You are on page 1of 111

ÇELĐK YAPI SĐSTEMLERĐNĐN

DEPREM BÖLGELERĐNDE YAPILACAK BĐNALAR HAKKINDA
YÖNETMELĐĞE (2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELĐĞĐ)
UYGUN OLARAK TASARIMI



Bu bölümde, çelik yapıların pratikteki uygulamalarını içeren dört farklı yapı sistemi,
ülkemizde yürürlükte olan standartlara ve bir yıl sonra yürürlüğe girmek üzere 2006 Mart
tarihinde yayınlanan Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik
kurallarına uygun olarak boyutlandırılacaktır.
Bu yapı sistemleri aşağıda tanımlanmıştır.
1. Her iki doğrultuda süneklik düzeyi normal çerçevelerden oluşan beş katlı çelik
bina (Örnek 10).
2. Her iki doğrultuda süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerden
oluşan yedi katlı çelik bina (Örnek 11).
3. Bir doğrultuda süneklik düzeyi yüksek çerçevelerden, diğer doğrultuda süneklik
düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerden oluşan karma taşıyıcı sistemli,
altı katlı çelik bina (Örnek 12).
4. Bir doğrultuda süneklik düzeyi normal çerçevelerden, diğer doğrultuda süneklik
düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdelerden oluşan karma taşıyıcı sistemli,
tek katlı endüstri binası (Örnek 13).
Aşağıda, bu yapı sistemleri tanıtılarak özellikleri açıklanacak, sistemlerin analiz ve
tasarımına ait bazı sonuçlar ile başlıca tipik elemanlarının boyutlandırma ve detay
hesapları verilecektir.
Bilindiği gibi, bir yapı sistemine etkiyen deprem kuvvetleri sistemin dinamik
karakteristiklerine ve dolayısıyla enkesit boyutlarına bağlı olarak hesaplanır. Diğer
taraftan, hiperstatik sistemlerin dış etkiler altında analizi de sistemin enkesit
karakteristiklerine bağlıdır. Bu nedenle yapı sistemlerinin tasarımı, birbirini izleyen sistem
analizi ve boyutlandırma adımlarından oluşan bir ardışık yaklaşım yönteminin
uygulanmasını gerektirmektedir.
Aşağıdaki sayısal örneklerde, bu ardışık yaklaşımın son adımında, ön boyutlandırma
sonucunda enkesitleri belirlenen yapı sistemlerinin tasarımına ait analiz ve boyutlandırma
hesaplarına yer verilmektedir. Böylece, çelik yapı sistemlerinin pratikteki olası
uygulamalarını geniş kapsamda içeren sayısal örnekler aracılığı ile, çelik yapıların ulusal
standartlara ve özellikle 2006 Deprem Yönetmeliğine uygun olarak tasarımında izlenen
yolun ve bunun başlıca adımlarının aktarılması amaçlanmıştır.
Çelik yapı sistemlerinin analiz ve boyutlandırılmasında esas alınan ulusal yönetmelikler ve
standartlar, Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik (2006 Türk
Deprem Yönetmeliği), TS498 Yük Standardı, TS648 Çelik Yapılar Standardı, TS3357
Kaynaklı Çelik Yapılar Standardı’dır.
Örneklerde, Deprem Yönetmeliğine ve ilgili standartlara yapılan referanslar (ilgili madde,
tablo ve şekil numaraları) kalın harflerle belirtilecektir.
1
2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELĐĞĐ
BÖLÜM 1 ve BÖLÜM 2
GENEL HÜKÜMLER ve
DEPREME DAYANIKLI BĐNALAR ĐÇĐN
HESAP KURALLARI
Prof. Dr. Erkan Özer
Đstanbul Teknik Üniversitesi
BAŞLICA YENĐLĐK ve REVĐZYONLAR
1. Yönetmelik kapsamının genişletilmesi (Madde 1.1)
a) deprem bölgelerinde yeni yapılacak binalar
b) deprem öncesinde veya sonrasında performansı
değerlendirilecek ve güçlendirilecek olan mevcut
binalar (Bölüm 7)
2. Komşu katlar arası rijitlik düzensizliğine (yumuşak kat)
ilişkin tanımın ve sınırın değiştirilmesi (Madde 2.3.2.4 c)
2
3. Taşıyıcı sistemin düşey elemanlarının süreksizliğine
ilişkin koşulların değiştirilmesi (Madde 2.3.2.4 c)
● Üst katlardaki perdenin altta kolonlara oturtulmasına
hiçbir zaman izin verilmez.
4. Farklı doğrultularda birbirinden farklı R katsayıları
kullanılması ve buna ilişkin koşullar (Madde 2.5.1.3)
5. Bina yüksekliği boyunca birbirinden farklı R katsayıları
kullanılmasına ilişkin koşullar (Madde 2.5.5.2)
6. Taşıyıcı sistem davranış katsayılarının (R) yeniden
tanımlanması (Tablo 2.5)
a) deprem yüklerinin tamamının bağlantıları tersinir
momentleri aktarabilen çerçevelerle taşındığı
prefabrike betonarme binalar
b) kolonları üstten mafsallı tek katlı prefabrike
betonarme binalar
c) deprem yüklerinin prefabrike veya yerinde dökme
perdelerle taşındığı binalar
d) deprem yüklerinin prefabrike veya yerinde dökme
perdeler ve bağlantıları tersinir momentleri
aktarabilen prefabrike çerçevelerle taşındığı binalar
e) kolonları üstten mafsallı tek katlı çelik binalar
f) merkezi çaprazlı çelik perdeler
g) deprem yüklerinin çelik çerçeveler ve merkezi çelik
çaprazlı perdeler ile taşındığı binalar
3
7. Eşdeğer deprem yükü yönteminin uygulanabileceği
binaların yükseklik sınırlarının yeniden tanımlanması
(Tablo 2.6)
8. Kar yükleri için (n) hareketli yük katılım katsayısının
açık olarak tanımlanması (Madde 2.7.1.2)
9. Ek eşdeğer deprem yükü’nün yeniden tanımlanması
(Madde 2.7.2.2)
10. Binanın birinci doğal titreşim periyodunun belirlenmesi
(Madde 2.7.4) ve yüksek yapılarda doğal periyodun
sınırlandırılması (Madde 2.7.4.2)
11. Elemanların asal eksenleri doğrultularındaki iç
kuvvetlerin, taşıyıcı sisteme ayrı ayrı etkitilen, x ve y
doğrultularındaki depremlerin ortak etkisi altında
hesaplanması (Madde 2.7.5)
E1 = ± ±± ± Ex ± ±± ± 0.3 Ey E2 = ± ±± ± 0.3 Ex ± ±± ± Ey
12. Mod Birleştirme Yöntemi ile hesaplanan büyüklüklere
ilişkin altsınır değerlerinin yeniden tanımlanması
(Madde 2.8.5)
a) A1, B2 veya B3 türü düzensizliklerin en az birinin
mevcut olması halinde: β ββ β = 0.90
b) düzenli binalarda: β ββ β = 0.80
4
13. Zaman Tanım Alanında Hesap Yöntemleri uygulanması
halinde kullanılacak olan yapay, kaydedilmiş ve
benzeştirilmiş deprem yer hareketlerinin tanımının ve
sağlaması gereken koşulların genişletilmesi
(Madde 2.9)
14. Göreli kat ötelemelerinin sınırlarının yeniden
tanımlanması (Madde 2.10.1.3)
15. Deprem derz boşluklarının hesabında esas alınacak olan
yerdeğiştirmelerin yeniden tanımlanması
(Madde 2.10.3.1)
16. Yapısal çıkıntılara, mimari elemanlara, mekanik ve
elektrik donanıma etkiyen deprem yüklerinin yeniden
tanımlanması (Madde 2.11)
2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELĐĞĐ
BÖLÜM 3
BETONARME BĐNALAR ĐÇĐN
DEPREME DAYANIKLI TASARIM KURALLARI
Prof. Dr. Erkan Özer
Đstanbul Teknik Üniversitesi
5
BAŞLICA YENĐLĐK ve REVĐZYONLAR
1. Betonarme binalarda kullanılacak malzemelere ilişkin
koşulların değiştirilmesi (Madde 3.2.5)
a) deprem bölgelerindeki tüm betonarme binalarda en
az C20 sınıfı beton kullanılması
b) vibratör kullanımına ilişkin koşullar
c) nervürsüz donatı kullanımının kısıtlanması (etriye,
çiroz ve döşeme donatısı dışında)
d) donatının kopma ve akma dayanımları arasındaki
oranın alt sınırının 1.15 olarak değiştirilmesi
e) donatının kaynaklanmasına ilişkin koşullar
2. Kolonlarda brüt enkesit alanına ilişkin koşulun
değiştirilmesi (Madde 3.3.1.2)
Ac ≥ ≥≥ ≥ N/(0.50× ×× ×fck)
koşulunun düşey yükler ve depremin ortak etkisi altında
kontrol edilmesi (yük güvenlik katsayıları ile arttırılmış
düşey yükler için kontrolun TS500 Betonarme
Standardına bırakılması)
6
3. Konsol kolonlarda sarılma bölgesinin tanımlanması ve
enine donatının temel içinde devam ettirilmesine ilişkin
koşullar (Madde 3.3.4.1)
a) konsol kolonlarda sarılma bölgesi uzunluğunun kolon
büyük boyutunun 2 katından az olmaması
b) enine donatının temel içinde 300 mm’den ve en büyük
donatı çapının 20 katından az olmayan bir yükseklik
boyunca devam ettirilmesi
c) çanak temellere mesnetlenen kolonlarda, sarılma
bölgesindeki enine donatının çanak yüksekliği
boyunca devam ettirilmesi
4. Kolonlarda ve perde uç bölgelerinde etriye kollarının
ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklığın, etriye
çapının en az 20 katı olarak değiştirilmesi
(Madde 3.3.4.1a ve 3.6.5.2a)
5. Kirişlerde boyuna donatı düzenlenmesine ilişkin bazı
koşulların değiştirilmesi (Madde 3.4.3.1 ve 3.4.3.2)
a) geniş kolonlara birleşen kirişlerde boyuna donatının
kenetlenmesi
b) kiriş alt donatılarının komşu açıklığa uzatılması
c) üst montaj donatısının kiriş ortasındaki eklerinde özel
deprem etriyelerinin kullanılmasına gerek olmaması
7
6. Perdelerde minimum kalınlıklara ilişkin koşulların
yeniden düzenlenmesi (Madde 3.6.1 ve 3.6.2.1)
• •• • kat yüksekliği 6 m’den büyük olan perdelerde, perde
kalınlıkları :
Kat yüksekliği 6 m’den büyük olan ve kat yüksekliğinin
en az 1/5’ine eşit uzunluktaki elemanlarla yanal
doğrultuda tutulan perdelerde perde kalınlığı, yanal
doğrultuda tutulduğu noktalar arasındaki yatay
uzunluğun en az 1/20’sine eşit olabilir. Ancak bu
kalınlık 300 mm’den az olamaz.
• •• • kat yüksekliği 6 m’den büyük olan perdelerde, perde
uç bölgesi kalınlıkları
7. Kritik perde yüksekliği tanımının genişletilmesi
(Madde 3.6.2.2)
8. Perdelerin kesme güvenliği hesabında esas alınacak
kesme kuvvetinin 1.5 kat arttırılarak yeniden
tanımlanması (Madde 3.6.7.1)
9. Prefabrike binaların bağlantılarının tasarımında esas
alınacak iç kuvvetlerin arttırılması (Madde 3.12.2.2)
a) kaynaklı bağlantılarda : iç kuvvetlerin 2 katı
b) diğer bağlantılarda : iç kuvvetlerin 1.5 katı
8
2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELĐĞĐ
BÖLÜM 4
ÇELĐK BĐNALAR ĐÇĐN
DEPREME DAYANIKLI TASARIM KURALLARI
Prof. Dr. Erkan Özer
Đstanbul Teknik Üniversitesi
BAŞLICA YENĐLĐK ve REVĐZYONLAR
1. Süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı perdelerin
tanımlanması (Madde 4.6)
2. Merkezi çaprazlı perdelerde, R taşıyıcı sistem davranış
katsayısı için yeni değerler öngörülmesi (Tablo 2.5)
3. Taşıyıcı sistemleri her iki deprem doğrultusunda farklı
olan binalarda, her iki doğrultuda farklı R katsayıları
kullanılmasına olanak sağlanması (Madde 4.2.1.3)
4. Düşey doğrultuda farklı taşıyıcı sistemler içeren çelik veya
betonarme-çelik karma binalarda, farklı R katsayıları
kullanılmasına olanak sağlanması (Madde 4.2.1.4)
9
5. Arttırılmış deprem yükleri ve Ω ΩΩ Ωo büyütme katsayıları
(Madde 4.2.4 ve Tablo 4.2)
6. Yapı elemanlarının iç kuvvet kapasiteleri ve birleşim
elemanlarının gerilme sınır değerlerinin tanımı
(Madde 4.2.5)
7. Süneklik düzeyi yüksek ve normal sistemlerde enkesit
koşulları (Tablo 4.3)
8. Basınç kuvveti etkisindeki çubuklarda narinlik koşulu
(Madde 4.6.1.2 , 4.7.1.2 ve 4.8.1.2)
9. Süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı perdelerde
yatay yüklerin dağılımı (Madde 4.6.2)
10.Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı
perdeler ve tasarım kuralları (Madde 4.8)
11.Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı
perdelerde bağ kirişlerinin tasarımı (Madde 4.8.2)
12.Çelik çerçevelerde kiriş-kolon birleşim bölgesi tasarımı
ve kayma bölgesine ilişkin koşullar (Madde 4.3.4 ve
4.4.2)
10
13.Merkezi çelik çaprazlı perelerde özel çapraz düzenleri
için ek koşullar (Madde 4.6.4)
14.Kapasite tasarımı kavramına açıklık getirilmesi
(Madde 4.3.4 ve 4.4.2)
15.Kapasite hesaplarında arttırılmış akma gerilmelerinin
(Da×σ ×σ ×σ ×σa) kullanılması (Madde 4.2.3.6 ve Tablo 4.1)
16.Sadece çekme kuvveti taşıyacak şekilde hesaplanan
çubuklarda narinlik koşulu (Madde 4.7.1.4)
17.Yeterli süneklik koşullarını sağlayan kiriş-kolon
birleşim detayları örnekleri (Bilgilendirme Eki 4A)
a) süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin moment aktaran
kiriş-kolon birleşimlerinde kullanım koşulları
b)süneklik düzeyi normal çerçevelerin moment aktaran
kiriş-kolon birleşimlerinde kullanım
11
2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELĐĞĐ
BÖLÜM 7
MEVCUT BĐNALARIN
DEĞERLENDĐRĐLMESĐ VE GÜÇLENDĐRĐLMESĐ
Prof. Dr. Erkan Özer
Đstanbul Teknik Üniversitesi
BAŞLICA YENĐLĐKLER
1. Binalardan bilgi toplanması, bilgi düzeyleri ve bilgi düzeyi
katsayılarına ilişkin hususlar (Madde 7.2)
a) sınırlı bilgi düzeyi (bdk=0.70)
b) orta bilgi düzeyi (bdk=0.90)
c) kapsamlı bilgi düzeyi (bdk=1.00)
2. Farklı deprem etkilerinin göz önüne alınması (Madde 7.8)
a) servis depremi (50 yılda %50 – 72 yıl)
b) tasarım depremi (50 yılda %10 – 475 yıl)
c) en büyük deprem (50 yılda %2 – 2475 yıl)
12
3. Bina önem katsayısının kullanılması yerine çok seviyeli
performans hedeflerinin öngörülmesi (Tablo 7.7)
4. Yapı elemanlarında hasar sınırları ve hasar bölgelerinin
tanımlanması (Madde 7.3)
• •• • kesit hasar sınırları
a) minimum hasar sınırı (HK)
b) güvenlik sınırı (CG)
c) göçme sınırı (GÖ)
• •• • kesit hasar bölgeleri
a) minimum hasar bölgesi
b) belirgin hasar bölgesi
c) ileri hasar bölgesi
d) göçme bölgesi
5. Depremde bina performansının belirlenmesi için
öngörülen hesap yöntemleri (Madde 7.4)
a) doğrusal elastik analize dayanan dayanım bazlı
değerlendirme yöntemleri (Madde 7.5)
b) doğrusal elastik olmayan analize dayanan
şekildeğiştirme ve yerdeğiştirme bazlı değerlendirme
yöntemleri (Madde 7.6)
6. Betonarme yapı elemanlarında hasar sınırlarının
birim şekildeğiştirmelere bağlı olarak tanımlanması
(Madde 7.6.9)
13
7. Binaların güçlendirilmesi (Madde 7.9)
a) güçlendirmenin temel ilkeleri (Madde 7.9.2)
b) güçlendirme türleri (Madde 7.9.3)
b1) Taşıyıcı sistem elemanlarının eleman bazında,
tekil olarak güçlendirilmesi ve iyileştirilmesi
b2) yapı sisteminin tümünün güçlendirilmesi
10/1
ÖRNEK 10 : HER ĐKĐ DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK DÜZEYĐ
NORMAL ÇERÇEVELERDEN OLUŞAN BEŞ KATLI
ÇELĐK BĐNA


10.1 Sistem
Üç boyutlu genel sistem görünüşü ve bilgisayar hesap modeli Şekil 10.1’de, normal kat
sistem planı Şekil 10.2’de, tipik sistem enkesiti Şekil 10.3’te verilen beş katlı çelik binanın
tasarımına ait başlıca sonuçlar ile tipik elemanlarının boyutlandırma ve detay hesapları
açıklanacaktır.
Binanın her iki doğrultudaki yatay yük taşıyıcı sistemi, Deprem Yönetmeliği Madde 4.4’te
tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen, süneklik düzeyi normal moment aktaran
çerçevelerden oluşmaktadır.
Kat döşemeleri, çelik kirişlere mesnetlenen ve trapez profilli sac levhalar üzerinde, yerinde
dökme betonarme olarak inşa edilen kompozit döşeme sisteminden meydana gelmektedir.
Düzlemi içinde rijit bir diyafram oluşturan betonarme döşemenin çelik kirişlere bağlantısı
için, boyutları ve yerleşimi konstrüktif olarak seçilen kayma çivilerinden (stud)
yararlanılmıştır. Bu örnekte çelik kirişlerin, düşey yükler altında, betonarme döşeme ile
birlikte kompozit olarak çalışması hesaba katılmamaktadır.
2.0 m aralıklarla teşkil edilen ikincil ara kirişler, ana kirişlere mafsallı olarak
bağlanmaktadır. Akslardaki ana çerçeve kirişlerinin kolonlara bağlantısı ise, kolonların
zayıf eksenleri doğrultusunda mafsallı, kuvvetli eksenleri doğrultusunda rijit olacaktır.
Kolonların ±0.00 kotunda, temele ankastre olarak mesnetlendiği gözönünde tutulacaktır.
Şekil 10.1 Genel Sistem Görünüşü ve Bilgisayar Hesap Modeli
10/2
6.00 6.00
1 2 3 4 5
A
B
C
D
6.00 6.00
8
.
0
0
8
.
0
0
8
.
0
0
2
.
0
0
3
.
0
0
3
.
0
0
a
s
a
n
s
ö
r
m
e
r
d
iv
e
n
HEB
HEA
x
y
6
6.00
2.00 2.00 2.00
H
E
A
I
P
E
moment aktaran
çerçeve (tipik)
ikincil ara
kirişler (tipik)
betonarme
döşeme
moment
aktaran
çerçeve
(tipik)
H
E
A
HEA
I
P
E
(HEA)
trapez
sac
Şekil 10.2 Normal Kat Sistem Planı
Taşıyıcı sistemin kirişleri ve kolonları Avrupa norm profilleri (kirişler için IPE ve HEA
profilleri, kolonlar için HEA ve HEB profilleri) kullanılarak boyutlandırılacaktır.
Sistemin tasarımında Fe37 yapı çeliği kullanılması öngörülmektedir. Çelik yapı
malzemesinin özellikleri ile ilgili olarak, Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.1 geçerlidir.
TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre, Fe37 yapı çeliğinin akma gerilmesi
σ
a
= 235 N/mm
2
, elastisite modülü E=206182 N/mm
2
ve emniyet gerilmeleri, normal
gerilme için σ
em
= 141 N/mm
2
, kayma gerilmesi için τ
em
= 82 N/mm
2
değerlerini
almaktadır.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.2’ye uygun olarak, deprem yükleri etkisindeki
elemanların birleşim ve eklerinde ISO 10.9 kalitesinde (akma gerilmesi, σ
a
= 900 N/mm
2
),
deprem yükleri etkisinde olmayan elemanların birleşim ve eklerinde ise ISO 5.6
kalitesinde (akma gerilmesi, σ
a
= 300 N/mm
2
) bulon kullanılacaktır. Kaynaklı birleşimler
ve kaynak malzemesi ile ilgili olarak Madde 4.2.3.3 ve Madde 4.2.3.4 geçerlidir.


10/3
6.00
1 2 3 4 5
6.00 6.00 6.00
4x3.00=12.00
6
6.00
HEA
1. kat
±0.00
2. kat
3. kat
4. kat
Çatı
4.00
HEB (HEA)
betonarme döşeme
+ trapez sac
Şekil 10.3 Tipik Sistem Enkesiti ( A aksı çerçevesi)
10.2 Düşey Yükler
a) Çatı döşemesi : çatı kaplaması 1.0 kN/m
2
izolasyon 0.2 kN/m
2

trapez sac + betonarme döşeme 2.1 kN/m
2

asma tavan + tesisat 0.5 kN/m
2

çelik konstrüksiyon 0.5 kN/m
2

g = 4.3 kN/m
2

hareketli yük q = 1.0 kN/m
2

b) Normal kat döşemesi: kaplama 0.5 kN/m
2
trapez sac + betonarme döşeme 2.1 kN/m
2

asma tavan + tesisat 0.5 kN/m
2

bölme duvarları 1.0 kN/m
2

çelik konstrüksiyon (kolonlar dahil) 0.8 kN/m
2

g = 4.9 kN/m
2

hareketli yük q = 2.0 kN/m
2


Not: Merdiven ve asansör bölgesindeki sabit ve hareketli yüklerin döşemenin diğer
bölgelerindeki sabit ve hareketli yüklere eşit olduğu varsayılmıştır.
c) Dış duvar yükü (normal katlarda): g
d
= 3.0 kN/m
10.3 Deprem Karakteristikleri
Tasarımı yapılacak olan beş katlı çelik bina birinci derece deprem bölgesinde, Z2 yerel
zemin sınıfı üzerinde inşa edilecek ve konut veya işyeri olarak kullanılacaktır.Yapı taşıyıcı
sisteminin her iki doğrultuda süneklik düzeyi normal çerçevelerden oluşturulması
öngörülmektedir. Bu parametreler esas alınarak belirlenen deprem karakteristikleri ve ilgili
yönetmelik maddeleri aşağıda verilmiştir.
10/4

• etkin yer ivmesi katsayısı (birinci derece deprem bölgesi) A
o
= 0.40 (Madde 2.4.1)
• bina önem katsayısı (konutlar ve işyerleri) I = 1.00 (Madde 2.4.2)
• spektrum karakteristik periyotları T
A
= 0.15 s T
B
= 0.40 s (Tablo 2.4)
(Z2 yerel zemin sınıfı)
• taşıyıcı sistem davranış katsayısı (deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi
normal çerçevelerle taşındığı çelik binalar) R = 5 (Tablo 2.5)
• hareketli yük katılım katsayısı (konutlar ve işyerleri) n = 0.30 (Tablo 2.7)
10.4 Düzensizliklerin Kontrolü
Deprem Yönetmeliği Madde 2.3 uyarınca düzensizlik kontrolları yapılacaktır.
Bina kat planlarında çıkıntıların olmaması, döşeme süreksizliklerinin ve döşemelerde
büyük boşlukların bulunmaması, yatay yük taşıyıcı sistemlerin planda düzenli olarak
yerleşmesi nedeniyle planda düzensizlik durumları mevcut değildir.
Benzer şekilde, taşıyıcı sistemin düşey elemanlarında süreksizliklerin ve ani rijitlik
değişimlerinin olmaması ve kat kütlelerinin yapı yüksekliği boyunca değişiklik
göstermemesi nedeniyle, düşey doğrultuda düzensizlik durumları da mevcut değildir.
10.5 Binanın Birinci Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi
Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanmasında, Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.4’e
göre, binanın her iki deprem doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyotları Denk.(2.11)
ile hesaplanan değerlerden daha büyük alınmayacaktır.

1 2
N
2
i fi
i=1
1
N
fi fi
i=1
= 2
/
m d
T
F d
| |

|
π
|
|

\ ¹
(2.11)
Bu denklemde, m
i
toplam

kat kütlelerini göstermektedir ve w
i
, g
i
, q
i
sırasıyla toplam kat
ağırlıkları ile katların toplam sabit ve hareketli yükleri olmak üzere

| |
i
i i i
1
g
w
m g nq
g
= = + (n = 0.30)
bağıntısı ile hesaplanır. Dördüncü normal kat için, kat ağırlıkları ve kat kütlelerinin hesabı
aşağıda ayrıntılı olarak verilmiş ve diğer sonuçlar Tablo 10.1’de topluca gösterilmiştir.

4
30 24 (4.9 0.3 2.0) 2 (24 30) 3.0 4284.0 w kN = × × + × + × + × =

2
4
4284.0
436.70 /
9.81
m kNs m = =


10/5
Tablo 10.1 Kat Ağırlıkları ve Kat Kütleleri
Kat w
i
m
i

Çatı 3312.0 337.61
4 4284.0 436.70
3 4284.0 436.70
2 4284.0 436.70
1 4284.0 436.70
Σ ΣΣ Σ 20448.0 2084.4
Denk.(2.11)’deki F
fi
fiktif kuvvetleri kat ağırlıkları ve kat yükseklikleri ile orantılı
kuvvetlerdir ve aşağıdaki bağıntı ile hesaplanabilirler.

i i
fi 0
N
j j
j=1
=
w H
F F
w H ∑

Burada F
0
, seçilen herhangi bir yük katsayısını göstermektedir ve bu örnekte F
0
= 1000 kN
olarak alınacaktır. Bu şekilde hesaplanan F
fi
fiktif kuvvetleri Tablo 10.2’nin ikinci
kolonunda verilmişlerdir.
Ön boyutlandırma sonucunda kiriş ve kolon enkesitleri belirlenen sistemin, (x)
doğrultusunda kat kütle merkezine etkitilen F
fi
fiktif kuvvetleri altında analizi ile elde
edilen d
fix
yatay kat yerdeğiştirmeleri Tablo 10.2’nin üçüncü kolonunda görülmektedir.
Bu büyüklükler Denk.(2.11)’de yerlerine konularak yapı sisteminin (x) doğrultusundaki
birinci doğal titreşim periyodu hesaplanır. Bu hesaplar, Tablo 10.2 üzerinde gösterilmiştir.
Tablo 10.2 Fiktif Yüklerden Oluşan Kat Yerdeğiştirmeleri
Kat F
fi
(kN) d
fix
(m) m
i
m
i
d
fix
2
F
fi
d
fix

Çatı 266.8 0.01908 337.61 0.12291 5.0905
4 280.3 0.01683 436.70 0.12369 4.7174
3 215.6 0.01335 436.70 0.07783 2.8783
2 151.0 0.00884 436.70 0.03413 1.3348
1 86.3 0.00413 436.70 0.00745 0.3564
Σ ΣΣ Σ 1000.0 0.36601 14.3774
(x) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu

1 2
N
2
1 2
i fix
i=1
1x
N
fi fix
i=1
0 36601
= 2 2 1 002
14 3774
m d
T s
F d
| |

|
| |
π = π =
|
|
\ ¹
|

\ ¹
/
/
.
.
.

olarak bulunur. Benzer şekilde, (y) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu da

1y
1.098 T s =
değerini almaktadır.
10/6
10.6 Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Hesabı
Deprem etkileri altında uygulanacak hesap yönteminin seçimine ilişkin olarak, Deprem
Yönetmeliği Madde 2.6.2’ye göre, bina yüksekliğinin

N
16.0 H m = < 40.0 m
olması ve taşıyıcı sistemde burulma ve yumuşak kat düzensizliklerinin bulunmaması
nedeniyle eşdeğer deprem yükü yöntemi uygulanacaktır.
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.1’e göre, gözönüne alınan deprem doğrultusunda, binanın
tümüne etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti), V
t
, Denk.(2.4) ile
belirlenecektir.

1
t o
a 1
( )
= 0.10
( )
WA T
V A I W
R T
≥ (2.4)
Binanın (x) doğrultusundaki taban kesme kuvveti

1x
1.002 T s = >
B
0.40 s T =
için

0.8
1x
0.40
( ) 2.5 1.20
1.002
S T
| |
= =
|
\ ¹
ve ( )
ax 1x x
5 R T R = =
değerleri Denk.(2.4)’te yerlerine konularak

tx
0.40 1.0 1.20
20448.0 1963.0
5
V kN
× ×
= =
şeklinde hesaplanır. Benzer şekilde, (y) doğrultusundaki taban kesme kuvveti

1y
1.098 T s = >
B
0.40 s T =
için hesaplanan

0.8
1y
0.40
( ) 2.5 1.11
1.098
S T
| |
= =
|
\ ¹
ve
( )
ay 1y y
5 R T R = =
değerleri yardımıyla

ty
0.40 1.0 1.11
20448.0 1815.8
5
V kN
× ×
= =
olarak elde edilir.
10.7 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.2’ye göre toplam eşdeğer deprem yükü, bina katlarına
etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak ifade edilir. Binanın N’inci katına
(tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü, ∆F
N
, (x) ve (y) doğrultuları için
10/7

Nx tx
0.0075 0.0075 5 1963.0 73.61 F NV kN ∆ = = × × =

Ny ty
0.0075 0.0075 5 1815.8 68.09 F NV kN ∆ = = × × =
şeklinde hesaplanır.
Toplam eşdeğer deprem yükünün ∆F
N
tepe kuvveti dışında geri kalan kısmı, N’inci kat
dahil olmak üzere, binanın katlarına Denk.(2.9) ile dağıtılacaktır.

i i
i t N
N
j j
j=1
= ( )
w H
F V F
w H
− ∆

(2.9)
(x) ve (y) doğrultuları için

i i
ix
N
j j
j=1
= (1963.0 73 61)
w H
F
w H


. ve
i i
iy
N
j j
j=1
= (1815.8 68 09)
w H
F
w H


.
denklemleri ile hesaplanan F
ix
ve F
iy
eşdeğer deprem yükleri, Tablo 10.3’te topluca
verilmiştir. En üst kat döşemesine etkiyen eşdeğer deprem yükleri, ∆F
N
tepe kuvvetlerini
de içermektedir.
Tablo 10.3 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yükleri
Kat w
i
H
i
/ Σ ΣΣ Σw
i
H
i
F
ix
(kN) F
iy
(kN)
Çatı 0.2668 577.70 534.38
4 0.2803 529.60 489.88
3 0.2156 407.35 376.81
2 0.1510 285.30 263.90
1 0.0863 163.05 150.83
Σ ΣΣ Σ 1.0000 1963.0 1815.8

10.8 Deprem Yüklerinin Etkime Noktaları
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.3.1’e göre, burulma düzensizliğinin bulunmadığı
binalarda katlara etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin, ek dışmerkezlik etkisinin hesaba
katılabilmesi amacı ile, gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat
boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara ve ayrıca kat kütle
merkezine uygulanması öngörülmektedir. (x) ve (y) doğrultularındaki ek dışmerkezlikler

x
0.05 30.00 1.50 e m = ± × = ± ve
y
0.05 24.00 1.20 e m = ± × = ±
değerlerini alırlar.
Not: Đncelenen bu binada kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak
çalışması nedeniyle, eşdeğer deprem yüklerinin sadece kütle merkezinin ± %5 ek
dışmerkezlik kadar kaydırıldığı noktalara etkitilmesi yeterli olmakta, ayrıca kat kütle
merkezine uygulanması gerekmemektedir.
10/8
10.9 Rüzgar Yükleri
Rüzgar yükleri TS498 Yük Standardı’na göre belirlenecektir. Rüzgar doğrultusuna dik
olan yüzeye yayılı olarak etkiyen rüzgar yükleri, kat döşemelerine etkiyen statikçe eşdeğer
tekil kuvvetlere dönüştürülerek hesap yapılacaktır.
Bir kat döşemesine etkiyen W
i
eşdeğer rüzgar kuvveti

i f i
W c qA =
denklemi ile hesaplanır. Burada
c
f
: aerodinamik yük katsayısıdır. Plandaki izdüşümü dikdörtgen olan ve yükseklik/genişlik
oranı 5’i aşmayan bina türü yapılarda
c
f
= 1.2
değerini almaktadır.
q : nominal rüzgar basıncıdır. Bina yüksekliğine bağlı olarak

2
0 8.0 için 0.5 / H m q kN m < ≤ =

2
8.0 20.0 için 0.8 / m H m q kN m < ≤ =
bağıntıları ile hesaplanır.
A
i
: kat döşemesine rüzgar yükü aktaran alandır ve rüzgar doğrultusuna dik olan yüzeyin
genişliği ile ardışık iki katın yüksekliklerinin ortalamasının çarpımı ile elde edilir.
Buna göre, (x) doğrultusunda yapıya etkiyen rüzgar kuvvetleri

1x
4.0 3.0
1.2 0.5 24.0 50.40
2
W kN
+
= × × × =

2x
2.5 1.0
1.2 24.0 0.5 1.5 1.0 0.8 2.0 48.96
3.0 3.0
W kN
| | | | | |
= × × × + × + × × =
| | |
\ ¹ \ ¹ \ ¹


3x
0.5 2.0
1.2 24.0 0.5 1.0 0.8 2.0 1.5 67.68
3.0 3.0
W kN
| | | | | |
= × × × × + × × + =
| | |
\ ¹ \ ¹ \ ¹


4x
1.2 0.8 24.0 3.0 69.12 W kN = × × × =

5x
1.2 0.8 24.0 1.5 34.56 W kN = × × × =
değerlerini almaktadır.
Not: Nominal rüzgar basıncının değer değiştirdiği katın altındaki ve üstündeki döşemelere
etkiyen rüzgar kuvvetleri, yayılı rüzgar yüklerine statikçe eşdeğer kuvvetler olarak
hesaplanmışlardır.
Benzer şekilde, (y) doğrultusundaki rüzgar kuvvetleri

1y 1x
30.0
63.00
24.0
W W kN = =
2y
61.20 W kN =

3y
84.60 W kN =
4y
86.40 W kN =
5y
43.20 W kN =
olarak bulunur.
10/9
10.10 Yük Birleşimleri
Yapı sisteminin düşey yükler ile yatay deprem ve rüzgar kuvvetleri altında analizi ile elde
edilen iç kuvvetler, Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.5’e ve TS648 Çelik Yapılar
Standardı’na uygun olarak, aşağıdaki şekilde birleştirileceklerdir.
a) Düşey yük birleşimleri : G + Q ( 1 yükleme)
b)Düşey yük + deprem birleşimleri : G + Q ± E
x1
± 0.3E
y
(32 yükleme)
G + Q ± E
x2
± 0.3E
y

G + Q ± 0.3E
x
± E
y1
G + Q ± 0.3E
x
± E
y2
0.9G ± E
x1
± 0.3E
y

0.9G ± E
x2
± 0.3E
y

0.9G ± 0.3E
x
± E
y1
0.9G ± 0.3E
x
± E
y2

c) Düşey yük + rüzgar birleşimleri : G + Q ± W
x
( 8 yükleme)
G + Q ± W
y
0.9G ± W
x
0.9G ± W
y
Burada
G : sabit yüklerden oluşan iç kuvvetler
Q : hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler
E
x1
, E
x2
: (x) doğrultusunda, kat kütle merkezinin, bu doğrultuya dik doğrultudaki
kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen
noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler
E
y1
, E
y2
: (y) doğrultusunda, kat kütle merkezinin, bu doğrultuya dik doğrultudaki
kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen
noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler
W
x
, W
y
: sırasıyla (x) ve (y) doğrultusundaki rüzgar yüklerinden oluşan iç
kuvvetlerdir.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.4’e göre, yönetmeliğin gerekli gördüğü yerlerde, çelik
yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının tasarımında, arttırılmış deprem yüklemeleri
gözönüne alınacaktır. Arttırılmış deprem yüklemelerinde, deprem etkilerinden oluşan iç
kuvvetler Ω
0
büyütme katsayıları ile çarpılarak arttırılacaktır. Deprem Yönetmeliği
Tablo 4.2’ye göre, süneklik düzeyi normal çerçeveler için büyütme katsayısı

0
= 2.0
değerini almaktadır.
TS648 Çelik Yapılar Standardı’na ve Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.5’e göre, emniyet
gerilmeleri yöntemine göre yapılan kesit hesaplarında, birleşim ve ekler dışında, emniyet
gerilmeleri düşey yük + rüzgar yüklemeleri için %15, düşey yük + deprem yüklemeleri
için %33 arttırılacaktır. Birleşim ve eklerin tasarımında ise, her iki yükleme durumu için
emniyet gerilmeleri %15 arttırılacaktır.

10/10
10.11 Sistem Analizleri
Şekil 10.1 – 10.3’te tanımlanan ve ön boyutlandırma sonucunda enkesit profilleri
belirlenen yapı sisteminin, yukarıdaki bölümlerde hesaplanan düşey yükler ile deprem ve
rüzgar kuvvetleri altında analizi yapılmış ve toplam (41) adet yük birleşimi için eleman iç
kuvvetleri elde edilmiştir.
Sistem analizleri ETABS bilgisayar yazılımından yararlanarak gerçekleştirilmiştir.
Aşağıdaki bölümlerde, analiz sonuçları değerlendirilerek göreli kat ötelemeleri ve ikinci
mertebe etkileri kontrolleri ile başlıca tipik elemanlara ve birleşimlere ait kesit ve detay
hesapları açıklanacaktır.
10.12 Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü
Göreli kat ötelemelerinin kontrolü, Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.1’e göre
yapılacaktır.
Herhangi bir kolon için, ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden
azaltılmış göreli kat ötelemesi, ∆
i


i i i-1
d d ∆ = −
denklemi ile hesaplanır. Bu denklemde d
i
ve d
i-1
, her bir deprem doğrultusu için binanın
ardışık iki katında, herhangi bir kolonun uçlarında, azaltılmış deprem yüklerinden meydana
gelen en büyük yerdeğiştirmeleri göstermektedir. Bu örnekte, her bir deprem doğrultusu
için d
i
kat yerdeğiştirmelerinin en büyük değerleri, sayısal değerleri Tablo 10.3’te verilen
ve %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelmektedir.
Her bir deprem doğrultusunda, binanın i’inci katındaki kolonlar için etkin göreli kat
ötelemesi, δ
i


i i
δ R = ∆
bağıntısı ile hesaplanacaktır.
(x) ve (y) doğrultularında %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış E
x1
ve E
y1

deprem yükleri altında, yapı sisteminin analizi ile elde edilen d
ix
ve d
iy
yatay
yerdeğiştirmelerinin her katta aldığı değerler Tablo 10.4 ve Tablo 10.5’in üçüncü
kolonunda, ardışık katlar arasındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri ise tabloların
dördüncü kolonunda verilmiştir. Hesaplarda, ana deprem doğrultusundaki deprem
yüklerinden dolayı, bu doğrultuya dik doğrultudaki yerdeğiştirmelerin bileşke
yerdeğiştirmeye etkisi terkedilmiştir. Her iki doğrultudaki simetri nedeniyle burulma
düzensizliği bulunmayan bu binada, söz konusu varsayımın yerdeğiştirmelere etkisi %1’
den daha küçük olmaktadır.
Tablo 10.4 (x) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü
Kat h
i
(cm) d
ix
(cm) ∆ ∆∆ ∆
ix
(cm) δ δδ δ
ix
= R∆ ∆∆ ∆
ix
(cm) δ δδ δ
ix
/ h
i

Çatı 300 4.0463 0.4956 2.4780 0.0083
4 300 3.5507 0.7470 3.7350 0.0125
3 300 2.8037 0.9535 4.7675 0.0159
2 300 1.8502 0.9870 4.9350 0.0165
1 400 0.8632 0.8632 4.3160 0.0108
10/11
Tablo 10.5 (y) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü
Kat h
i
(cm) d
iy
(cm) ∆ ∆∆ ∆
iy
(cm) δ δδ δ
iy
= R∆ ∆∆ ∆
iy
(cm) δ δδ δ
iy
/ h
i

Çatı 300 4.6366 0.6168 3.0840 0.0103
4 300 4.0198 0.8855 4.4275 0.0148
3 300 3.1343 1.0998 5.4990 0.0183
2 300 2.0345 1.1118 5.5590 0.0185
1 400 0.9227 0.9227 4.6135 0.0115

Her bir deprem doğrultusu için, binanın her katındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri söz
konusu deprem doğrultusundaki deprem yükü azaltma katsayısı, R ile çarpılarak δ
i
etkin
göreli kat ötelemeleri hesaplanmış ve tabloların beşinci kolonuna yazılmıştır. Bu değerlerin
kat yüksekliklerine oranları ise tabloların son kolonunda yer almaktadır.
Tablolardan görüldüğü gibi, δ
i
/h
i
oranlarının en büyük değerleri, (x) ve (y) doğrultularında

ix
/ h
i
)
maks
= 0.0165 ve (δ
iy
/ h
i
)
maks
= 0.0185
olmakta ve Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.1.3’te öngörülen

i
/ h
i
)
maks
= 0.0185 < 0.02
koşulunu sağlamaktadır.
10.13 Đkinci Mertebe Etkileri
Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.2 uyarınca, gözönüne alınan deprem doğrultusunda her
bir katta, ikinci mertebe etkilerini temsil eden ikinci mertebe gösterge değeri, θ
i
hesaplanarak

N
i ort j
j=i
i
i i
( )
= 0.12
w
V h
∆ ∑
θ ≤ (2.20)
koşulu kontrol edilecektir. Bu bağıntıda
(∆
i
)
ort
: i’inci kat için yukarıdaki bölümde tanımlanan azaltılmış göreli kat ötelemelerinin
kat içindeki ortalama değerini
V
i
: gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın i’inci katına etkiyen kat kesme
kuvvetini
h
i
: binanın i’inci katının kat yüksekliğini
w
j
:

binanın j’inci katının, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan
ağırlığını göstermektedir.
Kat döşemesinin rijit diyafram olarak çalıştığı bu binada, E
x1
ve E
x2
yüklemelerinden
dolayı kat kütle merkezinde meydana gelen azaltılmış göreli kat ötelemelerinin ortalaması,
(x) doğrultusu için (∆
i
)
ort
olarak alınabilmektedir. Benzer durum (y) doğrultusu için de
geçerlidir.
Her iki deprem doğrultusu için, bütün katlarda Denk.(2.20) koşulunun sağlanması
durumunda, ikinci mertebe etkileri TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak
10/12
değerlendirilecektir. Bu koşulun herhangi bir katta sağlanmaması durumunda ise, taşıyıcı
sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.
Her iki deprem doğrultusu için her katta hesaplanan θ
i
parametresinin en büyük değeri,
(y) doğrutusunda ve ikinci katta meydana gelmektedir. Bu değer

( ) ( ) ( ) ( ) 2y 2y 1y
ort ort ort
1.8799 0.8509 1.0290 d d cm ∆ = − = − =

5
j
j=2
3 4284.0 3312.0 16164.0 w kN = × + =

(bakınız, Tablo 10.1)

2y
1815.80 150.83 1664.97 V kN = − = (bakınız, Tablo 10.3)

2
300 h cm =
olmak üzere

maks 2y
1.0290 16164.0
0.033
1664.97 300
θ θ
×
= = =
×
< 0.12
koşulunu sağladığından, ikinci mertebe etkilerinin TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre
değerlendirilmesi yeterlidir.
10.14 Đkincil Döşeme Kirişlerinin Boyutlandırılması
Ana çerçeve kirişlerine mafsallı olarak mesnetlenen ve deprem yükleri etkisinde olmayan
normal kat ikincil döşeme kirişlerinin (bakınız, Şekil 10.2) düşey yükler (G+Q yüklemesi)
altında gerilme ve sehim kontrolleri yapılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler (kesit zorları)
maks
110.4 M kNm =
maks
55.2 T kN =
değerlerini almaktadır.
Seçilen kiriş kesiti (IPE 360) için gerekli enkesit karakteristikleri:
W
x
= 904 cm
3
, I
x
= 16270 cm
4
, S
x
= 509 cm
3
, t
w
= 8 mm
Normal gerilme tahkiki :
6
2 2
3
110.4 10
122.1 / 141 /
904 10
em
M
N mm N mm
W
σ σ
×
= = = < =
×

Kayma gerilmesi tahkiki:
6
2 2 x
em 4
x w
55.2 509 10
21.6 / 82 /
16270 10 8
T S
N mm N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < =
× × ×

Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre, mesnetler arasındaki göreli düşey yerdeğiştirme

maks
2.187 f cm = , L = 800 cm

maks
2.187 1 1
800.0 366 300
f
L
= = <

10/13
10.15 Ana Çerçeve Kirişlerinin Boyutlandırılması
1. Kat, B aksı çerçevesi, 2-3 aksları arası ana çerçeve kirişinin (bakınız, Şekil 10.2) en
elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q – E
x2
− 0.3E
y
yüklemesi) için
gerilme ve sehim kontrolleri yapılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kiriş mesnedinde oluşan iç
kuvvetler (kesit zorları) ve toplam iç kuvvetler
M
G+Q
= 162.1 kNm
M
E
= 120.5 kNm M
G+Q+E
= 282.6 kNm
T
G+Q
= 142.6 kN
T
E
= 21.7 kN T
G+Q+E
= 164.3 kN
değerlerini almaktadır.
Seçilen kiriş kesiti (HE 400 A) için gerekli enkesit karakteristikleri:
W
x
= 2310 cm
3
, I
x
= 45070 cm
4
, S
x
= 1281 cm
3

enkesit boyutları: başlık genişliği : b = 300 mm , başlık kalınlığı: t = 19 mm
enkesit yüksekliği: d = 390 mm , gövde kalınlığı: t
w
= 11 mm
gövde yüksekliği : h = 390 − 2×19 = 352 mm
başlık alanı : F
b
= 30×1.9 = 57 cm
2

Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kirişleri için Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.1’de
verilen enkesit koşulları uyarınca, kiriş enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde
yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.
Kiriş enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar

s a
/ 2
0.4 /
b
E
t
σ ≤ ve
s a
w
4.0 /
h
E
t
σ ≤
şeklindedir.
Fe37 yapı çeliği için
s a
/ 206182/ 235 29.62 E σ = =
değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak

150
7.89 0.4 29.62 11.85
19
= < × = ve
352
32.00 4.0 29.62 118.48
11
= < × =
elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.4.1 yatay yük taşıyıcı sistemin kirişlerinin üst ve alt
başlıklarının yanal doğrultuda mesnetlenmesini ve mesnetlendiği noktalar arasındaki
uzaklığın

y s
b
a
0.124
r E
l
σ

koşulunu sağlamasını öngörmektedir. Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.4.3’e göre,
betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik taşıyıcı sistemlerde
bu koşula uyulması zorunlu olmamakla birlikte, mesnetler arası uzaklığın l
b
= 800 cm
olduğu (y) doğrultusundaki çerçeve kirişlerinde de (kiriş başlığının ve gövdenin 1/5’inin
yanal doğrultudaki atalet yarıçapı, r
y
= 7.94 cm) bu koşulun sağlandığı görülmektedir.
10/14

b
7.94 206182
800 0.124 864
235
l cm
×
= < =
Betonarme döşemenin kompozit etkisi nedeniyle kiriş üst başlığının yanal burkulması
önlenmektedir. Buna karşılık, negatif mesnet momenti etkisinde, kiriş alt başlığının yanal
burkulma tahkiki yapılacaktır.
TS648 Standardı Madde 3.3.4.2’ye göre, basınç başlığının dolu dikdörtgen kesit olması ve
enkesit alanının çekme başlığı enkesit alanından daha küçük olmaması halinde, basınç
emniyet gerilmesi

b
B a
b
840000
0.6
/
C
s d F
σ σ
×
= ≤ ×
×

denklemi ile hesaplanır. Burada
s : kirişin basınç başlığının yanal burkulmaya karşı mesnetlendiği noktalar
arasındaki uzaklık,
s = 200 cm

2
1 1
b
2 2
1.75 1.05 0.3 2.3
M M
C
M M
| | | |
= + + ≤
| |
\ ¹ \ ¹
şeklinde hesaplanan bir katsayıdır.
Emniyetli yönde kalmak üzere, M
1
/M
2
= −1 alınarak hesaplanan C
b
=1.00 değeri
yukarıdaki denklemde yerine konularak

2 2
B
840000 1.00
6138 / 613.8 /
200 39/ 57
kg cm N mm σ
×
= = ≅
×

2
B
141 / N mm σ =
elde edilir.
Normal gerilme :
6
2 2
3
282.6 10
122.0 / 1.33 141 /
2310 10
em
M
N mm N mm
W
σ σ
×
= = = < × =
×

Kayma gerilmesi:
6
2 2 x
em 4
x w
164.3 1281 10
42.5 / 1.33 82 /
45070 10 11
T S
N mm N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < × =
× × ×

Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre, mesnetler arasındaki göreli düşey yerdeğiştirme

maks
0.555 f cm = , L = 600 cm

maks
0.555 1 1
600.0 1081 300
f
L
= = <
Not: Gerilme hesaplarından görüldüğü gibi, kirişteki en büyük normal gerilme emniyet
gerilmesinin %65’i dolaylarındadır. Bu durum, kiriş enkesit profillerinin seçiminde göreli
kat ötelemelerinin sınırlandırılmasının daha etkin olmasından kaynaklanmaktadır, (bakınız,
Bölüm 10.12).
10.16 Kolonların Boyutlandırılması
1. Kat, 2/B kolonunun (bakınız, Şekil 10.2) en elverişsiz olan düşey yükler + deprem
yüklemesi (G + Q − −− − E
x2
− −− − 0.3E
y
yüklemesi) için gerilme kontrolleri yapılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kolonun alt ucunda oluşan
toplam iç kuvvetler (kesit zorları)
10/15
N
G
= −1363.0 kN
N
Q
= −513.0 kN
N
E
≅ 0 N
G+Q+E
= −1876.0 kN (basınç)
(x) doğrultusunda: M
G
= −0.3 kNm
M
Q
= −0.2 kNm
M
E
= 525.5 kNm M
G+Q+E
= 525.0 kNm
T
G
= −0.3 kN
T
Q
= −0.1 kN
T
E
= 145.8 kN T
G+Q+E
= 145.4 kN
(y) doğrultusunda: M
G
= 0.2 kNm
M
Q
= 0.1 kNm
M
E
= 10.9 kNm M
G+Q+E
= 11.2 kNm
T
G
≅ 0.0 kN
T
Q
≅ 0.0 kN
T
E
= 2.5 kN T
G+Q+E
= 2.5 kN
değerlerini almaktadır. Düşey yükler + deprem yüklemesi için, kolonun üst ucundaki
eğilme momentleri ise
M
x
= 0.2 kNm ve M
y
= 1.2 kNm
dir.
Seçilen kolon kesiti (HE 600 B) için gerekli enkesit karakteristikleri:
A = 270 cm
2
W
x
= 5700 cm
3
, I
x
= 171000 cm
4
, S
x
= 3212 cm
3
, i
x
= 25.2 cm

W
y
= 902 cm
3
, I
y
= 13530 cm
4
, S
y
= 696 cm
3
, i
y
= 7.08 cm
enkesit boyutları: başlık genişliği : b = 300 mm , başlık kalınlığı: t = 30 mm
enkesit yüksekliği: d = 600 mm , gövde kalınlığı: t
w
= 15.5 mm
gövde yüksekliği : h = 600 − 2×30 = 540 mm
başlık alanı : F
b
= 30×3.0 = 90 cm
2

Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kolonları için Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.1’de
verilen enkesit koşulları uyarınca, kolon enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde
yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.
Kolon enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar
s a
/ 2
0.4 /
b
E
t
σ ≤ ve
d
a
0.10
N
A σ
> için
d
s a
w a
1.66 / 2.1
N h
E
t A
σ
σ
| |
≤ −
|
|
\ ¹

şeklindedir.
Boyutsuz normal kuvvet oranının
3
d
2
a
1876.0 10
0.296 0.10
235 270 10
N
A σ
×
= = >
× ×

değeri ile Fe37 yapı çeliği için
s a
/ 206182/ 235 29.62 E σ = =
değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak
150
5.00 0.4 29.62 11.85
30
= < × = ve ( )
540
34.84 1.66 29.62 2.1 0.296 88.70
15.5
= < × × − =
elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.
10/16
Bileşik eğik eğilme (eksenel basınç ve iki eksenli eğilme) etkisindeki bu kolonda, normal
gerilme tahkiki TS648 Çelik Yapılar Standardı Madde 3.4’te verilen

my by
eb mx bx
bem eb
eb
Bx ' By '
ex
ey
1.00
1.0-
1.0-
C
C
σ
σ σ
σ σ
σ
σ
σ
σ
σ
+ + ≤
| | | |
| |
|
\ ¹
\ ¹

formülü ile yapılacaktır. Burada
3
2
eb 2
1876.0 10
69.5 /
270 10
N mm σ
×
= =
×
: yalnız basınç kuvveti altında hesaplanan gerilme
σ
bem
: kolonun λ
x
= s
kx
/i
x
ve λ
y
= s
ky
/i
y
narinliklerinden büyük olanına bağlı olarak,
TS648 Standardı Çizelge 8’e göre belirlenen basınç emniyet gerilmesidir.
2/B kolonunun kuvvetli ekseni doğrultusunda yanal ötelemesinin önlenmemiş olduğu,
zayıf ekseni doğrultusunda ise, bu doğrultudaki diğer rijit kolonlar tarafından yanal
ötelemesinin önlendiği varsayımı yapılmıştır. Buna göre, 2/B kolonunun eğilme rijitliği ile
bu kolona bağlanan kirişlerin eğilme rijitliklerine ve mesnet koşullarına bağlı olarak,
TS648 Standardı Çizelge 5’teki nomogramdan bulunan K
x
ve K
y
katsayıları yardımı ile
hesaplanan s
kx
ve s
ky
burkulma boyları

kx x
1.75 400 700 s K H cm = × = × = ,
ky y
0.85 400 340 s K H cm = × = × =
değerlerini almaktadır. Bu değerler kullanılarak, narinlik oranları

kx
x
x
700.0
28
25.2
s
i
λ = = = ,
ky
y
y
340.0
48
7.08
s
i
λ = = = ,
( )
x y
, 48 maks λ λ λ = =
olarak bulunur.
Bu narinlik değeri için, Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi

2 2
bem
1162 / 116.2 / kg cm N mm σ = ≅
dir.
Yalnız eğilme momentleri altında hesaplanan gerilmeler:
6
2
bx 3
525.0 10
92.1 /
5700 10
N mm σ
×
= =
×

6
2
by 3
11.2 10
12.4 /
902 10
N mm σ
×
= =
×

C
mx
= C
my
≅ 0.85 : yanal ötelemesi önlenmemiş sistem
' 2 2
ex 2
8290000
10574.0 / 1057.4 /
28
kg cm N mm σ = = ≅
' 2 2
ey 2
8290000
3598.0 / 359.8 /
48
kg cm N mm σ = = ≅
Yanal burkulma halinde basınç emniyet gerilmesi

b
B a
b
840000
0.6
/
C
s d F
σ σ
×
= ≤ ×
×

denklemi ile hesaplanır, (bakınız Bölüm 10.15). Burada
10/17
s : kolon basınç başlığının yanal burkulmaya karşı mesnetlendiği noktalar
arasındaki uzaklık,
s = H = 400 cm

2
1 1
b
2 2
1.75 1.05 0.3 2.3
M M
C
M M
| | | |
= + + ≤
| |
\ ¹ \ ¹
şeklinde hesaplanan bir katsayıdır.
Kuvvetli eksen doğrultusundaki kolon uç momentlerinin

1
2
x
0.2
0
525.0
M
M
| |
= − ≅
|
\ ¹

oranı için hesaplanan C
bx
= 1.75 değeri yukarıdaki denklemde yerine konularak

2 2
Bx
840000 1.75
5513 / 551.3 /
400 60/ 90
kg cm N mm σ
×
= = ≅
×

2
B
141 / N mm σ =
elde edilir.
Kolonun zayıf ekseni doğrultusunda yanal burkulma sözkonusu olmadığından, eğilmedeki
emniyet gerilmesi aynen kullanılacaktır.
Normal gerilme tahkiki :

em
69.5 0.85 92.1 0.85 12.4
1.285 1.33
69.5 69.5 116.2
1.0 - 141.0 1.0 - 141.0
1057.4 359.8
σ
σ
× ×
= + + = <
| | | |
× ×
| |
\ ¹ \ ¹

Kayma gerilmesi tahkiki:

6
2 2 x
em 4
x w
145.4 3212 10
17.6 / 1.33 82 /
171000 10 15.5
T S
N mm N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < × =
× × ×

10.17 Taşıyıcı Sistem Elemanlarının Enkesit Profilleri
Önceki bölümlerde, örnek olarak seçilen ikincil ve ana kirişler ile bir kolon üzerinde
ayrıntılı bir şekilde açıklanan tasarım işlemlerinin, taşıyıcı sistemin tüm elemanları
üzerinde tekrarlanması sonucunda belirlenen enkesit profilleri aşağıdaki tabloda
verilmiştir, Tablo 10.6.
Tablo 10.6 Taşıyıcı Sistem Elemanları Enkesit Profilleri
Taşıyıcı Sistem Elemanı Enkesit Profili
Đkincil kirişler (tüm katlarda) IPE 360
A,...,D Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) HE 400 A
1,...,6 Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) HE 400 A
±0.00 / +7.00 kotları arasındaki tüm kolonlar HE 600 B
+7.00 / +16.00 kotları arasındaki tüm kolonlar HE 600 A


10/18
10.18 Kiriş-Kolon Birleşim Bölgesinin Tasarımı
Đncelenen süneklik düzeyi normal çerçeve sistemin 1. Kat, B aksı çerçevesi, 2-3 aksları
arası kirişi ile 2/B kolonunun (bakınız, Şekil 10.2) birleşim bölgesi Deprem Yönetmeliği
Madde 4.4.2’ye uygun olarak boyutlandırılacaktır.
Madde 4.4.2.1’e göre, birleşimde düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan
M
G+Q
= 162.1 kNm
M
E
= 120.5 kNm M
G+Q+E
= 282.6 kNm
T
G+Q
= 142.6 kN
T
E
= 21.7 kN T
G+Q+E
= 164.3 kN (bakınız, Bölüm 10.15)
iç kuvvetleri altında, deprem yüklemesi için izin verilen %15 emniyet gerilmesi arttırımı
ile, gerilme kontrolleri yapılacaktır.
Kiriş-kolon birleşim bölgesinin oluşturulması için, Deprem Yönetmeliği Bilgilendirme
Eki 4.A.2.3’te verilen ‘Alın Levhasız Bulonlu Kiriş-Kolon Birleşim Detayı’
uygulanacaktır. Madde 4A.2.3’te belirtildiği gibi, bu detay süneklik düzeyi normal
çerçevelere koşulsuz olarak uygulanabilmektedir.
Birleşim detayında, ek başlık levhası ve başlık bulonları tarafından aktarılması gereken
çekme kuvveti:

ç
b
282.6
724.6
0.39
M
N kN
d
= = =
değerini almaktadır. Bu kuvvetin aktarılması 20×300 mm boyutunda ek başlık levhaları
ve 2×8 adet M24 (ISO 10.9) yüksek dayanımlı uygun bulon kullanılacaktır, Şekil 10.4.
tam penetrasyonlu
küt kaynak
veya
8 M24 (ISO 10.9)
uygun bulon
süreklilik
levhaları
( / 20)
3M24 (ISO 10.9)
veya
kayma levhası
ek başlık levhası
HE 600 B
600 10 50
( / 12x300)
( / 20x300)
HE 400 A
3
9
0
3
0
0
4
5
4
5
5
0
5
0
1
0
0
50
1
0
0

Şekil 10.4 Kiriş-Kolon Birleşim Detayı
10/19
Levhada çekme gerilmesi:

( )
3
ç 2 2
ç em
net
724.6 10
144.9 / 1.15 141 162.1 /
20 300 2 25
N
N mm N mm
A
σ σ
×
= = = < × = =
× − ×

Uygun bulonların emniyetli taşıma kapasitesi:

em
1.15 8 137.5 1265.0 724.6 N kN kN = × × = >
Gövde levhası tarafından aktarılması gereken kesme kuvveti: T = 164.3 kN
Bu kuvvetin aktarılması için 12×300 mm boyutunda kayma levhası ve 3 adet M24 (ISO
10.9) yüksek dayanımlı bulon kullanılacaktır.
Levhada kayma gerilmesi:

( )
3
2 2
em
net
164.3 10
60.9 / 1.15 82 /
12 300 3 25
T
N mm N mm
A
τ τ
×
= = = < × =
× − ×

Bulonlara etkiyen kuvvetler:
164.3
54.8
3
V kN = = ,
164.3 60
49.3
200
H kN
×
= =

2 2
em
54.8 49.3 73.7 1.15 108.5 124.8 R kN kN P = + = < × = =
Yukarıdaki tahkiklere ek olarak, birleşimin eğilme momenti ve kesme kuvveti taşıma
kapasiteleri aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır.
a) Düğüm noktasına birleşen kirişin eğilme momenti kapasitesinin 0.8×1.1D
a
katı ve

( )
pi pj
e dy a
n
1.1
M M
V V D
l
+
= ± (4.5)
denklemi ile hesaplanan kesme kuvveti.
Kirişin eğilme momenti kapasitesi (plastik moment) :

3
pi xp a
2 1281 235 10 602.1 M W kNm σ

= = × × × =

pj
0 M = (diğer ucu mafsallı kiriş)
Fe37 çeliğinden yapılan hadde profilleri için arttırma katsayısı (Tablo 4.1):
a
1.2 D =

a p
0.8 1.1 0.8 1.1 1.2 602.1 635.8 D M kNm × × × = × × × =
Serbest açıklık ( plastik mafsalların kiriş uçlarında oluştuğu varsayımı ile):
n
5.70 l m =
Düşey yüklerden oluşan basit kiriş kesme kuvveti:
dy
114.1 V kN =

( )
e
602.1 0
114.1 1.1 1.2 253.5
5.7
V kN
+
= ± × =
b) Madde 4.2.4’te tanımlanan arttırılmış deprem etkilerini içeren yükleme durumlarından
dolayı, kolon yüzünde meydana gelen eğilme momenti ve kesme kuvveti.

G+Q 0 E
162.1 2.0 120.5 403.1 M M M kNm = + Ω = + × =

G+Q 0 E
142.6 2.0 21.7 186.0 T T T kN = + Ω = + × =
Buna göre, birleşimin eğilme momenti ve kesme kuvveti taşıma kapasitesi
10/20
M = 403.1 kNm ve T = 186.0 kNm
değerlerini sağlayacaktır. Kapasite kontrollerinde, Madde 4.2.5’te verilen gerilme sınır
değerleri kullanılacaktır.
Kapasite momenti altında, ek başlık levhası ve başlık bulonları tarafından aktarılması
gereken çekme kuvveti:

ç
b
403.1
1033.6
0.39
M
N kN
d
= = =
20×300 mm boyutundaki ek başlık levhasında oluşan çekme gerilmesi:

( )
3
ç 2 2
ç a
net
1033.6 10
206.7 / 235 /
20 300 2 25
N
N mm N mm
A
σ σ
×
= = = < =
× − ×

8 adet M24 (ISO 10.9) yüksek dayanımlı uygun bulonun taşıma kapasitesi:

p
1.70 8 137.5 1870.0 1033.6 N kN kN = × × = >
Kapasite kesme kuvveti altında, 12×300 mm boyutundaki kayma levhasında oluşan kayma
gerilmesi:

( )
3
2 2 a
a
net
186.0 10
68.9 / 135 /
12 300 3 25 3
T
N mm N mm
A
σ
τ τ
×
= = = < = =
× − ×

3 adet M24 (ISO 10.9) yüksek dayanımlı bulona etkiyen kuvvetler:

186.0
62.0
3
V kN = = ,
186.0 60
55.8
200
H kN
×
= =

2 2
u
62.0 55.8 83.4 1.7 108.5 184.5 R kN kN P = + = < × = =
Kayma Bölgesi Kontrolleri
a) Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.2.3(a) uyarınca, kayma bölgesinin gerekli V
ke
kesme
dayanımı

ke p
b ort
1 1 1 1
0.8 0.8 2 602.1 2195.0
0.39 3.50
V M kN
d H
| |
| |
= − = × × × − = ∑
| |
\ ¹
\ ¹


G+Q 0 E
142.6 2.0 21.7 186.0 T T T kNm = + Ω = + × =
kesme kuvvetlerinden küçük olanına eşittir.
Kayma bölgesinin V
p
kesme kuvveti kapasitesi

2 2
3 cf cf
p a c p
b c p
3 3 300 30
0 6 1 0 6 235 600 15 5 1 10
390 600 15 5
b t
V d t
d d t

(
(
× ×
= σ + = × × × + ×
(
(
× ×
( ¸ ¸
¸ ¸
. . .
.


p
1604 0 186 6 V kN kN = > . .
koşulunu sağlamaktadır.
b) Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.2.3(c) ve Madde 4.3.4.3(c) uyarınca, kolon gövde
levhasının kalınlığı
10/21

( )
min
2 600 390
15.5 11
180 180
u
t mm mm
× +
= ≥ = =
koşulunu sağlamaktadır.
c) Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.2.4 ve Madde 4.3.4.4 uyarınca, t
cf
= 30 mm olan
kolon başlık kalınlığı

c f bf bf
0.54 0.54 300 19 40.8 t b t mm ≥ = × =
ve

bf
c f
300
50
6 6
b
t mm ≥ = =
koşullarının her ikisini de sağlamadığından, süreklilik levhalarına gerek olmaktadır.
Süreklilik levhalarının kalınlığı t = 20 mm olarak seçilmiş ve böylece kiriş başlık
kalınlığından (t
bf
= 19 mm) daha az olmaması sağlanmıştır.
10.19 Kolon Ek Detayının Tasarımı
Kolon ek detayları, Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.3 ve Madde 4.3.5’e uygun olarak
teşkil edilecektir. Buna göre, ek detayı +8.50 kotunda ve tam penetrasyonlu küt kaynak
kullanarak oluşturulacaktır. Küt kaynak kalınlıkları, birleştirilen profillerden daha küçük
kesitli olanının (HE 600 A) başlık ve gövde kalınlıklarına eşit olarak, a = 25 mm ve
a
w
= 13 mm seçilecektir, Şekil 10.5.
30
600
25 540 25
5 590 5
540 30
V25 HE 600 A
HE 600 B
V25
V13

Şekil 10.5 Kolon Ek Detayı
Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.5 uyarınca, Madde 4.2.3.3’te verilen koşulları sağlayan
tam penetrasyonlu küt kaynakta gerilme sınır değeri yapı çeliğinin akma gerilmesine eşit
10/22
olarak alınabileceğinden, Madde 4.3.5.3’te öngörülen kapasite koşulları kendiliğinden
sağlanmaktadır.
10.20 Kolonların Temel Bağlantı Detayının Tasarımı
Đncelenen sistemin 2/B kolonunun (bakınız, Şekil 10.2) temel bağlantı detayı, Deprem
Yönetmeliği Madde 4.9’a uygun olarak boyutlandırılacaktır.
Buna göre, kolon taban kesitinde ve kuvvetli eksen doğrultusunda, düşey yükler ve
depremin ortak etkisi altında, 0.9G − −− − E
x2
− −− − 0.3E
y
yüklemesinden oluşan
M
0.9G+E
= 524.8 kNm
N
0.9G+E
= -1227.0 kN
T
0.9G+E
= 145.2 kN
iç kuvvetleri altında, deprem yüklemesi için izin verilen %15 emniyet gerilmesi arttırımı
uygulanarak, detay tasarımı yapılacaktır. Kolonun zayıf ekseni doğrultusundaki iç
kuvvetler, diğer doğrultudaki etkilere oranla ∼%3 dolaylarındadır ve hesapta
terkedilecektir.
Uygulanması öngörülen temel bağlantı detayının krokisi Şekil 10.6’da verilmiştir. Şekilden
görüldüğü gibi, detayın oluşturulmasında 50×600×900 mm taban levhası, 20×350×900 mm
yük aktarma levhaları ve 2×4 adet M24 (ISO 10.9) ankraj bulonu kullanılmaktadır.
6
0
0
600 75 75 75 75
3
0
0
1
3
0
1
3
0
6
5
6
5
1
6
0
1
5
5
1
5
5
900
2
0
2
0
8M24 (ISO 10.9)
14
(tipik)
taban levhası
( / 50)
h= 350
450 225 225
75 375
T
C
337.5 112.5
σ
c
N
M
20
560
20

Şekil 10.6 Temel Bağlantı Detayı
10/23
Eğilme momenti ve normal kuvvetten dolayı kolon tabanında oluşan çekme ve basınç
kuvvetleri

524.8 1227.0 0.3375
155.4
0.3375 0.375
T kN
− ×
= =
+
, 155.4 1227.0 1382.0 C kN = + =
bulon çekme kuvvetleri

em
155.4
38.9 1.15 127 146.0
4 4
T
P kN kN P = = = < × = =
beton basınç gerilmesi

3
2
c
1382.0 10
10.2 /
225 600
N mm σ
×
= =
×

değerlerini almaktadır.
Beton basınç gerilmesinden dolayı taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal
gerilme

10.2 130 150
49725 /
4
m Nmm mm
× ×
≅ =

2 2
em 2
e
49725
119.3 / 1.15 141 /
1 50
6
m
N mm N mm
W
σ σ = = = < × =
×

olarak bulunur.
Ankraj bulonlarının emniyetle aktarabileceği kesme kuvveti (sürtünme katsayısı: µ = 0.55)

em em 0.9G+E
0.55 8 146.0 642.4 145.2 T P kN kN T µ = Σ = × × = > =
Kolon kesit zorlarının taban levhasına aktarılmasını sağlayan kaynaklardaki gerilmeler,
daha elverişsiz olan G + Q − −− − E
x2
− −− − 0.3E
y
yüklemesi için kontrol edilecektir.
1876.0 N kN = , 525.0 M kNm =

( ) ( )
v
c cf
1876.0 525.0
929.5
4 2 4 2 0.60 0.03
N M
P kN
d t
= + = + =
× − × −

kaynak gerilmesi:

( )
3
2 2
k k,em
929.5 10
103.1 / 1.15 110 /
2 14 350 2 14
N mm N mm τ τ
×
= = < × =
× × − ×

Yukarıdaki tahkiklere ek olarak, temel bağlantı detayının kapasitesi aşağıda tanımlanan iç
kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır.
a) Temele birleşen kolonun eğilme momenti ve eksenel kuvvet kapasitelerinin 1.1D
a

katına eşit olan eğilme momenti ve normal kuvvet.
Kolonun eğilme momenti kapasitesi (plastik moment) ve eksenel kuvvet kapasitesi:

3
p xp a
2 3212 235 10 1510.0 M W kNm σ

= = × × × =

1
p a
270 235 10 6345 N A kN σ

= = × × =
10/24
Fe37 çeliğinden yapılan hadde profilleri için arttırma katsayısı (Tablo 4.1):
a
1.2 D =

a p
1.1 1.1 1.2 1510.0 1993.0 D M kNm × = × × =

a p
1.1 1.1 1.2 6345.0 8375.0 D N kN × = × × =
b) Bölüm 4.2.4’te tanımlanan arttırılmış deprem etkilerini içeren yükleme durumlarından
dolayı kolon taban kesitinde meydana gelen eğilme momenti ve normal kuvvet.
0.9G + Ω ΩΩ Ω
0
E yüklemesi için:
0.9G 0 E
0.9 0.3 2.0 525.5 1051.0 M M M kNm = + Ω = − × + × =

0.9G 0 E
0.9 1363.0 0 1227.0 N N N kN = + Ω = − × + = −
Buna göre, temel bağlantı detayının taşıma kapasitesi
M = 1051.0 kNm ve N = −1227.0 kN
değerlerini sağlayacaktır. Kapasite kontrollerinde, Madde 4.2.5’te verilen gerilme sınır
değerleri kullanılacaktır.

1051.0 1227.0 0.3375
893.9
0.3375 0.375
T kN
− ×
= =
+
, 893.9 1227.0 2120.9 C kN = + =
bulon çekme kuvvetleri

u
893.9
223.5 1.7 127 215.9
4 4
T
P kN kN P = = = ≅ × = =
Beton basınç gerilmesi, taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal gerilme ve
kolon kesit zorlarının taban levhasına aktarılmasını sağlayan kaynaklardaki gerilmeler,
daha elverişsiz olan G + Q + Ω ΩΩ Ω
0
E yüklemesi için kontrol edilecektir.
G + Q + Ω ΩΩ Ω
0
E yüklemesi için:
G+Q 0 E
0.5 2.0 525.5 1051.0 M M M kNm = + Ω = − + × =

G+Q 0 E
1876.0 0 1876.0 N N N kN = + Ω = − + = −
Eğilme momenti ve normal kuvvetten dolayı kolon tabanında oluşan çekme ve basınç
kuvvetleri

1051.0 1876.0 0.3375
586.5
0.3375 0.375
T kN
− ×
= =
+
, 586.5 1876.0 2462.5 C kN = + =
beton basınç gerilmesi

3
2
c
2462.5 10
18.2 /
225 600
N mm σ
×
= =
×

değerlerini almaktadır.
Beton basınç gerilmesinden dolayı taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal
gerilme:

18.2 130 150
88725 /
4
m Nmm mm
× ×
≅ =

2 2
a 2
p
88725
142.0 / 235 /
1 50
4
m
N mm N mm
W
σ σ = = = < =
×

10/25
Kolon kesit zorlarının taban levhasına aktarılmasını sağlayan kaynaklardaki en büyük
kuvvet:

( ) ( )
v
c cf
1876.0 1051.0
1391.0
4 2 4 2 0.60 0.03
N M
P kN
d t
= + = + =
× − × −

kaynak gerilmesi:
( )
3
2 2
k k,u
1391.0 10
154.3 / 1.7 110 /
2 14 350 2 14
N mm N mm τ τ
×
= = < × =
× × − ×

11/1
ÖRNEK 11: HER ĐKĐ DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK DÜZEYĐ YÜKSEK
MERKEZĐ ÇELĐK ÇAPRAZLI PERDELERDEN OLUŞAN
YEDĐ KATLI ÇELĐK BĐNA


11.1 Sistem
Üç boyutlu genel sistem görünüşü ve bilgisayar hesap modeli Şekil 11.1’de, normal kat
sistem planı Şekil 11.2’de, tipik sistem enkesiti Şekil 11.3’te verilen yedi katlı çelik
binanın tasarımına ait başlıca sonuçlar ile tipik elemanlarının boyutlandırma ve detay
hesapları açıklanacaktır.
Binanın her iki doğrultudaki yatay yük taşıyıcı sistemi, Deprem Yönetmeliği Madde
4.6’da tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen, süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik
çaprazlı perdelerden oluşmaktadır.
Kat döşemeleri, çelik kirişlere mesnetlenen ve trapez profilli sac levhalar üzerinde, yerinde
dökme betonarme olarak inşa edilen kompozit döşeme sisteminden meydana gelmektedir.
Düzlemi içinde rijit bir diyafram oluşturan betonarme döşemenin çelik kirişlere bağlantısı
için, boyutları ve yerleşimi konstrüktif olarak seçilen kayma çivilerinden (stud)
yararlanılmıştır. Bu örnekte çelik kirişlerin, düşey yükler altında, betonarme döşeme ile
birlikte kompozit olarak çalışması hesaba katılmamaktadır.

Şekil 11.1 Genel Sistem Görünüşü ve Bilgisayar Hesap Modeli
11/2
2.0 m aralıklarla teşkil edilen ikincil ara kirişler ana kirişlere mafsallı olarak
bağlanmaktadır. Benzer şekilde, akslardaki ana çerçeve kirişlerinin kolonlara bağlantıları
da mafsallı olacaktır. Kolonların ±0.00 kotunda, temele mafsallı olarak mesnetlendiği
gözönünde tutulacaktır.
Taşıyıcı sistemin kirişleri ve kolonları Avrupa norm profilleri (kirişler için IPE ve HEA
profilleri, kolonlar için HEB profilleri) kullanılarak boyutlandırılacaktır. Düşey düzlem
çaprazları ise kare kesitli kutu profillerle teşkil edilecektir.
Sistemin tasarımında Fe37 yapı çeliği kullanılması öngörülmektedir. Çelik yapı
malzemesinin özellikleri ile ilgili olarak, Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.1 geçerlidir.
TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre, Fe37 yapı çeliğinin akma gerilmesi
σ
a
= 235 N/mm
2
, elastisite modülü E=206182 N/mm
2
ve emniyet gerilmeleri, normal
gerilme için σ
em
= 141 N/mm
2
, kayma gerilmesi için τ
em
= 82 N/mm
2
değerlerini
almaktadır.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.2’ye uygun olarak, deprem yükleri etkisindeki
elemanların birleşim ve eklerinde ISO 10.9 kalitesinde (akma gerilmesi, σ
a
= 900 N/mm
2
),
deprem yükleri etkisinde olmayan elemanların birleşim ve eklerinde ise ISO 5.6 kalitesinde
(akma gerilmesi, σ
a
= 300 N/mm
2
) bulon kullanılacaktır. Kaynaklı birleşimler ve kaynak
malzemesi ile ilgili olarak Madde 4.2.3.3 ve Madde 4.2.3.4 geçerlidir.
6.00
1 2 3 4 5
6.00 6.00 6.00
2
.
5
0
2
.
5
0
a
s
a
n
s
ö
r
m
e
r
d
iv
e
n
HEB
IPE
I
P
E
merkezi çelik çaprazli
perdeler (tipik)
6
6.00
2.00 2.00 2.00
I
P
E
I
P
E
ikincil ara
kirisler (tipik)
ana kirisler
(tipik)
betonarme
döseme
A
B
C
D
8
.
0
0
8
.
0
0
8
.
0
0
3
.
0
0
x
y
HEA
trapez
sac

Şekil 11.2 Normal Kat Sistem Planı
11/3
6.00
1 2 3 4 5
6.00 6.00 6.00
IPE
7x3.50=24.50
HEB
6
6.00
HEB
3.00 3.00
IPE
1. kat
±0.00
2. kat
3. kat
4. kat
5. kat
6. kat
Çati
betonarme döseme
+ trapez sac

Şekil 11.3 Tipik Sistem Enkesiti ( A aksı çerçevesi)
11.2 Düşey Yükler
a) Çatı döşemesi : çatı kaplaması 1.0 kN/m
2
izolasyon 0.2 kN/m
2

trapez sac + betonarme döşeme 2.1 kN/m
2

asma tavan + tesisat 0.5 kN/m
2

çelik konstrüksiyon 0.5 kN/m
2

g = 4.3 kN/m
2

hareketli yük q = 1.0 kN/m
2

b) Normal kat döşemesi: kaplama 0.5 kN/m
2
trapez sac + betonarme döşeme 2.1 kN/m
2

asma tavan + tesisat 0.5 kN/m
2

bölme duvarları 1.0 kN/m
2

çelik konstrüksiyon (kolonlar dahil) 0.8 kN/m
2

g = 4.9 kN/m
2

hareketli yük q = 2.0 kN/m
2

Not: Merdiven ve asansör bölgesindeki sabit ve hareketli yüklerin döşemenin diğer
bölgelerindeki sabit ve hareketli yüklere eşit olduğu varsayılmıştır.
c) Dış duvar yükü (normal katlarda): g
d
= 3.0 kN/m
11/4
11.3 Deprem Karakteristikleri
Tasarımı yapılacak olan yedi katlı çelik bina birinci derece deprem bölgesinde ve Z2 yerel
zemin sınıfı üzerinde inşa edilecek ve konut veya işyeri olarak kullanılacaktır. Yapı taşıyıcı
sisteminin her iki doğrultuda süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerden
oluşturulması öngörülmektedir. Bu parametreler esas alınarak belirlenen deprem
karakteristikleri ve ilgili yönetmelik maddeleri aşağıda verilmiştir.
• etkin yer ivmesi katsayısı (birinci derece deprem bölgesi) A
o
= 0.40 (Madde 2.4.1)
• bina önem katsayısı (konutlar ve işyerleri) I = 1.00 (Madde 2.4.2)
• spektrum karakteristik periyotları T
A
= 0.15 s T
B
= 0.40 s (Tablo 2.4)
(Z2 yerel zemin sınıfı)
• taşıyıcı sistem davranış katsayısı (deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi
yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerle taşındığı çelik binalar)
R = 5 (Tablo 2.5)
• hareketli yük katılım katsayısı (konutlar ve işyerleri) n = 0.30 (Tablo 2.7)
11.4 Düzensizliklerin Kontrolü
Deprem Yönetmeliği Madde 2.3 uyarınca düzensizlik kontrolları yapılacaktır.
Bina kat planlarında çıkıntıların olmaması, döşeme süreksizliklerinin ve döşemelerde
büyük boşlukların bulunmaması, yatay yük taşıyıcı sistemlerin planda düzenli olarak
yerleşmesi nedeniyle planda düzensizlik durumları mevcut değildir.
Benzer şekilde, taşıyıcı sistemin düşey elemanlarında süreksizliklerin ve ani rijitlik
değişimlerinin olmaması ve kat kütlelerinin yapı yüksekliği boyunca değişiklik
göstermemesi nedeniyle, düşey doğrultuda düzensizlik durumları da mevcut değildir.
11.5 Binanın Birinci Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi
Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanmasında, Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.4’e
göre, binanın her iki deprem doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyotları Denk.(2.11)
ile hesaplanan değerlerden daha büyük alınmayacaktır.

1 2
N
2
i fi
i=1
1
N
fi fi
i=1
= 2
/
m d
T
F d
 

 
π
 
 

 
(2.11)
Bu denklemde, m
i
toplam

kat kütlelerini göstermektedir ve w
i
, g
i
, q
i
sırasıyla toplam kat
ağırlıkları ile katların toplam sabit ve hareketli yükleri olmak üzere

[ ]
i
i i i
1
g
w
m g nq
g
= = + (n = 0.30)
bağıntısı ile hesaplanır. Altıncı normal kat döşemesi için, kat ağırlıkları ve kat kütlelerinin
hesabı aşağıda ayrıntılı olarak verilmiş ve diğer sonuçlar Tablo 11.1’de topluca
gösterilmiştir.
11/5

6
30 24 (4.9 0.3 2.0) 2 (24 30) 3.0 4284.0 w kN = × × + × + × + × =

2
6
4284.0
436.70 /
9.81
m kNs m = =
Tablo 11.1 Kat Ağırlıkları ve Kat Kütleleri
Kat w
i
m
i

Çatı 3312.0 337.61
6 4284.0 436.70
5 4284.0 436.70
4 4284.0 436.70
3 4284.0 436.70
2 4284.0 436.70
1 4284.0 436.70
Σ ΣΣ Σ 29016.0 2957.8

Denk.(2.11)’deki F
fi
fiktif kuvvetleri kat ağırlıkları ve kat yükseklikleri ile orantılı
kuvvetlerdir ve aşağıdaki bağıntı ile hesaplanabilirler.

i i
fi 0
N
j j
j=1
=
w H
F F
w H ∑

Burada F
0
, seçilen herhangi bir yük katsayısını göstermektedir ve bu örnekte F
0
= 1000 kN
olarak alınacaktır. Bu şekilde hesaplanan F
fi
fiktif kuvvetleri Tablo 11.2’nin ikinci
kolonunda verilmişlerdir.
Ön boyutlandırma sonucunda kiriş ve kolon enkesitleri belirlenen sistemin, (x)
doğrultusunda kat kütle merkezine etkitilen F
fi
fiktif kuvvetleri altında analizi ile elde
edilen d
fix
yatay kat yerdeğiştirmeleri Tablo 11.2’nin üçüncü kolonunda görülmektedir.
Bu büyüklükler Denk.(2.11)’de yerlerine konularak yapı sisteminin (x) doğrultusundaki
birinci doğal titreşim periyodu hesaplanır. Bu hesaplar Tablo 11.2 üzerinde gösterilmiştir.
Tablo 11.2 Fiktif Yüklerden Oluşan Kat Yerdeğiştirmeleri
Kat F
fi
(kN) d
fix
(m) m
i
m
i
d
fix
2
F
fi
d
fix

Çatı 204.9 0.01386 337.61 0.06485 2.8399
6 227.2 0.01172 436.70 0.05998 2.6628
5 189.3 0.00940 436.70 0.03859 1.7794
4 151.4 0.00710 436.70 0.02201 1.0749
3 113.6 0.00473 436.70 0.00977 0.5373
2 75.7 0.00280 436.70 0.00342 0.2120
1 37.9 0.00093 436.70 0.00038 0.0352
Σ ΣΣ Σ 1000.0 0.19900 9.1415

11/6
(x) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu

1 2
N
2
1 2
i fix
i=1
1x
N
fi fix
i=1
0 19900
= 2 2 0 927
9 1415
m d
T s
F d
 

 
 
π = π =
 
 
 
 

 
/
/
.
.
.

olarak bulunur. Benzer şekilde, diğer doğrultudaki birinci doğal titreşim periyodu da

1y
0.764 T s =
değerini almaktadır.
11.6 Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Hesabı
Deprem etkileri altında uygulanacak hesap yönteminin seçimine ilişkin olarak, Deprem
Yönetmeliği Madde 2.6.2’ye göre, bina yüksekliğinin

N
24.5 H m = < 40.0 m
olması ve taşıyıcı sistemde burulma ve yumuşak kat düzensizliklerinin bulunmaması
nedeniyle eşdeğer deprem yükü yöntemi uygulanacaktır.
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.1’e göre, gözönüne alınan deprem doğrultusunda, binanın
tümüne etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti), V
t
, Denk.(2.4) ile
belirlenecektir.

1
t o
a 1
( )
= 0.10
( )
WA T
V A I W
R T
≥ (2.4)
Binanın (x) doğrultusundaki taban kesme kuvveti

1x
0.927 T s = >
B
0.40 s T =
için

0.8
1x
0.40
( ) 2.5 1.28
0.927
S T
 
= =
 
 
ve ( )
ax 1x x
5 R T R = =
değerleri Denk.(2.4)’te yerlerine konularak

tx
0.40 1.0 1.28
29016.0 2971.2
5
V kN
× ×
= =
şeklinde hesaplanır. Benzer şekilde, (y) doğrultusundaki taban kesme kuvveti

1y
0.764 T s = >
B
0.40 s T =
için hesaplanan

0.8
1x
0.40
( ) 2.5 1.49
0.764
S T
 
= =
 
 
ve
( )
ay 1y y
5 R T R = =
11/7
değerleri yardımıyla

ty
0.40 1.0 1.49
29016.0 3458.7
5
V kN
× ×
= =
olarak elde edilir.
11.7 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.2’ye göre toplam eşdeğer deprem yükü, bina katlarına
etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak ifade edilir. Binanın N’inci katına
(tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü, ∆F
N
, (x) ve (y) doğrultuları için

Nx tx
0.0075 0.0075 7 2971.2 155.99 F NV kN ∆ = = × × =

Ny ty
0.0075 0.0075 7 3458.7 181.58 F NV kN ∆ = = × × =
şeklinde hesaplanır.
Toplam eşdeğer deprem yükünün ∆F
N
tepe kuvveti dışında geri kalan kısmı, N’inci kat
dahil olmak üzere, binanın katlarına Denk.(2.9) ile dağıtılacaktır.

i i
i t N
N
j j
j=1
= ( )
w H
F V F
w H
− ∆

(2.9)
(x) ve (y) doğrultuları için

i i
ix
N
j j
j=1
= (2971.2 155 99)
w H
F
w H


. ve
i i
iy
N
j j
j=1
= (3458.7 181 58)
w H
F
w H


.
denklemleri ile hesaplanan F
ix
ve F
iy
eşdeğer deprem yükleri, Tablo 11.3’te topluca
verilmiştir. En üst kat döşemesine etkiyen eşdeğer deprem yükleri, ∆F
N
tepe kuvvetlerini
de içermektedir.
Tablo 11.3 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yükleri
Kat w
i
H
i
/ Σ ΣΣ Σw
i
H
i
F
ix
(kN) F
iy
(kN)
Çatı 0.2049 732.83 853.06
6 0.2272 639.62 744.56
5 0.1893 532.91 620.36
4 0.1514 426.22 496.16
3 0.1136 319.81 372.28
2 0.0757 213.11 248.08
1 0.0379 106.70 124.20
Σ ΣΣ Σ 1.0000 2971.2 3458.7

11/8
11.8 Deprem Yüklerinin Etkime Noktaları
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.3.1’e göre, burulma düzensizliğinin bulunmadığı
binalarda katlara etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin, ek dışmerkezlik etkisinin hesaba
katılabilmesi amacı ile, gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat
boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara ve ayrıca kat kütle
merkezine uygulanması öngörülmektedir. (x) ve (y) doğrultularındaki ek dışmerkezlikler

x
0.05 30.00 1.50 e m = ± × = ± ve
y
0.05 24.00 1.20 e m = ± × = ±
değerlerini alırlar.
Not: Đncelenen bu binada kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak
çalışması nedeniyle, eşdeğer deprem yüklerinin sadece kütle merkezinin ± %5 ek
dışmerkezlik kadar kaydırıldığı noktalara etkitilmesi yeterli olmakta, ayrıca kat kütle
merkezine uygulanması gerekmemektedir.
11.9 Rüzgar Yükleri
Rüzgar yükleri TS498 Yük Standardı’na göre belirlenecektir. Rüzgar doğrultusuna dik
olan yüzeye yayılı olarak etkiyen rüzgar yükleri, kat döşemelerine etkiyen statikçe eşdeğer
tekil kuvvetlere dönüştürülerek hesap yapılacaktır.
Bir kat döşemesine etkiyen W
i
eşdeğer rüzgar kuvveti

i f i
W c qA =
denklemi ile hesaplanır. Burada
c
f
: aerodinamik yük katsayısıdır. Plandaki izdüşümü dikdörtgen olan ve yükseklik/genişlik
oranı 5’i aşmayan bina türü yapılarda
c
f
= 1.2
değerini almaktadır.
q : nominal rüzgar basıncıdır. Bina yüksekliğine bağlı olarak

2
0 8.0 için 0.5 / H m q kN m < ≤ =

2
8.0 20.0 için 0.8 / m H m q kN m < ≤ =

2
20.0 100.0 için 1.1 / m H m q kN m < ≤ =
bağıntıları ile hesaplanır.
A
i
: kat döşemesine rüzgar yükü aktaran alandır ve rüzgar doğrultusuna dik olan yüzey
genişliği ile ardışık iki katın yüksekliklerinin ortalamasının çarpımı ile elde edilir.
Buna göre, (x) doğrultusunda yapıya etkiyen rüzgar kuvvetleri

1x
1.2 0.5 24.0 3.5 50.40 W kN = × × × =

2x
3.0 1.25
1.2 24.0 0.5 1.75 1.0 0.8 2.5 58.11
3.5 3.5
W kN
     
= × × × + × + × × =
     
     


3x
0.5 2.25
1.2 24.0 0.5 1.0 0.8 2.5 1.75 79.41
3.5 3.5
W kN
     
= × × × × + × × + =
     
     

11/9

4x
1.2 0.8 24.0 3.5 80.64 W kN = × × × =

5x
2.25 0.5
1.2 24.0 0.8 1.75 2.5 1.1 1.0 81.87
3.5 3.5
W kN
     
= × × × + × + × × =
     
     


6x
1.25 3.0
1.2 24.0 0.8 2.5 1.1 1.0 1.75 103.17
3.5 3.5
W kN
     
= × × × × + × × + =
     
     


7x
1.2 1.1 24.0 1.75 55.44 W kN = × × × =
değerlerini almaktadır.
Not: Nominal rüzgar basıncının değer değiştirdiği katın altındaki ve üstündeki döşemelere
etkiyen rüzgar kuvvetleri, yayılı rüzgar yüklerine statikçe eşdeğer kuvvetler olarak
hesaplanmışlardır.
Benzer şekilde, (y) doğrultusundaki rüzgar kuvvetleri

1y 1x
30.0
63.00
24.0
W W kN = =
2y
72.64 W kN =
3y
99.26 W kN =

4y
100.80 W kN =
5y
102.34 W kN =
6y
128.96 W kN =
7y
69.30 W kN =
olarak bulunur.
11.10 Yük Birleşimleri
Yapı sisteminin düşey yükler ile yatay deprem ve rüzgar kuvvetleri altında analizi ile elde
edilen iç kuvvetler, Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.5’e ve TS648 Çelik Yapılar
Standardı’na uygun olarak, aşağıdaki şekilde birleştirileceklerdir.
a) Düşey yük birleşimleri : G + Q ( 1 yükleme)
b) Düşey yük + deprem birleşimleri: G + Q ± E
x1
± 0.3E
y
(32 yükleme)
G + Q ± E
x2
± 0.3E
y

G + Q ± 0.3E
x
± E
y1
G + Q ± 0.3E
x
± E
y2
0.9G ± E
x1
± 0.3E
y

0.9G ± E
x2
± 0.3E
y

0.9G ± 0.3E
x
± E
y1
0.9G ± 0.3E
x
± E
y2

c) Düşey yük + rüzgar birleşimleri : G + Q ± W
x
( 8 yükleme)
G + Q ± W
y
0.9G ± W
x
0.9G ± W
y
Burada
G : sabit yüklerden oluşan iç kuvvetler
Q : hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler
11/10
E
x1
, E
x2
: (x) doğrultusunda, kat kütle merkezinin, bu doğrultuya dik doğrultudaki
kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen
noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler
E
y1
, E
y2
: (y) doğrultusunda, kat kütle merkezinin, bu doğrultuya dik doğrultudaki
kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen
noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler
W
x
, W
y
: sırasıyla (x) ve (y) doğrultusundaki rüzgar yüklerinden oluşan iç
kuvvetlerdir.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.4’e göre, yönetmeliğin gerekli gördüğü yerlerde, çelik
yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının tasarımında, arttırılmış deprem yüklemeleri
gözönüne alınacaktır. Arttırılmış deprem yüklemelerinde, deprem etkilerinden oluşan iç
kuvvetler Ω
0
büyütme katsayıları ile çarpılarak arttırılacaktır. Deprem Yönetmeliği
Tablo 4.2’ye göre, süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdeler için büyütme
katsayısı

0
= 2.0
değerini almaktadır.
TS648 Çelik Yapılar Standardı’na ve Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.5’e göre, emniyet
gerilmeleri yöntemine göre yapılan kesit hesaplarında, birleşim ve ekler dışında, emniyet
gerilmeleri düşey yük + rüzgar yüklemeleri için %15, düşey yük + deprem yüklemeleri
için %33 arttırılacaktır. Birleşim ve eklerin tasarımında ise, her iki yükleme durumu için
emniyet gerilmeleri %15 arttırılacaktır.
11.11 Sistem Analizleri
Şekil 11.1 – 11.3’te tanımlanan ve ön boyutlandırma sonucunda enkesit profilleri
belirlenen yapı sisteminin, yukarıdaki bölümlerde hesaplanan düşey yükler ile deprem ve
rüzgar yükleri altında analizi yapılmış ve toplam (41) adet yük birleşimi için eleman iç
kuvvetleri elde edilmiştir.
Sistem analizleri ETABS bilgisayar yazılımından yararlanarak gerçekleştirilmiştir.
Aşağıdaki bölümlerde, analiz sonuçları değerlendirilerek göreli kat ötelemeleri ve ikinci
mertebe etkileri kontrolleri ile başlıca tipik eleman ve birleşimlere ait kesit ve detay
hesapları açıklanacaktır.
11.12 Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü
Göreli kat ötelemelerinin kontrolü, Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.1’e göre
yapılacaktır.
Herhangi bir kolon için, ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden
azaltılmış göreli kat ötelemesi, ∆
i


i i i-1
d d ∆ = −
denklemi ile hesaplanır. Bu denklemde d
i
ve d
i-1
, her bir deprem doğrultusu için binanın
ardışık iki katında, herhangi bir kolonun uçlarında, azaltılmış deprem yüklerinden meydana
gelen en büyük yerdeğiştirmeleri göstermektedir. Bu örnekte, her bir deprem doğrultusu
için d
i
kat yerdeğiştirmelerinin en büyük değerleri, sayısal değerleri Tablo 11.3’te verilen
ve %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelmektedir.
11/11
Her bir deprem doğrultusunda, binanın i’inci katındaki kolonlar için etkin göreli kat
ötelemesi, δ
i


i i
δ R = ∆
bağıntısı ile hesaplanacaktır.
(x) ve (y) doğrultularında %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış E
x1
ve E
y1

deprem yükleri altında, yapı sisteminin analizi ile elde edilen d
ix
ve d
iy
yatay
yerdeğiştirmelerinin her katta aldığı değerler Tablo 11.4 ve Tablo 11.5’in üçüncü
kolonunda, ardışık katlar arasındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri ise tabloların
dördüncü kolonunda verilmiştir. Hesaplarda, ana deprem doğrultusundaki deprem
yüklerinden dolayı, bu doğrultuya dik doğrultudaki yerdeğiştirmelerin bileşke
yerdeğiştirmeye etkisi terkedilmiştir. Her iki doğrultudaki simetri nedeniyle burulma
düzensizliği bulunmayan bu binada, söz konusu varsayımın yerdeğiştirmelere etkisi %1’
den daha küçük olmaktadır.
Tablo 11.4 (x) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü
Kat h
i
(cm) d
iy
(cm) ∆ ∆∆ ∆
iy
(cm) δ δδ δ
iy
= R∆ ∆∆ ∆
iy
(cm) δ δδ δ
iy
/ h
i

Çatı 350 4.3781 0.6913 3.4565 0.0099
6 350 3.6868 0.7422 3.7110 0.0106
5 350 2.9446 0.7268 3.6340 0.0104
4 350 2.2178 0.7487 3.7435 0.0107
3 350 1.4691 0.6003 3.0015 0.0086
2 350 0.8688 0.5834 2.9170 0.0083
1 350 0.2854 0.2854 1.4270 0.0041
Tablo 11.5 (y) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü
Kat h
i
(cm) d
iy
(cm) ∆ ∆∆ ∆
iy
(cm) δ δδ δ
iy
= R∆ ∆∆ ∆
iy
(cm) δ δδ δ
iy
/ h
i

Çatı 350 3.4691 0.4987 2.4935 0.0071
6 350 2.9704 0.5543 2.7715 0.0079
5 350 2.4161 0.5579 2.7895 0.0080
4 350 1.8582 0.5898 2.9490 0.0084
3 350 1.2684 0.4915 2.4575 0.0070
2 350 0.7769 0.4952 2.4760 0.0071
1 350 0.2817 0.2817 1.4085 0.0040

Her bir deprem doğrultusu için, binanın her katındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri söz
konusu deprem doğrultusundaki deprem yükü azaltma katsayısı, R ile çarpılarak δ
i
etkin
göreli kat ötelemeleri hesaplanmış ve tabloların beşinci kolonuna yazılmıştır. Bu değerlerin
kat yüksekliklerine oranları ise tabloların son kolonunda yer almaktadır.
Tablolardan görüldüğü gibi, δ
iy
/h
i
oranlarının en büyük değerleri, (x) ve (y) doğrultularında

ix
/ h
i
)
maks
= 0.0107 ve (δ
iy
/ h
i
)
maks
= 0.0084
11/12
olmakta ve Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.1.3’te öngörülen

i
/ h
i
)
maks
= 0.0107 < 0.02
koşulu sağlanmaktadır.
11.13 Đkinci Mertebe Etkileri
Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.2 uyarınca, gözönüne alınan deprem doğrultusunda her
bir katta, ikinci mertebe etkilerini temsil eden ikinci mertebe gösterge değeri, θ
i

hesaplanarak

N
i ort j
j=i
i
i i
( )
= 0.12
w
V h
∆ ∑
θ ≤ (2.20)
koşulu kontrol edilecektir. Bu bağıntıda
(∆
i
)
ort
: i’inci kat için yukarıdaki bölümde tanımlanan azaltılmış göreli kat ötelemelerinin
kat içindeki ortalama değerini
V
i
: gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın i’inci katına etkiyen kat kesme
kuvvetini
h
i
: binanın i’inci katının kat yüksekliğini
w
j
:

binanın j’inci katının, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan
ağırlığını göstermektedir.
Kat döşemesinin rijit diyafram olarak çalıştığı bu binada, E
x1
ve E
x2
yüklemelerinden
dolayı kat kütle merkezinde meydana gelen azaltılmış göreli kat ötelemelerinin ortalaması,
(x) doğrultusu için (∆
i
)
ort
olarak alınabilmektedir. Benzer durum (y) doğrultusu için de
geçerlidir.
Her iki deprem doğrultusu için, bütün katlarda Denk.(2.20) koşulunun sağlanması
durumunda, ikinci mertebe etkileri TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak
değerlendirilecektir. Bu koşulun herhangi bir katta sağlanmaması durumunda, taşıyıcı
sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.
Her iki deprem doğrultusu için her katta hesaplanan θ
i
parametresinin en büyük değeri,
(x) doğrutusunda dördüncü katta meydana gelmektedir. Bu değer
( ) ( ) ( ) ( )
4x 4x 3x
ort ort ort
2.1515 1.4243 0.7272 d d cm ∆ = − = − =

7
j
j=4
3 4284.0 3312.0 16164.0 w kN = × + =

(bakınız, Tablo 11.1)

4x
732.83 639.62 532.91 426.22 2331.6 V kN = + + + = (bakınız, Tablo 11.3)

4
350 h cm =
olmak üzere

maks 4x
0.7272 16164.0
0.014
2331.6 350
θ θ
×
= = =
×
< 0.12
koşulunu sağladığından, ikinci mertebe etkilerinin TS498 Çelik Yapılar Standardı’na göre
değerlendirilmesi yeterlidir.
11/13
11.14 Đkincil Döşeme Kirişlerinin Boyutlandırılması
Ana çerçeve kirişlerine mafsallı olarak mesnetlenen ve deprem yükleri etkisinde olmayan
normal kat ikincil döşeme kirişlerinin (bakınız, Şekil 11.2) düşey yükler (G+Q yüklemesi)
altında gerilme ve sehim kontrolleri yapılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler (kesit zorları)
maks
110.4 M kNm =
maks
55.2 T kN =
değerlerini almaktadır.
Seçilen kiriş kesiti (IPE 360) için gerekli enkesit karakteristikleri:
W
x
= 904 cm
3
, I
x
= 16270 cm
4
, S
x
= 509 cm
3
, t
w
= 8 mm
Normal gerilme tahkiki :
6
2 2
3
110.4 10
122.1 / 141 /
904 10
em
M
N mm N mm
W
σ σ
×
= = = < =
×

Kayma gerilmesi tahkiki:
6
2 2 x
em 4
x w
55.2 509 10
21.6 / 82 /
16270 10 8
T S
N mm N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < =
× × ×

Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre, mesnetler arasındaki göreli düşey yerdeğiştirme

maks
2.187 f cm = , L = 800 cm

maks
2.187 1 1
800.0 366 300
f
L
= = <
11.15 Ana Çerçeve Kirişlerinin Boyutlandırılması
Merkezi çapraz sisteminin diyagonal çubuklarının bağlandığı, 1. kat A aksı 2-3 aksları
arası kirişi (bakınız, Şekil 11.3) en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi
(G + Q + E
x2
− 0.3E
y
yüklemesi) için boyutlandırılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kirişte oluşan toplam iç
kuvvetler (kesit zorları)
M
G+Q+E
= 29.3 kNm
N
G+Q+E
= ±74.8 kN
T
G+Q+E
= 50.2 kN
değerlerini almaktadır.
Seçilen kiriş kesiti (IPE 360) için gerekli enkesit karakteristikleri:
A = 72.7 cm
2
, W
x
= 904 cm
3
, I
x
= 16270 cm
4
, S
x
= 510 cm
3
, i
x
= 15.0 cm
i
y
= 3.79 cm , r
y
= 4.33 cm
enkesit boyutları: başlık genişliği : b = 170 mm , başlık kalınlığı: t = 12.7 mm
enkesit yüksekliği: d = 360 mm , gövde kalınlığı: t
w
= 8 mm
gövde yüksekliği : h = 360 − 2×12.7 = 334.6 mm
başlık alanı : F
b
= 17×1.27 = 21.6 cm
2

Süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı perdelerin kirişleri için Deprem Yönetmeliği
Madde 4.6.1.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca, kiriş enkesitinin başlık
11/14
genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.3’te verilen koşulları
sağlaması gerekmektedir.
Kiriş enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar

s a
/ 2
0.3 /
b
E
t
σ ≤ ve
s a
w
3.2 /
h
E
t
σ ≤
şeklindedir.
Fe37 yapı çeliği için
s a
/ 206182/ 235 29.62 E σ = =
değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak

85
6.69 0.3 29.62 8.89
12.7
= < × = ve
334.6
41.83 3.2 29.62 94.78
8
= < × =
elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.6.4.1(c) ve Madde 4.3.6.1 yatay yük taşıyıcı sistemin
kirişlerinin üst ve alt başlıklarının yanal doğrultuda mesnetlenmesini ve mesnetlendiği
noktalar arasındaki uzaklığın

y s
b
a
0.086
r E
l
σ

koşulunu sağlamasını öngörmektedir. Deprem Yönetmeliği Madde 4.3.6.3’e göre,
betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik taşıyıcı sistemlerde
bu koşula uyulması zorunlu olmamakla birlikte, yanal doğrultudaki mesnetler arası
uzaklığın l
b
= 200 cm olduğu çerçeve kirişlerinde (kiriş başlığının ve gövdenin 1/5’inin
yanal doğrultudaki atalet yarıçapı, r
y
= 4.33 cm) bu koşulun da sağlandığı görülmektedir.

b
4.33 206182
200 0.086 327
235
l cm
×
= ≤ =
Betonarme döşemenin kompozit etkisi nedeniyle kiriş üst başlığının yanal burkulması
önlenmektedir. Buna karşılık, negatif mesnet momenti etkisinde, kiriş alt başlığının yanal
burkulma tahkiki yapılacaktır.
TS648 Standardı Madde 3.3.4.2’ye göre, basınç başlığının dolu dikdörtgen kesit olması ve
enkesit alanının çekme başlığı enkesit alanından daha küçük olmaması halinde, basınç
emniyet gerilmesi

b
B a
b
840000
0.6
/
C
s d F
σ σ
×
= ≤ ×
×

denklemi ile hesaplanır. Burada
s : kirişin basınç başlığının yanal burkulmaya karşı mesnetlendiği noktalar
arasındaki uzaklık, s = L = 200 cm

2
1 1
b
2 2
1.75 1.05 0.3 2.3
M M
C
M M
   
= + + ≤
   
   
şeklinde hesaplanan bir katsayıdır.
Emniyetli yönde kalmak üzere, M
1
/M
2
= –1 için hesaplanan C
b
= 1.00 değeri yukarıdaki
denklemde yerine konularak
11/15

2 2
B
840000 1.00
2520 / 252.0 /
200 36/ 21.6
kg cm N mm σ
×
= = ≅
×

2
B
141 / N mm σ =
elde edilir.
Normal gerilme:

6 3
2 2
3 2
29.3 10 74.8 10
42.7 / 1.33 141 /
904 10 72.7 10
em
M N
N mm N mm
W A
σ σ
× ×
= + = + = < × =
× ×

Kayma gerilmesi:

6
2 2 x
em 4
x w
50.2 510 10
19.7 / 1.33 82 /
16270 10 8
T S
N mm N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < × =
× × ×

Deprem Yönetmeliği Madde 4.6.4.1(a) ve (b) uyarınca, V ve ters V şeklindeki çapraz
sistemlerinde, çaprazların bağlandığı kirişlerin sürekli olması ve çaprazların yok
varsayılması durumunda kendi üzerindeki yükleri güvenle taşıması gerekmektedir.
Çaprazların yok varsayılması durumunda, söz konusu kirişte G + Q yüklemesinden
meydana gelen kesit zorları
M
G+Q
= 123.9 kNm
N
G+Q
= 0.0
T
G+Q
= 64.2 kN
değerlerini almaktadır. Bu kesit zorları için

6
2 2
3
123.9 10
137.1 / 141 /
904 10
em
M
N mm N mm
W
σ σ
×
= = = < =
×


6
2 2 x
em 4
x w
64.2 510 10
25.2 / 82 /
16270 10 8
T S
N mm N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < =
× × ×

şeklinde, normal gerilme ve kayma gerilmesi tahkikleri sağlanmaktadır.
11.16 Çaprazların Boyutlandırılması
A aksı çerçevesi, 2-3 aksları arası düşey merkezi çapraz sisteminin 1. kat elemanlarında
(bakınız, Şekil 11.3), en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q + E
x2

0.3E
y
yüklemesi) için gerilme kontrolleri yapılacaktır.
Bu elemanlarda, düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden oluşan çubuk
kuvvetleri ile toplam çubuk kuvvetleri:
N
G+Q
= -252.0 kN
N
E
= -632.8 kN N
G+Q+E
= -884.8 kN
Çapraz elemanlar için seçilen kesit: 200× ×× ×200× ×× ×10
Enkesit karakteristikleri: A = 74.90 cm
2
, i
min
= 7.72 cm
Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerin elemanları için Deprem
Yönetmeliği Madde 4.6.1.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca, çapraz elemanların
kenar uzunluğu/kalınlık oranının Tablo 4.3’te verilen koşulu sağlaması gerekmektedir.
Çapraz elemanın enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşul
11/16

s a
w
0.7 /
h
E
t
σ ≤
şeklindedir.
Fe37 yapı çeliği için
s a
/ 206182/ 235 29.62 E σ = =
değeri yukarıdaki ifadede yerine konularak

200 2 10
18.00 0.7 29.62 20.73
10
− ×
= < × =
elde edilir ve enkesit koşulunun sağlandığı görülür.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.6.1.2’ye göre, basınca çalışan elemanlarının narinlik oranı

s a
4.0 / 4.0 29.62 118 E σ = × =
sınır değerini aşmayacaktır.
Çubuk boyu L = 461 cm olan çapraz elemanlarda, narinlik oranı

461
60 118
7.72
λ = = <
olduğundan narinlik koşulu sağlanmaktadır.
Narinliğin λ = 60 değeri için, TS648 Çelik Yapılar Standardı Çizelge 8’den bulunan
basınç emniyet gerilmesi

2 2
bem
1060 / 106.0 / kg cm N mm σ = ≅
dir. Buna göre, çapraz elemanlarda gerilme tahkiki:

3
eb
2
bem
884.8 10
1.114 1.33
74.9 10 106.0
σ
σ
×
= = <
× ×

11.17 Kolonların Boyutlandırılması
1. Kat, 3/A kolonu (bakınız, Şekil 11.3) en elverişsiz olan düşey yükler + deprem
yüklemesi (G + Q + E
x2
− −− − 0.3E
y
yüklemesi) için boyutlandırılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kolon üst ucunda oluşan iç
kuvvetler (kesit zorları)
N
G
= −777.6 kN
N
Q
= −280.0 kN
N
E
= ±1750.1 kN
(x) doğrultusunda: M
G+Q+E
= 42.96 kNm
(y) doğrultusunda: M
G+Q+E
= 4.49 kNm
değerlerini almaktadır.
Seçilen kolon kesiti (HE 450 B) için gerekli enkesit karakteristikleri:
A = 218 cm
2
W
x
= 3550 cm
3
, I
x
= 79890 cm
4
, S
x
= 1991 cm
3
, i
x
= 19.1 cm

W
y
= 781 cm
3
, I
y
= 11720 cm
4
, S
y
= 599 cm
3
, i
y
= 7.33 cm
11/17
enkesit boyutları: başlık genişliği : b = 300 mm , başlık kalınlığı: t = 26 mm
enkesit yüksekliği: d = 450 mm , gövde kalınlığı: t
w
= 14 mm
gövde yüksekliği : h = 450 − 2×26 = 398 mm
başlık alanı : F
b
= 30×2.6 = 78 cm
2

Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerin kolonları için Deprem
Yönetmeliği Madde 4.6.1.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca, kolon enkesitinin başlık
genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.3’te verilen koşulları
sağlaması gerekmektedir.
Kolon enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar
s a
/ 2
0.3 /
b
E
t
σ ≤ ve
d
a
0.10
N
A σ
> için
d
s a
w a
1.33 / 2.1
N h
E
t A
σ
σ
 
≤ −
 
 

şeklindedir.
Boyutsuz normal kuvvet oranının
3
d
2
a
2807.7 10
0.548 0.10
235 218 10
N
A σ
×
= = >
× ×

değeri ile Fe37 yapı çeliği için
s a
/ 206182/ 235 29.62 E σ = =
değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak
150
5.77 0.3 29.62 8.89
26
= < × = ve ( )
398
28.43 1.33 29.62 2.1 0.548 61.14
14
= < × × − =
elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.
Merkezi çapraz sisteminden aktarılan büyük eksenel kuvvetlerin etkisinde olan, buna
karşılık eğilme momentleri küçük değerler alan bu kolonda, Deprem Yönetmeliği Madde
4.3.1.2 uyarınca

0
2.0 G Q E G Q E + + Ω = + + ×

0
0.9 0.9 2.0 G E G E + Ω = + ×
yüklemeleri altında elde edilen eksenel basınç ve çekme kuvvetleri için (eğilme
momentleri gözönüne alınmaksızın) kesit hesabı daha elverişsiz sonuç vermektedir.
Bu şekilde hesaplanan eksenel basınç ve çekme kuvvetleri

G+Q+2E
777.6 280.0 2.0 1750.1 4558.0 N kN = − − − × = −

0.9G+2E
0.9 777.6 2.0 1750.1 2800.0 N kN = − × + × =
değerlerini almaktadır. Kolon enkesitinin eksenel basınç ve çekme kapasiteleri ise

bp bem
1.7 N A σ = (4.2c)

çp a net
N A σ = (4.2d)
bağıntıları ile hesaplanacaktır. Burada
σ
bem
: kolonun λ
x
= s
kx
/i
x
ve λ
y
= s
ky
/i
y
narinliklerinden büyük olanına bağlı olarak,
TS648 Standardı Çizelge 8’e göre belirlenen basınç emniyet gerilmesidir.
3/A kolonunun her iki eksen doğrultusunda yanal ötelemesinin merkezi çapraz sistemi ile
önlenmiş olduğu gözönünde tutulmuştur. Buna göre, 3/A kolonunun mesnet koşullarına
bağlı olarak, s
kx
ve s
ky
burkulma boyları
11/18

kx x
1.00 350 350 s K H cm = × ≅ × = ,
ky y
0.85 350 300 s K H cm = × ≅ × =
değerlerini almaktadır. Bu değerler kullanılarak narinlik oranları

kx
x
x
350.0
18
19.1
s
i
λ = = = ,
ky
y
y
300.0
41
7.33
s
i
λ = = = ,
( )
x y
, 41 maks λ λ λ = =
olarak bulunur.
Bu narinlik değeri için, Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi

2 2
bem
1222 / 122.2 / kg cm N mm σ = ≅
dir. Bu değerler ile hesaplanan eksenel basınç ve çekme kapasiteleri

3
bp bem
1.7 1.7 122.2 21800 10 4530.0 4558.0 N A kN kN σ

= = × × × = ≅

3
çp a net a
235 21800 10 5123 2800 N A A kN kN σ σ

= = = × × = >
olduğundan kapasite tahkiki sağlanmaktadır.
11.18 Taşıyıcı Sistem Elemanlarının Enkesit Profilleri
Önceki bölümlerde, örnek olarak seçilen ikincil ve ana kirişler ile çapraz elemanlar ve bir
kolon üzerinde ayrıntılı bir şekilde açıklanan tasarım işlemlerinin, taşıyıcı sistemin tüm
elemanları üzerinde tekrarlanması sonucunda belirlenen enkesit profilleri aşağıdaki tabloda
verilmişlerdir, Tablo 11.6.
Tablo 11.6 Taşıyıcı Sistem Elemanları Enkesit Profilleri
Taşıyıcı Sistem Elemanı Enkesit Profili
Đkincil kirişler (tüm katlarda)
IPE 360
1,...,6 Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) IPE 360
A ve D Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) IPE 360
B ve C Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) HE 360 A
±0.00 / +7.00 kotları arasındaki tüm kolonlar HE 450 B
+7.00 / +14.00 kotları arasındaki tüm kolonlar HE 400 B
+14.00 / +24.50 kotları arasındaki tüm kolonlar HE 340 B
Çapraz sistemi elemanları (tüm katlarda)
200× ×× ×10

11.19 Çaprazların Kiriş ve Kolonlar ile Birleşim Detaylarının Tasarımı
Yukarıdaki bölümde kesit hesapları yapılarak enkesit profilleri belirlenen, A aksı
çerçevesi, 2-3 aksları arası düşey merkezi çapraz sistemi 1. kat elemanlarının çerçeve kiriş
ve kolonlarına birleşim detaylarının tasarımı yapılacaktır.
Bu elemanlarda, düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden oluşan çubuk
kuvvetleri ile toplam çubuk kuvvetleri:
N
G+Q
= -252.0 kN
N
E
= -632.8 kN N
G+Q+E
= -884.8 kN
Çapraz elemanlar için seçilen kesit: 200× ×× ×200× ×× ×10
Seçilen düğüm levhası boyutları : b/t = 400×20 mm
11/19
Çapraz elemanın düğüm levhasına bağlantısı 4×7.300 köşe kaynağı ile sağlanacaktır.
Birleşimde 8 adet M24 (ISO 10.9) bulon kullanılacaktır.

em
1.15 108.5 124.8 P kN = × =
Bulonlar profil eksenine göre simetrik olarak yerleştirilecektir.
Bir bulona gelen kuvvet :
em
884.8
110.6 124.8
8
V kN kN P = = < =
Kaynak tahkiki:

( )
3
2 2
k k,em
884.8 10
110.5 / 1.15 110 126.5 /
4 7 300 2 7
N mm N mm τ τ
×
= = < × = =
× × − ×

Deprem Yönetmeliği Madde 4.6.3.1 uyarınca, ayrıca, birleşimin taşıma kapasitesi aşağıda
tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanını da sağlayacaktır.
(a) Çapraz elemanın eksenel kuvvet (basınç) kapasitesi, (bakınız Bölüm 11.16).

1
u1
1.7 106.0 74.9 10 1350.0 N kN

= × × × =
(b) Madde 4.2.4’te verilen arttırılmış yüklemelerden (Ω
0
= 2.0) meydana gelen eksenel
kuvvet.

u2
252.0 2.0 632.8 1518.0 N kN = + × =
(c) Düğüm noktasına birleşen, IPE 360 kirişler tarafından söz konusu çapraza
aktarılabilecek en büyük kuvvet (çubuklar arasındaki açı: α = 49.4
o
).

1
u3
235 72.70 10
2624.0
0.651
N kN

× ×
= =
Buna göre, birleşimin eksenel kuvvet kapasitesi
1350.0 N kN =
değerini sağlayacaktır. Bu kuvvetten oluşan bulon kesme kuvveti ve kaynak gerilmesi

u
1350.0
168.8 1.7 108.5 184.5
8
V kN kN P = = < × = =

( )
3
2 2
k k,u
1350.0 10
168.6 / 1.7 110 187.0 /
4 7 300 2 7
N mm N mm τ τ
×
= = < × = =
× × − ×

şeklinde, Madde 4.7.2.2’ye göre hesaplanan taşıma kapasitesinden küçük olduğundan
tahkik sağlanmaktadır.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.6.3.3’e uygun olarak, çapraz elemanları düğüm noktasına
birleştiren levhaların düzlemi içindeki eğilme kapasitesi, düğüm noktasına birleşen
çubuğun eğilme kapasitesinden daha az olmayacak ve düğüm levhasının düzlem dışına
burkulmasını engelleyecek önlemler alınacaktır.
Çapraz elemanın eğilme kapasitesi:
3
p a p
235 508 10 119.4 M W kNm σ

= = × × =
Bulon deliklerinden kaynaklanan enkesit kaybı gözönünde tutularak, düğüm levhasının
plastik mukavemet momenti:
( )
3 3
p
20 62.5 31.25 50 112.5 37.5 181.25 2 575 10 W mm = × × + × + × × = ×
11/20
Düğüm levhasının eğilme kapasitesi:

3 6
p a p
575 10 235 10 135.1 119.4 M W kNm kNm σ

= = × × × = >
olduğundan tahkik sağlanmaktadır.
11.20 Kiriş – Kolon Birleşim Detaylarının Tasarımı
1. Kat, B aksı çerçevesi, 2-3 aksları arası kirişi ile 3/B kolonunun birleşim detayının
tasarımı yapılacaktır. Yatay rüzgar ve deprem etkilerinin süneklik düzeyi yüksek merkezi
çelik çaprazlı perdeler tarafından karşılandığı bu sistemde, söz konusu birleşim detayının
tasarımına esas olan en elverişsiz yükleme G + Q yüklemesidir
Düşey sabit ve hareketli yüklerden dolayı, mafsallı kiriş – kolon birleşimine etkiyen kiriş
mesnet tepkisi
T
G+Q
= 110.4 kN
değerini almaktadır.
Birleşim detayı 12×260 mm boyutundaki kayma levhası ve 4 adet M20 (ISO 5.6) bulon ile
teşkil edilecektir, Şekil 11.4.
4
0
2
6
0
3
6
0
5
0
5
0
6
0
4
0
IPE 360
6
0
6
0
HE 450 B
4M20 (ISO 5.6)
10
/ 12
V12
4040

Şekil 11.4 Kiriş – Kolon Birleşim Detayı
Bulonlara etkiyen kesme kuvveti:
em
110.4
27.6 53.4
4
V kN kN P = = < =

Kayma levhasının kolona bağlanan kesitinde meydana gelen normal gerilme ve kayma
gerilmesi kontol edilecektir.
Levhaya etkiyen eğilme momenti:
110.4 0.05 5.52 M kNm = × =

6
2
2
k
5.52 10
40.8 /
1
12 260
6
M
N mm
W
σ
×
= = =
× ×

11/21

3
2
3 110.4 10
53.1 /
2 12 260
N mm τ
×
= × =
×

Asal gerilme:

2 2 2 2
h h,em
40.8 3 53.1 100.6 / 0.75 235 176.3 / N mm N mm σ σ = + × = < × = =
11.21 Kolon Ek Detayının Tasarımı
Kolon ek detayları, Deprem Yönetmeliği Madde 4.3.5’e uygun olarak teşkil edilecektir.
Buna göre, örneğin +15.50 kotundaki kolon ek detayı tam penetrasyonlu küt kaynak
kullanarak oluşturulacaktır. Ancak eklenecek profillerin (HE 400 B ve HE 340 B) enkesit
yüksekliklerinin farklı olması nedeniyle, profiller arasında gerilme akışını sağlamak üzere,
50 mm kalınlıklı bir geçiş plakası kullanılacaktır, Şekil 11.5. Profilleri geçiş plakasına
bağlayan küt kaynak kalınlıkları, birleştirilen profillerin başlık ve gövde kalınlıklarına eşit
olarak seçilecektir.
24
352
24
400
297
V21
5
V
25
V21
5
V
25
V
13
5
HE 400 B
HE 340 B
50
V12
30 340 30
21
5
21
5

Şekil 11.5 Kolon Ek Detayı
11.22 Kolonların Temel Bağlantı Detayının Tasarımı
Đncelenen sistemin 3/A kolonunun (bakınız, Şekil 11.3) temel bağlantı detayı Deprem
Yönetmeliği Madde 4.9’a uygun olarak boyutlandırılacaktır. Merkezi çapraz sisteminden
aktarılan büyük eksenel kuvvetlerin etkisinde olan bu detayda, en elverişsiz olan

0
2.0 G Q E G Q E + + Ω = + + ×

0
0.9 0.9 2.0 G E G E + Ω = + ×
yüklemeleri için elde edilen kolon eksenel basınç ve çekme kuvvetleri ile detaya birleşen
çaprazın eksenel basınç ve çekme kuvvetlerinin düşey bileşenlerinin toplamı için tahkik
yapılacaktır.
Bu şekilde hesaplanan kolon eksenel basınç ve çekme kuvvetleri
11/22

G+Q+2E
777.6 280.0 2.0 1750.1 4558.0 N kN = − − − × = −

0.9G+2E
0.9 777.6 2.0 1750.1 2800.0 N kN = − × + × =
değerlerini almaktadır, (bakınız, Bölüm 11.17).
Yukarıda belirtilen yüklemeler için, detaya birleşen çaprazın eksenel basınç ve çekme
kuvvetlerinin düşey ve yatay bileşenleri ise (α = 49.4
o
)
( )
G+Q+2E
252.0 2.0 632.8 0.759 1152.0 V kN = − − × × = −
( )
0.9G+2E
0.9 176.5 2.0 632.8 0.759 840.0 V kN = − × + × × =
( )
G+Q+2E
252.0 2.0 632.8 0.651 988.0 H kN = − − × × = −
( )
0.9G+2E
0.9 176.5 2.0 632.8 0.651 720.5 H kN = − × + × × =
Uygulanması öngörülen temel bağlantı detayının krokisi Şekil 11.6’da verilmiştir. Şekilden
görüldüğü gibi, detayın oluşturulmasında 40×500×600 mm taban levhası, düşey berkitme
(takviye) levhaları ve 8 M36 (ISO 10.9) ankraj bulonu kullanılmaktadır.

5
0
0
75
7
0
600
8M36 (ISO 10.9)
taban levhası
( / 40)
7
0
75 450
120 120 95 95
1
5
0
1
0
5
1
0
5
HE 450 B
V (tipik)
20

Şekil 11.6 Temel Bağlantı Detayı
Temel bağlantı detayına etkiyen toplam basınç kuvveti

b
4558.0 1152.0 5710.0 N kN Σ = − − = −
Bu kuvvetten oluşan beton basınç gerilmesi

3
2 2
c ck
5710.0 10
19.03 / 0.85 0.85 25.0 21.25 /
500 600
N mm f N mm σ
×
= = < = × =
×

değerlerini almaktadır.
11/23
Not: Temel beton sınıfının C25 olduğu ve kapasite tasarımında malzeme emniyet
katsayısının kullanılmayacağı öngörülmüştür.
Beton basınç gerilmesinden dolayı, taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal
gerilme

19.03 225 250
93082 /
11.5
m Nmm mm
× ×
≅ =

2 2
a
2
p
93082
232.7 / 235.0 /
1
40
4
M
N mm N mm
W
σ σ = = = < =
×

olarak bulunur.
Temel bağlantı detayına etkiyen toplam çekme kuvveti

ç
2800.0 840.0 3640.0 N kN Σ = + =
Bu kuvvetten oluşan bulon çekme kuvvetleri

ç
u
3640.0
455 1.7 294 499.8
8 8
N
P kN kN P = = = < × = =
değerlerini almaktadır.
Ankraj bulonlarının aktarabileceği kesme kuvveti (sürtünme katsayısı: µ = 0.55)

( ) ( )
u u ç 0.9G+2E
8 499.8 3640.0 0.55 197.1 720.5 T P N kN kN H µ = Σ − = × − × = < =
olduğundan, kesme kuvvetlerinin temele aktarılması için kayma kamasına gerek
olabileceği görülmektedir.

12/1
ÖRNEK 12 : BĐR DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK DÜZEYĐ YÜKSEK
ÇERÇEVELERDEN DĐĞER DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK
DÜZEYĐ YÜKSEK DIŞMERKEZ ÇELĐK ÇAPRAZLI
PERDELERDEN OLUŞAN ALTI KATLI ÇELĐK BĐNA


12.1 Sistem
Üç boyutlu genel sistem görünüşü ve bilgisayar hesap modeli Şekil 12.1’de, normal kat
sistem planı Şekil 12.2’de, tipik sistem enkesitleri Şekil 12.3’te verilen altı katlı çelik
binanın tasarımına ait başlıca sonuçlar ile tipik elemanlarının boyutlandırma ve detay
hesapları açıklanacaktır.
Binanın (x) doğrultusundaki yatay yük taşıyıcı sistemi, Deprem Yönetmeliği
Madde 4.8’de tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen süneklik düzeyi yüksek
dışmerkez çelik çaprazlı perdelerden, (y) doğrultusundaki yatay yük taşıyıcı sistemi ise,
Deprem Yönetmeliği Madde 4.3’te tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen süneklik
düzeyi yüksek moment aktaran çerçevelerden oluşmaktadır.


Şekil 12.1 Genel Sistem Görünüşü ve Bilgisayar Hesap Modeli
Kat döşemeleri, çelik kirişlere mesnetlenen ve trapez profilli sac levhalar üzerinde, yerinde
dökme betonarme olarak inşa edilen kompozit döşeme sisteminden meydana gelmektedir.
Düzlemi içinde rijit bir diyafram oluşturan betonarme döşemenin çelik kirişlere bağlantısı
için, boyutları ve yerleşimi konstrüktif olarak seçilen kayma çivilerinden (stud)
12/2
yararlanılmıştır. Bu örnekte çelik kirişlerin, düşey yükler altında, betonarme döşeme ile
birlikte kompozit olarak çalışması hesaba katılmamaktadır.
2.0 m aralıklarla teşkil edilen ikincil ara kirişler ana kirişlere mafsallı olarak
bağlanmaktadır. Akslardaki ana çerçeve kirişlerinin kolonlara bağlantısı ise, kolonların
zayıf eksenleri doğrultusunda mafsallı, kuvvetli eksenleri doğrultusunda rijit olacaktır.
Kolonların ±0.00 kotunda, temele ankastre olarak mesnetlendiği gözönünde tutulacaktır.
Taşıyıcı sistemin kirişleri ve kolonları Avrupa norm profilleri (kirişler için IPE profilleri,
kolonlar için HEB profilleri) kullanılarak boyutlandırılacaktır. Düşey düzlem çaprazları ise
kare kesitli kutu profillerle teşkil edilecektir.
Sistemin tasarımında Fe52 yapı çeliği kullanılması öngörülmektedir. Çelik yapı
malzemesinin özellikleri ile ilgili olarak, Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.1 geçerlidir.
TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre, Fe52 yapı çeliğinin akma gerilmesi
σ
a
= 355 N/mm
2
, elastisite modülü E = 206182 N/mm
2
ve emniyet gerilmeleri, normal
gerilme için σ
em
= 212 N/mm
2
, kayma gerilmesi için τ
em
= 122 N/mm
2
değerlerini
almaktadır.
6.00
1 2 3 4 5
A
B
C
D
6.00 6.00 6.00
3.00 3.00
6
.
0
0
6
.
0
0
6
.
0
0
2
.
0
0
2
.
0
0
2
.
0
0
a
s
a
n
s
ö
r
m
e
r
d
i
v
e
n
HEB
IPE
IPE
I
P
E
betonarme
döşeme
moment
aktaran
çerçeve
(tipik)
Dışmerkez çelik çaprazlı perde (tipik)
ikincil ara kirişler (tipik)
x
y
IPE
trapez
sac

Şekil 12.2 Normal Kat Sistem Planı
Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.2’ye uygun olarak, deprem yükleri etkisindeki
elemanların birleşim ve eklerinde ISO 10.9 kalitesinde (akma gerilmesi, σ
a
= 900 N/mm
2
),
deprem yükleri etkisinde olmayan elemanların birleşim ve eklerinde ise ISO 5.6
kalitesinde (akma gerilmesi, σ
a
= 300 N/mm
2
) bulon kullanılacaktır. Kaynaklı birleşimler
ve kaynak malzemesi ile ilgili olarak Madde 4.2.3.3 ve Madde 4.2.3.4 geçerlidir.
12/3
6.00
1 2 3 4 5
6.00 6.00 6.00
2.70 2.70
IPE
0.60
3.50
5x3.00=15.00
IPE
±0.00
HEB HEB
Şekil 12.3a Tipik Sistem Enkesiti ( A aksı çerçevesi)
12.2 Düşey Yükler
a) Çatı döşemesi : çatı kaplaması 1.0 kN/m
2
izolasyon 0.2 kN/m
2

trapez sac + betonarme döşeme 2.1 kN/m
2

asma tavan + tesisat 0.5 kN/m
2

çelik konstrüksiyon 0.5 kN/m
2

toplam sabit yük g = 4.3 kN/m
2

hareketli yük q = 1.0 kN/m
2

b) Normal kat döşemesi: kaplama 0.5 kN/m
2
trapez sac + betonarme döşeme 2.1 kN/m
2

asma tavan + tesisat 0.5 kN/m
2

bölme duvarları 1.0 kN/m
2

çelik konstrüksiyon (kolonlar dahil) 0.8 kN/m
2

toplam sabit yük g = 4.9 kN/m
2

hareketli yük q = 2.0 kN/m
2

Not: Merdiven ve asansör bölgesindeki sabit ve hareketli yüklerin döşemenin diğer
bölgelerindeki sabit ve hareketli yüklere eşit olduğu varsayılmıştır.
c) Dış duvar yükü (normal katlarda): g
d
= 3.0 kN/m
12/4
Şekil 12.3b Tipik Sistem Enkesiti ( 2 aksı çerçevesi)
12.3 Deprem Karakteristikleri
Tasarımı yapılacak olan altı katlı çelik bina birinci derece deprem bölgesinde, Z2 yerel
zemin sınıfı üzerinde inşa edilecek ve konut veya işyeri olarak kullanılacaktır. Yapı taşıyıcı
sisteminin bir doğrultuda süneklik düzeyi yüksek çerçevelerden, diğer doğrultuda ise
süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerden oluşturulması
öngörülmektedir. Bu parametreler esas alınarak belirlenen deprem karakteristikleri ve ilgili
yönetmelik maddeleri aşağıda verilmiştir.
• etkin yer ivmesi katsayısı (birinci derece deprem bölgesi) A
o
= 0.40 (Madde 2.4.1)
• bina önem katsayısı (konutlar ve işyerleri) I = 1.00 (Madde 2.4.2)
• spektrum karakteristik periyotları T
A
= 0.15 sn T
B
= 0.40 sn (Tablo 2.4)
(Z2 yerel zemin sınıfı)
• taşıyıcı sistem davranış katsayısı (x doğrultusunda deprem yüklerinin tamamının
süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerle taşındığı çelik bina)
R
x
= 7 (Tablo 2.5)
(y doğrultusundaki deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek çerçevelerle
taşındığı çelik bina) R
y
= 8 (Tablo 2.5)
Not: Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.1.3 ve Madde 2.5.1.3’e göre, her iki doğrultuda
süneklik düzeyleri aynı olan karma sistemlerde, farklı doğrultularda farklı taşıyıcı sistem
davranış katsayıları kullanılabilmektedir.
• hareketli yük katılım katsayısı (konutlar ve işyerleri) n = 0.30 (Tablo 2.7)
6.00
B C D
6.00 6.00
3.50
5x3.00=15.00
IPE
±0.00
HEB
A
1. kat
2. kat
3. kat
4. kat
5. kat
Çatı
betonarme döşeme
+ trapez sac
12/5
12.4 Düzensizliklerin Kontrolü
Deprem Yönetmeliği Madde 2.3 uyarınca düzensizlik kontrolları yapılacaktır.
Bina kat planlarında çıkıntıların olmaması, döşeme süreksizliklerinin ve döşemelerde
büyük boşlukların bulunmaması, yatay yük taşıyıcı sistemlerin planda düzenli olarak
yerleşmesi nedeniyle planda düzensizlik durumları mevcut değildir.
Benzer şekilde, taşıyıcı sistemin düşey elemanlarında süreksizliklerin ve ani rijitlik
değişimlerinin olmaması ve kat kütlelerinin yapı yüksekliği boyunca değişiklik
göstermemesi nedeniyle, düşey doğrultuda düzensizlik durumları da mevcut değildir.
12.5 Binanın Birinci Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi
Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanmasında, Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.4’e
göre, binanın her iki deprem doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyotları Denk.(2.11)
ile hesaplanan değerlerden daha büyük alınmayacaktır.

1 2
N
2
i fi
i=1
1
N
fi fi
i=1
= 2
/
m d
T
F d
 

 
π
 
 

 
(2.11)
Bu denklemde, m
i
toplam

kat kütlelerini göstermektedir ve w
i
, g
i
, q
i
sırasıyla toplam kat
ağırlıkları ile katların toplam sabit ve hareketli yükleri olmak üzere

[ ]
i
i i i
1
g
w
m g nq
g
= = + (n = 0.30)
bağıntısı ile hesaplanır. Beşinci normal kat için, kat ağırlıkları ve kat kütlelerinin hesabı
aşağıda ayrıntılı olarak verilmiş ve diğer sonuçlar Tablo 12.1’de topluca gösterilmiştir.

5
18 24 (4.9 0.3 2.0) 2 (24 18) 3.0 2628.0 w kN = × × + × + × + × =

2
5
2628.0
267.89 /
9.81
m kNsn m = =
Tablo 12.1 Kat Ağırlıkları ve Kat Kütleleri
Kat w
i
m
i

Çatı 1987.2 202.57
5 2628.0 267.89
4 2628.0 267.89
3 2628.0 267.89
2 2628.0 267.89
1 2628.0 267.89
Σ ΣΣ Σ 15127.0 1542.0
Denk.(2.11)’deki F
fi
fiktif kuvvetleri kat ağırlıkları ve kat yükseklikleri ile orantılı
kuvvetlerdir ve aşağıdaki bağıntı ile hesaplanabilirler.
12/6

i i
fi 0
N
j j
j=1
=
w H
F F
w H ∑

Burada F
0
, seçilen herhangi bir yük katsayısını göstermektedir ve bu örnekte F
0
= 1000 kN
olarak alınacaktır. Bu şekilde hesaplanan F
fi
fiktif kuvvetleri Tablo 12.2’nin ikinci
kolonunda verilmişlerdir.
Ön boyutlandırma sonucunda kiriş ve kolon enkesitleri belirlenen sistemin, dışmerkez
çelik çaprazlı perdelerin yer aldığı (x) doğrultusunda kat kütle merkezine etkitilen F
fi
fiktif
kuvvetleri altında analizi ile elde edilen d
fix
yatay kat yerdeğiştirmeleri Tablo 12.2’nin
üçüncü kolonunda görülmektedir. Bu büyüklükler Denk.(2.11)’de yerlerine konularak
yapı sisteminin (x) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu hesaplanır. Bu hesaplar
Tablo 12.2 üzerinde gösterilmiştir.
Tablo 12.2 Fiktif Yüklerden Oluşan Kat Yerdeğiştirmeleri
Kat F
fi
(kN) d
fix
(m) m
i
m
i
d
fix
2
F
fi
d
fix

Çatı 227.5 0.01346 202.57 0.03670 3.0622
5 252.1 0.01218 267.89 0.03974 3.0706
4 203.3 0.01034 267.89 0.02864 2.1021
3 154.5 0.00805 267.89 0.01736 1.2437
2 105.7 0.00552 267.89 0.00816 0.5835
1 56.9 0.00284 267.89 0.00216 0.1616
Σ ΣΣ Σ 1000.0 0.13276 10.2237

(x) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu

1 2
N
2
1 2
i fix
i=1
1x
N
fi fix
i=1
0 13276
= 2 2 0 716
10 2237
m d
T s
F d
 

 
 
π = π =
 
 
 
 

 
/
/
.
.
.

olarak bulunur. Benzer şekilde, (y) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu da

1y
1.081 T s =
değerini almaktadır.
12.6 Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Hesabı
Deprem etkileri altında uygulanacak hesap yönteminin seçimine ilişkin olarak, Deprem
Yönetmeliği Madde 2.6.2’ye göre, bina yüksekliğinin

N
18.5 H m = < 40.0 m
olması ve taşıyıcı sistemde burulma ve yumuşak kat düzensizliklerinin bulunmaması
nedeniyle eşdeğer deprem yükü yöntemi uygulanacaktır.
12/7
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.1’e göre, gözönüne alınan deprem doğrultusunda, binanın
tümüne etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti), V
t
, Denk.(2.4) ile
belirlenecektir.

1
t o
a 1
( )
= 0.10
( )
WA T
V A I W
R T
≥ (2.4)
Binanın (x) doğrultusundaki taban kesme kuvveti

1x
0.716 T s = >
B
0.40 s T =
için

0.8
1x
0.40
( ) 2.5 1.57
0.716
S T
 
= =
 
 
ve ( )
ax 1x x
7 R T R = =
değerleri Denk.(2.4)’te yerlerine konularak

tx
0.40 1.0 1.57
15127.0 1357.1
7
V kN
× ×
= =
şeklinde hesaplanır. Benzer şekilde, (y) doğrultusundaki taban kesme kuvveti

1y
1.081 T s = >
B
0.40 s T =
için hesaplanan

0.8
1x
0.40
( ) 2.5 1.13
1.081
S T
 
= =
 
 
ve
( )
ay 1y y
8 R T R = =
değerleri yardımıyla

ty
0.40 1.0 1.13
15127.0 854.7
8
V kN
× ×
= =
olarak elde edilir.
12.7 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.2’ye göre toplam eşdeğer deprem yükü, bina katlarına
etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak ifade edilir. Binanın N’inci katına
(tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü, ∆F
N
, (x) ve (y) doğrultuları için

Nx tx
0.0075 0.0075 6 1357.1 61.07 F NV kN ∆ = = × × =

Ny ty
0.0075 0.0075 6 854.7 38.46 F NV kN ∆ = = × × =
şeklinde hesaplanır.
Toplam eşdeğer deprem yükünün ∆F
N
tepe kuvveti dışında geri kalan kısmı, N’inci kat
dahil olmak üzere, binanın katlarına Denk.(2.9) ile dağıtılacaktır.
12/8

i i
i t N
N
j j
j=1
= ( )
w H
F V F
w H
− ∆

(2.9)
(x) ve (y) doğrultuları için

i i
ix
N
j j
j=1
= (1357.1 61 07)
w H
F
w H


. ve
i i
iy
N
j j
j=1
= (854.7 38 46)
w H
F
w H


.
denklemleri ile hesaplanan F
ix
ve F
iy
eşdeğer deprem yükleri, Tablo 12.3’te topluca
verilmiştir. En üst kat döşemesine etkiyen eşdeğer deprem yükleri, ∆F
N
tepe kuvvetlerini
de içermektedir.
Tablo 12.3 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yükleri
Kat w
i
H
i
/ Σ ΣΣ Σw
i
H
i
F
ix
(kN) F
iy
(kN)
Çatı 0.2275 355.92 224.15
5 0.2521 326.73 205.77
4 0.2033 263.48 165.94
3 0.1545 200.24 126.11
2 0.1057 136.99 86.28
1 0.0569 73.74 46.45
Σ ΣΣ Σ 1.0000 1357.1 854.70

12.8 Deprem Yüklerinin Etkime Noktaları
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.3.1’e göre, burulma düzensizliğinin bulunmadığı
binalarda katlara etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin, ek dışmerkezlik etkisinin hesaba
katılabilmesi amacı ile, gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat
boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara ve ayrıca kat kütle
merkezine uygulanması öngörülmektedir. (x) ve (y) doğrultularındaki ek dışmerkezlikler

x
0.05 24.00 1.20 e m = ± × = ± ve
y
0.05 18.00 0.90 e m = ± × = ±
değerlerini almaktadır.
Not: Đncelenen bu binada kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak
çalışması nedeniyle, eşdeğer deprem yüklerinin sadece kütle merkezinin ± %5 ek
dışmerkezlik kadar kaydırıldığı noktalara etkitilmesi yeterli olmakta, ayrıca kat kütle
merkezine uygulanması gerekmemektedir.
12.9 Rüzgar Yükleri
Rüzgar yükleri TS498 Yük Standardı’na göre belirlenecektir. Rüzgar doğrultusuna dik
olan yüzeye yayılı olarak etkiyen rüzgar yükleri, kat döşemelerinin ağırlık merkezlerine
etkiyen statikçe eşdeğer tekil kuvvetlere dönüştürülerek hesap yapılacaktır.
Bir kat döşemesine etkiyen W
i
eşdeğer rüzgar kuvveti
12/9

i f i
W c qA =
denklemi ile hesaplanır. Burada
c
f
: aerodinamik yük katsayısıdır. Plandaki izdüşümü dikdörtgen olan ve yükseklik/genişlik
oranı 5’i aşmayan bina türü yapılarda
c
f
= 1.2
değerini almaktadır.
q : nominal rüzgar basıncıdır. Bina yüksekliğine bağlı olarak

2
0 8.0 için 0.5 / H m q kN m < ≤ =

2
8.0 20.0 için 0.8 / m H m q kN m < ≤ =
bağıntıları ile hesaplanır.
A
i
: kat döşemesine rüzgar yükü aktaran alandır ve rüzgar doğrultusuna dik olan yüzeyin
genişliği ile ardışık iki katın yüksekliklerinin ortalamasının çarpımı ile elde edilir.
Buna göre, (x) doğrultusunda yapıya etkiyen rüzgar kuvvetleri

1x
3.5 3.0
1.2 0.5 18.0 35.10
2
W kN
+
= × × × =

2x
2.25 0.75
1.2 18.0 0.5 1.5 1.5 0.8 1.5 34.83
3.0 3.0
W kN
     
= × × × + × + × × =
     
     


3x
0.75 2.25
1.2 18.0 0.5 1.5 0.8 1.5 1.5 49.41
3.0 3.0
W kN
     
= × × × × + × × + =
     
     


4x 5x
1.2 0.8 18.0 3.0 51.84 W W kN = = × × × =

6x
1.2 0.8 18.0 1.5 25.92 W kN = × × × =
değerlerini almaktadır.
Not: Nominal rüzgar basıncının değer değiştirdiği katın altındaki ve üstündeki döşemelere
etkiyen rüzgar kuvvetleri, yayılı rüzgar yüklerine statikçe eşdeğer kuvvetler olarak
hesaplanmışlardır.
Benzer şekilde, (y) doğrultusundaki rüzgar kuvvetleri

1y 1x
24.0
46.80
18.0
W W kN = =
2y
46.44 W kN =
3y
65.88 W kN =

4y 5y
69.12 W W kN = =
6y
34.56 W kN =
olarak bulunur.
12.10 Yük Birleşimleri
Yapı sisteminin düşey yükler ile yatay deprem ve rüzgar kuvvetleri altında analizi ile elde
edilen iç kuvvetler, Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.5’e ve TS648 Çelik Yapılar
Standardı’na uygun olarak, aşağıdaki şekilde birleştirileceklerdir.
a) Düşey yük birleşimleri : G + Q ( 1 yükleme)
12/10
b) Düşey yük + deprem birleşimleri: G + Q ± E
x1
± 0.3E
y
(32 yükleme)
G + Q ± E
x2
± 0.3E
y

G + Q ± 0.3E
x
± E
y1
G + Q ± 0.3E
x
± E
y2
0.9G ± E
x1
± 0.3E
y

0.9G ± E
x2
± 0.3E
y

0.9G ± 0.3E
x
± E
y1
0.9G ± 0.3E
x
± E
y2

c) Düşey yük + rüzgar birleşimleri : G + Q ± W
x
( 8 yükleme)
G + Q ± W
y
0.9G ± W
x
0.9G ± W
y
Burada
G : sabit yüklerden oluşan iç kuvvetler
Q : hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler
E
x1
, E
x2
: (x) doğrultusunda, kat kütle merkezinin, bu doğrultuya dik doğrultudaki
kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen
noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler
E
y1
, E
y2
: (y) doğrultusunda, kat kütle merkezinin, bu doğrultuya dik doğrultudaki
kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen
noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler
W
x
, W
y
: sırasıyla (x) ve (y) doğrultusundaki rüzgar yüklerinden oluşan iç
kuvvetlerdir.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.4’e göre, yönetmeliğin gerekli gördüğü yerlerde, çelik
yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının tasarımında, arttırılmış deprem yüklemeleri
gözönüne alınacaktır. Arttırılmış deprem yüklemelerinde, deprem etkilerinden oluşan iç
kuvvetler Ω
0
büyütme katsayıları ile çarpılarak arttırılacaktır. Deprem Yönetmeliği Tablo
4.2’ye göre, dışmerkez çelik çaprazlı perdeler (x doğrultusu) ve süneklik düzeyi yüksek
çerçeveler (y doğrultusu) için büyütme katsayısı

0
= 2.5
değerini almaktadır.
TS648 Çelik Yapılar Standardı’na ve Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.5’e göre, emniyet
gerilmeleri yöntemine göre yapılan kesit hesaplarında, birleşim ve ekler dışında, emniyet
gerilmeleri düşey yük + rüzgar yüklemeleri için %15, düşey yük + deprem yüklemeleri
için %33 arttırılacaktır. Birleşim ve eklerin tasarımında ise, her iki yükleme durumu için
emniyet gerilmeleri %15 arttırılacaktır.
12.11 Sistem Analizleri
Şekil 12.1 – 12.3’te tanımlanan ve ön boyutlandırma sonucunda enkesit profilleri
belirlenen yapı sisteminin, yukarıdaki bölümlerde hesaplanan düşey yükler ile deprem ve
rüzgar yükleri altında analizi yapılmış ve toplam (41) adet yük birleşimi için eleman iç
kuvvetleri elde edilmiştir.
12/11
Sistem analizleri ETABS bilgisayar yazılımından yararlanarak gerçekleştirilmiştir.
Aşağıdaki bölümlerde, analiz sonuçları değerlendirilerek göreli kat ötelemeleri ve ikinci
mertebe etkileri kontrolleri, süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde kolonların kirişlerden
daha güçlü olması kontrolleri ile başlıca tipik elemanlara ait kesit ve detay hesapları
açıklanacaktır.
12.12 Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü
Göreli kat ötelemelerinin kontrolü, Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.1’e göre
yapılacaktır.
Herhangi bir kolon için, ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden
azaltılmış göreli kat ötelemesi, ∆
i


i i i-1
d d ∆ = −
denklemi ile hesaplanır. Bu denklemde d
i
ve d
i-1
, her bir deprem doğrultusu için binanın
ardışık iki katında, herhangi bir kolonun uçlarında, azaltılmış deprem yüklerinden meydana
gelen en büyük yerdeğiştirmeleri göstermektedir. Bu örnekte, her bir deprem doğrultusu
için d
i
kat yerdeğiştirmelerinin en büyük değerleri, sayısal değerleri Tablo 12.3’te verilen
ve %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelmektedir.
Her bir deprem doğrultusunda, binanın i’inci katındaki kolonlar için etkin göreli kat
ötelemesi, δ
i


i i
δ R = ∆
bağıntısı ile hesaplanacaktır.
(x) ve (y) doğrultularında %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış E
x1
ve E
y1

deprem yükleri altında, yapı sisteminin analizi ile elde edilen d
ix
ve d
iy
yatay
yerdeğiştirmelerinin her katta aldığı değerler Tablo 12.4 ve Tablo 12.5’in üçüncü
kolonunda, ardışık katlar arasındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri ise tabloların
dördüncü kolonunda verilmiştir. Hesaplarda, ana deprem doğrultusundaki deprem
yüklerinden dolayı, bu doğrultuya dik doğrultudaki yerdeğiştirmelerin bileşke
yerdeğiştirmeye etkisi terkedilmiştir. Her iki doğrultudaki simetri nedeniyle burulma
düzensizliği bulunmayan bu binada, söz konusu varsayımın yerdeğiştirmelere etkisi %1’
den daha küçük olmaktadır.
Tablo 12.4 (x) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolu
Kat h
i
(cm) d
ix
(cm) ∆ ∆∆ ∆
ix
(cm) δ δδ δ
ix
= R∆ ∆∆ ∆
ix
(cm) δ δδ δ
ix
/ h
i

Çatı 300 2.0012 0.2030 1.4210 0.0047
5 300 1.7982 0.2806 1.9642 0.0065
4 300 1.5176 0.3415 2.3905 0.0080
3 300 1.1761 0.3731 2.6117 0.0087
2 300 0.8030 0.3936 2.7552 0.0092
1 350 0.4094 0.4094 2.8658 0.0082

12/12
Tablo 12.5 (y) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolu
Kat h
i
(cm) d
iy
(cm) ∆ ∆∆ ∆
iy
(cm) δ δδ δ
iy
= R∆ ∆∆ ∆
iy
(cm) δ δδ δ
iy
/ h
i

Çatı 300 2.8882 0.2998 2.3984 0.0080
5 300 2.5884 0.4552 3.6416 0.0121
4 300 2.1332 0.5486 4.3888 0.0146
3 300 1.5846 0.5795 4.6360 0.0155
2 300 1.0051 0.5755 4.6040 0.0153
1 350 0.4296 0.4296 3.4368 0.0098

Her bir deprem doğrultusu için, binanın her katındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri söz
konusu deprem doğrultusundaki deprem yükü azaltma katsayısı, R ile çarpılarak δ
i
etkin
göreli kat ötelemeleri hesaplanmış ve tabloların beşinci kolonuna yazılmıştır. Bu değerlerin
kat yüksekliklerine oranları ise tabloların son kolonunda yer almaktadır.
Tablolardan görüldüğü gibi, δ
i
/h
i
oranlarının en büyük değerleri, (x) ve (y) doğrultularında

ix
/ h
i
)
maks
= 0.0092 ve (δ
iy
/ h
i
)
maks
= 0.0155
olmakta ve Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.1.3’te öngörülen

i
/ h
i
)
maks
= 0.0155 < 0.02
koşulu sağlanmaktadır.
12.13 Đkinci Mertebe Etkileri
Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.2 uyarınca, gözönüne alınan deprem doğrultusunda her
bir katta, ikinci mertebe etkilerini temsil eden ikinci mertebe gösterge değeri, θ
i

hesaplanarak

N
i ort j
j=i
i
i i
( )
= 0.12
w
V h
∆ ∑
θ ≤ (2.20)
koşulu kontrol edilecektir. Bu bağıntıda
(∆
i
)
ort
: i’inci kat için yukarıdaki bölümde tanımlanan azaltılmış göreli kat ötelemelerinin
kat içindeki ortalama değerini
V
i
: gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın i’inci katına etkiyen kat kesme
kuvvetini
h
i
: binanın i’inci katının kat yüksekliğini
w
j
:

binanın j’inci katının, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan
ağırlığını göstermektedir.
Kat döşemesinin rijit diyafram olarak çalıştığı bu binada, E
x1
ve E
x2
yüklemelerinden
dolayı kat kütle merkezinde meydana gelen azaltılmış göreli kat ötelemelerinin ortalaması,
(x) doğrultusu için (∆
i
)
ort
olarak alınabilmektedir. Benzer durum (y) doğrultusu için de
geçerlidir.
12/13
Her iki deprem doğrultusu için, bütün katlarda Denk.(2.20) koşulunun sağlanması
durumunda, ikinci mertebe etkileri TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak
değerlendirilecektir. Bu koşulun herhangi bir katta sağlanmaması durumunda ise, taşıyıcı
sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.
Her iki deprem doğrultusu için her katta hesaplanan θ
i
parametresinin en büyük değeri,
(y) doğrutusunda ve ikinci katta meydana gelmektedir. Bu değer

( ) ( ) ( ) ( ) 2y 2y 1y
ort ort ort
0.9558 0.4060 0.5498 d d cm ∆ = − = − =

6
j
j=2
4 2628.0 1987.2 12499.2 w kN = × + =

(bakınız, Tablo 12.1)

2y
854.70 46.45 808.25 V kN = − = (bakınız, Tablo 12.3)

2
300 h cm =
olmak üzere

maks 2y
0.5498 12499.2
0.028
808.25 300
θ θ
×
= = =
×
< 0.12
koşulunu sağladığından, ikinci mertebe etkilerinin TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre
değerlendirilmesi yeterlidir.
12.14 Đkincil Döşeme Kirişlerinin Boyutlandırılması
Ana çerçeve kirişlerine mafsallı olarak mesnetlenen ve deprem yükleri etkisinde olmayan
normal kat ikincil döşeme kirişlerinin (bakınız, Şekil 12.2) düşey yükler (G+Q yüklemesi)
altında gerilme ve sehim kontrolları yapılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler (kesit zorları)
maks
62.1 M kNm =
maks
41.4 T kN =
değerlerini almaktadır.
Seçilen kiriş kesiti (IPE 270) için gerekli enkesit karakteristikleri:
W
x
= 429 cm
3
, I
x
= 5790 cm
4
, S
x
= 242 cm
3
, t
w
= 6.6 mm
Normal gerilme tahkiki :
6
2 2
3
62.1 10
144.8 / 212 /
429 10
em
M
N mm N mm
W
σ σ
×
= = = < =
×

Kayma gerilmesi tahkiki:
6
2 2 x
em 4
x w
41.4 242 10
26.2 / 122 /
5790 10 6.6
T S
N mm N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < =
× × ×

Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre, mesnetler arasındaki göreli düşey yerdeğiştirme

maks
1.905 f cm = , L = 600 cm

maks
1.905 1 1
600.0 315 300
f
L
= = <
12/14
12.15 Ana Çerçeve Kirişlerinin Boyutlandırılması
1. Kat, 2 aksı çerçevesi, A-B aksları arası ana çerçeve kirişinin (bakınız, Şekil 12.2) en
elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q + E
y2
+ 0.3E
x
yüklemesi) için
gerilme ve sehim kontrolleri yapılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kiriş mesnedinde oluşan iç
kuvvetler (kesit zorları) ile toplam iç kuvvetler
M
G+Q
= 111.3 kNm
M
E
= 64.9 kNm M
G+Q+E
= 176.2 kNm
T
G+Q
= 84.0 kN
T
E
= 22.3 kN T
G+Q+E
= 106.3 kN
değerlerini almaktadır. Düşey yükler + deprem yüklemesi için, kirişin diğer ucundaki
eğilme momenti ise M
G+Q+E
= 35.3 kNm dir.
Seçilen kiriş kesiti ( IPE 400 ) için gerekli enkesit karakteristikleri:
W
x
= 1160 cm
3
, I
x
= 23130 cm
4
, S
x
= 653.5 cm
3

enkesit boyutları: başlık genişliği : b = 180 mm , başlık kalınlığı: t = 13.5 mm
enkesit yüksekliği: d = 400 mm , gövde kalınlığı: t
w
= 8.6 mm
gövde yüksekliği : h = 400 − 2×13.5 = 373 mm
başlık alanı : F
b
= 18×1.35 = 24.3 cm
2

Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin kirişleri için Deprem Yönetmeliği Madde 4.3.1’de
verilen enkesit koşulları uyarınca, kiriş enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde
yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.
Kiriş enkesitindeki yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar

a s
E
t
b
σ / 3 . 0
2 /
≤ ve
a s
w
E
t
h
σ / 2 . 3 ≤
şeklindedir.
Fe52 yapı çeliği için 10 . 24 355 / 206182 / = =
a s
E σ
değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak
23 . 7 10 . 24 3 . 0 67 . 6
5 . 13
90
= × < = ve 12 . 77 10 . 24 2 . 3 37 . 43
6 . 8
373
= × < =
elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.3.6.1 yatay yük taşıyıcı sistemin kirişlerinin üst ve alt
başlıklarının yanal doğrultuda mesnetlenmesini ve mesnetlendiği noktalar arasındaki
uzaklığın, süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde

y s
b
a
0.086
r E
l
σ

koşulunu sağlamasını öngörmektedir. Deprem Yönetmeliği Madde 4.3.6.3’e göre,
betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik taşıyıcı sistemlerde
bu koşula uyulması zorunlu olmamakla birlikte, yanal doğrultudaki mesnetler arası
uzaklığın l
b
= 200 cm olduğu çerçeve kirişlerinde (kiriş başlığının ve gövdenin 1/5’inin
yanal doğrultudaki atalet yarıçapı, r
y
= 4.54 cm) bu koşulun da sağlandığı görülmektedir.
12/15

b
4.54 206182
200 0.086 343
235
l cm
×
= ≤ =
Betonarme döşemenin kompozit etkisi nedeniyle kiriş üst başlığının yanal burkulması
önlenmektedir. Buna karşılık, negatif mesnet momenti etkisinde, kiriş alt başlığının yanal
burkulma tahkiki yapılacaktır.
TS648 Standardı Madde 3.3.4.2’ye göre, basınç başlığının dolu dikdörtgen kesit olması ve
enkesit alanının çekme başlığı enkesit alanından daha küçük olmaması halinde, basınç
emniyet gerilmesi

b
B a
b
840000
0.6
/
C
s d F
σ σ
×
= ≤ ×
×

denklemi ile hesaplanır. Burada
s : kirişin basınç başlığının yanal burkulmaya karşı mesnetlendiği noktalar
arasındaki uzaklık, s = L = 200 cm

2
1 1
b
2 2
1.75 1.05 0.3 2.3
M M
C
M M
   
= + + ≤
   
   
şeklinde hesaplanan bir katsayıdır.
Emniyetli yönde kalmak üzere, M
1
/M
2
= −1 oranı için hesaplanan
C
b
= 1.00
değeri yukarıdaki denklemde yerine konularak

2 2
840000 1.00
2552 / 255.2 /
200 40/ 24.3
B
kg cm N mm σ
×
= = ≅
×

2
B
212 / N mm σ =
elde edilir.
Normal gerilme :
6
2
3
176.2 10
151.9 / 1.33
1160 10
M
N mm
W
σ
×
= = = < ×
×
2
em
212 / N mm σ =
Kayma gerilmesi:
6
2
4
106.3 653.5 10
34.9 1.33 122 /
23130 10 8.6
x
em
x w
T S
N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < × =
× × ×

Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre, mesnetler arasındaki göreli düşey yerdeğiştirme
cm f 407 . 0
max
= , cm L 600 =

300
1
1474
1
0 . 600
407 . 0
max
< = =
L
f

12.16 Dışmerkez Çapraz Sistemin Bağ Kirişlerinin Boyutlandırılması
1. Kat, A aksı çerçevesi, 1-2 aksları arası kirişi (bakınız, Şekil 12.2 ve Şekil 12.3a) en
elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q + E
x2
- 0.3E
y
yüklemesi) için
boyutlandırılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kirişte oluşan iç kuvvetler
(kesit zorları) ile toplam iç kuvvetler
M
G+Q
= -7.6 kNm
M
E
= -55.5 kNm M
G+Q+E
= -63.1 kNm
12/16
T
G+Q
= 3.7 kN
T
E
= 184.8 kN T
G+Q+E
= 188.5 kN
N
G+Q
≅ 0
N
E
= −28.6 kN N
G+Q+E
= −28.6 kN
değerlerini almaktadır.
Seçilen kiriş kesiti ( IPE 270 ) için gerekli enkesit karakteristikleri:
A = 45.9 cm
2
, W
x
= 429 cm
3
, I
x
= 5790 cm
4
, S
x
= 242 cm
3
, W
xp
= 484 cm
3

enkesit boyutları: başlık genişliği : b = 135 mm , başlık kalınlığı: t = 10.2 mm
enkesit yüksekliği: d = 270 mm , gövde kalınlığı: t
w
= 6.6 mm
gövde yüksekliği : h = 270 − 2×10.2 = 249.6 mm
başlık alanı: F
b
= 13.5×1.02 = 13.8 cm
2

Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerin bağ kirişleri ve diğer kirişleri
için Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca, kiriş
enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.3’te
verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.
Kiriş enkesitindeki yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar

a s
E
t
b
σ / 3 . 0
2 /
≤ ve
a s
w
E
t
h
σ / 2 . 3 ≤
şeklindedir.
Fe52 yapı çeliği için 10 . 24 355 / 206182 / = =
a s
E σ
değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak
23 . 7 10 . 24 3 . 0 62 . 6
2 . 10
5 . 67
= × < = ve 12 . 77 10 . 24 2 . 3 82 . 37
6 . 6
6 . 249
= × < =
elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.3.1 uyarınca, bağ kirişlerinin alt ve üst başlıkları kirişin
iki ucunda, yanal doğrultuda mesnetlenecek ve yanal doğrultudaki mesnetlerin gerekli
dayanımı kiriş başlığının eksenel çekme kapasitesinin 0.06’sından daha az olmayacaktır.
Diğer taraftan, Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.3.2’ye göre, bağ kirişi dışında kalan kiriş
bölümünün de

s a
bf
0.45 / 0.45 13.5 24.10 146 b E cm σ = × × =
aralıklarla yanal doğrultuda mesnetlenmesi gerekmektedir.
Bu koşulların sağlanabilmesi amacıyla, bağ kirişinin iki ucunda 60 cm aralıkla ve bağ kirişi
dışında kalan kiriş kısımlarının ortalarında 135 cm aralıklarla, bağ kirişine dik doğrultuda
kirişler oluşturulacak ve bu kirişler kompozit betonarme döşemeye bağlanacaktır. Bu
kirişler de IPE 270 kesitinde olacaktır.
Betonarme döşemenin kompozit etkisi nedeniyle kiriş üst başlığının yanal burkulması
önlenmektedir. Buna karşılık, negatif mesnet momenti etkisinde, kiriş alt başlığının yanal
burkulma tahkiki yapılacaktır.
12/17
TS648 Standardı Madde 3.3.4.2’ye göre, basınç başlığının dolu dikdörtgen kesit olması ve
enkesit alanının çekme başlığı enkesit alanından daha küçük olmaması halinde, basınç
emniyet gerilmesi

b
B a
b
840000
0.6
/
C
s d F
σ σ
×
= ≤ ×
×

denklemi ile hesaplanır. Burada
s : kirişin basınç başlığının yanal burkulmaya karşı mesnetlendiği noktalar
arasındaki uzaklık, s = (600−60)/4 = 135 cm
C
b
: güvenli yönde kalmak üzere, sabit eğilme momenti diyagramı varsayımı ile,

b
1.00 C = olarak hesaplanan bir katsayıdır.

2 2
B
840000 1.00
3180 / 318.0 /
135 27 /13.8
kg cm N mm σ
×
= = ≅
×

2
B
212 / N mm σ =
elde edilir.
Normal kuvvet ve eğilme momenti için normal gerilme tahkiki yapılacaktır. Betonarme
döşeme sistemine sürekli olarak bağlanan kirişte burkulma tahkiki gereksiz olduğundan,
normal gerilme, kayma gerilmesi ve asal gerilme

6 3
2 2
em 3 2
63.1 10 28.6 10
153.3 / 1.33 212 /
429 10 45.9 10
M N
N mm N mm
W A
σ σ
× ×
= + = + = < × =
× ×


6
2
4
188.5 242 10
119.4 / 1.33 122
5790 10 6.6
x
em
x w
T S
N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < × =
× × ×


2 2 2 2
h h,em
153.3 3.0 119.4 257.4 / 0.80 355 284 / N mm N mm σ σ = + × = < × = =
bağıntıları ile hesaplanır ve gerilme tahkiklerinin sağlandığı görülür.
Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre, maksimum düşey yerdeğiştirme

max
0.313 f cm = , L = 600 cm

300
1
1917
1
0 . 600
313 . 0
max
< = =
L
f

a) Bağ Kirişinin Boyunun Kontrolü
Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.2.2’ye göre, kolona birleşen bağ kirişlerinin dışında, bağ
kirişinin boyu

p p p p
1 0 5 0 . / . / M V e M V ≤ ≤ (4.13)
bağıntısını sağlayacak şekilde belirlenebilir. Burada
3
p p a
484 355 10 171.8 M W kNm σ

= = × × = : bağ kirişinin eğilme momenti kapasitesini
3
p a k
0.6 0.6 355 249.6 6.6 10 V A σ

= = × × × × : bağ kirişinin kesme kuvveti kapasitesini
p
350.9 V kN =
göstermektedir. Buna göre,
12/18
0.60 e m =
olarak seçilen bağ kirişi boyu

171.8 5 171.8
0.49 2.45
350.9 350.9
m e m
×
= ≤ ≤ =
koşulunu sağlamaktadır.
b) Bağ Kirişinin Tasarım Kesme Kuvvetinin Kontrolü
Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.2.4’e uygun olarak, bağ kirişinin tasarım kesme kuvveti

3
d
2
a
28.6 10
0.018 0.15
355 45.9 10
N
A σ
×
= = <
× ×

için

d p
188.5 350.9 V kN kN V = ≤ =

p
d
2
2 171.8
188.5 572.7
0.60 e
M
V kN kN
×
= ≤ = =
koşullarının her ikisi de sağlamaktadır.
c) Bağ Kirişinin Dönme Açısının Kontrolü
Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.4 uyarınca, bağ kirişinin dönme açısı kontrol edilecektir.
Buna göre, incelenen bağ kirişinin bulunduğu 1. katın (x) doğrultusundaki

i i
p
i i
θ 0.0082 R
h h
δ ∆
= = = (bakınız, Bölüm 12.12)
göreli kat ötelemesi açısından oluşan

p p
6.00
0.0082 0.082
0.60
L
e
γ ϑ = = × =
bağ kirişi dönme açısı, bağ kirişi uzunluğunun

p p
p p
0.60 0.91 1.6
M M
e m
V V
= = <
değeri için

p
0.082 0.10 γ = <
koşulunu sağlamaktadır.
d) Kat Kirişinin Bağ Kirişi Dışında Kalan Bölümünün Kontrolu
Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.6.3, kat kirişinin bağ kirişi dışında kalan kiriş bölümünün
bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan yüklemenin 1.1
a
D katından oluşan iç kuvvetlere
göre boyutlandırılmasını öngörmektedir.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.6.1’e göre, bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan
yükleme, deprem etkilerinden oluşan iç kuvvetlerin, bağ kirişinin kesit seçimi sonucunda
belirlenen
12/19

p
d
171.8
2.72
63.1
M
M
= = ve
p
d
350.9
1.86
188.5
V
V
= =
Tasarım Büyütme Katsayıları’nın küçüğü ile çarpımı suretiyle belirlenecektir.
Buna göre, kat kirişinin bağ kirişi dışında kalan kısımlarının tasarımında esas alınacak iç
kuvvetler, Fe 52 yapı çeliği için Tablo 4.1’den alınan

a
1.1 D =

katsayısı kullanılarak

d
1.1 1.1 350.9 424.6 V kN = × × =

p
424.6 3.7
55.5 7.6 134.1
184.8
M kNm

= × + =
şeklinde hesaplanır. Bağ kirişinin eğilme momenti kapasitesi

p
171.8 134.1 M kNm kNm = >
olduğundan kesit eğilme açısından yeterlidir. Buna karşılık, kat kirişinin bağ kirişi
dışındaki kısmının, örneğin gövde levhaları eklenerek, kesme kuvvetine karşı takviye
edilmesi gerekmektedir.
12.17 Çaprazların Boyutlandırılması
1. Kat, A aksı çerçevesi, 1-2 aksları arası çaprazları (bakınız, Şekil 12.3a) en elverişsiz
olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q + E
x2
- 0.3E
y
yüklemesi) için
boyutlandırılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı, basınca çalışan çapraz
elemanda oluşan en elverişsiz eksenel kuvvetler
N
G+Q
= −24.3 kNm
N
E
= −261.0 kNm N
G+Q+E
= −285.3 kNm
değerlerini almaktadır.
Çapraz elemanı için seçilen kesit: 140× ×× ×140× ×× ×8
Enkesit karakteristikleri: A = 41.6 cm
2
, i
min
= 5.36 cm


Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerin çaprazları için Deprem
Yönetmeliği Madde 4.8.1.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca, kiriş enkesitinin başlık
genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.3’te verilen koşulları
sağlaması gerekmektedir. Çapraz elemanın enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini
amaçlayan bu koşullar

a s
E
t
b
σ / 7 . 0 ≤ veya
a s
w
E
t
h
σ / 7 . 0 ≤
şeklindedir.
Fe52 yapı çeliği için 10 . 24 355 / 206182 / = =
a s
E σ
değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak
12/20

14 2 0.8
15.5 0.7 24.10 16.9
0.8
− ×
= < × =
elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.1.2’ye göre, basınca çalışan elemanların narinlik oranı

s a
4.0 / 4.0 24.10 96 E σ = × =
sınır değerini aşmayacaktır.
Çubuk boyu L = 442 cm olan çapraz elemanlarda, narinlik oranı

442
82 96
5.36
λ = = <
olduğundan narinlik koşulu sağlanmaktadır.
Narinliğin λ = 82 değeri için, TS648 Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi

2 2
bem
1095 / 109.5 / kg cm N mm σ = ≅
dir. Buna göre, çapraz elemanlarda gerilme tahkiki:

3
eb
2
bem
285.3 10
0.626 1.33
41.6 10 109.5
σ
σ
×
= = <
× ×

Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.6.2’ye göre, ayrıca, çaprazların bağ kirişinin
plastikleşmesine neden olan yüklemenin 1.25
a
D katından oluşan iç kuvvetlere göre tahkik
edilmeleri gerekmektedir.
Bölüm 12.16(d)’den görüldüğü gibi, bağ kirişi, tasarım büyütme katsayısının

p p
d d
350.9
1.86
188.5
V M
V M
= = <
değerinde plastikleşmektedir. Buna göre, çapraz elemanların tasarımında esas alınacak
eksenel basınç kuvveti

p
1.25 1.1 1.86 261.0 24.3 691.8 N kN ≅ × × × + =
olarak hesaplanır. Kapasite kontrolu ise

3
eb
2
bem
691.8 10
0.893 1
1.7 41.6 10 1.7 109.5
σ
σ
×
= = <
× × ×

şeklinde sağlanır.
12.18 Taşıyıcı Sistem Elemanlarının Enkesit Profilleri
Önceki bölümlerde, örnek olarak seçilen ikincil ve ana kirişler ile bağ kirişi ve çapraz
elemanlar üzerinde ayrıntılı bir şekilde açıklanan tasarım işlemlerinin, taşıyıcı sistemin tüm
elemanları üzerinde tekrarlanması sonucunda belirlenen enkesit profilleri aşağıdaki tabloda
verilmişlerdir.
12/21
Tablo 12.6 Taşıyıcı Sistem Elemanları Enkesit Profilleri
Taşıyıcı Sistem Elemanı
Enkesit
Profili
Đkincil kirişler (tüm katlarda) IPE 270
A,...,D Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) IPE 270
1,...,5 Aksları ana kirişleri (1,2,3. katlarda) IPE 400
1,...,5 Aksları ana kirişleri (4,5,6. katlarda) IPE 360
±0.00 / +9.50 kotları arasındaki tüm kolonlar HE 400 B
+9.50 / +18.50 kotları arasındaki tüm kolonlar HE 360 B
Çapraz sistemi elemanları (tüm katlarda) 14 44 40× ×× ×14 44 40× ×× ×8 88 8
12.19 Süneklik Düzeyi Yüksek Çerçevelerde Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü
Olması Kontrolleri
Deprem Yönetmeliği Madde 4.3.2 uyarınca, süneklik düzeyi yüksek sistem olarak
tasarlanan (2) aksı çerçevesinin 1. kat, 2/B düğüm noktasında Kolonların Kirişlerden Daha
Güçlü Olması Koşulu kontrol edilecektir.
Bu koşul, incelenen sistemde olduğu gibi, zayıflatılmış kiriş enkesitleri kullanılmaması ve
kiriş uçlarında guseler oluşturulmaması nedeniyle, kiriş plastik momentlerinin kolon
yüzündeki kesitlerde meydana gelmesi durumunda

( ) ( )
pa pü a pi p j
1.1 M M D M M + ≥ +
bağıntısı ile ifade edilir. Burada
Fe52 çeliğinden yapılan hadde profilleri için arttırma katsayısı (Tablo 4.1):
a
1.1 D =
M
pi
, M
pj
: düğüm noktasında birleşen kirişlerin

p p a
M Wσ = (W
p
: plastik mukavemet momenti)
denklemi ile hesaplanan moment kapasiteleri,
M
pa
, M

: düğüm noktasında birleşen kolonların, N tasarım eksenel kuvveti
altında, emniyetli yönde kalmak üzere,

p p a
N
M W
A
σ
 
≅ −
 
 

denklemi ile hesaplanabilen moment kapasiteleridir.
(2) aksı çerçevesi 1. kat, 2/B düğüm noktasındaki kiriş ve kolon enkesitleri ile enkesit
karakteristikleri:
Üst ve alt kolon kesitleri : HE 400 B A = 198 cm
2
, W
p
= 3232 cm
3

Sol ve sağ kiriş kesitleri : IPE 400 W
xp
= 1307 cm
3

Düğüm noktasında birleşen alt kat kolonunun üst ucunda (N
üst
) ve üst kat kolonunun alt
ucunda (N
alt
) düşey yükler + deprem yüklemesinden oluşan en büyük eksenel kuvvetler:

üst
1442.2 N kN = ,
alt
1191.1 N kN =
Buna göre,
12/22

3
pi p j
1307 355 10 464.0 M M kNm

= = × × =

3
3
pa 2
1191.1 10
3232 355 10 953.0
198 10
M kNm

  ×
= × − × =
 
×
 


3
3
pü 2
1442.1 10
3232 355 10 912.0
198 10
M kNm

  ×
= × − × =
 
×
 

olduğundan
( ) ( ) 953.0 912.0 1865.0 1.1 1.1 464.0 464.0 1123.0 + = ≥ × × + =
koşulu sağlanır.

13/1
ÖRNEK 13: BĐR DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK DÜZEYĐ NORMAL
ÇERÇEVELERDEN DĐĞER DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK
DÜZEYĐ NORMAL MERKEZĐ ÇELĐK ÇAPRAZLI
PERDELERDEN OLUŞAN TEK KATLI ÇELĐK
ENDÜSTRĐ BĐNASI


13.1 Sistem
Üç boyutlu genel sistem görünüşü Şekil 13.1’de, çatı sistem planı Şekil 13.2’de, tipik
çerçeve enkesiti ve cephe sistem görünüşü Şekil 13.3’te verilen tek katlı çelik endüstri
binasının tasarımına ait başlıca sonuçlar ile tipik elemanlarının boyutlandırma ve detay
hesapları açıklanacaktır.
Binanın (x) doğrultusundaki yatay yük taşıyıcı sistemi, Deprem Yönetmeliği Madde 4.4’te
tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen süneklik düzeyi normal moment aktaran
çerçevelerden, (y) doğrultusundaki yatay yük taşıyıcı sistemi ise, Deprem Yönetmeliği
Madde 4.7’de tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen süneklik düzeyi normal merkezi
çelik çaprazlı perdelerden oluşmaktadır.


Şekil 13.1 Genel Sistem Görünüşü

13/2
6.00 6.00
1 2
H
6.00 6.00
6
.
0
0
24.00
G
F
E
D
C
B
6
.
0
0
6
.
0
0
6
.
0
0
6
.
0
0
6
.
0
0
6
.
0
0
A
aşıklar
(NPI)
merkezi düşey
düzlem çapraz
sistemi (tipik)
IPE
moment aktaran
çerçeve (tipik)
IPE
cephe kolonu
(IPE)
merkezi çatı çapraz
sistemi (tipik)
x
y
Şekil 13.2 Çatı Sistem Planı
13/3
Çatı döşemesi, çelik aşıklar ile bunlara mesnetlenen ve oluklu sac levhalardan teşkil edilen
çatı kaplamasından meydana gelmektedir. Düzlemi içinde rijit bir diyafram oluşturmayan
çatı döşemesinde, A-B, D-E ve G-H aksları arasında merkezi çatı çapraz sistemi
bulunmaktadır. Çapraz sistemi, aynı akslar arasında düşey düzlemde de devam ederek
binanın (y) doğrultusundaki yatay yük taşıyıcı sistemini meydana getirmektedir. Çatı
döşemesinin rijit bir diyafram oluşturmaması nedeniyle, (x) ve (y) doğrultularındaki yatay
yük taşıyıcı sistemler birbirinden bağımsız olarak davranmaktadırlar.
Çatı çapraz sisteminin elemanları ile bunları birbirine bağlayan (y) doğrultusundaki kirişler
çerçeve kirişlerine ve kolonlara mafsallı olarak bağlanmaktadır. Akslardaki çerçeve
kirişlerinin kolonlara bağlantısı ise rijit olacaktır. Kolonların ±0.00 kotunda, temele
ankastre olarak mesnetlendiği gözönünde tutulacaktır.
Çerçeve sisteminin kirişleri ve kolonları Avrupa norm profilleri (IPE profilleri)
kullanılarak boyutlandırılacaktır. Çatı ve düşey düzlem bağlantıları ile (y) doğrultusundaki
kirişler ise L profilleri ve kare kesitli kutu profiller ile teşkil edilecektir.
Sistemin tasarımında Fe37 yapı çeliği kullanılması öngörülmektedir. Çelik yapı
malzemesinin özellikleri ile ilgili olarak, Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.1 geçerlidir.
TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre, Fe37 yapı çeliğinin akma gerilmesi
σ
a
= 235 N/mm
2
, elastisite modülü, E=206182 N/mm
2
ve emniyet gerilmeleri, normal
gerilme için σ
em
= 141 N/mm
2
, kayma gerilmesi için τ
em
= 82 N/mm
2
değerlerini
almaktadır.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.2’ye uygun olarak, deprem yükleri etkisindeki
elemanların birleşim ve eklerinde ISO 10.9 kalitesinde (akma gerilmesi, σ
a
= 900 N/mm
2
),
deprem yükleri etkisinde olmayan elemanların birleşim ve eklerinde ise ISO 5.6 kalitesinde
(akma gerilmesi, σ
a
= 300 N/mm
2
) bulon kullanılacaktır. Kaynaklı birleşimler ve kaynak
malzemesi ile ilgili olarak Madde 4.2.3.3 ve Madde 4.2.3.4 geçerlidir.

6.00 6.00
1 2
6.00 6.00
24.00
4.50
2.00
1.50
8.00
1.20
IPE
alt başlık bağlantı sistemi
±0.00
cephe elemanları
(NP )
doğrama
duvar
aşıklar (NPI)
Şekil 13.3a Tipik Çerçeve Enkesiti ( D aksı çerçevesi)

13/4
6.00
A B C D E
6.00 6.00 6.00
IPE
±0.00
4.00
4.00
merkezi düşey düzlem
çapraz sistemi (tipik)
IPE
Şekil 13.3b Cephe Sistem Görünüşü ( 2 aksı cephesi, bölgesel görünüş)
13.2 Düşey Yükler
a) Çatı döşemesi : çatı kaplaması 0.1 kN/m
2
aşıklar 0.1 kN/m
2

tesisat yükü 0.25 kN/m
2

çelik konstrüksiyon 0.3 kN/m
2

g = 0.75 kN/m
2

kar yükü q = 0.75 kN/m
2

b) Cepheler : cephe kaplaması 0.1 kN/m
2
cephe elemanları 0.1 kN/m
2

doğrama 0.4 kN/m
2

çelik konstrüksiyon (kolonlar, birim boyda) 1.2 kN/m
c) Dış duvar yükü: g
d
= 3.0 kN/m
2

13.3 Deprem Karakteristikleri
Tasarımı yapılacak olan tek katlı çelik endüstri binası birinci derece deprem bölgesinde,
Z3 yerel zemin sınıfı üzerinde inşa edilecek ve işyeri (fabrika) olarak kullanılacaktır. Yapı
taşıyıcı sisteminin bir doğrultuda süneklik düzeyi normal çerçevelerden, diğer doğrultuda
ise süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdelerden oluşturulması
öngörülmektedir. Bu parametreler esas alınarak belirlenen deprem karakteristikleri ve ilgili
yönetmelik maddeleri aşağıda verilmiştir.
• etkin yer ivmesi katsayısı (birinci derece deprem bölgesi) A
o
= 0.40 (Madde 2.4.1)
• bina önem katsayısı (işyerleri) I = 1.00 (Madde 2.4.2)
• spektrum karakteristik periyotları T
A
= 0.15 sn T
B
= 0.60 sn (Tablo 2.4)
(Z3 yerel zemin sınıfı)
• taşıyıcı sistem davranış katsayısı (x doğrultusunda deprem yüklerinin tamamının
süneklik düzeyi normal çerçevelerle taşındığı çelik bina) R
x
= 5 (Tablo 2.5)
13/5
(y doğrultusundaki deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi normal merkezi çelik
çaprazlı perdelerle taşındığı çelik binalar) R
y
= 4 (Tablo 2.5)
• hareketli yük katılım katsayısı (kar yükü için) n = 0.30 (Tablo 2.7)
13.4 Düzensizliklerin Kontrolü
Deprem Yönetmeliği Madde 2.3 uyarınca düzensizlik kontrolleri yapılacaktır.
Çatı döşemesi rijit bir diyafram oluşturmadığından taşıyıcı sistemde A2 türü düzensizlik
bulunmaktadır. Bu nedenle, Deprem Yönetmeliği Madde 2.3.2.2’ye uygun olarak, (x)
doğrultusundaki deprem etkileri altında çerçeveler birbirinden bağımsız olarak
hesaplanacak ve (y) doğrultusundaki deprem etkilerinin, bu doğrultudaki düşey düzlem
bağlantılarına güvenle aktarıldığı hesapla doğrulanacaktır.
13.5 (x) Doğrultusundaki Moment Aktaran Çerçevelerin Analizi
En elverişsiz durumda olan (D) aksı çerçevesinin düşey yükler, deprem etkileri ve rüzgar
yükleri altında analizi yapılacaktır.
13.5.1 Çerçevenin Birinci Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi
Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanmasında, Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.4’e
göre, çerçevenin birinci doğal titreşim periyodu Denk.(2.11) ile hesaplanan değerden daha
büyük alınmayacaktır.

1 2
N
2
i fi
i=1
1
N
fi fi
i=1
= 2
/
m d
T
F d
| |

|
π
|
|

\ ¹
(2.11)
Bu denklemde, m
i
belirli noktalarda (genellikle düğüm noktalarında) toplandığı varsayılan
kütleleri göstermektedir ve w
i
, g
i
, q
i
sırasıyla söz konusu noktalara etkiyen toplam
ağırlıklar ile bunları oluşturan sabit ve hareketli yükler olmak üzere

| |
i
i i i
1
g
w
m g nq
g
= = + (n = 0.30)
bağıntısı ile hesaplanır.
(D) aksı çerçevesine etkiyen sabit yükler ve hareketli yük katılım katsayısı ile çarpılmış
hareketli yükler Şekil 13.4’teki sistem şeması üzerinde görülmektedir.
Sistemin düğüm noktalarında toplandığı varsayılan w
i
toplam ağırlıklarının ve m
i

kütlelerinin bu yüklere bağlı olarak hesabı aşağıda verilmiş ve sonuçlar Tablo 13.1’de
topluca gösterilmiştir.

1
6.0 0.2 1.2 2.4 / p kN m = × + =
2
6.0 0.4 1.2 3.6 / p kN m = × + =

3
6.0 3.0 1.2 19.2 / p kN m = × + =

13/6
1.50
2.00
4.50
12.00 12.00
g+0.3q= 6.0 (0.75+0.3x0.75)= 5.85 kN/m
w
m
3
3
w
m
1
1
2
2
w
m
p1
p2
p3
p3= 19.2 kN/m
p1= 2.4 kN/m
p2= 3.6 kN/m


Şekil 13.4 (D) aksı çerçevesine etkiyen sabit ve hareketli yükler (n=0.30)

1 3
0.75 2.5 5.75
19.2 1.5 3.6 2.0 2.4 4.5 5.85 6.0 47.81
8.0 8.0 8.0
w w kN = = × × + × × + × × + × =

2
1 3
47.81
4.87 /
9.81
m m kNs m = = =

2
5.85 12.0 70.20 w kN = × =

2
2
70.20
7.16 /
9.81
m kNs m = =
Tablo 13.1 Düğüm Noktası Ağırlıkları ve Kütleleri
Düğüm Noktası w
i
m
i

1 47.81 4.87
2 70.20 7.16
3 47.81 4.87
Σ ΣΣ Σ 165.82 16.90
Denk.(2.11)’deki F
fi
fiktif kuvvetleri düğüm noktalarının ağırlıkları ve ±0.00 kotundan
yükseklikleri ile orantılı kuvvetlerdir ve aşağıdaki bağıntı ile hesaplanabilirler.

i i
fi 0
N
j j
j=1
=
w H
F F
w H ∑

Burada F
0
, seçilen herhangi bir yük katsayısını göstermektedir ve bu örnekte F
0
= 1000 kN
olarak alınacaktır. Bu şekilde hesaplanan F
fi
fiktif kuvvetleri Tablo 13.2’nin ikinci
kolonunda verilmişlerdir.
Ön boyutlandırma sonucunda kiriş ve kolon enkesitleri belirlenen çerçeve sistemin F
fi
fiktif kuvvetleri altında analizi ile elde edilen d
fix
yatay kat yerdeğiştirmeleri
Tablo 13.2’nin üçüncü kolonunda görülmektedir. Bu büyüklükler Denk.(2.11)’de yerlerine
konularak (D) aksı çerçevesinin birinci doğal titreşim periyodu hesaplanır. Bu hesaplar,
Tablo 13.2 üzerinde gösterilmiştir.
13/7
Tablo 13.2 Fiktif Yüklerden Oluşan Kat Yerdeğiştirmeleri
Düğüm Noktası F
fi
(kN) d
fix
(m) m
i
m
i
d
fix
2
F
fi
d
fix

1 271.1 0.23270 4.87 0.26371 63.085
2 457.8 0.23364 7.16 0.39085 106.96
3 271.1 0.23270 4.87 0.26371 63.085
Σ ΣΣ Σ 1000.0 0.91827 233.13
Çerçevenin birinci doğal titreşim periyodu

1 2
N
2
1 2
i fix
i=1
1x
N
fi fix
i=1
0 91827
= 2 2 0 394
233 13
m d
T s
F d
| |

|
| |
π = π =
|
|
\ ¹
|

\ ¹
/
/
.
.
.

olarak bulunur.
13.5.2 Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Hesabı
Deprem etkileri altında uygulanacak hesap yönteminin seçimine ilişkin olarak, Deprem
Yönetmeliği Madde 2.6.2’ye göre, bina yüksekliğinin

N
9.2 H m ≅ < 40.0 m
olması ve taşıyıcı sistemde burulma ve yumuşak kat düzensizliklerinin bulunmaması
nedeniyle eşdeğer deprem yükü yöntemi uygulanacaktır.
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.1’e göre, gözönüne alınan deprem doğrultusunda,
çerçevenin tümüne etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti), V
t,

Denk.(2.4) ile belirlenecektir.

1
t o
a 1
( )
= 0.10
( )
WA T
V A I W
R T
≥ (2.4)
Çerçevenin (x) doğrultusundaki taban kesme kuvveti

1x
0.394 T s = <
B
0.60 s T =
için

1x
( ) 2.5 S T = ve ( )
ax 1x x
5 R T R = =
değerleri Denk.(2.4)’te yerlerine konularak

tx
0.40 1.0 2.5
165.82 33.16
5
V kN
× ×
= =
şeklinde hesaplanır.

13/8
13.5.3 Düğüm Noktalarına Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.2 uyarınca, çerçeveye etkiyen toplam eşdeğer deprem
yükü, düğüm noktalarına etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak ifade edilir.
Binanın tek katlı olması nedeniyle, ek eşdeğer deprem yükü’nün hesabına gerek
olmamaktadır. Bu durumda, düğüm noktalarına etkiyen eşdeğer deprem yükleri

i i
i t
N
j j
j=1
=
w H
F V
w H ∑

denklemi ile

N
j j
j=1
1410.8 w H =



1 3
47.81 8.0
33.16 8.99
1410.8
F F kN
×
= = × =

2
70.20 9.2
33.16 15.18
1410.8
F kN
×
= × =
olarak elde edilmiştir.
13.5.4 Rüzgar Yükleri
Rüzgar yükleri TS498 Yük Standardı’na göre belirlenecektir.
Çerçeve elemanlarına etkiyen w
i
yayılı rüzgar yükleri

i fi
w c q b =
denklemi ile hesaplanır. Burada
c
fi
: aerodinamik yük katsayısıdır. Çerçeve elemanlarının konumuna bağlı olarak, c
fi

katsayısının aldığı değerler Şekil 13.5 üzerinde gösterilmiştir.
w
2
w
3
w
4
w
1
0.8 0.4
1.2sin -0.4 α 0.4
α
Şekil 13.5 Aerodinamik Yük Katsayıları ve Rüzgar Yükleri
q : nominal rüzgar basıncıdır. Bina yüksekliğine bağlı olarak

2
0 8.0 için 0.5 / H m q kN m < ≤ =

2
8.0 20.0 için 0.8 / m H m q kN m < ≤ =
13/9
bağıntıları ile hesaplanır.
b : çerçeve genişliğidir.
Buna göre, (x) doğrultusunda çerçeveye etkiyen yayılı rüzgar yükleri

1
0.8 0.5 6.0 2.40 / w kN m = × × =

2
0.28 0.8 6.0 1.34 / w kN m = − × × = −

3
0.4 0.8 6.0 1.92 / w kN m = − × × = −

4
0.4 0.5 6.0 1.20 / w kN m = − × × = −
değerlerini almaktadır. Bu yükler, gerçek yönleri ile, Şekil 13.5’teki sistem şeması
üzerinde gösterilmişlerdir.
13.5.5 Yük Birleşimleri
Yapı sisteminin düşey yükler ile yatay deprem ve rüzgar kuvvetleri altında analizi ile elde
edilen iç kuvvetler, Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.5’e ve TS648 Çelik Yapılar
Standardı’na uygun olarak, aşağıdaki şekilde birleştirileceklerdir.
a) Düşey yük birleşimleri : G + Q ( 1 yükleme)
b) Düşey yük + deprem birleşimleri : G + Q ± E
x
( 4 yükleme)
0.9G ± E
x

c) Düşey yük + rüzgar birleşimleri : G + Q ± W
x
( 4 yükleme)
0.9G ± W
x
Burada
G : sabit yüklerden oluşan iç kuvvetler
Q : hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler
E
x
: çerçeve doğrultusundaki deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler
W
x
: çerçeve doğrultusundaki rüzgar yüklerinden oluşan iç kuvvetlerdir.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.4’e göre, yönetmeliğin gerekli gördüğü yerlerde, çelik
yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının tasarımında, arttırılmış deprem yüklemeleri
gözönüne alınacaktır. Arttırılmış deprem yüklemelerinde, deprem etkilerinden oluşan iç
kuvvetler Ω
0
büyütme katsayıları ile çarpılarak arttırılacaktır. Deprem Yönetmeliği
Tablo 4.2’ye göre, süneklik düzeyi normal çerçeveler için büyütme katsayısı

0
= 2.0
değerini almaktadır.
TS648 Çelik Yapılar Standardı’na ve Deprem Yönetmeliği Madde 4.2.3.5’e göre, emniyet
gerilmeleri yöntemine göre yapılan kesit hesaplarında, birleşim ve ekler dışında, emniyet
gerilmeleri düşey yük + rüzgar yüklemeleri için %15, düşey yük + deprem yüklemeleri
için %33 arttırılacaktır. Birleşim ve eklerin tasarımında ise, her iki yükleme durumu için
emniyet gerilmeleri %15 arttırılacaktır.
13.5.6 Sistem Analizleri
Şekil 13.1 – 13.3’te tanımlanan ve ön boyutlandırma sonucunda enkesit profilleri
belirlenen çerçeve sisteminin, yukarıdaki bölümlerde hesaplanan düşey yükler ile deprem
13/10
ve rüzgar yükleri altında analizi yapılmış ve toplam (9) adet yük birleşimi için eleman iç
kuvvetleri elde edilmiştir.
Sistem analizleri SAP2000 bilgisayar yazılımından yararlanarak gerçekleştirilmiştir.
Aşağıdaki bölümlerde, analiz sonuçları değerlendirilerek göreli kat ötelemelerinin ve ikinci
mertebe etkilerinin kontrolleri ile başlıca eleman ve birleşimlere ait kesit ve detay hesapları
açıklanacaktır.
13.5.7 Yatay Yerdeğiştirmelerin Kontrolü
Yatay yerdeğiştirmelerin kontrolü, Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.1’e göre yapılacaktır.
Buna göre, herhangi bir kolon için, ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade
eden azaltılmış göreli kat ötelemesi, ∆
i


i i i-1
d d ∆ = −
denklemi ile hesaplanır. Bu denklemde d
i
ve d
i-1
, binanın ardışık iki katında, herhangi bir
kolonun uçlarında azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelen en büyük
yerdeğiştirmeleri göstermektedir. Tek katlı olan bu örnekte d
i-1
= 0 olduğundan, yukarıdaki
denklem

i i
d ∆ =
şeklini alır.
Çerçevenin etkin göreli kat ötelemesi, δ
i
ise

i i
δ R = ∆
bağıntısı ile hesaplanacaktır.
(D) aksı çerçevesinin deprem yükleri için analizi sonucunda bulunan azaltılmış göreli kat
ötelemesi

i i
0.772 d cm ∆ = =
olduğundan, etkin göreli kat ötelemesi

i
δ 5 0.772 3.86 cm = × =
olarak hesaplanır. Buna göre, δ
i
/h
i
oranı

i i
/ 3.86/ 800.0 0.0048 h δ = =
değerini almakta ve Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.1.3’te öngörülen

i
/ h
i
)
maks
= 0.0048 < 0.02
koşulu sağlanmaktadır.
13.5.8 Đkinci Mertebe Etkileri
Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.2 uyarınca, gözönüne alınan deprem doğrultusunda
ikinci mertebe etkilerini temsil eden ikinci mertebe gösterge değeri, θ
i
hesaplanarak
13/11

N
i ort j
j=i
i
i i
( )
= 0.12
w
V h
∆ ∑
θ ≤ (2.20)
koşulu kontrol edilecektir. Bu bağıntıda
(∆
i
)
ort
: i’inci kat için yukarıdaki bölümde tanımlanan azaltılmış göreli kat ötelemelerinin
kat içindeki ortalama değerini
V
i
: gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın i’inci katına etkiyen kat kesme
kuvvetini
h
i
: binanın i’inci katının kat yüksekliğini
w
j
:

binanın j’inci katının, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan
ağırlığını göstermektedir.
Denk.(2.20) koşulunun sağlanması durumunda, ikinci mertebe etkileri TS648 Çelik
Yapılar Standardı’na uygun olarak değerlendirilecektir. Bu koşulun sağlanmaması
durumunda ise, taşıyıcı sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı
tekrarlanacaktır.
Tek katlı olan (D) aksı çerçevesinde θ
i
değeri

i ort
( ) 0.772 cm ∆ =

j
165.82 w kN Σ = (bakınız, Tablo 13.1)

i
33.16 V kN =

i
800 h cm =
olmak üzere

maks
0.772 165.82
0.0048
33.16 800
θ
×
= =
×
< 0.12
koşulunu sağladığından, ikinci mertebe etkilerinin TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre
değerlendirilmesi yeterlidir.
13.6 (y) Doğrultusundaki Merkezi Çapraz Sisteminin Analizi
(y) doğrultusundaki deprem ve rüzgar etkilerine karşı düzenlenen süneklik düzeyi normal
merkezi çelik çaprazlı perde sisteminin deprem etkileri ve rüzgar yükleri altında analizi
yapılacaktır.
Şekil 13.2 ve Şekil 13.3b’de görüldüğü gibi, merkezi çapraz sistemi, A-B, D-E ve G-H
aksları arasındaki açıklıklarda düzenlenen çatı ve düşey düzlem çapraz sistemlerinden
meydana gelmektedir.
Merkezi çapraz sisteminin analiz ve boyutlandırılmasında şu varsayımlar yapılacaktır.
a) Her üç açıklıktaki çapraz sistemi, aşağıda açıklanan analiz sonuçlarında elde edilen en
elverişsiz iç kuvvetlere göre, ortak olarak boyutlandırılacaktır. Diğer bir deyişle, her üç
sistemin enkesit profilleri aynı olacaktır.
b) A-B ve G-H aksları arasındaki merkezi çapraz sistemleri kalkan duvar cephelerine (A
ve H aksları cepheleri) etkiyen rüzgar kuvvetleri için hesaplanacaktır.
13/12
c) D-E aksları arasındaki merkezi çapraz sistemi ise, bu çapraz sistemine yatay deprem
yüklerini aktardığı varsayılan C-F aksları arasındaki bölgeye etkiyen deprem kuvvetleri
için hesaplanacaktır.
d) Tek katlı olan ve büyük bir yatay rijitliğe sahip bulunan merkezi çapraz sisteminin
birinci doğal titreşim periyodunun

A 1y B
T T T ≤ ≤
olduğu, diğer bir deyişle, S(T
1y
) spektrum katsayısının

( )
1y
2.5 S T =
olarak alınabileceği varsayımı yapılmıştır.
13.6.1 Merkezi Çapraz Sisteminin Rüzgar Yükleri Đçin Hesabı
A ve H aksları cephe kolonlarına etkiyen rüzgar yükleri ve bu yüklerden dolayı çatı ve
düşey düzlem çapraz sistemlerine aktarılan mesnet tepkileri aşağıda hesaplanarak Şekil
13.6 ve Şekil 13.7’de gösterilmiştir.
Cephe kolonlarına etkiyen rüzgar yükleri:

1
0.8 0.5 3.0 1.20 / w kN m = × × =

2
0.8 0.5 6.0 2.40 / w kN m = × × =

3
0.8 0.8 6.0 3.84 / w kN m = × × =
Çatı ve düşey düzlem çapraz sistemine etkiyen mesnet tepkileri:

1
1.20 2.0 2.40 R kN = × =

2
1.20 4.0 4.80 R kN = × =

3
4.0 8.3
2.40 8.0 3.84 0.6 11.15
8.6 8.6
R kN = × × + × × =

4
4.0 8.6
2.40 8.0 3.84 1.2 12.66
9.2 9.2
R kN = × × + × × =
w
1
R
1
R
2
0.60
0.60
4.00
4.00
R
3
w
2
w
3 R
4
w
2
w
3

Şekil 13.6 Cephe Kolonlarının Rüzgar Yükleri ve Mesnet Tepkileri
13/13
R=17.48 kN R=17.48 kN
11.15 kN 12.66 kN 11.15 kN
R=17.48 kN
2.40 kN
4.80 kN
6.00 6.00 6.00 6.00
6.00
4
.
0
0
4
.
0
0
6
.
0
0

Şekil 13.7 Çatı ve Düşey Düzlem Çaprazlarına Etkiyen Rüzgar Yükleri
A-B ve G-H aksları arasındaki çatı ve düşey düzlem çapraz sistemleri yukarıda belirlenen
rüzgar yükleri altında hesaplanarak çubuk kuvvetleri bulunmuştur. Sistem hesaplarında
a) Eğik çatı düzlemindeki çubuk kuvvetlerinin düşey düzlemdeki bileşenleri terkedilerek
çatı çapraz sistemi yatay düzlemde hesaplanmıştır.
b) Rüzgar yüklerinin basınç kuvveti oluşturacağı çubuklar terkedilerek yalnız çekme
kuvvetleri etkisi altındaki çubuklar gözönüne alınmıştır.
13.6.2 Merkezi Çapraz Sisteminin Deprem Yükleri Đçin Hesabı
D-E aksları arasındaki çatı ve düşey düzlem çapraz sistemlerine etkiyen deprem yükleri
aşağıda hesaplanmış ve Şekil 13.8’de gösterilmiştir.
Deprem Yönetmeliği Madde 2.7.1 uyarınca, gözönüne alınan deprem doğrultusunda çatı
ve düşey düzlem çapraz sisteminin düğüm noktalarına etkiyen F
i
eşdeğer deprem yükleri,
Denk.(2.4)’e benzer olarak uygulanan aşağıdaki bağıntı ile belirlenecektir.

1
i i o i
a 1
( )
= 0.10
( )
A T
F W A I W
R T

Burada W
i
, ilgili düğüm noktasına etkiyen eşdeğer deprem yükünün hesabına esas
oluşturan ağırlıktır ve C-F aksları arasındaki sabit yükler ve hareketli yük katılım katsayısı
ile çarpılan hareketli yüklerin toplamından meydana gelmektedir.
Binaya (y) doğrultusundaki eşdeğer deprem yükleri

A 1y B
T T T ≤ ≤
varsayımı ile

1y
( ) 2.5 S T = ve
( )
ay 1y
4
y
R T R = =
13/14
değerleri yukarıdaki denklemde yerlerine konularak

i i i
0.40 1.0 2.5
0.25
4
F W W
× ×
= =
şeklinde hesaplanır.
Çatı çapraz sistemine etkiyen deprem yükleri:
( )
1
0.25 0.75 0.3 0.75 3.0 9.0 6.58 F kN = × + × × × =
( )
2
0.25 0.75 0.3 0.75 6.0 9.0 13.16 F kN = × + × × × =
Çatı çapraz sisteminin mesnet tepkileri:
6.58 3.0 13.16 46.06 R kN = + × =
Düşey çapraz sistemine etkiyen deprem yükleri:
( )
3
3
0.25 2.4 2.0 1.80
2
F kN = × × × = (bakınız, Bölüm 13.5.1)

4
3.75 2.5 0.75 3
0.25 2.4 2.0 0.5 3.6 2.0 19.2 1.5 5.93
4.0 4.0 4.0 2
F kN
| | | |
= × × + × + × × + × × × =
| |
\ ¹ \ ¹

R=46.06 kN R=46.06 kN
13.16 kN 13.16 kN 13.16 kN
R=46.06 kN
1.80 kN
5.93 kN
6.58 kN 6.58 kN
13.16 kN 13.16 kN 13.16 kN
6.58 kN
1.80 kN
5.93 kN
6.00 6.00 6.00 6.00
6.00
4
.
0
0
4
.
0
0
6
.
0
0

Şekil 13.8 Çatı ve Düşey Düzlem Çaprazlarına Etkiyen Deprem Yükleri
D-E aksları arasındaki çatı ve düşey düzlem çapraz sistemleri yukarıda belirlenen deprem
yükleri altında hesaplanarak çubuk kuvvetleri bulunmuştur. Sistem hesaplarında
a) Eğik çatı düzlemindeki çubuk kuvvetlerinin düşey düzlemdeki bileşenleri terkedilerek
çatı çapraz sistemi yatay düzlemde hesaplanmıştır.
b) Deprem yüklerinin basınç kuvveti oluşturacağı çubuklar terkedilerek yalnız çekme
kuvvetleri etkisi altındaki çubuklar gözönüne alınmıştır.
13/15
13.7 Çerçeve Kirişlerinin Boyutlandırılması
(D) aksı çerçeve kirişinde (bakınız, Şekil 13.2), en elverişsiz olan düşey yükler (G + Q
yüklemesi) için gerilme ve sehim kontrolleri yapılacaktır.
Düşey sabit ve hareketli yüklerden dolayı kiriş mesnedinde oluşan toplam iç kuvvetler
(kesit zorları)
N
G+Q
= −79.4 kN
M
G+Q
= 344.7 kNm
T
G+Q
= 95.3 kN
değerlerini almaktadır.
Seçilen kiriş kesiti (IPE 600) için gerekli enkesit karakteristikleri:
W
x
= 3070 cm
3
, I
x
= 92080 cm
4
, S
x
= 1756 cm
3
, A = 156 cm
2
, i
min
= 4.66 cm
enkesit boyutları: başlık genişliği : b = 220 mm , başlık kalınlığı: t = 19 mm
enkesit yüksekliği: d = 600 mm , gövde kalınlığı: t
w
= 12 mm
gövde yüksekliği : h = 600 − 2×19 = 562 mm
başlık alanı : F
b
= 22×1.9 = 41.8 cm
2

Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kirişleri için Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.1’de
verilen enkesit koşulları uyarınca, kiriş enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde
yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.

Kiriş enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar

s a
/ 2
0.4 /
b
E
t
σ ≤ ve
s a
w
4.0 /
h
E
t
σ ≤
şeklindedir.
Fe37 yapı çeliği için
s a
/ 206182/ 235 29.62 E σ = =
değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak

110
5.79 0.4 29.62 11.85
19
= < × = ve
562
46.83 4.0 29.62 118.48
12
= < × =
elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.4.1 yatay yük taşıyıcı sistemin kirişlerinin üst ve alt
başlıklarının yanal doğrultuda mesnetlenmesini ve mesnetlendiği noktalar arasındaki
uzaklığın

y s
b
a
0.124
r E
l
σ

koşulunu sağlamasını öngörmektedir. Çatı düzleminde, 600 cm aralıklarla yerleştirilen
boyuna elemanlarla yanal doğrultuda mesnetlenen çerçeve kirişlerinde (kiriş başlığının ve
gövdenin 1/5’inin yanal doğrultudaki atalet yarıçapı, r
y
= 5.48 cm) bu koşulun yaklaşık
olarak sağlandığı görülmektedir.

b
5.48 206182
0.124 596 600
235
l cm cm
×
≤ = ≈
13/16
Çerçeve kirişinin mesnet bölgesindeki s = 300 cm uzunlukta, negatif mesnet momentinden
dolayı basınç başlığının yanal burkulmasının önlenmesi amacıyla, kiriş alt başlık
düzleminde bir bağlantı sistemi oluşturulacak ve bu durum için kiriş alt başlığının yanal
burkulma tahkiki yapılacaktır.
TS648 Çelik Yapılar Standardı Madde 3.3.4.2’ye göre, basınç başlığının dolu dikdörtgen
kesit olması ve enkesit alanının çekme başlığı enkesit alanından daha küçük olmaması
halinde, basınç emniyet gerilmesi

b
B a
b
840000
0.6
/
C
s d F
σ σ
×
= ≤ ×
×

denklemi ile hesaplanır. Burada
s : kirişin basınç başlığının yanal burkulmaya karşı mesnetlendiği noktalar
arasındaki uzaklık,
s = 300 cm
C
b
:emniyetli yönde kalmak üzere, sabit eğilme momenti diyagramı varsayımı
ile,
b
1.00 C ≅ olarak seçilen bir katsayıdır.
Bu değerler yukarıdaki denklemde yerlerine konularak

2 2
B
840000 1.00
1951 / 195.1 /
300 60/ 41.8
kg cm N mm σ
×
= = ≅
×

2
B
141 / N mm σ =
elde edilir.
Normal kuvet ve eğilme momenti için normal gerilme tahkiki yapılacaktır.
3
2
eb 2
79.4 10
5.1 /
156 10
N mm σ
×
= =
×
: yalnız basınç kuvveti altında hesaplanan gerilme
σ
bem
: kirişin λ
maks
= λ
y
= s
ky
/i
y
narinliğine bağlı olarak, TS648 Standardı Çizelge 8’e
göre belirlenen basınç emniyet gerilmesidir.
Çatı düzleminde, 600 cm aralıklarla oluşturulan çatı çapraz sistemi ile yanal doğrultuda
mesnetlenen çerçeve kirişinin narinliği

ky
maks y
y
600.0
129
4.66
s
i
λ λ = = = =
olarak bulunur.
Bu narinlik değeri için, Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi

2 2
bem
499.8 / 50.0 / kg cm N mm σ = =
dir. TS648 Standardı Madde 3.4’e göre

eb
bem
5.1
0.102 0.15
50.0
σ
σ
= = <
olması halinde, tek eksenli bileşik eğilmede normal gerilme tahkiki

eb bx
bem Bx
1.00
σ σ
σ σ
+ ≤
13/17
formülü ile yapılabilir.

6
2 x
bx 3
x
344.7 10
112.3 /
3070 10
M
N mm
W
σ
×
= = =
×
,
2
Bx em
141 / N mm σ σ = =
değerleri bu formülde yerlerine konularak

5.1 112.3
0.898 1.00
50.0 141
+ = <
elde edilir ve normal gerilme tahkiki sağlanır.
Kayma gerilmesi tahkiki:

6
2 2 x
em 4
x w
95.3 1756 10
15.1 / 82 /
92080 10 12
T S
N mm N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < =
× × ×

Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre, maksimum düşey yerdeğiştirme

maks
5. 434 f cm = , L = 2400 cm

maks
5.434 1 1
2400.0 442 300
f
L
= = <
13.8 Çerçeve Kolonlarının Boyutlandırılması
(D) aksı çerçeve kolonunun (bakınız, Şekil 13.3a) üst ucunda, düşey yükler + deprem
yüklemesi (G + Q − −− − E
x
+ 0.3 E
y
yüklemesi) için gerilme kontrolleri yapılacaktır.
Düşey sabit yükler, hareketli yükler ve deprem etkilerinden dolayı kolonun üst ucunda
oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) ile toplam iç kuvvetler
N
G
= −54.1 kN , N
Q
= −54.0 kN
N
Ex
= −4.4 kN
N
Ey
= −37.5 kN N
G+Q+E
= −(54.1 + 54.0 + 4.4 + 0.3×37.5) = −123.8 kN (basınç)
M
G
= 172.6 kNm , M
Q
= 172.1 kNm
M
E
= 44.0 kNm M
G+Q+E
= 388.7 kNm
T
G
= 34.7 kN , T
Q
= 34.5 kN
T
E
= 16.6 kN T
G+Q+E
= 85.8 kN
değerlerini almaktadır. Düşey yükler + deprem yüklemesi için, kolonun alt ucundaki
eğilme momenti ise M
x
= 297.9 kNm dir.
Seçilen kiriş kesiti (IPE 600) için gerekli enkesit karakteristikleri:
W
x
= 3070 cm
3
, I
x
= 92080 cm
4
, S
x
= 1756 cm
3

A = 156 cm
2
, i
x
= 24.3 cm , i
y
= 4.66 cm
enkesit boyutları: başlık genişliği : b = 220 mm , başlık kalınlığı: t = 19 mm
enkesit yüksekliği: d = 600 mm , gövde kalınlığı: t
w
= 12 mm
gövde yüksekliği : h = 600 − 2×19 = 562 mm
başlık alanı : F
b
= 22×1.9 = 41.8 cm
2

13/18
Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kolonları için Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.1’de
verilen enkesit koşulları uyarınca, kolon enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde
yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.
Kolon enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar
s a
/ 2
0.4 /
b
E
t
σ ≤ ve
d
a
0.10
N
A σ
≤ için
d
s a
w a
4.0 / 1 1.7
N h
E
t A
σ
σ
| |
≤ −
|
|
\ ¹

şeklindedir.
Boyutsuz normal kuvvet oranının
3
d
2
a
123.8 10
0.034 0.10
235 156 10
N
A σ
×
= = <
× ×

değeri ile Fe37 yapı çeliği için
s a
/ 206182/ 235 29.62 E σ = =
değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak
110
5.79 0.4 29.62 11.85
19
= < × = ve ( )
562
46.83 4.0 29.62 1 1.7 0.034 111.63
12
= < × × − × =
elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.
Bileşik eğilme (eksenel basınç ve tek eksenli eğilme) etkisindeki bu kolonda, normal
gerilme tahkiki TS648 Çelik Yapılar Standardı Madde 3.4’te verilen

eb mx bx
bem
eb
Bx '
ex
1.00
1.0-
C σ σ
σ σ
σ
σ
+ ≤
| |
|
\ ¹

formülü ile yapılacaktır. Burada
3
2
eb 2
123.8 10
7.94 /
156 10
N mm σ
×
= =
×
: yalnız basınç kuvveti altında hesaplanan gerilme
σ
bem
: kolonun λ
x
= s
kx
/i
x
ve λ
y
= s
ky
/i
y
narinliklerinden büyük olanına bağlı olarak,
TS648 Standardı Çizelge 8’e göre belirlenen basınç emniyet gerilmesidir.
(D) aksı çerçevesi kolonunun kuvvetli ekseni doğrultusunda yanal ötelemesinin
önlenmemiş olduğu, zayıf ekseni doğrultusunda ise, yanal ötelemesinin düşey düzlem
çapraz sistemi tarafından önlendiği gözönünde tutulmuştur. Buna göre, çerçeve kolonunun
eğilme rijitliği ile bu kolona bağlanan çerçeve kirişinin eğilme rijitliğine bağlı olarak,
TS648 Standardı Çizelge 5’teki nomogramdan bulunan K
x
katsayısı ve yanal ötelemenin
önlendiği doğrultudaki K
y
katsayısı yardımı ile hesaplanan s
kx
ve s
ky
burkulma boyları

kx x
1.45 800 1160 s K H cm = × = × = ,
ky y
800
1.00 400
2 2
H
s K cm = × = × =
değerlerini almaktadır. Bu değerler kullanılarak narinlik oranları

kx
x
x
1160.0
48
24.3
s
i
λ = = = ,
ky
y
y
400.0
86
4.66
s
i
λ = = = ,
( )
x y
, 86 maks λ λ λ = =
olarak bulunur.
Bu narinlik değeri için, Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi
13/19

2 2
bem
846 / 84.6 / kg cm N mm σ = ≅
dir.
Yalnız eğilme momenti altında hesaplanan gerilme:
6
2
bx 3
388.7 10
126.6 /
3070 10
N mm σ
×
= =
×

C
mx
≅ 0.85 : yanal ötelemesi önlenmemiş sistem
' 2 2
ex 2
8290000
3598.0 / 359.8 /
48
kg cm N mm σ = = ≅
Yanal burkulma halinde basınç emniyet gerilmesi

b
B a
b
840000
0.6
/
C
s d F
σ σ
×
= ≤ ×
×

denklemi ile hesaplanır, (bakınız Bölüm 13.7). Burada
s : kolon basınç başlığının yanal burkulmaya karşı mesnetlendiği noktalar
arasındaki uzaklık,
s = H = 800 cm

2
1 1
b
2 2
1.75 1.05 0.3 2.3
M M
C
M M
| | | |
= + + ≤
| |
\ ¹ \ ¹
şeklinde hesaplanan bir katsayıdır.
Kolon uç momentlerinin

1
2
x
297.9
0.766
388.7
M
M
| |
= =
|
\ ¹

oranı için hesaplanan C
bx
= 2.30 değeri yukarıdaki denklemde yerine konularak

2 2
Bx
840000 2.30
1682 / 168.2 /
800 60/ 41.8
kg cm N mm σ
×
= = ≅
×

2
B
141 / N mm σ =
elde edilir.
Normal gerilme tahkiki :

em
7.94 0.85 126.6
0.874 1.33
7.94 84.6
1.0 - 141.0
359.8
σ
σ
×
= + = <
| |
×
|
\ ¹

TS648 Çelik Yapılar Standardı Madde 3.4’e göre

eb
bem
7.94
0.094 0.15
84.6
σ
σ
= = <
olması halinde, tek eksenli bileşik eğilmede normal gerilme tahkiki

eb bx
bem Bx
1.00
σ σ
σ σ
+ ≤
formülü ile de yapılabilmektedir.
13/20
Bu durumda da boyutsuz normal gerilme oranı

7.94 126.6
0.992 1.33
84.6 141
+ = <
değerini alır ve tahkik sağlanır.
Kayma gerilmesi tahkiki:

6
2 2 x
em 4
x w
85.8 1756 10
13.6 / 1.33 82 /
92080 10 12
T S
N mm N mm
I t
τ τ
× × ×
= = = < × =
× × ×

13.9 Çatı ve Düşey Düzlem Çapraz Sistemi Elemanlarının Boyutlandırılması
En elverişsiz olan, (D-E) aksları arası düşey düzlem çapraz sistemi elemanları
boyutlandırılacaktır. Düşey düzlem çapraz sisteminin en elverişsiz çubuk kuvvetleri:
a) Diyagonal çubukları i) rüzgar yüklemesi N
maks
= 29.66 kN
ii) deprem yüklemesi N
maks
= 81.85 kN
b) Dikme çubukları i) rüzgar yüklemesi N
min
= −24.68 kN
ii) deprem yüklemesi N
min
= −62.17 kN
Diyagonal çubukları için seçilen kesit: L 80× ×× ×80× ×× ×8
Enkesit karakteristikleri: A = 12.30 cm
2
, i
min
= 1.55 cm
M20 bulon kullanılması halinde net enkesit alanı: A
net
= 12.30 − 0.8 × 2.1 = 10.62 cm
2

Süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdelerin elemanları için Deprem
Yönetmeliği Madde 4.7.1.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca, çaprazların kenar
uzunluğu/kalınlık oranının Tablo 4.3’te verilen koşulu sağlaması gerekmektedir. Çapraz
elemanın enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşul

s a
w
0.4 /
h
E
t
σ ≤
şeklindedir.
Fe37 yapı çeliği için
s a
/ 206182/ 235 29.62 E σ = =
değeri yukarıdaki ifadede yerine konularak

80
10.00 0.4 29.62 11.85
8
= < × =
elde edilir ve enkesit koşulunun sağlandığı görülür.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.7.1.4’e göre, sadece çekme kuvveti taşıyacak şekilde
hesaplanan çaprazlarda narinlik oranı 250’yi aşmayacaktır. Ancak, en çok iki katlı
binalarda, çapraz elemanların deprem etkilerinden oluşan çekme kuvvetinin Ω
0
= 2.0
katsayısı ile çarpımını taşıyacak şekilde boyutlandırılmaları halinde bu kural
uygulanmayabilir.
Çubuk boyu L = 721 cm olan diyagonal çubuklarında, narinlik oranı

721
465 250
1.55
λ = = >
13/21
olduğundan, boyutlandırma çubuk kuvvetinin

0 maks
2.0 81.85 163.7 N kN Ω = × =
değeri için yapılacaktır.

3
2
em 2
163.7 10
154.1 / 1.33 141
10.62 10
N mm σ σ
×
= = < × =
×

Dikme çubukları için seçilen kesit: 140× ×× ×140× ×× ×8
Enkesit karakteristikleri: A = 41.60 cm
2
, i
min
= 5.36 cm
Süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdelerin elemanları için Deprem
Yönetmeliği Madde 4.7.1.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca, dikdörtgen kutu kesitli
elemanların kenar uzunluğu/kalınlık oranının Tablo 4.3’te verilen koşulu sağlaması
gerekmektedir. Elemanın enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşul

s a
w
1.1 /
h
E
t
σ ≤
şeklindedir.
Fe37 yapı çeliği için
s a
/ 206182/ 235 29.62 E σ = =
değeri yukarıdaki ifadede yerine konularak

140 2 8
15.50 1.1 29.62 32.58
8
− ×
= < × =
elde edilir ve enkesit koşulunun sağlandığı görülür.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.7.1.2’ye göre, basınca çalışan elemanların narinlik oranı

s a
4.0 / 4.0 29.62 118 E σ = × =
sınır değerini aşmayacaktır.
Çubuk boyu L = 600 cm olan dikme çubuklarında, narinlik oranı

600
112 118
5.36
λ = = <
olduğundan narinlik koşulu sağlanmaktadır.
Narinliğin λ = 112 değeri için, Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi

2 2
bem
637 / 63.7 / kg cm N mm σ = =
dir. Buna göre, dikme çubuklarında gerilme tahkiki:

3
eb
2
bem
62.17 10
0.234 1.33
41.6 10 63.7
σ
σ
×
= = <
× ×

Not : Görüldüğü gibi, basınç elemanının boyutlandırılmasında narinlik koşulu etkin
olmaktadır.

13/22
13.10 Çatı ve Düşey Düzlem Çapraz Sistemi Birleşim Detaylarının Tasarımı
Yukarıdaki bölümde kesit hesapları yapılarak enkesit profilleri belirlenen, (D-E) aksları
arası düşey düzlem çapraz sistemi elemanlarının çerçeve kolonlarına birleşim detaylarının
tasarımı yapılacaktır. Düşey düzlem çapraz sisteminin en elverişsiz çubuk kuvvetleri:
a) Diyagonal çubukları i) rüzgar yüklemesi N
maks
= 29.66 kN
ii) deprem yüklemesi N
maks
= 81.85 kN
b) Dikme çubukları i) rüzgar yüklemesi N
min
= −24.68 kN
ii) deprem yüklemesi N
min
= −62.17 kN
Diyagonal ve dikme çubuklarının enkesit profilleri, sırasıyla L 80× ×× ×80× ×× ×8 ve 140× ×× ×140× ×× ×8
olarak belirlenmiştir.
Detay hesaplarında deprem ve rüzgar yüklemeleri için aynı emniyet gerilmesi arttırımı
(%15) uygulandığından, daha büyük çubuk kuvvetlerinin elde edildiği deprem yüklemesi
için birleşim hesapları yapılacaktır.
a) Diyagonal çubuklarının birleşim detayı
Birleşime etkiyen en büyük eksenel kuvvet : N
maks
= 81.85 kN
Enkesit profili : L 80× ×× ×80× ×× ×8
Seçilen düğüm levhası kalınlığı : t = 10 mm
Birleşimde 2M20 (ISO 10.9) bulon kullanılacaktır.
em
1.15 75.5 86.8 P kN = × =
Bir bulona gelen kuvvet :
81.85
40.93
2
V kN = =
Profilin ağırlık merkezinden geçen eksen ile bulon ekseni arasındaki dışmerkezlikten
oluşan kuvvet :
( ) 81.85 4.50 2.26
30.56
3 2.0
H kN
× −
= =
×

Bileşke bulon kuvveti :
2 2
em
40.93 30.56 51.07 86.8 R kN kN P = + = < =
Deprem Yönetmeliği Madde 4.7.2.1 uyarınca, ayrıca, birleşimin taşıma kapasitesi aşağıda
tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanını da sağlayacaktır.
(a) Çaprazın eksenel çekme kapasitesi.

1
u1
235 10.62 10 249.6 N kN

= × × =
(b) Madde 4.2.4’te verilen arttırılmış yüklemelerden (Ω
0
= 2.0) meydana gelen çapraz
eksenel kuvveti.

u2
2.0 81.85 163.7 N kN = × =
(c) Düğüm noktasına birleşen, basınç etkisindeki 140× ×× ×140× ×× ×8 dikme çubuğu tarafından
söz konusu çapraza aktarılabilecek en büyük kuvvet (çubuklar arasındaki açı: α).

1
bem
u3
1.7 1.7 63.7 41.6 10
541.5
cos 0.832
A
N kN
σ
α

× × ×
= = =
Buna göre, birleşimin eksenel kuvvet kapasitesi
163.7 N kN =
değerini sağlayacaktır. Bu kuvvetten oluşan bileşke bulon kuvveti
13/23

u
163.7
51.07 102.1 1.7 75.5 128.4
81.85
R kN kN P = × = < × = =
şeklinde, Madde 4.7.2.2’ye göre hesaplanan taşıma kapasitesinden küçük olduğundan
tahkik sağlanmaktadır.
a) Dikme çubuklarının birleşim detayı
Birleşime etkiyen en büyük eksenel kuvvet :
min
62.17 N kN =
Enkesit profili : 140× ×× ×140× ×× ×8
Seçilen düğüm levhası kalınlığı : t = 10 mm
Birleşimde 2M20 (ISO 10.9) bulon kullanılacaktır.
em
1.15 75.5 86.8 P kN = × =
Bulonlar profil eksenine göre simetrik olarak yerleştirilecektir.
Bir bulona gelen kuvvet :
em
62.17
31.08 86.8
2
V kN kN P = = < =
Deprem Yönetmeliği Madde 4.7.2.1 uyarınca, ayrıca, birleşimin taşıma kapasitesi aşağıda
tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanını da sağlayacaktır.
(a) Dikme çubuğunun eksenel basınç kapasitesi.

1
u1
1.7 63.7 41.6 10 450.5 N kN

= × × × =
(b) Madde 4.2.4’te verilen arttırılmış yüklemelerden (Ω
0
= 2.0) meydana gelen dikme
eksenel kuvveti.

u2
2.0 62.17 124.3 N kN = × =
(c) Düğüm noktasına birleşen, çekme kuvveti etkisindeki L 80× ×× ×80× ×× ×8 diyagonal
çubuğu tarafından söz konusu çapraza aktarılabilecek en büyük kuvvet (çubuklar
arasındaki açı: α).

1
u3
235 10.62 10 0.832 207.6 N kN

= × × × =
Buna göre, birleşimin eksenel kuvvet kapasitesi
124.3 N kN =
değerini sağlayacaktır. Bu kuvvetten oluşan bulon kuvveti

u
124.3
62.2 1.7 75.5 128.4
2
V kN kN P = = < × = =
şeklinde, Madde 4.7.2.2’ye göre hesaplanan taşıma kapasitesinden küçük olduğundan
tahkik sağlanmaktadır.
Deprem Yönetmeliği Madde 4.7.2.3 ve Madde 4.6.3.3’e uygun olarak, dikme ve
diyagonal çubuklarını düğüm noktasına birleştiren levhaların düzlemi içindeki eğilme
kapasitesi, düğüm noktasına birleşen çubuğun eğilme kapasitesinden daha az olmayacak ve
düğüm noktası levhasının düzlem dışına burkulmasını engelleyecek önlemler alınacaktır.

13/24
13.11 Kolon-Kiriş Birleşim Bölgesinin Tasarımı
Süneklik düzeyi normal çerçeve sistem olarak tasarlanan (D) aksı çerçevesinin (bakınız,
Şekil 13.3a) kolon-kiriş birleşim bölgesi Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.2’ye uygun
olarak boyutlandırılacaktır.
Madde 4.4.2.1’e göre, birleşimin düşey yüklerden ve düşey yükler ile depremin ortak
etkisinden oluşan
M
G+Q
= 344.7 kNm M
G+Q+E
= 388.7 kNm (bakınız, Bölüm 13.7)
T
G+Q
= 95.3 kN T
G+Q+E
= 99.0 kN
iç kuvvetleri altında yeterli dayanıma sahip olduğunun gösterilmesi gerekmektedir.
Kiriş-kolon birleşim bölgesinin oluşturulması için, Deprem Yönetmeliği Bilgilendirme
Eki 4.A.2.4’te verilen ‘Kaynaklı Kiriş-Kolon Birleşim Detayı’ uygulanacaktır. Madde
4A.2.4’te belirtildiği gibi, bu detay süneklik düzeyi normal çerçevelere koşulsuz olarak
uygulanabilmektedir.
Kaynaklı kiriş-kolon birleşim detayında, kiriş başlık levhalarının kolona birleşimi tam
penetrasyonlu küt kaynak ile sağlanacaktır. Küt kaynak kalınlığı, kirişin başlık levhası
kalınlığına eşit olarak, a = 19 mm seçilecektir. Kiriş gövde levhası ise, en az gövde levhası
kalınlığına (t
w
= 12 mm) eşit kalınlıkta bir kayma levhası kullanılarak, çift taraflı a = 8 mm
kalınlıklı köşe kaynağı ile kolona bağlanacaktır.
Böylece, birleşim detayının kapasitesinin, en az birleşen kirişin kapasitesine eşit olması
sağlanmaktadır.
Kayma Bölgesi Kontrolleri
a) Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.2.3(a) uyarınca, kayma bölgesinin gerekli V
ke
kesme
dayanımı

3
p xp a
2 1756 235 10 825.3 M W kNm σ

= = × × × =

ke p
b ort
1 1 1 2
0.8 0.8 825.3 935.3
0.60 8.00
V M kN
d H
| |
| |
= − = × × − = ∑
| |
\ ¹
\ ¹

( )
G+Q 0 E
95.3 2.0 99.0 95.3 102.7 T T T kN = + Ω = + × − =
şeklinde hesaplanan V
ke
ve T kesme kuvvetlerinden küçük olanına eşittir.
Kayma bölgesinin V
p
kesme kuvveti kapasitesi ise

2 2
3 cf cf
p a c p
b c p
3 3 220 19
0 6 1 0 6 235 600 12 0 1 10
600 600 12 0
b t
V d t
d d t

(
(
× ×
= σ + = × × × × + ×
(
(
× ×
( ¸ ¸
¸ ¸
. . .
.

p
1071 102 7 V kN kN = > .
koşulunu sağlamaktadır.
b) Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.2.3(c) ve Madde 4.3.4.3(c) uyarınca, kolon gövde
levhasının kalınlığı
13/25

( )
min
2 600 600
12.0 13.3
180 180
u
t mm mm
× +
= < = =
olduğundan, gövde levhası her iki yüzüne ilave edilecek t = 10 mm kalınlıklı levhalar ile
takviye edilecektir. Bu levhalar kolon gövde lehasına kaynaklanarak birlikte çalışmaları
sağlanacak, ayrıca kolon başlık levhalarına tam penetrasyonlu küt kaynakla bağlanacaktır.

c) Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.2.4 ve Madde 4.3.4.4 uyarınca, t
cf
= 19 mm olan
kolon başlık kalınlığı

c f bf bf
0.54 0.54 220 19 34.9 t b t mm ≥ = × =
ve

bf
c f
220
36.7
6 6
b
t mm ≥ = =
koşullarının her ikisini de sağlamadığından, süreklilik levhalarına gerek olmaktadır.
Süreklilik levhalarının kalınlığı t = 20 mm olarak seçilmiş ve böylece kiriş başlık
kalınlığından (t
bf
= 19 mm) daha az olmaması sağlanmıştır.
13.12 Kolonların Temel Bağlantı Detayının Tasarımı
(D) aksı çerçevesi kolonunun (bakınız, Şekil 13.3a) temel bağlantı detayı, Deprem
Yönetmeliği Madde 4.9’a uygun olarak boyutlandırılacaktır.
Boyutlandırma, (D) aksı çerçeve kolonunun alt ucunda, en elverişsiz olan düşey yükler +
deprem yüklemesi (G + Q − −− − E
x
+ 0.3 E
y
yüklemesi) için gerçekleştirilecektir.
Düşey sabit yükler, hareketli yükler ve deprem etkilerinden dolayı kolonun alt ucunda
oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) ile toplam iç kuvvetler :
N
G+Q
= −127.9 kN
N
Ex
= −4.4 kN
N
Ey
= −82.9 kN N
G+Q+E
= −(127.9 + 4.4 + 0.3×82.9) = −157.2 kN (basınç)
M
G+Q
= 209.3 kNm
M
E
= 88.6 kNm M
G+Q+E
= 297.9 kNm
T
G+Q
= 69.3 kN
T
E
= 16.6 kN T
G+Q+E
= 85.9 kN
Buna göre, kolon taban kesitinde, en elverişsiz olan düşey yükler ve depremin ortak etkisi
altında, G + Q + E yüklemesinden oluşan
M
G+Q+E
= 297.9 kNm
N
G+Q+E
= -157.2 kN
T
G+Q+E
= 85.9 kN
iç kuvvetleri altında, deprem yüklemesi için izin verilen %15 emniyet gerilmesi arttırımı
uygulanarak, detay tasarımı yapılacaktır.
Uygulanması öngörülen temel bağlantı detayının krokisi Şekil 13.9’da verilmiştir. Şekilden
görüldüğü gibi, detayın oluşturulmasında 30×450×800 mm taban levhası, 15×250×800 mm
düşey yük aktarma levhaları ve 2×3 adet M24 (ISO 10.9) ankraj bulonu kullanılmaktadır.
13/26
Eğilme momenti ve normal kuvvetten dolayı kolon tabanında oluşan çekme ve basınç
kuvvetleri

297.9 157.2 0.30
385.8
0.30 0.35
T kN
− ×
= =
+
, 385.8 157.2 543.0 C kN = + =
bulon çekme kuvvetleri

em
385.8
128.6 1.15 127 146.0
3 3
T
P kN kN P = = = < × = =

beton basınç gerilmesi

3
2
c
543.0 10
6.03 /
200 450
N mm σ
×
= =
×

değerlerini almaktadır.
4
5
0
600 50 50 50 50
2
2
0
1
0
0
1
0
0
5
0
5
0
1
7
5
1
7
5
800
1
5
1
5
6M24 (ISO 10.9)
10
(tipik)
taban levhası
( / 30)
400 200 200
50 350
T
C
300 100
σ
c
N
M
h= 250

Şekil 13.9 Temel Bağlantı Detayı
Beton basınç gerilmesinden dolayı taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal
gerilme
13/27

6.03 100 100
15075 /
4
m Nmm mm
× ×
≅ =

2 2
em 2
15075
100.5 / 1.15 141 /
1 30
6
m
N mm N mm
W
σ σ = = = < × =
×

değerini almaktadır.
Kolon kesit zorlarının taban levhasına aktarılmasını sağlayan düşey yük aktarma
levhalarını kolonlara bağlayan kaynaklardaki gerilmeler tahkik edilecektir.

( ) ( )
v
c cf
157.2 297.9
295.7
4 2 4 2 0.60 0.019
N M
P kN
d t
= + = + =
× − × −


kaynak gerilmesi:

( )
3
2 2
k k,em
295.7 10
64.3 / 1.15 110 /
2 10 250 2 10
N mm N mm τ τ
×
= = < × =
× × − ×

Ankraj bulonlarının emniyetle aktarabileceği kesme kuvveti (sürtünme katsayısı: µ = 0.55)

em em G+Q+E
0.55 6 146.0 481.8 85.9 T P kN kN T µ = Σ = × × = > =
Yukarıdaki tahkiklere ek olarak, temel bağlantı detayının kapasitesi aşağıda tanımlanan iç
kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır.
a) Temele birleşen kolonun eğilme momenti ve eksenel kuvvet kapasitelerinin 1.1D
a

katına eşit olan eğilme momenti ve normal kuvvet.
Kolonun eğilme momenti kapasitesi (plastik moment) ve eksenel kuvvet kapasitesi:

3
p xp a
2 1756 235 10 825.3 M W kNm σ

= = × × × =

1
p a
156 235 10 3666 N A kN σ

= = × × =
Fe37 çeliğinden yapılan hadde profilleri için arttırma katsayısı (Tablo 4.1):
a
1.2 D =

a p
1.1 1.1 1.2 825.3 1089.0 D M kNm × = × × =

a p
1.1 1.1 1.2 3666.0 4839.0 D N kN × = × × =
b) Madde 4.2.4’te tanımlanan arttırılmış yükleme durumlarından dolayı kolon taban
kesitinde meydana gelen eğilme momenti ve normal kuvvet.
G + Q+Ω ΩΩ Ω
0
E yüklemesi için:
G+Q 0 E
209.3 2.0 88.6 386.5 M M M kNm = + Ω = + × =
( )
G+Q 0 E
127.9 2 4.4 0.3 82.9 186.4 N N N kN = + Ω = − − × + × = −
Buna göre, temel bağlantı detayının taşıma kapasitesi
M = 386.5 kNm ve N = −186.4 kN
değerlerini sağlayacaktır. Kapasite kontrollerinde, Madde 4.2.5’te verilen gerilme sınır
değerleri kullanılacaktır.
13/28

386.5 186.4 0.30
508.6
0.30 0.35
T kN
− ×
= =
+
, 508.6 186.4 695.0 C kN = + =
bulon çekme kuvvetleri

u
508.6
169.5 1.7 127 215.9
3 3
T
P kN kN P = = = < × = =
beton basınç gerilmesi

3
2
c
695.0 10
7.72 /
200 450
N mm σ
×
= =
×

değerlerini almaktadır.
Beton basınç gerilmesinden dolayı taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal
gerilme:

7.72 100 100
19300 /
4
m Nmm mm
× ×
≅ =

2 2
a 2
p
19300
85.8 / 235 /
1 30
4
m
N mm N mm
W
σ σ = = = < =
×

Kolon kesit zorlarının taban levhasına aktarılmasını sağlayan kaynaklardaki gerilmeler
G + Q + Ω ΩΩ Ω
0
E yüklemesi için kontrol edilecektir.
186.4 N kN = − , 386.5 M kNm =

( ) ( )
v
c cf
186.4 386.5
379.2
4 2 4 2 0.60 0.019
N M
P kN
d t
= + = + =
× − × −

kaynak gerilmesi:
( )
3
2 2
k k,u
379.2 10
82.4 / 1.7 110 /
2 10 250 2 10
N mm N mm τ τ
×
= = < × =
× × − ×



1
2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELİĞİ
BÖLÜM 1 ve BÖLÜM 2
GENEL HÜKÜMLER ve
DEPREME DAYANIKLI BİNALAR İÇİN
HESAP KURALLARI
Prof. Dr. Erkan Özer
İstanbul Teknik Üniversitesi
BAŞLICA YENİLİK ve REVİZYONLAR
1. Yönetmelik kapsamının genişletilmesi (Madde 1.1)
a) deprem bölgelerinde yeni yapılacak binalar
b) deprem öncesinde veya sonrasında performansı
değerlendirilecek ve güçlendirilecek olan mevcut
binalar (Bölüm 7)
2. Komşu katlar arası rijitlik düzensizliğine (yumuşak kat)
ilişkin tanımın ve sınırın değiştirilmesi (Madde 2.3.2.4 c)
3. Taşıyıcı sistemin düşey elemanlarının süreksizliğine
ilişkin koşulların değiştirilmesi (Madde 2.3.2.4 c)
● Üst katlardaki perdenin altta kolonlara oturtulmasına
hiçbir zaman izin verilmez.
4. Farklı doğrultularda birbirinden farklı R katsayıları
kullanılması ve buna ilişkin koşullar (Madde 2.5.1.3)
5. Bina yüksekliği boyunca birbirinden farklı R katsayıları
kullanılmasına ilişkin koşullar (Madde 2.5.5.2)
6. Taşıyıcı sistem davranış katsayılarının (R) yeniden
tanımlanması (Tablo 2.5)
a) deprem yüklerinin tamamının bağlantıları tersinir
momentleri aktarabilen çerçevelerle taşındığı
prefabrike betonarme binalar
b) kolonları üstten mafsallı tek katlı prefabrike
betonarme binalar
c) deprem yüklerinin prefabrike veya yerinde dökme
perdelerle taşındığı binalar
d) deprem yüklerinin prefabrike veya yerinde dökme
perdeler ve bağlantıları tersinir momentleri
aktarabilen prefabrike çerçevelerle taşındığı binalar
e) kolonları üstten mafsallı tek katlı çelik binalar
f) merkezi çaprazlı çelik perdeler
g) deprem yüklerinin çelik çerçeveler ve merkezi çelik
çaprazlı perdeler ile taşındığı binalar
2
7. Eşdeğer deprem yükü yönteminin uygulanabileceği
binaların yükseklik sınırlarının yeniden tanımlanması
(Tablo 2.6)
8. Kar yükleri için (n) hareketli yük katılım katsayısının
açık olarak tanımlanması (Madde 2.7.1.2)
9. Ek eşdeğer deprem yükü’nün yeniden tanımlanması
(Madde 2.7.2.2)
10. Binanın birinci doğal titreşim periyodunun belirlenmesi
(Madde 2.7.4) ve yüksek yapılarda doğal periyodun
sınırlandırılması (Madde 2.7.4.2)
11. Elemanların asal eksenleri doğrultularındaki iç
kuvvetlerin, taşıyıcı sisteme ayrı ayrı etkitilen, x ve y
doğrultularındaki depremlerin ortak etkisi altında
hesaplanması (Madde 2.7.5)
E1 = ± Ex ± 0.3 Ey E2 = ± 0.3 Ex ± Ey
12. Mod Birleştirme Yöntemi ile hesaplanan büyüklüklere
ilişkin altsınır değerlerinin yeniden tanımlanması
(Madde 2.8.5)
a) A1, B2 veya B3 türü düzensizliklerin en az birinin
mevcut olması halinde: β = 0.90
b) düzenli binalarda: β = 0.80
13. Zaman Tanım Alanında Hesap Yöntemleri uygulanması
halinde kullanılacak olan yapay, kaydedilmiş ve
benzeştirilmiş deprem yer hareketlerinin tanımının ve
sağlaması gereken koşulların genişletilmesi
(Madde 2.9)
14. Göreli kat ötelemelerinin sınırlarının yeniden
tanımlanması (Madde 2.10.1.3)
15. Deprem derz boşluklarının hesabında esas alınacak olan
yerdeğiştirmelerin yeniden tanımlanması
(Madde 2.10.3.1)
16. Yapısal çıkıntılara, mimari elemanlara, mekanik ve
elektrik donanıma etkiyen deprem yüklerinin yeniden
tanımlanması (Madde 2.11)
2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELİĞİ
BÖLÜM 3
BETONARME BİNALAR İÇİN
DEPREME DAYANIKLI TASARIM KURALLARI
Prof. Dr. Erkan Özer
İstanbul Teknik Üniversitesi
3
BAŞLICA YENİLİK ve REVİZYONLAR
1. Betonarme binalarda kullanılacak malzemelere ilişkin
koşulların değiştirilmesi (Madde 3.2.5)
a) deprem bölgelerindeki tüm betonarme binalarda en
az C20 sınıfı beton kullanılması
b) vibratör kullanımına ilişkin koşullar
c) nervürsüz donatı kullanımının kısıtlanması (etriye,
çiroz ve döşeme donatısı dışında)
d) donatının kopma ve akma dayanımları arasındaki
oranın alt sınırının 1.15 olarak değiştirilmesi
e) donatının kaynaklanmasına ilişkin koşullar
2. Kolonlarda brüt enkesit alanına ilişkin koşulun
değiştirilmesi (Madde 3.3.1.2)
Ac ≥ N/(0.50×fck)
koşulunun düşey yükler ve depremin ortak etkisi altında
kontrol edilmesi (yük güvenlik katsayıları ile arttırılmış
düşey yükler için kontrolun TS500 Betonarme
Standardına bırakılması)
3. Konsol kolonlarda sarılma bölgesinin tanımlanması ve
enine donatının temel içinde devam ettirilmesine ilişkin
koşullar (Madde 3.3.4.1)
a) konsol kolonlarda sarılma bölgesi uzunluğunun kolon
büyük boyutunun 2 katından az olmaması
b) enine donatının temel içinde 300 mm’den ve en büyük
donatı çapının 20 katından az olmayan bir yükseklik
boyunca devam ettirilmesi
c) çanak temellere mesnetlenen kolonlarda, sarılma
bölgesindeki enine donatının çanak yüksekliği
boyunca devam ettirilmesi
4. Kolonlarda ve perde uç bölgelerinde etriye kollarının
ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklığın, etriye
çapının en az 20 katı olarak değiştirilmesi
(Madde 3.3.4.1a ve 3.6.5.2a)
5. Kirişlerde boyuna donatı düzenlenmesine ilişkin bazı
koşulların değiştirilmesi (Madde 3.4.3.1 ve 3.4.3.2)
a) geniş kolonlara birleşen kirişlerde boyuna donatının
kenetlenmesi
b) kiriş alt donatılarının komşu açıklığa uzatılması
c) üst montaj donatısının kiriş ortasındaki eklerinde özel
deprem etriyelerinin kullanılmasına gerek olmaması
4
6. Perdelerde minimum kalınlıklara ilişkin koşulların
yeniden düzenlenmesi (Madde 3.6.1 ve 3.6.2.1)
• kat yüksekliği 6 m’den büyük olan perdelerde, perde
kalınlıkları :
Kat yüksekliği 6 m’den büyük olan ve kat yüksekliğinin
en az 1/5’ine eşit uzunluktaki elemanlarla yanal
doğrultuda tutulan perdelerde perde kalınlığı, yanal
doğrultuda tutulduğu noktalar arasındaki yatay
uzunluğun en az 1/20’sine eşit olabilir. Ancak bu
kalınlık 300 mm’den az olamaz.
• kat yüksekliği 6 m’den büyük olan perdelerde, perde
uç bölgesi kalınlıkları
7. Kritik perde yüksekliği tanımının genişletilmesi
(Madde 3.6.2.2)
8. Perdelerin kesme güvenliği hesabında esas alınacak
kesme kuvvetinin 1.5 kat arttırılarak yeniden
tanımlanması (Madde 3.6.7.1)
9. Prefabrike binaların bağlantılarının tasarımında esas
alınacak iç kuvvetlerin arttırılması (Madde 3.12.2.2)
a) kaynaklı bağlantılarda : iç kuvvetlerin 2 katı
b) diğer bağlantılarda : iç kuvvetlerin 1.5 katı
2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELİĞİ
BÖLÜM 4
ÇELİK BİNALAR İÇİN
DEPREME DAYANIKLI TASARIM KURALLARI
Prof. Dr. Erkan Özer
İstanbul Teknik Üniversitesi
BAŞLICA YENİLİK ve REVİZYONLAR
1. Süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı perdelerin
tanımlanması (Madde 4.6)
2. Merkezi çaprazlı perdelerde, R taşıyıcı sistem davranış
katsayısı için yeni değerler öngörülmesi (Tablo 2.5)
3. Taşıyıcı sistemleri her iki deprem doğrultusunda farklı
olan binalarda, her iki doğrultuda farklı R katsayıları
kullanılmasına olanak sağlanması (Madde 4.2.1.3)
4. Düşey doğrultuda farklı taşıyıcı sistemler içeren çelik veya
betonarme-çelik karma binalarda, farklı R katsayıları
kullanılmasına olanak sağlanması (Madde 4.2.1.4)
5
5. Arttırılmış deprem yükleri ve Ωo büyütme katsayıları
(Madde 4.2.4 ve Tablo 4.2)
6. Yapı elemanlarının iç kuvvet kapasiteleri ve birleşim
elemanlarının gerilme sınır değerlerinin tanımı
(Madde 4.2.5)
7. Süneklik düzeyi yüksek ve normal sistemlerde enkesit
koşulları (Tablo 4.3)
8. Basınç kuvveti etkisindeki çubuklarda narinlik koşulu
(Madde 4.6.1.2 , 4.7.1.2 ve 4.8.1.2)
9. Süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı perdelerde
yatay yüklerin dağılımı (Madde 4.6.2)
10.Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı
perdeler ve tasarım kuralları (Madde 4.8)
11.Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı
perdelerde bağ kirişlerinin tasarımı (Madde 4.8.2)
12.Çelik çerçevelerde kiriş-kolon birleşim bölgesi tasarımı
ve kayma bölgesine ilişkin koşullar (Madde 4.3.4 ve
4.4.2)
13.Merkezi çelik çaprazlı perelerde özel çapraz düzenleri
için ek koşullar (Madde 4.6.4)
14.Kapasite tasarımı kavramına açıklık getirilmesi
(Madde 4.3.4 ve 4.4.2)
15.Kapasite hesaplarında arttırılmış akma gerilmelerinin
(Da×σa) kullanılması (Madde 4.2.3.6 ve Tablo 4.1)
16.Sadece çekme kuvveti taşıyacak şekilde hesaplanan
çubuklarda narinlik koşulu (Madde 4.7.1.4)
17.Yeterli süneklik koşullarını sağlayan kiriş-kolon
birleşim detayları örnekleri (Bilgilendirme Eki 4A)
a) süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin moment aktaran
kiriş-kolon birleşimlerinde kullanım koşulları
b)süneklik düzeyi normal çerçevelerin moment aktaran
kiriş-kolon birleşimlerinde kullanım

2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELĐĞĐ BÖLÜM 1 ve BÖLÜM 2 GENEL HÜKÜMLER ve DEPREME DAYANIKLI BĐNALAR ĐÇĐN HESAP KURALLARI

3.

Taşıyıcı sistemin düşey elemanlarının süreksizliğine ilişkin koşulların değiştirilmesi (Madde 2.3.2.4 c) ● Üst katlardaki perdenin altta kolonlara oturtulmasına hiçbir zaman izin verilmez.

4.

Farklı doğrultularda birbirinden farklı R katsayıları kullanılması ve buna ilişkin koşullar (Madde 2.5.1.3)

5.
Prof. Dr. Erkan Özer Đstanbul Teknik Üniversitesi

Bina yüksekliği boyunca birbirinden farklı R katsayıları kullanılmasına ilişkin koşullar (Madde 2.5.5.2)

6.

BAŞLICA YENĐLĐK ve REVĐZYONLAR
1.

Taşıyıcı sistem davranış katsayılarının (R) yeniden tanımlanması (Tablo 2.5) a) deprem yüklerinin tamamının bağlantıları tersinir momentleri aktarabilen çerçevelerle taşındığı prefabrike betonarme binalar b) kolonları üstten mafsallı betonarme binalar tek katlı prefabrike

Yönetmelik kapsamının genişletilmesi (Madde 1.1) a) deprem bölgelerinde yeni yapılacak binalar b) deprem öncesinde veya sonrasında performansı değerlendirilecek ve güçlendirilecek olan mevcut binalar (Bölüm 7)

c) deprem yüklerinin prefabrike veya yerinde dökme perdelerle taşındığı binalar d) deprem yüklerinin prefabrike veya yerinde dökme perdeler ve bağlantıları tersinir momentleri aktarabilen prefabrike çerçevelerle taşındığı binalar e) kolonları üstten mafsallı tek katlı çelik binalar f) merkezi çaprazlı çelik perdeler g) deprem yüklerinin çelik çerçeveler ve merkezi çelik çaprazlı perdeler ile taşındığı binalar

2.

Komşu katlar arası rijitlik düzensizliğine (yumuşak kat) ilişkin tanımın ve sınırın değiştirilmesi (Madde 2.3.2.4 c)

1

2

7.

Eşdeğer deprem yükü yönteminin uygulanabileceği binaların yükseklik sınırlarının yeniden tanımlanması (Tablo 2.6) Kar yükleri için (n) hareketli yük katılım katsayısının açık olarak tanımlanması (Madde 2.7.1.2) Ek eşdeğer deprem yükü’nün yeniden tanımlanması (Madde 2.7.2.2)

13. Zaman Tanım Alanında Hesap Yöntemleri uygulanması halinde kullanılacak olan yapay, kaydedilmiş ve benzeştirilmiş deprem yer hareketlerinin tanımının ve sağlaması gereken koşulların genişletilmesi (Madde 2.9) 14. Göreli kat ötelemelerinin tanımlanması (Madde 2.10.1.3) sınırlarının yeniden

8.

9.

15. Deprem derz boşluklarının hesabında esas alınacak olan yerdeğiştirmelerin yeniden tanımlanması (Madde 2.10.3.1) 16. Yapısal çıkıntılara, mimari elemanlara, mekanik ve elektrik donanıma etkiyen deprem yüklerinin yeniden tanımlanması (Madde 2.11)

10. Binanın birinci doğal titreşim periyodunun belirlenmesi (Madde 2.7.4) ve yüksek yapılarda doğal periyodun sınırlandırılması (Madde 2.7.4.2)

11. Elemanların asal eksenleri doğrultularındaki iç kuvvetlerin, taşıyıcı sisteme ayrı ayrı etkitilen, x ve y doğrultularındaki depremlerin ortak etkisi altında hesaplanması (Madde 2.7.5) E1 = ± Ex ± 0.3 Ey E2 = ± 0.3 Ex ± Ey

2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELĐĞĐ BÖLÜM 3 BETONARME BĐNALAR ĐÇĐN DEPREME DAYANIKLI TASARIM KURALLARI

12. Mod Birleştirme Yöntemi ile hesaplanan büyüklüklere ilişkin altsınır değerlerinin yeniden tanımlanması (Madde 2.8.5) a) A1, B2 veya B3 türü düzensizliklerin en az birinin mevcut olması halinde: β = 0.90 b) düzenli binalarda: β = 0.80

Prof. Dr. Erkan Özer Đstanbul Teknik Üniversitesi

3

4

4. çiroz ve döşeme donatısı dışında) d) donatının kopma ve akma dayanımları arasındaki oranın alt sınırının 1.6.2) Ac ≥ N/(0.50×fck) × koşulunun düşey yükler ve depremin ortak etkisi altında kontrol edilmesi (yük güvenlik katsayıları ile arttırılmış düşey yükler için kontrolun TS500 Betonarme Standardına bırakılması) ilişkin koşulun Kolonlarda ve perde uç bölgelerinde etriye kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklığın.15 olarak değiştirilmesi e) donatının kaynaklanmasına ilişkin koşullar 3.4.3.2) a) geniş kolonlara birleşen kirişlerde boyuna donatının kenetlenmesi b) kiriş alt donatılarının komşu açıklığa uzatılması c) üst montaj donatısının kiriş ortasındaki eklerinde özel deprem etriyelerinin kullanılmasına gerek olmaması 5 6 .3. Kirişlerde boyuna donatı düzenlenmesine ilişkin bazı koşulların değiştirilmesi (Madde 3.5. 2.2. sarılma bölgesindeki enine donatının çanak yüksekliği boyunca devam ettirilmesi 4. Betonarme binalarda kullanılacak malzemelere ilişkin koşulların değiştirilmesi (Madde 3. etriye çapının en az 20 katı olarak değiştirilmesi (Madde 3.3. Konsol kolonlarda sarılma bölgesinin tanımlanması ve enine donatının temel içinde devam ettirilmesine ilişkin koşullar (Madde 3.4.BAŞLICA YENĐLĐK ve REVĐZYONLAR 1. Kolonlarda brüt enkesit alanına değiştirilmesi (Madde 3.1.4.5) a) deprem bölgelerindeki tüm betonarme binalarda en az C20 sınıfı beton kullanılması b) vibratör kullanımına ilişkin koşullar c) nervürsüz donatı kullanımının kısıtlanması (etriye.2a) 5.1a ve 3.1) a) konsol kolonlarda sarılma bölgesi uzunluğunun kolon büyük boyutunun 2 katından az olmaması b) enine donatının temel içinde 300 mm’den ve en büyük donatı çapının 20 katından az olmayan bir yükseklik boyunca devam ettirilmesi c) çanak temellere mesnetlenen kolonlarda.3.3.1 ve 3.

1 ve 3.12. Prefabrike binaların bağlantılarının tasarımında esas alınacak iç kuvvetlerin arttırılması (Madde 3. Düşey doğrultuda farklı taşıyıcı sistemler içeren çelik veya betonarme-çelik karma binalarda.4) 8.3) 4. yanal doğrultuda tutulduğu noktalar arasındaki yatay uzunluğun en az 1/20’sine eşit olabilir.5 katı 7 8 .2. Ancak bu kalınlık 300 mm’den az olamaz. her iki doğrultuda farklı R katsayıları kullanılmasına olanak sağlanması (Madde 4.2. Perdelerin kesme güvenliği hesabında esas alınacak kesme kuvvetinin 1.6.5 kat arttırılarak yeniden tanımlanması (Madde 3.1) • kat yüksekliği 6 m’den büyük olan perdelerde.7. Kritik perde yüksekliği tanımının genişletilmesi (Madde 3.2) a) kaynaklı bağlantılarda : iç kuvvetlerin 2 katı b) diğer bağlantılarda : iç kuvvetlerin 1.6.2) BAŞLICA YENĐLĐK ve REVĐZYONLAR 1. Süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı perdelerin tanımlanması (Madde 4.2.2. Taşıyıcı sistemleri her iki deprem doğrultusunda farklı olan binalarda.6. Dr. perde kalınlıkları : Kat yüksekliği 6 m’den büyük olan ve kat yüksekliğinin en az 1/5’ine eşit uzunluktaki elemanlarla yanal doğrultuda tutulan perdelerde perde kalınlığı. • kat yüksekliği 6 m’den büyük olan perdelerde.5) 3. Erkan Özer Đstanbul Teknik Üniversitesi 7. Merkezi çaprazlı perdelerde. R taşıyıcı sistem davranış katsayısı için yeni değerler öngörülmesi (Tablo 2. Perdelerde minimum kalınlıklara ilişkin koşulların yeniden düzenlenmesi (Madde 3.6) 2.1.1) 9. farklı R katsayıları kullanılmasına olanak sağlanması (Madde 4.6. perde uç bölgesi kalınlıkları 2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELĐĞĐ BÖLÜM 4 ÇELĐK BĐNALAR ĐÇĐN DEPREME DAYANIKLI TASARIM KURALLARI Prof.6.2.1.

8) 11.Sadece çekme kuvveti taşıyacak şekilde hesaplanan çubuklarda narinlik koşulu (Madde 4.1.3) 8.6.Çelik çerçevelerde kiriş-kolon birleşim bölgesi tasarımı ve kayma bölgesine ilişkin koşullar (Madde 4.2 ve 4. Yapı elemanlarının iç kuvvet kapasiteleri ve birleşim elemanlarının gerilme sınır değerlerinin tanımı (Madde 4.6.5.7.4.3.1.2) 6.4) 9.Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdeler ve tasarım kuralları (Madde 4.2) 12.8.6.4 ve 4.8.Yeterli süneklik koşullarını sağlayan kiriş-kolon birleşim detayları örnekleri (Bilgilendirme Eki 4A) a) süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon birleşimlerinde kullanım koşulları b)süneklik düzeyi normal çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon birleşimlerinde kullanım 9 10 .2 .4 ve 4.Kapasite hesaplarında arttırılmış akma gerilmelerinin (Da×σa) kullanılması (Madde 4.6 ve Tablo 4.2) 10.Merkezi çelik çaprazlı perelerde özel çapraz düzenleri için ek koşullar (Madde 4.2) 17. Süneklik düzeyi yüksek ve normal sistemlerde enkesit koşulları (Tablo 4. 4. Süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı perdelerde yatay yüklerin dağılımı (Madde 4.1) 16. Arttırılmış deprem yükleri ve Ωo büyütme katsayıları (Madde 4.5) 7.4.2) 13.Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerde bağ kirişlerinin tasarımı (Madde 4.1.2.7.4) 14.2.2.1.Kapasite tasarımı kavramına (Madde 4.2) açıklık getirilmesi 15.4 ve Tablo 4.3. Basınç kuvveti etkisindeki çubuklarda narinlik koşulu (Madde 4.3.

6) 6.9) 11 12 .2) a) sınırlı bilgi düzeyi (bdk=0.7) Yapı elemanlarında hasar sınırları ve hasar bölgelerinin tanımlanması (Madde 7.4) a) doğrusal elastik analize dayanan dayanım bazlı değerlendirme yöntemleri (Madde 7. Binalardan bilgi toplanması.00) 5.8) a) servis depremi (50 yılda %50 – 72 yıl) b) tasarım depremi (50 yılda %10 – 475 yıl) c) en büyük deprem (50 yılda %2 – 2475 yıl) Betonarme yapı elemanlarında hasar sınırlarının birim şekildeğiştirmelere bağlı olarak tanımlanması (Madde 7. bilgi düzeyleri ve bilgi düzeyi katsayılarına ilişkin hususlar (Madde 7.5) b) doğrusal elastik olmayan analize dayanan şekildeğiştirme ve yerdeğiştirme bazlı değerlendirme yöntemleri (Madde 7. 2. Dr. kesit hasar sınırları a) minimum hasar sınırı (HK) b) güvenlik sınırı (CG) c) göçme sınırı (GÖ) kesit hasar bölgeleri a) minimum hasar bölgesi b) belirgin hasar bölgesi c) ileri hasar bölgesi d) göçme bölgesi • Prof.70) b) orta bilgi düzeyi (bdk=0.3) • 4. Depremde bina performansının belirlenmesi için öngörülen hesap yöntemleri (Madde 7.90) c) kapsamlı bilgi düzeyi (bdk=1.6.3. Erkan Özer Đstanbul Teknik Üniversitesi BAŞLICA YENĐLĐKLER 1. Farklı deprem etkilerinin göz önüne alınması (Madde 7. 2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELĐĞĐ BÖLÜM 7 MEVCUT BĐNALARIN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ VE GÜÇLENDĐRĐLMESĐ Bina önem katsayısının kullanılması yerine çok seviyeli performans hedeflerinin öngörülmesi (Tablo 7.

9.7. tekil olarak güçlendirilmesi ve iyileştirilmesi b2) yapı sisteminin tümünün güçlendirilmesi 13 . Binaların güçlendirilmesi (Madde 7.3) b1) Taşıyıcı sistem elemanlarının eleman bazında.9) a) güçlendirmenin temel ilkeleri (Madde 7.9.2) b) güçlendirme türleri (Madde 7.

betonarme döşeme ile birlikte kompozit olarak çalışması hesaba katılmamaktadır.ÖRNEK 10 : HER ĐKĐ DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK DÜZEYĐ NORMAL ÇERÇEVELERDEN OLUŞAN BEŞ KATLI ÇELĐK BĐNA 10.0 m aralıklarla teşkil edilen ikincil ara kirişler. normal kat sistem planı Şekil 10.00 kotunda. Deprem Yönetmeliği Madde 4. temele ankastre olarak mesnetlendiği gözönünde tutulacaktır. Şekil 10. düşey yükler altında. kolonların zayıf eksenleri doğrultusunda mafsallı. Kolonların ±0.2’de. Bu örnekte çelik kirişlerin. Kat döşemeleri. ana kirişlere mafsallı olarak bağlanmaktadır. Düzlemi içinde rijit bir diyafram oluşturan betonarme döşemenin çelik kirişlere bağlantısı için.1 Sistem Üç boyutlu genel sistem görünüşü ve bilgisayar hesap modeli Şekil 10.3’te verilen beş katlı çelik binanın tasarımına ait başlıca sonuçlar ile tipik elemanlarının boyutlandırma ve detay hesapları açıklanacaktır.1 Genel Sistem Görünüşü ve Bilgisayar Hesap Modeli 10/1 . tipik sistem enkesiti Şekil 10. Binanın her iki doğrultudaki yatay yük taşıyıcı sistemi. 2. yerinde dökme betonarme olarak inşa edilen kompozit döşeme sisteminden meydana gelmektedir. kuvvetli eksenleri doğrultusunda rijit olacaktır. çelik kirişlere mesnetlenen ve trapez profilli sac levhalar üzerinde. Akslardaki ana çerçeve kirişlerinin kolonlara bağlantısı ise. süneklik düzeyi normal moment aktaran çerçevelerden oluşmaktadır. boyutları ve yerleşimi konstrüktif olarak seçilen kayma çivilerinden (stud) yararlanılmıştır.1’de.4’te tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen.

00 5 6.00 B moment aktaran çerçeve (tipik) y HEA x A HEB (HEA) moment aktaran çerçeve (tipik) trapez sac betonarme döşeme HEA 8.00 rdiv me en HEA 2.9 kalitesinde (akma gerilmesi. deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde ISO 10. kolonlar için HEA ve HEB profilleri) kullanılarak boyutlandırılacaktır. Fe37 yapı çeliğinin akma gerilmesi σa = 235 N/mm2.2’ye uygun olarak.00 8.3.00 Şekil 10. IPE r sö an as 10/2 . Deprem Yönetmeliği Madde 4.00 2.1 6. Deprem Yönetmeliği Madde 4.6 kalitesinde (akma gerilmesi. σa = 900 N/mm2).00 4 6.2. σa = 300 N/mm2) bulon kullanılacaktır. normal gerilme için σem = 141 N/mm2 .2.2.3.00 6 D ikincil ara kirişler (tipik) 8.3 ve Madde 4.00 3 6.4 geçerlidir. elastisite modülü E=206182 N/mm2 ve emniyet gerilmeleri. Kaynaklı birleşimler ve kaynak malzemesi ile ilgili olarak Madde 4. Sistemin tasarımında Fe37 yapı çeliği kullanılması öngörülmektedir. Çelik yapı malzemesinin özellikleri ile ilgili olarak. TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre. kayma gerilmesi için τem = 82 N/mm2 değerlerini almaktadır.2 Normal Kat Sistem Planı Taşıyıcı sistemin kirişleri ve kolonları Avrupa norm profilleri (kirişler için IPE ve HEA profilleri. deprem yükleri etkisinde olmayan elemanların birleşim ve eklerinde ise ISO 5.00 IPE 3.3.00 2.00 2 6.1 geçerlidir.2.00 2.00 HEA C 3.3.

5 g = 4.0 0.00 5 6.0 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 Not: Merdiven ve asansör bölgesindeki sabit ve hareketli yüklerin döşemenin diğer bölgelerindeki sabit ve hareketli yüklere eşit olduğu varsayılmıştır.00 6 4.5 0.1 6.00 betonarme döşeme + trapez sac 3 6.8 g = 4.00 Çatı 2 6.00 Şekil 10.3 Deprem Karakteristikleri Tasarımı yapılacak olan beş katlı çelik bina birinci derece deprem bölgesinde. kat 3.00 4 6.1 0. kat 4x3.9 q = 2.5 2.0 kN/m . Z2 yerel zemin sınıfı üzerinde inşa edilecek ve konut veya işyeri olarak kullanılacaktır.Yapı taşıyıcı sisteminin her iki doğrultuda süneklik düzeyi normal çerçevelerden oluşturulması öngörülmektedir.0 0.00 2.00 ±0. kat HEB (HEA) 1.5 1.1 0. kat HEA 4.0 0.3 Tipik Sistem Enkesiti ( A aksı çerçevesi) 10.00=12.2 2.2 Düşey Yükler a) Çatı döşemesi : çatı kaplaması izolasyon trapez sac + betonarme döşeme asma tavan + tesisat çelik konstrüksiyon hareketli yük b) Normal kat döşemesi: kaplama trapez sac + betonarme döşeme asma tavan + tesisat bölme duvarları çelik konstrüksiyon (kolonlar dahil) hareketli yük 1. Bu parametreler esas alınarak belirlenen deprem karakteristikleri ve ilgili yönetmelik maddeleri aşağıda verilmiştir. 10/3 gd = 3. c) Dış duvar yükü (normal katlarda): 10.3 q = 1.

30) bağıntısı ile hesaplanır.1) • • • • bina önem katsayısı (konutlar ve işyerleri) spektrum karakteristik periyotları (Z2 yerel zemin sınıfı) TA = 0. gi . döşeme süreksizliklerinin ve döşemelerde büyük boşlukların bulunmaması.3 uyarınca düzensizlik kontrolları yapılacaktır.1’de topluca gösterilmiştir.70 kNs 2 / m 9. binanın her iki deprem doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyotları Denk. qi sırasıyla toplam kat ağırlıkları ile katların toplam sabit ve hareketli yükleri olmak üzere mi = wi 1 = [ gi + nqi ] g g (n = 0.0 = 436.7) 10. taşıyıcı sistemin düşey elemanlarında süreksizliklerin ve ani rijitlik değişimlerinin olmaması ve kat kütlelerinin yapı yüksekliği boyunca değişiklik göstermemesi nedeniyle.4. düşey doğrultuda düzensizlik durumları da mevcut değildir.40 s (Tablo 2.4.15 s I = 1.3 × 2.0 kN m4 = 4284. Deprem Yönetmeliği Madde 2. Bina kat planlarında çıkıntıların olmaması.5 Binanın Birinci Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanmasında. Benzer şekilde. w4 = 30 × 24 × (4.11) Bu denklemde. yatay yük taşıyıcı sistemlerin planda düzenli olarak yerleşmesi nedeniyle planda düzensizlik durumları mevcut değildir.4) taşıyıcı sistem davranış katsayısı (deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi normal çerçevelerle taşındığı çelik binalar) R=5 (Tablo 2.00 (Madde 2.30 (Tablo 2.7.(2.4 Düzensizliklerin Kontrolü Deprem Yönetmeliği Madde 2.2) TB = 0.0 = 4284.11) ile hesaplanan değerlerden daha büyük alınmayacaktır. mi toplam kat kütlelerini göstermektedir ve wi .9 + 0.0) + 2 × (24 + 30) × 3.81 10/4 . kat ağırlıkları ve kat kütlelerinin hesabı aşağıda ayrıntılı olarak verilmiş ve diğer sonuçlar Tablo 10. 10.5) hareketli yük katılım katsayısı (konutlar ve işyerleri) n = 0.• etkin yer ivmesi katsayısı (birinci derece deprem bölgesi) Ao = 0.4’e göre.40 (Madde 2. Dördüncü normal kat için.  N 2 ∑  i=1 mi d fi T1 = 2π  N  ∑ Ffi d fi  i=1      1/ 2 (2.

12291 0. Bu büyüklükler Denk.Tablo 10. Ffi = wi H i j=1 N ∑ wj H j F0 Burada F0 .36601  = 2π    14.11)’de yerlerine konularak yapı sisteminin (x) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu hesaplanır.(2.8783 1.0 mi 337.12369 0.0 4284.0 86.00413 mi 337.0 20448.70 436.0 4284.3774 Σ (x) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu  N 2 ∑  i=1 mi d fix T1x = 2π  N  ∑ Ffi d fix  i=1 T1y = 1.70 436.2 üzerinde gösterilmiştir. seçilen herhangi bir yük katsayısını göstermektedir ve bu örnekte F0 = 1000 kN olarak alınacaktır. Benzer şekilde.00745 0.3 215.0 dfix (m) 0.70 436.0905 4.(2.01683 0.0 4284.70 2084.6 151.7174 2.01335 0.4 Denk.2’nin ikinci kolonunda verilmişlerdir. Tablo 10.3 1000.3564 14.01908 0. (x) doğrultusunda kat kütle merkezine etkitilen Ffi fiktif kuvvetleri altında analizi ile elde edilen dfix yatay kat yerdeğiştirmeleri Tablo 10.3348 0. Bu şekilde hesaplanan Ffi fiktif kuvvetleri Tablo 10.3774  1/ 2 = 1.1 Kat Ağırlıkları ve Kat Kütleleri Kat Çatı 4 3 2 1 Σ wi 3312.098 s değerini almaktadır.002 s olarak bulunur. (y) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu da 10/5 .36601 Ffidfix 5. Bu hesaplar.8 280.70 436.2 Fiktif Yüklerden Oluşan Kat Yerdeğiştirmeleri Kat Çatı 4 3 2 1 Ffi (kN) 266. Tablo 10.07783 0.0 4284.70 436.2’nin üçüncü kolonunda görülmektedir.61 436.70 436.03413 0.      1/ 2  0. Ön boyutlandırma sonucunda kiriş ve kolon enkesitleri belirlenen sistemin.00884 0.70 midfix2 0.61 436.11)’deki Ffi fiktif kuvvetleri kat ağırlıkları ve kat yükseklikleri ile orantılı kuvvetlerdir ve aşağıdaki bağıntı ile hesaplanabilirler.

(y) doğrultusundaki taban kesme kuvveti T1y = 1. (x) ve (y) doğrultuları için 10/6 . Denk.40  S (T1y ) = 2.0 kN 5 şeklinde hesaplanır.2’ye göre.4) ile belirlenecektir. bina katlarına etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak ifade edilir.002  0.0 ×1.0 m < 40.10 Ao I W Ra (T1 ) (2.0 × 1.0 m olması ve taşıyıcı sistemde burulma ve yumuşak kat düzensizliklerinin bulunmaması nedeniyle eşdeğer deprem yükü yöntemi uygulanacaktır.0 0. Vt = WA(T1 ) ≥ 0.8 = 1.11 ve Ray (T1y ) = Ry = 5 10. Binanın N’inci katına (tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü. 0.40 s = TB için hesaplanan  0.11 = 1815.6.(2.6 Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Hesabı Deprem etkileri altında uygulanacak hesap yönteminin seçimine ilişkin olarak.1’e göre. ∆FN.4)’te yerlerine konularak Vtx = 20448.7.7 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi Deprem Yönetmeliği Madde 2.2’ye göre toplam eşdeğer deprem yükü.7. Deprem Yönetmeliği Madde 2.5    1.40 × 1. gözönüne alınan deprem doğrultusunda.40 s = TB için  0.4) Binanın (x) doğrultusundaki taban kesme kuvveti T1x = 1.40 × 1.098  değerleri yardımıyla Vty = 20448.0 olarak elde edilir. bina yüksekliğinin H N = 16.098 s > 0. Deprem Yönetmeliği Madde 2.8 kN 5 0.40  S (T1x ) = 2.8 = 1.10.002 s > 0.(2.20 ve Rax (T1x ) = Rx = 5 değerleri Denk. binanın tümüne etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti). Benzer şekilde. Vt .5    1.20 = 1963.

00 = ±1. N’inci kat dahil olmak üzere.88 376.61) wi H i j=1 ∑ wj H j N ve Fiy = (1815.7.60 407.05 1963. (x) ve (y) doğrultularındaki ek dışmerkezlikler ex = ±0. Fi = (Vt − ∆FN ) wi H i j=1 ∑ wj H j N (2. En üst kat döşemesine etkiyen eşdeğer deprem yükleri.35 285.0 − 73.09) wi H i j=1 ∑ wj H j N denklemleri ile hesaplanan Fix ve Fiy eşdeğer deprem yükleri.61 kN ∆FNy = 0.9) (x) ve (y) doğrultuları için Fix = (1963.3. ∆FN tepe kuvvetlerini de içermektedir.9) ile dağıtılacaktır.3 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yükleri Kat Çatı 4 3 2 1 wiHi / ΣwiHi 0.8 Σ 10.∆FNx = 0.50 m değerlerini alırlar.70 529. gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara ve ayrıca kat kütle merkezine uygulanması öngörülmektedir.05 × 24.0000 Fix (kN) 577.30 163. burulma düzensizliğinin bulunmadığı binalarda katlara etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin.0075 N Vty = 0.1’e göre. eşdeğer deprem yüklerinin sadece kütle merkezinin ± %5 ek dışmerkezlik kadar kaydırıldığı noktalara etkitilmesi yeterli olmakta.38 489.09 kN şeklinde hesaplanır.0075 × 5 × 1815.0863 1.00 = ±1.8 Deprem Yüklerinin Etkime Noktaları Deprem Yönetmeliği Madde 2.83 1815.2803 0. Tablo 10. Not: Đncelenen bu binada kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalışması nedeniyle.05 × 30.0 Fiy (kN) 534. Tablo 10.1510 0.2668 0.0 = 73. Toplam eşdeğer deprem yükünün ∆FN tepe kuvveti dışında geri kalan kısmı. ayrıca kat kütle merkezine uygulanması gerekmemektedir. binanın katlarına Denk.0075 × 5 × 1963.90 150.20 m 10/7 . ve ey = ±0.0075 N Vtx = 0.3’te topluca verilmiştir. ek dışmerkezlik etkisinin hesaba katılabilmesi amacı ile.8 = 68.(2.2156 0.81 263.8 − 68.

8 kN / m 2  2.0 × 4. (y) doğrultusundaki rüzgar kuvvetleri W1y = 30.0       0.8 ×  2.20 kN W3y = 84.0  3.5   = 67.00 kN 24.0 m bağıntıları ile hesaplanır. Plandaki izdüşümü dikdörtgen olan ve yükseklik/genişlik oranı 5’i aşmayan bina türü yapılarda cf = 1. Bir kat döşemesine etkiyen Wi eşdeğer rüzgar kuvveti Wi = cf qAi denklemi ile hesaplanır. 10/8 . Bina yüksekliğine bağlı olarak 0 < H ≤ 8.0     W4 x = 1.0 × 3. (x) doğrultusunda yapıya etkiyen rüzgar kuvvetleri W1x = 1.0 ×  + 0.5  2. Not: Nominal rüzgar basıncının değer değiştirdiği katın altındaki ve üstündeki döşemelere etkiyen rüzgar kuvvetleri.9 Rüzgar Yükleri Rüzgar yükleri TS498 Yük Standardı’na göre belirlenecektir.40 kN 2 için için q = 0. Ai : kat döşemesine rüzgar yükü aktaran alandır ve rüzgar doğrultusuna dik olan yüzeyin genişliği ile ardışık iki katın yüksekliklerinin ortalamasının çarpımı ile elde edilir.20 kN W4 y = 86.2 × 0.68 kN  + 0.2 × 24.56 kN değerlerini almaktadır.0 × 3.5  1.0 W1x = 63.0    W3x = 1. Rüzgar doğrultusuna dik olan yüzeye yayılı olarak etkiyen rüzgar yükleri.5 = 34.2 × 24. kat döşemelerine etkiyen statikçe eşdeğer tekil kuvvetlere dönüştürülerek hesap yapılacaktır.8 × 24.8 × 24. yayılı rüzgar yüklerine statikçe eşdeğer kuvvetler olarak hesaplanmışlardır.2 × 0.96 kN 3.8 ×  2.0     W2 x = 1.10.40 kN W5y = 43.5 kN / m2 q = 0.5 × 1.12 kN W5x = 1. Burada cf : aerodinamik yük katsayısıdır.2 değerini almaktadır.0 m < H ≤ 20.5 + 1.60 kN olarak bulunur. q : nominal rüzgar basıncıdır.5 ×  1.0  3.0 ×  0.0 m 8.0 × 1. Benzer şekilde.0 ×  0.0 × + 1.0 + 3.0 ×   = 48.0 W2 y = 61. Buna göre.0 = 50.0 = 69.2 × 0.5 × 24.

3Ex ± Ey2 c) Düşey yük + rüzgar birleşimleri : G + Q ± Wx G + Q ± Wy 0.3Ey G + Q ± 0. birleşim ve ekler dışında.5’e ve TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak. Ex2 : sabit yüklerden oluşan iç kuvvetler : hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler : (x) doğrultusunda. 10/9 . her iki yükleme durumu için emniyet gerilmeleri %15 arttırılacaktır.10 Yük Birleşimleri Yapı sisteminin düşey yükler ile yatay deprem ve rüzgar kuvvetleri altında analizi ile elde edilen iç kuvvetler. emniyet gerilmeleri yöntemine göre yapılan kesit hesaplarında.10.3Ey 0. ( 8 yükleme) Ey1 . a) Düşey yük birleşimleri : G+Q ( 1 yükleme) (32 yükleme) b)Düşey yük + deprem birleşimleri : G + Q ± Ex1 ± 0. Wy Deprem Yönetmeliği Madde 4.3.9G ± Wx 0.2. bu doğrultuya dik doğrultudaki kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler : (y) doğrultusunda.9G ± 0. TS648 Çelik Yapılar Standardı’na ve Deprem Yönetmeliği Madde 4.4’e göre.3Ex ± Ey1 0. çelik yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının tasarımında. Arttırılmış deprem yüklemelerinde. deprem etkilerinden oluşan iç kuvvetler Ω0 büyütme katsayıları ile çarpılarak arttırılacaktır. Birleşim ve eklerin tasarımında ise. düşey yük + deprem yüklemeleri için %33 arttırılacaktır.9G ± 0.3Ex ± Ey1 G + Q ± 0.2.5’e göre. arttırılmış deprem yüklemeleri gözönüne alınacaktır. süneklik düzeyi normal çerçeveler için büyütme katsayısı Ω0 = 2.9G ± Ex2 ± 0.2’ye göre.7. kat kütle merkezinin. emniyet gerilmeleri düşey yük + rüzgar yüklemeleri için %15.0 değerini almaktadır. yönetmeliğin gerekli gördüğü yerlerde.9G ± Ex1 ± 0. Ey2 Wx . bu doğrultuya dik doğrultudaki kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler : sırasıyla (x) ve (y) doğrultusundaki rüzgar yüklerinden oluşan iç kuvvetlerdir. Deprem Yönetmeliği Madde 2.9G ± Wy Burada G Q Ex1 .3Ey G + Q ± Ex2 ± 0.3Ex ± Ey2 0. aşağıdaki şekilde birleştirileceklerdir. Deprem Yönetmeliği Tablo 4. kat kütle merkezinin.3Ey 0.

0108 10/10 . sayısal değerleri Tablo 10.3’te verilen ve %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelmektedir.10. ana deprem doğrultusundaki deprem yüklerinden dolayı. Deprem Yönetmeliği Madde 2.4956 0. her bir deprem doğrultusu için binanın ardışık iki katında.9350 4.0125 0.7675 4. Bu denklemde di ve di-1 .5’in üçüncü kolonunda. δi δi = R ∆ i bağıntısı ile hesaplanacaktır.1’e göre yapılacaktır. analiz sonuçları değerlendirilerek göreli kat ötelemeleri ve ikinci mertebe etkileri kontrolleri ile başlıca tipik elemanlara ve birleşimlere ait kesit ve detay hesapları açıklanacaktır.5507 2. herhangi bir kolonun uçlarında. söz konusu varsayımın yerdeğiştirmelere etkisi %1’ den daha küçük olmaktadır. ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden azaltılmış göreli kat ötelemesi.1 – 10.10.0083 0.9535 0. 10. ardışık katlar arasındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri ise tabloların dördüncü kolonunda verilmiştir.8632 δix = R∆ix (cm) 2. Aşağıdaki bölümlerde.7350 4. yapı sisteminin analizi ile elde edilen dix ve diy yatay yerdeğiştirmelerinin her katta aldığı değerler Tablo 10.12 Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü Göreli kat ötelemelerinin kontrolü.4 (x) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü Kat Çatı 4 3 2 1 hi (cm) 300 300 300 300 400 dix (cm) 4. her bir deprem doğrultusu için di kat yerdeğiştirmelerinin en büyük değerleri. binanın i’inci katındaki kolonlar için etkin göreli kat ötelemesi.8037 1.0159 0. yukarıdaki bölümlerde hesaplanan düşey yükler ile deprem ve rüzgar kuvvetleri altında analizi yapılmış ve toplam (41) adet yük birleşimi için eleman iç kuvvetleri elde edilmiştir. bu doğrultuya dik doğrultudaki yerdeğiştirmelerin bileşke yerdeğiştirmeye etkisi terkedilmiştir.4780 3. Tablo 10.4 ve Tablo 10.8502 0. Bu örnekte. Sistem analizleri ETABS bilgisayar yazılımından yararlanarak gerçekleştirilmiştir. azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelen en büyük yerdeğiştirmeleri göstermektedir. Hesaplarda.11 Sistem Analizleri Şekil 10.9870 0.0165 0.7470 0.0463 3.8632 ∆ix (cm) 0. (x) ve (y) doğrultularında %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış Ex1 ve Ey1 deprem yükleri altında. ∆i ∆ i = d i − di-1 denklemi ile hesaplanır. Her iki doğrultudaki simetri nedeniyle burulma düzensizliği bulunmayan bu binada.3160 δix / hi 0. Her bir deprem doğrultusunda.3’te tanımlanan ve ön boyutlandırma sonucunda enkesit profilleri belirlenen yapı sisteminin. Herhangi bir kolon için.

0115 Her bir deprem doğrultusu için. ikinci mertebe etkileri TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak 10/11 .10.1.12 (2. ikinci mertebe etkilerini temsil eden ikinci mertebe gösterge değeri. Kat döşemesinin rijit diyafram olarak çalıştığı bu binada.(2.6168 0.13 Đkinci Mertebe Etkileri Deprem Yönetmeliği Madde 2.20) koşulu kontrol edilecektir.9227 ∆iy (cm) 0.20) koşulunun sağlanması durumunda. θi hesaplanarak (∆i )ort ∑ wj θi = j=i N Vi hi ≤ 0. Bu bağıntıda (∆i)ort: Vi hi wj i’inci kat için yukarıdaki bölümde tanımlanan azaltılmış göreli kat ötelemelerinin kat içindeki ortalama değerini : gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın i’inci katına etkiyen kat kesme kuvvetini : binanın i’inci katının kat yüksekliğini : binanın j’inci katının.0998 1. hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan ağırlığını göstermektedir.2 uyarınca.0103 0. (x) ve (y) doğrultularında (δix / hi)maks = 0.1118 0. R ile çarpılarak δi etkin göreli kat ötelemeleri hesaplanmış ve tabloların beşinci kolonuna yazılmıştır. Benzer durum (y) doğrultusu için de geçerlidir.8855 1. gözönüne alınan deprem doğrultusunda her bir katta. binanın her katındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri söz konusu deprem doğrultusundaki deprem yükü azaltma katsayısı. Her iki deprem doğrultusu için.9227 δiy = R∆iy (cm) 3.0198 3.0185 < 0. bütün katlarda Denk. Bu değerlerin kat yüksekliklerine oranları ise tabloların son kolonunda yer almaktadır.4990 5.5590 4.10.5 (y) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü Kat Çatı 4 3 2 1 hi (cm) 300 300 300 300 400 diy (cm) 4.0148 0. (x) doğrultusu için (∆i)ort olarak alınabilmektedir.02 koşulunu sağlamaktadır.6135 δiy / hi 0.3’te öngörülen (δi / hi)maks = 0.0185 olmakta ve Deprem Yönetmeliği Madde 2.0840 4. 10.0165 ve (δiy / hi)maks = 0. Ex1 ve Ex2 yüklemelerinden dolayı kat kütle merkezinde meydana gelen azaltılmış göreli kat ötelemelerinin ortalaması.Tablo 10.6366 4.0345 0. δi/hi oranlarının en büyük değerleri.0185 0.4275 5. Tablolardan görüldüğü gibi.0183 0.1343 2.

mesnetler arasındaki göreli düşey yerdeğiştirme f maks = 2.97 kN h2 = 300 cm olmak üzere 1. taşıyıcı sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır. Bu koşulun herhangi bir katta sağlanmaması durumunda ise.0 = 0.4 kNm Tmaks = 55.0290 × 16164.0 kN V2y = 1815. Tablo 10.83 = 1664.1 N / mm 2 < 141 N / mm 2 = σ em 3 W 904 × 10 T × S x 55.0 + 3312.6 N / mm 2 < 82 N / mm 2 = τ em I x × t w 16270 × 10 4 × 8 Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre.4 × 106 = = 122. tw = 8 mm M 110.12 1664. 10.8799 − 0. Düşey sabit ve hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) M maks = 110. Bu değer (∆ ) ∑w j=2 5 j 2y ort = ( d 2y ) − ( d1y ) ort ( ort ) = 1. Sx = 509 cm3 . Ix = 16270 cm4 Normal gerilme tahkiki : σ = Kayma gerilmesi tahkiki: τ = .80 − 150. Şekil 10.033 < 0.187 cm . L = 800 cm f maks 2. ikinci mertebe etkilerinin TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre değerlendirilmesi yeterlidir.2) düşey yükler (G+Q yüklemesi) altında gerilme ve sehim kontrolleri yapılacaktır.14 Đkincil Döşeme Kirişlerinin Boyutlandırılması Ana çerçeve kirişlerine mafsallı olarak mesnetlenen ve deprem yükleri etkisinde olmayan normal kat ikincil döşeme kirişlerinin (bakınız. Her iki deprem doğrultusu için her katta hesaplanan θi parametresinin en büyük değeri.187 1 1 = = < L 800. Tablo 10. (y) doğrutusunda ve ikinci katta meydana gelmektedir.1) (bakınız.97 × 300 θ maks = θ 2y = koşulunu sağladığından.0 = 16164.değerlendirilecektir.0 366 300 10/12 .2 × 509 × 106 = = 21. Seçilen kiriş kesiti (IPE 360) için gerekli enkesit karakteristikleri: Wx = 904 cm3 .8509 = 1.0290 cm (bakınız.3) = 3 × 4284.2 kN değerlerini almaktadır.

Seçilen kiriş kesiti (HE 400 A) için gerekli enkesit karakteristikleri: Wx = 2310 cm3 enkesit boyutları: .9 = 57 cm2 başlık genişliği : enkesit yüksekliği: gövde yüksekliği : başlık alanı : MG+Q+E = 282. ry = 7.94 cm) bu koşulun sağlandığı görülmektedir.10. Deprem Yönetmeliği Madde 4. Sx = 1281 cm3 b = 300 mm .85 19 ve 352 = 32.124 ry Es σa koşulunu sağlamasını öngörmektedir.00 < 4.7 kN değerlerini almaktadır. betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik taşıyıcı sistemlerde bu koşula uyulması zorunlu olmamakla birlikte. Deprem Yönetmeliği Madde 4.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca.4.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.4.62 = 118.3’e göre. Kat. kiriş enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.4.1 yatay yük taşıyıcı sistemin kirişlerinin üst ve alt başlıklarının yanal doğrultuda mesnetlenmesini ve mesnetlendiği noktalar arasındaki uzaklığın lb ≤ 0.62 = 11.2) en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q – Ex2 − 0.0 × 29.89 < 0.3Ey yüklemesi) için gerilme ve sehim kontrolleri yapılacaktır. Ix = 45070 cm4 . B aksı çerçevesi.15 Ana Çerçeve Kirişlerinin Boyutlandırılması 1.0 Es / σ a tw şeklindedir.1 kNm ME = 120. başlık kalınlığı: t = 19 mm d = 390 mm .6 kNm TG+Q+E = 164. Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kiriş mesnedinde oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) ve toplam iç kuvvetler MG+Q = 162.5 kNm TG+Q = 142. Şekil 10. 2-3 aksları arası ana çerçeve kirişinin (bakınız.6 kN TE = 21.4.4 Es / σ a t ve h ≤ 4.3 kN Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kirişleri için Deprem Yönetmeliği Madde 4. Fe37 yapı çeliği için Es / σ a = 206182 / 235 = 29.4.4 × 29. 10/13 . gövde kalınlığı: tw = 11 mm h = 390 − 2×19 = 352 mm Fb = 30×1.48 11 elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür. mesnetler arası uzaklığın lb = 800 cm olduğu (y) doğrultusundaki çerçeve kirişlerinde de (kiriş başlığının ve gövdenin 1/5’inin yanal doğrultudaki atalet yarıçapı.62 değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak 150 = 7. Kiriş enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar b/2 ≤ 0.

840000 × 1.94 × 206182 = 864 cm 235 Betonarme döşemenin kompozit etkisi nedeniyle kiriş üst başlığının yanal burkulması önlenmektedir.555 1 1 = = < L 600. Burada s : kirişin basınç başlığının yanal burkulmaya arasındaki uzaklık.555 cm . M1/M2 = −1 alınarak hesaplanan Cb=1.16 Kolonların Boyutlandırılması 1. s = 200 cm M  M  Cb = 1.05  1  + 0.33 × 141 N / mm 2 = σ em Normal gerilme : σ = 3 W 2310 ×10 Kayma gerilmesi: τ = T × S x 164. Şekil 10. Bu durum.4.lb = 800 < 0.00 değeri yukarıdaki denklemde yerine konularak σB = elde edilir. Bölüm 10. L = 600 cm f maks 0. basınç başlığının dolu dikdörtgen kesit olması ve enkesit alanının çekme başlığı enkesit alanından daha küçük olmaması halinde.3  1  ≤ 2.2) en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q − Ex2 − 0. mesnetler arasındaki göreli düşey yerdeğiştirme Not: Gerilme hesaplarından görüldüğü gibi.3Ey yüklemesi) için gerilme kontrolleri yapılacaktır. Buna karşılık. kiriş enkesit profillerinin seçiminde göreli kat ötelemelerinin sınırlandırılmasının daha etkin olmasından kaynaklanmaktadır. 10. Emniyetli yönde kalmak üzere. 2/B kolonunun (bakınız.2’ye göre.12).00 = 6138 kg / cm 2 ≅ 613.3 × 1281× 106 = = 42. kirişteki en büyük normal gerilme emniyet gerilmesinin %65’i dolaylarındadır. TS648 Standardı Madde 3. Kat. (bakınız. negatif mesnet momenti etkisinde. kiriş alt başlığının yanal burkulma tahkiki yapılacaktır.5 N / mm 2 < 1.6 × σ a s × d / Fb karşı mesnetlendiği noktalar denklemi ile hesaplanır.33 × 82 N / mm 2 = τ em 4 I x × tw 45070 × 10 × 11 f maks = 0.6 × 106 = = 122.0 1081 300 Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre.75 + 1.3  M2   M2  2 şeklinde hesaplanan bir katsayıdır. Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kolonun alt ucunda oluşan toplam iç kuvvetler (kesit zorları) 10/14 .0 N / mm 2 < 1.8 N / mm2 200 × 39 / 57 σ B = 141 N / mm2 M 282. basınç emniyet gerilmesi σB = 840000 × Cb ≤ 0.124 7.3.

1 − 0.4 kN MG+Q+E = 11.0 kN (basınç) (x) doğrultusunda: MG MQ ME TG TQ TE (y) doğrultusunda: MG MQ ME TG TQ TE MG+Q+E = 525.3 kN = −0.296 ) = 88. Düşey yükler + deprem yüklemesi için.0 × 103 = = 0. kolonun üst ucundaki eğilme momentleri ise ve My = 1.2 kNm TG+Q+E = 2.3 kNm = −0.62 × ( 2.66 Es / σ a tw  Nd   2. Iy = 13530 cm4 .296 > 0.62 = 11.66 × 29.4.5 kN değerlerini almaktadır. gövde kalınlığı: tw = 15.5 mm h = 600 − 2×30 = 540 mm Fb = 30×3.2 cm .0 kN ≅ 0.84 < 1. kolon enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.2 kNm dir.0 kN ≅0 = −0.0 kNm TG+Q+E = 145.70 15.62 değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak 150 = 5.0 kN = 2.8 kN = 0.10 σ a A 235 × 270 ×102 değeri ile Fe37 yapı çeliği için Es / σ a = 206182 / 235 = 29.2 kNm Mx = 0. Sx = 3212 cm3 . iy = 7. ix = 25. Sy = 696 cm3 başlık genişliği : enkesit yüksekliği: gövde yüksekliği : başlık alanı : .00 < 0.10 σa A için h ≤ 1.5 elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.0 = 90 cm2 Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kolonları için Deprem Yönetmeliği Madde 4.NG NQ NE = −1363. Boyutsuz normal kuvvet oranının ve Nd > 0.4 × 29.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca.1 −    σa A   Nd 1876.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.2 kNm = 525.2 kNm = 0.08 cm b = 300 mm . Seçilen kolon kesiti (HE 600 B) için gerekli enkesit karakteristikleri: A = 270 cm2 Wx = 5700 cm3 Wy = 902 cm3 enkesit boyutları: . Kolon enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar b/2 ≤ 0.1 kNm = 10.5 kNm = −0.5 kN NG+Q+E = −1876. başlık kalınlığı: t = 30 mm d = 600 mm . 10/15 .4 Es / σ a t şeklindedir.0 kN = −513.85 30 ve 540 = 34.1 kN = 145. Ix = 171000 cm4 .9 kNm ≅ 0.

TS648 Standardı Çizelge 5’teki nomogramdan bulunan Kx ve Ky katsayıları yardımı ile hesaplanan skx ve sky burkulma boyları skx = K x × H = 1. bu doğrultudaki diğer rijit kolonlar tarafından yanal ötelemesinin önlendiği varsayımı yapılmıştır. λy ) = 48 olarak bulunur.0. 2/B kolonunun kuvvetli ekseni doğrultusunda yanal ötelemesinin önlenmemiş olduğu.'  σ Bx 1. Burada 1876. TS648 Standardı Çizelge 8’e göre belirlenen basınç emniyet gerilmesidir. ix 25. (bakınız Bölüm 10.4 N / mm 2 2 28 8290000 = 3598.'  σ By   σ ex  σ ey    formülü ile yapılacaktır.0 = = 28 .00 σ bem   σ eb  σ eb  1.08 λ = ( maks λx .1 N / mm2 3 5700 × 10 11. Burada 10/16 .0 ×106 = 92.75 × 400 = 700 cm .8 N / mm 2 482 840000 × Cb ≤ 0.6 × σ a s × d / Fb ' σ ey = Yanal burkulma halinde basınç emniyet gerilmesi σB = denklemi ile hesaplanır.0 kg / cm 2 ≅ 359.0 × 103 = 69. Buna göre.2 N / mm 2 dir. sky = K y × H = 0.4 N / mm 2 3 902 × 10 σ bx = σ by = Cmx = Cmy ≅ 0.15). Yalnız eğilme momentleri altında hesaplanan gerilmeler: 525.5 N / mm 2 2 270 ×10 σ eb = : yalnız basınç kuvveti altında hesaplanan gerilme narinliklerinden büyük olanına bağlı olarak. 2/B kolonunun eğilme rijitliği ile bu kolona bağlanan kirişlerin eğilme rijitliklerine ve mesnet koşullarına bağlı olarak.2 × 106 = 12.0 = 48 . Bu değerler kullanılarak. zayıf ekseni doğrultusunda ise. Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi σ bem = 1162 kg / cm 2 ≅ 116.2 λy = sky iy = 340.0. Bu narinlik değeri için.4’te verilen Cmyσ by σ eb Cmxσ bx + + ≤ 1. normal gerilme tahkiki TS648 Çelik Yapılar Standardı Madde 3.Bileşik eğik eğilme (eksenel basınç ve iki eksenli eğilme) etkisindeki bu kolonda.85 × 400 = 340 cm σbem : kolonun λx = skx/ix ve λy = sky/iy değerlerini almaktadır.0 kg / cm2 ≅ 1057.85 ' σ ex = : yanal ötelemesi önlenmemiş sistem 8290000 = 10574. narinlik oranları λx = skx 700. 7.

0  × 141.8    Kayma gerilmesi tahkiki: T × S x 145.285 < 1.05  1  + 0.4  359.D Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) 1.75 değeri yukarıdaki denklemde yerine konularak σ Bx = elde edilir.33 × 82 N / mm 2 = τ em 4 I x × t w 171000 × 10 × 15.00 kotları arasındaki tüm kolonlar Enkesit Profili IPE 360 HE 400 A HE 400 A HE 600 B HE 600 A 10/17 .2  0.3 N / mm 2 400 × 60 / 90 σ B = 141 N / mm2 Kolonun zayıf ekseni doğrultusunda yanal burkulma sözkonusu olmadığından.5 10.0  M 2 x 2 karşı mesnetlendiği noktalar şeklinde hesaplanan bir katsayıdır.85 × 92. 840000 × 1.0  × 141.17 Taşıyıcı Sistem Elemanlarının Enkesit Profilleri Önceki bölümlerde. taşıyıcı sistemin tüm elemanları üzerinde tekrarlanması sonucunda belirlenen enkesit profilleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.75 = 5513 kg / cm 2 ≅ 551.. Tablo 10. Normal gerilme tahkiki : σ 69.3  M2   M2   M1  0.4 × 3212 × 106 τ= = = 17. s = H = 400 cm M  M  Cb = 1.00 / +7. örnek olarak seçilen ikincil ve ana kirişler ile bir kolon üzerinde ayrıntılı bir şekilde açıklanan tasarım işlemlerinin.75 + 1..00 kotları arasındaki tüm kolonlar +7.0 1.5 = + σ em 116.5  69.3  1  ≤ 2.6...6 Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) ±0..85 ×12.2 ≅0   =− 525.6 Taşıyıcı Sistem Elemanları Enkesit Profilleri Taşıyıcı Sistem Elemanı Đkincil kirişler (tüm katlarda) A.00 / +16.. eğilmedeki emniyet gerilmesi aynen kullanılacaktır.s : kolon basınç başlığının yanal burkulmaya arasındaki uzaklık. Tablo 10.0 1057..4 + = 1.1 0..33 69.5   1.6 N / mm 2 < 1. Kuvvetli eksen doğrultusundaki kolon uç momentlerinin oranı için hesaplanan Cbx = 1.

1 kNm ME = 120. birleşimde düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan MG+Q = 162.6 = = 724.2.A. Madde 4. Deprem Yönetmeliği Bilgilendirme Eki 4.18 Kiriş-Kolon Birleşim Bölgesinin Tasarımı Đncelenen süneklik düzeyi normal çerçeve sistemin 1. Birleşim detayında.10.9) süreklilik levhaları ( / 20) 50 veya kayma levhası ( / 12x300) 50 100 HE 400 A HE 600 B ek başlık levhası ( / 20x300) 600 10 50 50 Şekil 10.3’te verilen ‘Alın Levhasız Bulonlu Kiriş-Kolon Birleşim Detayı’ uygulanacaktır.7 kN MG+Q+E = 282.4.3’te belirtildiği gibi. B aksı çerçevesi.2. Bölüm 10. bu detay süneklik düzeyi normal çerçevelere koşulsuz olarak uygulanabilmektedir. Şekil 10. Madde 4A.5 kNm TG+Q = 142.6 kN 0.1’e göre. gerilme kontrolleri yapılacaktır.9) uygun bulon 45 100 3M24 (ISO 10.4. Kat. 2-3 aksları arası kirişi ile 2/B kolonunun (bakınız.3 kN (bakınız.9) yüksek dayanımlı uygun bulon kullanılacaktır.2) birleşim bölgesi Deprem Yönetmeliği Madde 4. Kiriş-kolon birleşim bölgesinin oluşturulması için. veya tam penetrasyonlu küt kaynak 8 M24 (ISO 10. Bu kuvvetin aktarılması 20×300 mm boyutunda ek başlık levhaları ve 2×8 adet M24 (ISO 10.6 kN TE = 21.6 kNm TG+Q+E = 164. Şekil 10.4. deprem yüklemesi için izin verilen %15 emniyet gerilmesi arttırımı ile.39 db değerini almaktadır.2.15) iç kuvvetleri altında. ek başlık levhası ve başlık bulonları tarafından aktarılması gereken çekme kuvveti: Nç = M 282.4 Kiriş-Kolon Birleşim Detayı 45 300 10/18 390 .2’ye uygun olarak boyutlandırılacaktır.

Levhada kayma gerilmesi: T 164.3 kN Bu kuvvetin aktarılması için 12×300 mm boyutunda kayma levhası ve 3 adet M24 (ISO 10.5 = 403.7 kN < 1.1× Da × M p = 0.1 ± 1.1 + 0 ) = 253.5) denklemi ile hesaplanan kesme kuvveti.4’te tanımlanan arttırılmış deprem etkilerini içeren yükleme durumlarından dolayı.3 × 60 = 49.8 ×1.0 × 21. kolon yüzünde meydana gelen eğilme momenti ve kesme kuvveti.6 + 2.2 0.1 = 635.1× 1.9 N / mm2 < 1. birleşimin eğilme momenti ve kesme kuvveti taşıma kapasiteleri aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır.8 kNm Serbest açıklık ( plastik mafsalların kiriş uçlarında oluştuğu varsayımı ile): ln = 5.2 × 602. M = M G+Q + Ω 0 M E = 162.7 = 186.15 × 141 = 162.Levhada çekme gerilmesi: σç = Nç Anet = 724.2.1 kN ( 602.1 kNm M pj = 0 (diğer ucu mafsallı kiriş) Fe37 çeliğinden yapılan hadde profilleri için arttırma katsayısı (Tablo 4. Kirişin eğilme momenti kapasitesi (plastik moment) : M pi = Wxpσ a = 2 ×1281× 235 × 10−3 = 602. birleşimin eğilme momenti ve kesme kuvveti taşıma kapasitesi 10/19 .1× 1.8×1.2 Vdy = 114.8 kN = Pem Yukarıdaki tahkiklere ek olarak.5 = 124.6 × 103 = 144.0 × 120.1 + 2.9) yüksek dayanımlı bulon kullanılacaktır.9 N / mm 2 < 1.1Da (M pi + M pj ) ln (4.3 kN 200 R = 54.3 = 54. H= 164.1): Da = 1.7 b) Madde 4.15 × 108.5 = 1265.8 kN 3 .15 × 82 N / mm 2 = τ em Anet 12 × ( 300 − 3 × 25 ) Bulonlara etkiyen kuvvetler: V= 164.32 = 73.1 N / mm 2 = σ em 20 × ( 300 − 2 × 25 ) Uygun bulonların emniyetli taşıma kapasitesi: N em = 1.70 m Düşey yüklerden oluşan basit kiriş kesme kuvveti: Ve = 114.6 kN Gövde levhası tarafından aktarılması gereken kesme kuvveti: T = 164.1 kNm T = TG+Q + Ω0TE = 142.1Da katı ve Ve = Vdy ± 1.8 × 1.3 × 103 τ= = = 60.0 kN Buna göre.82 + 49.15 × 8 × 137.0 kN > 724. a) Düğüm noktasına birleşen kirişin eğilme momenti kapasitesinin 0.5 kN 5.

b) Deprem Yönetmeliği Madde 4.2. Kapasite kontrollerinde.3(c) uyarınca.9 N / mm 2 < 135 N / mm2 = τ a = a Anet 12 × ( 300 − 3 × 25 ) 3 186. 12×300 mm boyutundaki kayma levhasında oluşan kayma gerilmesi: τ= σ T 186.1×   = 2195.0 × 103 = = 68. Kapasite momenti altında. ek başlık levhası ve başlık bulonları tarafından aktarılması gereken çekme kuvveti: Nç = M 403.1 = = 1033.7 N / mm 2 < 235 N / mm 2 = σ a 20 × ( 300 − 2 × 25 ) 8 adet M24 (ISO 10. Kayma bölgesinin Vp kesme kuvveti kapasitesi 2  3bcf tcf   3 × 300 × 302  −3 Vp = 0.39 3.9) yüksek dayanımlı uygun bulonun taşıma kapasitesi: N p = 1.5 kN = Pu Kayma Bölgesi Kontrolleri a) Deprem Yönetmeliği Madde 4.6 kN Kapasite kesme kuvveti altında.39 20×300 mm boyutundaki ek başlık levhasında oluşan çekme gerilmesi: σç = Nç Anet = 1033.0 kNm kesme kuvvetlerinden küçük olanına eşittir.2.0 = 62. kolon gövde levhasının kalınlığı 10/20 .4.5 = 184.6 σa d c tp 1 +  = 0.8 × 2 × 602.4. H= R = 62.6 kN db 0.4.7 = 186.50   T = TG+Q + Ω0TE = 142.6 × 235 × 600 × 15.M = 403.2. kayma bölgesinin gerekli Vke kesme dayanımı  1 1 Vke = 0.3.4 kN < 1.0 kN  0.0 kNm değerlerini sağlayacaktır.0 2 + 55.0 kN > 1033.3(c) ve Madde 4.6 × 103 = 206.8∑ M p  −  d b H ort  1   1 −  = 0.6 kN koşulunu sağlamaktadır.9) yüksek dayanımlı bulona etkiyen kuvvetler: V= .5’te verilen gerilme sınır değerleri kullanılacaktır.0 kN > 186.7 × 108.5 = 1870.6 + 2.82 = 83.5    Vp = 1604.0 × 21.0 × 60 = 55.3(a) uyarınca.0 kN 3 186.5 1 +  ×10  d b d c tp   390 × 600 × 15.8 kN 200 3 adet M24 (ISO 10. Madde 4.70 × 8 ×137.1 kNm ve T = 186.

54 bbf tbf = 0. a = 25 mm ve aw = 13 mm seçilecektir.2.5.3. Madde 4.tmin = 15.2.5 uyarınca. 5 25 590 540 5 25 V13 V25 V25 HE 600 A HE 600 B 30 540 30 600 Şekil 10.5 mm ≥ koşulunu sağlamaktadır. Buna göre. Şekil 10. Süreklilik levhalarının kalınlığı t = 20 mm olarak seçilmiş ve böylece kiriş başlık kalınlığından (tbf = 19 mm) daha az olmaması sağlanmıştır.4.50 kotunda ve tam penetrasyonlu küt kaynak kullanarak oluşturulacaktır.3. tcf = 30 mm olan kolon başlık kalınlığı tc f ≥ 0. Küt kaynak kalınlıkları.4 ve Madde 4.8 mm ve tc f ≥ bbf 300 = = 50 mm 6 6 koşullarının her ikisini de sağlamadığından. Deprem Yönetmeliği Madde 4.19 Kolon Ek Detayının Tasarımı Kolon ek detayları. birleştirilen profillerden daha küçük kesitli olanının (HE 600 A) başlık ve gövde kalınlıklarına eşit olarak.3’te verilen koşulları sağlayan tam penetrasyonlu küt kaynakta gerilme sınır değeri yapı çeliğinin akma gerilmesine eşit 10/21 . ek detayı +8.5 Kolon Ek Detayı Deprem Yönetmeliği Madde 4.4.4 uyarınca. 2 × ( 600 + 390 ) u = = 11 mm 180 180 c) Deprem Yönetmeliği Madde 4. 10.54 300 × 19 = 40.4.3 ve Madde 4.2.5’e uygun olarak teşkil edilecektir.3. süreklilik levhalarına gerek olmaktadır.

detayın oluşturulmasında 50×600×900 mm taban levhası.0 kN T0.5 225 375 450 T 75 Şekil 10.8 kNm N0. Uygulanması öngörülen temel bağlantı detayının krokisi Şekil 10.3. Şekilden görüldüğü gibi.9G − Ex2 − 0.3Ey yüklemesinden oluşan M0. Kolonun zayıf ekseni doğrultusundaki iç kuvvetler. düşey yükler ve depremin ortak etkisi altında.9G+E = 145. detay tasarımı yapılacaktır.9) 65 20 75 75 560 600 900 20 75 75 N M σc 112. deprem yüklemesi için izin verilen %15 emniyet gerilmesi arttırımı uygulanarak. taban levhası ( / 50) 65 155 20 130 14 (tipik) 600 160 155 300 130 20 h= 350 8M24 (ISO 10. Deprem Yönetmeliği Madde 4.20 Kolonların Temel Bağlantı Detayının Tasarımı Đncelenen sistemin 2/B kolonunun (bakınız. Şekil 10. Madde 4. kolon taban kesitinde ve kuvvetli eksen doğrultusunda.9) ankraj bulonu kullanılmaktadır. Buna göre.3’te öngörülen kapasite koşulları kendiliğinden sağlanmaktadır.6’da verilmiştir. 10.olarak alınabileceğinden.5 C 225 337.2 kN iç kuvvetleri altında. 20×350×900 mm yük aktarma levhaları ve 2×4 adet M24 (ISO 10.9’a uygun olarak boyutlandırılacaktır.9G+E = -1227.2) temel bağlantı detayı.9G+E = 524.5. diğer doğrultudaki etkilere oranla ∼%3 dolaylarındadır ve hesapta terkedilecektir. 0.6 Temel Bağlantı Detayı 10/22 .

0 525.3Ey yüklemesi için kontrol edilecektir. temel bağlantı detayının kapasitesi aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır.55) Tem = µ ΣPem = 0.0 = 642.4 = = 38.0 × 103 = 10.9G+E Kolon kesit zorlarının taban levhasına aktarılmasını sağlayan kaynaklardaki gerilmeler. M = 525.5 kN 4 2 × ( d c − tcf ) 4 2 × ( 0.375 C = 155. Beton basınç gerilmesinden dolayı taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal gerilme m≅ 10.0 kNm N p = Aσ a = 270 × 235 ×10 −1 = 6345 kN 10/23 .1 N / mm 2 < 1.4 + 1227.3375 + 0.0 kN = Pem 4 4 1382.03) kaynak gerilmesi: τk = 929.15 × 127 = 146.3375 = 155.0 + = + = 929.0 × 0.Eğilme momenti ve normal kuvvetten dolayı kolon tabanında oluşan çekme ve basınç kuvvetleri T= 524.em 2 × 14 × ( 350 − 2 × 14 ) Yukarıdaki tahkiklere ek olarak.55 × 8 ×146. a) Temele birleşen kolonun eğilme momenti ve eksenel kuvvet kapasitelerinin 1.4 kN .60 − 0. Kolonun eğilme momenti kapasitesi (plastik moment) ve eksenel kuvvet kapasitesi: M p = Wxpσ a = 2 × 3212 × 235 × 10−3 = 1510.2 × 130 × 150 = 49725 Nmm / mm 4 σ= m 49725 = = 119.0 kNm Pv = N M 1876.0 kN bulon çekme kuvvetleri P= T 155. N = 1876.15 × 141 N / mm 2 = σ em We 1× 50 2 6 olarak bulunur.9 kN < 1.0 = 1382.2 N / mm 2 225 × 600 beton basınç gerilmesi σc = değerlerini almaktadır.0 kN . daha elverişsiz olan G + Q − Ex2 − 0.15 × 110 N / mm 2 = τ k. Ankraj bulonlarının emniyetle aktarabileceği kesme kuvveti (sürtünme katsayısı: µ = 0. 0.4 kN > 145.3 N / mm 2 < 1.2 kN = T0.8 − 1227.1Da katına eşit olan eğilme momenti ve normal kuvvet.5 × 103 = 103.

9G + Ω0 N E = −0.2 × 6345.2 1.375 C = 586.5 kN beton basınç gerilmesi σc = 2462.1×1.0 kN Eğilme momenti ve normal kuvvetten dolayı kolon tabanında oluşan çekme ve basınç kuvvetleri T= 1051.5 kN .5 + 1876.2 × 130 × 150 = 88725 Nmm / mm 4 σ= m 88725 = = 142. Madde 4.3375 + 0.2.0 + 0 = −1876.0 kN değerlerini sağlayacaktır.2 N / mm 2 225 × 600 değerlerini almaktadır.9 = = 223. G + Q + Ω0 E yüklemesi için: M = M G+Q + Ω 0 M E = −0. 0.3375 = 893.5 + 2.0 kNm N = N G+Q + Ω0 N E = −1876.9 × 1363.3375 = 586.5 = 1051.9 kN .1Da × M p = 1.0 × 0.1): Da = 1.1Da × N p = 1.0 = 2462.0 N / mm 2 < 235 N / mm 2 = σ a 2 Wp 1× 50 4 10/24 . daha elverişsiz olan G + Q + Ω0 E yüklemesi için kontrol edilecektir. T= 1051.7 × 127 = 215.5 = 1051.9 × 0.5’te verilen gerilme sınır değerleri kullanılacaktır.0 + 0 = −1227.0 kNm ve N = −1227. taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal gerilme ve kolon kesit zorlarının taban levhasına aktarılmasını sağlayan kaynaklardaki gerilmeler.Fe37 çeliğinden yapılan hadde profilleri için arttırma katsayısı (Tablo 4.9G + Ω0 E yüklemesi için: M = M 0.9G + Ω 0 M E = −0.2 × 1510.0 − 1227.0 − 1876.375 C = 893.0 × 525.0 kN b) Bölüm 4.1× 1.3375 + 0. temel bağlantı detayının taşıma kapasitesi M = 1051.0 = 2120. 0.9 kN bulon çekme kuvvetleri P= T 893.0 × 0. 0.2.5 × 103 = 18.0 × 525.0 kNm N = N 0.0 = 1993.9 + 1227. Beton basınç gerilmesinden dolayı taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal gerilme: m≅ 18.3 + 2.0 = 8375.9 kN = Pu 4 4 Beton basınç gerilmesi.0 kN Buna göre.4’te tanımlanan arttırılmış deprem etkilerini içeren yükleme durumlarından dolayı kolon taban kesitinde meydana gelen eğilme momenti ve normal kuvvet.5 kN ≅ 1.0 kNm 1. Kapasite kontrollerinde.

0 1051.0 + = + = 1391.60 − 0.3 N / mm 2 < 1.0 kN 4 2 × ( d c − tcf ) 4 2 × ( 0.Kolon kesit zorlarının taban levhasına aktarılmasını sağlayan kaynaklardaki en büyük kuvvet: Pv = N M 1876.0 ×103 τk = = 154.7 ×110 N / mm 2 = τ k.u 2 × 14 × ( 350 − 2 × 14 ) kaynak gerilmesi: 10/25 .03) 1391.

çelik kirişlere mesnetlenen ve trapez profilli sac levhalar üzerinde.1’de.1 Genel Sistem Görünüşü ve Bilgisayar Hesap Modeli 11/1 . yerinde dökme betonarme olarak inşa edilen kompozit döşeme sisteminden meydana gelmektedir.1 Sistem Üç boyutlu genel sistem görünüşü ve bilgisayar hesap modeli Şekil 11. Şekil 11. Kat döşemeleri. Düzlemi içinde rijit bir diyafram oluşturan betonarme döşemenin çelik kirişlere bağlantısı için. Deprem Yönetmeliği Madde 4. Binanın her iki doğrultudaki yatay yük taşıyıcı sistemi.2’de. Bu örnekte çelik kirişlerin. tipik sistem enkesiti Şekil 11.6’da tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen. boyutları ve yerleşimi konstrüktif olarak seçilen kayma çivilerinden (stud) yararlanılmıştır. normal kat sistem planı Şekil 11. süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerden oluşmaktadır. betonarme döşeme ile birlikte kompozit olarak çalışması hesaba katılmamaktadır.3’te verilen yedi katlı çelik binanın tasarımına ait başlıca sonuçlar ile tipik elemanlarının boyutlandırma ve detay hesapları açıklanacaktır.ÖRNEK 11: HER ĐKĐ DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK DÜZEYĐ YÜKSEK MERKEZĐ ÇELĐK ÇAPRAZLI PERDELERDEN OLUŞAN YEDĐ KATLI ÇELĐK BĐNA 11. düşey yükler altında.

00 6 D ikincil ara kirisler (tipik) 8.4 geçerlidir.3. kayma gerilmesi için τem = 82 N/mm2 değerlerini almaktadır.2.2.00 2 6.2 Normal Kat Sistem Planı 11/2 . deprem yükleri etkisinde olmayan elemanların birleşim ve eklerinde ise ISO 5.2. normal gerilme için σem = 141 N/mm2 . kolonlar için HEB profilleri) kullanılarak boyutlandırılacaktır. temele mafsallı olarak mesnetlendiği gözönünde tutulacaktır. Deprem Yönetmeliği Madde 4.6 kalitesinde (akma gerilmesi.9 kalitesinde (akma gerilmesi. Düşey düzlem çaprazları ise kare kesitli kutu profillerle teşkil edilecektir. Taşıyıcı sistemin kirişleri ve kolonları Avrupa norm profilleri (kirişler için IPE ve HEA profilleri.2’ye uygun olarak. σa = 300 N/mm2) bulon kullanılacaktır.3. 1 6.00 2. Deprem Yönetmeliği Madde 4. elastisite modülü E=206182 N/mm2 ve emniyet gerilmeleri.00 4 6.00 2. Çelik yapı malzemesinin özellikleri ile ilgili olarak.00 rd me n ive B 8.3 ve Madde 4. Kaynaklı birleşimler ve kaynak malzemesi ile ilgili olarak Madde 4.00 IPE HEA C 2. akslardaki ana çerçeve kirişlerinin kolonlara bağlantıları da mafsallı olacaktır. Kolonların ±0.2. Sistemin tasarımında Fe37 yapı çeliği kullanılması öngörülmektedir.1 geçerlidir.0 m aralıklarla teşkil edilen ikincil ara kirişler ana kirişlere mafsallı olarak bağlanmaktadır.00 2.3.50 IPE IPE 3.00 y x A HEB merkezi çelik çaprazli perdeler (tipik) trapez sac betonarme döseme IPE ana kirisler (tipik) Şekil 11.00 3 6. Benzer şekilde.00 kotunda. TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre.3.00 5 6. σa = 900 N/mm2). Fe37 yapı çeliğinin akma gerilmesi σa = 235 N/mm2.50 as an sö r 8.00 2.2. deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde ISO 10.

2 Düşey Yükler a) Çatı döşemesi : çatı kaplaması izolasyon trapez sac + betonarme döşeme asma tavan + tesisat çelik konstrüksiyon hareketli yük b) Normal kat döşemesi: kaplama trapez sac + betonarme döşeme asma tavan + tesisat bölme duvarları çelik konstrüksiyon (kolonlar dahil) hareketli yük 1.00 2 6.00 3.3 Tipik Sistem Enkesiti ( A aksı çerçevesi) 11. kat HEB 5.1 0. kat 2.5 g = 4.0 0.5 2.00 3 6.00 6 Çati betonarme döseme + trapez sac 6.5 0. kat HEB 4.3 q = 1.0 0. c) Dış duvar yükü (normal katlarda): gd = 3.00 5 6.50=24.0 kN/m 11/3 .8 g = 4.5 1. kat IPE IPE 7x3.1 0.0 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 Not: Merdiven ve asansör bölgesindeki sabit ve hareketli yüklerin döşemenin diğer bölgelerindeki sabit ve hareketli yüklere eşit olduğu varsayılmıştır.00 4 6.2 2.1 6. kat 1.50 3.9 q = 2.00 Şekil 11.0 0.00 3. kat ±0.

5 Binanın Birinci Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanmasında. Deprem Yönetmeliği Madde 2.40 (Madde 2. binanın her iki deprem doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyotları Denk.30) bağıntısı ile hesaplanır.11. Bina kat planlarında çıkıntıların olmaması. Bu parametreler esas alınarak belirlenen deprem karakteristikleri ve ilgili yönetmelik maddeleri aşağıda verilmiştir.1’de topluca gösterilmiştir. gi .15 s I = 1. kat ağırlıkları ve kat kütlelerinin hesabı aşağıda ayrıntılı olarak verilmiş ve diğer sonuçlar Tablo 11.  N 2 ∑  i=1 mi d fi T1 = 2π  N  ∑ Ffi d fi  i=1      1/ 2 (2. taşıyıcı sistemin düşey elemanlarında süreksizliklerin ve ani rijitlik değişimlerinin olmaması ve kat kütlelerinin yapı yüksekliği boyunca değişiklik göstermemesi nedeniyle. qi sırasıyla toplam kat ağırlıkları ile katların toplam sabit ve hareketli yükleri olmak üzere mi = wi 1 = [ gi + nqi ] g g (n = 0.4.4.4 Düzensizliklerin Kontrolü Deprem Yönetmeliği Madde 2. 11.00 (Madde 2. Benzer şekilde.5) hareketli yük katılım katsayısı (konutlar ve işyerleri) n = 0.11) Bu denklemde.7) • 11.3 Deprem Karakteristikleri Tasarımı yapılacak olan yedi katlı çelik bina birinci derece deprem bölgesinde ve Z2 yerel zemin sınıfı üzerinde inşa edilecek ve konut veya işyeri olarak kullanılacaktır. • etkin yer ivmesi katsayısı (birinci derece deprem bölgesi) Ao = 0. düşey doğrultuda düzensizlik durumları da mevcut değildir.4’e göre.30 (Tablo 2. mi toplam kat kütlelerini göstermektedir ve wi .(2.3 uyarınca düzensizlik kontrolları yapılacaktır. Altıncı normal kat döşemesi için. yatay yük taşıyıcı sistemlerin planda düzenli olarak yerleşmesi nedeniyle planda düzensizlik durumları mevcut değildir.7.1) • • • bina önem katsayısı (konutlar ve işyerleri) spektrum karakteristik periyotları (Z2 yerel zemin sınıfı) TA = 0. Yapı taşıyıcı sisteminin her iki doğrultuda süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerden oluşturulması öngörülmektedir.40 s (Tablo 2. döşeme süreksizliklerinin ve döşemelerde büyük boşlukların bulunmaması.11) ile hesaplanan değerlerden daha büyük alınmayacaktır.4) taşıyıcı sistem davranış katsayısı (deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerle taşındığı çelik binalar) R=5 (Tablo 2.2) TB = 0. 11/4 .

00038 0.2 Fiktif Yüklerden Oluşan Kat Yerdeğiştirmeleri Kat Çatı 6 5 4 3 2 1 Ffi (kN) 204. Ön boyutlandırma sonucunda kiriş ve kolon enkesitleri belirlenen sistemin.3 × 2.81 Tablo 11.01172 0. seçilen herhangi bir yük katsayısını göstermektedir ve bu örnekte F0 = 1000 kN olarak alınacaktır. Tablo 11.70 436.70 436.3 151.8399 2.70 436.0749 0.9 1000.61 436.05998 0.2 189.01386 0.0 = 436.9 + 0.0 dfix (m) 0.4 113.2’nin üçüncü kolonunda görülmektedir.70 436.9 227.7794 1.00473 0.0 4284.11)’deki Ffi fiktif kuvvetleri kat ağırlıkları ve kat yükseklikleri ile orantılı kuvvetlerdir ve aşağıdaki bağıntı ile hesaplanabilirler.70 436.00977 0.11)’de yerlerine konularak yapı sisteminin (x) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu hesaplanır.1 Kat Ağırlıkları ve Kat Kütleleri Kat Çatı 6 5 4 3 2 1 wi 3312.70 436.02201 0.0 mi 337.1415 Σ 11/5 . Bu şekilde hesaplanan Ffi fiktif kuvvetleri Tablo 11. (x) doğrultusunda kat kütle merkezine etkitilen Ffi fiktif kuvvetleri altında analizi ile elde edilen dfix yatay kat yerdeğiştirmeleri Tablo 11. Bu hesaplar Tablo 11.7 37.0352 9.00280 0.0 kN m6 = 4284.70 436.6 75.w6 = 30 × 24 × (4.2 üzerinde gösterilmiştir.70 kNs 2 / m 9.0 4284.(2. Bu büyüklükler Denk.70 436.5373 0.0 29016.70 436.19900 Ffidfix 2.0 = 4284.6628 1.06485 0.2120 0.0 4284.0 4284.00940 0.00093 mi 337.0 4284.0 4284.70 2957.00342 0.(2.70 436.0) + 2 × (24 + 30) × 3.70 midfix2 0.2’nin ikinci kolonunda verilmişlerdir. Ffi = wi H i j=1 ∑ wj H j N F0 Burada F0 .00710 0.8 Σ Denk.61 436.03859 0.

40  S (T1x ) = 2.764  0.(x) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu  N 2 ∑  i=1 mi d fix T1x = 2π  N  ∑ Ffi d fix  i=1      1/ 2  0.19900  = 2π    9.7.49 ve Ray (T1y ) = Ry = 5 11/6 .40  S (T1x ) = 2.5    0. Deprem Yönetmeliği Madde 2.1’e göre.927 s > 0.1415  1/ 2 = 0.927 s olarak bulunur.927  0.2 kN 5 şeklinde hesaplanır.4) ile belirlenecektir.6. Vt .4) Binanın (x) doğrultusundaki taban kesme kuvveti T1x = 0.5    0. 11.28 = 2971.0 m olması ve taşıyıcı sistemde burulma ve yumuşak kat düzensizliklerinin bulunmaması nedeniyle eşdeğer deprem yükü yöntemi uygulanacaktır.10 Ao I W Ra (T1 ) (2.5 m < 40. Deprem Yönetmeliği Madde 2.764 s değerini almaktadır.40 s = TB için  0. diğer doğrultudaki birinci doğal titreşim periyodu da T1y = 0.4)’te yerlerine konularak Vtx = 29016.0 0. Benzer şekilde.40 × 1. bina yüksekliğinin H N = 24. Vt = WA(T1 ) ≥ 0.(2.8 = 1. gözönüne alınan deprem doğrultusunda. (y) doğrultusundaki taban kesme kuvveti T1y = 0. binanın tümüne etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti).(2.0 × 1.764 s > 0. Denk.28 ve Rax (T1x ) = Rx = 5 değerleri Denk.8 = 1.6 Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Hesabı Deprem etkileri altında uygulanacak hesap yönteminin seçimine ilişkin olarak. Benzer şekilde.40 s = TB için hesaplanan  0.2’ye göre.

7 Σ 11/7 .22 319.0075 N Vty = 0.16 372.7 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi Deprem Yönetmeliği Madde 2.7 = 181. Toplam eşdeğer deprem yükünün ∆FN tepe kuvveti dışında geri kalan kısmı.83 639. bina katlarına etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak ifade edilir.0000 Fix (kN) 732.3 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yükleri Kat Çatı 6 5 4 3 2 1 wiHi / ΣwiHi 0.7 − 181.2 Fiy (kN) 853.0 olarak elde edilir.3’te topluca verilmiştir.1136 0.20 3458.2’ye göre toplam eşdeğer deprem yükü.1514 0.81 213.28 248.56 620.9) ile dağıtılacaktır.7. 0.2 − 155.11 106. Tablo 11.1893 0.0075 × 7 × 2971.06 744.0757 0.0075 N Vtx = 0.62 532.99) wi H i j=1 ∑ wj H j N ve Fiy = (3458.2272 0. En üst kat döşemesine etkiyen eşdeğer deprem yükleri. ∆FN.08 124.2049 0.9) (x) ve (y) doğrultuları için Fix = (2971. binanın katlarına Denk. ∆FN tepe kuvvetlerini de içermektedir.91 426.99 kN ∆FNy = 0.58) wi H i j=1 ∑ wj H j N denklemleri ile hesaplanan Fix ve Fiy eşdeğer deprem yükleri.0075 × 7 × 3458.0 × 1.40 × 1.58 kN şeklinde hesaplanır.70 2971. Tablo 11.49 = 3458.7 kN 5 11. N’inci kat dahil olmak üzere. Fi = (Vt − ∆FN ) wi H i j=1 ∑ wj H j N (2. (x) ve (y) doğrultuları için ∆FNx = 0.(2.36 496.2 = 155.0379 1.değerleri yardımıyla Vty = 29016. Binanın N’inci katına (tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü.

(x) doğrultusunda yapıya etkiyen rüzgar kuvvetleri W1x = 1.11 kN 3.5 kN / m2 q = 0.0 m 8.7.5 × 24.5     için için için q = 0.0 m bağıntıları ile hesaplanır.0  1.75 + 1.5  3.05 × 30.41 kN W3x = 1.25    + 1.20 m Rüzgar yükleri TS498 Yük Standardı’na göre belirlenecektir. 11. Rüzgar doğrultusuna dik olan yüzeye yayılı olarak etkiyen rüzgar yükleri. Bir kat döşemesine etkiyen Wi eşdeğer rüzgar kuvveti Wi = cf qAi denklemi ile hesaplanır. kat döşemelerine etkiyen statikçe eşdeğer tekil kuvvetlere dönüştürülerek hesap yapılacaktır.05 × 24.5  3. Not: Đncelenen bu binada kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalışması nedeniyle.0 ×  + 0. ayrıca kat kütle merkezine uygulanması gerekmemektedir.2 × 24.00 = ±1. burulma düzensizliğinin bulunmadığı binalarda katlara etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin.50 m değerlerini alırlar. ek dışmerkezlik etkisinin hesaba katılabilmesi amacı ile.5  2.0 ×  + 0. (x) ve (y) doğrultularındaki ek dışmerkezlikler ex = ±0.40 kN  3.0 m 20.5       0.2 değerini almaktadır.0 × 3.0 m < H ≤ 100.0 m < H ≤ 20.9 Rüzgar Yükleri ve ey = ±0. q : nominal rüzgar basıncıdır.5 × 3.8 Deprem Yüklerinin Etkime Noktaları Deprem Yönetmeliği Madde 2.2 × 24.1 kN / m 2 11/8 . Bina yüksekliğine bağlı olarak 0 < H ≤ 8. Plandaki izdüşümü dikdörtgen olan ve yükseklik/genişlik oranı 5’i aşmayan bina türü yapılarda cf = 1.1’e göre.0 ×  0.8 kN / m 2 q = 1.8 ×  2.11.2 × 0.5 ×   = 58.3.25     W2 x = 1. Buna göre. Burada cf : aerodinamik yük katsayısıdır. eşdeğer deprem yüklerinin sadece kütle merkezinin ± %5 ek dışmerkezlik kadar kaydırıldığı noktalara etkitilmesi yeterli olmakta.5 = 50.8 ×  2. gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara ve ayrıca kat kütle merkezine uygulanması öngörülmektedir.00 = ±1.75   = 79.5 ×  1. Ai : kat döşemesine rüzgar yükü aktaran alandır ve rüzgar doğrultusuna dik olan yüzey genişliği ile ardışık iki katın yüksekliklerinin ortalamasının çarpımı ile elde edilir.5 × 1.0 ×  0.

44 kN değerlerini almaktadır.3Ey G + Q ± 0.3Ey 0.1×  1.5  3.9G ± Wx 0.3Ex ± Ey1 0.25  0.0 ×  0.5’e ve TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak.0    W6 x = 1.17 kN  + 1.87 kN 3.0 W1x = 63.2 × 24.0 W5y = 102. yayılı rüzgar yüklerine statikçe eşdeğer kuvvetler olarak hesaplanmışlardır.9G ± 0.7.2 × 24.2 ×1.5     W5x = 1.00 kN 24.80 kN olarak bulunur.30 kN W4 y = 100.0 × 3.5 × + 1.5       1.8 ×  2.0 ×   = 81.64 kN W6y = 128.5 = 80.3Ex ± Ey1 G + Q ± 0. Deprem Yönetmeliği Madde 2. Benzer şekilde.5  3.25  3.9G ± Ex2 ± 0.0 × 1.3Ey G + Q ± Ex2 ± 0. 11.75   = 103.0 × 3.10 Yük Birleşimleri Yapı sisteminin düşey yükler ile yatay deprem ve rüzgar kuvvetleri altında analizi ile elde edilen iç kuvvetler.8 × 1. Not: Nominal rüzgar basıncının değer değiştirdiği katın altındaki ve üstündeki döşemelere etkiyen rüzgar kuvvetleri.0 ×  0.1× 1.3Ex ± Ey2 0. (y) doğrultusundaki rüzgar kuvvetleri W1y = 30.64 kN  2.75 + 2.5 ×  + 1.75 = 55.34 kN W2 y = 72. aşağıdaki şekilde birleştirileceklerdir.26 kN W7y = 69.W4 x = 1.9G ± Ex1 ± 0.3Ey 0.2 × 0.96 kN W3y = 99.1× 24.9G ± Wy Burada G Q : sabit yüklerden oluşan iç kuvvetler : hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler ( 8 yükleme) 11/9 .8 × 24.3Ex ± Ey2 c) Düşey yük + rüzgar birleşimleri : G + Q ± Wx G + Q ± Wy 0.9G ± 0.5     W7 x = 1. a) Düşey yük birleşimleri : G+Q ( 1 yükleme) (32 yükleme) b) Düşey yük + deprem birleşimleri: G + Q ± Ex1 ± 0.

2’ye göre. bu doğrultuya dik doğrultudaki kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler : sırasıyla (x) ve (y) doğrultusundaki rüzgar yüklerinden oluşan iç kuvvetlerdir. kat kütle merkezinin. kat kütle merkezinin. Bu örnekte. emniyet gerilmeleri yöntemine göre yapılan kesit hesaplarında.1 – 11.10. yukarıdaki bölümlerde hesaplanan düşey yükler ile deprem ve rüzgar yükleri altında analizi yapılmış ve toplam (41) adet yük birleşimi için eleman iç kuvvetleri elde edilmiştir.2. 11. her iki yükleme durumu için emniyet gerilmeleri %15 arttırılacaktır.0 değerini almaktadır.2. emniyet gerilmeleri düşey yük + rüzgar yüklemeleri için %15. ∆i ∆ i = d i − di-1 denklemi ile hesaplanır.4’e göre. Bu denklemde di ve di-1 . azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelen en büyük yerdeğiştirmeleri göstermektedir.3. herhangi bir kolonun uçlarında. Deprem Yönetmeliği Tablo 4. Ex2 : (x) doğrultusunda.5’e göre. sayısal değerleri Tablo 11. TS648 Çelik Yapılar Standardı’na ve Deprem Yönetmeliği Madde 4. süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdeler için büyütme katsayısı Ω0 = 2. 11. ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden azaltılmış göreli kat ötelemesi.1’e göre yapılacaktır.3’te tanımlanan ve ön boyutlandırma sonucunda enkesit profilleri belirlenen yapı sisteminin.3’te verilen ve %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelmektedir. Aşağıdaki bölümlerde. Wy Deprem Yönetmeliği Madde 4. her bir deprem doğrultusu için binanın ardışık iki katında. Ey2 Wx . birleşim ve ekler dışında. analiz sonuçları değerlendirilerek göreli kat ötelemeleri ve ikinci mertebe etkileri kontrolleri ile başlıca tipik eleman ve birleşimlere ait kesit ve detay hesapları açıklanacaktır. arttırılmış deprem yüklemeleri gözönüne alınacaktır. 11/10 . Herhangi bir kolon için. düşey yük + deprem yüklemeleri için %33 arttırılacaktır.12 Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü Göreli kat ötelemelerinin kontrolü. Ey1 . Birleşim ve eklerin tasarımında ise. bu doğrultuya dik doğrultudaki kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler : (y) doğrultusunda. yönetmeliğin gerekli gördüğü yerlerde. her bir deprem doğrultusu için di kat yerdeğiştirmelerinin en büyük değerleri. Arttırılmış deprem yüklemelerinde. Sistem analizleri ETABS bilgisayar yazılımından yararlanarak gerçekleştirilmiştir.11 Sistem Analizleri Şekil 11. çelik yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının tasarımında. Deprem Yönetmeliği Madde 2.Ex1 . deprem etkilerinden oluşan iç kuvvetler Ω0 büyütme katsayıları ile çarpılarak arttırılacaktır.

7487 0.0099 0.6340 3.5’in üçüncü kolonunda.9170 1.0086 0.4270 δiy / hi 0. yapı sisteminin analizi ile elde edilen dix ve diy yatay yerdeğiştirmelerinin her katta aldığı değerler Tablo 11.4935 2.7895 2.4952 0.0104 0.7715 2.5543 0.5579 0.2817 ∆iy (cm) 0.7422 0.0084 11/11 .9704 2.7435 3.4691 0.9446 2.0071 0.4 ve Tablo 11.4565 3.4760 1. binanın her katındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri söz konusu deprem doğrultusundaki deprem yükü azaltma katsayısı.7110 3.4915 0.6868 2.6913 0. ardışık katlar arasındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri ise tabloların dördüncü kolonunda verilmiştir.2178 1. Bu değerlerin kat yüksekliklerine oranları ise tabloların son kolonunda yer almaktadır.6003 0. Her iki doğrultudaki simetri nedeniyle burulma düzensizliği bulunmayan bu binada.2684 0. R ile çarpılarak δi etkin göreli kat ötelemeleri hesaplanmış ve tabloların beşinci kolonuna yazılmıştır.0107 ve (δiy / hi)maks = 0.0070 0.4987 0. (x) ve (y) doğrultularında (δix / hi)maks = 0. söz konusu varsayımın yerdeğiştirmelere etkisi %1’ den daha küçük olmaktadır.3781 3.0071 0. Hesaplarda.0106 0. binanın i’inci katındaki kolonlar için etkin göreli kat ötelemesi.4691 2.0107 0.7769 0. Tablo 11.4161 1.Her bir deprem doğrultusunda.2817 δiy = R∆iy (cm) 2.8582 1.9490 2. Tablolardan görüldüğü gibi.0079 0. δiy/hi oranlarının en büyük değerleri.4085 δiy / hi 0.5898 0. (x) ve (y) doğrultularında %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış Ex1 ve Ey1 deprem yükleri altında.5 (y) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü Kat Çatı 6 5 4 3 2 1 hi (cm) 350 350 350 350 350 350 350 diy (cm) 3.0083 0.0084 0.0015 2.8688 0.4 (x) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü Kat Çatı 6 5 4 3 2 1 hi (cm) 350 350 350 350 350 350 350 diy (cm) 4. δi δi = R ∆ i bağıntısı ile hesaplanacaktır.4575 2.0080 0.2854 ∆iy (cm) 0. ana deprem doğrultusundaki deprem yüklerinden dolayı. bu doğrultuya dik doğrultudaki yerdeğiştirmelerin bileşke yerdeğiştirmeye etkisi terkedilmiştir.0041 Tablo 11.2854 δiy = R∆iy (cm) 3.7268 0.0040 Her bir deprem doğrultusu için.5834 0.

1515 − 1. Tablo 11.(2.0 = 16164.10.0 kN (bakınız.1.62 + 532.13 Đkinci Mertebe Etkileri Deprem Yönetmeliği Madde 2.7272 cm ∑w j=4 7 j = 3 × 4284.3’te öngörülen (δi / hi)maks = 0.12 (2. bütün katlarda Denk.12 2331. 11/12 .02 koşulu sağlanmaktadır. ikinci mertebe etkilerinin TS498 Çelik Yapılar Standardı’na göre değerlendirilmesi yeterlidir.7272 × 16164. taşıyıcı sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.10.22 = 2331.91 + 426.0 + 3312. (x) doğrultusu için (∆i)ort olarak alınabilmektedir.olmakta ve Deprem Yönetmeliği Madde 2.2 uyarınca.20) koşulunun sağlanması durumunda.014 < 0. Tablo 11.83 + 639. ikinci mertebe etkilerini temsil eden ikinci mertebe gösterge değeri. Her iki deprem doğrultusu için. Bu koşulun herhangi bir katta sağlanmaması durumunda.4243 = 0. hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan ağırlığını göstermektedir. (x) doğrutusunda dördüncü katta meydana gelmektedir. Bu değer ( ∆ 4x )ort = ( ( d 4x )ort − ( d3x )ort ) = 2. θi hesaplanarak (∆i )ort ∑ wj θi = j=i N Vi hi ≤ 0.20) koşulu kontrol edilecektir. Benzer durum (y) doğrultusu için de geçerlidir. Her iki deprem doğrultusu için her katta hesaplanan θi parametresinin en büyük değeri.0 = 0. ikinci mertebe etkileri TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak değerlendirilecektir.3) V4x = 732.6 kN h4 = 350 cm olmak üzere 0. gözönüne alınan deprem doğrultusunda her bir katta. Kat döşemesinin rijit diyafram olarak çalıştığı bu binada.6 × 350 θ maks = θ 4x = koşulunu sağladığından. Bu bağıntıda (∆i)ort: Vi hi wj i’inci kat için yukarıdaki bölümde tanımlanan azaltılmış göreli kat ötelemelerinin kat içindeki ortalama değerini : gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın i’inci katına etkiyen kat kesme kuvvetini : binanın i’inci katının kat yüksekliğini : binanın j’inci katının. 11. Ex1 ve Ex2 yüklemelerinden dolayı kat kütle merkezinde meydana gelen azaltılmış göreli kat ötelemelerinin ortalaması.0107 < 0.1) (bakınız.

Sx = 509 cm3 . Şekil 11.187 cm . mesnetler arasındaki göreli düşey yerdeğiştirme f maks = 2.3) en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q + Ex2 − 0. Seçilen kiriş kesiti (IPE 360) için gerekli enkesit karakteristikleri: Wx = 904 cm3 .6 cm2 Süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı perdelerin kirişleri için Deprem Yönetmeliği Madde 4.4 kNm Tmaks = 55.6.0 cm b = 170 mm . tw = 8 mm M 110. kiriş enkesitinin başlık 11/13 . Ix = 16270 cm4 . 1. Ix = 16270 cm4 iy = 3.2 × 509 × 106 = = 21.6 mm Fb = 17×1. Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kirişte oluşan toplam iç kuvvetler (kesit zorları) MG+Q+E = 29. ry = 4.3 kNm NG+Q+E = ±74.187 1 1 = = < L 800.2 kN değerlerini almaktadır.33 cm enkesit boyutları: başlık genişliği : enkesit yüksekliği: gövde yüksekliği : başlık alanı : .4 × 106 = = 122.7 mm d = 360 mm . L = 800 cm f maks 2.79 cm . gövde kalınlığı: tw = 8 mm h = 360 − 2×12.1 N / mm 2 < 141 N / mm 2 = σ em Normal gerilme tahkiki : σ = 3 W 904 × 10 Kayma gerilmesi tahkiki: τ = T × S x 55.2 kN değerlerini almaktadır. Wx = 904 cm3 .27 = 21.0 366 300 11. kat A aksı 2-3 aksları arası kirişi (bakınız. Şekil 11. başlık kalınlığı: t = 12.1.15 Ana Çerçeve Kirişlerinin Boyutlandırılması Merkezi çapraz sisteminin diyagonal çubuklarının bağlandığı. ix = 15.8 kN TG+Q+E = 50.7 cm2 . Seçilen kiriş kesiti (IPE 360) için gerekli enkesit karakteristikleri: A = 72.14 Đkincil Döşeme Kirişlerinin Boyutlandırılması Ana çerçeve kirişlerine mafsallı olarak mesnetlenen ve deprem yükleri etkisinde olmayan normal kat ikincil döşeme kirişlerinin (bakınız.6 N / mm 2 < 82 N / mm 2 = τ em 4 I x × t w 16270 × 10 × 8 Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre.7 = 334.3Ey yüklemesi) için boyutlandırılacaktır.11. Sx = 510 cm3 . Düşey sabit ve hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) M maks = 110.2) düşey yükler (G+Q yüklemesi) altında gerilme ve sehim kontrolleri yapılacaktır.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca.

Burada s : kirişin basınç başlığının yanal burkulmaya arasındaki uzaklık. Buna karşılık. Deprem Yönetmeliği Madde 4.83 < 3.4.2 Es / σ a tw şeklindedir.086 4.4. s = L = 200 cm M  M  Cb = 1.05  1  + 0. Deprem Yönetmeliği Madde 4.62 değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak 85 = 6.62 = 8.2 × 29. negatif mesnet momenti etkisinde.3.6 × σ a s × d / Fb karşı mesnetlendiği noktalar denklemi ile hesaplanır. yanal doğrultudaki mesnetler arası uzaklığın lb = 200 cm olduğu çerçeve kirişlerinde (kiriş başlığının ve gövdenin 1/5’inin yanal doğrultudaki atalet yarıçapı. Emniyetli yönde kalmak üzere. Kiriş enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar b/2 ≤ 0.75 + 1.6 = 41.6.genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.1 yatay yük taşıyıcı sistemin kirişlerinin üst ve alt başlıklarının yanal doğrultuda mesnetlenmesini ve mesnetlendiği noktalar arasındaki uzaklığın lb ≤ 0.1(c) ve Madde 4.6. Fe37 yapı çeliği için Es / σ a = 206182 / 235 = 29.3.2’ye göre.3’e göre. TS648 Standardı Madde 3.33 × 206182 = 327 cm 235 Betonarme döşemenin kompozit etkisi nedeniyle kiriş üst başlığının yanal burkulması önlenmektedir.3.3  1  ≤ 2.3 × 29.62 = 94. kiriş alt başlığının yanal burkulma tahkiki yapılacaktır.69 < 0.7 ve 334.78 8 elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür. lb = 200 ≤ 0.086 ry Es σa koşulunu sağlamasını öngörmektedir.00 değeri yukarıdaki denklemde yerine konularak 11/14 . ry = 4.3  M2   M2  2 şeklinde hesaplanan bir katsayıdır. basınç emniyet gerilmesi σB = 840000 × Cb ≤ 0.33 cm) bu koşulun da sağlandığı görülmektedir. M1/M2 = –1 için hesaplanan Cb = 1.89 12. betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik taşıyıcı sistemlerde bu koşula uyulması zorunlu olmamakla birlikte.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.6.3 Es / σ a t ve h ≤ 3. basınç başlığının dolu dikdörtgen kesit olması ve enkesit alanının çekme başlığı enkesit alanından daha küçük olmaması halinde.

imin = 7. söz konusu kirişte G + Q yüklemesinden meydana gelen kesit zorları MG+Q = 123.6 σ B = 141 N / mm 2 Normal gerilme: M N 29. Çapraz elemanın enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşul 11/15 . 2-3 aksları arası düşey merkezi çapraz sisteminin 1. Bu kesit zorları için M 123.6.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca.8 × 103 + = 42. normal gerilme ve kayma gerilmesi tahkikleri sağlanmaktadır. çaprazların bağlandığı kirişlerin sürekli olması ve çaprazların yok varsayılması durumunda kendi üzerindeki yükleri güvenle taşıması gerekmektedir. Bu elemanlarda.0 kN NE = -632.3).7 N / mm 2 < 1.72 cm Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerin elemanları için Deprem Yönetmeliği Madde 4.16 Çaprazların Boyutlandırılması A aksı çerçevesi. Çaprazların yok varsayılması durumunda.3’te verilen koşulu sağlaması gerekmektedir. V ve ters V şeklindeki çapraz sistemlerinde.7 × 10 Kayma gerilmesi: T × S x 50.σB = elde edilir.4. en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q + Ex2 − 0.3Ey yüklemesi) için gerilme kontrolleri yapılacaktır.2 × 510 × 106 = = 19.0 N / mm2 200 × 36 / 21.2 N / mm 2 < 82 N / mm 2 = τ em τ= 4 I x × t w 16270 ×10 × 8 şeklinde.2 × 510 × 106 = = 25.8 kN NG+Q+E = -884.9 × 106 = = 137.1 N / mm2 < 141 N / mm 2 = σ em W 904 ×103 σ= T × S x 64.9 kNm NG+Q = 0. 11. düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden oluşan çubuk kuvvetleri ile toplam çubuk kuvvetleri: NG+Q = -252.0 TG+Q = 64.00 = 2520 kg / cm 2 ≅ 252. çapraz elemanların kenar uzunluğu/kalınlık oranının Tablo 4.7 N / mm 2 < 1.1(a) ve (b) uyarınca.8 kN 200×200×10 Çapraz elemanlar için seçilen kesit: 2 Enkesit karakteristikleri: A = 74.6.33 × 82 N / mm 2 = τ em 4 I x × t w 16270 × 10 × 8 τ= Deprem Yönetmeliği Madde 4. 840000 × 1.33 × 141 N / mm 2 = σ em σ= + = 3 2 W A 904 × 10 72.90 cm .3 × 106 74. Şekil 11.1. kat elemanlarında (bakınız.2 kN değerlerini almaktadır.

1 cm . iy = 7. Seçilen kolon kesiti (HE 450 B) için gerekli enkesit karakteristikleri: A = 218 cm2 Wx = 3550 cm3 Wy = 781 cm3 .0 Es / σ a = 4.h ≤ 0.8 × 103 = = 1.1 kN (x) doğrultusunda: MG+Q+E = 42.49 kNm değerlerini almaktadır.9 × 102 × 106. Ix = 79890 cm4 . Iy = 11720 cm4 .0 × 29.33 cm 11/16 .0 kN = ±1750.62 = 118 sınır değerini aşmayacaktır. TS648 Çelik Yapılar Standardı Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi σ bem = 1060 kg / cm 2 ≅ 106.0 11. Çubuk boyu L = 461 cm olan çapraz elemanlarda.0 N / mm 2 dir. Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kolon üst ucunda oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) NG NQ NE = −777. basınca çalışan elemanlarının narinlik oranı 4. narinlik oranı 461 = 60 < 118 7.3Ey yüklemesi) için boyutlandırılacaktır.1.72 λ= olduğundan narinlik koşulu sağlanmaktadır.73 10 elde edilir ve enkesit koşulunun sağlandığı görülür. Kat.96 kNm (y) doğrultusunda: MG+Q+E = 4.6 kN = −280. Fe37 yapı çeliği için Es / σ a = 206182 / 235 = 29.33 σ bem 74.62 değeri yukarıdaki ifadede yerine konularak 200 − 2 × 10 = 18. 3/A kolonu (bakınız. Sy = 599 cm3 .3) en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q + Ex2 − 0.114 < 1. çapraz elemanlarda gerilme tahkiki: σ eb 884.62 = 20.00 < 0. Sx = 1991 cm3 .2’ye göre. Buna göre. Narinliğin λ = 60 değeri için.7 × 29. ix = 19.6. Deprem Yönetmeliği Madde 4. Şekil 11.17 Kolonların Boyutlandırılması 1.7 Es / σ a tw şeklindedir.

6 = 78 cm2 Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerin kolonları için Deprem Yönetmeliği Madde 4.1 = −4558.1.enkesit boyutları: başlık genişliği : enkesit yüksekliği: gövde yüksekliği : başlık alanı : b = 300 mm .3.62 × ( 2. Merkezi çapraz sisteminden aktarılan büyük eksenel kuvvetlerin etkisinde olan.10 σ a A 235 × 218 ×102 Es / σ a = 206182 / 235 = 29. 3/A kolonunun mesnet koşullarına bağlı olarak.1 = 2800.0 ×1750. Buna göre. gövde kalınlığı: tw = 14 mm h = 450 − 2×26 = 398 mm Fb = 30×2.14 14 elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.62 değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak 150 = 5.33 × 29. Burada (4. Kolon enkesitinin eksenel basınç ve çekme kapasiteleri ise N bp = 1.6.548 > 0.10 σa A için  N  h ≤ 1.33 Es / σ a  2. ve Nd > 0.62 = 8.6 − 280. kolon enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.9G+2E = −0.3 Es / σ a t şeklindedir.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca.89 26 ve 398 = 28.3 × 29.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.9 × 777. Kolon enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar b/2 ≤ 0.1 − 0.0 × E 0.2d) σbem : kolonun λx = skx/ix ve λy = sky/iy narinliklerinden büyük olanına bağlı olarak.6 + 2.7 × 103 = = 0.0 − 2. skx ve sky burkulma boyları 11/17 . Deprem Yönetmeliği Madde 4. 3/A kolonunun her iki eksen doğrultusunda yanal ötelemesinin merkezi çapraz sistemi ile önlenmiş olduğu gözönünde tutulmuştur.2 uyarınca G + Q + Ω0 E = G + Q + 2.9G + Ω0 E = 0.9G + 2.0 × 1750. Bu şekilde hesaplanan eksenel basınç ve çekme kuvvetleri N G+Q+2E = −777. başlık kalınlığı: t = 26 mm d = 450 mm .7σ bem A N çp = σ a Anet bağıntıları ile hesaplanacaktır.1 − d  tw σa A   Boyutsuz normal kuvvet oranının değeri ile Fe37 yapı çeliği için Nd 2807.2c) (4.77 < 0.0 kN N 0. buna karşılık eğilme momentleri küçük değerler alan bu kolonda.0 kN değerlerini almaktadır. TS648 Standardı Çizelge 8’e göre belirlenen basınç emniyet gerilmesidir.43 < 1.0 × E yüklemeleri altında elde edilen eksenel basınç ve çekme kuvvetleri için (eğilme momentleri gözönüne alınmaksızın) kesit hesabı daha elverişsiz sonuç vermektedir.1.548 ) = 61.

ix 19. düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden oluşan çubuk kuvvetleri ile toplam çubuk kuvvetleri: NG+Q = -252.8 kN NG+Q+E = -884.0 = = 18 . Tablo 11.0 kN ≅ 4558. Bu değerler ile hesaplanan eksenel basınç ve çekme kapasiteleri N bp = 1. 11.33 λ = ( maks λx .0 kN NE = -632. örnek olarak seçilen ikincil ve ana kirişler ile çapraz elemanlar ve bir kolon üzerinde ayrıntılı bir şekilde açıklanan tasarım işlemlerinin. Bu elemanlarda.2 N / mm 2 dir.50 kotları arasındaki tüm kolonlar Çapraz sistemi elemanları (tüm katlarda) Enkesit Profili IPE 360 IPE 360 IPE 360 HE 360 A HE 450 B HE 400 B HE 340 B 200×10 11. 2-3 aksları arası düşey merkezi çapraz sistemi 1.00 kotları arasındaki tüm kolonlar +14.19 Çaprazların Kiriş ve Kolonlar ile Birleşim Detaylarının Tasarımı Yukarıdaki bölümde kesit hesapları yapılarak enkesit profilleri belirlenen.00 / +14.00 × 350 = 350 cm sky iy . Bu değerler kullanılarak narinlik oranları skx 350.6 Taşıyıcı Sistem Elemanları Enkesit Profilleri Taşıyıcı Sistem Elemanı Đkincil kirişler (tüm katlarda) 1. Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi σ bem = 1222 kg / cm 2 ≅ 122.. taşıyıcı sistemin tüm elemanları üzerinde tekrarlanması sonucunda belirlenen enkesit profilleri aşağıdaki tabloda verilmişlerdir..2 × 21800 × 10−3 = 4530.18 Taşıyıcı Sistem Elemanlarının Enkesit Profilleri Önceki bölümlerde.7σ bem A = 1..00 / +7.skx = K x × H ≅ 1.00 kotları arasındaki tüm kolonlar +7.0 = 41 . λy ) = 41 Bu narinlik değeri için.00 / +24.85 × 350 = 300 cm değerlerini almaktadır.1 olarak bulunur. sky = K y × H ≅ 0.8 kN Çapraz elemanlar için seçilen kesit: 200×200×10 Seçilen düğüm levhası boyutları : b/t = 400×20 mm 11/18 .6 Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) A ve D Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) B ve C Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) ±0.0 kN N çp = σ a Anet = σ a A = 235 × 21800 × 10−3 = 5123 kN > 2800 kN olduğundan kapasite tahkiki sağlanmaktadır. 7.6.. Tablo 11. λx = λy = = 300. A aksı çerçevesi. kat elemanlarının çerçeve kiriş ve kolonlarına birleşim detaylarının tasarımı yapılacaktır.7 × 122.

0 kN (c) Düğüm noktasına birleşen.5 × 181.15 × 110 = 126.2’ye göre hesaplanan taşıma kapasitesinden küçük olduğundan tahkik sağlanmaktadır. birleşimin eksenel kuvvet kapasitesi N = 1350.Çapraz elemanın düğüm levhasına bağlantısı 4×7.8 = 110. düğüm levhasının plastik mukavemet momenti: Wp = 20 × ( 62.0 × 632.0 × 74. Bu kuvvetten oluşan bulon kesme kuvveti ve kaynak gerilmesi V= 1350.5 N / mm 2 < 1. (bakınız Bölüm 11.70 × 10−1 = 2624. Madde 4.7 × 106.0 + 2.25 ) × 2 = 575 ×103 mm3 11/19 .0 kN 0.7 × 108.0 ×103 = 168.16).8 = 1518. Birleşimde 8 adet M24 (ISO 10.0 kN değerini sağlayacaktır.6 kN < 124. Pem = 1.651 Buna göre.300 köşe kaynağı ile sağlanacaktır. N u3 = 235 × 72. N u1 = 1.5 + 37. 884. Deprem Yönetmeliği Madde 4.6 N / mm 2 < 1.5 = 124.15 × 108.5 = 184.0 N / mm 2 = τ k. N u2 = 252.8 kN Bulonlar profil eksenine göre simetrik olarak yerleştirilecektir.7 × 110 = 187.0 kN (b) Madde 4. düğüm noktasına birleşen çubuğun eğilme kapasitesinden daha az olmayacak ve düğüm levhasının düzlem dışına burkulmasını engelleyecek önlemler alınacaktır.8 kN < 1. ayrıca.6.u 4 × 7 × ( 300 − 2 × 7 ) τk = şeklinde.8 × 103 = 110.9 ×10 −1 = 1350.0 = 168.6.9) bulon kullanılacaktır.2.1 uyarınca.3’e uygun olarak.4’te verilen arttırılmış yüklemelerden (Ω0 = 2.2.em τk = 4 × 7 × ( 300 − 2 × 7 ) Deprem Yönetmeliği Madde 4. Çapraz elemanın eğilme kapasitesi: M p = σ aWp = 235 × 508 × 10−3 = 119.3.4o).25 + 50 × 112. çapraz elemanları düğüm noktasına birleştiren levhaların düzlemi içindeki eğilme kapasitesi.8 kN = Pem Bir bulona gelen kuvvet : V = 8 Kaynak tahkiki: 884.7.4 kNm Bulon deliklerinden kaynaklanan enkesit kaybı gözönünde tutularak. IPE 360 kirişler tarafından söz konusu çapraza aktarılabilecek en büyük kuvvet (çubuklar arasındaki açı: α = 49.5 kN = Pu 8 1350. birleşimin taşıma kapasitesi aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanını da sağlayacaktır.3.0) meydana gelen eksenel kuvvet.5 × 31. (a) Çapraz elemanın eksenel kuvvet (basınç) kapasitesi.5 N / mm 2 = τ k.

52 × 106 = = 40. söz konusu birleşim detayının tasarımına esas olan en elverişsiz yükleme G + Q yüklemesidir Düşey sabit ve hareketli yüklerden dolayı.52 kNm M 5.4 Kiriş – Kolon Birleşim Detayı 110.4 kN = Pem 4 Bulonlara etkiyen kesme kuvveti: V= Kayma levhasının kolona bağlanan kesitinde meydana gelen normal gerilme ve kayma gerilmesi kontol edilecektir. Şekil 11.1 kNm > 119. B aksı çerçevesi.4 kNm olduğundan tahkik sağlanmaktadır. mafsallı kiriş – kolon birleşimine etkiyen kiriş mesnet tepkisi TG+Q = 110.4 kN değerini almaktadır.Düğüm levhasının eğilme kapasitesi: M p = σ aWp = 575 × 103 × 235 ×10 −6 = 135. Yatay rüzgar ve deprem etkilerinin süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdeler tarafından karşılandığı bu sistemde.8 N / mm2 σ= Wk 1 × 12 × 2602 6 11/20 . Kat. 2-3 aksları arası kirişi ile 3/B kolonunun birleşim detayının tasarımı yapılacaktır. Birleşim detayı 12×260 mm boyutundaki kayma levhası ve 4 adet M20 (ISO 5. Levhaya etkiyen eğilme momenti: M = 110. 11. 4M20 (ISO 5.4 = 27.20 Kiriş – Kolon Birleşim Detaylarının Tasarımı 1.6) 50 40 60 60 60 40 360 260 V12 / 12 IPE 360 50 4040 10 HE 450 B Şekil 11.6 kN < 53.4 × 0.6) bulon ile teşkil edilecektir.05 = 5.4.

9G + Ω0 E = 0.75 × 235 = 176. örneğin +15.5 Kolon Ek Detayı 11. Buna göre.3.22 Kolonların Temel Bağlantı Detayının Tasarımı Đncelenen sistemin 3/A kolonunun (bakınız.4 × 103 = 53. profiller arasında gerilme akışını sağlamak üzere.3 N / mm 2 = σ h.9’a uygun olarak boyutlandırılacaktır. Ancak eklenecek profillerin (HE 400 B ve HE 340 B) enkesit yüksekliklerinin farklı olması nedeniyle.9G + 2.0 × E yüklemeleri için elde edilen kolon eksenel basınç ve çekme kuvvetleri ile detaya birleşen çaprazın eksenel basınç ve çekme kuvvetlerinin düşey bileşenlerinin toplamı için tahkik yapılacaktır. 50 mm kalınlıklı bir geçiş plakası kullanılacaktır. 30 215 340 215 30 297 HE 340 B V12 V215 V 25 V 13 5 HE 400 B V215 50 V 24 352 400 24 25 Şekil 11. birleştirilen profillerin başlık ve gövde kalınlıklarına eşit olarak seçilecektir.5. Bu şekilde hesaplanan kolon eksenel basınç ve çekme kuvvetleri 11/21 .21 Kolon Ek Detayının Tasarımı Kolon ek detayları. Deprem Yönetmeliği Madde 4. Profilleri geçiş plakasına bağlayan küt kaynak kalınlıkları.1 N / mm 2 2 12 × 260 σ h = 40.82 + 3 × 53. en elverişsiz olan G + Q + Ω0 E = G + Q + 2. Merkezi çapraz sisteminden aktarılan büyük eksenel kuvvetlerin etkisinde olan bu detayda.5’e uygun olarak teşkil edilecektir.3) temel bağlantı detayı Deprem Yönetmeliği Madde 4. Şekil 11. Şekil 11.6 N / mm 2 < 0.0 × E 0.em 11.50 kotundaki kolon ek detayı tam penetrasyonlu küt kaynak kullanarak oluşturulacaktır.12 = 100.τ= × Asal gerilme: 3 110.

6 + 2.N G+Q+2E = −777. düşey berkitme (takviye) levhaları ve 8 M36 (ISO 10. Yukarıda belirtilen yüklemeler için.0 × 1750. Şekilden görüldüğü gibi.9G+2E = ( −0.759 = 840. detaya birleşen çaprazın eksenel basınç ve çekme kuvvetlerinin düşey ve yatay bileşenleri ise (α = 49.0 − 1152.8) × 0.5 + 2.9G+2E = −0.651 = 720.0 kN H 0.1 = 2800.25 N / mm 2 500 × 600 değerlerini almaktadır.0 − 2.9G+2E = ( −0. (bakınız.0 = −5710.4o) VG+Q+2E = ( −252.9) 105 70 taban levhası ( / 40) 500 105 150 HE 450 B 70 120 95 20 95 120 75 450 600 75 Şekil 11.0 × 632.03 N / mm 2 < 0.9 × 777.8 ) × 0.9 × 176.6 − 280.0 − 2.6’da verilmiştir.5 + 2.0 × 632.0 kN Bu kuvvetten oluşan beton basınç gerilmesi σc = 5710. detayın oluşturulmasında 40×500×600 mm taban levhası.0 kN V0.5 kN Uygulanması öngörülen temel bağlantı detayının krokisi Şekil 11.6 Temel Bağlantı Detayı Temel bağlantı detayına etkiyen toplam basınç kuvveti ΣN b = −4558.0 − 2.8 ) × 0.0 × 632.0 × 632. V (tipik) 8M36 (ISO 10.1 = −4558.85 f ck = 0.0 kN N 0.651 = −988.0 × 103 = 19. Bölüm 11.17).8) × 0.0 = 21.0 kN H G+Q+2E = ( −252.759 = −1152. 11/22 .85 × 25.9) ankraj bulonu kullanılmaktadır.9 × 176.0 kN değerlerini almaktadır.0 ×1750.

0 ) × 0.5 kN = H 0. Temel bağlantı detayına etkiyen toplam çekme kuvveti ΣN ç = 2800.0 N / mm 2 = σ a Wp 1 × 40 2 4 olarak bulunur.Not: Temel beton sınıfının C25 olduğu ve kapasite tasarımında malzeme emniyet katsayısının kullanılmayacağı öngörülmüştür.5 σ= M 93082 = = 232. taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal gerilme m≅ 19. kesme kuvvetlerinin temele aktarılması için kayma kamasına gerek olabileceği görülmektedir.03 × 225 × 250 = 93082 Nmm / mm 11.0 = 455 kN < 1.9G+2E olduğundan.0 = 3640.8 kN = Pu 8 değerlerini almaktadır.55 = 197. 11/23 .55) Tu = ( ΣPu − N ç ) µ = ( 8 × 499.0 kN Bu kuvvetten oluşan bulon çekme kuvvetleri P= Nç 8 = 3640.0 + 840.8 − 3640.7 × 294 = 499. Ankraj bulonlarının aktarabileceği kesme kuvveti (sürtünme katsayısı: µ = 0. Beton basınç gerilmesinden dolayı.7 N / mm 2 < 235.1 kN < 720.

ÖRNEK 12 : BĐR DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK DÜZEYĐ YÜKSEK ÇERÇEVELERDEN DĐĞER DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK DÜZEYĐ YÜKSEK DIŞMERKEZ ÇELĐK ÇAPRAZLI PERDELERDEN OLUŞAN ALTI KATLI ÇELĐK BĐNA 12.2’de. Binanın (x) doğrultusundaki yatay yük taşıyıcı sistemi. normal kat sistem planı Şekil 12. (y) doğrultusundaki yatay yük taşıyıcı sistemi ise.3’te verilen altı katlı çelik binanın tasarımına ait başlıca sonuçlar ile tipik elemanlarının boyutlandırma ve detay hesapları açıklanacaktır. Şekil 12.1 Sistem Üç boyutlu genel sistem görünüşü ve bilgisayar hesap modeli Şekil 12. boyutları ve yerleşimi konstrüktif olarak seçilen kayma çivilerinden (stud) 12/1 . Deprem Yönetmeliği Madde 4.3’te tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen süneklik düzeyi yüksek moment aktaran çerçevelerden oluşmaktadır.8’de tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerden.1 Genel Sistem Görünüşü ve Bilgisayar Hesap Modeli Kat döşemeleri. tipik sistem enkesitleri Şekil 12.1’de. Düzlemi içinde rijit bir diyafram oluşturan betonarme döşemenin çelik kirişlere bağlantısı için. yerinde dökme betonarme olarak inşa edilen kompozit döşeme sisteminden meydana gelmektedir. çelik kirişlere mesnetlenen ve trapez profilli sac levhalar üzerinde. Deprem Yönetmeliği Madde 4.

2’ye uygun olarak.00 IPE 2. elastisite modülü E = 206182 N/mm2 ve emniyet gerilmeleri. Deprem Yönetmeliği Madde 4. Çelik yapı malzemesinin özellikleri ile ilgili olarak.2.2.3. Sistemin tasarımında Fe52 yapı çeliği kullanılması öngörülmektedir. Fe52 yapı çeliğinin akma gerilmesi σa = 355 N/mm2.00 IPE y me rdiv e n as an r sö moment aktaran çerçeve (tipik) betonarme döşeme trapez sac IPE x A HEB IPE ikincil ara kirişler (tipik) Şekil 12.00 3.3 ve Madde 4.00 kotunda. 12/2 .3.3. TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre.yararlanılmıştır.0 m aralıklarla teşkil edilen ikincil ara kirişler ana kirişlere mafsallı olarak bağlanmaktadır.00 B 6. düşey yükler altında. 2.9 kalitesinde (akma gerilmesi.2.00 2. Bu örnekte çelik kirişlerin. kayma gerilmesi için τem = 122 N/mm2 değerlerini almaktadır. Kolonların ±0.2 Normal Kat Sistem Planı Deprem Yönetmeliği Madde 4. normal gerilme için σem = 212 N/mm2 . kolonların zayıf eksenleri doğrultusunda mafsallı. σa = 300 N/mm2) bulon kullanılacaktır. Taşıyıcı sistemin kirişleri ve kolonları Avrupa norm profilleri (kirişler için IPE profilleri.00 5 3.00 C 6. Akslardaki ana çerçeve kirişlerinin kolonlara bağlantısı ise.00 Dışmerkez çelik çaprazlı perde (tipik) D 6.4 geçerlidir. kuvvetli eksenleri doğrultusunda rijit olacaktır. deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde ISO 10. Kaynaklı birleşimler ve kaynak malzemesi ile ilgili olarak Madde 4.1 geçerlidir. deprem yükleri etkisinde olmayan elemanların birleşim ve eklerinde ise ISO 5. Düşey düzlem çaprazları ise kare kesitli kutu profillerle teşkil edilecektir.00 4 6. σa = 900 N/mm2).3.00 2 6. betonarme döşeme ile birlikte kompozit olarak çalışması hesaba katılmamaktadır.00 3 6.2. kolonlar için HEB profilleri) kullanılarak boyutlandırılacaktır.6 kalitesinde (akma gerilmesi.00 2. temele ankastre olarak mesnetlendiği gözönünde tutulacaktır. 1 6.

70 0.0 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 b) Normal kat döşemesi: kaplama trapez sac + betonarme döşeme asma tavan + tesisat bölme duvarları çelik konstrüksiyon (kolonlar dahil) toplam sabit yük hareketli yük Not: Merdiven ve asansör bölgesindeki sabit ve hareketli yüklerin döşemenin diğer bölgelerindeki sabit ve hareketli yüklere eşit olduğu varsayılmıştır.8 g = 4.0 0.00 HEB 3.0 0.3a Tipik Sistem Enkesiti ( A aksı çerçevesi) 12.0 0.2 2.1 0.5 g = 4.00 2.5 0.9 q = 2.1 0.00 3 6.00 4 6.00=15.5 1.00 Şekil 12.2 Düşey Yükler a) Çatı döşemesi : çatı kaplaması izolasyon trapez sac + betonarme döşeme asma tavan + tesisat çelik konstrüksiyon toplam sabit yük hareketli yük 1.70 2 6.1 6.60 2. c) Dış duvar yükü (normal katlarda): gd = 3.3 q = 1.5 2.0 kN/m 12/3 .00 5 IPE HEB IPE 5x3.50 ±0.

her iki doğrultuda süneklik düzeyleri aynı olan karma sistemlerde.00 D betonarme döşeme + trapez sac 5.1) • • • bina önem katsayısı (konutlar ve işyerleri) spektrum karakteristik periyotları (Z2 yerel zemin sınıfı) I = 1.4) taşıyıcı sistem davranış katsayısı (x doğrultusunda deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerle taşındığı çelik bina) (Tablo 2. • hareketli yük katılım katsayısı (konutlar ve işyerleri) n = 0.00 (Madde 2.40 sn (Tablo 2.15 sn TB = 0. • etkin yer ivmesi katsayısı (birinci derece deprem bölgesi) Ao = 0. Bu parametreler esas alınarak belirlenen deprem karakteristikleri ve ilgili yönetmelik maddeleri aşağıda verilmiştir.3’e göre. farklı doğrultularda farklı taşıyıcı sistem davranış katsayıları kullanılabilmektedir.50 ±0.4.5) Rx = 7 (y doğrultusundaki deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek çerçevelerle (Tablo 2. Yapı taşıyıcı sisteminin bir doğrultuda süneklik düzeyi yüksek çerçevelerden.00 Çatı B 6.00 C 6.5.5) taşındığı çelik bina) Ry = 8 Not: Deprem Yönetmeliği Madde 4.3b Tipik Sistem Enkesiti ( 2 aksı çerçevesi) 12.2) TA = 0.00 Şekil 12. kat 1.3 Deprem Karakteristikleri Tasarımı yapılacak olan altı katlı çelik bina birinci derece deprem bölgesinde.1. kat 3.A 6.2.7) 12/4 . kat 4. Z2 yerel zemin sınıfı üzerinde inşa edilecek ve konut veya işyeri olarak kullanılacaktır.1.00 3.4. kat 2.00=15.3 ve Madde 2.30 (Tablo 2. diğer doğrultuda ise süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerden oluşturulması öngörülmektedir.40 (Madde 2. kat HEB IPE 5x3.

mi toplam kat kütlelerini göstermektedir ve wi .1 Kat Ağırlıkları ve Kat Kütleleri Kat Çatı 5 4 3 2 1 Σ wi 1987.0 Denk.11) ile hesaplanan değerlerden daha büyük alınmayacaktır.0) + 2 × (24 + 18) × 3.89 267.0 kN m5 = 2628. taşıyıcı sistemin düşey elemanlarında süreksizliklerin ve ani rijitlik değişimlerinin olmaması ve kat kütlelerinin yapı yüksekliği boyunca değişiklik göstermemesi nedeniyle.1’de topluca gösterilmiştir. yatay yük taşıyıcı sistemlerin planda düzenli olarak yerleşmesi nedeniyle planda düzensizlik durumları mevcut değildir.89 kNsn 2 /m 9.30) bağıntısı ile hesaplanır.12.0 = 267.4’e göre.0 2628. Deprem Yönetmeliği Madde 2. w5 = 18 × 24 × (4. kat ağırlıkları ve kat kütlelerinin hesabı aşağıda ayrıntılı olarak verilmiş ve diğer sonuçlar Tablo 12. Bina kat planlarında çıkıntıların olmaması. döşeme süreksizliklerinin ve döşemelerde büyük boşlukların bulunmaması. Benzer şekilde.81 Tablo 12.4 Düzensizliklerin Kontrolü Deprem Yönetmeliği Madde 2.0 = 2628. 12.89 1542.0 2628.0 mi 202.5 Binanın Birinci Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanmasında.(2.11) Bu denklemde.2 2628.0 2628.89 267.89 267.3 × 2. gi .57 267.11)’deki Ffi fiktif kuvvetleri kat ağırlıkları ve kat yükseklikleri ile orantılı kuvvetlerdir ve aşağıdaki bağıntı ile hesaplanabilirler.0 2628.89 267.  N 2 ∑  i=1 mi d fi T1 = 2π  N  ∑ Ffi d fi  i=1      1/ 2 (2. düşey doğrultuda düzensizlik durumları da mevcut değildir.3 uyarınca düzensizlik kontrolları yapılacaktır.0 15127.(2.9 + 0. 12/5 . Beşinci normal kat için. binanın her iki deprem doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyotları Denk. qi sırasıyla toplam kat ağırlıkları ile katların toplam sabit ve hareketli yükleri olmak üzere mi = wi 1 = [ gi + nqi ] g g (n = 0.7.

00216 0.89 midfix2 0. 12.13276  = 2π    10.2437 0.0 m olması ve taşıyıcı sistemde burulma ve yumuşak kat düzensizliklerinin bulunmaması nedeniyle eşdeğer deprem yükü yöntemi uygulanacaktır.0 dfix (m) 0. Bu hesaplar Tablo 12.00816 0. 12/6 .6.9 1000.00805 0.13276 Ffidfix 3.7 56.01218 0.89 267.00284 mi 202.57 267. seçilen herhangi bir yük katsayısını göstermektedir ve bu örnekte F0 = 1000 kN olarak alınacaktır.00552 0. Benzer şekilde.2 üzerinde gösterilmiştir.081 s değerini almaktadır.11)’de yerlerine konularak yapı sisteminin (x) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu hesaplanır.01346 0.1 203.5 105.0706 2. (y) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu da T1y = 1. bina yüksekliğinin H N = 18.2’nin üçüncü kolonunda görülmektedir.01034 0.1616 10. Bu büyüklükler Denk.2237  1/ 2 = 0.89 267.3 154.5835 0.1021 1.6 Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Hesabı Deprem etkileri altında uygulanacak hesap yönteminin seçimine ilişkin olarak.02864 0.5 m < 40.89 267. dışmerkez çelik çaprazlı perdelerin yer aldığı (x) doğrultusunda kat kütle merkezine etkitilen Ffi fiktif kuvvetleri altında analizi ile elde edilen dfix yatay kat yerdeğiştirmeleri Tablo 12. Tablo 12.Ffi = wi H i j=1 ∑ wj H j N F0 Burada F0 .2 Fiktif Yüklerden Oluşan Kat Yerdeğiştirmeleri Kat Çatı 5 4 3 2 1 Σ Ffi (kN) 227.5 252.716 s olarak bulunur. Deprem Yönetmeliği Madde 2.0622 3. Bu şekilde hesaplanan Ffi fiktif kuvvetleri Tablo 12. Ön boyutlandırma sonucunda kiriş ve kolon enkesitleri belirlenen sistemin.(2.03670 0.89 267.2’ye göre.2237 (x) doğrultusundaki birinci doğal titreşim periyodu  N 2 ∑  i=1 mi d fix T1x = 2π  N  ∑ Ffi d fix  i=1      1/ 2  0.03974 0.2’nin ikinci kolonunda verilmişlerdir.01736 0.

57 ve Rax (T1x ) = Rx = 7 değerleri Denk.0075 × 6 × 854.40 s = TB için  0. Benzer şekilde.9) ile dağıtılacaktır.13 = 854.07 kN ∆FNy = 0.0 olarak elde edilir. ∆FN.7 = 38.(2. Vt .4) Binanın (x) doğrultusundaki taban kesme kuvveti T1x = 0.7.1’e göre. 12/7 .13 ve Ray (T1y ) = Ry = 8 12. (y) doğrultusundaki taban kesme kuvveti T1y = 1.5    0.0075 × 6 × 1357. binanın katlarına Denk.0075 N Vtx = 0.5    1.57 = 1357.40 s = TB için hesaplanan  0.10 Ao I W Ra (T1 ) (2. bina katlarına etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak ifade edilir.46 kN şeklinde hesaplanır. 0.Deprem Yönetmeliği Madde 2.716 s > 0.7 kN 8 0. Toplam eşdeğer deprem yükünün ∆FN tepe kuvveti dışında geri kalan kısmı. Denk.1 kN 7 şeklinde hesaplanır. N’inci kat dahil olmak üzere.8 = 1. Vt = WA(T1 ) ≥ 0.7 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi Deprem Yönetmeliği Madde 2.40 × 1.40  S (T1x ) = 2.8 = 1.716  0.0 × 1. gözönüne alınan deprem doğrultusunda.0 × 1.081  değerleri yardımıyla Vty = 15127.(2.0075 N Vty = 0.40 × 1. Binanın N’inci katına (tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü.40  S (T1x ) = 2.4) ile belirlenecektir.081 s > 0.7.0 0.4)’te yerlerine konularak Vtx = 15127. (x) ve (y) doğrultuları için ∆FNx = 0.(2.2’ye göre toplam eşdeğer deprem yükü. binanın tümüne etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti).1 = 61.

2275 0.05 × 24.15 205.90 m 12/8 .70 Σ 12.3. gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara ve ayrıca kat kütle merkezine uygulanması öngörülmektedir.8 Deprem Yüklerinin Etkime Noktaları Deprem Yönetmeliği Madde 2. Rüzgar doğrultusuna dik olan yüzeye yayılı olarak etkiyen rüzgar yükleri.7. ayrıca kat kütle merkezine uygulanması gerekmemektedir.3 Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yükleri Kat Çatı 5 4 3 2 1 wiHi / ΣwiHi 0.1’e göre.94 126. (x) ve (y) doğrultularındaki ek dışmerkezlikler ex = ±0. Tablo 12.Fi = (Vt − ∆FN ) wi H i j=1 ∑ wj H j N (2. 12.73 263.74 1357.2521 0.0000 Fix (kN) 355. burulma düzensizliğinin bulunmadığı binalarda katlara etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin.9 Rüzgar Yükleri Rüzgar yükleri TS498 Yük Standardı’na göre belirlenecektir.05 × 18.00 = ±1.07) wi H i j=1 N ve ∑ wj H j Fiy = (854. ek dışmerkezlik etkisinin hesaba katılabilmesi amacı ile.99 73.46) wi H i j=1 ∑ wj H j N denklemleri ile hesaplanan Fix ve Fiy eşdeğer deprem yükleri. eşdeğer deprem yüklerinin sadece kütle merkezinin ± %5 ek dışmerkezlik kadar kaydırıldığı noktalara etkitilmesi yeterli olmakta.45 854.28 46.20 m değerlerini almaktadır. Not: Đncelenen bu binada kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalışması nedeniyle.77 165. Bir kat döşemesine etkiyen Wi eşdeğer rüzgar kuvveti ve ey = ±0.00 = ±0.92 326.0569 1.48 200. Tablo 12.11 86.2033 0.1 − 61.1545 0.7 − 38.1 Fiy (kN) 224.24 136.9) (x) ve (y) doğrultuları için Fix = (1357. En üst kat döşemesine etkiyen eşdeğer deprem yükleri. ∆FN tepe kuvvetlerini de içermektedir.1057 0. kat döşemelerinin ağırlık merkezlerine etkiyen statikçe eşdeğer tekil kuvvetlere dönüştürülerek hesap yapılacaktır.3’te topluca verilmiştir.

(y) doğrultusundaki rüzgar kuvvetleri W1y = 24.56 kN W3y = 65.0 ×  0.0 m bağıntıları ile hesaplanır.10 Yük Birleşimleri Yapı sisteminin düşey yükler ile yatay deprem ve rüzgar kuvvetleri altında analizi ile elde edilen iç kuvvetler. a) Düşey yük birleşimleri : G+Q ( 1 yükleme) 12/9 .5 kN / m2 q = 0.5 = 25.5 ×  + 0. aşağıdaki şekilde birleştirileceklerdir.25  0. Benzer şekilde. Burada cf : aerodinamik yük katsayısıdır. yayılı rüzgar yüklerine statikçe eşdeğer kuvvetler olarak hesaplanmışlardır.44 kN W6y = 34. Ai : kat döşemesine rüzgar yükü aktaran alandır ve rüzgar doğrultusuna dik olan yüzeyin genişliği ile ardışık iki katın yüksekliklerinin ortalamasının çarpımı ile elde edilir. q : nominal rüzgar basıncıdır.0 × 3.10 kN 2 için için q = 0.88 kN W4 y = W5y = 69.0 = 35.0  3.5 + 3.8 × 1.2 değerini almaktadır.5   = 49.0  3.41 kN W3x = 1.84 kN W6 x = 1.2 × 0.2 × 0. Buna göre.75     W2 x = 1.5 × 3. Bina yüksekliğine bağlı olarak 0 < H ≤ 8.5 × 18.5 ×   = 34.0 W2 y = 46.5 + 1.8 × 1.8 kN / m 2  2.12 kN olarak bulunur.7.0     W4 x = W5x = 1.75  2.0 × 3.80 kN 18.0 = 51.92 kN değerlerini almaktadır.83 kN 3.0 ×  0.0 m < H ≤ 20. Plandaki izdüşümü dikdörtgen olan ve yükseklik/genişlik oranı 5’i aşmayan bina türü yapılarda cf = 1. 12.5 × 1.8 × 18.25    + 1.0 W1x = 46.0 m 8.0       0.8 × 18.5 ×  + 0.5’e ve TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak. (x) doğrultusunda yapıya etkiyen rüzgar kuvvetleri W1x = 1. Deprem Yönetmeliği Madde 2.5 × 1.2 × 18.0 × 1. Not: Nominal rüzgar basıncının değer değiştirdiği katın altındaki ve üstündeki döşemelere etkiyen rüzgar kuvvetleri.2 × 0.2 × 18.Wi = cf qAi denklemi ile hesaplanır.

çelik yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının tasarımında. arttırılmış deprem yüklemeleri gözönüne alınacaktır.3.3Ex ± Ey1 0.3Ey 0.3Ex ± Ey1 G + Q ± 0. Ex2 : sabit yüklerden oluşan iç kuvvetler : hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler (32 yükleme) ( 8 yükleme) : (x) doğrultusunda.5’e göre. emniyet gerilmeleri düşey yük + rüzgar yüklemeleri için %15.3Ey G + Q ± Ex2 ± 0.9G ± Wx 0. deprem etkilerinden oluşan iç kuvvetler Ω0 büyütme katsayıları ile çarpılarak arttırılacaktır. yukarıdaki bölümlerde hesaplanan düşey yükler ile deprem ve rüzgar yükleri altında analizi yapılmış ve toplam (41) adet yük birleşimi için eleman iç kuvvetleri elde edilmiştir. dışmerkez çelik çaprazlı perdeler (x doğrultusu) ve süneklik düzeyi yüksek çerçeveler (y doğrultusu) için büyütme katsayısı Ω0 = 2.1 – 12.b) Düşey yük + deprem birleşimleri: G + Q ± Ex1 ± 0.9G ± Ex1 ± 0. her iki yükleme durumu için emniyet gerilmeleri %15 arttırılacaktır. Wy Deprem Yönetmeliği Madde 4. emniyet gerilmeleri yöntemine göre yapılan kesit hesaplarında. Ey1 .3’te tanımlanan ve ön boyutlandırma sonucunda enkesit profilleri belirlenen yapı sisteminin. bu doğrultuya dik doğrultudaki kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler : (y) doğrultusunda.2’ye göre. kat kütle merkezinin.3Ex ± Ey2 c) Düşey yük + rüzgar birleşimleri : G + Q ± Wx G + Q ± Wy 0. düşey yük + deprem yüklemeleri için %33 arttırılacaktır.9G ± Wy Burada G Q Ex1 . TS648 Çelik Yapılar Standardı’na ve Deprem Yönetmeliği Madde 4. kat kütle merkezinin. Birleşim ve eklerin tasarımında ise. Deprem Yönetmeliği Tablo 4. yönetmeliğin gerekli gördüğü yerlerde. 12/10 .2.9G ± Ex2 ± 0. bu doğrultuya dik doğrultudaki kat boyutunun + %5’i ve – %5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara uygulanan deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler : sırasıyla (x) ve (y) doğrultusundaki rüzgar yüklerinden oluşan iç kuvvetlerdir. Ey2 Wx .3Ey 0.11 Sistem Analizleri Şekil 12. 12.9G ± 0.5 değerini almaktadır.9G ± 0.3Ey G + Q ± 0.4’e göre. birleşim ve ekler dışında.3Ex ± Ey2 0. Arttırılmış deprem yüklemelerinde.2.

sayısal değerleri Tablo 12. her bir deprem doğrultusu için binanın ardışık iki katında.5’in üçüncü kolonunda. süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde kolonların kirişlerden daha güçlü olması kontrolleri ile başlıca tipik elemanlara ait kesit ve detay hesapları açıklanacaktır.3936 0.0065 0.4210 1.10.5176 1.12 Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü Göreli kat ötelemelerinin kontrolü.4 ve Tablo 12. bu doğrultuya dik doğrultudaki yerdeğiştirmelerin bileşke yerdeğiştirmeye etkisi terkedilmiştir.0047 0. Her bir deprem doğrultusunda.4 (x) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolu Kat Çatı 5 4 3 2 1 hi (cm) 300 300 300 300 300 350 dix (cm) 2.3’te verilen ve %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelmektedir.7552 2.7982 1.9642 2. ardışık katlar arasındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri ise tabloların dördüncü kolonunda verilmiştir. ∆i ∆ i = d i − di-1 denklemi ile hesaplanır.4094 δix = R∆ix (cm) 1. azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelen en büyük yerdeğiştirmeleri göstermektedir. söz konusu varsayımın yerdeğiştirmelere etkisi %1’ den daha küçük olmaktadır. her bir deprem doğrultusu için di kat yerdeğiştirmelerinin en büyük değerleri. binanın i’inci katındaki kolonlar için etkin göreli kat ötelemesi.2806 0.3905 2.Sistem analizleri ETABS bilgisayar yazılımından yararlanarak gerçekleştirilmiştir. ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden azaltılmış göreli kat ötelemesi.1761 0.3731 0. analiz sonuçları değerlendirilerek göreli kat ötelemeleri ve ikinci mertebe etkileri kontrolleri.1’e göre yapılacaktır. 12.3415 0.0080 0. yapı sisteminin analizi ile elde edilen dix ve diy yatay yerdeğiştirmelerinin her katta aldığı değerler Tablo 12.4094 ∆ix (cm) 0.0012 1. Bu örnekte. Tablo 12.2030 0. δi δi = R ∆ i bağıntısı ile hesaplanacaktır. herhangi bir kolonun uçlarında.0092 0.6117 2. ana deprem doğrultusundaki deprem yüklerinden dolayı. Her iki doğrultudaki simetri nedeniyle burulma düzensizliği bulunmayan bu binada.8658 δix / hi 0.0082 12/11 .8030 0. Deprem Yönetmeliği Madde 2. Hesaplarda. (x) ve (y) doğrultularında %5 ek dışmerkezlikle uygulanan azaltılmış Ex1 ve Ey1 deprem yükleri altında. Herhangi bir kolon için.0087 0. Aşağıdaki bölümlerde. Bu denklemde di ve di-1 .

Ex1 ve Ex2 yüklemelerinden dolayı kat kütle merkezinde meydana gelen azaltılmış göreli kat ötelemelerinin ortalaması. ikinci mertebe etkilerini temsil eden ikinci mertebe gösterge değeri. 12/12 . (x) doğrultusu için (∆i)ort olarak alınabilmektedir.3888 4.4552 0.2998 0. gözönüne alınan deprem doğrultusunda her bir katta.0092 ve (δiy / hi)maks = 0.20) koşulu kontrol edilecektir.5846 1. 12. θi hesaplanarak (∆i )ort ∑ wj θi = j=i N Vi hi ≤ 0.10.12 (2.5795 0.4296 δiy = R∆iy (cm) 2.0153 0.3984 3.0146 0.02 koşulu sağlanmaktadır. Tablolardan görüldüğü gibi. Kat döşemesinin rijit diyafram olarak çalıştığı bu binada.8882 2.0155 olmakta ve Deprem Yönetmeliği Madde 2. Bu bağıntıda (∆i)ort: Vi hi wj i’inci kat için yukarıdaki bölümde tanımlanan azaltılmış göreli kat ötelemelerinin kat içindeki ortalama değerini : gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın i’inci katına etkiyen kat kesme kuvvetini : binanın i’inci katının kat yüksekliğini : binanın j’inci katının.5 (y) Doğrultusunda Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolu Kat Çatı 5 4 3 2 1 hi (cm) 300 300 300 300 300 350 diy (cm) 2.0080 0. Benzer durum (y) doğrultusu için de geçerlidir.13 Đkinci Mertebe Etkileri Deprem Yönetmeliği Madde 2.6360 4. δi/hi oranlarının en büyük değerleri.0121 0.Tablo 12.1.0155 0.1332 1. R ile çarpılarak δi etkin göreli kat ötelemeleri hesaplanmış ve tabloların beşinci kolonuna yazılmıştır.3’te öngörülen (δi / hi)maks = 0.6416 4.0098 Her bir deprem doğrultusu için.2 uyarınca.5884 2.4296 ∆iy (cm) 0. binanın her katındaki azaltılmış göreli kat ötelemeleri söz konusu deprem doğrultusundaki deprem yükü azaltma katsayısı.0051 0.5486 0. hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan ağırlığını göstermektedir.0155 < 0. Bu değerlerin kat yüksekliklerine oranları ise tabloların son kolonunda yer almaktadır.6040 3.5755 0. (x) ve (y) doğrultularında (δix / hi)maks = 0.10.4368 δiy / hi 0.

ikinci mertebe etkilerinin TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre değerlendirilmesi yeterlidir.6 mm Normal gerilme tahkiki : σ = Kayma gerilmesi tahkiki: τ = M 62.(2.028 < 0. L = 600 cm f maks 1.6 Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre. Her iki deprem doğrultusu için her katta hesaplanan θi parametresinin en büyük değeri.14 Đkincil Döşeme Kirişlerinin Boyutlandırılması Ana çerçeve kirişlerine mafsallı olarak mesnetlenen ve deprem yükleri etkisinde olmayan normal kat ikincil döşeme kirişlerinin (bakınız.9558 − 0.905 cm . bütün katlarda Denk.8 N / mm 2 < 212 N / mm 2 = σ em W 429 × 103 T × S x 41.1× 106 = = 144.1) (bakınız.5498 ×12499.2 N / mm 2 < 122 N / mm 2 = τ em 4 I x × t w 5790 × 10 × 6.20) koşulunun sağlanması durumunda.5498 cm (bakınız.3) = 4 × 2628. Bu değer (∆ ) ∑w j=2 6 j 2y ort = ( d 2y ) − ( d1y ) ort ( ort ) = 0. Tablo 12. Şekil 12. Sx = 242 cm3 .0 315 300 12/13 .2 = 12499. Ix = 5790 cm4 . Seçilen kiriş kesiti (IPE 270) için gerekli enkesit karakteristikleri: Wx = 429 cm3 .4060 = 0.2) düşey yükler (G+Q yüklemesi) altında gerilme ve sehim kontrolları yapılacaktır. taşıyıcı sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır. (y) doğrutusunda ve ikinci katta meydana gelmektedir. Tablo 12.70 − 46.25 × 300 koşulunu sağladığından.45 = 808.905 1 1 = = < L 600. Bu koşulun herhangi bir katta sağlanmaması durumunda ise.1 kNm Tmaks = 41. mesnetler arasındaki göreli düşey yerdeğiştirme f maks = 1.2 = 0.25 kN h2 = 300 cm olmak üzere θ maks = θ 2y = 0. tw = 6.Her iki deprem doğrultusu için. 12.0 + 1987. ikinci mertebe etkileri TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak değerlendirilecektir.12 808.4 × 242 × 106 = = 26.2 kN V2y = 854. Düşey sabit ve hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) M maks = 62.4 kN değerlerini almaktadır.

Deprem Yönetmeliği Madde 4. Sx = 653.2 E s /σ a tw şeklindedir.5 cm3 b = 180 mm .3’e göre.5 = 373 mm Fb = 18×1. Deprem Yönetmeliği Madde 4.12 8 .3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir. Fe52 yapı çeliği için E s /σ a = 206182 / 355 = 24. A-B aksları arası ana çerçeve kirişinin (bakınız. ry = 4. Ix = 23130 cm4 . başlık kalınlığı: t = 13.0 kN TE = 22. kiriş enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4. betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik taşıyıcı sistemlerde bu koşula uyulması zorunlu olmamakla birlikte.10 değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak 90 = 6.35 = 24.3 kNm ME = 64.23 13.15 Ana Çerçeve Kirişlerinin Boyutlandırılması 1.12.54 cm) bu koşulun da sağlandığı görülmektedir.9 kNm TG+Q = 84. 2 aksı çerçevesi.3.3 cm2 başlık genişliği : enkesit yüksekliği: gövde yüksekliği : başlık alanı : Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin kirişleri için Deprem Yönetmeliği Madde 4. Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kiriş mesnedinde oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) ile toplam iç kuvvetler MG+Q = 111.37 < 3. Şekil 12.6 mm h = 400 − 2×13.3 × 24.6 elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.67 < 0.10 = 7.10 = 77.3 kN MG+Q+E = 176.086 ry Es σa koşulunu sağlamasını öngörmektedir.1 yatay yük taşıyıcı sistemin kirişlerinin üst ve alt başlıklarının yanal doğrultuda mesnetlenmesini ve mesnetlendiği noktalar arasındaki uzaklığın. Kat.3.5 ve 373 = 43.6.5 mm d = 400 mm .1’de verilen enkesit koşulları uyarınca. Seçilen kiriş kesiti ( IPE 400 ) için gerekli enkesit karakteristikleri: Wx = 1160 cm3 enkesit boyutları: . Düşey yükler + deprem yüklemesi için.2) en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q + Ey2 + 0. Kiriş enkesitindeki yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar b/2 ≤ 0. kirişin diğer ucundaki eğilme momenti ise MG+Q+E = 35.3 kN değerlerini almaktadır.2 kNm TG+Q+E = 106. süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde lb ≤ 0.3.3 kNm dir.3Ex yüklemesi) için gerilme ve sehim kontrolleri yapılacaktır. yanal doğrultudaki mesnetler arası uzaklığın lb = 200 cm olduğu çerçeve kirişlerinde (kiriş başlığının ve gövdenin 1/5’inin yanal doğrultudaki atalet yarıçapı. 12/14 . gövde kalınlığı: tw = 8.6.3 E s /σ a t ve h ≤ 3.2 × 24.

2 ve Şekil 12. mesnetler arasındaki göreli düşey yerdeğiştirme f f max . negatif mesnet momenti etkisinde.3Ey yüklemesi) için boyutlandırılacaktır. Şekil 12.05  1  + 0.2 N / mm 2 200 × 40 / 24.00 = 2552 kg / cm 2 ≅ 255.3 × 653.9 N / mm 2 < 1.0.33 × 212 N / mm 2 = σ em 3 W 1160 ×10 Kayma gerilmesi: τ = T × S x 106.0 1474 300 12.3 σ B= elde edilir.00 değeri yukarıdaki denklemde yerine konularak 840000 × 1.16 Dışmerkez Çapraz Sistemin Bağ Kirişlerinin Boyutlandırılması 1.33 × 122 N / mm 2 = τ em 4 23130 × 10 × 8.3.1 kNm 12/15 .lb = 200 ≤ 0. 1-2 aksları arası kirişi (bakınız.086 4. M1/M2 = −1 oranı için hesaplanan Cb = 1.6 × σ a s × d / Fb karşı mesnetlendiği noktalar denklemi ile hesaplanır.54 × 206182 = 343 cm 235 Betonarme döşemenin kompozit etkisi nedeniyle kiriş üst başlığının yanal burkulması önlenmektedir.2 × 106 Normal gerilme : σ = = = 151. Burada s : kirişin basınç başlığının yanal burkulmaya arasındaki uzaklık. kiriş alt başlığının yanal burkulma tahkiki yapılacaktır.407cm = L = 600cm Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre. basınç emniyet gerilmesi σB = 840000 × Cb ≤ 0. s = L = 200 cm M  M  Cb = 1.3  M2   M2  2 şeklinde hesaplanan bir katsayıdır.5 kNm MG+Q+E = -63.3a) en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q + Ex2 . σ B = 212 N / mm 2 M 176.3  1  ≤ 2.9 < 1.4. Emniyetli yönde kalmak üzere. basınç başlığının dolu dikdörtgen kesit olması ve enkesit alanının çekme başlığı enkesit alanından daha küçük olmaması halinde.5 ×106 = = 34. Kat. A aksı çerçevesi.2’ye göre.75 + 1.6 kNm ME = -55. Buna karşılık. max L 0. Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı kirişte oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) ile toplam iç kuvvetler MG+Q = -7. TS648 Standardı Madde 3.6 I x× t w = 0.407 1 1 = < 600.

E s /σ a = 206182 / 355 = 24.10 Fe52 yapı çeliği için değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak 67. kiriş enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4. bağ kirişinin iki ucunda 60 cm aralıkla ve bağ kirişi dışında kalan kiriş kısımlarının ortalarında 135 cm aralıklarla.2 × 24.6 = 37.8.6 kN değerlerini almaktadır. Ix = 5790 cm4 .5 × 24.62 < 0. yanal doğrultuda mesnetlenecek ve yanal doğrultudaki mesnetlerin gerekli dayanımı kiriş başlığının eksenel çekme kapasitesinin 0.6 mm Fb = 13.10 = 146 cm aralıklarla yanal doğrultuda mesnetlenmesi gerekmektedir.8 cm2 Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerin bağ kirişleri ve diğer kirişleri için Deprem Yönetmeliği Madde 4. bağ kirişlerinin alt ve üst başlıkları kirişin iki ucunda. Bu koşulların sağlanabilmesi amacıyla. bağ kirişi dışında kalan kiriş bölümünün de 0.6 mm h = 270 − 2×10.8.7 kN TE = 184.3 × 24. Sx = 242 cm3 .45 × 13.23 10.2’ye göre. Betonarme döşemenin kompozit etkisi nedeniyle kiriş üst başlığının yanal burkulması önlenmektedir.2 mm d = 270 mm . Bu kirişler de IPE 270 kesitinde olacaktır.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca.3.5 = 6. 12/16 . Buna karşılık.2 ve 249. TG+Q+E = 188. bağ kirişine dik doğrultuda kirişler oluşturulacak ve bu kirişler kompozit betonarme döşemeye bağlanacaktır.5×1.82 < 3.45 b bf E s / σ a = 0.06’sından daha az olmayacaktır.2 E s /σ a tw elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.9 cm2 . Wxp = 484 cm3 başlık genişliği : enkesit yüksekliği: gövde yüksekliği : başlık alanı: b = 135 mm .3.3 E s /σ a t şeklindedir. Deprem Yönetmeliği Madde 4.10 = 7.TG+Q = 3.2 = 249. başlık kalınlığı: t = 10. Deprem Yönetmeliği Madde 4.8 kN NG+Q ≅ 0 NE = −28.10 = 77.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir.02 = 13. Kiriş enkesitindeki yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar b/2 ≤ 0.1 uyarınca.12 6 . kiriş alt başlığının yanal burkulma tahkiki yapılacaktır. negatif mesnet momenti etkisinde. Diğer taraftan. gövde kalınlığı: tw = 6.8.5 kN NG+Q+E = −28. enkesit boyutları: Wx = 429 cm3 .6 ve h ≤ 3.6 kN Seçilen kiriş kesiti ( IPE 270 ) için gerekli enkesit karakteristikleri: A = 45.

5 × 242 × 10 6 = = 119.6 × σ a s × d / Fb denklemi ile hesaplanır.8 σ B = 212 N / mm 2 Normal kuvvet ve eğilme momenti için normal gerilme tahkiki yapılacaktır.313 cm .6 × 355 × 249. Buna göre.9 × 10 T × S x 188. C b = 1.6 × 103 + = + = 153.8.2.4 N / mm 2 < 1.2’ye göre.0 M p / Vp bağıntısını sağlayacak şekilde belirlenebilir. sabit eğilme momenti diyagramı varsayımı ile.313 1 1 = < 600.TS648 Standardı Madde 3. kayma gerilmesi ve asal gerilme σ= τ= M N 63.33 × 122 = τ em I x ×t w 5790 × 104 × 6. Betonarme döşeme sistemine sürekli olarak bağlanan kirişte burkulma tahkiki gereksiz olduğundan.33 × 212 N / mm 2 = σ em 3 2 W A 429 × 10 45. maksimum düşey yerdeğiştirme f max = 0.00 = 3180 kg / cm 2 ≅ 318.6 × 6.4 N / mm2 < 0.6σ a Ak = 0.0 N / mm 2 135 × 27 /13. basınç emniyet gerilmesi σB = 840000 × Cb ≤ 0.6 ×10−3 : bağ kirişinin kesme kuvveti kapasitesini Vp = 350. 840000 × 1. Sehim tahkiki : analiz sonuçlarına göre.0 M p / Vp ≤ e ≤ 5.9 kN göstermektedir.80 × 355 = 284 N / mm 2 = σ h.4. σB = elde edilir. basınç başlığının dolu dikdörtgen kesit olması ve enkesit alanının çekme başlığı enkesit alanından daha küçük olmaması halinde.2’ye göre.13) M p = Wpσ a = 484 × 355 × 10−3 = 171. s = (600−60)/4 = 135 cm Cb : güvenli yönde kalmak üzere.0 1917 300 a) Bağ Kirişinin Boyunun Kontrolü Deprem Yönetmeliği Madde 4.em bağıntıları ile hesaplanır ve gerilme tahkiklerinin sağlandığı görülür. Burada (4. normal gerilme.0 ×119. kolona birleşen bağ kirişlerinin dışında. bağ kirişinin boyu 1.3 N / mm 2 < 1. 12/17 .00 olarak hesaplanan bir katsayıdır.42 = 257.32 + 3. Burada s : kirişin basınç başlığının yanal burkulmaya karşı mesnetlendiği noktalar arasındaki uzaklık. L = 600 cm f max L = 0.6 σ h = 153.3.1× 106 28.8 kNm : bağ kirişinin eğilme momenti kapasitesini Vp = 0.

082 < 0.018 < 0. bağ kirişi uzunluğunun e = 0.6 × 103 = = 0.8.1 D a katından oluşan iç kuvvetlere göre boyutlandırılmasını öngörmektedir. Bölüm 12.60 Mp Vp Mp Vp bağ kirişi dönme açısı.4 uyarınca.91 değeri için < 1.15 σ a A 355 × 45. Buna göre. kat kirişinin bağ kirişi dışında kalan kiriş bölümünün bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan yüklemenin 1. bağ kirişinin tasarım kesme kuvveti Nd 28.12) göreli kat ötelemesi açısından oluşan γ p = ϑp = L e 6.5 kN ≤ 2M p 2 × 171.7 kN = 0. katın (x) doğrultusundaki θp = R ∆i δ i = = 0.5 kN ≤ 350. Deprem Yönetmeliği Madde 4.8.1’e göre.4’e uygun olarak. deprem etkilerinden oluşan iç kuvvetlerin.60 e koşullarının her ikisi de sağlamaktadır.9 koşulunu sağlamaktadır. bağ kirişinin kesit seçimi sonucunda belirlenen 12/18 .8 5 × 171.0082 = 0.6.082 0.2.8.49 m ≤ e ≤ = 2. c) Bağ Kirişinin Dönme Açısının Kontrolü Deprem Yönetmeliği Madde 4.9 × 102 için Vd = 188. d) Kat Kirişinin Bağ Kirişi Dışında Kalan Bölümünün Kontrolu Deprem Yönetmeliği Madde 4.e = 0.60 m olarak seçilen bağ kirişi boyu 171.8. incelenen bağ kirişinin bulunduğu 1. bağ kirişinin dönme açısı kontrol edilecektir.60 m = 0.6 γ p = 0.00 × 0.10 koşulunu sağlamaktadır.0082 hi hi (bakınız.9 350.45 m 350. bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan yükleme.8 = 0. b) Bağ Kirişinin Tasarım Kesme Kuvvetinin Kontrolü Deprem Yönetmeliği Madde 4.3.6.8 = 572.9 kN = Vp Vd = 188.

12. basınca çalışan çapraz elemanda oluşan en elverişsiz eksenel kuvvetler NG+Q = −24.Mp Md = 171. Fe 52 yapı çeliği için Tablo 4.36 cm Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerin çaprazları için Deprem Yönetmeliği Madde 4. imin = 5.1’den alınan Da = 1.5 + 7.1 kNm olduğundan kesit eğilme açısından yeterlidir.1× 350. Bağ kirişinin eğilme momenti kapasitesi M p = 171.1 katsayısı kullanılarak Vd = 1.72 63.17 Çaprazların Boyutlandırılması 1.7 E s /σ a tw değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak 12/19 .9 = 1. kesme kuvvetine karşı takviye edilmesi gerekmektedir.5 Tasarım Büyütme Katsayıları’nın küçüğü ile çarpımı suretiyle belirlenecektir.3 kNm NE = −261.0 kNm değerlerini almaktadır. Çapraz elemanın enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar b ≤ 0.8 şeklinde hesaplanır.3Ey yüklemesi) için boyutlandırılacaktır.1.6 cm2 . Buna karşılık.1× 1. Kat.10 veya h ≤ 0.7 × 55.1 kNm 184. 1-2 aksları arası çaprazları (bakınız. Buna göre. kiriş enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.6 = 134.8 = 2.0.8 kNm > 134.8. Düşey sabit ve hareketli yükler ile deprem etkilerinden dolayı.3a) en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q + Ex2 .1 ve Vp Vd = 350. Çapraz elemanı için seçilen kesit: NG+Q+E = −285.9 = 424. kat kirişinin bağ kirişi dışındaki kısmının. örneğin gövde levhaları eklenerek. kat kirişinin bağ kirişi dışında kalan kısımlarının tasarımında esas alınacak iç kuvvetler. A aksı çerçevesi.7 E s /σ a t şeklindedir.86 188.6 kN Mp = 424. Fe52 yapı çeliği için E s /σ a = 206182 / 355 = 24.3 kNm 140×140×8 Enkesit karakteristikleri: A = 41.6 − 3.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir. Şekil 12.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca.

6 × 102 ×1. basınca çalışan elemanların narinlik oranı 4. Narinliğin λ = 82 değeri için.9 0.25 D a katından oluşan iç kuvvetlere göre tahkik edilmeleri gerekmektedir. Buna göre.3 = 691.7 × 109.6 ×10 2 × 109.8 kN olarak hesaplanır.1× 1. çapraz elemanlarda gerilme tahkiki: σ eb 285. Buna göre.6.893 < 1 1.5 şeklinde sağlanır.0 Es / σ a = 4.8 × 103 = = 0.2’ye göre.5 < 0. 12/20 . narinlik oranı 442 = 82 < 96 5.14 − 2 × 0.8. Çubuk boyu L = 442 cm olan çapraz elemanlarda. Deprem Yönetmeliği Madde 4.3 × 103 = = 0.0 × 24.8 elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür. Kapasite kontrolu ise σ eb 691.18 Taşıyıcı Sistem Elemanlarının Enkesit Profilleri Önceki bölümlerde. Bölüm 12.9 = 1.5 Md değerinde plastikleşmektedir. 12.1. taşıyıcı sistemin tüm elemanları üzerinde tekrarlanması sonucunda belirlenen enkesit profilleri aşağıdaki tabloda verilmişlerdir.2’ye göre.86 < 188. tasarım büyütme katsayısının Vp Vd = Mp 350.10 = 96 sınır değerini aşmayacaktır.5 Deprem Yönetmeliği Madde 4.5 N / mm 2 dir.86 × 261.7σ bem 41. ayrıca.626 < 1.0 + 24.8 = 15. çapraz elemanların tasarımında esas alınacak eksenel basınç kuvveti N p ≅ 1.25 ×1. TS648 Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi σ bem = 1095 kg / cm 2 ≅ 109. örnek olarak seçilen ikincil ve ana kirişler ile bağ kirişi ve çapraz elemanlar üzerinde ayrıntılı bir şekilde açıklanan tasarım işlemlerinin. bağ kirişi. çaprazların bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan yüklemenin 1.36 λ= olduğundan narinlik koşulu sağlanmaktadır.16(d)’den görüldüğü gibi.33 σ bem 41.7 × 24.10 = 16.8.

2/B düğüm noktasında Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü Olması Koşulu kontrol edilecektir. Burada Fe52 çeliğinden yapılan hadde profilleri için arttırma katsayısı (Tablo 4.50 kotları arasındaki tüm kolonlar Çapraz sistemi elemanları (tüm katlarda) Enkesit Profili IPE 270 IPE 270 IPE 400 IPE 360 HE 400 B HE 360 B 140×140×8 4 4 12.D Aksları ana kirişleri (tüm katlarda) 1... 2/B düğüm noktasındaki kiriş ve kolon enkesitleri ile enkesit karakteristikleri: Üst ve alt kolon kesitleri : HE 400 B Sol ve sağ kiriş kesitleri : IPE 400 A = 198 cm2 .6 Taşıyıcı Sistem Elemanları Enkesit Profilleri Taşıyıcı Sistem Elemanı Đkincil kirişler (tüm katlarda) A. emniyetli yönde kalmak üzere..1Da M pi + M p j ) ( ) bağıntısı ile ifade edilir. kat.. ..1): Da = 1.3. Mpa . Bu koşul..2. Mpü : düğüm noktasında birleşen kolonların.2 uyarınca.. N tasarım eksenel kuvveti altında.5 Aksları ana kirişleri (4. katlarda) ±0.50 kotları arasındaki tüm kolonlar +9.3.00 / +9.2 kN Buna göre. N  M p ≅ Wp  σ a −  A  denklemi ile hesaplanabilen moment kapasiteleridir. Wp = 3232 cm3 Wxp = 1307 cm3 (Wp : plastik mukavemet momenti) Düğüm noktasında birleşen alt kat kolonunun üst ucunda (Nüst) ve üst kat kolonunun alt ucunda (Nalt) düşey yükler + deprem yüklemesinden oluşan en büyük eksenel kuvvetler: N üs t = 1442. zayıflatılmış kiriş enkesitleri kullanılmaması ve kiriş uçlarında guseler oluşturulmaması nedeniyle.1 kN 12/21 .Tablo 12.1 Mpi . süneklik düzeyi yüksek sistem olarak tasarlanan (2) aksı çerçevesinin 1... kiriş plastik momentlerinin kolon yüzündeki kesitlerde meydana gelmesi durumunda (M pa + M pü ≥ 1.. N a lt = 1191.50 / +18. incelenen sistemde olduğu gibi. katlarda) 1.5 Aksları ana kirişleri (1.5. Mpj : düğüm noktasında birleşen kirişlerin M p = Wpσ a denklemi ile hesaplanan moment kapasiteleri.19 Süneklik Düzeyi Yüksek Çerçevelerde Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü Olması Kontrolleri Deprem Yönetmeliği Madde 4.6.. (2) aksı çerçevesi 1. kat..

0 + 464.M pi = M p j = 1307 × 355 × 10−3 = 464.0 kNm 2  198 × 10   olduğundan ( 953.1× ( 464.1× 103  M p ü = 3232 ×  355 − ×10 −3 = 912. 12/22 .0 + 912.1× 103  × 10−3 = 953.0 koşulu sağlanır.1×1.0 ≥ 1.0 ) = 1865.0 ) = 1123.0 kNm M pa = 3232 ×  355 − 2  198 × 10    1442.0 kNm  1191.

Şekil 13.1 Sistem Üç boyutlu genel sistem görünüşü Şekil 13.1 Genel Sistem Görünüşü 13/1 . Deprem Yönetmeliği Madde 4. (y) doğrultusundaki yatay yük taşıyıcı sistemi ise.3’te verilen tek katlı çelik endüstri binasının tasarımına ait başlıca sonuçlar ile tipik elemanlarının boyutlandırma ve detay hesapları açıklanacaktır. Deprem Yönetmeliği Madde 4. çatı sistem planı Şekil 13.1’de.4’te tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen süneklik düzeyi normal moment aktaran çerçevelerden.ÖRNEK 13: BĐR DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK DÜZEYĐ NORMAL ÇERÇEVELERDEN DĐĞER DOĞRULTUDA SÜNEKLĐK DÜZEYĐ NORMAL MERKEZĐ ÇELĐK ÇAPRAZLI PERDELERDEN OLUŞAN TEK KATLI ÇELĐK ENDÜSTRĐ BĐNASI 13.7’de tanımlanarak ilgili tasarım koşulları verilen süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdelerden oluşmaktadır. Binanın (x) doğrultusundaki yatay yük taşıyıcı sistemi. tipik çerçeve enkesiti ve cephe sistem görünüşü Şekil 13.2’de.

00 IPE moment aktaran çerçeve (tipik) B 6.00 6.1 24.00 C 6.2 Çatı Sistem Planı 13/2 .00 E 6.00 merkezi düşey düzlem çapraz sistemi (tipik) D 6.00 6.00 aşıklar (NPI) F 6.00 G 6.00 6.00 6.00 x y A merkezi çatı çapraz sistemi (tipik) IPE cephe kolonu (IPE) Şekil 13.00 2 H 6.

σa = 300 N/mm2) bulon kullanılacaktır. σa = 900 N/mm2). Düzlemi içinde rijit bir diyafram oluşturmayan çatı döşemesinde.00 6. kayma gerilmesi için τem = 82 N/mm2 değerlerini almaktadır. Deprem Yönetmeliği Madde 4. E=206182 N/mm2 ve emniyet gerilmeleri.20 alt başlık bağlantı sistemi 4. (x) ve (y) doğrultularındaki yatay yük taşıyıcı sistemler birbirinden bağımsız olarak davranmaktadırlar. Akslardaki çerçeve kirişlerinin kolonlara bağlantısı ise rijit olacaktır.3.00 1. Deprem Yönetmeliği Madde 4. Çatı ve düşey düzlem bağlantıları ile (y) doğrultusundaki kirişler ise L profilleri ve kare kesitli kutu profiller ile teşkil edilecektir.00 IPE 8. temele ankastre olarak mesnetlendiği gözönünde tutulacaktır.00 Şekil 13.3.9 kalitesinde (akma gerilmesi. Çelik yapı malzemesinin özellikleri ile ilgili olarak.2. Çatı döşemesinin rijit bir diyafram oluşturmaması nedeniyle.00 2 1. Kolonların ±0.50 doğrama duvar ±0.3.6 kalitesinde (akma gerilmesi.4 geçerlidir.3.2. aynı akslar arasında düşey düzlemde de devam ederek binanın (y) doğrultusundaki yatay yük taşıyıcı sistemini meydana getirmektedir.3 ve Madde 4. deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde ISO 10.1 geçerlidir.2’ye uygun olarak. 1 24.2. D-E ve G-H aksları arasında merkezi çatı çapraz sistemi bulunmaktadır.00 kotunda. Çatı çapraz sisteminin elemanları ile bunları birbirine bağlayan (y) doğrultusundaki kirişler çerçeve kirişlerine ve kolonlara mafsallı olarak bağlanmaktadır.00 aşıklar (NPI) 6. TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre. Çerçeve sisteminin kirişleri ve kolonları Avrupa norm profilleri (IPE profilleri) kullanılarak boyutlandırılacaktır. Sistemin tasarımında Fe37 yapı çeliği kullanılması öngörülmektedir. normal gerilme için σem = 141 N/mm2 . Kaynaklı birleşimler ve kaynak malzemesi ile ilgili olarak Madde 4. A-B.50 cephe elemanları (NP ) 2.3a Tipik Çerçeve Enkesiti ( D aksı çerçevesi) 13/3 .Çatı döşemesi. Çapraz sistemi. çelik aşıklar ile bunlara mesnetlenen ve oluklu sac levhalardan teşkil edilen çatı kaplamasından meydana gelmektedir.00 6.2. elastisite modülü.00 6. deprem yükleri etkisinde olmayan elemanların birleşim ve eklerinde ise ISO 5. Fe37 yapı çeliğinin akma gerilmesi σa = 235 N/mm2.

1 0.75 0.00 Şekil 13. Yapı taşıyıcı sisteminin bir doğrultuda süneklik düzeyi normal çerçevelerden.40 (Madde 2. birim boyda) 0.A 6. diğer doğrultuda ise süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdelerden oluşturulması öngörülmektedir.75 q = 0. Bu parametreler esas alınarak belirlenen deprem karakteristikleri ve ilgili yönetmelik maddeleri aşağıda verilmiştir.2 Düşey Yükler çatı kaplaması aşıklar tesisat yükü çelik konstrüksiyon kar yükü b) Cepheler : cephe kaplaması cephe elemanları doğrama çelik konstrüksiyon (kolonlar.4 1.4.15 sn I = 1.00 B 6.3 Deprem Karakteristikleri Tasarımı yapılacak olan tek katlı çelik endüstri binası birinci derece deprem bölgesinde.2) TB = 0.00 IPE D 6.00 IPE ±0.00 (Madde 2.25 0.5) süneklik düzeyi normal çerçevelerle taşındığı çelik bina) Rx = 5 13/4 .3b Cephe Sistem Görünüşü ( 2 aksı cephesi.4) taşıyıcı sistem davranış katsayısı (x doğrultusunda deprem yüklerinin tamamının (Tablo 2.1 0.00 merkezi düşey düzlem çapraz sistemi (tipik) 4. Z3 yerel zemin sınıfı üzerinde inşa edilecek ve işyeri (fabrika) olarak kullanılacaktır.2 gd = 3.3 g = 0.1) bina önem katsayısı (işyerleri) spektrum karakteristik periyotları (Z3 yerel zemin sınıfı) TA = 0. bölgesel görünüş) 13. • • • • etkin yer ivmesi katsayısı (birinci derece deprem bölgesi) Ao = 0.0 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m2 kN/m kN/m2 a) Çatı döşemesi : c) Dış duvar yükü: 13.4.1 0.00 C 6.60 sn (Tablo 2.1 0.00 E 4.

Çatı döşemesi rijit bir diyafram oluşturmadığından taşıyıcı sistemde A2 türü düzensizlik bulunmaktadır. Deprem Yönetmeliği Madde 2. çerçevenin birinci doğal titreşim periyodu Denk.4 Deprem Yönetmeliği Madde 2.2 + 1.4 kN / m p3 = 6.0 + 1.(2.30 (Tablo 2.5) • hareketli yük katılım katsayısı (kar yükü için) Düzensizliklerin Kontrolü n = 0. 13.2’ye uygun olarak. deprem etkileri ve rüzgar yükleri altında analizi yapılacaktır.  N 2 ∑  i=1 mi d fi T1 = 2π  N  ∑ Ffi d fi  i=1      1/ 2 (2.4’teki sistem şeması üzerinde görülmektedir.0 × 0.2 = 3. Deprem Yönetmeliği Madde 2. p1 = 6.(y doğrultusundaki deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi normal merkezi çelik Ry = 4 çaprazlı perdelerle taşındığı çelik binalar) (Tablo 2.30) bağıntısı ile hesaplanır.5 (x) Doğrultusundaki Moment Aktaran Çerçevelerin Analizi En elverişsiz durumda olan (D) aksı çerçevesinin düşey yükler.2 = 2. bu doğrultudaki düşey düzlem bağlantılarına güvenle aktarıldığı hesapla doğrulanacaktır.4 + 1.11) ile hesaplanan değerden daha büyük alınmayacaktır. mi belirli noktalarda (genellikle düğüm noktalarında) toplandığı varsayılan kütleleri göstermektedir ve wi .2. gi . (D) aksı çerçevesine etkiyen sabit yükler ve hareketli yük katılım katsayısı ile çarpılmış hareketli yükler Şekil 13.7.2 kN / m p2 = 6. qi sırasıyla söz konusu noktalara etkiyen toplam ağırlıklar ile bunları oluşturan sabit ve hareketli yükler olmak üzere mi = wi 1 = [ gi + nqi ] g g (n = 0. 13.4’e göre.0 × 0.6 kN / m 13/5 .3.1’de topluca gösterilmiştir.3 uyarınca düzensizlik kontrolleri yapılacaktır.1 Çerçevenin Birinci Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanmasında.0 × 3.5. (x) doğrultusundaki deprem etkileri altında çerçeveler birbirinden bağımsız olarak hesaplanacak ve (y) doğrultusundaki deprem etkilerinin.11) Bu denklemde. Sistemin düğüm noktalarında toplandığı varsayılan wi toplam ağırlıklarının ve mi kütlelerinin bu yüklere bağlı olarak hesabı aşağıda verilmiş ve sonuçlar Tablo 13.7) 13.2 = 19. Bu nedenle.

00 kotundan yükseklikleri ile orantılı kuvvetlerdir ve aşağıdaki bağıntı ile hesaplanabilirler.4 × 4.(2.87 kNs 2 / m 9.75 2.20 kN m2 = 70.5 × + 5.11)’de yerlerine konularak (D) aksı çerçevesinin birinci doğal titreşim periyodu hesaplanır.3q= 6. 13/6 .75)= 5.16 4.(2.50 12.2’nin ikinci kolonunda verilmişlerdir.81 w2 = 5.16 kNs 2 / m 9.75 + 3.85 × 12.81 70.0 8. Bu şekilde hesaplanan Ffi fiktif kuvvetleri Tablo 13.4 (D) aksı çerçevesine etkiyen sabit ve hareketli yükler (n=0.82 mi 4.0 (0.81 Tablo 13.85 kN/m p1= 2.90 Σ Denk.4 kN/m p2= 3.5 × m1 = m3 = 47.30) 0.20 = 7.00 Şekil 13. Ön boyutlandırma sonucunda kiriş ve kolon enkesitleri belirlenen çerçeve sistemin Ffi fiktif kuvvetleri altında analizi ile elde edilen dfix yatay kat yerdeğiştirmeleri Tablo 13.g+0.6 × 2.6 kN/m p3= 19. Ffi = wi H i j=1 N ∑ wj H j F0 Burada F0 .3x0. Bu hesaplar.81 = 4.87 7.20 47.81 kN 8.00 12. Bu büyüklükler Denk.0 = 70.50 2.0 × + 2.2 kN/m w1 m1 w2 m2 w3 m3 p1 p2 p3 4.81 165.2 üzerinde gösterilmiştir. seçilen herhangi bir yük katsayısını göstermektedir ve bu örnekte F0 = 1000 kN olarak alınacaktır.0 8.2’nin üçüncü kolonunda görülmektedir.85 × 6. Tablo 13.1 Düğüm Noktası Ağırlıkları ve Kütleleri Düğüm Noktası 1 2 3 wi 47.0 = 47.87 16.5 5.75+0.0 w1 = w3 = 19.2 ×1.11)’deki Ffi fiktif kuvvetleri düğüm noktalarının ağırlıkları ve ±0.00 1.

085 233.0 m olması ve taşıyıcı sistemde burulma ve yumuşak kat düzensizliklerinin bulunmaması nedeniyle eşdeğer deprem yükü yöntemi uygulanacaktır.10 Ao I W Ra (T1 ) (2.87 7.5 ve R ax (T1x ) = R x = 5 değerleri Denk.1’e göre.6.87 midfix2 0. Vt.2 Fiktif Yüklerden Oluşan Kat Yerdeğiştirmeleri Düğüm Noktası 1 2 3 Ffi (kN) 271.23270 mi 4.4) Çerçevenin (x) doğrultusundaki taban kesme kuvveti T1x = 0.4) ile belirlenecektir.Tablo 13.5.(2.1 1000.4)’te yerlerine konularak Vtx = 165.7.2 Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Hesabı Deprem etkileri altında uygulanacak hesap yönteminin seçimine ilişkin olarak. Deprem Yönetmeliği Madde 2.(2.39085 0.13  1/ 2 = 0.0 dfix (m) 0.2 m < 40.085 106.23270 0.40 × 1. 0.2’ye göre.5 = 33.91827 Ffidfix 63. Deprem Yönetmeliği Madde 2. Vt = WA(T1 ) ≥ 0.13 Σ Çerçevenin birinci doğal titreşim periyodu  N 2 ∑  i=1 mi d fix T1x = 2π  N  ∑ Ffi d fix  i=1 olarak bulunur.60 s = TB için S (T1x ) = 2.26371 0. Denk.23364 0.1 457.96 63.394 s 13.82 şeklinde hesaplanır.16 4. çerçevenin tümüne etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti).      1/ 2  0.26371 0. bina yüksekliğinin H N ≅ 9. gözönüne alınan deprem doğrultusunda.394 s < 0.91827  = 2π    233.16 kN 5 13/7 .8 271.0 × 2.

8 0. Bu durumda.2 = 15. Çerçeve elemanlarına etkiyen wi yayılı rüzgar yükleri wi = cfi q b denklemi ile hesaplanır. Burada cfi : aerodinamik yük katsayısıdır.81× 8.0 m için için q = 0.0 m 8. w2 w1 0. cfi katsayısının aldığı değerler Şekil 13.2sin α -0.99 kN 1410.13. çerçeveye etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü.5 kN / m2 q = 0.4 Şekil 13.4 α 0.8 47.4 Rüzgar Yükleri Rüzgar yükleri TS498 Yük Standardı’na göre belirlenecektir.0 m < H ≤ 20.0 = 8. Binanın tek katlı olması nedeniyle.5.5 üzerinde gösterilmiştir.5.2 uyarınca.5 Aerodinamik Yük Katsayıları ve Rüzgar Yükleri q : nominal rüzgar basıncıdır.18 kN 1410.16 × F2 = 33.8 F1 = F3 = 33.20 × 9. düğüm noktalarına etkiyen eşdeğer deprem yükleri Fi = Vt wi H i j=1 ∑ wj H j N denklemi ile ∑w H j j=1 N j = 1410.16 × olarak elde edilmiştir. 70.3 Düğüm Noktalarına Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi Deprem Yönetmeliği Madde 2.7. düğüm noktalarına etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak ifade edilir.4 w3 w4 1. Çerçeve elemanlarının konumuna bağlı olarak.8 kN / m 2 13/8 . ek eşdeğer deprem yükü’nün hesabına gerek olmamaktadır. Bina yüksekliğine bağlı olarak 0 < H ≤ 8.8 13.

6 Sistem Analizleri Şekil 13.20 kN / m değerlerini almaktadır.40 kN / m w2 = − 0.28 × 0. emniyet gerilmeleri yöntemine göre yapılan kesit hesaplarında. arttırılmış deprem yüklemeleri gözönüne alınacaktır.9G ± Wx ( 1 yükleme) ( 4 yükleme) ( 4 yükleme) b) Düşey yük + deprem birleşimleri : c) Düşey yük + rüzgar birleşimleri : Burada G : Q : Ex : Wx : sabit yüklerden oluşan iç kuvvetler hareketli yüklerden oluşan iç kuvvetler çerçeve doğrultusundaki deprem yüklerinden oluşan iç kuvvetler çerçeve doğrultusundaki rüzgar yüklerinden oluşan iç kuvvetlerdir.0 değerini almaktadır. Bu yükler.8 × 6.5. deprem etkilerinden oluşan iç kuvvetler Ω0 büyütme katsayıları ile çarpılarak arttırılacaktır. çelik yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının tasarımında.2. Deprem Yönetmeliği Madde 2. yönetmeliğin gerekli gördüğü yerlerde.2’ye göre.5 × 6.9G ± Ex G + Q ± Wx 0. Birleşim ve eklerin tasarımında ise.4’e göre.4 × 0.8 × 0.5 × 6.1 – 13.92 kN / m w4 = − 0. Buna göre. düşey yük + deprem yüklemeleri için %33 arttırılacaktır.0 = 2. Arttırılmış deprem yüklemelerinde.4 × 0.34 kN / m w3 = − 0.7. TS648 Çelik Yapılar Standardı’na ve Deprem Yönetmeliği Madde 4. emniyet gerilmeleri düşey yük + rüzgar yüklemeleri için %15.0 = − 1. Deprem Yönetmeliği Madde 4.3. süneklik düzeyi normal çerçeveler için büyütme katsayısı Ω0 = 2.8 × 6.3’te tanımlanan ve ön boyutlandırma sonucunda enkesit profilleri belirlenen çerçeve sisteminin.0 = − 1.0 = −1. a) Düşey yük birleşimleri : G+Q G + Q ± Ex 0. aşağıdaki şekilde birleştirileceklerdir. her iki yükleme durumu için emniyet gerilmeleri %15 arttırılacaktır. Şekil 13. Deprem Yönetmeliği Tablo 4. birleşim ve ekler dışında. 13.5’e ve TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak. gerçek yönleri ile.2. b : çerçeve genişliğidir.5.5’teki sistem şeması üzerinde gösterilmişlerdir.5’e göre.bağıntıları ile hesaplanır. (x) doğrultusunda çerçeveye etkiyen yayılı rüzgar yükleri w1 = 0.5 Yük Birleşimleri Yapı sisteminin düşey yükler ile yatay deprem ve rüzgar kuvvetleri altında analizi ile elde edilen iç kuvvetler. yukarıdaki bölümlerde hesaplanan düşey yükler ile deprem 13/9 . 13.

ve rüzgar yükleri altında analizi yapılmış ve toplam (9) adet yük birleşimi için eleman iç kuvvetleri elde edilmiştir. Sistem analizleri SAP2000 bilgisayar yazılımından yararlanarak gerçekleştirilmiştir. Aşağıdaki bölümlerde, analiz sonuçları değerlendirilerek göreli kat ötelemelerinin ve ikinci mertebe etkilerinin kontrolleri ile başlıca eleman ve birleşimlere ait kesit ve detay hesapları açıklanacaktır.

13.5.7 Yatay Yerdeğiştirmelerin Kontrolü
Yatay yerdeğiştirmelerin kontrolü, Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.1’e göre yapılacaktır. Buna göre, herhangi bir kolon için, ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme farkını ifade eden azaltılmış göreli kat ötelemesi, ∆i ∆ i = d i − di-1 denklemi ile hesaplanır. Bu denklemde di ve di-1 , binanın ardışık iki katında, herhangi bir kolonun uçlarında azaltılmış deprem yüklerinden meydana gelen en büyük yerdeğiştirmeleri göstermektedir. Tek katlı olan bu örnekte di-1 = 0 olduğundan, yukarıdaki denklem ∆i = di şeklini alır. Çerçevenin etkin göreli kat ötelemesi, δi ise δi = R ∆ i bağıntısı ile hesaplanacaktır. (D) aksı çerçevesinin deprem yükleri için analizi sonucunda bulunan azaltılmış göreli kat ötelemesi ∆ i = d i = 0.772 cm olduğundan, etkin göreli kat ötelemesi δi = 5 × 0.772 = 3.86 cm olarak hesaplanır. Buna göre, δi/hi oranı

δ i / hi = 3.86 / 800.0 = 0.0048
değerini almakta ve Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.1.3’te öngörülen (δi / hi)maks = 0.0048 < 0.02 koşulu sağlanmaktadır.

13.5.8 Đkinci Mertebe Etkileri
Deprem Yönetmeliği Madde 2.10.2 uyarınca, gözönüne alınan deprem doğrultusunda ikinci mertebe etkilerini temsil eden ikinci mertebe gösterge değeri, θi hesaplanarak

13/10

(∆i )ort ∑ wj θi =
j=i

N

Vi hi

≤ 0.12

(2.20)

koşulu kontrol edilecektir. Bu bağıntıda (∆i)ort: Vi hi wj i’inci kat için yukarıdaki bölümde tanımlanan azaltılmış göreli kat ötelemelerinin kat içindeki ortalama değerini : gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın i’inci katına etkiyen kat kesme kuvvetini : binanın i’inci katının kat yüksekliğini : binanın j’inci katının, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan ağırlığını göstermektedir.

Denk.(2.20) koşulunun sağlanması durumunda, ikinci mertebe etkileri TS648 Çelik Yapılar Standardı’na uygun olarak değerlendirilecektir. Bu koşulun sağlanmaması durumunda ise, taşıyıcı sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.
Tek katlı olan (D) aksı çerçevesinde θi değeri (∆ i )ort = 0.772 cm Σwj = 165.82 kN Vi = 33.16 kN hi = 800 cm olmak üzere 0.772 ×165.82 = 0.0048 < 0.12 33.16 × 800 (bakınız, Tablo 13.1)

θ maks =

koşulunu sağladığından, ikinci mertebe etkilerinin TS648 Çelik Yapılar Standardı’na göre değerlendirilmesi yeterlidir.

13.6

(y) Doğrultusundaki Merkezi Çapraz Sisteminin Analizi

(y) doğrultusundaki deprem ve rüzgar etkilerine karşı düzenlenen süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perde sisteminin deprem etkileri ve rüzgar yükleri altında analizi yapılacaktır. Şekil 13.2 ve Şekil 13.3b’de görüldüğü gibi, merkezi çapraz sistemi, A-B, D-E ve G-H aksları arasındaki açıklıklarda düzenlenen çatı ve düşey düzlem çapraz sistemlerinden meydana gelmektedir. Merkezi çapraz sisteminin analiz ve boyutlandırılmasında şu varsayımlar yapılacaktır. a) Her üç açıklıktaki çapraz sistemi, aşağıda açıklanan analiz sonuçlarında elde edilen en elverişsiz iç kuvvetlere göre, ortak olarak boyutlandırılacaktır. Diğer bir deyişle, her üç sistemin enkesit profilleri aynı olacaktır. b) A-B ve G-H aksları arasındaki merkezi çapraz sistemleri kalkan duvar cephelerine (A ve H aksları cepheleri) etkiyen rüzgar kuvvetleri için hesaplanacaktır.

13/11

c) D-E aksları arasındaki merkezi çapraz sistemi ise, bu çapraz sistemine yatay deprem yüklerini aktardığı varsayılan C-F aksları arasındaki bölgeye etkiyen deprem kuvvetleri için hesaplanacaktır. d) Tek katlı olan ve büyük bir yatay rijitliğe sahip bulunan merkezi çapraz sisteminin birinci doğal titreşim periyodunun TA ≤ T1y ≤ TB olduğu, diğer bir deyişle, S(T1y) spektrum katsayısının
S (T1y ) = 2.5 olarak alınabileceği varsayımı yapılmıştır.

13.6.1 Merkezi Çapraz Sisteminin Rüzgar Yükleri Đçin Hesabı
A ve H aksları cephe kolonlarına etkiyen rüzgar yükleri ve bu yüklerden dolayı çatı ve düşey düzlem çapraz sistemlerine aktarılan mesnet tepkileri aşağıda hesaplanarak Şekil 13.6 ve Şekil 13.7’de gösterilmiştir. Cephe kolonlarına etkiyen rüzgar yükleri: w1 = 0.8 × 0.5 × 3.0 = 1.20 kN / m w2 = 0.8 × 0.5 × 6.0 = 2.40 kN / m w3 = 0.8 × 0.8 × 6.0 = 3.84 kN / m Çatı ve düşey düzlem çapraz sistemine etkiyen mesnet tepkileri: R1 = 1.20 × 2.0 = 2.40 kN R2 = 1.20 × 4.0 = 4.80 kN 4.0 8.3 R3 = 2.40 × 8.0 × + 3.84 × 0.6 × = 11.15 kN 8.6 8.6 4.0 8.6 R4 = 2.40 × 8.0 × + 3.84 × 1.2 × = 12.66 kN 9.2 9.2

0.60 0.60 R1 4.00

w3

R3

w3

R4

R2 4.00 w1 w2 w2

Şekil 13.6 Cephe Kolonlarının Rüzgar Yükleri ve Mesnet Tepkileri

13/12

1 uyarınca. Fi = A(T1 ) Wi ≥ 0.7.2 Merkezi Çapraz Sisteminin Deprem Yükleri Đçin Hesabı D-E aksları arasındaki çatı ve düşey düzlem çapraz sistemlerine etkiyen deprem yükleri aşağıda hesaplanmış ve Şekil 13.15 kN 12.40 kN 4.48 kN R=17.00 Şekil 13. Denk.00 R=17. 13.7 Çatı ve Düşey Düzlem Çaprazlarına Etkiyen Rüzgar Yükleri A-B ve G-H aksları arasındaki çatı ve düşey düzlem çapraz sistemleri yukarıda belirlenen rüzgar yükleri altında hesaplanarak çubuk kuvvetleri bulunmuştur.(2.00 6. Deprem Yönetmeliği Madde 2.48 kN 13/13 . ilgili düğüm noktasına etkiyen eşdeğer deprem yükünün hesabına esas oluşturan ağırlıktır ve C-F aksları arasındaki sabit yükler ve hareketli yük katılım katsayısı ile çarpılan hareketli yüklerin toplamından meydana gelmektedir.48 kN 2.6. b) Rüzgar yüklerinin basınç kuvveti oluşturacağı çubuklar terkedilerek yalnız çekme kuvvetleri etkisi altındaki çubuklar gözönüne alınmıştır.10 Ao I Wi Ra (T1 ) Burada Wi . Binaya (y) doğrultusundaki eşdeğer deprem yükleri TA ≤ T1y ≤ TB varsayımı ile S (T1y ) = 2.5 ve R ay (T1y ) = R y = 4 6.66 kN 11.80 kN 4.11.00 4.4)’e benzer olarak uygulanan aşağıdaki bağıntı ile belirlenecektir.00 6.15 kN 6.00 6.00 6. gözönüne alınan deprem doğrultusunda çatı ve düşey düzlem çapraz sisteminin düğüm noktalarına etkiyen Fi eşdeğer deprem yükleri.8’de gösterilmiştir. Sistem hesaplarında a) Eğik çatı düzlemindeki çubuk kuvvetlerinin düşey düzlemdeki bileşenleri terkedilerek çatı çapraz sistemi yatay düzlemde hesaplanmıştır.00 R=17.

16 kN 13.0 × 2.0 + 0.5 0.00 6.1)  3.5 Wi = 0.40 × 1.00 5.93 kN 4.16 kN 6.75 + 0.00 6.58 + 3.4 × 2.06 kN R=46.0 ) × 3 = 1.00 R=46.06 kN 13/14 .5.5 × + 19. Bölüm 13.16 kN Çatı çapraz sisteminin mesnet tepkileri: R = 6.80 kN 2 (bakınız.6 × 2.16 kN 13.3 × 0.4 ×  2.80 kN 5.00 6. 6.16 kN 6.93 kN 6. Çatı çapraz sistemine etkiyen deprem yükleri: F1 = 0.00 R=46.25 × ( 2.2 × 1.değerleri yukarıdaki denklemde yerlerine konularak Fi = 0.58 kN 6.0 = 6. Sistem hesaplarında a) Eğik çatı düzlemindeki çubuk kuvvetlerinin düşey düzlemdeki bileşenleri terkedilerek çatı çapraz sistemi yatay düzlemde hesaplanmıştır.93 kN 4.0 ×  × = 5.00 13.58 kN 13.75 + 0.06 kN 1.0 = 13.3 × 0.75) × 3.8 Çatı ve Düşey Düzlem Çaprazlarına Etkiyen Deprem Yükleri D-E aksları arasındaki çatı ve düşey düzlem çapraz sistemleri yukarıda belirlenen deprem yükleri altında hesaplanarak çubuk kuvvetleri bulunmuştur.75  2.00 Şekil 13.80 kN 1.16 = 46.5 ×  + 3.75) × 6.0 ×13.58 kN 4.0 4.0  4.16 kN 13.25 × ( 0. b) Deprem yüklerinin basınç kuvveti oluşturacağı çubuklar terkedilerek yalnız çekme kuvvetleri etkisi altındaki çubuklar gözönüne alınmıştır.0 × 9.25 × ( 0.06 kN Düşey çapraz sistemine etkiyen deprem yükleri: F3 = 0.16 kN 13.0 × 9.0  2   6.25 ×  2.25 Wi 4 şeklinde hesaplanır.75  3  F4 = 0.58 kN F2 = 0.

gövde kalınlığı: gövde yüksekliği : h = 600 − 2×19 = 562 mm başlık alanı : Fb = 22×1. Seçilen kiriş kesiti (IPE 600) için gerekli enkesit karakteristikleri: Wx = 3070 cm3 .1’de verilen enkesit koşulları uyarınca. kiriş enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.1 yatay yük taşıyıcı sistemin kirişlerinin üst ve alt başlıklarının yanal doğrultuda mesnetlenmesini ve mesnetlendiği noktalar arasındaki uzaklığın lb ≤ 0.48 × 206182 = 596 cm ≈ 600 cm 235 13/15 .3 kN değerlerini almaktadır.7 kNm TG+Q = 95.124 ry Es σa koşulunu sağlamasını öngörmektedir. Çatı düzleminde.124 5. ry = 5. Düşey sabit ve hareketli yüklerden dolayı kiriş mesnedinde oluşan toplam iç kuvvetler (kesit zorları) NG+Q = −79.8 cm2 Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kirişleri için Deprem Yönetmeliği Madde 4.4 kN MG+Q = 344. en elverişsiz olan düşey yükler (G + Q yüklemesi) için gerilme ve sehim kontrolleri yapılacaktır.4 Es / σ a t ve h ≤ 4. 600 cm aralıklarla yerleştirilen boyuna elemanlarla yanal doğrultuda mesnetlenen çerçeve kirişlerinde (kiriş başlığının ve gövdenin 1/5’inin yanal doğrultudaki atalet yarıçapı.62 = 11.0 × 29.85 19 ve 562 = 46. A = 156 cm2 . başlık kalınlığı: enkesit yüksekliği: d = 600 mm .66 cm t = 19 mm tw = 12 mm başlık genişliği : b = 220 mm .62 değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak 110 = 5.13.83 < 4. imin = 4. enkesit boyutları: Ix = 92080 cm4 .4 × 29.7 Çerçeve Kirişlerinin Boyutlandırılması (D) aksı çerçeve kirişinde (bakınız. Sx = 1756 cm3 . Fe37 yapı çeliği için Es / σ a = 206182 / 235 = 29.2).4.48 cm) bu koşulun yaklaşık olarak sağlandığı görülmektedir.79 < 0.9 = 41. Şekil 13.48 12 elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür.4. lb ≤ 0.62 = 118.4. Kiriş enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar b/2 ≤ 0.0 Es / σ a tw şeklindedir.3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir. Deprem Yönetmeliği Madde 4.

00 σ bem σ Bx 13/16 .4’e göre σ eb 5. sky iy = 600.3. Bu değerler yukarıdaki denklemde yerlerine konularak 840000 × 1.0 olması halinde.102 < 0. basınç başlığının dolu dikdörtgen kesit olması ve enkesit alanının çekme başlığı enkesit alanından daha küçük olmaması halinde. TS648 Standardı Çizelge 8’e göre belirlenen basınç emniyet gerilmesidir.8 σB = elde edilir. 600 cm aralıklarla oluşturulan çatı çapraz sistemi ile yanal doğrultuda mesnetlenen çerçeve kirişinin narinliği λmaks = λy = olarak bulunur.4 × 103 = 5.15 σ bem 50. negatif mesnet momentinden dolayı basınç başlığının yanal burkulmasının önlenmesi amacıyla.1 N / mm 2 2 156 × 10 : yalnız basınç kuvveti altında hesaplanan gerilme σbem : kirişin λmaks = λy = sky/iy narinliğine bağlı olarak. Burada s : kirişin basınç başlığının yanal burkulmaya karşı mesnetlendiği noktalar arasındaki uzaklık. tek eksenli bileşik eğilmede normal gerilme tahkiki σ eb σ bx + ≤ 1. Cb ≅ 1.8 kg / cm 2 = 50.2’ye göre.4.0 N / mm 2 dir. TS648 Standardı Madde 3.6 × σ a s × d / Fb denklemi ile hesaplanır.1 N / mm 2 300 × 60 / 41. s = 300 cm Cb :emniyetli yönde kalmak üzere. σ eb = 79.66 Bu narinlik değeri için.1 = = 0. Çatı düzleminde. TS648 Çelik Yapılar Standardı Madde 3. basınç emniyet gerilmesi σB = 840000 × Cb ≤ 0. σ B = 141 N / mm2 Normal kuvet ve eğilme momenti için normal gerilme tahkiki yapılacaktır.0 = 129 4.00 = 1951 kg / cm 2 ≅ 195.Çerçeve kirişinin mesnet bölgesindeki s = 300 cm uzunlukta. sabit eğilme momenti diyagramı varsayımı ile.00 olarak seçilen bir katsayıdır. kiriş alt başlık düzleminde bir bağlantı sistemi oluşturulacak ve bu durum için kiriş alt başlığının yanal burkulma tahkiki yapılacaktır. Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi σ bem = 499.

3 N / mm 2 3 3070 ×10 Wx . enkesit boyutları: Ix = 92080 cm4 . ix = 24. Düşey sabit yükler.5 kN TG+Q+E = 85.1 N / mm 2 < 82 N / mm 2 = τ em I x × t w 92080 ×10 4 × 12 analiz sonuçlarına göre.6 kN .formülü ile yapılabilir. MQ = 172. Sx = 1756 cm3 iy = 4.4 + 0.0 kN NG+Q+E = −(54.3 cm .4 kN NEy= −37.8 kN (basınç) . maksimum düşey yerdeğiştirme f maks = 5.00 50.9 = 41.0 + 4.3 + = 0.3 × 1756 × 106 = = 15.1 112. σ bx = M x 344.434 1 1 = = < L 2400. 434 cm .5) = −123. L = 2400 cm τ= Sehim tahkiki : f maks 5. hareketli yükler ve deprem etkilerinden dolayı kolonun üst ucunda oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) ile toplam iç kuvvetler NG = −54.1 + 54.66 cm t = 19 mm tw = 12 mm başlık genişliği : b = 220 mm .8 kN değerlerini almaktadır.5 kN MG = 172.0 442 300 13.1 kN NEx = −4.1 kNm MG+Q+E = 388.7 kNm TQ = 34. kolonun alt ucundaki eğilme momenti ise Mx = 297. gövde kalınlığı: gövde yüksekliği : h = 600 − 2×19 = 562 mm başlık alanı : Fb = 22×1. düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q − Ex + 0. Kayma gerilmesi tahkiki: T × S x 95. A = 156 cm2 .0 kNm TG = 34. . Düşey yükler + deprem yüklemesi için.898 < 1.0 141 elde edilir ve normal gerilme tahkiki sağlanır.3×37. başlık kalınlığı: enkesit yüksekliği: d = 600 mm . Şekil 13.3a) üst ucunda.3 Ey yüklemesi) için gerilme kontrolleri yapılacaktır.7 kN TE = 16.7 ×106 = = 112. NQ = −54.8 Çerçeve Kolonlarının Boyutlandırılması (D) aksı çerçeve kolonunun (bakınız. σ Bx = σ em = 141 N / mm 2 değerleri bu formülde yerlerine konularak 5.8 cm2 13/17 .9 kNm dir. Seçilen kiriş kesiti (IPE 600) için gerekli enkesit karakteristikleri: Wx = 3070 cm3 .6 kNm ME = 44.

63 12 elde edilir ve enkesit koşullarının sağlandığı görülür. ix 24.7    σa A   şeklindedir.10 σ a A 235 ×156 ×102 Es / σ a = 206182 / 235 = 29.85 ve 19 562 = 46.62 değeri yukarıdaki ifadelerde yerlerine konularak 110 = 5. Burada 123. çerçeve kolonunun eğilme rijitliği ile bu kolona bağlanan çerçeve kirişinin eğilme rijitliğine bağlı olarak.034 ) = 111.034 < 0. kolon enkesitinin başlık genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarının Tablo 4.3 iy 4.10 σa A için h ≤ 4. yanal ötelemesinin düşey düzlem çapraz sistemi tarafından önlendiği gözönünde tutulmuştur.00 σ bem  σ eb  1. Bu değerler kullanılarak narinlik oranları λx = olarak bulunur.83 < 4.8 × 103 = = 0.0 × 29.4 Es / σ a t ve Nd ≤ 0.00 × = 400 cm 2 2 değerlerini almaktadır. TS648 Standardı Çizelge 8’e göre belirlenen basınç emniyet gerilmesidir. sky = K y × H 800 = 1. Kolon enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşullar b/2 ≤ 0.0 Es / σ a tw  Nd  1 − 1.'  σ Bx σ ex   formülü ile yapılacaktır. (D) aksı çerçevesi kolonunun kuvvetli ekseni doğrultusunda yanal ötelemesinin önlenmemiş olduğu. λy = = = 86 .66 λ = ( maks λx . sky 400. Boyutsuz normal kuvvet oranının değeri ile Fe37 yapı çeliği için Nd 123.62 = 11.62 × (1 − 1.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca. λy ) = 86 Bu narinlik değeri için.7 × 0.4’te verilen Cmxσ bx σ eb + ≤ 1.0 = = 48 .4.Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kolonları için Deprem Yönetmeliği Madde 4.8 × 103 σ eb = = 7.94 N / mm 2 2 156 × 10 : yalnız basınç kuvveti altında hesaplanan gerilme σbem : kolonun λx = skx/ix ve λy = sky/iy narinliklerinden büyük olanına bağlı olarak. normal gerilme tahkiki TS648 Çelik Yapılar Standardı Madde 3.4 × 29. TS648 Standardı Çizelge 5’teki nomogramdan bulunan Kx katsayısı ve yanal ötelemenin önlendiği doğrultudaki Ky katsayısı yardımı ile hesaplanan skx ve sky burkulma boyları skx = K x × H = 1.79 < 0.0. Bileşik eğilme (eksenel basınç ve tek eksenli eğilme) etkisindeki bu kolonda. Buna göre. Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi 13/18 .3’te verilen koşulları sağlaması gerekmektedir. zayıf ekseni doğrultusunda ise.0 skx 1160.45 × 800 = 1160 cm .

Burada s : kolon basınç başlığının yanal burkulmaya karşı mesnetlendiği noktalar arasındaki uzaklık.3  1  ≤ 2.4’e göre σ eb 7.75 + 1.8   TS648 Çelik Yapılar Standardı Madde 3.30 değeri yukarıdaki denklemde yerine konularak 840000 × 2. 13/19 .33 7. σ Bx = elde edilir.6 N / mm 2 dir.3  M2   M2  Kolon uç momentlerinin  M1  297.00 σ bem σ Bx formülü ile de yapılabilmektedir.85 × 126.94  1.8 2 şeklinde hesaplanan bir katsayıdır.7).874 < 1.0  ×141.766   =  M 2  x 388. tek eksenli bileşik eğilmede normal gerilme tahkiki σ eb σ bx + ≤ 1.15 σ bem 84.094 < 0.6 = 0.94 = = 0. (bakınız Bölüm 13.σ bem = 846 kg / cm 2 ≅ 84.85 ' σ ex = Yanal burkulma halinde basınç emniyet gerilmesi σB = denklemi ile hesaplanır.7 oranı için hesaplanan Cbx = 2. σ B = 141 N / mm2 Normal gerilme tahkiki : σ 7.6 olması halinde.05  1  + 0.94 = + σ em 84.30 = 1682 kg / cm 2 ≅ 168.0 kg / cm 2 ≅ 359.0 359.2 N / mm 2 800 × 60 / 41.9 = 0. Yalnız eğilme momenti altında hesaplanan gerilme: 388.6 N / mm 2 3 3070 × 10 : yanal ötelemesi önlenmemiş sistem 8290000 = 3598. s = H = 800 cm M  M  Cb = 1.6  0.8 N / mm 2 482 840000 × Cb ≤ 0.7 × 106 = = 126.6 × σ a s × d / Fb σ bx Cmx ≅ 0.

sadece çekme kuvveti taşıyacak şekilde hesaplanan çaprazlarda narinlik oranı 250’yi aşmayacaktır.33 × 82 N / mm 2 = τ em 4 I x × t w 92080 ×10 × 12 τ= 13.1.4 × 29.85 kN Nmin = −24.6 + = 0.7. çapraz elemanların deprem etkilerinden oluşan çekme kuvvetinin Ω0 = 2. en çok iki katlı binalarda.62 cm2 Süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdelerin elemanları için Deprem Yönetmeliği Madde 4.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca.Bu durumda da boyutsuz normal gerilme oranı 7.6 141 değerini alır ve tahkik sağlanır. imin = 1.62 değeri yukarıdaki ifadede yerine konularak 80 = 10. çaprazların kenar uzunluğu/kalınlık oranının Tablo 4. narinlik oranı 721 = 465 > 250 1.0 katsayısı ile çarpımını taşıyacak şekilde boyutlandırılmaları halinde bu kural uygulanmayabilir. Kayma gerilmesi tahkiki: T × S x 85.33 84.1 = 10.62 = 11.4 Es / σ a tw şeklindedir.7.85 8 elde edilir ve enkesit koşulunun sağlandığı görülür.17 kN L 80×80×8 Diyagonal çubukları için seçilen kesit: 2 Enkesit karakteristikleri: A = 12.94 126.30 − 0.6 N / mm 2 < 1.3’te verilen koşulu sağlaması gerekmektedir. Deprem Yönetmeliği Madde 4.8 × 1756 × 106 = = 13.00 < 0.4’e göre.992 < 1.66 kN Nmaks = 81. Çubuk boyu L = 721 cm olan diyagonal çubuklarında. Fe37 yapı çeliği için Es / σ a = 206182 / 235 = 29. (D-E) aksları arası düşey düzlem çapraz sistemi elemanları boyutlandırılacaktır.55 cm M20 bulon kullanılması halinde net enkesit alanı: Anet = 12.30 cm .55 λ= 13/20 .1. Ancak. Çapraz elemanın enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşul h ≤ 0.9 Çatı ve Düşey Düzlem Çapraz Sistemi Elemanlarının Boyutlandırılması En elverişsiz olan.68 kN Nmin = −62.8 × 2. Düşey düzlem çapraz sisteminin en elverişsiz çubuk kuvvetleri: a) Diyagonal çubukları b) Dikme çubukları i) rüzgar yüklemesi ii) deprem yüklemesi i) rüzgar yüklemesi ii) deprem yüklemesi Nmaks = 29.

basınç elemanının boyutlandırılmasında narinlik koşulu etkin olmaktadır.58 8 elde edilir ve enkesit koşulunun sağlandığı görülür.7 × 103 = 154.7.6 × 102 × 63.17 × 103 = = 0.0 × 81. 13/21 .62 = 118 sınır değerini aşmayacaktır.0 × 29.234 < 1. 163. Narinliğin λ = 112 değeri için.2’ye göre. Buna göre.1 N / mm2 < 1.7 Not : Görüldüğü gibi. boyutlandırma çubuk kuvvetinin Ω0 N maks = 2.85 = 163.62 = 32.33 σ bem 41.60 cm2 Süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdelerin elemanları için Deprem Yönetmeliği Madde 4. narinlik oranı 600 = 112 < 118 5.1.36 λ= olduğundan narinlik koşulu sağlanmaktadır.62 değeri yukarıdaki ifadede yerine konularak 140 − 2 × 8 = 15.50 < 1. imin = 5. Çizelge 8’den bulunan basınç emniyet gerilmesi σ bem = 637 kg / cm 2 = 63.olduğundan.3’te verilen koşulu sağlaması gerekmektedir. dikme çubuklarında gerilme tahkiki: σ eb 62.0 Es / σ a = 4. basınca çalışan elemanların narinlik oranı 4. Elemanın enkesitinde yerel burkulmanın önlenmesini amaçlayan bu koşul h ≤ 1. Çubuk boyu L = 600 cm olan dikme çubuklarında.36 cm Enkesit karakteristikleri: A = 41.1’de verilen enkesit koşulları uyarınca.7 kN değeri için yapılacaktır.1× 29.62 ×10 σ= Dikme çubukları için seçilen kesit: 140×140×8 . dikdörtgen kutu kesitli elemanların kenar uzunluğu/kalınlık oranının Tablo 4.33 ×141 = σ em 2 10.7.7 N / mm2 dir.1 Es / σ a tw şeklindedir.1. Fe37 yapı çeliği için Es / σ a = 206182 / 235 = 29. Deprem Yönetmeliği Madde 4.

7.6 kN (b) Madde 4.85 = 40. Bir bulona gelen kuvvet : V = 81.85 kN Nmin = −24.0 Bileşke bulon kuvveti : R = 40. ayrıca.85 kN Enkesit profili : L 80×80×8 Seçilen düğüm levhası kalınlığı : t = 10 mm Birleşimde 2M20 (ISO 10. N u1 = 235 × 10.26 ) = 30.2.9) bulon kullanılacaktır. birleşimin taşıma kapasitesi aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanını da sağlayacaktır.50 − 2.7 × 63.7σ bem A 1.562 = 51.85 × ( 4. sırasıyla L 80×80×8 ve olarak belirlenmiştir.4’te verilen arttırılmış yüklemelerden (Ω0 = 2.13.68 kN Nmin = −62. birleşimin eksenel kuvvet kapasitesi N = 163.93 kN 2 Pem = 1.7 kN değerini sağlayacaktır. N u2 = 2.932 + 30.07 kN < 86. 1. Bu kuvvetten oluşan bileşke bulon kuvveti 13/22 .8 kN Profilin ağırlık merkezinden geçen eksen ile bulon ekseni arasındaki dışmerkezlikten 81. (a) Çaprazın eksenel çekme kapasitesi.6 ×10 −1 N u3 = = = 541.8 kN = Pem Deprem Yönetmeliği Madde 4.62 × 10−1 = 249.17 kN Diyagonal ve dikme çubuklarının enkesit profilleri.7 × 41.56 kN oluşan kuvvet : H= 3 × 2.10 Çatı ve Düşey Düzlem Çapraz Sistemi Birleşim Detaylarının Tasarımı Yukarıdaki bölümde kesit hesapları yapılarak enkesit profilleri belirlenen. daha büyük çubuk kuvvetlerinin elde edildiği deprem yüklemesi için birleşim hesapları yapılacaktır.5 = 86.7 kN 140×140×8 dikme çubuğu tarafından (c) Düğüm noktasına birleşen.2.85 = 163.0 × 81.66 kN Nmaks = 81. (D-E) aksları arası düşey düzlem çapraz sistemi elemanlarının çerçeve kolonlarına birleşim detaylarının tasarımı yapılacaktır.1 uyarınca. Düşey düzlem çapraz sisteminin en elverişsiz çubuk kuvvetleri: a) Diyagonal çubukları b) Dikme çubukları i) rüzgar yüklemesi ii) deprem yüklemesi i) rüzgar yüklemesi ii) deprem yüklemesi Nmaks = 29. basınç etkisindeki söz konusu çapraza aktarılabilecek en büyük kuvvet (çubuklar arasındaki açı: α).832 Buna göre.15 × 75.0) meydana gelen çapraz eksenel kuvveti. 140×140×8 Detay hesaplarında deprem ve rüzgar yüklemeleri için aynı emniyet gerilmesi arttırımı (%15) uygulandığından.5 kN cos α 0. a) Diyagonal çubuklarının birleşim detayı Birleşime etkiyen en büyük eksenel kuvvet : Nmaks = 81.

3’e uygun olarak.2’ye göre hesaplanan taşıma kapasitesinden küçük olduğundan tahkik sağlanmaktadır. çekme kuvveti etkisindeki L 80×80×8 diyagonal çubuğu tarafından söz konusu çapraza aktarılabilecek en büyük kuvvet (çubuklar arasındaki açı: α).832 = 207.2.8 kN Bulonlar profil eksenine göre simetrik olarak yerleştirilecektir.2 kN < 1.2.3.5 = 128. Madde 4.6 kN Buna göre.3 ve Madde 4.85 şeklinde.5 kN (b) Madde 4.4 kN = Pu 81.7.7 × 51. Bir bulona gelen kuvvet : V = 62.4’te verilen arttırılmış yüklemelerden (Ω0 = 2. birleşimin taşıma kapasitesi aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanını da sağlayacaktır. N u1 = 1. Madde 4. (a) Dikme çubuğunun eksenel basınç kapasitesi. birleşimin eksenel kuvvet kapasitesi N = 124.1 kN < 1.6.6 × 10−1 = 450.0 × 62.5 = 128.5 = 86.2.8 kN = Pem 2 Deprem Yönetmeliği Madde 4.7 × 63.0) meydana gelen dikme eksenel kuvveti.7.3 kN (c) Düğüm noktasına birleşen. ayrıca.2.08 kN < 86. N u3 = 235 × 10. dikme ve diyagonal çubuklarını düğüm noktasına birleştiren levhaların düzlemi içindeki eğilme kapasitesi.7 × 41. 13/23 .R= 163.4 kN = Pu 2 şeklinde.7 × 75.7.7 × 75.7.62 × 10 −1 × 0.17 = 124. Deprem Yönetmeliği Madde 4. Pem = 1. Bu kuvvetten oluşan bulon kuvveti V= 124.9) bulon kullanılacaktır.2’ye göre hesaplanan taşıma kapasitesinden küçük olduğundan tahkik sağlanmaktadır.3 = 62.1 uyarınca.3 kN değerini sağlayacaktır. N u2 = 2. düğüm noktasına birleşen çubuğun eğilme kapasitesinden daha az olmayacak ve düğüm noktası levhasının düzlem dışına burkulmasını engelleyecek önlemler alınacaktır.17 = 31.2. a) Dikme çubuklarının birleşim detayı Birleşime etkiyen en büyük eksenel kuvvet : Enkesit profili : N min = 62.17 kN 140×140×8 Seçilen düğüm levhası kalınlığı : t = 10 mm Birleşimde 2M20 (ISO 10.07 = 102.15 × 75.

Madde 4A. Şekil 13.7) iç kuvvetleri altında yeterli dayanıma sahip olduğunun gösterilmesi gerekmektedir.13.3 kN MG+Q+E = 388.A.6 σa d c tp 1 + cf cf  = 0. Kaynaklı kiriş-kolon birleşim detayında.7 kN koşulunu sağlamaktadır. Kiriş gövde levhası ise.4.4.3.2.7 kNm TG+Q = 95.00   T = TG+Q + Ω0TE = 95. Kayma Bölgesi Kontrolleri a) Deprem Yönetmeliği Madde 4. Kiriş-kolon birleşim bölgesinin oluşturulması için. Bölüm 13.3 kNm  1 1 Vke = 0.3a) kolon-kiriş birleşim bölgesi Deprem Yönetmeliği Madde 4.0    Vp = 1071 kN > 102. b) Deprem Yönetmeliği Madde 4. kayma bölgesinin gerekli Vke kesme dayanımı M p = Wxpσ a = 2 × 1756 × 235 × 10−3 = 825.3 ×   = 935.3(a) uyarınca.8 × 825.2. birleşimin düşey yüklerden ve düşey yükler ile depremin ortak etkisinden oluşan MG+Q = 344. Deprem Yönetmeliği Bilgilendirme Eki 4.3) = 102.2’ye uygun olarak boyutlandırılacaktır.3 kN  0.1’e göre. Böylece.11 Kolon-Kiriş Birleşim Bölgesinin Tasarımı Süneklik düzeyi normal çerçeve sistem olarak tasarlanan (D) aksı çerçevesinin (bakınız.3(c) uyarınca.2.7 kNm TG+Q+E = 99.0 × 1 +  × 10  d b d c tp   600 × 600 × 12. kolon gövde levhasının kalınlığı 13/24 .8∑ M p  −  d b H ort  2   1 −  = 0. Kayma bölgesinin Vp kesme kuvveti kapasitesi ise  3b t 2   3 × 220 × 192  −3 Vp = 0.2.0 × ( 99. çift taraflı a = 8 mm kalınlıklı köşe kaynağı ile kolona bağlanacaktır. bu detay süneklik düzeyi normal çerçevelere koşulsuz olarak uygulanabilmektedir.0 kN (bakınız.3(c) ve Madde 4. a = 19 mm seçilecektir.6 × 235 × 600 ×12.4. Madde 4.4. birleşim detayının kapasitesinin.4.3 + 2.0 − 95.60 8.4’te verilen ‘Kaynaklı Kiriş-Kolon Birleşim Detayı’ uygulanacaktır. kirişin başlık levhası kalınlığına eşit olarak. en az birleşen kirişin kapasitesine eşit olması sağlanmaktadır.7 kN şeklinde hesaplanan Vke ve T kesme kuvvetlerinden küçük olanına eşittir.2. en az gövde levhası kalınlığına (tw = 12 mm) eşit kalınlıkta bir kayma levhası kullanılarak. Küt kaynak kalınlığı.4’te belirtildiği gibi. kiriş başlık levhalarının kolona birleşimi tam penetrasyonlu küt kaynak ile sağlanacaktır.

9 kN iç kuvvetleri altında.9 kN MG+Q = 209. tcf = 19 mm olan kolon başlık kalınlığı tc f ≥ 0. Düşey sabit yükler.3 Ey yüklemesi) için gerçekleştirilecektir. deprem yüklemesi için izin verilen %15 emniyet gerilmesi arttırımı uygulanarak. Deprem Yönetmeliği Madde 4. Uygulanması öngörülen temel bağlantı detayının krokisi Şekil 13.tmin = 12. detay tasarımı yapılacaktır.12 Kolonların Temel Bağlantı Detayının Tasarımı (D) aksı çerçevesi kolonunun (bakınız.9 kN Buna göre. G + Q + E yüklemesinden oluşan MG+Q+E = 297.54 bbf tbf = 0. (D) aksı çerçeve kolonunun alt ucunda. kolon taban kesitinde. süreklilik levhalarına gerek olmaktadır. en elverişsiz olan düşey yükler + deprem yüklemesi (G + Q − Ex + 0.0 mm < 2 × ( 600 + 600 ) u = = 13.9’da verilmiştir.9 + 4.54 220 × 19 = 34. Süreklilik levhalarının kalınlığı t = 20 mm olarak seçilmiş ve böylece kiriş başlık kalınlığından (tbf = 19 mm) daha az olmaması sağlanmıştır. Şekil 13.4 uyarınca.4.4 kN NEy = −82. c) Deprem Yönetmeliği Madde 4. gövde levhası her iki yüzüne ilave edilecek t = 10 mm kalınlıklı levhalar ile takviye edilecektir. hareketli yükler ve deprem etkilerinden dolayı kolonun alt ucunda oluşan iç kuvvetler (kesit zorları) ile toplam iç kuvvetler : NG+Q = −127.7 mm 6 6 koşullarının her ikisini de sağlamadığından.3 kN TE = 16.6 kNm TG+Q = 69. Bu levhalar kolon gövde lehasına kaynaklanarak birlikte çalışmaları sağlanacak. 13.4 ve Madde 4. 15×250×800 mm düşey yük aktarma levhaları ve 2×3 adet M24 (ISO 10. ayrıca kolon başlık levhalarına tam penetrasyonlu küt kaynakla bağlanacaktır.4. Şekilden görüldüğü gibi.3×82.3.9 mm ve tc f ≥ bbf 220 = = 36.2 kN (basınç) MG+Q+E = 297.3 kNm ME = 88.9’a uygun olarak boyutlandırılacaktır.9 kNm TG+Q+E = 85.2 kN TG+Q+E = 85.3a) temel bağlantı detayı.9 kNm NG+Q+E = -157. detayın oluşturulmasında 30×450×800 mm taban levhası.2.9) = −157.9 kN NEx = −4.4 + 0.9) ankraj bulonu kullanılmaktadır. Boyutlandırma. en elverişsiz olan düşey yükler ve depremin ortak etkisi altında. 13/25 .3 mm 180 180 olduğundan.6 kN NG+Q+E = −(127.

C = 385.8 kN 0.15 × 127 = 146.03 N / mm 2 200 × 450 değerlerini almaktadır.30 = 385.2 = 543.35 .0 × 103 = 6.0 kN bulon çekme kuvvetleri P= T 385.9) 50 50 600 800 50 50 N M σc 100 C 200 T 300 200 350 400 50 Şekil 13.Eğilme momenti ve normal kuvvetten dolayı kolon tabanında oluşan çekme ve basınç kuvvetleri T= 297.6 kN < 1.2 × 0.30 + 0.9 Temel Bağlantı Detayı Beton basınç gerilmesinden dolayı taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal gerilme 13/26 . taban levhası ( / 30) 50 175 15 100 10 (tipik) 220 450 175 100 15 50 h= 250 6M24 (ISO 10.8 + 157.9 − 157.8 = = 128.0 kN = Pem 3 3 beton basınç gerilmesi σc = 543.

0 × 88.2 1.5 kNm N = N G+Q + Ω0 N E = −127.2 × 825.15 × 110 N / mm 2 = τ k.0 = 481.7 × 103 = 64.55) Yukarıdaki tahkiklere ek olarak. a) Temele birleşen kolonun eğilme momenti ve eksenel kuvvet kapasitelerinin 1.019 ) kaynak gerilmesi: τk = 295.55 × 6 × 146.2.9 kN = TG+Q+E Ankraj bulonlarının emniyetle aktarabileceği kesme kuvveti (sürtünme katsayısı: µ = 0.1× 1. Kolon kesit zorlarının taban levhasına aktarılmasını sağlayan düşey yük aktarma levhalarını kolonlara bağlayan kaynaklardaki gerilmeler tahkik edilecektir.7 kN 4 2 × ( d c − tcf ) 4 2 × ( 0.1Da × M p = 1.5’te verilen gerilme sınır değerleri kullanılacaktır.2 297.0 = 4839.2 × 3666.9 ) = −186.1Da × N p = 1.15 ×141 N / mm 2 = σ em 2 W 1× 30 6 değerini almaktadır.3 kNm N p = Aσ a = 156 × 235 × 10 −1 = 3666 kN Fe37 çeliğinden yapılan hadde profilleri için arttırma katsayısı (Tablo 4. Pv = N M 157.2.5 N / mm 2 < 1. Kapasite kontrollerinde.4 + 0.1× 1.3 + 2.9 − 2 × ( 4. Kolonun eğilme momenti kapasitesi (plastik moment) ve eksenel kuvvet kapasitesi: M p = Wxpσ a = 2 × 1756 × 235 × 10−3 = 825.3 = 1089.6 = 386.5 kNm ve N = −186.m≅ 6.0 kNm 1. Madde 4. G + Q+Ω0E yüklemesi için: M = M G+Q + Ω 0 M E = 209.4’te tanımlanan arttırılmış yükleme durumlarından dolayı kolon taban kesitinde meydana gelen eğilme momenti ve normal kuvvet.0 kN b) Madde 4.1): Da = 1.9 + = + = 295.1Da katına eşit olan eğilme momenti ve normal kuvvet. 13/27 .em 2 × 10 × ( 250 − 2 × 10 ) Tem = µ ΣPem = 0.3 × 82. temel bağlantı detayının taşıma kapasitesi M = 386. temel bağlantı detayının kapasitesi aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır.8 kN > 85.4 kN Buna göre.4 kN değerlerini sağlayacaktır.60 − 0.03 × 100 × 100 = 15075 Nmm / mm 4 σ= m 15075 = = 100.3 N / mm2 < 1.

6 = = 169.4 N / mm 2 < 1.6 + 186.2 kN 4 2 × ( d c − tcf ) 4 2 × ( 0. Beton basınç gerilmesinden dolayı taban levhasının eğilmesinden meydana gelen normal gerilme: m≅ 7.35 . N = −186.4 × 0.4 386.0 kN bulon çekme kuvvetleri P= T 508.5 + = + = 379.7 × 127 = 215.30 = 508.6 kN 0.019 ) kaynak gerilmesi: τk = 379.72 N / mm 2 200 × 450 beton basınç gerilmesi σc = değerlerini almaktadır.7 ×110 N / mm2 = τ k.5 − 186.30 + 0.2 × 103 = 82. M = 386.60 − 0.5 kN < 1.72 × 100 × 100 = 19300 Nmm / mm 4 σ= m 19300 = = 85.u 2 × 10 × ( 250 − 2 × 10 ) 13/28 . C = 508.9 kN = Pu 3 3 695.T= 386.4 = 695.4 kN .8 N / mm 2 < 235 N / mm 2 = σ a 2 Wp 1× 30 4 Kolon kesit zorlarının taban levhasına aktarılmasını sağlayan kaynaklardaki gerilmeler G + Q + Ω0 E yüklemesi için kontrol edilecektir.0 ×103 = 7.5 kNm Pv = N M 186.

2.3. Erkan Özer İstanbul Teknik Üniversitesi 6.2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELİĞİ BÖLÜM 1 ve BÖLÜM 2 GENEL HÜKÜMLER ve DEPREME DAYANIKLI BİNALAR İÇİN HESAP KURALLARI 1.2. Dr.4 c) ● Üst katlardaki perdenin altta kolonlara oturtulmasına hiçbir zaman izin verilmez.3. Taşıyıcı sistem davranış katsayılarının (R) yeniden tanımlanması (Tablo 2.3) Bina yüksekliği boyunca birbirinden farklı R katsayıları kullanılmasına ilişkin koşullar (Madde 2.5.5. 1 .5) a) deprem yüklerinin tamamının bağlantıları tersinir momentleri aktarabilen çerçevelerle taşındığı prefabrike betonarme binalar b) kolonları üstten mafsallı betonarme binalar tek katlı prefabrike 3. Farklı doğrultularda birbirinden farklı R katsayıları kullanılması ve buna ilişkin koşullar (Madde 2. Komşu katlar arası rijitlik düzensizliğine (yumuşak kat) ilişkin tanımın ve sınırın değiştirilmesi (Madde 2.4 c) Prof. Taşıyıcı sistemin düşey elemanlarının süreksizliğine ilişkin koşulların değiştirilmesi (Madde 2. c) deprem yüklerinin prefabrike veya yerinde dökme perdelerle taşındığı binalar 4.5. BAŞLICA YENİLİK ve REVİZYONLAR Yönetmelik kapsamının genişletilmesi (Madde 1.2) d) deprem yüklerinin prefabrike veya yerinde dökme perdeler ve bağlantıları tersinir momentleri aktarabilen prefabrike çerçevelerle taşındığı binalar e) kolonları üstten mafsallı tek katlı çelik binalar f) merkezi çaprazlı çelik perdeler g) deprem yüklerinin çelik çerçeveler ve merkezi çelik çaprazlı perdeler ile taşındığı binalar 5.1.1) a) deprem bölgelerinde yeni yapılacak binalar b) deprem öncesinde veya sonrasında performansı değerlendirilecek ve güçlendirilecek olan mevcut binalar (Bölüm 7) 2.

7.10. Zaman Tanım Alanında Hesap Yöntemleri uygulanması halinde kullanılacak olan yapay. kaydedilmiş ve benzeştirilmiş deprem yer hareketlerinin tanımının ve sağlaması gereken koşulların genişletilmesi (Madde 2.8.3 Ex ± Ey 8.5) E1 = ± Ex ± 0. Göreli kat ötelemelerinin tanımlanması (Madde 2. x ve y doğrultularındaki depremlerin ortak etkisi altında hesaplanması (Madde 2.6) Kar yükleri için (n) hareketli yük katılım katsayısının açık olarak tanımlanması (Madde 2. Binanın birinci doğal titreşim periyodunun belirlenmesi (Madde 2.1.2) 13.7.90 b) düzenli binalarda: β = 0.9) 14.3. Elemanların asal eksenleri doğrultularındaki iç kuvvetlerin. 9.4) ve yüksek yapılarda doğal periyodun sınırlandırılması (Madde 2.7.4.10.11) Prof. Yapısal çıkıntılara.7. Eşdeğer deprem yükü yönteminin uygulanabileceği binaların yükseklik sınırlarının yeniden tanımlanması (Tablo 2. Dr. mimari elemanlara.7. Mod Birleştirme Yöntemi ile hesaplanan büyüklüklere ilişkin altsınır değerlerinin yeniden tanımlanması (Madde 2.5) a) A1.2) Ek eşdeğer deprem yükü’nün yeniden tanımlanması (Madde 2.2. Erkan Özer İstanbul Teknik Üniversitesi 2 .3 Ey E2 = ± 0.1) 16. mekanik ve elektrik donanıma etkiyen deprem yüklerinin yeniden tanımlanması (Madde 2. 12. Deprem derz boşluklarının hesabında esas alınacak olan yerdeğiştirmelerin yeniden tanımlanması (Madde 2. B2 veya B3 türü düzensizliklerin en az birinin mevcut olması halinde: β = 0.1.2) 11.7.80 10. taşıyıcı sisteme ayrı ayrı etkitilen.3) sınırlarının yeniden 2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELİĞİ BÖLÜM 3 BETONARME BİNALAR İÇİN DEPREME DAYANIKLI TASARIM KURALLARI 15.

1a ve 3.4.1.2. 3.5. çiroz ve döşeme donatısı dışında) d) donatının kopma ve akma dayanımları arasındaki oranın alt sınırının 1. Kolonlarda ve perde uç bölgelerinde etriye kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklığın.3.1 ve 3.4.5) a) deprem bölgelerindeki tüm betonarme binalarda en az C20 sınıfı beton kullanılması b) vibratör kullanımına ilişkin koşullar c) nervürsüz donatı kullanımının kısıtlanması (etriye. sarılma bölgesindeki enine donatının çanak yüksekliği boyunca devam ettirilmesi 5.3.6.2) Ac ≥ N/(0.15 olarak değiştirilmesi e) donatının kaynaklanmasına ilişkin koşullar 2.3. Betonarme binalarda kullanılacak malzemelere ilişkin koşulların değiştirilmesi (Madde 3.4.BAŞLICA YENİLİK ve REVİZYONLAR 1.3.3.50×fck) koşulunun düşey yükler ve depremin ortak etkisi altında kontrol edilmesi (yük güvenlik katsayıları ile arttırılmış düşey yükler için kontrolun TS500 Betonarme Standardına bırakılması) ilişkin koşulun 4.1) a) konsol kolonlarda sarılma bölgesi uzunluğunun kolon büyük boyutunun 2 katından az olmaması b) enine donatının temel içinde 300 mm’den ve en büyük donatı çapının 20 katından az olmayan bir yükseklik boyunca devam ettirilmesi c) çanak temellere mesnetlenen kolonlarda. Konsol kolonlarda sarılma bölgesinin tanımlanması ve enine donatının temel içinde devam ettirilmesine ilişkin koşullar (Madde 3.2a) Kirişlerde boyuna donatı düzenlenmesine ilişkin bazı koşulların değiştirilmesi (Madde 3.4. Kolonlarda brüt enkesit alanına değiştirilmesi (Madde 3.2) a) geniş kolonlara birleşen kirişlerde boyuna donatının kenetlenmesi b) kiriş alt donatılarının komşu açıklığa uzatılması c) üst montaj donatısının kiriş ortasındaki eklerinde özel deprem etriyelerinin kullanılmasına gerek olmaması 3 . etriye çapının en az 20 katı olarak değiştirilmesi (Madde 3.

7. perde kalınlıkları : Kat yüksekliği 6 m’den büyük olan ve kat yüksekliğinin en az 1/5’ine eşit uzunluktaki elemanlarla yanal doğrultuda tutulan perdelerde perde kalınlığı.2.6. Dr. her iki doğrultuda farklı R katsayıları kullanılmasına olanak sağlanması (Madde 4. yanal doğrultuda tutulduğu noktalar arasındaki yatay uzunluğun en az 1/20’sine eşit olabilir.3) Prof. Taşıyıcı sistemleri her iki deprem doğrultusunda farklı olan binalarda.2) 8. 2006 TÜRK DEPREM YÖNETMELİĞİ BÖLÜM 4 ÇELİK BİNALAR İÇİN DEPREME DAYANIKLI TASARIM KURALLARI BAŞLICA YENİLİK ve REVİZYONLAR 1. R taşıyıcı sistem davranış katsayısı için yeni değerler öngörülmesi (Tablo 2.1 ve 3.2.5) 3. Perdelerde minimum kalınlıklara ilişkin koşulların yeniden düzenlenmesi (Madde 3.5 kat arttırılarak yeniden tanımlanması (Madde 3. Süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı perdelerin tanımlanması (Madde 4. farklı R katsayıları kullanılmasına olanak sağlanması (Madde 4.6) 2.2.1) • kat yüksekliği 6 m’den büyük olan perdelerde.2.5 katı 9. perde uç bölgesi kalınlıkları 7. Merkezi çaprazlı perdelerde. • kat yüksekliği 6 m’den büyük olan perdelerde. Perdelerin kesme güvenliği hesabında esas alınacak kesme kuvvetinin 1.2.6.1.12. Erkan Özer İstanbul Teknik Üniversitesi 4.2) a) kaynaklı bağlantılarda : iç kuvvetlerin 2 katı b) diğer bağlantılarda : iç kuvvetlerin 1. Ancak bu kalınlık 300 mm’den az olamaz. Kritik perde yüksekliği tanımının genişletilmesi (Madde 3.1) Prefabrike binaların bağlantılarının tasarımında esas alınacak iç kuvvetlerin arttırılması (Madde 3. Düşey doğrultuda farklı taşıyıcı sistemler içeren çelik veya betonarme-çelik karma binalarda.6.6.6.4) 4 .1.

Yapı elemanlarının iç kuvvet kapasiteleri ve birleşim elemanlarının gerilme sınır değerlerinin tanımı (Madde 4.1.1.8.1.6.4) 5 .8) 11.2.3. Basınç kuvveti etkisindeki çubuklarda narinlik koşulu (Madde 4.2) 9.4 ve 4.2.2 .6 ve Tablo 4.Kapasite tasarımı kavramına (Madde 4.Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdeler ve tasarım kuralları (Madde 4.Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerde bağ kirişlerinin tasarımı (Madde 4.6.Çelik çerçevelerde kiriş-kolon birleşim bölgesi tasarımı ve kayma bölgesine ilişkin koşullar (Madde 4.Kapasite hesaplarında arttırılmış akma gerilmelerinin (Da×σa) kullanılması (Madde 4.3.7.4 ve Tablo 4.4 ve 4. 4.3.3) 8.2) 10.4.Sadece çekme kuvveti taşıyacak şekilde hesaplanan çubuklarda narinlik koşulu (Madde 4.7. Süneklik düzeyi yüksek ve normal sistemlerde enkesit koşulları (Tablo 4.2 ve 4.2) açıklık getirilmesi 17.1.4.5.2) 6.8.1) 16. Süneklik düzeyi yüksek merkezi çaprazlı perdelerde yatay yüklerin dağılımı (Madde 4.5) 7.Yeterli süneklik koşullarını sağlayan kiriş-kolon birleşim detayları örnekleri (Bilgilendirme Eki 4A) a) süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon birleşimlerinde kullanım koşulları b)süneklik düzeyi normal çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon birleşimlerinde kullanım 15.2) 13.2) 12. Arttırılmış deprem yükleri ve Ωo büyütme katsayıları (Madde 4.6.4) 14.Merkezi çelik çaprazlı perelerde özel çapraz düzenleri için ek koşullar (Madde 4.2.