ULUSAL iKLiM DEGiSiKLiGi

(2010-2020)

STRATER BELGESi

NisAN 2010 ANKARA

iCiNDEKiLER
I. GiRI$

II. iKLiM DEGi$iKLiGi
Temel Gostergeler

VE TORKiYE

ii I
2

III. ULUSAL

ViZYON

3
3

Temel llkeler

IV. HEDEFLER V. STRA TEJiLER VI. ULUSLARARASI iKLiM DEGiSiKLiGi ULUSAL TUTUMUMUZ VII. SERA GAZI EMiSYON KONTROLO Enerji Ulasnrrna Sanayi
Auk

4 5 MOZAKERELERi KAPSAMINDA 6 7 7 8 9
9

; ,

Arazi Kullarurru, Tanrn ve Ormancihk VllLiKLiM DEGiSiKLiGiNE UYUM IX. TEKNOLOJi GELfSTiRME, TEKNOLOJi TRANSFERi X. FiNANSMAN XI. EGiTiM, KAPASiTEARTIRIMI VE KURUMSAL ALTYAPI XII. iZLEME VE DEGERLENDiRME

10 12 15 15 16 17

I.

onus

Turkiye; iklim degisikliginin cok ciddi cevresel ve sosyo-ekonomik sonuclara yol acabilecek, hatta Ulkelerin guvenligini tehdit edebilecek boyutta, cok yonlu ve karmasrk bir sorun oldugu ve bunlann sebep olacagi etkilerin gelecek nesillerin yasarrum tehdit eden en onernli smamalardan biri haline geldigi bilinciyle, iklim degisikligine neden olan sera gazi ernisyonlanrun azaltrlrnast ve iklim degisikligi ile mUcadele kapsammda uluslararasi isbirliginin onerninin farkmdadir. Bu cercevede Turkiye, iklim degisikliginin etkilerinin azaltilmasma yonelik kUresel cabalara kendi ozel sartlan ve imkanlan cercevesinde katkida bulunmak maksadiyla "Ulusal Iklim Degisiklig] Stratejisi"ni hazrrlarrusnr. Strateji, bir yil gibi kisa vadede hayata gecirilrneye baslanacak arnaclann yaninda 1-3 yillrk donern icerisinde gerceklesrnesi yada baslamasi ongorulen orta vadeli arnaclan ve suresi 10 yila yayilan uzun vadeli amaclan kapsamaktadrr. 20 I0 - 2020 donerninde iklim degi~ikligi ile rnucadele yonunde yapilacaklara rehberlik edecek Strateji, ulusal ya da uluslararasi gelismeler 1~lgmda ihtiyac duyulmasi halinde gUncellenecektir. Bu Strateji ile TUrkiye, Birlesmis Milletler iklim Degisikligi Cerceve Sozlesmesi'nin temel ilkelerinden biri olan "ortak fakat farkhlastinlrms sorumluluklar" cercevesinde kUresel iklim degisikligi ile mUcadele cabalanna imkanlan olcusunde katkida bulunrnayi bir hedef olarak belirlemekte; ulusal azalnrn, uyum, teknoloji, finansman ve kapasite olusturrna politikalanrn ortaya koyrnaktadir,

II

II. iKLiM DECiSiKLici VE TURKiVE
Birlesmis Milletler Iklim Degisikligi Cerceve Sczlesmesinin 200 I yihnda Marakes'de gerceklesen 7. Taratlar Konferansr'nda alman 26/CP.7 sayih karan ile TUrkiye'nin adi Ek-II'den silinrnis ve Taraf ulkeler, Turkiyeyi diger Ek-I Ulkelerinden farkh bir konuma koyan TUrkiye'nin ozel kosullanru tarurnaya davet edilmistir. Bu karann ardindan, Turkiye Birlesmis Milletler lklirn Degisikligi Cerceve Sozlesmesine 24 Mayis 2004 tarihinde taraf olrnustur.

/.--...

Turkiye 'nin iklim degisikligi alarunda izleyecegi politikalann, alacagi onlemlerin ve yapacagi cahsrnalann belirlenmesi amaciyla, 2004113 sayih Basbakanlik genelgesiyle, Iklirn Degisikligi Koordinasyon Kurulu yeniden olusturulmustur. Bu kurul, Cevre ve Orman Bakamnm baskanligmda; Disisleri Bakanhgi, Bayindirhk ve Iskan Bakanligr, Ulastirma Bakanligr, Tanrn ve Koyisleri Bakanligr, Sanayi ve Ticaret Bakanligr, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanhgi, Basbakanltk Devlet Planlama Teskilati Mustesarhgi ve Tilrkiye Odalar ve Borsalar Birliginin ust duzey temsilcilerinden (Mustesar ve Baskan) olusmaktadir. Bu kurula sonrasinda Maliye Bakanhgi ve Saghk Bakanhgi dahil edilrnistir. Aynca; Kurul altmda sektorel cahsmalan yurutmek uzere teknik cahsrna gruplan bulunmaktadir. Birlesmis Milletler lklirn Degisikligi Cerceve Sozlesmesine yonelik Kyoto Protokolune Kanlmamizm Uygun Bulunduguna Dair 5836 sayth Kanun 17 Subat 2009 tarih ve 27144 sayih Resmi Gazete'de yayimlanrrustir. TUrkiye'nin Kyoto Protokolune taraf olusunu bildiren "Katilrm Belgesi" ilgili Bakanlar Kurulu Karari'run 13 Mayis 2009 tarihli Resmi Gazete'de yayimlanmasiru rnilteakip, katihm belgesi 28 Mayis 2009 tarihinde BM Genel Sekreterine tevdii edilrnis, Ttirkiye 26 Agustos 2009 tarihinde Protokole resmen taraf olmustur.

TEMEL GOSTERGELER Turkiye; • 2007 yihnda yuzde 1,24 olarak gerceklesen nufus artis hiz: ile OECD' nin ortalama 0,68 olan artis hizrrun oldukca uzerindedir. Nufus artis hizr en yuksek olan 4 ulkeden - birisidir, Insani Kaikrnrna Endeksi'nde, 2007 verilerine gore, 180 illke icinde 81 'inci
siradadir.

