You are on page 1of 27

Piwo – Wikipedia, wolna encyklopedia

http://pl.wikipedia.org/wiki/Piwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Piwo – najstarszy[1] i najczęściej spożywany[2][3] napój alkoholowy oraz trzeci po wodzie i herbacie najbardziej popularny napój na świecie[2]. W znaczeniu ogólnym piwo to każdy napój otrzymany w wyniku enzymatycznej hydrolizy skrobi i białek zawartych w ziarnach zbóż i poddany fermentacji alkoholowej. W węższym znaczeniu pod pojęciem piwa rozumie się napój zawierający alkohol i dwutlenek węgla otrzymany w wyniku fermentacji alkoholowej wody, słodu i chmielu przy użyciu wyselekcjonowanych szczepów drożdży. Słód używany do produkcji piwa powstaje w procesie słodowania jęczmienia, rzadziej pszenicy lub żyta, który polega na moczeniu ziarna, kiełkowaniu, a następnie wysuszeniu. Efektem zacierania oraz filtracji słodu jest brzeczka, która wraz z chmielem poddawana jest warzeniu czyli gotowaniu, a następnie fermentacji alkoholowej przy użyciu drożdży piwowarskich[4]. Charakter piwa określa najczęściej rodzaj użytego słodu lub słodów, zawartość alkoholu, goryczka chmielowa oraz stężenie ekstraktu czyli nieprzefermentowanych składników słodu. Zawartość alkoholu w piwie podawana jest w procencie objętości płynu i waha się od 0,5 do Słód – główny składnik do kilkunastu procent[5]. Stężenie ekstraktu podawane jest najczęściej w produkcji piwa procentach wagowych lub w stopniach Ballinga, rzadziej stopniach Plato. W wyniku fermentacji część cukrów zawartych w brzeczce słodowej zamienia się w alkohol i dwutlenek węgla, natomiast część pozostaje niesfermentowana tworząc tzw. ekstrakt rzeczywisty piwa. Licząc wagowo wartości ekstraktu, dwutlenku węgla oraz alkoholu są mniej więcej równe czyli wynoszą ok. 1/3 części. Oznacza to, że piwo o zawartości ekstraktu w brzeczce 12% wagowych zawiera w gotowym produkcie ok. 4% wagowych alkoholu czyli uwzględniając ciężar alkoholu ok. 5% objętości, ok. 4% wagowych dwutlenku węgla i 4% ekstraktu niesfermentowanego. Wyższe odfermentowanie brzeczki powoduje wzrost zawartości alkoholu kosztem stężenia ekstraktu, a często również jakości piwa. Chmiel lub preparaty chmielowe w Szyszki chmielu zwyczajnego – postaci granulatów i ekstraktów stosowane są w niewielkich ilościach podstawowa przyprawa jako rodzaj przyprawy w celu osiągnięcia pożądanej wartości wykorzystywana przy produkcji goryczkowej piwa. Najważniejszą cechą jakościową chmielu jest piwa zawartość alfa-kwasów – związków organicznych nadających piwu charakterystyczną goryczkę. Odmiany chmielu używane w piwowarstwie to superaromatyczne, aromatyczne, goryczkowe i supergoryczkowe[6].

Piwo jasne

1 Etymologia 2 Historia piwa 2.1 Historia piwa w Polsce 3 Surowce przemysłu piwowarskiego

1 of 27

27/12/2010 10:14 PM

Piwo – Wikipedia, wolna encyklopedia

http://pl.wikipedia.org/wiki/Piwo

3.1 Jęczmień 3.2 Chmiel 3.3 Woda 3.4 Drożdże 4 Produkcja piwa 4.1 Produkcja słodu 4.2 Produkcja brzeczki 4.3 Fermentacja 4.4 Leżakowanie 4.5 Filtracja i pasteryzacja 5 Gatunki i style piwa 5.1 Typologia 5.2 Charakterystyka ważniejszych gatunków i stylów piwa 5.2.1 Piwa górnej fermentacji 5.2.2 Piwa dolnej fermentacji 5.2.3 Piwa fermentacji spontanicznej 6 Rynek piwa w Polsce i na świecie 7 Konkursy, festiwale, nagrody 8 Wpływ na organizm człowieka 9 Zobacz też 10 Przypisy 11 Bibliografia

Wyraz piwo wywodzi się z prasłowiańskiego słowa pivo oznaczającego napitek, napój. Podobnie jest w wielu językach słowiańskich: białoruski: піва, bośniacki, chorwacki, czeski, słowacki, słoweński: pivo, macedoński, rosyjski, ukraiński: пиво. Prasłowiański wyraz pivo utworzony został od prasłowiańskiego czasownika piti czyli pić (z indoeuropejskiego *pō(i)- : *pī-[7]) z dodatkiem przyrostka -vo. Z czasem pierwotne znaczenie "napitek, napój" uległo zawężeniu w rodzaj napoju otrzymywanego przez fermentację ze słodu jęczmiennego, chmielu, drożdży i wody, wypierając prasłowiańską nazwę piwa olь[8]/olъ, które jest poświadczone w cerkiewnosłowiańskim redakcji ruskiej i staroruskim olъ – σίκερα[9], słoweńskim ôl, dopełniacz ôla//olû (temat na -u), ze śladami w innych językach słowiańskich, np. bułgarskim dialektalnym wyrazie olovina // alovina 1. "podobny do piwa napój, przyrządzany z różnych gatunków zbóż, najczęściej z pszenicy"[10], 2. "słód" (wyraz należący do tzw. językowych zgodności germańsko-bałto-słowiańskich, patrz: litewski alùs "pieo", odpowiedniki w łotewskim i pruskim, staroislandzkie ǫl; celownik ǫlvi "piwa", staroangielski ealu; w przypadkach zależnych eoloð)[11]. Najstarszy zapis w języku polskim słowa piwo to kolofon z roku 1414[12]. Kopista Lutosław z Chrościechowa dopisał na końcu zaginionego w czasie II wojny światowej rękopisu wiersz: Caplanye Chces polepsycz dusze swey nemow czansto pywa naley Bocz pywo yest dzywny oley wancz snych clamayo Chopi A rzekocz Salenij są Popy[13] Z około 1448 r. pochodzi najstarszy zachowany do dzisiaj tekst w języku polskim ze słowem piwo[14]. Nieznany kopista dopisał po dziele Flawiusza Wegecjusza Renata "Epitoma institutorum rei militaris ad Theodosium imperatorem" kolofon: Dum bibo pywo stat mihi kolano krzywo[15]

2 of 27

27/12/2010 10:14 PM

Od tego pochodzić ma wczesnośredniowieczny rzeczownik biber. rumuńskim bere. włoskim birra. fiński olut. np. Od niego pochodzą wyrazy w części języków romańskich: w hiszpańskim cerveza. Celtyckie wpływy zawiera również słowo brzeczka.wikipedia. alu-t. wcześniej używanym określeniem piwa było cervoise). litewski. alovina. oznaczającego w języku celtyckim słód lub kiełkujący jęczmień[16]. katalońskim cervesa. niemieckim Bier. 3 of 27 27/12/2010 10:14 PM . piwo. vise – siła). Wpływy łacińskie w zawężeniu do piwa widoczne są w wielu językach germańskich. romańskich i innych: albańskim birrë.org/wiki/Piwo Odległym krewniakiem prasłowiańskiego słowa pivo jest łaciński bezokolicznik bibere. W niektórych językach zawarte jest indoeuropejskie słowo alu-. wolna encyklopedia http://pl. portugalskim cerveja. szwedzki öl czy bułgarski olovina. duński. estoński õlu. alu-d-. Nawet w Anglii aż do późnego średniowiecza dominowała nazwa ale na oznaczenie piwa. łotewski alus. angielskim beer. "napój". norweski øl.oznaczające gorzki napój. bretońskim i holenderskim bier. Słód natomiast to urzeczownikowiony przymiotnik powstały od prasłowiańskiego *soldь czyli "coś słodkiego. bułgarskim бира.Piwo – Wikipedia. które wywodzi się od słowa braces. W klasycznym języku łacińskim słowo oznaczające piwo brzmiało cervesia lub cerevisia i zostało zapożyczone z języka celtyckiego (cera – ziarno. słodki"[8]. francuskim bière (słowo to całkowicie przyjęło się dopiero w XVI wieku.

Zmiany w piwowarstwie następowały powoli. badania nad fermentacją Antoine Lavoisiera czy odkrycie kwasu węglowego (dwutlenku węgla). Mnisi przygotowywali je wpierw na własne potrzeby. Prawdziwa piwna rewolucja nastąpiła jednakże w XIX wieku.e. by poprawić jego smak i przedłużyć czas przechowywania. dodając do piwa różne substancje aromatyczne. gdzie spopularyzowało się dopiero w wieku XVI[20]. Arturo Petrocelli: Mnisi pijący piwo Drugim filarem stanowiącym ostoję sztuki piwowarskiej w średniowieczu był pan feudalny.n.e. budował warzelnie. zaczęli na początku XX w. gdyż gotowanie pozwalało na pozbycie się przynajmniej części zarazków.org/wiki/Piwo Najstarsze dokumenty dotyczące produkcji piwa wywodzą się z Mezopotamii.wikipedia.e. Z kolei rozwój miast i piwowarstwa świeckiego zaowocowały powstawaniem małych rynków lokalnych. Zakonnicy eksperymentowali. a liczne wojny skutecznie hamowały rozwój. Dopiero zapoczątkowany w XVIII w. gdzie dominowało wino. nadawać przywileje na warzenie i wyszynk piwa. Reklama Haberbusch i Schiele – Również browary dworskie zaczęły coraz prężniej działać. pszenicy i orkiszu. W średniowieczu piwo – o niewielkiej zawartości alkoholu i początkowo niefiltrowane – było codziennym napojem w całej Europie poza regionem Morza Śródziemnego. w dwurzeczu Eufratu i Tygrysu zaczęła się rozwijać kultura Sumerów.[18] Cywilizacja grecka i rzymska preferowała wino i piwa nie ceniła. przedstawiająca przyznawanie racji piwnych[17].n. wolna encyklopedia http://pl. wzmożoną konkurencją oraz organizowaniem się piwowarów i właścicieli browarów w cechy piwowarskie broniące interesów tej grupy zawodowej. Przez długi czas piwo uważano za zdrowsze od wody – nie bez przyczyny. Początkowo wyrabiano je głównie sposobami domowymi. Istotną rolę odegrały tu odkrycia i wynalazki takie jak termometr alkoholowy skonstruowany przez René-Antoine Ferchault de Réaumur. warunki otrzymania tytułu mistrza-piwowara. którzy piwo warzyli z jęczmienia. Sztuka warzenia piwa rozwinęła się w klasztorach. W Egipcie znajduje się najstarszy browar. Jedną z nich był chmiel. Datowany on jest na 3700 r. poza Anglią. określając np. Znaczenie piwa w kulturze babilońskiej potwierdza słynny kodeks Hammurabiego. Wygrawerowane w glinianych tabliczkach rysunki oraz teksty w piśmie klinowym opisują warzenie i spożywanie najstarszego znanego piwa – sikaru. dostrzegając w piwie źródło bogactwa. największego browaru Warszawy Średniowieczni władcy. nakładać stosowne podatki oraz regulować działalność piwowarską. kontrolował sprzedaż surowców i sprzedawał piwo. który stopniowo wyparł inne dodatki i w XIV wieku piwo chmielowe opanowało niemal całą Europę. Wraz z chlebem stanowiło podstawowy składnik pożywienia i było jednym z najważniejszych darów składanych zmarłym do grobu. postęp techniczny i rozwój gospodarczy przyniosły znaczne zmiany dla browarnictwa europejskiego. Tabliczka z pismem klinowym datowana na 3100–3000 p. Piwo stanowiło dla mnichów naturalny napój i tylko w szczególnych przypadkach zastępowane było wodą. 4000 lat p. ale także na terenie Cesarstwa rzymskiego było ono warzone przez Galów. jaki udało się odkryć. p.Piwo – Wikipedia. 4 of 27 27/12/2010 10:14 PM . Również w życiu mieszkańców starożytnego Egiptu piwo odgrywało ogromną rolę.n. Celtów i Iberyjczyków[19]. Tradycję Sumeru kontynuowali Babilończycy. który zatrudniał piwowarów. którego cztery paragrafy poświęcone są tematyce piwnej. z czasem jednak sprzedaż piwa stała się poważnym źródłem dochodów wielu opactw.

z którego masowo wyrabiano tanią wódkę. który miał za sobą udane eksperymenty z fermentacją dolną. górnej fermentacji zaczęto zastępować fermentacją dolną. żyta i orkiszu wspomina Jan Długosz w w swoich Rocznikach. w 1876 r. Rozwój gospodarki wolnorynkowej doprowadził do zainteresowania polskim rynkiem browarniczym największych światowych grup piwowarskich. w której Bolesław Chrobry. pili magnaci i zamożna szlachta – nawet kilkaset litrów na rok. nadmiar zboża. W roku 1862 Ludwik Pasteur przeprowadził udane testy nad konserwacją pożywienia poprzez obróbkę termiczną. pierwszy król Polski określony został mianem piwosza.Piwo – Wikipedia. Piwo w Polsce szybko stało się lubianym i popularnym trunkiem. kiedy znacjonalizowane w czasach PRL-u browary zaczęto prywatyzować. spadek jakości oraz spożycia piwa. Browar Mieszczański w Pilźnie zdecydował się zatrudnić bawarskiego mistrza piwowarskiego Josefa Grolla. jak również pospólstwo. które wówczas nie miało dużej ilości alkoholu. Obecnie Polska jest na piątym miejscu na świecie i trzecim w Europie pod względem spożycia piwa na głowę mieszkańca. Dzięki nowoczesnym technologiom i inwestycjom warzyły one dobre i uznane piwa przywracając piwu jako trunkowi dawną świetność. Doprowadziło to z jednej strony do upadku wielu małych i średnich browarów. wolna encyklopedia http://pl. jęczmienia.. dziejów ludów prasłowiańskich i prapoczątków polskiej państwowości. Ze względu na liczne wojny w XVII w. Uwarzone w 1842 r. ale również do konsolidacji i rozwoju największych browarów oraz radykalnego wzrostu spożycia piwa przez Polaków. O piwie warzonym z pszenicy. Niemal każde miasto mogło poszczycić się jednym lub kilkoma browarami. piwo w Polsce zaczęło powoli tracić swoją pozycję. a w czternastowiecznym Krakowie – ówczesnej stolicy Polski – było ich 25[21]. która spowodowała powstawanie średnich i dużych zakładów piwowarskich. która na jego cześć nazwana została Saccharomyces carlsbergensis i do dziś stanowi podstawę piw dolnej fermentacji. Jednakże wraz z I wojną światową nastąpiło załamanie przemysłu piwowarskiego. Do XVII wieku wytwarzano głównie piwo pszeniczne. Do upadku staropolskiej tradycji piwnej przyczyniła się ostatecznie fatalna polityczno-ekonomiczna sytuacja Polski oraz rozbiory. 5 of 27 27/12/2010 10:14 PM .org/wiki/Piwo kiedy dotychczasową. wzrost cen dobrego piwa i pogorszenie się jakości piw tanich. a wraz z rozwojem średniowiecznych miast nastąpił również szybki rozwój browarnictwa. wydał swoją książkę Studium nad piwem. Piwo. przez niego piwo zapoczątkowało nowy gatunek: pilzner. które następnie zostało wyparte przez jęczmienne.wikipedia. czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego (Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae) oraz Gall Anonim w Kronice polskiej (Chronica Polonorum). Historia piwa w Polsce Tradycje piwowarskie na ziemiach polskich sięgają najdawniejszych czasów. Najstarszym dokumentem wzmiankującym o piwie w Polsce jest kronika Thietmara z Merseburga. a 7 lat później Emil Christian Hansen – syn założyciela browaru Carlsberg w Kopenhadze swoje badania w laboratorium browaru zwieńczył wyhodowaniem czystej kultury drożdży dolnej fermentacji. które z jednej strony doprowadziły do upadku jakości polskiego piwa. a z drugiej spowodowały zalew Polski piwami importowanymi. Trend ten odwróciła rewolucja techniczna. Ponowny rozwój piwowarstwa nastąpił dopiero w latach 90. XX wieku. tradycyjną metodę warzenia piwa przy pomocy tzw.

kiedy listki szyszek są zwarte i szczelnie zamknięte[24]. Zbioru szyszek chmielowych. niższą zawartość białka i wyższą ekstraktywność[22]. ryż Jęczmień Jęczmień dwurzędowy jary jest najważniejszym z surowców. dobrze wykształconych i posiadających jasną barwę bez plam. Wykorzystywana 6 of 27 27/12/2010 10:14 PM . a następnie sprasowaniu. Jęczmień browarny powinien składać się z ziaren stosunkowo krótkich i grubych. bardziej symetryczny kształt. proso. które rozpuszczają się w brzeczce podczas gotowania. a zarazem niską energię kiełkowania. dlatego w celu zwiększenia jego przydatności słodowniczej magazynowany jest przez 6–8 tygodni[24]. zwanymi lupuliną. zwanych Kłos jęczmienia szyszkami. a ze względu na właściwości antyseptyczne chmiel korzystnie wpływa na trwałość piwa. aby zapobiec zapłodnieniu i powstaniu nasion. dokonuje się w tzw. Dla piwa najważniejszym składnikiem chmielu są alfa-kwasy. nadając jej goryczkowy smak. w Niemczech natomiast Tettnanger. Do najbardziej popularnych i znanych odmian polskiego chmielu należą Marynka i Chmiel Lubelski[26]. Polifenole łatwo łączą się z białkami. Woda Woda obok słodu z jęczmienia jest głównym surowcem stosowanym przy produkcji piwa. owies. Innym ważnym składnikiem chmielu są polifenole.org/wiki/Piwo Podstawowymi surowcami do produkcji piwa są[4]: Jęczmień Chmiel Woda Drożdże Inne zboża: kukurydza. zwane garbnikami. sorgo. być zwarte i wypełnione drobnymi gruczołami o barwie żółtej. warunki klimatyczne. W piwowarstwie stosuje się wyłącznie chmiel o owocostanach żeńskich.Piwo – Wikipedia. Chmiel w browarnictwie występuje głównie pod postacią granulatu. Po zerwaniu szyszki chmielowe poddawane są suszeniu. Jęczmień bezpośrednio po zbiorach nie nadaje się do słodowania. Stosowanie jedynie kwiatostanów żeńskich wymaga usunięcia z plantacji osobników męskich. Na jakość jęczmienia wpływa rodzaj odmiany. i piątym na świecie[27]. odbywającego się w Polsce między sierpniem a wrześniem. ekstraktu lub proszku. Polska jest trzecim producentem surowca chmielowego w Europie po Niemczech i Czechach. tworząc zmętnienie w piwie[25]. gdyż posiada niewielką dojrzałość fizjologiczną. Dodanie chmielu do brzeczki nadaje piwu szlachetną i przyjemną gorycz oraz specyficzny aromat. wolna encyklopedia http://pl. rozpuszczają się na gorąco i wytrącają dopiero po ochłodzeniu.wikipedia. sposób nawożenia i rejon uprawy[23]. pszenica. Chmiel Chmiel zwyczajny (Humulus lupulus) to roślina pnąca z rodziny konopiowatych. W porównaniu z jęczmieniem sześciorzędowym posiada grubsze ziarno. stadium dojrzałości technicznej. Szyszka chmielu na polu chmielowym W Czechach jak i na świecie najbardziej znany jest Chmiel Żatecki. które powinny mieć zieloną barwę.

Na wartość pH brzeczki istotny wpływ mają związki chemiczne zawarte w wodzie. skutkujące większą i trwalszą goryczką w piwie[24]. spowodowaną obecnością w wodzie wodorowęglanów. 7 of 27 27/12/2010 10:14 PM . a w gotowym piwie zajmuje ok.8 5.6 13. Z kolei im wyższa jest wartość pH zacieru tym dłużej trwa proces filtrowania zacieru.4 375 103 532 36 42.wikipedia. a warzenie brzeczki o pH większym niż 5. Wybrane parametry wody używanej do produkcji piwa[28][30][31] Pils Ciemny Lager Pale Ale (Burton Dortmundzkie Jasne (Pilzno) (Monachium) on Trent) (Dortmund) Twardość ogólna °n 1. Zawartość żelaza powyżej 0.3 mg/dm3 ma negatywny wpływ na rozwój i aktywność drożdży. szczególnie twardość węglanowa oraz alkaliczność resztkowa[28]. waha się od 3. magnezu i sodu. Natomiast sole obniżające pH oddziałują korzystnie na proces produkcji piwa. o ile nie jest wyższa niż 30°n.2 10. wolna encyklopedia http://pl. a tym samym ułatwia proces fermentacji. którą wywołują po zagotowaniu wody siarczany.8 0. Większość browarów czerpie wodę z własnych ujęć.2 16.8 38. oraz twardość stałą (niewęglanową).7 do 10. jednakże oddziałuje na procesy enzymatyczne i zjawiska koloidalne. azotany oraz krzemiany wapnia i magnezu[29].6 Twardość stała °n Twardość węglanowa °n Alkaliczność resztkowa °n 0. alkaliczność resztkowa czyli różnica właściwości alkalizujących anionów i właściwości zakwaszających kationów podawana w stopniach niemieckich. Poprawiają one również trwałość biologiczną i stabilność fizykochemiczną piwa. 90% objętości.6 14.3 0.2 0.6 106 30 8 2 51. które podwyższają pH zacieru i brzeczki. TWARDOŚĆ OGÓLNA WODY = TWARDOŚĆ STAŁA + TWARDOŚĆ PRZEMIJAJĄCA Drugim istotnym parametrem wody w piwowarstwie jest tzw. gorzki i nieprzyjemny smak. Zawartość magnezu w wodzie wpływa ujemnie na goryczkę chmielową w piwie powodując ostry. przyciemnia barwę piwa i powoduje jego niewłaściwy smak.9 hl/hl piwa[28]. Twardość wody dzieli się na twardość przemijającą (węglanową). Im wyższa alkaliczność resztkowa tym wyższe pH zacieru i brzeczki. Twardość wody określana jest w piwowarstwie w stopniach niemieckich (°n).3 1. wpływają niekorzystnie na proces zacierania. Kwas krzemowy w ilości powyżej 20 mg/dm3 i jego sole hamują rozwój drożdży i obniżają stopień odfermentowania brzeczki[4]. Całość zużycia wody.org/wiki/Piwo jest głównie w procesie zacierania. Twardość nie wpływa wprawdzie na jakość wody.9 14. która w browarach stosowana jest ponadto do mycia i chłodzenia. chlorki.Piwo – Wikipedia. Stężenie jonów wodorowych ma wpływ na zmniejszenie ilości wytrącanych związków białkowych. Są to przede wszystkim węglany wapnia.5 367 38 241 107 Tlenek wapnia CaO 10 mg/l Tlenek magnezu MgO mg/l 4 Tlenek siarki SO3 4 mg/l Chlor Cl mg/l 5 Obecne w wodzie sole mineralne: siarczany oraz chlorki wapnia i magnezu. leżakowania piwa i jego naturalne klarowanie. Dla piwowarstwa najważniejszymi parametrami wody są jej twardość.2 powoduje silne wyekstrahowanie związków garbnikowych chmielu.0 25.

Czyste kultury drożdży browary poddają propagacji czyli rozmnażaniu w propagatorach aż do uzyskania odpowiedniej ilości drożdży nastawnych. Zmiany dotyczą najczęściej alkaliczności resztkowej. Brzeczka zarówno fermentuje jak i leżakuje w niskich temperaturach co powoduje dłuższe dojrzewanie piwa. 8 of 27 27/12/2010 10:14 PM . Drożdże piwowarskie Drożdże fermentacji górnej fermentują w temperaturach wyższych (15–25 °C). fermentują intensywnie i powodują szybsze zakończenie fermentacji uniemożliwiając uzyskanie wysokiego stopnia odfermentowania. drożdże piwowarskie. Smak i zapach zależą w dużym stopniu od zastosowanego szczepu drożdży. tanków i zbiorników fermentacyjnych.Piwo – Wikipedia. Drożdże piwowarskie (Saccharomyces cerevisiae) dzieli się na szczepy fermentacji dolnej (Saccharomyces carlsbergensis var. 95% piw polskich i 84% piw niemieckich warzonych jest przy udziale drożdży dolnej fermentacji.są niekorzystne dla procesu fermentacji piwa i powodują jego zmętnienie brak drobnoustrojów . głównie wyższych alkoholi i estrów. Drożdże pyliste utrzymują się dłużej w fermentującym piwie i powodują większy stopień odfermentowania piwa[24]. Optymalna woda do produkcji piwa powinna odpowiadać następującym kryteriom:[32] niska zawartość azotynów .uniknięcie niekontrolowanej (dzikiej) fermentacji Drożdże Drożdże dodawane są do brzeczki w celu przeprowadzenia fermentacji alkoholowej. Drożdże mogą być również zbierane po fermentacji głównej z dna kadzi.org/wiki/Piwo W celu otrzymania wody o określonych parametrach browary dokonują często korekty składu chemicznego wody. Browary zaopatrują się w drożdże w Kolekcji Czystych Kultur Drobnoustrojów zlokalizowanej w Zakładzie Mikrobiologii Technicznej Instytutu Biotechnologii Przemysłu Rolno-Spożywczego w Warszawie. sód) . a podczas burzliwej fazy fermentacji zbierają się na powierzchni brzeczki tworząc kożuch[34]. uvarum) i fermentacji górnej (Saccharomyces cerevisiae)[28]. gorzelniczych i piekarskich w piwowarstwie stosuje się specjalną rasę drożdży tzw.wikipedia.są niekorzystne dla procesu fermentacji piwa i wpływają negatywnie na jego smak niska zasadowość ogólna niska zawartość wapnia i magnezu . Z obecnych w brzeczce cukrów powstaje alkohol etylowy i dwutlenek węgla oraz produkty uboczne fermentacji. wolna encyklopedia http://pl. składu chemicznego brzeczki i warunków fermentacji[4]. Drożdże fermentacji górnej tworzą więcej ubocznych produktów fermentacji. Drożdże fermentacji dolnej przystosowane są do niższych temperatur (5–13 °C). Drożdże fermentacji dolnej dzielą się na drożdże kłaczkujące i pyliste. większą trwałość jak również większe niż w piwach górnej fermentacji wydzielanie się dwutlenku węgla a tym samym bardziej orzeźwiający smak[33]. twardości węglanowej i niewęglanowej.pozwoli uniknąć nieszlachetnej goryczki niska zawartość soli (siarczany. a pod koniec procesu opadają na dno fermentora. odżelazienia i odtlenienia wody oraz poprawy jej cech smakowo-zapachowych. ich stanu fizjologicznego. które nadają piwu odpowiedni smak i zapach. Drożdże kłaczkujące mają zdolność do kłaczkowania czyli flokulacji.pozwoli uniknąć słonawego smaku minimalna zwartość substancji węglowodorowych niewielkie ilości krzemu i żelaza . W odróżnieniu od drożdży winnych.

