You are on page 1of 68

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

ASTRONOMIA JANUSZA WILANDA


Cz 2

INSTRUKCJA UYTKOWANIA PROGRAMU

AstroJaWil

Warszawa, Piotrkw Tryb. 2010 r. 1

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Spis treci :
1. Instalacja programu 2. Rejestracja 3. Pierwsze kroki po uruchomieniu 3.1 Rozdzielczo monitora 3.2 Przycisk Z i W 3.3 Kolory 3.4 Miejsce obserwacji 4. Strona gwna 5. Horyzont 6. Wydruki map : koowe i kwadratowe 7. Widnokrg 8. Zakrycia gwiazd przez Ksiyc 9. Zamienia tworzenie diagramw 10. Zakoczenie

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

1. INSTALACJA PROGRAMU Na stronie www.astrocd.pl w dziale Download w grupie Astronomia oglna jest zawsze dostpny plik ostatniej wersji AstroJaWila do przeprowadzenia jego penej instalacji. Tutaj jest link do tej wanie strony : http://www.astrocd.pl/index.php?id=12&id2=&kat=2

Po klikniciu w tekst opisu programu (te kko) wywietli nam si okienko, w ktrym wybieramy opcj (czerwone kko) zapisania penej wersji programu na dysk twardy, np. na pulpit. Po zgraniu penego instalatora (na pulpit) uruchamiamy go.

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------Po uruchomieniu instalatora pojawiaj si kolejno nastpujce okienka:

Okienka te naley dokadnie przeczyta.

Potwierdzamy przeczytanie i akceptujemy zapisane tam informacje.

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------Na czwartym z kolei oknie widzimy folder, do ktrego program waciwy ma by zainstalowany. Sugeruj, aby w miejsce tam widniejcej cieki (C:\Program Files\AstroJaWil) wstawi ciek D:\AstroJaWil Kiedy klikniemy w Dalej, to program rozpocznie wgrywanie plikw na dysk i zakoczy to po kilkudziesiciu sekundach.

Na zakoczenie pracy instalator utworzy na pulpicie granatow ikonk programu AstroJaWil.

Program AstroJaWil jest wanie zainstalowany. Instalator na pulpicie mona skasowa, bd przesa go do bliskiej Ci osobie, znajomego itp. 6

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

2. REJESTRACJA PROGRAMU Program jest darmowy, ale chciabym wiedzie, ile osb go uywa i dlatego w tym celu wymyliem rejestracj. Bez rejestracji take mona uywa AstroJaWila, ale licz, e bdzie Was denerwowao okienko domagajce si rejestracji przy starcie programu i w kocu zdobdziecie si na napisanie do mnie maila na adres jawil@astrojawil.pl. Mam take nadziej, e przy okazji napiszecie kilka miych sw o programie, a nie tylko samo imi i nazwisko jak to sugeruje instalator. Prosz w temacie napisa Rejestracja AstroJaWila, a w treci listu swoje imi i nazwisko i co tam jeszcze od siebie. Jak dostan taki list, to wyl zwrotnie na Wasz adres indywidualny kod rejestracyjny. Po uruchomieniu programu w oknie rejestracji w grne okienko wpisujemy wasne imi i nazwisko, a w dolne okienko wklejamy kod skopiowany z mojego listu.

Po klikniciu w przycisk [KODUJ] program sprawdzi, czy kod jest odpowiedni dla Was. Jeli wszystko bdzie OK, to po wciniciu [restart] lub ponownym uruchomieniu programu, w grnej belce programu bdzie widoczne Wasze imi i nazwisko i ju nigdy nie wczy si okienko rejestracyjne.

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Jeli podczas uytkowania programu dojdziecie do wniosku, e gupio Wam tak zwyczajnie za darmo korzysta z tysicy godzin mojej pracy woonej w program, to proponuj wysa do mnie widokwk z miejsca zamieszkania, tak zwyk papierow o formacie 15x10 cm (takie mam klasery) ze znaczkiem, wysan Poczt Polsk, z jakim miym tekstem w rodku. Widokwki takie bior udzia od czasu do czasu w konkursach, w ktrych losuj nagrody ksikowe i zdjciowe. Ale to wycznie dla tych uytkownikw, ktrzy nadesali mi widokwki. Wasze widokwki moecie zobaczy tutaj: http://www.astrojawil.pl/widokowki.htm

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------3. PIERWSZE KROKI PO URUCHOMIENIU Po uruchomieniu programu widzimy gwne okienko AstroJaWila, z ktrego mona wybra wiele rozmaitych funkcji. Na pocztku polecam jednak przystosowanie programu do wasnego komputera i miejsca zamieszkania.

3.1 ROZDZIELCZO MONITORA U gry w menu rozwijamy Ustawienia i tam wybieramy Rozdzielczo monitora.

Tutaj musimy wybra z lewej strony rozdzielczo monitora, jak aktualnie mamy. Poniewa spotykam si jeszcze nawet do czsto, e s tacy, ktrzy nie znaj rozdzielczoci ich monitorw, dlatego poniej opisaem, jak zdoby te 9

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------wiedz tajemn. Klikamy mysz, jej prawym przyciskiem na pulpicie i wtedy pojawi si okienko i na dole wybieramy Waciwoci.

Pojawia si okienko z waciwociami ekranu i tam wybieramy praw zakadk Ustawienia. Wwczas moemy ju z panelu Rozdzielczo ekranu spisa swoje cyferki np. 1024 na 768.

Takich dwch liczb szukamy z lewej strony w oknie "Rozdzielczo monitora" w AstroJaWilu. Klikamy w te liczby, po czym okienka edycyjne przyjm nieco inne wartoci. Dlaczego inne, to przeczytajcie tam w okienku informacyjnym. Jeli macie nietypowy pasek zada na dole monitora to warto poeksperymentowa nad pionow wartoci, aby program idealnie dopasowa si do widocznego obszaru nad paskiem zada. Po ostatecznej decyzji wyboru rozdzielczoci klikamy w przycisk [Z i W], ktry zapisze wybrane liczby na dysku i AstroJaWil zmieni swoj wielko okien.

10

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------3.2 PRZYCISK [Z i W]

Tutaj uwaga oglna. Z kadego okna programu AstroJaWil wychodzimy WYCZNIE przyciskami [Z i W], ktre zapewniaj zapis wprowadzonych zmian oraz wyczanie zbdnych timerw, ktre mog spowolni niepotrzebnie prac komputera. NIE UYWAMY SYSTEMOWYCH KRZYYKW NA CZERWONYM TLE (w prawym grnym rogu).

11

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------3.3 KOLORY Poniewa bardzo lubi kolor niebieski i jego odcienie, dlatego w takiej tonacji kolorystycznej program widzicie. Ale niedawno wprowadziem moliwo zmiany kolorw kadego z okienek AstroJaWila tak, aby Wam si program bardziej podoba. Po wejciu w menu Ustawienia i wybraniu Kolory mamy ca stron powicon tylko kolorom w AstroJaWilu.

Zaproponowaem Wam trzy zestawy kolorystyczne do szybkiej zmiany w caym programie, ale take mona zmieni kolor tylko jednego okna lub w caej grupie okien. W AstroJaWilu podzieliem kolory na okna co do wielkoci : due na cay ekran, mae tylko fragment ekranu oraz ta tekstowe. Po wprowadzonych wasnych zmianach, aby byy one widoczne, naley program restartowa, bd uruchomi ponownie. Jeli dojdziecie do wniosku, e wybrane kolory nie podobaj si Wam i lepsze s te moje bkity, to wystarczy w tym oknie Kolory na dole z prawej strony klikn w [Kolory autora programu], a po restarcie programu znowu widoczne bd moje bkity.

12

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------3.4 MIEJSCE OBSERWACJI W programie AstroJaWil za miejsce obserwacji mona sobie wybra dowolny punkt na kuli ziemskiej.

Aby tego dokona naley przej do okna MIEJSCE - (klikamy w przycisk [miejsce] na stronie gwnej, bd w menu Ustawienia -> Miejsce obserwacji). Tam z listy wybieramy nasze miejsce, gdzie mieszkamy. Na tej licie jest sporo wpisanych miast, ale moe tak si zdarzy, e nie bdzie tam Waszego. Jeli znacie swoje wsprzdne geograficzne, to wystarczy je wpisa w odpowiednie okienka i take wpisujemy nazw miejsca, oraz wpisujemy nazw 8-mio literow utworzon TYLKO z WIELKICH LITER, do kodowania obserwacji zakry gwiazd przez Ksiyc. Po zdjciu Blokady przyciskw klikamy w [Dodaj miejsce] i nasze miejsce pojawi si ju na licie. Jeli pod nazw miasta klikniemy w przycisk [Ustaw jako startowe], wwczas po wczeniu programu, to Wasze miasto, bdzie ju od razu ustawione. Majc w komputerze podczony Internet, to klikajc w [Wsprzdne z sieci] moemy znale nasze miejsce na mapie. Przy duym powikszeniu moemy nawet znale nasz dom. Jeli w niego klikniemy to pojawi si czerwony balonik wskazujcy wybrane miejsce, a pod mapk pojawi si wsprzdne geograficzne tego miejsca.

13

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Latitude to szeroko geograficzna, a Longitude to dugo geograficzna. Aby byo atwiej przepisa te wsprzdne w formacie AstroJaWila wystarczy skopiowa warto Latitude pod mapk i wklei j do okienka pod [Wsprzdne z sieci] i nastpnie klikn tam w [szeroko].

Wtedy w grne okienka waciwe wartoci same ju wskocz Analogicznie wklejamy warto Longitude i klikamy w [dugo] i po nadaniu obu nazw moemy doda nasz dom do list miejsc. Jeli Waszego miejsca nie byo w licie, to przelijcie do mnie mailem obie te nazwy i wsprzdne, a ja odel Wam policzone efemerydy zakry gwiazd przez Ksiyc na dany rok. I w ten oto sposb mamy zainstalowany i przygotowany program AstroJaWil do waciwego dziaania.

14

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------4. STRONA GOWNA Po rejestracji i ustawieniu programu na wasne miejsce obserwacji i dopasowaniu rozdzielczoci monitora, po wczeniu programu ukazuje si nam strona gwna. Jej wygld jest rny dla wybranych rnych rozdzielczoci monitora. Chciaem, aby na ta strona bya w miar wypeniona i aby dostp do wszystkich moliwoci tutaj by zachowany. Oczywicie duo wicej zmieci si na ekranie 1600x1050 ni na 1024x600, ale o dziwo, bez wzgldu na rozdzielczo wszystkie funkcje s dostpne. Strona gwna dla mniejszych rozdzielczoci zostaa podzielona na dwa obszary, ktre atwo wymieniamy ze sob klikajc w puste miejsca tej strony.

Strona gwna programu cz 1

15

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Strona gwna programu cz 2

Na stronie gwnej, jak i w pozostaych oknach funkcyjnych programu najechanie mysz na przycisk, czy tekst funkcyjny powoduje wywietlenie w tej chmurce informacji o jego dziaaniu. Kursor wtedy przybiera ksztat doni z wysunitym palcem. Omawianie moliwoci gwnej strony przeprowadzimy od gry, idc poziomami od lewej strony do prawej. Na samej grze gwnej strony programu docieramy do prawie wszystkich funkcji programu za porednictwem grnego, rozwijalnego MENU. Zegar cyfrowy wywietla aktualny czas z komputera. Jeli klikniemy na ten wywietlacz zobaczymy klasyczny zegar analogowy wypeniajcy cae okno.

16

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ------------------------------------------------------------------------------------------------------- Panel roboczy DATA i CZAS -------

Panel Data i czas

Panel ten umoliwia, jak atwo si domyli, zmian ustawionego w programie czasu, aby mona byo zobaczy widok nieba w przeszoci bd w przyszoci. Program AstroJaWil obejmuje swoim dziaaniem lata 1970-2048. Omwi dziaanie niektrych przyciskw : [teraz] - zawsze wracamy do aktualnego czasu ustawionego z komputera. [data] rczne, szybkie ustawienie wybranej daty i czasu [ustaw JD] jeli wprowadzimy do okienka edycyjnego wasny dzie juliaski, to klikajc w ten przycisk program ustawi dat i czas waciwy dla wprowadzonego dnia juliaskiego Teksty funkcyjne : {mies} ustawia stycze {dzie} ustawia pierwszy dzie miesica {jesie/zima/wiosna/lato} pokazuje pocztki pr roku w danym roku. {godz UT} ustawia godzin, minuty i ilo sekund na warto 0:00:00 {min} - ustawia minuty na warto 0 (zero) {sek} - ustawia sekundy na warto 0 (zero)

17

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ------------------------------------------------------------------------------------------------------- Panel roboczy ASTRONOMIA -------

Rysunek panel Astronomia Tutaj znajduje si kilka wanych funkcji astronomicznych. [Selenografia] suy do nauki nazw kraterw i mrz na Ksiycu, [Galileo] obrazuje ukad ksiycw Jowisza w danym momencie, [zam] przycisk aktywny tylko podczas ustawionej daty w pobliu nowiu lub peni. Jeli w tym czasie dojdzie do zamienia Soca lub Ksiyca, to przycisk ten uaktywni wizualizacj tego zamienia, [Zakrycia tej doby] oraz [Efemeryda zakry] te przyciski s aktywne wtedy, kiedy w folderze zakrycia znajduje si plik a aktualnymi zakryciami gwiazd przez Ksiyc policzonymi dla danego miejsca obserwacji. Plik taki ma nazw zoona z nazwy miejsca (8 wielkich liter -> zobacz wybr miasta) i rozszerzenia, ktre okrela rok policzonych zakry. Np. WARSZAWA.010 jest to plik z zakryciami dla Warszawy na 2010 rok. [Zakrycia tej doby] umoliwiaj zobaczenie w ktrym miejscu tarczy Ksiyca zajdzie wybrane zjawisko widoczne w danym dniu. O zakryciach szerzej opisane jest w osobnym rozdziale, [Tabele astronomiczne] moliwo uzyskania wybranych danych o wschodach i zachodach cia Ukadu Sonecznego w postaci tabelarycznej. [Askon] funkcja obliczania astronomicznych wybranego obiektu i planety przez Ksiyc. koniunkcji i zakry

[Wykres] bardzo poyteczna funkcja, okrelajca widoczno dobow Soca, Ksiyca, wybranego obiektu i planety w danym miejscu obserwacji. Kliknicie w znacznik czasu na linii horyzontu ustawia ten czas w programie. [Ukad Soneczny] rozbudowana funkcja ilustrujca wzajemne pooenie planet w odwzorowaniu heliocentrycznym i geocentrycznym z zachowaniem proporcji odlegoci i odlegoci ktowych. Dane liczbowe o kadej planecie i wiele innych informacji daj do peny obraz o naszym Ukadzie Sonecznym. [Okolice] jedna z funkcji mapowych, ktra umoliwia obejrzenie najbliszych okolic wybranej planety, Soca, Ksiyca czy wybranego obiektu przy rnych powikszeniach. Bliszy opis tej funkcji w osobnym rozdziale. [Extra] wykaz najciekawszych zjawisk astronomicznych. Po wybraniu zjawiska program ustawi t dat i czas. Umoliwia to szybkie obejrzenie zapisanego zdarzenia np. w Horyzoncie lub w przegldzie zamie. [Fazy Ksiyca] wykaz faz Ksiyca wystpujcych w danym miesicu. 18

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

----- Panel roboczy PRYWATNE -------

Panel Prywatne

W tej grupie przyciskw wywoujemy funkcje, ktre przydaj si w yciu codziennym. [memo] moliwo prowadzenia notatek, ktre bd zapisane pod dan dat. Jeli wiersz w [memo] rozpoczyna si od znaku # lub znaku &, to na stronie gwnej ten wiersz bdzie widoczny u gry po Sowie : Dzisiaj:. Prcz, tego, jeli w nastpnym dniu wiersz zaczyna si od znaku #, to danego dnia zobaczymy ten wpis na stronie gwnej po napisie Jutro : . [surf] bardzo praktyczna funkcja z moliwoci wprowadzenia 120 atwo edytowalnych linkw szybkiego przejcia z programu do wybranych miejsc w internecie, czy do wasnego twardego dysku. Wskazany plik zostaje uruchomiony aplikacj, ktra jest skojarzona z plikiem o odpowiednim rozszerzeniu, [kartoteka] osiem rnych baz danych z moliwoci dowolnego wybrania nazw rekordw, sortowania. Polecam bardzo t funkcj do utworzenia wasnej bazy adresowo- telefonicznej i innych zbiorw rnych danych, [alarmy] moemy ustawi 12 alarmw z ustawionym wyprzedzeniem. Program po wczeniu informuje o zajciu opisanego zjawiska na kilka dni naprzd. Jeli ktry z alarmw zosta ju przekroczony, to na stronie gwnej nad przyciskiem [alarmy] pojawia si czerwony pasek. Aby go usun naley w alarmach przestawi dat w tym alarmie, ktry ma ujemn liczb dni do alarmowania. [notes] 20 zeszytw do magazynowania dowolnych informacji tekstowych [wysz] wbudowana wyszukiwarka, ktra odnajduje dowolny tekst wprowadzony w programie AstroJaWil. Przy duej iloci wprowadzonych tekstw, pomoc tej funkcji jest nieoceniona. Od numeru telefonu, po tekst w opisie ktrego gwiazdozbioru, szybko odnajdujemy zapisan informacj podajc kilka liter/cyfr, ktre program odnajdzie we wszystkich tekstach. POLECAM !!! [wzeek] zbir imienin, urodzin, rocznic, ktrych nie przegapimy. Wystarczy raz na tydzie wczy wzeek i sprawdzi, co nas czeka w tygodniu. [budzik] mona ustawi dat i czas, a program zaalarmuje nas, kiedy nastanie ustawiona data i godzina.

19

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

----- Panel roboczy AKTUALIZACJA -------

Panel Aktualizacja

W tej grupie moemy przeprowadzi aktualizacj samego programu lub tzw. dodatkw, ktre stanowi aktualne uzupenienie programu. [sprawd w sieci] tym przyciskiem sprawdzamy w sieci plik konfiguracyjny aktualizacji. W tytule panelu pojawi si data aktualnego pliku konfiguracyjnego, a u gry po prawej stronie nad panelem prywatne pojawi si napis hasowo okrelajcy, jakie s nowe aktualizacje. Jeli data tego pliku zmienia si, warto klikn przycisk [aktualizuj], [aktualizuj] tu naley przeczyta w prawym okienku opis, co nowego jest w aktualizacji. Dodatki aktualizujemy zaznaczajc odpowiednie kwadraciki z lewej strony i wciskamy duy przycisk pod dodatkami, natomiast, aby przeprowadzi aktualizacj nowej wersji programu, naley najpierw wyczy AstroJaWila (nie mona nadpisa programu, ktry jest uruchomiony) i potem klikamy w duy przycisk po prawej stronie u dou. Proces kopiowania i wklejania gwnego pliku (ok. 6 MB) troch trwa, wic prosz cierpliwie poczeka, nawet minut. Po aktualizacji programu wszystko ganie i AstroJaWila uruchamiamy ponownie. [info] pod tym przyciskiem znajdziesz informacje jak przeprowadza aktualizacj. [restart] po aktualizacji dodatkw, aby byy one widoczne prawidowo w programie, naley dokona restartu programu klikajc w ten przycisk.

20

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

----- Przyciski i napisy luzem -------

Przyciski bez panela.

[Obiekt] pod tym przyciskiem przejdziesz do okna, w ktrym mona wybra obiekt. Wskazany obiekt jest brany do oblicze koniunkcji i zakry przez Ksiyc [Askon], widoczno dobowa [wykres], obliczenie NWO, czyli nocnej widocznoci obiektu [Horyzont], mapka okolic obiektu [Okolice]. Jak obiekt mona wybra dowoln gwiazd w programie, mgawic Messnera, NGC, czy IC, radiant roju meteorw, komet czy asteroid. {nazwa obiektu} po klikniciu w nazw obiektu zobaczymy jego czas wschodu, growania i zachodu danego dnia. [planeta] moliwo wyboru planety do oblicze w funkcji [Askon], [Wykres]. {nazwa planety} - po klikniciu w nazw planety zobaczymy jej czas wschodu, growania i zachodu danego dnia. [Miejsce] wybr miejsca obserwacji (opis w rozdz. 1). [Mapa] pierwsza, zrealizowana funkcja mapy w programie. Generalny przegld mapy nieba we wsprzdnych w odwzorowaniu walcowym. Im dalej od rwnika, tym wiksze znieksztacenie pola. [Wydruki map] bardzo wana funkcja, przygotowujca mapki nieba do wydruku na papierze, dokadnie opisana w osobnym rozdziale. [Widnokrg] odpowiednik papierowej obrotowej mapki nieba widok koowy caego nieba widocznego nad wybranym miejscem obserwacji dla wybranej daty i czasu, dokadniejszy opis tej funkcji w osobnym rozdziale. [Horyzont] funkcja odwzorowujca niebo widoczne z danego miejsca obserwacji we wsprzdnych horyzontalnych z moliwoci ustawienia widocznych domw, drzew, gr i innych elementw krajobrazu, ktre przesaniaj widok nieba. Jedna z czoowych funkcji programu majca wbudowanych wiele dodatkowych funkcji. Dokadny opis w osobnym rozdziale. {Dzie trwa 12:00 - Noc trwa 12:00} kliknicie na ten napis przeniesie nas do strony Dane o dniu dzisiejszym i tam zobaczymy rne informacje charakterystyczne dla danego dnia.

21

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

----- Panel roboczy POOENIE: miejsce obserwacji -------

Rysunek panel Pooenie i miejsce obserwacji

W panelu tym mamy wywietlone wsprzdne geocentryczne Soca, planet, wsprzdne topocentryczne Ksiyca i wsprzdne na aktualn epok dla obiektu. Wsprzdne geocentryczne to takie, gdyby obserwator przebywa w rodku Ziemi, a wsprzdne topocentryczne, to s widome na niebie wsprzdne z danego miejsca obserwacji na powierzchni Ziemi. Poniewa Ksiyc znajduje si bardzo blisko Ziemi rnica pomidzy wsprzdnymi geocentrycznymi i topocentrycznymi jest ju znaczca wynosi czasem do 0,5 stopnia. Std podaj dla Ksiyca te wsprzdne.

----- Panel roboczy SOCE: miejsce obserwacji -------

Panel Soce :

22

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------Dla wybranego dnia i ustawionego miejsca obserwacji policzone zostay wity i zmierzchy, wschd, growanie i zachd Soca. wit i zmierzch astronomiczny zachodzi wtedy, kiedy Soce jest 18 stopni pod horyzontem. wit i zmierzch nawigacyjny jest wtedy, kiedy Soce jest 12 stopni pod horyzontem, a cywilny wtedy, kiedy Soce jest 6 stopni pod horyzontem. Kliknicie myszk w ktre z tych zjawisk ustawi ten czas w programie. Do obliczania wschodw i zachodw Soca mona wybra, co uwaamy za to zjawisko, czy moment dla rodka tarczy na horyzoncie, czy kiedy grny skraj tarczy Soca pokrywa si z horyzontem. Jeli zamiast czasu zjawiska s kreseczki, to oznacza, i w tym dniu nie ma takiego zjawiska. Na przykad na przeomie czerwca i lipca w Polsce nie ma nocy astronomicznych, wic nie ma take witw i zmierzchw astronomicznych.

----- Panel roboczy KSIYC: miejsce obserwacji -------

Rysunek panel Ksiyc i miejsce obserwacji

Dla wybranego dnia i ustawionego miejsca obserwacji policzone zostay wschd, growanie i zachd Soca. Grny skraj/rodek tarczy analogicznie jak dla pooenia Soca. Kliknicie myszk, w ktre z tych zjawisk, ustawi ten czas w programie. Jeli zamiast czasu widoczne s kreseczki, to oznacza, i danego zjawiska w tym dniu nie ma. Dla przykadu wschd Ksiyca moe by o godz. 23:45 poprzedniego dnia, a nastpny wschd jest o godz. 0:33 nastpnego dnia.

23

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

----- D strony gwnej programu ------D strony gwnej programu jest wymienny. Mona ustawi sobie jedn z kilku opcji jako widoczn. Omwi teraz te poszczeglne opcje.

Rysunek panel Gwiazdozbiory i okolice

GWIAZDOZBIORY OKOLICE tutaj mamy wywietlone skrty nazw wszystkich 88-ciu gwiazdozbiorw. Kliknicie na skrt powoduje wywietlenie nowego okna z mapk danej konstelacji, moliwoci przeczytania opisu tekstowego informacji o widocznoci, legendzie mitologicznej, wykaz ciekawych obiektw. Plik ten jest zwyky tekstowy i mona go bezporednio z programu edytowa wprowadzajc swoje notatki, ktre po klikniciu w przycisk [ZiW] zostan zapisane na dysku. Z prawej strony listy gwiazdozbiorw mamy nazwy planet, Soca, Ksiyca i charakterystycznych punktw ekliptyki jeli klikniemy na te napisy, to program ustawi ten punkt na rodku w funkcji [Okolice].

Panel Aktualnoci AKTUALNOCI w panelu tym mamy i jutro majcych zaj zjawiskach na niebie. aktu.txt. Plik ten, co miesic przygotowuje samemu aktualizowa z programu. (Jak w panelu roboczym Aktualizacja). informacje o aktualnych na dzi Informacje te s zawarte w pliku Krzysztof Mrz i naley go sobie aktualizowa opisaem powyej

Panel Mini mapka

24

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------MINI MAPKA przedstawia rozwinicie rodkowej czci mapy nieba, gdzie mieci si caa ekliptyka. Po klikniciu w wybrany fragment mapki zostanie wywoana funkcja [Okolice] z ustawionym tym fragmentem mapy na rodku. Jeli klikniemy w planet, w zalenoci od wybranej opcji [wsch-zach/Okolice] (na dole ekranu) program przejdzie do wywietlenia wschodu, growania i zachodu danej planety, bd ustawi j na rodku mapy w funkcji [Okolice]. ------ PIERWSZE KROKI -----Jeli ta opcja jest zaznaczona, to przed uruchomieniem niektrych funkcji, wywietlone zostanie okienko z niezbdnymi informacjami o poruszaniu si po wybranej funkcji. ------ 16 LINKW -----Jeli ustawion macie rozdzielczo poziom 1024, to po klikniciu w puste miejsce strony gwnej zobaczycie drug cz tej strony gwnej. Na niej mamy usytuowanych od gry 16 linkw do najczciej uywanych miejsc w internecie. Kady moe sobie samemu ustawi wasne linki wystarczy w tym celu klikn w [Edytuj linki] i tam dokona wasnych zmian, zapisujc ten plik po zmianach na dysku. Aby zmiany byy widoczne kliknij w [restart] w panelu Aktualnoci. ------ KALENDARZ -----Pod linkami znajduje si skrcony kalendarz z moliwoci szybkiego ustawienia daty w programie. Po wybraniu daty w kalendarzu kliknij w [Ustaw dat]. ------ GRAFICZNY UKAD SONECZNY -----Graficzne odwzorowanie aktualnej widocznoci cia Ukadu Sonecznego. Zachowane s tylko kty widocznoci cia. Kliknicie w wybran planet otwiera funkcj [Okolice] z ustawion t planet. Jest te moliwo szybkiego ustawienia wybranej fazy Ksiyca w danym miesicu, wybranie maksymalnej elongacji i zczenia grnego lub dolnego dla planety wewntrznej oraz policzenie opozycji i zczenia ze Socem wybranej planety zewntrznej. Powtrzone zostay przyciski ustawiania innej daty to specjalnie dla tych, ktrzy maj mae monitory, a chc zobaczy ukad planet w inne dni.. Kliknicie wybranego kierunku geograficznego N, S, W i E przenosi nas od razu w odpowiedni ustawiony fragment widnokrgu w Horyzoncie. Tutaj, na tej drugim fragmencie gwnej strony sprawdzajcie czy kursor zmienia si w rczk. Jest to znak, e zadziaa jaka funkcja po klikniciu w tym miejscu. Czytajcie opis w tej chmurce.

25

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

26

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Po klikniciu w przycisk z nazw planety pokazuj si charakterystyczne momenty dla wybranej planety w danym roku. Aby zobaczy jakie s daty w nastpnym roku, wystarczy klikn [+1R] i ponownie w przycisk z wybran nazw planety.

27

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------5. HORYZONT

Horyzont w rozdzielczoci 1280x800

Horyzont w rozdzielczoci 1024x768

28

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------Kady, kto zainstalowa sobie AstroJaWila, ma szans powicajc troszk czasu, tak ustawi program, aby czu si w nim jak u siebie w domu. I to prawie dosownie. T niespotykan moliwo w innych programach tego typu, posiada funkcja HORYZONT. Ta funkcja przedstawia niebo widoczne z wybranego miejsca obserwacji, tak jak wida, czyli widnokrg jest lini poziom. Gdziekolwiek stoimy na ldzie, tam prawie zawsze jest co, co przesania nam widok nieba. Jedynie na morzu mamy dostp do caego widnokrgu. Jednak na ldzie niebo przesaniaj nam domy, gry, drzewa i inne przeszkody terenowe. Kiedy staniemy na pustkowiu i spojrzymy przed siebie, to pole naszego widzenia obejmuje prawie 180 stopni i wanie w Horyzoncie zakres widocznego nieba obejmuje te 180 stopni. Tak jak w rzeczywistoci, take w programie moemy si obraca, aby zobaczy, co si dzieje za nami. Do obracania su m.in. przyciski [>] i [<], ra wiatrw: N S W E i poziome przewlekanie mysz. W Horyzoncie moemy powiksza niebo widoczne przy samym widnokrgu, ale nie mamy moliwoci podnoszenia gowy. Powikszamy krcc kkiem myszy W Horyzoncie mamy zdefiniowanych 20 krajobrazw. Jeli obserwujemy niebo z konkretnego miejsca, np. z okna budynku, to wszystkie elementy krajobrazu, czyli domy, gry i drzewa s nieruchome wzgldem nas. T waciwo wykorzystuje program. Te przeszkody dla obserwatora posiadaj zawsze te same wsprzdne horyzontalne: azymut i wysoko. Gwiazdy poruszaj si po nieboskonie, a przeszkoda stoi i zasania nam widok cay czas bdc w tym samym miejscu. Jeli w programie zdefiniujemy nasze przeszkody, to stwierdzimy jak atwo wtedy rozpozna na niebie, co gdzie wieci. Co zrobi, aby mie swj krajobraz w AstroJaWilu. Wbrew pozorom, nie jest to wcale takie trudne. Mona do tego zaprzc sam program, ale na pocztku trzeba wykona robot obserwacyjn. Powinno to sprawi kademu satysfakcj wykonujc t obserwacj. Zabieramy si do roboty. Opisaem ten proces minimalnie fabularyzujc temat ------ Historyjka Jak wybudowa dom w AstroJaWilu 1. Wykonujemy szkic wszystkich przeszkd terenowych w miar moliwoci w skali, ale nie jest to konieczne. Mona zamiast szkicu wykona seri zdj obejmujc obszar widocznoci z danego miejsca. Na przykadzie widoku z mojego okna, poka jak to wykona. Poniej szkic budynku, ktry mi zasania widok. Moje okno domowe w Warszawie.

29

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

2. Po narysowaniu oznaczamy charakterystyczne punkty widoczne na tym szkicu s to krawdzie pionowe i poziome budynkw, krawd pionowa pnia drzewa, latarni itp. oznaczamy azymuty domw np. A1, A2, A3 , a azymuty drzew AD1, AD2, itd. Analogicznie zaznaczamy wysokoci domw i drzew W1, W2, WD1, WD2 . 3. Nastpnie czekamy na pogodny dzie lub noc. Na kartce w zeszycie, (najlepiej w dzienniku obserwacyjnym) zapisujemy, kiedy Soce, Ksiyc, planeta, czy znana gwiazda znajdzie si dokadnie, nad ktr pionow krawdzi, czy drzewem, bd znajdzie si dokadnie na wysokoci drzewa czy budynku. Zapisujemy dokadnie czas i dat. Co do czasu podajemy, czy by to czas letni, czy zimowy, aby po wielu latach mie frajd i zobaczy jak to kiedy by widoczny Ksiyc czy Soce. Ok. 30 lat temu prowadziem swj dziennik obserwacyjny bardzo starannie przez kilkanacie lat i nie przypuszczaem, e tamte moje pierwsze obserwacje bd mi suyy do testowania programu. W 1979 roku jeszcze nie miaem pojcia, co to jest komputer . Poniej kilka cytatw z mojej Ksigi Gwiazd Janusza i odtworzone SCREENy z programu AstroJaWil. 2 IX 1979 roku obserwowaem jak Soce wychodzi zza krawdzi poziomej budynku na vis a vis. Zanotowaem godzin. Po wyliczeniach na kalkulatorze wyszo mi, e wysoko budynku ma 17 stopni. Teraz w programie nie trzeba ju kalkulatora na ekranie od razu wida wysoko 17 stopni.

30

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

31

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------Tydzie po tamtej obserwacji widziaem, jak Ksiyc by blisko Aldebarana.

Zapisaem to w Kronice i teraz mogem sobie to odtworzy.

32

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Do okrelenia azymutu krawdzi pionowej trzeba poczeka, a jakie ciao niebieskie znajdzie si dokadnie nad t krawdzi. Koniecznie trzeba zapisa dat i czas. Wwczas po ustawieniu tej sytuacji w komputerze, jak klikniemy myszk w to ciao (tutaj Procjon), to program wyliczy jego wysoko i azymut. Nas interesuje tylko azymut, ktry tutaj wynosi -79 stopni.

Analogicznie postpujemy z azymutami i wysokociami drzew, latar, itp. Teraz powtrzenie omwienia azymutw w AstroJaWilu. Azymuty w programie liczymy od poudnia i tak kierunek poudniowy S ma azymut = 0 (zero). Kierunek na wschd E ma azymut = -90 stopni, azymut zachodu W = +90 stopni no i pnoc N = 180 = -180 stopni. Na prob innych uytkownikw programu wprowadziem moliwo wywietlania azymutw

33

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------w geograficznej odmianie (azymut liczony od pnocy przez wschd poudnie i zachd od 0 do 360 stopni). Jednak do ustawiania pooenia przeszkd terenowych uywajcie wycznie azymutw liczonych od poudnia, czyli musi by odznaczony (pusty) kwadracik na dole ekranu:

4. Zabieramy si za wprowadzanie naszych przeszkd terenowych do programu. W Horyzoncie wybieramy dla siebie krajobraz nr 4. Akurat tylko ten jest pusty i wolny

34

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------5. Klikamy teraz na przycisk [Edycja krajobrazu nr 4].

W prawym grnym rogu zamiast okno w pracy wpisujemy wasn nazw krajobrazu. Wprowadzamy pierwszy dom. Z oblicze wyszo, e lewy azymut domu wynosi Azy = -105, a prawy Azy = -79. Wysoko domu wys. = +17. Po wyjciu z edycji, od razu zobaczymy nasz pierwszy dom, kiedy obrcimy si w kierunku wschodnim.

Wprowadzamy teraz drzewo, ktrego azymut wynosi -62. Pie ma wysoko 5, cakowita wysoko drzewa = 28, a szeroko korony drzewa 12. Jak to wszystko wyznaczy? Tak samo wedug gwiazd.

I ju wida nasze drzewo.

35

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Tak postpujemy ze wszystkimi elementami krajobrazu, a te nastpne moemy zobaczy zaznaczajc kwadracik [ ] Inne elem. krajobrazu umieszczony pod napisem INFO. Jeli kwadracik ten bdzie zaznaczony, to pojawi si wybr nowych przeszkd terenowych. Klikajc na INFO przeczytacie jak dobra kolory domw wiejskich, latar i okien.

Na tej drugiej stronie elementw krajobrazu mona zamontowa okna w naszym budynku. Oto jak naley je wstawi.

Wskazujemy mysz lewy grny naronik okna, gdzie chcemy je wstawi. Klikamy lewym przyciskiem myszy i w lewym dolnym rogu obrazka czytamy azymut i wysoko tego punktu. Azy = -103, a Wys = 14. Zapisujemy wynik. 36

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------Nastpnie ustawiamy mysz w prawym dolnym rogu okna, klikamy i odczytujemy nowy wynik. Azy = -98, a Wys = 10.

Przyjmujemy, ze nasze okno ma wielko 5 (103-98), zatem wpisujemy w edycji krajobrazu azymut i wysoko lewego-grnego wierzchoka okna, czyli Azy=-103 i Wys = +13. Rozmiar okna ustawiamy na 5. Kolor okna przyjmujemy zgodnie z wykazem kolorw w INFO na 1, czyli wiato arowe.

A teraz dodamy jeszcze t sam metod kolejne dwa okna na pitrze, oraz dwa na parterze.

Musiaem zwzi budynek o jeden stopie, aby adniej wyglda i teraz z oknami prezentuje si tak:

37

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Teraz dorabiamy gzyms na dachu. Czyli dodajemy na budynku prostokt o wysokoci 1 stopnia i wystajcy po dwa stopnie z obu stron. Tworzymy ten gzyms z Domu. Azymuty maj wielkoci rnice si o 2, a wysoko tego szarego prostokta zaczyna si na 17 od horyzontu do 18, czyli ma grubo 1 stopie. Tak to wida:

Na pierwszy rzut oka atwo zauway, e dom nie ma drzwi. Poniewa drzwi s drewniane, wiec do ich wykonania wykorzystujemy jedno drzewo liciaste.

Powyej zaznaczone jest drzewo przerobione na drzwi. Azymut oznacza rodek pnia (drzwi). Do tego szeroko drzwi robimy na 5 stopni i zaznaczamy

38

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------szeroko pnia na 5 stopni. Robimy je na wysoko 7 stopni. Zeszo nam si z tymi robotami i w midzyczasie spad nieg i tak to teraz wyglda:

Ssiad z gry zasadzi choink pod domem, aby mie yw, adn na wita Boego Narodzenia. Tylko powiesi si bombki i bd wita.

Po wstawieniu tej choinki przeszo takie ocieplenie, e znowu nieg znikn. Zapanowaa odwil w Horyzoncie. Kiedy ju mona byo si cieszy adnym domem i piknym niebem, to drogowcy postawili akurat w pobliu domu latarni, ktra zawietla niebo na wiele stopni. Rozmiar zawietlenia trzeba sobie samemu dobra. Kolor 2 to rtciwka, a azymut i wysoko to ju mam nadziej, e jest opanowane.

39

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Latarnia cigle wieci, wic ssiad chcc obserwowa niebo z domu, wybudowa sobie obok chaup z dachem dwuspadowym. Aby byo taniej zrobi j z drewna z dachem pokrytym strzech - kod 12 koloru. Podaje si azymut lewej krawdzi domu, szeroko domu i cakowit wysoko z dachem wcznie w stopniach. Kolor jest opisany w INFO.

Z drzwiami i oknem ssiad szybko si uwin. Ale po ssiedzku za domem waciciel kortw tenisowych przykry je na zim balonem. Wykorzystujemy do tego GR.

40

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

I tak to wyglda teraz :

Kiedy ssiad by ju tak zaamany, e coraz gorzej widzi niebo, to przechodzcy obok Stefan eromski pomyla chwilk i podrzuci mu pomys, aby zrobi zwarcie, aby wystpia awaria trafo.

41

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Od razu lepiej byo wida, bo zgasy wiata w oknach i latarnia przestaa wieci. Kiedy tak eromski rozmawia z ssiadem, ten zadzwoni do KRZYKA o porad, co mona jeszcze zrobi, a by jeszcze lepiej byo wida. A wtedy KRZYSIEK mu powiedzia : A moe zrobimy SZKLANE DOMY? . Super idea ! - odrzek eromski, po czym wpad na pomys napisania pewnej powieci, a ssiadowi poradzi, aby zaznaczy w AstroJaWilu zarysy.

42

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------Wtedy domy i balon (gry) przewityway i gwiazdy byy przez nie widoczne. Kiedy tak myleli jeszcze, co tu mona poprawi, to ssiad wpad na kolejny wietny pomys. Pobieg do domu po pi i ci wszystkie drzewa. Troch mu to zajo, a Soce wzeszo.

Kiedy ssiad wrci do S. eromskiego to ten spyta go: Czemu prcz drzew wyrbae drzwi do domu? A on mu na to: Bo drzwi byy z pnia drzewa, ktre take znikny

W tym momencie ssiad rozpaka si, e tyle wykona dziaa, a tu zacz si dzie i gwiazd nie moe oglda, bo jest za widno. Na to eromski obdarzony wielk fantazj spyta: A gdyby tak wyssa ca atmosfer ziemsk, co by to byo?. Ssiad na to Super, tylko jak to zrobi?. Wtem dobieg ich gos zewszd : Wczcie CZARNE NIEBO i

43

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

... staa si ciemno w dzie.

Teraz ju w AstroJaWilu mona oglda gwiazdy w dzie i nocy, a ssiad cigle niezadowolony i skary si, e sabo widzi. Na to eromski poda mu lornetk i ustawi powikszenie na 2 x i usysza okrzyk radoci : SUPER !!!

Horyzont Powikszony horyzont 2x

------ Koniec historyjki Jak wybudowa dom w AstroJaWilu.

44

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

------ Dalsze informacje dotyczce Horyzontu. A teraz zebranie informacji o ustawianiu elementw krajobrazu: W okienku Edycja krajobrazu moecie sobie ustawi widok z Waszych okien lub innych miejsc przeznaczonych na obserwacje astronomiczne. Umoliwi to dokadne rozpoznanie cia niebieskich widocznych na nieboskonie. Rwnie bdzie mona przewidzie, czy dane zjawisko bdzie w ogle widoczne z danego miejsca. Do stworzenia wasnych przegrd mamy do dyspozycji : - szare prostokty imitujce budynki. Podajemy wsprzdne horyzontalne lewej, prawej, dolnej i grnej krawdzi w stopniach. Tak jak wszystkie azymuty w tym programie liczymy od poudnia geograficznego : dodatnie na zachd i ujemne na wschd. Wysoko dla obiektw na horyzoncie wynosi 0, a na w zenicie +90. Budynki, ktre zawieraj w sobie kierunek pnocny naley zoy z dwch kawakw, aby kierunek N nie by w rodku. Maksymalna szeroko jednego segmentu nie moe przekracza 90 stopni. - drzewa liciaste. Podajemy azymut pnia drzewa, jego szeroko i wysoko. Dla korony drzewa podajemy jej szeroko w stopniach i wysoko szczytu. Drzewa liciaste na przeomie padziernika i listopada zmieniaj kolor lici i tak samo jest w programie. Drzewa te zostay podzielone na trzy grupy w zalenoci od rodzaju - w tym przypadku od daty zmieniania kolorw. Dla szerokoci geograficznych poniej N35 drzewa s palmami. - drzewa iglaste. Tu podajemy azymut, szeroko u podstawy i wysoko drzewa mierzon take w stopniach. - gry Widoczne za wszystkimi obiektami. Dla szerokoci geograficznej poniej N35 gry przybieraj kolor piasku pustynia Sahara, a powyej N75 s wiecznie biae. Podajemy azymut rodka gry, jej szeroko w stopniach i wysoko w stopniach. - okna Wstawiamy w domach zwykych i chatach wiejskich. Podajemy : azymut lewej krawdzi, Wysoko lewego grnego naronika okna w stopniach, wielko okna - rozmiar, oraz kolor, opisany na kocu tego opisu. - latarnie uliczne W lampach podajemy azymut supa lampy, wysoko zawieszenia arwki, rozmiar rozwietlenia od blasku latarni oraz kolor wiecenia - chaty z dachem dwuspadowym Podajemy azymut lewej krawdzi budynku, cakowit wysoko (razem z dachem) budynku, oraz kolor cian i dachu

45

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------OPIS DOBORU KOLORW Kolory, ktre wybraem do elementw krajobrazu znajduj si w pliku : domy_kolory.txt - w folderze gwnym AstroJaWila W pliku tym pierwsze cztery kolory opisuj barw cian chat wiejskich z dachem dwuspadowym. Nastpne cztery kolory to barwy pokrycia dachowego kolor kolor kolor kolor kolor kolor kolor kolor kolor kolor kolor kolor kolor kolor kolor kolor 1 2 3 4 5 6 7 8 [1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] ciany ciany ciany ciany ciany ciany ciany ciany biay biay biay biay z z z z tynk tynk tynk tynk dach dach dach dach papa asfaltowa dachwka ceramiczna pyty onduline bordowe strzecha somiana

cegy cegy cegy cegy

dach dach dach dach

papa asfaltowa dachwka ceramiczna pyty onduline bordowe strzecha somiana

910 11 12 13 14 15 16 -

[9] - ciany - drewniane - dach - papa asfaltowa [10] - ciany - drewniane - dach - dachwka ceramiczna [11] - ciany - drewniane - dach - pyty onduline bordowe [12] - ciany - drewniane - dach - strzecha somiana [13] [14] [15] [16] ciany ciany ciany ciany niebieskie niebieskie niebieskie niebieskie dach dach dach dach papa asfaltowa dachwka ceramiczna pyty onduline bordowe strzecha somiana

Kolory od 9-12 to kolor latarni owietleniowych kolor kolor kolor kolor 9 - [1] 10 - [2] 11 - [3] 12 - [4] wiato arowe wiato jarzeniowe wiato sodowe wiato wyczone

Kolory od 13-16 to kolor wiata w oknach kolor kolor kolor kolor 13 14 15 16 [1] [2] [3] [4] wiato wiato wiato wiato arowe jarzeniowe sodowe wyczone

46

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil -------------------------------------------------------------------------------------------------------- Pozostae funkcje w Horyzoncie

Horyzont - obliczone NWO

Horyzont - panel ustawie NWO

Horyzont - po klikniciu w kko NWO

47

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------- NWO Nocna Widoczno Obiektu bardzo przydatna funkcja do okrelania widocznoci w nocy w danym miejscu obserwacji wybranego obiektu. Po wybraniu obiektu wystarczy w Horyzoncie klikn przycisk [NWO] i program wyliczy pooenia obiektu na niebie przy zadanych parametrach, ktre okrela si po wczeniu opcji NWO (opcja [ ] NSWE/opcje ma by pusta odznaczona). Kiedy klikniecie na wybrane kko, to program ustawi t godzin. NWO automatycznie dobiera fragment widocznego horyzontu, ale jeli kek z podanymi godzinami nie zobaczycie, to oznacza, e wybrany obiekt nie spenia zaoonych warunkw, np. nie jest wcale widoczny w nocy. W NWO warto mie wczon opcj [x] zarysy, bo bdzie wida ewentualnie obiekt za budynkiem.

Horyzont - panel koniunkcji ziemskich

- Koniunkcje ([ ] NSWE/opcje ma by pusta odznaczona). Wybieramy opcj Koniunkcje. Ta funkcja umoliwia policzenie koniunkcji Ksiyca lub Soca z obiektem naziemnym. Na przykad, jeli chcemy policzy, kiedy i o ktrej godzinie Soce znajdzie si dokadnie za krzyem na Giewoncie, musimy zna dokadnie azymut, wysoko tego krzya i dokadne wsprzdne miejsca obserwacji. Te wsprzdne podajemy z GPSa lub mapy, a wsprzdne horyzontalne krzya wyznaczamy analogicznie jak wszystkie elementy krajobrazu. Dowolnej pogodnej nocy czekamy, a za krzyem znajdzie si jaka znana nam gwiazda (pomocna bdzie lornetka). Po zanotowaniu czasu, odtwarzamy t sytuacj w AstroJaWilu i po klikniciu w tamt gwiazd mamy jej azymut i wysoko. Rwnolegle klikajc w niebo na Horyzoncie w specjalne okienka edycyjne (w panelu u gry KONIUNKCJE ZIEMSKIE) azymut i wysoko zostaj rwnie tam wprowadzone. Po wybraniu Soca i klikniciu w przycisk [K] zostanie policzone najblisze pooenie Soca wzgldem tego punktu. Klikajc w [>] policzone zostan najblisze pooenia Soca w nastpnych dniach. Jeli warto odlegoci podawana w minutach ktowych na panelu KONIUNKCJE ZIEMSKIE zmniejsza si, to znaczy idziemy w dobr stron.

Horyzont - panel widocznoci obiektu/planety przy staej wysokoci Soca

- Wys. S. ([ ] NSWE/opcje ma by pusta odznaczona). Wybieramy opcj Wysoko Soca. Jest to funkcja do przedstawiania wykresu widocznoci wybranego obiektu (np. komety) lub planety (np. Merkury) w widocznoci porannej lub wieczornej przy zaoonej wysokoci Soca pod horyzontem. Funkcja ta produkuje dane tabelaryczne i wykres widocznoci, ktry uatwi 48

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------zorientowa si, w jakim okresie dat spenione zostan wybrane warunki widocznoci obiektu lub planety. Po wybraniu, czy dotyczy to wschodniej czy zachodniej widocznoci, ustawiamy dat, od ktrej mamy liczy t widoczno i klikamy w [>]. Nastpnie wybieramy [Start] i klikamy [>] tak dugo, a wybrany obiekt/planeta przestan by widoczne. Przycisk [Poka] wywietla tabelaryczne dane widocznoci, a kliknicie w tabelk zamyka j i jednoczenie wywietlony zostanie wykres widocznoci na tle elementw krajobrazu. Mona zmienia krok opisu daty i krok przyrostu dni. - Wyznaczanie odlegoci w Horyzoncie musi by widoczny panel roboczy WP Wsprzdne/Pomiar. Tam zaznaczamy kwadracik [x] kursor. Po klikniciu w niebo w wybran gwiazd widoczny jest duy ty krzy. Nastpnie dwukrotnie klikamy w kwadracik [x] odlego tak, aby zosta on zaznaczony. Wwczas klikajc mysz w inn gwiazd zobaczymy odlego pomidzy nimi. Warto liczbow mona odczyta przy rodkowym znaczniku kierunku widocznoci.

Horyzont - zmiana krajobrazu

- Zmiana krajobrazu klikamy w przycisk [b] czyli blokad krajobrazw i wtedy po rozwiniciu okienka z dostpnymi krajobrazami wybieramy jeden z 20 wprowadzonych. Jak wprowadzi wasny krajobraz zostao to ju wczeniej opisane.

49

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Horyzont zapis sytuacji na dysk

- Nagranie na dysk danej sytuacji jeli chcemy innemu uytkownikowi AstroJaWila przesa wyliczon sytuacj z naszym horyzontem naley odznaczy kwadracik [ ] blokada, wwczas pojawi si nam dodatkowe okno na tekst do wpisania do drugiej czci nazwy pliku po krajobraz_ajw_1035_tekst.txt. Po wpisaniu w dolne, wiksze okienko edycyjne opisu danej sytuacji mona klikn w przycisk [zapisz], wwczas w folderze gwnym programu zostanie zapisany nowy plik z nastpnym numerem (np. 1035). W tym pliku bdzie zawarta pena informacja o danej sytuacji, ktr mona bdzie odtworzy pniej, bd przesa innemu uytkownikowi programu. Wczytanie sytuacji z dysku jest podobne. Po zdjciu blokady wybieramy w oknie dialogowym plik z krajobrazem i wczytujemy do programu.

50

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Horyzont flary iridium

Horyzont - panel MS i iridium

- FLARY IRIDUIM - Z panela MS Mgawice/Satelity wybieramy prawy, wikszy przycisk przy napisie Iridium. To wywoa okno wyboru iridium. Jak obsugiwa flary IRIDIUM 1. Po wyborze nowego miejsca obserwacji kliknij w "[Ustaw link do wybranego miejsca]" - wtedy w okienku pojawi si waciwy link. 2. Kliknij w "[Wywoaj stron www.heavens-above.com]" 3. Tam na stronie HEAVENS-ABOVE zaznaczamy i kopiujemy ca tabelk z obliczonymi flarami i wklejamy j do duego okna w AstroJaWilu.

51

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

--- DOKADNIE ZAZNACZ WSZYSTKIE ELEMENTY TEJ TABELI I TYLKO TEJ TABELI --4. Po podwjnym klikniciu na t tabelk, dane zostan uporzdkowane i bdzie mona wybra sobie z listy dan flar. 5. Po wybraniu flary, dwukliknij na ni i ten czas ustawi si w programie. 6. Jeli wybierzesz flar jednym klikniciem to moesz opuci to okienko klikajc WYCZNIE przycisk [ZiW]. Tylko kliknicie w [ZiW] spowoduje ustawienie tej flary w programie, oraz zapisanie danych o flarach w tabelce. 7. W funkcji "HORYZONT" klikamy na przycisk z lewej strony napisu Iridium. Program sam ustawi odpowiedni dat, czas i waciwy fragment krajobrazu z widoczn flar. W zalenoci od jasnoci flary, fioletowe kko ma odpowiedni wielko.

52

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Horyzont Widoczne miejsce wiecenia Iridium

Kiedy chcemy wybra inn flar, to po ponownym wejciu do okienka Iridium postpujemy analogicznie od punktu nr 5. Jeli upynie kilka dni naley ponownie wczyta nowe zjawiska ze strony Heavens-Above klikajc w przycisk "Wywoaj stron www.heavens-above.com", a nastpnie dziaamy od punktu nr 2.

Horyzont - przeloty ISS

53

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Horyzont - panel MS i ISS

- PRZELOTY ISS - Z panela MS Mgawice/Satelity wybieramy prawy, wikszy przycisk przy napisie ISS. To wywoa okno wyboru ISS. Jak obsugiwa dane o przelotach ISS 1. Po wyborze nowego miejsca obserwacji kliknij w [Ustaw link do wybranego miejsca] - wtedy w okienku pojawi si waciwy link. 2. Kliknij w [Wywoaj stron www.heavens-above.com]. 3. Z powrotem na stronie heavens-above zaznaczamy i kopiujemy wszystkie liczby i znaki w caej tabelce (bez nagwkw) z obliczonymi ISS i wklejamy j do duego okna w AstroJaWilu.

--- DOKADNIE ZAZNACZ WSZYSTKIE ELEMENTY TEJ TABELI !!! ---

54

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------4. Po podwjnym klikniciu na t tabelk, dane zostan uporzdkowane i bdzie mona wybra sobie z listy dany przelot ISS. 5. Po wybraniu ISS, na dole pojawi si jej dane. 6. Wtedy dopiero moemy opuci to okienko klikajc WYCZNIE klawisz "ZiW". Tylko kliknicie w [ZiW] spowoduje ustawienie tego ISS w programie, oraz zostan zapisane dane o ISS w tabelce. 7. W funkcji "HORYZONT" klikamy na ktry z trzech przyciskw USTAW ISS. Program sam ustawi odpowiedni dat oraz czas i waciwy fragment krajobrazu z widocznym ISS. Uwaga. Opis dziaania trzech maych przyciskw z lewej strony napisu ISS. Przycisk z prawej strony to zwykle pocztek pojawienia si ISS, rodkowy to maksimum wysokoci (powyej 80 nie zaapie si w HORYZONCIE), a lewy przycisk to koniec widocznoci ISS. W zalenoci od jasnoci ISS fioletowe kko ma odpowiedni wielko. UWAGA ! Aby widoczny by podpis pod ISS wraz z podaniem jasnoci w momencie maksimum, naley zaznaczy kwadracik [ ] opis planet w panelu GP Gwiazdy/Planety. Kiedy chcemy wybra inny ISS, to po ponownym wejciu do okienka ISS postpujemy analogicznie od punktu nr 5. Jeli upynie kilka dni naley ponownie wczyta nowe zjawiska ze strony Heavens-Above klikajc w przycisk [Wywoaj stron www.heavens-above.com], a nastpnie dziaamy od punktu nr 2.

Horyzont - informacje o gwiazdach (po klikniciu w beta Lyr i ustawieniu jako OBIEKT

55

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------- INFORMACJE O GWIAZDACH klikajc w dowoln gwiazd uzyskujemy podstawowe informacje o niej, takie jak nazwa, konstelacja, oznaczenie Bayera, Flamsteeda, numer SAO, widmo, info o podwjnoci czy zmiennoci. Rwnolegle z opisami gwiazdy pojawiaj si trzy przyciski: [opis] wywietlenie informacji o danym gwiazdozbiorze, [okolice] - ustawia t na rodku mapy w Okolicach, [obiekt] - ustawia t gwiazd, jako obiekt.

6. WYDRUKI MAP

Druga po Horyzoncie co do wanoci astro-funkcja AstroJaWila. Dziki niej mona szybko przygotowa sobie mapki do wydruku na papierze. W tej funkcji mamy do wyboru dwa typy map: koowe i kwadratowe.

6.1 MAPY KOOWE Mapy koowe maj swj panel roboczy po prawej stronie u gry. Te koowe s odpowiednikiem mapek obrotowych. Widoczne jest cae niebo nad horyzontem wraz z ciaami Ukadu Sonecznego, czego nie ma w typowych, kupnych mapkach obrotowych.

56

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Przykadowy wydruk mapy koowej Wynikiem dziaania tej funkcji jest plik CALE_NIEBO.BMP, ktry powstaje w folderze gwnym programu. Na pocztku dobieramy wielko obrazka w pixelach <500-3000>. Ustawiajc rozmiar gwiazd 0 mag powinno si wybiera wartoci pomidzy <6-14>, a dla sabych gwiazd, <0-2>. Dobieramy wielkoci czcionek opisw planet, nazw wasnych gwiazd, obiektw z katalogu Messiera i oznaczenia Bayera. Zaznaczamy kwadraciki opcji wydrukw tych obiektw. Nazwy konstelacji mona wywietla penymi nazwami lub skrtami. Naley wybra w tym celu opcj [nazwa/skrt]. Zaznaczajc kwadracik [ ] wsp. hor. program pokae wsprzdne horyzontalne. Azymuty co 15 stopni, a wysokoci co 10 stopni. Klawisz [drukuj] spowoduje wywoanie programu skojarzonego na Twoim komputerze z plikami BMP i zostanie otwarty ostatni plik z mapk koow. W panelu "Cae niebo koowe" (w prawym grym rogu) mamy moliwo ustawienia wielkoci czcionki nazwy miasta, daty i godziny na wydruku koowym. 57

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------W programie s przyciski czasowe do ustawienia danej godziny. S te przyciski do ustawienia czasu, kiedy Soce i Ksiyc wschodz, gruj lub zachodz. Trzeba tutaj pamita, e moment wschodu Soca i Ksiyca jest wtedy, kiedy rodek tarczy jest ok. 0.3 stopnia pod horyzontem, wic aby na MAPIE KOOWEJ zobaczy miejsce wschodu Soca lub Ksiyca, to po klikniciu na wschd S. lub Ks. kliknij zaraz na "+5 min". Analogicznie dla zachodu Soca i Ksiyca, aby zobaczy je na horyzoncie kliknij "-5 min".

6.2 MAPY KWADRATOWE Wikszo opcji moliwa do ustawiania wydrukw jest aktywna zarwno dla wydrukw "kwadratowych" jak i "koowych". Naley jednak wiedzie, e dobrze ustawione parametry dla "kwadratowych" nie s dobre dla koowych. Parametrw wydruku jest wiele i trzeba troszk wykona prb, aby uzyska zamierzony efekt. Celem tej funkcji jest przygotowanie mapek wybranych obszarw nieba do zaplanowanych obserwacji. Co ciekawe, mapki te, mona przygotowa tak, aby mc korzysta z komputera w miejscu obserwacji, bd, gdy takiej moliwoci nie ma, wykona dokadne wydruki na papierze. W przypadku korzystania z komputera w nocy, warto przed utworzeniem mapki zaznaczy kwadracik [ ] wydruk nocny, wtedy wszystkie gwiazdy i opisy bd w postaci czerwonych liter i kropek na czarnym tle. Przegldanie takiej mapki nie psuje akomodacji oka, tak jak jest, gdy s to czarne kropki na biaym tle. Warto wykona w tym celu ramk z czarnego kartonu zakadan na ekran, ktra zasoni jasn ramk systemow okienek Windows. Mapki tworz si w folderze gwnym programu z rozszerzeniem *.BMP. Jest to do pamicioerny system zapisu, ale mona temu atwo zaradzi edytujc wybran mapk w zwykym windowsowym programie PAINT. Tam w menu "Plik" wybieramy "zapisz jako" i ustawiamy rozszerzenie do zapisu *.GIF. Po ewentualnej zmianie nazwy, nowy plik jest praktycznie tej samej jakoci, a jego pojemno zamiast, od kilku do kilkunastu megabajtw ma tylko kilkadziesit kilobajtw. Przed t konwersj pliku mona w tym programie w mapce odwrci kolory, dziki czemu bdziemy mieli biae kropki na czarnym tle. Pamitajcie systematycznie kasowa stare mapki z gwnego folderu AstroJaWila o nazwach: "ajw_mapa_*.BMP".

58

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Przykad wydruku mapki kwadratowej

6.2.1. WYBIERAMY OBIEKT DO WYDRUKU. GWIAZDOZBIR - jeli chcemy mie na wydruku w caoci, ktry z wybranych gwiazdozbiorw, to naley wybra z odpowiedniego okienka nazw konstelacji i wcisn klawisz "ustaw gwiazdozbir". Wwczas w okienkach z pozycj rodka tego gwiazdozbioru pojawi si odpowiednie wartoci, ktre moemy zmienia, jeli stwierdzimy, e trzeba to poprawi. Zakres rektascensji na wydruku, dla danej konstelacji, jak i pozostae dane wydruku rwnie s zapamitywane. Tytu mapy zmieni si automatycznie na nazw wybranego gwiazdozbioru. PLANETA, KSIYC lub SOCE - klikajc w kolorow nazw wybranego obiektu, ustawiamy na rodku mapy jego aktualn pozycj. Tytu mapy zmieni si na nazw wybranej planety, Soca czy Ksiyca.

59

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------KOMETA lub ASTEROIDA - przed tworzeniem mapki z wydrukiem aktualnej pozycji planetoidy lub komety naley przej do okienka OBIEKTY. Tam wybieramy komet lub asteroid i koniecznie ustawiamy j jako OBIEKT. Jej nazwa pojawi si w grnym okienku na stronie OBIEKTY, a take jej wsprzdne wejd w odpowiednie miejsca. Z okienka OBIEKTY wychodzimy przyciskiem [Z i W]. Nastpnie z gwnej strony AstroJaWila klikamy na [Wydruk map] i tam klikamy w [Ustaw OBIEKT na rodek]. Wwczas nazwa planetoidy lub obiektu wskoczy do tytuu mapy, a jej wsprzdne zostan przyjte jako rodek mapy. OBIEKT MGAWICOWY - postpujemy analogicznie jak dla komet i asteroid wybierajc w okienku OBIEKTY dany obiekt mgawicowy z katalogu Messiera, NGC, czy IC. Koniecznie trzeba tam klikn "ustaw", aby wybrana mgawica staa si obiektem w programie. Nastpnie wychodzimy do gwnej strony klawiszem [Z i W], po czym w "WYDRUKACH MAP" klikamy na [Ustaw OBIEKT na rodek] i wybrana mgawice bdzie na rodku naszego wydruku. GWIAZDA - wybieramy gwiazd i ustawiamy j jako "obiekt". Moemy to zrobi korzystajc z MAPY, OKOLIC lub GWIAZDOZBIORU. Tam klikajc na wybran gwiazd bdzie sposobno ustawienia jej jako obiekt. Wwczas po przejciu do WYDRUK MAPY moemy ustawi j na rodku mapy. EFEMERYDA planety, komety lub asteroidy. Na wydrukach mona wykreli drog wrd gwiazd danego obiektu na najblisze dni. Przed utworzeniem mapy naley najpierw wybra planet, komet lub asteroid i ustawi j na rodku mapy - tak jak opisano wyej. W panelu efemeryd planet naley wybra dan planet i ustawi krok oblicze efemerydy w dniach i poda ilo krokw. W przypadku planetoidy lub komety naley wybra w ich panelu, czy to jest kometa, czy planetoida. Teraz po klikniciu przycisku "licz" (inny dla planet i inny dla komety i asteroidy) program wyliczy pooenia na mapie wybranego obiektu. W okienku komunikatw bd pojawiay si poszczeglne wyliczenia i na kocu pojawi si informacja o zakoczeniu tych oblicze. Jeli zaznaczone bd kwadraciki [ ] poka efemeryd, [ ] poka znaczniki, [ ] poka opis znacznikw, to po utworzeniu mapy, dane te bd widoczne na mapie.

60

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

Przykad wydruku efemerydy droga Marsa w I poowie 2010 roku. 6.2.2. USTAWIANIE PARAMETROW MAPY. Pooenie rodka mapy zawsze mona zmieni poprawiajc wartoci w okienku 'alfa' i 'delta'. Zdarza si to np. przy wydruku efemeryd, kiedy pocztek trasy jest na rodku, a my chcemy ustawi ca wyrysowan drog na rodku. Powikszenie mapy regulujemy "zakresem" mapy. ZAKRES to jest dugo mapy na jej rodku, wyraona w mierze czasowej. Czyli jest to zakres rektascensji na rodku wysokoci mapy. Jeli zmniejszymy t warto, to uzyskamy wiksze powikszenie i analogicznie odwrotnie. Rozmiar obrazka jest to ilo pixeli tworzonych map. Mapy s kwadratowe o rwnych wysokociach i szerokociach (od 400 do 4000). Rozmiar gwiazd 0 mag i rozmiar gwiazd 9 mag ma wpyw na wielko na wydrukach najjaniejszych i najciemniejszych gwiazd. Powinno si wybiera wartoci pomidzy < 0-4 > dla sabych gwiazd, a <7-14> dla najjaniejszych. 61

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------"zasig gwiazd" - ogranicza ilo gwiazd na mapie do wybranego zasigu. W programie AstroJaWil katalog gwiazd zawiera obiekty do 9,2 mag "czcionka" - moliwo wyboru rozmiaru opisw na wydrukach. "Tytu mapy" - kada zmiana w tytule mapy zmienia nazw pliku, pod ktrym mapka bdzie zapisana. Tekst z tytuu mapy bdzie umieszczony na grze mapy. "nazwa pliku" - tutaj mona tu przed tworzeniem mapy dokona ostatniej zmiany nazwy pliku, np. doda do nazwy aktualn dat.

6.2.3. TWORZENIE MAPY. Po ustawieniu wszystkich parametrw wydruku, klikamy w [Twrz map], a wwczas w oknie komunikatw bdziemy widzieli postp prac. Po kilku(dziesiciu) sekundach mapka bdzie gotowa i klikajc na [Poka map] zostanie ona wywietlona na ekranie. Jeli co nam w tej mapce nie odpowiada, to po zamkniciu okna mapy, na stronie Wydruki map mona skorygowa wybrany parametr i klikn ponownie [Twrz map]. 6.2.4. WYDRUK MAPY NA PAPIERZE. Map przeznaczon do wydruku na papierze wczytujemy z gwnego folderu AstroJaWila programem windowsowym PAINT. W tym celu wystarczy klikn w przycisk DRUKUJ, a plik *.BMP zostanie wczytany przez program skojarzony z plikami BMP na Twoim komputerze. Jest kilka sposobw drukowania plikw BMP. W menu PLIK, w ustawieniach strony - wybieramy rodzaj papieru, orientacj (pionowa, pozioma) oraz najwaniejsze, ustawiamy w ramce 'skalowanie' dopasowanie dla 1 strony z 1. Potem w 'Podgldzie wydruku' sprawdzamy, czy efekt zosta osignity i mona wydrukowa mapk.

62

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------7. WIDNOKRG To jest kolejna funkcja typu mapa, ktra ma zastpowa mapk obrotow. Widoczne jest cae niebo ponad horyzontem w danym miejscu. Mona ustawi sobie dat i czas oraz okreli, jakie informacje maj by widoczne i jaka maj mie wielko poszczeglne napisy. Obrazek mapki mona powiksza (kkiem myszy) a take przesuwa mysz pionowo i poziomo. Zaznaczenie kwadracika w lewym grnym rogu spowoduje wywietlenie mapy na caym ekranie z widocznymi tylko podstawowymi przyciskami.

63

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------8. ZAKRYCIA GWIAZD PRZEZ KSIYC Zjawiska typu zakryciowego s wg mnie wyjtkowo ciekawe do obserwacji dla kadego mionika astronomii. Na wasne oczy moemy si przekona, e niebo z gwiazdami nad nami nie jest stabilne i niezmienne, tylko wszystko jest w ruchu. Wanie podczas obserwacji zakry gwiazd przez Ksiyc ten ruch jest wyranie widoczny w naszych teleskopach. Opisaem te zjawiska w rozdziale nr 5 Podstaw astronomii. Pamitajmy, e Ksiyc na niebie wrd gwiazd porusza si w kierunku wschodnim, czyli przeciwnie ni jego ruch dobowy. W programie AstroJaWil mamy policzone dokadne momenty zakry gwiazd przez Ksiyc dla wikszoci miejsc wprowadzonych w programie. Znajduj si one w folderze zakrycia. Rozszerzenie nazwy pliku okrela, ktrego roku dotycz te zakrycia, a nazwa pliku okrela miejsce, dla ktrego zostay one policzone. Obowizuje tu zasada, e nazwa tego miejsca skada si maksymalnie z omiu wielkich liter. Jeli klikniemy w [Efemerydy zakry] na gwnej stronie, to zobaczymy nastpujce okno:

Efemerydy zakry

Po klikniciu w [plik oryginalny] widzimy w okienku cay plik z efemerydami na dany rok ze wszystkimi informacjami o podwjnoci gwiazd, a take informacje o przebiegu w pobliu zakry brzegowych. Kiedy klikniemy 64

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------w przycisk [od danego dnia] to zobaczymy tylko zjawiska centralne od danej daty ustawionej w komputerze. Klikajc tam na ktre zjawisko, zobaczymy w powikszeniu Ksiyc w odpowiedniej fazie i miejsce, w ktrym zachodzi zjawisko. Przycisk [brzegowe] wywietli nam wszystkie zakrycia brzegowe wystpujce w pobliu tego miejsca w danym roku. Wprowadzajc odpowiednie ograniczenie jasnoci dla zakry centralnych moemy wybra sobie tylko te najjaniejsze zakrywane gwiazdy Dla zakry i odkry najwaniejsze s dla nas dane: Day Time P - Data i czas UT - zjawisko : d, D-zakrycie r, R odkrycie m, M minicie (nie ma zakrycia) g, G zakrycie brzegowe - numer katalogowy gwiazdy - gwiazda podwjna - widmo gwiazdy - jasno gwiazdy - procent owietlonej tarczy Ksiyca - Elongacja Ksiyca (odlego ktowa od Soca) - wysoko Soca, jeli jest powyej -12 stopni - wysoko Ksiyca - azymut geograficzny (od pnocy) Ksiyca - kt pozycyjny gwiazdy wzgldem terminatora Ksiyca

Star D Sp Mag % ill Elon Sun alt Moon alt Moon Az CA

Kty pozycyjne CA przy zakryciach

Jeli klikniemy w [Formularz] to bdziemy mogli sobie wydrukowa na papierze formularz z list zakry ustawion chronologicznie na dan noc. 65

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

9.

ZAMIENIA TWORZENIE DIAGRAMW

W AstroJaWilu stworzyem moliwo wykonania diagramw obrazujcych przebieg zamienia Soca i Ksiyca. Potrzebne mi to byo do prezentacji danego zamienia na mojej internetowej stronie domowej. Kady z Was moe take zrobi dla siebie taki diagram. Zaczynamy od zamie Ksiyca. Po wybraniu konkretnego zamienia w programie przycisk [Zam] staje si aktywny i klikamy w niego. Wtedy widzimy na rodku ciemne kko cienia Ziemi, dookoa szary piercie pcienia Ziemi i mae kko tarczy Ksiyca. Z lewej strony mamy dwa panele. Na dolnym z nich widzimy momenty czasowe przebiegu zamienia. Jeli klikniemy w przycisk [ustaw] przy czasie pocztku zamienia czciowego, to Ksiyc mniej wicej ustawi si na ekranie przy cieniu Ziemi. Aby diagram adnie wyglda musimy na grnym panelu dopasowa pooenie Ksiyca dodajc lub odejmujc pojedyncze minuty. Jak ju Ksiyc jest na swoim miejscu, zaznaczamy tam kwadracik [ ] z obwdk i klikamy w napis na dolnym panelu z czasem pocztku zamienia czciowego. Wtedy na ekranie Ksiyc dostanie obwdk, a pod Ksiycem ukae si godzina UT tej fazy zamienia. Tak samo postpujemy dla kadego nastpnego momentu, ale pamitajcie, aby maksimum zamienia wprowadzi na kocu. Majc ju wprowadzone wszystkie momenty, klikamy w [Wyga opisy], aby widok diagramu by adniejszy.

Diagram zamienia Ksiyca z opisami

66

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil --------------------------------------------------------------------------------------------------W przypadku zamie Soca trzeba rcznie ustawi Soce na pocztek zamienia i na koniec zostawiajc tam lad w postaci kka, a potem ustawiamy maksymaln faz zamienia i take moemy wygasi napisy.

Diagram zamienia Soca po wygaszeniu opisw

Diagram zamienia Ksiyca po wygaszeniu opisw

67

Astronomia Janusza Wilanda instrukcja programu AstroJaWil ---------------------------------------------------------------------------------------------------

10. ZAKOCZENIE Myl, e na tym przegld programu AstroJaWil mog zakoczy. Pozostae funkcje mam nadziej, e opanujecie sami, czytajc informacje doczane w programie do prawie kadej funkcji. Szukaj przyciskw [info] lub [pomoc]. Przypominam o podwietlonych podpowiedziach w tych chmurkach po najechaniu kursorem na przycisk, czy tekst. Gdyby byy jakie wtpliwoci, czy pytania, to prosz napisa do mnie maila w tej sprawie. Postaram si odpowiedzie. Wiele funkcji w programie powstao po sugestiach uytkownikw programu. Kad uwag, propozycj rozwoju programu o co nowego na pewno rozwa i moe zostanie ona zrealizowana. Programu nie zakoczyem jeszcze tworzy. Jest coraz wicej uytkownikw programu. Zarejestrowanych ju jest (koniec 2009) prawie 500 osb. Program ma wasne forum w Internecie, gdzie zapraszam do dzielenia si swoimi uwagami o programie. Link w programie na gwnej stronie. ycz pogodnego nieba i satysfakcji z uywania programu.

Janusz Wiland

www.astrojawil.pl

Grudzie 2009 r.

68