ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.

) ΛΑΡΙΣΑΣ
ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑ
ΠΡΟΪΟΝΤΑ
ΠΑΡΕΛΘΟΝ – ΠΑΡΟΝ – ΜΕΛΛΟΝ

Εργασία εξαμήνου στα πλαίσια του μαθήματος: Παραγωγή και
διακίνηση Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων.

Εκπαιδευτικός: Παπαμιχαήλ Δ.
Σπουδαστής: Αλεξός Αντώνιος (4477)

Λάρισα, 2008

Αλεξός Αντώνιος

σελ.1

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η χρήση χημικών ενώσεων είναι ιδιαίτερα σημαντική για την προστασία της
γεωργικής παραγωγής και την αποφυγή δυσβάστακτων για τους καλλιεργητές
απωλειών από την υποβάθμιση της ποιότητας ή της ποσότητας γεωργικών
προϊόντων. Υπάρχουν γεωργικά προϊόντα που η παραγωγή τους θα ήταν αδύνατη
χωρίς τη χρήση των φυτοφαρμάκων. Όμως η αυξημένη κοινωνική ευαισθησία σε
θέματα φυτοπροστασίας και διατήρησης του περιβάλλοντος (όχι αδικαιολόγητα),
θέτει αυστηρούς όρους στη χρήση χημικών ουσιών στη γεωργία.
Η προσθήκη στο περιβάλλον μεγάλων ποσοτήτων χημικών ουσιών, ξένων
προς το οικοσύστημα, συνεπάγεται πολλούς και σημαντικούς κινδύνους, ιδίως όταν
πρόκειται για μη εκλεκτικές ενώσεις, με ευρύ φάσμα δράσης και υπολειμματική
διάρκεια. Η ασφαλής και αποτελεσματική χρήση φυτοπροστατευτικών προϊόντων,
απαιτεί γνώση του τρόπου δράσης τους, της περιβαλλοντικής συμπεριφοράς τους,
του χρόνου και του τρόπου εφαρμογής τους.
Η παρούσα εργασία αποσκοπεί στο να συνοψίσει, με τρόπο απλό και
ταυτόχρονα περιεκτικό το παρελθόν και το παρόν των φυτοπροστατευτικών
προϊόντων αλλά και να προσεγγίσει – χωρίς συναισθηματισμούς – ζητήματα που
άπτονται του μέλλοντος αυτών.
Καταβλήθηκε η προσπάθεια ώστε να επισημανθούν οι βασικοί σταθμοί
έρευνας και ανάπτυξης των φυτοπροστατευτικών προϊόντων και να μην
επεισέλθουμε σε περιττές και ανούσιες αναφορές.
Εκ προοιμίου αισθανόμαστε την ανάγκη να αναφέρουμε ότι ο κύριος όγκος
του κειμένου αφορά το παρελθόν των φυτοπροστατευτικών προϊόντων, κάπως
καλύτερα το παρόν και αδύναμα το μέλλον αυτών. Η αιτία είναι ότι η ελληνική
βιβλιογραφία είναι φτωχή σε σχέση με αυτά τα ζητήματα αλλά και σε μεγάλο βαθμό
πεπαλαιωμένη, καθώς και η αδυναμία χρησιμοποίησης ξενόγλωσσων πηγών από
μέρους μας.
Η εργασία αυτή περιλαμβάνει, αναφορά των φυτοπαράσιτων και των
τρόπων αντιμετώπισης τους και συνεχίζει με την ιστορική εξέλιξη των
μυκητοκτόνων, εντομοκτόνων, ζιζανιοκτόνων και φυτορυθμιστικών ουσιών
αντίστοιχα. Παράλληλα καταβλήθηκε προσπάθεια να μην παραληφθεί η αναφορά
στην αξιόλογη έρευνα που διεξάγεται σήμερα για την ανάπτυξη νέων, βελτιωμένων
και ασφαλέστερων για τον άνθρωπο και το περιβάλλον μορφών σκευασμάτων. Το
κείμενο εμπλουτίστηκε με εικόνες και διαγράμματα που βοηθάν στη παραπέρα
κατανόηση του περιεχομένου του, το βοηθούν και το συμπληρώνουν κατά μια
έννοια, αλλά και κάνουν την ανάγνωση του ποιο άνετη.

2. ΦΥΤΟΠΑΡΑΣΙΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΡΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

ΤΟΥΣ
Όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί στον πλανήτη μας βρίσκονται σε συνεχή
αλληλεξάρτηση, μεταξύ τους όπως και με το περιβάλλον. Για παράδειγμα ένα φυτό,
προσηλωμένο σταθερά στην θέση που βλάστησε ο σπόρος του, ζεί
Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα, Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον

2008

η πηγή της τροφής των ανθρώπων και των ζώων. με την συναίνεση ή σε βάρος άλλων παραγόντων του Οικοσυστήματος. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . Με την πάροδο των αιώνων έγινε πρακτικότερος δημιουργώντας οικισμούς. Δηλαδή. Ο άνθρωπος.2 Αλεξός Αντώνιος προσλαμβάνοντας τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία από το άμεσο εδαφικό του περιβάλλον. προφανώς.). διαφόρων κατηγοριών παρασίτων (πίνακας 1). Στη βιβλική περίοδο οι ζημιές ήταν τόσο μεγάλες.Χ. τον ηθελημένο δηλαδή πολλαπλασιασμό διαφόρων φυτών. Την ανάπτυξή του (την περιορισμένη στα πλαίσια της βλαστικής και αναπαραγωγικής του δυνατότητας) χαλιναγωγούν. φυτά) κι από την άλλη μεριά παράγοντες αβιοτικοί (έδαφος. που ονομάζεται Οικολογικό Σύστημα ή Οικοσύστημα. Με την γεωργική πράξη. μετακινούμενος προς την περιοχή που του εξασφάλιζε τροφή (κυνήγι. 19). Τα πρώτα ιστορικά κείμενα παρέχουν πολλά αποδεικτικά στοιχεία καταστρεπτικών ζημιών των φυτών από τα φυτοπαράσιτα. φυτά). υπάρχουν αναπαραστάσεις σε Αιγυπτιακούς τάφους που απεικονίζουν προσβολή σιταγρών από ακρίδες (Έξοδος 10:3-6. Τα φυτά. η αντίδραση του Οικοσυστήματος είναι μία τάση επαναφοράς της φυσικής ισορροπίας. κλιματολογικοί παράγοντες. Τρωκτικά) Κοχλίες – Λείμακες Ζιζάνια Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. Δημιουργείται έτσι ένα πολύπλοκο σύστημα αλληλοεξαρτώμενων παραγόντων. 12-17. κατασκευάζοντας εργαλεία και επιδιδόμενος γενικά στην γεωργική πράξη. οι πληθυσμοί των ζωντανών οργανισμών αυξομειώνονται σε αριθμό. αρχικά ζούσε νομαδικά. Ο άνθρωπος. Στην κυριολεξία μετατράπηκε από κυνηγός σε καλλιεργητή. προσβάλλονται από ένα μεγάλο αριθμό. μία τάση αυξήσεως των πληθυσμών διαφόρων οργανισμών (ζώων ή φυτών). Σ’ αυτήν την διαταραχή. Εξεταζόμενο στο σύνολό του. λόγω αδυναμίας ερμηνείας των φαινομένων αυτών Πίνακας 1 Οι κατηγορίες των φυτοπαράσιτων α/α 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Κατηγορία Μύκητες Βακτήρια Έντομα Ιοί Φυτοπλάσματα Ρικκέτσιες Ακάρεα Νηματώδεις Χορδωτά (Πτηνά. Η ισορροπία αυτή δεν είναι στατική αλλά δυναμική.σελ. Ήδη από το 2. παράγοντας κι αυτός του Οικοσυστήματος. κλπ. το Οικοσύστημα βρίσκεται σε ισορροπία. σε βάρος φυσικά άλλων μη χρήσιμων οργανισμών. επέφερε μία σοβαρή διαταραχή του Οικοσυστήματος. προσπαθεί να διατηρήσει σταθερή την αστάθεια αυτή του Οικοσυστήματος (που ο ίδιος προκάλεσε).300 π. ώστε να χαρακτηρίζονται ως θεομηνίες και να αποδίδονται σε τιμωρίες των θεών. παρασίτων των καλλιεργούμενων φυτών. οι οποίοι επωφελούνται από τον μεγάλο πληθυσμό των καλλιεργούμενων φυτών. Το Οικοσύστημα έχει μία ευαισθησία και μία δυνατότητα ενδογενή να αντιδρά αυτόματα σε κάθε επερχόμενη διατάραξή του. από την μιά μεριά παράγοντες βιοτικοί (ζώα. και το κατορθώνει με συνεχείς επεμβάσεις επί όλων των παραγόντων που επηρεάζουν καταστρεπτικά τις καλλιέργειές του.

Ένας μεγάλος αριθμός ιών. Στη σύγχρονη ιστορία ο περονόσπορος της πατάτας (Phytophthora infestans) προξένησε δυο μεγάλους λοιμούς στην Ιρλανδία (18451846) με αποτέλεσμα το θάνατο ενός εκατομμυρίου ανθρώπων. και τα φυτοπλάσματα. είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο δυο εκατομμυρίων ανθρώπων στην Ινδία. το 1958 στην Αιθιοπία και το 1990 στη Β. όπως οι μύκητες. τα ιοειδή. λόγω προσβολής από Verticillium dahlie (προχωρημένο στάδιο) Εικ. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . Στο διάστημα 1870 – 1879 καταστράφηκαν ολοσχερώς οι φυτείες καφεόδενδρων στην Κεϋλάνη από τη σκωρίαση και από τότε σταμάτησε η παραγωγή καφέ και αντικαταστάθηκε η καλλιέργεια του καφεόδενδρου από την καλλιέργεια του τσαγιού. Το 1942 οι καταστροφικές ζημιές που προκάλεσε η ελμινθοσπορίωση του ρυζιού (Cochliobolus miyabeanus).1 όγκοι σε ρίζες από προσβολή νηματωδών Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. Επίσης είναι γνωστή από την Παλαιά Διαθήκη. πρώτιστα. Οι ιοί αποτελούν μια ιδιαίτερη κατηγορία οργανισμών γιατί στερούνται κυτταρικής οργάνωσης. είχαμε επίσης τεράστιες καταστροφές από ακρίδες με αποτέλεσμα το θάνατο μεγάλου αριθμού ανθρώπων.3 Αλεξός Αντώνιος Από τα αναφερόμενα άνωθεν φυτοπαράσιτα οι ιοί δεν καταπολεμούνται (με χημική καταπολέμηση τουλάχιστον). Μερικοί από τους μύκητες μπορούν να προκαλέσουν ολοκληρωτική καταστροφή. Με τη νέα κατάταξη οι μύκητες δεν συνιστούν ένα βασίλειο αλλά έχουν δημιουργηθεί νέα (π.α. τα βακτήρια.) Ο Μωυσής απέδωσε τις προσβολές του περονοσπόρου σαν μια από τις τιμωρίες του θεού για ανυπακοή στις εντολές του. οι ιοί. Οι μύκητες και τα βακτήρια προκαλούν πολύ σοβαρές ζημιές τόσο στον αγρό όσο και στα αποθηκευμένα γεωργικά προϊόντα.χ. κατά τα χρόνια του Μωυσή. Αυτή ήταν και η αιτία αλλαγής της συνήθειας των Άγγλων από το να πίνουν καφέ σε τσάι.2 Καστανόχρωμος μεταχρωματισμός των αγγείων του ξύλου. αλλά συνίστανται από νημάτια DNA ή RNA που περιβάλλονται από πρωτεϊνικό καψίδιο. Εικ. Σχετικά πρόσφατα.000 ασθένειες προκαλούνται από παθογόνους μικροοργανισμούς και άλλα παθογόνα αίτια. ιδιαίτερα οι εντομομεταδιδόμενοι. προκαλούν σοβαρότατες ασθένειες σε πολλά καλλιεργούμενα φυτά. χρώμιστα κ. η Τρίτη πληγή του Φαραώ που οφειλόταν σε σμήνη ακριδών. Αφρική. Περίπου 100.σελ.

000 προσβάλλουν τα καλλιεργούμενα φυτά και προξενούν επίσης σοβαρές ζημιές.000 περίπου είναι φυτοπαράσιτα. τα έντομα και ακάρεα τα οποία παρασιτούν τα ζώα και τον άνθρωπο μεταφέρουν και μεταδίδουν σοβαρότατες ασθένειες. 4 Ενήλικα της οικ. Coccinellidae (πασχαλίτσες) εξοντώνουν αφίδες (μελίγκρες) επί καλλιεργούμενου φυτού. νερό και θρεπτικά στοιχεία. Εικ. Εικ. που αφορούσε στην εξάλειψη της ελονοσίας. η ασθένεια του ύπνου κ. προκαλώντας έτσι σοβαρές απώλειες στη γεωργική παραγωγή. προκαλώντας πολύ σοβαρές επιδημίες και επιζωοτίες. WHO).500 είδη νηματωδών από το σύνολο των 15.α.000 είδη ζιζανίων ανταγωνίζονται τα φυτά για φως. . περίπου 100 εκατομμύρια άνθρωποι στο κόσμο υπέφεραν από την ασθένεια αυτή. Περίπου 1.3 χαρακτηριστικά της οικογένειας Lucanidae : Αρσενικό (αριστερά) και Θηλυκό (δεξιά) Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα.000 περίπου είδη των εντόμων τα 10.800 από τα 30. Πριν το πρόγραμμα του παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (World Health Organization. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . Από τα 1.σελ.4 Αλεξός Αντώνιος Περίπου 1.000. όπως η ελονοσία. ο τύφος. ο κίτρινος πυρετός. Επιπλέον των ζημιών στη φυτική παραγωγή.

Αλεξός Αντώνιος σελ. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 .5 Εικ.5 Ενήλικα Vespidae (Τάξη Hymenoptera) επί καρπού απιδέας (Pyrus Communis) Εικ.6 Άκαρι της τάξεως Αstigmata Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα.

T. XW Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα.σελ. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . προξενούν σοβαρές καταστροφές στον οικιακό και αγροτικό εξοπλισμό καθώς και είναι φορείς μεταδόσεως επικίνδυνων νοσημάτων. όπως ακραίες συνθήκες θερμοκρασίας και υγρασίας που είναι δύσκολο να εκτιμηθούν.8 Συμβατική απεικόνιση τρωκτικού Εικ.που είναι παράσιτα των ζώων και του ανθρώπου και προξενούν πολύ σοβαρές νοσογόνες και ευρύτατα διαδεδομένες ασθένειες. η πανώλη. η λεπτοσπείρωση Εικ. ιδιαίτερα τα υδρόβια είδη.7 Συμβατική απεικόνιση πτηνού Μια άλλη κατηγορία φυτοπαρασίτων είναι οι κοχλίες και οι λείμακες. εκτός από τις ζημιές στις καλλιέργειες και τα αποθηκευμένα γεωργικά προϊόντα. ιδιαίτερα τα είδη των οικογενειών. Mansoni) . ο εχινόκοκκος (Echinococcus granolosus) και οι ταινίες (Taenia solium. συνιστούν. Τα τρωκτικά. S. μεγάλο κίνδυνο για τη δημόσια υγεία αφού πολλά από αυτά αποτελούν ενδιάμεσους ξενιστές τρηματωδών (Trematoda) και κεστοειδών (Cestoda) σκωλήκων των πλατυέλμυνθων (Platyhelmynthes). που εκτός των ζημιών που προξενούν στα καλλιεργούμενα φυτά. Στα γαστερόποδα μαλάκια υπάγονται διάφορα χερσαία και υδρόβια είδη. η σχιστοστομίαση (Schistosoma haematobium.6 Αλεξός Αντώνιος Επιπλέον τα πουλιά (κλάση.9 Συμβατική απεικόνιση γαστερόποδου Απώλειες στη γεωργική παραγωγή δεν έχουμε μόνο από τα φυτοπαράσιτα. επίμυες) και Avricolidae (αρουραίοι αναβολιοί). που υπάγονται στην κλάση των γαστεροπόδων και είναι γνωστά ως σαλιγκάρια και γυμνοσάλιαγκες. saginata). Εικ. όπως η διστομίαση (Fasciola hepatica) . Aves) και τα τρωκτικά παίρνουν σοβαρό μερίδιο της γεωργικής παραγωγής στον αγρό και τις αποθήκες. όπως ο τύφος. αλλά και από περιβαλλοντικές καταπονήσεις των φυτών. Muridae (ποντίκια.

Στην περίπτωση των φυτοπαθογόνων τα αποτελέσματα είναι λιγότερο ικανοποιητικά. η αγρανάπαυση. Τα μέτρα καταπολέμησης των εχθρών και ασθενειών των φυτών διακρίνονται σε: ª Διοικητικά. να μεταφερθούν σε μεγάλες αποστάσεις.α. όπως οι φυτοϋγειονομικοί έλεγχοι. απαγόρευση της καλλιέργειας ευαίσθητων ποικιλιών. πλην του ανθρώπου. Δηλαδή το σύνολο της γεωργικής πρακτικής που εφαρμόζεται από το γεωργό. η καταστροφή των υπολειμμάτων της καλλιέργειας. για τη μείωση του πληθυσμού της δραστηριότητας των φυτοπαρασίτων. Τα καλλιεργητικά μέτρα στοχεύουν στη δημιουργία δυσμενών συνθηκών για την ανάπτυξη του φυτοπαρασίτου και ευνοϊκών για την ανάπτυξη της καλλιέργειας. Η μέθοδος αυτή παρόλο που με μια πρώτη ματιά φαίνεται να αποτελεί τον ιδανικότερο τρόπο αντιμετώπισης των φυτοπαρασίτων. η χρήση δηλαδή άλλων οργανισμών. γιατί τα παράσιτα μπορούν πολλές φορές. Στην κατηγορία των διοικητικών μέτρων υπάγονται οι προσπάθειες εξάλειψης ή περιορισμού της εξάπλωσης ενός φυτοπαρασίτου. ª Βιολογικά. σπάνια όμως αποτρέπονται οι ζημιές της καλλιέργειας. παρασιτοειδή και ωφέλημα αρπακτικά.α. Η έγκαιρη διάγνωση των καιρικών φαινομένων που ευνοούν την εμφάνιση φυτοπροστατευτικών προβλημάτων είναι επίσης πολύ σημαντικό μέτρο αυτής της κατηγορίας. που περιλαμβάνουν την εφαρμογή διοικητικών μέτρων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. για την αποφυγή της εισόδου και της εξάπλωσης ανεπιθύμητων φυτοπαράσιτων από μια χώρα σε μια άλλη. ή γιατί δεν είναι δυνατή η απόλυτη εφαρμογή τους. για την αποφυγή της εισόδου και εξάπλωσης φυτοπαρασίτων που μεταφέρονται με σπόρο. Σημαντική πρόοδο έχουμε στην αντιμετώπιση των εχθρών των καλλιεργειών με εντομοπαθογόνους μικροοργανισμούς. Συστηματικές προσπάθειες για την ανάπτυξη της βιολογικής καταπολέμησης γίνονται από τη δεκαετία του ’60. που εκδίδονται ανάλογα με τις απαιτήσεις μιας χώρας για την οποία προορίζονται. Με τα καλλιεργητικά μέτρα μπορούμε να επιτύχουμε μείωση του αρχικού πληθυσμού των φυτοπαρασίτων. σύμφωνα με τη διεθνή σύμβαση φυτοπροστασίας του 1951. όπως η καταστροφή των προσβεβλημένων καλλιεργειών ή προϊόντων. ο χρόνος σποράς. το κλάδεμα κ. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . ª Καλλιεργητικά. Εξακολουθούν να είναι λίγα τα παραδείγματα όπου ο άνθρωπος επιτυγχάνει την καταπολέμηση ενός φυτοπαθογόνου με τη χρήση ενός βιολογικού παράγοντα. αφενός δίνει πολλές φορές πρόσκαιρα αποτελέσματα και αφετέρου απαιτείται πολύ προσπάθεια για τη δημιουργία ανθεκτικών ποικιλιών. Τα εξαγόμενα γεωργικά προϊόντα από μια χώρα πρέπει να συνοδεύονται από πιστοποιητικά φυτοϋγείας. Στη περίπτωση των ζιζανίων τα παραδείγματα επιτυχούς βιολογικής καταπολέμησης είναι ελάχιστα και Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. προγράμματα υποχρεωτικών ψεκασμών κ. όπως η αμειψισπορά. Η χρήση πιστοποιημένου υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που κανένα διοικητικό μέτρο δεν είναι αποτελεσματικό. μοσχεύματα ή δενδρύλια διασφαλίζει ταυτόχρονα και την πιστότητα του χρησιμοποιούμενου γενετικού υλικού. Από τη στιγμή που θα εισέλθει σε μια χώρα ή μια περιοχή. και περιλαμβάνει μέτρα ενημέρωσης των παραγωγών και υποχρεωτικής εφαρμογής διάφορων καλλιεργητικών μέτρων.Αλεξός Αντώνιος σελ. η εδαφοκατεργασία. ª Χρήση ανθεκτικών ποικιλιών. αλλά και του ρυθμού αύξησης τους. η αντιμετώπιση δηλαδή των φυτοπαρασίτων με καλλιέργεια ποικιλιών που δεν προσβάλλονται σε βαθμό που να επιφέρει οικονομική ζημιά.7 Μέτρα αντιμετώπισης των φυτοπαρασίτων Για τη προστασία της γεωργικής παραγωγής μπορούμε να πάρουμε μέτρα που αφορούν στο καλλιεργούμενο φυτό ή στο φυτοπαράσιτο ή στο περιβάλλον ή τέλος στο χρόνο αλληλεπίδρασης ξενιστή – φυτοπαρασίτου.

που έχουν σαν δραστικό συστατικό κάποιο μικροοργανισμό (μύκητες. φυτών. κοχλιολειμακοκτόνα (molluscicides). βακτήρια. εντομοκτόνα (insecticides). ακαρεοκτόνα (acaricides). Όμως η εφαρμογή όλων των μέτρων καταπολέμησης είναι απαραίτητη και στα συστήματα της συμβατικής και βιολογικής γεωργίας για την ασφαλέστερη και αποτελεσματικότερη άσκηση της φυτοπροστασίας.8 αναφέρονται κυρίως στην αντιμετώπιση ζιζανίων σε μη καλλιεργούμενες εκτάσεις. είναι ο συνηθέστερος. δηλαδή ενώσεων που δεν είναι άμεσα τοξικές στα φυτοπαθογόνα. δηλαδή η χρήση χημικών ενώσεων για την αντιμετώπιση των φυτοπαρασίτων όλων των κατηγοριών πλην των ιών. Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. την καταστροφή ή την απώθηση ενός φυτοπαρασίτου. μικροοργανισμών και εντόμων. Στη χημική καταπολέμηση περιλαμβάνεται και η χρήση αντιπαθογονικών ενώσεων. ιοί) καθώς και παρασιτοειδή και αρπακτικά των ζωϊκών εχθρών. Έτσι τα Φ/Π ανάλογα με το είδος του φυτοπαρασίτου που επηρεάζουν ή τη δράση τους διακρίνονται σε μυκητοκτόνα (fungicides). Τα προϊόντα που χρησιμοποιούνται για την προστασία των φυτών από τα φυτοπαράσιτα ονομάζονται φυτοπροστατευτικά προϊόντα (Φ./Π. βακτηριοκτόνα (bactericides). απολυμαντικά (disinfectans) ή υποκαπνιστικά (fumigants). Η συνδυασμένη εφαρμογή όλων των παραπάνω μέτρων καταπολέμησης των φυτοπαρασίτων κατά την ενάσκηση της γεωργικής πρακτικής ονομάζεται ολοκληρωμένη καταπολέμηση. που σε μικρές συγκεντρώσεις επηρεάζουν βασικές φυσιολογικές λειτουργίες των φυτών και χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της αύξησης και της ανάπτυξης τους. που αποτελεί βασική προϋπόθεση στα συστήματα ολοκληρωμένης διαχείρισης στη γεωργία. Επιπλέον στα Φ/Π περιλαμβάνονται και τα βιοφυτοφάρμακα (biopesticides).. που μπορούν να θανατώσουν. Οι χημικές ενώσεις μπορεί να είναι συνθετικές (ανόργανες ή οργανικές) ή φυτικής προέλευσης. Από όλους τους τρόπους καταπολέμησης. απωθητικά (repellents) κ. ή να παρεμποδίσουν. Υπάρχουν γεωργικά προϊόντα που η παραγωγή τους θα ήταν αδύνατη ή ασύμφορη χωρίς τη χρήση χημικών μέσων. plant protection products) ή φυτοφάρμακα [παλαιότερος όρος (pesticides)]. ή να επιβραδύνουν την ανάπτυξη των φυτοπαρασίτων. η χρησιμοποίηση χημικών ενώσεων. Φυτοπροστατευτικό προϊόν είναι κάθε ουσία ή μίγμα ουσιών που έχει σαν στόχο την παρεμπόδιση. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . με αύξηση της ανθεκτικότητας του ξενιστή ή μείωση της παθογόνου ικανότητας του φυτοπαθογόνου. (βλέπε πίνακα 2) Στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα υπάγονται επίσης και οι φυτορυθμιστικές ουσίες (plant growth regelators) ή πιο απλά φυτοορμόνες (plant hormones). αλλά που επηρεάζουν την αλληλεπίδραση ξενιστή – παθογόνου. τουλάχιστον σε περιοχές με ανεπτυγμένη τη γεωργία. ζιζανιοκτόνα (herbicides). δηλαδή προϊόντα του δευτερογενούς μεταβολισμού. τρωκτικοκτόνα (rodenticides).Αλεξός Αντώνιος σελ. καθώς και τη ρύθμιση της ανάπτυξης και εξέλιξης των φυτών. ή που προκαλούν σεξουαλικό αποπροσανατολισμό (φερομόνες). νηματοδωκτόνα ή νηματοκτόνα (nematicides). Στη περίπτωση των εντόμων πολύ σημαντική είναι η χρήση ενώσεων που διακόπτουν τη διάθεση των εντόμων για τροφή και επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους (φορμαμιδίνες).α. ª Χημικά.

ακαρέων ή Απωθητικά (Repellents) σπονδυλωτών (τρωκτικά. η χρήση τους και η προέλευση του αγγλικού ονόματος τους.σελ. όπως συμβαίνει στην περίπτωση της κλασσικής βιολογικής καταπολέμησης.9 Αλεξός Αντώνιος Πίνακας 2 Κατηγορίες Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων. έδαφος και αποθηκευμένα γεωργικά προϊόντα Προέλευση του αγγλικού ονόματος Άκαρι (Ελληνική) Bacterium (Λατινική) Fungus (Λατινική) Herbus (Λατινική) Insectum (Λατινική) Lar (Λατινική) Molluscus (Λατινική) Nema (Ελληνική) Nematoda (λατινική) Ovum (Λατινική) Alga (Λατινική) Rodere (Λατινική) Στην περίπτωση των βιοφυτοφαρμάκων η χρήση τους στοχεύει. στην αντιμετώπιση ενός προβλήματος σε έναν αγρό ή μια περιοχή και όχι για την ανάπτυξη και διατήρηση μιας οικολογικής ισορροπίας μεταξύ ξενιστή και παρασίτου. πουλιά. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . τρωκτικά και μικροοργανισμούς σε Υποκαπνιστικά (Fumigants) αποθήκες. Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. Κατηγορία Φ/Π Οργανισμός Στόχος/ Δράση Με κατάληξη –κτόνο (-cide) Ακαρεοκτόνο (Acaricide/Miticide) Βακτηριοκτόνο (Bactericide) Μυκητοκτόνο (Fungicide) Ζιζανιοκτόνο (Herbicide) Εντομοκτόνο (Insecticide) Προνυμφοκτόνο (Larvicide) Κοχλιολειμακοκτόνο (Molluscicide) Ακάρεα Βακτήρια Μύκητες Ζιζάνια Έντομα Προνύμφες Κοχλίες & Λείμακες Νηματοδωκτόνο (Nematicide) Νηματώδεις Ωοκτόνο (Ovicide) Δράση στα ωά Αλγοκτόνο (Algicide) Φύκη (άλγη) Τρωκτικοκτόνο (Rodenticide) Τρωκτικά Χωρίς την κατάληξη –κτόνο (-cide) Ελκυστικά (Attractants) Προσέλκυση Εντόμων Προκαλούν την πτώση Αποφυλλωτικά (Defoliants) των φύλλων Επιταχύνουν τη Αποξηραντικά (Desiccants) ξήρανση των φύλλων Επηρεάζουν την Ρυθμιστές αύξησης (Growth ανάπτυξη και εξέλιξη Regulators) των φυτών ή των εντόμων Προσελκύουν τα έντομα Φερομόνες (Pheromones) ή τα σπονδυλωτά (Vertebrates) Απωθητικά εντόμων. σκύλοι) Καταπολέμηση Απολυμαντικά (Disinfectans) μικροοργανισμών Πτητικές ενώσεις που καταπολεμούν έντομα. όπως και στην περίπτωση των χημικών ή φυσικών ενώσεων. γάτες. συσκευαστήρια.

Η μη εφαρμογή Φ/Π θα είχε σαν αποτέλεσμα τη μείωση της παγκόσμιας γεωργικής παραγωγής έως και 50%.5 100 Διάγραμμα 1 Οι δαπάνες για χημική φυτοπροστασία που παρουσιάζουν: η Β. (ε) Στη διασφάλιση της προμήθειας τροφών για τον άνθρωπο και τα ζώα. Οι καλλιέργειες των δημητριακών (περίπου 9 δισεκατομμύρια δολάρια) και στη συνέχεια οι καλλιέργειες των οπωροκηπευτικών (6.1) (Διάγραμμα 1). μυκοτοξινών. 1980). Πίνακας 4 Παγκόσμια αγορά Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων με βάση τις πωλήσεις του 1997 Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα Ζιζανιοκτόνα Εντομοκτόνα Μυκητοκτόνα Άλλα Σύνολο Πωλήσεις σε δισεκατομμύρια $ 14. Τα ζιζανιοκτόνα έχουν το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς με ποσοστό 48%.7 30.4 17. Μελέτες έχουν δείξει ότι η αύξηση ενός δολαρίου στη δαπάνη για φυτοφάρμακα έχει σαν αποτέλεσμα την αύξηση στην απόδοση της καλλιέργειας από 3-7 δολάρια. Αμερική (9. Η μη χρήση Φ/Π θα είχε σαν αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών των γεωργικών προϊόντων μέχρι και 60%.1) σε δις$. εντόμων και σπόρων ζιζανίων στα γεωργικά προϊόντα.σελ. Ευρώπη (7. Λόγω μείωσης της παραγωγής (Πίνακας 3) (γ) Στη βελτίωση της ποιότητας των γεωργικών προϊόντων.4 1. Τις μεγαλύτερες δαπάνες για χημική φυτοπροστασία παρουσιάζει η Β. (στ) Στην προστασία των εδαφών στις επικλινείς περιοχές. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 .10 Αλεξός Αντώνιος Η χρήση των Φ/Π αποβλέπει: (α) στην αύξηση της παραγωγικότητας και των αποδόσεων στη γεωργία. με την αποφυγή της εδαφοκατεργασίας για την καταπολέμηση των ζιζανίων.3 δισεκατομμύρια δολάρια) είναι οι σημαντικότερες αγορές φυτοπροστατευτικών προϊόντων. (β) Στην προμήθεια του καταναλωτή με φθηνά γεωργικά προϊόντα. η Δ.2 δις δολάρια) και ακολουθεί η Δ.5 δισεκατομμύρια δολάρια) και ανθοκομικών (5.8) και η Ασία (7. Ευρώπη (7.6 29.9 Ποσοστό % 47.7 9. Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα.5 5. Πίνακας 3 Μείωση της Παραγωγής (%) μετά από διακοπή της εφαρμογής μέτρων χημικής φυτοπροστασίας (GIFAP. διακίνηση και εμπορία.1 5. Αμερική (9. (δ) Στη μείωση των απωλειών στα γεωργικά προϊόντα κατά την αποθήκευση.8) και η Ασία (7. Καλλιέργεια Σιτηρά Πατάτα Ζαχαρότευτλα Πρώτο έτος 24 27 37 Δεύτερο Έτος 45 42 67 Η παγκόσμια αγορά φυτοφαρμάκων είναι της τάξης των 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων (Πίνακας 4).2). δηλαδή στη μείωση ανεπιθύμητων μικροοργανισμών.

Ευρώπη Ασία Διάγραμμα 2 Παγκόσμια αγορά Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων με βάση τις πωλήσεις του 1997 σε εκατομμύρια $ Ποσοστό % Ζιζανιοκτόνα Εντομοκτόνα Μυκητοκτόνα Άλλα Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα.11 Αλεξός Αντώνιος Β.σελ. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . Αμερική Δ.

αλλά και άλλα έντομα εναντίων εντόμων δηλαδή βιολογικούς ανταγωνιστές. ιδιαίτερα στην περίπτωση των ασθενειών των φυτών.Χ.12 ΧΡΗΣΗΣ Τους αρχαίους Αιγυπτίους. Ακόμη ο Ρωμαίος Gaium Plinius (23 – 79 μ.10 Θεόφραστος (370 . για αυτό και η περιγραφή της ιστορικής εξέλιξης θα γίνει στη συνέχεια χωριστά για κάθε μια από τις τρεις κύριες κατηγορίες φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Το 900 μ. Ραψωδία Χ: 481. Κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση (400 – 1600 μ. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . Η χρησιμοποίηση χημικών ενώσεων από τον άνθρωπο για την καταπολέμηση των εντόμων εχθρών και ασθενειών των φυτών φαίνεται ότι γίνεται από αρχαιοτάτων χρόνων. Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. Ο Ρωμαίος Marcus Portius Cato (200 π. προφανώς. από Ωίδιο.286 π. Διάφορες πηγές αναφέρουν ότι το θείο εχρησιμοποιείτο σε μίγμα με έλαια ως εντομοαπωθητικό. Συγκεκριμένα γνωρίζουμε ότι το έβραζαν μαζί με φύλλα ελιάς για εφαρμογές υποκαπνισμού. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ σελ. την εξάρτηση του μεγέθους του πληθυσμού των φυτοπαρασίτων από τις κλιματικές συνθήκες και τη χρησιμοποίηση των βιολογικών κύκλων για την αντιμετώπιση των φυτοπαρασίτων. Από τον 17ο αιώνα άρχισε πάλι η αύξηση του ενδιαφέροντος του ανθρώπου για τη φύση των φυτονόσων και την αντιμετώπιση τους. Ο Θεόφραστος μάλιστα στα έργα του “Περί Φυτών Αιτιών” και “Περί Φυτών Ιστορίαι” αναφέρει πολλές οικολογικές έννοιες όπως: για την ευαισθησία των φυτών στα φυτοπαράσιτα. Ο Όμηρος αναφέρει ότι ο Οδυσσέας αφού σκότωσε τους μνηστήρες χρησιμοποίησε θειάφι και φωτιά για να καθαρίσει και να απολυμάνει το ανάκτορο. που πολλές φορές αποδίδονταν σε θεϊκές παρεμβάσεις.) στην εργασία του “Historia Naturalis” δίνει Αναπαράσταση πολλές αναφορές για ασθένειες δένδρων.11 ιερέα που προσεύχεται σιτηρών και μεθόδους για την αποφυγή τους. Αναφέρεται επίσης ότι οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν και άλλα φυτικά εκχυλίσματα σε νερό ή λάδι για την προστασία των καλλιεργειών από έντομα. Εικ.Χ.482 και 492-494).) και ο μαθητής του ο Θεόφραστος (370 – 286 π. Στους τάφους των αρχαίων Αιγυπτίων υπάρχουν ανάγλυφες αναπαραστάσεις από σμήνη ακρίδων σε σιταγρούς.Αλεξός Αντώνιος 3. όπως κρατώντας ασθενές φυτό εμβάπτιση του σπόρου αραβοσίτου (Zea Mays) σε κρασί καφέ.) συνιστούσε τον ψεκασμό των φυτών με υγρά απόβλητα ελαίων (κατσίγαρος) για την προστασία τους.) Μαρτυρίες από την Ομήρου Ιλιάδα και την Ομήρου Οδύσσεια φανερώνουν ότι οι Έλληνες από την εποχή εκείνη (1000 – 800 π.Χ. οι δε γεωργοί στην Ευρώπη ακολουθούσαν την παράδοση των Ρωμαίων.Χ. (Ομήρου Οδύσσεια. σε ταφικό μνημείο ή την ανάμειξη του με κτυπημένα φύλλα κυπαρισσιού πριν των Μάγιας από τη σπορά.Χ. Κατά την περίοδο αυτή ξεκίνησε επίσης η προσπάθεια εκλεκτικής τοξικότητας των παθογόνων και των εντόμων. οι Κινέζοι χρησιμοποιούσαν αρσενικούχες ενώσεις για την καταπολέμηση των εντόμων.) κανένα άλλο νέο στοιχείο δεν προκύπτει για την αντιμετώπιση των ασθενειών των φυτών. Ο Αριστοτέλης (384 – 322 π. Ο Δημόκριτος (470 π.) συνιστούσε υποκαπνισμούς της Αμπέλου με μείγμα ασφάλτου και θείου.Χ. μύκητες και ζιζάνια. αμπέλου και Εικ. χρησιμοποιούσαν χημικές ουσίες για να τις αντιμετωπίσουν.) ήταν οι πρώτοι που έθεσαν τις βάσεις της φυτοπροστασίας.) και παρόλο ότι δεν γνώριζαν τα αίτια των προβλημάτων της γεωργικής παραγωγής.Χ.Χ.Χ. Έλληνες και Ρωμαίους τους είχαν απασχολήσει οι επιδημίες εντόμων και ασθενειών.

από την Αμερική.) και ο Schulthes(1671) συνιστούσαν την εμβάπτιση των σπόρων σίτου σε χλωριούχο νάτριο και θειικό χαλκό αντίστοιχα.5 εκατομμύριο να μεταναστεύσουν κυρίως στις ΗΠΑ. Η ταχύτητα διάδοσης και εξέλιξης της ασθένειας.12 Ο Millardet Millardet θα μπορούσε κανείς να πει ότι έγινε εθνικός ήρωας της Γαλλίας. οδήγησε στην ανακάλυψη του βορδιγάλειου πολτού.1 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΩΝ Κατά την περίοδο 1600 – 1850 δεν ήταν ακόμα γνωστός ο ρόλος των μικροοργανισμών ως φυτοπαθογόνων. για την αντιμετώπιση του άνθρακα. αλλά γινόταν προσπάθειες αντιμετώπισης τους με τη χρήση ανόργανων χημικών ενώσεων. περίπου το 12% του πλυθησμού. που χρησιμοποιούνταν τότε στην ιατρική.Χ.). Το θείο και ο βορδιγάλειος πολτός ήταν τα δυο κύρια μυκητοκτόνα μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Ο λιμός που προκλήθηκε από την καταστροφή των καλλιεργειών της πατάτας στην Ιρλανδία το 1845 – 1846. Ο Remnant (1650 μ. Taphrina sp. o οποίος απέδειξε ότι οι μικροοργανισμοί προέρχονται από προϋπάρχοντες μικροοργανισμούς και σταμάτησε έτσι η θεωρία της ‘’αυτόματης γενέσεως’’. Η περίοδος αυτή τελειώνει με την δημοσίευση του Γερμανού καθηγητή De Bary (1861) για το ρόλο των μυκήτων ως παθογόνων των φυτών με βάση τις ανακαλύψεις του Pasteur (1860 – 1863). Το γεγονός αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο για την εντατικοποίηση των ερευνών γύρω από τις μυκητοκτόνες ιδιότητες του θείου (S) και άλλων ενώσεων του. απείλησαν σοβαρά με καταστροφή την αμπελοκαλλιέργεια της χώρας αυτής. ο περονόσπορος της αμπέλου (Plasmopara viticola) προκαλώντας μεγάλες καταστροφές στους αμπελώνες της Γαλλίας. ένταση των συμπτωμάτων και η αδυναμία καταπολεμήσεως του παθογόνου. που έσωσε την αμπελοκαλλιέργεια της Γαλλίας και της Ευρώπης και ο Εικ. Το 1874 εισβάλει στην Ευρώπη. προφανώς. Στα μέσα του 19ου αιώνα (1844 – 1847) έχουμε καταστροφικές επιδημίες από τον περονόσπορο της πατάτας (Phytophthora infestans) στη ΒΔ Ευρώπη και τη Β. Το 1848 εμφανίζεται στους αμπελώνες της Γαλλίας το ωίδιο. Αμερική. Και τα δυο χρησιμοποιούνταν ευρύτατα για την καταπολέμηση σχεδός κάθε μυκητολογικής ασθένειας των φυτών. Η παρατήρηση του Millardet (1885) ότι δεν είχαν προσβληθεί πρεμνά που είχαν ψεκασθεί με μίγμα θειικού χαλκού και υδροξειδίου του ασβεστίου. Έτσι. Με τη ανακάλυψη του βορδιγαλείου πολτού ξεκίνησε η 1η γενιά των ανόργανων μυκητοκτόνων. Ο Prevost (1807) πραγματοποίησε πειράματα για την επίδραση του θειικού χαλκού και της θερμοκρασίας στη βλάστηση των τελειοσπορίων του δαυλίτη. για να αποτρέψουν τους περαστικούς από την κλοπή σταφυλιών. οδήγησε στο θάνατο περισσότερους από 1 εκατομμύριο Ιρλανδούς.Αλεξός Αντώνιος σελ. γύρω στα 1852 άρχισε η διάδοση του θειασβεστίου γνωστού και σαν ‘’νερό του Grison’’.13 3. και ώθησε άλλο ένα 1. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . Στη συνέχεια έχουμε τις ανακοινώσεις από τον Γερμανό Riehm (1913) για την απολύμανση του σπόρου του σίτου για την καταπολέμηση του δαυλίτη με οργανικές ενώσεις του υδραργύρου. Το 1932 έχουμε την εμφάνιση των χαλκούχων ενώσεων με μικρότερη διαλυτότητα από αυτή του θειικού χαλκού και κατά συνέπεια λιγότερα προβλήματα φυτοτοξικότητας χωρίς Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. O Robertson (1824) υποστήριξε ότι το θειάφι είναι το καταλληλότερο για την καταπολέμηση του ωϊδίου της ροδακινιάς και ο Knight (1834) συνιστούσε το θειασβέστιο για την καταπολέμηση του εξώασκου των πυρηνοκάρπων (γένος.

14 εξουδετέρωση με άσβεστο. propineb. Έτσι το 1952 χρησιμοποιείται η στρεπτομυκίνη για την καταπολέμηση του βακτηριακού καψίματος (Erwinia amylovora) των μηλοειδών. Άρχισε δηλαδή η χρήση μυκητοκτόνων που έχουν την ικανότητα να μπαίνουν μέσα στους φυτικούς ιστούς Εικ. captafol κ. ziram. Το captan ένα πολύ καλό μυκητοκτόνο της ομάδας των φθαλιμιδίων. mancozeb.13 Διαφήμιση του Benomyl της δεκαετίας του ‘50 βακτηριώσ εων του ανθρώπου. Το 1934 ανακαλύφθηκαν οι μυκητοκτόνες ιδιότητες των διθειοκαρβαμιδικών από τους Tisdale και Williams. Τέλος το 1964 είχαμε την ανακάλυψη του Chlorothalonil. Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. απετέλεσε την αρχή για την ανάπτυξη και άλλων συγγενών ενώσεων (folpet. Μετά την ανακάλυψη των μυκητοκτόνων της ομάδας των διθειοκαρβαμιδικών. Το 1940 οι Chain kai Flory έδειξαν ότι η πενικιλλίνη είναι αποτελεσματική για την καταπολέμηση Εικ. nabam.14 Ο συντακτικός τύπος της στρεπτομυκίνης ή να προσλαμβάνονται από τις ρίζες των φυτών και να μεταφέρονται στο υπέργειο μέρος με δυνατότητα εκλεκτικής δράσης εναντίον των φυτοπαθογόνων. procymidone). Η καθυστέρηση στην ανακάλυψη των διασυστηματικών μυκητοκτόνων. bupirimate) και των δικαρβοξιμιδικών (iprodione.Αλεξός Αντώνιος σελ. οδήγησε στην εποχή που επεμβαίνουμε στα φυτά όχι μόνο προληπτικά αλλά και θεραπευτικά. των 2αμινοπυριμιδινικών (dimethirimol. carbentazim) και λίγο αργότερα του πρώτου παρεμποδιστή βιοσύνθεσης στερολών (SBIs) του triforine (1968 – 1969). όπως του ferbam.α) . Η περίοδος της εκλεκτικότητας στο πεδίο των μυκητοκτόνων ουσιαστικά άρχισε στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του ’60 με την ανακάλυψη των διασυστηματικών μυκητοκτόνων (3η γενιά μυκητοκτόνων). ethirimol. περίπου 25 χρόνια μετά την ανακάλυψη των διασυστηματικών εντομοκτόνων. Αυτό είχε σαν συνέπεια την ανάπτυξη της έρευνας στον τομέα των αντιβιοτικών για την αντιμετώπιση φυτοπαθογόνων βακτηρίων. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . vinclozolin. zineb. Την ανακάλυψη των καρβοξαμιδικών ακολούθησε η εμφάνιση των βενζιμιδαζολικών (benomyl. Η ανακάλυψη του καρβοξαμιδικού μυκητοκτόνου carboxin (1966) άνοιξε νέα εποχή στην αντιμετώπιση των ασθενειών των φυτών. που άνοιξαν έτσι την εποχή της 2ης γενιάς των οργανικών προστατευτικών μυκητοκτόνων (1930 – 1965) Οι ενώσεις αυτές είχαν ανακαλυφθεί νωρίτερα από χημικούς της βιομηχανίας καουτσούκ. κλπ μεγάλη πρόοδο έφερε η ανακάλυψη του φθαλιμιδικού captan (1952) από τον Kittleton που εργαζόταν για την εταιρεία Standard Oil Company. maneb.

όπως το carboxamide και το fenhexamide. η πρωτεΐνη harpin και ο πολυσακχαρίτης laminarin. pyrimethanil). που είναι το πρώτο μυκητοκτόνο με δράση στην καρβοξυλάση του ακετυλο-συνενζύμου Α. το fluopicolid της ομάδας των ακυλοπικολιδίων και το zoxamide των βενζαμιδίων που συνιστούν τις ποιο σύγχρονες κατακτήσεις έως τώρα της εξέλιξης των μυκητοκτόνων. Πολύ ενδιαφέρουσα είναι επίσης η περαιτέρω ανάπτυξη των αντιπαθογονικών με τα οποία επιτυγχάνεται είτε τοπική ή διασυστηματική ενεργοποίηση των μηχανισμών άμυνας του φυτού (Systemic Aquired Resistance. Στην πρώτη περίπτωση υπάγονται το fosetyl-Al. σημαντικών για την παθογένεση των μυκήτων. των ενώσεων δηλαδή που δεν παρουσιάζουν τοξικότητα στα παθογόνα. είτε μείωση της παθογόνου ικανότητας των φυτοπαθογόνων. που παρεμποδίζουν την έκκριση λυτικών ενζύμων. το tricyclazole. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . ενώ χαρακτηριστικά παραδείγματα της δεύτερης περίπτωσης είναι τα μυκητοκτόνα της ομάδας των ανιλινοπυριμιδινών (cyprodinil. Α Β Γ Εικ.15 Αλεξός Αντώνιος προφανώς οφείλεται στον αυξημένο κίνδυνο φυτοτοξικότητας λόγω των ομοιοτήτων μεταξύ φυτικών κυττάρων και μυκήτων.σελ. οι αμιδοκαρβαμιδικοί εστέρες iprovalicαrb και benthiavalicarb. ‘60(Α) & 70(Γ) Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. το acibenzolar-s-methyl. Η χρονολογία αυτή σηματοδοτεί την αρχή της περιόδου των αντιπαθογονικών ενώσεων. το probenazol. όπως είναι τα μυκητοκτόνα των ομάδων στρομπιλουρινών και φαινυλοπυρρολικών. Στην ίδια κατεύθυνση έχουμε την ανάπτυξη νέων παρεμποδιστών του συμπλόκου ΙΙ της αναπνευστικής αλυσίδας.16 Μυκητοκτόνα διαφόρων εταιρειών των δεαετιών ‘50(Β). Στο τέλος της δεκαετίας του ’70 είχαμε την εμφάνιση του metalaxyl του πρώτου διασυστηματικού ωομυκητοκτόνου της ομάδας των φαινυλαμιδίων και λίγο αργότερα του οργανοφωσφορικού μυκητοκτόνου fosetyl-AI με δυνατότητα συμπλαστικής κίνησης. όπως το μορφολινικό dimethomorph. αλλά κυρίως νέων ωομυκητοκτόνων. Το 1975 χρησιμοποιήθηκε ένας αντιπαθογονικός παράγοντας.15 Συντακτικός τύπος Η εμπορική επιτυχία των στρομπιλουρινών του Chlorothalonil οδήγησε στη σύντομη εμφάνιση και άλλων μυκητοκτόνων που παρεμποδίζουν το σύμπλοκο ΙΙΙ της αναπνευστικής αλυσίδας. Την δεκαετία του ’90 έχουμε την πολύ επιτυχημένη ανάπτυξη παραγώγων φυσικών ενώσεων. SAR). για την καταπολέμηση της πυρικουλαρίωσης του ρυζιού που προκαλείται από το μύκητα Pyricularia oryzae (συν. Magnaporthe grisea). Εικ. Ενδιαφέρουσα είναι και η ανάπτυξη της φυσικής ένωσης soraphen A. που είναι γνωστά ως Qols και Qils. mepanipyrim. είναι όμως αποτελεσματικά για την καταπολέμηση των ασθενειών με επεμβάσεις στα φυτά.

Οι τοξικές ιδιότητες των εκχυλισμάτων αυτών ήταν είδη γνωστές στους κατοίκους των νησιών του Μαλαϊκού Αρχιπελάγους που τα χρησιμοποιούσαν για ευκολότερο ψάρεμα. όπως τα αλκυλοθειοκυανικά. που περιέχουν ροτενοειδείς ουσίες. Η πικρή γεύση των καπνόφυλλων οδήγησε ίσως στη χρήση του εκχυλίσματος φύλλων καπνού που περιέχει νικοτίνη ως εντομοκτόνο.16 3. Το 1912 ο Piver ανέπτυξε το αρσενικό ασβέστιο για αντικατάσταση του αρσενικού μολύβδου και του πρασίνου των Παρισίων. Το 1897 χρησιμοποιείται για πρώτη φορά το έλαιο citronella ως απωθητικό κουνουπιών. στην καταπολέμηση των εντόμων. Η περίοδος 1940 – 1960 χαρακτηρίστηκε και όχι άδικα ως ‘’περίοδος της χημικής φυτοπροστασίας’’.17 Αρσενικό σε συσκευασία των αρχών του αιώνα φυτοφαρμάκων με χαμηλό κόστος. Σχεδόν την ίδια περίοδο (1886) χρησιμοποιείται το υδροκυανικό οξύ ως υποκαπνιστικό και το 1892 χρησιμοποιούνται για πρώτη φορά ως εντομοκτόνα τα αρσενικά άλατα του μολύβδου και η δινιτροορθοκρεζόλη (DNOC). Το σύμπλοκο αυτό ήταν τότε γνωστό ως χρωστική. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 .2 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΟΚΤΟΝΩΝ Την περίοδο 1700 – 1750 είχαμε την ανακάλυψη και ανάπτυξη των εντομοκτόνων φυτικής προέλευσης. που είναι ένα σύμπλοκο μεταρσενικού χαλκού και οξικού χαλκού. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και μετά έγιναν τεράστια άλματα στον τομέα της φυτοφαρμακευτικής. methyl bromide και τα εντομοκτόνα phenothiazine. που επέτρεψαν την παραγωγή οργανικών Εικ. παρόλο που το μόριο αυτό είχε βρεθεί νωρίτερα (1874). που ήταν ήδη γνωστές στους λαούς του Καυκάσου. Το 1800 ανακαλύπτονται οι εντομοτοξικές ιδιότητες του πύρεθρου. dichlorobenzene. ήταν η αρχή της ανακάλυψης των εντομοκτόνων 2ης γενιάς. Χρησιμοποιήθηκε με επιτυχία Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. ethylene oxide. Η δεκαετία του ’30 ήταν η αρχή της περιόδου των συνθετικών οργανικών εντομοκτόνων. και thiodiphenylamine.Αλεξός Αντώνιος σελ. Η χαρακτηριστική οσμή του πιθανά να συντέλεσε στη χρησιμοποίηση του ως εντομοκτόνου. Το 1938 είχανε την πρώτη εφαρμογή του Bacillus thuringiensis ως βιοεντομοκτόνου. Η ανακάλυψη του οργανοχλωριωμένου DDT από τον Ελβετό χημικό Muller. Με τη χρήση του πράσινου των Παρισίων και γαλακτωμάτων κηροζίνης για χειμερινούς ψεκασμούς οπωροφόρων ξεκίνησε η επιστημονική χρήση των χημικών ενώσεων στην καταπολέμηση των φυτοφάγων εντόμων. naphthalene. από τον Otto Ziedler. Το 1848χρησιμοποιούνται για πρώτη φορά στην Αγγλία και την Ασία εκχυλίσματα των ριζών της Derris elliptica. Γύρω στα 1865 χρησιμοποιήθηκε το φωτιστικό πετρέλαιο εναντίον των κοκκοειδών των εσπεριδοειδών. Μέχρι το 1940 ο αριθμός των χημικών ενώσεων που χρησιμοποιούνταν στη γεωργία ήταν πολύ μικρός. Το 1867 χρησιμοποιείται για πρώτη φορά με επιτυχία στην καταπολέμηση των εντόμων το πράσινο των Παρισίων. Η βιομηχανική παραγωγή του DDT ξεκίνησε το 1942 και πολύ σύντομα έγινε το ποιο ευρέως χρησιμοποιούμενο εντομοκτόνο στον κόσμο. τα υποκαπνιστικά ethylene dipromide. Το 1922 εφαρμόζεται για πρώτη φορά το κυανιούχο ασβέστιο ως εντομοκτόνο στο βαμβάκι. Το 1872 χρησιμοποιείται το πράσινο των Παρισίων στην καταπολέμηση της καρπόκαψας της μηλιάς (Carpocapsa pomonella).

Το 1944 ανακοινώνεται η σύνθεση του πολύ γνωστού οργανοφωσφορικού εντομοκτόνου parathion. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . όπως του τύφου και της ελονοσίας. το chlorthion κ. καθώς και παράσιτα ή αρπακτικά των εχθρών των φυτών. και μιλμπεμυκίνες και τα νεονικοτινοειδή.Αλεξός Αντώνιος σελ. cyflurin κ. Τις τελευταίες δυο δεκαετίες έχουμε αυξημένη ανάπτυξη παραγώγων φυσικών ενώσεων όπως είναι οι σπινοσίνες. ιοί. το methyl parathion. Από τότε ένας μεγάλος αριθμός πυρεθρινοειδών. όπως είναι οι παρεμποδιστές βιοσύνθεσης της χιτίνης και οι ενώσεις που μιμούνται ή ανταγωνίζονται τις ορμόνες νεότητας. Ακολουθεί η ανακάλυψη σειράς ολόκληρης οργανοχλωριομένων και οργανοφωσφορικών πολλά από τα οποία έχουν και διασυστηματική δράση. βακτήρια. το πρώτο οργανοφωσφορικό εντομοκτόνο το bladan (TEPP). όπως το deltamethrin. Η πρώτη διερεύνηση της εντομοτοξικής συμπεριφοράς των οργανοφωσφορικών εστέρων έγινε για πρώτη φορά από τους Γερμανούς χημικούς Schrader και Kukenthal. Το malathion ήταν το πρώτο ευρέως χρησιμοποιούμενο οργανοφωσφορικό με μικρή τοξικότητα στα θηλαστικά. οι αβερμεκτίνες. Τη δεκαετία του ’50 είχαμε διασυστηματικών την ανακάλυψη των πρώτων Εικ. δεν έσωσε τόσες πολλές ανθρώπινες ζωές όσες το DDT. γνωστό ως lindane.18 Τρόπος δράσης των εντομοκτόνων καρβαμιδικών εντομοκτόνων. αλλά και φωτοσταθερών μορίων. την ανάπτυξη ενώσεων που επηρεάζουν τη συμπεριφορά των εντόμων.α . Επιπλέον έχουμε την ανάπτυξη των ρυθμιστών αύξησης (IGRs). Την ίδια περίπου περίοδο στη Μ. Έτσι το 1942 στη Γερμανία χρησιμοποιήται με επιτυχία για πρώτη φορά. cypermethrin. που στη συνέχεια διαπιστώθηκε ότι οι εντομοτοξικές του ιδιότητες οφειλόταν στο γ-ισομερές της ένωσης αυτής. όπως μύκητες. ακόμα και η πενικιλλίνη. πολύ αποτελεσματικών. Πρέπει να σημειώσουμε όμως ότι καμιά άλλη ένωση.α. έχουν εισαχθεί στη γεωργική πράξη και αποτελούν σήμερα τη σημαντικότερη ίσως ομάδα εντομοκτόνων. δηλαδή προϊόντων με δραστική ουσία κάποιο βιολογικό παράγοντα.. Τα πρώτα οργανοφωσφορικά όπως το parathion. χαρακτηρίζονταν από υψηλή τοξικότητα στα θηλαστικά και έτσι ξεκίνησε η προσπάθεια για την ανακάλυψη οργανοφωσφορικών εντομοκτόνων. λιγότερο τοξικών. που αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο για τη σύνθεση μεγάλου αριθμού οργανοφωσφορικών εντομοκτόνων. Το 1973 η ομάδα του Elliot στο Rothamsted Experimental Station πέτυχε τη σύνθεση των πρώτων πυρεθρινοειδών. με κύριο εκπρόσωπο το carbaryl. όπως είναι οι φορμαμιδίνες και οι φερομόνες και των βιοεντομοκτόνων. Το πύρεθρο χρησιμοποιείται ως φυσικό εντομοκτόνο από το 1850 αλλά η αποτελεσματικότητα του στον αγρό ήταν μικρή λόγω της ευαισθησίας του μορίου στο φως. Πρέπει να σημειωθεί ότι το DDT και τα περισσότερα οργανοχλωριωμένα δεν χρησιμοποιούνται σήμερα λόγω του φαινομένου της βιοσυσσώρευσης και των κινδύνων για το περιβάλλον. Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. το οποίο αντικατέστησε τη θειική νικοτίνη. Βρετανία και τη Γαλλία ανακαλύπτονται οι εντομοτοξικές ιδιότητες του εξάχλωροκυκλοεξανίου (HCH).17 στην αντιμετώπιση των εντομομεταδιδόμενων ασθενειών του ανθρώπου. πρωτόζωα.

Χρονολογική εξέλιξη της χρήσης διαφόρων μεθόδων και μέσων για την αντιμετώπιση ζιζανίων (τροποποιημένο από Kohli et all. έτσι σύντομα δημιουργήθηκε η ανάγκη χρησιμοποίησης χημικών ουσιών. Εξειδικευμένα μηχ. Γενετικώς τροποποιημένα φυτά Βελτιωμένες ποικιλίες. μέσα ζιζανιοκτόνα φιλικά στο περιβάλλον Δρεπάνια Βοτάνισμα Θειικός χαλκός. Διάφορα προγράμματα αμειψισποράς που εφαρμόστηκαν για να περιορίσουν το πρόβλημα των ζιζανίων δεν έδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.σελ. οδήγησε στην έλλειψη εργατικών χεριών για τη γεωργία με αποτέλεσμα την εμφάνιση σοβαρών προβλημάτων στην καταπολέμηση των ζιζανίων. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 .19 Διαδικασία σύνθεσης δραστικών ουσιών τη δεκαετία του ’50 (εμφανή τα χαλαρά μέτρα προστασίας του εφαρμοστή) 3. με αυξανόμενο ρυθμό από τις αρχές του 20ου αιώνα. θειικός Σίδηρος. εκ του Βασιλάκογλου) Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. αρσενικό Θειικό οξύ. πετρέλαιο Ορμονικά Αλάτι – στάχτη Ζιζανιοκτόνα Γραμμική σπορά+ Χημικώς σκαλιστήρια σε άλογο Χρήση εντόμων συντιθέμενα Αμειψισπορά για το ζιζάνιο Lantana ολοκληρωμένη Ζώα μηχανικά μέσα διαχείριση Κάψιμο 6000 3000 1200 1000 950 1000-1300 1730 1890-1996 1902 1920 1940 1970 1980 1990-σήμερα Σχήμα1.3 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΩΝ Η μεταφορά εργατικού δυναμικού στην αναπτυσσόμενη βιομηχανία.18 Αλεξός Αντώνιος Εικ.

α) που χαρακτηρίζονται από δράση αυξίνης.4D. fluazifop. Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. χρησιμοποιήθηκε σαν το χλωρικό νάτριο. sethoxydim.α. που είναι εξειδικευμένος παρεμποδιστής της βιοσύνθεσης των αρωματικών αμινοξέων και που απεδείχθη ιδιαίτερα χρήσιμο για την καταπολέμηση ζιζανίων μεταξύ δυο συνεχόμενων καλλιεργειών. τις ΗΠΑ και την Ελβετία. Στη δεκαετία του ’80 εμφανίστηκαν οι σουλφονυλουρίες και οι ιμιδαζολίνες που παρεμποδίζουν τη βιοσύνθεση των αμινοξέων της ομάδας του πυροσταφυλικού οξέος και είναι αποτελεσματικά ζιζανιοκτόνα σε ποσότητες λίγων γραμμαρίων το στρέμμα.-TBA. την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου με την ανακάλυψη του 2.3. Την ίδια περίοδο εμφανίστηκε το glyphosate. Το 1947 ανακαλύπτονται οι ζιζανιοκτόνες ιδιότητες της ομάδας των χλωριωμένων αλειφατικών οξέων (TCA 1947. Βρετανία.6. Η βιομηχανία των σύνθετων οργανικών και ορμονικών ζιζανιοκτόνων άρχισε να εξελίσσεται στα μέσα της δεκαετίας του 40’. των παραγώγων της ουρίας και των διπυριδιλίων diquat και paraquat. metoxuron και isoproturon.5Τ το 1949. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . το θειικό οξύ. Αναλυτικότερα η εμφάνιση και εφαρμογή στη γεωργία χημικών ενώσεων με ζιζανιοκτόνο δράση έχει ως ακολούθως: Το πρώτο ζιζανιοκτόνο ήταν ο θειικός χαλκός. Το 1930 είχαμε την ανακάλυψη των ζιζανιοκτόνων ιδιοτήτων της πρώτης οργανικής ένωσης. Στην δεκαετία του ’60 είχαμε την ανάπτυξη των mecoprop. Τη μεγαλύτερη ανάπτυξη είχαν τα ζιζανιοκτόνα για την καλλιέργεια των σιτηρών.4 διχλωροφαινοξυοξικού οξέος. που γρήγορα χρησιμοποιήθηκε ως ζιζανιοκτόνο σε καλλιέργειες κυρίως σιτηρών. MCPB το 1955 κ.Αλεξός Αντώνιος σελ. mecoprop το 1953. Στη δεκαετία του ’50 είχαμε των ζιζανιοκτόνων της ομάδας των τριαζινών. Στις δεκαετίες ’70 και ’80 είχαμε την εμφάνιση των αρυλοφαινοξυαλκανοϊκών και των κυκλοεξανδιονών (alloxydim. λόγω της μικρής υπολειμματικής διάρκειας στο έδαφος. του θειικού οξέος. Το 1950 άρχισε η βιομηχανική παραγωγή των ζιζανιοκτόνων στη Μ. αποτελεσματικά στην καταπολέμηση αγρωστωδών ζιζανίων σε πολλές καλλιέργειες. Στις δεκαετίες ’60 και ’70 αναπτύχθηκαν αρκετά ζιζανιοκτόνα της ομάδας των παραγώγων της ουρίας για την καταπολέμηση της αγριοβρώμης. ο νιτρικός χαλκός. στην οποία είναι πρακτικά αδύνατη η αντιμετώπιση των ζιζανίων με καλλιεργητικά μέτρα.) γνωστά και ως –fops και –dims. 2. της δινιτροορθοκρεζόλης (DNOC) της ομάδας των δινιτροφαινολών. όταν το 1896 ο Γάλος Bonnet χρησιμοποίησε για πρώτη φορά διάλυμα θειικού χαλκού ως εκλεκτικό ζιζανιοκτόνο για την καταπολέμηση του Sinapis arvensis σε σιταγρούς. όπως του αρσενικού.19 Οι πρώτες χημικές ενώσεις που χρησιμοποιήθηκαν για αυτό το σκοπό ήταν ενώσεις του χαλκού και άλλες ανόργανες ενώσεις. ζιζανιοκτόνο περί τα 1200 π. άλατα βορίου.Χ.4 D.20 Αλάτι που χρησιμοποιήθηκαν αργότερα ηταν ο θειικός σίδηρος. dichloprop.4. quizalofop κ. Το 1942 ανακαλύπτονται από τις ΗΠΑ και την Αγγλία οι εκλεκτικές ζιζανιοκτόνες ιδιότητες του 2. του χλωρικού νατρίου και αργότερα τα μη ραφιναρισμένα ορυκτέλαια και ορισμένα αποστάγματα πετρελαίου. που παρεμποδίζουν τη λειτουργία της φωτοσύνθεσης. dalapon 1953). dicamba και ioxynil που αύξησαν το εύρος της καταπολέμησης των ζιζανίων. και το σουλφαμινικό αμμώνιο. όπως τα chlorotoluron. γνωστού ως 2. Έτσι. γίνεται η αρχή στην ανακάλυψη της ομάδας των φαινοξυαλκανοϊκών ζιζανιοκτόνων (2. Άλλες ανόργανες ενώσεις που Εικ. με δράση στη βισύνθεση λιπαρών οξέων.

διαπίστωσαν ότι η κορυφή του η κορυφή του κολεοπτίλου του αγρωστώδους Phalaris canariensis. και glufosinate με νέους μηχανισμούς δράσης.). στην προσπάθεια τους να εξηγήσουν τα αίτια του φωτοτροπισμού και γεωτροπισμού των φυτών.6-τροχλωροφαινοξυοξικό οξύ ήταν ανθεκτικά στο 2.Α. Αργότερα ο Fitting το 1909 στη Γερμανία Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα.1 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΥΞΙΝΩΝ. Η ιστορία των φυτοορμονών άρχισε με την ανακάλυψη των αυξινών. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . που περιέχει σπόρια του μύκητα Colletotrichum gloeosporioides. Τα σήματα μπορεί να είναι εξωγενή. 3. όπου ακολουθεί η έκφραση του γονιδίου ή των γονιδίων και η σύνθεση των πρωτεϊνών. όπου δρα. vernolate. Η ανακάλυψη των αντιφυτοτοξικών παραγόντων προήλθε από τυχαία παρατήρηση του Γερμανού χημικού Otto Hoffman.4. 3. τον 19ο αιώνα όταν ο Ciesielski.α. Η ανακάλυψη αυτή οδήγησε την εταιρεία US Gulf Oil στην ανάπτυξη του πρώτου αντιφυτοτοξικού παράγοντα naphtalic anhydride (NA) στα τέλη της δεκαετίας του ’60 (1969) για την προστασία του αραβοσίτου από ζιζανιοκτόνα της ομάδας των θειοκαρβαμιδικών ( EPTC. σε ένα κύτταρο ή μια ομάδα κυττάρων (ιστό ή όργανο).20 Την τελευταία δεκαετία γίνεται προσπάθεια για την ανάπτυξη φυσικών ενώσεων με ζιζανιοκτόνο δράση. Για την έναρξη των διάφορων φάσεων απαιτείται η ύπαρξη του κατάλληλου σήματος και η μεταφορά του στο σημείο δράσης. ή όργανα. Τα σημαντικότερα βιομόρια που σηματοδοτούν αναπτυξιακά φαινόμενα ονομάζονται ορμόνες (Ρουμπελάκη – Αγγελάκη Κ. ήταν απαραίτητη για την έκφραση του φωτοτροπισμού του κολεοπτίλου. η θερμοκρασία κ.4. Αντιφυτοτοξικές ενώσεις (safeners) χρησιμοποιούνται για τη διεύρυνση φάσματος δράσης των ζιζανιοκτόνων σε ευαίσθητες καλλιέργειες. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η προσπάθεια βιοζιζανιοκτόνων με δραστική ουσία κάποιον βιολογικό παράγοντα. όπως τα ζιζανιοκτόνα bilanaphos. Μέχρι το 1910 η έννοια της ορμόνης είχε καθιερωθεί στην φυσιολογία των ζώων. όπως για παράδειγμα το DeVine που έχει ως δραστικό συστατικό χλαμυδοσπόρια του ωομύκητα Phytophthora palmirova και το Collego. . Και ⇒ Για τη δράση της απαιτούνται συνήθως μικρές συγκεντρώσεις.. που στη συνέχεια συμμετέχουν στους μηχανισμούς αύξησης και ανάπτυξης. Ορμόνη (hormone). που διαπίστωσε ότι φυτά τομάτας που από λάθος ψεκάστηκαν με ζιζανιοκτόνο 2. όπως διάφορα βιομόρια. ⇒ Μεταφέρεται σε άλλα κύτταρα.Αλεξός Αντώνιος σελ.4-D που είχε προηγουμένως χρησιμοποιηθεί στα φυτά αυτά. όρος ελληνικής προέλευσης (από τη λέξη ορμή) είναι κάθε βιομόριο που πληροί τρεις όρους: ⇒ Συντίθεται σε μικρές ποσότητες. ο Δαρβίνος και αργότερα ο υιός του (1897).α). anisomycin. όπως το φως. butylate κ. ιστούς. ή ενδογενή.4 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΦΥΤΟΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ Αναφερόμενοι στις φυτορυθμιστικές ενώσεις επί των πλείστων μιλάμε για ορμόνες και αυτό γιατί η ανάπτυξη και η αύξηση κάθε οργανισμού συνιστά μια πολύπλοκη διαδικασία που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο είναι κυρίαρχη στην γεωργική πρακτική κατά συνέπεια και την γεωπονία που είναι επιστήμη αποβλέπουσα το οικονομικό όφελος και έχει αφιερώσει ολόκληρο κλάδο της προς τούτο (φυτοπροστασία). στα μέσα της δεκαετίας του ’40 (1947).

Το 1919 ο Paal κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η κορυφή του βλαστού είναι ένα φυτορυθμιστικό κέντρο. φοιτητής τότε του πανεπιστημίου της Ουτρέχτης της Ολλανδίας.21 ανακάλυψε ότι υδατικό εκχύλισμα από ορχεοειδή όταν εφαρμζόταν σε άνθη ορχιδέας προκαλούσε παρόμοια συμπτώματα με εκείνα της γύρης. τοποθετούνταν μονόπλευρα σε ‘’αποκεφαλισμένα’’ κολεόπτιλα βρώμης προκαλούσαν κάμψη του κολεοπτίλου προς την αντίθετη πλευρά. ανακάλυψε τη δράση αυξίνης σε κολεόπτιλα βρώμης (Avena sativa). Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 .22 Διαγραμματική απεικόνιση της εργασίας των Δαρβίνου και του υιού του καθώς και του BoysenJensen κατά χρονολογική σειρά. Σε αντίθεση π. το δε άγαρ παρέρχεται από το υδρόβιο agar – agar στη βιβλιογραφία που χρησιμοποιήσαμε δεν γίνεται διευκρίνιση για το τι ακριβώς χρησιμοποίησε ο Boysen-Jensen και ακόμα ποιες ή ποια διαφορά του ενός υλικού από το άλλο κ. 1 Κάνουμε εδώ αυτή τη διάκριση σε ζελατίνη και άγαρ γιατί η μεν ζελατίνη μπορεί να είναι ζωικής προέλευσης. της διαπίστωσης της ορμονικής δράσης μιας ουσίας την οποία επινόησε ο went έμεινε γνωστή ως Avena test. το υποτιθέμενο ερέθισμα ή ουσία μπορεί να περάσει από τη ζελατίνη και να προκαλέσει κάμψη του κολεοπτίλου προς το φως.21 Το ινστιτούτο Thompson. Ο Went διαπίστωσε ότι αν τεμαχίδια άγαρ 3% (ένα ζελατινοειδές θρεπτικό Εικ. η απομόνωση της σε καθαρή μορφή και σε ικανοποιητική ποσότητα ώστε να προσδιοριστεί χημικά ήταν αδύνατη την εποχή εκείνη. λειτουργεί υλικό προερχόμενο από το θαλάσσιο έως σήμερα στις ΗΠΑ. Η μέθοδος αυτή. από το Avena test του Went που είναι πλήρως ξεκάθαρο ότι το υλικό ήταν άγαρ 3% κλπ. Ο Went έτσι απέδειξε ότι η ικανότητα διέγερσης της αύξησης οφείλεται στην παρουσία ουσιών που βιοσυντίθενται στα κύτταρα της κορυφής του κολεοπτίλου.λ. το οποίο είναι φυτό agar – agar) πάνω στα οποία πρωτοπόρο στην έρευνα σχετικά με τις είχαν τοποθετηθεί για μερικές ώρες φυτοορμόνες.Αλεξός Αντώνιος σελ. Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. κορυφαία μεριστώματα κολεοπτίλου. πειραματιζόμενος στο εργαστήριο του πατέρα του. όπου συντίθεται μια ουσία ή μίγμα ουσιών που μετακινείται προς τα κάτω. στα κύτταρα του κολεοπτίλου και προκαλεί το φαινόμενο του φωτοτροπισμού.χ. Παρόλο που ο Went κατάφερε να απομονώσει την αυξίνη με την τεχνική της διάχυσης της διάχυσης στο άγαρ. Εικ.π. Ο Boysen-Jensen (1910 – 1913) διαπίστωσε ότι εάν η κορυφή του κολεοπτίλου της βρώμης κοπεί εγκαρσίως και ανάμεσα στα δυο κομμάτια τοποθετηθεί λεπτό φύλλο ζελατίνης (κατ’ άλλους άγαρ) 1 . δηλαδή πτώση των πετάλων του άνθους και διόγκωση της ωοθήκης. Αργότερα ο Δανός βοτανολόγος Went (1928).

3. IAA).23 Διαγραμματική απεικόνιση του ‘’Avena test’’ όπως το πραγματοποίησε ο Went. ο Thimann κατάφερε να απομονώσει ΙΑΑ από το μύκητα Rhizopus suinus. Από τότε η παρουσία του ΙΑΑ έχει βρεθεί σε πολλά είδη φυτών και σήμερα είναι γενικά παραδεκτό ότι αποτελεί την κυριότερη και πολλές φορές τη μοναδική αυξίνη των ανώτερων φυτών. Την ίδια περίπου εποχή οι Kölg και Kostermans απομόνωσαν ΙΑΑ από καλλιέργεια ζύμης .4. απομόνωσαν από ανθρώπινα ούρα μια ουσία με δράση στο κολεόπτιλο της βρώμης που την ονόμασαν ‘’Αυξίνη Α’’. ενώ ένα χρόνο αργότερα (1935). από τον Haagen-Smit. Το 1934 πρωτοδημοσιεύθηκε ο ρόλος των αυξινών στη ριζοβολία μοσχευμάτων. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . Η πρώτη αναφορά για τη παρουσία ΙΑΑ σε ανώτερα φυτά έγινε περίπου δέκα (10) χρόνια αργότερα.2 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΙΘΥΛΕΝΙΟΥ Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. που αποδείχθηκε ότι ήταν η ένωση ινδολοξικό οξύ (indole-3-acetic acid. η βιολογική της δράση δεν ήταν γνωστή. οι ίδιοι ερευνητές μαζί με τον Erxleben το 1934 απομόνωσαν πάλι από τα ούρα τις ουσίες ‘’αυξίνη Α και Β’’ και ‘’ετεροαυξίνη’’. Εικ. Το 1931 οι Kögl και Haagen – Smit. από εργασίες του Ellinger στη Γερμανία.Αλεξός Αντώνιος σελ. που αν και χημικά ήταν γνωστή από το 1904. το 1946. Με την απομόνωση της αυξίνης έγινε φανερό ότι στα φυτά υπάρχουν ουσίες με δράση ανάλογη των ορμονών των ζώων.22 Για είκοσι (20) και πλέον χρόνια από την ανακάλυψη του Went ο όρος ‘’φυτοορμόνη’’ ήταν συνώνυμος με την αυξίνη. γεγονός που σηματοδοτεί την έναρξη της χρήσης και της ανάπτυξης των φυτορυθμιστικών ουσιών.

Το 1886. που είχαν 10ˆ6 φορές μεγαλύτερη ικανότητα ανίχνευσης. η πάχυνση και η συστροφή του στελέχους τους (τριπλή αντίδραση. ενώ δεν είχαν καθόλου ή είχαν άσχημα ανεπτυγμένους σπόρους.3 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΓΕΒΒΕΡΕΛΛΙΝΩΝ Άλλη κατηγορία φυτοορμονών με μεγάλη σημασία είναι οι γιββερελλίνες (gibberellins. η ενδογενής συγκέντρωση του αιθυλενίου φαινόταν πολύ χαμηλή για να προκαλέσει ωρίμανση των καρπών. Το 1959 επιβεβαιώθηκε η δάση του αιθυλενίου από τους Burg και Thimann. του μήκους των μεσογονατίων διαστημάτων). με την Εικ. Τα προσβεβλημένα φυτά παρουσίαζαν διπλασιασμό ή και τριπλασιασμό του ύψους τους (ή αλλιώς. Επίσης έδειξαν ότι ο μύκητας προκαλούσε τις ίδιες εκτροπές από το φυσιολογικό και σε άλλα είδη όπως το σησάμι. επειδή με τις διαθέσιμες αναλυτικές μεθόδους της εποχής εκείνης. Το αιθυλένιο είναι ένα μικρό μόριο. Έκδηλα χαρακτηριστικά ήταν η μείωση του ύψους. φυτοορμονών. ο Gane πέτυχε την πρώτη πειραματική απόδειξη ότι το αιθυλένιο είναι φυσικό. Το 1934 (κατ’ άλλους 1935). Hitchcock και Zimmerman. Έτσι ο Ιάπωνας φυτοπαθολόγος Kurosawa απέδειξε το 1926 ότι ο μύκητας ‘’προσέφερε’’ κάτι στα προσβεβλημένα φυτά. Η ιστορία του αιθυλενίου ξεκίνησε στα τέλη του 18ου αιώνα. Τροποποιημένο φαινότυπο παρουσίαζαν επίσης φυτά που βρίσκονταν κοντά στους σωλήνες με θερμό αέρα. από τους Yabuta και Hayashi. η απλούστερη ολεφίνη. το αιθυλένιο προτάθηκε ως φυτοορμόνη από τους Crocker. C2H4. Συγκεκριμένα Ιάπωνες γεωπόνοι παρατήρησαν τη διαφορά μήκους των μεσογονατίων διαστημάτων φυτών ρυζιού υγιών και προσβεβλημένων από τον μύκητα Gibberella fujikuroi ο οποίος προκαλεί την ασθένεια bacana ή ασθένεια του τρελού ρυζιού. διαπίστωσε ότι φυτά πιζελιού είχαν οριζόντια ανάπτυξη σε συνθήκες θερμοκηπίου που φωτιζόταν με αέριο. 3.Αλεξός Αντώνιος σελ. αλλά και την ωρίμανση των καρπών.α. που ήταν και η αιτία των φαινοτυπικών αλλαγών. Η ανακάλυψη τους οφείλεται στην παρατηρητικότητα των ερευνητών στις αρχές του 20ου αιώνα. ο μεταπτυχιακός φοιτητής στην Αγία Πετρούπολη Anton Nicolayevitch Neiljubov. Το επόμενο έτος (1935). Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 .23 Άλλη ουσία σπουδαίας σημασίας είναι το αιθυλένιο (ethylene). GA). που προκαλεί τις παραπάνω αναφερόμενες αντιδράσεις των φυτών. triple response). Ακολούθησε η απομόνωση της δραστικής ουσίας από καλλιέργειες του μύκητα. η μόνη φυτοορμόνη σε αέρια μορφή.24 Ο καθηγητής φυσιολογίας χρήση αέριας χρωματογραφίας και φυτών William Crocker πρωτοπόρος στην έρευνα και εφαρμογή φλογοφωτομετρίας (flame ionization detector). το 1939 και η ταυτοποίηση τους ως γιββερελλινών Α και Β.4. ενώ σε φυσικές συνθήκες είχαν κανονική κατακόρυφη ανάπτυξη. ο οποίος χάρη στην παρατηρητικότητα του. Υπήρξαν αντιδράσεις. Εξαιτίας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου διακόπηκε η έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ των επιστημόνων και ερευνητών της εποχής 2 . φυτικό προϊόν. βακτήρια και μύκητες. που συντίθεται από ανώτερα φυτά. η βρώμη κ. Αργότερα αποδείχθηκε ότι ήταν μίγμα GA1 και GA3. ο αραβόσιτος. η εργασία του Yabuta έμεινε Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα.

3. Παράλληλα ερευνητές σε ΗΠΑ και Αγγλία κατάφεραν και αυτοί να απομονώσουν επίσης τις GA. ενώ οι 13 είναι κοινές. επάγοντας δηλαδή γονιδιακή έκφραση και σύνθεση βιομορίων. Η κινετίνη προερχόταν από το DNA. σε εκχύλισμα ζυμομυκήτων και στο αποστειρωμένο DNA. που ονομάστηκε των κυτοκινινών ζεατίνη [zeatin. μετά από κόψιμο και ανασυνδυασμό κατά την αποστείρωση. οι 12 μόνο στον μύκητα Gibberella fujikuroi. δρουν κυρίως προς τη ‘’θετική’’ κατεύθυνση. Εκτός γεββεριλλινών από αυτόν το μύκητα γιββερελλίνες συντίθενται επίσης από έναν παθογόνο ασκομύκητα. όχι μόνο η διακοπή της επικοινωνίας μεταξύ των επιστημόνων λόγω του πολέμου συντέλεσε στο να μην μαθευτούν έγκαιρα οι ανακαλύψεις των Kurosawa. Από αυτές οι 100 βρίσκονται μόνο σε Εικ. Όπως προαναφέρθηκε η πρώτη ταυτοποίηση της γιββερελλίνης πραγματοποιήθηκε πριν 40 περίπου χρόνια. Η πρώτη απόδειξη για την ύπαρξη τέτοιων ουσιών ήρθε από τον Haberlandt. Τελικά η δομή του γιββερελlινικού οξέος. τον Sphaceloma manihoticola. δηλαδή παρεμποδίζουν τη δράση τους. αλλά και το γεγονός ότι οι δημοσιεύσεις τους έγιναν στην ιαπωνική γλώσσα. καθώς και στην ινδική καρύδα. τα οποία μεταφέρουν μήνυμα ή δρουν για την παραγωγή θετικού αποτελέσματος.24 άγνωστη. Όμως στα φυτά υπάρχουν και φυτοορμόνες που δρουν ανταγωνιστικά προς τις προηγούμενες.4. GA3. 3.ταυτοποιήθηκε το 1956. Yabuta και Hayashi. ο Letham στη Νέα Ζηλανδία και ο Miller στις ΗΠΑ απομόνωσαν σε καθαρή κρυσταλλική μορφή την πρώτη φυσική Εικ.Αλεξός Αντώνιος σελ.26 Ο συντακτικός τύπος κυτοκινίνη από φυτά αραβοσίτου.5 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΑΜΠΣΙΣΣΙΚΟΥ ΟΞΕΟΣ Οι κατηγορίες φυτοορμονών που αναφέρθηκαν προηγουμένως. ο οποίος έδειξε ότι εκχύλισμα ηθμού προκαλούσε κυτταρικές διαιρέσεις σε παρεγχυματικά κύτταρα πατάτας. Τελικά στις αρχές της δεκαετίας του ’60. που την εποχή εκείνη ήταν πολύ δύσκολο να μεταφραστεί στην αγγλική Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα.4 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΚΥΤΟΚΙΝΙΝΩΝ Η ιστορία των κυτοκινινών άρχισε το 1892. Από τότε μέχρι σήμερα έχουν ταυτοποιηθεί τουλάχιστον 125 γιββερελλίνες από μύκητες και φυτά. Ακολούθησαν οι Skoog και Tsui (1948) καθώς και οι Jablonski και Skoog (1954) που εντόπισαν τον επαγωγέα της κυτταρικής διαίρεσης στους αγωγούς ιστούς. όταν ο Wiesner διατύπωσε την υπόθεση ότι η κυτταρική διαίρεση ρυθμίζεται από «χημικούς παράγοντες». 2 Το πρόβλημα συνίστατο ως εξής. που προκαλεί μεγάλη αύξηση στο μήκος των προσβεβλημένων φυτών. (6-(4-hydroxy-3-methylbut-trans-2enylamino) purine] από το επιστημονικό όνομα του αραβοσίτου που είναι Zea mays.4. το 1913. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 .25 Ο συντακτικός τύπος των φυτά. Η ουσία αυτή ταυτοποιήθηκε το 1955 ως 6φουρφουρυλαμινοπουρίνη [6-(furfuryl-amino)purine] και ονομάστηκε κινετίνη.

στο Davis (ομάδα Addicott). Το 1965. Στην ουσία δόθηκε η ονομασία abscissic acid (αμπσισσικό ή αποπτωτικό οξύ. στο Davis. ή να προκαλεί την απόπτωση οργάνων.25 Από τα μέσα του 20ου αιώνα. με βάση και τις παρατηρήσεις τους ότι ‘’κάτι’’ πρέπει να αναστέλλει την αναπτυξιακή διαδικασία στα φυτά. οφείλεται να δοθούν ορισμένες απαντήσεις που δεν μπορεί το υπόλοιπο κείμενο να δώσει.27 Συμβατική απεικόνιση του τρόπου δράσης του αμπσισσικού οξέος. Εικ. που αποδείχτηκε ότι ήταν ίδια με την ντορμίνη. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . Όποιος και να διαβάσει το κείμενο θα παρατηρήσει ότι η βιβλιογραφική αναφορά. μελέτησαν δυο ανεξάρτητα φαινόμενα: τον λήθαργο των οφθαλμών σε φυλλοβόλα πολυετή γένη [Acer (ψευδοπλάτανος) και Betula (σημύδα)] και την απόπτωση των φύλλων στο βαμβάκι αντίστοιχα. ερευνητικές ομάδες στη Μεγάλη Βρετανία (ομάδα Wareing) και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. τη βελτίωση της ποιότητας των γεωργικών προϊόντων. τη διευκόλυνση της εκμηχάνισης της παραγωγής. Ο κυριότερος λόγος συνίσταται στο ότι είναι άγνωστο το τι κρύβει το μέλλον για τα Φ/Π. ABA. σε σχέση με την παραγωγή φυτοπροστατευτικών προϊόντων. η ομάδα Addicott. Απομόνωσαν μια ουσία που η πρώτη ομάδα την ονόμασε ντορμίνη (dormin) και η δεύτερη αμπσισσίνη (abscissin). κάποιος παράγοντας πρέπει να αναστέλλει την εκβλάστηση των οφθαλμών ή σπερμάτων (κατάσταση ληθάργου). οι ερευνητές πίστευαν. ΑΝΤΙ – ΕΠΙΛΟΓΟΥ Στο σημείο αυτό και κλείνοντας την παρούσα εργασία. οδήγησε στην έρευνα για την ανακάλυψη και ανάπτυξη συνθετικών ενώσεων με φυτορυθμιστική δράση. Αυτό δεν είναι τυχαίο. στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. Σήμερα οι φυτορυθμιστικές ενώσεις χρησιμοποιούνται για την αύξηση της παραγωγής. Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. σταματάει στην καλύτερη περίπτωση στις στα μέσα της δεκαετίας του ’90. ταυτοποίησε την αμπσισσίνη. όπως των φύλλων. Ποιο συγκεκριμένα.Αλεξός Αντώνιος σελ. Έτσι. των οποίων η χρήση στη γεωργία γίνεται συνεχώς και μεγαλύτερη. την διευκόλυνση της γενετικής βελτίωσης και την αντιμετώπιση των ζιζανίων. την παραγωγή εκτός εποχής. ούτε οφείλεται μονάχα στη φτωχή Ελληνική βιβλιογραφία. Η ταυτοποίηση και αναγνώριση του ρόλου των παραπάνω φυσικών ουσιών στη διαφοροποίηση και φυσιολογία των φυτών.

Οι συναισθηματισμοί και οι υπερβολές για τα Φ/Π δεν είναι παρά αυταπάτες για τη χρήση τους.α. αν και αναφέρονται όσο το δυνατό ποιο κωδικοποιημένοι στην αρχή.χ. Οι παράγοντες που συντελούν στην ισχυρή αυτή πεποίθηση μας. σε σχέση με τα βιολογικά σκευάσματα – ήδη πληθαίνουν οι αναφορές για ανθεκτικότητα των εντόμων – εχθρών προς το Βάκιλο της Θουριγγίας ή τον Verticcilium lecanii κ. Ποιος κατήγορος των Φ/Π όμως μπορεί υπεύθυνα να εγγυηθεί ότι θα παράγονται προϊόντα με τα πλεονεκτήματα που προαναφέρθηκαν σε παραπάνω μέρος της εργασίας. Θεωρητικά μοντέλα του καθενός δεν είναι σε θέση να καλύψουν τις διατροφικές και ενδυματικές ανάγκες των δισεκατομμυρίων κατοίκων της γης – ζημιά κάνουν στην κατεύθυνση να μην είναι σε θέση να συνειδητοποιήσει και ο πλέον αδαής τι πραγματικά συμβαίνει. δίχως τη χρήση Φ/Π. Άλλωστε και σε τελική ανάλυση με το να υποστηρίζει κάποιος ότι πρέπει να πάψει η χρήση Φ/Π είναι σαν να υποστηρίζει ότι για τις χιλιάδες ασθένειες του ανθρώπου πρέπει να σταματήσει η χρήση φαρμάκων!!! Δεν νομίζουμε ότι τέτοιες αντιλήψεις έχουν την παραμικρή σχέση με τη λογική και την πραγματικότητα. ενισχύονται από τα γεγονότα. Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα.Αλεξός Αντώνιος σελ. Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον 2008 . Είναι δυο βασικότατοι παράγοντες που οι επιπτώσεις τους είναι εμφανείς σε όλες τις πλευρές που σχετίζονται έμμεσα και άμεσα με τη γεωργία – άρα αναπόφευκτα με την παραγωγή Φ/Π. οι οποίες καλλιεργούνται και υπάρχουν εξαιτίας της ύπαρξης και κυκλοφορίας πλήθους προϊόντων για κατανάλωση.26 Από τη μια το τεράστιο κόστος για την αγορά και την παραγωγή τους. από τις οποίες μεγάλοι απόντες ήταν και παραμένουν οι αγρότες και κυρίως οι επιστήμονες που δουλεύουν και ασχολούνται με την γεωργική παραγωγή. Από την άλλη ο πρωτογενής τομέας συνολικά που διέρχεται φάση κρίσης και χαρακτηρίζεται από πλήθος αδιεξόδων και μια σειρά από αποτυχημένες κατ΄ εξακολούθηση “γεωργικές” πολιτικές. Το μόνο σίγουρο είναι ότι οποιαδήποτε και αν είναι η τροπή που θα πάρουν τα πράγματα πότέ στην γεωργική παραγωγή συνολικά και σε οποιοδήποτε μέρος της γης – δεν θα πάψουν να χρησιμοποιούνται φυτοφάρμακα. λ. Μάλλον κανένας μιας και εναπόδεικτα τούτο είναι αδύνατο.

Κίνα (Έντομα εναντίον εντόμων. 2000 Μυκητοκτόνα Captan.) 1300 μ.) Προβλήματα ανθεκτικότητας kyanide.χ.α. [(Integrated pest ωϊδιοκτόνα) Peniccilin κ.27 Αλεξός Αντώνιος ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Πίνακας 5 Χρονολογική επισκόπηση της ανάπτυξης των Φυτοπροστατευτικών Προϊόντων από την αρχαιότητα έως σήμερα (Αναφορά γίνεται μόνο στους βασικούς σταθμούς) Αρχαιότητα . Αγγλία [χρήση της 1950 (Streptomycin) ολοκληρωμένη διαχείρηση] κυανίδης (hydrogen 1960 (Bacillus sp.σελ. Όμηρος [S. ουσίες ποιο 1890. διασταυρώσεις φυτών) Χρονική περίοδος και δραστικές χαρακτηριστικές για αυτήν (ενδεικτικά) 18ος και 19ος αιώνας 19ος και 20ος αιώνας 21ος αιώνας 1820. Strobilurin. 1970 Nicosulfuron (Accent). Παρελθόν – Παρόν – Μέλλον Ζιζανιοκτόνα Arsenic acid. 1690 DDT.M.P. 1990 2008 . Δραστικές ανά κατηγορία και χρονολογική σειρά (ενδεικτικά) Εντομοκτόνα Νικοτίνη. 1930 Indoxacard (Avant). CN) για την 1970 (DDT) (Tolerant) απολύμανση των Σκευάσματα όπως π.Αναγέννηση 1000 π. Θείο (σαν υποκαπνιστικό)] 900 μ. 1940 (εναντίον σηψιρριζιών) Vinclozolin.Χ. 1990 Φυτοπροστατευτικά Προϊόντα. μουσείων. Αγγλία (τα πρώτα 1930 (DDT + αντιβιοτικά I.) management) 1870. εναντίον κουνουπιών. Μάρκο Πόλο (αιθέρια έλαια. αλάτι εναντίον ζιζανίων. 1900 Glyphosate.Χ. (χρήση της φιλικές στο περιβάλλον Citronella.Χ.

Ζιώγας – Α.ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. 11. Φ. εκδ.Ν. Μαρκόγλου. Γενική Φυτοπαθολογία 1995. Γραβάνης . Φ. Ορφανίδης Πυλάδης. 1964 έκδοση Μόσχος Γκιούρδας. 1997 έκδοση ΤΕΙ/Λ 6. σε 4 τόμους.Φ. Ζιζανιολογία. Ηλιόπουλος Π. Μπαλαγιάννης Π. Αθήνα 1998 . ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ. Χριστίδης Βασίλειος. Ζιζανιολογία . 2008 έκδοση ΤΕΙ/Λ 7. Γεωργική φαρμακολογία. 8. 9. Φυτορρυθμιστικές Ουσίες (Φυτορμόνες). Εγχειρίδιον Φυτοπαθολογίας. Β. Πασπάτης Ευάγγελος.Γ.Θ.Ν. έκδοση ΓΠΑ. 2008 έκδοση ΤΕΙ/Λ 3. Ελευθεροχωρινός Η. έκδοση. Από το μόριο στο περιβάλλον. ΑΓΡΟΤΥΠΟΣ. Σπύρος Σπύρου.Θ. Ρουμπελάκη – Αγγελάκη Κ.. Γεωργική Φαρμακολογία. εκδ. Ηράκλειο 2003 12. Μαθήματα γεωργικής φαρμακολογίας. 1996 έκδόσεις ΑΓΡΟΤΥΠΟΣ 4. Γραβάνης. Goidanich G. Αθήνα 2007 έκδοση των ιδίων 2. σε 2 τόμους 1967. Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης. Βασιλάκογλου Ιωάννης. έκδοση ΤΕΙ/Λ 5. ‘’ΤΟ ΒΑΜΒΑΚΙ’’ Θεσσαλονίκη 1965. Γενική Γεωργική Ζωολογία & Εντομολογία. Γραβάνης Γενική Γεωργική Ζωολογία & Εντομολογία. 10. έκδοση του ιδίου.Α. 1985. (επιμέλεια).Θ.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful