K. Schlinla 1. po. XX w.

Cmentarz ydowski w yrardowie


490 491 492 493 Grb rodziny Oxnerw Nagrobek Teresy Oxnerwny Nagrobek klasycyzujcy Joszy Ariego syna Szragi Winklera Nagrobek polegych w 1906r 1. po. XX w. pocz. XX w. XIX/XX w. pocz. XX w. Strona | 130

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
494 495 496 497 498 499 Nagrobki o motywach ksiek i tekstw Nagrobki o rnych motywach Nagrobki z motywami doni w gecie bogosawiestwa Nagrobki ze wiecznikami - kobiety Pyty nagrobne Fajnera i innych Pomnik upamitniajcy martyrologi ydw mieszkacw yrardowa nieznany nieznany nieznany nieznany pocz. XX w. 1967 r.

NR 3. Wykaz zabytkw archeologicznych znajdujcych si w wojewdzkiej ewidencji zabytkw.


Lp. Opis stanowiska (funkcja, obiektu, kultura, chronologia) Metryczka (obszar AZP/nr w miejscowoci/nr na obszarze 60-61/1/2 60-61/2/3 Uwagi

1 2 3 4 5

skarb - kultura uycka -III okres epoki brzu koci ssaka kopalnego (mamuta?)

nie potwierdzone w trakcie weryfikacji w roku 1996 r. nie potwierdzone w trakcie weryfikacji w roku 1996 r.

lad osadnictwa kultura trzciniecka wczesny 60-61/5/1 brz lad osadnictwa- wczesny brz, 60-61/6/2 lad osadnictwa epoka kamienia wczesny brz, lad osadnictwa staroytno lad osadnictwa staroytno, 60-61/6/15 lad osadnictwa okres rzymski

na granicy z gm. Wiskitki m. Nowe Strona | 131

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013
Kozowice 6 7 8 lad osadnictwa wczesny brz skarb kultura trzciniecka- III okres epoki brzu lad osadnictwa staroytno (okres halsztacki ?), lad osadnictwa staroytno, osada (?) okres rzymski, lad osadnictwa redniowiecze lad osadnictwa pny neolit (epoka kamienia) wczesny brz, lad osadnictwa staroytno, osada- pny brz okres halsztacki Opis stanowiska (funkcja, obiektu, kultura, chronologia) 60-61/7/12 60-61/8/56 60-60/1/81

60-60/2/82

Lp.

10

11

Metryczka (obszar AZP/nr w miejscowoci/nr na obszarze lad osadnictwa kultura pucharw lejkowatych 60-60/3/98 neolit (modsza epoka kamienia), lad osadnictwa kultura trzciniecka wczesny brz, lad osadnictwa staroytno (w tym pny laten okres rzymski ?) lad osadnictwa redniowiecze lad osadnictwa staroytno (okres halsztacki, 60-60/4/83 lateski, wpyww rzymskich?), osada okres rzymski osada- wczesne redniowiecze/ redniowiecze

Uwagi

na granicy z gm. Wiskitki m. Stare Kozowice

Strona | 132

Gminny Program Opieki nad Zabytkami dla Miasta yrardowa na lata 2010 2013

Strona | 133