You are on page 1of 14

Δ.

΢ΟΛΩΜΟΤ- Ο ΚΡΗΣΙΚΟ΢
Βιογραφικά: βλ ςελ 279 ςχ. Βιβλίου
ΕΡΩΣΗ΢ΕΙ΢ ΑΠΟ ΣΑ ΤΠΟ΢ΣΗΡΙΚΣΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
( ςελ. 281) Από τι χαρακτθρίηεται θ ποίθςθ του Σολωμοφ και ςε τι διαφζρει από τουσ περιςςότερουσ
άγγλουσ ρομαντικοφσ; (Για το Σολωμικό ζργο, πρϊτθ παράγραφοσ)
( 281 ) Ροιοσ, κατά το Σολωμό, ο προοριςμόσ του ποιθτι και ποιοσ ο κοινωνικόσ του ρόλοσ; (Για το
θ
Σολωμικό ζργο, 2 παράγραφοσ)
( 281-283 ) Απαρικμιςτε οκτϊ απόψεισ ςχετικζσ με τθν αποςπαςματικότθτα του ζργου του
Σολωμοφ. (ζχει απαντθκεί παραπάνω)
( 283 ) Ροφ αναφζρονται πολλά από τα ουςιαςτικά που χρθςιμοποιεί ο Σολωμόσ και τι αποδεικνφει
θ
αυτό;(Εικονοπλαςτικι και ςυμβολιςμοσ, 1 παρ.)
( 284 ) Ροια θ ςυμβολικι ςθμαςία τθσ κάλαςςασ ςτθν ποίθςθ του Σολωμοφ; (Εικονοπλαςτικι και
θ
ςυμβολιςμοσ, 3 παρ.)
( 284 ) Ροιο πρόβλθμα βαςάνιηε το Σολωμό; Τι τον ενδιζφερε και τι προςπακοφςε να πετφχει;(Τα
θ
χειρόγραφα…, 1 παρ.)
ο
( 287 ) Από ποιεσ αφθγθματικζσ ενότθτεσ αποτελείται ο Κρθτικόσ;(Δομικά και αφθγθματικα.. , 1
τμιμα)
ο
( 287 ) Σε ποια χρονικά επίπεδα αναπτφςςεται ο Κρθτικόσ; ;(Δομικά και αφθγθματικα.. , 2 τμιμα)
θ
( 288 ) Σχολιάςτε τθν χριςθ τθσ ςφνκεςθσ των ςτοιχείων ανά τρία.2 παρ.)
( 289 - 290 ) Ροιεσ είναι οι ερμθνευτικζσ απόψεισ για τθ Φεγγαροντυμζνθ. (Για τθν Φεγγαροντυμζνθ)
( 291 ) Ροια θ επίδραςθ ςτον Κρθτικό που αςκεί θ φφςθ ςτον ιρωα;(Συνολικι κεϊρθςθ)
θ
( 292 ) Από ποφ διαπιςτϊνουμε επιρροζσ ςτθ ςκθνοκεςία τθσ Φεγγαροντυμζνθσ; (1 αποψθ
Καψωμζνου Λ)
θ
( 292 ) Ροιεσ διακειμενικζσ ςχζςεισ ζχουν επιςθμανκεί κατά καιροφσ και ςε ςχζςθ με ποια μοτίβα; (1
αποψθ Καψωμζνου ΛΛ)
( 293 ) Ροιεσ βαςικζσ ιδζεσ ςυμπυκνϊνει το ζργο;(Γενικζσ Εκτιμιςεισ…)
. Χαρακτθριςτικά του ζργου του ΢ολωμοφ και τθσ Επτανθςιακισ ΢χολισ Ο Σολωμόσ, κορυφαίοσ
εκπρόςωποσ τθσ Επτανθςιακισ Σχολισ, υπιρξε ο ποιθτισ του πάκουσ για το υψθλό, το πνευματικό,
το αιϊνιο, το ιδανικό. Δεν ζγραψε προςωπικι, εξομολογθτικι ποίθςθ οφτε εξζφραςε ποτζ ςε αυτιν
τθν προςωπικι του μελαγχολία ι κλίψθ. Σκοπόσ τθσ ποίθςισ του ιταν θ ςτιριξθ των ςυμπατριωτϊν
του, πολζμθςε δθλαδι με το δικό του τρόπο και ο κοινωνικόσ του ρόλοσ ιταν εξίςου ςθμαντικόσ με
αυτόν των πολεμιςτϊν κατά των Τοφρκων. Ρίςτευε ότι θ Ροίθςθ ςτεκόταν δίπλα ςτθ Κρθςκεία όςον
αφορά τθν πνευματικι ανάταςθ του ανκρϊπου. Είχε ακλόνθτθ πίςτθ ςε αυτιν τθν αποςτολι, όμωσ
πολλζσ φορζσ βαςανιηόταν από αμφιβολίεσ για το κατά πόςο ιταν ικανόσ να τθ φζρει ςε πζρασ
Συχνά κεματικά μοτίβα ςτθν ποίθςι του, αλλά και ςτθν ποίθςθ τθν άλλων ποιθτϊν τθσ
Επτανθςιακισ Σχολισ, είναι θ λατρεία προσ τθν Ρατρίδα και τθν Ελευκερία, θ Κρθςκεία, θ Γυναίκα
(εξιδανικευμζνοσ ζρωτασ), θ Φφςθ και θ ςφνδεςθ τθσ με τα ςυναιςκιματα του ανκρϊπου, θ
Ανδρεία, ο Ρατριωτιςμόσ, ο κάνατοσ, ο Ρνευματικόσ Αγϊνασ τθσ Ψυχισ κ.ά.18 Ραράλλθλα ζντονθ
είναι θ τάςθ των Επτανθςίων ποιθτϊν για εξιδανίκευςθ, αλλά και ο υποκειμενιςμόσ τουσ, θ
προςιλωςι τουσ ςτθ δθμοτικι και θ καλλιζργειά τθσ ωσ φορζα του ποιθτικοφ λόγου (εκτόσ από τον
Κάλβο)19. Ο ποιθτισ είναι επθρεαςμζνοσ α) από κλαςικά ζργα παλαιϊν αλλά και ςυγχρόνων του
ςυγγραφζων, όπωσ Πμθρο, Ρλάτωνα, Αριςτοτζλθ, Ρίνδαρο, Βεργίλιο, Δάντθ, Ρετράρχθ, Αριόςτο,
Σζξπιρ, ΢ακίνα, Λοκ, Σίλερ κ.ά. β) από τθν Κρθτικι λογοτεχνία (Ερωτόκριτοσ, Ερωφίλθ),
υςτεροβυηαντινά λαϊκά κείμενα, δθμοτικά τραγοφδια, τθν ποίθςθ του Λ. Βθλαρά και του Ακ.
Χριςτόπουλου20 γ) από τα κοινωνικά και πνευματικά κινιματα τθσ εποχισ του, όπωσ ο
διαφωτιςμόσ, φιλελευκεριςμόσ, ο γερμανικόσ ιδεαλιςμόσ, ο δθμοτικιςμόσ, ο φιλελλθνιςμόσ, ο
κλαςικιςμόσ, και ιδίωσ ο ρομαντιςμόσ.
Επιρροζσ ςτθν ποίθςθ του ΢ολωμοφ βλ ςελ 292 «Θ Διακειμενικότθτα του ζργου και οι Ρθγζσ»
ΣΟ ΕΡΓΟ
Αποςπαςματικότθτα : Ζνα από τα βαςικά κζματα που απαςχολοφν τουσ μελετθτζσ των ϊριμων
ζργων του Σολωμοφ, είναι θ αποςπαςματικότθτά τουσ.
Ο Σολωμόσ αρίκμθςε τα αποςπάςματα του Κρθτικοφ ξεκινϊντασ από το 1*18+, αρίκμθςθ που
διατιρθςε και ο Ρολυλάσ πιςτεφοντασ ο ίδιοσ πωσ ο Κρθτικόσ είναι μζροσ μιασ ευρφτερθσ ποιθτικισ
ςφνκεςθσ. Υπάρχουν μελετθτζσ που πιςτεφουν πωσ ο Κρθτικόσ δεν είναι ολοκλθρωμζνο ζργο. Σ'
αυτι τθ κζςθ τουσ ςυνθγορεί και το γεγονόσ ότι ο ποιθτισ δεν ζδωςε κάποιο τμιμα του Κρθτικοφ για

[1]

δθμοςίευςθ- όπωσ ζκανε για παράδειγμα με το Λάμπρο-πράγμα που ίςωσ δθλϊνει ότι ο ίδιοσ δεν
κεωροφςε τθν επεξεργαςία του ποιιματοσ ολοκλθρωμζνθ. Aναλυτικά για τισ απόψεισ βλ. ςς. 281-3
Στοιχεία που ςυναινοφν: (ςελ.281-283)
i. αρίκμθςθ μερϊν
ii. απουςία τίτλου (από Σολωμό)
iii. χάςματα ςε ςτροφζσ –μζρθ
iv. μιςοςυμπλθρωμζνοι ςτίχοι
v. ζναρξθ υπόκεςθσ in medias res

ΟΜΩΣ ζχει εςωτερικι ενότθτα –ςυνοχι
ολοκλθρωμζνθ υπόκεςθ
καλφπτεται χρονικά όλο το εφροσ τθσ
περιπζτειασ (με τισ κινιςεισ μπροσ –πίςω,
παρελκόν –
παρόν –μζλλον)
πρϊτοι ςτίχοι: ειςαγωγικό κομμάτι (χϊροσ,
χρόνοσ. ςυνκικεσ, πρόςωπα)
τζλοσ ποιιματοσ: ίδιοσ τόποσ (ςχιμα κφκλου) –
αίςκθςθ ολοκλιρωςθσ

Ιςτορικό υπόβακρο Θ υπόκεςθ του ζργου τοποκετείται γφρω ςτο 1823-1824, όταν ο αγϊνασ τθσ
Κριτθσ για τθν απελευκζρωςι τθσ κορυφϊνεται. Τον Απρίλιο του 1824, παρά τον θρωικό αγϊνα των
Κρθτικϊν, θ αντίςταςι τουσ είχε καμφκεί. 10.000 άνκρωποι επιβιβάςτθκαν ςτα πλοία για να
ςωκοφν, οι περιςςότεροι όμωσ βρικαν οικτρό κάνατο ςτθ κάλαςςα από τουσ κανονιοβολιςμοφσ των
Τοφρκων ι από τισ κακουχίεσ ςτισ ακτζσ τθσ Ρελοποννιςου. Θ δράςθ βζβαια του Κρθτικοφ χαλαρά
μόνο ςυνδζεται με τα ιςτορικά γεγονότα.
Λογοτεχνικό είδοσ
Στον «Κρθτικό» ο Σ. προςπακεί να εφαρμόςει ζνα ςυνδυαςμό του δραματικοφ, αφθγθματικοφ και
λυρικοφ τρόπου: το ποίθμα παρουςιάηεται ωσ δραματικόσ μονόλογοσ του ποιθτικοφ προςϊπου, το
οποίο αφθγείται λυρικά τθν τελευταία και καίρια δοκιμαςία τθσ ηωισ του*..+ Ελ. Τςαντςάνογλου.
Ο ςθμαντικότεροσ ςτόχοσ του Σολωμοφ ιταν ο ςυγκεραςμόσ κλαςικιςμοφ και ρομαντιςμοφ
και θ δθμιουργία ενόσ νζου μεικτοφ λογοτεχνικοφ είδουσ, ενόσ είδουσ δθλαδι που κα ςυνδφαηε τα
μζχρι τότε γνωςτά: τθν αφιγθςθ, το δράμα και τθ λυρικι ποίθςθ: Ο Κρθτικόσ είναι το μόνο ποίθμα
του Σολωμοφ όπου από τθν αρχι ωσ το τζλοσ μιλάει ζνασ επινοθμζνοσ αφθγθτισ ςε αϋ πρόςωπο που
μζνει ηωντανόσ ωσ το τζλοσ για να διθγθκεί λυρικά τθν τελευταία και καίρια δοκιμαςία τθσ ηωισ του
α. Το ποίθμα είναι αφθγθματικό επειδι κάποιο πρόςωπο αφθγείται κάποια ιςτορία που
διαδραματίςτθκε ςε κάποια χρονικι περίοδο .
β. Το ποίθμα είναι και λυρικό επειδι ο ποιθτισ μζςω του αφθγθτι-ιρωα εξωτερικεφει τον
εςωτερικό του κόςμο και τθ ςυναιςκθματικι του φόρτιςθ με τθ χριςθ πλοφςιων και εντυπωςιακϊν
εκφραςτικϊν μζςων (εικόνων, ςχθμάτων λόγου κ.α.) κακϊσ και με τθν πρωτοπρόςωπθ αφιγθςθ που
κακιςτά πιο προςωπικό τον πόνο του.
γ. Τζλοσ, το ποίθμα είναι και δραματικό εφόςον υπάρχει ο δραματικόσ μονόλογοσ του αφθγθτι
ιρωα ςτον οποίο μάλιςτα ενςωματϊνεται και διάλογοσ (ο διάλογοσ του αφθγθτι με τισ ψυχζσ των
νεκρϊν και με τθ φεγγαροντυμζνθ, ζςτω και αν εκείνθ δεν εκφράηεται με λόγια αλλά με χαμόγελο
και δάκρυα).
Συνοψίηοντασ, ςτον Κρθτικό ο Σολωμόσ προχϊρθςε ςτθ δθμιουργία ενόσ δραματικοφ μονολόγου,
όπου αφθγείται λυρικά τθν τελευταία δοκιμαςία τθσ ηωισ του. Είναι ο Κρθτικόσ που μιλάει ςε όλθ τθ
διάρκεια του ποιιματοσ χωρίσ καμία αφθγθματικι ειςαγωγι. Πμωσ μπορεί να διαβαςτεί και ςαν
λυρικό ποίθμα, αφοφ παρουςιάηει τθ ςυγκίνθςθ που αιςκάνεται ο ίδιοσ ο Κρθτικόσ. Και, τζλοσ, όλα
είναι τοποκετθμζνα ς' ζνα αφθγθματικό πλαίςιο, υπάρχει, δθλαδι, μια "ιςτορία" πίςω από το
ποίθμα.
Χρονικά επίπεδα τθσ αφιγθςθσ Θ αφιγθςθ ςτον Κρθτικό δεν παρακολουκεί ςυνεχϊσ τα επειςόδια
ςτθ χρονογραφικι τουσ διαδοχι. Κάκε τόςο θ ευκφγραμμθ πορεία ανακόπτεται, και ςτα διάκενά τθσ
αναπτφςςονται αναδρομζσ (=αναλιψεισ) και προβολζσ (=προλιψεισ).
1. το χρονικό επίπεδο του ναυαγίου: ςε αυτό ανικουν όλεσ οι πράξεισ ανάμεςα ςτο
ναυάγιο και το κάνατο τθσ αρραβωνιαςτικιάσ. Είναι το βαςικό, το κεμελιϊδεσ χρονικο- αφθγθματικό

[2]

επίπεδο. Με βάςθ αυτό ορίηουμε το που ζχουμε ανάδρομθ και που πρόδρομθ αφιγθςθ.
2. το χρονικό επίπεδο τθσ ηωισ του ιρωα ςτθν Κριτθ: εδϊ ανικουν τα αμζριμνα και
παιδικά χρόνια ςτθν Κριτθ (4 *21+ 13-17, 5[22] 25-35), θ ςυνειδθτοποίθςθ των δεινϊν τθσ ςκλαβιάσ
μζςα ςτθ κζαςθ τθσ φφςθσ (5*22+ 36-42), όλοι οι αγϊνεσ ενάντια ςτουσ Τοφρκουσ ( 2*19+ 2-3, 5[22]
6, 5[22] 16-20) θ ιττα και ο εκπατριςμόσ(4*21+ 29-36). Πταν θ αφιγθςθ αναφζρεται ςε αυτζσ τισ
πράξεισ τότε λζμε ότι είναι ανάδρομθ.
3. το χρονικό επίπεδο τθσ πράξθσ τθσ αφιγθςθσ, το «τϊρα» του αφθγθτι, θ ηωι του
δθλαδι ωσ πρόςφυγα και ηθτιάνου (ηθτιανιά και εφιάλτεσ: 5*22+ 7-13, χάριςμα-δωρεά: 5*22+ 3-4, 58, 14): ςε αυτό ανικουν όςα ζγιναν μετά το ναυάγιο, όταν ο ιρωασ ςυνεχίηει τθ ηωι του και
αποφαςίηει να αφθγθκεί τα όςα ζηθςε ςτο πζλαγοσ. Πταν θ αφιγθςθ αναφζρεται ςε αυτζσ τισ
πράξεισ λζμε ότι είναι πρόδρομθ.
4. το χρονικό επίπεδο τθσ ζςχατθσ κρίςθσ, χρόνοσ άχρονοσ: όταν ο ιρωασ οραματίηεται τθν
επανζνωςθ με τθν αρραβωνιαςτικιά του κατά τθ Δευτζρα Ραρουςία. Πταν οι ςτίχοι περιγράφουν
αυτι τθ ςυνάντθςθ μιλάμε πάντα για πρόδρομθ αφιγθςθ.
Τα τζςςερα αυτά χρονικά επίπεδα με τθν εναλλαγι τουσ αναδεικνφουν τθν αβάςταχτθ ζκπλθξθ τθσ
ηωισ: το αιφνίδιο πζραςμα από τθ γζννθςθ ςτο κάνατο, από τον ζρωτα ςτο χάρο, από τθν ζκςταςθ
ςτον καταποντιςμό.
Απ. 1 ( 18 ) : 1ο επίπεδο
Απ.2 (19 ) ςτ. 1 : 3ο επίπεδο
ςτ.2-3 : 2ο επίπεδο
ςτ. 4 : 3ο επίπεδο
ςτ. 5-18 : 4ο επίπεδο

Απ.3 (20 ) ςτ. 1-12 : 1ο επίπεδο
ςτ. 13-14 : 1ο επίπεδο
(περιγραφι φεγγαροντυμζνθσ)
Απ.4 (21 ) ςτ.1-12 : 1ο επίπεδο
ςτ.13-15 : 1ο επίπεδο
ςτ 16 : 2ο επίπεδο
ςτ. 17-28 : 1ο επίπεδο
ςτ.29-36 : 2ο επίπεδο
ςτ.37-38 : 1ο επίπεδο

Απ.5 (22) ςτ.1-4 : 1ο επίπεδο
ςτ. 5 : 3ο επίπεδο (μεταβαίνει
ςτο παρόν τθσ αφιγθςθσ)
ςτ. 6 : 2ο επίπεδο
ςτ.7-10 : 3ο επίπεδο
ςτ.11-12 : 1ο επίπεδο (
μεταβαίνει ς’ αυτό μζςα απ’ τα
‘’ ςκλθρά ονείρατα’’ )
ςτ.13-14 : 3ο επίπεδο
ςτ. 15-20 : 2ο επίπεδο
(μεταβαίνει ςυνειρμικά με
αφορμι τθν κίνθςθ του χεριοφ)
ςτ. 21-24 : 1ο επίπεδο
(ςυνεχίηει τθν αφιγθςθ από το
ςτ. 12)
ςτ. 25-35 : 1οεπίπεδο ι 2ο
(επειδι αναφζρεται ςτο
Κρθτικό ειδφλλιο με το μοτίβο
του αθδονιοφ )
ςτ.36-42 : 2ο επίπεδο
ςτ.43-58 : 1ο επίπεδο

Επιδράςεισ –ςτοιχεία διακειμενικότθτασ (ελλθνικι γραμματεία)
Α. δθμοτικό τραγοφδι
*χριςθ δθμοτικισ γλϊςςασ
* ιαμβικόσ δεκαπενταςφλλαβοσ –ηευγαρωτι ομοιοκαταλθξία
* μοτίβο του αρικμοφ τρία (ςυχνά με ανοδικά κλιμακωτι πορεία)
* ςυνομιλία με άψυχα ςτοιχεία τθσ φφςθσ (π.χ αςτροπελζκι, ιλιοσ)
* ςυνομιλία με τισ ψυχζσ των νεκρϊν * θρωιςμόσ που ξεπερνά τα ανκρϊπινα μζτρα (υπερβολι)
* κζμα τθσ ξενιτιάσ * μοτίβο τθσ δοκιμαςίασ (Σοφρκοι, κάλαςςα, Υεγγαροντυμζνθ, απόκοςμοσ ιχοσ)
* μοτίβο τθσ ςτζρθςθσ (γονείσ, αδζρφια, ςφντροφοι, πατρίδα, αγαπθμζνθ)
Β. Κρθτικι λογοτεχνία
* ιαμβικόσ δεκαπενταςφλλαβοσ με ηευγαρωτι ομοιοκαταλθξία
* απουςία ςτροφϊν
*επιμζρουσ κζματα από Ερωτόκριτο και Ερωφίλθ:
* θ αγνι παρουςία μπροςτά ςτθν πόρτα του Ραραδείςου (3*20+, ςτ.2)
* θ μεταφορά με το νερό που κοχλάηει (3*20+, ςτ.10)
* θ παρομοίωςθ τθσ κόρθσ με τρυφερό κλωνάρι (4*21+, ςτ.37-38)

[3]

*το ριμάριςμα των ςτίχων (5*22+, ςτ.21-22)
«ο Κρθτικόσ δεν αποτελεί απλϊσ ςυνζχεια του Ερωτόκριτου, αλλά εξεικονίηει μεταφορικά τθν πορεία
από το ζνα ςτάδιο τθσ ελλθνικισ γραμματείασ (τθν Κρθτικι Αναγζννθςθ) ςτο άλλο (τθν εκνικι
ποίθςθ τθσ εποχισ του Σολωμοφ)». Χρυςανκόπουλοσ
Αφθγθματικζσ τεχνικζσ
Αφιγθςθ και εςτίαςθ: Αν και ποιθτικό ζργο, ο Κρθτικόσ πρζπει να μελετθκεί ωσ και αφθγθματικό
λογοτεχνικό είδοσ, γιατί κυρίαρχο ςτοιχείο τθσ δομισ του είναι ζνασ κεντρικόσ αφθγθματικόσ μφκοσ,
γφρω από τον οποίο οργανϊνεται ολόκλθρο το ποίθμα. Θ αφιγθςθ είναι πρωτοπρόςωπθ ενϊ ο
αφθγθτισ (ο ίδιοσ ο Κρθτικόσ) ζχει το ρόλο του πρωταγωνιςτι. Επομζνωσ, είναι μια ομοδιθγθτικι
αφιγθςθ με ομοδιθγθτικό, δραματοποιθμζνο αφθγθτι εφόςον ο ίδιοσ διθγείται τθν προςωπικι
του ιςτορία. Θ εςτίαςθ είναι εςωτερικι γιατί ο αφθγθτισ ξζρει και αφθγείται μόνο όςα ζχουν
υποπζςει ςτθν αντίλθψι του που ςυμβαίνει να είναι λιγότερα από όςα γνωρίηουν τα υπόλοιπα
πρόςωπα του ζργου
Αφθγθματικοί τρόποι
*πρωτοπρόςωπθ αφιγθςθ
*Διάλογοσ: ειςάγεται περιοριςμζνα αλλά ςε κρίςιμα ςθμεία όταν π.χ. ο Κρθτικόσ αναηθτά τθν
αγαπθμζνθ του και ηθτά πλθροφορίεσ από τουσ αναςτθμζνουσ ςε ευκφ λόγο.
*Περιγραφζσ του τοπίου: του πελάγουσ κατά τθ διάρκεια τθσ καταιγίδασ και τθσ γαλινθσ, του τόπου
Κρίςθσ, τθσ ορεινισ κρθτικισ γθσ˙ ακόμθ, περιγραφζσ των βαςικϊν μορφϊν του ζργου όπωσ π.χ. τθσ
Φεγγαροντυμζνθσ αλλά και περιγραφζσ γεγονότων όπωσ των πολεμικϊν ςυγκροφςεων με τουσ
Τοφρκουσ ι τθ ςφαγι τθσ οικογζνειασ του Κρθτικοφ
*Εςωτερικόσ δραματικόσ μονόλογοσ: ειςάγεται όταν ο αφθγθτισ παρεμβάλλει τισ ςκζψεισ και τα
ςυναιςκιματά του ςχετικά με τουσ ςυντρόφουσ του ςτον πόλεμο, τα μζλθ τθσ οικογζνειάσ του, και,
κυρίωσ, τθν επίδραςθ που αςκεί ςτο ςυνειδθτό και υποςυνείδθτό του θ παρουςία τθσ
Φεγγαροντυμζνθσ και του ανεκλάλθτου ιχου.
*Σχόλια παρουςιάηονται ενταγμζνα ςτθν αφιγθςθ και ςτισ περιγραφζσ και δίνονται ζμμεςα, κυρίωσ
μζςα από τισ παρομοιϊςεισ
ΕΡΜΗΝΕΙΑ
Απόςπαςμα 18
• Οι δυο αρχικζσ αράδεσ με αποςιωπθτικά που εμφανίηονται ςτθν ζκδοςθ του Ρολυλά δθλϊνουν τθν
φπαρξθ δυο προβλθματικϊν ςτίχων.
• Στθν αρχι τθσ πρϊτθσ ενότθτασ κα ζπρεπε να υπάρχει ρθτι αναφορά ςτο ναυάγιο. Αντίκετα,
θ αφιγθςθ ξεκινά από τθ μζςθ, από τθ ςτιγμι δθλαδι που ο ιρωασ-αφθγθτισ βρίςκεται
μεςοπζλαγα. (τεχνικι του in medias res= ςτθ μζςθ του πράγματοσ). Το ναυάγιο ο αναγνϊςτθσ το
υποκζτει. Θ απουςία του κζματοσ του ναυάγιου κα μποροφςε να αποτελζςει επιχείρθμα ότι το
ποίθμα είναι αποςπαςματικό.
• ἖κοίταα, κι ἤτανε μακριά ἀκόμθ τ’ ἀκρογιάλι Στο ςτίχο αυτό υπάρχουν οκτϊ άλφα. Το άλφα είναι
το μακρφτερο ςε διάρκεια φωνιεν τθσ ελλθνικισ λαλιάσ. Ζτςι, τα οχτϊ α ορίηουν τθ μακρά απόςταςθ
που ζχει να διανφςει ο ιρωασ προκειμζνου να φτάςει ςτο ακρογιάλι. Στθν αρχι του ςτίχου, υπάρχει
μια πφκνωςθ διάρκειασ και ςτθ μζςθ μια αραίωςθ που κάνει μεγαλφτερθ τθ διάρκεια.
἖κοίταα: ο ποιθτισ ςυνιηάνει τα δυο α.
μακριά ἀκόμθ: χαςμωδία.
ακρογιάλι.τ’ ἀκρογιάλι: ζκκλιψθ-μουςικι ςυγκοπι _ ςυντόμευςθ του ςτίχου_ δθμιουργείται θ
ψευδαίςκθςθ του πλθςιάςματοσ. Ο ςτίχοσ αυτόσ δίνει τθν εντφπωςθ ο ιρωασ κολυμπϊντασ
αιςκάνεται μάταιθ τθν προςπάκειά του, αλλά παράλλθλα ςυντθρεί και τθν ελπίδα τθσ ςωτθρίασ του.
• ≪Ἀςτροπελζκι μου καλό, γιά ξαναφζξε πάλι!≫ Στον ςτίχο 2 παρατθροφμε τθν τεχνικι τθσ
προςωποποίθςθσ του φυςικοφ ςτοιχείου (αςτροπελζκι μου καλό) και τθσ επίκλθςθσ (Θ τεχνικι αυτι
εμφανίηεται ςτον Keats και Shelley). Επιπλζον, κάνει τθν παρουςία του το επίκετο «καλόσ» -ςφνθκεσ
ςτον Σολωμό- για να χαρακτθρίηει κατ’ ευφθμιςμόν ζνα φυςικό φαινόμενο που φζρνει καταςτροφι
και ωσ εκ τοφτου από τθ φφςθ του δε μπορεί να είναι καλό. Με αυτά τα εκφραςτικά και ρθτορικά
μζςα, ο ναυαγιςμζνοσ Κρθτικόσ κάνει επίκλθςθ ςτο αςτροπελζκι να «ξαναφζξει πάλι» για να τον
βοθκιςει να διακρίνει με τθ λάμψθ του μζςα ςτθ βακιά ςκοτεινιά που τον κυκλϊνει.
• Τρία ἀςτροπελζκια ἐπζςανε, ἕνα ξοπίςω ςτ’ ἄλλο… Οἱ ἀκρογιαλιζσ καί τά βουνά μ’ ὅςεσ φωνζσ κι
ἄν εἶχαν.: Στουσ ςτίχουσ αυτοφσ δθμιουργείται θ αίςκθςθ του υψθλοφ δζουσ. Μαηί με το ζνα που
που εξυπακοφεται ότι προθγικθκε μοιάηουν να είναι το τζλοσ τθσ τρικυμίασ. Τρία ἀςτροπελζκια: Ο
θ
νόμοσ των τριϊν. Επιρροι από τα δθμοτικά τραγοφδια.(βλ. ςελ.288 2 παραγραφοσ)
πζλαγα, ακρογιαλιζσ, βουνά: παρατθροφμε τουσ πλθκυντικοφσ με τουσ οποίουσ δθλϊνεται θ

[4]

απεραντοςφνθ τθσ πλάςθσ.
Απόςπαςμα 19
• Κακϊσ αρχίηει το απόςπαςμα 19 αλλάηουμε χρονικό επίπεδο και μεταβαίνουμε ςτο «τϊρα» του
αφθγθτι, ςτθν πράξθ δθλαδι τθσ αφιγθςθσ (βλ. χρονικά επίπεδα). Ο Κρθτικόσ διακόπτει τθ ροι τθσ
εξιςτόρθςθσ των γεγονότων και απευκφνει ζκκλθςθ ςε ζνα υποκετικό ακροατιριο να τον πιςτζψει
γιατί ςυναιςκάνεται πωσ όςα πρόκειται να πει δε γίνονται εφκολα πιςτευτά. Γι’ αυτόν τον λόγο
καταφεφγει ςτθν τεχνικι των όρκων˙ και πάλι εδϊ ςυναντοφμε τον νόμο των τριϊν (3 όρκοι) αλλά με
μια διαφορά: ενϊ ςτο προθγοφμενο απόςπαςμα τα τρία αςτροπελζκια ιτανε ιςοδφναμα, εδϊ
ζχουμε τρία ιδανικά που παρουςιάηονται ιεραρχθμζνα ςε ανιοφςα κλίμακα. Ριο ςυγκεκριμζνα, ο
πρϊτοσ όρκοσ αναφζρεται ςε πράξεισ του ιρωα ςτθν Κριτθ και ζχουν να κάνουν με τθν υπόςταςι
ο
ου
του ωσ πολεμιςτι (1 χρονικό επίπεδο)˙ ο δεφτεροσ και πάλι αναφζρεται ςε γεγονότα του 1
χρονικοφ επιπζδου αλλά είναι βαρφτερα γιατί ορκίηεται ςτισ ψυχζσ των νεκρϊν ςυμπολεμιςτϊν του
και υπενκυμίηει τθ βαρφτθτα που ζχει για τον πολεμιςτι θ ςυντροφικότθτα και θ υποςτιριξθ προσ
τον ςυναγωνιςτι του˙ τζλοσ, ωσ κορφφωςθ, ζρχεται ο όρκοσ ςτθν ψυχι «που μ’ ζκαψε τον κόςμο
απαρατϊντασ», ςτθ ψυχι δθλαδι τθσ αρραβωνιαςτικιάσ του. Ο κάνατόσ τθσ ςθμάδεψε τθ ηωι του˙ ο
πόνοσ του Κρθτικοφ αιςκθτοποιείται με το ριμα «ζκαψε» ενϊ παράλλθλα θ αναφορά αυτι ςυνιςτά
προοικονομία κακϊσ μασ προαναγγζλλει τον κάνατό τθσ κοπζλασ και τθ δικι του ςυντριβι.
• Λάλθςε, Σάλπιγγα! κι ἐγϊ τό ςάβανο τινάηω Με τθν ανάμνθςθ τθσ πεκαμζνθσ ο Κρθτικόσ ταράηεται
ολάκεροσ˙ θ παλιά αγάπθ ξυπνά μζςα του με όλθ τθσ τθν ορμι. Θ ιςτορία ςταματά και για να
παρθγορθκεί καταφεφγει ςτον οραματιςμό ˙Κάνοντασ ζνα αφθγθματικό άλμα, μεταφζρεται ς’ ζναν
άλλο τόπο και χρόνο: από το πζλαγοσ ςτον κόςμο των νεκρϊν, ζξω από τα χρονικά πλαίςια, ς’ ζναν
ο
χρόνο άχρονο (4 χρονικό επίπεδο) όπου ηθτά από τθ Σάλπιγγα τθσ Δευτζρασ Ραρουςίασ να λαλιςει
(ακουςτικι εικόνα). Και δω το επίκετο καλόσ (βάρει καλι μου ςάλπιγγα) ζχει ιδιαίτερο βάροσ και
δθλϊνει δζςιμο φιλικό, μια ςχζςθ αγάπθσ. Ρρόκειται για τθν ζβδομθ ςάλπιγγα τθσ Αποκαλφψεωσ (το
μοτίβο τθσ φωτιάσ κι εδϊ)κατά τθ διάρκεια τθσ οποίασ κα ςυμβεί, ςφμφωνα με τθ χριςτιανικι
κρθςκεία, θ τελικι κρίςθ ηϊντων και νεκρϊν. Με τον τρόπο αυτό, ο Κρθτικόσ εφχεται να ζρκει θ
Δευτζρα Ραρουςία για να ξαναδεί τθν αγαπθμζνθ του και βιϊνει νοερά τθ ςυγκλονιςτικι αυτι
μεταφυςικι εμπειρία θ οποία φανερϊνει και όλθ τθ πνευματικότθτα του Σολωμοφ. Θ Ζςχατθ Κρίςθ
αντιςτοιχεί εξ οριςμοφ ςε μια δοκιμασία και μάλιςτα τθν τελικι δοκιμαςία. Είναι μια δοκιμαςία
δικαίωςθσ, κατά τθν οποία όλοι κα κρικοφν για να δικαιωκοφν ι να καταδικαςτοφν ςτθν αιωνιότθτα.
Βζβαια, δεν ολοκλθρϊνεται ζνα πλιρεσ ςχιμα δοκιμαςίασ, γιατί εδϊ γίνεται αναφορά ςτθν
προςδοκία τθσ δοκιμαςίασ και όχι ςτθν ϊρα τθσ Ζςχατθσ Κρίςθσ κακαυτι. Ο Κρθτικόσ προςδοκά τθ
ςυνάντθςθ με τθ νεκρι αγαπθμζνθ του, τότε που από κοινοφ κα αντιμετωπίςουν τθ δοκιμαςία αυτι
(≪Σαν πρῶτα ἐγϊ τιν ἀγαπῶ καί κά κρικῶ μ’ α὎τινθ≫). Θ Σάλπιγγα μνθμονεφεται από το Σολωμό
και ςτο ≪Λάμπρο≫ και ςτθ ≪Γυναίκα τθσ Ηάκυκοσ≫. Επιπλζον, βλζπουμε ότι ο αφθγθτισ κάνει
αναφορά ςτθ πράξθ του ςαβανϊματοσ, που ωσ και ςιμερα δεν ζπαψε να τελείται ςτθ Ηάκυνκο. Το
ςάβανο το ςκίηουν από τθν κορυφι ωσ τθ μζςθ, για να μπορεί ο νεκρόσ να βγει εφκολα από αυτό,
κατά τθ Δευτζρα Ραρουςία.
• ≪Μιν εἲδετε τιν ὀμορφιά ποφ τιν Κοιλάδα ἁγιάηει; … _Ψθλά τιν εἲδαμε πρωί˙ τῆσ τρζμαν τά
λουλοφδια» : Ερϊτθςθ - απάντθςθ κατά το πρότυπο των δθμοτικϊν τραγουδιϊν ( ςχιμα υποφοράσ
– ανκυποφοράσ ). O Roderick Beaton λζει ότι θ όμορφθ γυναίκα που αναηθτά ο Κρθτικόσ μπορεί να
είναι είτε θ νεκρι αγαπθμζνθ του είτε θ γυναίκα τθσ οπταςίασ είτε και οι δφο. Ζτςι το ποίθμα από
τθν αρχι μασ προετοιμάηει για το κάνατο τθσ αρραβωνιαςτικιάσ ςτο τζλοσ του ποιιματοσ.
• Ψθλά τιν εἲδαμε πρωί˙ τῆσ τρζμαν τά λουλοφδια… Ὅμωσ κοιτάηει ἐδῶ κι ἐκεῖ και κάποιονε
γυρεφει≫Βλζπουμε ότι θ απάντθςθ των νεκραναςτθμζνων είναι ακριβισ・ χρθςιμοποιοφν
ςυγκεκριμζνουσ χρονικοφσ και τοπικοφσ προςδιοριςμοφσ (Ψθλά, πρωί). Επιπλζον, χρθςιμοποιοφνται
λζξεισ για το παραδείςιο τοπίο, που ταιριάηουν ςε ζνα φυςικό τοπίο (λουλοφδια,κφρα, τραγοφδια)
Στο ςθμείο αυτό αξίηει να κάνουμε τθν εξισ παρατιρθςθ: θ αρραβωνιαςτικιά ςε όλο το ποίθμα
εμφανίηεται ςχεδόν αφανισ και εξαρτθμζνθ από τθ ςωματικι και ψυχικι αντοχι του Κρθτικοφ.
Μόνο ςτθν παροφςα ενότθτα αποκτά πρωτεφοντα ρόλο και αναφζρεται ωσ «θ ομορφιά που τθν
κοιλάδα αγιάηει», ομορφιά δθλαδι που δεν ςυντίκεται απλϊσ από ςάρκα αλλά ζχει και κάτι το άγιο,
το υπερβατικό, το θκικά αγνό, το ιερό.
Ουςιαςτικά θ αφιγθςθ περί τθσ εςχάτθσ κρίςθσ είναι ζνασ φμνοσ προσ τον ζρωτα. Ρράγματι, ο
ιρωασ δεν αντιμετωπίηει τθν Ζςχατθ Κρίςθ ςφμφωνα με το ςυνικθ κϊδικα τθσ χριςτιανικισ θκικισ
κρθςκείασ. Είναι ςαφζσ ότι δεν περιμζνει τθ ςτιγμι αυτι ςαν τθν τελικι δοκιμαςία τθσ ψυχισ αλλά
ςαν τθν ζςχατθ πικανότθτα να ςυναντθκεί με τθν αγαπθμζνθ του και να βρεκεί ςε μια παντοτινι

[5]

ζνωςθ μαηί τθσ.
Απόςπαςμα 20
Εδϊ ξαναγυρίηουμε ςτο χρονικό επίπεδο του ναυαγίου˙ ξαφνικά θ τρικυμία κόπαςε, θ κάλαςςα
γαλινεψε και το τοπίο άλλαξε τελείωσ. ο θ αγριάδα τθσ κάλαςςασ και μετά θ απζραντθ γαλινθ
υποβάλλονται με :
Ραρομοιϊςεισ, Αποφατικι παρομοίωςθ και υπερβολι: « Δεν ειν’ πνοι ςτον ουρανό ςτθ κάλαςςα
φυςϊντασ/ ουτ’ όςο κάνει ςτον ανκό, θ μζλιςςα περνϊντασ»: αιςκθτοποιείται θ απόλυτθ απουςία
κορφβων Επανάλθψθ: «θςφχαςε και ζγινε όλο θςυχία και πάςτρα»: θ επανάλθψθ τθσ ζννοιασ τθσ
«θςυχίασ» δεν ςθματοδοτεί μόνο τθν επικράτθςθ τθσ θςυχίασ ςτον εξωτερικό κόςμο αλλά και ςτον
εςωτερικό, ςτθν ψυχι του ποιθτι.
Πλα τα παραπάνω δθλϊνουν κάποιεσ αφφςικθσ και ανεξιγθτεσ, με βάςθ τουσ φυςικοφσ νόμουσ,
μεταβολζσ ςτα καιρικά φαινόμενα. Οι μεταπτϊςεισ αυτζσ επομζνωσ δεν μποροφν να αποδοκοφν
παρά ςε παράγοντα εξωφυςικό-υπερβατικό που μεταμορφϊνουν τθ φφςθ μζςα από μια διαδικαςία
μυςτθριακι: «κάτι κρυφό μυςτιριο εςτζνεψε τθ φφςθ». Μια μυςτθριϊδθσ ιρεμθ ατμόςφαιρα
επιβάλλεται και προμθνφει πωσ κάτι τρομερό ι υπερφυςικό κα ςυμβεί.
. Το μοτίβο τθσ ςιγισ του κόςμου ςυναντάται και ςε άλλα ζργα του Σολωμοφ.
• Οι φάςεισ τθσ μυςτικισ εμβίωςθσ του κόςμου:
Α) είςοδοσ και θ διάχυςθ του μυςτθρίου.
Β) προςζγγιςθ κι επικάκιςθ του κάλλουσ.
Γ) μυςτικι αγωνία επερχόμενθσ αλλαγισ.
Δ) κατάλθψθ του χϊρου και τθσ ψυχισ του ανκρϊπου.
Ε) αποκάλυψθ τθσ νζασ μορφισ πάνω ςτα όντα.
Στ) γαλινθ, κφρια φάςθ τθσ μυςτικισ ζνωςθσ.
Η) απϊλεια του αιςκθτοφ κόςμου, εςωτερίκευςθ τθσ όραςθσ.
Θ) «κεωρία», επιςτροφι του ανκρϊπου πάλι ςτον εαυτό του.
Στον ςτίχο 9 ζχουμε τθν τελευταία ενζργεια τθσ κόρθσ θ οποία αντιλαμβάνεται τθ μεταβολι των
1
ςυνκθκϊν και χαίρεται γι’ αυτό (μ’ εςφιξε και εχάρθ ). Δεν αποκλείεται θ κίνθςθ αυτι να οφείλεται
και ςτο τελευταίο επικανάτιο ςκίρτθμά τθσ. Ο πικανόσ τθσ κάνατοσ ςυμπίπτει με τθν εμφάνιςθ του
φεγγαριοφ και τθν ανάδυςθ, μζςα από αυτό, μιασ φεγγαροντυμζνθσ, όπωσ τθν ονομάηει ο ποιθτισ
ςαν να είναι οι φεγγαροντυμζνεσ όντα που εφκολα κανείσ ςυναντά ςτθ ηωι του. Θ μορφι τθσ
ξετυλίχτθκε μζςα από το φεγγάρι. Θ λζξθ-κλειδί «ξετυλίηει» ςθματοδοτεί τθν πιο κακαρι περιγραφι
ανάδυςθσ του κρυφοφ ςτθ ςολωμικι ποίθςθ.
Θ περιγραφι τθσ Φεγγαροντυμζνθσ γίνεται με λζξεισ πολφ αγαπθτζσ ςτον Σολωμό (ζτρεμε,
δροςάτο, φωσ) που ςθμαςιοδοτοφν τθ κεϊκι τθσ υπόςταςθ. Επιπλζον, θ γυναικεία αυτι μορφι ζχει
εντυπωςιακά χαρακτθριςτικά που τα αντικετικά τουσ χρϊματα τονίηουν ακόμα περιςςότερο τθν
εντφπωςθ του καυμαςτοφ. Εδϊ, πζραν του ςχιματοσ τθσ ςυναιςκθςίασ (το φωσ το
αντιλαμβανόμαςτε με τθν όραςθ, το δροςάτο με τθν αφι), υπάρχει κι ζνα οξφμωρο. Στθ φφςθ το
φωσ είναι πθγι κερμότθτασ και όχι δροςιάσ. Πμωσ θ Φεγγαροντυμζνθ δεν είναι ζνα ον που
υποτάςςεται ςτουσ νόμουσ τθσ φφςθσ˙ άλλωςτε θ «κωριά» τθσ είναι «κεϊκιά». Γι’ αυτό και το φωσ
πάνω τθσ είναι κάπωσ πιο ψυχρό και απόκοςμο.
• ἖ςειότουν τ' ὁλοςτρόγγυλο καί λαγαρό φεγγάρι, Καί ξετυλίηει ὀγλιγορα κάτι ποφ ἐκεῖκε
βγαίνει, Κι ὀμπρόσ μου ἰδοφ ποφ βρζκθκε μία φεγγαροντυμζνθ Είναι θ περιγραφι τθσ εμφάνιςθσ τθσ
φεγγαροντυμζνθσ. Ο Κρθτικόσ ζχει τθν εντφπωςθ ότι πρόκειται για κάτι που ξετυλίγεται και βγαίνει
μζςα από το φεγγάρι.
Απόςπαςμα 21
Κακϊσ ξεκινάει θ ενότθτα, τονίηεται ρθτά θ μυςτθριακι φφςθ τθσ Φεγγαροντυμζνθσ. Θ παρουςία
τθσ ςυνδζεται με τθ καταπάτθςθ των φυςικϊν νόμων (ςτοιχείο υπερφυςικό)˙ παράλλθλα όλθ θ
φφςθ, προςωποποιθμζνθ, υποτάςςεται ςτθ κεϊκι αυτι μορφι. Το γεγονόσ αυτό μασ φζρνει ςτο νου
τθν άποψθ του Σολωμοφ ότι ο Κεόσ, θ Λδζα βρίςκεται μζςα ςτθ φφςθ
• Καί τιν ἀχτινοβόλθςαν καί δζν τιν ἐςκεπάςαν: Υπάρχει μια ανιοφςα κλιμάκωςθ τθσ φωτοχυςίασ.
• πάςαν ὀμορφιά καί πάςαν καλοςφνθ: Αρχαίο ελλθνικό πρότυπο καλοῦ κἀγακοῦ, αλλά με τθ
χριςτιανικι ςθμαςία των όρων.
• Κι ἡ χτίςισ ἔγινε ναόσ ποφ ὁλοῦκε λαμπυρίηει : Ο ποιθτισ δεν αφινει να περάςει απαρατιρθτθ θ
μετουςίωςθ τθσ φφςθσ, αλλά τθ δθλϊνει ρθτά (χριςτιανικόσ ανιμιςμόσ = πίςτθ ότι τα φυςικά
φαινόμενα ζχουν ψυχι και μποροφν να επεμβαίνουν και να κακορίηουν ωσ ζνα ςθμείο τθ ηωι του

[6]

ανκρϊπου).
• Τζλοσ ς' ἐμζ ποφ βριςκόμουν ὀμπρόσ τθσ μζσ ςτα ρεῖκρα, Καταπϊσ ςτζκει ςτό Βοριά ἡ
Ρετροκαλαμίκρα: Με τθν παρομοίωςθ αυτι, ο αφθγθτισ κζλει να δείξει πωσ τθ ματιά τθσ
φεγγαροντυμζνθσ τθν ζχει μαγνθτίςει ο ίδιοσ. Στα Επτάνθςα θ λζξθ «πετροκαλαμίκρα»
χρθςιμοποιείται με τθ ςθμαςία όμωσ του αλεξικζραυνου.
• Ὄχι ςτιν κόρθ, ἀλλά ς' ἐμζ τιν κεφαλι τθσ κλίνει·Τιν κοίταηα ὁ βαριόμοιροσ, μ' ἐκοίταηε
κι ἐκείνθ: Ο Κρθτικόσ ελκφει μαγνθτικά τθ φεγγαροντυμζνθ και θ ματιά τθσ τον βάηει ςε μια
κατάςταςθ φπνωςθσ. Ζτςι, ζχουμε να κάνουμε με μια επικοινωνία μεταξφ τουσ χωρίσ να
μιλά ο ζνασ ςτον άλλο. Θ φεγγαροντυμζνθ ζχει τθν ικανότθτα να βλζπει ςτθν ψυχι του
ιρωα και να καταλαβαίνει τι ςυμβαίνει ςτο νου του, γιατί ζχει κεϊκά χαρακτθριςτικά και
διειςδυτικι ματιά.
• Ἔλεγα πϊσ τιν εἶχα ἰδεῖ πολφν καιρόν ὀπίςω…Ἤτανε μνιμθ παλαιι, γλυκιά κι
ἀςτοχιςμζνθ: Αναδρομι. Ο Κρθτικόσ προςπακεί να προςδιορίςει γιατί του είναι οικεία θ μορφι
ανακαλϊντασ μνιμεσ από το παρελκόν. Ζτςι, ανακαλεί παιδικά και εφθβικά βιϊματα. Τα
βιϊματα αυτά, που παραπζμπουν ςτθν παιδικότθτα, είναι κατεξοχιν βιϊματα διονυςιακά,
με τθν ζννοια ότι εκφράηουν μια ςχζςθ εξάρτθςθσ του εγϊ από κάποιο ευρφτερο πόλο ζλξθσ.
Χρθςιμοποιϊντασ τθ τεχνικι του ςχιματοσ των τριών, ο ποιθτισ βάηει τον ιρωα να προςπακεί να
ξεκακαρίςει τι ακριβϊσ του κυμίηει θ μορφι τθσ Φεγγαροντυμζνθσ:
*«Καν’ ςε ναό ηωγραφιςτι με καυμαςμό περίςςο». Αυτι θ απόπειρα φανερϊνει ότι θ
Φεγγαροντυμζνθ ζχει ςτοιχεία χριςτιανικισ εικονοποιίασ˙ ςε ςυνδυαςμό με τθν «ταπεινοςφνθ»
προθγοφμενων ςτίχων, ζδωςε λαβι ςε αρκετοφσ μελετθτζσ να υποςτθρίξουν τθν ταφτιςθ
Φεγγαροντυμζνθσ και Ραναγίασ.
*«Κάνε τθν είχε ερωτικά ποιιςει ο λογιςμόσ μου». Εδϊ θ μορφι τθσ Φεγγαροντυμζνθσ ςυμπίπτει με
το απόλυτο ερωτικό όνειρο του Κρθτικοφ˙ δε κυμίηει κάποια γυναικεία μορφι που ςυνάντθςε ςτο
παρελκόν αλλά μια γυναικεία μορφι καταςκευαςμζνθ απ’ τθν ερωτικι ονειροπόλθςθ. Άρα ςτθ
Φεγγαροντυμζνθ αποτυπϊνεται μια ομορφιά τθν οποία δεν ιταν δυνατό να εντοπίςει κανείσ ςτον
αιςκθτό κόςμο.
*«Καν τ’ όνειρο όταν μ’ ζτρεφε το γάλα τθσ μθτρόσ μου». Θ τρίτθ προςπάκεια να κυμθκεί ο Κρθτικόσ
τθ Φεγγαροντυμζνθ είναι και θ ςθμαντικότερθ, ςφμφωνα με το ςχιμα των τριϊν που ςυνικωσ
παρουςιάηει ανιοφςα κλίμακα. Θ προςπάκεια αυτι μασ μεταφζρει ςτθ βρεφικι θλικία του ιρωα
όπου ανιχνεφονται μορφζσ ςτο όνειρο του Κρθτικοφ που κυμίηουν τθ Φεγγαροντυμζνθ.
• Ροφ ὀμπρόσ μου τϊρα μ' ὅλθ τθσ τι δφναμθ προβαίνει,…Βρφςθ ἔγινε τό μάτι μου κι
ὀμπρόσ του δζν ἐκϊρα: Θ γυναίκα τθσ οπταςίασ ιταν μια παλιά ανάμνθςθ που τϊρα ςτζκεται
μπροςτά ςτον ιρωα. Θ γυναικεία μορφι παρομοιάηεται με το νερό που το μάτι βλζπει να ξεπθδάει
ξαφνικά από βακιά μζςα από το βράχο, ζξω ςτο φωσ του ιλιου. Αυτι θ παρομοίωςθ αναφζρεται
είτε ςτθν ανάμνθςθ, που ξεπθδά από μζςα του, είτε ςτα δάκρυα, που τρζχουν από τα μάτια του.
• Γιατί ἄκουγα τά μάτια τθσ μζςα ςτα ςωκικά μου… Κι ἔνιωκα πϊσ μοῦ διάδαηε καλφτερα
τό νοῦ μου: Θ γυναικεία μορφι ζχει τθν ικανότθτα να βλζπει με τα μάτια τθσ μζςα ςτθν ψυχι του
Κρθτικοφ, να βλζπει τισ μνιμεσ του. Θ επίδραςθ τθσ φεγγαροντυμζνθσ ςτον Κρθτικό είναι
καταλυτικι, γιϋ αυτό ο ιρωασ δεν μπορεί να προφζρει λόγια.
• Ὅμωσ ἐξεχειλίςανε τά βάκθ τῆσ καρδιᾶσ μου… Μακριά 'πό κεῖκ' ἐγιόμιςα τζσ φοῦχτεσ
μου κι ἐβγῆκα: Θ φεγγαροντυμζνθ γίνεται θ αφορμι για τθν αυτοβιογραφία του Κρθτικοφ. Πςα
εξομολογείται ο ιρωασ ςτουσ ςτίχουσ αυτοφσ, αποτελοφν αναδρομι ςτο παρελκόν. Θ
εξομολόγθςθ των πακϊν και των πακθμάτων τθσ ηωισ αποτελοφν ζνα είδοσ ψυχικισ
δοκιμαςίασ για τον ιρωα. Βλζπουμε δθλαδι, πάλι το μοτίβο τθσ δοκιμαςίασ.
Στιν Κριτθ……: μθ ολοκλιρωςθ του ςτίχου, επειδι ο ιρωασ είναι ςυναιςκθματικά
φορτιςμζνοσ και δεν μπορεί να ολοκλθρϊςει τθ φράςθ του
• τρυφερό κλωνάρι: Ρερίφραςθ που χρθςιμοποιείται και ςτον Ερωτόκριτο. Εδϊ αναφζρεται ςτθν
αρραβωνιαςτικιά του Κρθτικοφ.
Με το μονόλογο ο Κρθτικόσ εκκζτει τθ δοκιμαςία του. Ουςιαςτικά ο ιρωασ βρίςκεται ςε μια
μακραίωνθ δοκιμαςία αντιπαλεφοντασ πρϊτα με τουσ Τοφρκουσ ςτθν πατρίδα του και κατόπιν με τα
ςτοιχεία τθσ φφςθσ ςτο ναυάγιο με τελικό ςτόχο τθ διάςωςθ τθσ αρραβωνιαςτικιάσ του. Με μια
αναδρομικι αφιγθςθ μασ εκκζτει τισ δοκιμαςίεσ του ςτθν Κριτθ. Το ςχιμα λόγου που δίνει
πραγματικά δφναμθ και ζνταςθ ςτα βάςανά του είναι το αςφνδετο ςτουσ ςτίχουσ 31-34 κακϊσ
δθμιουργεί μια αίςκθςθ αςφυκτικισ ςυςςϊρευςθσ των ςυμφορϊν του. Μετά από όλα αυτά ο
Κρθτικόσ, αφοφ πιρε λίγο χϊμα τθσ πατρίδασ ςτισ φοφχτεσ του (πρόκειται για ςυνικεια των Ελλινων
όταν ξενιτεφονται. Στο χϊμα αυτό, όταν βρεκοφν ςτθ νζα τουσ χϊρα, φυτεφουν ζνα φυτό για να

[7]

κυμοφνται τθν πατρίδα τουσ), ζφυγε πρόςφυγασ από τθν Κριτθ για να υποςτεί τθ νζα φάςθ τθσ
δοκιμαςίασ του ςτο πζλαγοσ. Θ ςκζψθ αυτι τον κάνει να απευκφνει ζκκλθςθ ςτθ Φεγγαροντυμζνθ
να τον βοθκιςει να ςϊςει τθν αγαπθμζνθ του γιατί είναι ό, τι του απζμεινε ςτθ ηωι. Θ ζκκλθςθ
περιζχει εξαιρετικά εκφραςτικά των ςυναιςκθμάτων του ςχιματα λόγου: «βοικα κεά το τρυφερό
κλωνάρι μόνο να’ χω». Εδϊ ζχουμε μια πολφ τρυφερι μεταφορικι περίφραςθ, θ οποία φανερϊνει
τθ βακφτατθ αγάπθ του Κρθτικοφ για τθν αρραβωνιαςτικιά του˙ τθ μεταμορφϊνει ςε «τρυφερό
κλωνάρι» -μεταφορά αντλθμζνθ από τον Ερωτόκριτο- που κα μποροφςε να φυτρϊςει ςτο χϊμα που
‘χει πάρει μαηί του να τον κρατιςει ϊςτε να μθν πζςει ςτο βάρακρο τθσ απελπιςίασ, μιασ και είναι ο
μόνοσ ςφνδεςμόσ του με τθν πατρίδα και ο μόνοσ λόγοσ για να ηει.
Είναι εμφαντικι θ χριςθ τθσ λζξθσ μόνο ςτουσ ςτίχουσ: «βοικα κεά το τρυφερό κλωνάρι μόνο να’
χω/ ςε γκρεμό κρζμουμαι βακφ, κι αυτό βαςτϊ μονάχο». Το κλωνάρι που τοποκετείται ς’ ζναν βακφ
γκρεμό (και αυτόσ ο ςτίχοσ είναι παρμζνοσ από τον Ερωτόκριτο όπου διαβάηουμε: «ς’ ζτοιο γκρεμό
μεγάλο») και αποτελεί το μόνο ςθμείο απ’ όπου μπορεί να πιαςτεί ο ιρωασ, αιςκθτοποιεί το
αδιζξοδο ςτο οποίο ζχει περιζλκει και τθν απόγνωςι του ςτθν ιδζα ότι, αν χάςει τθν αγαπθμζνθ του,
κα χάςει και κάκε ςφνδεςμο με τθ ηωι.
Απόςπαςμα 22
Θ Φεγγαροντυμζνθ νιϊκει πλιρωσ και ςυμμετζχει ςτο βαςανιςμό του ιρωα. Χαμογελά γλυκά και
δάκρυα ξεπθδοφν από τα μάτια τθσ που τϊρα μοιάηουν τθσ αγαπθμζνθσ του. Αυτοί οι ςτίχοι ζδωςαν
λαβι ςε μελετθτζσ να υποςτθρίξουν πωσ θ Φεγγαροντυμζνθ είναι θ μορφοποίθςθ τθσ ψυχισ τθσ
αρραβωνιαςτικιάσ. Πςον αφορά ςτο ουςιαςτικοποιθμζνο επίκετο «καλι μου», γίνεται φανερι θ
ςχζςθ αγάπθσ και ερωτικοφ δεςμοφ. Θ λζξθ είναι γνθςιότατα λαϊκι, κλθρονομθμζνθ ιδθ από παλιά.
Ράντωσ αυτι είναι θ τελευταία εικόνα τθσ Φεγγαροντυμζνθσ˙ αμζςωσ μετά εξαφανίςτθκε. Ο ιρωασ
νιϊκει (άκουςα) όμωσ πάνω ςτο χζρι του τθ πτϊςθ μιασ ςτάλασ από το δάκρυ τθσ. Με τον τρόπο
αυτό θ Κεία οπταςία ςφραγίηει με τθν παρουςία τθσ μια για πάντα τον ιρωα.
Θ αναφορά των δακρφων επιτρζπει ςτον Κρθτικό να κάνει μια ακόμθ παρζκβαςθ. Με πρόδρομθ
αφιγθςθ μασ πλθροφορεί ότι δεν αναγνωρίηει πια το χζρι του που ιταν χζρι ενόσ πολεμοχαροφσ
αγωνιςτι (ςτ. 6, ανάδρομθ αφιγθςθ)˙ τϊρα ζχει χάςει όλο το πολεμικό του μζνοσ και δε βρίςκει πια
ςτον πόλεμο τθν πρότερθ χαρά. Μάλιςτα, από άποψθ βιοτικι ο ιρωασ ζχει πλιρωσ εξακλιωκεί˙
είναι ζνασ αξιολφπθτοσ ηθτιάνοσ, ζνασ ςυντετριμμζνοσ άνκρωποσ που οφτε ςτον φπνο του μπορεί να
θρεμίςει από τα βάςανά του˙ νυχτερινοί εφιάλτεσ τον κατακλφηουν και φζρνουν ςτθν επιφάνεια
όλεσ τισ φρικτζσ μνιμεσ απ’ το ναυάγιο˙ οι ςτίχοι 11-12 ωσ όνειρο αναφζρονται ςτθν πράξθ τθσ
αφιγθςθσ (τότε βλζπει το όνειρο) αλλά ωσ περιεχόμενο του ονείρου προζρχονται από το χρονικό
επίπεδο του ναυαγίου. Αυτι θ ςυνεχισ κφμθςθ των φρικτϊν ςτιγμϊν απειλοφν τθν πνευματικι του
ιςορροπία: «ξυπνϊ φρενίτθσ». Θ Φεγγαροντυμζνθ όμωσ μεταμόρφωςε με το δάκρυ τθσ το χζρι του
ςε ιαματικό˙ ζτςι, με το που ακουμπάει με αυτό το κεφάλι του αμζςωσ βρίςκει γαλινθ. Άρα
μποροφμε τελικά να ποφμε ότι ο Κρθτικόσ είναι ο εκλεκτόσ. Ραρά το ότι βιοτικά εξαντλικθκε και
ζμεινε μόνοσ του, ωςτόςο αντίκριςε το κεό και φζρει ιςόβια τθν απόδειξθ τθσ επαφισ του με το κεό
ςτο χζρι του. Ο Κρθτικόσ επανζρχεται (ςτ.15) ςτθν ιςτορία που είχε διακόψει για να τονίςει ότι το
χζρι του που ζβρεξε με τα δάκρυά τθσ θ Φεγγαροντυμζνθ απόκτθςε πολφ μεγάλθ δφναμθ. Ππωσ κα
δοφμε όμωσ ςτθ ςυνζχεια, αυτι θ αλλαγι είναι προςωρινι. Ακολουκεί άλλθ μια αναδρομι ςτο
παρελκόν, ςτουσ αγϊνεσ ενάντια ςτουσ Τοφρκουσ. Με τρεισ αποφατικζσ παρομοιϊςεισ (ςχιμα
λόγου: νόμοσ των τριϊν) που οριοκετοφνται από τα τρία «μιτε» ο ποιθτισ αιςκθτοποιεί τθ δφναμθ
του ιρωα ςτα μάτια του αναγνϊςτθ αναφερόμενοσ: 1. ςτθ δφναμθ που είχε ςτα νιάτα του (ςτ.16)
2. ςτθ δφναμθ που είχε όταν πολεμοφςε (ςτ.17-18) 3. ςτθ δφναμθ που είχε ςτισ μάχεσ γφρω απ’ το
λαβφρινκο (ςτ.19-20)
Στο εςωτερικό των τριϊν παρομοιϊςεων βρίςκουμε και επιπλζον ςχιματα λόγου που με τθ ςειρά
τουσ προβάλλουν πιο ζντονα τθ δφναμθ του Κρθτικοφ: αντικζςεισ, μεταφορζσ
Ο «γλυκφτατοσ ιχοσ» που ακοφγεται αςκεί ομοειδι επίδραςθ ςτθν ψυχι του ιρωα με το όραμα
τθσ Φεγγαροντυμζνθσ. Τα δφο ριματα «άργουνε» και «αποκοιμοφςε» δθλϊνουν ότι ο ιχοσ είχε
παραλυτικι επίδραςθ πάνω ςτον αγϊνα και τθν προςπάκεια του ιρωα. Ο ιχοσ κυριεφει τον ιρωα
τόςο που τον αποξενϊνει από τθν πραγματικότθτα και τθν αγαπθμζνθ του. Τείνει να τον
αφομοιϊςει ολοκλθρωτικά, να αποςυνκζςει τθν φπαρξι του (5*22+ 51-54).
Λδιαίτερο ενδιαφζρον παρουςιάηει θ προςπάκεια του ποιθτι να περιγράψει τον ιχο που άκουγε ο
Κρθτικόσ (ςτ 25-42). Ο Κρθτικόσ δυςκολεφεται να εντοπίςει τθν πθγι του ιχου γιατί δεν μπορεί να
βρει τίποτα που να ςυγκρίνεται με τζτοιουσ ιχουσ μαγικοφσ και απαράμιλλουσ ςαν αυτοφσ που
άκουςε μετά τθ εξαφάνιςθ τθσ Φεγγαροντυμζνθσ. Ξζρει όμωσ πολφ καλά τι δεν είναι αυτόσ ο ιχοσ:
με τρεισ αποφατικζσ παρομοιϊςεισ με τζςςερισ, ζξι και οχτϊ ςτίχουσ αντίςτοιχα(ανιοφςα

[8]

κλιμάκωςθ), περιγράφει με λυρικό τρόπο τρεισ γλυκφτατουσ ιχουσ που ωςτόςο δε ςυγκρίνονται με
τον ιχο που φτάνει απρόςμενα ςτα αυτιά του Κρθτικοφ. Και ςτισ τρεισ παρομοιϊςεισ αποκεϊνεται θ
φφςθ και εκφράηεται θ μαγεία που εκπζμπει ςε διαφορετικζσ χρονικζσ ςτιγμζσ.
Κάτω από τον ιχο του φιαμπολιοφ ο Κρθτικόσ μεταπίπτει ςε πατριωτικι ζκςταςθ. Θ μεταφορά
«ετάραξε τα ςπλάχνα μου ελευκεριάσ ελπίδα» προβάλλει τθ μετάβαςθ ςε μια κατάςταςθ προφθτικι
νιϊκει μζςα του τθν ελευκερία που κα ζρκει. Ο πατριωτιςμόσ του τον οδθγεί ςτθν υπερβολι με τον
αξιοςθμείωτο ςτίχο «καλιϋ ναι θ μαφρθ πζτρα ςου και το ξερό χορτάρι: πρόκειται για ζνα ςτίχο που
ο Σολωμόσ επεξεργάςτθκε ςτο ποίθμα «Ελεφκεροι Ρολιορκθμζνοι». Στο ςτίχο αυτό υπάρχουν δυο
υποκείμενα με ζνα επίκετο το κακζνα, ιςόρροπα κατανεμθμζνα ςτα δφο θμιςτίχια (ιδιότυπο ςχιμα
λιτότθτασ). Κανζνασ όμωσ από τουσ τρεισ δεν μπορεί να ςυγκρικεί με τον μαγευτικό ιχο που ακοφει
ο ιρωασ ςτο πζλαγοσ˙ ο ιχοσ αυτόσ δε μοιάηει με όςουσ γεννιοφνται από όργανο μουςικό, από πουλί
ι φωνι ανκρϊπου. Καμιά πθγι ςτθ γθ δε μπορεί να γεννιςει τζτοιον ιχο. Φαίνεται λοιπόν πωσ ο
ιχοσ αυτόσ ζχει εξωκοςμικι προζλευςθ.
Στθ ςυνζχεια ο Κρθτικόσ προςπακεί να διερευνιςει κάποια χαρακτθριςτικά του υπερφυςικοφ ιχου
και ακολουκεί αντίςτροφουσ λογικοφσ ςυλλογιςμοφσ για να εντοπίςει τθν ποιότθτα του ιχου: δε λζει
πια τι δεν είναι αυτόσ ο ιχοσ αλλά προςπακεί να ορίςει τι είναι:
1. «Δεν είναι λόγια, ιχοσ λεπτόσ..»: ο ςτίχοσ αυτόσ μπορεί να ςθμαίνει ι ότι ο ιχοσ δεν περιείχε
λόγια ι ότι δεν υπάρχουν λόγια να τον περιγράψει κανείσ
2. «Δεν ικελε του ξαναπεί ο αντίλαλοσ κοντά του»: ο ιχοσ είναι υπερφυςικόσ και για ζναν ακόμα
λόγο: καταργεί τουσ φυςικοφσ νόμουσ και δεν παράγει θχϊ.
3. «Αν ειν’ δεν ιξερα κοντά αν ζρχεται από πζρα/ Σαν του Μαΐοφ τισ μυρωδιζσ γεμίηουν τον αζρα»:
δεν αποκλείεται θ μετάβαςθ από τον ενικό ο ιχοσ ςτον πλθκυντικό οι ιχοι να ςθμαίνει ότι ξαφνικά ο
ιχοσ πολλαπλαςιάςτθκε ι τουλάχιςτον ζτςι τον άκουγε ο Κρθτικόσ. Ο ιρωασ αδυνατεί να εντοπίςει
τθν εςτιακι πθγι του ιχου. Τα ςχιματα λόγου που παρατθροφνται είναι τα εξισ:α. μετάπτωςθ του
αρικμοφ του υποκειμζνου από ενικό αρικμό ςε πλθκυντικό: (ιχοι) γεμίηουν τον αζρα. β. τθν
παρομοίωςθ «Σαν του Μαΐοφ τθσ μυρωδιζσ»
4. «Γλυκφτατοι, ανεκδιιγθτοι..»: οι ιχοι αν και γλυκφτατοι είναι ανεκλάλθτοι, άρρθτοι, απ’ αυτοφσ
που δεν μπορεί κανείσ να μεταφζρει ςε άλλουσ οφτε να αποδϊςει με ζνα όργανο μουςικό. Το πιο
ςθμαντικό ςχιμα εδϊ είναι θ αποςιϊπθςθ θ οποία κλείνει το ςτίχο. Ακριβϊσ θ αποςιϊπθςθ
καταργεί τθ λειτουργία του λόγου και δίνει ςτο «ανεκδιιγθτοι» τθ πραγματικι του ςθμαςία.
Ο κρθτικόσ νιϊκει πωσ βρίςκεται, για άλλθ μια φορά μετά τθ κζαςθ τθσ Φεγγαροντυμζνθσ,
ενϊπιον μιασ μορφοποίθςθσ του Υψθλοφ. Ο ιχοσ τον κυριεφει, τον παραλφει και αςκεί πάνω του μια
τεράςτια δφναμθ που μόνο με τθν ακροιηόμενθ δφναμθ του ζρωτα και του χάρου μπορεί να
εξομοιωκεί
Με πιο απλά λόγια, ςτθν ψυχι του Κρθτικοφ κυριαρχεί θ δφναμθ εκείνθ (ιχοσ) που φζρνει ςε επαφι
τθν ανκρϊπινθ ψυχι με το πραγματικά ωραίο και το πραγματικά καλό που ςυναποτελοφν το
ΑΓΑΚΟΝ. Οι ςυνζπειεσ τθσ κζαςθσ του αγακοφ όμωσ αποδεικνφονται καταλυτικζσ: οποιαδιποτε
εγκόςμια αςχολία και ζννοια εγκαταλείπει αμζςωσ τθ ψυχι του Κρθτικοφ. Το πολυςφνδετο ςχιμα «ο
ουρανόσ κι θ κάλαςςα, κι θ ακρογιαλιά κι θ κόρθ» φανερϊνει όλα όςα ζφυγαν από τθ ψυχι και τθ
ςκζψθ του. Ζτςι, οποιαδιποτε γιινθ ςκζψθ χάνεται πλιρωσ˙ θ ανκρϊπινθ ψυχι, εφόςον είδε τον
κόςμο των Λδεϊν και τον ξανακυμικθκε, επικυμεί να εγκαταλείψει το ςϊμα που τθν κρατάει
εγκλωβιςμζνθ ςτον αιςκθτό, φκαρτό και ατελι κόςμο. Θ ψυχι λοιπόν κζλει να αφιςει το ςϊμα, τον
τάφο τθσ, και να ενωκεί με τθν Λδζα, με το Υψθλό, με το Κεό.
Κάποια ςτιγμι όμωσ ο ιχοσ παφει. Θ ψυχι αναςτενάηοντασ και υποφζροντασ, εφόςον ζχαςε τθ
«γζφυρα» με τον κόςμο των Λδεϊν, επιςτρζφει ςτον επίγειο κόςμο και τα προβλιματά του. Το πιο
επιτακτικό είναι βζβαια θ διάςωςθ τθσ αρραβωνιαςτικιάσ. Ο Κρθτικόσ καταφζρνει να τθ μεταφζρει
ςτο ακρογιάλι αλλά είναι πλζον αργά. Θ κοπζλα ζχει πνιγεί.
Το ποίθμα κλείνει με το ςχιμα του κφκλου: ςτον πρϊτο ςτίχο το ακρογιάλι εμφανίςτθκε ωσ το
ςθμείο όπου κατευκυνόταν ο ιρωασ, ςτο τζλοσ εμφανίηεται ωσ ςθμείο άφιξθσ του ιρωα, κλείνοντασ
με τραγικό τρόπο τον κφκλο με το κάνατο τθσ αρραβωνιαςτικιάσ.
Είναι γεγονόσ ότι Ο Κρθτικόσ τελειϊνει απότομα τθν αφιγθςι του, αν και κα περίμενε κανείσ ότι ο
κάνατοσ τθσ αγαπθμζνθσ του και θ ατυχισ ζκβαςθ τθσ προςπάκειάσ του κα τον ζκαναν να αφιςει
ελεφκερα τα ςυναιςκιματά του και να κρθνιςει το χαμό τθσ. Πμωσ κάτι τζτοιο δε ςυμβαίνει, ίςωσ
γιατί ό, τι ιταν να ειπωκεί λζχκθκε προεξαγγελτικά, ίςωσ πάλι για λόγουσ οικονομίασ τθσ αφιγθςθσ
ι και, τζλοσ, γιατί ο Κρθτικόσ ξζρει ότι χάρθ ςτθ ςυνεργαςία του Ζρωτα και του Χάρου, που κατζλθξε
ςτο κάνατο τθσ αγαπθμζνθσ του, μπόρεςε εκείνοσ να υπερβεί το Χρόνο, τθν άλλθ δφναμθ που
διαφεντεφει τθ ηωι ςτθ γθ.

[9]

Εν κατακλείδι, ο κεματικόσ πυρινασ του ποιιματοσ είναι ο κείοσ ζρωτασ που αναφζρεται
ςτθν ζλξθ τθσ ψυχισ του ιρωα και του αγακοφ (Φεγγαροντυμζνθ και Ιχοσ)˙ από τθν άποψθ αυτι, ο
κείοσ ζρωτασ αποδεικνφεται δφναμθ ςυνεκτικι του ςφμπαντοσ και τθσ ηωισ. Ο ίδιοσ ζρωτασ
εκφράηεται επίςθσ και ςτισ εκδθλϊςεισ τθσ ψυχισ του Κρθτικοφ προσ τθν αρραβωνιαςτικιά του. Ο
ζρωτασ αυτόσ, κακϊσ αποτελεί μιαν άλλθ μορφι του κείου ζρωτα, δεν περιορίηεται ςτθ ςαρκικι
διάςταςθ αλλά είναι κρθςκευτικά εξιδανικευμζνοσ (βλ. 2 *19+).
Γλώςςα –Υφοσ Θ γλϊςςα που χρθςιμοποιεί είναι θ δθμοτικι εμπλουτιςμζνθ με λαϊκά και
ιδιωματικά ςτοιχεία (π.χ. τφποι τθσ επτανθςιακισ ι και τθσ κρθτικισ διαλζκτου) ςε ςυνδυαςμό με
λζξεισ ι καταλιξεισ τθσ κακαρεφουςασ, ςε μία προςπάκεια να δθμιουργθκεί «ζνα είδοσ μεικτό αλλά
νόμιμο», που κα χρθςιμοποιεί όλο τον πλοφτο τθσ ελλθνικισ γλϊςςασ
Το φφοσ είναι λυρικό και ρομαντικό, με ςυναιςκθματικι ζνταςθ, αλλά παρ’ όλα αυτά
χαρακτθριςτικά πυκνό, άμεςο και με βακιά αίςκθςθ του μζτρου. Ζντονα λυρικι και ρομαντικι είναι
και θ ατμόςφαιρα που αποπνζεται από τθν ζκφραςθ των βακφτερων ςκζψεων και ςυναιςκθμάτων
του ιρωα.
Η ΢ΣΙΧΟΤΡΓΙΚΗ ΣΟΤ ΠΟΙΗΜΑΣΟ΢ Το ποίθμα είναι γραμμζνο ςε ιαμβικό δεκαπενταςφλλαβο, με
ομοιοκατάλθκτα δίςτιχα. Θ επιλογι του ςυγκεκριμζνου ςτίχου δείχνει τθν επιρροι του Σολωμοφ από
το δθμοτικό τραγοφδι, ενϊ ο ςυγκεκριμζνοσ τφποσ ομοιοκαταλθξίασ προζρχεται από τθν κρθτικι
ποίθςθ (π.χ. «Ερωτόκριτοσ», «Θ κυςία του Αβραάμ»). Κάκε ςτίχοσ ζχει ολοκλθρωμζνο και αυτοτελζσ
νόθμα και δεν υπάρχουν διαςκελιςμοί. Χωρίηεται ςε δφο θμιςτίχια με τομι ςτθν όγδοθ ςυλλαβι
(όπωσ ςτο δθμοτικό τραγοφδι) και πολφ ςυχνά το δεφτερο θμιςτίχιο αναπτφςςει το νόθμα του
πρϊτου ι δθμιουργεί μία αντίκεςθ
Εκφραςτικά μζςα Ραρόλο που ο Κρθτικόσ είναι ζνα ποίθμα με δράςθ, αυτό που κυριαρχεί δεν είναι
θ δράςθ αλλά τα ςχιματα λόγου. Ρράγματι, τα ςχιματα λόγου ςτον Κρθτικό δεν είναι απλϊσ
καλολογικά, διακοςμθτικά ςτοιχεία˙ αντίκετα, ζχουν κυρίαρχο ρόλο, αφοφ διευκρινίηουν, ορίηουν,
χαρακτθρίηουν, φορτίηουν και μερικζσ φορζσ κινθτοποιοφν τθ μνιμθ, εφόςον ςυνδζουν ςυνειρμικά
πρόςωπα, εικόνεσ και ςτιγμζσ. Με τθν ζννοια αυτι ο Κρθτικόσ είναι ζνα ποίθμα όπου τα ςχιματα
λόγου αποτελοφν ςχεδόν δομικό ςτοιχείο απαραίτθτο για τθν ζκφραςθ του ψυχιςμοφ του ιρωα και
τθν προϊκθςθ τθσ δράςθσ. Ζχοντασ ιδθ εκκζςει αναλυτικά τα ςχιματα λόγου κατά τθν ανάλυςθ
του κειμζνου, κα περιοριςτοφμε να αναφζρουμε εδϊ ςυνοπτικά τα κυριότερα:
*μεταφορζσ˙ πχ: Μα τεσ πολλζσ λαβωματιζσ που μόφαγαν τα ςτικια, Μα τουσ ςυντρόφουσ πόπεςαν
ςτθν Κριτθ πολεμϊντασ, Μα τθν ψυχι που μ’εκαψε, ςχίηω δρόμο, ζτρεμε το δραςάτο φϊσ, τ’
ανάςτθμα ςθκϊνει, θ νφχτα πλθμμυρίηει, βρφςθ ζγινε το μάτι μου, άκουγα τα μάτια τθσ, μου διάβαηε
το νου μου, φφτρωςαν οι πόνοι, το τρυφερό κλωνάρι κλπ.
*παρομοιώςεισ˙ πχ: ςαν το χοχλό που βράηει, καταπϊσ ςτζκει ςτο βοριά θ πετροκαλαμίκρα, ςαν το
νερό που το κωρεί…κλπ.
*προςωποποιιςεισ˙ ο ουρανόσ αγρίκαε, οι ακρογιαλιζσ και τα βουνα με όςεσ φωνζσ και αν είχαν
κλπ.
*επίκετα˙ πχ: καλό αςτροπελζκι, ακριβι αλικεια, ολοςτρόγγυλο και λαγαρό φεγγάρι, μάτια
ολόμαυρα, χρυςά μαλλιά, μνιμθ παλαιι γλυκιά και αςτοχιςμζνθ, κεϊκό πρόςωπο, τρυφερό κλωνάρι
κλπ.
*ςχιμα υποφοράσ-ανκυποφοράσ: 2*19+ ςτχ. 7-11
*εικόνεσ οπτικζσ (πχ: ο Κρθτικόσ ςτο φουρτουνιαςμζνο πζλαγοσ, θ αρραβωνιαςτικιά να τραγουδά
ςτθν πόρτα του παραδείςου κλπ.), ακουςτικζσ (πχ: οι βροντζσ, ο ιχοσ τθσ ςάλπιγγασ, το ερωτικό
τραγοφδι του κοριτςιοφ κλπ.), οςφρθτικζσ (πχ: θ κάλαςςα που ευωδίαςε ςαν περιβόλι, τα μυρωδάτα
κφματα, οι ιχοι που γζμιςαν τον αζρα ςαν του Μαΐου τισ ευωδιζσ).
Η Ερμθνεία τθσ Φεγγατοντυμζνθσ
1. Επίδραςι τθσ ςτον Κρθτικό
Ο ναυαγόσ * 10 -11: ζλκεται, μαγνθτίηεται, "υπνωτίηεται" * 13 -18: ανακαλεί μνιμεσ, ενδοςκοπεί,
νιϊκει ςτενι εξάρτθςθ * 21- 22: φορτίηεται ςυναιςκθματικά, ταράςςεται * 23 - 27: κυριεφεται
ολοκλθρωτικά, * 28 - 36: εξομολογείται, εκφράηεται, "ακουμπάει τθν ψυχι του" * 37 - 38: ικετεφει,
αναγνωρίηει τθν επιρροι τθσ, τθ δφναμι τθσ * απ.5, ςτ.3-4: απελπίηεται ( όταν θ Φ. εξαφανίηεται),
ελπίηει. Πλα αυτά τα ςτοιχεία πρζπει να ςυγκλίνουν ς' αυτό που ο ποιθτισ κεωροφμε πωσ είχε
ςτόχο: Θ φφςθ κα δοκιμάςει τον Κρθτικό, ϊςτε να του δϊςει τθ δυνατότθτα να μεταβάλει το ικοσ
του, να κερδίςει τθν θκικι λφτρωςθ, τθν κάκαρςθ, το αιϊνιο. Στον άξονα αυτό θ φεγγαροντυμζνθ,
κυριεφοντάσ τον ολοκλθρωτικά τον αποδυναμϊνει, τον αποπροςανατολίηει, του απορροφά κάκε
δφναμθ, τον αντιμάχεται. Κάτι ανάλογο που κα ςυμβεί ςτθ ςυνζχεια και με το μαγικό ιχο.

[10]

Ζτςι, καλό κα ιταν ςτο ειςαγωγικό και επιλογικό κομμάτι τθσ απάντθςισ ςασ να κάνετε αναφορά
ςτο γενικότερο ςτόχο ςτον οποίο τείνουν τα επιμζρουσ ςτοιχεία τθσ περιγραφισ. " Το μεγαλείο τθσ
φεγγαροντυμζνθσ ζχει ςυνεπάρει ψυχικά τον Κρθτικό, ο οποίοσ κατά τθ διάρκεια τθσ εμφάνιςθσ τθσ
φεγγαροντυμζνθσ ξεχνά τθν αγαπθμζνθ του. Στα πλαίςια μιασ δοκιμαςίασ, ο Κρθτικόσ κα πρζπει να
ςυνειδθτοποιιςει ότι ο αγϊνασ για τθν ευτυχία, τθν αιϊνια δικαίωςθ και τθν θκικι κάκαρςθ και
λφτρωςθ ςυνεπάγεται απϊλειεσ και αποτυχίεσ που γεννοφν τον πόνο. Καταλιγοντασ , επομζνωσ,
παρουςιάηεται ζμμεςα θ αρνθτικι επίδραςθ τθσ κεάσ ςτον Κρθτικό, προκειμζνου να επιτευχκεί ο
ςκοπόσ τθσ δοκιμαςίασ που είναι θ απόκτθςθ εμπειριϊν και τελικά θ λφτρωςθ και θ παντοτινι
ζνωςθ."
2. Βαςικά ςτοιχεία για τθ Φεγγαροντυμζνθ
Ρρόκειται για:
α) κεϊκι μορφι 3*20+: ςτ.13: κεϊκι κωριά , 4*21+: ςτ. 14: καν’ςε ναό ηωγραφιςτι, ςτ. 22: το κεϊκό
πρόςωπο, ςτ.25: όμωσ αυτοί είναι κεοί, ςτ.37:βόθκα κεά
β) ονειρικι οπταςία ρομαντικισ ζμπνευςθσ (απαντά και ςτουσ Ελεφκερουσ Ρολιορκθμζνουσ και το
Λάμπρο) φυςικό εξωτερικό κάλλοσ (μάτια, μαλλιά, κορμοςταςιά), ερωτικι φιγοφρα (θκικι,
ταπεινοςφνθ, ομορφιά ΚΑΛ καλοςφνθ)
γ) εξιδανικευμζνθ μορφι: ανικει ςτθ ςφαίρα του καφματοσ –υπερφυςικοφ , κατζχει όλεσ τισ αρετζσ
μιασ γυναίκασ
δ) υπερφυςικό ςτοιχείο (υπόςταςθ):
επίδραςθ που αςκεί ςτθ φφςθ
ξεπροβάλλει από το πζλαγοσ
αλλθλεπιδρά με τα αςτζρια, ξεπερνϊντασ τα ςτο φωσ
γαλθνεφει τθ μανία τθσ φφςθσ
καταπατά τουσ φυςικοφσ νόμουσ (περπατά ςτο πζλαγοσ, θ νφχτα μετατρζπεται ςε μζρα)
διειςδφει ςτθν ψυχι του Κρθτικοφ –διαβάηει τισ ςκζψεισ του
ςυμπαραςτζκεται ςτα βάςανά του
3. Ερμθνευτικζσ απόπειρεσ
I. πλατωνικι ιδζα Θ (φιλοςοφικι ερμθνεία)
ενςάρκωςθ πλατωνικϊν ιδεϊν τθσ ομορφιάσ, καλοςφνθσ, δικαιοςφνθσ, αρμονίασ
εξιδανικευμζνθ ομορφιά τθσ ηωισ και τθσ φφςθσ
ςυνδυαςμόσ κεϊκοφ με ανκρϊπινο ςτοιχείο (αγιότθτα –ερωτικόσ πόκοσ)
υλικι αλλά και εξωφυςικι παρουςία (υπερβαίνει νόμουσ, γαλθνεφει τθ φφςθ αλλά και τθν ψυχι
του ιρωα)
II. Θ Κεία Ρρόνοια –Θ Ραναγία (κρθςκευτικι κζαςθ)
ςυμφιλίωςθ ανκρϊπινθσ και κεϊκισ υπόςταςθσ του Κεοφ
*κρθςκευτικι αλλά μθ χριςτιανικι κζαςθ+: νεράιδα ρομαντικϊν παραμυκιϊν –Αφροδίτθ (ζμφαςθ
ςτθν ομορφιά, ερωτικό ςτοιχείο)
III. Θ αρχετυπικι γυναικεία φιγοφρα (ψυχαναλυτικι ερμθνεία)
μθτζρα, αγαπθμζνθ, κεά
ςφμβολο τθσ απόλυτθσ ομορφιάσ και θκικισ τελείωςθσ (απόλυτο ιδανικό τθσ γυναικείασ
παρουςίασ)
Οι μελετθτζσ καταλιγουν:
i. θ μορφι τθσ μθτζρασ του Σολωμοφ, Αγγελικισ Νίκλθ (βιογραφικό υπόςτρωμα τθσ ποιθτικισ
ςφνκεςθσ)
ii. θ ψυχι τθσ αρραβωνιαςτικιάσ του Κρθτικοφ
αλλθλουχία γεγονότων, εγκατάλειψθ αιςκθτοφ κόςμου (ςτο 3*20+, ςτ.9), ταυτόχρονο
φτεροφγιςμα ςτον ουρανό και αναγωγι ςτο κεϊκό , αγγελικι θχθτικι ςυνοδεία για τον Ραράδειςο
(ιχοσ ςτο 5*22+)
IV. Θ Ελλάδα –θ Ελευκερία (εκνοκεντρικι κεωρία)
ανκρϊπινα χαρακτθριςτικά (πρβλ. Ελεφκερουσ Ρολιορκθμζνουσ)
αόρατθ δίπλα ςτουσ πολεμιςτζσ
γνϊςθ βαςάνων τουσ
ςτιριξθ –εμψφχωςθ ςτον αγϊνα

[11]

Σο φωσ ςτον Κρθτικό Το φωσ ςτο Σολωμό επιτελεί δφο λειτουργίεσ:
Α) φωτίηει και προβάλλει τα ςτοιχεία που ςυνιςτοφν το φυςικό τοπίο ( το φωσ από το αςτροπελζκι
που φωτίηει τθ νφχτα)
Β) παρεμβαίνει και μεταμορφϊνει το τοπίο από φυςικό ςε μεταφυςικό. Θ φωτοχυςία που ςυνοδεφει
τθν εμφάνιςθ τθσ Φεγγαροντυμζνθσ είναι βίωμα μεταφυςικό .Το φωσ «ςωματοποιείται» μζςα από
τθν εμφάνιςθ τθσ κεϊκισ μορφισ, παίρνει διάςταςθ πνευματικι , κεϊκι, και ζρχεται να παραμερίςει
το ςκοτάδι που αποτελεί το χϊρο του , αφοφ δυςχεραίνει τθν προςπάκεια ςωτθρίασ του ναυαγοφ.
«Tότε από φωσ μεςθμερνό θ νφχτα πλθμμυρίηει,κι θ χτίςισ ζγινε ναόσ που ολοφκε λαμπυρίηει.»
Αυτό το « μεςθμερνό» φωσ αιςκθτοποιεί τον ιερό χαρακτιρα τθσ φφςθσ («ναόσ») που κα
αφομοιϊςει τον ιρωα και κα καταργιςει τθν ατομικότθτά του. Θ κλιμάκωςθ ςτθν ζνταςθ του φωτόσ
προετοιμάηει το τοπίο για να δεχτεί ό, τι μαγικό κα ακολουκιςει… .Θ περιγραφι ενιςχφεται με τθ
χριςθ των δραματικϊν ενεςτϊτων πλθμμυρίηει, λαμπυρίηει.
Ο ρόλοσ τθσ φφςθσ
Οι δυνάμεισ τθσ φφςθσ λειτουργοφν με δφο τρόπουσ:
α. αντιπροςωπεφουν τθν άλογθ βία μζςα ςτθ φφςθ (τρικυμία και ναυάγιο)
β. προβάλλουν τθ φφςθ ωσ αρχζτυπο του κάλλουσ και του αγακοφ (φεγγαροντυμζνθ και γλυκφτατοσ
ιχοσ)
Τόςο θ καλαςςινι καταιγίδα όςο και οι ομόλογεσ εμπειρίεσ τθσ Φεγγαροντυμζνθσ και του
γλυκφτατου ιχου λειτουργοφν ωσ αντίμαχεσ δυνάμεισ που αντιςτρατεφονται τθν προςπάκεια του
ιρωα να ςϊςει τθν αγαπθμζνθ του. Θ καταιγίδα εκπροςωπεί τθν αρνθτικι όψθ τθσ φφςθσ και ςτινει
το τζλειο ςκθνικό για ζναν αγϊνα ηωισ και κανάτου˙ θ Φεγγαροντυμζνθ και ο ιχοσ εκπροςωποφν τθ
κετικι εκδιλωςθ τθσ φφςθσ που όμωσ αποβαίνει καταςτροφικι για τον ιρωα. Ζτςι, το φυςικό
ςτοιχείο εμφανίηεται να αντιπαρατίκεται ςτθ βοφλθςθ και τθν προςπάκεια του ιρωα ςχθματίηοντασ
μια κλιμάκωςθ αντίμαχων δυνάμεων που αντιςτοιχοφν ςτισ τρεισ φάςεισ τθσ δοκιμαςίασ του
θ
ναυαγίου (βλ παραπάνω τθ 2 δοκιμαςία).
Ριο αναλυτικά, ςτθν πρϊτθ περίπτωςθ (αγριεμζνα φυςικά ςτοιχεία) θ φφςθ αντιμάχεται τον
άνκρωπο με τρόπο παςιφανι: προςπακεί να τον καταποντίςει ενϊ αυτόσ παλεφει να ςωκεί.
Λιγότερο προφανισ είναι θ επικίνδυνθ ςχζςθ φφςθσ-ανκρϊπου ςτθ δεφτερθ περίπτωςθ : οι φυςικζσ
δυνάμεισ παρουςιάηονται εδϊ παραπλανθτικά ευνοϊκζσ και γι’ αυτό πιο επικίνδυνεσ (κετικι όψθ vs
αρνθτικι λειτουργιά)˙ θ εμπειρία τθσ Φεγγαροντυμζνθσ αποτελεί μια μείηονα αποκάλυψθ για τον
Κρθτικό˙ κυριεφει τθν φπαρξι του, τον κάνει να ξεχνά τον αγϊνα του, παραλφει τθν αντίςταςι του με
τθ μαγευτικι ακτινοβολία που του αςκεί. Θ κεία μορφι τον μαγνθτίηει, τον κάνει να «εξίςταται» από
τον εαυτό του και να ξεχνά το ςκοπό του. Ομοειδισ είναι και θ επίδραςθ που του αςκεί ο ιχοσ: με το
άκουςμά του, θ ψυχι του ιρωα παραλφει, αποπροςανατολίηεται, το «εγϊ» του απορροφάται από
τθ φφςθ και τείνει να ςυμπεριλθφκεί ςτθν ευρφτερθ κοςμικι ενότθτα( Ο Κρθτικόσ κζλει να
αποχωριςτεί το ςϊμα του και να ακολουκιςει τον ιχο).
Συνεπϊσ, θ φφςθ αντιμάχεται με κάκε τρόπο τον ιρωα και αντιπαρατίκεται ςτθν ιςχυρι του
ατομικότθτα. Θ λφςθ είναι τραγικι (κάνατοσ κόρθσ) και δθμιουργεί ερωτιματα ωσ προσ τθν εχκρικι
ςτάςθ τθσ φφςθσ. Είναι όμωσ όντωσ εχκρικι; Είναι αξιοςθμείωτο ότι θ εμπειρία τθσ
Φεγγαροντυμζνθσ ανατρζπει μζςα του τθν ιεράρχθςθ των αξιϊν που μζχρι τότε όριηαν τθ
ςυμπεριφορά του. Θ αποκάλυψθ τθσ κείασ παρουςίασ μζςα ςτθ φφςθ που αποτελεί αρχζτυπο του
κάλλουσ και του αγακοφ ζρχεται ςε αντίκεςθ με τθν αγωνιςτικι διάςταςθ τθσ προςωπικότθτάσ του
και το πολεμικό και επικετικό πνεφμα του. Με τον ίδιο τρόπο επιδρά πάνω του και ο ιχοσ που
ςυνοψίηει μζςα ςε μια «μουςικι» εμπειρία τον παναρμόνιο ρυκμό τθσ φφςθσ. Με τισ διαδοχικζσ
δοκιμαςίεσ ο Κρθτικόσ αποβάλλει το ανταγωνιςτικό του πνεφμα και αναηθτά τθν πλιρωςθ τθσ
φπαρξισ του μζςα από τθν ζνωςθ και τθν αγάπθ με το ςυνάνκρωπο.
Ζτςι, καταργείται θ ατομικότθτα του ιρωα και αποκτά ςυλλογικι ςυνείδθςθ. Στθν ουςία ο κάνατοσ
τθσ κόρθσ είναι το πικρό αντίτιμο που πλθρϊνει ο ιρωασ για να ολοκλθρωκεί θ θκικι του δοκιμαςία,
να του δοκεί θ ποιθτικι δωρεά και να φτάςει ςε μια ανϊτερθ ςυνείδθςθ του Κόςμου και των
ανκρωπίνων αξιϊν. Το ςχιμα δοκιμαςία-ολοκλιρωςθ κλείνει με τθ διττι επενζργεια τθσ φφςθσ:
καταςτρεπτικι (κάνατοσ κόρθσ, ηθτιανιά, δυςτυχία) αλλά και ευεργετικι (ανκρωπινι αλλθλεγγφθ,
αγάπθ και ενότθτα με τον κόςμο, δωρεά ποιθτικισ δθμιουργίασ).
Χαρακτθριςτικά δομισ ςτον "ΚΡΗΣΙΚΟ" του Δ. ΢ολωμοφ
I. Θ τριπλι ςφνκεςθ: αποδίδεται ολοκλθρωμζνο το φάςμα τθσ εςωτερικισ ηωισ του ιρωα: αγάπθ για
τθν πατρίδα, χριςτιανικι πίςτθ και ζρωτασ για τθ γυναίκα. Με τον τρόπο αυτό ςυνδζεται ο
πατριωτιςμόσ με το κρθςκευτικό ςτοιχείο και τον ερωτιςμό.
II. Ο κανόνασ των τριϊν: ζνα επαναλαμβανόμενο χαρακτθριςτικό τθσ δομισ του ποιιματοσ είναι θ –

[12]

ςφμφωνα με τθν παράδοςθ των δθμοτικϊν τραγουδιϊν – ςφνκεςθ των ςτοιχείων ανά τρία. Πχι μόνο
τρεισ κεραυνοί πζφτουν ςτο πρϊτο μζροσ, αλλά κι ο Κρθτικόσ ομνφει τρεισ φορζσ ότι θ ιςτορία του
είναι αλθκινι. Πταν προςπακεί να κυμθκεί ποφ είχε ξαναδεί τθ «φεγγαροντυμζνθ», αμφιβάλλει
ανάμεςα ςε τρεισ δυνατότθτεσ. Ζπειτα πάλι, όταν περιγράφει πόςο δυνατό νιϊκει το χζρι του μετά
που χάκθκε θ οπταςία, λζει ότι τϊρα ιταν πιο δυνατό από τρεισ περιπτϊςεισ ςτο παρελκόν. Τζλοσ,
όταν μασ λζει ότι τίποτα δεν μπορεί να ςυγκρικεί με το μαγικό ιχο, μασ δίνει τρεισ «αποφατικζσ»
παρομοιϊςεισ, για να μασ υποβάλει ιχουσ γλυκοφσ που δεν ζχουν τθ δφναμθ εκείνου του ιχου.
Εξάλλου, αξίηει να επιςθμανκεί πωσ υπάρχει μια διαβάκμιςθ ςε μερικζσ από αυτζσ τισ ομάδεσ των
τριϊν: ςτουσ όρκουσ ο κάνατοσ τθσ αγαπθμζνθσ είναι ςίγουρα ο πιο βαρφσ, ενϊ κακεμιά από τισ
παρομοιϊςεισ που μόλισ αναφζραμε είναι μακρφτερθ από τθν προθγοφμενθ (4, 6 και 8 ςτίχοι
αντίςτοιχα).
III. Θ ςυνφφανςθ πραγματικϊν και φανταςιακϊν ςτοιχείων: ςτο ςθμείο ςυνάντθςθσ φυςικοφ και
μεταφυςικοφ επιπζδου βρίςκεται θ ιδεατι ςφνκεςθ, θ νζα διάςταςθ τθσ φπαρξθσ. Χαρακτθριςτικό
παράδειγμα είναι θ αποκαλυπτικι ςτιγμι τθσ Ζςχατθσ Κρίςθσ, που, όπωσ παρουςιάηεται από τον
ποιθτι, αποτελεί επεξεργαςία του μοτίβου τθσ ςυντζλειασ του κόςμου (ςφνδεςθ κανάτου με
ανάςταςθ, υποχϊρθςθ του γιινου κόςμου και προβολι τθσ παραδείςιασ ηωισ και τθσ
εξιδανικευμζνθσ αγάπθσ).
IV. Θ ςφνκεςθ αντικετικϊν ηευγϊν:
(α) φυςικόσ κόςμοσ vs ιδεατόσ κόςμοσ,
(β) θ φφςθ ωσ ζκφραςθ τθσ άλογθσ βίασ (π.χ. καταιγίδα) vs θ φφςθ ωσ ζκφραςθ αρμονίασ (αρχζτυπο
του κάλλουσ και του αγακοφ),
(γ) ζντονθ κίνθςθ (τρικυμία) vs απόλυτθ ακινθςία
(δ) ζρωτασ vs κάνατοσ vs ανάςταςθ
(ε) ςωτθρία ιρωα vs κάνατοσ κόρθσ
(ςτ) ο αποπνευματωμζνοσ ιρωασ vs οι εκκοςμικευμζνεσ ψυχζσ των αναςτθμζνων
(η) οι προςπάκειεσ του ιρωα να ςϊςει τθν αγαπθμζνθ του vs θ φφςθ (καταιγίδα), το όραμα τθσ
Φεγγαροντυμζνθσ και το άκουςμα του γλυκφτατου ιχου. Θ φφςθ ωσ αντίμαχθ δφναμθ παραλφει με
τθν υπεροχι τθσ τθν αντίςταςθ ενάντια ςτα εμπόδια που θ ίδια προβάλει, αλλά και διαβρϊνει τθν
θκικι κζλθςθ με το ακαταμάχθτο κάλεςμά τθσ για ηωι. Με τον τρόπο αυτό ο ιρωασ
«αφομοιϊνεται» και το αγωνιςτικό πνεφμα του εξουδετερϊνεται, με αποτζλεςμα τθν απϊλεια τθσ
κόρθσ.
V. Θ λειτουργία των αντιςτακμιςμάτων: το κετικό ζχει ωσ αντίβαρό του το αρνθτικό και το
αντίςτροφο. Θ χαρά φζρνει τθ λφπθ, θ ευτυχία τθ δυςτυχία, θ ςωτθρία τθν απϊλεια κ.λπ. Ο ιρωασ
υψϊνεται ςε ανϊτερθ ηωι, γιατί μπόρεςε να δει το καφμα και να νιϊςει καυμαςμό κι ζτςι κατακτά
το ποιθτικό χάριςμα. Θ αγαπθμζνθ του όμωσ χάνεται.
VI. Κυκλικι δομι: οι προςπάκειεσ για τθ διάςωςθ τθσ κόρθσ κατά το ναυάγιο – ο κάνατοσ τθσ κόρθσ.
Παράλλθλα κείμενα
Α. Δ. ΢ολωμόσ ΕΛΕυΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ Σχεδίασμα Γ 6
Ζςτθς' ο Ζρωτασ χορό με τον ξανκόν Απρίλθ,
Κι θ φφςισ θφρε τθν καλι και τθ γλυκιά τθσ ϊρα,
Και μεσ ςτθ ςκιά που φοφντωςε και κλει δροςιζσ και μόςχουσ
Ανάκουςτοσ κιλαϊδιςμόσ και λιποκυμιςμζνοσ.
Νερά κακάρια και γλυκά, νερά χαριτωμζνα,
Φφνονται μεσ τθν άβυςςο τθ μοςχοβολιςμζνθ,
Και πζρνουνε το μόςχο τθσ, κι αφινουν τθ δροςιά τουσ,
Κι οφλα ςτον ιλιο δείχνοντασ τα πλοφτια τθσ πθγισ τουσ,
Σρζχουν εδϊ, τρζχουν εκεί, και κάνουν ςαν αθδόνια.
Εξ' αναβρφηει κι θ ηωι ς' γθ, ς' ουρανό ςε κφμα.
Αλλά ςτθσ λίμνθσ το νερό, π' ακίνθτό 'ναι κι άςπρο,
Ακίνθτ' όπου κι αν ιδείσ, και κάταςπρ' ωσ τον πάτο,
Με μικρόν ίςκιον άγνωρον ζπαιξ' θ πεταλοφδα,
Ρου 'χ' ευωδίςει τσ φπνουσ τθσ μζςα ςτον άγριο κρίνο.
Αλαφροίςκιωτε καλζ, για πεσ απόψε τι 'δεσ`
Νφχτα γιομάτθ καφματα, νφχτα ςπαρμζνθ μάγια!
Φωρίσ ποςϊσ γθσ, ουρανόσ και κάλαςςα να πνζνε,
Οφδ' όςο καν' θ μζλιςςα κοντά ςτο λουλουδάκι,
Γφρου ςε κάτι ατάραχο π' αςπρίηει μεσ ςτθ λίμνθ,

[13]

Μονάχο ανακατϊκθκε το ςτρογγυλό φεγγάρι,
Κι όμορφθ βγαίνει κοραςιά ντυμζνθ μεσ το φωσ του.
Να εντοπίςετε ομοιότθτεσ και διαφορζσ ανάμεςα ςτο παραπάνω κείμενο και ςτο απόςπαςμα
1*18+ του Κρθτικοφ.
Δ. Γ. Μαρκοράσ: Ο Όρκοσ
Ρλζει το καράβι αδιάκοπα, κι θ Ροφλια ωςτόςο δείχτει,
Στον ουρανό αρμενίηοντασ, πωσ είναι μεςονφχτι.
Πλα ςιγοφν. Στθ κάλαςςα γλυκοκοιμοφντ’ οι ανζμοι,
Και κάκε αςτζρι, που ψθλά φεγγοβολάει και τρζμει,
Φαίνετ’ αγγζλου ςπλαχνικοφ προςθλωμζνο βλζμμα
Στον κόςμο, που ποτίηεται πάντα με δάκρυα κι αίμα.
Κάποιο, ςτα βάκθ τθσ νυχτόσ, Ρνεφμα καλό και κείο
Μ’ ελεθμοςφνθ κα ’γυρε τα μάτια και ςτο πλοίο,
Αν ζνα κοφραςμα γλυκό κι φπνοσ αγάλια εχφκθ
Σε τόςα εκεί, που λάχτιηαν, απελπιςμζνα ςτικθ.
Πλοι κοιμοφνται· μοναχά δεν είναι ςφαλιςμζνα
Δυο μάτια ουρανογάλαηα, δυο μάτια ερωτεμζνα.
Ο ςτοχαςμόσ, που γλιγορα κ’ αράξει ςτ’ ακρογιάλι,
Ππου φαντάηεται να ιδεί τον ακριβό τθσ πάλι,
Ωσ ζχει χρεία, τθσ Ευδοκιάσ ανάςαςα δε δίνει,
Μιτε να κλείςει βλζφαρο κακόλου τθν αφινει·
Ρλθν ςτον αγϊνα, που ξυπνι τθν εβαςτοφςε ακόμα,
Το τρυφερό τθσ ζπεςε παραδαρμζνο ςϊμα,
Κι εκεί που θ μαφρθ καταγισ ακίνθτθ απομζνει,
Στθ χλόθ καρρεί του τόπου τθσ πωσ είναι πλαγιαςμζνθ.
Αν ςτο ροδάτο μάγουλο ςιγά-ςιγά τ’ αζρι
Μιαν άκρθ από τα ξζπλεκα ςγουρά μαλλιά τθσ φζρει
τ’ αγαπθμζνου το φιλί πϊσ αγρικάει παντζχει,
Και νζα ςε κάκε φλζβα τθσ γλυκάδα ουράνια τρζχει.
Ροιεσ αναλογίεσ - κεματικζσ και μορφολογικζσ- ανιχνεφετε ανάμεςα ςτο απόςπαςμα από τον Πρκο
του Γ. Μαρκορά και τον Κρθτικό;(λαβετε υπόψιν οτι ο Γ. Μαρκοράσ ιταν μακθτισ του Σολωμοφ και
ανικει γραμματολογικά ςτθν "Επτανθςιακι ςχολι")
Ερωτιςεισ ΚΕΕ
1. Ροιοσ ιταν ο αντίκτυποσ τθσ Επανάςταςθσ του 1821 ςτο Σολωμό και πϊσ ενςωματϊνεται ςτο
ςυγκεκριμζνο ζργο;
2. Ρϊσ εκφράηεται θ χριςτιανικι πίςτθ του Σολωμοφ ςτον Κρθτικό;
3. Ρϊσ επαλθκεφεται, κατά τθν άποψι ςασ, θ διαπίςτωςθ ότι το ποίθμα Ο Κρθτικόσ είναι μια βακιά
λυρικι ςφνκεςθ;.
4. Να αναηθτιςετε τισ αντικζςεισ που υπάρχουν ςτο ποίθμα (π.χ. φωσ - ςκοτάδι) και να ςχολιάςετε
τθ λειτουργία τουσ.
5. Να ςχολιάςετε τθ λειτουργία των παρενκετικϊν ςτίχων.
6. Ο Κρθτικόσ, προςδοκϊντασ να ςυναντιςει τθν αρραβωνιαςτικιά του ςτον «Ραράδειςο», ξεπερνά
τα όρια του Χρόνου. Να ςχολιάςετε τθν παραπάνω άποψθ.

[14]