You are on page 1of 25

CHÖÔNG X: CAÙC LOAÏI XI MAÊNG TREÂN CÔ SÔÛ XMP

Moät lôùp khaù lôùn caùc saûn phaåm CKD voâ cô ñöôïc saûn xuaát treân cô sôû clinker XM. Vôùi thaønh phaàn khoaùng cô baûn laø caùc khoaùng cuûa clinker XMP troän vôùi caùc phuï gia khaùc nhau taïo neân nhöõng tính chaát caàn thieát cuûa XM, naâng cao tính kinh teá cuõng nhö khaû naêng öùng duïng trong nhöõng lónh vöïc khaùc nhau. I – XIMAÊNG POOÙCLAÊNG (PC) VAØ XM HOÃN HÔÏP (PCB) Treân thò tröôøng Vieät Nam hieän nay, phoå bieán nhaát laø PC vaø PCB.

Ximaêng

Pooùclaêng (PC) laø saûn phaåm

nghieàn mòn clinker XMP vôùi phuï gia thaïch cao (35%), kyù hieäu ghi treân voû bao baùn treân thò tröôøng laø PC. XMP coù cöôøng ñoä phaùt trieån nhanh, khoâng aên moøn coát theùp, tuy nhieân löôïng nhieät toûa ra nhieàu vaø keùm chòu moâi tröôøng aên moøn. Veà maët kinh teá, XMP coù giaù thaønh töông ñoái cao.

Ximaêng pooùclaêng hoãn Porland Blended Cements):

hôïp

(PCB:

Laø saûn phaåm nghieàn mòn clinker XMP vôùi thaïch cao vaø nhöõng phuï gia khaùc (phuï gia hoaït tính hoaëc phuï gia ñaày, phuï gia coâng ngheä, trong ñoù toång haøm löôïng phuï gia toái ña tôùi 40%, trong ñoù phuï gia ñaày khoâng quaù 20% vaø phuï gia coâng ngheä khoâng quaù 1%).

63

• Phuï gia khoaùng hoaït tính goàm caùc loaïi vaät lieäu thieân nhieân hoaëc nhaân taïo coù tính thuûy löïc (thöôøng laø caùc loaïi ñaát ñaù nuùi löûa puzôland, tro bay, tro xæ…). • Phuï gia ñaày laø caùc loaïi vaät lieäu khoaùng thieân nhieân hoaëc nhaân taïo khoâng coù tính thuûy löïc, chæ ñoùng vai troø coát lieäu mòn, caûi thieän thaønh phaàn caáu truùc cuûa ñaù XM (boät ñaù voâi, caùt). Phuï gia coâng ngheä laø caùc loaïi phuï gia coù khaû naêng caûi thieän moät tính chaát naøo ñoù cuûa XM, ñaùp öùng yeâu caàu kyõ thuaät khi söû duïng Ñaây laø loaïi XM coù theå duøng raát toát trong nhöõng yeâu caàu xaây döïng daân duïng thoâng thöôøng do oån ñònh theå tích khi ñoùng raén, ít toûa nhieät. Veà maët kinh teá, ñaây laø loaïi XM keát hôïp ñöôïc caùc tính naêng kyõ thuaät vöøa ñuû, giaù thaønh thaáp nhaát do coù theå söû duïng nhieàu loaïi phuï gia coù saün trong töï nhieân cuõng nhö pheá thaûi cuûa nhöõng ngaønh coâng nghieäp khaùc. Caùc tính chaát cô lyù cuûa PCB phuï thuoäc nhieàu vaøo tính chaát phuï gia ñöôïc söû duïng. Thöôøng löôïng nöôùc tieâu chuaån taêng hôn, toác ñoä ninh keát vaø ñoùng raén chaäm hôn XMP thoâng thöôøng. Phuï gia ñaày thöôøng duøng laø boät ñaù voâi (CaCO3 nghieàn mòn). Caùc loaïi PCB ñöôïc ñaùnh giaù laø deûo, deã thi coâng, ñaëc bieät khi laøm vöõa toâ traùt. Vôùi nhöõng coâng trình coù yeâu caàu kyõ thuaät ñaëc bieät, caàn bieát roõ tính chaát cuûa caùc phuï gia söû duïng trong XM hoãn hôïp. Noùi chung, duø duøng vôùi phuï gia naøo, thôøi gian
64

Tuy nhieân. II– CAÙC LOAÏI XM KHAÙC TREÂN CÔ SÔÛ XMP 1 – XMP ÑOÙNG RAÉN NHANH VAØ XMP MAÙC CAO XMP ñoùng raén nhanh: Ñöôïc ñaëc tröng baèng khaû naêng taêng ñoä beàn raát nhanh trong giai ñoaïn ñaàu khi ñoùng raén. beàn uoán sau ba ngaøy ñeâm töø 4 MPa).baét ñaàu vaø keát thuùc ñoùng raén khoâng neân thay ñoåi. haøm löôïng C3A cao laøm taêng nhieät thuûy hoùa. Ñaëc tröng lôùn nhaát laø taêng haøm löôïng C3A töø 50% trôû leân. 65 . (Beàn neùn sau ba ngaøy ñeâm töø 25 MPa. sau 28 ngaøy ñeâm töø 40 MPa trôû leân. do yeáu toá thò tröôøng (tröôøng hôïp caàn phuï gia ñoùng raén nhanh hoaëc chaäm coù yeâu caàu rieâng.

coâng trình xaây döïng.Nguyeân lieäu ñeå saûn xuaát XMP ñoùng raén nhanh: • Phaûi ñaûm baûo löôïng taïp chaát laø ít nhaát. XM maùc cao: laø loaïi XM ñaëc bieät.5 MPa trôû leân. Ñoä mòn cuûa XMP ñoùng raén nhanh. Nhöõng loaïi XMP ñaëc bieät naøy thöôøng ñi keøm nhieàu tieâu chuaån raát khaét khe veà qui trình saûn xuaát: • g) . haøm löôïng C3S phaûi cao. Taêng ñoä mòn cuõng laø caùch taêng nhanh toác ñoä ñoùng raén. ôû ñaây ñöôïc hieåu theo nghóa cöôøng ñoä taêng sau 28 ngaøy ñeâm döôõng hoä. Caàn tính tôùi löôïng pha thuûy tinh nhaèm taêng hoaït tính quaù trình nung luyeän clinker (Coù theå duøng traøng thaïch noùng chaûy laøm chaát trôï nung). XM ñoùng raén nhanh ñöôïc duøng trong nhöõng ñieàu kieän kyõ thuaät ñaëc bieät: söûa chöõa nhanh caàu ñöôøng. Khi nghieàn thöôøng cho theâm phuï gia khoaùng hoùa (khoaûng 10%) vaø xæ loø cao (khoâng quaù 10%). nhieân lieäu ít hoaëc khoâng coù tro laø toát nhaát. ñoä ñoàng nhaát cao hôn. Ñeå ñaït cöôøng ñoä cao. nhieät toûa ra trong quaù trình ñoùng raén lôùn. • Nguyeân lieäu caàn nghieàn mòn hôn. phaûi ñaït beàn neùn töø 60 MPa vaø beàn uoán töø 6. khoaûng 3500 cm2/g (ñoä mòn XMP thöôøng laø 28003000 cm2/g). • Nhieät ñoä nung coù theå naâng cao hôn. Caàn nghieàn XM mòn hôn ( 6000 – 9000 cm2 / 66 . Do nhieàu C3A maùc XM khoâng cao. Toác ñoä laøm nguoäi clinker caàn nhanh hôn.

phuï gia sieâu deûo laøm giaûm löôïng nöôùc thuûy hoùa. Duøng caùc phuï gia hoaït tính ñaëc bieät nhö SiO2 hoaït tính: giaûm ñoä xoáp cuûa XM khi ñoùng raén. • 67 .• Duøng caùc chaát hoùa deûo höõu cô.

Nguyeân lieäu saûn xuaát XM traéng coù haøm löôïng oâxít gaây maøu nhö Fe2O3. Quaù trình nghieàn. Ñeå taêng cöôøng quaù trình phaûn öùng. ngöôøi ta duøng caùc chaát trôï dung khoâng chöùa saét nhö Na2SiF6. • khoaùng C4AF thaáp (0. loaïi II > 73% vaø loaïi III > 66%. MnO. do phaûi traùnh saét cuõng trôû neân phöùc taïp hôn nhieàu. giaûm nhieät ñoä nung luyeän.5 %) vaø caùc loaïi oâxít maøu khaùc. • Ñaây laø loaïi XM coù modul alumin vaø modul silicaùt cao. TiO2.5 – 1.. • Haøm löôïng C3S trung bình (35 – 55%). Cr2O3. XM traéng loaïi I coù ñoä traéng > 76%. • C3A cao (5 – 10%). Maøu traéng ñöôïc so vôùi maøu cuûa BaSO4 ñöôïc coi laø 100%. ngay caû voøi ñoát cuõng khoâng ñöôïc pheùp duøng kim loaïi chöùa saét..2 – XI MAÊNG TRAÉNG VAØ XM MAØU: 2 – 1 – XMP traéng (PCW) Laø loaïi XM coù löôïng toái thieåu oâxít saét ( khoâng quaù 0. nguyeân lieäu cung caáp Al2O3 thöôøng laø cao lanh traéng (khoâng duøng ñaát seùt). Ñeå taêng ñoä traéng coù theå troän theâm ZnO hoaëc TiO2 nghieàn chung vôùi clinker. CaF2. • Haøm löôïng C2S cao (35 – 50%).4-0. caøng nhoû caøng toát. 68 . Nung XM traéng cuõng khoù khaên hôn raát nhieàu vì khoâng chöùa Fe2O3 neân nhieät ñoä nung cao hôn nhieät ñoä nung XMP thöôøng (cao hôn khoaûng 1000C). Nguyeân lieäu cung caáp CaO thöôøng laø ñaù voâi haøm löôïng CaCO3 cao (> 97%) hoaëc ñaù phaán traéng.5%).

khoâng chöùa tro deã gaây maøu cho XM. Maùc cuûa XM traéng (ñoä beàn neùn sau 28 ngaøy ñeâm döôõng hoä) laø 30. 5.Nhieân lieäu khí hoaëc loûng hoaëc nung loø ñieän. 40 vaø thaäm chí 60 MPa.5 vaø 6 MPa. 69 . ñoä beàn uoán töông öùng 4.5 .

möa thôøi tieát khoâng bò bieán maøu.25% khoái löôïng vaät lieäu nghieàn). 4 – XM KÎ NÖÔÙC: Loaïi XM naøy khaùc vôùi XMP thoâng thöôøng ôû khaû naêng giaûm thieåu söï tích tuï nöôùc khi baûo quaûn vaø vaän chuyeån. XM deûo ñöôïc saûn xuaát baèng caùch cho theâm caùc phuï gia caàn thieát khi nghieàn cuøng vôùi thaïch cao. khaû naêng baûo quaûn. XM kî nöôùc coù khaû naêng giöõ nguyeân hoaït tính cuûa mình trong thôøi gian töông ñoái laâu. coù theå giaûm löôïng nöôùc tieâu phí so vôùi möùc bình thöôøng. 70 .15-0. chòu ñöôïc ñieàu kieän naéng. Caùc maøu thöôøng duøng laø maøu voâ cô. taêng ñoä beàn. ngay caû trong moâi tröôøng khoâng khí aåm. Maøu khoâng coù taùc duïng phuï vôùi XM. ñoä beàn baêng giaù. 3 – XI MAÊNG DEÛO XMP deûo coù ñoä linh ñoäng cao hôn so vôùi XMP thöôøng.2 – 2 – XM maøu: Khi troän chung XM traéng vôùi caùc maøu caàn thieát (khoâng quaù 15%) roài nghieàn chung. Nhôø nhöõng phuï gia loaïi naøy. ñoä beàn baêng giaù vaø ñoä thaám nöôùc cuûa beâ toâng. Caùc loaïi XM naøy coøn coù khaû naêng beàn baêng giaù cao hôn XM thöôøng. Nhôø vaäy coù theå taïo hình nhöõng keát caáu coù hình daïng phöùc taïp. ñoàng thôøi taêng ñoä linh ñoäng. Caùc phuï gia thöôøng laø caùc chaát hoaït tính beà maët daïng naám men chöùa sunfít hoaëc sunfítalcohol (0.

phuï gia trôï nghieàn. • Haøm löôïng caùc hôïp chaát khoâng beàn sunfaùt trong XM töông ñoái nhoû.(C3A + C4AF) < 22%. Haøm löôïng C3A < 5%. nhieät ñoä caùc loã khoan taêng theo ñoä saâu caùc muõi khoan.Saûn xuaát XM naøy baèng caùch cho theâm vaøo XM thoâng thöôøng khi nghieàn cuøng thaïch cao caùc phuï gia daïng acidol. C3S < 50%. thaäm chí 1100C vaø cao hôn. 6 – XM GIEÁNG KHOAN Laø loaïi XM duøng cho coâng nghieäp khoan daàu khí. caùc daàu axít. Toång haøm löôïng caùc oâxít kieàm (quy veà Na2O) R2O < 0. • • MPa). Caùc phuï gia naøy coù taùc duïng taïo nhöõng boït khí raát nhoû vaø phuï gia kî nöôùc cuõng laø phuï gia deûo.30% khoái löôïng). daàu xaø phoøng.06-0. XM phaûi ñoùng raén trong ñieàu kieän nhieät ñoä töông ñoái cao. Trong coâng ngheä daàu khí. chòu taùc duïng cuûa caùc loaïi nöôùc khoaùng. petrolatum oâxy hoùa (0. 71 . ñeå phaân caùch loã khoan vôùi nöôùc bieån. Khi haøm löôïng sunfaùt thaáp duøng XM xæ. acidol-daàu xaø phoøng.6%. Maùc XM thöôøng phaûi ñaït 400 kG/cm2 (40 XM beàn sunphaùt duøng cho keát caáu beâ toâng vaø beâ toâng coát saét ôû ngang möùc nöôùc. coù theå 40-900C. 5– XM BEÀN SUNPHAÙT • XMP beàn sunphaùt coù modul silicaùt cao. modul alumin khoâng lôùn vaø heä soá baõo hoøa khoâng quaù cao.

duøng XM vôùi haøm löôïng C3A < 6%. toát nhaát duøng XM coù haøm löôïng C3S cao nhaèm taêng thôøi gian ñoùng raén vaø ñoä beàn cô.ÔÛ nhieät ñoä cao. ÔÛ nhieät ñoä cao hôn 1000C. beàn neùn 16 MPa. phaân raõ vöõa XM töø 210 mm trôû leân.5 MPa. keát thuùc ñoùng raén khoâng chaäm hôn 4h 30 phuùt. vì ôû nhieät ñoä cao C3A laøm taêng quaù trình ñoùng raén.Ví duï tieâu chuaån Nga: beàn uoán sau 1 ngaøy ñeâm ôû 75± 30C phaûi lôùn hôn 4. Caùc loaïi XM duøng cho gieáng khoan coù nhöõng yeâu caàu kyõ thuaät cuï theå tuøy theo quoác gia.baét ñaàu ñoùng raén khoâng tröôùc 1h 45 phuùt. 72 .

7 – XM POOÙCLAÊNG .. tro. Haøm löôïng thuûy tinh hoaït hoùa phuï thuoäc möùc laøm nguoäi cuûa phuùn traøo (maùcma) nuùi löûa..PUZÔLAN Laø saûn phaåm nghieàn troän ñoàng thôøi phuï gia hoaït hoùa (phuï gia thuûy löïc) vôùi clinker XMP hoaëc troän laãn caùc saûn phaåm ñaõ nghieàn mòn cuûa phuï gia vaø XM. Caùc loaïi xæ loø cao. goïi laø puzôlan. haït mòn hoaëc cuïc nhoû. phoå bieán vaø quan troïng nhaát laø ñaát nuùi löûa coù caáu truùc xoáp. nhaän ñöôïc baèng caùch nghieàn ñoàng thôøi clinker XMP vaø phuï gia hoaït hoùa Puzôlan theo tyû leä nhaát ñònh (thöôøng töø 20-40%). maûnh gaïch nung. Trong thaønh phaàn puzôlan chöùa moät löôïng khaù lôùn oâxít silíc ôû daïng thuûy tinh vôùi ñoä hoaït hoùa cao. trepel. trong caû hai tröôøng hôïp. cao lanh nung . XMP-Puzôlan: thöôøng duøng laøm caáu kieän beâ toâng thöôøng vaø beâ toâng coát saét cho caùc coâng trình döôùi nöôùc. ngöôøi ta phaûi duøng thaïch cao laøm phuï gia ñieàu chænh toác ñoä ñoùng raén.tro nuùi löûa. Caùc chaát thöôøng duøng laøm phuï gia hoaït hoùa coù theå laø diatomít.. Haøm löôïng thaïch cao 5-10% khoái löôïng (tính sao cho haøm löôïng SO3 khoâng vöôït quaù 3..Puzôlan): Laø chaát keát dính thuûy löïc. coâng trình 73 . Cuõng coù theå saûn xuaát baèng caùch nghieàn rieâng bieät clinker vaø ñaát puzôlan tôùi ñoä mòn cho pheùp.5%). sau ñoù troän laãn vôùi nhau: phöông phaùp naøy thöôøng ñöôïc söû duïng hôn do tieát kieäm ñöôïc chi phí nghieàn. Ñeå keùo daøi thôøi gian ñoùng raén. Trong caùc loaïi phuï gia. XM Pooùc laêng Puzôlan (XMP.

Trong quaù trình ñoùng raén. giaûm haøm löôïng thaïch cao hoaëc duøng phuï gia taêng toác ñoä ñoùng raén nhö CaCl2. thôøi gian ñoùng raén vaø bieán ñoåi theå tích cuûa caùc XM thöông maïi XMP Puzôlan vaø XMP khoâng ñöôïc khaùc nhau. caàn giaûm C3S vaø ñeå taêng ñoä beàn sunfaùt caàn giaûm haøm löôïng C3A. • Ñeå taêng ñoä beàn nöôùc. Sau khoaûng moät thaùng cöôøng ñoä XMP Puzôlan töông ñöông hoaëc lôùn hôn XMP. duøng caùc phuï gia coù hoaït tính cao hôn. beàn sunfaùt cao hôn XMP: do SiO2 hoaït tính töông taùc vôùi Ca(OH)2 taïo saûn phaåm khoù hoøa tan. cöôøng ñoä XMP Puzôlan taêng daàn vaø vöôït cöôøng ñoä XMP (khoâng coù phuï gia hoaït tính). Tuy nhieân. Ñeå taêng toác ñoä ñoùng raén XMP Puzôlan. phuï gia hoaït tính vôùi SiO2 coù beà maët dieän tích raát phaùt trieån coù khaû naêng haáp phuï voâi raát maïnh.löôïng CaO töï do giaûm raát nhieàu. Do vaäy. moâi tröôøng sunfaùt nheï. Treân thöïc teá.ngaàm. haøm löôïng voâi trong pha loûng cuûa saûn phaåm ñoùng raén giaûm daàn. ngöôøi ta saûn xuaát clinker vôùi vieäc taêng haøm löôïng caùc chaát thuûy hoùa nhanh (C3S vaø C3A). sau ñoù phaûn öùng daàn daàn taïo khoaùng hydro-silicaùt canxi. taêng möùc ñoä nghieàn mòn. 74 .trong giai ñoaïn ñaàu. Vì vaäy. cöôøng ñoä cuûa XMP Puzôlan keùm phaùt trieån so vôùi XMP thöôøng. Duøng phuï gia hoaït tính laøm chaäm quaù trình ñoùng raén cuûa XMP do phuï gia laøm giaûm haøm löôïng XMP. hôn nöõa saûn phaåm nôû phoàng bít caùc loã xoáp trong keát caáu. nôi chòu taùc ñoäng cuûa nöôùc aåm. XMP puzôlan coù ñoä beàn nöôùc. sau ñoù do SiO2 hoaït tính tham gia töông taùc taïo khoaùng vôùi voâi taïo caùc hydro-silicaùt canxi. laøm loaõng dung dòch ñoùng raén.

nhaän ñöôïc baèng caùch nghieàn troän ñoàng thôøi voâi vôùi caùc phuï gia hoaït hoùa thích hôïp hoaëc nghieàn töøng loaïi rieâng roài troän vôùi nhau. 75 . Chi phí nghieàn phuï gia nhoû hôn chi phí nghieàn clinker raát nhieàu. khoâng coù giaù trò cao veà coâng nghieäp. ñoä co ngoùt vaø tröông nôû ñeàu taêng. löôïng nhieät toûa ra thaáp hôn.. nhöng laø nhöõng chaát coù öùng duïng lôùn trong gia ñình. diatomít. thaäm chí giaûm ñi khaù nhieàu do khoâng ñuû nöôùc. tro nuùi löûa. Taát caû caùc chaát keát dính loaïi naøy ñeàu laø caùc chaát keát dính thuûy löïc. sau ñoù ñöa vaøo nghieàn chung vôùi clinker XMP chæ ôû giai ñoaïn cuoái. • Quaù trình saûn xuaát XMP Puzôlan coù khaùc XMP ôû choã: ñeå taêng hieäu quaû nghieàn. trepel.. Caùc phöông phaùp chuû yeáu: -Taêng haøm löôïng voâi (tôùi 50% vaø hôn nöõa) -Theâm thaïch cao vaøo phoái lieäu. so vôùi XMP. 8 – CHAÁT KEÁT DÍNH TREÂN CÔ SÔÛ VOÂI VAØ PHUÏ GIA HOAÏT HOÙA: Caùc phuï gia hoaït tính nhö puzôlan. caùc phuï gia hoaït tính ñöôïc nghieàn vaø saáy tröôùc. Quaù trình ñoùng raén keùo daøi tôùi moät vaøi ngaøy. ôû möùc thaáp vaø chaäm hôn raát nhieàu so vôùi quaù trình ñoùng raén XMP. sau ñoù ñoùng raén tieáp trong khoâng khí. thaäm chí coâng nghieäp ñòa phöông. Caùc phaûn öùng vôùi nöôùc. cöôøng ñoä ban ñaàu taêng sau ñoù giaûm. vì vaäy giaù thaønh XMP Puzôlan thöôøng giaûm hôn. gaïch vuïn.• Maät ñoä vaø khoái löôïng theå tích cuûa XMP Puzôlan nhoû hôn XMP Löôïng nöôùc caàn cho XMP Puzôlan cao hôn XMP. tro xæ. Ñeå traùnh hieän töôïng naøy. coù theå saûn xuaát caùc chaát keát dính sô boä trong nöôùc.

-Theâm phuï gia CaCl2.50 vaø coù theå 100.-Theâm XMP (10 – 20%) vaøo phoái lieäu. “Maùc” cuûa chaát keát dính loaïi naøy khoâng cao. thöôøng 25. -Gia nhieät trong noài aùp suaát (autoclav) laøm taêng ñaùng keå quaù trình ñoùng raén chaát keát dính vaø taïo ñieàu kieän keát tinh caùc hydro-silicaùt (trong moâi tröôøng aùp suaát thaáp.Duøng saûn xuaát beâ toâng maùc thaáp. caùc loaïi gaïch khoâng nung. caùc hydro. 76 .silicaùt thöôøng ôû traïng thaùi voâ ñònh hình). Caùc tính chaát khaùc cuõng khoâng theå so vôùi XMP.

MnO. Do ôû traïng thaùi noùng chaûy. khoâng coù cheá ñoä laøm nguoäi ñaëc bieät. haàu heát xæ ôû traïng thaùi tinh theå. Taïo haït xæ coù theå tieán haønh baèng phöông phaùp öôùt hoaëc baùn khoâ. MnS. khi ñoù. Thaønh phaàn khoaùng ñoùng vai troø quyeát ñònh tính chaát cuûa xæ loø cao. XM xæ coù theå duøng laøm beâ toâng vaø beâ toâng coát saét trong caùc keát caáu xaây döïng 77 . ôû nhieät ñoä cao töông taùc vôùi nhau taïo nhöõng khoaùng coù tính thuûy löïc. Moät soá xæ coù theå töï phaân raõ daïng boät do quaù trình chuyeån pha β -C2S thaønh γ -C2S. Al2O3 vaø MgO. FeS. hoaëc troän ñeàu boät xæ vaø XM Pooùc laêng ñöôïc nghieàn mòn tröôùc theo tyû leä caàn thieát. coù theå theâm thaïch cao (haøm löôïng SO3 < 3. ngöôøi ta tieán haønh laøm nguoäi xæ nhanh. pha thuûy tinh coù haøm löôïng lôùn. (Coøn goïi laø xæ ñaùy loø. xæ nhaän ñöôïc ôû daïng haït.1 – X æ loø cao: Caùc loø cao luyeän gang. Caùc oâxít naøy. Trong xæ loø cao chöùa moät löôïng lôùn caùc oâxít CaO. Ngoaøi ra coøn coù TiO2.9 – XM XÆ LOØ CAO 9 .2 – Chaát keát dính Xæ . SiO2.XMP Laø loaïi chaát keát dính thuûy löïc nhaän ñöôïc baèng caùch nghieàn troän ñoàng thôøi xæ (30 – 60%) vaø XM Pooùc laêng. Ñeå ñieàu chænh toác ñoä ñoùng raén. FeO. Tính keát dính cuûa xæ khoâng roõ raøng.5%). phaân bieät vôùi tro xæ bay theo khoùi loø). theùp thöôøng thaûi ra moät löôïng xæ lôùn ôû traïng thaùi noùng chaûy. pha thuûy tinh raát ít. nguoäi töï nhieân raát chaäm. CaS. Ñeå taêng tính keát dính. 9 . taêng khaû naêng söû duïng cuûa xæ.