• --------gazl

Kisi basi Gayri Safi Yurtici Hasila bazinda, Kyoto Protokolu kapsarrunda sayisal sera azaltrm hedefleri bulunan Ek-I ulkelerinin tarnarrnve ekonomileri hIZIa gelisrnekte clan Ek-l drs: ulkelerin bircogu ile rnukayese edildiginde, gorece olarak daha dU~Uk bir refah duzeyine sahiptir.
Sanayilesrne seviyesi olarak, heniiz diger OECD ulkeleri, bircok Birlesrnis Milletler
lklirn


~. .t " ~

Degi~ikligi

Cerceve

Sozlesrnesi

Ek-I ulkesi

ve baz: Ek-l

dist ulkeler

ile

karsilastmlabilir

seviyede

degildir.

2007 yilt Uluslararasi Enerji Ajanst (UEA) enerj i gostergelerine bakrldigjnda; ki~i basi birincil enerji tuketirni dunya ortalamasi degeri 1,82 ton esdeger petrol, OECD ortalarnasi ise 4,64 ton esdeger petroldiir. Turkiyenin ki~i basi birincil enerji tuketirni 1,35 ton esdeger petrol olup, Dunya ve UEA ortalarnalarirun altindadrr.
Turkiye, OEeD ve Birlesrnis Milletler

listesi iilkeleri arasinda birincil enerji tuketirni gazi emisyonu degeri emisyonu 15,0 ton COe, •

iklim Degisikligi Cerceve Sozlesrnesinin Ek-I kisi bas: sera gazi ernisyonu, tarihsel sorumluluk ve kis: bas: miktannda en dusuk degere sahiptir. 2907 yih ki~i basi sera 5,3 ton CO2 esdegeridir. Ayrn donernde, OECD kisi basi ve Avrupa Birligi'ne uye 27 ulkede 10,2 ton CO2 esdegeridir.

TUrkiye'nin

iken, 2007 yrlinda

1990 yih toplam sera gazi emisyonu miktari 170 milyon ton CO2 esdegeri bu deger 372 milyon ton CO] esdegeri olarak gerceklesmistir.

Turkiyede sera gazi yutak alanlarina

bakrldigmda, 1990 yilmda 44 milyon ton CO2 esdegeri sera gazi emisyonu yutak alanlari tarafrndan tutulrnus olmasma ragmen, 2007 yilmda bu deger yaklasik 77 milyon ton C02 esdegeri olarak gerceklesrnistir. Hukurnetler AraSI Iklirn Degisikligi Paneli 4. Degerlendirrne Raporuna gore Tilrkiye, iklim degisikliginin olurnsuz etkilerinden en cok etkileneeek bolgeler arasmda bulunan Akdeniz Havzasr'nda yer almaktadrr.

_.

III. ULUSAL ViZYON Turkiyenin iklim degisikligi kapsarnmdaki ulusal vizyonu; iklim degisikligi politikalanru kalkinma politikalanyla entegre etrnis; enerji verimliligini yaygmlasurrms; temiz ve yenilenebilir enerji kaynaklanrun kullarurruru arturmrs; iklim degisikligiyle miicadeleye ozel sartlan cercevesinde aktif katihm saglayan ve yuksek yasarn kalitesiyle refaht tum vatandaslarina dusuk karbon yogunlugu ile sunabilen bir ulke olrnaktir.

TEMEL iLKELER Turkiyenin iklim degisikligiyle kuresel rnucadele kapsarrunda temel amaci, insanligm ortak kaygrst olan iklim degisikligini onlerneye yonelik uluslararasi taratlarla isbirligi icerisinde, tarafsiz ve bilimsel bulgular rsigmda ortak akilla belirlenrnis kiiresel cabalara, surdurulebilir kalkinma politikalarma uygun olarak, ortak fakat farklilastmlrms sorumluluklar prensibi ve Turkiyenin ozel sartlan cercevesinde kanlrnaktrr.

IV. HEDEFLER TLirkiye'nin temel ilkeler kapsamindaki • stratejik hedefleri: Birlesmis Milletler Iklim Degisikligi Cerceve Sozlesmesinin "ortak fakat farkhlastmlrrus sorumluluklar" ilkesine uygun olarak ve ozel kosullan cercevesinde; iklim degisikligiyle rnucadele ve uyum politikalan ile onlernlerini, ulusal kalkinma planlanna dahil etmek, Sera gazi emisyonlannm azalnlrnasi gayesiyle gelistirilen kuresel politikalar ve onlernlere kendi irnkanlan olcusunde, surdurulebilir kalkmrna ilkeleriyle uyumlastmlrms kalkmrna prograrmru sekteye ugratmadan, sera gazi emisyon arns hrziru smirlayarak katkida bulunmak, Kuresel iklim degisikliginin olumsuz etkilerini azaltma ve bu etkilere uyum saglama dogrultusunda, ulusal hazirhk seviyesi ve kapasitesini arurmak; bu cabalarda elde edecegi tecrube ve kazarumlanru bolge ulkeleri ile paylasmak ve azalnrn ve uyuma yonelik ikili ve cok tarafli ortak arastirrna projeleri gelistirrnek, Azaltrrn, uyum, teknoloji transferi ve finansman ana basliklanndaki kuresel stratejik amaclann, taraflann sorumluluklan gozonunde bulundurulrnas: suretiyle tasarlanmasi ve yurutulrnesine uyum saglamak ve uluslararasi faaliyetlerde etkin rol oynamak, Azaltirn ve uyum faaliyetlerini erisirni artirmak, yurutebilrnek icin ihtiyac duyulan mali kaynaklara

• •

Mevcut teknoloji ve kalkmrna duzeyirniz goz online almarak temiz uretirne yonelik Ar-Ge ve inovasyon kapasitesini gelistirmek, bu alanda rekabet ve uretirnin artmlmasim saglayacak ulusal ve uluslararasi finansman kaynaklanm ve tesvik mekanizmalanru olusturmak, lklirn degisikligi ile mucadele ve uyum kapsarrundaki faaliyetleri, etkin ve siirekli esgudurn saglayarak, seffaf, katihrnct ve bilirnsel cahsmalara dayanan karar alma surecleri ile gelistirmek, Kamu, ozel sektor, tiniversite, sivil toplum kuruluslan gibi turn kesimlerin cabalan ile tuketim kaliplanrun iklim dostu olacak sekilde degistirilebilmesi kamuoyu bilincini artirmak, ortak icin

Ulusal iklim degisikligi calismalannda, bilgi akismi ve paylasirruru artirmak arnaciyla btltuncul bir bilgi yonetim sistemini olusturmaktir.

4

v. STRA TEJiLER
• Kliresel iklim degisikligi ile mUcadele ve uyum cabalannda, kapsamh ve islevsel bir uluslararasi isbirligi mekanizmasirun olusturulrnasina yonelik yurutulen rnuzakerelere aktif katrlim saglamak, Dinamik bir anlayis icinde Ulusal Iklirn Degisikligi Stratejisi ile Dokuzuncu Kalkinma Plant ve ilgili diger ulusal politika ve strateji belgeleri dogrultusunda Ulusal Iklim Degisikligi Eylem Plaruru hazirlarnak, ilgili kururnlarda iklim degisikligine iliskin yapilanmalan baslatrnak, icin gerekli altyapryi gelistirrnektir. kurrnak,

• • •

Emisyon envanterinin Iklirn degisikligi

daha saglikh olarak haztrlanrnasi turn paydaslann isbirligiyle

politikalanru

G

~

5

.. .,.,~: r~

·

-,

-

VI. ULUSLARARASI iKLiM DEGi~iKLiGi MUZAKERELERi KAPSAMINDA ULUSAL TUTUMUMUZ Sosyo-ekonomik gostergeleri, sera gazi emisyon profili, tarihsel sorurnlulugu, kisi basi emisyon miktan, kisi basi GSYH ve kisi basi enerji tuketirn gostergeleri, Insani Kalkinrna Endeksindeki yeri dikkate almdigmda, Ulkemiz "orta gelirli gelisrnekte olan ulkeler" kategorisindedir. Bu husus Ulkemizin 1. Ulusal Bildiriminin degerlendirrnesi icin Birlesmis Milletler Iklirn Degisikligi Cerceve Sozlesrnesi Sekretaryasinca gorevlendirilen bagrmsiz uzrnanlann raporunda da belirtilmekte olup, ayru zamanda TUrkiye'nin diger Ek-I ulkelerinden farkh bir kategoride oldugunun da gostergesidir. Bu durum l~lgmda, Turkiye sozlesrnenin temel ilkesi olan, ortak fakat farkhlasnnlrms sorumluluk paylasim ilkesi ve olanaklan olcusunde kuresel iklim degisikligi ile milcadelede uzerine dusen gorevleri asagida belirtilen hususlar temelinde yerine getirmeyi ongormektedir. Turkiye'nin ekonomik ve dernografik gelisirni goz online almdrginda, herhangi bir gecrnis yrl referans verilerek sera gazi emisyon azaltirn taahhudu verrnesi mumkun degildir. Turkiye emisyon smrrlarnasmr, surdurulebilir kalkmrnasrru ve yoksullukla rnilcadele cabalanru olumsuz yonde etkilemeyecek sekilde alacagi onlernler yoluyla gerceklestirmeyi planlamaktadir. Ayrica, Turkiye, ulusal programlanna ve stratejilerine uygun azaltim faaliyetlerini olculebilir, raporlanabilir ve dogrulanabilir sekilde yapacagiru beyan etmektedir. Basta kalkinrna planlan olrnak uzere pek cok ulusal plan, program ve strateji yoluyla iklim degisikligi ile rnucadele dogrultusunda ozellikle enerji, tanrn, ormancihk, ulasttrma, sanayi ve auk sektorlerinde bircok politika ve onlerni uygularnaya koymustur, Bu konudaki uluslararasi cabalara, olanaklan ve potansiyeli cercevesinde daha fazla katkida bulunrnayi da arzu etrnektedir. belgesi Turkiye gelismekte olan bir iilke konurnundadir. Bu nedenle, emisyon azalnrru, kapasite gelistirme, uyurn, teknoloji transferi, ormansizlasrna ve orman alanlanrun bozulmasi neticesinde artan emisyonlann azaltilmasi konulannda gelismekte olan ulkelere yonelik rnevcut ve yeni olusturulacak finansrnan irnkanlan ve mekanizmalardan ulkernizin de faydalanmasina olanak tarunmasi gerekmektedir. Bir baska ifade ile, Ttirkiye benzer ekonomik gelisrnislik duzeyindeki ulkelere saglanan finansman ve teknoloj i transferi irnkanlanndan da yararlanmak suretiyle ernisyon azaltim eylernlerini ve iklirn degisikligine uyurn saglama cabalanrn surdurmeyi hedeflernektedir.

6
-.
,;"

.~.

VII. SERA GAZI EMiSYON KONTROLU
Enerji Kzsa Vade

Hidrolik ve ruzgar olmak Uzere tUm yerli kaynaklanrruzdan, enerji arz guvenligi ve iklim degisiklig] hedeflerimize paralel olarak, ic ve drs finansman irnkanlan cercevesinde, temiz iiretim teknolojileri ve en iyi teknikler kullanilarak List duzeyde faydalamlacaknr. Yeni Binalarda Enerji Kimlik Belgesi uygularnasma baslanacakur.

• •

Yeni yapilacak binalarda yenilenebilir enerji sistemlerinin ilk yatmrn maliyeti enerji ekonomisi gozonunde bulundurulmak suretiyle, insaat alaru 20.000 m2'ye kadar olan binalarda lOyd, insaat alaru 20.000 m2 ve daha buyuk binalarda 15 yilda geri kazarulrnasi durumunda bu sistemler yaprlacaktir Yeni yapilacak olan ve kullarurn alaru 1.000 m2'nin iizerindeki oteller, hastaneler, yurtlar ve benzeri konaklama amacli konut harici binalar ile spor merkezlerindeki merkezi rsitma ve sihhi steak su sistemlerinde gunes enerjisi toplayicrlan ile sistemler desteklenecektir.

Orta Vade

Binalarda enerji verimliligi potansiyeli tespit edilecek ve bu potansiyel maksimum olcude gerceklestirilecek; sanayi ile isbirligi icerisinde enerji verirnliligini saglayacak yap: malzemeleri ve teknolojilerine yonelik oncelikli projeler belirlenecektir. Mevcut Binalarda "Enerji Kimlik Belgesi" uygularnasi icin alt yapi hazirlanacak lSI yahtirm ve diger verirnlilik artinci uygulamalar tesvik edilecektir. Sanayi ve bina sektorlerinde yonetimi uygulanacaktir. sertifikah enerji yoneticileri ile standardma ve

• • •

uygun enerji

Basta yenilenebilir enerji ve temiz kornur teknolojisi olmak uzere niikleer enerji dahil dusuk ve sifir emisyon teknolojilerinin kullarurru ozendirilecek; temiz teknolojiler ve enerji kaynaklan alarunda Ar-Ge cahsmalan yapilacak; bu alanlarda yerli sanayi desteklenecektir. Yeni ve alternatif yakitlann kullarurm arttmlarak, gel istirilrnesi desteklenecektir. Mevcut termik santrallerin iyilestirme calisrnalan santrallerin de daha verimli cahsmasi saglanacaktir. buna yonelik ekonomik tamamlanacak araclann

• •

ve hidroelektrik

7

HizETE OIEl

Uzun Vade • • • 2020 yilma indirilecektir. Kamu
saglanacaktir.

kadar

enerji

yogunlugu

2004

yilma

gore enerji

daha

dusuk

seviyelere iyilestirme

kuruluslartrun

mevcut

bina ve tesislerinde

tilketiminde

2023 yilma kadar toplam elektrik enerjisi uretirninde yenilenebilir enerji payi %30'a cikanlacaktir. Bu cercevede teknik ve ekonomik hidrolik potansiyelimizin tamarru degerlendirilecek, ruzgarda 20.000 MW ve jeotermalde 600 MW elektrik Uretim kapasitesine ulastlacaktir. Gunes enerjisinden elektrik enerjisi elde edilmesi ozendirilecektir. Enerji sektorunde 2020 yilma kadar referans emisyon simrlamast potansiyeli hedetlenecektir. senaryoya gore %7 karbondioksit

Ulastlrma

Orta Vade • • • • • • • • • YUk ve yolcu tasunacihgmda demiryolu, denizyolu ve havayolunun kapasite kullarurn orarurun artmlmasi icin planlar gelistirilecektir. Kombine tasunacihgm gelistirilrnesi payimn ve

ile ilgli potansiyel analiz cahsmasi yapilacaktir. desteklenecektir.

Kisa mesafeli deniz ve gol tasimacihgt Sehirlerde Ozellikle bisiklet
yayginlastmlmasma yaygmlasnnlacaktir.

gibi cevre dostu ulasim araclanrun kullamrmrun ve yaya ulasimma imkan veren dUzenlemeler ozendirilecektir. metro ve hafif ray" sistemler ile toplu tasirna sistemleri yakit ve temiz arac

buyuk sehirlerde

Kentlerde kullarulan toplu tasima araclartnda teknolojilerinin kullarulmast yaygmlastinlacakur.

altematif

Yol agmm geometrik ve fiziki standartlanrun daha az yakit amaciyla yukseltilmesine yonelik Ar-Ge calismalan yapilacakur. Akilh ulasim sistemi uygulamalan Ulasimda enerji verimliligini gelistirilecektir. gelistirilecektir,

sarfiyati

saglamak

artrracak uygulamalar

Uzun Vade • • YUk ve yolcu tasrmacrhgmda %2 olan demiryolu ve denizyolunun havayolu tasimacrhgi desteklenecektir. payi arttmlacak ve

Altematif yakit, C02 ve NOX emisyonlanru en aza indirilebilen yeni teknoloji UrUnU motorlann ve hibrit gibi cevre dostu ulasim araclann kullarurru yaygmlastinlacaktir.

8

~\

t: " I;> (!~

(,~~:i ) ,:.

Sanavi Kzsa Vade

Gerek sanayiciler, gcrekse tUketicilerin iklim degisikligiyle mucadele bilinclendirilmesi yonunde yogun bilgilendirme cahsmalan yurutulecek kitap/rehber yayimlanacaktrr.

konusunda ve kilavuz

Yilda 1000 tep uzerinde enerji tUketen turn sanayi kuruluslarmda enerji yonetici atanmasi ile ilgili surecler tamamlanarak bu sistemin etkin calrsmasi saglanacaktir.

Orta Vade

Sanayide enerji yonetim sistemleri, sera gazt envanter raporlama sistemleri ve karsilasnrma gibi herhangi bir sermaye yatinrm ya da isletme maliyeti gerektirmeksizin sera gazi emisyonlanmn takibine imkan saglayan yonetirn araclanrun uygulanmasiru tesvik edici gonUIlU anlasrnalar, "iklirn onciileri prograrru'' gibi tesvik rnekanizrnalan gelistirilecektir.
Yilda 5.000 tep uzerinde hazirlayacaktrr.

enerji tUketen butun sanayi kuruluslan

enerji etUtlerini ve endustriyel

• • •

Sanayide lSI geri kazamrm secenekleri, motorlarda hiz kontrolu kojenerasyon sistemleri ozendirilecek ve tesvik edilecektir.

Sanayide kullarulan kaynaklann, temiz uretime yonelik kaynaklar ile ikame edilmesi ve altematif malzemelerin kullanrlmasi ozendirilecektir. Ar-Ge faaliyetleri edilecektir. ve teknoloji transferine onern verilecek sanayici bu yonde tesvik

Uzun Vade • Temiz uretirn teknolojilerinin, iklim dostu ve yenilikci teknolojilerin tercih edilmesini saglamak uzere ozendirici mekanizmalar devreye sokulacak; denetim ve yaptirtrn mekanizmalanmn etkin bir sekilde uygulanmasi saglanacaktir. Iklim degisikliginin, mevcut uluslararasi konjonkturde, sanayi sektorumuzun rekabet edebilirligini etkileyen en onemli cevresel ve ekonomik sorunlardan biri oldugu goz onunde bulundurulmak suretiyle, TUrkiye Sanayi Stratej isi Belgesi (2010-2013) ve Bilim ve Teknoloji Politikalan kapsaminda belirlenecek ve sanayi sektorleri ile yakin isbirligi icerisinde haztrlanacak cesitli tedbir ve politikalar uygulanacaktir. 2020 yilma kadar sanayi sektorunde enerji verirnliligi uygulamalan olan tasarruf potansiyeli azami olcude gerceklestirilecektir. ile belirlenrnis

Kzsa Vade

Belediye atiklan tarnamlanacaktir.

ile ilgili mevzuat uyurnlastirma
9

calismalan

2010 yih sonuna kadar

Orta Vade

• •

Auk Eylern Plant (2008-2012) miktan artmlacaktir.

kapsarrunda

yeniden kullarurn

ve auk geri kazarum

2012 yrh sonuna kadar ulkemizde 104 duzenli depolama tesisi kurulacak ve uretilen belediye auklanrun %76'SI dtizenli depolama tesislerinde bertaraf edilecektir.

Uzun Vade

• • •

Auk yonetirninde; kaynagmda azaltma, yeniden kullarum, geri donusurn ve kazaninu srralamasi daha etkin uygulanacaktir. Duzenli depolama tesislerine giden organik madde miktan azalnlacak, atiklar enerji veya kompost uretimine yonlendirilecektir. Depolama tesislerinden uretiminde kullarulacak, biyobozunur

kaynaklanan gazlar toplarup dogrudan veya i~lenerek enerji eger kullarularruyorsa yakilarak bertaraf edilecektir.

Arazi Kullamml, Kzsa Vade

TarIm ve Ormanclhk

Bilincli gubre kullarumi saglanacak; sulama, toprak islerne, tanmsal ilaclama gibi konularda modern teknikler kullarularak emisyonlann simrlandinlmast saglanacak; organik tanm ve kurakliga dayarukh bitki tiirleri ile sertifikali tohum iiretirni desteklenecek ve yaygmlastmlacakur, Ureticilerin sulama suyu kullarurrunda tasarruf saglayan, sulama yannmlannda ise maliyeti azaltan onlernleri almalan mali ve teknik acidan desteklenecek, tarla ici modern bas me It sulama sistemlerinin (damlama/yagmurlarna sulama sistemleri) kurulrnast tesvik edilecektir. Tarla ici tanmsal hizmetleri kolaylastirmak rnaksadiyla konulannda teknik ve mali cahsmalar yapilacaktir. arazi toplulastirmast

• • •

Kirsal kalkmmayi desteklemek ve emisyonlan azaltmaya yonelik olarak kornur yerine sikistmlrms odun (pelet veya briket seklinde) kullamrru yaygmlastmlacaktir. Iklim degisikligi ile mlicadelede azaltlm acismdan onern arz eden ormansrzlasma ve orman alanlannm bozulmasma iliskin mevcut durum ortaya konularak, sorunlann cozumune yonelik bir strateji gelistirilecektir. Iklim degisikliginin orman ekosistemleri ilzerine etkilerinin degerlendirilrnesi ve buna yonelik uyum stratejilerinin gelistirilmesi konusunda bilimsel arastirmalar yapilacak ve bu arastirmalara dayah politikalar liretilecektir.

Orta Vade

• •

Tanmsal kuraklik tahminine dayali kriz yonetirni uygulanacakur. Toprak ve arazilerin korunmasi, iyilestirilmesi ve verimli siruflama standartlanrun gelistirilrnesi ile uygularnalann 10 kullarulmastna yonelik izlenmesi ve arazrrun

~~Ii!!!III.

...

i2:rEt
:';;!j

yetenek siruflan dikkate almarak kullarulmasi saglanacak; mevcut sartlar altmda arazi yetenek smiflan dismda kullarulan ve donusu olmayan arazilerde ise gerekli onlernler alinarak, toprak erozyondan korunacaktir. • Toprak Koruma ve Arazi Kanunu etkin bir sekilde uygulanacak ve bunuu icin ongorulen alt mevzuat duzenlenecek; cayir ve mera alanlanrun korunrnasi ve gelistirilmesi yonunde cikanlan yasal duzenlerneler etkin uygulanacak ve izlenecektir. Milli Agaclandirrna Seferberligi kapsaminda 2008-2012 yillan arasinda 2,3 milyon hektar alan agaclandinlacak ve rehabilite edilecektir. Bu sayede mevcut yutak alanlanrruz tarafmdan tutulan karbona ilave olarak, 2020 yilma kadar 12 yilda toplam 181,4 milyon ton karbon un orman alanlanmrz tarafindan tutulrnast saglanacaknr. Ozellikle kurak ve yan kurak rruntikalarda kurakliga dayarukh agac tUrleri tespit edilerek bu tiirlerde agaclandirma yapilacak; agaclandrrmanm zor ve masrafli oldugu alanlarda bitkilendirme yapilacakur. Iklirn degisikliginin toprak ve su kaynaklan azaltmak ve bilincli kimyasal gubre kullarurru bagh gubrelerne uygulanacaktir. Toprakta karbon tutumunu artiracak benimsetilmeye cahsilacaktir. Enerji kaynagi olarak yay gm lastml acaktrr. Tarimsal
hayvancilikta

uzerinde yaratacagi olumsuz etkileri saglamak icin toprak analiz sartlanna gelistirilecek ve tanrnsal ve tanmsal ormancihk ureticilere faaliyetleri arnactyla, ve celtik

• • •

teknikler

tanmsal

biyokiitle

faaliyetlerden kaynaklanan metan ernisyonlanrn azaltmak uygun besleme metotlanrun secilmesi, gubre yonetimi tanrrunda iyi drenaj kosullan yayginlastmlacaktir.

Tanmda azaltim ve uyum birbirini guclendiren stratejilerdir. Azaltim teknolojileri ciftcilerin iklim degisikligine karst direncini guclendirir. Bu nedenle tanmda etkili planlama ve uygulama ile azaltim ve uyum stratejilerinin yaratacagi sinerji iiretiminin artmlmasim ve fakirligin azaltilmasmda da etkili sonuclar doguracagindan tanrnda azaltim ve uyum birlikte planlanacaktir.
toplanmasi ve antilrms atiksulann yonelik tedbirlerin ahnmasi saglanacakur. Atiksulann

tanm ve sanayide tekrar kullammma
htzlandmlacaktir.

• •

Kuraklikla rnucadeleyi
arastirmalara

destekleyici Ar-Ge calismalan etkilesimine gelistirilecektir, yonelik

Iklim degisikligi-yerlesme
dayamlarak

uyum/azalnm

stratejileri

bilimsel

Uzun Vade • Sera Gazi Envanteri ile Ulusal Envanter Raporunun, Hukurnetler AraSI lklirn Degisikligi Paneli (IPCC) rehberine uygun olarak haztrlanmast amaciyla ulkemizdeki turn arazi kullarurru simflarma ait merkezi bir cografi bilgi sistemi kurulacak ve arazi smiflan arasmdaki degisimlerin hesaplanmasi icin rnescere haritalan ile uydu verilerine dayah bir izleme modeli gelistirilecektir.
II

.,"-

.,

Su kaynaklanrun korunrnasi ve sUrdUrUlebilirlik esaslan cercevesinde yonetilrnesi acismdan buyuk onern arz eden orman alanlan ve ormancilik faaliyetleri ust havza yonetimi ilkeleri dogrultusunda planlanacak ve uygulanmalan saglanacaktir. Yerlesmelerde iklim degisikligine yonelik uyum/azaltim stratejileri plan lama ve yapilasmaya iliskin usul ve esaslar belirlenecektir. Kentsel lSI adalanrun olusurnunun stratej ileri bel irlenecektir. Butunlesik kiyt alanlannda esaslar bel irlenecektir.
orrnancihgi

• • • • •

gelistirilecek,

engellenmesi

icin kentsel arazinin etkin kullarurn uyum saglanmasma
artmlmasi

iklim degisikligine

yonelik

usul ve

Kentsel alanlarda acik ve yesil alan sistemlerinin gel istiri lecektir. Kirsal kentlesme

tesvik edilecek ve kent azaltilrnasma yonelik

ve dcgal alanlar uzerindeki onlemlerin almrnasi saglanacaktir.

baskisirnn

VlII.iKLiM DECiSiKLiciNE UYUM
Kisa Vade • • • • • • Tanrnsal Kuraklikla Mticadele Stratejisi cahsmalar ivedi olarak gerceklestirilecektir. ve Eylem Plant kapsaminda belirlenen

2010 yih taskmla rnucadele seferberlik yih ilan edilrnistir. Bu kapsamda dere tslahr, erozyon calismalan yapilacak, taskin koruma yaprlanrun insaati hizlandmlacaktrr. Bolge taskm planlan hazirlanarak il afet planlanna entegre edilecektir. bozulan su kalitesinin iyilestirilmesi ile mucadele

iklim degisikliginin olumsuz etkileri sebebiyle calismalanna ivme kazandmlacaktir.

iklim degisiminden kaynaklanan hayvan hastaliklan edecek sekilde kapasite guclendirilecektir.

ve bitki zararhlan

Iklirn degisikliginin olumsuz etkileri sebebiyle artacak orman yangrnlanru onlemeye ve ormansizlasma yuzunden azalan yutak alanlann korunrnasma, do gal ormanlann korunup gelistirilmesine ve agaclandirma cahsmalanna hiz verilecektir.
Sicakhklann artmasma paralel olarak orman alanlannda artabilecek muhtemel bocek, mantar ve benzeri zararhlara karst etkili onlemlerin almmasi saglanacaktir.

• •

Collesme ve erozyonla

mUcadele calismalan

gelistirilecek

ve yayginlastmlacaknr.

iklim degisikligi ve sektorler arasmdaki etkilesim dikkate almarak, dogal kaynaklann surdurulebilir kullamrni ile ilgili bilimsel calismalann gelistirilrnesine devam edilecektir. Iklirn degisikligine uyuma iliskin olarak yerel yonetirnlerin, meslek adarnlanrun ve halkin bilinclendirilmesi, egitimi, bilimsel ve sosyal cabalarin desteklenmesi, 12

uluslararasi iletisim surdurulecektir. • • •

ve bilgi transferi,

politika

ve strateji olusturulmasi

gelistirme yoniinde toplumsal

cahsrnalan afet ve risk bilinci ve

Risk azaltma temelinde yerlesmelerin yeniden etkileri ile ilgili mevzuat gozden gecirilecektir,

Iklim degisikliginin yaratacagi afet ve risk etkileri konusunda kauhrru yukseltecek egitim calismalan gerceklestirilecektir.

Iklirn degisikligine bagl: olasi afet etkisinin insan saglig}, cevre, tarihi ve kulturel koruma alanlan, ekonomik faaliyetler Uzerindeki olasi sonuclan ve bu risklere karst hazirhkh olma temelinde yerel toplanti, yayin, televizyon programlan ve benzeri etkinlikler planlanacaktir. Saghk personelinin ve saghk personeli aracihgr ile halkrn iklim degisikliginin etkisi hakkinda farkmdaligmt artinct egitirn calismalan yapilacaktir. sagliga

Orta Vade • • Su ile ilgili mevzuat gelistirilecek entegrasyonu saglanacaktir. ve mevzuata iklim degisikligine uyum konusunun

Ulkernizin yeralti ve yerustii turn su kaynaklanrun gelistirilmesi, cok amacli kullanilrnast ve korunmasi kapsarrunda 25 havzarun havza ana plant ve nehir havzasi yonetim plan! hazirlanmasma baslanacaktir. Taskinla mucadelede erken uyan sistemi gelistirilecektir. mevcut taskm risk haritalan guncellenecektir. Aynca, biitiin havzalarda

• • •
r>.

Iklim degisikliginin su kaynaklanna etkileri (miktar ve kalite olarak) tespit edilerek, hassas bolgeler icin uyuma yonelik uygulama onerileri gelistirilecektir. Tanmsal uretirnin surdurulebilirligi acisindan iklim degisikliginin olumsuz etkilerini dikkate alan tanrnsal uygulamalar gelistirilecektir. su kaynaklanna

~ ~~. v=

iklim degisikligi sebebiyle sicakhgm ve buharlasmamn artacagi bolgelerde sulanan alanlardaki tuzluluk artisma engel olmak icin toprak isleme, drenaj, sulama teknikleri, malclarna gibi tedbirler konusunda projeler gelistirilecek ve ciftcinin egitirni saglanacaktir. Iklirn degisikliginin hassas eko-sistemler, kentsel biyotoplar ve biyolojik cesitlilik uzerine olabilecek olumsuz etkileri tespit edilecek, hassasiyet degerlendirmesi yapilacak ve bunlarm korunmasina iliskin tedbirler alinacakttr. lklim degisikligine bagli artmasi muhtemel su baskim, ylg, heyelan gibi dogal afetler tespit edilecek ve soz konusu afetlerin etkilerini en aza indirmek icin erken uyan sistemleri kullanilarak gerekli calismalar baslatilacaktir. Baraj ve golet havzalan basta olmak kontrolu projelerine oncelik verilecektir. uzere turn havzalarda erozyon ve rilsubat

13

Kurakligin etkilerinin izlenmesi arnacr ile iklim, arazi kullanimr ve vejetasyon yogunlugu verileri kullanilarak yurutulmekte olan bitkisel uretirn tahmin cahsmalannda kapasitenin gelistirilmesi icin finansal destek saglanacaktir. Risk yonetirn sureclerine altlik olusturacak su baskuu, heyelan gibi afet, tehlike ve risk haritalan hazirlanacak ve arazi kularum planlan ile entegre edilecektir. Su baskrru ve heyelan risk yonetim
hazi rlanacaktir.

• • • • •

planlan

ile uygulama

ve denetim

kilavuzlan

Olke genelinde iklim degisikliginden

etkilenebilirlik

analizi yapilacaknr. turizm, saglik gida

Iklirn degisikliginin, ulkemizin hidrolik enerji iiretirn kapasitesi, guvenligi, su ihtiyaci ve ormanlanna etkileri degerlendirilecektir. Sicaga, kurakhga, hastalik ve zararhlara dayamkh gelistirilmesi cahsmalan hizlandmlacaktir.

bitki ve hayvan tur ve cesitlerinin

Uzun Vade •

Su kaynaklanrun korunrnasi ve etkin kullarurmna yonelik olarak, suyun hacim esasma gore fiyatlandmlmasi calismalan yaprlacaktir. su ttiketimine sebep olan ve/veya ekonomik ornrunu tamamlayan sulama sebekeleri iyilestirilecek ve/veya modem sistemlere gecilecek ve bu konudaki projeler tesvik edilecektir.
Asin

• •

Tanmsal Kuraklikla Mucadele Stratejisi ve Eylem Plan! kapsarmnda, kurakliktan kaynaklanan olumsuz etkileri onlemek ilzere yapilacak faaliyetler desteklenecektir. Tahillarda kurakliga toleransi yuksek cesitler bolgesel olarak tespit edilerek tohumluklann ilretimleri saglanacak, tohum iiretimini artirmak ilzere yapilan cahsmalara kamu kuruluslan, birlikler ve ozel sektor kuruluslan ile devam edilecektir. Kurakliga karst toleransli ilrilnlerin dayaruklihk testinin yaprlmasi ve gelistirilrnesi amaciyla Kuraklik Test Merkezi kurulacaktir. Iklim degisikligi ile ilgili risk haritalan ile afet yonetim planlanna tarafindan kolayca ulasilmasim saglayacak mekanizmalar yaratilacaktir. Cevresel etki degerlendirme iIiskilendirilecektir. surecleri yasal dilzenlemeler ve kamuoyu planlarla

• • • • • •

Yerel iklime uygun mimari ve yap: malzemesi tesvik edilecektir. Atiksuyun kentsel yesil alanlarda etkin kullanirm saglanacaktir. Yerlesmelerde ve binalarda yagmur suyunun biriktirilmesi ve degerlendirilmesi geri donusumune yonelik stratejiler belirlenecek ve teknolojiler gelistirilecektir. Kentsel atiksu ve yagrnur suyu depolama alanlannm getirilecek ve yer secirni kriterleri yenilenecektir. yapuru zorunluluk ile

haline

//

Jf~/f"\40.
c:'"

~

. '\ •

C":'<'F\
tCh

-,

14

?

,.

i}

,.. ,.... ~~:9~ -: -.' ..~.

;r!?i.~M ~'.:,~;;.>:-~~"-.~-,',':'

In;'

-

..

Iklirn degi~ikligi ile uyum kapsarninda surdurulebilir tarim, etkin bir iiretim planlarnasi ve iiretim artrsi icin tanrn havzalanrun belirlenmesi ve havza bazh iiretirn
yaprlrnasi saglanacakttr.

lklirr. degisikliginin, Dunya Saglik Orgutu ve Hiikilmetler Arasi iklim Degisikligi Panelinde belirtilen ve ulkernizde de gorulebilecek bulasrci hastahklara ve vektorlerine etkisi izlenecek, koruyucu ve onleyici saghk politikalan gelistirilecektir. lklirn degisikliginden kaynakli steak hava dalgalan, asin soguklar, sel, frrtina, kuraklik gibi olaylann halk sagligma etkisi izlenecektir. Bu hava olaylanndan halk sagligmm asgari dtizeyde etkilenmesi saglanacaktir.

r>.

IX. TEKNOLOJi GELi~TiRME, Orta Vade •

TEKNOLOJi TRANSFERi

lklirn degisikligi ile mucadele kapsaminda sektorel bazda Teknoloji Ihtiyac Degerlendirmesi yapilacak ve bu konuda bilgi y6netimini gerceklestirrnek uzere model belirleme ve sektorel durum tespiti calrsrnalanna hiz verilecektir. Teknoloji
olusturulacak

transferinin saglanmasma ve uygulanacaktir.

yonelik

cesitli

ozendirici

mekanizmalar

Uzun Vade • Mevcut teknoloji ve kalkmrna duzeyirniz goz online almarak, yenilikci finansman secenekleri ve inovasyon kapasitesi gelistirilerek, iklim dostu teknolojilere yonelik Ar-Ge faaliyetleri artinlacak temiz uretirn teknolojileri tesvik edilecektir.

rr-.

e
~.~.~

X. FiNA1~SMAN

Kzsa Vade • • •

Iklim degisikligiyle rnucadele ve uyuma yonelik mevcut finansman gozden gecirilerek oncelikler cercevesinde etkin kullarurru saglanacaktir. Uluslararasi fonlardan daha fazla yararlanmak isbirlikleri gelistirilecektir,

kaynaklan

icin ikili ve cok tarafli uluslararasi transferi ve

Yesil cevre, iyi tanm uygulamalan ve iklim dostu teknolojilerin gelistirilrnesine yonelik yeni finansman kaynaklan arastinlacaknr.
Azaltim

ve uyum faaliyetlerini erisim artmlacaktir.

yuriltebilmek

icin ihtiyac

duyulan

mali kaynaklara

15

~-.-.-'" -

...~.,

Orta Vade • Sera gazi salimlanrun azalnlrnasma mali destek saglayan gonullu karbon piyasalari icin gerekli altyapi olusturulacaktir. Gonullu karbon piyasalanrun teknoloj i transferi ve yaygmlastmlrnasr ile Ar-Ge fcaliyetlerini ozendirici yapida olrnasi saglanacaktir. GonU11U karbon piyasalanna sirndiden uye olan sirketlerin gelecekteki mevzuattan olumsuz etkilenmemeleri saglanarak bu piyasalara girmeleri tesvik edilecektir. Kamu-ozel sektor isbirliginin yatmrnlan desteklenecektir. en iyi uygularnalan goz onune alinarak temiz teknoloji

• • •
r----

Teknoloji yenileme, emisyon kontrolu, iklim dostu teknoloji uretirni, temiz urun tasanrni ve uretim teknolojilerine yonelik desteklerin saglanmasi ile dusuk karbonlu ekonomiye yonelirn hizlandmlacaktrr. Kamu yatmrnlanrun programlanrnasinda emisyon saglamaya yonelik projelere oncelik verilecektir. azaltirm ve kontrolii ile uyum

iC.~;q~

Uzun Vade • Iklirn degi~ikligiyle finansman kaynaklan mucadele ve uyuma olusturulacaktir. yonelik yenilikci, surdurulebilir ilave

XI. EGiTiM, KAP AsiTE ARTIRIMI VE KURUMSAL ALTYAPI Orta Vade • • Iklirn degisikliginin etkilerini azaltmak ve sUrece uyum saglamak bilinc duzeyi ve kurumsal kapasite artmlacaktrr. uzere, kamuoyu

Iklim degisikligi ile mUcadele ve uyum cabalannda, kapsamli ve islevsel bir uluslararasi isbirligi mekanizmasmm olusturulrnasma yonelik yurutulen mUzakerelere aktif katihrn saglanacaknr. Kamu, ozel sektor, universite, sivil toplum kuruluslan gibi turn kesimlerin cabalan ile tuketim kahplanrun iklim dostu olacak sekilde degistirilebilrnesi kamuoyu bilinci artinlacaktir. ortak icin

Uzun Vade • Iklirn degisikligi konusunda bilimsel cahsrnalar tesvik edilecektir. Ulusal ve bolgesel duzeyde iklim degisikligine yonelik bilimsel arastirmalar yapmak uzere "iklim Degisikligi Arasttrma EnstitUsU" kurulacaktir.

16

XII. iZLEME VE DEGERLENDiRME • Kamu kurum ve kuruluslarmca azalnm, uyum, teknoloji gelistirme ve transferi ile egitirn, kapasite artinrru ve kurumsal altyapi konulannda, bu Strateji cercevesinde gelistirilen proje onerileri, hazirlanacak eylem plaruna temel teskil etmek iizere, Iklim Degisikligi Koordinasyon Kurulu tarafindan degerlendirilerek onceliklendirilecektir. Tum calisrnalar Cevre ve Orman Bakanhgi tarafindan koordine edilecektir. Stratejinin etkili bir sekilde uygulanmast arnaciyla, gelisrneleri yakindan takip ederek gereken onlernlerin zamanmda almrnasma irnkan taruyacak bir koordinasyon ve izleme sistemi Cevre ve Orman Bakanligi tarafindan olusturulacaktir. Strateji dogrultusunda hazirlanacak Eylem Plaru'run uygulanmasmm izlenmesi ve degerlendirilrnesi arnaciyla iklim Degisiklig: Koordinasyon Kurulu altmda bir "Strateji Izleme ve Yonlendirme Komitesi" olusturulacaktir. Sekreterya hizmetleri Cevre ve Orman Bakanhgi tarafindan yurutulecek olan bu komite, ue; ayhk raporlar ile strateji uygulamasi konusunda iklim Degisikligi Koordinasyon Kurulu iiyelerini bilgilendirecektir. Sistemdeki iletisimin en onemli unsurunu olusturan standartlarda, eksiksiz, dogru bilgilerle ve zarnarunda kurumlar gayret gosterecektir.
yapilrnast

raporlarnalann; belirlenen konusunda turn

17

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful