1

1. GRADJANSKO PRAVO
Termin “gradjansko pravo” je nastao kao prevod rimskopravnog izraza “ius civile”.U sirem smislu termin “ius civile” podrazumijeva pravo gradjana,tj.Rimljana.U uzem smislu “ius civile” je dio rimskog carstva koji obuhvata tradicionalne izvore:Zakon 12 tablica,zakone koje je donosila skupstina I njihova tumacenja. Umjesto termina “gradjansko pravo”u nekim zemljama su u upotrebi I termini civilno pravo,privatno pravo i imovinsko pravo.U nasoj zemlji cesto se gradjansko pravo naziva I privatno pravo. U 18 vijeku gradjansko pravo cine sledeci djelovi:opsti dio,stvarno pravo,obligaciono pravo,porodicno pravo i nasljedno pravo.Gradjansko pravo je porodica pravnih grana (stvarno pravo,obligaciono,nasljedno i pravo intelektualne svojine). Imovinsko pravo je dio privatnog prava koji uredjuje imovinska subjektivna prava.Termin imovinsko pravo cesto se koristio kao zamjena za termin gradjansko pravo.Posljednjih decenija gradjansko pravo karakterisu 3 procesa:socijalizacija,moralizacija i komercijalizacija. -Sustina socijalizacije gradjanskog prava je u tome sto se postepeno naglasak premjesta sa individualnih interesa na drustvene interese.Socijalizacija prava dovela je do znacajnih uticaja na zakonodavstvo a time i na pravnu praksu. -Moralizacija gradjanskog prava je process cija je sustina u prozimanju etickih I pravnih pravila pri stvaranju,primjeni I naucnom tumacenju gradjansko pravnih normi.Cilj ovog procesa je zastita slabijih I sankcionisanje bezobzirnog,malicioznog,skodljivog I sikanoznog vrsenja prava.Tako pravila morala u neku ruku postaju izvor gradjanskog prava. -Komercijalizacija gradjanskog prava podrazumijeva prodiranje principa trgovinskog prava u gradjansko pravo. Imovinsko pravni odnosi su:obligaciono pravo,stvarno pravo,stvarno pravni odnosi I nasledno pravni odnosi.

2. PREDMET GRADJANSKOG PRAVA
Gradjanskim pravom se uredjuju raznovrsni odnosi.Ti odnosi mogu biti imovinski ili neimovinski.Najbrojniji su imovinski odnosi.Takvi gradjansko pravni odnosi spadaju u gradjansko imovinsko pravo.Medjutim postoje gradjansko pravni odnosi koji imaju neimovinsku prirodu.Oni spadaju u neimovinsko gradjansko pravo. U gradjansko pravo ubrajamo: norme obligacionog prava,stvarnog prava,porodicnog prava,nasljednog prava I opste norme koje vaze za sve navedene norme-Opsti dio gradjanskog prava. Opsti dio gradjanskog prava je dio koji sadrzi pojmove,norme,institute koji su zajednicki za neke ili sve djelove gradjanskog prava (za stvarno,obligaciono I nasledno).Glavni sastojci opsteg dijela su:izvori prava,fizicka I pravna lica,subjektivna prava,imovina,pravne cinjenice,zastupnistvo,vrsenje I zastita prava. Obligaciono pravo je sastavni dio gradjanskog prava.Normama ovoga prava se uredjuju obligacioni odnosi.U sirem smislu ovaj pojam obuhvata I privredno pravo.Izvori obligacija su:ugovori,delikti,jednostrane izjave volja I poslovodstvo bez naloga.Za razliku od nasljenog prava normama obligacionog prava uredjuje se pravni promet inter vivos.Ove norme posebno uredjuju sledece odnose:osnovna nacela,nastanak,dejstvo,prestanak,opsta pravila pojednih izvora obligacija I pravila o pojedinim obligacionim ugovorima.

2 Stvarna prava su zakonom odredjena I zasticena prava njihovih imalaca da neposredno vrse pravnu vlast nad pojedninacno odredjenim stvarima uz mogucnost da je suprostave trecim licima.Stvarna prava se dijele na: -stvarna prava koriscenja.Tipicna prava koriscenja su:pravo svojine I stvarna prava na tudjim stvarima. -stvarna prava garancije.Prava garancije su:zalog,hipoteka I fiducijarna svojina. Nasljedno pravo je dio gradjanskog prava.Nasljedno pravo podrazumijeva ovlascenja odredjenog lica na osnovu normi objektivnog nasljednog prava,To su prava koja proizilaze iz zaostavstine ostavioca (pravo nasledja I pravo na nasledje). Porodicno pravo predstavlja sistem normi kojima se uredjuju licni I imovinski odnosi izmedju clanova porodice a koji pretezno proizilaze iz braka I srodstva.Licni odnosi predstavljaju primarni element porodicnopravnih odnosa a imovinski odnosi pretezno sluze ostvarenju licnih prava I interesa u tom odnosu.Porodicno pravo se dijeli na 3 dijela:bracno pravo,roditeljsko pravo I starateljsko pravo.

3.METOD GRADJANSKOG PRAVA
Metod gradjanskog prava je misaoni logicki postupak kojim se gradjansko pravne norme formulisu,saznaju,primenjuju ili naucno ispituju.Za najveci broj situacija vaze nacelau kojima se ovaj metod izrazava.To su nacelo ravnopravnosti,autonomije volje,prometljivosti I imovinske sankcije. Pravna tehnika je naziv za metod formulisanja normi,a metod saznanja naziv za tumacenje gradjanskopravne norme I popunjavanje pravnih praznina.Pravna tehnika podrazumijeva prethodna znanja o pojmu,definicijama,iskazu,strukturi propisa,pravnom I svakodnevnom jeziku,ciljevima propisa,drustvenih odnosa,pozitivnog prava itd. Tumacenjem se utvrdjuje sadrzina gradjanskopravnih normi.Postoje vise metoda tumacenja:jezicki (gramaticki,dogmatski),ciljni (teleoloski).sistematski,genetski,istorijsko-socioloski,uporednopravni,logicki,shodno ustavu itd.Postoje mnoge skole koje su davale prednost nekoj od ovih metoda.Najpoznatije skole su:gloastori,postglosatori,humanisticka jurisprodencija,usus modernus pandectarum,skola prirodnog prava,istorijska pravna skola,socioloska skola,psihologizam itd. Strane u gradjansko pravnom odnosu su stavljene u jednaki polozaj saglasno nacelu jednakosti stranaka I ravnopravnosti njihovih volja.Tako npr.kod ugovora o kupoprodaji prodavac I kupac su ravnopravni.Radi se o kordinirajucem polozaju stranaka,za razliku od administrativnog prava gdje vazi nacelo subordinacije. Autonomija volje je nacelo po kome je individualna volja osnov zasnivanja ili uredjenja pravnih odnosa u gradjanskom pravu.Pravni teoreticari koji tvrde da je volja pojedinca osnov prava zastupaju stanoviste da gradjansko pravo pociva na 4 stuba:sloboda licnosti,sloboda svojina,sloboda testamentarnog raspolaganja I sloboda zakljucivanja ugovora. Po zakonu I obligacionim odnosima strane u obligacionim odnosima su slobodne u granicama prinudnih propisa javnog poretka I dobrih obicaja da svoje odnose urede po svojoj volji.Ovo je osnovno nacelo zakona kojim se propisuje zabrana ugovaranja obligacionoh odnosa kojim bi se povrijedili imperativni propisi zakona kao I drugi propisi takvog karaktera. U ugovornom pravu svaka od strana je slobodna da zakljuci ili ne zakljuci odredjeni ugovor da ga zakljuci sa licem sa kojim hoce I pod uslovima koji su saglasno I slobodno odredjeni.U nasljednom pravu autonomija volje posebno se manifestuje preko namjere za sacinjavanje testamenta.Bez ove namjere zavjestavaoceva izjava volje ne moze stvoriti punovazan testament.U stvarnom pravu autonomija volje

3 posebno dolazi do izrzaja kod prava svojine: vlasnik moze u granicama zakona da svoju stvar drzi da je upotrebljava ili da njome raspolaze. Subjektivna gradjanska prava su po pravilu prenosiva prava.Podobnost gradjanskih prava je da su ona prometna.Medjutim nijesu sva subjektivna prava u pravnom prometu.Tako npr.neprenosiva gradjanska prava su ona koja su vezana za licnost imaoca. Sankcija je vid pravno organizovane prinude koja se vrsi nad licem kako bi se licna dobra ili imovina drugog lica doveli u ono stanje kakvo je bilo prije ugrozavanja ili povrede prava.Sankcije gradjanskog prava mogu biti razlicite.Neke se radi preventivnog djelovanja preduzimaju prije nastanka stete a drugima se ublazavajuili otklanjajustetne posledice.Neke se usmerene na zastitu materijalnih dobara I zastitu dobara licnosti.Neke obavezuju stetnika na povracaj oduzetog a druge na novcano obestecenje.Gradjansko pravne sankcije mogu biti izrecene samo odgovornom licu.Po tome se razlikuju od preventivnih mjera u gradjanskom pravu koje se preduzimaju nezavisno od odgovornosti.Sankcija u gradjanskom pravu je pretezno imovinske prirode.Najcesce podrazumijeva naknadu prouzrokovane stete.Naknada stete moze biti naknada imovinske ili naknada neimovinske stete.Pored naknadne stete sud moze izreci I druge sankcije kao sto su:povracaj u predjasnje stanje,zabrana povracaja u predjasnje stanje,oduzimanje predmeta u korist nadlezne opstine,stavljanje van pravne snage pravnog posla itd.

4.PRIVATNO I JAVNO PRAVO
Privatno pravo je oblast pravnog sistema koja se razlikuje od pravne oblasti javnog prava.Dioba prava na javno I privatno potice iz antike.Poznato je Ulpijanovo mjesto iz Justinijanove kodifikacije:javno pravo je ono pravo koje se tice rimske drzave a privatno koje se tice pojednih koristi.O odnosu javnog I privatnog prava postoje mnoge teorije. Po prvoj teoriji javno pravo stiti javni interes a privatno sluzi ostvarenju privatnih interesa. Po drugoj teoriji javno pravo podrazumijeva odnos u kome ucestvuje drzava a privatno pravo uredjuje odnose izmedju privatnih lica. Po trecoj teoriji javno pravo podrazumijeva ucesce imaoca vlasti sa subordinirajucim odnosom prema drugoj strani dok privatno pravo promovise odnose ravnopravnosti. Po cetvrtoj teoriji javno pravo podrazumijeva odnos u kome je nuzno ucesce javnopravnog subjekta a ostali odnosi su privatnopravni. Po petoj teoriji javno pravo cine imperativne a privatno pravo dispozitivne norme. Medjunarodno privatno pravo je grana unutrasnjeg prava koja uredjuje gradjanskopravne odnose sa elementom inostranosti.U sastav ove grane prava ulaze norme koje za predment imaju sukob zakona,sukob jurisdikcije,pravni polozaj stranaca I drzavljanstvo.Ove norme su specificne po svom predmetu,metodu I nacinu donosenja I sprovodjenja odluka.Ova pravila nijesu medjunarodna.

5.UPOREDNO GRADJANSKO PRAVO
Uporedno gradjansko pravo je uporedno pravno vazece gradjansko pravo raznih zemalja.Primjena uporednopravnog metoda je od izuzetnog znacaja.Primenjujuci ovaj metod neminovno dolazi do prodora socijalnih I kulturnih ustanova drugih zemalja u nacionalno zakonodavstvo sto je dobrodoslo I pozeljno.U zavisnosti od srodnosti svi pravni sistemi se dijele u odredjene pravne krugove kao sto su romanski,germanski,angloamericki,nordijski I islamski.Uobicajeno je da se govori o 4 funkcije uorednog gradjanskog prava. Prva funkcija je da pruzi material zakonodavcu za bolja resenja odredjenih problema.

.odluka 4.smjernica 3. U okviru evropskog prava u uzem smislu mozemo govoriti I o evropskom privatnom pravu u uzem smislu. Sekundarno evropsko pravo cine norme koje donose organi EU (Savjet.prava intelektualne svojine.stavova I preporuka 5.izjednacavanjem radi nastanka vazeceg privatnog prava na nivou zajednice.Evropsko privatno pravo djeluje na privatno pravo pojedinih drzava na dva nacina: 1.Ova pravila su obavezna u svim drzavama clanicama. U uzem smislu termin evropsko pravo podrazumijeva pravo evropske unije.uredbi 2.4 Sustina druge funkcije je u tome sto je uporedno pravo instrument za bolje tumacenje prava.Organi evropske unije donose sekundarne norme u obliku: 1.To su akti opsteg karaktera koje su za drzave clanice obavezne u cjelosti.U okviruovog prava razlikuju se primarno I sekundarno evropsko pravo.EVROPSKO PRIVATNO PRAVO U sirem termin evropsko pravo podrazumijeva prava svih evropskih medjunarodnih organizacija.kao I norme trgovinskog prava I prava trzisne utakmice. Treca funkcija je sluzenje nastavi na univerzitetima I pravnim fakultetima.Organizacija za Evropsku bezbjednost I saradnju.Evropska komisija. Ogranicavanje privatnog prava moze se vrsiti neposrednim ogranicavanjem subjektivnih prava ili neprimenjivoscu normiprivatnog prava odredjene drzave zbog prevage prava zajednice.Ono se radjana osnovu normi primarnog prava.akata koji ne spadaju u navedene kategorije.stvaranjem novog privatnog prava.ogranicavanjem privatnog prava 2. Cetvrta funkcija je pomagnje u ostvarivanju I izjednacavanju prava na medjunarodnom nivou. Smjernice su takodje akti opsteg karaktera koji se donose radi uskladjivanj pravnih poredaka drzava clanica u pogledu onih pitanja koje smjernice uredjuju. 6.Evropsko pravo ubraja se I obicajno medjunarodno pravo I opsta pravna nacela koja su zajednicka drzavama clanicama kao I ona koje je evropski sud razvio na osnovu primjene propisa zajednice.izjednacavanjem prava drzava clanica i 2. Uredbe imaju slicnu ulogu zakona u pojedinim drzavama.Norme evropskog prava imaju nadnacionalni karakter. Preporuke I rezolucije po pravilu nijesu pravno obavezujuci akti.Evropska zona slobodne trgovine itd.Pored prava evropske unije u evropsko pravo u sirem smislu spadaju I prava medjunarosnih evropskih organizacija kao sto su:Savjet Evrope. Odluke su pojedinacni akti koji su upravljeni drzavama clanicama ili pojedincima. Stvaranje privatnog prava nastaje: 1.Ovo pravo cine privatno pravna pravila evropskog prava u uzem smislu.Dalji razvoj privatnopravnih normi evropskog prava pospjesen je tumacenjem od strane evropskog suda. Primarno evropsko pravo cine norme ugovora evropskih drzava kojima su one kreirale svoje zajednice a potom I evropsku uniju.Evropski parlament).Zapadnoevropska unija.Najveci dio normi evropskog privatnog prava izvire iz akata sekundarnog evropskog prava. U evropskom privatnom pravu preovladavaju norme obligacionog prava.

Odlikuje se sazetim I kratkim normama kao I elegantnim tekstom.stvarno pravo sa nasljednim pravom I jednim dijelom obligacionog prava:zajednicke odredbe licnog I stvarnog prava I dio koji obuhvata djelove obligacionog I stvarnog prava.GRADJANSKI ZAKONIK Medju svim zakonima prepoznaje se poseban tip zakona koji se naziva kodeks.Ovaj dio sadrzi osnovne pravne institute obligacionog.Njegov tvorac je Valtazar Bogisic poligota.Pod uticajem pandeknog prava sadrzi jednu novinu u odnosu na ostale kodifikacije 19 vijeka a to je opsti dio.Ovaj zakonik predstavlja skraceni prevod Austrijskog gradjanskog zakonika.stvarno pravo.Sadrzi 2385 paragrafa.stvarna prava na pokretnostima I trgovinsko pravo.Norveski 1685.Zakonik je podijeljen na 6 djelova:opsti dio.Bavarski 1756.Zato se naziva imovinski.Radjen je pod velikim uticajem ideja Francuske revolucije kao sto su:licna sloboda.Ovaj zakonik sadrzi samo stvarno I obligaciono pravo.obligaciono.Sardinija 1723.Svedski 1734.Obligacioni zakonik obuhvata:opsti I posebni dio obligacionog prava.porodicno pravo I nasljedno pravo.Sesti dioodnosi se na primjenu stranih zakona. Njemacki gradjanski zakonik je donijet 1896 god a stupio je na snagu 1900 god.obligaciono pravo.Uporedna zakonodastva imaju brojne kodekse:gradjanski.Poslije rata saglasno zakonu o nevaznosti pravnih propisa donijetih prije 6 aprila 1941 god I za vrijeme neprijateljske okupacije bila je moguca primjena pravnih pravila iz tog aborgiranog propisa. U toku 17 I 18 vijeka uporedo sa stvaranjem homogenih I jakih drzava donose se prvi gradjanski zakonici:Danci 1683. Srpski gradjanski zakonik je donijet 1884 god.5 7. Austrijski gradjanski zakonik je donijet 1811 god.krivicni.Svajcarski gradjanski zakonik.ukljucujuci I porodicno.Ovaj zakonik imao je veliki uticaj na kodifikacije u Turskoj I Linhestajnu .stvarnog.Gradjanski zakonik od 1907 god. Gradjanski zakonik je zakon kojim se u potpunosti uredjuje oblast gradjanskog prava.porodicno I nasljedno pravo.Terminom opsti Bogisic je htio potencirati primjenjivost zakonika na sve imovinsko pravne odnose za koje nijesu donijeta posebna pravila. Najpoznatiji medju svim tim kodifikacija je Francuski gradjanski zakonik od 1804 god.obuhvata:opsti dio gradjanskog prava.Slijede Austrijski.Predstavlja kodifikaciju gradjanskog ustavnog.sloboda ugovaranja itd.profesor slovenskog prava na univerzitetu u Odesi. Francuski gradjanski zakonik je donijet 1804 god.svojina kao sveto I zakonom zasticeno pravo.Sadrzi 950 paragrafa. Svajcarski gradjanski zakonik sastoji se od kodifikacije nazvane Gradjanski zakonik I obligacionog zakonika.procedularni.stvarno.Opsti imovinski zakonik za Crnu Goru.Kao glavni propis primenjivao se sve do 2 svjetskog rata.Gotovo 70 % odredaba Austrijskog gradjanskog zakonika 1986 god imalo je sadrzinu teksta iz 1811 god.Austrija 1787.administrativnog I kanonskog prava.porodicnog I nasljendog prava.Njemacki.Ovaj posljednji je najvazniji sadrzi cak 17 000 paragrafa.Sadrzi uvod I tri dijela:licno pravo. Opsti imovinski zakonik za Crnu Goru je donijet 1888 god.Termin gradjanska kodifikacija se koristi kao sinonim za gradjanski zakonik ali I da bi se se njime oznacio process izrade gradjanskog zakonika.pomorski itd.Ovaj zakonik sadrzi 1502 paragrafa.Srpski.Pruski Landreht 1794.Njegovi djelovi su radjeni pod vidnim uticajem Gajeve institucione podjele.pod snaznim uticajem teorije prirodnog prava.Italijanski gradjanski zakonik itd.Zancajan je po tome sto je uveo sistematiku pandeknog prava.

a drugim se odredjuje polozaj suda. 11.Italijanski gradjanski zakonik ne sadrzi opsti dio.Normama gradjanskog procesnog prava uredjuje se struktura gradjanskog sudskog postupka.Sporovi se resavaju sudski ili vansudski.polozaj procesnih subjekata.Presuda se donosi uzimajuci u obzir cinjenicno stanje koje postoji u momentu zakljucenja glavne rasprave ili u momentu zakljucenja pripremnog rocista.vanparnicni I stecajni.izvrsni. U sestoj knjizi su zadrzane odredbe o zastiti prava.GRADJANSKO PROCESNO PRAVO Gradjansko procesno pravo je sistempravnih normi koje za predmet imaju gradjanske sudske postupke.tumacenje propisa.U te postupke spadaju:parnicni.primjenu zakona. 9.Izvrsila je snazan uticaj na Gradjanski zakonik Francuske I Austrije.vremensko vazenje.Njegovi najistaknutiji predstavnici bili su I pobornici . Cetvrta knjiga sadrzi odredbe o ugovorima po pristanku.SISTEMATIKA GRADJANSKOG PRAVA Sistematika gradjanskog prava podrazumijeva nacin sredjivanja gradjanskopravnih normi u vece cjeline na osnovu zajednicikh karakteristika I razlika medju njima. Pandektistika je pravac koji je nastojao da u istorijskom I sistematskom obradom Justinijanove kodifikacije stvori neprotivrjecan sistem pozitivnog gradjanskog prava.To su:instituciona.1942 god.Postoje brojne sistematike gradjanskog prava ali su tri glavne s obziromm na ucestalost njihove primjene.stranaka I drugih ucesnika. Stvari obuhvataju stvarno.njihove aktivnosti I uzajamni odnosi.Kada postoji nesaglasnost subjekata o postojanju ili o sadrzini elemenata njihovog pravog odnosa onda se govori o gradjanskopravnom sporu.04.Po ovoj sistematici gradjansko pravo je podijeljeno u 5 cjelina:opsti dio. Gradjansko procesno pravo podrazumijeva organizaciona I funkcionalna pravna pravila. Prva knjiga zakonika sadrzi odredbe o fizickim I pravnim licima.porodicno I nasljedno.INSTITUCIONALNA SISTEMATIKA Prva sistematika vosi porijeklo iz Gajevih institucija.Pojavila se krajem 18 I pocetkom 19 vijeka.Srediste ovog dominantnog pravca u 19 vijeku bila je Njemacka.Gradjanskopravni spor moze biti aktuelan I latentan.Prvim se uredjuje organizacija.Uvodne odredbe ovog zakonika sadrze:pravne izvore.stvari i tuzbe.sastav I nadleznost sudova. Tuzbe su u pocetku obuhvatale procesno a kasnije obligaciono pravo.obligaciono. 8. Subjekti obuhvataju statusno I porodicno pravo. Peta knjiga sadrzi odredbe o radu.PANDEKSISTIKA Pandektna sistematika predstavlja cjelinu ciji su tvorci pandektisti. 10.Ova sistematika je u zakonodavstvu prvi put primenjena u Saskom gradjanskom zakoniku.U njemu su regulisani gradjanskopravni I trgovacki odnosi.Pobornici ovog prava smatrali su da Justinijanovo I klasicno pravo predstavljaju dobru osnovu za savremeno pravo.6 Italijanski gradjanski zakonik stupio je na snagu 21. Treca knjiga sadrzi stvarno pravo.analogiju I odredbe o medjunarodnom privatnom pravu.obligaciono i nasljedno pravo.Sustina ove sistematike je u tome sto je pravo podijeljeno u 3 dijela I to na subjekte.Zakonik ima 2999 clanova.jusnaturalisticka i pandeksisticka.Najznacajniji je parnicni postupak.Sporovi najcesce nastupaju kada jedna strana osporava navode druge strane da izmedju njih postoji materijalnopravni odnos.stvarno pravo. U drugoj knjizi se uredjuje nasljedno pravo I odredbe o poklonima.

Najveci pobornici ove skole su:Savingy.Predstavnici prirodnog prava isticu kao glavni izvor .Nakon donosenja Francuskog gradjanskog zakonika javljaju se pobornici zakonskog pozitivizma. Nakon postglosatora u 16 vijeku javljaju se pobornici humanisticke jurisprudencije.Zastupaju stav po kome pravnu prazninu treba popunjavati na osnovu slobodne ocjene.savremena primjena Pandekata I oznacava usmjerenja pravne nauke na pravicne pravne probleme.Glavna zasluga ove skole je u tome sto su pravno sistematizovali brojne tekstove I izvore sto su se kriticki odnosili prema nesistematicnosti corpus iuris civilisa.Prirodno pravna skola favorizuje vjerovanje u postojanje jednog prirodnog prava koje proizilazi iz ljudskog razuma.Glavni predstavnik je Njemac Viehveg.izraza I djelova teksta.Windsheis i Gierke.Glavni predstavnici su:Jering I Hek.Sustina ove skole je u tome sto se favorizuje tumacenje zakonodavaca.ELEGANTNA JURISPRUDENCIJA Elegantan jurisprudencija ili humana jurisprudencija je pravac ciji su pobornici zasluzni za utvrdjivanje izvornog teksta Corpus iuris civilisa.Wolf. 14.7 istorijsko-pravne skole. Od 13 do 16 vijeka pecat gradjanskopravnoj nauci dali su postglosatori.Oni su stvorili niz pravnih pojmova.Najznacajniji predstavnici su:Kuias I Donelus.Nakon njih javljaju se glosatori koji su pisali sazeta objasnenja odredjenih rijeci.Prirodno pravo cine ustaljena pravila koja vaze u svakoj zajednici I koja su imanentna prirodi covjeka.Thomasius i Francuz Domat.Glavni predstavnici su bili italijani Bartolus i Baldus.Glavni predstavnici su bili Francuzi Cujaz I Doneau. NAUKA GRADJANSKOG PRAVA Poseban pecat razvoju gradjansko pravne nauke dali su rimski pravnici.Pobornici ove skole favorizuju slobodu sudije od potcinjenosti slovu zakona I slobodu pravne nauke od nekriticnog tumacenja zakonskog teksta. Izmedju 19 I 20 vijeka javljaju se pristalice skole slobodnog prava.Glavni predstavnici ove skole su:Njemac Kontrovic I Austrijanac Erlih. 13.Njemci Pufendorf. Krajem 18 vijeka u Njemackoj se javlja istoriskopravna skola koja pravo odredjuje kao spontani izraz istorijskog duha svakog naroda.Posebna zasluga pobornika ovog usmjerenja je u tome sto su svojim ucenjima o pojedinim institutima znatno doprinijeli bastini gradjanskopravne nauke.PRIRODNOPRAVNA SKOLA “JUSNATURALIZAM” Jusnaturalisticka sistematika potice od pobornika prirodnopravne skole. Takodje u drugoj polovini 20 vijeka javlja se skola ekonomske analize prava.Predstavnici ove skole shvataju pravo kao sredstvo za ostvarenje interesa cilja prava.Predstavnici ove skole smatraju pravno misljenje kao topicko. U 17 vijeku javljaju se pobornici prirodno pravne skole.Njome je cjelokupno pravo razvrstano u 2 dijela:pravo koje se tice covjeka kao individue I pravo koje se odnosi na covjeka kao drustveno bice.Posebno mjesto medju ovim pristalicama zauzimaju:Holandjanin Grotius.USUS MODERNUS PANDECTARUS Usus modernus pandektarus je moderna.a neki od njih poput Vinsajda imali su posebne zasluge za stvaranje Njemackog gradjanskog zakonika. Krajem 21 vijeka javlja se ciljna jurisprudencija. U drugoj polovini 20 vijeka javlja se topicka jurisprudencija. 12.Sustina predstavnika ove skole je u tome sto smatraju da pravo izrazava logiku ekonomije.Nastala je kao reakcija na pojmovnu jurisprudenciju. 15.

Po zakonu o obligacionim odnosima ugovor je zakljucen kad su se ugovorne strane saglasile o bitnim sastojcima ugovora. Ugovor je osnovni izvor obligacija I akt slobodne volje koja dominira u pravnoposlovnim transakcijama.poslovna saglasnost 2.Dejstvo se moze sastojati u zasnivanju.svojina I testament.Ugovor nastaje tako sto jedna strana uputi ponudu drugoj strani a ovaj izjavi da ponudu prihvata.ISTORIJSKO PRAVNA-SKOLA Istorijsko pravna skola je u 19 vijeku stupila na ono mjesto koje je u 17 vijeku imala prirodnopravna skola.predmet ugovora 3.Najveca zasluga predstavnika ove skole je u tome sto su promovisali ideju ljudskih prava.Predstavnici ove skole odredjuju pravo kao izraz ljudske prirode I razuma.Uslovi za postojanje ugovora su: 1.Za zakljucivanje ugovora potrebno je da se ostvare uslovi za njegovo postojanje. 18.shvatajuci ih kao prava urodjena covjekom.To znaci da obaveze koje su preuzete njegovim zakljucenjem strane moraju izvrsiti.8 ljudske spoznaje covjeci razum. Zakljucenju ugovora moze prethoditi vodjenje pregovora ili sklapanje predugovora. Ugovor je zakon za strane (pacta sunt servanda).Svojina je u pravnom smislu jedino nezavisno stvarno pravo koje imaocu omogucuje vrsenje najpotpunije pravne vlasti na stvari.a to znaci utvrditi koje su njihove namjere. 17.Testament je najaciosnov povezivanja na nasledje jer je slobodno testiranje privilegovano cak I u odnosu na zakon.da je zakljucen u odgovarajucoj formi.pakt.OSNOVNE USTANOVE GRADJANSKOG PRAVA Tradicionalno se govori o 3 osnovne ustanove gradjanskog prava a to su:ugovor.izmjeni ili prestanku pravnog odnosa.Umjesto termina ugovor u upotrebi su I drugi termini a to su : sporazum.Predstavnici ove skole smatraju da jepravno resenje sadrzano u normi pa ga logickom operacijom treba izvesti iz nje.pogodba itd. 19.TOPICKA JURISPRUDENCIJA Topicka jurisprudencija je pravac u pravnoj nauci cija je osnovna ideja topicka priroda pravnickog misljenja.dogovor. 20. .Ova skola favorizuje istorijski I pravni kontinuitet.ustanovai pojmova uz mogucnost da se ovi hijerarhijski srede u piramidi.POJMOVNA JURISPRUDENCIJA Pojmovna jurisprudencija je pravac u pravnoj nauci u kome dominira misljenje da je pravni sistem zatvoren sistem pravila.konvencija.Ovaj pravac je poseno afirmisan od sredine 20 vijeka.saglasnost volja ugovornih 4.Njegovi predstavnici polaze od pravnickog misljenja kao problemskog misljenja.harmonican I spontan pravni razvoj.naordni duh.osnov 5.drzavu kao najvecu manifestaciju I organizaciju koju jedan narod moze stvoriti I koja postoji dok postoji narod. 16. Tumac ugovora treba da utvrdi cemu teze njihove volje. UGOVOR Ugovor je saglasnost izjavljenih volja dva ili vise lica kojom se postize neko pravno dejstvo.koje se krece iz nekog zatvorenog sistema iz kojih bi se dedukcijom izvlacila resenja za pravne probleme.

U zavisnosti od toga da li se izvrsenje obaveze sastoji iz vise akata cinjenja ili propustanja ili od jednog akta ugovori se dijele na:ugovore sa trajnim izvrsenjem ugovora I ugovore na trenutnim izvrsenjem ugovora.da je koristi I da njome raspolaze u granicama odredjenim zakonom. U zavisnosti od toga da li druga strana za ono sto dobija daje neku naknadu ili ne ugovori se dijele na:teretne I doborcine. Testament je : 1.Testamentom se po pravilu raspolaze imovinom za slucaj smrti.formalne I neformalne. 22.Ali strana koja je vodila pregovore bez namjere da zakljuci ugovor odgovara za stetu nastalu vodjenjem pregovora. U materijalnopravnom smislu testament je posljednja volja.9 Pregovori koji prethode zakljucenju ugovora ne obavezuju I svaka ih strana moze prekinuti kad god hoce. U zavisnosti od toga da li su ih zakljucila fizicka ili pravna lica ugovori se dijele na:individualne I komunitativne. U zavisnosti od toga da li su se strane obavezale d ace u odredjenom roku zakljuciti ugovor ili su zakljucile ugovor koji je predstavljao cilj njeogovog prethodnog ugovora ugovori se dijele na:predugovore I glavne ugovore.SVOJINA Svojina je jedan od centralnih pravnih fenomena koji je povezan sa gotovo svim ustanovama gradjanskog prava:od porodice de nasljedjivanja. U zavisnosti od toga da li se u trenutku zakljucenju ugovora zna visina ugovornih obaveza obiju strana ugovori se dijele na.dobricni pravi posao (bez obzira na to da li se nasljednicima nalazu tereti ili ne) 3. Ugovori se dijele prema razlicitim kriterijumima I to: U zavisnosti od toga da li ugovor stvara obaveze samo za jednu ili obje ugovorne strane ugovori se dijele na :jednostranoobavezne I dvostranoobavezne.Vlasnik ima pravo da svoju stvar drzai.TESTAMENT Testament je zakonom propisani oblika jednostrane strogo licne I opozive izjave volje odredjenog lica kojom odredjuje raspodjelu svoje imovine u slucaju smrti. Pravo svojine nije nista drugo nego pravni izraz tog prisvajanja I pripadanja.Kao skup maksimalnih ovlascenja na jednoj stvari pravo svojine je pojam koji je imanentan svim drustvima. 21.Ostvarivanje prava svojine obezbedjuje svom titularu imovinsku sigurnost.od preduzeca do rada I ugovora.U pravna ovlascenja spadaju:pravo drzanja. U zavisnosti od toga da li su licno svojstvo ili jedne ili objeo strana bili od odlucujuceg znacaja za njihovu saglasnost ugovori se dijele na:ugovore intuitu personae I ugovore zakljucene bez obzira na svojstva licnosti.slobodu odlucivanja u pogledu razlicitih mogucnosti koriscenja I raspolaganjaa I sticanje odredjenog drustvenog ugleda.pravni posao kod koga je iskljucivo svako zastupanje .Odgovara za stetu istrana koja je vodila pregovore u namjeri da zakljuci ugovor pa odustane od te namjere bez osnovnog razloga I time drugoj strani prouzrokuje stetu. U objektivnom smislu testament je isprava koja sadrzi izjavu posljednje volje zavjestaoca.pravo koriscenja I pravo raspolaganja. U formalnom smislu testament je izjava volje data u zakonom propisanom obliku sa ciljem da izazove odredjene nasljednopravne posljedice. U zavisnosti od toga da li se mogu zakljuciti neformalno ili u odredjenoj formi ugovori se dijele na.aleatorne I komutativne.pravni posao mortis causa (njegova djela nastupaju poslije smrti zavjestaoca) 2.jednostrani (nastaje I proizvodi dejstvo izjavom volje zavjestaoca) 4.

-Prave dispozitivne nastaju sporazumom stranaka. Izvori prava se razlikuju prema razlicitim kriterijumima.Prema kriterijumu nastanka I oblika gradjansko pravo moze biti nepisano I pisano.Razlikuju se dvije vrste dispozitivnih normi:prave dispozitivne I dopunsko dispozitivne norme. 24.Zakonodavac se opredeljuje za imperativne norme po pravilu onda kada treba zastititi siri kolektivni interes.10 5.To je pravni akt koji donosi zakonodavno tijelo po odredjenom zakonodavnom postupku.UNIFIKACIJA I KODIFIKACIJA GRADJANSKOG PRAVA Unifikacija gradjanskog prava podrazumijeva donosenje jedinstvenih ormi gradjanskog prava u jednom zakonodavnom aktu koji bi vazio na odredjenoj teritoriji.odnosno pravna norma cija primjena zavisi od volje stranaka.Kada se donosi jedinstveni zakonik unifikacija se najcesce poklapa sa kodifikacijom.jednostrano opoziv posao II – Glava Izvori gradjanskog prava 23.Najvazniji podzakonski akti upravnih I izvrsnih organa su uredbe.Prava koja nastaju za subjekte opste norme su subjektivna gradjanska prava.Uredbe se mogu donositi po potrebi ili radi primjene zakona.Skup gradjanskopravnih normi predstavlja gradjansko pravo u objektivnom smislu.Izmedju opstepravne norme I formalnih izvora prava stavljen je znak jednakosti.ZAKON Zakon je pravni akt koji u hijerarhijskoj ljestvici pravnih akata dolazi odmah ispod ustava.Zakonodavac propisuje odstupanje od dispozitivne norme eksplicitno ili implicite.IUS DISPOSITIVUM I IUS COGENS Ius dispositivum je dispozitivno pravo.U uzem smislu ovaj pojam podrazumijeva uredjivanje neke oblasti prava jednim sveobuhvatnim zakonom.Zakon o obligacionim odnosima uglavnom zadrzi zakonske dispozitivne norme.Stranka je pozvana da sama stvori normu pa ako ona ne iskoristi ovu malu zakonodavnu sansu onda automatski dolazi do primjene one dispozitivne norme koja je do tada sjedela u rezervi.dok dopunske podrazumijevaju propise koji se primenjuju kao dopuna volje stranaka. .U materijalnom smislu-izvor prava podrazumijeva one drustvene cinioce koji uticu na stvaranje prava.formalni pravni posao 6. Dispozitivna pravila uvjek sadrze klauzulu:”ako stranke nijesu drukcije odredile”.U hijerarhiji pravnih akata ustav se pojavljuje kao najvisi pravni akt a zakon se postavlja na vrhu hijerarhije izvora odmah iza ustava.Pravni akti cija je snaga manja od zakona nazivaju se podzakonski pravni akti.Ponekad to radi I kada treba da zastiti pojedinacni interes. 26.POJAM Izvori gradjanskog prava su opste pravne norme koje uredjuju gradjansko pravne odnose. Ius cogens-je prinudno pravo odnosno propis koji se mora primijeniti u odredjenoj situaciji I koji se ne moze mijenjati voljom lica na koje se odnosi. 25. Kodifikacija u sirem smislu podrazumijeva svako potpuno zakonsko uredjeivanje jedne pravne oblasti bez obzira na to da li je to ostvareno jednim ili sa vise zakonskih akata.

Prakticni znacaj ovih pitanja dolazi do izrazaja narocito kod tzv. Povratno dejstvo zakona (retroaktivnosti) podrazumijeva primjenu pravne norme na slucajeve koji su nastali prije njenog donosenja.pravo na svojinu.retroaktivnosti zakona. stavljene van snage. i za vrijeme neprijateljske okupacije je donijet 23 oktobra 1946 god. U njemu je propisano das u sve pravne norme koje su bila na snazi 6 aprila 1941 god.Povratno dejstvo odredbe zakona postoji samo kad se odnosi na svrsene cinjenice.licna I porodicna prava. Princip retroaktivnosti zakona se smatra principom pravne civilizacije.kao I sudskih odluka donijetih 6 aprila 1941 god. Zakoni u nacelu imaju povratno dejstvo. -Po drugom znacenju steceno pravo postoji kod tzv.pravo na drzavljanstvo.Njime je odredjena sudbina pravnih propisa donijetih prije 6 aprila 1941 god. -Po prvom znacenju steceno pravo je ono koje je nastalo voljom njegovog imaoca.Ustavom Crne Gore je utvrdjen princip zabrane povratnog dejstva.U teoriji I praksi se smatra da samo norma krivicnog prava ne moze imati retroaktivno dejstvo.okoncanih pravnih situacija sto podrazumeva nastupanje svih pravnih cinjenica za sticanje odredjenog prava. -Trece znacenje uzima za obzir elemente prvog I drugog pa saglasno tome steceno pravo postoji kada je pravo nastalo voljom imaoca uz uslov da je pravna situacija okoncana.Medjutim dozvoljena je mogucnost da se I dalje primenjuju pravna pravila pod sljedecim uslovima. Dozvolivsi primjenu ranijih pravnih pravila.Pravilo je da je retroaktivnost zabranjena za tzv.da postoji pravna praznina 2.STECENA PRAVA I RETROAKTIVNOST ZAKONA Stecena prava su subjektivna privatna prava za koja se u teoriji prava smatra da ne mogu biti derogiran ili ostavljena bez pravne zastite zbog privatnih promjena koje su nastupile poslije nastanka toga prava.pravo na nasljedjivanje. Preovladava stav da se stecenim pravima mogu smatrati. 29.pravo na sudsku zastitu.U sirem smislu ovaj pojam obuhvata sve presude I druge sudske odluke bez obzira na to da li se radi o .Oni se primenjuju na one slucajeve koji su nastali nakon njihovog stupanja na snagu a ne na one koji su nastali prije toga.zakon ih nije izjednacio sa novim propisima:On im je dao znacaj materijala kojim sudovi treba da se posluze pri resavanju sporova.Ako zakonodavac ne odredi normi povratno dejstvo onda se primenjuje princip neretroaktivnosti zakona.prava vezana za brak I porodicu I nacelo pravne jednakosti. ZAKON O NEVAZNOSTI Zakon o nevaznosti pravnih propisa donijetih prije 6 aprila 1941 god.11 27. 1.subjektivna.Tu sudbinu su dozivjeli I opsti imovinski zakonik za knjazevinu crnu goru I srpski gradjnski zakonik.SUDSKA PRAKSA U uzem smislu pod terminom “sudska praksa” podrazumijeva se istovjetno resavanje svih istovrsnih slucajeva od strane svih ili bar najvisih sudova.Saglasno tome u stecena prava ubrajaju se.da nijesu u suprotnosti sa nacelima ustavnog poretka.da nijesu u suprotnosti sa ustavom I ostalim vazecim propisima 3. Materijalnopravne norme a dopustena za procesopravne norme.Svaka druga norma moze imati to dejstvo ako je u skladu sa pravnim poretkom. 28. I propisa donijetih za vrijeme neprijateljske okupacije.imovinska.. U pravnoj teoriji su se iskristalizovala 3 znacenja opsteg pojma stecenih prava.

Tesko je prihvatiti stanoviste o pravnoj obaveznosti konstantne sudske prakse I to iz najmanje 2 razloga: 1. -Sudska praksa u subjektivnom smislu predstavlja kompleks sudskog postupanja. Pravno shvatanje je jedinstven stav o tumacenju nekog propisa. 3. 4. Po zakonu o sudovia Crne Gore vrhovni sud Crne Gore u opstoj sjednici: 1.zakona I drugih propisa. 2. -U objektivnom smislu sudska praksa predstavlja zajednistvo odluka koje donose sudovi.Njegova sustina je u tome sto sud formira donju premise. Sud je duzan dap o sluzbenoj duznosti pribavlja I izvodi dokaze da bi provjerio postojanje uzajamnosti ili da upotrijebi svoje znanje o pravu I sudskoj praksi strane drzave. 5. -Po jednima sudska praksa je izvor prava.Kad se sudska praksa upotrijebi kao propis onda je to razlog za ukidanje odluke I vracanje predmenta na ponovno sudjenje.sudska praksa ne moze biti protivna zakonu. -Drugi to poricu.dok sudska odluka predstavlja rezultat rada suda u primjeni propisa. Nacelni pravni stav je pravilo o pravnom pitanju od opsteg znacaja povodom postupka u pravnim stvarima o kojima odlucuje vrhovni sud I o pravnim pitanjima od kojih zavisi ravnopravnost pravnih subjekata pred zakonom I postovanje drugih prava. Sudska praksa nije izvor prava ali pomaze da se identifikuje znacenje propisa I uspostavi pravni poredak uprkos Manama sistemaSudovi sude na osnovu ustava I zakona. .utvrdjuje nacelne pravne stavove I nacelna pravna misljenja radi jedinstvene primjene ustava. Sudska praksa moze posluziti samo kao argument da odredjeni propis ima odredjeno znacenje I da je u tom znacenju primenjen u nizu istih ili slicnih slucajeva. Moze se zakljuciti da sudska praksa u nasem pravu nije izvor prava u smislu opste norme.vrsi I druge poslove odredjene zakonom. Sudski silogizam je logicna misaona operacija koji sud koristi u procesu odlucivanja. U anglosaksonskom pravu sudski presedent je izvor prava u smislu da jednom donijeta presuda obavezuje ne samo stranke u sporu vec I sud koji ga je donio odnosno nizi sud.zancenju nekog privatnog standarda.daje misljenje o kandidatima za predsjednika I sudije vrhovnog suda.nacinu popunjavanja neke pravne praznine I drugim pravnim pitanjima o kojima postoji nesaglasnost. -Treci je svrstavaju u fakticki.12 jednoobrazovanoj jedinstvenoj ili stvaralackoj sudskoj praksi.sudovi mogu promijeniti tu praksu 2.ma koliko bila kreativna I stvaralacka.U kontientalnom pravu presedent nije izvor prava.dok gornja predstavlja pravnu podlogu sudske odluke.Medjutim ona jeste fakticki autoritet koji u znacajnoj mjeri uredjuje drustvene odnose.Donja premisa predstavlja cinjenicnu podlogu.Sudska praksa se moze posmatrati u objektivnom I subjektivnom smislu.pronalazi gornju premise I izrice odredjeni zakljucak. Postoje razlicita misljenja o tome kakva je uloga sudske prakse.posredni ili supsidijarni izvor prava.razmatra pitanja u vezi sa radom sudova primjenom zakona I drugih propisa I vrsenjem sudske vlasti o cemu kad ocijeni potrebnim obavjestava skupstinu.donosi poslovnik o radu sudskih odjeljenja I opste sjednice vrhovnog suda.

bez obzira da li je domaci ili strani drzavljanin.Neko dijete zbog .Pojam fizicko lice oznacava covjeka u ulozi imaoca prava I obaveza a pojam pravno lice oznacava organizaciju u toj ulozi.prihvatanjem obicaja od strane sudova I izvrsnih organa bez izricite dozvole zakonodavca.Moderna prava favorizuju zakon u odnosu na obicaj.To je tzv. Obicaj je nepisano opste pravilo ponasanja nastalo dugotrajnim upraznjavanjem istog nacina ponasanja I prihvaceno od strane pripadnika odredjene drustvene grupe.Pravni podrazumijeva elemente objektivne prirode ali I elemente subjektivne prirode Obicajno pravo je skup pravnih obicaja nastalih dugotrajnim upraznjavanjem istog nacina ponasanja koji su prihvatili pripadnici odredjene drustvene grupe. Gradjanska smrt (npr.Po njemackom I svajcarskom gradjanskom zakoniku dovoljno je da je dijete zivo rodjeno.da li je rodjeno u braku ili van braka.OBICAJ I OBICAJNO PRAVO U pravnoj tradiciji uporednih prava dominiraju 2 tipicna nacina nastanka prava.Pojam Subjekt prava je lice koje je imalac prava I obaveza.principa. Mozemo reci da kad je rijec o fizickim licima svojstvo licnosti u sferi prava pocinje sa rodjenjem I zavrsava se sa smrcu.Termin lica u gradjanskopravnom smislu oznacava pravne subjekte. Do primjene obicaja moze doci u slucaju kad se zakon na njega poziva ili kad nema zakona.Skup pravnih normi kojima se uredjuju sposobnosti I svojstva pravnih subjekata cine statusno pravo.koncepcija I standarda.odricanja od sopstvene zemlje.u slucaju progonstva.Fakticki obicaj po pravilu nema drzavnu sankciju.pravila.13 30.Momenat rodjenja nastupa u trenutku potpunog odvajanja od zivog bica od majke. zivota I kao takva nemaju punu I neogranicenu poslovnu sposobnost. Uobicajeno je da process sankcionisanja obicaja nastaje na 2 nacina: 1. 34.Po francuskom gradjanskom zakoniku potrebno je da se dijete zivo rodi I da je sposobno za zivot.ulaska u religiju itd).Po italijanskom gradjanskom zakoniku pretpostavlja se da je dijete sposobno za zivot. Termin maloljetnik poistovjecuje se sa terminom dijete.Ovaj termin podrazumijeva svako lice koje nije navrsilo 18 god zivota.obicaj I zakon.Razlikuju se:fakticki I pravni obicaji.MALOLJETSTVO Maloljetstvo je atribut pravnog statusa fizickog lica koji oznacava fizicko doba u kome se nema nikakva ili nema opsta ili posebna poslovna sposobnost. Razvijeni korpus pravnih propisa cine 2 elementa:imperativni I tradicionalni.S druge strane propisi takodje imaju 2 strane:imperativnu I eticku.Imaoci prava I obaveza su fizicka I pravna lica.Maloljetnici su lica koja nijesu navrsila 18 god.da li je usvojeno itd. U svakom slucaju za pravni subjektivitet potrebno je da lice ima mogucnost da vrsi prava I obaveze.Po spanskom gradjanskom zakoniku zahtijeva se da dijete zivi 24 sata da bi se ustanovilo da li je sposobno za zivot.To je period od sticanja punoljetstva. Pocetak egzistencije fizicke licnosti u pravnoj sferi poklapa se sa momentum rodjenja.U nekim sistemima bilo je propisano da svojstvo licnosti moze prestati jos za zivota. III-Glava Subjekti prava FIZICKO LICE 33.dozvolom zakonodavca da jedan obicaj postane pravno priznat 2.Imperativni element se sastoji od normi.

Redovni nacin sticanja potpune poslovne sposobnosti u nasem pravu moze biti ubrzan.Pravna sposobnost razlikuje se od poslovne sposobnosti kao I od deliktne spsobnosti.Roditeljsko pravo prestaje kad dijete postane punoljetno ili kad prije punoljetstva zakljuci brak. Roditeljsko pravo moze se produziti poslije punoljetstva djeteta ako ono uslijed dusevne bolesti zaostalog dusevnog razvoja ili tjelesnih mana ili iz drugih razloga.Zakljucenjem braka na osnovu sudske odluke donijete u posebnom postupku.Smatra se da u tom uzrastu ima zrelost I iskustvo da samostalno istupa u pravnom prometu.Maloljetnik od navrsene 7 god do navrsene 14 god ne odgovara za stetu osim ako se dokaze da je pri prouzrokovanju stete bio sposoban za rasudjivanje. Saglasno imperativnim normama maloljetnik moze biti potpuno poslovno nesposoban ili opste I nepotpuno poslovno sposoban ili je specijalno I potpuno poslovno sposoban ili moze emancipacijom steci opstu I potpunu poslovnu sposobnost.Odluku o produzenju roditeljskog prava donosi sud u vanparnicnom postupku na predlog roditelja ili organa starateljstva. U nasem pravu fizicko lice sa navrsenih 18 god zivota ipso iure stice opstu I potpunu poslovnu sposobnost.Zakonodavac priznaje kao punovazne samo one akte fizickog lica koje je dostiglo adekvatnu psihicku zrelost I iskustvo u smislu da je sposoban da procijeni znacaj tih akata.Maloljetnik sa navrsenih 14 god odgovara prema opstim pravilima od odgovornosti za stetu.Oni se odgovaraju ako je steta nastala dok je dijete bilo povjereno drugom licu I ako je to lice odgovorno za stetu.odlozen ili ukinut.maloljetnik stice opstu I potpunu poslovnu sposobnost.PRAVNA SPOSOBNOST Pravna sposobnost je podobnost jednog pravnog subjekta da bude imalac prava I obaveza.imati konkretna prava I imati sposobnost sticanja I vrsenja prava.Pravna sposobnost znaci imati svojstvo licnosti u pravu. 36. 35.emancipacijom koja se u nasem pravu aktuelizuje nakon sto maloljetnik sa navrsenih 16 god podnese predlog za oslobodjenje bracne smetnje maloljetstva.Ograniceno poslovno sposobno lice moze bez odobrenja svog zakonskog zastupnika zakljucivati samo one ugovore cije mu je zakljucivanje zakonom dozvoljeno.U svedskom I svajcarskom pravu ono se stice sa navrsenih 21 godinu. . Potpuna poslovna sposobnost moze se steci tzv. Maloljetstvo se u zakonu o obligacionim odnosima upotrebljava na mnogo mjesta.Ostali ugovori tih lica ako su zakljuceni bez odobrenja zakonskog zastupnika rusljivi su.Navescemo nekoliko tipicnih primjeraka.Poslovna sposobnost fizickog lica pretpostavlja psihicku zrelost I sposobnost tog lica da cuva I stiti sopstvene interese.a negdje I sa cak navrsenih 25 god zivota. -Za zakljucenje punovaznog ugovora potrebno je da ugovornik ima poslovnu sposobnost. PUNOLJETSTVO Punoljtstvo je zakonom propisani uzrast fizickog lica u kome se po pravilu stice opsta I potpuna poslovna sposobnost.Punoljetstvo se najcesce stice sa navrsenih 18 god. -Maloljtnik do navrsene 7 god ne odgovara na stetu koju prouzrokuje. -Roditelji odgovaraju za stetu koju prouzrokuje drugom njihovo dijete do navrsene 7 god bez obzira na svoju krivicu. -U slucaju ponistenja ugovora zbog ogranicene poslovne sposobnosi jednog ugovornika saugovornika takvog lica moze zahtijevati vracanje samo onog dijela ispunjenja koji se nalazi u imovini ograniceno poslovno sposobnog lica.14 svoje psihicke nezrelosti I iskustva ne moze u svemu da vodi racuna.

Ako su ukine resenje o proglasenju lica za umrlo to moze imati odredjene pravne posljedice.dokaze kojima se utvrdjuju te cinjenice ili cine vjerovatnim.gradjanska smrt sbog krivicne sankcije ili stupanja u monaski red nije aktuelna u savremenom pravu. 38.Opstw pravilo savremenih prava je da je fizicko lice stice potpunu pravnu sposobnost rodjenjem.Tada se vodi racuna o nesavjesnosti nasljednika. Za proglasenje nestalog lica za umrlo nadlezan je sud na cijem je podrucju nestalo lice imalo posljednje prebivaliste. 4.Bivsi bracni drugovi mogu sklopiti novi brak ako su ispunjeni zakonom propisani uslovi.poplavi itd.o cijem zivotu za posljednih pet godina nije bilo nikakvih vijesti.Civilna smrt je prestanak pravne sposobnosti fizickog lica prije nastupanja fakticke smrti.Zaceto dijete ima pravnu sposobnost u odredjenoj mjeri ako je to u njegovom interesu.koje je nestalo u toku rata ili u vezi sa oruzanim sukobima.To podrazumijeva njihovu mogucnost da budu imaoci svih prava I obaveza osim onih za koje je propisano da im ne mora pripadati.pozaru. 2. 3.sud ce posto utvrdi njegovu istovjetnost sa licem koje je proglaseno za umrlo bez daljeg postupka ukinuti to resenje.Ako se lice proglaseno za umrlo licno javi sudu.Predlog treba da sadrzi:cinjenice koje su od znacaja za pokretanje postupka.saobracajnoj nesreci. Predlog za proglasenje nestalog lica za umrlo moze podnijeti porodica nestalog lica.KOMORIJENTI Komorijenti su lica medju kojima postoji odredjena nasljednopravna veza a koja su umrla povodom istog dogadjaja s tim da se nije moglo utvrditi u kom trenutku je nastupila delacija.Tzv. 37.Istina prestanak braka je konacan.Fizicka lica posjeduju opstu pravnu sposobnost.15 Trenutkom sticanja pravne sposobnosti fizicko ili pravno lice postaju subjekti prava.o cijem zivotu za posljednih pet godina nije bilo nikakvih vijesti.a okolnosti pod kojima je nestalo cine vjerovatnim da vise nije u zivotu.lice koje ima pravni interes itd.pravni interes predlagaca za podnosenje predloga I druge podatke o nestalom.koje je nestalo u brodolomu.Drugacije je resenje sa zaostavstinom nestalog lica koje je proglaseno za umrlo a koja je podijeljena nasljednicima.a od cijeg je rodjenja proteklo 60 god.Komorijenti se najcesce javljaju u ratu. Prestanak pravne sposobnosti nastupa smrcu fizickog lica I sudskim proglasenjem nestalog lica umrlim.On je duzan da vrati zateceni dio zaostavstine I da plati iznos na ime naknade za smanjenje vrijednosti stvari usljed njihove upotrebe. -Polozaj savjasenog nasljenika je povoljniji u smislu da on vraca dio zaostavstine koja se kod njega zatekla -Nesavjesni nasljednik je u gorem polozaju upravo zbog toga sto je znao ili morao znati da je lice proglaseno za umrlo u zivotu.saobracajnim nesrecama .PROGLASENJE NESTALOG LICA ZA UMRLO I DOKAZIVANJE SMRTI Proglasenje nestalog lica za umrlo I dokazivanje smrti je jedan od posebnih vanparnicnih postupaka kojim se uredjuje status fizickog lica. Sud moze proglasiti za umrlo lice: 1.a o cijem zivotu nije bili nikakvih vijesti u posljednih 5 god.

Fizicka lica od 14-18 god imaju ogranicenu poslovnu sposobnost.Ako se zakonski zastupnik ne izjasni u roku od 30 dana od ovog poziva da ugovor odobrava smatrace se da je odbio dad a odobrenje.16 itd.vaspitanje I obrazovanje.razdoblje ogranicene poslovne sposobnosti 3.Ostali ugovori tih lica ako su zakljuceni bez odobrenja zakonskog zastupnika resljivi su.konsultativnoj poslovnoj sposobnosti u slucajevima kada je posebnim propisima utvrdjena obaveza da djeca budu pitana o okolnostima koje se ticu njihovog statusa.Ograniceno poslovno sposobno lice moze bez odobrenja svog zakonskog zastupnika zakljucivati samo one ugovore cije mu je zakljucivanje zakonom dozvoljeno.Poslovno nesposobno lice ne moze zakljucivati ni one ugovore po kojima bi eventualno stekao samo korist.Maloljetno dijete koje je zasnovalo radni odnos moze raspolagati svojim licnim dohotkom I imovinom koju je steklo svojim radom ali je I obavezno da od tih prihoda za svoje izdrzavanje.Kada fizicko lice nije poslovno sposobno pravne poslove u njegovo ime zakljucuje njegov zakonski staralac. Poslovno sposobno lice moze zahtijevati da se ponisti ugovor koji je bez potrebnog odobrenja zakljucilo za vrijeme svoje ogranicene poslovne sposobnosti samo ako je tuzbu podnijelo u roku od 3 mjeseca od dana sticanja potpune poslovne sposobnosti.Ova lica ne mogu zakljucivati pravne poslove cak ni uz saglasnost zakonskog zastupnika.Po pravilu radi se o srodnicima cija se nasljednopravna veza ogleda u tome sto cine krug zakonskih ili testamentalnih naslednika.nastanak. Pozakonu o obligacionim odnosima za zakljucenje punovaznog ugovora potrebno je da ugovornik ima poslovnu sposobnost koja se trazi za zakljucenje tog ugovora.Ako zakonski zastupnik nije dao trazeno odobrenje u tom roku onda je takav ugovor rusljiv.On moze odustati od ugovora jednostranom izjavom svoje volje.promjenu ili prestanak subjektivnih gradjanskih prava.razdoblje potpune poslovne sposobnosti Do odredjenog uzrasta fizicka lica su potpuno poslovno nesposobna ili ograniceno poslovno sposobna. 39.Prihode od imovine svog djeteta roditelji mogu upotrebiti prvenstveno za njegovo izdrzavanje.Zakonski zastupnik moze se izjasniti da odobrava taj ugovor.razdoblje bez poslovne sposobnosti 2.Njima je dopusteno da zakljucuju sve pravne poslove ali je za njihovu punovaznost potrebna saglasnost zakonskog zastupnika.Ovo pravo se gasi po isteku 35 dana od saznanja za poslovnu nesposobnost druge strane odnosno za odsustvo odobrenja zakonskog zastupnika. Saugovornik poslovno nesposobnog lica koji je zakljucio ugovor sa njim bez odobrenja njegovog zakonskog zastupnika moze pozvati zakonskog zastupnika da se izjasni da li odobrava taj ugovor.vaspitanje I obrazovanje.POSLOVNA SPOSOBNOST Poslovna sposobnost je sposobnost zakljucivanja pravnih poslova odnosno izjavljivanja volje koja ima gradjanskopravna dejstva tj.Isto pravo ima I saugovornik poslovno nesposobnog lica koji je znao za njegovu poslovnu nesposobnost ali je bio prevaren od njega da ima odobrenje svog zakonskog zastupnika. Imovinom djeteta do njegovog punoljetstva upravljaju u korist djeteta njegovi roditelji. .Pravna teorija u tom smislu razlikuje: 1.De factio ova lica svakodnevno zakljucuju odredjene poslove koje pravni poredak ne osporava. Pravna teorija govori o tzv. Saugovornik poslovno nesposobnog lica koji nije znao za njegovu poslovnu nesposobnost moze odustati od ugovora koji je zakljucio sa njim.U nasem pravu potpuno poslovno nesposobna lica su do 14 god.

Staralac lica koje je potpuno liseno poslovne sposobnosti ili mu je poslovna sposobnost ogranicena duzan je da se stara narocito o njegovoj licnosti.Privremeni staralac ima ista prava I duznosti kao staralac nad maloljetnikom koji je navrsio 14 god zivota.Pri tom odlucuje o potpunom ili djelimicnom oduzimanju poslovne sposobnosti kad prestanu razlozi za potpuno odnosno djelimicno oduzimanje poslovne sposobnosti.17 Testamnet moze napraviti svako lice sposobno za rasudjivanje koje je navrsilo 15 godina zivota.Odluku o lisenju poslovne sposobnosti donosi nadlezni sud u vanpranicnom postupku. 40. Postupak za oduzimanje I vracanje poslovne sposobnosti pokrece se po predlogu: 1.Organ starateljstva moze ako je to potrebno prosiriti na privremenog staraoca prava I duznosti koja ima staralac nad maloljetnikom koji nije navrsio 14 god.Duznost privremenog staraoca prestaje kad se postavi stalni staralac ili kad odluka suda nema mjesta lisenju poslovne sposobnosti postane pravosnazna.Umobolnici su osobe koje su zbog dusevne bolesti nesposobne da se same brinu o svojim pravima I interesima te se kao nesposobne za rasudjivanje potpuno ili delimicno lisavaju poslovne sposobnosti. Punoljetno lice koje zbog dusevne bolesti.djeda.smestaju I zdravlju. Ako staralac tvrdi das u se kod lica lisenog poslovne sposobnosti stekle okolnosti koje upucuju na potrebu vracanja poslovne sposobnosti odnosno izmjenu ranije odluke duzan je da bez odlaganja o tome obavijesti organ starateljstva.Starateljstvo nad licima lisenim sposobnosti prestaje ka dim se odlukom suda vrati poslovna sposobnost ili smrcu takvih lica.Ova sposobnost de u pravnoj teoriji naziva opsta zato sto lica mogu zakljucivati sve pravne poslove koji su u okviru principa javnog poretka dozvoljeni.radna sposobnost).Lica koja su odlukom suda djelimicno ili potpuno lisena poslovne sposobnosti organ starateljstva stavice pod starateljstvo.babe. 3. Staralac lica koje je delimicno liseno poslovne sposobnosti ima duznosti I prava staraoca maloljetnika koji je navrsio 14 god zivota ali organ starateljstva moze kad je to potrebno da odredi poslove koje lice djelimicno liseno poslovne sposobnosti moze da preuzme samostalno I bez odobrenja staraoca. Ugovor o radu moze da zakljuci lice koje je navrsilo 15 god zivota I ima opstu zdrastvenu sposobnost (tzv.Taj postupak je hitan I mora se zavrsiti najkasnije u roku od 30 dana od dana prijema predloga.sestre kao I unuka ako sa tim licem zivi u porodicnoj zajednici.bracnog I vanbracnog duga djeteta ili roditeljalica kod koga su se stekli zakonski uslovi za oduzimanje odnosno ogrnicenje poslovne sposobnosti.organa starateljstva 2.Testament je nistav ako u vrijeme njegovog pravljenja zavjestalac nije imao 15 god zivota ili nije bio sposoban za rasudjivanje. Sud kod koga je pokrenut postupak da se neko lice lisi poslovne sposobnosti duzan je odmah da izvjesti o tome nadlezni organ starateljstva koji ce ako je potrebno postaviti tom licu privremenog staraoca.ODUZIMANJE I VRACANJE POSLOVNE SPOSOBNOSTI Oduzimanje poslovne sposobnosti je vanparnicni postupak koji se vodi prema punoljetnom licu sa nedostacima u dusevnom razvoju kojim se takvo lice potpuno ili djelimicno lisava poslovne sposobnosti. Po zakonu o vanpranicnom postupku u postupku oduzimanja I vracanja poslovne sposobnosti sud ispituje da li je punoljetno liceprema stepenu sposobnosti za normalno rasudjivanje u stanju da se samo brine o svojim pravima I interesima.dusevne zaostalosti ili kojeg drugog uzroka nije sposobno da se samo brine o svojim pravima I interesima potpuno se lisava poslovne sposobnosti.Oborivo se pretpostavlja das u fizicka lica sa navrsenih 18 god potpuno poslovno sposobna.brata. .

Od 1531 god taj postupak je pojednostavio na nacin sto pater familijas izjavljuje pred sudom uz pristanak emancipovanog da vrsi emancipaciju.U nasem pravu potpuna emancipacija nastaje zakljucenjem braka maloljetnika sa navrsenih 16 god koji je dostigao tjelesnu I dusevnu zrelost potrebnu za vrsenje prava I duznosti u braku.Ona potice iz rimskog prava.Predlog mora da sadrzi licne podatke o licima koja zele da zakljuce brak cinjenice na kojima se zasniva I dokaze o tim cinjenicama.svijetlim trenucima ne proizvodi pravno dejstvo.Ko drugom prouzrokuje stetu u stanju prolazne nesposobnosti za rasudjivanje odgovoran je za nju izuzev ako dokaze da nije svojom krivicom dospio u to stanje.Ovakvo stanoviste se opravdava razlozima pravne sigurnosti.Dokaz o tome da je ovo lice u momentu zakljucenja pravnog posla bilo sposobno za rasudjivanje nije moguc.Vrsila se prividnom trostrukom prodajom lica alieni iuris da bi prestala vlast pater familijas-a. Djelimicnom emancipacijom se stice ogranicena poslovna sposobnost koju imaju stariji maloljetnici.Lice koje je do tada bilo pod ocinskom vlascu postojalo je lice sui iuris. Emancipacija moze biti potpuna I djelimicna.Djelimicna emancipacija podrazumijeva I pravo maloljetnika koji je navrsio 15 god da zasnuje radni odnos da samostalno raspolaze sa svojom zaradom I imovinom.U pravnoj teoriji preovladava stav po kome se smatra da pravni posao koji zakljuci lice liseno poslovne sposobnosti u tzv. Po zakonu o obligacionim odnosima lice koje usled dusevne bolesti ili zaostalog umnog razvoja ili kojih drugih razloga nije sposobno za rasudjivanje ne odgovara za stetu koju drugome prouzrokuje.pstupak se pokrece njihovim zajednickim predlogom. NESPOSOBNOST ZA RASUDJIVANJE Nesposobnost za rasudjivanje je takvo stanje fizickog lica u kome je njegova svijest suzena tako da ne moze donositi razumne odluke I upravljati svojim postupcima. . Nistav je pravni posao koji je zakljucilo lice koje nije bilo sposobno za rasudjivanje u vrijeme zakljucenja posla bez obzira na to sto mu poslovna sposobnost nije oduzeta sudskom odlukom.EMANCIPACIJA Emancipacija je sticanje poslovne sposobnosti prije punoljetstva. U postupku radi davanja dozvole za zakljucivanje braka sud odlucuje o dozvoli za zakljucenje braka izmedju odredjenih lica kad se zbog zakonom propisnih uslova punovazan brak izmedju njih moze zakljuciti samo na osnovu te dozvole.Nesposobnost za rasudjivanje je element poslovne I delikne sposobnosti. 41.Uzroci ove nesposobnosti su:dusevna bolest. Kad prestanu razlozi zbog kojih je licu oduzte poslovna sposobnost sud ce po sluzbenoj duznosti na predlog samog lica kao I po predlogu organa starateljstva I zainteresovanih lica sprovesti postupak I zavisno od njegovih rezultata donijeti resenje o potpunom ili djelimicnom vracanju poslovne sposobnosti.Ako je predlagac maloljetan predlog mora da sadrzi I podatke o njegovim roditeljima.lica koje se oduzima ili vraca poslovna sposobnost.18 4.Za postupanje po predlogu mjesno nadlezan je sud na cijem podrucju predlagac ima prebivaliste ili boraviste. Lucida intervala su stanja kod nekih vrsta dusevnih oboljenja u kojima su dusevni bolesnici svjesni svojih postupaka.Postupak se pokrece predlogom lica koje ne ispunjava zakonom propisani uslov za zakljucenje punovaznog braka a kad nijedno od lica koja zele da zakljuce brak ne ispunjava propisani uslov.zaostalost u dusevnom razvoju.djelovanje nekog spoljasnjeg cinioca itd.ako moze da shvati znacenje I pravne posljedice ovog predloga. 42.Ako je u to stanje dospio tudjom krivicom za stetu ce odgovarati onaj ko ga je u to stanje doveo.

odnosno druga ustanova.DELIKTNA SPOSOBNOST Deliktna sposobnost je sposobnost lica da odgovara za stetne posljedice svojih postupaka. Po zakonu o licnom imenu pravo I obaveza gradjanina je da ima licno ime.identitet.Lice je obavezna da se sluzi svojim licnim imenom. Za stetu koju drugom prouzrokuje maloljetnik dok je pod nadzorom staratelja skole ili druge ustanove odgovara staratelj.Osteceni ima pravo izbora da naknadu prouzrokovane stete zahtijeva direktno od samog faktickog stetnika po pravilima subjektivne odgovornosti ili od njegovog staraoca odnosno nadzornika po pravilima odgovornostima za drugog.a prezime za konkretizaciju vezanosti tog lica za porodicu ili siru srodnicku grupu. Pravo na ime se moze povrijediti osporavanjem upotrebe (poricanjem.19 43. U slucaju stete koju je prouzrokovalo lice koje za nju nije odgovorno a naknada se ne moze dobiti od lica koje je bilo duzno da vodi nadzor nad njim sud moze kad to pravicnost zahtijeva a narocito s obzirom na materijalno stanje stetnika I otecenika osuditi stetnika da nadoknadi stetu potpuno ili djelimicno.U zavisnosti od sadrzaja informacije I konteksta oznacavanja moze doci do povrede drugih prava licnosti kao sto su:pravo na cast I ugled.Fizicka lica sticu deliktnu sposobnost sa navrsenih 14 godina zivota.osim ako dokazu das u nadzor vrsili na nacin na koji su obavezni ili da bi steta nastala I pri brizljivom vrsenju nadzora.u stanju u kome je ova bolesna osoba bila svjesna svih postupaka onda on odgovara za stetu jer je deiktno sposoban.Oni ne odgovaraju ako je steta nastala dok je dijete bilo povjereno drugom licu I ako je to lice odgovorno za stetu.Licno ime stice se upisom u maticnu knjigu rodjenih.Ime sluzi za identifikaciju I individualizaciju jednog lica u porodici.itd.Pri razmatranju pitanja da li je neki subjekt sposoban da gradjansko pravno odgovara za prourokovanu stetu potrebno je razlikovati deliktnu od poslovne sposobne jer se prva sastoji od sposobnosti za rasudjivanje ili o postojanju normalne psihicke dispozicije u vrieme izvrsenja nedopustenog djela koje omogucuje shvatanje znacaja konkretnog ucinjenog djela I njegovih posledica.itd).skola. Oborivo se tvrdi za su fizicka lica starija od 14 god deliktno odgovorna odnosno dovoljno psihofizicki zrela da mogu shvatiti smisao svojih postupaka.Licno ime sastoji se od imena I prezimena. 44.oznacavanjem njegovim imenom trecih lica.IME Ime je naziv koji sluzi za pisano I govorno oznacavanje odredjenog lica. Kada je lice zaostalog dusevnog razvoja prouzrokovalo stetu u takozvanim svijetlim trenucima tj.Roditelji se mogu osloboditi odgovornosti ako dokazu da je steta nastala bez njihove krivice.Do 7 god su deliktno nesposobna a za stetne posljedice koje su prouzrokovali odgovaraju roditelji ili subjekti koji su vrsili nadzor nad njima u vrije prouzrokovane stete.Takva status ima I lice izmedju 7 I 14 god ako se ne dokaze da je bilo uracunljivo odnosno svjesno stetnosti I posljedica deliktne radnje. Za stetu koju prouzrokuje dijete razvedenih roditelja pod nadzorom jednog roditelja gradjansko pravno solidarno odgovara I drugi roditelj ako se stetni postupci djeteta mogu pripisati opstem zanemarivanju duznog nadzora I staranja roditelja o djetetu.pravo na privatni zivot.izbjegavanjem ili oznacavanjem drugim a ne njegovim imenom) I neovlascenom upotrebom (prisvajanjem. .Ukoliko se to ne dokaze onda su odgovorna lica njihovi roditelji ili subjekti koji su vrsili nadzor.Vlasnik pistolja odgovara za stetu koju je prouzrokovalo njegovo maloljetno dijete upotrebom pistolja koji je bio odlozen na pristupacnom mjestu.

Opsta prava 2. Boraviste je mjesto u kojem lice privremeno boravi bez namjere da se u njemu nastani. Treca su iskljucivo rezervisana za domace drzavljane.Relativno dostupna prava 3.Licno ime djeteta odredice se u roku od 2 mjeseca od dana rodjenja. Licno ime djeteta ciji su roditelji nepoznati odredjuje nadlezni organ starateljstvo.Dijete dobija prezime jednog ili oba roditelja.odnosno nadlezni organ starateljstva.Fizicka lica koja nemaju status domacih drzavljaana nazivaju se stranci. Maloljetnom licu licno ime ce se promijeniti na saglasan zahtjev oba roditelja ili usvojilaca a na zahtjev staraoca uz saglasnost nadleznog organa starateljstva.PREBIVALISTE I BORAVISTE Prebivaliste je mjesto u kojem se lice nastani da u njemu stalno zivi kao sredistu zivotnih interesa I profesionalnih.O boravistu se moze govoriti ako su ostvarena dva uslova:fakticki I voljni.Apsolutno nedostupna prava Prva su dostupna pod istim uslovima kao I domacim drzavljanima.Prema dostupnosti postoje 3 grupe prava koje mogu ostvarivati stranci: 1. .Prijavu I odjavu prebivalista odnosno boravistai prijavu promjenu adrese stana za lica koja nijesu u mogucnosti da se o sebi staraju podnosi staratelj. Po zakonu o prebivalistu I boravistu gradjana gradjani su obavezni da prijave I odjave prebivaliste odnosno boraviste I prijave promjenu adrese stana.Ako se roditelji ne sporazumiju o promijeni licnog imena djeteta o zahtjevu odlucuje nadlezni organ starateljstva posto predhodno saslusa oba roditelja.20 Licno ime djetetu odredjuju roditelji sporazumno.Ako se roditelji nijesu sporazumjeli o licnom imenu djeteta.Pravni znacaj boravista dolazi do izrazaja narocito kod lica koja nemaju stalno prebivaliste. 45.Iz ove definicije proizilaze dva elementa za konstituisanje opsteg pojma prebivalista.Korisnika podataka te evedencije 46. 2.ekonomskih. Druga su dostupna uz ostvarivanje dodatnog uslova. Po predlogu zakona o registrima prebivalista I boravista u registar boravista sacinjavaju evidencije: 1.licno ime djetetu odredjuje nadlezni organ starateljstvo.jer tada moze biti tacka vezivanja za izbor mirodavnog prava ili nadleznost suda. -A sustina drugog elementa je u postojanju volje da se mjesto nastanjenja smatra stalnim(animus semper Vivendi).Ako jedan roditelj nije u zivotu ili je u nemogucnosti da vrsi roditeljska prava licno ime djetetu odredjuje drugi roditelj. -Prvi element je nastanjenje kao fakticko stanje.Ako je dijete ciji su roditelji nepoznati usvojeno prije odredjivanja licnog imena.a s druge strane radi se o znacajnoj pravnoj cinjenici za mnoge grane prava.socijalnih I drugih veza koje pokazuju da izmedju lica I mjesta u kojem se nastanilo postoji neposredna I trajna povezanost.DRZAVLJANSTVO Drzavljastvo je odnos javno-pravnog karaktera a sastoji se u pripadnosti pojedinca drzavi.Boravista gradjana.Odjavu prebivalista gradjanin je obavezan da izvrsi prije napustanja mjesta prebivalista.licno ime djetetu odredjuje usvojilac.Prijava prebivalista I promjena adrese stana moze se izvrsiti u roku od 8 dana od dana nastale promjene.gradjana druge drzave clanice I stranaca sa privremenim I stalnim boravkom ili boravkom od 90 dana. Znacaj prebivalista je mnogostruk : s jedne strane prebivaliste je element statusa.

oruzni list.Pojam Pravno lice je organizacija koja ima svojstvo subjekata prava (imaoca prava I obaveza).I druge javne knjige.licnu kartu.putnu ispravu.radnu knjizicu.po sili zakona.Numerus clausus je zatvoreni broj vrsta pravnih lica sto za posledicu ima konstataciju das u pravna lica samo one vrste organizacija za koje to propise zakonodavac. Treba razlikovati svojstvo organizacije kao subjekta prava od svojstva ucesnika organizacije.maticna knjiga vjencanih I maticna knjiga umrlih.smrcu fizickog lica prestaje njegov subjektivitet.Rodjenjem fizickog lica nastupa njegova pravna sposobnost. Po zakonu o maticnim knjigama o licnim stanjima gradjana vode se:maticna knjiga rodjenih.21 Po predlogu zakona o drzavljastvu.On se upisuje u maticnu knjigu rodjenih.mjesto rodjenja I jedinstveni maticni broj roditelja djeteta.po medjunarodnim ugovorima I sporazumima.MATICNE KNJIGE Maticne knjige su javne isprave o licnim stanjima gradjana. Drzavljanstvo se gubi:po zahtjevu crnogorskog drzavljanina.po medjunarodnim ugovorima I sporazumima. Cinjenica smrti prijavljuje se maticaru maticnog podrucja na kome je mjesto gdje je smrt nastupila radi upisa podataka propisanih zakonom I jedinstvenog maticnog broja umrlog gradjana.zasebno. 48.Posebno vazne cinjenice su:rodjenje.maticnu knjigu vjencanih I umrlih. Tipovi pravnih lica odredjeni su imperativnim pravnim normama.zdrastvenu legitimaciju. 47.druge dvije redni broj I to za muskarce od 000=499 a za zene od 500-999 VI grupa: kontrolni broj ( jedna cifra ) Maticni broj odredjuje ministarstvo unutrasnjih poslova.promjena licnog imena bracnih drugova I licno ime tumaca ako je njegovo prisustvo pri sklapanju braka bilo neophodno.Ako se umrli sahranjuje u inostranstvu cinjenica smri prijavljuje se maticaru maticnog podrucja na kome je mjesto gdje je utvrdjeno da je smrt nastupila.drzavljanstvo se stice:porijeklom.zakljucenje braka I smrt.prijemom. JEDINSTVENI MATICNI BROJ GRADJANA Jedinstveni maticni broj gradjana je individualna I neponovljiva oznaka identifikacionih podataka o gradjaninu.rodjenjem na teritorije CG. PRAVNO LICE 49.Maticni broj se sastoji od 13 cifara svrstanih u 6 grupa I to: I grupa : dan rodjenja ( dvije cifre) II grupa: mjesec rodjenja ( dvije cifre) III grupa: godina rodjenja ( tri cifre ) IV grupa: broj registra ( dvije cifre ) V grupa : kombinacija cifara kojima se oznacava pol I redni broj ( tri cifre ) od kojih prva oznacava pol.vozacku dozvolu.zakljucenjem braka nastaju brojna I raznovrsna prava supruznika.U maticnu knjigu rodjenih upisuju se pored osnovnih podataka I datum.Maticne knjige vode se za svako naseljeno mjesto.Imovina pravnog lica je razlicita od imovine ucesnika ili nekih trecih subjekata.Zato prava I obaveze organizacije pripadaju samo organizaciji a ne .Osnovna karakteristika pravnog lica je njegova imovinska autonomija.Pravna lica su dakle samo one organizacije ciji je pravni subjektivitet priznat u pravnom poretku. U maticnu knjigu vjencanih upisuje se jedinstveni maticni broj bracnih drugova.

Ti uslovi su sledeci: 1.obezbedjenju namirenja povjerilaca 4.Sustina teorije koncesije je u tome sto pravo odredjuje koja ce organizacija biti pravno lice.22 njenim ucesnicima.da stekne mogucnost da bude imalac prava I obaveza u gradjnaskopravnim obavezama.Teorija organizma.VRSTE PRAVNIH LICA U zavisnosti od organizacione strukture pravna lica se tradicionalno dijele na udruzenje I ustanove.To znaci da su radnje ucesnika ili organa pravnog lica izvrsene u obavljanju djelatnosti te organizacije ili u vezi s tom djelatnoscu u stvari radnje tog pravnog lica bez obzira na to da li su dopustene ili nedopustene. Svako pravno lice je istovremeno organizacija.TEORIJE O PRAVNIM LICIMA Postoje brojne teorije o pravnim licima. 50.Svojstvo licnosti predstavlja tehnicku personifikaciju jednog kompleksa normi.Po ovoj teoriji imalac nekog interesa koji priznaje I obezbedjuje pravo ne mora da bude ljudsko bice.Ovaj oblik je razvio Planiol a osmislili Brinc. 6.Po ovoj teoriji udruzivanje je drustvena realnost koja priznanjem od strane prava postaje pravna realnost. Funkcije pravnog lica su brojne I razlicite.organizacija mora da bude pravno priznata tj.Takozvano pravno lice nije lice vec nesubjektna imovina namijenjena posebnoj svrsi.Isto pravilo koje vazi za ucesnike vazi I za organe pravnog lica.Da bi organizacija imala to svojstvo potrebno je da ispunjava odredjene uslove.Kelzenova teorija. 3.Prava I obaveze ucesnika se razlikuju od prava I obaveza koje imaju organizacije.organizacija mora biti pravno dopustiva 3.Teorija koncesijeu saradni sa teorijom fikcije.Drzave I opstine inkorporisana udruzenja I korporacije jesu realna bica.Oblik teorije svojine.Jedan oblike ove teorije smatra da je pravna sposobnost pravnim licima priznata posredstvom ciste fikcije. 2.Po cilju djelatnosti koju obavljaju pravna lica mogu biti .Demelius I Beker.Po ovim autorima samo ljudska bica mogu imati prava.Ipak neke funkcije se mogu izdvojiti kao zajednicke za sva pravna lica.Sedam teorija zasluzuje posebnu paznju: 1.organizacija mora biti pravno urediva 2.Teorija entiteta ili grupne licnosti.teorija zagrade) posmatra clanove inkorporisanog udruzenja kao nosioce konkretnih prava I obaveza o kojima se govori kao o pravima I duznostima samo korporacije. -Teorija fikcije razvila se iz teorije koncesije. Pravno lice je samostalni pravni subjekt u odnosu na ucesnike koji predstavljaju dio te organizacije.ostvarivanju trajnih nadindividualnih ciljeva 2.ogranicenju odgovornosti.Jeringova teorija (tzv. Uslovi I nacin pod kojima organizacije postoje pravna lica su razlicita za pojedine tipove organizacije. 51.Sustina normativnog sistema je u tome sto su pravnim normama odredjeni opsti uslovi za nastanak pravnog lica pa je drzavnim organima ostavljeno da ispitaju drzavnog organa datog nakon ispitivanja ne samo opstih uslova vec I svrsishodnosti I oportnuosti tog akta.U tom smislu pravno lice sluzi: 1.Ova teorija favorizuje misljenje po kome nema sustinske razlike izmedju pravne licnosti kompanije I takvog istog svojstva pojedinca. 4.Neke organizacije po samom zakonu sticu svojstvo pravnog lica ako se ispune uslovi iz pravne norme.laksem odvijanju pravnog prometa 3.bica koja su ziva I koja imaju volju. 5.Zato je pravno lice realno lice.

nacin ucestvovanja u radu udruzenja I donosenju odluka organa udruzenja od strane clana sa statusom pranog lica.zastite invalida I drugih djelatnosti.socijalne I djecije zastite.organi.finansijskih subvencija.krsenje ustavom zajamcenih sloboda I prava gradjanina.prodajom dobara I usluga na trzistu.iz sredstava zadruge I drugih oblika zadruznog organizovanja.uslovi I nacin uclanjvanja I prestanka clanstva. .donacija I poklona. Udruzenje moze sticati imovinu od clanarine. Statut je osnovni opsti akt udruzenja.ciljevi.Cilj ustanove ostvaruju njeni ucesnici (organi zaposleni) svojom djelatnoscu.razlikuju se licna (personalna) I nelicna (korporativna)udruzenja.sastav.odnosno stranih pravnih I fizickih lica.posebno maloljetnih lica.23 komercijalna I nekomercijalna.kulture.fizicke kulture.obaveze I odgovornosti clanova.Razlikuje se od ustanove poorganizacionoj strukturi I vrsti ucesnika.zdravstva.zastupanje udruzenja.Ustanova stice sredstva za ostvarenje djelatnosti:iz fondova drustvenih djelatnosti. U zavisnosti od inteziteta licne veze koja postoji izmedju clanova medjusobom I izmedju udruzenja I clanova.javnog informisanja.moze biti stranka u postupcima pred sudovim I drugim drzavnim organima.nauke.Drugi opsti akti ako ih udruzenje donosi moraju biti u saglasnosti sa statutom.u skladu sa zakonom ili aktom o osnivanju.uredjenje.Kod licnih udruzenja clanski status se stice na osnovu volje.kamata na uloge. U oblastima od javnom interesa osnivaju se javne ustanove. Po zakonu o drustveniim djelatnostima ustanova se moze baviti proizvodnjom I prodajom robe.UDRUZENJE I USTANOVE Udruzenje je dobrovoljna I nevladina organizacija zasnovana na slobodi udrzivanja vise fizickih ili pravnih lica osnovana u cilju ostvarivanja I unapredjenja odredjenog zajednickog ili opsteg cilja I interesa koji nisu zabranjeni ustvom ili zakonom.I pravnih lica. Imovina udruzenja moze da se koristi jedino za ostvarivanje njegovih statutarnih ciljeva. 52.njihova ovlascenja.tehnicke kulture.trajanje mandata I nacin odlucivanja.prava.Osnivac takve organizacije odredjuje njen cilj.destinatera).sporta.postojanje I funkcionisanje.ostavina.oblik I sadrzaj pecata I druga pitanja utvrdjena zakonom.Statutom se mogu urediti I druga pitanja od znacaja za rad udruzenja.unutrasnja organizacija.Clanovi svojom imovinom odgovaraju za pravne obaveze udruzenja.Ustanova moze u pravnom prometu sticati prava I preuzimati obaveze.odnosno usluga na trzistu.iz sredstava domacih fizickih lica.intelektualnih I kulturnih dobara u oblasti vaspitanja I obrazovanja. Ustanova prestavlja skup dobara (universitas bonorum) namijenjen ostvarivanju odredjenog cilja u korist drugih lica (korisnika.Ciljevi I djelovanje udruzenja ne mogu biti usmjereni na nasilno mijenjanje ustavom utvrdjenog poretka I narusavanje teritorijalne cjelokupnosti drzave.dobrovoljnih priloga.zakupnine.pod uslovom da se ne obavljaju radi sticanja dobiti.oblast I sadrzaj aktivnosti na ostvarivanju ciljeva. Udrzenje se osniva radi ostvarivanja intersa njegovih clanova.Ustanovi se zakonom moze povjeriti vrsenje javnih ovlascenja.Statutom se obavezno uredjuje:naziv I sjediste udruzenja.iz sredstava drzave odnosno jedinice lokalne samouprave.dividendi I na drugi zakonom dozvoljen nacin.moze biti vlasnik pokretnih I nepokretnih stvari.nacin izbora I opozuva.Prema vrsti svojinskog rezima na sredstvima organizacije razlikuju se jednosvojinska I visesvojinska pravna lica. Ustanova se osniva radi pruzanja usluga I stvaranja I promet materijalnih.

Upisom ustanove u sudski registar.ZADUZBINE I FONDACIJE Zaduzbina je dobrotvorna ustanova sa svojstvom pravnog lica koja nastaje na osnovu izjave osnivaca zaduzbine.Javnu ustanovu mogu osnivati:drzava.fondovi.formalna izjava volje 2.Od zaduzbine se razlikuju po tome sto je osnivaju pravna lica (opstim pravnim aktom).Javna ustanova se osniva radi pruzanja usluga koje su od javnog interesa u oblasti:predskolskog.mjesovitoj I privatnoj svojini.Znacaj razlikovanja ovih lica u tome je sto su neki statusni oblici predvidjeni za neke tipove jednosvojinskih pravnih lica.ove organizacije to cine samo od slucaja do slucaja.Ove posljednje se tradicionalno regulisu gradjansko pravnim normama.Osnivaju se radi ostvarenja dozvoljenih svrha.jedinica lokalne samouprave.Radi se o dobrovoljnoj ustanovi koja je slicna zaduzbini pa se zato pravila o zaduzbinama shodno primenjuju I na fondacije.ili je njima iskljucivo dopusteno obavljanje odredjenih vrsta djelatnosti.biblioteke. 53.osnovnog.Zaduzbina ima svoje organe upravljanja I distanetere koji koriste njenu imovinu. 54.Sjediste ustanove je mjesto u kome se obavlja djelatnost ustanove.ako ispunjavaju uslove propisane osnivackim aktom.Najnacajniji statusni oblik za komercijalana pravna lica jeste privredno drustvo.Da bi se zaduzbina osnovala potrebno je da se ispune sledeci uslovi: 1.ali to je moguce uciniti izjavom volje za zivota datoj u formi pisane izjave ovjerene u sudu. ustanova stice svojstvo pravnog lica.po pravilu sredstvima iz drzavne svojine I sto ima kolrgijalni organ upravljanja.Osnivackim aktom se prenosi dio sredstava ili cijela imovina na zaduzbinu radi postizanja jasno odredjenih korisnih ciljeva. Postoji mnogo vrsta ustanova.zaduzbine itd.pravna I fizicka lica.obaveze I odgovornosti odredjuju se ugovorom.zadruznoj. .u skladu sa zakonom I aktom o osnivanju.24 Ustanove se mogu osnivati u drzavnoj.JEDNOSVOJINSKA I VISESVOJINSKA PRAVNA LICA Jednosvojinska pravna lica su ona cija su sredstva u jednosvojinskim rezimu (privatnoj ili drzavnoj ili zadruznoj svojini).Ustanovu mogu osnivati domaca pravna I fuzicka lica I strana pravna I fizicka lica u svim svojinski rezimima.Ako ustanovu osniva vise osnivaca. Odnos izmedju osnivaca I ustanove uredjuju se ugovorom.a za nekomercijalna pravna lica jeste ustanova.KOMERCIJALNA I NEKOMERCIJALNA PRAVNA LICA Komercijalna pravna lica su organizacija sa svojstvom pravnog lica ciji je cilj ostvarivanje dobiti.njihova medjusobna prava. Ustanova je duzna da obavljanjem svoje djelatnosti ostvari ciljeve radi kojih je osnovana na nacin da se sto bolje I potpunije zadovoljavaju potrebe gradjana I drugih korisnika.Ustanova ima naziv koji odredjuje osnivac.zastite kulturnih dobara. Fondacija je vrsta pravnog lica koja nastaje na osnovu izjave volje nekog lica.Visesvojinska (mjesovita) pravna lica su pravna lica cija su sredstva u razlicitim svojinskim rezimima.srednjeg I visokog vaspitanja I obrazovanja.sjedistem ustanovee smatra se mjesto koje je utvrdjeno statutom.Cak kada ostvaruju dobit.svha zaduzbine 3.odobrenje nadleznog organa Testament je po pravilu akt kojim se zaduzbina osniva.Ako se ta djelatnost obavlja u vise ustanova.Nekomercijalna pravna lica su organizacije sa svojstvom pravnog lica ciji glavni cilj nije ostvarivanje dobiti.imovinska sredstva 4.od kojih su najznacajnije:javne bolnice. 55.po pravilu plemenitih I drustveno korisnih.

Predsjednik I clanovi upravnog odbora imanuju se osnivackim aktom.nacionalne I internacionalne nevladine organizacije.organizacije za prava hendikepiranih lica.Ona stice imovinu od clanarine.One pripadaju tzv.pa se shodno tom kriterijumu.dividendi.finansijskih subvenicija.dijele na lokalne.Svojstvo pravnog lica stice se danom upisa u registar.ili radi ostvarivanja ili afirmisanja javnog interesa.poklona.25 56.za edukaciju.organizacije za zastitu zivotinja.zakupnine I na drugi zakonom dozvoljen nacin.svi clanoci vrse funkciju skupstine.trecem sektoru drustava. Organi udruzenja su skupstina I upravni odbor. Nevladina organizacija ima statut. Dobit nevladine organizacije koja se ne upotrijebi na takav nacin ne moze se iznijeti iz republike.NEVLADINE ORGANIZACIJE Nevladine organizacije predstavljaju zakonom dozvoljene organizacije gradjana koje formulisu ciljeve zadatke I vrijednosti I u javnosti promovisu I zastupaju odredjene interese drustvenih grupa.dobrovoljnih priloga.Organi fondacije su upravni I nadzorni odbor.One djeluju u lokalnom.ciljevi I djelatnost organizacije.kamata na uloge.prestanak rada I raspolaganje imovinom.Upis u registar vrsi se na osnovu prijave za upis.organi upravljanja I kontrole.trajanje organizacije I licno ime I adrsu lica ovlascenog za zastupanje I predstavljanje organizacije.nacin finansiranja.Ukoliko udruzenje ima do 10 clanova.regionalnom.testament mora da zadrzi podatke potrebne za osivanje I upis fondacije u registar.ekoloske organizacije.adresu I sjediste organizacije.naziv organzacije. Nevladina organizacija ima svojstvo pravnog lica.studentske organizacije.ili podatke o licu koje se ovlascuje da preduzme sve radnje potrebne za osnivanje I upis fondacije.Pored tih podataka osnivacki akt fondacije sadrzi I podatke o predsjednikom I clanovima odbora kao I podatke o pocetnoj imovini fondacije.ostavine.u roku od 30 dana od dana izvrsene promjene. Udruzenje moze osnovati najmanje pet lica sa prebivalistem. Nevladina fondacija je neprofitna organizacija bez clanstva koju osnivaju domaca I strana fizicka I pravna lica radi udruzivanja sredstava I imovine u cilju ostvarivanja dobrotvorne I druge djelatnosti koja je od javnog interesa I znacaja. Formiraju se raznovrsne nevladine organizacije kao sto su:organizacije za zastitu ljudskih prava.radi ostvarivanja pojedinacnih ili zajednickih interesa.Fondaciju moze osnovati najmanje jedno lice nezavisno od prebivalista.boravistem ili sjedistem u Republici.Statutom udruzenja mogu se predvidjeti I drugi organi.ciljeve I djelatnost organizacije. Ako se fondacija osniva testamentom. Nevladina organizacija osniva se osnivackim aktom koji sadrzi:licno ime ili nacin osnivaca.na podrucju republike.nacionalnom I medjunarodnom okruzenju. .regionalne.boravista ili sjedista u Republici.Statutom nevladine organizacije uredjuje se:maziv I sjediste organizacije.unutrasnja organizacija.Nevladine organizacija moze obavljati djelatnost kojom se stice dobit pod uslovom da se cjelokupna ostvarena dobit upotrijebi za obavljanje osnovne djelatnosti.Nevladina organizacija duzna je da organ nadlezan za upis obavijesti o svakoj promjeni cinjenica koje se upisuju u registar. Nevladino udruzenje je neprofitna organizacija sa clanstvom koju osnivaju domaca I strana pravna I fizicka lica. Po zakonu o nevladinim organizacijama nevladine organizacije su nevladina udruzenja I nevladine fondacije.

preduzetnik 2.istekom poslednjeg dana tog perioda 2.registrovanim u crnoj gori.Ulozi komanditora mogu biti u novcu ili u stvarima I pravima koja se procenjuju. Ortakluk je odnos izmedju lica koje obavljaju djelatnost u cilju sticanja profita.Registraciona prijava sadrzi naziv ortakluka.PRIVREDNA DRUSTVA Privredno drustvo je pravno lice koje osnivaju osnivackim aktom pravna I-ili fizicka lica radi obavljanja djelatnosti u cilju sticanja dobiti. Imovina nevladine org. 57.Sva drustva ciji clanovi nemaju ogranicenu odgovornost su ortakluci.Privredno drustvo moze obavljati sve zakonom dozvoljene djelatnosti.dostavljanjem odluke organu nadleznom za upis u registar od strane ovlascenog lica za zastupanje I predstavljanje organizacije. Komanditno drustvo je drustvo jednog ili vise lica koja se zovu komplementari I jednog ili vise liva koja se zovu komanditori I kolektivno se nazivaju:firma.akcionarsko drustvo “AD” 5.a ciji je capital podijeljen na akcije. Poslovno ime je naziv pod kjim privredno drustvo posluje.Oblici obavljanja privredne djelatnosti su privredna drustva I drugi oblici odredjeni zkonom I to: 1.ukoliko je od strane ovlascenog organa donijeta odluka o prestanku rada. Sjediste privrednog drustva je mjesto iz koga se upravlja poslovima drustva.Ortak ima neogranicenu solidarnu neodgovornost.ukoliko je zabranjen rad.Djelatnosti za koje je zakonom propisano da se mogu obavljati samo na osnovu saglasnosti.komanditno drustvo “KD” 4.Brisanje iz registra vrsi se: 1.Ortak moze biti fizicko ili pravno lice.Akcionarsko drustvo odgovara za sve obaveze cjelokupnom svojom imovinom.Komplementari su neograniceno solidarno odgovorni za sve obaveze drustva.26 Nevladine organizacija prestaje da postoji brisanjem iz registra.drustvo sa ogranicenom odgovornoscu “DOO” 6.saglasnosti ili drugog akta drzavnog organa. .Akcionarsko drustvo je pravno lice koje je svojom imovinom I obavezama potpuno odvojeno od akcionara. Akcionarsko drustvo je drustvo fizickih ili pravnih lica koje se osniva u cilju obavljanja privredne djelatnosti. Preduzetnik je fizicko lice koje se bavi privrednom djelatnoscu radi sticanja profita. Po zakonu o privrednim drustvima privrednu djelatnost obavljaju privredna drustva I preduzetnici.koja se brise iz registra dodjeljuje se drugim nevladinim ili humanitarnim org. 3.dozvole ili drugog akta drzavnog organa mogu se obavljati pa dobijaju te dozvole.njihove adrese I maticne brojeve (JMBG).a tu djelatnost ne obavlja za racun drugoga.Komanditoru komanditori odgorvaraju za obaveze drustva do visine svojih uloga.Lica koja su stupila u ortacki odnos zovu se ortaci I kolektivno se nazivaju firma.danom zabrane rada nevladine organizacije.ortacko drustvo (ortakluk) “OD” 3.Sjediste privrednog drustva odredjuje se osnivackim aktom I registruje se u skladu sa zakonom kojim se uredjuje registracija privrednih subjekata.Akcionari nijesu svojom imovinom odgovorni za obaveze drustva.shodno odluci nadleznog organa nevladine organizacije.ukoliko je istekao period za koji je osnovana.imena ortaka.djelovi stranih drustava Akcionarsko drustvo I drustvo sa ogranicenom odgovornoscu sticu svojstvo pravnog lica danom ragistacije.

pravno lije organizacija koja ima svoje ime (firma ili naziv) 6.Drugi sudovi u Republici nemaju pravo da vrse registraciju.Odbor direktora je organ upravljanja I rukovodjenja drustva cije odluke izvrsavaju sekretar drustva I izvrsni director.odnosno kada se donese odluka o podjeli dividende.priijavi izmjenu CRPS-a.Ovlasceni sud ili ovlasceno lice za posredovanje u registraciji duzni su da dostave primljenu dokumentaciju CRPS u roku od 3 radna dana.ELEMENTI PRAVNOG LICA Kao sto smo vidjeli.pravno lice je organizacija koja ima svoje sjediste tj.prioritetno pravo isticanja nove emisije akcija I zamjenjivih obaveznica.duzan je da to ime ili naziv registruje u skladu sa odredbama zakonna. Drustvo sa ogranicenom odgovornoscu mogu osnovati fizicka ili pravna lica.Centralni registar je dio Privrednog suda u Podgorici.a njegovi osnivaci odgovaraju za obaveze drustva do iznosa svojih uloga.Odbor direktora je organ koji se obavezno bira u svkom akcionarskom drustvu.uz ogranicenja utvrdjena ovim zakonom 4.Ulozi osnovaca cine pocetni kapital drustva.pocetnu cijenu svih akcija koje su upisali.Ti elementi su sledeci: 1.pravno lice je organizacija koja ima svoje organe preko kojih stupa u ravne odnose 3.da dobije besplatno akcije za slucaj povecanja kapitala utvrdjen statutom iz sredstava drustva.mejsto gdje se nalazi srediste djelatnosti I upravljanja organizacijom 7. Akcionar je fizicko ili pravno lice cija je odgovornost ogranicena do visine uloga I koje je vlasnik najmanje jedne akcije u akcionarskom drustvu.osim obaveze da uplate.27 Preduzetnik je odgovoran za sve obaveze u vezi sa privrednom djelatnoscu koju obavlja cjelokupnom svojom imovinom.Akcionari nemaju druge obaveze prema drustvu.uz ogranicenje utvrdjeno ovim zakonom 5.Izvrsni direktor I sekretar drustva obavezno se biraju u svakom akcionarskom drustvu.U slucaju promjene imena.ulganjem novcanih ili ne novcanih sredstav u drustvu radi ostvarivanja profita.vec pod drugim imenom ili nazivom.vrsi druga imovinska prava u skladu sa statutom drustva Vlasnici drustva su nejgovi akcionari.da proda ili pokloni sve ili dio svojih akcija 6.Uplatom pocetnog uloga lice stice udio u drustvu. 2.da dobije dio preostale imovine drustva nakon likvidacije 3. 59.pravno lice je organizacija koja ima svoju imovinu kojom odgovara za obaveze 5.Ako preduzetnik ne obavlja djelatnost pod svojim.pravno lice je organizacija koja je osnovana radi ostvarenja dopustenog cilja 4.da ucestvuje u profitu drustva u obliku dividende kada se objavi da se dividende dijele.Iz svega sto se dosada reklo mogu se definisati zajednicki elementi pravnog lica.pravno lice je organizacija koja ima drzavljanstvo .Registrator moze ovlastit drugi sud odnosno ovlascena lica za posredovanje u registraciji da primaju registracione prijave I druge dokumente.Skupstina akcionara je najvisi organ drustva koji se obavezno osniva.preduzntnik je duzan da u roku od 30 dana od dana nastanka promjene.na utvrdjeni nacin. Akcionar ima sledeca imovinska prava: 1. 58.pravnlo lice je pravom uredjena organizacije 2.Sticanjem udjela lice postaje clan drustva.pravno lice je pravno uredjena organizacija koja ima svoje organe I imovinu I koja je osnovana radi ostvarivanja zakona dozvoljenog cilja.srazmjerno vrijednosti svog uloga.CENTRALNI REGISTAR PRIVREDNOG SUDA-CRPS Centralni registar privrednog suda nalazi se u Podgorici I jedino on vrsi registraciju utvrdjenu zakonom.

Pravno lice ima ime.odredbu da je drustvo akcionarsko drustvo 5.28 8.postupak izdavanja I prijema isprava .STATUT PRAVNOG LICA Statut pravnog lica je pravni akt kojim se uredjuju pitanja od znacaja za obrazovanje.onda se kao sjediste uzima mjesto u kome se nalazi rukovodstvo organizacije. 60.pravno lice je organizacija koja ima delikatnu sposobnost tj.pravila o upotrebi pecata drustva 13.postupak zamjene jedne klase hartija od vrijednosti dugom 7.preduzimaju pravne poslove pravnog lica.U slucaju da se privredna djelatnost obavlja u vise mjesta.Kada postoji sumnja o tome.ogranicenja prava drustva da emituje obaveznice ili da se zaduzuje po dugom osnovu 8. Sjediste akcionarskog drustva je mjesto u kome drustvo obavlja privrednu djelatnost. 61.sjediste I drzavljanstvo su elementi identiteta.sposobnost da izjavama volje stice.poslovna I deliktna sposobnost su elementi priznatog pravnog subjektiviteta. Prva 4 elementa predstavljaju elemente organizacionog jedinstva.prenosi.sjedistem se smatra sjediste uprave.ORGAN PRAVNOG LICA Organ pravnog lica je jedno ili vise fizickih lica ovlascenih da izjavljuju volju.Zastupnik je samostalni pravni subjekt u u odnosu na zastupanoga.Ime.a organ kao stranka.Ime komercijalnog pravnog lica (privrednog drustv)naziva se firma.ovlascenje I postupak sazivanja I vodjenja skupstine akcionara I odredbe o nacinu glasanja 10.razlikuju se svojstvo organa I zastupnika.odredbe o promjeni osnovnog kapitala 6.IDENTITET PRAVNOG LICA Identitet pravnog lica odredjen je imenom u firmom ili nazivom.a pravna.pravila za rad clanova odbora direktora 11. Cesto se organ pravnog lica naziva zastupnikom pravnog lica.Medjutim.postupak rotiranja direktora 12.pravno lice je organizacija kojai ma pravnu sposobnost tj.U sudskom postupku zastupnik se saslusava kao svjedok.posebne privilegije osnivaca 9.sjedistem I drzavljanstvom pravnog lica.rad I poslovanje pravnog lica po zakonu o privrednim drustvima statutom akcionarskog drustva uredjuje se upravljanje drustva.pravno lice je organizcija koja ima poslovnu sposobnost tj.Ovaj odnos podrazumijeva pravnu vezu pravnog lica sa odredjenom drzavom.sposobnost da bude imalac subjektivnih prava I obaveza 9.Statut drustva sadrzi: 1.po pravilu sam izjavljuje volju dok u ime pravnog lica to cini njegov organ. 62.naziv drustva 2.sjediste uprave drustva 3. Sjediste pravnog lica je mjesto u kome se odvija sredisna djelatnost I upravljanje njime.sposobnost da ima pravo ili obavezu da stetu nadoknadi.Zastupani. Drzavljanstvo je odnos koji postoji kod pravnih lica.a nekomercijalnog (ustanove)zove se naziv.djelatnost drustva 4.mijenja I gasi prava I obaveze 10.

podatak da je drustvo osnovano kao drustvo sa ogranicenom odgovornoscu I iznos kapitala 5.od kojih su neka imovinska a neka neimovinska. Sustina sistema opste pravne sposobnosti je u tome sto se svakom pravnom licu omogucuje da stice sva prava I obaveze osim nekih.To se odnosi na ona prava I obaveze vezane za licnost covjeka.Po prvom uzem od opste sposobnosti fizickih lica.lica ovlascena za zastupenje drustva.PRAVNA SPOSOBNOST Pravna sposobnost pravnog lica je sposobnost pravnog lica da stice prava I obaveze.druge odredbe u skladu sa ovim zakonom Sledeci podatci moraju biti sadrzani u statutu ili u posebnom aktu koji se dostavlja CRPS-a: 1. Pravna sposobnost pravnih lica stice se na osnovu posebnih propisa:podnosenjem prijave ili upisom u odgovarajuci registar.zavisno od vrste pravnih lica.pravila postupanja I postupak imenovanja clanova odbora direktora 6.broj akcija koji je emitovan za nenovcane uloge.dok nekomrecijalna imaju pravnu sposobnost. Pravno lice istupa u pravnom prometu preko svojih zastupnika. Pravna lica gube pravnu sposobnost prestankom pravnog subjektiviteta pravnog lica.Po drugom sitemu pravno lice moze imati samo ona prava koja su u funkciji ostvarenja cilja pravnog lica.Rezim ove sposobnosti prati rezim pravne sposobnosti.u slucaju postojanja nekoliko klasa broj akcija prema pojedinoj klasi.dok su takvi pravni poslovi nekomercijalnih pravnih lica nistavi.U nasem pravu preovladava kombinovani sistem po kome komercijalna pravna lica imaju opstu pravnu sposobnost. Po zakonu o obligacionim odnosima prana lica u zasnivanju obligacionog odnosa postupaju u skladu sa svojim opstim aktima. Statut drustva sa ogranicenom odgovornoscu sadrzi: 1.zajedno sa vrstom imovine koja sacinjava ulog I imenom lica koje takav ulog daje.S pravne tacke gledista pravna lica su inpersonalna I transpersonalna.To moze biti u slucaju likvidacije ili drugog razloga.osnovnu djelatnost drustva 4. Poznata su dva sistema sposobnosti pravnih lica I to:sistem opste imovinske pravne sposobnosti I sistem specijalne pravne sposobnosti.sastav akcionarskog kapitala prema klasama akcija 3. .ono je I istovremeno I opste poslovno sposobno.Tako npr.Izjavama volje zastupnika pravnog lica nastaje prava I obaveze za pravno lice.Pravni poslovi koje preduzmu komercijalna pravna lica van njihove djelatnosti su punovazna.rok na koji se drustvo osniva 15.pravno lice moze biti imalac svih prava I obaveza dostupnih pravnim licima uopste.a nekomercijalna imaju specijalnu pravnu I poslovnu sposobnost. 64.kolektivno ili pojedinacno 63.broj akcija 2.ako je pravno lice opste pravo sposobno.postupak izmjena I dopuna stauta 16.29 14.njihova pocetna cijena I prava koja daju vlasnicima 4.Komercijalna pravna lica imaju opstu pravnu I polovnu sposobnost.naziv drustva 2.sjediste drustva I adresu 3.odredbe o nacinu promjene iznosa kapitala 7.POSLOVNA SPOSOBNOST Poslovna sposobnost pravnog lica je sposobnost preuzimanja pravnih poslova.

sloboda itd) Nas poznati civilista prof.koja za objekt imaju proizvode ljudskog duha 3.Povrede casti I ugleda pravnih lica ne moze biti popravljeno da sudjenjem novcane naknade neimovinske stete.koje predstavljaju objekte obligacionih prava. 65. Radnjom nekog lica moze biti umanjen drustveni ugled pravnog lica onako kao sto moze biti umanjen I ugled fizickih lica.Tako npr.Pravo lice moze postaviti tzv. U zavisnosti od vrste pravnog dobra pravna teorija je izvrsila podjelu apsolutnih prava na: 1.ako to ovaj ne ucini smatrace se das glasnost nije data.Ako saglasnost nije data smatra se da ugovor nije ni zakljucen.dok je u prodavacevoj imovini.Da bi ostvario neposredno uzivanje prodate stvari kupac mora sacekati dobrovoljnu predaju stvari.Do momenta predaje nije dozvoljeno da do stvari dodje nasilnim I prevarnim radnjama.pri cemu se trecim licima.Obren Stankovic smatra da relativna prava nemaju objekt shvacen kao pravno dobro koje se neposredno uziva.niti da na njoj.cast.koja za objekt imaju pokretne I nepokretne stvari 2.stvarna prava.Druga strana ima pravo da pozove pravno lice da se njgov ovalsteni organ u primjerenom roku izjasni dali daje sglasnost.Treca lica ne smiju uzivati niti omogucivati ni ometati imaoca apsolutnog prava u uzivanju pravnog dobra.To pravo zastarijeva u roku od 6 mjeseci od dana isplacene naknadne stete.saglasnost se moze dati prethodno. POJAM Objekti prava su pravna dobra na kojima imaoci apsolutnog prava vrse neposrednu vlast.prava licnosti koja za objekt imaju licna dobra (tjelesni integritet.kvazigeneratorni zahtjev.ako sta drugo nije upisano u registar.namece pasivno ponasanje. .Prema sirem stanovistu u objekte treba ubrojiti I ljudske radnje. Po zakonu o obilgacionim odnosima za stetu koju zaposleni u radu prouzrokuje trecem licu odgovara preduzece u kome je zaposleni radio u trenutku prouzrkovanja stete.30 Po zakonu o obligacionim odnosima kad je opstim aktom pravnog lica odredjeno I u ragistar upisano da njegov zastupnik moze zakljuciti odredjeni ugovor samo uz saglasnost nekog organa.prava intelektualne svojine.Pri tom trazi se da je ucesnik stetu prouzrokovao obavljajuci djelatnost.DELIKTNA SPOSOBNOST Deliktna sposobnost pravnog lica je sposobnost pravnog lica da odgovara za stetu koju ucesnici pravnog lica prouzrokuju svojim radnjama.Osteceni ima pravo zahtijevati naknadu stete I neposredno od radnika ako je stetu prouzrokovao namjerno. IV-Glava Objekti Prava 66.osim ako se dokaze das u u konkretnom slucaju postupali onako kako je trebalo a to znaci sa konkretnom paznjom I pravilima struke.Jedino je ovlascen da zatrazi da prodavac u ugovoreno vrijeme izvrsi svoju obavezu predaje stvari.preduzme bilo kakve radnje.zahtjev za naknadu neimovinske stete.radi vrsenja tih prava.Lice koje je osteceniku naknadilo stetu koju je zaposleni prouzrokovao namjerno ili krajnjom nepaznjom ima parvo da od tog zaposlenog zahijevati naknadu placenog iznosa.zahtjev radi naknade imovinske stete I zahtjev zbog tudjeg sticanja bez osnova.istovreme ili naknadno.privredno drustvo odgovara za stetu koju njegovi zaposljeni prouzrokuju trecim licima na radu ili u vezi sa radom.

Cesto se ova dva termina poistovjecuju.NEKI PRIMJERI DOBARA U NASEM PRAVU A.Otuda objekat stvarnih prava moze biti samo aktuelna stvar.bilo materijalne ili nematerijalne prirode.podobni da konstruisu objekt prava.Tako se govori o stvarima.Dakle stvar mora biti pojedinacno odredjena I stvarno postojeca za razliku od obligacionih prava kod kojih predmet obaveze moze biti genericka I buduca stvar.upravo zbog res (stvari).Dobra od opsteg interesa Dobra od opsteg interesa su djelovi prirode zbog svog ekonomskog.fizicki ili idealni.poljoprivredno I gradjevinskog zemljiste.intelektualnim dobrima itd. U najsirem smislu dobra predstavljaju objekte subjektivnih gradjanskih prava.U tom smislu termin “stvar” je shvacen genericki I upotrebljava se kao verbalna sinteza za oznacavanje svega onoga sto. U sirem znacenju termin”dobro” odnosi se na “stvar” I prava”prava”.Dobra u opstoj upotrebi Dobra u opstoj upotrebi predstavljaju dobra koja po svojoj prirodi ili namjeni sluze opstoj upotrebi. 70.istorijskog.kulturna dobra.itd. Cesto u zakonodavstvima nailazimo na siroko znacenje pojma stvari kao materijalnog ili idealnog objekta razlicitog po svom sadrzaju.U teoriji preovladava stav da pojam dobra u pravnom smislu odrazava pojam dobra u ekonomskom smislu.Status dobara od opsteg interesa stice se zakonom ili odlukom organa ili ustanove pod uslovima propisanim zakonom.neko licno dobro ili neka intelektualna tvorevina. 71.luke I pristanista.Otuda potice I podjela stvari na tjelesne I bestjelesne.oni djelovi materijalne prirode koji se nalaze u ljudskoj vlasti I na kojima postoji pravo svojine ili neko drugo stvarno pravo.sume I sumsko zemljiste itd.S druge strane dobra cine svi entiteti.U ova dobra se ubrajaju:putevi.vode.moze predstavljati objekt prava. .vazduhoplovna pristanista.znacaja imaju poseban pravni rezim upotrebe raspolaganja I zastite.a to znaci da ako se fakticki I virtuelno nalazi u ljudskoj vlasti I ako se moze staviti u promet.Pravo svojine I ostala stvarna prava senazivaju I realna prava.ENERGIJA U GRADJANSKOM PRAVU Energija u gradjanskom pravu najcesce podrazumijeva materijalni cinilac covjekovog okruzenja za koji se po pravilu shodno primenjuju norme koje se odnose na materiju.Upotreba ovih dobara se vrsi bez posebnih dozvola ili odobrenja nadleznih organa.morske obale itd.dobra u opstoj upotrebi.U ova dobra obicno se ubrajaju:prirodna bogastva.ali dobra ne cine sve stvari nego samo one koje su podobne da budu objekt prava. Objekt stvarnih prava su materijalne stvari.STVARI Obicno se pod objektima stvarnih prava podrazumijevaju stvari tj.U gradjansko pravnoj nauci preovladava misljenje da energiju treba tretirati kao stvar ako ispunjava uslove koje vaze za materiju.strategijskog.U zakonodavstvu I teoriji pored termina “stvar” u upotrebi je I termin “dobro”.mada se u teoriji pravi jasna razlika medju njima.31 67.Objekti ostaloh prava nijesu stvar vec neka cinidba.Stvarna prava se ustanovljavaju samo na pojedinacno odredjenim stvarima.licnim dobrima.Ona se razlikuju od rugih subjektivnih gradjanskih prava upravo zbog toga sto podrazumijevaju prevni odnos izmedju aktivnih subjekata I pasivnih subjekata koji se ostvaruje neposredno povodom jedne odredjene stvari.U najuzem znacenju stvari predstavljaju tjelesna dobra. B. Kao sto su lica termini pravnog odnosa (aktivan I pasivan)tako su I stvari (objakti) termini otg istog odnosa.

U stvarnom rpavu poznat je I pojam nepokretnosti pa namjeni tj.U uzem smislu javna dobra cine stvari koje su u iskljucivom javnopravnom rezimu.Osnov za razlikovanje je materijalni kriterijum tj.I drugi ploveci objekti.brane.Dobra mrtve ruke Dobra mrtve ruke su dio imovinske mase koji se privremeno ili trajno izuzima iz pravnog prometa.Da bi se jedna pokrenuta stvar smatrala za nepokretnost po namjeni potrebo je da se ispune 3 uslova: .da su zidane kao trajni objekti. C.Izvori I vodeni rokovi su nepokretnosti zato sto pripadaju zemljistu.vazduhoplovi. U nasem pravu nije moguce pravnim poslovima inter vivos I mortis causa ustanoviti rezim dobara mrtve ruke.Pored zgrada u nepokretne stvari se ubrajaju I druge gradjevinske konstrukcije kao sto su:mostovi.divljac itd).trgovi itd).da su inkorporisane u zemlji I 2.kao I gornju povrsinu. 72.luke.hangari.one pokretne stvari koje su u funkciji pripatka nepokretnosti.Drvece koje uspijeva na nekom zemljistu je sastavni dio tog zemljista.Zemljiste je povrsina zemlje u njenoj prirodnoj konfiguraciji.To sun pr.drvece.U ove stvari ubrajaju se zemljista I stvari koje su u njemu inkorporisane.televizijski tornjevi itd.onaj o fiksiranosti ili pokretljivosti tjelesnih stvari. I prirodna bogastva (rude.automobile itd. kao I gradjanskopravnih ovlascenja drzavnih organa.Javna dobra Javna dobra se mogu posmatrati dvostruko-u uzem smislu I u sirem smislu.Termin “javno dobro” treba razlikovati od termina “objekt drzavne svojine”jer ovaj drugi je siri pojam jer pored javnih dobara obuhvata I stvari u gradjanskopravnom smislu. Inkorporacija je sjedinjenje pokretne stvari sa nepokretnom na nacin da dodje do fiksiranja pokretne stvari za tijelo nepokretne.U ovom smislu javna dobra predstavljaju objekte javnopravnih ovlascenja I obaveza drzavnih organa.Saglasno tome u nepokretne stvari se ne ubrajaju stvari koje su postavljene ili sakrivene u zemljistu.32 Fizicka I pravna lica imaju pravo opste upotrebe ovih dobara.kao I one stvari koje su povezane sa nepokretnoscu.vodeni tokovi.organizacija I sluzbi.Dakle sve sto je izgradjeno na povrsini zemlje iznad ili ispod nje a namijenjeno je da tamo trajno ostane ili je u nepokretnost ugradjeno ili dogradjeno ili nadogradjeno ili na neki drukciji nacin s njim trajno spojeno predstavlja dio te nepokretnosti sve dok se od nje ne odvoji.Nepokretne stvari se ne mogu premijestati s jednog mjesta na drugo bez ostecenja njihove sustine. Da bi se zgrade smatrale za nepokretnosti potrebno je da se ispune 2 uslova: 1.Cine ih dobra u opstoj upotrebi (putevi.Takav status ova dobra su dobijala putem fideikomisarne supstitucije I porodicnog fideikomisa.brodovi.U sirem smislu javna dobra cine dobra u uzem smislu I objekti javnopravnih ovlascenja I obaveza.zgrade I nepokretne vodene konstukcije.Vegetacija se takodje smatra stvarima inkorporisanim u zemljistu. D.ali je ograniceno pravima drugih. Ako zgrade leze na zemlji ili su zidane za privremenu upotrebu onda se smatraju za pokretne stvari.POKRETNE I NEPOKRETNE STVARI Osnovna podjela stvari je na pokretne I na nepokretne.izvori.Vrsenje ovog prava nije uslovljeno dobijanjem posebnih dozvola ili odobrenja.Za neke nepokretne stvari se vodi evidencija slicna onoj za nepokretne stvari:npr.vode.Ono obuhvata I podzemni sloj koji se moze koristiti.parkovi.

da je vlasnik nepokretnosti istovremeno I vlasnik pokretnosti kojoj je odredio ovakvu namjenu. Anticipirane pokretne stvari su djelovi nepokretnosti koji se jos u vrijeme zakljucenja ugovora smatraju za pokretne stvari. Pokretne stvari se one koje se mogu normalno premijestati sa jednog mjesta na drugo.Bitno je da se premjestanje moze izvrsiti bez ostecenja sustine stvari. By J.da joj je ovu namjenu odredio vlasnik nepokretnosti I 3.33 1.Redzepagic .da je ta pokrenuta stvar namijenjena da sluzi nepokretnosti I da je stvarno dovedena u takav fizicki odnos da joj sluzi 2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful