In kaart gebracht

Informatiewijzer: In kaart gebracht

Ict op School/ISPwijzer informeert scholen over ontwikkelingen in ict in het onderwijs. In de serie informatiewijzers geeft ISPwijzer in deze editie informatie over virtuele wereldbollen en wat de mogelijkheden voor het onderwijs zijn. Google Earth is het bekendste voorbeeld van een vituele wereldbol. Wat is een virtuele wereldbol? Een virtuele wereldbol is een programma waarmee je de hele wereld kunt bekijken. Uiteraard zie je op een plat computerscherm natuurlijk geen echte bol. Maar je kunt wel over de hele wereld ‘vliegen’ en op allerlei details inzoomen. De meeste van deze programma’s kunnen zowel foto’s als kaarten weergeven en soms kunnen ze dat ook nog eens combineren. De foto’s zijn afkomstig van satellieten of van luchtopnames. Satellietfoto’s zijn iets minder van kwaliteit en je kunt er niet zo heel ver op inzoomen. Maar als er van een gebied luchtopnames zijn dan kan men vaak inzoomen tot op straatniveau en zijn kleine details zoals auto’s en bomen goed zichtbaar. Er zijn verschillende programma’s voor virtuele wereldbollen. De bekendste hiervan is Google Earth (GE). Vrijwel alle foto’s van Nederland zijn in GE van uitstekende kwaliteit. Sinds september 2006 is namelijk heel Nederland in hoge resolutie beschikbaar. Dit is een belangrijk voordeel ten opzichte van de andere Het kantoorpand van Kennisnet Ict op School programma’s. Met GE zijn veel toepassingen mogelijk. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om informatie te koppelen aan interessante plaatsen. Ook kun je een soort reis programmeren waarbij er langs een aantal punten gevlogen wordt. Google heeft hiervoor speciaal een soort programmeertaal ontwikkeld. In principe kan iedereen dit Pagina 1 van 8

In kaart gebracht gebruiken om zijn eigen wensen te realiseren. Er bestaan nu al heel veel toepassingen van Google Earth en er komen steeds meer nieuwe bij. Zie bijvoorbeeld www2.internl.net/nieuws/nieuwsbrief/archief/2006/10/1.it voor wat voorbeelden. Er zijn ook andere programma’s voor virtuele wereldbollen. Sommige bieden vergelijkbare functionaliteit als Google Earth, terwijl andere juist gespecialiseerd zijn op bepaalde terreinen, zoals geografische kenmerken. De meeste werken ook met satellietfotos. Soms hebben ze, net als GE, luchtfotos van hoge kwaliteit, maar dan vaak alleen van Noord-Amerika of van slechts enkele steden. GE is voorlopig de enige die heel Nederland in hoge kwaliteit biedt. Alle virtuele wereldbollen hebben een internetverbinding nodig. De fotos die gebruikt worden zijn namelijk erg groot (één satellietfoto kan wel 500 MB groot zijn en daar zijn er duizenden van nodig – de NASA database is bijvoorbeeld 4000 Gbytes groot). Voor sommige virtuele wereldbollen moet eerst een programma geinstalleerd worden. Andere kunnen via een web-browser bekeken worden, maar dan moet er vaak wel weer iets in de web-browser geinstalleerd worden; een zogenaamde plugin, bijvoorbeeld Java. Naast de virtuele wereldbollen zijn er ook ‘gewone’ websites waarmee de wereld in detail bekeken kan worden. Zo heeft Google Earth een broertje, Google Maps. Google Maps gebruikt dezelfde kaarten en fotos als GE maar kan met een gewone webbrowser gebruikt worden, zonder dat er exotische plug-ins geinstalleerd hoeven te worden. Het heeft echter wel wat minder mogelijkheden dan GE; zo mist het bijvoorbeeld de 3-D weergave Omdat Google Earth voorlopig de enige is die heel Nederland in hoge resolutie heeft, gaat deze informatiewijzer vooral dieper op GE in. Google Earth in het onderwijs De mogelijkheden om Google Earth in het onderwijs in te zetten worden alleen begrensd door de fantasie. In principe kun je het bij bijna elk onderwerp gebruiken. Uiteraard zijn er vakken waarbij het logisch is om het te gebruiken terwijl je bij andere vakken wat creatiever zult moeten zijn. Uiteraard denk je bij Google Earth onmiddellijk aan aardrijkskunde of geologie. Maar ook bij maatschappijleer, geschiedenis, biologie, talen, actuele gebeurtenissen en andere onderwerpen kan GE nuttig ingezet worden. De Grand Canyon

Pagina 2 van 8

In kaart gebracht Bijvoorbeeld: • Aardrijkskunde o Bestuur de geologie – vlieg door de Grand Canyon, tussen de wolkenkrabbers van New York, over de Himalayas of over de Sahara. Kijk naar ontbossing in ZuidAmerika. o Analyseer het gebruik van land in een stad. Hoe verandert de bebouwing als je van het centrum van Amsterdam naar de Bijlmer gaat? Wat voor soort bedrijven vind je langs de Maas bij Rotterdam? Of langs de A4 bij Schiphol? Hoeveel van het land in een stad is groen? o • Volg de beweging van de continenten (www.gearthblog.com/blog/archives/2006/10/global_peleogeograph.html). Wereldorientatie o o • Bezoek de plaatsen die nu in het nieuws zijn. Bezoek de moederlanden van allochtone leerlingen en discussieer over de verschillen met Nederland. Geschiedenis o o • Talen o o Bezoek de hoofdsteden; vlieg over de Eiffeltoren, Buckingham Palace of de Brandenburger Tor. Bekijk de huizen waar beroemde schrijvers woonden. Zoek plaatsen uit bekende romans. Bekijk de plaatsen uit de toneelstukken van Shakespeare. Volg het spoor van een roman – bijvoorbeeld de Da Vinci Code (da-vinci-tour.renalid.com). o Kies twee locaties die niet al te ver uit elkaar liggen en bedenk een reis van de ene naar de andere. Wat voor terrein kom je tegen? Schrijf een gedicht over verhaal over die reis. • Wetenschap / wiskunde o o o • Biologie o o Laat leerlingen de routes van de chimpanzees in het Gombe Park in Tanzania volgen (gombechimpanzee.blogspot.com). Volg de route van de Morgan op haar vijfjarige onderzoeksreis om de wereld op zoek naar natuurbeschermingsprojecten voor de oceanen (www.morganonline.nl/page_150.html). Pagina 3 van 8 De aarde vanuit de ruimte gezien. Hoe groot is de aarde? Hoe dik is de atmosfeer? Berekeningen van afstanden, snelheden en tijd. Schaal en het schatten van afstanden. Bezoek de plaatsen waar historische gebeurtenissen plaats vonden; een slagveld, het forum van Rome of de Tower van Londen. Gebruik de ingebouwde meettool om uit te rekenen hoe ver en snel legers optrokken en bekijk het terrein waarover ze trokken.

In kaart gebracht

EarthQuest Een van de mogelijkheden om Google Earth in het onderwijs te gebruiken zijn de zogenaamde EarthQuests. Een EarthQuest is een variant op een WebQuest (of webkwestie – zie www.webkwestie.nl). Een EarthQuest is een kant-en-klare opdracht die leerlingen uit moeten voeren, waarbij GE gebruikt wordt. Op de websites www.earthquest.nl en www.werkenmetgoogleearth.nl kunt u al enkele EarthQuests vinden. Er zijn nu (eind 2006) nog niet zo veel EarthQuests, maar iedereen kan er zelf een maken en aanbieden aan de website. Zo zou er in de toekomst een mooie verzameling moeten ontstaan. Enkele voorbeelden van EarthQuests zijn: • • • • De zeven wereldwonderen De 1e reis van Columbus Uitleg over Bergen – vulkanen Reis om de wereld

Earthquest - De 1e reis van Columbus

Pagina 4 van 8

In kaart gebracht Earthquests worden op twee manieren aangeboden. 1. Alleen via Google Earth: alle informatie staat in placemarks. U downloadt de placemark, opent deze in GE en kunt aan de slag. 2. In combinatie met een website: de informatie is in een website opgenomen. Via de placemarks in de website wordt GE opgestart. Wat is er nodig voor Google Earth? Om Google Earth te kunnen gebruiken moet je eerst een programma downloaden en installeren. Een uitgebreide handleiding hiervoor kun je vinden op: www.pakopako.eu/Aarde/Handleiding_GE.pdf. Google Earth is een behoorlijk ‘zwaar’ programma dat nog wat eisen stelt aan de PC en het netwerk. Google stelt zelf dat een desktop PC die ouder dan 4 jaar is en een laptop die ouder dan 2 jaar is het waarschijnlijk niet meer kunnen draaien. De minimum eisen en de aanbevolen eisen voor GE zijn: Minimum configuratie Aanbevolen configuratie Operating system Windows 2000, Windows XP Windows XP Processor Pentium-3 500 Mhz Pentium-4 2.4 Ghz / AMD 2400XP+ Geheugen 128 MB 512 MB Harde schijf 400 MB vrij 2 GB vrij Bandbreedte 128 Kbit/sec 768 Kbit/sec Grafische kaart 3D-kaart met 16 MB geheugen 3D-kaar met 32 MB geheugen Scherm 1024x768, hoge kleuren (16-bits) 1280x1024, ware kleuren (32-bits) Oudere computers voldoen met name vaak niet aan de eisen voor de grafische kaart. Operating system Processor Geheugen Harde schijf Bandbreedte Grafische kaart Scherm Minimum configuratie Mac OS X 10.3.9 G3 500Mhz 56MB RAM (System Memory) 200MB disk space 128 Kbit/sec 3D-kaart met 16 MB geheugen 1024x768, hoge kleuren (16-bits) Aanbevolen configuratie Mac OS X 10.4.8 G4 1.2Ghz or Pentium 512 MB 2 GB vrij 768 Kbit/sec 3D-kaar met 32 MB geheugen 1280x1024, ware kleuren (32-bits)

Er zijn momenteel twee versies van Google Earth – versie 3 en versie 4. Versie 4 is officieel nog een beta-release (een soort test versie) maar desondanks zeer stabiel. Versie 4 bevat meer functionaliteit dan versie 3, maar op oudere hardware zal versie 3 waarschijnlijk iets beter draaien dan versie 4. Als de PC krachtig genoeg is dan kunt u beste versie 4 gebruiken. Naast de gratis versie van Google Earth zijn er ook twee betaalde versies: GE Plus en GE Pro. Deze bieden weliswaar meer mogelijkheden, maar voor het gebruik in de klas zal de gratis versie vrijwel altijd voldoende zijn. U moet wel rekening houden met de mogelijkheid dat Google ooit eens reclame zal gaan tonen in de gratis versie. Als u dat niet wilt, dan zou u

Pagina 5 van 8

In kaart gebracht kunnen kiezen voor het World Wind programma van NASA, hoewel dat als grote nadeel heeft dat dat Nederland (nog) niet in hoge resolutie heeft. Google Earth gebruiken Nadat GE geinstalleerd is kunt u het gebruiken. U kunt het programma opstarten via het GE icoontje op het bureaublad of via het Start-menu, maar het is ook mogelijk om het op te starten door het aanklikken van een KML- of KMZ-file1. Een KML-file wordt ook wel een ‘placemark’ bestand genoemd. Een placemark is een locatie op GE. Op websites vindt u vaak GE-links (vaak aangegeven met een icoontje, zoals ) waar u op kunt klikken. Er wordt dan geen nieuwe web-pagina geopend, maar u

krijgt een schermpje te zien met de vraag wat u wilt doen. Daarna wordt GE automatisch gestart en ‘vliegt’ het naar de locatie toe. Een KML-bestand kan meedere locaties bevatten. U ziet dan aan de linkerkant van GE een lijst met locaties. U kunt zelf ook KML-bestanden maken via GE. U kunt ‘punaises’ prikken op plaatsen die u op wilt slaan en daarna kunt u een KML-bestand aanmaken. Bij een locatie kunt u tekst, fotos en links naar websites plaatsen. Uitgebreidere handleidingen voor het gebruik van GE kunt u vinden op www.pakopako.eu/Aarde/Handleiding_GE.pdf en op www.werkenmetgoogleearth.nl. Informatie over Google Earth Er is op het internet veel informatie over Google Earth te vinden. Nederland • • • • EarthQuests – www.earthquest.nl Werken met Google Earth – www.werkenmetgoogleearth.nl Computers in de klas www.manssen.nl/Computersindeklas/dossiers/dossier_earth/inhoud_googleearth.htm Aarde virtueel bekeken – www.leren.nl/rubriek/onderwijs/ICT_en_onderwijs/tools/aardevirtueel Een aantal blogs hebben ook regelmatig berichten over Google Earth: • • • • Gerard Dümmer’s blog – www.gerarddummer.nl/blog Willem Karssenberg (Trendmatcher tussen ICT en onderwijs) – www.trendmatcher.nl Pierre Gorissen’s blog – www.gorissen.info/Pierre Pako’s blog – pakopako.wordpress.com

Buitenland • • Google Earth for Educators – www.google.com/educators/p_earth.html Google Earth Sciences – www.google.com/Top/Science/Earth_Sciences Dit is een portal met zeer veel links naar sites over aardwetenschappen en onderwijs. Het zijn overigens niet alleen maar Google Earth sites. •
1

"The Sightseer" – GE’s Monthly Newsletter – earth.google.com/sightseer_signup.html

KML staat voor Keyhole Markup Language. Keyhole is een oudere naam voor Google Earth. Een gecomprimeerde KML-file wordt een KMZ-file genoemd. Zie: en.wikipedia.org/wiki/Keyhole_Markup_Language

Pagina 6 van 8

In kaart gebracht • • Ict in the geography curriculum – www.digitalgeography.co.uk Klik bijvoorbeeld eens op de “Google Earth Lessons”. GE Eduction Community – edweb.tusd.k12.az.us/dherring/ge/googleearth.htm Ook hier veel projecten die met GE gedaan kunnen worden. Er zijn er onder andere in de categorieen kunst, literatuur, geschiedenis en wetenschap. • • • • GE Community – bbs.keyhole.com Deze bevat ook erg veel placemarks. Kijk vooral bij de section “Education”. Google Earth Hacks – www.googleearthhacks.com Google Earth Blog – www.gearthblog.com Deutschen Google Earth Community: www.globezoom.info (Duits)

Andere virtuele wereldbollen Naast Google Earth zijn er verschillende andere virtuele wereldbollen. Een overzicht hiervan kunt u vinden op: geography2.blogspot.com/2005/11/listing-of-virtual-globes.html of www.virtualglobes.org. Deze wereldbollen zijn óf afzonderlijke programma’s die u moet downloaden en installeren, zoals Google Earth, óf het zijn web-sites. Sommige van deze web-sites maken dan wel gebruik van Java, een plug-in voor de web-browser. Ze zijn, op één na, allemaal Engelstalig en geen heeft hoge resolutie fotos van Nederland. Nasa’s World Wind (programma) ti.arc.nasa.gov/projects/worldwind Microsoft Virtual Earth (website en programma) local.live.com Dit is een open-source programma dat vergelijkbaar is met Google Earth. Helaas is Nederland niet in hoge resolutie beschikbaar. Virtual Earth is een website (2D) waarin een 3D plug-in geïnstaleerd kan worden. Het werkt alleen met de Internet Explorer en helaas is Nederland nog niet in hoge resolutie beschikbaar. Er zijn wel een aantal Amerikaanse steden in 3D gemodelleerd. Earthsim is een browser voor het hele zonnestelsel. Het richt zich vooral op het onderwijs. Earthsim is een betaalde dienst. Er is Earthsim (programma) www.earthsim.tv weliswaar een gratis versie die alleen de Aarde en maan laat zien maar die kan niet erg ver inzoomen. Het bevat wel een aantal documentaires, zoals ‘de ring van vuur’ over de vulkanen rond de Stille Oceaan. De betaalde versie is gekoppeld met een TV kanaal waar extra content te vinden is. Men heeft speciale aanbiedingen voor onderwijsinstellingen. Een wereldbol met allerlei statistische data. Global-i bevat geen Global-i (website, Java) infoview.infomagnet.com GeoPortal fotos of gedetailleerde landkaarten, maar vooral data over economie, gezondheid, infrastructuur, energie, etc. Er is een gratis versie die een beperkte hoeveelheid data heeft en een betaalde versie ($ 35/jaar) met veel meer data. Een Franstalige site die heel Frankrijk (inclusief alle overzeese Pagina 7 van 8

In kaart gebracht gebiedsdelen) in hoge resolutie heeft. Google Earth heeft alleen (website) www.geoportail.fr de grotere steden in Frankrijk in hoge resolutie. Deze site kan gewoon in een web-browser bekeken worden en er hoeft niets voor geinstalleerd te worden.

Handleidingen Handleidingen voor het installeren en gebruik van Google Earth kunt u vinden op: • • • www.pakopako.eu/Aarde/Handleiding_GE.pdf www.werkenmetgoogleearth.nl earth.google.com/support

Kennisrotonde Er is ook een vraagstuk over Google Earth ingediend op de Kennisrotonde (www.kennisrotonde.nl) van Kennisnet Ict op School. Zie: www.ictopschool.net/kennis/vraagstukken/0103.

Pagina 8 van 8