You are on page 1of 96

HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

1

HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

2

TRUNG TÊM BÖÌI DÛÚÄNG CAÁN BÖÅ GIAÃNG DAÅY lYÁ LUÊÅN MAÁC - LÏNIN VAÂ
TÛ TÛÚÃNG HÖÌ CHÑ MINH

HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN (Taái baãn coá sûãa
chûäa, böí sung)

NHAÂ XUÊËT BAÃN ÀAÅI HOÅC QUÖËC GIA HAÂ NÖÅI NÙM 2000

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

3

TÊÅP THÏÍ TAÁC GIAÃ

PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO (CHUÃ BIÏN) NGUYÏÎN VÙN BÑCH NGUYÏÎN MÊÅU VÊËN
NGUYÏÎN TROÅNG LÊM GS. VUÄ HÛÄU NGOAÅN

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

4

MUÅC LUÅC

LÚÂI NHAÂ XUÊËT BAÃN
.............................................................................................................................. 7 1 KINH
TÏË CHÑNH TRÕ HOÅC RA ÀÚÂI VAÂ PHAÁT TRIÏÍN NHÛ THÏË NAÂO? TRÒNH BAÂY
ÀÖËI TÛÚÅNG VAÂ PHÛÚNG PHAÁP NGHIÏN CÛÁU CUÃA KINH TÏË CHÑNH TRÕ
MAÁC - LÏ NIN. ................................. 8 2. PHÊN TÑCH VAI TROÂ CUÃA NÏÌN SAÃN
XUÊËT XAÄ HÖÅI VAÂ CAÁC YÏËU TÖË CÚ BAÃN CUÃA NOÁ. ..........12 3. TAÁI SAÃN
XUÊËT LAÂ GÒ? PHÊN TÑCH NÖÅI DUNG, HÒNH THÛÁC CUÃA TAÁI SAÃN XUÊËT
XAÄ HÖÅI VAÂ CAÁC PHAÅM TRUÂ CÚ BAÃN CUÃA NOÁ.
..........................................................................................................15 4. THÏË NAÂO LAÂ
TÙNG TRÛÚÃNG KINH TÏË VAÂ HIÏÅU QUAÃ KINH TÏË? HIÏÅU QUAÃ KINH TÏË XEÁT
VÏÌ MÙÅT KINH TÏË - KYÄ THUÊÅT VAÂ KINH TÏË - XAÄ HÖÅI?
.............................................................................17 5. SAÃN XUÊËT HAÂNG HOÁA LAÂ
GÒ? NOÁ RA ÀÚÂI VAÂ PHAÁT TRIÏÍN NHÛ THÏË NAÂO? NOÁ COÁ ÛU VIÏÅT GÒ SO
VÚÁI KINH TÏË TÛÅ NHIÏN?
..............................................................................................................20 6. HAÂNG HOÁA
LAÂ GÒ? PHÊN TÑCH CAÁC THUÖÅC TÑNH CUÃA HAÂNG HOÁA VAÂ LÛÚÅNG
GIAÁ TRÕ CUÃA HAÂNG
HOÁA?...................................................................................................................................
..............22 7. TIÏÌN TÏÅ XUÊËT HIÏÅN NHÛ THÏË NAÂO TRONG LÕCH SÛÃ PHAÁT
TRIÏÍN CUÃA SAÃN XUÊËT VAÂ TRAO ÀÖÍI HAÂNG HOÁA? BAÃN CHÊËT VAÂ
CHÛÁC NÙNG CUÃA TIÏÌN TÏÅ? ...........................................................25 8. CÚ SÚÃ
KHAÁCH QUAN VAÂ NHÛÄNG TAÁC DUÅNG CUÃA QUY LUÊÅT GIAÁ TRÕ TRONG
NÏÌN SAÃN XUÊËT HAÂNG
HOÁA.....................................................................................................................................
..29 9. THÕ TRÛÚÂNG LAÂ GÒ? VAI TROÂ CUÃA NOÁ TRONG NÏÌN SAÃN XUÊËT
HAÂNG HOÁA. QUY LUÊÅT CUNG - CÊÌU VAÂ TAÁC ÀÖÅNG CUÃA NOÁ TRÏN THÕ
TRÛÚÂNG NHÛ THÏË NAÂO?....................................30 10. SÛÅ CHUYÏÍN HOÁA TIÏÌN
TÏÅ THAÂNH TÛ BAÃN ..................................................................................33 11. THÏË
NAÂO LAÂ TÛ BAÃN BÊËT BIÏËN VAÂ TÛ BAÃN KHAÃ BIÏËN? VIÏÅC PHÊN CHIA TÛ
BAÃN THAÂNH HAI BÖÅ PHÊÅN NHÛ VÊÅY COÁ YÁ NGHÔA GÒ? THÏË NAÂO LAÂ
TYÃ SUÊËT GIAÁ TRÕ THÙÅNG DÛ?..............35 12. THÏË NAÂO LAÂ GIAÁ TRÕ
THÙÅNG DÛ? GIAÁ TRÕ THÙÅNG DÛ TUYÏÅT ÀÖËI, GIAÁ TRÕ THÙÅNG DÛ TÛÚNG
ÀÖËI VAÂ GIAÁ TRÕ THÙÅNG DÛ SIÏU NGAÅCH? VÒ SAO NOÁI SAÃN XUÊËT GIAÁ
TRÕ THÙÅNG DÛ LAÂ QUY LUÊÅT KINH TÏË CÚ BAÃN CUÃA CHUÃ NGHÔA TÛ
BAÃN?............................................................37

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

5

13. TÑCH LUÄY TÛ BAÃN LAÂ GÒ? NHÛÄNG NHÊN TÖË NAÂO AÃNH HÛÚÃNG ÀÏËN
QUY MÖ TÑCH LUÄY TÛ BAÃN? THÏË NAÂO LAÂ TÑCH TUÅ, TÊÅP TRUNG VAÂ
CÊËU TAÅO HÛÄU CÚ CUÃA TÛ BAÃN? ..........................40 14. THÏË NAÂO LAÂ
TUÊÌN HOAÂN VAÂ CHU CHUYÏÍN CUÃA TÛ BAÃN? NHÛÄNG NHÊN TÖË NAÂO
LAÂM TÙNG TÖËC ÀÖÅ CHU CHUYÏÍN TÛ BAÃN? YÁ NGHÔA THÛÅC TIÏÎN CUÃA
VIÏÅC NGHIÏN CÛÁU VÊËN ÀÏÌ NAÂY?
................................................................................................................................................
.............43 15. THÏË NAÂO LAÂ LÚÅI NHUÊÅN VAÂ TYÃ SUÊËT LÚÅI NHUÊÅN?
CHUÁNG COÁ QUAN HÏÅ GÒ VÚÁI GIAÁ TRÕ THÙÅNG DÛ VAÂ TYÃ SUÊËT GIAÁ
TRÕ THÙÅNG DÛ? .....................................................................................45 16. TÛ
BAÃN THÛÚNG NGHIÏÅP VAÂ TÛ BAÃN CHO VAY ÀÛÚÅC HÒNH THAÂNH NHÛ THÏË
NAÂO? BAÃN CHÊËT CUÃA LÚÅI NHUÊÅN THÛÚNG NGHIÏÅP VAÂ LÚÅI TÛÁC LAÂ
GÒ? .......................................................47 17. CAÁC HÒNH THÛÁC ÀÕA TÖ CHUÃ
YÏËU VAÂ BAÃN CHÊËT CUÃA ÀÕA TÖ TÛ BAÃN CHUÃ NGHÔA (R) LAÂ GÒ? YÁ
NGHÔA CUÃA VIÏÅC NGHIÏN CÛÁU ÀÕA TÖ ÀÖËI VÚÁI VIÏÅC GIAÃI QUYÏËT CAÁC
VÊËN ÀÏÌ RUÖÅNG ÀÊËT?
................................................................................................................................................
.............49 18. THÏË NAÂO LAÂ CÖNG TY CÖÍ PHÊÌN VAÂ THÕ TRÛÚÂNG CHÛÁNG
KHOAÁN? VAI TROÂ CUÃA CHUÁNG TRONG NÏÌN KINH TÏË HAÂNG
HOÁA?........................................................................................................51 19. VÒ SAO
COÁ SÛÅ CHUYÏÍN BIÏËN TÛÂ CHUÃ NGHÔA TÛ BAÃN TÛÅ DO CAÅNH TRANH
SANG CHUÃ NGHÔA TÛ BAÃN ÀÖÅC QUYÏÌN? CAÁC HÒNH THÛÁC CHUÃ YÏËU VAÂ
BAÃN CHÊËT KINH TÏË CUÃA CHUÃ NGHÔA TÛ BAÃN ÀÖÅC QUYÏÌN LAÂ GÒ?
......................................................................................................52 20. NGUYÏN NHÊN
CUÃA SÛÅ CHUYÏÍN BIÏËN CHUÃ NGHÔA TÛ BAÃN THAÂNH CHUÃ NGHÔA TÛ BAÃN
ÀÖÅC QUYÏÌN NHAÂ NÛÚÁC? ÀÙÅC TRÛNG, NHÛÄNG HÒNH THÛÁC BIÏÍU HIÏÅN
VAÂ CÚ CHÏË ÀIÏÌU TIÏËT NÏÌN KINH TÏË CUÃA CHUÃ NGHÔA TÛ BAÃN ÀÖÅC QUYÏÌN
NHAÂ NÛÚÁC? .....................................54 21. CHÛÁNG MINH RÙÇNG TIÏËN LÏN CHUÃ
NGHÔA XAÄ HÖÅI LAÂ QUAÁ TRÒNH PHAÁT TRIÏÍN LÕCH SÛÃ TÛÅ
NHIÏN......................................................................................................................................
..............57 22. TÑNH TÊËT YÏËU KHAÁCH QUAN VAÂ THÛÅC CHÊËT CUÃA THÚÂI
KYÂ QUAÁ ÀÖÅ LÏN CHUÃ NGHÔA XAÄ HÖÅI?
................................................................................................................................................
..............59 23. QUAÁ ÀÖÅ LÏN CHUÃ NGHÔA XAÄ HÖÅI BOÃ QUA CHÏË ÀÖÅ TÛ
BAÃN CHUÃ NGHÔA VAÂ CHÙÅNG ÀÛÚÂNG ÀÊÌU TIÏN CUÃA THÚÂI KYÂ QUAÁ ÀÖÅ
ÚÃ NÛÚÁC TA. ....................................................................62 24. TÑNH TÊËT YÏËU
KHAÁCH QUAN, ÀÙÅC ÀIÏÍM VAÂ XU HÛÚÁNG VÊÅN ÀÖÅNG CÚ BAÃN CUÃA NÏÌN
KINH TÏË HAÂNG HOÁA TRONG THÚÂI KYÂ QUAÁ ÀÖÅ ÚÃ NÛÚÁC
TA?...........................................................65 25. NHÛÄNG ÀIÏÌU KIÏÅN, PHÛÚNG
HÛÚÁNG VAÂ NHÛÄNG GIAÃI PHAÁP MÊËU CHÖËT ÀÏÍ PHAÁT TRIÏÍN KINH TÏË
HAÂNG HOÁA ÚÃ NÛÚÁC TA TÛÂ NAY ÀÏËN NÙM 2000.
...............................................................69
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

6

26. SÛÅ CÊÌN THIÏËT KHAÁCH QUAN VAÂ LÚÅI ÑCH CUÃA SÛÅ TÖÌN TAÅI NÏÌN KINH
TÏË COÁ NHIÏÌU THAÂNH PHÊÌN? ÀÙÅC ÀIÏÍM CUÃA CAÁC THAÂNH PHÊÌN KINH TÏË?
........................................................71 27. THÏË NAÂO LAÂ XAÄ HÖÅI HOÁA NÏÌN SAÃN
XUÊËT TRÏN THÛÅC TÏË? ÀÙÅC ÀIÏÍM VAÂ NÖÅI DUNG XAÄ HÖÅI HOÁA NÏÌN SAÃN
XUÊËT TRONG THÚÂI KYÂ QUAÁ DÖÅ?
........................................................................74 28. CÚ SÚÃ VÊÅT CHÊËT - KYÄ
THUÊÅT CUÃA CHUÃ NGHÔA XAÄ HÖÅI LAÂ GÒ? ...............................................76 29.
NÖÅI DUNG CHUÃ YÏËU CUÃA CÖNG NGHIÏÅP HOÁA, HIÏÅN ÀAÅI HOÁA ÚÃ NÛÚÁC
TA LAÂ GÒ? NOÁ ÀÛÚÅC BIÏÍU HIÏÅN ÚÃ CHÙÅNG ÀÛÚÂNG ÀÊÌU CUÃA THÚÂI KYÂ
QUAÁ ÀÖÅ NHÛ THÏË NAÂO? NHÛÄNG ÀIÏÌU KIÏÅN CÊÌN THIÏËT ÀÏÍ CÖNG NGHIÏÅP
HOÁA, HIÏÅN ÀAÅI HOÁA LAÂ GÒ? .......................................77 30. LÚÅI ÑCH KINH TÏË
LAÂ GÒ? VAI TROÂ VAÂ MÖËI QUAN HÏÅ GIÛÄA LÚÅI ÑCH CAÁ NHÊN VÚÁI LÚÅI
ÑCH TÊÅP THÏÍ VAÂ LÚÅI ÑCH XAÄ
HÖÅI...................................................................................................................80 31.
NHÛÄNG NGUYÏN TÙÆC PHÊN PHÖËI VAÂ CAÁC HÒNH THÛÁC THU NHÊÅP CHUÃ
YÏËU TRONG THÚÂI KYÂ QUAÁ ÀÖÅ.
......................................................................................................................................82 32.
CÚ CHÏË KINH TÏË LAÂ GÒ? CAÁC BÖÅ PHÊÅN CÊËU THAÂNH CUÃA NOÁ? THÏË
NAÂO LAÂ CÚ CHÏË THÕ TRÛÚÂNG COÁ SÛÅ QUAÃN LYÁ CUÃA NHAÂ
NÛÚÁC?........................................................................................85 33. VAI TROÂ VAÂ
CHÛÁC NÙNG KINH TÏË CUÃA NHAÂ
NÛÚÁC?..................................................................87 34. ÀÙÅC ÀIÏÍM VAÂ NÖÅI DUNG
CUÃA KÏË HOAÅCH HOÁA ÚÃ NÛÚÁC TA TRONG THÚÂI KYÂ QUAÁ ÀÖÅ? PHÛÚNG
HÛÚÁNG ÀÖÍI MÚÁI CHUÃ YÏËU TRONG KÏË HOAÅCH HOÁA?
.....................................................90 35. THÏË NAÂO LAÂ HAÅCH TOAÁN KINH TÏË?
TAÁC DUÅNG VAÂ NHÛÄNG NGUYÏN TÙÆC CÚ BAÃN CUÃA HAÅCH TOAÁN KINH
TÏË? .............................................................................................................................92

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

7

LÚÂI NHAÂ XUÊËT BAÃN

Àïí phuåc vuå viïåc giaãng daåy vaâ hoåc têåp caác böå mön Lyá luêån chñnh trõ Maác
Lïnin trong hïå thöëng trûúâng Àaåi hoåc, cao àùèng vaâ trung hoåc chuyïn nghiïåp, nhaâ
xuêët baãn Àaåi hoåc quöëc gia Haâ Nöåi taái baãn, coá sûãa chûäa vaâ böí sung cuöën
Hûúáng dêîn ön thi mön Kinh tïë chñnh trõ Maác Lïnin. Saách do Trung têm böìi dûúäng
caán böí giaãng daåy lyá luêån Maác Lïnin vaâ tû tûúãng Höì Chñ Minh, Nhaâ xuêët baãn
Tû tûúãng - Vùn hoaá trûúác àêy töí chûác biïn soaån vaâ Nhaâ xuêët baãn Chñnh trõ
quöëc gia taái baãn. Saách àûúåc trònh baây dûúái daång hoãi - àaáp vúái nöåi dung
àaãm baão tñnh hïå thöëng, coá troång àiïím, saát yïu cêìu cuãa chûúng trònh böå mön
Kinh tïë chñnh trõ Maác - Lïnin. Theo tinh thêìn àöíi múái cuãa Àaåi höåi lêìn thûá VII vaâ
lêìn thûá VIII cuãa Àaãng Cöång saãn Viïåt Nam. Àêy laâ cöng trònh cuãa têåp thïí taác
giaã göìm: PTS. Nguyïîn Vùn Haão (chuã biïn), Nguyïîn Vùn Bñch, Nguyïîn Mêåu Vêën,
Nguyïîn Troång Lêm, giaáo sû Vuä Hûäu Ngoaån. Chuáng töi rêët mong nhêån àûúåc yá
kiïën phï bònh cuãa baån àoåc àïí nêng cao chêët lûúång saách.

Thaáng 3 nùm 2000 NHAÂ XUÊËT BAÃN ÀAÅI HOÅC QUÖËC GIA HAÂ NÖÅI

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

8

1 Kinh tïë chñnh trõ hoåc ra àúâi vaâ phaát triïín nhû thïë naâo? Trònh baây àöëi tûúång
vaâ phûúng phaáp nghiïn cûáu cuãa kinh tïë chñnh trõ Maác - Lï nin. 1. Kinh tïë chñnh trõ
laâ khoa hoåc nghiïn cûáu möëi quan hïå giûäa ngûúâi vúái ngûúâi trong quaá trònh saãn
xuêët, phên phöëi, trao àöíi vaâ tiïu duâng cuãa caãi vêåt chêët vaâ caác quy luêåt chi
phöëi chuáng úã caác giai àoaån phaát triïín khaác nhau cuãa xaä höåi. Nhûäng tû
tûúãng kinh tïë cuãa loaâi ngûúâi àaä xuêët hiïån rêët súám. Nhûng vúái tû caách laâ
möåt khoa hoåc àöåc lêåp, kinh tïë chñnh trõ ra àúâi muöån hún; noá xuêët hiïån vaâo
thúâi kyâ hònh thaânh phûúng thûác saãn xuêët tû baãn chuã nghôa, hònh thaânh thõ
trûúâng dên töåc vaâ biïíu hiïån lúåi ñch cuãa giai cêëp tû saãn àang lïn. Kinh tïë chñnh
trõ coá nhiïìu hïå thöëng lyá luêån, quan àiïím, coá nhiïìu trûúâng phaái, traâo lûu khaác
nhau. - Chuã nghôa troång thûúng laâ trûúâng phaái hònh thaânh àêìu tiïn cuãa kinh tïë
chñnh trõ. Noá xuêët hiïån vaâo àêìu thïë kyã XVI úã chêu Êu thúâi kyâ chuã nghôa tû
baãn múái phaát sinh, vúái àaåi biïíu àiïín hònh laâ T.Men, nhaâ kinh tïë hoåc ngûúâi Anh.
Goåi laâ chuã nghôa troång thûúng vò ngûúâi theo hoåc thuyïët naây coi nguöìn göëc
cuãa caãi xaä höåi khöng phaãi do saãn xuêët maâ do buön baán taåo ra vaâchó coá lao
àöång trong thûúng nghiïåp, trûúác hïët laâ trong ngoaåi thûúng, múái coá khaã nùng
tñch luäy cuãa caãi. Ngûúâi theo chuã nghôa troång thûúng coi vaâng baåc laâ tiïu biïíu
cho sûå giaâu coá cuãa àêët nûúác vaâ laâm giaâu cho quöëc gia, chung quy laâ sûå
tñch luäy nhiïìu tiïìn. Hoå chuã trûúng cêìn phaãi sûã duång quyïìn lûåc nhaâ nûúác àïí
phaát triïín kinh tïë ngoaåi thûúng. - Chuã nghôa troång nöng laâ möåt trûúâng phaái
àùåc biïåt xuêët hiïån úã Phaáp vaâo giûäa thïë kyã XVIII. Caác àaåi biïíu xuêët sùæc
cuãa trûúâng phaái naây laâ Ph.Kïnï, Tuyïëcgö. Chuã nghôa troång nöng coi nöng
nghiïåp laâ ngaânh duy nhêët taåo ra giaá trõ thùång dû (hoå goåi laâ saãn phêím thùång
dû) vaâ chó coá lao àöång

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

9

nöng nghiïåp múái laâ lao àöång saãn xuêët. Ngûúâi theo chuã nghôa troång nöng phï
phaán chuã nghôa troång thûúng, hoå chûáng minh thûúng nghiïåp khöng sinh ra cuãa
caãi, goåi tiïìn laâ cuãa caãi khöng sinh lúåi. Cöng lao to lúán cuãa nhûäng ngûúâi theo
chuã nghôa troång nöng laâ lêìn àêìu tiïn, hoå chuyïín viïåc nghiïn cûáu nguöìn göëc giaá
trõ thùång dû tûâ lônh vûåc lûu thöng sang lônh vûåc saãn xuêët. Hoå laâ nhûäng ngûúâi
àêìu tiïn phên biïåt tû baãn cöë àõnh vaâ tû baãn lûu àöång, biïët àùåt vêën àïì buâ àùæp
caác yïëu töë cuãa tû baãn cöë àõnh. Trûúác Maác, hoå cuäng laâ ngûúâi àêìu tiïn, duy
nhêët àûa ra àûúåc sú àöì taái saãn xuêët vaâ lûu thöng töíng saãn phêím xaä höåi, biïíu
hiïån têåp trung trong "biïíu kinh tïë" cuãa Kh.Kïnï. - Kinh tïë - chñnh trõ tû saãn cöí àiïín
laâ kinh tïë chñnh trõ tiïën böå nhêët, khoa hoåc nhêët trûúác C.Maác. Noá xuêët hiïån
vaâo thúâi kyâ chuã nghôa tû baãn àang phaát triïín, caác mêu thuêîn cuãa xaä höåi tû
saãn coân chûa gay gùæt, lúåi ñch cuãa giai cêëp tû saãn àang phuâ húåp vúái sûå
phaát triïín lõch sûã. Caác àaåi biïíu xuêët sùæc cuãa kinh tïë chñnh trõ tû saãn cöí àiïín
laâ U.Petty, Ph.Kïnï, A.Xmñt, À.Ricaácàö. Kinh tïë - chñnh trõ tû saãn cöí àiïín àaä coá
nhûäng cöëng hiïën quan troång cho khoa hoåc kinh tïë. Noá àaä giaãi quyïët hoùåc àùåt
cú súã àïí giaãi quyïët nhiïìu vêën àïì quan troång cuãa lyá luêån kinh tïë, àùåc biïåt laâ vïì
hoåc thuyïët giaá trõ lao àöång, lyá luêån vïì lúåi nhuêån, lúåi tûác, àõa tö, tiïìn tïå, vïì taái
saãn xuêët tû baãn xaä höåi v.v.. Möåt trong nhûäng nhûúåc àiïím lúán cuãa kinh tïë -
chñnh trõ tû saãn cöí àiïín laâ phi lõch sûã khi nghiïn cûáu caác hiïån tûúång kinh tïë vaâ
thûúâng chó phên tñch mùåt lûúång chûá ñt chuá yá mùåt chêët cuãa chuáng. Nhûäng tû
tûúãng, lyá luêån khoa hoåc cuãa kinh tïë - chñnh trõ tû saãn cöí àiïín àûúåc Maác kïë
thûâa, phaát triïín khi xêy dûång hïå thöëng khoa hoåc kinh tïë - chñnh trõ cuãa mònh. -
Kinh tïë - chñnh trõ Maác - Lïnin do C.Maác vaâ Ph.Ùngghen saáng lêåp vaâ àûúåc Lïnin
phaát triïín trong àiïìu kiïån lõch sûã múái. Noá biïíu hiïån lúåi ñch cuãa giai cêëp cöng
nhên vaâ nhên dên lao àöång, phuâ húåp

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

10

vúái sûå phaát triïín cuãa lûåc lûúång saãn xuêët xaä höåi vaâ xu hûúáng phaát triïín
cuãa xaä höåi loaâi ngûúâi. Trïn cú súã tiïëp thu coá choån loåc, kïë thûâa coá phï phaán
caác nhên töë khoa hoåc cuãa kinh tïë - chñnh trõ tû saãn cöí àiïín, C.Maác vaâ
Ph.Ùngghen àaä àûa kinh tïë - chñnh trõ túái àónh cao khoa hoåc, àaä giaãi quyïët möåt
caách triïåt àïí vaâ khoa hoåc nhêët lyá luêån giaá trõ sûác lao àöång - hoân àaá thûã
vaâng cuãa caác hoåc thuyïët kinh tïë. Thaânh tûåu vô àaåi nhêët cuãa kinh tïë - chñnh
trõ do Maác vaâ Ùngghen saáng lêåp vaâ viïåc phaát hiïån giaá trõ thùång dû vaâ giaãi
quyïët hoaân chónh hoåc thuyïët giaá trõ thùång dû. Trong àiïìu kiïån lõch sûã múái, Lïnin
àaä phaát triïín saáng taåo lyá luêån kinh tïë maácxñt, soaån thaão hoåc thuyïët vïì chuã
nghôa tû baãn àöåc quyïìn, phaát hiïån baãn chêët, caác àùåc àiïím chuã yïëu vaâ àõa võ
lõch sûã cuãa noá. Dûåa trïn nhûäng tû tûúãng cuãa Maác vaâ Ùngghen, Lïnin àaä xêy
dûång cú súã kinh tïë - chñnh trõ xaä höåi chuã nghôa, àùåc biïåt laâ vïì thúâi kyâ quaá
àöå lïn chuã nghôa xaä höåi maâ biïíu hiïån têåp trung úã Chñnh saách kinh tïë múái
(NEP). Kinh tïë - chñnh trõ Maác - Lïnin luêån chûáng trïn cú súã khoa hoåc tñnh chêët
lõch sûã cuãa phûúng thûác saãn xuêët tû baãn chuã nghôa, tñnh têët yïëu phaãi thay
thïë noá bùçng phûúng thûác saãn xuêët tiïën böå hún, cao hún - phûúng thûác saãn
xuêët cöång saãn chuã nghôa maâ giai àoaån thêëp laâ chuã nghôa xaä höåi. - Kinh tïë -
chñnh trõ tû saãn têìm thûúâng xuêët hiïån trong àiïìu kiïån mêu thuêîn cuãa xaä höåi tû
saãn àaä trúã thaânh gay gùæt, cuöåc àêëu tranh cuãa giai cêëp cöng nhên chöëng laåi
giai cêëp tû saãn ngaây caâng quyïët liïåt. Mùåt khaác, viïåc xuêët hiïån vaâ phöí biïën
cuãa kinh tïë - chñnh trõ maácxñt àaä trang bõ vuä khñ lyá luêån cho giai cêëp cöng
nhên, laâm cho cuöåc àêëu tranh cuãa hoå ngaây caâng coá hiïåu quaã. Kinh tïë - chñnh
trõ tû saãn têìm thûúâng xuêët hiïån nhùçm tòm caách xoa dõu, àaánh laåc hûúáng
cuöåc àêëu tranh cuãa giai cêëpcöng nhên, chöëng laåi lyá luêån kinh tïë maácxñt, baão
vïå lúåi ñch cuãa giai cêëp tû saãn.
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

11

Goåi laâ kinh tïë - chñnh trõ tû saãn têìm thûúâng vò nhòn chung laâ phi khoa hoåc; noá
giaãi thñch xuyïn taåc, giaã danh khoa hoåc nhùçm biïån höå cho chuã nghôa tû baãn
baão vïå sûå thöëng trõ cuãa giai cêëp tû saãn. Caác àaåi biïíu tiïu biïíu cuãa kinh tïë -
chñnh trõ tû saãn têìm thûúâng laâ T.R. Mantuyát, G.B. Xay... 2. Möîi khoa hoåc coá àöëi
tûúång nghiïn cûáu riïng vaâ thûúâng coá phûúng phaáp nghiïn cûáu riïng. Kinh tïë -
chñnh trõ thuöåc khoa hoåc xaä höåi, noá nghiïn cûáu möëi quan hïå giûäa ngûúâi vúái
ngûúâi trong quaá trònh saãn xuêët. Àïí saãn xuêët, möåt mùåt, con ngûúâi phaãi coá
quan hïå têët yïëu vúái tûå nhiïn, taác àöång vaâo tûå nhiïn, khai thaác hoùåc caãi biïën
nhûäng vêåt coá sùén trong tûå nhiïn cho phuâ húåp vúái nhu cêìu cuãa mònh. Àoá laâ
mùåt tûå nhiïn hay kyä thuêåt cuãa saãn xuêët. Trong möëi quan hïå giûäa ngûúâi vúái
tûå nhiïn, caác yïëu töë cuãa quaá trònh saãn xuêët húåp thaânh lûåc lûúång saãn xuêët.
Àêy laâ àöëi tûúång nghiïn cûáu cuãa nhiïìu mön khoa hoåc vaâ kyä thuêåt khaác nhau.
Mùåt khaác, con ngûúâi phaãi coá quan hïå vúái nhau trong quaá trònh saãn xuêët, phên
phöëi, trao àöíi vaâ tiïu duâng cuãa caãi. Àêy laâ mùåt xaä höåi cuãa saãn xuêët, hay
quan hïå saãn xuêët, laâ àöëi tûúång nghiïn cûáu cuãa kinh tïë - chñnh trõ hoåc. Quan
hïå saãn xuêët göìm nhûäng quan hïå vïì kinh tïë - töí chûác, phaãn aánh trûåc tiïëp tñnh
chêët vaâ trònh àöå cuãa caác yïëu töë saãn xuêët vaâ sûå taác àöång qua laåi cuãa
chuáng, nhû phên cöng lao àöång xaä höåi, chuyïn mön hoáa, hiïåp taác hoáa, têåp trung
saãn xuêët v.v. vaâ caác quan hïå kinh tïë - xaä höåi biïíu hiïån úã quan hïå súã hûäu àöëi
vúái tû liïåu saãn xuêët, quan hïå trong töí chûác quaãn lyá saãn xuêët vaâ phên phöëi
saãn phêím. Viïåc nghiïn cûáu quan hïå saãn xuêët nhùçm phaát hiïån caác quy luêåt
kinh tïë vaâ sûã duång chuáng coá hiïåu quaã trong àúâi söëng kinh tïë. Quan hïå saãn
xuêët töìn taåi trong möëi quan hïå taác àöång biïån chûáng vúái lûåc lûúång saãn xuêët
vaâ kiïën truác thûúång têìng. Vò vêåy, àöëi tûúång nghiïn cûáu cuãa kinh tïë - chñnh trõ
laâ quan hïå saãn xuêët trong sûå taác àöång qua laåi vúái lûåc lûúång saãn xuêët vaâ
kiïën truác thûúång têìng.
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

12

Phûúng phaáp àûúåc sûã duång coá hiïåu quaã nhêët àïí nghiïn cûáu quan hïå saãn
xuêët laâ trûâu tûúång hoáa khoa hoåc. Àêy laâ phûúng phaáp coá sûác maånh nhêët àïí
nghiïn cûáu kinh tïë chñnh trõ. Trûâu tûúång hoáa khoa hoåc laâ bùçng tû duy trûâu
tûúång taách caác yïëu töë ngêîu nhiïn nhêët thúâi, caá biïåt khoãi quaá trònh nghiïn cûáu
àïí nùæm lêëy caái baãn chêët, öín àõnh êín giêëu bïn trong caác sûå vêåt, hiïån tûúång.
Trûâu tûúång hoáa khoa hoåc khöng phaãi laâ taách rúâi hiïån thûåc. Kïët quaã cuãa noá
phaãi laâ sûå phaãn aánh àuáng àùæn àúâi söëng hiïån thûåc vaâ àûúåc cuöåc söëng
kiïím nghiïåm. Trûâu tûúång hoáa khoa hoåc coân bao haâm viïåc têåp trung nghiïn cûáu
möåt nhên töë naâo àoá vúái giaã àõnh caác nhên töë khaác khöng thay àöíi, hoùåc taåm
àùåt möåt vaâi nhên töë ra ngoaâi nöåi dung nghiïn cûáu. Àiïìu àoá laâm cho viïåc nghiïn
cûáu àúä phûác taåp vaâ coá khaã nùng ài sêu vaâo tûâng nhên töë, tûâng mùåt cuãa
sûå vêåt, hiïån tûúång. Kïët quaã cuãa trûâu tûúång hoáa khoa hoåc cho pheáp hònh
thaânh caác khaái niïåm, phaåm truâ khoa hoåc àùåc trûng cho caác mùåt khaác nhau
cuãa caác hiïån tûúång, quaá trònh kinh tïë, tiïën túái hònh thaânh caác quy luêåt kinh tïë,
xaác lêåp sûå phuå thuöåc vaâ taác àöång lêîn nhau möåt caách nhên quaã, öín àõnh
cuãa caác hiïån tûúång vaâ quaá trònh kinh tïë. 2. Phên tñch vai troâ cuãa nïìn saãn
xuêët xaä höåi vaâ caác yïëu töë cú baãn cuãa noá. 1. Àúâi söëng xaä höåi rêët phong
phuá, coá nhiïìu daång hoaåt àöång khaác nhau vaâ coá quan hïå vúái nhau nhû: saãn
xuêët, chñnh trõ, khoa hoåc, vùn hoáa, nghïå thuêåt, tön giaáo, v.v.. Trong caác hoaåt
àöång àoá thò saãn xuêët ra cuãa caãi vêåt chêët laâ cú baãn nhêët, coá vai troâ quyïët
àõnh àöëi vúái caác hoaåt àöång khaác. Saãn xuêët cuãa caãi vêåt chêët laâ quaá trònh
con ngûúâi sûã duång cöng cuå lao àöång taác àöång vaâo tûå nhiïn, khai thaác hoùåc
caãi biïën caác daång vêåt chêët cuãa tûå nhiïn cho phuâ húåp vúái nhu cêìu cuãa mònh.
Nïìn saãn xuêët xaä höåi coá vai troâ rêët quan troång:

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

13

- Laâ cú súã cuãa toaân böå àúâi söëng xaä höåi, cú súã töìn taåi vaâ phaát triïín cuãa
loaâi ngûúâi. Saãn xuêët vêåt chêët laâ yïu cêìu khaách quan cuãa sûå töìn taåi xaä höåi.
Chên lyá giaãn àún vaâ vônh viïîn êëy àûúåc C.Maác khaái quaát rùçng: loaâi ngûúâi
trûúác hïët cêìn ùn, mùåc, úã... röìi sau àoá múái hoaåt àöång chñnh trõ, khoa hoåc,
nghïå thuêåt, tön giaáo, v.v.. Quaá trònh saãn xuêët ra cú súã cuãa àúâi söëng xaä höåi
àöìng thúâi laâ quaá trònh phaát triïín vaâ hoaân thiïån baãn thên con ngûúâi. Àïí saãn
xuêët coá kïët quaã, con ngûúâi phaãi khöng ngûâng thêm nhêåp vaâo tûå nhiïn, khaám
phaá, phaát hiïån caác quy luêåt tûå nhiïn, àöìng thúâi chïë taåo, hoaân thiïån caác cöng
cuå saãn xuêët v.v.. Àiïìu àoá laâm cho con ngûúâi ngaây caâng phaát triïín vaâ hoaân
thiïån. Lõch sûã phaát triïín cuãa xaä höåi loaâi ngûúâi, cuãa nïìn vùn minh nhên loaåi
gùæn liïìn vaâ dûåa trïn sûå phaát triïín vaâ hoaân thiïån nïìn saãn xuêët xaä höåi. Sûå
phaát triïín vaâ hoaân thiïån nïìn saãn xuêët xaä höåi laâ cú súã cho sûå tiïën böå xaä
höåi, biïíu hiïån úã nïìn dên chuã, nhên àaåo, cöng bùçng xaä höåi. Noái chung, tiïën böå
xaä höåi gùæn liïìn vúái tiïën böå kinh tïë vaâ dûåa trïn cú súã tiïën böå kinh tïë. Tuy
nhiïn, khöng phaãi bao giúâ tiïën böå xaä höåi cuäng tuây thuöåc trûåc tiïëp vaâo tiïën
böå kinh tïë. Kïët húåp tiïën böå kinh tïë vúái tiïën böå xaä höåi laâ àùåc trûng cuãa con
àûúâng àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa úã nûúác ta. 2. Bêët kyâ nïìn saãn xuêët xaä
höåi naâo, kïí caã nïìn saãn xuêët hiïån àaåi, àïìu bao göìm ba yïëu töë cú baãn laâ: sûác
lao àöång cuãa con ngûúâi, tû liïåu lao àöång vaâ àöëi tûúång lao àöång. - Sûác lao
àöång laâ töíng húåp thïí lûåc, trñ lûåc cuãa con ngûúâi, laâ khaã nùng lao àöång cuãa
con ngûúâi, laâ àiïìu kiïån cú baãn cuãa saãn xuêët úã bêët cûá xaä höåi naâo. Khi sûác
lao àöång hoaåt àöång thò trúã thaânh lao àöång. Lao àöång laâ hoaåt àöång riïng cuãa
loaâi ngûúâi, noá khaác vïì cú baãn vúái hoaåt àöång baãn nùng cuãa àöång vêåt... -
Àöëi tûúång lao àöång laâ nhûäng vêåt maâ lao àöång cuãa con ngûúâi taác àöång vaâo
nhùçm caãi biïën chuáng phuâ húåp vúái nhu cêìu cuãa mònh. Àöëi tûúång lao àöång
göìm coá:
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

14

+ Loaåi coá sùén trong tûå nhiïn maâ lao àöång cuãa con ngûúâi chó cêìn taách noá
khoãi möi trûúâng töìn taåi cuãa noá laâ coá thïí sûã duång àûúåc, nhû göî trong rûâng
nguyïn thuãy, caá ngoaâi biïín, than àaá úã moã... + Loaåi àaä coá sûå taác àöång cuãa
lao àöång goåi laâ nguyïn liïåu, nhû theáp thoãi trong nhaâ maáy cú khñ, göî úã xûúãng
möåc v.v.. Vúái sûå phaát triïín cuãa caách maång khoa hoåc - kyä thuêåt, con ngûúâi
ngaây caâng taåo ra nhiïìu àöëi tûúång lao àöång coá chêët lûúång múái. - Tû liïåu lao
àöång laâ toaân böå nhûäng vêåt maâ con ngûúâi duâng àïí taác àöång vaâo àöëi tûúång
lao àöång, àïí truyïìn dêîn lao àöång cuãa mònh túái àöëi tûúång lao àöång laâm biïën
àöíi chuáng theo yïu cêìu cuãa mònh. Tû liïåu lao àöång göìm: + Cöng cuå lao àöång laâ
böå phêån quan troång nhêët cuãa tû liïåu lao àöång, noá taác àöång trûåc tiïëp vaâo
àöëi tûúång lao àöång, quyïët àõnh trûåc tiïëp nùng suêët lao àöång. Trònh àöå cöng cuå
lao àöång laâ cú súã àïí phên biïåt sûå khaác nhau giûäa caác thúâi àaåi kinh tïë. + Hïå
thöëng caác yïëu töë vêåt chêët phuåc vuå trûåc tiïëp cho quaá trònh saãn xuêët nhû
bùng chuyïìn, öëng dêîn cêìn truåc , bïí chûáa... + Nhûäng yïëu töë vêåt chêët khaác
khöng tham gia trûåc tiïëp quaá trònh saãn xuêët, nhûng coá taác duång quan troång
àïën toaân böå nïìn saãn xuêët xaä höåi, nhû àûúâng saá, caác phûúng tiïån giao thöng
vêån taãi, thöng tin liïn laåc, v.v. goåi chung laâ kïët cêëu haå têìng cuãa saãn xuêët xaä
höåi. Nïìn saãn xuêët caâng hiïån àaåi, caâng àoâi hoãi kïët cêëu haå têìng saãn xuêët
phaát triïín vaâ hoaân thiïån. Tû liïåu lao àöång vaâ àöëi tûúång lao àöång laâ caác yïëu
töë vêåt chêët cuãa quaá trònh saãn xuêët; chuáng húåp thaânh tû liïåu saãn xuêët.
Quaá trònh lao àöång laâ quaá trònh kïët húåp vaâ taác àöång cuãa caác yïëu töë saãn
xuêët noái trïn, tûác cuãa sûác lao àöång vaâ tû liïåu saãn xuêët. Sûå phaát triïín cuãa
nïìn saãn xuêët xaä höåi gùæn liïìn vúái sûå phaát triïín vaâ hoaân thiïån cuãa caác yïëu
töë saãn xuêët. Quaá trònh chuyïín biïën nïìn saãn xuêët nhoã, laåc hêåu sang nïìn saãn
xuêët lúán, hiïån àaåi àoâi hoãi phaát
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

15

triïín àöìng böå caã ba yïëu töë saãn xuêët vaâ muåc tiïu cuöëi cuâng laâ trang bõ cöng
nghïå hiïån àaåi, tiïn tiïën trong caác lônh vûåc cuãa nïìn saãn xuêët xaä höåi. Trong caác
yïëu töë cú baãn cuãa quaá trònh saãn xuêët, sûác lao àöång luön luön laâ yïëu töë cú
baãn, coá tñnh chêët quyïët àõnh. Tuy nhiïn, baãn thên sûác lao àöång coá sûå biïën àöíi
cùn baãn vïì chêët lûúång phuâ húåp vúái trònh àöå cuãa tû liïåu saãn xuêët. Nïëu trong
nïìn saãn xuêët thuã cöng, trònh àöå sûác lao àöång chuã yïëu laâ dûåa vaâo kinh
nghiïåm vaâ sûác cú bùæp thò trong nïìn saãn xuêët hiïån àaåi, trònh àöå sûác lao àöång
dûåa vaâo trñ tuïå, tri thûác, vaâo "chêët xaám" noái chung. Trong nïìn saãn xuêët hiïån
àaåi, kho taâng trñ tuïå trúã thaânh taâi nguyïn quyá giaá nhêët cuãa möîi dên töåc. Do
àoá, giaáo duåc vaâ àaâo taåo àûúåc nhiïìu quöëc gia coi laâ quöëc saách; úã nûúác ta,
vêën àïì naây àûúåc àùåt thaânh quöëc saách haâng àêìu. 3. Taái saãn xuêët laâ gò?
Phên tñch nöåi dung, hònh thûác cuãa taái saãn xuêët xaä höåi vaâ caác phaåm truâ cú
baãn cuãa noá. Saãn xuêët ra cuãa caãi vêåt chêët laâ hoaåt àöång cú baãn cuãa loaâi
ngûúâi. Noá khöng phaãi laâ hoaåt àöång nhêët thúâi, àún nhêët maâ thûúâng xuyïn, liïn
tuåc, tûác laâ taái saãn xuêët. Ngûúâi ta chia taái saãn xuêët thaânh taái saãn xuêët
giaãn àún vaâ taái saãn xuêët múã röång. + Taái saãn xuêët giaãn àún laâ quaá trònh
saãn xuêët àûúåc lùåp laåi vúái quy mö khöng thay àöíi, caác yïëu töë cuãa quaá trònh
saãn xuêët cuäng khöng thay àöíi; chûa coá saãn phêím thùång dû hoùåc nïëu coá thò
coân nhoã beá vaâ àûúåc tiïu duâng caá nhên hïët. + Taái saãn xuêët múã röång laâ
quaá trònh saãn xuêët úã chu kyâ sau coá quy mö lúán hún so vúái chu kyâ trûúác. Trong
taái saãn xuêët múã röång, caác yïëu töë cuãa quaá trònh saãn xuêët tùng lïn vïì söë
lûúång vaâ chêët lûúång. Nguöìn göëc cuãa taái saãn xuêët múã röång laâ saãn phêím
thùång dû. Taái saãn xuêët giaãn àún laâ àùåc trûng cuãa saãn xuêët nhoã, thuã cöng,
coân taái saãn xuêët múã röång laâ àùåc trûng cuãa saãn xuêët lúán, hiïån àaåi.

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

16

ÚÃ bêët kyâ giai àoaån naâo, xaä höåi naâo, taái saãn xuêët cuäng bao göìm nöåi dung
sau: + Taái saãn xuêët sûác lao àöång laâ nhên töë chuã yïëu vaâ àêìu tiïn. Sûác lao
àöång laâ yïëu töë cú baãn cuãa quaá trònh saãn xuêët vaâ trong quaá trònh saãn xuêët
noá bõ hao moân, do àoá, phaãi àûúåc taái saãn xuêët àïí thûåc hiïån quaá trònh saãn
xuêët tiïëp theo. Taái saãn xuêët sûác lao àöång coân bao haâm viïåc àaâo taåo, àöíi
múái thïë hïå lao àöång cuä bùçng thïë hïå lao àöång múái coá chêët lûúång cao hún
phuâ húåp vúái trònh àöå múái cuãa tû liïåu saãn xuêët. + Taái saãn xuêët cuãa caãi vêåt
chêët (göìm coá vêåt phêím tiïu duâng vaâ tû liïåu saãn xuêët) cuäng laâ nhên töë khaách
quan, khöng thïí thiïëu cuãa saãn xuêët xaä höåi. Trong quaá trònh saãn xuêët, saãn
phêím xaä höåi thûúâng xuyïn àûúåc tiïu duâng cho caá nhên vaâ cho saãn xuêët. Vêåt
phêím tiïu duâng àïí taái saãn xuêët sûác lao àöång, coân tû liïåu saãn xuêët àïí tiïëp tuåc
qua trònh saãn xuêët. Vò vêåy, phaãi thûúâng xuyïn taái saãn xuêët ra chuáng. Hún
nûäa, nhu cêìu vïì àúâi söëng vaâ saãn xuêët thûúâng xuyïn tùng lïn, do àoá cuãa caãi
vêåt chêët cêìn àûúåc taái saãn xuêët múã röång, laâm cho söë lûúång thûúâng xuyïn
tùng lïn vaâ chêët lûúång àûúåc caãi tiïën. Taái saãn xuêët múã röång ra cuãa caãi vêåt
chêët biïíu hiïån úã mûác tùng cuãa töíng saãn phêím xaä höåi (TSPXH) vaâ thu nhêåp
quöëc dên (TNQD). Töíng saãn phêím xaä höåi laâ töíng söë saãn phêím hay cuãa caãi
xaä höåi àûúåc saãn xuêët ra trong möåt thúâi gian nhêët àõnh (thûúâng laâ möåt nùm).
Thu nhêåp quöëc dên laâ phêìn coân laåi cuãa töíng saãn phêím xaä höåi sau khi trûâ ài
toaân böå nhûäng chi phñ cuãa lao àöång vêåt hoáa. Thu nhêåp quöëc dên laâ kïët quaã
thûåc tïë cuãa nïìn saãn xuêët xaä höåi, noá quyïët àõnh mûác àöå tiïu duâng vaâ tñch
luäy cuãa xaä höåi. Nhûäng biïån phaáp cú baãn àïí taái saãn xuêët múã röång töíng
saãn phêím xaä höåi vaâ thu nhêåp quöëc dên laâ tùng nùng suêët lao àöång xaä höåi
vaâ tùng söë ngûúâi laâm viïåc trong caác ngaânh saãn xuêët vêåt chêët.

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

17

+ Taái saãn xuêët quan hïå saãn xuêët. Taái saãn xuêët cuãa caãi vêåt chêët diïîn ra
trong nhûäng quan hïå saãn xuêët nhêët àõnh. Do àoá, quaá trònh saãn xuêët laâ quaá
trònh phaát triïín, hoaân thiïån quan hïå saãn xuêët laâm cho quan hïå saãn xuêët phuâ
húåp vúái tñnh chêët vaâ trònh àöå múái cuãa lûåc lûúång saãn xuêët. + Taái saãn xuêët
ra möi trûúâng (saãn xuêët vaâ àúâi söëng). Quaá trònh saãn xuêët khöng thïí taách rúâi
àiïìu kiïån tûå nhiïn vaâ möi trûúâng söëng cuãa con ngûúâi. Quaá trònh taái saãn xuêët
ra cuãa caãi vêåt chêët laâm cho caác nguöìn taâi nguyïn thiïn nhiïn bõ caån kiïåt dêìn
vaâ aãnh hûúãng túái möi trûúâng söëng noái chung. Vò vêåy, trong quaá trònh taái saãn
xuêët phaãi thûúâng xuyïn taái taåo caác àiïìu kiïån tûå nhiïn cuãa saãn xuêët nhû khöi
phuåc àöå maâu múä àêët àai, tröìng rûâng vaâ taái taåo caác nguöìn taâi nguyïn, v.v.. 4.
Thïë naâo laâ tùng trûúãng kinh tïë vaâ hiïåu quaã kinh tïë? Hiïåu quaã kinh tïë xeát vïì
mùåt kinh tïë - kyä thuêåt vaâ kinh tïë - xaä höåi? Tùng trûúãng kinh tïë laâ sûå tùng lïn
caác yïëu töë cuãa quaá trònh saãn xuêët vaâ do àoá tùng lïn vïì söë lûúång vaâ chêët
lûúång saãn phêím xaä höåi. Àoá chñnh laâ kïët quaã cuãa quaá trònh taái saãn xuêët
múã röång trïn phaåm vi toaân böå nïìn kinh tïë. Nhõp àöå tùng trûúãng kinh tïë thïí hiïån
úã nhõp àöå tùng töíng saãn phêím xaä höåi vaâ thu nhêåp quöëc dên. Tùng trûúãng
kinh tïë coá thïí diïîn ra theo hai hûúáng: tùng trûúãng kinh tïë theo chiïìu röång vaâ tùng
trûúãng kinh tïë theo chiïìu sêu. - Tùng trûúãng kinh tïë theo chiïìu röång laâ tùng vïì söë
lûúång caác yïëu töë cuãa quaá trònh saãn xuêët trïn cú súã kyä thuêåt saãn xuêët cuä. -
Tùng trûúãng kinh tïë theo chiïìu sêu laâ sûå phaát triïín saãn xuêët trïn cú súã hoaân
thiïån caác yïëu töë saãn xuêët, nhû sûã duång caác tû liïåu lao àöång tiïën böå, caác
àöëi tûúång lao àöång ñt töën keám, nêng cao trònh àöå cuãa ngûúâi lao àöång, sûã
duång coá hiïåu quaã caác tiïìm nùng saãn xuêët, v.v..

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

18

Trong thûåc tïë, viïåc tùng trûúãng kinh tïë theo chiïìu röång vaâ tùng trûúãng kinh tïë theo
chiïìu sêu àûúåc kïët húåp vúái nhau vaâ àûúåc sûã duång theo hûúáng phuâ húåp vúái
àiïìu kiïån cuå thïí cuãa tûâng nûúác úã caác giai àoaån khaác nhau. Kïët quaã cuãa taái
saãn xuêët múã röång, cuãa tùng trûúãng kinh tïë biïíu hiïån têåp trung úã hiïåu quaã nïìn
saãn xuêët. Hiïåu quaã saãn xuêët laâ kïët quaã cuãa möåt nïìn saãn xuêët nhêët àõnh.
Muöën biïët hiïåu quaã saãn xuêët ngûúâi ta lêëy kïët quaã saãn xuêët so saánh vúái chi
phñ lao àöång xaä höåi àïí saãn xuêët ra noá (hoùåc laâ chi phñ caác yïëu töë saãn
xuêët).

Kïët quaã saãn xuêët Hiïåu quaã saãn =
——————————————————————————————— xuêët Chi phñ caác
yïëu töë saãn xuêët (lao àöång söëng vaâ lao àöång vêåt hoáa) Kïët quaã cuãa saãn
xuêët laâ saãn phêím. ÚÃ caác àún võ saãn xuêët, hiïåu quaã saãn xuêët coá thïí biïíu
hiïån úã chöî chi phñ àïí saãn xuêët möåt àún võ saãn phêím nhiïìu hay ñt; coân hiïåu
quaã cuãa toaân böå nïìn kinh tïë biïíu hiïån úã tyã lïå giûäa giaá trõ cuãa toaân böå saãn
phêím xaä höåi vúái toaân böå chi phñ lao àöång xaä höåi àïí saãn xuêët ra chuáng.
Tùng hiïåu quaã kinh tïë laâ yïu cêìu khaách quan àöëi vúái moåi xaä höåi. Àïí tùng hiïåu
quaã kinh tïë phaãi tùng kïët quaã saãn xuêët vaâ giaãm chi phñ àïí saãn xuêët chuáng.
Tùng kïët quaã saãn xuêët laâ tùng söë lûúång vaâ nêng cao chêët lûúång saãn phêím,
laâm cho cú cêëu saãn phêím phuâ húåp vúái cú cêëu tiïu duâng xaä höåi. Giaãm chi phñ
lao àöång xaä höåi thïí hiïån úã tiïët kiïåm lao àöång söëng, giaãm khöëi lûúång vêåt tû
hao phñ, tiïët kiïåm vöën àêìu tû v.v.. Hiïåu quaã nïìn saãn xuêët àûúåc xem xeát dûúái
hai khña caånh: kinh tïë - kyä thuêåt vaâ kinh tïë - xaä höåi.
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

19

Hiïåu quaã saãn xuêët, xeát vïì mùåt kinh tïë - kyä thuêåt, àûúåc tñnh bùçng möåt hïå
thöëng caác chó tiïu vïì kïët quaã sûã duång caác nguöìn dûå trûä khaác nhau. Möåt söë
caác chó tiïu quan troång thûúâng àûúåc duâng laâ: + Nùng suêët lao àöång xaä höåi.
Àêy laâ chó tiïu quan troång cuãa hiïåu quaã saãn xuêët. Noá biïíu hiïån sûå hoaåt àöång
cuãa quy luêåt tiïët kiïåm thúâi gian. + Hiïåu quaã sûã duång vöën saãn xuêët cú baãn.
Vöën saãn xuêët cú baãn coá khöëi lûúång vaâ vai troâ quan troång nhêët trong saãn
xuêët. Hiïåu quaã vöën saãn xuêët cú baãn àûúåc tñnh bùçng caách lêëy söë lûúång
saãn phêím chia cho söë lûúång vöën saãn xuêët cú baãn: Söë lûúång saãn phêím Hiïåu
quaã vöën = ——————————————————————————————— Vöën
saãn xuêët cú baãn

Hiïåu suêët vöën cho thêëy möåt àún võ vöën chi ra thu àûúåc bao nhiïu saãn phêím. +
Hiïåu suêët vêåt tû àûúåc ào bùçng chi phñ nhiïn liïåu, nguyïn liïåu, nùng lûúång, vêåt
liïåu vaâ caác nguöìn dûå trûä khaác trïn möåt àún võ saãn phêím:

Söë lûúång vêåt tû Hiïåu suêët vêåt tû =
——————————————————————————— Söë lûúång saãn phêím
Hiïåu quaã saãn xuêët xeát vïì mùåt kinh tïë - kyä thuêåt phuå thuöåc vaâo trònh àöå kyä
thuêåt vaâ khöng phuå thuöåc vaâo hònh thûác xaä höåi. Hiïåu quaã saãn xuêët xeát vïì
mùåt kinh tïë - xaä höåi úã caác xaä höåi khaác nhau coá biïíu hiïån khaác nhau phuå
thuöåc vaâo quan hïå saãn xuêët vaâ

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

20

muåc àñch cuãa nïìn saãn xuêët, vaâ noái chung, laâ phuå thuöåc vaâo thaái àöå àöëi
vúái yïëu töë con ngûúâi. Kïët húåp hiïåu quaã kinh tïë vúái hiïåu quaã xaä höåi laâ àùåc
trûng cuãa àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa úã nûúác ta. Noá biïíu hiïån úã sûå kïët
húåp chñnh saách kinh tïë vúái chñnh saách xaä höåi; viïåc tùng hiïåu quaã kinh tïë gùæn
liïìn vúái giaãi quyïët viïåc laâm, vúái àiïìu kiïån söëng vaâ lao àöång cuãa dên cû, baão
vïå möi trûúâng, phaát triïín vùn hoáa, giaáo duåc, y tïë vaâ caác vêën àïì xaä höåi khaác.
5. Saãn xuêët haâng hoáa laâ gò? Noá ra àúâi vaâ phaát triïín nhû thïë naâo? Noá coá ûu
viïåt gò so vúái kinh tïë tûå nhiïn? Trong lõch sûã phaát triïín cuãa nïìn saãn xuêët xaä
höåi, coá hai hònh thûác saãn xuêët roä rïåt laâ: saãn xuêët tûå cêëp tûå tuác vaâ saãn
xuêët haâng hoáa. Saãn xuêët tûå cêëp, tûå tuác laâ saãn xuêët saãn phêím àïí thoãa
maän nhu cêìu cuãa ngûúâi saãn xuêët trong nöåi böå àún võ kinh tïë. Coân saãn xuêët
haâng hoáa laâ saãn xuêët ra saãn phêím àïí baán, caác quan hïå kinh tïë giûäa nhûäng
ngûúâi saãn xuêët biïíu hiïån qua viïåc mua baán saãn phêím cuãa nhau trïn thõ trûúâng.
Saãn xuêët haâng hoáa àaä ra àúâi trong hai àiïìu kiïån lõch sûã: + Coá sûå phên cöng
lao àöång xaä höåi: Phên cöng lao àöång xaä höåi laâ kïët quaã cuãa sûå phaát triïín lûåc
lûúång saãn xuêët, biïíu hiïån úã sûå chuyïn mön hoáa saãn xuêët. Do phên cöng lao
àöång xaä höåi, möîi ngûúâi hoùåc möîi nhoám ngûúâi chó saãn xuêët möåt hoùåc möåt
söë saãn phêím nhêët àõnh. Möîi ngûúâi (hoùåc möîi nhoám ngûúâi) àïìu thûâa saãn
phêím do mònh saãn xuêët ra nhûng laåi thiïëu caác loaåi saãn phêím khaác. Do àoá,
viïåc trao àöíi saãn phêím trúã thaânh têët yïëu vaâ coá lúåi àöëi vúái moåi ngûúâi saãn
xuêët. + Coá chïë àöå tû hûäu. Àiïìu àoá laâm cho nhûäng ngûúâi saãn xuêët àöåc lêåp
vúái nhau; hoå saãn xuêët dûåa trïn cú súã tû liïåu saãn xuêët cuãa hoå vaâ saãn phêím
lao àöång thuöåc quyïìn chi phöëi cuãa hoå.
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

21

Chïë àöå tû hûäu laâm cho nhûäng ngûúâi saãn xuêët àöåc lêåp vúái nhau, coân phên
cöng lao àöång xaä höåi laåi laâm cho hoå phuå thuöåc vaâo nhau. Saãn xuêët haâng
hoáa ra àúâi chñnh laâ àïí giaãi quyïët mêu thuêîn naây. Nhûäng hònh thûác àêìu tiïn
cuãa saãn xuêët haâng hoáa xuêët hiïån tûâ thúâi kyâ tan raä cuãa chïë àöå cöng xaä
nguyïn thuãy, töìn taåi vaâ phaát triïín úã caác phûúng thûác saãn xuêët tiïëp theo. Saãn
xuêët haâng hoáa phaát triïín cao nhêët, phöí biïën nhêët trong chuã nghôa tû baãn vaâ
trúã thaânh hònh thûác saãn xuêët haâng hoáa àiïín hònh, nöíi bêåt trong lõch sûã. Saãn
xuêët haâng hoáa tiïëp tuåc töìn taåi vaâ phaát triïín dûúái chuã nghôa xaä höåi vò dûúái
chuã nghôa xaä höåi coân töìn taåi nhiïìu hònh thûác súã hûäu khaác nhau vaâ trònh àöå
phên cöng lao àöång xaä höåi ngaây caâng phaát triïín. Nhû vêåy, saãn xuêët haâng
hoáa xuêët hiïån röìi töìn taåi vaâ phaát triïín úã nhiïìu xaä höåi, laâ saãn phêím cuãa lõch
sûã phaát triïín saãn xuêët cuãa loaâi ngûúâi. Noá coá nhiïìu ûu thïë, tiïën böå so vúái
saãn xuêët tûå cêëp tûå tuác maâ cho túái nay chûa coá hònh thûác saãn xuêët xaä höåi
naâo coá ûu thïë hún noá. Tuy nhiïn, úã caác xaä höåi khaác nhau, saãn xuêët haâng
hoáa coá vai troâ vaâ giúái haån khaác nhau. Song, nhòn chung, so vúái saãn xuêët tûå
cêëp tûå tuác, saãn xuêët haâng hoáa coá nhiïìu ûu viïåt àùåc biïåt: - Thuác àêíy sûå
phaát triïín maånh meä cuãa lûåc lûúång saãn xuêët, ûáng duång tiïën böå kyä thuêåt,
húåp lyá hoáa saãn xuêët, tiïët kiïåm, tùng nùng suêët lao àöång. - Laâm cho saãn xuêët
gùæn liïìn vúái tiïu duâng, saãn phêím thûúâng xuyïn àûúåc caãi tiïën chêët lûúång, hònh
thûác phuâ húåp vúái nhu cêìu, thõ hiïëu ngûúâi tiïu duâng. - Thuác àêíy nhanh choáng
quaá trònh xaä höåi hoáa saãn xuêët, tñch tuå vaâ têåp trung saãn xuêët, múã röång sûå
giao lûu thõ trûúâng trong nûúác vaâ quöëc tïë.

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

22

- Laâ cú súã thuác àêíy quaá trònh dên chuã hoáa, bònh àùèng, tiïën böå xaä höåi, phaá
vúä tñnh baão thuã, trò trïå, phûúâng höåi cuãa kinh tïë tûå nhiïn, tûå cêëp tûå tuác v.v..
Tuy nhiïn, saãn xuêët haâng hoáa coá mùåt traái cuãa noá nhû viïåc laâm phên hoáa
ngûúâi saãn xuêët thaânh giaâu ngheâo vaâ nhiïìu hiïån tûúång tiïu cûåc nhû laâm haâng
giaã, lûâa loåc... Trong àiïìu kiïån cuãa nûúác ta, möåt mùåt phaãi àêíy maånh nïìn saãn
xuêët haâng hoáa nhiïìu thaânh phêìn vêån àöång theo cú chïë thõ trûúâng phuâ húåp
vúái caác quy luêåt cuãa saãn xuêët haâng hoáa; mùåt khaác, phaãi coá sûå quaãn lyá
cuãa Nhaâ nûúác àïí baão àaãm sûå àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa vaâ haån chïë
nhûäng tiïu cûåc do cú chïë thõ trûúâng sinh ra, thûåc hiïån sûå kïët húåp hiïåu quaã kinh
tïë vúái tiïën böå vaâ cöng bùçng xaä höåi. 6. Haâng hoáa laâ gò? Phên tñch caác thuöåc
tñnh cuãa haâng hoáa vaâ lûúång giaá trõ cuãa haâng hoáa? 1. Haâng hoáa laâ möåt
vêåt phêím cuãa lao àöång coá thïí thoãa maän nhu cêìu naâo àoá cuãa con ngûúâi vaâ
ài vaâo tiïu duâng thöng qua trao àöíi (mua - baán). Vò vêåy, khöng phaãi bêët kyâ vêåt
phêím naâo cuäng laâ haâng hoáa. Nhûäng vêåt phêím ài vaâo tiïu duâng khöng thöng
qua trao àöíi (mua - baán) thò khöng phaãi laâ haâng hoáa. Chùèng haån, thoác cuãa
ngûúâi nöng dên saãn xuêët àïí tiïu duâng cho baãn thên hoå thò khöng phaãi laâ haâng
hoáa. Nhûng nïëu thoác àoá àûúåc àem baán thò noá laâ haâng hoáa. 2. Haâng hoáa
coá hai thuöåc tñnh: giaá trõ sûã duång vaâ giaá trõ. a) Giaá trõ sûã duång Giaá trõ sûã
duång cuãa vêåt phêím laâ cöng duång cuãa noá, coá thïí thoãa maän nhu cêìu naâo àoá
cuãa con ngûúâi nhû gaåo àïí ùn, vaãi àïí may mùåc, nhaâ àïí úã... Giaá trõ sûã duång
cuãa vêåt phêím do thuöåc tñnh tûå nhiïn cuãa vêåt phêím quy àõnh. Xaä höåi loaâi
ngûúâi caâng phaát triïín, caâng phaát hiïån ra àûúåc nhiïìu thuöåc tñnh tûå nhiïn coá ñch
cuãa vêåt phêím vaâ lúåi duång
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

23

nhûäng thuöåc tñnh tûå nhiïn àoá àïí taåo ra nhiïìu loaåi giaá trõ sûã duång khaác nhau.
Chùèng haån, than àaá tûâ xa xûa chó àûúåc duâng laâm nhiïn liïåu (àöët noáng), àïën
nay coân laâ nguyïn liïåu cuãa nhiïìu saãn phêím vúái giaá trõ sûã duång cao. Do àoá,
giaá trõ sûã duång laâ möåt phaåm truâ vônh viïîn. Trong kinh tïë haâng hoáa, giaá trõ
sûã duång laâ vêåt mang giaá trõ trao àöíi. b) Giaá trõ Muöën hiïíu giaá trõ cuãa haâng
hoáa phaãi nghiïn cûáu tûâ giaá trõ trao àöíi cuãa noá. Giaá trõ trao àöíi biïíu hiïån möëi
quan hïå trao àöíi haâng hoáa trïn thõ trûúâng. Àoá laâ möëi quan hïå tyã lïå vïì lûúång
giûäa nhûäng haâng hoáa coá giaá trõ sûã duång khaác nhau àem trao àöíi vúái nhau.
Thñ duå: 1m vaãi trao àöíi vúái 5kg thoác. Súã dô vaãi vaâ thoác laâ hai haâng hoáa coá
giaá trõ sûã duång khaác nhau coá thïí trao àöíi àûúåc vúái nhau theo möåt tyã lïå nhêët
àõnh, vò vaãi vaâ thoác àïìu laâ saãn phêím cuãa lao àöång, coá cú súã chung laâ sûå
hao phñ lao àöång cuãa con ngûúâi. Sûå hao phñ lao àöång àoá chñnh laâ giaá trõ cuãa
haâng hoáa. Vêåy, giaá trõ haâng hoáa laâ lao àöång xaä höåi cuãa ngûúâi saãn xuêët
haâng hoáa kïët tinh trong haâng hoáa àoá. Do àoá, giaá trõ laâ cú súã cuãa giaá trõ trao
àöíi; coân giaá trõ trao àöíi laâ hònh thûác biïíu hiïån cuãa giaá trõ. Giaá trõ phaãn aãnh
möëi quan hïå xaä höåi giûäa nhûäng ngûúâi saãn xuêët haâng hoáa. Do àoá, giaá trõ
laâ möåt phaåm truâ lõch sûã, chó töìn taåi trong kinh tïë haâng hoáa. 3. Lûúång giaá trõ
cuãa haâng hoáa.

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

24

Nïëu giaá trõ laâ lao àöång xaä höåi cuãa nhûäng ngûúâi saãn xuêët haâng hoáa kïët tinh
trong haâng hoáa thò lûúång giaá trõ chñnh laâ lûúång lao àöång xaä höåi hao phñ àïí
saãn xuêët ra haâng hoáa. Trong saãn xuêët haâng hoáa, hao phñ lao àöång caá biïåt
taåo thaânh giaá trõ caá biïåt cuãa haâng hoáa. Trïn thõ trûúâng, khöng thïí dûåa vaâo
giaá trõ caá biïåt àïí trao àöíi maâ phaãi dûåa vaâo giaá trõ xaä höåi cuãa haâng hoáa.
Giaá trõ xaä höåi cuãa haâng hoáa àûúåc tñnh bùçng thúâi gian lao àöång xaä höåi cêìn
thiïët (têët yïëu) àïí saãn xuêët möåt loaåi haâng hoáa naâo àoá. Àoá laâ thúâi gian cêìn
thiïët àïí saãn xuêët haâng hoáa trong àiïìu kiïån saãn xuêët trung bònh cuãa xaä höåi
vúái trònh àöå kyä thuêåt trung bònh, trònh àöå thaânh thaåo trung bònh, cûúâng àöå lao
àöång trung bònh. Thöng thûúâng thúâi gian lao àöång xaä höåi cêìn thiïët cuãa möåt
loaåi haâng hoáa naâo àoá gêìn saát vúái thúâi gian lao àöång caá biïåt cuãa ngûúâi
saãn xuêët àaåi böå phêån haâng hoáa àoá trïn thõ trûúâng. Giaá trõ haâng hoáa thay
àöíi phuå thuöåc vaâo nùng suêët lao àöång. Nùng suêët lao àöång laâ hiïåu suêët cuãa
lao àöång àûúåc ào bùçng söë lûúång saãn phêím taåo ra trong möåt àún võ thúâi gian,
hoùåc lûúång thúâi gian lao àöång hao phñ àïí taåo ra möåt àún võ saãn phêím. Nùng
suêët lao àöång phuå thuöåc vaâo trònh àöå kyä thuêåt cuãa ngûúâi lao àöång, mûác
trang bõ kyä thuêåt cuãa lao àöång, phûúng phaáp töí chûác, quaãn lyá vaâ caác àiïìu
kiïån tûå nhiïn. Tùng nùng suêët lao àöång thïí hiïån úã chöî: hao phñ lao àöång khöng
tùng, nhûng söë lûúång saãn phêím laâm ra trong möåt àún võ thúâi gian tùng lïn, do àoá
giaá trõ cuãa möåt dúån võ haâng hoáa giaãm xuöëng. Àiïìu àoá coá nghôa: giaá trõ
cuãa haâng hoáa biïën àöíi tyã lïå nghõch vúái nùng suêët lao àöång. Cêìn phên biïåt
tùng nùng suêët lao àöång vúái tùng cûúâng àöå lao àöång. Cûúâng àöå lao àöång laâ
mûác àöå hao phñ lao àöång trong möåt àún võ thúâi gian. Tùng cûúâng àöå lao àöång
seä laâm tùng thïm mûác hao phñ lao àöång, vaâ do àoá, laâm tùng söë lûúång saãn
phêím möåt caách tûúng ûáng, vò vêåy giaá trõ möåt àún võ haâng hoáa khöng thay àöíi.
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

25

Lao àöång cuãa ngûúâi saãn xuêët haâng hoáa coá trònh àöå thaânh thaåo khaác nhau.
Noá àûúåc chia thaânh hai loaåi: lao àöång giaãn àún laâ lao àöång khöng cêìn reân
luyïån, àaâo taåo vaâ lao àöång phûác taåp phaãi qua quaá trònh hoåc têåp reân luyïån...
Trong cuâng möåt àún võ thúâi gian, lao àöång phûác taåp taåo ra nhiïìu giaá trõ hún lao
àöång giaãn àún. Trong quaá trònh trao àöíi haâng hoáa, moåi lao àöång phûác taåp àïìu
àûúåc quy thaânh böåi söë cuãa lao àöång giaãn àún trung bònh möåt caách tûå phaát
trïn thõ trûúâng. 7. Tiïìn tïå xuêët hiïån nhû thïë naâo trong lõch sûã phaát triïín cuãa saãn
xuêët vaâ trao àöíi haâng hoáa? Baãn chêët vaâ chûác nùng cuãa tiïìn tïå? 1. Lõch sûã ra
àúâi cuãa tiïìn tïå vaâ baãn chêët cuãa noá. Tiïìn tïå xuêët hiïån laâ kïët quaã cuãa quaá
trònh phaát triïín cuãa saãn xuêët vaâ trao àöíi haâng hoáa, vaâ cuäng laâ kïët quaã cuãa
quaá trònh phaát triïín caác hònh thaái giaá trõ cuãa haâng hoáa. Hònh thaái giaá trõ àêìu
tiïn laâ hònh thaái giaãn àún hay ngêîu nhiïn. Ngûúâi saãn xuêët laâm ra saãn phêím
duâng khöng hïët (nhû luác àûúåc muâa chùèng haån), thûâa ngêîu nhiïn, àem trao àöíi
vaâ ngêîu nhiïn gùåp möåt loaåi haâng hoáa naâo àoá; viïåc trao àöíi diïîn ra theo möåt
tyã lïå cuäng ngêîu nhiïn vaâ giaãn àún: haâng àöíi lêëy haâng. Thñ duå: aHA = bHB ÚÃ
hònh thaái naây, haâng hoáa thûá nhêët (aHA) biïíu hiïån giaá trõ cuãa noá úã haâng
hoáa thûá hai (bHB), coân haâng hoáa thûá hai àoáng vai troâ laâ vêåt ngang giaá. Khi
phên cöng lao àöång xaä höåi phaát triïín àïën mûác àöå naâo àoá, chuãng loaåi haâng
hoáa trao àöíi trïn thõ trûúâng nhiïìu hún, thò möåt haâng hoáa coá thïë gùåp vaâ trao àöíi
vúái nhiïìu haâng hoáa khaác.

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

26

Thñ duå:
aHA coá thïí trao àöíi vúái bHB hoùåc cHC hoùåc dHD

Àoá laâ hònh thaái giaá trõ múã röång. Khi phên cöng lao àöång xaä höåi phaát triïín hún
nûäa, laâm cho saãn xuêët haâng hoáa cuäng phaát triïín, trao àöíi haâng hoáa trúã nïn
thûúâng xuyïn vaâ phöí biïën hún. Àïí cho sûå trao àöíi àûúåc thuêån lúåi, ngûúâi ta
choån möåt haâng hoáa naâo àoá laâm vêåt ngang giaá chung. Thñ duå: aHA bHB cHC
dHD Àoá laâ hònh thaái chung cuãa giaá trõ. Vêåt ngang giaá chung coá thïí trao àöíi
trûåc tiïëp vúái möåt haâng hoáa bêët kyâ. Noá trúã thaânh möi giúái, thaânh phûúng
tiïån àïí trao àöíi. Khi saãn xuêët vaâ trao àöíi haâng hoáa phaát triïín hún, thõ trûúâng
àûúåc múã röång, ngûúâi ta choån baåc vaâ vaâng laâm vêåt ngang giaá chung laâ
thuêån lúåi hún caã. Luác àoá, hònh thûác tiïìn cuãa giaá trõ ra àúâi. Khi baåc vaâ vaâng
cuâng àûúåc duâng laâm chûác nùng tiïìn tïå thò chïë àöå tiïìn tïå goåi laâ chïë àöå song
kim. Khi chó coân vaâng àöåc chiïëm vai troâ tiïìn tïå thò chïë àöå tiïìn tïå àûúåc goåi laâ
chïë àöå baãn võ vaâng. Khi tiïìn tïå xuêët hiïån, thïë giúái haâng hoáa phên ra hai cûåc:
möåt phña, laâ caác haâng hoáa thöng thûúâng; möåt phña laâ haâng hoáa àoáng vai
troâ tiïìn tïå. Nhû vêåy, tiïìn tïå laâ möåt loaåi haâng hoáa àùåc biïåt, duâng laâm vêåt
ngang giaá chung cho têët caã caác haâng hoáa, laâ sûå thïí hiïån chung cuãa giaá trõ
vaâ lao àöång xaä höåi, noá biïíu hiïån quan hïå saãn xuêët giûäa nhûäng ngûúâi saãn
xuêët haâng hoáa do quaá trònh phaát triïín coá thïí trao àöíi qua xHY

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

27

lêu daâi cuãa saãn xuêët vaâ trao àöíi haâng hoáa taåo ra. Àoá laâ nguöìn göëc vaâ baãn
chêët cuãa tiïìn tïå. 2. Chûác nùng cuãa tiïìn tïå. Tiïìn tïå coá nùm chûác nùng: a) Thûúác
ào giaá trõ Tiïìn tïå laâm àûúåc thûúác ào giaá trõ vò baãn thên noá cuäng laâ möåt
haâng hoáa, cuäng coá giaá trõ nhû caác haâng hoáa khaác. Àïí laâm àûúåc thûúác ào
giaá trõ, möîi quöëc gia coá möåt àún võ tiïìn tïå nhêët àõnh. Giaá trõ cuãa möîi haâng
hoáa àûúåc biïíu hiïån bùçng möåt söë tiïìn nhêët àõnh, àoá laâ giaá caã cuãa haâng
hoáa. Giaá trõ laâ cú súã cuãa giaá caã, nhûng do quan hïå cung cêìu, giaá caã coá thïí
lïn xuöëng xung quanh giaá trõ. Tuy vêåy, xeát trong phaåm vi toaân xaä höåi trong thúâi
gian nhêët àõnh thò töíng söë giaá caã bùçng töíng söë giaá trõ cuãa haâng hoáa. b)
Phûúng tiïån lûu thöng Laâm phûúng tiïån lûu thöng, tiïìn tïå àoáng vai troâ möi giúái,
trung gian trong trao àöíi haâng hoáa vaâ dûúái hònh thûác tiïìn mùåt. Noá vêån àöång
theo cöng thûác H-T-H (H = haâng; T = tiïìn). Söë lûúång tiïìn naây àûúåc xaác àõnh
bùçng quy luêåt lûu thöng tiïìn tïå nhû sau:

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO Söë lûúång tiïìn vaâng cêìn thiïët trong lûu thöng Töíng söë
giaá caã haâng hoáa lûu thöng Töíng söë giaá caã + haâng hoáa baán chõu Töíng söë
giaá caã + haâng hoáa khêëu trûâ cho nhau

28 Töíng söë giaá caã haâng hoáa baán chõu àïën kyâ thanh toaán

=

————————————————————————————————————————
———
Söë lêìn luên chuyïín trung bònh cuãa àún võ tiïìn tïå

Söë lûúång tiïìn xaác àõnh trong cöng thûác naây laâ tiïìn vaâng. Khi phaát haânh tiïìn
giêëy vûúåt quaá mûác cêìn thiïët seä dêîn àïën laåm phaát. c) Phûúng tiïån cêët trûä Khi
laâm chûác nùng naây, tiïìn tïå ruát khoãi lûu thöng vaâ ài vaâo "kho" cêët trûä. Tiïìn cêët
trûä phaãi coá àuã giaá trõ. Ngûúâi ta thûúâng cêët trûä vaâng vaâ baåc. d) Phûúng tiïån
thanh toaán Kinh tïë haâng hoáa phaát triïín àïën möåt trònh àöå naâo àoá seä sinh ra
viïåc mua baán chõu. Khi àoá, tiïìn coá chûác nùng laâm phûúng tiïån thanh toaán: traã
tiïìn mua chõu, traã núå... Chûác nùng naây caâng phaát triïín, caâng laâm tùng thïm sûå
phuå thuöåc lêîn nhau giûäa nhûäng ngûúâi saãn xuêët vaâ trao àöíi haâng hoáa. e) Tiïìn
tïå thïë giúái Khi trao àöíi haâng hoáa vûúåt khoãi biïn giúái möåt quöëc gia, quan hïå
buön baán giûäa caác nûúác hònh thaânh, thò tiïìn tïå laâm chûác nùng tiïìn tïå thïë giúái.
Tiïìn tïå laâ saãn phêím khaách quan cuãa lõch sûã phaát triïín saãn xuêët vaâ trao àöíi
haâng hoáa. Noá laâ loaåi haâng hoáa àùåc biïåt, àoáng vai troâ vêåt ngang giaá chung,
laâm àûúåc nhiïìu chûác nùng phuåc vuå cho saãn xuêët vaâ trao àöíi haâng hoáa. Trong
xaä höåi coá giai cêëp, giai cêëp thöëng trõ
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

29

thûúâng sûã duång tiïìn tïå laâm cöng cuå phuåc vuå cho lúåi ñch cuãa giai cêëp mònh.
8. Cú súã khaách quan vaâ nhûäng taác duång cuãa quy luêåt giaá trõ trong nïìn saãn
xuêët haâng hoáa. 1. Cú súã khaách quan vaâ yïu cêìu cuãa quy luêåt giaá trõ. Quy luêåt
giaá trõ laâ quy luêåt kinh tïë cuãa nïìn saãn xuêët haâng hoáa. ÚÃ àêu coá saãn xuêët
haâng hoáa thò úã àoá coá quy luêåt giaá trõ hoaåt àöång möåt caách khaách quan. Quy
luêåt giaá trõ àoâi hoãi viïåc saãn xuêët vaâ trao àöíi haâng hoáa, phaãi dûåa trïn cú súã
hao phñ lao àöång xaä höåi cêìn thiïët, coá nghôa laâ: - Trong saãn xuêët, noá àoâi hoãi
ngûúâi saãn xuêët luön luön coá yá thûác tòm caách haå thêëp hao phñ lao àöång caá
biïåt xuöëng nhoã hún, hoùåc bùçng hao phñ lao àöång xaä höåi cêìn thiïët. - Trong lûu
thöng, noá àoâi hoãi viïåc trao àöíi haâng hoáa phaãi dûåa trïn nguyïn tùæc ngang giaá.
Quy luêåt giaá trõ hoaåt àöång thöng qua sûå lïn xuöëng cuãa giaá caã trïn thõ trûúâng.
Noá coá möëi quan hïå hûäu cú vúái quy luêåt cung - cêìu. Khi cung lúán hún cêìu thò
giaá caã nhoã hún giaá trõ. Khi cung nhoã hún cêìu thò giaá caã lúán hún giaá trõ. 2.
Taác duång cuãa quy luêåt giaá trõ. Quy luêåt giaá trõ hoaåt àöång úã trong moåi phûúng
thûác saãn xuêët coá saãn xuêët haâng hoáa, nhûng àùåc àiïím hoaåt àöång, vai troâ
vaâ taác duång cuãa noá khaác nhau, vò noá bõ caác quy luêåt kinh tïë àùåc thuâ cuãa
phûúng thûác saãn xuêët àoá chi phöëi. Trong àiïìu kiïån nïìn saãn xuêët haâng hoáa
dûåa trïn cú súã chïë àöå tû hûäu giûä vai troâ thöëng trõ, quy luêåt giaá trõ hoaåt àöång
möåt caách tûå phaát vaâ coá böën taác duång chuã yïëu sau: - Tûå phaát àiïìu tiïët caác
yïëu töë saãn xuêët (tû liïåu saãn xuêët vaâ sûác lao àöång) vaâo caác ngaânh, caác khu
vûåc khaác nhau cuãa nïìn saãn xuêët
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

30

xaä höåi, thöng qua sûå biïën àöång cuãa cung - cêìu thïí hiïån qua giaá caã trïn thõ
trûúâng. - Tûå phaát àiïìu tiïët lûu thöng haâng hoáa. Thöng qua sûå biïën àöång (chïnh
lïåch) cuãa giaá caã, haâng hoáa tûâ núi coá giaá caã thêëp seä àûúåc di chuyïín vïì núi
coá giaá caã cao. - Tûå phaát kñch thñch caãi tiïën kyä thuêåt, húåp lyá hoáa saãn xuêët,
tùng nùng suêët lao àöång, laâm cho lûåc lûúång saãn xuêët phaát triïín. - Tûå phaát
laâm phên hoáa ngûúâi saãn xuêët thaânh giaâu vaâ ngheâo. Trong àiïìu kiïån chuã
nghôa xaä höåi coá nïìn kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn trong àoá thaânh phêìn kinh tïë nhaâ
nûúác vaâ kinh tïë têåp thïí laâm nïìn taãng, coân thaânh phêìn kinh tïë nhaâ nûúác giûä
vai troâ chuã àaåo thò vai troâ cuãa quy luêåt giaá trõ vïì cú baãn khöng coân nhû trûúác.
Tuy nhiïn noá vêîn thûåc hiïån chûác nùng àiïìu tiïët, kñch thñch vaâ àaâo thaãi vöën coá
cuãa noá. Trong àiïìu kiïån quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi, nïìn kinh tïë coân nhiïìu
thaânh phêìn, coân nhiïìu loaåi quy luêåt àùåc thuâ hoaåt àöång àan xen vaâo nhau,
laâm cho sûå hoaåt àöång cuãa quy luêåt giaá trõ vûâa coá tñnh tûå phaát vûâa coá tñnh
tûå giaác, tuy vêîn coá àêìy àuã caác taác duång trïn. Vêën àïì quan troång laâ phaãi
nhêån thûác vaâ vêån duång quy luêåt giaá trõ bùçng caác chñnh saách kinh tïë phuâ
húåp trïn cú súã khoa hoåc, nhùçm thûåc hiïån coá hiïåu quaã nhûäng muåc tiïu kinh tïë -
xaä höåi. 9. Thõ trûúâng laâ gò? Vai troâ cuãa noá trong nïìn saãn xuêët haâng hoáa.
Quy luêåt cung - cêìu vaâ taác àöång cuãa noá trïn thõ trûúâng nhû thïë naâo? 1. Thõ
trûúâng vaâ cú chïë thõ trûúâng a) Thõ trûúâng laâ núi diïîn ra möëi quan hïå kinh tïë
giûäa nhûäng ngûúâi trao àöíi haâng hoáa theo quy luêåt cuãa saãn xuêët vaâ lûu thöng
haâng hoáa; laâ töíng húåp caác möëi quan hïå lûu thöng haâng hoáa vaâ lûu thöng tiïìn
tïå.

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

31

Thõ trûúâng coá vai troâ quan troång: - Noá phaãn aánh nhanh nhêåy quan hïå cung
cêìu, laâ núi phaát tñn hiïåu thöng tin vïì sûå biïën àöång cuãa nïìn kinh tïë, giuáp cho
viïåc àiïìu chónh saãn xuêët, hònh thaânh nïn nhûäng tyã lïå cên àöëi giûäa saãn xuêët
vaâ tiïu duâng, giûäa cung vaâ cêìu, giûäa saãn xuêët vaâ lûu thöng. - Thõ trûúâng laâ
núi thûâa nhêån cuöëi cuâng cöng duång xaä höåi àöëi vúái saãn phêím vaâ lao àöång
chi phñ àïí saãn xuêët ra noá. Do àoá, noá kñch thñch nhûäng ngûúâi saãn xuêët vaâ trao
àöíi haâng hoáa giaãm chi phñ saãn xuêët vaâ lûu thöng, caãi tiïën chêët lûúång, quy
caách, mêîu maä, hònh thûác cho phuâ húåp nhu cêìu, thõ hiïëu ngûúâi tiïu duâng. b) Cú
chïë thõ trûúâng laâ guöìng maáy hoaåt àöång cuãa hïå thöëng caác thõ trûúâng trong
nïìn kinh tïë haâng hoáa, àiïìu tiïët quaá trònh saãn xuêët vaâ lûu thöng theo yïu cêìu
khaách quan cuãa caác quy luêåt cuãa thõ trûúâng (quy luêåt giaá trõ, quy luêåt cung
cêìu, quy luêåt caånh tranh, quy luêåt lûu thöng tiïìn tïå...). Vò vêåy, cú chïë thõ trûúâng
quy àõnh nhûäng ngûúâi saãn xuêët vaâ trao àöíi haâng hoáa phaãi saãn xuêët theo cú
cêëu húåp lyá chuãng loaåi haâng hoáa, giaá caã bao nhiïu, lûu thöng haâng hoáa nhû
thïë naâo... Thõ trûúâng vaâ cú chïë thõ trûúâng coá nhûäng khuyïët têåt nhêët àõnh,
nhû: - Tñnh tûå phaát dêîn túái sûå höîn àöån trong nïìn kinh tïë. - Kñch thñch lúåi ñch
caá nhên, lúåi ñch cuåc böå, nhûng laåi xem nheå lúåi ñch xaä höåi, lúåi ñch toaân thïí. -
Chó phaãn aánh nhu cêìu trûúác mùæt, khöng vaåch roä nhu cêìu tûúng lai. - Nhûäng
chó söë kinh tïë nhû giaá caã, lúåi nhuêån,... thûúâng xuyïn biïën àöång laâm cho ngûúâi
saãn xuêët vaâ lûu thöng haâng hoáa khoá àõnh hûúáng, thûúâng bõ àöång àöëi phoá,
nhiïìu luác gêy ra sûå laäng phñ lao àöång xaä höåi. Nhêån thûác àûúåc nhûäng àùåc
àiïím àoá, Nhaâ nûúác coá thïí sûã duång lûåc
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

32

lûúång dûå trûä vïì kinh tïë vaâ nhûäng chñnh saách phuâ húåp nhû kïë hoaåch, thuïë,
húåp àöìng kinh tïë àïí cuâng vúái thõ trûúâng àiïìu khiïën sûå hoaåt àöång cuãa nïìn kinh
tïë theo àõnh hûúáng vaâ muåc tiïu àaä xaác àõnh. 2. Quy luêåt cung - cêìu. a) Cú súã
khaách quan cuãa quy luêåt cung cêìu Cung phaãn aánh khöëi lûúång saãn phêím haâng
hoáa àûúåc saãn xuêët vaâ àûúåc àûa ra thõ trûúâng àïí thûåc hiïån (àïí baán). Cung do
saãn xuêët quy àõnh, nhûng khöng àöìng nhêët vúái saãn xuêët. Cêìu phaãn aánh nhu
cêìu tiïu duâng coá khaã nùng thanh toaán cuãa xaä höåi. Do àoá, cêìu khöng àöìng
nhêët vúái tiïu duâng, vò noá khöng phaãi laâ nhu cêìu tûå nhiïn, nhu cêìu bêët kyâ theo
nguyïån voång tiïu duâng chuã quan cuãa con ngûúâi, maâ phuå thuöåc vaâo khaã nùng
thanh toaán. Cung - cêìu coá möëi quan hïå hûäu cú vúái nhau, thûúâng xuyïn taác
àöång lêîn nhau trïn thõ trûúâng; úã àêu coá thõ trûúâng thò úã àoá coá quy luêåt cung -
cêìu töìn taåi vaâ hoaåt àöång möåt caách khaách quan. b) Cung - cêìu taác àöång lêîn
nhau Cêìu xaác àõnh cung vaâ ngûúåc laåi cung xaác àõnh cêìu. Cêìu xaác àõnh khöëi
lûúång, chêët lûúång vaâ chuãng loaåi cung vïì haâng hoáa. Nhûäng haâng hoáa naâo
tiïu thuå àûúåc múái àûúåc taái saãn xuêët. Ngûúåc laåi, cung taåo ra cêìu, kñch thñch
tùng cêìu thöng qua phaát triïín söë lûúång, chêët lûúång, chuãng loaåi haâng hoáa, hònh
thûác, quy caách vaâ giaá caã cuãa noá. Cung - cêìu taác àöång lêîn nhau vaâ aãnh
hûúãng trûåc tiïëp àïën giaá caã. Àêy laâ sûå taác àöång phûác taåp theo nhiïìu hûúáng
vaâ nhiïìu mûác àöå khaác nhau. Quy luêåt cung - cêìu taác àöång khaách quan vaâ rêët
quan troång. Nïëu nhêån thûác àûúåc chuáng thò coá thïí vêån duång àïí taác àöång àïën
hoaåt àöång saãn xuêët kinh doanh theo chiïìu hûúáng coá lúåi cho quaá trònh taái saãn
xuêët xaä höåi.
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

33

Nhaâ nûúác coá thïí vêån duång quy luêåt cung - cêìu thöng qua caác chñnh saách, caác
biïån phaáp kinh tïë nhû: giaá caã, lúåi nhuêån, tñn duång, húåp àöìng kinh tïë, thuïë,
thay àöíi cú cêëu tiïu duâng... àïí taác àöång vaâo caác hoaåt àöång kinh tïë theo quy
luêåt cung - cêìu, duy trò nhûäng tyã lïå cên àöëi cung - cêìu möåt caách laânh maånh
vaâ húåp lyá. 10. Sûå chuyïín hoáa tiïìn tïå thaânh tû baãn Chuã nghôa tû baãn ra àúâi
khi coá hai àiïìu kiïån: coá möåt lúáp ngûúâi àûúåc tûå do vïì thên thïí nhûng laåi khöng
coá tû liïåu saãn xuêët; vaâ tiïìn cuãa phaãi àûúåc têåp trung vaâo tay möåt söë ngûúâi,
vúái möåt lûúång àuã lúán, àïí lêåp caác xñ nghiïåp. 1. Cöng thûác chung cuãa tû baãn.
a) So saánh cöng thûác lûu thöng haâng hoáa giaãn àún vúái cöng thûác chung cuãa tû
baãn Lûu thöng haâng hoáa giaãn àún vêån àöång theo cöng thûác: H-T-H (1). Trong
cöng thûác naây, tiïìn tïå khöng phaãi laâ tû baãn. Tiïìn tïå chó trúã thaânh tû baãn trong
nhûäng àiïìu kiïån nhêët àõnh. Moåi tû baãn àïìu xuêët hiïån tûâ möåt khöëi lûúång tiïìn
nhêët àõnh vaâ vêån àöång theo cöng thûác: T-H-T’ (2). Àêy laâ cöng thûác chung cuãa
tû baãn, vò moåi tû baãn àïìu vêån àöång theo cöng thûác naây. Giûäa cöng thûác (1)
vaâ cöng thûác (2) coá nhûäng àiïím khaác nhau: - Vïì àiïím xuêët phaát vaâ kïët thuác
quaá trònh vêån àöång trong cöng thûác 1 laâ H (Haâng); trong cöng thûác 2 laâ T (Tiïìn).
- Vïì trònh tûå cuãa quaá trònh vêån àöång: Trong cöng thûác 1 baán trûúác, mua sau;
trong cöng thûác 2 mua trûúác, baán sau. - Vïì muåc àñch cuãa quaá trònh vêån àöång:
Trong cöng thûác 1 laâ giaá trõ sûã duång; trong cöng thûác 2 laâ giaá trõ. ÚÃ àêy, tiïìn
thu vïì (T’) phaãi lúán hún tiïìn ûáng trûúác (T) möåt lûúång laâ t. Do àoá T’ = T + (T’. Söë
tiïìn tröåi lïn so vúái tiïìn ûáng ra ban àêìu laâ giaá trõ thùång dû, kyá hiïåu laâ (m).
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

34

Nhû vêåy, söë tiïìn ûáng ra ban àêìu (T) vúái muåc àñch àem laåi giaá trõ thùång dû cho
ngûúâi chuã coá tiïìn àûúåc goåi laâ tû baãn. Qua àoá, ài àïën kïët luêån: Tiïìn tïå chó trúã
thaânh tû baãn khi àûúåc duâng àïí mang laåi giaá trõ thùång dû cho nhaâ tû baãn. b)
Mêu thuêîn cuãa cöng thûác chung cuãa tû baãn Lyá luêån giaá trõ àaä chûáng minh
rùçng: Giaá trõ cuãa haâng hoáa do lao àöång cuãa nhûäng ngûúâi saãn xuêët haâng
hoáa taåo ra trong saãn xuêët. Nhûng nhòn vaâo cöng thûác T-H-T’ ngûúâi ta dïî lêìm
tûúãng rùçng tiïìn tïå cuäng taåo ra giaá trõ khi vêån àöång trong lûu thöng. Thûåc chêët
thò baãn thên tiïìn, duâ úã ngoaâi hay úã trong lûu thöng, cuäng khöng tûå lúán lïn àûúåc.
Tiïìn khöng thïí sinh ra tiïìn laâ àiïìu hiïín nhiïn. Coân lûu thöng thuêìn tuáy, duâ diïîn ra úã
bêët cûá hònh thûác naâo, kïí caã viïåc mua reã baán àùæt, cuäng khöng laâm tùng thïm
giaá trõ, khöng taåo ra giaá trõ thùång dû; úã àêy chó coá sûå phên phöëi laåi lûúång
giaá trõ coá sùén trong xaä höåi maâ thöi búãi nïëu mua reã thûá naây thò seä laåi phaãi
mua àùæt thûá kia; baán àùæt thûá naây thò laåi phaãi baán reã thûá khaác, vò töíng
khöëi lûúång haâng vaâ tiïìn trong toaân xaä höåi úã möåt thúâi gian nhêët àõnh laâ möåt
söë lûúång khöng àöíi. Tuy vêåy, khöng coá lûu thöng cuäng khöng taåo ra àûúåc giaá trõ
thùång dû. Do àoá, mêu thuêîn cuãa cöng thûác chung cuãa tû baãn laâ giaá trõ thùång
dû khöng do lûu thöng àeã ra nhûng laåi àûúåc taåo ra thöng qua lûu thöng. Súã dô nhû
vêåy vò nhaâ tû baãn tòm àûúåc trïn thõ trûúâng möåt loaåi haâng hoáa àùåc biïåt coá
khaã nùng taåo ra giaá trõ thùång dû cho mònh. Àoá laâ haâng hoáa sûác lao àöång. 2.
Haâng hoáa sûác lao àöång. Sûác lao àöång laâ toaân böå thïí lûåc vaâ trñ lûåc cuãa con
ngûúâi, laâ khaã nùng lao àöång cuãa con ngûúâi. Sûác lao àöång laâ yïëu töë cú baãn
cuãa moåi
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

35

quaá trònh saãn xuêët. Noá chó trúã thaânh haâng hoáa khi coá hai àiïìu kiïån: - Ngûúâi
coá sûác lao àöång àûúåc tûå do thên thïí, àûúåc quyïìn laâm chuã sûác lao àöång cuãa
mònh àïí coá thïí ài laâm thuï (baán sûác lao àöång). - Hoå khöng coá tû liïåu saãn xuêët
vaâ cuãa caãi khaác àïí sinh söëng, buöåc phaãi ài laâm thuï, tûác laâ baán sûác lao
àöång cuãa mònh. Sûác lao àöång khi trúã thaânh haâng hoáa, noá vûâa coá hai thuöåc
tñnh nhû haâng hoáa thöng thûúâng vûâa coá àùåc àiïím riïng. - Giaá trõ haâng hoáa
sûác lao àöång cuäng bùçng lûúång lao àöång xaä höåi cêìn thiïët àïí saãn xuêët vaâ taái
saãn xuêët ra noá. Nhûng viïåc saãn xuêët vaâ taái saãn xuêët ra sûác lao àöång phaãi
àûúåc thûåc hiïån bùçng caách tiïu duâng cho caá nhên. Vò vêåy, lûúång giaá trõ haâng
hoáa sûác lao àöång bùçng lûúång giaá trõ nhûäng tû liïåu sinh hoaåt cêìn thiïët vïì vêåt
chêët vaâ tinh thêìn àïí nuöi söëng ngûúâi cöng nhên, gia àònh anh ta vaâ chi phñ àaâo
taåo cöng nhên theo yïu cêìu cuãa saãn xuêët. Vò vêåy, giaá trõ haâng hoáa sûác lao
àöång phuå thuöåc vaâo àiïìu kiïån lõch sûã cuå thïí cuãa möîi quöëc gia trong tûâng
thúâi kyâ nhêët àõnh. - Giaá trõ sûã duång haâng hoáa sûác lao àöång laâ cöng duång
cuãa noá àïí thoãa maän nhu cêìu ngûúâi mua laâ sûã duång vaâo quaá trònh lao àöång.
Khaác vúái haâng hoáa thöng thûúâng, haâng hoáa sûác lao àöång khi àûúåc sûã duång,
noá taåo ra möåt lûúång giaá trõ múái lúán hún giaá trõ baãn thên noá. Àoá chñnh laâ
nguöìn göëc cuãa giaá trõ thùång dû. Haâng hoáa sûác lao àöång laâ àiïìu kiïån àïí
chuyïín hoáa tiïìn tïå thaânh tû baãn. Àêy cuäng chñnh laâ chòa khoáa àïí giaãi quyïët
mêu thuêîn trong cöng thûác chung cuãa tû baãn. Nhû vêåy, tiïìn tïå chó trúã thaânh tû
baãn khi noá àûúåc sûã duång laâm phûúng tiïån àïí mang laåi giaá trõ thùång dû cho
ngûúâi coá tiïìn vaâ ngûúâi coá tiïìn phaãi tòm àûúåc möåt loaåi haâng hoáa àùåc biïåt -
haâng hoáa sûác lao àöång. 11. Thïë naâo laâ tû baãn bêët biïën vaâ tû baãn khaã biïën?
Viïåc phên chia
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

36

tû baãn thaânh hai böå phêån nhû vêåy coá yá nghôa gò? Thïë naâo laâ tyã suêët giaá
trõ thùång dû? 1. Tû baãn bêët biïën vaâ tû baãn khaã biïën Àïí tiïën haânh saãn xuêët,
nhaâ tû baãn phaãi ûáng tiïìn ra àïí mua tû liïåu saãn xuêët vaâ sûác lao àöång, nghôa
laâ biïën tû baãn tiïìn tïå thaânh caác yïëu töë cuãa quaá trònh saãn xuêët. Caác yïëu töë
naây coá vai troâ khaác nhau trong viïåc taåo ra giaá trõ thùång dû. - Trong saãn xuêët,
cöng nhên sûã duång tû liïåu saãn xuêët àïí chïë taåo ra saãn phêím. Tû liïåu saãn xuêët
coá nhiïìu loaåi, coá loaåi nhû nhaâ xûúãng, kho taâng, thiïët bõ, maáy moác àûúåc sûã
duång trong möåt thúâi gian daâi, hao moân dêìn qua nhiïìu chu kyâ saãn xuêët, nïn giaá
trõ cuãa noá àûúåc chuyïín tûâng phêìn vaâo saãn phêím. Coá loaåi nhû nguyïn liïåu
nhiïn liïåu, vêåt liïåu phuå tiïu hao toaân böå qua möåt chu kyâ saãn xuêët, nïn giaá trõ
cuãa noá àûúåc chuyïín nguyïn veån ngay vaâo saãn phêím múái. Nhû vêåy, duâ giaá trõ
tû liïåu saãn xuêët àûúåc chuyïín dêìn tûâng phêìn hay chuyïín nguyïn veån ngay vaâo
saãn phêím, böå phêån tû baãn töìn taåi dûúái hònh thûác tû liïåu saãn xuêët coá àùåc
àiïím chung laâ giaá trõ cuãa chuáng àûúåc baão töìn khöng coá sûå thay àöíi vïì lûúång
vaâ chuyïín vaâo saãn phêím múái trong quaá trònh saãn xuêët. Böå phêån tû baãn naây
goåi laâ tû baãn bêët biïën (kyá hiïåu bùçng C). - Böå phêån tû baãn töìn taåi dûúái hònh
thûác sûác lao àöång coá tñnh chêët khaác vúái böå phêån tû baãn bêët biïën (C). Trong
quaá trònh saãn xuêët, böå phêån tû baãn naây coá sûå thay àöíi vïì lûúång, tùng lïn vïì
söë lûúång giaá trõ, vò àùåc àiïím cuãa giaá trõ sûã duång cuãa haâng hoáa sûác lao
àöång laâ khi àûúåc àem tiïu duâng thò noá taåo ra möåt lûúång giaá trõ múái lúán hún
giaá trõ baãn thên noá - goåi laâ tû baãn khaã biïën (kyá hiïåu bùçng V). - Viïåc phên chia
tû baãn thaânh tû baãn bêët biïën vaâ tû baãn khaã biïën vaåch roä nguöìn göëc cuãa
giaá trõ thùång dû laâ do lao àöång laâm
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

37

thuï cuãa cöng nhên taåo ra vaâ bõ nhaâ tû baãn chiïëm khöng. Hiïån nay, giai cêëp tû
saãn sûã duång maáy moác hiïån àaåi tûå àöång hoáa quaá trònh saãn xuêët àöëi vúái
möåt söë saãn phêím. Trong àiïìu kiïån saãn xuêët nhû vêåy, tû baãn bêët biïën coá vai
troâ quan troång quyïët àõnh viïåc tùng nùng suêët lao àöång, nhûng cuäng khöng thïí coi
àoá laâ nguöìn göëc cuãa giaá trõ thùång dû. Suy àïën cuâng, böå phêån tû baãn khaã
biïën töìn taåi dûúái hònh thûác sûác lao àöång (chên tay vaâ trñ oác) múái laâ nguöìn
göëc sinh ra giaá trõ thùång dû tû baãn chuã nghôa. 2. Tyã suêët giaá trõ thùång dû Tyã
suêët giaá trõ thùång dû laâ tyã lïå phêìn trùm giûäa giaá trõ thùång dû vaâ tû baãn khaã
biïën. Tyã suêët giaá trõ thùång dû kyá hiïåu laâ m’ vaâ àûúåc xaác àõnh bùçng cöng
thûác: m m’ = ——— x 100% v Tyã suêët giaá trõ thùång dû vaåch roä trònh àöå boác
löåt cuãa nhaâ tû baãn àöëi vúái lao àöång laâm thuï, àöìng thúâi noá cuäng noái lïn
ngaây lao àöång àûúåc phên chia thaânh hai phêìn - thúâi gian lao àöång cêìn thiïët vaâ
thúâi gian lao àöång thùång dû - nhû thïë naâo. 12. Thïë naâo laâ giaá trõ thùång dû?
Giaá trõ thùång dû tuyïåt àöëi, giaá trõ thùång dû tûúng àöëi vaâ giaá trõ thùång dû siïu
ngaåch? Vò sao noái saãn xuêët giaá trõ thùång dû laâ quy luêåt kinh tïë cú baãn cuãa
chuã nghôa tû baãn? 1. Giaá trõ thùång dû, giaá trõ thùång dû tuyïåt àöëi, giaá trõ thùång
dû tûúng àöëi vaâ giaá trõ thùång dû siïu ngaåch. - Giaá trõ thùång dû laâ phêìn giaá trõ
döi ra ngoaâi giaá trõ sûác lao àöång, do cöng nhên laâm thuï taåo ra vaâ bõ nhaâ tû
baãn chiïëm khöng.

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

38

Giaá trõ thùång dû phaãn aánh baãn chêët cuãa quan hïå saãn xuêët tû baãn chuã nghôa
- quan hïå boác löåt cuãa nhaâ tû baãn àöëi vúái lao àöång laâm thuï. Àïí thu àûúåc giaá
trõ thùång dû, coá hai phûúng phaáp chuã yïëu: phûúng phaáp saãn xuêët giaá trõ
thùång dû tuyïåt àöëi vaâ phûúng phaáp saãn xuêët giaá trõ thùång dû tûúng àöëi. - Giaá
trõ thùång dû tuyïåt àöëi laâ giaá trõ thùång dû thu àûúåc do keáo daâi ngaây lao àöång
vûúåt khoãi giúái haån thúâi gian lao àöång cêìn thiïët. Ngaây lao àöång keáo daâi trong
khi thúâi gian lao àöång cêìn thiïët khöng àöíi, do àoá thúâi gian lao àöång thùång dû tùng
lïn. Saãn xuêët giaá trõ thùång dû tuyïåt àöëi laâ cú súã chung cuãa chïë àöå tû baãn
chuã nghôa. Phûúng phaáp naây àûúåc aáp duång phöí biïën úã giai àoaån àêìu cuãa
chuã nghôa tû baãn, khi lao àöång coân úã trònh àöå thuã cöng vaâ nùng suêët lao
àöång coân thêëp. Vúái loâng tham vö haån, nhaâ tû baãn tòm moåi thuã àoaån àïí keáo
daâi ngaây lao àöång, nêng cao trònh àöå boác löåt sûác lao àöång laâm thuï. Nhûng
möåt mùåt, do giúái haån tûå nhiïn cuãa sûác lûåc con ngûúâi; mùåt khaác, do àêëu tranh
quyïët liïåt cuãa cöng nhên àoâi ruát ngùæn ngaây lao àöång, cho nïn ngaây lao àöång
khöng thïí keáo daâi vö haån. Tuy nhiïn, ngaây lao àöång cuäng khöng thïí ruát ngùæn
àïën mûác chó bùçng thúâi gian lao àöång têët yïëu. Möåt hònh thûác khaác cuãa saãn
xuêët giaá trõ thùång dû tuyïåt àöëi laâ tùng cûúâng àöå lao àöång. Vò tùng cûúâng àöå
lao àöång cuäng giöëng nhû keáo daâi thúâi gian lao àöång trong ngaây, trong khi thúâi
gian lao àöång cêìn thiïët khöng thay àöíi. - Giaá trõ thùång dû tûúng àöëi laâ giaá trõ
thùång dû thu àûúåc do ruát ngùæn thúâi gian lao àöång têët yïëu trïn cú súã tùng nùng
suêët lao àöång xaä höåi. Viïåc tùng nùng suêët lao àöång xaä höåi, trûúác hïët úã caác
ngaânh saãn xuêët ra vêåt phêím tiïu duâng, seä laâm cho giaá trõ sûác lao àöång giaãm
xuöëng do àoá, laâm giaãm thúâi gian lao àöång cêìn thiïët. Khi àöå daâi ngaây lao
àöång khöng thay àöíi, thúâi gian lao àöång cêìn thiïët

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

39

giaãm seä laâm tùng thúâi gian lao àöång thùång dû - thúâi gian àïí saãn xuêët ra giaá trõ
thùång dû tûúng àöëi cho nhaâ tû baãn. - Àïí giaânh ûu thïë trong caånh tranh, àïí thu
àûúåc nhiïìu giaá trõ thùång dû, caác nhaâ tû baãn àaä aáp duång nhûäng tiïën böå kyä
thuêåt múái vaâo saãn xuêët, caãi tiïën töí chûác saãn xuêët, hoaân thiïån phûúng phaáp
quaãn lyá kinh tïë, nêng cao nùng suêët lao àöång. Kïët quaã laâ, giaá trõ caá biïåt cuãa
haâng hoáa thêëp hún giaá trõ xaä höåi. Nhaâ tû baãn naâo thûåc hiïån àûúåc àiïìu àoá
thò khi baán haâng hoáa cuãa mònh seä thu àûúåc möåt söë giaá trõ thùång dû tröåi hún
so vúái caác nhaâ tû baãn khaác. Phêìn giaá trõ thùång dû thu àûúåc tröåi hún giaá trõ
thùång dû bònh thûúâng cuãa xaä höåi àûúåc goåi laâ giaá trõ thùång dû siïu ngaåch.
Xeát tûâng àún võ saãn xuêët tû baãn chuã nghôa, giaá trõ thùång dû siïu ngaåch laâ
hiïån tûúång taåm thúâi cuåc böå. Nhûng xeát vïì toaân böå xaä höåi tû baãn, giaá trõ
thùång dû siïu ngaåch laâ hiïån tûúång töìn taåi thûúâng xuyïn. Vò vêåy, giaá trõ thùång
dû siïu ngaåch laâ möåt àöång lûåc maånh nhêët thuác àêíy caác nhaâ tû baãn ra sûác
caãi tiïën kyä thuêåt, tùng nùng suêët lao àöång. Giaá trõ thùång dû siïu ngaåch vaâ giaá
trõ thùång dû tûúng àöëi àïìu dûåa trïn cú súã tùng nùng suêët lao àöång. Caái khaác
nhau laâ úã chöî giaá trõ thùång dû tûúng àöëi thò dûåa trïn cú súã tùng nùng suêët lao
àöång xaä höåi; coân giaá trõ thùång dû siïu ngaåch thò dûåa trïn cú súã tùng nùng suêët
lao àöång caá biïåt. 2. Saãn xuêët giaá trõ thùång dû laâ quy luêåt kinh tïë cú baãn cuãa
chuã nghôa tû baãn. Quy luêåt kinh tïë cú baãn laâ quy luêåt phaãn aánh baãn chêët vaâ
muåc àñch cuãa möåt phûúng thûác saãn xuêët. Möîi phûúng thûác saãn xuêët coá möåt
quy luêåt kinh tïë cú baãn. Bõ tûúác àoaåt hïët tû liïåu saãn xuêët cöng nhên buöåc phaãi
baán sûác lao àöång cho nhaâ tû baãn. Lao àöång khöng cöng cuãa cöng nhên laâm

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

40

thuï laâ nguöìn göëc cuãa giaá trõ thùång dû, nguöìn göëc laâm giaâu cuãa nhaâ tû baãn.
Saãn xuêët giaá trõ thùång dû laâ muåc àñch duy nhêët cuãa nïìn saãn xuêët tû baãn
chuã nghôa. Vò muåc àñch àoá, caác nhaâ tû baãn saãn xuêët bêët cûá loaåi haâng
hoáa naâo, kïí caã vuä khñ giïët ngûúâi haâng loaåt, miïîn laâ thu àûúåc nhiïìu giaá trõ
thùång dû. Phûúng tiïån àïí àaåt muåc àñch laâ tùng cûúâng boác löåt cöng nhên laâm
thuï trïn cú súã phaát triïín kyä thuêåt, tùng cûúâng àöå lao àöång, keáo daâi ngaây lao
àöång, tùng nùng suêët lao àöång v.v.. Saãn xuêët giaá trõ thùång dû laâ quy luêåt kinh
tïë cú baãn cuãa chuã nghôa tû baãn. Nöåi dung cuãa quy luêåt laâ taåo ra ngaây caâng
nhiïìu giaá trõ thùång dû cho nhaâ tû baãn bùçng caách tùng cûúâng caác phûúng tiïån
kyä thuêåt vaâ quaãn lyá àïí boác löåt ngaây caâng nhiïìu lao àöång laâm thuï. Quy luêåt
giaá trõ thùång dû coá taác duång maånh meä trong nhiïìu mùåt cuãa àúâi söëng xaä
höåi. Möåt mùåt, noá thuác àêíy kyä thuêåt vaâ phên cöng lao àöång xaä höåi phaát
triïín, laâm cho lûåc lûúång saãn xuêët trong xaä höåi tû baãn chuã nghôa phaát triïín vúái
töëc àöå nhanh vaâ nêng cao nùng suêët lao àöång. Mùåt khaác, noá laâm cho caác mêu
thuêîn vöën coá cuãa chuã nghôa tû baãn, trûúác hïët laâ mêu thuêîn cú baãn cuãa noá -
mêu thuêîn giûäa tñnh chêët xaä höåi cuãa saãn xuêët vúái sûå chiïëm hûäu tû nhên tû
baãn chuã nghôa vïì tû liïåu saãn xuêët - ngaây caâng gay gùæt. 13. Tñch luäy tû baãn
laâ gò? Nhûäng nhên töë naâo aãnh hûúãng àïën quy mö tñch luäy tû baãn? Thïë naâo
laâ tñch tuå, têåp trung vaâ cêëu taåo hûäu cú cuãa tû baãn? 1. Tñch luäy tû baãn vaâ
nhên töë aãnh hûúãng àïën quy mö cuãa tñch luäy. - Tñch luäy tû baãn laâ biïën möåt
phêìn giaá trõ thùång dû thaânh tû baãn àïí múã röång saãn xuêët, tùng thïm quy mö
boác löåt. Tñch luäy tû baãn laâ têët yïëu khaách quan do quy luêåt kinh tïë cú baãn, quy
luêåt giaá trõ vaâ caånh tranh... cuãa phûúng thûác saãn xuêët tû
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

41

baãn chuã nghôa quy àõnh. Nguöìn göëc duy nhêët cuãa tû baãn tñch luäy laâ giaá trõ
thùång dû; thûåc chêët cuãa tñch luäy tû baãn laâ biïën möåt phêìn giaá trõ thùång dû
thaânh tû baãn phuå thïm àïí múã röång saãn xuêët. - Quy mö tñch luäy phuå thuöåc
vaâo khöëi lûúång giaá trõ thùång dû vaâ tyã lïå phên chia giaá trõ thùång dû thaânh tû
baãn phuå thïm vaâ thu nhêåp (böå phêån giaá trõ thùång dû nhaâ tû baãn tiïu duâng cho
caá nhên). Nïëu tyã lïå phên chia khöng thay àöíi, thò quy mö tñch luäy phuå thuöåc vaâo
caác nhên töë laâm tùng khöëi lûúång giaá trõ thùång dû nhû: + Tùng cûúâng boác löåt
sûác lao àöång. Nhên töë naây biïíu hiïån úã chöî cùæt xeán tiïìn cöng, tùng cûúâng àöå
lao àöång àöëi vúái cöng nhên laâm thuï. + Tùng nùng suêët lao àöång xaä höåi. Àêy laâ
àoân bêíy kinh tïë maånh meä vaâ coá taác duång thiïët thûåc àöëi vúái tñch luäy. + Sûå
chïnh lïåch ngaây caâng lúán giûäa tû baãn sûã duång (tûác giaá trõ maáy moác, thiïët bõ
àûúåc sûã duång) vaâ tû baãn tiïu duâng (tûác giaá trõ tiïu hao cuãa maáy moác, thiïët bõ
àoá qua möîi chu kyâ saãn xuêët). + Quy mö tû baãn ûáng trûúác. Quy mö tû baãn ûáng
trûúác caâng lúán, caâng coá àiïìu kiïån phaát triïín nhanh, do àoá tñch luäy ngaây caâng
nhiïìu. 2. Tñch tuå tû baãn. Tñch tuå tû baãn laâ sûå tùng thïm quy mö tû baãn caá biïåt
bùçng caách tû baãn hoáa möåt phêìn giaá trõ thùång dû. Tñch tuå tû baãn laâ kïët quaã
trûåc tiïëp cuãa tñch luäy tû baãn. Chùèng haån, möåt tû baãn 1.000 àöla cöång thïm 100
àöla giaá trõ thùång dû tû baãn hoáa thaânh möåt tû baãn lúán hún laâ 1.100 àöla. Tñch
tuå tû baãn laâ möåt têët yïëu. Trûúác hïët àoá laâ do yïu cêìu cuãa quy luêåt kinh tïë cú
baãn cuãa chuã nghôa tû baãn, cuãa caånh tranh vaâ cuãa tiïën böå kyä thuêåt. Àöìng
thúâi trònh àöå boác löåt vaâ khöëi lûúång giaá trõ thùång dû boác löåt àûúåc ngaây
caâng tùng trong quaá trònh phaát

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

42

triïín cuãa chuã nghôa tû baãn laâ àiïìu kiïån vêåt chêët laâm cho khaã nùng tû baãn hoáa
giaá trõ thùång dû biïën thaânh hiïån thûåc tñch tuå tû baãn. 3. Têåp trung tû baãn. Têåp
trung tû baãn laâ sûå tùng thïm quy mö tû baãn bùçng caách kïët húåp nhiïìu tû baãn
nhoã thaânh möåt tû baãn lúán hún. Thñ duå: möåt tû baãn 3.000 àöla húåp laåi vúái
möåt tû baãn 2.000 àöla thaânh möåt tû baãn lúán hún laâ 5.000 àöla. Têåp trung tû baãn
thûúâng diïîn ra bùçng hai phûúng phaáp. Phûúng phaáp cûúäng bûác vaâ phûúng phaáp
tûå nguyïån. Phûúng phaáp cûúäng bûác thïí hiïån úã chöî: trong quaá trònh caånh tranh,
caác nhaâ tû baãn lúán thön tñnh caác nhaâ tû baãn nhoã phaá saãn. ÚÃ phûúng phaáp
tûå nguyïån trong quaá trònh caånh tranh, caác nhaâ tû baãn khöng phên thùæng baåi,
hoå liïn hiïåp laåi vaâ töí chûác caác cöng ty cöí phêìn àïí traánh khoãi sûå phaá saãn vaâ
coá àuã sûác maånh cêìn thiïët cho caånh tranh trïn phaåm vi múái. Nïëu tñch tuå tû baãn
laâm tùng quy mö tû baãn xaä höåi vaâ phaãn aánh möëi quan hïå trûåc tiïëp giûäa giai
cêëp cöng nhên vaâ giai cêëp tû saãn thò têåp trung tû baãn khöng laâm tùng quy mö tû
baãn xaä höåi maâ chó phên phöëi laåi vaâ töí chûác laåi tû baãn xaä höåi; noá phaãn
aánh quan hïå trûåc tiïëp giûäa caác nhaâ tû baãn. Tñch tuå vaâ têåp trung tû baãn coá
quan hïå vúái nhau vaâ taác àöång thuác àêíy nhau. Tñch tuå tû baãn laâm tùng quy mö
tû baãn caá biïåt khiïën cho caånh tranh gay gùæt hún, dêîn àïën sûå têåp trung tû baãn.
Têåp trung tû baãn taåo ra àiïìu kiïån àïí tùng cûúâng boác löåt giaá trò thùång dû vaâ
àêíy maånh tñch tuå tû baãn. 4. Cêëu taåo hûäu cú cuãa tû baãn. - Trong quaá trònh tñch
luäy tû baãn, cú cêëu tû baãn dêìn dêìn thay àöíi. Caác böå phêån cuãa tû baãn coá sûå
thay àöíi khöng giöëng nhau. Cêëu taåo cuãa tû baãn göìm coá hai mùåt: mùåt vêåt chêët
vaâ mùåt giaá trõ. + Cêëu taåo cuãa tû baãn vïì mùåt vêåt chêët göìm coá tû liïåu saãn
xuêët vaâ sûác lao àöång. Tyã lïå giûäa söë lûúång tû liïåu saãn xuêët vaâ söë lûúång
sûác
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

43

lao àöång sûã duång tû liïåu saãn xuêët àoá goåi laâ cêëu taåo kyä thuêåt cuãa tû baãn.
+ Cêëu taåo cuãa tû baãn vïì mùåt giaá trõ göìm coá tû baãn bêët biïën vaâ tû baãn khaã
biïën. Tyã lïå giûäa tû baãn bêët biïën vaâ tû baãn khaã biïën goåi laâ cêëu taåo giaá trõ
cuãa tû baãn. + Cêëu taåo kyä thuêåt vaâ cêëu taåo giaá trõ coá quan hïå chùåt cheä
vúái nhau. Àïí chó möëi quan hïå chùåt cheä àoá, C.Maác duâng khaái niïåm cêëu taåo
hûäu cú cuãa tû baãn. Vêåy cêëu taåo hûäu cú cuãa tû baãn laâ cêëu taåo giaá trõ cuãa
tû baãn do cêëu taåo kyä thuêåt quy àõnh vaâ phaãn aánh nhûäng thay àöíi cuãa cêëu
taåo kyä thuêåt. Cêëu taåo hûäu cú cuãa tû baãn thay àöíi tuây theo mûác àöå phaát
triïín cuãa lûåc lûúång saãn xuêët. ÚÃ giai àoaån cöng nghiïåp hoáa tû baãn chuã nghôa,
phaát triïín cöng nghiïåp cú khñ, cêëu taåo hûäu cú cuãa tû baãn tùng lïn rêët nhanh.
Nhûng hiïån nay coá nhiïìu ngaânh cöng nghiïåp saãn xuêët ra caác maáy moác, thiïët bõ
kyä thuêåt múái reã hún so vúái caác maáy moác, thiïët bõ kyä thuêåt cuä maâ chñnh
noá thay thïë, hoùåc àang phaát triïín ngaânh coá cêëu taåo hûäu cú thêëp nhû lônh vûåc
dõch vuå. Vò vêåy, hiïån nay xu hûúáng tùng lïn cuãa cêëu taåo hûäu cú cuãa tû baãn
khöng roä rïåt úã möåt söë ngaânh. Vêën àïì naây cêìn àûúåc nghiïn cûáu kyä hún. 14.
Thïë naâo laâ tuêìn hoaân vaâ chu chuyïín cuãa tû baãn? Nhûäng nhên töë naâo laâm
tùng töëc àöå chu chuyïín tû baãn? YÁ nghôa thûåc tiïîn cuãa viïåc nghiïn cûáu vêën àïì
naây? 1. Tuêìn hoaân cuãa tû baãn. - Moåi tû baãn saãn xuêët trong quaá trònh vêån
àöång àïìu qua ba giai àoaån, töìn taåi dûúái ba hònh thûác vaâ thûåc hiïån ba chûác
nùng. Giai àoaån I, tû baãn mang hònh thûác tiïìn tïå, thûåc hiïån chûác nùng mua caác
yïëu töë saãn xuêët tû liïåu saãn xuêët vaâ sûác lao àöång; Giai àoaån II, tû baãn mang
hònh thûác tû baãn saãn xuêët, thûåc hiïån chûác nùng saãn xuêët ra haâng hoáa vaâ
taåo ra giaá trõ thùång dû;
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

44

Giai àoaån III, tû baãn mang hònh thûác tû baãn haâng hoáa vúái chûác nùng thûåc hiïån
giaá trõ vaâ giaá trõ thùång dû.
Tlsx T-H Slà Giai àoaån I Giai àoaån II Giai àoaån III ...Sx... H’-T’

- Sûå vêån àöång cuãa tû baãn qua ba giai àoaån, töìn taåi dûúái ba hònh thûác, thûåc
hiïån ba chûác nùng, röìi quay vïì hònh thûác xuêët phaát cuãa noá, goåi laâ tuêìn hoaân
cuãa tû baãn. 2. Chu chuyïín cuãa tû baãn. Nïëu àûúåc xem xeát nhû laâ quaá trònh àõnh
kyâ àöíi múái diïîn ra liïn tuåc, lùæp ài lùæp laåi, thò sûå tuêìn hoaân cuãa tû baãn saãn
xuêët àûúåc goåi laâ chu chuyïín cuãa tû baãn. Chu chuyïín cuãa tû baãn noái lïn töëc
àöå vêån àöång cuãa tû baãn nhanh hay chêåm. - Nhên töë laâm tùng töëc àöå chu
chuyïín cuãa tû baãn. Nghiïn cûáu töëc àöå chu chuyïín cuãa tû baãn, chuáng ta cêìn
nghiïn cûáu thúâi gian chu chuyïín cuãa tû baãn. Thúâi gian chu chuyïín cuãa tû baãn laâ
khoaãng thúâi gian tûâ khi tû baãn ûáng ra dûúái möåt hònh thûác nhêët àõnh àïën khi
noá trúã vïì hònh thûác àoá nhûng coá thïm giaá trõ thùång dû. Nhû vêåy, àïí chu chuyïín
möåt voâng, tû baãn phaãi traãi qua hai giai àoaån lûu thöng vaâ möåt giai àoaån saãn
xuêët. Do àoá, muöën tùng töëc àöå chu chuyïín cuãa tû baãn phaãi giaãm búát thúâi
gian lûu thöng vaâ thúâi gian saãn xuêët cuãa noá. Muöën giaãm búát thúâi gian lûu
thöng, phaãi coá phûúng tiïån giao thöng vêån taãi töët, àêìy àuã vaâ thuêån tiïån; àöìng
thúâi, caác saãn phêím saãn xuêët ra phaãi coá giaá trõ sûã duång cao, giaá thaânh haå,
húåp thõ hiïëu ngûúâi tiïu duâng. Muöën giaãm thúâi gian saãn xuêët phaãi tùng nùng
suêët lao àöång, giaãm thúâi gian giaán àoaån bùçng caách ûáng duång khoa hoåc kyä
thuêåt v.v..

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

45

- Nghiïn cûáu chu chuyïín cuãa tû baãn, cêìn hiïíu àûúåc viïåc chu chuyïín hai böå phêån
giaá trõ cuãa tû baãn saãn xuêët laâ tû baãn cöë àõnh vaâ tû baãn lûu àöång. + Tû baãn
cöë àõnh laâ böå phêån cuãa tû baãn saãn xuêët (nhaâ xûúãng, thiïët bõ, maáy moác)
tham gia toaân böå vaâo quaá trònh saãn xuêët, nhûng giaá trõ cuãa noá àûúåc chuyïín
dêìn dêìn vaâo saãn phêím. Tû baãn cöë àõnh sûã duång lêu daâi vaâ bõ hao moân dêìn.
Coá hai loaåi hao moân: hao moân hûäu hònh vaâ hao moân vö hònh. Hao moân hûäu
hònh laâ hao moân vïì giaá trõ sûã duång, do quaá trònh sûã duång vaâ do taác àöång
cuãa tûå nhiïn maâ bõ hao moân. Coân hao moân vö hònh laâ hao moân vïì giaá trõ do
quaá trònh hiïån àaåi hoáa cuãa khoa hoåc kyä thuêåt, nhiïìu maáy moác múái àûúåc
saãn xuêët ra töët hún vúái giaá reã hún, laâm cho maáy moác cuä àang àûúåc sûã
duång bõ giaãm giaá trõ ban àêìu. + Tû baãn lûu àöång laâ böå phêån cuãa tû baãn saãn
xuêët (nguyïn liïåu, nhiïn liïåu, vêåt liïåu phuå...) àûúåc tiïu duâng hoaân toaân trong möåt
chu kyâ saãn xuêët vaâ giaá trõ cuãa noá àûúåc chuyïín toaân böå vaâo saãn phêím. -
Nghiïn cûáu chu chuyïín cuãa tû baãn laâ vêën àïì coá yá nghôa thûåc tiïîn trong viïåc sûã
duång tiïìn vöën trong saãn xuêët vaâ kinh doanh húåp lyá, nhùçm àaåt hiïåu quaã kinh
tïë cao. Cêìn tùng töëc àöå chu chuyïín tû baãn cöë àõnh, têån duång töëi àa cöng suêët
maáy moác, thiïët bõ. Phaãi àêíy nhanh töëc àöå xêy dûång àïí àûa cöng trònh vaâo saãn
xuêët caâng súám caâng töët. 15. Thïë naâo laâ lúåi nhuêån vaâ tyã suêët lúåi nhuêån?
Chuáng coá quan hïå gò vúái giaá trõ thùång dû vaâ tyã suêët giaá trõ thùång dû? 1. Lúåi
nhuêån vaâ quan hïå giûäa lúåi nhuêån vúái giaá trõ thùång dû. - Lúåi nhuêån: Hao phñ
lao àöång thûåc tïë cuãa xaä höåi àïí saãn xuêët haâng hoáa laâ c + v + m. Nïëu goåi G
laâ giaá trõ haâng hoáa thò: G = c+v+m. Chi phñ saãn xuêët tû bên chuã nghôa laâ c+v.
Nïëu kyá hiïåu chi phñ saãn xuêët tû baãn chuã nghôa laâ K thò:
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

46

K = c + v → G = K+ m Khi c +v chuyïín thaânh K thò söë tiïìn nhaâ tû baãn thu àûúåc tröåi
hún so vúái chi phñ saãn xuêët tû baãn chuã nghôa. Söë tiïìn tröåi hún àoá àûúåc quan
niïåm laâ sûå tùng lïn cuãa toaân böå tû baãn ûáng trûúác vaâ goåi laâ lúåi nhuêån, kyá
hiïåu laâ P. Nïëu haâng hoáa baán àuáng giaá trõ thò G = K+m seä chuyïín hoáa thaânh
G = K+P. Nhòn bïì ngoaâi, tûúãng nhû vúái lûúång tû baãn ûáng trûúác (c+v), nhaâ tû
baãn thu àûúåc lúåi nhuêån, tûác lúåi nhuêån laâ do toaân böå tû baãn ûáng trûúác taåo
ra. - Múái nhòn thò P=m, coá khaác nhau thò chó laâ úã chöî khi noái giaá trõ thùång dû
laâ haâm yá so saánh vúái tû baãn khaã biïën (v); coân khi noái lúåi nhuêån laåi haâm yá
so saánh vúái tû baãn ûáng trûúác (c+v). Vïì thûåc chêët, lúåi nhuêån laâ hònh thûác
biïën tûúáng cuãa giaá trõ thùång dû. Lúåi nhuêån che dêëu baãn chêët boác löåt cuãa
chuã nghôa tû baãn. Nguöìn göëc cuãa lúåi nhuêån chñnh laâ giaá trõ thùång dû do lao
àöång söëng cuãa cöng nhên laâm thuï taåo ra; lúåi nhuêån laâ hònh thûác biïíu hiïån
cuãa giaá trõ thùång dû. Trong thûåc tïë, nhiïìu trûúâng húåp cuå thïí, lúåi nhuêån vaâ
giaá trõ thùång dû coá thïí khöng truâng khúáp vúái nhau. Lúåi nhuêån coá thïí lúán hún
hoùåc nhoã hún giaá trõ thùång dû, do noá phuå thuöåc vaâo giaá baán cuãa haâng
hoaá cao hoùåc thêëp do quan hïå cung — cêìu quy àõnh. Nhûng, xeát trïn phaåm vi
toaân xaä höåi, töíng söë lúåi nhuêån bùçng töíng söë giaá trõ thùång dû. 2. Tyã suêët
lúåi nhuêån vaâ quan hïå giûäa noá vúái tyã suêët giaá trõ thùång dû. - Tyã suêët lúåi
nhuêån laâ tyã lïå phêìn trùm giûäa giaá trõ thùång dû vaâ toaân böå tû baãn ûáng
trûúác, kyá hiïåu bùçng p' àûúåc xaác àõnh bùçng cöng thûác:

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

47

m p' = ————————— x 100% c+v

- Tyã suêët lúåi nhuêån (p') khaác vúái tyã suêët giaá trõ thùång dû (m'). + Nïëu xeát vïì
lûúång, p' luön luön nhoã hún m'. m m

p' = ————————— x 100%, coân m' = ————— x 100% c+v v

+ Nïëu xeát vïì chêët, p' noái lïn mûác àöå doanh lúåi cuãa tû baãn àêìu tû vaâ chó ra cho
caác nhaâ tû baãn thêëy àêìu tû vaâo ngaânh naâo coá lúåi hún. Coân m' biïíu hiïån
mûác àöå boác löåt cuãa tû baãn àöëi vúái lao àöång laâm thuï. 16. Tû baãn thûúng
nghiïåp vaâ tû baãn cho vay àûúåc hònh thaânh nhû thïë naâo? Baãn chêët cuãa lúåi
nhuêån thûúng nghiïåp vaâ lúåi tûác laâ gò? - Tû baãn thûúng nghiïåp laâ möåt böå
phêån tû baãn àûúåc taách ra khoãi tû baãn cöng nghiïåp, hoaåt àöång trong lônh vûåc
lûu thöng haâng hoáa. Noá laâ cêìu nöëi liïìn saãn xuêët vaâ tiïu duâng, phuåc vuå cho
quaá trònh thûåc hiïån haâng hoáa cuãa tû baãn cöng nghiïåp vaâ coá vai troâ quan
troång trong taái saãn xuêët tû baãn xaä höåi noái chung vaâ tû baãn cöng nghiïåp noái
riïng. Tû baãn thûúng nghiïåp ûáng thïm tû baãn giuáp nhaâ tû baãn cöng nghiïåp hoaåt
àöång trong khêu thûåc hiïån giaá trõ thùång dû, do àoá, tû baãn cöng nghiïåp khöng
phaãi àêìu tû böí sung tû baãn, hoùåc giaãm quy mö saãn xuêët àïí hoaåt àöång lûu
thöng maâ coá àiïìu kiïån têåp trung tû baãn, chuyïn mön hoáa, múã röång saãn xuêët.
Àoá laâ nguyïn nhên khiïën tû baãn cöng nghiïåp phaãi "nhûúâng" möåt böå phêån giaá
trõ thùång dû cho tû baãn thûúng nghiïåp. Tû baãn thûúng nghiïåp khöng taåo ra giaá trõ
vaâ giaá trõ thùång dû, nhûng vêîn thu àûúåc giaá trõ thùång dû dûúái hònh thûác lúåi
nhuêån thûúng nghiïåp.
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

48

Tû baãn cöng nghiïåp "nhûúâng" möåt phêìn giaá trõ thùång dû cho tû baãn thûúng
nghiïåp theo tyã suêët lúåi nhuêån bònh quên (p) vaâ àûúåc thûåc hiïån bùçng thu chïnh
lïåch giûäa giaá mua vaâ giaá baán. Vêåy baãn chêët lúåi nhuêån thûúng nghiïåp laâ
möåt phêìn giaá trõ thùång dû do cöng nhên taåo ra trong quaá trònh saãn xuêët. Nhûng
hònh thûác lúåi nhuêån thûúng nghiïåp laâm cho ngûúâi ta dïî tin tûúãng lûu thöng sinh ra
lúåi nhuêån vaâ nguöìn göëc giaá trõ thùång dû caâng bõ che dêëu. Ngoaâi möåt phêìn
giaá trõ thùång dû do nhaâ tû baãn cöng nghiïåp nhûúâng cho, tû baãn thûúng nghiïåp
coân thu àûúåc möåt phêìn thu nhêåp cuãa ngûúâi tiïu duâng bùçng caách mua reã baán
àùæt vaâ boác löåt lao àöång thùång dû cuãa nhên viïn thûúng nghiïåp. - Tû baãn cho
vay laâ möåt böå phêån cuãa tû baãn cöng nghiïåp taách ra hoaåt àöång trong lônh vûåc
lûu thöng tiïìn tïå. Sûå hònh thaânh tû baãn cho vay laâ kïët quaã cuãa sûå phaát triïín
quan hïå haâng hoáa - tiïìn tïå àaåt àïën trònh àöå xuêët hiïån tû baãn tiïìn tïå taåm thúâi
nhaân röîi (caác loaåi quyä khêëu hao, quyä mua nguyïn vêåt liïåu chûa duâng àïën, quyä
lûúng chûa àïën kyâ traã, tiïët kiïåm...) trong khi laåi coá nhûäng ngûúâi cêìn tû baãn àïí
múã röång saãn xuêët hoùåc thiïëu tû baãn lûu àöång... Tû baãn cho vay thûåc hiïån vai
troâ möi giúái giûäa ngûúâi cho vay vaâ ngûúâi ài vay, laâ núi têåp trung, àiïìu hoâa, sûã
duång húåp lyá, coá kïët quaã caác nguöìn vöën tiïìn tïå cuãa xaä höåi, thuác àêíy quaá
trònh taái saãn xuêët vaâ quaá trònh xaä höåi hoáa. Phaãi chuá yá nhûäng àùåc àiïím
àùåc biïåt cuãa tû baãn cho vay: - quyïìn súã hûäu taách rúâi quyïìn sûã duång; ngûúâi
baán khöng mêët quyïìn súã hûäu; giaá caã do giaá trõ sûã duång quyïët àõnh; quan hïå
boác löåt tû baãn chuã nghôa bõ che dêëu. Nïëu khöng phaãi ài vay, tû baãn cöng
nghiïåp àöåc chiïëm giaá trõ thùång dû; nhûng do vay vöën nïn noá phaãi nhûúâng möåt
phêìn giaá trõ thùång dû cho nhaâ tû baãn cho vay vò àaä sûã duång tû baãn cuãa hoå.
Nhû vêåy, hoaåt àöång trong lônh vûåc lûu thöng tiïìn tïå, tû baãn cho vay khöng taåo ra
giaá trõ vaâ giaá trõ thùång dû, nhûng noá àûúåc phên phöëi
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

49

giaá trõ thùång dû dûúái hònh thûác lúåi tûác cho vay (Z). Vêåy lúåi tûác chñnh laâ hònh
thûác biïën tûúáng cuãa giaá trõ thùång dû, nguöìn göëc cuãa noá laâ giaá trõ thùång dû
do lao àöång laâm thuï taåo ra trong quaá trònh saãn xuêët. Thûåc chêët lúåi tûác cho
vay biïíu hiïån quan hïå boác löåt tû baãn chuã nghôa múã röång ra trong lônh vûåc phên
phöëi. Xeát vïì mùåt lûúång, lúåi tûác noái chung phaãi nhoã hún lúåi nhuêån bònh quên
(P) vaâ lúán hún 0: 0 < Z <P; vaâ phuå thuöåc vaâo quan hïå cung cêìu trong lônh vûåc
naây úã tûâng thúâi kyâ. 17. Caác hònh thûác àõa tö chuã yïëu vaâ baãn chêët cuãa àõa
tö tû baãn chuã nghôa (R) laâ gò? YÁ nghôa cuãa viïåc nghiïn cûáu àõa tö àöëi vúái viïåc
giaãi quyïët caác vêën àïì ruöång àêët? Àùåc àiïím nöíi bêåt cuãa quan hïå saãn xuêët tû
baãn chuã nghôa trong nöng nghiïåp laâ chïë àöå àöåc quyïìn ruöång àêët. Caác yïëu töë
cêìn thiïët cho saãn xuêët nöng nghiïåp tû baãn chuã nghôa thuöåc ba chuã súã hûäu
khaác nhau (àõa chuã àöåc quyïìn ruöång àêët, tû baãn nöng nghiïåp súã hûäu caác tû
liïåu saãn xuêët khaác, nhû maáy moác..., coân cöng nhên nöng nghiïåp súã hûäu sûác
lao àöång). Quan hïå xaä höåi àöëi vúái ruöång àêët cuäng bao göìm ba giai cêëp àoá.
Tû baãn kinh doanh nöng nghiïåp phaãi thuï ruöång àêët; thuï cöng nhên àïí saãn xuêët,
do àoá, phaãi trñch möåt phêìn giaá trõ thùång dû cho àõa chuã dûúái daång àõa tö.
Baãn chêët cuãa àõa tö tû baãn chuã nghôa khaác vúái àõa tö phong kiïën. Àõa tö tû
baãn chuã nghôa laâ hònh thûác biïën tûúáng cuãa giaá trõ thùång dû, laâ möåt phêìn
giaá trõ thùång dû do cöng nhên nöng nghiïåp taåo ra maâ nhaâ tû baãn kinh doanh nöng
nghiïåp phaãi traã cho àõa chuã. Do sûå taách rúâi quyïìn súã hûäu vúái quyïìn sûã
duång ruöång àêët, giai cêëp àõa chuã, vúái tû caách laâ ngûúâi súã hûäu, thu àõa tö,
nhaâ tû baãn laâ ngûúâi kinh doanh ruöång àêët - ngûúâi sûã duång àêët àai, thu àûúåc
lúåi nhuêån. Àõa tö tû baãn chuã nghôa laâ böå phêån lúåi nhuêån siïu ngaåch ngoaâi
söë lúåi nhuêån bònh quên (P) cuãa tû baãn àêìu tû trong nöng nghiïåp do cöng nhên
nöng nghiïåp taåo ra vaâ nöåp cho àõa chuã. Coá caác hònh thûác
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

50

àõa tö sau: - Àõa tö chïnh lïåch (Rcl) laâ phêìn lúåi nhuêån phuå thïm, ngoaâi lúåi nhuêån
bònh quên, thu àûúåc trïn ruöång àêët coá àiïìu kiïån saãn xuêët thuêån lúåi hún (vïì àöå
maâu múä vaâ võ trñ thuêån lúåi). Àoá chñnh laâ söë chïnh lïåch giûäa giaá caã saãn
xuêët chung cuãa nöng phêím saãn xuêët trïn ruöång àêët xêëu nhêët vaâ giaá caã saãn
xuêët caá biïåt cuãa nöng phêím trïn ruöång àêët töët vaâ trung bònh. Àõa tö chïnh lïåch
Rcl àûúåc chia thaânh hai loaåi: + Rcl I: laâ àõa tö thu àûúåc trïn ruöång àêët coá àöå
maâu múä tûå nhiïn vaâ võ trñ thuêån lúåi hún. + Rcl II: laâ àõa tö thu àûúåc gùæn liïìn
vúái àêìu tû thïm tû baãn cho viïåc thêm canh tùng nùng suêët àïí thu lúåi nhuêån siïu
ngaåch. Trong thúâi gian húåp àöìng thuï àêët, Rcl II thuöåc nhaâ tû baãn. - Àõa tö tuyïåt
àöëi laâ lúåi nhuêån siïu ngaåch ngoaâi lúåi nhuêån bònh quên ( ) hònh thaânh do cêëu
taåo hûäu cú ( ) cuãa tû baãn trong nöng nghiïåp thêëp hún trong cöng nghiïåp Psn =
(c+v+m) - (c+v+ )... Àõa tö tuyïåt àöëi gùæn liïìn vúái súã hûäu ruöång àêët nhêët thiïët
phaãi nöåp cho àõa chuã, duâ ruöång àêët àoá thuöåc loaåi xêëu nhêët. - Àõa tö àöåc
quyïìn thu àûúåc trïn nhûäng khu àêët tröìng àûúåc caác cêy quyá hiïëm, hoùåc coá võ
trñ àùåc biïåt vïì cöng nghiïåp, thûúng maåi, dõch vuå. Nghiïn cûáu àõa tö tû baãn chuã
nghôa, ngoaâi muåc àñch vaåch roä quan hïå saãn xuêët tû baãn chuã nghôa trong nöng
nghiïåp, chuáng ta coân ruát ra cú súã lyá luêån àïí àïì ra caác àûúâng löëi, chñnh saách
àöëi vúái nöng nghiïåp nhùçm kñch thñch nöng nghiïåp phaát triïín, kïët húåp haâi hoâa
caác lúåi ñch trong nöng nghiïåp cuäng nhû giûäa nöng nghiïåp vúái caác ngaânh khaác.
Thñ duå, xêy dûång chñnh saách thuïë nöng nghiïåp àuáng àùæn húåp lyá nhùçm khai
thaác àûúåc moåi tiïìm nùng úã nöng thön; traánh àöåc quyïìn trong phên phöëi ruöång
àêët, taåo àiïìu kiïån cho caånh tranh trong nöng nghiïåp vaâ giûäa nöng nghiïåp vúái
caác ngaânh saãn xuêët khaác; vêån duång
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

51

lyá luêån vïì àõa tö chïnh lïåch àïí khuyïën khñch moåi ruöång àêët àûúåc khai thaác
baão àaãm cöng bùçng xaä höåi (Rcl I); àïì ra chñnh saách giao quyïìn sûã duång ruöång
àêët lêu daâi àïí khuyïën khñch ngûúâi nöng dên àêìu tû thêm canh, caãi taåo àêët àai
(Rcl II)... 18. Thïë naâo laâ cöng ty cöí phêìn vaâ thõ trûúâng chûáng khoaán? Vai troâ
cuãa chuáng trong nïìn kinh tïë haâng hoáa? Cöng ty cöí phêìn ra àúâi do lûåc lûúång
saãn xuêët phaát triïín maånh meä, àoá laâ hònh thûác têåp trung vöën àïí múã röång
saãn xuêët, giaânh lúåi thïë trong caånh tranh. - Cöng ty cöí phêìn laâ loaåi xñ nghiïåp
lúán maâ tû baãn cuãa noá àûúåc hònh thaânh tûâ sûå liïn kïët nhiïìu tû baãn caá biïåt
vaâ tiïët kiïåm cuãa caác caá nhên bùçng viïåc mua cöí phiïëu. + Cöí phiïëu laâ möåt thûá
chûáng khoaán coá giaá ghi nhêån quyïìn súã hûäu vaâ quyïìn hûúãng möåt phêìn thu
nhêåp cuãa cöng ty dûúái hònh thûác lúåi tûác cöí phêìn. Lúåi tûác cöí phêìn phuå thuöåc
mûác doanh lúåi cuãa cöng ty cöí phêìn. Cöí phiïëu mêët giaá trõ khi cöng ty bõ phaá
saãn. + Cöí àöng laâ nhûäng ngûúâi mua cöí phiïëu. Cöí àöng àûúåc tham gia àaåi höåi
cöí àöng, bêìu cûã ban quaãn trõ vaâ thöng qua caác quyïët àõnh cuãa cöng ty. Trong
chuã nghôa tû baãn, chó cêìn nùæm àûúåc möåt söë cöí phiïëu àaáng kïí laâ àaä khöëng
chïë, thao tuáng caã cöng ty. + Traái khoaán laâ hònh thûác vay tiïìn do cöng ty phaát
haânh. Ngûúâi mua traái khoaán hûúãng lúåi tûác cöë àõnh vaâ àûúåc hoaân traã. - Thõ
trûúâng theo nghôa thöng thûúâng laâ töíng húåp caác àiïìu kiïån thûåc hiïån haâng hoáa;
laâ töíng húåp caác möëi quan hïå lûu thöng haâng hoáa vaâ lûu thöng tiïìn tïå. Thõ
trûúâng chûáng khoaán hònh thaânh trong nïìn kinh tïë thõ trûúâng hay trong nïìn kinh tïë
haâng hoáa àaä phaát triïín cao. Thõ trûúâng chûáng khoaán laâ núi giao dõch mua baán
caác loaåi chûáng khoaán (cöí phiïëu, traái khoaán, kyâ phiïëu, vùn tûå cêìm cöë vaâ
cöng traái).
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

52

Thõ trûúâng chûáng khoaán nhaåy beán nhanh vúái caác biïën àöång trong àúâi söëng,
laâ "phong vuä biïíu" cuãa nïìn kinh tïë. Búãi vò, thõ giaá cöí phiïëu, giaá caã caác chûáng
khoaán liïn quan àïën tònh hònh kinh doanh cuãa caác cöng ty, àïën tyã suêët lúåi tûác
ngên haâng maâ caác chûáng khoaán mang laåi thu nhêåp cho ngûúâi súã hûäu noá.
Giaá caã chûáng khoaán tùng lïn laâ biïíu hiïån cuãa nïìn kinh tïë àang phaát triïín; nïëu
ngûúåc laåi, laâ biïíu hiïån sûå sa suát hay khuãng hoaãng cuãa nïìn kinh tïë. Trong chuã
nghôa tû baãn, thõ trûúâng chûáng khoaán trúã thaânh lônh vûåc àêìu cú laâm giaâu
cuãa nhûäng nhaâ tû baãn lúán. Àöëi vúái nûúác ta, vúái chuã trûúng àêíy maånh nïìn
kinh tïë haâng hoáa nhiïìu thaânh phêìn, viïåc nghiïn cûáu vaâ sûã duång cöng ty cöí
phêìn vaâ thõ trûúâng chûáng khoaán coá vai troâ rêët quan troång. Chuáng coá taác
duång: - Laâ àoân bêíy àïí têåp trung caác nguöìn vöën nhaân röîi trong moåi têìng lúáp
nhên dên, trong caác àún võ têåp thïí trong nûúác cuäng nhû ngoaâi nûúác. - Kïët húåp
chùåt cheä caác lúåi ñch kinh tïë. - Gùæn vêën àïì súã hûäu vúái quyïìn sûã duång. - Kïët
húåp sûác maånh cuãa caác hònh thûác súã hûäu, caác thaânh phêìn kinh tïë. - Taåo
caác möëi liïn kïët vaâ àa daång hoáa caác hònh thûác kinh tïë. - Huy àöång vöën àöìng
thúâi tùng töëc àöå chu chuyïín àöìng vöën vaâ giaãm tiïìn mùåt trong lûu thöng. 19. Vò
sao coá sûå chuyïín biïën tûâ chuã nghôa tû baãn tûå do caånh tranh sang chuã nghôa tû
baãn àöåc quyïìn? Caác hònh thûác chuã yïëu vaâ baãn chêët kinh tïë cuãa chuã nghôa
tû baãn àöåc quyïìn laâ gò? Chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn laâ giai àoaån phaát triïín
cao cuãa chuã nghôa tû baãn. Noá xuêët hiïån vaâo cuöëi thïë kyãù XIX àêìu thïë kyã XX,
laâ

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

53

sûå phaát triïín têët yïëu tûâ chuã nghôa tû baãn tûå do caånh tranh. Àoá laâ vò: Möåt
laâ, vúái sûå phaát triïín cuãa khoa hoåc tûå nhiïn, nhûäng phaát minh kyä thuêåt àûúåc
aáp duång laâm cho lûåc lûúång saãn xuêët cuöëi thïë kyã XIX coá nhûäng bûúác nhaãy
voåt nhû phûúng phaáp luyïån kim múái, maáy cùæt goåt kim loaåi, nhûäng àöång cú
àöët trong vaâ nhûäng phûúng tiïån vêån taãi múái ra àúâi. Muöën sûã duång nhûäng
thaânh tûåu noái trïn cuãa khoa hoåc - kyä thuêåt, cêìn coá nguöìn vöën lúán. Àiïìu naây
àoâi hoãi sûå têåp trung tû baãn vaâ têåp trung saãn xuêët. Hai laâ, trong cuöåc caånh
tranh khöëc liïåt, tû baãn vûâa vaâ nhoã bõ phaá saãn haâng loaåt, coân caác nhaâ tû
baãn lúán thò phaát àaåt, tû baãn àûúåc têåp trung vúái quy mö ngaây caâng lúán. Ba
laâ, khuãng hoaãng kinh tïë cuãa thïë giúái tû baãn chuã nghôa, àùåc biïåt laâ cuöåc
khuãng hoaãng kinh tïë nùm 1873, caâng àêíy nhanh sûå tñch tuå, têåp trung tû baãn vaâ
têåp trung saãn xuêët. Sûå têåp trung saãn xuêët àûúåc thûåc hiïån bùçng caách thön
tñnh lêîn nhau giûäa nhûäng xñ nghiïåp lúán vaâ nhoã vaâ bùçng caách tûå nguyïån
thoãa thuêån giûäa caác nhaâ tû baãn. Tñch tuå vaâ têåp trung saãn xuêët àïën mûác
àöå naâo àoá têët yïëu dêîn àïën àöåc quyïìn, vò söë ñt caác xñ nghiïåp lúán dïî thoãa
hiïåp thöëng nhêët vúái nhau hún laâ nhiïìu xñ nghiïåp nhoã. Mùåt khaác, sûå caånh
tranh giûäa caác xñ nghiïåp quy mö lúán seä gay gùæt hún, àïì ra khuynh hûúáng thoãa
hiïåp àïí nùæm àöåc quyïìn. Múái àêìu, caác töí chûác àöåc quyïìn phaát triïín trong möåt
söë ngaânh nhêët àõnh; sau àoá, theo möëi liïn hïå dêy chuyïìn, noá àûúåc múã röång ra
caác ngaânh khaác, vúái caác hònh thûác chuã yïëu: + Caác-ten laâ loaåi liïn minh àöåc
quyïìn vïì giaá caã, thõ trûúâng; caác thaânh viïn trong töí chûác àöåc quyïìn naây vêîn
àöåc lêåp caã trong saãn xuêët lêîn lûu thöng.

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

54

+ Xanh-ài-ca laâ loaåi töí chûác àöåc quyïìn maâ caác thaânh viïn àöåc lêåp vïì mùåt
saãn xuêët; ban quaãn trõ àaãm nhiïåm viïåc lûu thöng. + Túâ-rúát laâ töí chûác àöåc
quyïìn àiïìu haânh têåp trung. Caác hoaåt àöång saãn xuêët, tiïu thuå saãn phêím àïìu do
möåt ban quaãn trõ àaãm nhiïåm. Caác nhaâ tû baãn tham gia túâ-rúát mêët hïët quyïìn
àöåc lêåp caã trong saãn xuêët vaâ tiïu thuå saãn phêím. + Cöng-xooác-xi-om laâ töí
chúáp àöåc quyïìn cao, höîn húåp nhûäng nhaâ tû baãn lúán, nhûäng xanh-ài-ca, túâ-
rúát... kïí caã nhûäng ngaânh khöng liïn quan vúái nhau vïì kyä thuêåt saãn xuêët. Töí
chûác àöåc quyïìn naây thöëng nhêët vïì mùåt taâi chñnh vaâ phuå thuöåc vaâo möåt
nhoám tû baãn kïëch xuâ. + Cöng-gú-lö-mï-raát laâ töí chûác luäng àoaån khöíng löì àùåt
dûúái sûå kiïím soaát vïì taâi chñnh vaâ quaãn lyá chung cuãa möåt nhoám tû baãn àöåc
quyïìn lúán nhêët. Quy mö vaâ phaåm vi cuãa noá vûúåt ra caã ngoaâi biïn giúái quöëc
gia. - Baãn chêët kinh tïë cuãa chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn: Àöåc quyïìn ra àúâi tûâ
tûå do caånh tranh, noá loaåi boã sûå thöëng trõ cuãa tûå do caånh tranh. Nhûng àöåc
quyïìn khöng thuã tiïu àûúåc caånh tranh, maâ ngûúåc laåi, caånh tranh caâng trúã nïn
gay gùæt. Baãn chêët kinh tïë cuãa chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn vêîn dûåa trïn cú súã
chiïëm hûäu tû nhên tû baãn chuã nghôa vïì tû liïåu saãn xuêët. Quan hïå àöåc quyïìn
giûä võ trñ thöëng trõ trong nïìn kinh tïë vúái sûå àöåc chiïëm caác nguöìn nguyïn liïåu,
phûúng tiïån vêån taãi, thõ trûúâng vöën, nhên cöng. Vêîn giaá trõ thùång dû laâ quy
luêåt kinh tïë cú baãn, song biïíu hiïån bïì ngoaâi cuãa noá àaä chuyïín tûâ quy luêåt lúåi
nhuêån thaânh quy luêåt lúåi nhuêån àöåc quyïìn cao. Vúái sûå thöëng trõ cuãa àöåc
quyïìn, mêu thuêîn vöën coá cuãa chuã nghôa tû baãn caâng thïm sêu sùæc. 20. Nguyïn
nhên cuãa sûå chuyïín biïën chuã nghôa tû baãn thaânh chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn
nhaâ nûúác? Àùåc trûng, nhûäng hònh thûác biïíu hiïån vaâ cú chïë àiïìu tiïët nïìn kinh tïë
cuãa chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

55

nhaâ nûúác? Chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn nhaâ nûúác laâ hònh thûác phaát triïín cao
cuãa chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn. Noá laâ sûå kïët húåp sûác maånh cuãa caác töí
chûác àöåc quyïìn vúái sûác maånh nhaâ nûúác thaânh möåt cú chïë thöëng nhêët baão
vïå lúåi ñch cuãa giai cêëp tû baãn àöåc quyïìn, duy trò vaâ cuãng cöë chïë àöå tû baãn
chuã nghôa. Tiïìn àïì khaách quan cho chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn nhaâ nûúác ra
àúâi laâ tñch tuå tû baãn vaâ têåp trung saãn xuêët trong àiïìu kiïån thöëng trõ cuãa caác
töí chûác àöåc quyïìn cuâng vúái nhûäng nguyïn nhên trûåc tiïëp laâ haâng loaåt mêu
thuêîn bïn trong vaâ bïn ngoaâi cuãa chuã nghôa àïë quöëc, àùåc biïåt laâ mêu thuêîn
sêu sùæc giûäa tñnh chêët xaä höåi hoáa cuãa saãn xuêët vaâ sûå chiïëm hûäu tû nhên
tû baãn chuã nghôa vïì tû liïåu saãn xuêët. Viïåc xaä höåi hoáa cao cuãa lûåc lûúång
saãn xuêët do quaá trònh têåp trung, chuyïn mön hoáa, töí húåp liïn húåp hoáa nïìn saãn
xuêët xaä höåi cuâng vúái nhûäng thaânh tûåu múái cuãa tiïën böå khoa hoåc - kyä
thuêåt àaä taåo nïn möåt cú cêëu kinh tïë àöì söå; noá àoâi hoãi coá sûå àiïìu tiïët xaä
höåi àöëi vúái quaá trònh saãn xuêët. Mùåt khaác, cuöåc caách maång khoa hoåc - kyä
thuêåt àêíy nhanh quaá trònh xaä höåi hoáa lûåc lûúång saãn xuêët, biïën àöíi cú cêëu
saãn xuêët. Àiïìu àoá àoâi hoãi lûúång tû baãn lúán àïí caãi taåo cú cêëu saãn xuêët, àöíi
múái tû baãn cöë àõnh, nghiïn cûáu, thûåc nghiïåm, ûáng duång thaânh tûåu khoa hoåc -
kyä thuêåt, nhûng caác töí chûác àöåc quyïìn khöng tûå giaãi quyïët nöíi, cêìn coá sûå
tham gia cuãa nhaâ nûúác. - Sûå thu heåp hïå thöëng thuöåc àõa cuãa chuã nghôa àïë
quöëc cuâng vúái sûå ra àúâi cuãa hïå thöëng àöëi lêåp laâ caác nûúác xaä höåi chuã
nghôa, buöåc boån tû baãn àöåc quyïìn phaãi nùæm lêëy nhaâ nûúác, biïën nhaâ nûúác
thaânh cöng cuå baão vïå, phuåc vuå lúåi ñch cuãa chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn. Vúái
sûå caãi biïën naâo àoá vïì hònh thûác quan hïå saãn xuêët, nhûng chuã nghôa tû baãn
àöåc quyïìn nhaâ nûúác vêîn mang nhûäng àùåc trûng cú baãn cuãa phûúng thûác saãn
xuêët tû baãn chuã nghôa; noá chó laâ sûå

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

56

phaát triïín úã mûác àöå cao cuãa chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn vúái nhûäng àùåc
trûng sau: + Nhaâ nûúác thûåc hiïån chûác nùng àiïìu tiïët kinh tïë vô mö, laänh àaåo àúâi
söëng kinh tïë tûâ möåt trung têm. + Nhaâ nûúác phuåc vuå toaân diïån nhu cêìu cuãa tû
baãn àöåc quyïìn; ngûúåc laåi, tû baãn àöåc quyïìn nùæm vaâ sûã duång sûác maånh
böå maáy nhaâ nûúác bùçng möåt hïå thöëng taác àöång qua laåi phûác taåp giûäa nhaâ
nûúác vaâ caác töí chûác àöåc quyïìn. + Nhaâ nûúác tham gia coá mûác àöå viïåc àiïìu
tiïët, giúái haån sûå tûå do hoaåt àöång cuãa tû baãn, gùæng àiïìu hoâa mêu thuêîn vaâ
hêåu quaã tiïu cûåc do thöëng trõ cuãa àöåc quyïìn sinh ra. Nhûäng hònh thûác biïíu hiïån
cuãa chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn nhaâ nûúác: + Nhaâ nûúác laâ chuã kinh doanh,
tûác laâ hònh thaânh, phaát triïín súã hûäu nhaâ nûúác: súã hûäu cuãa àöåc quyïìn nhaâ
nûúác phuåc vuå lúåi ñch tû baãn àöåc quyïìn. Súã hûäu nhaâ nûúác hònh thaânh bùçng
caách quöëc hûäu hoáa tû baãn chuã nghôa, àêìu tû xêy dûång múái, goáp cöí phêìn
vúái tû baãn tû nhên... Nhaâ nûúác quöëc hûäu hoáa àïí cûáu tû baãn tû nhên khoãi phaá
saãn; àêìu tû xêy dûång kïët cêëu haå têìng ñt lúåi nhuêån, vöën lúán; àêìu tû nghiïn
cûáu, ûáng duång khoa hoåc - kyä thuêåt... + Nhaâ nûúác thûåc hiïån chñnh saách thu
nhêåp: phên phöëi laåi thu nhêåp cuãa caác xñ nghiïåp nhaâ nûúác coá lúåi cho tû baãn
àöåc quyïìn. Vúái "hïå thöëng baão hiïím xaä höåi" nhaâ nûúác àiïìu tiïët caác quan hïå
phên phöëi, laâm lúåi cho caác töí chûác àöåc quyïìn. + Nhaâ nûúác àiïìu tiïët nïìn kinh tïë
bùçng viïåc sûã duång caác hïå thöëng taâi chñnh, tñn duång, taåo thõ trûúâng, can
thiïåp vaâo quan hïå kinh tïë quöëc tïë. Vúái sûå xuêët hiïån cuãa chuã nghôa tû baãn
àöåc quyïìn nhaâ nûúác, cú chïë àiïìu tiïët nïìn saãn xuêët xaä höåi coá bûúác ngoùåt
lúán. Àoá laâ sûå kïët húåp hûäu cú giûäa sûå àiïìu tiïët cuãa quan hïå thõ trûúâng vúái
sûå àiïìu tiïët
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

57

têåp trung cuãa nhaâ nûúác. Caác töí chûác àöåc quyïìn àiïìu tiïët vi mö bùçng caác kïë
hoaåch trïn cú súã nghiïn cûáu kyä lûúäng thõ trûúâng. Nhaâ nûúác giûä vai troâ àiïìu tiïët
vô mö bùçng viïåc dûå baáo, dûå àoaán vaâ àõnh hûúáng tûâng thúâi kyâ, vúái caác
cöng cuå chûúng trònh hoáa kinh tïë chñnh saách cú cêëu vaâ caác hïå thöëng taâi
chñnh tñn duång, chñnh saách àêìu tû... Nhû vêåy, cú chïë àiïìu tiïët nïìn kinh tïë cuãa
chuã nghôa tû baãn àöåc quyïìn nhaâ nûúác taåo ra sûå phöëi húåp àiïìu tiïët húåp lyá
hún tñnh tûå phaát cuãa cú chïë thõ trûúâng trong tûå do caånh tranh tû baãn chuã
nghôa. 21. Chûáng minh rùçng tiïën lïn chuã nghôa xaä höåi laâ quaá trònh phaát triïín
lõch sûã tûå nhiïn. Lõch sûã phaát triïín cuãa xaä höåi loaâi ngûúâi laâ quaá trònh biïën
àöíi cuãa nhûäng hònh thaái kinh tïë - xaä höåi kïë tiïëp nhau, thay thïë nhau, tûâ thêëp
àïën cao: chïë àöå cöng xaä nguyïn thuãy, chïë àöå chiïëm hûäu nö lïå, chïë àöå phong
kiïën, chïë àöå tû baãn chuã nghôa, vaâ têët yïëu chuyïín sang möåt chïë àöå xaä höåi
múái, möåt nïìn vùn minh cao hún - chïë àöå xaä höåi chuã nghôa. Sûå phaát triïín têët
yïëu cuãa lõch sûã àoá laâ do taác àöång cuãa quy luêåt quan hïå saãn xuêët phaãi phuâ
húåp vúái tñnh chêët vaâ trònh àöå phaát triïín cuãa lûåc lûúång saãn xuêët quy àõnh.
Àêy laâ quy luêåt cú baãn cuãa sûå phaát triïín xaä höåi loaâi ngûúâi. Trong xaä höåi
cöng xaä nguyïn thuãy, lûåc lûúång saãn xuêët thêëp keám, do àoá, saãn phêím xaä höåi
coân ñt, ngûúâi nguyïn thuãy bùæt buöåc phaãi dûåa trïn chïë àöå cöng hûäu vïì tû liïåu
saãn xuêët vaâ phên phöëi kiïíu bònh quên múái töìn taåi àûúåc. Khi lûåc lûúång saãn
xuêët phaát triïín lïn möåt mûác àöå nhêët àõnh, ngûúâi lao àöång coá khaã nùng saãn
xuêët àuã mûác söëng töëi thiïíu vaâ dû thûâa àöi chuát thò bùæt àêìu xuêët hiïån chïë
àöå chiïëm hûäu nö lïå. Quan hïå saãn xuêët phong kiïën ra àúâi laåi laâm cho lûåc
lûúång saãn xuêët phaát triïín lïn möåt bûúác múái. Nhûng khi lûåc lûúång saãn xuêët

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

58

phaát triïín hún nûäa, quan hïå saãn xuêët phong kiïën trúã nïn löîi thúâi, kòm haäm sûå
phaát triïín lûåc lûúång saãn xuêët, noá àoâi hoãi coá möåt quan hïå saãn xuêët khaác
tiïën böå hún, phuâ húåp vúái tñnh chêët vaâ trònh àöå phaát triïín cuãa noá. Thay thïë
cho quan hïå saãn xuêët phong kiïën àoá laâ quan hïå saãn xuêët tû baãn chuã nghôa.
Cuöëi thúâi kyâ trung cöí, phûúng thûác saãn xuêët tû baãn chuã nghôa hònh thaânh
trong loâng xaä höåi phong kiïën. Sûå hònh thaânh vaâ phaát triïín cuãa phûúng thûác
saãn xuêët tû baãn chuã nghôa trong cöng nghiïåp àûúåc C.Maác khaái quaát thaânh ba
giai àoaån: hiïåp taác giaãn àún, phên cöng cöng trûúâng thuã cöng vaâ maáy moác àaåi
cöng nghiïåp. Nïìn àaåi cöng nghiïåp tû baãn chuã nghôa ngaây caâng phaát triïín, tñnh
chêët xaä höåi hoáa lao àöång ngaây caâng cao, nhûng quan hïå saãn xuêët vêîn dûåa
trïn chïë àöå chiïëm hûäu tû nhên tû baãn chuã nghôa, laâm cho quan hïå saãn xuêët tû
baãn chuã nghôa ngaây caâng trúã nïn khöng phuâ húåp vúái lûåc lûúång saãn xuêët do
chñnh noá taåo ra. Tònh hònh àoá dêîn àïën mêu thuêîn giûäa lûåc lûúång saãn xuêët
vúái quan hïå saãn xuêët tû baãn chuã nghôa ngaây caâng gay gùæt, àïën mûác àöå
naâo àoá, quan hïå saãn xuêët tû baãn chuã nghôa têët yïëu phaãi bõ phaá vúä àïí thay
thïë bùçng möåt quan hïå saãn xuêët múái, phuâ húåp hún, àoá laâ quan hïå saãn xuêët
xaä höåi chuã nghôa. Mùåt khaác, trong quaá trònh phaát triïín cuãa noá, chuã nghôa tû
baãn àaä taåo ra tiïìn àïì vêåt chêët - kyä thuêåt vaâ xaä höåi ngaây caâng àêìy àuã cho
sûå ra àúâi xaä höåi múái cao hún noá - xaä höåi xaä höåi chuã nghôa. Phên tñch khoa
hoåc sûå hònh thaânh vaâ phaát triïín cuãa chuã nghôa tû baãn, nhûäng mêu thuêîn nöåi
taåi vaâ xu hûúáng vêån àöång cuãa noá, C.Maác cho rùçng phûúng thûác saãn xuêët tû
baãn chuã nghôa, khöng thïí töìn taåi vônh viïîn maâ laâ sûå quaá àöå lõch sûã. Dûå
àoaán thiïn taâi àoá cuãa Maác àaä diïîn ra trong thûåc tïë. Cuöåc caách maång xaä höåi
chuã nghôa Thaáng Mûúâi Nga vô àaåi àaä múã ra möåt thúâi àaåi múái, thúâi àaåi quaá
àöå lïn chuã nghôa xaä höåi. Sau Chiïën

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

59

tranh thïë giúái lêìn thûá hai, caách maång xaä höåi chuã nghôa àaä thaânh cöng trong
möåt loaåt nûúác úã chêu Êu, chêu AÁ vaâ chêu Myä. Nhûng chuã nghôa xaä höåi vúái
mö hònh kinh tïë kïë hoaåch hoáa têåp trung, quan liïu, bao cêëp ngaây caâng tñch tuå
vaâ böåc löå nhûäng khuyïët têåt lúán, dêîn àïën tònh traång khuãng hoaãng. Trong tònh
hònh àoá, caãi töí, caãi caách, àöíi múái laâ têët yïëu khaách quan vaâ phaãi àûúåc thûåc
hiïån coá nguyïn tùæc, coá phûúng phaáp vaâ bûúác ài àuáng àùæn, nhùçm khùæc
phuåc nhûäng khuyïët, nhûúåc àiïím cuãa mö hònh cuä, baão àaãm cho chuã nghôa xaä
höåi phaát triïín vúái sûác söëng múái. Nhûng àaáng tiïëc laâ nhiïìu nûúác xaä höåi chuã
nghôa qua caãi töí, caãi caách, àaä tûâ boã nhûäng nguyïn tùæc cuãa chuã nghôa xaä
höåi, thûåc hiïån phûúng phaáp vaâ bûúác ài sai lêìm, laåi bõ chuã nghôa àïë quöëc vaâ
keã thuâ caác loaåi lúåi duång nhûäng sai lêìm àoá àïí phaá hoaåi chuã nghôa xaä höåi...
nïn àaä dêîn àïën hêåu quaã tai haåi khöng chó àöëi vúái àaãng cöång saãn, àöëi vúái
dên töåc maâ àöëi vúái caã phong traâo caách maång trïn thïë giúái nhû chuáng ta àaä
thêëy qua sûå suåp àöí cuãa nhaâ nûúác xaä höåi chuã nghôa úã Liïn Xö vaâ úã caác
nûúác Àöng Êu höìi cuöëi nhûäng nùm 80 àêìu nhûäng nùm 90 cuãa thïë kyã XX. Mùåc
duâ chuã nghôa tû baãn hiïån àang coân khaã nùng thñch nghi vúái àiïìu kiïån múái,
nhûng nhûäng khuyïët têåt cú baãn, nhûäng mêu thuêîn chuã yïëu vaâ sûå laåc hêåu vïì
mùåt lõch sûã cuãa noá àaä böåc löå roä raâng. Sûå phaát triïín cuãa loaâi ngûúâi lïn
chuã nghôa xaä höåi laâ sûå tiïën hoáa húåp quy luêåt cuãa lõch sûã, mùåc duâ àoá laâ
quaá trònh lêu daâi, phûác taåp vaâ khöng ñt khoá khùn, thêåm chñ phaãi traãi qua
nhûäng bûúác luâi vaâ quanh co nhû giai àoaån hiïån nay. 22. Tñnh têët yïëu khaách
quan vaâ thûåc chêët cuãa thúâi kyâ quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi? 1. Tñnh têët yïëu
cuãa thúâi kyâ quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi: Xeát dûúái giaác àöå tiïën hoáa cuãa
lõch sûã, thò chuã nghôa xaä höåi - giai àoaån thêëp cuãa xaä höåi cöång saãn phaãi laâ
möåt xaä höåi vùn minh hún,
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

60

nhên àaåo hún vaâ noái chung phaãi coá trònh àöå phaát triïín cao hún, trûúác hïët trïn
möåt söë mùåt vaâ cuöëi cuâng trïn têët caã caác mùåt, so vúái caác xaä höåi àaä coá
trong lõch sûã. Chuã nghôa xaä höåi àang àûúåc xêy dûång úã nûúác ta coá caác àùåc
trûng: - Do nhên dên lao àöång laâm chuã vaâ nïìn dên chuã xaä höåi chuã nghôa khöng
ngûâng àûúåc xêy dûång vaâ tùng cûúâng. - Coá kinh tïë phaát triïín, àúâi söëng àûúåc
nêng cao, dûåa trïn lûåc lûúång saãn xuêët hiïån àaåi vaâ chïë àöå cöng hûäu vïì caác tû
liïåu saãn xuêët chuã yïëu. Coá nïìn kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn vêån haânh theo cú chïë
thõ trûúâng dûúái sûå quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã
nghôa. - Coá nïìn vùn hoáa tiïn tiïën, àêåm àaâ baãn sùæc dên töåc. - Con ngûúâi àûúåc
giaãi phoáng khoãi aáp bûác, boác löåt, bêët cöng, laâm theo nùng lûåc, hûúãng theo lao
àöång, coá cuöåc söëng êëm no, tûå do, haånh phuác, coá àiïìu kiïån phaát triïín toaân
diïån caá nhên. - Caác dên töåc trong nûúác bònh àùèng, àoaân kïët vaâ giuáp àúä lêîn
nhau cuâng phaát triïín, cuâng tiïën böå. - Coá quan hïå hûäu nghõ, húåp taác vaâ phaát
triïín vúái nhên dên têët caã caác nûúác trïn thïë giúái. Àïí xêy dûång möåt xaä höåi vúái
nhûäng àùåc àiïím nhû trïn, phaãi thûåc hiïån caác nhiïåm vuå quan troång: - Tiïën haânh
xêy dûång, phaát triïín vaâ hoaân thiïån quan hïå saãn xuêët múái - quan hïå saãn xuêët
xaä höåi chuã nghôa vúái nhiïìu hònh thûác vaâ bûúác ài thñch húåp phuâ húåp vúái tñnh
chêët vaâ trònh àöå phaát triïín cuãa lûåc lûúång saãn xuêët. - Xêy dûång cú súã vêåt
chêët - kyä thuêåt cho chuã nghôa xaä höåi. - Xêy dûång möåt chïë àöå xaä höåi múái -
xaä höåi xaä höåi chuã nghôa, tûâng bûúác taåo ra nïìn dên chuã xaä höåi chuã nghôa,
cuãng cöë vaâ hoaân thiïån nhaâ nûúác kiïíu múái "Nhaâ nûúác cuãa dên, do dên, vò
dên".

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

61

Nhûäng nhiïåm vuå trïn vö cuâng phûác taåp, khoá khùn vaâ nùång nïì; phaãi àûúåc
thûåc hiïån qua möåt thúâi kyâ lõch sûã lêu daâi - thúâi kyâ quaá àöå lïn chuã nghôa xaä
höåi. 2. Thûåc chêët cuãa thúâi kyâ quaá àöå: a) Thúâi kyâ quaá àöå laâ thúâi kyâ coân
töìn taåi nhûäng nhên töë cuãa xaä höåi cuä xen lêîn vúái nhûäng nhên töë cuãa xaä höåi
múái, xaä höåi chuã nghôa. Vïì kinh tïë, coân töìn taåi nhiïìu thaânh phêìn: kinh tïë quöëc
doanh, kinh tïë têåp thïí, kinh tïë tû baãn tû nhên, kinh tïë caá thïí vaâ kinh tïë tû baãn
nhaâ nûúác. Kinh tïë gia àònh khöng phaãi laâ möåt thaânh phêìn kinh tïë àöåc lêåp,
nhûng àûúåc khuyïën khñch phaát triïín maånh. Vïì xaä höåi, coân töìn taåi nhiïìu giai
cêëp vaâ caác têìng lúáp dên cû khaác nhau. b) Thúâi kyâ quaá àöå laâ möåt thúâi kyâ
coân töìn taåi nhiïìu mêu thuêîn, trong àoá, mêu thuêîn cú baãn laâ mêu thuêîn giûäa con
àûúâng xaä höåi chuã nghôa vaâ con àûúâng tû baãn chuã nghôa diïîn ra gay gùæt.
Àêëu tranh àïí giaãi quyïët caác mêu thuêîn maâ chuã yïëu laâ mêu thuêîn cú baãn,
nhùçm xêy dûång thaânh cöng chuã nghôa xaä höåi laâ vêën àïì thuöåc vïì baãn chêët
cuãa thúâi kyâ quaá àöå. c) Trïn cú súã khöng ngûâng cuãng cöë vaâ hoaân thiïån nhaâ
nûúác cuãa dên do dên vaâ vò dên, tiïën haânh àöìng thúâi nhûäng caãi biïën caách
maång trïn têët caã caác phûúng diïån, thûåc hiïån nhûäng nhiïåm vuå lõch sûã cuãa
thúâi kyâ quaá àöå cuäng laâ möåt àùåc trûng thuöåc vïì baãn chêët cuãa thúâi kyâ quaá
àöå. d) Thúâi kyâ quaá àöå laâ möåt thúâi kyâ lõch sûã àùåc biïåt vaâ lêu daâi. Àöå daâi
cuãa thúâi kyâ quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi phuå thuöåc vaâo caác nhên töë sau: -
Tiïën haânh thaânh cöng àïën àêu sûå nghiïåp àöíi múái theo àûúâng löëi cuãa Àaåi höåi
VI, Àaåi höåi VII vaâ Àaåi höåi VIII cuãa Àaãng.

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

62

- Khaã nùng vaâ baãn lônh khai thaác caác thuêån lúåi do thúâi àaåi vaâ cöng cuöåc àöíi
múái taåo ra cuäng nhû vûúåt qua nhûäng thaách thûác vaâ nguy cú nhû nguy cú tuåt
hêåu, nguy cú chïåch hûúáng, nguy cú tham nhuäng vaâ nguy cú diïîn biïën hoâa bònh
cuãa caác thïë lûåc thuâ àõch. - Khaã nùng vaâ baãn lônh khai thaác àïën mûác naâo,
phaát huy àïën mûác naâo nöåi lûåc trïn cú súã khúi dêåy tinh thêìn yïu nûúác vaâ yïu
chuã nghôa xaä höåi àïí àoáng goáp sûác ngûúâi, sûác cuãa cho sûå nghiïåp cöng
nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa àêët nûúác. Àöìng thúâi vúái phaát huy nöåi lûåc vaâ dûåa
chñnh vaâo phaát huy nöåi lûåc maâ tranh thuã àïën mûác cao nhêët sûå húåp taác vaâ
giuáp àúä tûâ bïn ngoaâi. Àïí àïì ra nhûäng chuã trûúng, chñnh saách vaâ biïån phaáp
phuâ húåp, haån chïë nhûäng sai lêìm, phaãi chia thúâi kyâ quaá àöå ra nhiïìu chùång
àûúâng. Caái khoá khùn nhêët laâ phaãi biïët tñnh àïën nhûäng nhiïåm vuå àùåc thuâ
cuãa tûâng chùång àûúâng, àùåc biïåt quan troång laâ chùång àûúâng àêìu tiïn cuãa
thúâi kyâ quaá àöå. 23. Quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi boã qua chïë àöå tû baãn
chuã nghôa vaâ chùång àûúâng àêìu tiïn cuãa thúâi kyâ quaá àöå úã nûúác ta. 1. Quaá
àöå lïn chuã nghôa xaä höåi boã qua chïë àöå tû baãn chuã nghôa: Dûúái taác àöång
cuãa quy luêåt quan hïå saãn xuêët phaãi phuâ húåp vúái tñnh chêët vaâ trònh àöå phaát
triïín cuãa lûåc lûúång saãn xuêët - quy luêåt chi phöëi sûå vêån àöång vaâ phaát triïín
cuãa xaä höåi loaâi ngûúâi - thò têët caã caác nûúác, caác dên töåc duâ súám hay
muöån àïìu ài lïn chûä nghôa xaä höåi. Trong thûåc tiïîn lõch sûã, coá nhûäng nûúác,
nhûäng dên töåc phaát triïín tuêìn tûå tûâ hònh thaái kinh tïë — xaä höåi thêëp àïën hònh
thaái kinh tïë xaä höåi cao. Nhûng cuäng coá möåt söë nûúác, möåt söë dên töåc, trong
nhûäng àiïìu kiïån nhêët àõnh, coá thïí phaát triïín vûúåt qua möåt hoùåc hai hònh thaái
kinh tïë - xaä höåi. Chùèng haån, nûúác Myä vaâ Canaàa àaä boã qua chïë àöå phong
kiïën àïí tiïën lïn chïë àöå tû baãn chuã nghôa. Nûúác Öxtrêylia àaä boã qua chïë àöå
chiïëm hûäu nö lïå vaâ chïë àöå phong kiïën àïí lïn chïë àöå tû baãn chuã nghôa v.v.. Sûå
phaát triïín nhaãy voåt àoá

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

63

khöng traái vúái quy luêåt cuãa sûå phaát triïín xaä höåi loaâi ngûúâi. Vò vêåy, trong thúâi
àaåi ngaây nay, caác nûúác kinh tïë laåc hêåu, chûa qua giai àoaån phaát triïín chïë àöå
tû baãn chuã nghôa cuäng coá khaã nùng quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi. Nhûng
muöën biïën khaã nùng àoá thaânh hiïån thûåc phaãi coá nhûäng àiïìu kiïån nhêët àõnh. -
Àiïìu kiïån bïn trong: Sûå nghiïåp caách maång nûúác àoá phaãi do àaãng caách maång
chên chñnh cuãa giai cêëp cöng nhên laänh àaåo. Giai cêëp cöng nhên phaãi giaânh
àûúåc chñnh quyïìn; hoaân thaânh cú baãn cuöåc caách maång dên töåc dên chuã; coá
àûúâng löëi caách maång àuáng, coá phûúng phaáp caách maång khoa hoåc. - Àiïìu
kiïån bïn ngoaâi: Coá sûå giuáp àúä vaâ húåp taác cuãa caác lûåc lûúång tiïën böå trïn
thïë giúái. Trong thúâi àaåi ngaây nay, cuöåc caách maång khoa hoåc - kyä thuêåt phaát
triïín hïët sûác maånh meä vaâ nhanh choáng, phên cöng lao àöång quöëc tïë ngaây
caâng sêu sùæc, nïìn kinh tïë thïë giúái àaä hònh thaânh vaâ coá thõ trûúâng thöëng
nhêët, caác nûúác àïìu coá nhu cêìu húåp taác, laâm ùn vúái nhau. Trong hoaân caãnh
àoá, nïëu coá chñnh saách kinh tïë àöëi ngoaåi àuáng àùæn thò caác nûúác kinh tïë laåc
hêåu vúái àêìy àuã caác àiïìu kiïån bïn trong, coá khaã nùng sûã duång tiïìm lûåc kinh tïë
thïë giúái àïí quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi boã qua chïë àöå tû baãn chuã nghôa.
Boã qua chïë àöå tû baãn chuã nghôa, xeát vïì mùåt kinh tïë laâ: - Chó boã qua sûå
thöëng trõ cuãa quan hïå saãn xuêët tû baãn chuã nghôa, chûá khöng boã qua (hay xoáa
saåch) moåi quan hïå saãn xuêët tû baãn chuã nghôa. - Chó boã qua nhûäng khuyïët têåt
cuãa kinh tïë haâng hoáa hay kinh tïë thõ trûúâng, chûá khöng boã qua kinh tïë haâng
hoáa hay kinh tïë thõ trûúâng. - Ài lïn chuã nghôa xaä höåi tûâ möåt nïìn kinh tïë saãn
xuêët nhoã laâ chuã yïëu, thiïëu nhûäng tiïìn àïì kinh tïë vaâ tiïìn àïì vêåt chêët möåt
caách

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

64

nghiïm troång, thò khöng àûúåc boã qua caác quy luêåt phaát triïín tûå nhiïn cuãa lûåc
lûúång saãn xuêët. Nûúác ta coá khaã nùng vaâ àiïìu kiïån tiïën lïn chuã nghôa xaä höåi
boã qua chïë àöå tû baãn chuã nghôa, trong àoá coá nhûäng thuêån lúåi vaâ nhûäng
khoá khùn nhêët àõnh. - Vïì thuêån lúåi: chuáng ta coá "chñnh quyïìn thuöåc vïì nhên dên,
nûúác nhaâ ài vaâo giai àoaån hoâa bònh xêy dûång. Dên töåc ta laâ möåt dên töåc anh
huâng, coá yá chñ vûún lïn maänh liïåt. Nhên dên ta coá loâng yïu nûúác nöìng naân,
cêìn cuâ lao àöång vaâ saáng taåo, àaä xêy dûång àûúåc möåt söë cú súã vêåt chêët
ban àêìu. Cuöåc caách maång khoa hoåc vaâ cöng nghïå hiïån àaåi, cuâng vúái xu thïë
quöëc tïë hoáa àúâi söëng kinh tïë laâ möåt thúâi cú àïí phaát triïín". - Vïì khoá khùn:
"Àêët nûúác traãi qua haâng chuåc nùm chiïën tranh, hêåu quaã àïí laåi coân nùång nïì,
nhûäng taân dû cuãa thûåc dên, phong kiïën coân nhiïìu..."; hêåu quaã cuãa cú chïë têåp
trung quan liïu bao cêëp, vúái sûác ò cuãa noá, khöng dïî gò xoáa ngay àûúåc. Trong àiïìu
kiïån àoá, phaãi coá möåt chiïën lûúåc phaát triïín kinh tïë xaä höåi àuáng àùæn múái coá
thïí àûa nûúác ta quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi; boã qua chïë àöå tû baãn chuã
nghôa. 2. Chùång àûúâng àêìu tiïn cuãa thúâi kyâ quaá àöå ài lïn chuã nghôa xaä höåi úã
nûúác ta: Thúâi kyâ quaá àöå laâ möåt thúâi kyâ lõch sûã lêu daâi coá nhiïìu biïën àöång.
Àïí coá chuã trûúng, chñnh saách, biïån phaáp àuáng, cêìn thiïët phaãi phên thúâi kyâ
quaá àöå thaânh nhûäng chùång àûúâng. Hiïån nay, nûúác ta vêîn àang úã chùång
àûúâng àêìu tiïn cuãa thúâi kyâ quaá àöå. Viïåc xaác àõnh chùång àûúâng àêìu tiïn coá
yá nghôa lyá luêån vaâ thûåc tiïîn quan troång. - Noá xaác àõnh chöî àûáng, thûåc traång
kinh tïë — xaä höåi nûúác ta, khùæc phuåc àûúåc sûå nhêån thûác giaãn àún vïì chuã
nghôa xaä höåi.

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

65

- Giuáp chuáng ta tòm ra nhûäng àùåc trûng vaâ muåc tiïu kinh tïë xaä höåi phuâ húåp,
tûâ àoá coá chuã trûúng, àûúâng löëi, chñnh saách vaâ biïån phaáp thñch húåp, traánh
àûúåc sûå sai lêìm vaâ taåo àiïìu kiïån thuêån lúåi cho chùång àûúâng tiïëp theo. Muåc
tiïu cuãa chùång àûúâng àêìu tiïn laâ: Thöng qua àöíi múái toaân diïån, xaä höåi àaåt túái
traång thaái öín àõnh, vûäng chùæc, taåo thïë phaát triïín nhanh úã chùång àûúâng tiïëp
theo. Caác giaãi phaáp mêëu chöët: - Nêng cao yá chñ tûå lûåc tûå cûúâng, phaát huy
moåi tiïìm nùng vêåt chêët vaâ trñ tuïå cuãa toaân dên töåc, caác ngaânh, caác àõa
phûúng trong caã nûúác. - Múã röång quan hïå húåp taác quöëc tïë. - Phaát huy vai troâ
àöång lûåc cuãa khoa hoåc vaâ cöng nghïå. - Sûã duång sûác maånh töíng húåp caác
thaânh phêìn kinh tïë. - Xêy dûång nïìn kinh tïë haâng hoáa nhiïìu thaânh phêìn vêån
haânh theo cú chïë thõ trûúâng coá sûå quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác theo àõnh hûúáng
xaä höåi chuã nghôa. Nhûäng muåc tiïu, chuã trûúng vaâ biïån phaáp trong chùång
àûúâng àêìu tiïn cuãa thúâi kyâ quaá àöå úã nûúác ta laâ thïí hiïån sûå vêån duång tû
tûúãng cuãa Lïnin vïì chñnh saách kinh tïë múái vaâo àiïìu kiïån cuå thïí cuãa nûúác ta.
24. Tñnh têët yïëu khaách quan, àùåc àiïím vaâ xu hûúáng vêån àöång cú baãn cuãa nïìn
kinh tïë haâng hoáa trong thúâi kyâ quaá àöå úã nûúác ta? 1. Tñnh têët yïëu khaách quan
cuãa sûå töìn taåi nïìn kinh tïë haâng hoáa trong thúâi kyâ quaá àöå úã nûúác ta. Trong
thúâi kyâ quaá àöå úã nûúác ta, nhûäng àiïìu kiïån chung cuãa kinh tïë haâng hoáa vêîn
töìn taåi:

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

66

a) Phên cöng lao àöång xaä höåi khöng mêët ài maâ coân phaát triïín caã chiïìu röång
lêîn chiïìu sêu. Sûå chuyïn mön hoáa vaâ húåp taác hoáa lao àöång àaä múã röång ra
trïn phaåm vi quöëc tïë. b) Nïìn kinh tïë àaä vaâ àang töìn taåi vúái nhiïìu hònh thûác súã
hûäu khaác nhau vïì tû liïåu saãn xuêët vaâ saãn phêím lao àöång. Trong möîi hònh thûác
súã hûäu, coá nhiïìu àún võ kinh tïë àöåc lêåp vïì saãn xuêët, kinh doanh, do àoá, phaãi
thöng qua hònh thaái haâng hoáa - tiïìn tïå àïí thûåc hiïån viïåc haåch toaán kinh doanh
vaâ lûu thöng phên phöëi. Do nhûäng àiïìu kiïån trïn, nïìn kinh tïë haâng hoáa vêîn töìn
taåi nhû laâ möåt têët yïëu khaách quan. Mö hònh "kinh tïë chó huy" hay mö hònh kïë
hoaåch hoáa têåp trung quan liïu bao cêëp töìn taåi möåt thúâi àaä kòm haäm, thêåm chñ
phuã àõnh kinh tïë haâng hoáa vaâ trïn thûåc tïë, chuáng ta àaä phaãi traã giaá. Trong
thúâi gian gêìn àêy, nïìn kinh tïë nûúác ta àang chuyïín sang cú chïë thõ trûúâng, àaä
thuác àêíy nïìn kinh tïë haâng hoáa phaát triïín. 2. Àùåc àiïím vaâ xu hûúáng vêån àöång
cuãa nïìn kinh tïë haâng hoáa trong thúâi kyâ quaá àöå úã nûúác ta: a) Nïìn kinh tïë
nûúác ta àang trong quaá trònh chuyïín biïën tûâ nïìn kinh tïë haâng hoáa keám phaát
triïín mang nùång tñnh tûå cêëp, tûå tuác thaânh nïìn kinh tïë haâng hoáa phaát triïín tûâ
thêëp àïën cao. Àùåc àiïím naây xuêët phaát tûâ thûåc traång kinh tïë úã nûúác ta, biïíu
hiïån úã caác mùåt: - Cú cêëu haå têìng saãn xuêët vaâ xaä höåi thêëp keám. - Trònh
àöå cú súã vêåt chêët vaâ cöng nghïå trong caác xñ nghiïåp quöëc doanh laåc hêåu,
khöng coá khaã nùng caånh tranh. - Kinh nghiïåm quaãn lyá kinh doanh non yïëu, thiïëu
àöåi nguä caác nhaâ doanh nghiïåp coá têìm cúä. - Thu nhêåp cuãa ngûúâi lao àöång
thêëp, sûác mua giaãm, dung lûúång thõ trûúâng nhoã beá.
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

67

b) Nïìn kinh tïë haâng hoáa dûåa trïn cú súã nïìn kinh tïë töìn taåi nhiïìu thaânh phêìn. Sûå
töìn taåi cuãa cú cêëu kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn vaâ caác thaânh phêìn àïìu saãn xuêët
haâng hoáa laâ möåt àùåc àiïím cuãa nïìn kinh tïë haâng hoáa trong thúâi kyâ quaá àöå
úã nûúác ta. Sûã duång sûác maånh töíng húåp cuãa nïìn kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn
taåo khaã nùng àûa nïìn kinh tïë haâng hoáa thoaát khoãi tònh traång thêëp keám. Sûå
thay àöíi cú cêëu ngaânh theo hûúáng kinh tïë dõch vuå phaát triïín nhanh choáng, coá
taác duång laâm cho kinh tïë haâng hoáa phaát triïín, hònh thaânh möåt cú cêëu kinh tïë
cöng - nöng nghiïåp vaâ dõch vuå theo hûúáng ngaây caâng hiïån àaåi. c) Nïìn kinh tïë
haâng hoáa phaát triïín theo cú cêëu kinh tïë "múã" giûäa nûúác ta vúái caác nûúác trïn
thïë giúái. Cú cêëu kinh tïë "kheáp kñn", tûå cung tûå cêëp gùæn liïìn vúái kinh tïë tûå
nhiïn, saãn xuêët nhoã. Sûå ra àúâi cuãa nïìn kinh tïë haâng hoáa tû baãn chuã nghôa
àaä laâm cho thõ trûúâng dên töåc gùæn vúái thõ trûúâng thïë giúái. Nïìn kinh tïë haâng
hoáa vúái cú cêëu kinh tïë "múã" ra àúâi, bùæt nguöìn tûâ quy luêåt phên cöng vaâ húåp
taác quöëc tïë vaâ tûâ quy luêåt phên böë vaâ phaát triïín khöng àïìu vïì taâi nguyïn, lao
àöång vaâ thïë maånh cuãa möîi nûúác... Cú cêëu kinh tïë múã laâ àiïìu kiïån phaát triïín
kinh tïë haâng hoáa trong nûúác vúái töëc àöå nhanh, hiïåu quaã lúán. Nïìn kinh tïë haâng
hoáa theo cú cêëu kinh tïë "múã", phuâ húåp vúái chiïën lûúåc thõ trûúâng "hûúáng
ngoaåi". Thöng qua hoaåt àöång xuêët, nhêåp khêíu àïí phaát huy nguöìn lûåc cuãa àêët
nûúác, khai thaác sûác maånh vïì khoa hoåc vaâ cöng nghïå tiïn tiïën trïn thïë giúái. d)
Phaát triïën kinh tïë haâng hoáa theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa vúái vai troâ
chuã àaåo cuãa kinh tïë quöëc doanh vaâ sûå quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác. - Vai troâ
àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa cuãa kinh tïë quöëc doanh.
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

68

+ Trong cú cêëu kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn, kinh tïë quöëc doanh nùæm àûúåc caác
ngaânh, caác lônh vûåc, caác cú súã kinh tïë troång yïëu vaâ then chöët nïn noá coá
khaã nùng chi phöëi caác thaânh phêìn kinh tïë khaác phaát triïín theo àõnh hûúáng xaä
höåi chuã nghôa. + Àïí laâm àûúåc vai troâ chuã àaåo, kinh tïë quöëc doanh phaãi phaát
huy sûác maånh töíng húåp cuãa caác thaânh phêìn kinh tïë khaác; phaãi àöíi múái cú
cêëu saãn xuêët, chiïën lûúåc kinh doanh; àöíi múái cöng nghïå, cú chïë quaãn lyá àïí coá
thïí àuã sûác àûáng vûäng vaâ chiïën thùæng trong möi trûúâng húåp taác vaâ caånh
tranh vúái caác thaânh phêìn kinh tïë khaác. - Vai troâ quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác - nhên
töë baão àaãm cho àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa cuãa kinh tïë haâng hoáa. + Sûå
phaát triïín kinh tïë haâng hoáa coá nhûäng taác duång tñch cûåc, nhûng cuäng coá
nhûäng khuyïët têåt nhêët àõnh. Do àoá, àoâi hoãi phaãi coá sûå quaãn lyá cuãa nhaâ
nûúác. + Muåc àñch vaâ àöång cú cuãa caác loaåi saãn xuêët haâng hoáa coân töìn taåi
úã nûúác ta cuäng khöng giöëng nhau, thêåm chñ mêu thuêîn, loaåi trûâ nhau, cuäng
àoâi hoãi phaãi coá sûå quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác. + Do töìn taåi khaá lêu trong cú chïë
kïë hoaåch hoáa têåp trung quan liïu, bao cêëp, nïn nhûäng cöng cuå àïí nhaâ nûúác sûã
duång àiïìu haânh kinh tïë coân keám hiïåu lûåc, böå maáy nhaâ nûúác coân ñt kinh
nghiïåm vaâ kiïën thûác vïì quaãn lyá kinh tïë theo cú chïë thõ trûúâng. Vò vêåy, phêën
àêëu nêng cao nùng lûåc caác cöng cuå kinh tïë vaâ nêng cao trònh àöå quaãn lyá kinh
tïë, nhêët laâ quaãn lyá kinh tïë vô mö cuãa nhaâ nûúác laâ hïët sûác cêìn thiïët. Caã
trûúác mùæt vaâ lêu daâi. Caác àùåc àiïím vaâ xu hûúáng vêån àöång cuãa nïìn kinh tïë
haâng hoáa úã nûúác ta trong thúâi kyâ quaá àöå bùæt nguöìn tûâ sûå chi phöëi cuãa
caác quy luêåt kinh tïë thõ trûúâng vaâ tûâ vai troâ àõnh hûúáng cuãa kinh tïë quöëc
doanh, vai troâ quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác. Caác àùåc àiïím trïn coá quan hïå mêåt thiïët
vúái nhau phaãn aánh kïët quaã cuãa sûå phên tñch thûåc traång vaâ xu hûúáng vêån
àöång nöåi taåi cuãa
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

69

quaá trònh hònh thaânh vaâ phaát triïín kinh tïë haâng hoáa úã nûúác ta hiïån nay vaâ
trong tûúng lai. 25. Nhûäng àiïìu kiïån, phûúng hûúáng vaâ nhûäng giaãi phaáp mêëu
chöët àïí phaát triïín kinh tïë haâng hoáa úã nûúác ta tûâ nay àïën nùm 2000. Àïí phaát
triïín nïìn kinh tïë haâng hoáa nhiïìu thaânh phêìn theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa,
vêån àöång theo cú chïë thõ trûúâng coá sûå quaãn lyá cûãa nhaâ nûúác, phaãi taåo
àûúåc nhûäng àiïìu kiïån sau: - Súám taåo ra sûå öín àõnh vïì chñnh trõ , kinh tïë, xaä
höåi. ÖÍn àõnh vïì chñnh trõ coá nghôa laâ phaãi khùèng àõnh vai troâ laänh àaåo xaä
höåi cuãa Àaãng cuâng vúái hïå thöëng chñnh trõ coá àuã uy tñn vaâ sûác maånh, baão
àaãm àiïìu haânh àêët nûúác tiïën lïn theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa. ÖÍn àõnh
vïì kinh tïë chuã yïëu vaâ trûúác hïët laâ sûå öín àõnh vïì taâi chñnh, tiïìn tïå baão àaãm
hoaåt àöång kinh tïë öín àõnh: kñch thñch àêìu tû phaát triïín. ÖÍn àõnh xaä höåi laâ taåo
àûúåc niïìm tin cuãa nhên dên àöëi vúái laänh àaåo, àöëi vúái chïë àöå. - Xêy dûång cú
súã haå têìng vêåt chêët vaâ haå têìng xaä höåi: xêy dûång, phaát triïín cú súã haå têìng
vêåt chêët, nhû giao thöng, bûu àiïån, thöng tin, àiïån nûúác... nhùçm phuåc vuå töët
phaát triïín kinh tïë - xaä höåi vaâ thu huát àêìu tû nûúác ngoaâi. Xêy dûång haå têìng xaä
höåi chuã yïëu vaâ quan troång laâ hïå thöëng giaáo duåc, y tïë, baão hiïím, múã mang tri
thûác, tùng cûúâng sûác khoãe cho chuã thïí xêy dûång nïìn kinh tïë haâng hoáa. - Xêy
dûång hïå thöëng luêåt phaáp vaâ böå maáy àiïìu haânh àïí baão àaãm sûå öín àõnh
cöng bùçng trong nïìn kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn. - Taåo àûúåc nhûäng têm lyá têåp
quaán mang tñnh xaä höåi phuâ húåp vaâ coá lúåi cho nïìn kinh tïë haâng hoáa, nhû biïët
kinh doanh, biïët laâm giaâu, thñch ûáng vúái cú chïë thõ trûúâng, khöng coân luyïën tiïëc
mong chúâ bao cêëp, cam chõu ngheâo khoá...

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

70

- Súám àaâo taåo àöåi nguä caác nhaâ quaãn lyá, kinh doanh gioãi thñch ûáng vúái thõ
trûúâng, vûâa àuã nùng lûåc töí chûác phaát triïín kinh tïë haâng hoáa trong nûúác vûâa
àuã nùng lûåc liïn doanh vúái nûúác ngoaâi. Phûúng hûúáng vaâ biïån phaáp mêëu chöët
àïí phaát triïín kinh tïë haâng hoáa úã nûúác ta laâ: - Nhêët quaán chñnh saách kinh tïë
nhiïìu thaânh phêìn theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa vúái sûå àa daång hoáa caác
loaåi hònh súã hûäu vúái nhiïìu hònh thûác töí chûác kinh doanh àïí sûã duång coá hiïåu
quaã sûác maånh töíng húåp caác thaânh phêìn kinh tïë, khai thaác àûúåc moåi tiïìm
nùng vïì vöën, lao àöång vaâ nghïå thuêåt kinh doanh trong moåi têìng lúáp dên cû. -
Sùæp xïëp töí chûác laåi khu vûåc kinh tïë quöëc doanh àïí khu vûåc kinh tïë naây chó
nùæm ngaânh, khêu, mùåt haâng then chöët, taåo àiïìu kiïån àûáng vûäng trong caånh
tranh, kinh doanh coá hiïåu quaã, giûä àûúåc vai troâ chuã àaåo trong nïìn kinh tïë nhiïìu
thaânh phêìn. - Sûã duång töët caác hònh thûác cuãa kinh tïë tû baãn nhaâ nûúác, têån
duång sûác maånh höîn húåp giûäa tû baãn trong vaâ ngoaâi nûúác caã vïì vöën, cöng
nghïå vaâ taâi nùng quaãn lyá goáp sûác cuâng nhaâ nûúác phaát triïín kinh tïë. - Phên
cöng vaâ hiïåp taác lao àöång theo hûúáng chuyïn mön hoáa kïët húåp vúái àa daång
hoáa saãn xuêët kinh doanh; múã röång kinh tïë dõch vuå. Coi troång vaâ khuyïën khñch
sûã duång lao àöång trñ tuïå ("chêët xaám"). Xaác àõnh ngaânh, mùåt haâng muäi
nhoån; chuá troång kïët húåp phên cöng vaâ húåp taác lao àöång quöëc tïë. - Àêíy
maånh nghiïn cûáu, ûáng duång thaânh tûåu khoa hoåc vaâ cöng nghïå múái. Vûâa
phaát triïín kinh tïë theo chiïìu röång vûâa phaát triïín theo chiïìu sêu, tùng sûác caånh
tranh trïn thõ trûúâng quöëc tïë. - Xêy dûång thõ trûúâng "hûúáng ngoaåi" àa daång vïì
hònh thûác, chuãng loaåi, nêng cao chêët lûúång àaåt túái tiïu chuêín quöëc tïë, lêëy thõ
trûúâng trong nûúác laâm cú súã.
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

71

- Thûåc hiïån chñnh saách àöëi ngoaåi coá lúåi cho sûå phaát triïín kinh tïë haâng hoáa,
nghôa laâ múã röång quan hïå àa daång vïì hònh thûác, àa phûúng vïì nguöìn. Trïn
nguyïn tùæc cuâng coá lúåi, khöng can thiïåp vaâo nöåi böå cuãa nhau, khöng phên biïåt
chïë àöå chñnh trõ - xaä höåi. Àoá laâ nhûäng biïån phaáp mêëu chöët àïí phaát triïín
kinh tïë haâng hoáa úã nûúác ta. 26. Sûå cêìn thiïët khaách quan vaâ lúåi ñch cuãa sûå
töìn taåi nïìn kinh tïë coá nhiïìu thaânh phêìn? Àùåc àiïím cuãa caác thaânh phêìn kinh
tïë? Trong thúâi kyâ quaá àöå úã nûúác ta, sûå töìn taåi cú cêëu kinh tïë nhiïìu thaânh
phêìn laâ têët yïëu vaâ coá lúåi, vò: - Coá nhûäng thaânh phêìn kinh tïë do lõch sûã àïí
laåi vaâ coân coá lúåi cho sûå phaát triïín kinh tïë, nhû kinh tïë tû baãn tû nhên, kinh tïë
caá thïí. - Do chñnh saách caãi taåo xaä höåi cuä, naãy sinh nhûäng thaânh phêìn kinh
tïë múái, nhû chuã nghôa tû baãn nhaâ nûúác, caác loaåi hònh húåp taác xaä. - Do yïu
cêìu xêy dûång xaä höåi múái, hònh thaânh caác thaânh phêìn kinh tïë múái nhû kinh tïë
quöëc doanh. Sûå töìn taåi nhiïìu thaânh phêìn kinh tïë khùæc phuåc àûúåc tònh traång
àöåc quyïìn, taåo ra sûå caånh tranh; àoá laâ àöång cú thuác àêíy nïìn kinh tïë haâng
hoáa phaát triïín. Mùåt khaác, chó riïng kinh tïë quöëc doanh vaâ kinh tïë têåp thïí chûa
coá àuã khaã nùng thay thïë caác thaânh phêìn kinh tïë khaác àïí phaát triïín nïìn kinh tïë
coá hiïåu quaã, laâm ra nhiïìu saãn phêím nhêët cho xaä höåi. Phaát triïín nïìn kinh tïë
nhiïìu thaânh phêìn laâ àùåc trûng cú baãn cuãa nïìn kinh tïë quaá àöå vûâa laâ têët yïëu,
cêìn thiïët, vûâa laâ phûúng tiïån àïë àaåt muåc àñch cuãa nïìn saãn xuêët xaä höåi. Noá
vûâa taåo cú súã laâm chuã vïì kinh tïë, vûâa baão àaãm kïët húåp haâi hoâa hïå thöëng
lúåi ñch kinh tïë. Àoá chñnh laâ àöång lûåc cuãa sûå phaát triïín. Viïåc múã àûúâng cho
caác thaânh phêìn kinh tïë khaác phaát triïín laâ sûå cúãi troái sûác saãn xuêët, khai
thaác àûúåc moåi tiïìm nùng, kñch thñch àûúåc moåi nguöìn nhên taâi, vêåt lûåc, chêët
xaám goáp phêìn phaát triïín saãn xuêët, taåo nhiïìu cuãa caãi cho xaä
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

72

höåi, giaãi quyïët cöng ùn viïåc laâm cho haâng triïåu lao àöång trong luác Nhaâ nûúác
chûa coá àuã àiïìu kiïån thu huát moåi lûåc lûúång lao àöång xaä höåi. Viïåc sûã duång
cú cêëu kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn khöng nhûäng giaãi phoáng sûác saãn xuêët, khai
thaác moåi khaã nùng phaát triïín lûåc lûúång saãn xuêët trong nûúác, maâ coân têån
duång sûác maånh kinh tïë quöëc tïë, tranh thuã sûå àêìu tû, húåp taác quöëc tïë, khùæc
phuåc tònh traång biïåt lêåp cuãa nïìn kinh tïë nûúác ta vúái nïìn kinh tïë thïë giúái, vûâa
giaãi quyïët cöng ùn viïåc laâm, múã röång ngaânh nghïì trong nûúác, khai thaác töët
mùåt haâng xuêët khêíu muäi nhoån coá hiïåu quaã, têån duång thïë maånh cuãa àêët
nûúác. Cuöëi cuâng, sûå töìn taåi nïìn kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn vûâa laâ chiïën lûúåc
kinh tïë lêu daâi, vûâa laâ cú súã thûåc hiïån chiïën lûúåc xaä höåi: xoáa dêìn mùåc caãm
ngoaâi biïn chïë nhaâ nûúác, giaãi quyïët naån thêët nghiïåp, sûå luyïën tiïëc vúái cú chïë
bao cêëp, "hiïån vêåt hoáa" trao àöíi... Trong cú cêëu kinh tïë mhiïìu thaânh phêìn, möîi
thaânh phêìn kinh tïë coá àùåc àiïím riïng. Kinh tïë quöëc doanh dûåa trïn súã hûäu toaân
dên vïì tû liïåu saãn xuêët vúái caác hònh thûác xñ nghiïåp cöng, nöng, thûúng nghiïåp
quöëc doanh, nùæm giûä, kinh doanh, khai thaác nhûäng taâi nguyïn, nhûäng ngaânh
then chöët, nùæm caác maåch maáu cuãa nïìn kinh tïë quöëc dên. Phûúng thûác quaãn
lyá khoa hoåc hún, trònh àöå lûåc lûúång saãn xuêët, quan hïå xaä höåi vaâ quan hïå
phên phöëi cuäng cao hún caác thaânh phêìn kinh tïë khaác. Noá àûúåc têåp trung xêy
dûång khöng ngûâng lúán maånh àïí àuã nùng lûåc giûä vai troâ chuã àaåo cuãa nïìn
kinh tïë theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa àöëi vúái caác thaânh phêìn kinh tïë
khaác. - Kinh tïë têåp thïí dûåa trïn loaåi hònh súã hûäu têåp thïí vïì tû liïåu saãn xuêët
(trûâ ruöång àêët thuöåc súã hûäu toaân dên), duúái caác hònh thûác húåp taác xaä,
têåp àoaân saãn xuêët trong nöng nghiïåp, tiïíu thuã cöng nghiïåp hay trong lônh vûåc lûu
thöng, dõch vuå. Xeát vïì trònh àöå lûåc lûúång saãn xuêët, quaãn lyá, trònh döå xaä höåi
hoáa thò kinh tïë têåp thïí thêëp hún kinh tïë quöëc doanh, nhûng noá cuäng àûúåc xêy
dûång, cuãng cöë vaâ cuâng vúái kinh tïë quöëc doanh laâ nïìn taãng cuãa nïìn kinh tïë
quöëc dên xaä höåi chuã
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

73

nghôa. - Kinh tïë tû baãn tû nhên dûåa trïn hònh thûác súã hûäu tû nhên tû baãn chuã
nghôa vïì tû liïåu saãn xuêët vaâ trïn cú súã quan hïå boác löåt lao àöång laâm thuï (tuy
coá giúái haån). Noá àûúåc pheáp hoaåt àöång trong nhûäng ngaânh nhaâ nûúác khöng
cêìn thiïët nùæm giûä, nhûng nùçm trong khuön khöí phaáp luêåt quy àõnh. Giai cêëp
àaåi diïån cho noá laâ giai cêëp tû saãn khöng coân nùæm giûä chñnh quyïìn, nhûng
àûúåc pheáp hoaåt àöång kinh doanh, àûúåc pheáp sûã duång vöën, vêåt tû kyä thuêåt
vaâ nghïå thuêåt quaãn lyá kinh doanh, taåo ra cuãa caãi vêåt chêët cho xaä höåi, goáp
phêìn thuác àêíy nïìn kinh tïë haâng hoáa phaát triïín. Noá coá thïí liïn doanh vúái nhaâ
nûúác bùçng nhiïìu hònh thûác. - Kinh tïë caá thïí dûåa trïn hònh thûác súã hûäu caá thïí
vïì tû liïåu saãn xuêët vaâ lao àöång cuãa baãn thên. Noá hoaåt àöång trïn phaåm vi
röång, caã thaânh thõ, nöng thön, trïn moåi lônh vûåc, ngaânh nghïì. Loaåi hònh kinh tïë
naây phên taán manh muán; kyä thuêåt, nùng suêët lao àöång thêëp. Trong cú chïë
caånh tranh, noá dïî bõ phên hoáa. Kinh tïë caá thïí hoùåc àöåc lêåp, hoùåc caá thïí tham
gia húåp taác xaä, hoùåc liïn kïët vúái caác doanh nghiïåp lúán vúái nhiïìu hònh thûác.
Trïn thûåc tïë, giûäa caác thaânh phêìn kinh tïë coá möëi quan hïå vûâa thöëng nhêët
vûâa mêu thuêîn, cho nïn trong quaá trònh vêån àöång hoùåc àöåc lêåp, hoùåc coá xu
hûúáng àan kïët vúái nhau hònh thaânh caác loaåi hònh súã hûäu höîn húåp vúái nhûäng
hònh thûác töí chûác kinh doanh àa daång. Möåt trong nhûäng hònh thûác kinh tïë quaá
àöå laâ chuã nghôa tû baãn nhaâ nûúác, dûåa trïn cú súã höîn húåp vïì súã hûäu tû liïåu
saãn xuêët, àûúåc nhaâ nûúác sûã duång àïí phaát triïín lûåc lûúång saãn xuêët coá lúåi
cho chuã nghôa xaä höåi. Chuã nghôa tû baãn nhaâ nûúác àûúåc nhaâ nûúác sûã duång
vúái caác hònh thûác: xñ nghiïåp cöng tû húåp doanh (nhaâ nûúác vaâ nhaâ tû baãn
cuâng goáp vöën kinh doanh); xñ nghiïåp liïn doanh vúái tû baãn nûúác ngoaâi, kinh tiïu
àaåi lyá gia cöng àùåt haâng, hay caác hònh thûác tö nhûúång...

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

74

Ngoaâi ra, kinh tïë gia àònh tuy khöng phaãi laâ möåt thaânh phêìn, nhûng noá coá vai
troâ quan troång àïí phaát triïín kinh tïë úã nûúác ta. Noá cêìn àûúåc khuyïën khñch vaâ
taåo àiïìu kiïån àïí phaát triïín. 27. Thïë naâo laâ xaä höåi hoáa nïìn saãn xuêët trïn thûåc
tïë? Àùåc àiïím vaâ nöåi dung xaä höåi hoáa nïìn saãn xuêët trong thúâi kyâ quaá döå?
Xaä höåi hoáa saãn xuêët, hiïíu theo nghôa àún giaãn, laâ sûå phên cöng lao àöång xaä
höåi sêu röång ài àöi vúái sûå chuyïn mön hoáa, múã röång ngaânh nghïì múái, húåp
thaânh möåt quaá trònh saãn xuêët xaä höåi vúái söë lûúång lao àöång lúán úã tûâng xñ
nghiïåp trong nïìn saãn xuêët lúán. Theo nghôa chung nhêët, xaä höåi hoáa saãn xuêët
laâ sûå liïn kïët nhiïìu quaá trònh kinh tïë riïng biïåt thaânh quaá trònh kinh tïë - xaä höåi.
Nhû vêåy, xaä höåi hoáa saãn xuêët gùæn vúái nïìn saãn xuêët lúán. Nhûng nïëu chó xaä
höåi hoáa vïì mùåt súã hûäu tû liïåu saãn xuêët thò múái chó laâ xaä höåi hoáa saãn
xuêët trïn hònh thûác (nhû úã caác nûúác xaä höåi chuã nghôa trûúác àêy; ngûúåc laåi,
úã caác nûúác tû baãn chuã nghôa biïíu hiïån chuã yïëu laåi laâ xaä höåi hoáa vïì mùåt tû
liïåu saãn xuêët). Xaä höåi hoáa xaä höåi chuã nghôa nïìn saãn xuêët phaãi xem xeát trïn
ba mùåt sau: - Kinh tïë - xaä höåi (maâ nöåi dung laâ quan hïå súã hûäu vïì tû liïåu saãn
xuêët). - Kinh tïë - kyä thuêåt (hay cöng nghïå, maâ nöåi dung thïí hiïån úã trònh àöå lûåc
lûúång saãn xuêët, cú súã vêåt chêët cuãa noá). - Kinh tïë - töí chûác (nöåi dung thïí hiïån
úã quan hïå töí chûác quaãn lyá nïìn saãn xuêët xaä höåi). Xaä höåi hoáa saãn xuêët trïn
thûåc tïë laâ sûå tiïën haânh àöìng böå tûúng ûáng vïì trònh àöå cuãa ba mùåt noái trïn;
coá nghôa laâ xêy dûång àûúåc quan hïå sú hûäu vïì tû liïåu saãn xuêët tiïn tiïën trïn cú
súã möåt trònh àöå khoa hoåc kyä thuêåt cao, möåt cú súã vêåt chêët - kyä thuêåt hiïån
àaåi, nùng suêët lao àöång cao vaâ thûåc hiïån àûúåc viïåc kiïím kï, kiïím soaát,

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

75

töí chûác quaãn lyá quaá trònh saãn xuêët vaâ phên phöëi saãn phêím trong toaân xaä
höåi. Àöëi vúái nûúác ta, trong thúâi kyâ quaá àöå, chûa thïí coá ngay xaä höåi hoáa saãn
xuêët trïn thûåc tïë maâ chó coá thïí laâ quaá trònh xaä höåi hoáa saãn xuêët theo àõnh
hûúáng xaä höåi chuã nghôa. Viïåc xaä höåi hoáa saãn xuêët vïì mùåt kinh tïë - xaä höåi
úã nûúác ta trûúác àêy thûåc chêët múái chó laâ xaä höåi hoáa hònh thûác. Àïí phuâ
húåp vúái trònh àöå phaát triïín cuãa lûåc lûúång saãn xuêët tûâng thúâi kyâ, chuáng ta
àang àiïìu chónh theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa bùçng caách àöìng thúâi sûã
duång, phaát triïín coá caãi biïën caác hònh thûác súã hûäu vïì tû hûäu saãn xuêët thöng
qua caác hònh thûác kinh tïë quaá àöå, caác chñnh saách kinh tïë, luêåt kinh tïë, vúái
bûúác ài vaâ quy mö thñch húåp. Caác quaá trònh caãi biïën àoá laâ: - Quöëc hûäu hoáa
tû liïåu saãn xuêët àöëi vúái caác àöëi tûúång tû saãn maåi baãn, tû saãn phaãn àöång
úã thaânh thõ vaâ àõa chuã úã nöng thön thaânh súã hûäu toaân dên. Àoá laâ möåt böå
phêån quan troång cuãa quaá trònh xaä höåi hoáa saãn xuêët. - Húåp taác hoáa àöëi
vúái kinh tïë caá thïí. Àêy laâ con àûúâng giaãn àún vaâ dïî tiïëp nhêån nhêët àöëi vúái
saãn xuêët nhoã caá thïí, tuy nhiïn noá àoâi hoãi tuên theo nhûäng nguyïn tùæc cú baãn:
tûå nguyïån, cuâng coá lúåi, tûâ thêëp lïn cao, tûâ àún giaãn àïën phûác taåp, coá sûå
laänh àaåo vaâ trúå giuáp cuãa nhaâ nûúác. - Nhaâ nûúác thûåc hiïån xêy dûång múái
caác doanh nghiïåp quöëc doanh. Tûâ xuêët phaát àiïím laâ möåt nïìn kinh tïë chêåm
phaát triïín, quaá trònh naây coá yá nghôa rêët quan troång vaâ cêëp baách, vò noá laâ
yïëu töë cú baãn baão àaãm vai troâ chuã àaåo, laâ cöng cuå àïí nhaâ nûúác quaãn lyá
nïìn kinh tïë phaát triïín theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa. Hiïån nay, úã nûúác ta
àang thûåc hiïån sûå àöíi múái quaá trònh naây theo hûúáng sùæp xïëp laåi, nùæm
ngaânh, nùæm khêu then chöët, coi troång hiïåu quaã kinh tïë...

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

76

- Quaá trònh hònh thaânh súã hûäu höîn húåp dûúái caác hònh thûác kinh tïë quaá àöå
húåp taác, caånh tranh nhau nhûng chõu sûå kiïím kï, kiïím soaát cuãa nhaâ nûúác àang
àûúåc thûåc hiïån theo tinh thêìn àöíi múái nïìn kinh tïë. Xaä höåi hoáa saãn xuêët laâ
quaá trònh coá tñnh quy luêåt àïí ài lïn saãn xuêët lúán. Àoá cuäng laâ xu hûúáng vêån
àöång cú baãn cuãa nïìn kinh tïë nûúác ta trong thúâi kyâ quaá àöå. 28. Cú súã vêåt
chêët - kyä thuêåt cuãa chuã nghôa xaä höåi laâ gò? Tñnh têët yïëu khaách quan cuãa
viïåc tiïën haânh cöng nghiïåp hoáa hiïån àaåi hoáa àïí xêy dûång cú súã vêåt chêët - kyä
thuêåt úã nûúác ta? Hiïíu möåt caách giaãn àún thò cú súã vêåt chêët — kyä thuêåt laâ
töíng thïí caác yïëu töë vêåt chêët gùæn vúái trònh àöå kyä thuêåt tûúng ûáng. Theo
nghôa khaái quaát, cú súã vêåt chêët - kyä thuêåt cuãa möåt xaä höåi laâ toaân böå hïå
thöëng caác yïëu töë vêåt chêët cuãa saãn xuêët xaä höåi phuâ húåp vúái trònh àöå kyä
thuêåt (cöng nghïå) tûúng ûáng. Möîi phûúng thûác saãn xuêët nhêët àõnh coá möåt cú
súã vêåt chêët - kyä thuêåt tûúng ûáng. Trònh àöå cuãa cú súã vêåt chêët - kyä thuêåt
àùåc trûng cho sûå thöëng trõ cuãa möåt phûúng thûác saãn xuêët. Cú súã vêåt chêët -
kyä thuêåt cuãa chuã nghôa xaä höåi laâ nïìn saãn xuêët lúán hiïån àaåi, coá cú cêëu
kinh tïë húåp lyá, coá trònh àöå xaä höåi hoáa cao, dûåa trïn trònh àöå khoa hoåc cöng
nghïå hiïån àaåi àûúåc hònh thaânh möåt caách coá kïë hoaåch vaâ thöëng trõ trong
toaân böå nïìn kinh tïë quöëc dên. Tiïën haânh cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa laâ
con àûúâng àïí xêy dûång cú súã vêåt chêët - kyä thuêåt cuãa chuã nghôa xaä höåi. Àoá
laâ quaá trònh mang tñnh quy luêåt, búãi vò: ngay sûå quaá àöå tûâ chuã nghôa tû baãn
lïn chuã nghôa xaä höåi àaä coá cú súã vêåt chêët - kyä thuêåt cuãa chuã nghôa tû baãn,
nhûng àoá múái chó laâ tiïìn àïì vêåt chêët sùén coá. Muöën biïën noá thaânh cú súã vêåt
chêët - kyä thuêåt cuãa chuã nghôa xaä höåi, phaãi tiïën haânh möåt loaåt caác cuöåc
caãi biïën caách maång vïì quan hïå saãn
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

77

xuêët, tiïëp tuåc vêån duång thaânh tûåu múái cuãa khoa hoåc - kyä thuêåt, phên böë, töí
chûác laåi vaâ hiïån àaåi hoáa cao hún. - ÚÃ nûúác ta, möåt nûúác coá nïìn kinh tïë keám
phaát triïín quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi, viïåc thûåc hiïån cöng nghiïåp hoáa, hiïån
àaåi hoáa àïí xêy dûång cú súã vêåt chêët kyä thuêåt caâng laâ têët yïëu vaâ cêìn thiïët.
Vïì kinh tïë: Coá cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa múái taåo ra nïìn saãn xuêët bùçng
maáy moác, taåo ra sûác saãn xuêët múái - cú súã àïí tùng nùng suêët lao àöång; taåo ra
cú súã kinh tïë laâm chöî dûåa cho viïåc caãi taåo vaâ phaát triïín caác ngaânh kinh tïë
quöëc dên khaác; taåo àiïìu kiïån vêåt chêët cho nïìn kinh tïë àöåc lêåp tûå chuã, coá
khaã nùng tham gia phên cöng húåp taác quöëc tïë. - Vïì chñnh trõ - xaä höåi: Coá cöng
nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa múái coá àiïìu kiïån àïí tùng cûúâng vai troâ kinh tïë cuãa
nhaâ nûúác, taåo tiïìn àïìâ liïn minh vûäng chùæc giûäa cöng nhên - nöng dên - trñ thûác.
Cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa phaát triïín lûåc lûúång saãn xuêët cuäng taåo ra tiïìn
àïì àïí cuãng cöë vaâ hoaân thiïån quan hïå saãn xuêët múái, àïí phaát triïín tûå do toaân
diïån con ngûúâi. Viïåc hònh thaânh caác trung têm cöng nghiïåp vaâ àö thõ hoáa xoáa
dêìn sûå caách biïåt giûäa thaânh thõ vaâ nöng thön, giûäa lao àöång trñ oác vaâ chên
tay. Cuöëi cuâng, cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa seä taåo ra cú súã vêåt chêët - kyä
thuêåt cho viïåc tùng cûúâng an ninh, quöëc phoâng. Cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa
xaä höåi chuã nghôa úã nûúác ta coá quan hïå chùåt cheä vúái phaát triïín lûåc lûúång
saãn xuêët nhùçm thûåc hiïån xaä höåi hoáa vïì mùåt kinh tïë - kyä thuêåt vaâ cöng nghïå
múái theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa. Vò vêåy, cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi
hoáa àêët nûúác, phaát triïín lûåc lûúång saãn xuêët laâ nhiïåm vuå trung têm cuãa thúâi
kyâ quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi úã nûúác ta. 29. Nöåi dung chuã yïëu cuãa cöng
nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa úã nûúác ta laâ gò? Noá àûúåc biïíu hiïån úã chùång
àûúâng àêìu cuãa thúâi kyâ quaá àöå nhû thïë naâo? Nhûäng àiïìu kiïån cêìn thiïët àïí
cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

78

laâ gò? Cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa theo nghôa chung vaâ khaái quaát laâ quaá
trònh biïën möåt nûúác coá nïìn kinh tïë laåc hêåu thaânh möåt nûúác cöng nghiïåp coá
khoa hoåc vaâ cöng nghïå hiïån àaåi. Do àoá, úã nûúác ta, cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi
hoáa laâ quaá trònh chuyïín möåt nïìn saãn xuêët nhoã, nöng nghiïåp laåc hêåu, cöng
nghïå laåc hêåu vaâ nùng suêët lao àöång thêëp thaânh möåt nûúác saãn xuêët lúán coá
cú cêëu cöng nöng nghiïåp vaâ dõch vuå hiïån àaåi, khoa hoåc vaâ cöng nghïå tiïn tiïën,
nùng suêët lao àöång xaä höåi cao úã caác ngaânh kinh tïë quöëc dên. Cöng nghiïåp
hoáa, hiïån àaåi hoáa coá nöåi dung chuã yïëu sau àêy: + Xêy dûång cú súã vêåt chêët -
kyä thuêåt cuãa chuã nghôa xaä höåi. ÚÃ nûúác ta, viïåc xêy dûång cú súã vêåt chêët -
kyä thuêåt cho chuã nghôa xaä höåi vaâ cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa coá quan hïå
chùåt cheä vúái nhau. Nïëu coi xêy dûång cú súã vêåt chêët - kyä thuêåt cho chuã nghôa
xaä höåi laâ muåc tiïu cú baãn thò cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa laâ caách thûác,
laâ con àûúâng àïí thûåc hiïån muåc tiïu àoá. Vò vêåy, nöåi dung chuã yïëu cuäng nhû
muåc àñch cuãa cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa laâ nhùçm xêy dûång cú súã vêåt
chêët - kyä thuêåt cuãa chuã nghôa xaä höåi. + Xêy dûång cú cêëu kinh tïë húåp lyá.
Quaá trònh cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa cuäng nhùçm tûâng bûúác xêy dûång cú
cêëu kinh tïë húåp lyá. Cú cêëu kinh tïë bao göìm cú cêëu ngaânh, cú cêëu vuâng vaâ cú
cêëu thaânh phêìn. Cú cêëu kinh tïë laâ töíng thïí caác quan hïå kinh tïë giûäa caác
ngaânh, caác lônh vûåc kinh tïë, giûäa caác vuâng kinh tïë..., trong àoá quan hïå giûäa
cöng nghiïåp vúái nöng nghiïåp vaâ dõch vuå laâ böå phêån coá têìm quan troång — laâ
"böå xûúng" cuãa noá. Caác quan hïå naây biïíu hiïån úã caác khña caånh nhû trònh àöå
cöng nghïå, quy mö, nhõp àiïåu phaát triïín giûäa chuáng v.v.. Cú cêëu kinh tïë laâ phaåm
truâ kinh tïë coá tñnh lõch sûã. Trònh àöå phaát triïín cuãa lûåc lûúång saãn xuêët vaâ
tñnh chêët xaä höåi hoáa lao àöång laâ caác yïëu töë coá aãnh hûúãng trûåc tiïëp àïën
nöåi dung, àùåc àiïím cú cêëu kinh
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

79

tïë úã caác giai àoaån khaác nhau. Cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa phaãi nhùçm taåo
ra cú cêëu kinh tïë húåp lyá (töëi ûu) úã tûâng thúâi kyâ phaát triïín. Cú cêëu kinh tïë húåp
lyá phaãi phaãn aánh àuáng yïu cêìu cuãa caác quy luêåt khaách quan, cho pheáp khai
thaác coá hiïåu quaã nhêët moåi tiïìm nùng cuãa àêët nûúác, tham gia coá hiïåu quaã
vaâo phên cöng, húåp taác quöëc tïë, phuâ húåp vúái xu hûúáng vaâ coá khaã nùng sûã
duång caác thaânh tûåu cuãa cuöåc caách maång khoa hoåc - kyä thuêåt vaâ cöng nghïå
hiïån àaåi v.v.. Böë trñ cú cêëu kinh tïë húåp lyá laâ möåt nöåi dung quan troång cuãa
chiïën lûúåc phaát triïín kinh tïë xaä höåi úã nûúác ta. Trong chùång àûúâng àêìu cuãa
thúâi kyâ quaá àöå úã nûúác ta, nöåi dung cuãa cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa
àûúåc biïíu hiïån cuå thïí nhû sau: - Phaát triïín nöng - lêm - ngû nghiïåp gùæn vúái cöng
nghiïåp chïë biïën vaâ caác ngaânh kïët cêëu haå têìng dõch vuå cho nöng nghiïåp laâ
nhiïåm vuå quan troång haâng àêìu. - Tùng töëc àöå vaâ tyã troång cuãa cöng nghiïåp
saãn xuêët haâng tiïu duâng, múã röång kinh tïë dõch vuå, khai thaác triïåt àïí caác khaã
nùng àïí saãn xuêët haâng tiïu duâng vaâ haâng xuêët khêíu. - Phaát triïín coá choån loåc
möåt söë ngaânh saãn xuêët tû liïåu saãn xuêët, khai thaác vaâ chïë biïën khoaáng saãn
nhùçm trûúác hïët phuåc vuå saãn xuêët nöng - lêm - ngû nghiïåp. - Xêy dûång kïët cêëu
haå têìng, trong àoá ûu tiïn phaát triïín àiïån, maång lûúái giao thöng vêån taãi àûúâng
böå, àûúâng thuãy, àûúâng khöng vaâ maång lûúái thöng tin liïn laåc. - Xêy dûång vaâ
phaát triïín caác vuâng kinh tïë àïí hònh thaânh cú cêëu kinh tïë vuâng vaâ sûã duång coá
hiïåu quaã cú cêëu kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn. Àïí tiïën haânh cöng nghiïåp hoáa, hiïån
àaåi hoáa coá kïët quaã phaãi giaãi quyïët àûúåc caác yïu cêìu chuã yïëu sau àêy:

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

80

- Taåo nguöìn vöën àïí cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa. Àêy laâ möåt yïu cêìu cú baãn
vaâ cuäng laâ àiïìu kiïån quan troång haâng àêìu àïí tiïën haânh cöng nghiïåp hoáa, hiïån
àaåi hoáa. - Àêíy maånh nghiïn cûáu vaâ ûáng duång khoa hoåc cöng nghïå. Sûå nghiïåp
cöng nghiïåp hoáa, hiïån àaåi hoáa trong àiïìu kiïån thúâi àaåi ngaây nay phaãi àùåt khoa
hoåc vaâ cöng nghïå nhû möåt "quöëc saách", möåt "àöång lûåc". - Laâm töët cöng taác
àiïìu tra cú baãn, thùm doâ àõa chêët. - Àaâo taåo caán böå khoa hoåc - kyä thuêåt, khoa
hoåc quaãn lyá vaâ cöng nhên laânh nghïì. Nöåi dung vaâ yïu cêìu cuãa cöng nghiïåp
hoáa, hiïån àaåi hoáa àêët nûúác trong àiïìu kiïån cuöåc caách maång khoa hoåc - kyä
thuêåt vaâ cöång nghïå hiïån àaåi àoâi hoãi phaãi àêíy maånh sûå nghiïåp giaáo duåc
vaâ àaâo taåo, khoa hoåc vaâ cöng nghïå, coi àoá laâ quöëc saách haâng àêìu àïí phaát
huy nhên töë con ngûúâi - àöång lûåc trûåc tiïëp cuãa sûå phaát triïín. 30. Lúåi ñch kinh
tïë laâ gò? Vai troâ vaâ möëi quan hïå giûäa lúåi ñch caá nhên vúái lúåi ñch têåp thïí vaâ
lúåi ñch xaä höåi. Lúåi ñch kinh tïë coá quan hïå vúái nhu cêìu con ngûúâi nhûng khöng
phaãi moåi nhu cêìu cuãa con ngûúâi àïìu laâ lúåi ñch kinh tïë. Chó caác nhu cêìu vêåt
chêët, nhu cêìu kinh tïë múái trúã thaânh lúåi ñch kinh tïë. Lúåi ñch kinh tïë laâ möåt hònh
thûác biïíu hiïån caác quan hïå kinh tïë cuãa möåt chïë àöå kinh tïë - xaä höåi nhêët àõnh.
Ùngghen cho rùçng nhûäng quan hïå kinh tïë cuãa möåt xaä höåi nhêët àõnh naâo àoá
biïíu hiïån trûúác hïët dûúái hònh thûác lúåi ñch. Nhû vêåy, lúåi ñch kinh tïë laâ möåt
phaåm truâ kinh tïë biïíu hiïån cuãa quan hïå saãn xuêët maâ trûåc tiïëp vaâ cuöëi cuâng
laâ quan hïå phên phöëi. Lúåi ñch kinh tïë àûúåc quy àõnh búãi võ trñ cuãa con ngûúâi
trong hïå thöëng quan hïå saãn xuêët, maâ xuêët phaát laâ quan hïå súã hûäu vaâ phên
cöng lao àöång xaä höåi. Lúåi ñch kinh tïë luön luön coá tñnh lõch sûã vaâ giai cêëp.
Trong lõch sûã xaä höåi, caác giai cêëp, caác têìng lúáp xaä höåi khaác
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

81

nhau thûúâng coá lúåi ñch kinh tïë khöng giöëng nhau, vaâ cuöåc àêëu tranh giai cêëp
àûúåc tiïën haânh trûúác hïët vïì lúåi ñch kinh tïë. Lúåi ñch kinh tïë coá vai troâ quan
troång. Noá laâ àöång cú thuác àêíy hoaåt àöång kinh tïë cuãa con ngûúâi, phuåc vuå
nhu cêìu cú baãn nhêët cuãa con ngûúâi, laâ àöång lûåc maånh meä nhêët cuãa tiïën
böå kinh tïë vaâ xaä höåi. Lúåi ñch kinh tïë thûúâng coá cú cêëu phûác taåp phuå thuöåc
vaâo hïå thöëng quan hïå saãn xuêët, trûúác hïët laâ quan hïå súã hûäu, tûâ àoá dêîn
àïën quan hïå phên phöëi. Trong hïå thöëng lúåi ñch kinh tïë, coá ba loaåi chuã yïëu coá
quan hïå vúái nhau laâ lúåi ñch caá nhên, lúåi ñch têåp thïí vaâ lúåi ñch xaä höåi. Lúåi
ñch xaä höåi bao göìm caác lúåi ñch cú baãn nhêët cuãa toaân thïí nhên dên nhùçm
phaát triïín maånh meä nïìn kinh tïë, caãi thiïån vaâ nêng cao àúâi söëng vêåt chêët vaâ
vùn hoáa cuãa nhên dên, baão àaãm caác nhu cêìu quöëc phoâng, an ninh, baão àaãm
phaát triïín cú súã haå têìng saãn xuêët vaâ xaä höåi nhû vùn hoáa, giaáo duåc, y tïë v.v..
Lúåi ñch têåp thïí nhùçm thoãa maän trûúác hïët nhûäng nhu cêìu cuãa saãn xuêët vaâ
phuác lúåi cuãa têåp thïí. Lúåi ñch caá nhên nhùçm trûåc tiïëp thoãa maän nhu cêìu caá
nhên ngûúâi lao àöång vaâ gia àònh hoå. Trong caác lúåi ñch kinh tïë noái trïn, lúåi ñch
caá nhên laâ àöång lûåc trûåc tiïëp vaâ quan troång nhêët àöëi vúái sûå phaát triïín kinh
tïë. Noá aãnh hûúáng trûåc tiïëp túái traách nhiïåm, nhiïåt tònh, tñnh tñch cûåc vaâ saáng
taåo cuãa ngûúâi lao àöång. Lúåi ñch xaä höåi coá tñnh chêët bao truâm; coân lúåi ñch
têåp thïí vûâa gùæn vúái lúåi ñch xaä höåi vûâa gùæn vúái lúåi ñch caá nhên. Trong khi
chuá yá giaãi quyïët haâi hoâa ba loaåi lúåi ñch noái trïn, phaãi hïët sûác coi troång lúåi
ñch caá nhên, búãi vò, nïëu khöng coi troång lúåi ñch naây, seä khöng taåo ra àûúåc
àöång lûåc thuác àêíy kinh tïë vaâ röët cuöåc, caã ba loaåi lúåi ñch àoá àïìu khöng àûúåc
àaáp ûáng. Trong àiïìu kiïån nïìn kinh tïë nhiïìu thaânh phêìn, phaãi giaãi quyïët haâi hoâa
lúåi ñch kinh tïë giûäa caác thaânh phêìn kinh tïë vaâ chó khi àoá lúåi ñch kinh tïë múái
trúã thaânh àöång lûåc phaát triïín kinh tïë. Mùåt khaác, trong àiïìu kiïån nïìn kinh tïë
"múã" tham gia vaâo sûå hiïåp taác, phên cöng lao àöång quöëc tïë, viïåc giaãi quyïët
haâi hoâa caác loaåi lúåi ñch
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

82

caá nhên, têåp thïí, xaä höåi, lúåi ñch giûäa caác thaânh phêìn kinh tïë khöng taách rúâi
viïåc giaãi quyïët lúåi ñch dên töåc vúái lúåi ñch quöëc tïë. 31. Nhûäng nguyïn tùæc phên
phöëi vaâ caác hònh thûác thu nhêåp chuã yïëu trong thúâi kyâ quaá àöå. Trong thúâi kyâ
quaá àöå, quan hïå phên phöëi coá tñnh chêët àa daång. Caác nguyïn tùæc phên phöëi
chuã yïëu laâ: 1. Phên phöëi theo lao àöång. Phên phöëi theo lao àöång laâ trïn cú súã
baão àaãm cho ngûúâi coá sûác lao àöång àûúåc quyïìn lao àöång, xaä höåi cuäng baão
àaãm phêìn tû liïåu tiïu duâng hoå nhêån àûúåc dûåa vaâo söë lûúång vaâ chêët lûúång
lao àöång cuâng kïët quaã lao àöång maâ hoå àaä cöëng hiïën, khöng phên biïåt giúái
tñnh, maâu da, dên töåc, tuöíi taác... Phên phöëi theo lao àöång khöng coá nghôa laâ
möîi ngûúâi laâm ra bao nhiïu laâ àûúåc hûúãng têët caã. Böå phêån saãn phêím duâng
àïí phên phöëi theo lao àöång - saãn phêím cêìn thiïët - chó laâ möåt phêìn cuãa töíng
saãn phêím xaä höåi. Phên phöëi theo lao àöång àûúåc thûåc hiïån chuã yïëu trong caác
xñ nghiïåp kinh tïë quöëc doanh vaâ têåp thïí, vaâ coá aãnh hûúãng àïën sûå phên phöëi
trong caác xñ nghiïåp thuöåc caác thaânh phêìn kinh tïë khaác. Phên phöëi theo lao
àöång laâ khaách quan. Àoá laâ vò: - ÚÃ caác thaânh phêìn kinh tïë quöëc doanh vaâ
têåp thïí khöng coân chïë àöå boác löåt, cú súã àïí quyïët àõnh phên phöëi tû liïåu tiïu
duâng cho möîi ngûúâi chó coá thïí laâ kïët quaã lao àöång maâ hoå àaä cöëng hiïën. -
Trong xaä höåi coân nhiïìu sûå khaác nhau vïì caác loaåi lao àöång: lao àöång chên tay
vaâ trñ oác, lao àöång laânh nghïì vaâ khöng laânh nghïì, coân coá sûå khaác nhau vïì
thaái àöå lao àöång nhû tñch cûåc, têån tuåy, saáng taåo, coá kyã luêåt vaâ chêy lûúâi,
tröën traánh lao àöång, thiïëu traách nhiïåm v.v..

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

83

- Cuãa caãi xaä höåi chûa àuã döìi daâo àïí coá thïí thoãa maän nhu cêìu bùçng caách
phên phöëi theo nhu cêìu, nïn buöåc phaãi phên phöëi theo lao àöång. Do àoá, phên
phöëi theo lao àöång laâ têët yïëu vïì kinh tïë vaâ xaä höåi. Nguyïn tùæc naây àoâi hoãi
trong àiïìu kiïån nhû nhau, lao àöång ngang nhau thò traã cöng ngang nhau, coân lao
àöång khaác nhau thò traã cöng khaác nhau. Nguyïn tùæc phên phöëi theo lao àöång
coá taác àöång kïët húåp chùåt cheä, húåp lyá lúåi ñch caá nhên vúái lúåi ñch xaä höåi
vaâ têåp thïí; khuyïën khñch nêng cao trònh àöå chuyïn mön, kyä thuêåt, vùn hoáa, tay
nghïì, trònh àöå quaãn lyá, phaát huy saáng kiïën, tùng nùng suêët lao àöång; goáp phêìn
tñch cûåc giaáo duåc thaái àöå vaâ kyã luêåt lao àöång múái v.v.. 2. Phên phöëi theo taâi
saãn hay vöën. Nguyïn tùæc naây biïíu hiïån roä rïåt vaâ chuã yïëu úã caác loaåi xñ
nghiïåp, cöng ty cöí phêìn; caác húåp taác xaä do caác thaânh viïn tûå giaác goáp vöën
àïí saãn xuêët, kinh doanh. Möåt böå phêån àaáng kïí vöën àûúåc huy àöång dûúái hònh
thûác gûãi tiïìn tiïët kiïåm, mua traái khoaán v.v.. Taâi saãn hay vöën laâ lao àöång quaá
khûá, coá taác duång goáp phêìn taåo ra lúåi nhuêån duâ khöng phaãi laâ nguöìn göëc
trûåc tiïëp, do àoá, noá phaãi àûúåc tham gia phên phöëi lúåi nhuêån. Phên phöëi theo
taâi saãn hay vöën laâ möåt nguyïn tùæc, laâ têët yïëu khaách quan. Nguyïn tùæc naây
coá taác duång khai thaác töëi àa vaâ sûã duång húåp lyá caác nguöìn vöën cuãa xaä
höåi vaâo saãn xuêët kinh doanh; goáp phêìn hònh thaânh thõ trûúâng tiïìn tïå, thõ
trûúâng vöën vaâ thõ trûúâng chûáng khoaán — àiïìu kiïån cêìn thiïët àïí phaát triïín kinh
tïë haâng hoáa. 3. Phên phöëi qua caác quyä phuác lúåi. Nguyïn tùæc naây coá taác
duång böí sung cho nguyïn tùæc phên phöëi theo lao àöång, khùæc phuåc möåt phêìn
nhûäng nhûúåc àiïím cuãa phên phöëi theo lao àöång. Trong àiïìu kiïån thúâi kyâ quaá
àöå, phên phöëi theo lao àöång laâ cú baãn, chuã yïëu, coân phên phöëi qua quyä phuác
lúåi chó coá taác duång böí sung.

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

84

Caác nguyïn tùæc phên phöëi noái trïn àûúåc biïíu hiïån úã caác hònh thûác thu nhêåp
chuã yïëu laâ: + Tiïìn lûúng. Tiïìn lûúng laâ hònh thûác biïíu hiïån chuã yïëu cuãa nguyïn
tùæc phên phöëi theo lao àöång. Thûåc chêët cuãa tiïìn lûúng laâ möåt phêìn thu nhêåp
quöëc dên duâng àïí phên phöëi cho ngûúâi lao àöång dûúái hònh thûác tiïìn tïå, cùn cûá
vaâo söë lûúång vaâ chêët lûúång lao àöång tûâng ngûúâi, àïí taái saãn xuêët sûác lao
àöång. Coá hai hònh thûác tiïìn lûúng chuã yïëu laâ tiïìn lûúng theo thúâi gian vaâ tiïìn
lûúng theo saãn phêím. Ngoaâi tiïìn lûúng, ngûúâi lao àöång coân coá thïí nhêån àûúåc
tiïìn thûúãng; àoá laâ phêìn böí sung tiïìn lûúng àöëi vúái ngûúâi laâm viïåc coá kïët quaã,
coá chêët lûúång cao hún. Tiïìn lûúng laâ àöång lûåc maånh meä, coá taác duång tñch
cûåc thuác àêíy tiïën böå kinh tïë. Tuy nhiïn, tiïìn lûúng chó phaát huy àûúåc vai troâ
àöång lûåc kinh tïë cuãa noá khi coá chïë àöå tiïìn lûúng àuáng àùæn, húåp lyá. + Lúåi
nhuêån, lúåi tûác. Lúåi nhuêån, lúåi tûác laâ hònh thûác thu nhêåp tûâ nguyïn tùæc phên
phöëi theo taâi saãn hay vöën. Àöëi vúái vöën tûå coá cuãa caác doanh nghiïåp tû nhên
laâ vöën cöí phêìn cuãa cöí àöng trong caác xñ nghiïåp cöí phêìn, sau tûâng chu kyâ
saãn xuêët kinh doanh, ngûúâi súã hûäu noá nhêån àûúåc thu nhêåp dûúái hònh thûác
lúåi nhuêån hay lúåi tûác cöí phêìn. Àöëi vúái vöën cho vay, ngûúâi súã hûäu noá seä
nhêån àûúåc thu nhêåp dûúái hònh thûác lúåi tûác. + Thu nhêåp tûâ quyä tiïu duâng cöng
cöång. Hònh thûác thu nhêåp naây laâ biïíu hiïån cuãa nguyïn tùæc phên phöëi qua caác
quyä phuác lúåi têåp thïí vaâ phuác lúåi xaä höåi, nhû trúå cêëp khoá khùn, sinh àeã,
öëm àau, tai naån, nhaâ treã, hoåc têåp... Caác têìng lúáp dên
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

85

cû khaác nhêån àûúåc thu nhêåp naây dûúái hònh thûác tiïìn hûu trñ àöëi vúái ngûúâi
nghó hûu, tiïìn trúå cêëp nuöi dûúäng ngûúâi giaâ, treã em, tiïìn cûáu tïë xaä höåi. + Thu
nhêåp tûâ kinh tïë gia àònh. Kinh tïë gia àònh coá vai troâ rêët quan troång. Súã hûäu
trong kinh tïë gia àònh laâ loaåi súã hûäu àùåc biïåt (vöën, taâi saãn) vaâ hoaåt àöång
cuãa noá dûåa vaâo viïåc sûã duång lao àöång ngoaâi giúâ laâm viïåc úã xñ nghiïåp, cú
quan, húåp taác xaä hoùåc cuãa nhûäng ngûúâi khaác trong gia àònh. Do àoá, thu nhêåp
tûâ kinh tïë gia àònh cuäng thuöåc loaåi àùåc biïåt: vûâa gùæn vúái phên phöëi theo lao
àöång vûâa gùæn vúái phên phöëi theo taâi saãn hoùåc vöën. Nhû vêåy, caác quan hïå
phên phöëi, caác hònh thûác thu nhêåp trong thúâi kyâ quaá àöå rêët àa daång. Möåt
ngûúâi lao àöång, möåt gia àònh coá thïí coá thu nhêåp tûâ tiïìn lûúng, tûâ lúåi nhuêån,
lúåi tûác, tûâ kinh tïë gia àònh nïëu vûâa laâm viïåc úã xñ nghiïåp, cú quan, vûâa coá cöí
phêìn, vûâa hoaåt àöång kinh tïë gia àònh. 32. Cú chïë kinh tïë laâ gò? Caác böå phêån
cêëu thaânh cuãa noá? Thïë naâo laâ cú chïë thõ trûúâng coá sûå quaãn lyá cuãa nhaâ
nûúác? 1. Cú chïë kinh tïë. Cú chïë kinh tïë laâ toaân böå hïå thöëng nhûäng taác àöång
coá yá thûác vaâ coá töí chûác cuãa con ngûúâi àïën kinh tïë vô mö vaâ vi mö, phaãn
aánh àuáng caác quy luêåt kinh tïë khaách quan, baão àaãm cho nïìn kinh tïë vêån haânh
theo àõnh hûúáng muåc tiïu àaä xaác àõnh. Cú chïë kinh tïë mang tñnh khaách quan vaâ
coá vai troâ quan troång trong viïåc nhêån thûác, phaãn aánh vaâ vêån duång quy luêåt
khaách quan. Caác böå phêån cêëu thaânh cuãa cú chïë kinh tïë: - Caác phaåm truâ, quy
luêåt taác àöång trong nïìn kinh tïë (nhû quy luêåt giaá trõ, quy luêåt cung - cêìu, quy
luêåt caånh tranh, quy luêåt lûu thöng tiïìn tïå).

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

86

- Phaáp luêåt, nhêët laâ phaáp luêåt vïì kinh tïë vúái tñnh àöìng böå vaâ hiïåu lûåc thûåc
hiïån cuãa noá. - Thõ trûúâng. - Kïë hoaåch - yïëu töë baão àaãm nïìn kinh tïë haâng
hoáa phaát triïín theo hûúáng muåc tiïu tûâng thúâi kyâ vaâ muåc tiïu àõnh hûúáng xaä
höåi chuã nghôa. - Chñnh saách kinh tïë - xaä höåi vaâ viïåc thûåc hiïån noá trong hiïån
thûåc kinh tïë (chñnh saách taâi chñnh quöëc gia, chñnh saách tiïìn tïå, tñn duång, giaá
caã, kinh tïë àöëi ngoaåi...) nhû nhûäng àoân bêíy kñch thñch. - Caác cöng cuå kinh tïë
khaác nhû: kinh tïë quöëc doanh, dûå trûä quöëc gia, haåch toaán kinh doanh... 2. Cú
chïë thõ trûúâng coá sûå quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác - Cú chïë thõ trûúâng laâ töíng thïí
nhûäng möëi quan hïå kinh tïë, caác phaåm truâ kinh tïë vaâ quy luêåt kinh tïë coá quan
hïå hûäu cú vúái nhau cuâng taác àöång àïí àiïìu tiïët cung - cêìu, giaá caã, cuâng nhûäng
haânh vi cuãa nhûäng ngûúâi tham gia thõ trûúâng nhùçm giaãi quyïët ba vêën àïì cú
baãn: saãn xuêët caái gò, saãn xuêët nhû thïë naâo vaâ saãn xuêët cho ai? Cú chïë thõ
trûúâng coá mùåt tñch cûåc laâ chñnh nhûng cuäng coá mùåt tiïu cûåc vaâ tûå phaát. Vò
vêåy, cú chïë thõ trûúâng phaãi coá sûå quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác. Sûå quaãn lyá cuãa
nhaâ nûúác nhùçm hûúáng sûå phaát triïín kinh tïë theo nhûäng muåc tiïu, phûúng
hûúáng nhêët àõnh, haån chïë mùåt tiïu cûåc cuãa cú chïë thõ trûúâng, àiïìu tiïët vô mö
nïìn kinh tïë... Caác cöng cuå àïí quaãn lyá laâ: phaáp luêåt, chñnh saách, caác àoân bêíy
kinh tïë, kïë hoaåch, caác nguöìn dûå trûä kinh tïë. Trong àiïìu kiïån nïìn kinh tïë nhiïìu
thaânh phêìn, viïåc àöíi múái cú chïë kinh tïë vaâ töí chûác quaãn lyá àûúåc xêy dûång
theo hûúáng chuã yïëu sau àêy:

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

87

- Xoáa boã triïåt àïí cú chïë têåp trung quan liïu bao cêëp, xêy dûång cú chïë vaâ töí
chûác quaãn lyá phuâ húåp vúái sûå phaát triïín nïìn kinh tïë haâng hoáa nhiïìu thaânh
phêìn coá kïë hoaåch, coá sûå àiïìu tiïët cuãa nhaâ nûúác. Àêy laâ phûúng hûúáng
nhùçm dên chuã hoáa àúâi söëng kinh tïë, giaãi phoáng moåi nùng lûåc saãn xuêët,
phaát triïín maånh meä lûåc lûúång saãn xuêët, múã röång phên cöng lao àöång xaä höåi
vaâ nêng cao hiïåu quaã kinh tïë. - Tùng cûúâng chûác nùng vaâ caác cöng cuå quaãn
lyá cuãa nhaâ nûúác vïì kinh tïë xaä höåi. Nhaâ nûúác thûåc hiïån chûác nùng quaãn lyá
àöëi vúái moåi hoaåt àöång kinh tïë — xaä höåi thöng qua caác cöng cuå luêåt phaáp, kïë
hoaåch vaâ caác chñnh saách kinh tïë xaä höåi, nhùçm taåo ra möi trûúâng saãn xuêët
vaâ kinh doanh thuêån lúåi, àöìng thúâi tûâng bûúác kiïím soaát vaâ àiïìu tiïët caác hoaåt
àöång saãn xuêët vaâ kinh doanh cuãa caác thaânh phêìn kinh tïë. - Phên cêëp quaãn
lyá giûäa chñnh quyïìn trung ûúng vaâ àõa phûúng kïët húåp quaãn lyá theo ngaânh vaâ
laänh thöí. Vêën àïì cú baãn vaâ quan troång nhêët laâ nêng cao àûúåc hiïåu lûåc vaâ
chêët lûúång quaãn lyá nhaâ nûúác tûâ trung ûúng àïën caác àõa phûúng, cú súã. -
Thûåc hiïån chïë àöå tûå chuã saãn xuêët - kinh doanh cuãa caác àún võ kinh tïë, nhêët
laâ caác cú súã kinh tïë quöëc doanh, laâm cho caác cú súã thûåc hiïån àûúåc àêìy àuã
nhêët quyïìn tûå chuã cuãa hoå vïì saãn xuêët kinh doanh, taâi chñnh, nhên lûåc, lao
àöång, húåp àöìng vaâ liïn doanh kinh tïë, giao dõch thõ trûúâng v.v.. - Xêy dûång möåt
hïå thöëng caán böå phuâ húåp vúái cú chïë múái àïí quaãn lyá nïìn kinh tïë haâng hoáa
nhiïìu thaânh phêìn. Tñch cûåc àaâo taåo vaâ böìi dûúäng àöåi nguä caán böå quaãn lyá
kinh tïë, thuöåc caác ngaânh, caác cêëp vaâ caác nhaâ kinh doanh thuöåc caác thaânh
phêìn kinh tïë nhùçm àaáp ûáng yïu cêìu bûác thiïët cuãa nïìn kinh tïë - xaä höåi. 33. Vai
troâ vaâ chûác nùng kinh tïë cuãa nhaâ nûúác? Trong quaãn lyá kinh tïë, nhaâ nûúác sûã
duång nhûäng cöng cuå gò?
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

88

1. Vai troâ kinh tïë cuãa nhaâ nûúác. Trong bêët cûá xaä höåi naâo, nhaâ nûúác cuäng
àïìu coá vai troâ kinh tïë. Nhûng úã möîi chïë àöå xaä höåi, vai troâ kinh tïë cuãa nhaâ
nûúác coá nöåi dung vaâ biïíu hiïån thñch húåp vúái chïë àöå àoá. Nhaâ nûúác xaä höåi
chuã nghôa laâ nhaâ nûúác cuãa nhên dên lao àöång, àaåi biïíu cho lúåi ñch cuãa ngûúâi
lao àöång. Vò vêåy, nhaâ nûúác coá vai troâ kinh tïë laâ töí chûác vaâ quaãn lyá toaân
böå nïìn kinh tïë quöëc dên úã caã têìm vô mö lêîn têìm vi mö, trong àoá, quaãn lyá kinh
tïë vô mö cuãa nhaâ nûúác laâ chuã yïëu. Nhaâ nûúác coá vai troâ kinh tïë trïn, vò: -
Nhaâ nûúác, vúái tû caách laâ ngûúâi àaåi diïån cuãa toaân dên, coá nhiïåm vuå quaãn
lyá àêët nûúác vïì mùåt haânh chñnh vaâ kinh tïë. - Nhaâ nûúác laâ ngûúâi àaåi diïån cho
súã hûäu toaân dên vïì tû liïåu saãn xuêët, coá nhiïåm vuå quaãn lyá caác xñ nghiïåp
thuöåc khu vûåc kinh tïë quöëc doanh. - Vai troâ quaãn lyá kinh tïë cuãa nhaâ nûúác goáp
phêìn quan troång vaâo viïåc khùæc phuåc nhûäng yïëu keám, thuác àêíy nhûäng nhên
töë tñch cûåc luön nêíy sinh trong nïìn kinh tïë haâng hoáa nhiïìu thaânh phêìn vêån
àöång theo cú chïë thõ trûúâng àûa nïìn kinh tïë phaát triïín theo àõnh hûúáng xaä höåi
chuã nghôa. 2. Chûác nùng kinh tïë cuãa nhaâ nûúác. Nhaâ nûúác coá nhûäng chûác
nùng kinh tïë sau àêy: a) Chûác nùng quaãn lyá vô mö nïìn kinh tïë Trïn cú súã baão
àaãm quyïìn tûå chuã kinh doanh cuãa caác doanh nghiïåp, nhaâ nûúác têåp trung thûåc
hiïån töët chûác nùng quaãn lyá vô mö nïìn kinh tïë vúái nhûäng nöåi dung sau: Trûúác
hïët, nhaâ nûúác taåo ra möi trûúâng vaâ àiïìu kiïån cho hoaåt àöång saãn xuêët kinh
doanh. Àïí laâm àiïìu àoá, nhaâ nûúác phaãi baão àaãm sûå öín àõnh vïì chñnh trõ, kinh
tïë xaä höåi cho moåi ngûúâi yïn têm saãn xuêët
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

89

kinh doanh, duy trò luêåt phaáp, trêåt tûå vaâ an toaân xaä höåi; thi haânh nhêët quaán
caác chñnh saách vaâ thïí chïë theo hûúáng àöíi múái, öín àõnh möi trûúâng kinh tïë vi
mö, khöëng chïë laåm phaát, àiïìu tiïët thõ trûúâng, ngùn ngûâa vaâ xûã lyá nhûäng àöåt
biïën xêëu; xêy dûång cú súã haå têìng baão àaãm àiïìu kiïån cú baãn cho hoaåt àöång
kinh tïë, hïå thöëng taâi chñnh tiïìn tïå, hïå thöëng phaáp chïë vaâ vùn hoáa - xaä höåi. -
Dêîn dùæt vaâ höî trúå nhûäng nöî lûåc phaát triïín thöng qua kïë hoaåch vaâ caác chñnh
saách kinh tïë, sûã duång coá troång àiïím caác nguöìn taâi lûåc têåp trung vaâ lûåc
lûúång dûå trûä; phaát huy vai troâ cuãa kinh tïë quöëc doanh; taåo àiïìu kiïån thuêån lúåi
múã röång kinh tïë àöëi ngoaåi. - Hoaåch àõnh vaâ thûåc hiïån caác chñnh saách xaä
höåi, baão àaãm sûå thöëng nhêët giûäa phaát triïín kinh tïë vaâ phaát triïín xaä höåi. -
Quaãn lyá vaâ kiïím soaát viïåc sûã duång taâi saãn quöëc gia nhùçm baão töìn vaâ
phaát triïín caác taâi saãn àoá, trong àoá coá böå phêån taâi saãn giao cho kinh tïë quöëc
doanh. - Xêy dûång vaâ quaãn lyá nhûäng dûå trûä quöëc gia (lûúng thûåc, haâng hoáa
thiïët yïëu, tiïìn tïå v.v...) àïí àiïìu tiïët kinh tïë vô mö. b) Chûác nùng quaãn lyá caác xñ
nghiïåp thuöåc khu vûåc kinh tïë quöëc doanh Nhaâ nûúác quaãn lyá caác xñ nghiïåp
thuöåc khu vûåc kinh tïë quöëc doanh vúái tû caách laâ ngûúâi chuã súã hûäu toaân dên.
Song, nhaâ nûúác chó laâ ngûúâi chuã súã hûäu àaåi biïíu. Àöëi vúái khu vûåc kinh tïë
quöëc doanh, nhaâ nûúác quaãn lyá giaán tiïëp vúái chûác nùng cuå thïí sau: - Quyïët
àõnh phûúng hûúáng kinh doanh cuãa doanh nghiïåp vaâ nghôa vuå cuãa doanh nghiïåp
àöëi vúái nhaâ nûúác. Quyïët àõnh thaânh lêåp xñ nghiïåp múái, hoùåc giaãi thïí xñ
nghiïåp saãn xuêët vaâ kinh doanh yïëu keám, thua löî.

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

90

- Böí nhiïåm hay miïîn nhiïåm giaám àöëc vaâ caác chûác danh khaác cuãa xñ nghiïåp. -
Ban haânh nhûäng chñnh saách cêìn thiïët coá tñnh phaáp lïånh àöëi vúái doanh nghiïåp
vaâ kiïím tra viïåc thûåc hiïån nhûäng chñnh saách àoá. 3. Nhûäng cöng cuå àïí nhaâ
nûúác sûã duång trong quaãn lyá kinh tïë. - Xêy dûång, ban haânh vaâ thûåc thi luêåt
phaáp àaáp ûáng yïu cêìu quaãn lyá kinh tïë - xaä höåi theo cú chïë thõ trûúâng. Xêy
dûång vaâ ban haânh hïå thöëng luêåt kinh tïë, luêåt baão vïå möi trûúâng... - Tùng
cûúâng kïë hoaåch hoáa vô mö trïn cú súã àöíi múái kïë hoaåch hoáa, chuyïín tûâ kïë
hoaåch hoáa têåp trung quan liïu sang kïë hoaåch hoáa àõnh hûúáng, baão àaãm caác
cên àöëi töíng thïí cú baãn cuãa nïìn kinh tïë. - Xêy dûång hïå thöëng kïë toaán, thöëng kï
vaâ thöng tin kinh tïë phuåc vuå cho cöng taác quaãn lyá nhaâ nûúác vaâ quaãn lyá saãn
xuêët, kinh doanh àaáp ûáng yïu cêìu kõp thúâi, chñnh xaác vaâ àêìy àuã. - Àöíi múái cùn
baãn hïå thöëng taâi chñnh - tiïìn tïå. Chñnh saách taâi chñnh quöëc gia hûúáng vaâo
viïåc taåo vöën vaâ sûã duång vöën coá hiïåu quaã trong toaân xaä höåi... Phêën àêëu
cên bùçng ngên saách nhaâ nûúác möåt caách tñch cûåc; nuöi dûúäng vaâ phaát triïín
caác nguöìn thu, chöëng thêët thu. Hoaân chónh phaáp chïë vïì thuïë laâm àoân bêíy
kñch thñch vaâ hûúáng dêîn saãn xuêët kinh doanh, baão àaãm nguöìn thu ngên saách
vaâ àiïìu tiïët thu nhêåp, thûåc hiïån cöng bùçng xaä höåi. Caãi töí hïå thöëng ngên haâng
àïí hoaåt àöång coá hiïåu quaã. 34. Àùåc àiïím vaâ nöåi dung cuãa kïë hoaåch hoáa úã
nûúác ta trong thúâi kyâ quaá àöå? Phûúng hûúáng àöíi múái chuã yïëu trong kïë hoaåch
hoáa? 1. Àùåc àiïím kïë hoaåch hoáa trong thúâi kyâ quaá àöå úã nûúác ta. Trïn cú súã
nhêån thûác vaâ vêån duång caác quy luêåt khaách quan, nhêët laâ caác quy luêåt kinh
tïë, nhaâ nûúác xêy dûång vaâ thûåc hiïån caác kïë hoaåch phaát triïín kinh tïë - xaä höåi
trong tûâng thúâi kyâ.

http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

91

Nïìn kinh tïë trong thúâi kyâ quaá àöå lïn chuã nghôa xaä höåi laâ nïìn kinh tïë haâng
hoáa nhiïìu thaânh phêìn nïn kïë hoaåch hoáa laâ möåt cöng cuå quan troång àïí nhaâ
nûúác töí chûác vaâ quaãn lyá nïìn kinh tïë phaát triïín theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã
nghôa. Àùåc àiïím kinh tïë quyïët àõnh àùåc àiïím cuãa kïë hoaåch hoáa trong thúâi kyâ
quaá àöå úã nûúác ta. Àoá laâ kïë hoaåch hoáa àõnh hûúáng gùæn liïìn vúái hoaåch
àõnh caác chñnh saách kinh tïë vaâ hïå thöëng àoân bêíy kinh tïë, nhû giaá caã, thuïë,
tñn duång, luêåt kinh doanh v.v.. Kïë hoaåch hoáa trûåc tiïëp chó diïîn ra trong möåt
phaåm vi nhêët àõnh, coân chuã yïëu laâ kïë hoaåch hoáa giaán tiïëp. 2. Nöåi dung cuãa
kïë hoaåch hoáa úã nûúác ta trong chùång àûúâng àêìu tiïn. Möîi thúâi kyâ nhêët àõnh
coá nöåi dung kïë hoaåch hoáa thñch húåp àïí thûåc hiïån chiïën lûúåc kinh tïë - xaä höåi.
Trong chùång àûúâng àêìu tiïn cuãa thúâi kyâ quaá àöå úã nûúác ta, nöåi dung cuãa kïë
hoaåch laâ xêy dûång vaâ thûåc hiïån kïë hoaåch phaát triïín nïìn kinh tïë haâng hoáa
nhiïìu thaânh phêìn vêån haânh theo cú chïë thõ trûúâng coá sûå quaãn lyá cuãa nhaâ
nûúác nhùçm àaåt àûúåc möåt cú cêëu kinh tïë cöng - nöng nghiïåp - dõch vuå hiïån àaåi
gùæn vúái sûå phên cöng vaâ húåp taác quöëc tïë ngaây caâng sêu röång hún. Trong
àiïìu kiïån nûúác ta, cêìn "tùng cûúâng kïë hoaåch hoáa vô mö trïn cú súã àöíi múái kïë
hoaåch hoáa, chuyïín tûâ kïë hoaåch hoáa têåp trung quan liïu sang kïë hoaåch hoáa
àõnh hûúáng, baão àaãm caác cên àöëi töíng thïí cú baãn cuãa nïìn kinh tïë (cên àöëi
cung - cêìu; tiïìn - haâng; thu — chi; xuêët nhêåp khêíu, tñch luäy - tiïu duâng...). Kïë
hoaåch nhaâ nûúác coá chûúng trònh, dûå aán àêìu tû cuãa chñnh phuã baão àaãm àiïìu
kiïån thûåc hiïån caác muåc tiïu lúán, ài àöi vúái viïåc thûåc hiïån caác chñnh saách àoân
bêíy kinh tïë laâ chñnh àïí hûúáng dêîn vaâ höî trúå caác ngaânh, caác àõa phûúng vaâ
cú súã phaát triïín theo àõnh hûúáng kïë hoaåch"1.

1

Chiïën lûúåc öín àõnh vaâ phaát triïín kinh tïë — xaä höåi àïën nùm 200, Nxb, Sûå thêåt,
Haâ Nöåi, 1991, tr.26-27.

http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

92

Àïí thûåc hiïån àûúåc nöåi dung quan troång trïn, phaãi nêng cao chêët lûúång kïë hoaåch
hoáa nïìn kinh tïë quöëc dên, lêëy thõ trûúâng laâm àöëi tûúång vaâ laâ cùn cûá quan
troång nhêët.... nêng cao dêìn trònh àöå dûå baáo kinh tïë - xaä höåi trong cöng taác kïë
hoaåch hoáa1. Nhû vêåy, àöíi múái cöng taác kïë hoaåch hoáa laâ möåt têët yïëu khaách
quan, theo phûúng hûúáng: Möåt laâ, lêëy thõ trûúâng laâm cùn cûá vaâ àöëi tûúång
chuã yïëu cuãa kïë hoaåch hoáa. Hai laâ, thay hïå thöëng chó tiïu phaáp lïånh aáp àùåt
bùçng hïå thöëng chó tiïu cên àöëi mang tñnh àõnh hûúáng. Ba laâ, thûåc hiïån kïë
hoaåch hoáa hai cêëp: cêëp nhaâ nûúác gùæn vúái kïë hoaåch hoáa vô mö vaâ cêëp cú
súã gùæn vúái kïë hoaåch hoáa vi mö. Böën laâ, nêng cao trònh àöå dûå baáo kinh tïë -
xaä höåi trong cöng taác kïë hoaåch hoáa. Nùm laâ, caãi tiïën hïå thöëng böå maáy laâm
kïë hoaåch vaâ nêng cao trònh àöå cho àöåi nguä caán böå laâm kïë hoaåch. 35. Thïë
naâo laâ haåch toaán kinh tïë? Taác duång vaâ nhûäng nguyïn tùæc cú baãn cuãa haåch
toaán kinh tïë? 1. Haåch toaán kinh tïë laâ phaåm truâ kinh tïë xuêët hiïån gùæn liïìn vúái
sûå xuêët hiïån caác xñ nghiïåp quöëc doanh; noá phaãn aánh caác quan hïå kinh tïë
múái, khaác vïì chêët, giûäa nhaâ nûúác vaâ xñ nghiïåp, giûäa caác xñ nghiïåp vúái nhau,
1. Xem Baáo caáo Chñnh trõ cuãa Ban Chêëp haânh Trung ûúng Àaãng khoáa VI taåi
Àaåi höåi Àaãng lêìn thûá VII giûäa xñ nghiïåp vúái caác töí chûác kinh tïë khaác, giûäa
xñ nghiïåp vúái caán böå cöng nhên viïn... Haåch toaán kinh tïë coân laâ phûúng phaáp
quaãn lyá saãn xuêët kinh doanh coá kïë hoaåch cuãa caác xñ nghiïåp quöëc doanh vaâ
têåp thïí, dûåa trïn cú súã chuã àöång sûã duång möåt caách coá hïå thöëng caác quan
hïå
http://ebooks.vdcmedia.com
HÛÚÁNG DÊÎN ÖN THI MÖN KINH TÏË CHÑNH TRÕ MAÁC - LÏNIN

93

haâng hoáa tiïìn tïå vaâ caác phaåm truâ kinh tïë coá liïn quan nhùçm àaåt kïët quaã kinh
tïë cao nhêët vúái chi phñ ñt nhêët. Haåch toaán kinh tïë laâ möåt phaåm truâ kinh tïë
khaách quan? noá xuêët hiïån vaâ chõu sûå chi phöëi búãi yïu cêìu cuãa caác quy luêåt
kinh tïë haâng hoáa, yïu cêìu cuãa muåc tiïu cuãa nïìn kinh tïë, cuãa quy luêåt phaát triïín
coá kïë hoaåch cên àöëi nïìn kinh tïë, yïu cêìu cuãa caác nguyïn tùæc quaãn lyá nïìn kinh
tïë haâng hoáa. ÚÃ nûúác ta, quaá trònh xoáa boã cú chïë têåp trung quan liïu bao cêëp
chuyïín sang cú chïë thõ trûúâng coá sûå quaãn lyá cuãa nhaâ nûúác cuäng laâ quaá
trònh chuyïín tûâ haåch toaán kinh tïë hònh thûác tûâng bûúác sang haåch toaán kinh tïë
kinh doanh theo àõnh hûúáng xaä höåi chuã nghôa. 2. Haåch toaán kinh tïë coá nhûäng
taác duång quan troång: - Goáp phêìn laâm cho caác xñ nghiïåp tûâ àún võ kinh tïë bao
cêëp trúã thaânh àún võ kinh tïë haâng hoáa thñch ûáng vúái cú chïë thõ trûúâng. - Taåo
àiïìu kiïån àïí kïët húåp sûå laänh àaåo theo àõnh hûúáng kïë hoaåch cuãa nhaâ nûúác
vúái sûå phaát huy tñnh tûå chuã cuãa xñ nghiïåp. - Goáp phêìn kïët húåp möåt caách
haâi hoâa caác lúåi ñch kinh tïë giûäa nhaâ nûúác vúái xñ nghiïåp vaâ ngûúâi lao àöång,
àöìng thúâi phaát huy coá hiïåu qua àöång lûåc lúåi ñch kinh tïë, goáp phêìn taåo ra
nhûng àiïìu kiïån àïí thûåc hiïån töët caác yïu cêìu cuãa caác quy luêåt kinh tïë, caác
muåc tiïu vaâ nguyïn tùæc quaãn lyá nïìn kinh tïë. 3. Nhûäng nguyïn tùæc cú baãn cuãa
haåch toaán kinh tïë: - Nguyïn tùæc tûå buâ àùæp vaâ coá lúåi, xuêët phaát tûâ yïu cêìu
khaách quan cuãa nïìn kinh tïë haâng hoáa vaâ cuãa muåc tiïu nïìn kinh tïë laâ saãn
xuêët - kinh doanh phaãi àaåt àûúåc hiïåu quaã kinh tïë cao vaâ laâm cho dên giaâu
nûúác maånh. Àêy laâ nguyïn tùæc cú baãn nhêët cuãa haåch toaán kinh tïë. - Caác xñ
nghiïåp phaãi thûåc hiïån nguyïn tùæc tûå chuã vïì kinh tïë, taâi chñnh vaâ nghiïåp vuå
saãn xuêët, kinh doanh. Nguyïn tùæc naây bùæt nguöìn tûâ nguyïn tùæc têåp trung dên
chuã trong quaãn lyá. Theo
http://ebooks.vdcmedia.com
PTS. NGUYÏÎN VÙN HAÃO

94

nguyïn tùæc naây, caác xñ nghiïåp thûåc sûå laâ möåt àún võ kinh tïë haâng hoáa. -
Nguyïn tùæc chõu traách nhiïåm vïì lúåi ñch vêåt chêët vaâ àûúåc khuyïën khñch bùçng
lúåi ñch vêåt chêët cho pheáp caác xñ nghiïåp àûúåc múã röång quyïìn tûå chuã. Möëi
quan hïå giûäa quyïìn lúåi, nghôa vuå, lúåi ñch kinh tïë giûäa nhaâ nûúác, xñ nghiïåp vaâ
ngûúâi lao àöång àûúåc giaãi quyïët thoãa àaáng hún vaâ àêìy àuã traách nhiïåm. -
Thûåc hiïån sûå giaám àöëc bùçng àöìng tiïìn caác hoaåt àöång kinh tïë cuãa xñ nghiïåp.
Nguyïn tùæc naây xuêët phaát tûâ tñnh thöëng nhêët cuãa nïìn kinh tïë, nïìn saãn xuêët
xaä höåi do nhên dên lao àöång laâm chuã, caác xñ nghiïåp haåchtoaán kinh tïë phaãi
chõu sûå kiïím tra, kiïím soaát cuãa nhaâ nûúác hoùåc caác cú quan cuãa nhaâ nûúác
nhû ngên haâng, taâi chñnh... Böën nguyïn tùæc cuãa haåch toaán kinh tïë trïn àêy laâ
möåt thïí thöëng nhêët hoaân chónh, cêìn àûúåc thûåc hiïån nghiïm ngùåt. Muöën thûåc
hiïån töët nhûäng nguyïn tùæc trïn, têët nhiïn cêìn coá àiïìu kiïån nhêët àõnh nhû phaãi
coá hïå thöëng chñnh saách giaá caã thñch húåp vaâ tiïìn tïå öín àõnh; caác hïå thöëng
àõnh mûác kinh tïë - kyä thuêåt thñch húåp vaâ tûúng àöëi chñnh xaác; chïë àöå kïë
toaán - taâi chñnh - thöëng kï chñnh xaác; kïë hoaåch hoáa khoa hoåc vaâ thûåc tïë;
quaãn lyá töët moåi nguöìn vöën.

http://ebooks.vdcmedia.com