3CaSO4. Quaù trình ñoùng raén trong chaát keát dính xæsunfaùt treân cô sôû töông taùc xæ vaø sunfaùt canxi taïo khoaùng hydro-sunfo-aluminaùt canxi 3CaO. chòu nöôùc. chaát keát dính xæ-sunfaùt laø saûn phaåm nghieàn troän ñoàng thôøi xæ (toát nhaát laø xæ cao nhoâm vaø heä soá chaát löôïng K cao) vôùi caùc chaát ñoùng raén coù chöùa sunfaùt. cöôøng ñoä taêng chaäm.4 – Chaát keát dính xæ-sunfaùt: Töông töï nhö treân. thöôøng 5. 9 . XM xæ-XMP ít toûa nhieät. cöôøng ñoä coù theå cao hôn XMP. beàn nöôùc vaø beàn sunfaùt. Giai ñoaïn ñaàu. Ñaây laø loaïi chaát keát dính cho “maùc” khoâng cao. hoaëc cuõng coù theå troän theâm moät löôïng nhoû XMP vaøo chaát keát dính xæ – voâi. Xæ-XMP ñoùng raén chaäm hôn XMP.15 vaø coù theå tôùi 20 (MPa).10. vì vaäy khoâng gaây söï bieán ñoåi theå tích lôùn. • Chaát keát dính xæ-sunfaùt canxi coù clinker: coù thaønh phaàn 80-85% xæ loø cao. 9 .3 – chaát keát dính xæ-voâi: Nghieàn chung xæ vôùi voâi CaO hoaëc troän boät xæ vaø voâi ñaõ nghieàn mòn theo moät tyû leä caàn thieát (khoaûng 5% tính theo Ca(OH)2 ) ta coù chaát keát dính xæ-voâi.ngaàm. 10-15% thaïch cao 78 . Trong chaát keát dính xæ-voâi cuõng coù theå duøng theâm thaïch cao hoaëc caùc phuï gia hoaït tính khaùc.32H2O raát mòn. Chaát keát dính xæ-voâi ñoùng raén raát chaäm. chuû yeáu laø sunfaùt canxi (CaSO4). coøn sau ñoù. caàn ñoùng raén trong moâi tröôøng nöôùc nhieàu hôn. Giaù thaønh xæXMP raát haï so vôùi XMP thoâng thöôøng. keå caû trong moâi tröôøng nöôùc chöùa khoaùng chaát. Ñaây laø quaù trình hoøa tan – keát tinh.Al2O3.

Caùc phuï gia ñaày thöôøng gaëp: caùt. Coù theå aùp duïng kyõ thuaät nghieàn hai giai ñoaïn: 79 . 5% clinker XMP hoaëc 2% voâi (Neáu duøng xæ loø cao coù heä soá chaát löôïng K cao thì khoâng caàn duøng voâi). ñaát ñaù nuùi löûa. moät soá loaïi ñaát ñaù khaùc. “Maùc” cuûa chaát keát dính loaïi naøy thöôøng laø 10. nhöõng phaûn öùng naøy khoâng aûnh höôûng gì lôùn tôùi tính chaát cuûa XM).. ñaù voâi.15. caùc phuï gia (duø goïi laø phuï gia ñaày) luoân coù phaûn öùng vôùi caùc hôïp chaát coù trong thaønh phaàn XMP. caùc keát caáu döôùi nöôùc. clinker phaûi ñöôïc nghieàn mòn hôn ñoä mòn cuûa phuï gia. (Treân thöïc teá. giaûm ñoä co khi ñoùng raén.Tuy nhieân. trong quaù trình ñoùng raén. Neáu phuï gia coù ñoä cöùng cao hôn clinker. Caùc phuï gia naøy coù theå laøm thay ñoåi moät soá tính chaát vaät lyù (nhö giaûm cöôøng ñoä.20 vaø 25 (MPa). laøm beâ toâng vaø beâ toâng coát saét trong caùc coâng trình ngaàm. 6-8% thaïch cao hoaëc anhydrít vaø 4-7% dolomít ñaõ nung ôû 800 – 10000C (thay cho 2-5% clinker XMP). Coù theå duøng laøm dung dòch keát dính ñaù.hoaëc anhydrít. toát nhaát laø nghieàn ñoàng thôøi clinker vaø phuï gia. Chaát keát dính xæ-sunfaùt canxi khoâng coù clinke:r goàm 85-90% xæ loø cao. • Chaát keát dính xæ-sunfaùt coù tính chaát ñaëc tröng laø ñoä beàn cao trong moâi tröôøng nöôùc khoaùng. ñolomit. Khi saûn xuaát XM vôùi phuï gia ñaày. 10 – XM POOÙC LAÊNG VÔÙI PHUÏ GIA ÑAÀY phuï gia ñaày (hoaëc phuï gia löôøi): laø caùc phuï gia troän vaøo XM nhöng khoâng tham gia caùc phaûn öùng hoùa hoïc khi ñoùng raén ôû nhieät ñoä thöôøng.) nhöng muïc ñích chính laø giaûm giaù thaønh saûn phaåm. ñaëc bieät vôùi Ca(OH)2..

Tröôøng hôïp clinker coù ñoä cöùng cao hôn. Phuï gia ñaày thöôøng duøng nhaát laø caùt (25 – 50%). Coù theå duøng phuï gia ñaày cho taát caû caùc loaïi XM ñaõ keå treân.1.nghieàn clinker cuøng vôùi thaïch cao (XMP) tôùi ñoä mòn xaùc ñònh 2.cho theâm phuï gia ñaày nghieàn tôùi khi ñaït ñoä mòn caàn thieát. ñaù voâi (20 – 30%). 80 . coù theå aùp duïng kyõ thuaät nghieàn rieâng clinker vaø phuï gia roài troän laïi sau nhaèm taêng hieäu quaû nghieàn (XM troän).

neáu boät phoái lieäu ñöôïc nghieàn raát mòn ( 900 -12000C). Theo phöông phaùp nung keát khoái. Löôïng nguyeân lieäu chöùa CaO phaûi tính sao cho saûn phaåm cuoái cuøng coù löôïng CaO töï do ít nhaát vaø caùc khoaùng aluminaùt canxi (chuû yeáu laø CA) taïo thaønh nhieàu nhaát. loø buoàng.Al2O3. Ngoaøi nguyeân lieäu boâxít. • Theo phöông phaùp naáu chaûy (cho XMA coù chaát löôïng toát hôn. XM alumin noåi leân treân. phoái lieäu ñöôïc nung trong caùc loø quay hoaëc loø ñöùng thaønh clinker. trong moâi tröôøng khöû.1 – Nguyeân lieäu vaø coâng ngheä saûn xuaát Nguyeân lieäu saûn xuaát thöôøng töø boâ-xít vaø voâi hoaëc ñaù voâi nung keát khoái hoaëc noùng chaûy (tyû leä ñaù voâi : boâxít = 1:1 vaø phuï gia laø caùc khoaùng chöùa saét). hoaëc XM chòu löûa. öu ñieåm roõ nhaát laø coù theå nung ôû nhieät ñoä töông ñoái thaáp. coù theå taùch rieâng ñöôïc. sau ñoù ñem nghieàn mòn clinker thu ñöôïc XM. 11 . loø ñieän. Chaát löôïng XM theo phöông phaùp naøy khoâng cao. 81 . Quaù trình noùng chaûy xaûy ra ôû nhieät ñoä cao (khoaûng 16000C).11 – XI MAÊNG ALUMIN (XMA): XMA coøn ñöôïc goïi teân theo hai taùc duïng chính laø chaát keát dính thuûy löïc ñoùng raén nhanh. Coù theå saûn xuaát theo hai phöông phaùp: keát khoái hoaëc naáu chaûy. • Saûn xuaát XM alumin baèng loø cao (loø luyeän kim) laø thuaän lôïi nhaát. phoái lieäu ñöôïc naáu trong caùc loø ñuùc. Saûn phaåm noùng chaûy ñöôïc laøm nguoäi chaäm taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho quaù trình keát tinh CaO.

coù theå theâm 20-30% anhydrít ( thaïch cao nung ôû 6007000C).Al2O3.voâi.8 H2O + Al(OH)3 ÔÛ nhieät ñoä cao hôn 20-250C: 3(CaO. SiO2 5-15%. XM coù anhydrít goïi laø XM alumin-anhydrít. sau 12 – 24 giôø ñaõ coù cöôøng ñoä maø XMP caàn tôùi 28 ngaøy ñeâm.8H2O. Fe2O3 5 – 15%. Ñeå ngaên caûn quaù trình naøy.Al2O3. Ñoä beàn cô cuûa saûn phaåm ôû nhieät ñoä cao giaûm ñaùng keå. • 82 .Al2O3) + 9 H2O = 3 CaO.Al2O3. Thaønh phaàn hoùa cuûa XM alumin nhö sau: Al2O3: 30 – 50%.6 H2O laø khoâng mong muoán do cöôøng ñoä thaáp. tính chaát vaø öùng duïng Quaù trình ñoùng raén Phaûn öùng thuûy phaân aluminaùt canxi (CA) laø phaûn öùng cô baûn trong quaù trình ñoùng raén cuûa XMA: ÔÛ nhieät ñoä 20-250C: 2(CaO. Tính chaát: XMA ñoùng raén nhanh.10H2O coù cöôøng ñoä raát cao. taïo saûn phaåm hydro-sunfo-aluminaùt canxi. than coác coøn coù theå duøng maûnh kim loaïi ñeå ñoàng thôøi saûn xuaát ñöôïc gang vaø XM alumin.6 H2O + 2 Al(OH)3 Khoaùng ban ñaàu thuûy hoùa CaO. Khoaùng CaO.2 – Quaù trình ñoùng raén. 11 .Al2O3. CaO 35 – 45%.Al2O3) + 11 H2O = 2 CaO. Trong loø cao coù theå khöû hoaøn toaøn oâxít saét vaø moät phaàn SiO2. sau ñoù chuyeån thaønh CaO.Al2O3.

Sau khi ninh keát. laøm xuaát hieän CaO.Al2O3.6 H2O cho cöôøng ñoä keùm. taïo öùng suaát nhieät coù theå laøm nöùt vôõ caáu kieän beâ toâng.XMA thôøi gian ninh keát khoâng nhanh (30 phuùt – 12giôø). • 83 . Tính chaát naøy ñöôïc taän duïng laøm beâ toâng ôû nhieät ñoä thaáp (ñieàu kieän baêng giaù). toûa nhieät maïnh. cöôøng ñoä taêng cuõng raát nhanh. phaûn öùng vôùi nöôùc xaûy ra raát nhanh. Nhieät toûa ra trong quaù trình phaûn öùng laøm nhieät ñoä beâ toâng taêng tôùi 70 – 800C.

• 84 . XM chòu nhieät. caàu coáng saân bay trong chieán tranh). ta coù phoái lieäu laøm beâ toâng chòu löûa.50 vaø 60 MPa (sau ba ngaøy ñeâm) vaø töông öùng laø 20. Keát quaû laø taïo ra XM ninh keát nhanh maø cöôøng ñoä raát thaáp. chòu taùc ñoäng cuûa nöôùc chöùa khoaùng chaát. XMA phaûi coù bieán ñoåi theå tích ñoàng ñeàu khi thöû trong nöôùc soâi.5 vaø 35 MPa sau moät ngaøy ñeâm vaø giaûm daàn theo thôøi gian söû duïng. do voâi trong quaù trình thuûy hoùa XMP phaûn öùng raát nhanh vôùi hydroxít nhoâm taïo hydro-aluminaùt canxi C4AH19 laøm taêng nhanh thôøi gian ninh keát cuûa XMA.Khoâng neân troän laãn XMA vôùi XMP. Khaû naêng duøng laøm vaät lieäu chòu löûa: Khi troän XM alumin vôùi haït samoát. XM daõn nôû. • • “Maùc” cuûa XM thöôøng laø 40. • laøm beâ toâng ôû ñieàu kieän baêng giaù.. ÖÙng duïng chính cuûa XMA: • XMA thöôøng duøng trong caùc coâng trình caàn ñöa nhanh vaøo söû duïng (söûa chöõa ñöôøng saù.. coâng trình bieån. caùc coâng trình beàn sunfaùt. 27.

ÖÙng duïng: • Tröôøng hôïp caàn XM ñoùng raén nhanh. Caùc loaïi CKD coù theå tích khoâng nhoû hôn khuoân maãu khi taïo hình coù theå coi nhö XM daõn nôû. (vöøa coù tính keát dính vöøa coù tính daõn nôû). Baûn chaát quaù trình daõn nôû: Hai phaûn öùng quan troïng nhaát taïo söï daõn nôû theå tích laø: -Hình thaønh hydro aluminaùt canxi tri sulfaùt (ettringite) C3A. lieân keát chaân maùy treân neàn beâ toâng. keát caáu khoâng thaám nöôùc.. 2-Saûn xuaát clinker coù nhöõng caáu töû gaây daõn nôû.3CaSO4(30-32)H2O. • Tröôøng hôïp caàn XM khoâng bò co hoaëc daõn nôû sau khi ñoùng raén (ñeå lieân keát caùc keát caáu rieâng bieät. -Phaûn öùng hydraùt periclase: MgO (periclase) + H2O = Mg(OH)2 Saûn xuaát XM daõn nôû: Coù hai phöông phaùp saûn xuaát XM daõn nôû: 1-Saûn xuaát baèng caùch troän XMP hoaëc XM alumin vôùi caùc phuï gia daõn nôû caàn thieát: phuï gia daõn nôû seõ töông taùc vôùi caùc saûn phaåm ñoùng raén cuûa XM cô sôû trong giai ñoaïn naøo ñoù. thaäm chí laøm taêng theå tích (daõn nôû).) 85 . taêng tính choáng thaám cuûa beâ toâng.12 – XM DAÕN NÔÛ Laø loaïi CKD thuûy löïc töông töï XMP nhöng coù ñaëc tính taêng theå tích maø vaãn giöõ ñöôïc cöôøng ñoä sau khi ñoùng raén.. chuû yeáu laø hydro canxi aluminaùt. ngaên caûn quaù trình co ngoùt.

coâng ngheä môùi nhaèm taïo ra nhöõng saûn phaåm khoâng saûn sinh chaát coù haïi thaûi vaøo moâi tröôøng. theo nghóa khoâng gaây oâ nhieãm. Khí Clo tuaàn hoaøn trong caùc xyclon ñoát noùng taùc duïng vôùi caùc chaát thaûi raén taïo hôïp chaát chaûy ôû nhieät ñoä thaáp (khoaûng 8000C) seõ keát tuï gaây taéc ngheõn. 86 . Caùc thaønh phaàn ñoäc haïi ñöôïc duøng taïo nhöõng khoaùng caàn thieát cho loaïi XM naøy. Vôùi nhöõng ngöôøi laøm kyõ thuaät. vaán ñeà quan troïng hôn laø tìm caùc bieän phaùp kyõ thuaät. Thieát bò saûn xuaát XM moâi tröôøng khaùc XMP ôû choã khoâng coù caùc xyclon ñoát noùng kieåu treo. Khoâng duøng caùc xyclon ñoát noùng nhaèm muïc ñích: -Traùnh caùc chaát thaûi raén khi nung ôû nhieät ñoä cao (13500C) phaân huûy khí clo.. 12– XM MOÂI TRÖÔØNG (ECO-CEMENT) Vaán ñeà moâi tröôøng ngaøy caøng trôû neân quan troïng trong thôøi ñaïi ngaøy nay. Trong XM loaïi naøy. caùc maãu XM coù söï giaûm cöôøng ñoä do daõn nôû. Caùc chaát thaûi raén (tro buïi.Caàn chuù yù khi söû duïng laø tính chaát cuûa XM daõn nôû trong giai ñoaïn ñaàu töông töï nhö XMP. Caùc chaát thaûi raén trong tröôøng hôïp naøy ñöôïc duøng laøm nguyeân lieäu chính ñeå saûn xuaát XM moâi tröôøng ( eco – cement). chaát thaûi raén coâng nghieäp.) coù theå chöùa tôùi 10 – 20% caùc chaát chöùa clo vaø caû moät soá kim loaïi naëng nhö chì. clo ñöôïc duøng nhö moät thaønh phaàn cuûa XM. laøm saïch caùc chaát thaûi. Vaán ñeà moâi tröôøng khoâng chæ laø xöû lyù. XM moâi tröôøng (coøn goïi laø XM sinh thaùi). Nhöng vôùi thôøi gian laâu daøi (5-6 naêm)..

Nhieät ñoä nung 1350 – 14000C. 87 .-Lyù do thöù hai khoâng thieát keá caùc cyclon ñoát noùng laø traùnh khí loø coù Clo trong thaønh phaàn ôû 8000C bò nguoäi xuoáng 2500C (nhieät ñoä khí huùt töø loø quay) seõ taïo khí dioxin.CaCl12.aluminaùt canxi Cl11Al7. ngoaøi ra thay cho khoaùng C4AF cuûa XMP laø Cloro. Maëc duø coøn trong quaù trình thöû nghieäm. nhöng yù nghóa veà maët xöû lyù moâi tröôøng cuûa loaïi XM naøy ñaùng ñöôïc quan taâm. Khoaùng chính cuûa loaïi XM naøy töông töï nhö XMP.