a każdy gatunek piwa czy jego odmiana wymaga innego postępowania. dekstryny i cukry[36]. wykorzystująca w przypadku wódki proces destylacji. która również powstaje ze zboża. 9 of 27 27/12/2010 10:14 PM . Mimo że rozwój techniki w XIX i XX w. to jednak podstawowe operacje piwowarskie w dalszym ciągu są zachowane. wykorzystując enzymy. a przede wszystkim wytworzenie w ziarnach maksymalnej ilości enzymów amylolitycznych. tłuszczowe. Technologie produkcji ewoluują.Piwo – Wikipedia. Proces byłby o wiele bardziej racjonalny . Słodowanie ma na celu uaktywnienie zjawisk fizjologicznych i fizykochemicznych. jest przede wszystkim technologia produkcji. podobnie jak i whisky. Gdyby piwo zostało wynalezione dzisiaj to: "prawie na pewno produkowalibyśmy piwo bezpośrednio z jęczmienia. które towarzyszą kiełkowaniu ziaren. związki białkowe. Dużą rolę odgrywają używane surowce i sprzęt jakim dysponuje browar. Historia browarnictwa liczy co najmniej 6000 lat i wykorzystuje wiedzę wielu pokoleń piwowarów tworzących tradycyjne podstawy warzenia piwa. Słód zawiera skrobię. a tradycyjne metody warzenia coraz częściej wypierane są przez nowoczesne urządzenia – w pełni zautomatyzowane i sterowane komputerowo. proteolitycznych i cytolitycznych oraz uzyskanie odpowiedniego rozluźnienia struktury wewnętrznej ziarna. Niepotrzebne byłoby stosowane obecnie tak mocne podgrzewanie.org/wiki/Piwo Głównym składnikiem piwa. W wyniku słodowania powstaje słód browarny czyli ziarno jęczmienia poddane kiełkowaniu do określonego stadium. doprowadził do znaczących zmian w technologii produkcji piwa. które produkowane jest z soku winogron lub innych owoców. Użycie słodu odróżnia piwo od wina.wikipedia. wolna encyklopedia http://pl. ciężkie opakowania w celu [35] dystrybucji. schładzanie. a następnie wysuszone. jest słód. Produkcja piwa składa się z następujących etapów: produkcja słodu produkcja brzeczki fermentacja brzeczki leżakowanie i dojrzewanie piwa filtracja piwa rozlew piwa Produkcja słodu Podstawowym surowcem do produkcji słodu jest wysiewany w okresie wiosennym dwurzędowy jęczmień jary. Nie istnieje jedna receptura produkcji piwa. który w słodowni poddawany jest procesowi słodowania[24]. Natomiast to co odróżnia piwo od wódki. który poddawany jest fermentacji. suszenie i nawilżanie w trakcie procesu oraz rozcieńczanie produktu Schemat produkcji piwa luzem czy też rozlew w małe.

W browarnictwie wyróżnia się trzy główne rodzaje słodów: słody jasne typu pilzneńskiego – odznaczają się krótkim kiełkiem i szczególnie dobrze nadają się do piw typu pilzneńskiego (pilzner) o mocnym nachmieleniu. które mogłyby ujemnie wpłynąć na smak końcowy piwa[4]. a czas prażenia do 5 godzin[4]. 7 dni. Suszenie słodu odbywa się w dwóch fazach. które zapoczątkowują aktywność enzymów i zmiany biochemiczne. natomiast faza prażenia trwająca 3–4 godziny odbywa się w temperaturze 85° C. produkowane są z jęczmienia o wyższej zawartości 10 of 27 27/12/2010 10:14 PM . oraz zabezpieczenie słodu przed zepsuciem w czasie magazynowania. Produkcja słodu Kiełkowanie jęczmienia trwa ok. gdyż dopiero wtedy uzyskuje ono pełną dojrzałość fizjologiczną i nadaje się do produkcji słodu. wolna encyklopedia http://pl. długości i grubości. W celu osiągnięcia słodu ciemnego temperatura wzrasta do 105° C. zmienia się barwa jęczmienia ze słomkowej na brązową i następuje usunięcie z ziarna niekorzystnych substancji goryczkowych. wyższą aktywność enzymów i ciemniejszą barwę. a następnie czyszczony i sortowany pod kątem ciężaru właściwego.Piwo – Wikipedia. a Słód ciemny i jasny tym samym wytworzenie odpowiedniej ilości enzymów i rozluźnienie struktury bielma. wstrzymanie przemian enzymatycznych przy jednoczesnym zachowaniu aktywności enzymów powstałych podczas kiełkowania. a tym samym winny być poddane dłuższemu procesowi kiełkowania[24]. Nadaje się do ciemnych piw zarówno dolnej jak i górnej fermentacji. a jego celem jest stworzenie odpowiednich warunków dla rozwoju zarodków ziaren oraz kiełka liścieniowego i korzonkowego.org/wiki/Piwo Proces produkcji słodu obejmuje sześć faz[24]: czyszczenie ziarna sortowanie moczenie kiełkowanie suszenie słodu mokrego oddzielanie korzonków Do słodowania przeznaczone jest ziarno jęczmienia po 6–8 tygodniach od zbioru. zmniejszenie zawartości wody.wikipedia. 45-50° C. 45%. a odkiełkowany słód przeznaczony jest do magazynowania i dojrzewania przez ok. natomiast słody ciemne typu monachijskiego powinny być produkowane z jęczmienia zawierającego więcej białka.in. Od momentu kiełkowania jęczmienia ziarno przyjmuje nazwę słodu. Słody jasne typu pilzneńskiego wymagają jęczmienia słabo wyrośniętego. Mogą stanowić 100% zasypu.. Następny etap produkcji słodu czyli moczenie jęczmienia odbywa się przez ok. Jego celem jest całkowity zanik funkcji życiowych zarodka czyli przerwanie kiełkowania i oddychania. Ostatnim etapem produkcji słodu jest oddzielenie korzonków. Jęczmień świeżo zebrany jest magazynowany. garbnikowych. które zawierają dużo białka. Suszenie mokrego słodu trwa do 2 dni. Kiełkowanie umożliwia wydobycie substancji nagromadzonych w ziarnie słodowym. które pod wpływem działania enzymów stają się rozpuszczalne w procesie zacierania[36]. W trakcie moczenia objętość ziarna wzrasta o ok. skrobia i celuloza. słody monachijskie – posiadają ciemną barwę. 4–6 tygodni[4]. W fazie suszenia wstępnego słód suszony jest w temp. następuje pęcznienie takich składników jak białka. mają gorzki smak i negatywny wpływ na barwę piwa. Usunięcie korzonków odbywa się w odkiełkownicy. polifenoli i. wytworzenie w słodzie związków aromatycznych i smakowych. Przemiany fizjologiczne polegają na rozwoju kiełka liścieniowego i korzonkowego w zarodku. pełnym smaku i dobrej pienistości. 3 dni.

Dodaje się go w ilości do 5% przy produkcji piwa jasnego. Niekiedy receptura piwa warunkuje użycie niektórych surowców niesłodowanych. Surowce niesłodowane to zamienniki słodu browarnego. Słód melanoidowy zawiera duże ilości melanoidów czyli związków barwnych powstających dzięki reakcji melanoidowej w wyniku procesów utleniania i polimeryzacji. wędzone. Zwiększa on intensywność barwy brzeczki.Piwo – Wikipedia. koźlaków majowych. nadania mu jaśniejszej barwy. kukurydza w postaci grysu i owies w postaci płatków. czekoladowe. W Belgii używa się niewielkich ilości pszenicy do produkcji specjalnych rodzajów piwa. Oktoberfestbier. poddanego prażeniu w temp. Oprócz słodu jęczmiennego do produkcji piwa stosuje się także słody specjalne[4][24]: Słód pszeniczny z czerwonych i niskobiałkowych odmian pszenicy stosuje się do produkcji piw pszenicznych. 150-180° C. syrop skrobiowy. Słód karmelowy otrzymywany jest ze słodu mokrego. Słód zakwaszający (kwaśny) stosuje się w celu obniżenia pH zacieru i brzeczki. cukru powoduje wyższy stopień odfermentowania piwa czyli większą zawartość alkoholu. nadaje piwu słodki. Zawartość kwasu mlekowego w słodzie kwaśnym wynosi 2-4%. jak Lambic i Peterman. gdyż dodanie np. ciemny. Zgodnie z Polską Normą surowce niesłodowane zalicza się do surowców podstawowych o ile ilość ich nie przekracza 45%. ryż w postaci płatków. karmelowy i czekoladowy. Podstawowymi odmianami jest słód pszeniczny jasny. wytwarzanych metodą fermentacji spontanicznej. Słód barwiący wprowadza się do zacieru po gotowaniu ze względu na silną goryczkę śruty. orzechowe. pszenica w postaci grysu. a jakość jest zgodna z aktualnie obowiązującymi normami[4]. Stosowane w celu pogłębienia pełności smakowej piw marcowych. a zarazem większe moce przerobowe warzelni. ostrzejszy zapach i smak z wyczuwalną nutą słodową. 200-220° C. słody wiedeńskie – stanowią typ przejściowy pomiędzy słodem jasnym a ciemnym. Słody palone. Surowce niesłodowane stosuje się dla poprawienia pienistości piwa. Zwykle stosowany w ilości 10-60% zasypu. Nadaje piwu czerwony odcień. Ma ciemnobrązową barwę łuski i aromat kawy zbożowej. Golden Ale i porterów. wolna encyklopedia http://pl. Piwo warzone na tych słodach ma ciemniejszą barwę. karmelowy smak. jęczmień w postaci grysu lub mąki. Produkcja brzeczki 11 of 27 27/12/2010 10:14 PM . które nie są poddawane słodowaniu. których zadaniem jest nadanie piwu ciemniejszej barwy. Cena ekstraktu uzyskanego z cukru jest niższa niż ekstraktu ze słodu. zapewnienia lepszej klarowności oraz ze względów technologicznych i ekonomicznych. Słód barwiący otrzymywany jest przez prażenie słodu jęczmiennego lub słodu mokrego w temp.org/wiki/Piwo białka. Surowcami niesłodowanymi jest cukier. a zarazem charakterystycznego aromatu i smaku.wikipedia. Stosuje się go do produkcji piwa ciemnego. czarne to słody.

Hydroliza enzymatyczna skrobi w zacierze przebiega według schematu: skrobia → skrobia rozpuszczalna → dekstryny → maltoza. W zimnej wodzie skrobia jest nierozpuszczalna. barwę. W metodzie infuzyjnej wyróżnia się metodę infuzji wzrastającej i metodę infuzji zstępującej. które znacząco wpływają na takie cechy jakościowe piwa jak: pełnię smaku. Tradycyjne metody zacierania dzieli się na infuzyjne i dekokcyjne. Ważną rolę odgrywają również pH zacieru i jego gęstość. Zacieranie ma na celu rozpuszczenie w wodzie maksymalnej ilości związków rozpuszczalnych słodu. Zacieranie polega na mieszaniu śruty z wodą. aby nierozpuszczalna w wodzie łuska była jak najmniej rozkruszona. następnie po 30 minutach mieszania podwyższa się temperaturę z prędkością 1 °C/min do temperatury 52 °C. Po Kadź zacierna 12 of 27 27/12/2010 10:14 PM . przerwy w mieszaniu.org/wiki/Piwo Produkcja brzeczki w warzelni obejmuje następujące etapy: śrutowanie (rozdrabnianie) słodu w śrutowniku → śruta słodowa zacieranie śruty w kadzi zaciernej → zacier filtracja zacieru w kadzi filtracyjnej → brzeczka przednia gotowanie brzeczki z chmielem w kotle warzelnym → brzeczka gorąca oddzielanie osadu gorącego w kadzi wirowej whirlpool schładzanie brzeczki gorącej w płytowym wymienniku ciepła → brzeczka nastawna natlenianie brzeczki Pierwszym etapem produkcji brzeczki jest rozdrobnienie słodu w śrutownikach walcowych i młynach młotkowych.wikipedia. Na 100 kg słodu używa się 3. lepką masę zwaną kleikiem skrobiowym. Wybór metody zależy od gatunku warzonego piwa. pH. klarowność. wolna encyklopedia http://pl. Optymalne warunki hydrolizy białek. Najpopularniejszą metodą jest metoda infuzji wzrastającej.5-4.Piwo – Wikipedia. który z kolei wpływa na dobór optymalnych warunków działania poszczególnych enzymów podczas zacierania: temperatury. pienistość. skrobi i innych związków zmieniają się w zależności od wybranego gatunku i typu piwa. Podczas zacierania słodu do roztworu przechodzą również białka rozpuszczalne w wodzie oraz produkty ich hydrolizy enzymatycznej. pH zacieru i obecność tlenu. bielmo natomiast było jak najbardziej rozdrobnione. Na efekt końcowy zacierania czyli zacier wpływa przede wszystkim określona temperatura mieszania i czas przebywania zacieru w temperaturze. Śrutowanie słodu powinno przebiegać w taki sposób. Zawartość maltozy czyli cukru fermentującego w zacierze ma znaczenie dla późniejszej zawartości alkoholu w piwie. pęcznieją i pękają tworząc galaretowatą. aby ułatwić rozpuszczenie składników ekstraktywnych w wodzie podczas zacierania. w Kocioł warzelny której enzymy działają najintensywniej. powstałych podczas słodowania ziarna jęczmienia. ogranicza również naturalny materiał filtracyjny jakim są łuski osiadłe na dnie kadzi. oraz dalszy enzymatyczny rozkład skrobi i białek[4]. którą powszechnie stosuje się w produkcji piwa jasnego pełnego. Piwa o wysokim stopniu odfermentowania wymagają brzeczki nastawnej z dużym udziałem maltozy. W metodzie tej cały zasyp słodu miesza się z wodą o temperaturze 37 °C. tworząc gorące osady i zimne zmętnienia. jednak wraz ze wzrostem temperatury ziarna skrobi coraz intensywniej wchłaniają wodę. Większa ekstrakcja łuski wpływa na smak i barwę piwa. Rozdrobniony słód nazywa się śrutą słodową.0 hl wody[24]. w wyniku czego wytrącają się. Białka i produkty ich rozkładu wrażliwe są na zmiany temperatury. gęstości zacieru. Celem śrutowania słodu jest zmiażdżenie bielma. z kolei do wyprodukowania piwa niskoalkoholowego brzeczka powinna mieć niewielką ilość maltozy[35].

40 minut. Najczęściej stosowany jest system jedno.i dwuwarowy.Piwo – Wikipedia. 30 minut. Po zakończonym procesie zacierania śruty słodowej następuje etap filtrowania czyli klarowania zacieru w kadzi filtracyjnej lub przy zastosowaniu nowoczesnego filtra zacierowego nazywanego również prasą filtracyjną[4]. W tym czasie enzym α-amylazy tworzy dużą ilość cukrów niepodlegających fermentacji. Na jakość brzeczki wpływa również czas filtracji. a następnie ponownie łączona z zacierem głównym. Po przepompowaniu zacieru do kadzi filtracyjnej następuje sedymentacja na dnie zbiornika łusek ziarna z resztkami bielma i wytrąconego białka. Całkowite scukrzenie bada się próbą jodową. Przez pozostały na dnie kadzi osad przepuszcza się gorącą wodę (78 °C).wikipedia. wolna encyklopedia http://pl. Następnie ponownie podgrzewa się zacier do temperatury 65 °C ciągle mieszając i robi się drugą przerwę na ok. że 1/3 zacieru przetłaczana jest do kotła zaciernego i poprzez stopniowe podnoszenie temperatury i stosowanie przerw jak w metodzie infuzyjnej.in. którą wykorzystuje się w 13 of 27 27/12/2010 10:14 PM . a w zależności od tego. 90 minut. Klarowanie powinno odbywać się bez kontaktu zacieru z tlenem. Schemat zacierania metodą infuzyjną wzrastającą (l. Jeśli nie następuje zmiana barwy brzeczki zacieranie jest zakończone. przystępuje do filtracji. rozpuszcza pozostały cukier i tworzy brzeczkę wysłodkową o zawartości ekstraktu 1–1. Po ściągnięciu brzeczki następuje przemywanie wysłodzin (wysładzanie młóta) wodą. czyli do temperatury całkowitego scukrzenia. doprowadzana jest do wrzenia w celu lepszego skleikowania skrobi. który skraca się m. który wpływa niekorzystnie na właściwości smakowe piwa i powoduje jego ciemniejszą barwę. poprzez zainstalowane w kadzi mieszadła tzw. a brzeczka może zostać poddana procesowi filtracji. System trójwarowy ze względu na długość trwania całego procesu i czynniki ekonomiczne stosowany jest coraz rzadziej. nadających jednakże piwu typowo słodowego charakteru[33]. które tworzą naturalną warstwę filtracyjną zwaną wysłodzinami lub młótem[24].) i dekokcyjną metodą dwuwarową (r Metoda dekokcyjna różni się od infuzyjnej tym. do których przymocowane są specjalne noże służące do spulchniania zacieru. spulchniacze.5%. a po spadku temperatury zacieru do 70 °C. Efektem filtracji jest klarowna brzeczka przednia. Poszczególne odmiany zacierania metodą infuzji wzrastającej różnią się między sobą początkową temperaturą oraz długością przerw. które następuje w trakcie ok. 25 min. aby peptydazy mogły rozłożyć białka na mniejsze cząsteczki. następnie przetłacza do kadzi z wodą o temperaturze 75–80 °C. ile porcji dekoktu poddawane jest gotowaniu rozróżniamy system jednowarowy. Po zakończonej przerwie włącza się mieszadła i podgrzewa zacier do 72 °C. Czasami zacier podgrzewany jest jeszcze do 78 °C i pozostawiony w tej temperaturze na 10 minut w celu dezaktywacji enzymów[28]. W metodzie infuzji zstępującej stosowanej szczególnie w Anglii słód miesza się z wodą o temperaturze 70 °C. Słody zacierane metodą dekokcyjną pozwalają na uzyskanie piwa o pełniejszym smaku[35]. mieszając kroplę brzeczki z kroplą jodu. zaciera przez ok. która ługuje młóto. by skrobia rozłożyła się do maltozy i glukozy.org/wiki/Piwo osiągnięciu tej temperatury wyłącza się mieszadła i stosuje się przerwę na ok. dwuwarowy i trójwarowy. Część zacieru przeznaczona do gotowania nazywana jest dekoktem.

w jakiej dodaje się do brzeczki drożdży. Pierwsza faza fermentacji nazywana jest fermentacją burzliwą (główną). które łączą w sobie funkcje kadzi fermentacyjnej i tanku leżakowego. natomiast w przypadku pilsnerów chmiel dodawany jest trzykrotnie. W klasycznych metodach fermentacja piwa odbywa się w kadziach zamkniętych lub otwartych. dwóch lub trzech częściach: krótko po rozpoczęciu gotowania. Na 100 litrów piwa używa się ok. przełom czyli odkładanie się na powierzchni brzeczki kłaczków – zawiesin powstałych z wytrąconych substancji garbnikowo-białkowych. która była klarowna zaczyna ponownie mętnieć. 200 gramów chmielu[37]. Stosowanie filtru zacierowego pozwala na szybsze i bardziej równomierne filtrowanie[35]. W zależności od planowanego gatunku i smaku piwa ustala się dawkę chmielu i sposób jego dawkowania znając zawartość α-kwasów w chmielu. a piwo jest intensywnie mieszane. W zależności od rodzaju użytych drożdży wyróżnia się: fermentację dolną fermentację górną fermentację spontaniczną Drożdże dolnej fermentacji wymagają niższych temperatur ok. które ma na celu zagęszczenie brzeczki.Piwo – Wikipedia. natomiast drożdże górnej fermentacji zbierają się na powierzchni i fermentują w temperaturze 15–25 °C. który schładza ją do temperatury nastawnej czyli temperatury. a cały proces jest niemal całkowicie zautomatyzowany.5 godzin[33]. występujących wzdłuż rzeki Sena[38]. które wytworzyły się dopiero po schłodzeniu brzeczki. a w browarach tradycyjnych do 2. które obciągnięte są płótnem filtracyjnym z plastiku. wodą lub gazem. w odróżnieniu od wtórnej – podczas Fermentacja w kadzi otwartej 14 of 27 27/12/2010 10:14 PM . który niezbędny jest do przyrostu masy drożdży. zniszczenie enzymów. Po zakończonym procesie gotowania brzeczkę gorącą przepompowuje się do kadzi wirowej. Młóto natomiast przeznacza się najczęściej na cele paszowe. W drugim sposobie filtracji wykorzystuje się filtr zacierowy. w połowie okresu gotowania i przed wybiciem brzeczki – dla nadania piwu przyjemnego aromatu chmielowego. W kadzi wirowej typu whirlpool lub w dekanterze brzeczka poddawana jest wirowaniu co powoduje szybkie wytrącanie i osadzanie się na dnie osadów gorących (chmielin). Fermentacja Przed zafermentowaniem brzeczki zbiera się z jej powierzchni tzw. Następuje wtedy tzw. wolna encyklopedia http://pl.wikipedia. Zatrzymuje ono wysłodziny. Gotowanie w nowoczesnych browarach trwa 45–60 minut[35]. osady zimne czyli substancje. Kiedy zacier jest już przefiltrowany następuje gotowanie brzeczki z chmielem lub preparatami chmielowymi. pozostałych po gotowaniu brzeczki z chmielem. Następnie brzeczka przepływa przez płytowy wymiennik ciepła. W gotowaniu piwa typu ale chmiel dozuje się w całości na początku gotowania. Brzeczka gotowana jest przy ciśnieniu atmosferycznym lub pod zwiększonym ciśnieniem w kotle warzelnym ogrzewanym parą. kiedy zacier pod ciśnieniem przepływa przez filtr. Fermentacja następuje wtedy pod ciśnieniem 1 bara. rozpuszczenie składników chmielu i wytrącenie substancji garbnikowo-białkowych[24]. 6–8 mg/dm3 tlenu. cylindrycznostożkowe tankofermentory (unitanki) o pojemności ponad 2000 hl. Ostatnim etapem przed rozpoczęciem fermentacji jest napowietrzenie brzeczki do zawartości ok. Wzrost produkcji piwa i rozwój technologiczny spowodowały jednak. że obecnie większość dużych browarów stosuje stojące lub leżące. Po natlenianiu brzeczkę przepompowuje się do kadzi nastawnej i rozpoczyna proces fermentacji[24]. co skraca cały cykl fermentacji do 4–6 dni. Najczęściej dawkowanie chmielu odbywa się w jednej. 5–13 °C i osadzają się na dnie kadzi. a czynność tę nazywa się wybiciem warki[4]. Prasa filtracyjna zbudowana jest z ram i pionowo użebrowanych płyt. W Belgii prowadzi się również fermentację z użyciem dzikich szczepów drożdży. Piwa ciemne i wysokoprocentowe wymagają mniejszej ilości chmielu niż piwa jasne typu pilzneńskiego. która odprowadzana jest przez wysoki komin. W trakcie gotowania brzeczka.org/wiki/Piwo dalszej produkcji piwa[28]. Podczas gotowania tworzy się para.

który usuwa związki lotne. Rozmnażanie drożdży kończy się kiedy w brzeczce nie ma już tlenu. Młode piwo przetłaczane jest do hermetycznych tanków leżakowych lub pozostaje w tankofermentorach. a czas fermentacji trwa mniej więcej tyle dni. Większość produkcji piwa przeznaczonego do obrotu w sieciach handlowych podlega wyjałowieniu poprzez pasteryzację. Proces leżakowania czyli dofermentowania i dojrzewania piwa powinien przebiegać w przypadku piw dolnej fermentacji w temperaturze –1 do +1 °C przy nadciśnieniu powyżej 0.Piwo – Wikipedia. Trwa on w zależności od rodzaju piwa 4–6 tygodni w przypadku fermentacji klasycznej lub 2–3 tygodnie w tankofermentorach. 16-18%) to przed rozlewem następuje rozcieńczanie wodą do pożądanego ekstraktu piwa gotowego. Po kolejnych 2–3 dniach następuje kulminacyjny punkt fermentacji czyli stadium wysokich krążków. wolna encyklopedia http://pl. a piwo klaruje się. uzyskanie właściwego stopnia odfermentowania. tworzące zapach młodego piwa i skraca znacząco okres leżakowania. nasycenie piwa dwutlenkiem węgla. usuwaną podczas filtrowania piwa. Rozpoczyna się ona zadaniem drożdży. drożdże tworzą tzw. dwutlenek węgla i produkty uboczne fermentacji[39]. Następuje wtedy proces fermentacji alkoholowej czyli zamiana cukrów fermentujących na alkohol etylowy. siarczyn sodu). a przy piwach fermentacji górnej 10–12 °C[33]. "Istnieje zasada utrzymująca się w większości krajów produkujących piwo. który znajduje się w piwie jako produkt uboczny fermentacji. Po zakończeniu fermentacji piwo nazywane jest piwem młodym lub zielonym[24].in. stadium niskich krążków. Dłuższy czas leżakowania warunkuje przejście silnego smaku chmielowego w szlachetną i nie pozostającą na podniebieniu goryczkę. Nowoczesne browary często sztucznie nasycają Tankofermentory stojące piwo dwutlenkiem węgla. Brak pasteryzacji piwa pozwala na zachowanie pełnych walorów smakowych. a najczęściej stosowane w piwowarstwie filtry to filtr płytowy. Jeżeli piwo warzone było metodą HGB (high gravity brewing – wysoko stężone warzenie brzeczki do ok. świecowy i horyzontalny-sitowy. Podczas filtracji dodaje się przeciwutleniacze (kwas askorbinowy."[24] Filtracja i pasteryzacja Celem filtracji jest usunięcie zawiesin pofermentacyjnych. a krążki stają się wysokie. Dodatkowo wykonuje się stabilizację koloidalną piwa przy użyciu żeli krzemionkowych lub syntetycznych (PVPP – poliwinylopolipirolidon) i przeprowadza karbonizację czyli nasycenie piwa dwutlenkiem węgla do ok. piana zabarwia się na kolor brunatny. Po 20–25 godzinach od dodania drożdży następuje tzw. sklarowanie piwa i wytworzenie właściwego bukietu smakowo-zapachowego m. Niektóre gatunki piwa wymagają jednakże kilkumiesięcznego okresu dojrzewania. W tym czasie piana opada. Piwo filtruje się przez ziemię okrzemkową (zmielona skała osadowa zbudowana z silnie porowatych okrzemek) lub membrany (mikrofiltracja).03 MP-a. Po upływie dwóch dni następuje schładzanie fermentującej brzeczki. Jest to warstwa piany składająca się z rozpuszczonych w brzeczce żywic chmielowych i substancji białkowo-garbnikowych. temperatury nastawienia brzeczki i temperatury fermentacji. Pod koniec fermentacji brzeczkę pokrywa cienka warstwa zwana powłoką pofermentacyjną. a różnice dotyczą zmian w ilości dodawanych drożdży. ile procent ekstraktu zawiera brzeczka nastawna. szczególnie w Europie. W tym okresie intensywnie wydziela się dwutlenek węgla.org/wiki/Piwo leżakowania piwa lub w butelkach.5%. przez który piwo ogrzane do temperatury 70 °C przepływa przez ok. Proces fermentacji zależy przede wszystkim od gatunku piwa. Leżakowanie Po skończeniu fermentacji rozpoczyna się proces leżakowania (fermentacja wtórna lub w piwowarstwie domowym: cicha). ramowo-płytowy. W przypadku ciemnych piw temperatura nastawna i temperatura fermentacji są zwykle wyższe niż przy piwach jasnych. jednakże jego przydatność do 15 of 27 27/12/2010 10:14 PM . dzięki czemu piwo uzyskuje większą trwałość mikrobiologiczną. Celem leżakowania jest przede wszystkim dalsza fermentacja maltozy. Browary stosują najczęściej płytowy wymiennik ciepła. Piwo dłużej leżakowane osiąga optymalny stopień estryfikacji i ma uszlachetnione właściwości. które w okresie jednego dnia zwiększają swoją masę 3–4 razy. kłaczki. 2 min[24]. że piwa jasne wymagają dłuższego czasu leżakowania niż ciemne. poprzez rozłożenie diacetylu. 0.wikipedia. powodujących zmętnienie lub opalizację oraz nadanie piwu klarowności i połysku.

65% wag. czyli „Piwo Grodziskie” – do 2. a jednocześnie powstawanie nowych.wikipedia. Piwa te stanowiły zarazem inspirację dla wielu piwowarów na całym świecie próbujących naśladować lub modyfikować znane już receptury lub technologie. wolna encyklopedia http://pl. a nie na przykład na kolorze piwa czy technologii jego produkcji. mające ok. dalej piwo „Krzepkie”. że istniejąca w Polsce klasyfikacja piw opiera się właśnie na kryterium zawartości ekstraktu. Bawaria). to aż do XIX wieku technologia wytwarzania piwa niewiele się zmieniała. a nawet i więcej[16] . beczek i kegów. ich różnorodność i wzajemne przenikanie uniemożliwiają jednoznaczną typologię. następnie pełne jasne „Pilzner” – do 5%. które odpowiada takim typom jak „Koźlak” i „Marcowe” – powyżej 6% alkoholu.00-12. Warzone są wyłącznie ze słodu jęczmiennego[42].5% alkoholu. po nim jest „Porter” – około 7%. z których po modyfikacjach i wpływach piw dubeltowych powstał Porter Bałtycki – gatunek ciemnego.5% obj. jednakże próby te okazały się bezskuteczne. powoduje. łączony z miejscem jego pochodzenia.5% alkoholu Piwa lekkie posiadają do 10% zawartości ekstraktu oraz do 4. że technologia produkcji piwa oraz jego składniki ulegają nieustannym modyfikacjom.99%) světlý ležák (piwo jasne pełne o zawartości ekstraktu 11. Przykładem mogą być angielskie Stout oraz Porter.Piwo – Wikipedia.99%) světlé výčepní pivo (piwo jasne beczkowe o zawartości ekstraktu 8.99%) tmavý ležák (piwo ciemne pełne o zawartości ekstraktu 11.375% wag. Podział piw w Polsce: Piwa bezalkoholowe mają do 0.00-10. Przemysław Wiśniewski w 1993 r.3%. alkoholu Piwa pełne zawierają od 10% do 13% brzeczki słodowej przy maksymalnie 6. jednakże podział piw na piwa lekkie. lat.2% obj. Różnice w barwie. klasztory) wykreowały charakterystyczny styl bądź gatunek piwa. Piwa mocne posiadają stężenie brzeczki ponad 13% zawartości ekstraktu i ponad 6. Typologia Mimo że historia piwa liczy co najmniej 6 tys.00-12. na końcu zaś piwo „Dubeltowe”[40]. Belgia). trochę mocniejszy „grodzisz”. Zmieniające się preferencje konsumentów oraz rozwój technologiczny spowodowały. że w polskim piwie nastąpił wzrost zawartości alkoholu[41]. alkoholu W Czechach wyróżnia się[43]: lehké pivo (piwo lekkie o zawartości ekstraktu do 7. smaku czy zawartości alkoholu wynikały głównie z odmiennego surowca. Piwo po zakończonej filtracji i pasteryzacji rozlewane jest do butelek. Przez ostatnie 100 lat próbowano wypracować jasne kryteria typologiczne piwa. mocnego piwa dolnej fermentacji warzonego w basenie Morza Bałtyckiego. pisał: Przypomnijmy w tym miejscu raz jeszcze. Z czasem dane państwa (np. regiony (np. 8%. Sukcesywny rozwój techniki i wynalezienie dolnej fermentacji piwa spowodowały znaczny rozwój metod i receptur warzenia piwa. które coraz bardziej różniły poszczególne browary.org/wiki/Piwo spożycia wynosi zaledwie kilka tygodni. I tak mamy w kraju słabiutkie piwo „Zdrój”.2% obj. Dodatkowo rozwój przemysłowej produkcji piwa na przełomie XX i XXI w. Powodowało to kolejne modyfikacje gatunków lub stylów. / 4. pełne i mocne oraz bezalkoholowe jest w dalszym ciągu aktualny i zbliżony do typologii w Czechach i Niemczech. / 3. alkoholu. Pilzno) lub miejsca (np. miasta (np. gdyż mnogość gatunków. zawierające około 1.99%) 16 of 27 27/12/2010 10:14 PM . puszek.

Piwo – Wikipedia. Składniki dodatkowe – jeżeli piwo warzone było z dodatkiem innych składników jak na przykład miód.0% Biermischgetränke (napoje na bazie piwa) Mimo różnorodności gatunków. Piwa jasne obejmują piwa o barwie od jasno-słomkowej. Piwa mocne posiadają stężenie brzeczki ponad 13% zawartości ekstraktu. poprzez złotą lub żółtą do koloru ciemno-złotego. (3.375% wag.65% wag.99%) speciální pivo (piwo specjalne) Orientacyjna zawartość alkoholu w piwach czeskich[44] bezalkoholowe 8° 10° 12° stopień zawartość alkoholu ~0.5-4. o podatku od piwa wyróżniała: Einfachbier (piwo zwykłe do 2% zawartości ekstraktu). Natomiast piwa lekkie posiadają do 10% zawartości ekstraktu oraz do 4.) alkoholu.5% do 6. Podstawowa charakterystyka piwa Zawartość Składniki Filtracja alkoholu dodatkowe bezalkoholowe specjalne filtrowane Rodzaj słodu Rodzaj Barwa fermentacji piwa jasne Pasteryzacja pasteryzowane Meto warze tradycyj nowocz (HGB) jęczmienne dolnej ferm.org/wiki/Piwo tmavé výčepní pivo (piwo beczkowe ciemne o zawartości ekstraktu 8. (4. pszeniczne górnej ferm.9% ekstraktu Starkbier (piwo mocne o zawartości ekstraktu ponad 16. które stanowią o jego zapachu i smaku. Barwa piwa – ogólny podział na piwa jasne i ciemne jest umowny.2% obj. Schankbier (piwo wyszynkowe od 5.5% obj.) alkoholu. Rodzaj fermentacji – w zależności od użytych drożdży wyróżniamy fermentację dolną (drożdże osadzają się na dnie zbiornika.0% do 10. stylów i odmian każde piwo charakteryzuje się pewnymi cechami. Wśród innych rodzajów słodu można wymienić żyto. Dopiero nowelizacja w roku 1993 odeszła od tego nazewnictwa i pozwoliła na warzenie piwa o innej zawartości ekstraktu (tzw. fermentację górną (drożdże zbierają się na powierzchni brzeczki.9% ekstraktu) Schankbier (piwo wyszynkowe od 7. inne spontanicznej ferm.wikipedia. Vollbier (piwo pełne od 8-11% zawartości ekstraktu) oraz Starkbier (piwo mocne od 14-16% zawartości ekstraktu)[45].5-7% zawartości ekstraktu). wolna encyklopedia http://pl.3% 4. ciemne lekkie pełne mocne aromatyzowane niefiltrowane niepasteryzowane Rodzaj słodu – podstawowym surowcem piwa jest słód jęczmienny. 17 of 27 27/12/2010 10:14 PM . która fermentuje w temperaturach wyższych) oraz fermentację spontaniczną przy użyciu dzikich szczepów drożdży (piwa belgijskie).9% ekstraktu Vollbier (piwo pełne od 11. Piwa ciemne natomiast to piwa od jasno-bursztynowych poprzez czerwone lub brązowe do całkowicie czarnych. orkisz lub ryż. Lückenbiere)[46]. Zwyczajowy podział piw dopasowany jednakże do współczesnych realiów pozostał i niemieckie piwowarstwo oprócz wyróżnienia na gatunki i style dzieli obecnie piwa na: Einfachbier (piwo zwykłe od 1.0% do 15. słód pszeniczny powinien stanowić 50% i więcej zasypu.00-10. które z dodatkami niesłodowanymi znacząco wpływają na smak i aromat piwa. Zawartość alkoholu – Najpopularniejszy gatunek czyli piwa pełne zawierają od 10% do 13% brzeczki słodowej przy maksymalnie 6. Piwa bezalkoholowe mają do 0.5% alkoholu. Jednakże w piwach pszenicznych. a fermentacja przebiega w niskich temperaturach). Piwa w innych przedziałach procentowego stężenia ekstraktu były zabronione.5-5% Niemiecka ustawa z 1952 r.5% ~2% ~3.

Bitter.org/wiki/Piwo owoce. piwa marcowe. które łączą w sobie funkcje kadzi fermentacyjnych i tanków leżakowych. a piwo powstaje z wysoko stężonych brzeczek (HGB). piwa specjalne. która poddawana jest fermentacji w wysokich temperaturach. podobnie jak w przypadku filtracji. Jeżeli natomiast przed rozlewem do piwa dodane zostały różne substancje aromatyczne (miodowe. ciemne lagery. Osobną grupę w ramach piw górnej fermentacji tworzą piwa belgijskie fermentacji spontanicznej. Drugą rodzinę piw tworzą piwa dolnej fermentacji. Piwa górnej fermentacji 18 of 27 27/12/2010 10:14 PM . Do rodziny piw typu ale należą piwa pszeniczne. jednakże zwiększa pełnię smakową piwa. Charakterystyka ważniejszych gatunków i stylów piwa Wszystkie piwa należą do jednej z dwóch rodzin piwnych: piw górnej fermentacji. Niepasteryzowane piwa rozlewane są do kegów lub rzadziej butelek i posiadają maksymalnie kilkutygodniowy termin przydatności do spożycia.wikipedia. Porter. Miejsce warzenia – piwo najczęściej warzone jest w browarach przemysłowych. cynamonowe. angielskiego określenia piwa. a swoją międzynarodową nazwę ale wzięła od dawnego. Brak filtracji obniża trwałość produktu i zmniejsza jego klarowność. Jest to technologia warzenia piw. imbirowe. piwa dortmundzkie i eksportowe. Podczas ich warzenia drożdże osadzają się na dnie kadzi. różne odmiany piw Stout. jasne i ciemne koźlaki. obniża jednak jego trwałość.) – piwo takie nazywane jest aromatycznym. portery bałtyckie. Piwa górnej fermentacji wywodzą swoją nazwę od drożdży osadzających się na górze brzeczki. nawet do 25 °C. rzadziej w mikrobrowarach lub browarach restauracyjnych oraz domowych. Pale Ale. nazywanych ale oraz piw dolnej fermentacji zwanych lager. Pasteryzacja – piwa mogą być również pasteryzowane lub nie. która praktykowana była aż do czasów odkrycia metody dolnej fermentacji piwa (XIX w. zioła itp. Barley Wine. piwa klasztorne. kawowe itp. to piwa uznawane są za specjalne. pozytywnie na smak końcowy piwa. Grupę tę tworzą przede wszystkim pilznery. owocowe. a fermentacja i leżakowanie przebiegają w niskich temeraturach (ok. Brown.). Filtracja – piwa mogą być zarówno filtrowane jak i niefiltrowane. 5 °C). Brak pasteryzacji wpływa. Metoda warzenia – ogólnie można wyróżnić dwie metody warzenia piwa: tradycyjną w kadziach otwartych lub zamkniętych oraz nowoczesną i wydajną w zautomatyzowanych tankofermetorach.Piwo – Wikipedia. wolna encyklopedia http://pl.

Piwo – Wikipedia. wolna encyklopedia http://pl.org/wiki/Piwo Żywiecki Porter Belgijski Kwak w tradycyjnej szklanicy 19 of 27 27/12/2010 10:14 PM .wikipedia.

Finlandia. bitter – tradycyjnie pite w pubach w Anglii – odmiana piw typu ale o ciemnobursztynowej barwie i gorzkim. który jest odmiennym gatunkiem piw dolnej fermentacji. Westvleteren. Nazwa pochodzi od miasta. Estonia. niekiedy z dodatkiem słodu karmelowego. Rosja. warzone z dodatkiem palonego jęczmienia. Na rynku dostępne w ponad 30 gatunkach. w którym po raz pierwszy rozpoczęto produkcję piwa dolnej fermentacji na skalę przemysłowową – czeskiego Pilzna. historycznie nawiązujące do brytyjskiego stylu Imperial Stout. Piwa te cechuje wyraźna chmielowa goryczka. prawie czarne piwo. zacierane wyłącznie ze słodu jęczmiennego z użyciem jednokomórkowych kultur drożdży. Czasami warzone z dodatkiem cukru oraz słodu pszenicznego i kukurydzy. wody i drożdży. W ich złożonej i bogatej kompozycji 20 of 27 27/12/2010 10:14 PM . o delikatnym palono-gorzkim smaku.5%. piwo trapistów – belgijska odmiana piw klasztornych. do którego produkcji użyto tylko słodu jęczmiennego. Portery bałtyckie to mocne piwa o zawartości ekstraktu od 15 do 22% oraz alkoholu od 6. Dania). Zwyczajowo pite w wysokich szklankach o cienkich ściankach i pojemności 0. porter bałtycki – ciemne. Niemieckie pilsy charakteryzuje natomiast wyraźny i subtelny chmiel oraz wyczuwalne aromaty zboża. ale – ciemnobrązowe lub jasnobrązowe piwa uzyskiwane z mieszanki słodu jasnego i karmelowego. Od 1997 roku uznane przez Unię Europejską produktem chronionym oznaczeniem geograficznym jako jedno z 18 piw w UE. Czeskie pilznery są z reguły nieco treściwsze niż pilsy. Łotwa. Chimay. Piwa te wytwarzane są z jasnego słodu. Jego przedstawicielami są: Paulaner. Przykładowymi piwami tego gatunku są amerykański Budweiser i holenderski Heineken. piwo pszeniczne (weizen lub weissbier) – Jasne. Cornelius Weizen Bier. o aromatach bananowogoździkowych.org/wiki/Piwo stout – ciemne. Westmalle. kojarzone głównie z okolicami Düsseldorfu. herbatników i kwiatów. o smaku od bardzo gorzkiego do słodkawego. porter – ciemne piwo. chmielu.8 do 9. Jego najsławniejszym przedstawicielem jest Guinness. Warzone głównie w basenie Morza Bałtyckiego (Polska. Szwecja. Zawierają one ok. Ciechan Pszeniczne. 11-14% ekstraktu oraz 4-5% alkoholu. kölsch – jasne piwo górnej fermentacji pochodzące z Kolonii w Niemczech. Obecnie trudno te gatunki od siebie odróżnić. Piwa dolnej fermentacji pilzner (pils) – tradycyjne piwo jasne. długi finisz. Z klasycznym porterem górnej fermentacji łączy je jedynie ciemna barwa piwa. Warzone obecnie jedynie w sześciu browarach przyklasztornych w Belgii (Orval.wikipedia. wolna encyklopedia http://pl. Franziskaner. ponadto także na Ukrainie oraz w USA. Zawiera co najmniej 50% słodu pszenicznego.2 litra. delikatnie nachmielone. całkowicie pozbawionym słodyczy smaku. posiadają bardziej słodową kompozycję smakowo-zapachową i ciemniejszą barwę. lager – piwo o wyższej niż pilzner zawartości ekstraktu i alkoholu. niemal czarne piwo dolnej fermentacji. W Polsce nazwa ta stała się praktycznie tożsama z porterem bałtyckim. Rochefort) i jednym w Holandii – Koningshoeven. Pilznery cechuje obfita i trwała piana oraz barwa od jasnozłotej do jasnobursztynowej. altbier – zwane z reguły w skrócie alt. z którego wywodzi się stout. Achel. zdecydowany smak i wytrawny lub półwytrawny. Litwa. Do gatunku lager należy cała gama piw zarówno jasnych jak i ciemnych o wyższej treściwości i wyraźnych aromatyczno-smakowych cechach słodowych. Wyróżnia się pilzner czeski (pilzner) oraz niemiecki (pils). Półciemne piwo bazujące Piwo pszeniczne na sposobie warzenia znanym z piw typu pale ale (leżakujące jednak w niższych temperaturach).Piwo – Wikipedia. dość lekkie. lecz niższym poziomie goryczy. mocno musujące piwo.

Żubr. Lech. Posiada trzy browary: Browar Dojlidy (Białystok). pêche. 80%: Kompania Piwowarska. Redd's. której głównym akcjonariuszem jest holenderski koncern Heineken posiada pięć browarów: Bracki Browar Zamkowy (Cieszyn). Bosman. Żywiec. Grupa Żywiec. cassis. kawa. Specjal.: Heineken. Do portfela marek należą m. Desperados. Piwa te charakteryzują się wysoką zawartością ekstraktu i alkoholu.in. Rynek piwa w Polsce 2009/2010[47] Kompania Piwowarska należąca do międzynarodowego koncernu SABMiller jest największym przedsiębiorstwem piwowarskim w Polsce. koźlak – mocne piwo warzone sezonowo. Rakszawie i Zabrzu).org/wiki/Piwo aromatyczno-smakowej dominują dojrzałe owoce. Browar Elbląg. Browar Leżajsk. Co roku browary upadają i powstają nowe. Kasztelan. wolna encyklopedia http://pl. O. Brackie. Branża piwowarska przechodzi również dynamiczne zmiany. Grupa Żywiec. Beer. Browar Żywiec. Browar Warka. Obok tradycyjnego koźlaka istnieją odmiany: jasnego koźlaka. umiarkowaną zawartością dwutlenku węgla oraz wyraźną słodowością i nieznacznym chmielem. Carlsberg Polska – firma należąca do duńskiego holdingu Carlsberg posiada trzy browary: Browar Okocim (Brzesko). Piast. druif. zmiana preferencji konsumentów częściej sięgających po alkohole słabsze oraz podniesienie poziomu technologicznego. marki: Tyskie (Gronie i Książęce). istniało 46 browarów przemysłowych i 17 restauracyjnych. toffi. melasa. Lech Browary Wielkopolski (Poznań) oraz Tyskie Browary Książęce (Tychy). czarna porzeczka.in. Książ. kriek. Peroni Nastro Azzurro. Żywiecki Porter. suszone owoce. Piwa fermentacji spontanicznej faro – piwo belgijskie produkowane poprzez dosłodzenie piwa gueuze gueuze – piwo belgijskie produkowane poprzez wymieszanie różnych roczników klasycznego lambica lambic – piwo belgijskie fermentacji spontanicznej produkowane w okolicach Brukseli lambics fruités – odmiany piwa lambic produkowane z dodatkiem różnych owoców (aardbei. Kompania Piwowarska i 21 of 27 27/12/2010 10:14 PM . rodzynki. framboise. czekolada. W czerwcu 2009 r. koźlaka pszenicznego. Wojak.K. Oprócz estrów owocowych mogą występować karmel. śliwki.in. piwa: Harnaś.) Branża piwowarska należy do najszybciej rozwijających się gałęzi polskiej gospodarki. Przyczyną tego jest sukcesywny wzrost spożycia piwa. Dębowe Mocne. Pilsner Urquell. Warka. Z pozostałych browarów i grup piwowarskich największe są Royal Unibrew Polska (należąca do duńskiej spółki Royal Unibrew. Portery bałtyckie charakteryzują się bardzo obfitą i trwałą pianą. Polskie portery bałtyckie zaliczane są do najlepszych reprezentantów tego stylu na świecie.wikipedia. barwą bursztynową oraz aromatami melanoidowymi i tostowymi o zrównoważonej zawartości chmielu i słodu. koźlaka lodowego oraz koźlaka dubeltowego i potrójnego. dojrzałe wiśnie. które oferowały łącznie blisko 750 marek piw. którego produkcja wymaga wielu starań i umiejętności. Królewskie. Na polskim rynku dominują trzy koncerny o łącznym udziale ok.Leżajsk. W swoim portfolio posiada m. koźlaka majowego. który jest obecnie jednym z najwyższych na świecie[48]. Kujawiak. Cztery największe grupy piwowarskie w Polsce: Carlsberg Polska. Kujawiak.Piwo – Wikipedia. Tatra. orzech. posiadająca browary w Jędrzejowie i Łomży oraz udziały w spółce Perła Browary Lubelskie) oraz Van Pur (polska spółka z browarami w: Koszalinie. Carlsberg Polska i Grupa Żywiec. pomme itd. Browar Kasztelan (Sierpc) oraz Browar Bosman (Szczecin). które produkują m.

5 2. Odbywa się on od 1810 r.6 24. w roku 2009 zanotowano spadek spożycia o blisko 10%.2 22. w 10 krajach o największym spożyciu na świecie w litrach na mieszkańca [53] Ze względu na ogromną popularność piwa jako napoju. Dodatkowo sprzedaż wyrobów piwowarskich obciążona jest 22% podatkiem VAT. Do jednych z najstarszych i największych na świecie należy organizowany w Monachium Oktoberfest.6 2.6 27. a więc wraz z rozwojem nowoczesnego przemysłu browarniczego zaczęto organizować konkursy i festiwale poświęcone piwu.in.Piwo – Wikipedia.6 14. 22 of 27 27/12/2010 10:14 PM .0 11.8 30.org/wiki/Piwo Royal Unibrew Polska zrzeszone są w Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego.1 26.0 1.934 mln hl. mnogość browarów.3 1. Rynek piwa w Polsce notuje od roku 1990 stały wzrost produkcji.3 28. sprzedaży i spożycia piwa. stylów i marek.8 1. natomiast wiele z pozostałych browarów w tym browarów restauracyjnych i domowych skupia Stowarzyszenie Regionalnych Browarów Polskich.1 12. wynosi 7. gatunków. reprezentowanie interesów ich członków wobec administracji państwowej oraz samorządowej. Obie organizacje mają na celu m.3 32.0 35.2 Lata 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Konsumpcja 16. który od 1 marca 2009 r.8 10. 6 mln osób) należy on do największych festynów ludowych świata.3 35.3 Konsumpcja piwa w 2007 r.wikipedia.1 15.6 mln hektolitrów przy produkcji 36. konsumpcja piwa w Polsce wyniosła 35. od XIX wieku.7 18.0 3. Konsumpcja piwa w Polsce w latach 1914–2009 w mln hektolitrów[50][51][52][4] Lata 1914 1919 1923 1926 1928 1939 1950 1970 1990 1991 1992 1993 1994 1995 Konsumpcja 8..3 13.6 32. Producenci piwa w Polsce mają obowiązek posiadania koncesji na sprzedaż wyrobów alkoholowych oraz opłacenia podatku akcyzowego. wolna encyklopedia http://pl.6 14.79 zł za każdy stopień Plato na hektolitr piwa[49].8 20. W 2008 r.0 24. Ze względu na światowy kryzys oraz podwyżkę akcyzy. a ze względu na licznych uczestników (ok. Wynik ten daje Polsce 5 miejsce w Europie i na świecie.

Przeprowadza on konkurs na najlepsze piwo w poszczególnych gatunkach oraz na Piwo Roku. W styczniu 2010 r. Katowice.5 l pokrywa około 50% dawki zalecanego dziennego spożycia[61]. Wrocławskie Warsztaty Piwowarskie. kwas foliowy). której obecność w butelce 0. W Warszawie odbywa się Gala Browarników. organizowana wspólnie przez skupiający największych polskich producentów piwa Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego Browary Polskie oraz Stowarzyszenie Regionalnych Browarów Polskich. Piwo jako napój składający się głównie z wody. Spośród organizacji zrzeszających konsumentów piwa do największych należy Bractwo Piwne. Dla wegetarian istotne znaczenie może mieć zawartość kobalaminy (B12). Biała Podlaska. Z ziarna zbóż i drożdży pochodzą witaminy z grupy B pobudzające trawienie. Pomorski Konkurs Piw Domowych i. a swoje święto ma nawet porter bałtycki – na Brackiej Jesieni w Cieszynie prezentowane są najlepsze polskie i światowe piwa w tym gatunku. ziarna zbóż. W ramach tego festiwalu przeprowadzany jest Konkurs Piw Domowych oraz Konkurs Piw Rzemieślniczych (z małych browarów)[55]. Lublin. Konsumencki Konkurs Piw. w Krasnymstawie po żniwach chmielowych. Najlepszy Piwowar Profesjonaliów[56]. Tychy.in. Wyjątkowością tego plebiscytu jest możliwość głosowania na wszystkie polskie piwa dostępne w danym roku. drożdży i chmielu jest produktem naturalnym. Ponadto ściany komórkowe jęczmienia dostarczają błonnik (betaglukany). szybko ulega strawieniu i jest łatwo przyswajalne przez organizm. pirodyksyna (witamina B6). Giełdy na mniejszą skalę odbywają się jednakże w całej Polsce: Grodzisk Wielkopolski. W ramach tych spotkań przeprowadzany jest również konkurs piw[59]. powstało Polskie Stowarzyszenie Piwowarów Domowych – organizacja zrzeszająca osoby warzące piwo w domu. wolna encyklopedia http://pl. Odbywają się one od 1971 r. Szkoła Technologii Fermentacji – zjazd przedstawicieli branży piwowarskiej[60]. Popularność piwa jako trunku widoczna jest również w ogromnej rzeszy birofilów oraz giełd organizowanych specjalnie dla nich. Pod patronatem Warki (Grupa Żywiec) odbywają się w Kazimierzu Dolnym Profesjonalia Piwowarów i Barmanów. Poznań. Coraz większą popularnością cieszy się piwowarstwo domowe. Grodziski Konkurs Piw Domowych.in. Festiwalowi towarzyszy prestiżowy Konsumencki Konkurs Piw rozgrywany w 11 kategoriach odpowiadających poszczególnym stylom piwnym[54].wikipedia. Festiwale piwa organizowane są w Grodzisku. Przez Uniwersytet Rolniczy w Krakowie lub Politechnikę Łódzką organizowana jest od 1995 r. organizowane przez Grupę Żywiec. Szczecin. Kraków. który korzystnie wpływa na pracę przewodu pokarmowego. który hamuje osteoporozę[61]. Od 1992 r. Do jednych z największych festiwali należą Birofilia. Radom.Piwo – Wikipedia. organizowane są coroczne Jesienne Spotkania Browarników czyli branżowe sympozjum poświęcone aktualnym tematom piwowarskim. W ramach Gali przeprowadzany jest Otwarty Konkurs Piw pod patronatem Politechniki Łódzkiej.dostępnym powszechnie w sklepach i lokalach . folacyna (witamina B11. Elbląg. którego głównym celem jest promocja kultury spożywania piwa. Ze względu na to. Cieszy się on dużą popularnością wśród konsumentów. ryboflawina (B2) i kwas pantotenowy (B5). Spotkanie Piwowarów w Zielonej Górze.zawartość witamin jest jedynie śladowa i nie zaspokaja zapotrzebowania 23 of 27 27/12/2010 10:14 PM . Gorzowie i innych miastach. Otwarty plebiscyt organizuje również największy portal poświęcony piwu Browar. natomiast w piwie jasnym . Lwówku Śląskim. a wyniki śledzone są również przez przedstawicieli browarów[58].biz. Mikrobrowar Roku) natomiast szczególnie zasłużonym dla piwowarstwa osobom BP przyznaje medal Złoty Chmiel[57]. W piwie niefiltrowanym (zawierającym naturalny osad drożdżowy i zbożowy) zawartość witamin jest większa. Również oni mają możliwość prezentacji swoich wyrobów i wymiany doświadczeń na takich imprezach jak Birofilia. Do największych należy międzynarodowa giełdy w Żywcu. Warszawa. Największym składnikiem piwa jest woda stanowiąca ok. że browary używają wody najczęściej z własnego ujęcia głębinowego ma ona właściwości mineralne. Z łusek jęczmienia pochodzą znaczne ilości łatwo przyswajalnego krzemu. Należą do nich w szczególności niacyna (witamina PP). na których wybierany jest m.org/wiki/Piwo W Polsce do najstarszych festiwali piwnych należą Chmielaki Krasnostawskie nazywane Świętem Chmielarzy i Piwowarów. Organizacja ta rokrocznie wyróżnia najlepsze polskie piwa i browary (Piwo Roku. Również przedstawiciele branży piwowarskiej mają swoje zjazdy. 93% objętości.

3. Codzienne spożywanie 0. Piwo jest również źródłem kalorii.htm#production) .uk /books?id=6xul0O_SI1MC& pg=PA1& dq=most+consumed+beverage& client=firefox-a) . ok. kukurydzy. Zawarta w chmielu lupulina działa nasennie i otępiająco i może spowalniać czas reakcji. gryką[63].org/wiki/Piwo na te składniki w żadnym istotnym stopniu.06 24 of 27 27/12/2010 10:14 PM . s. podagrę.01 4.03 4.1 Max Nelson: The Barbarian's Beverage: A History of Beer in Ancient Europe (http://books. ryżem.00 4. 1. 2005.0 2. 2 g w 0. marskość wątroby lub zapalenie trzustki.co. Wraz z wzrostem zawartości ekstraktu i alkoholu rośnie liczba dostarczanych organizmowi kalorii. znacząco zwiększa ryzyko zapadnięcia na nowotwory gardła i przełyku.wikipedia. 200–250 kcal czyli tyle samo co pół litra soku owocowego. 10–15 g). kukurydzą. 25–75 ml etanolu) trzykrotnie zwiększa ryzyko zachorowania. W: European Beer Guide [on-line]. ↑ 2. Jedynymi nośnikami energetycznymi w piwie są alkohol etylowy i cukry (niefermentowalne dekstryny. Cleveland. w których ziarna zbóż zastępowane są sorgo. 4.org /wiki/Beer?uselang=pl) na Wikimedia Commons Definicja słownikowa w Wikisłowniku Cytaty w Wikicytatach Podręczniki na Wikibooks 1. które są łatwo przyswajalne. ryżu lub cukru obniża ilość białka i aminokwasów w piwie. Oxon: Routledge. Spożywanie piwa. Podobne zależności zaobserwowano odnośnie ryzyka zapadnięcia na nowotwory głowy i szyi[65] oraz nowotwory płuc[66]. 2. liczonych w mikrogramach.google.05 4.net /eustats. podobnie jak innych napojów alkoholowych (poza winem). Ohio: Reprint Edition by BeerBooks. 2005. Ksantohumol w piwie jasnym występuje w ilościach bardzo niewielkich. [dostęp 2006-10-17].5 l piwa (lub innych napojów zawierających łącznie ok. wolna encyklopedia http://pl. ISBN 0-9662084-1-2. ↑ John P Arnold: Origin and History of Beer and Brewing: From Prehistoric Times to the Beginning of Brewing Science and Technology. Użycie dodatków niesłodowanych np. ISBN 0-415-31121-7. Abingdon. Dla osób spożywających >1. Pół litra piwa jasnego pełnego zawiera ok. ilości. wrzody żołądka lub dwunastnicy. browary w Polsce gatunki piw birofilistyka Piwo Roku Polskie piwa Stowarzyszenie Regionalnych Browarów Polskich Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego Bractwo Piwne Chmielaki Krasnostawskie Informacje w siostrzanych projektach: Grafiki i media (http://commons.europeanbeerguide. jeśli natomiast wino stanowi co najmniej 30% udziału alkoholu w ww.5–1.04 4. ↑ 4.5 l piwa lub jego ekwiwalentu alkoholowego dziennie (poza winem) ryzyko to wzrasta >5-krotnie[64]. Słód jęczmienny jest również źródłem wszystkich podstawowych aminokwasów (ok.5 l). W niektórych krajach wytwarzane są piwa bezglutenowe.02 4.wikimedia. Ze względu na zawartość słodu jęczmiennego piwo jest produktem wykluczonym z pożywienia osób chorujących na celiakię i znajdujących się na diecie bezglutenowej[62]. Charakterystyczny dla piwa chmiel zawiera ksantohumol. Piwo może jednakże niekorzystnie wpływać na osoby chore na cukrzycę. ryzyko rozwoju nowotworów gardła i przełyku spada o połowę w stosunku do osób niepijących. ↑ Volume of World Beer Production (http://www. mleka 2% lub coca-coli[34]. będący skutecznym antyutleniaczem chroniącym cholesterol LDL przed utlenianiem.Piwo – Wikipedia.

↑ Najstarsze teksty w języku polskim w rękopiśmiennych kodeksach Biblioteki Narodowej (http://www. substancje barwiące.03 24. obj.org.htm) . Wilno 1826.free. ss.of.09 4. Linguisticks Research Center. ↑ 24. ISBN 83-02-06930-2. ISBN 83-88221-32-9. ↑ Stanisław Kutrzeba: Piwo w średniowiecznym Krakowie (http://mbc. stopień ostatecznego odfermentowania. Biuletyn Chmielarski nr 1 (28). ↑ Oprócz jęczmienia browarnego uprawiany jest również jęczmień paszowy i konsumpcyjny. musi zawierać min. ISBN 83-02-05139-X. /document/1246021841. ISBN 83-08-03648-1.13 24.11 4. A – browarne dobre. s. s.htm) . [dostęp 2009-10-10]. Każda odmiana jęczmienia badana jest pod kątem WGO czyli wartości gospodarczej odmiany. Euroqua. chłopi/ A rzeką (gdy mówią) szaleni są popi ↑ Jerzy Kaliszuk: Wybrane zabytki języka polskiego z przełomu średniowiecza i epoki nowożytnej w zbiorach Biblioteki Narodowej (http://www. ISBN 83-88221-32-9. 7.pdf) . 124.12 24. [dostęp 2009-09-18]. Z Instytutu Chmielarskiego w Żatcu polska otrzymała chmiel żatecki. z którego wyselekcjonowano aromatyczny chmiel „Lubelski”.Tadeusz Zaorski: Chmielarstwo w Republice Czech (http://www.pl/sredniowiecze /opracowania/Twardzik. ↑ Wojciech Budzyński: Technologia produkcji jęczmienia browarnego (http://www. s. 2004. ponad 20% alkoholu.aspx) .pl/c/chmiel_biul /artykul0204. ss. wysoką zawartość słodu i skrobi. [dostęp 2010-01-16]. aromaty itp. Jedynie Dyrektywa Rady 92/83/EWG z dnia 19 października 1992 roku w sprawie harmonizacji struktur podatku akcyzowego od alkoholu i napojów 18. Alicja Kuraczyk. Szkolne i Pedagogiczne. niską zawartość białka.pl/dlibra /doccontent?id=12212&dirids=1) . alkoholowych określa. ISBN 83-85830-00-6. lepkość brzeczki. 8.htm) .pl /download/document/1246021841.1 Wiesław Boryś: Słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa: WAB. Biuletyn Informacyjny Biblioteki Narodowej.edu/cola/centers/lrc/ielex /PokornyMaster-X. Biuletyn Informacyjny Biblioteki Narodowej. [dostęp 2010-02-09].do?uri=CONSLEG:1992L0083:20040501:PL:PDF) . s.org. s.pl/c/chmiel_biul /numery. Józef Tworkowski: Podstawy hodowli jęczmienia (http://www.bn. 2006. nie precyzuje jednak jakie wartości stężenia 17. ss. ↑ Piwo. 25 of 27 27/12/2010 10:14 PM . Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.0 16. Biuletyn Chmielarski nr 12 (27). t. bardzo wysoką zdolność kiełkowania i niską zawartość b-glukanów i związków fenolowych.06 24. The British Museum.08 24. 37-52. 71 ↑ Maguelonne Toussaint-Samat: Historia naturalna i moralna jedzenia. który osiągany jest dzięki dodatkom specjalnych syropów cukrowych lub mocnych alkoholi. s. 1993. zawartość białka w ziarnie oraz energia kiełkowania ziarna.bn. 1998.free. q=%22pywa%20naley%22&f=false) .eurequa. W: Rocznik Krakowski tom I [on-line]. ↑ Tablet recording the allocation of beer (http://www. grudzień 2003.europa.eurequa. ↑ Krzysztof Cichowski: Najstarsze centrum browarnicze w delcie Nilu. 9. 10.02 24. Tadeusz Rzemieniuk: Browarnictwo. liczba Kolbacha. Polskie prawo określa piwo jako napój powstały ze słodu.org/wiki/Piwo 5.07 24.htm) .malopolska. [dostęp 2010-01-15]. s. Danuta Packa. [dostęp 2009-10-10].08 4. a do piwa może być dodawany cukier. 15. DYREKTYWA RADY 92/83/EWG (http://eur21.pl/pl/Ru_III.0 8. [dostęp 2009-10-10]. [dostęp 2010-01-31]. 438. 6.google.1 Przemysław Wiśniewski: Piwa historie niezwykłe. ISBN 83-242-0528-4 ↑ Wacław Twardzik: DISCORDIA AMICABILIS al._allocation_of_beer.pl/pl/Ru_I. przyjacielska swada (http://staropolska. [dostęp 2009-10-26].07 4. ↑ Pokorny Master PIE Etyma: Indo-European Lexicon (http://www.14 Władysław Dylkowski: Browarnictwo. Kraków: Wydawnictwo Literackie. wolna encyklopedia 4. Warszawa: Print Shops PREGO-Polska..04 24. Sofia 1995. s. 4. W Polsce zgodnie z podziałem stosowanym przez Europejską Unię Browarną (EBC) – organizację zajmującą się między innymi ustalaniem parametrów jakościowych słodu – odmiany jęczmienia zostały podzielone na cztery grupy jakościowe: E – browarne bardzo dobre. ↑ Maguelonne Toussaint-Samat: Historia naturalna i moralna jedzenia. Tekst w wersji współczesnej brzmi: Kiedy piję piwo stawia mi się kolano krzywo (Kto pije piwo ten chodzi krzywo) ↑ 16.12 http://pl.5% alkoholu 19.utexas. ostatnie zdjęcie na ostatniej stronie zawiera oryginalny tekst. 6. [dostęp 2009-10-10]. 22. 11.of.IV. styczeń 2004. ↑ Joachima Lelewela Bibljograficznych Ksiąg Dwoje (http://books.10 24. 13. luty 22. ei=X8DPSu-wGo2C_Ab3qbjZAg& sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5& ved=0CBIQ6AEwBA#v=onepage& 24.wikipedia. B – browarne średnie. 182. brak lizyn i tłuszczów. ↑ Marek Bolibok: Użyteczne składniki chmielu (http://www. 2006. napój alkoholowy w greckiej redakcji Nowego Testamentu ↑ Български етимологичен речник. Odbudowa polskiego chmielarstwa nastąpiła dzięki pomocy ówczesnej Czechosłowacji. siła diastatyczna. ↑ .html) . Klasyfikacja ta oparta jest na cechach słodu i ziarna dotyczących jakości słodu i jakości ziarna. 1993. może być mieszane z innymi napojami.eu/LexUriServ /LexUriServ. 57. 2002. 2005. 33. 182–187. ↑ II Wojny światowa doszczętnie zniszczyła polskie uprawy chmielu. lex. ekstraktu lub zawartości alkoholu powinno posiadać.05 24. Warszawa: WAB.pl/books?id=l9wrAAAAIAAJ& pg=PA57&lpg=PA57&dq=%22pywa+naley%22& source=bl&ots=YkFNh7uRIe& sig=PqlKkkrKoHuHoHCS38XEWar_2so&hl=pl& 23.00 24.pl/download 26. 12. s. ↑ Polskie odmiany chmielu mogą konkurować z zagranicznymi (http://free. 14. Kraków 2004. [dostęp 2009-06-12]. Tekst w wersji uwspółcześnionej brzmi: Kapłanie chcesz polepszyć duszy swej/ Nie mów często piwa nalej/ Boć piwo jest dziwny olej (napój)/ Więc z nich kłamają (kłamią) 25.html) . 10.01 24.11 24. Eurequa.pl/c/chmiel_biul/numery. Warszawa: Wydawnictwa 16.09 24.861 ↑ Zbigniew Gołąb O pochodzeniu Słowian w świetle faktów językowych. W odróżnieniu od dwóch ostatnich odmian jęczmień browarny winien posiadać cienką łuskę. Biuletyn Chmielarski Nr 2 (29). Alma Mater UJ nr 83/2006 s. [dostęp 2010-02-09]. Nakładem Towarzystwa Miłośników Historyi i Zabytków Krakowa. [dostęp 2010-02-09]. 1808. Pod uwagę brane są: ekstraktywność. że piwo musi być napojem otrzymanym ze słodu. 2002.pdf) .Piwo – Wikipedia. 0.10 4. C – niebrowarne. s.of.org/explore/highlights /highlight_objects/me/t/tablet.htm) . Spotykane są również piwa mające nawet 20. ↑ 8.britishmuseum. Tadeusz Pazera.

↑ „ČESKÉ PIVO“ (http://eur-lex. ↑ Typy a druhy Českého piva (http://www. [dostęp 2010-02-06].Piwo – Wikipedia. 51.0 35. [dostęp 2009-04-14]. 53.eu/LexUriServ /LexUriServ.browarypolskie. [dostęp 2010-03-01]. [dostęp 2010-03-01]. [dostęp 2009-04-12]. ↑ Wyniki branży piwowarskiej (http://www. WarszawaRzeszów: Ad Oculos. enzymy głębiej hydrolizujące skrobię lub cała produkcja prowadzona była metodą inną niż tradycyjna 42. Większa zawartość alkoholu w stosunku do ekstraktu oznacza.). Agnieszka Chojnowska: Rynek piwa w Polsce po wejściu do Uni Europejskiej (http://www. Eurequa.at /scripts/172942/172942_Brauerei_05. ↑ Towarzystwo Promocji Kultury Piwa Bractwo Piwne (http://www.ekonom. 40. Paweł Plinta. Wydział Rolniczo-Ekonomiczny Akademia Rolnicza im.pl /~knr/sesje/konf2004 /publikacja.: Przemysł Rolny i Spożywczy 1928. I. Agro przemysł. Tomasik: Podstawy technologii produkcji piwa (http://www. Bielsko-Biała: 2002.parkiet. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza. Doppelbock) 41.0 33. Grupa Żywiec. Piwowarstwo.1 33.pl/rynek_piwa/wyniki_branzy. [dostęp 2010-03-01]. 2008.org/wiki/Piwo 27.3 35. ss.Piasecka-Kwiatkowska. 50. Pub and Beer Association. Holandia Internationaler Bier-Pro-Kopf-Verbrauch.132 /search?q=cache:105IRpsFeyMJ:www.htm) . 1. ↑ 35.de/Ebene2 /BiersteuerG1952.).: Krzysztof Żórawski. s.htm) .chmielaki. Babuchowski.pdf) [dostęp: 14.pdf) .free.0 34.org/issn/1640-9205) .5 A. 2007. s. wolna encyklopedia http://pl.europa. 48. 2002.03. ISBN 83-7304-030-7.htm) . Young: Piwowarstwo.pl/pl/Ru_IX. cukier. ISSN 1734-7971 (http://worldcat. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz. 38.1 Ziemowit Fałat.pl/) . 47. [dostęp 2010-03-01]. [dostęp 2010-02-09].php?art=2155) .pl/) . 57.03. 33.3 28.biz/) . ↑ Agnieszka Nawirska-Olszańska. infor/Gazeta Prawna. „Pivaria nr 2(5)”. 29. ISBN 978-83-7073-630-9.2 35.85.festiwal-birofilia. ↑ Dane na podstawie: Gazeta Giełdy Parkiet (http://www.pdf) 30. 11. Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego.pl/c/chmiel_biul/numery.html) (niem.org /issn/1734-7971) .0 36. s.). ISBN 83-87907-88-X. B.gda. ↑ Chmielaki Krasnostawskie (http://www.1.edu.poznan. 22. Hugona Kołłątaja w Krakowie (pol.2 33. 52.pl /index. Belgia. ↑ Według danych Brewers of Europe.0 28. ↑ Jan Patzer.rtf+rynek+piwa+w+Polsce+zbi %C3%B3r+referat%C3%B3w&cd=17&hl=pl&ct=clnk& gl=pl&client=firefox-a) . [dostęp 2010-02-02].2008.php) (pol. [dostęp 2010-02-10]. Katedra Technologii 26 of 27 27/12/2010 10:14 PM . [dostęp 2010-03-01]. 2001. s. ↑ Profesjonalia (http://www. 2005. Bundesministerium der Justiz.). 39.pl/kbiaz/pdfy/cwchz2. przedruk z: X-lecie Państwa Polskiego roz.pl/) . 8.pl/) . 55. że dodany został np. siarczek dwuetylu. ↑ Ewa Matyszewska: Określono parametry dla podstawy opodatkowania piwa (http://ksiegowosc.229. ↑ Leszek Rum: Ilustrowany leksykon piwa.de/bierstdb /BJNR701350931.browar.1. ↑ 36. 149-152. Verband der Brauereien Österreichs.ar. Tom W. 21.pdf) [dostęp: 14. Twardość wody (http://www. octan izoamylowy i kwas kapronowy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. ↑ Water Profiles (http://www. BMP.pl/pl/VIII.eurequa. Lewis. s.wikipedia.01. Michał Kopeć. ↑ Obecnie piwa dubeltowe nazywane są podwójnymi koźlakami (niem. ↑ 33. ISSN 1640-9205 (http://worldcat. Kamil Nawirski. ↑ Michael Jackson: Tyskie vademecum piwa. 28.vt. 59.of. IV Górnictwo i Przemysł.clanward. [dostęp 2010-03-01]. Krzysztof Gondek. Bractwo Piwne.biz (http://www. 25. J. maj 2004. 49. Uniwersytet Gdański.com /brewery_files/pdfs/waterstyle. Eurequa.2009. ISBN 978-83-7495-347-4.01.univ. 36.profesjonalia. ISBN 83-01-13472-0. ↑ Biersteuergesetz von 1952 BGBl. 48.eurequa.krakow.html) (niem.pl/business/wyklady_SPK /Koniunktura /Analiza%20rynku%20piwa%20w%20Polsce.gesetze-im-internet.com/galeria/23.pl) .at /cms/download/OeBw_Broschuere_2007. Rynek piwa w Polsce. 60. ↑ Marlena Arciszewska. ↑ Verordnung zur Durchführung des Vorläufigen Biergesetzes (http://www.pl /wiadomosci/97940. Stasinska: Ocena zawartości chlorków i twardości wody różnego pochodzenia w aspekcie jej przydatności dla potrzeb przemysłu spożywczego. 13.). ↑ Jesienne Spotkanie Browarników (http://agro.bractwopiwne. ↑ Główne produkty uboczne fermentacji alkoholowej to: siarczek dwumetylu. 45. Renata Górska. „Zbiór referatów wygłoszonych podczas Ogólnopolskiej Konferencji Studenckich Kół Naukowych na temat „Rolnictwo i obszary wiejskie – szanse i zagrożenia na progu integracji ze strukturami UE”. Anglia. 43. 54.4 28.1 28. 35. ↑ D. ↑ 34.1 35. Biuletyn Chmielarski nr 4/5 (31/32).2009] 32. ↑ Szkoła Technologii Fermentacji (http://www. ↑ Browar.).Okreslono-parametry-dla-podstawyopodatkowania-piwa. Warszawa: Muza SA. 56.html) oraz Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego Browar Polskie 48. s. [dostęp 2010-02-02]. kwiecień. 30. aldehyd octowy. 2008.bierserver. ↑ Agnieszka Bocheńska. ↑ Zawartość alkoholu w piwie ograniczają możliwości naturalnej fermentacji słodu. 34. Commissie Gedistilleerd. 2005.e-bmp. 46. s. 58.1 Jan Tomasik: Podstawy technologii produkcji słodu (http://www. procesy integracji i konsolidacji branży w Polsce (http://209. [dostęp 2009-04-14].alkohol-lexikon. 23. Dariusz Wojtala: Przewodnik piwosza. Andrzej Sadownik. Woda w przemyśle spożywczym. [dostęp 2009-04-14]. ↑ 28.au.2 28. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej.sztf.3 Wolfgang Vogel: Piwo warzone w domu.infor.tuwien. „Agro Przemysł 3/2009 (414)”. ↑ Krzysztof Kargul: Chmielarstwo na świecie (http://www. ↑ Ziemowit Fałat: Wszystko o piwie.do?uri=OJ:C:2008:016:0014:0022:CS:PDF) . 37. ISBN 83-89738-20-1. [dostęp 2010-02-10]. ↑ Festiwal Birofilia (http://www. s. 40. [dostęp 2010-02-09]. 44.html) (pol.pivni-tacky. ↑ Brauerei Brauwasser (http://www. Artur Szudrowicz.ppt) (pol. dwuacetyl. s.php?clanek=5) . podroz.951184. s. Alkohol liczony w procentach wagowych to 1/3 zawartości ekstraktu w przypadku piw otrzymywanych tylko ze słodu. pivni-tacky. Katarzyna Borejsza-Wysocka. Grupa Żywiec.4 Michael J.cz /o-pivu/index. Tomasz Wojewodzic.ac.2009] 31. Statistische Daten über die österreichische Brauwirtschaft 1980-2008 (http://www. Nr 12 (http://www. Wyd.

21 gru 2010. Józef Bełza: O warzeniu piwa. ss. M. 65. wydobywaniu krochmalu i przerabianiu go na cukier.pl /dlibra/docmetadata?id=oai:ebuw. Purdue. 844-847.). ss. wolna encyklopedia http://pl.0 61. Jan 2009. Berthiller. [dostęp 2010-03-02]. Type of alcoholic beverage and risk of head and neck cancer—a pooled analysis within the INHANCE Consortium.1093 /aje/kwn306) . wyrabianiu octu. Warszawa: Twój Styl. ISBN 83-85443-63-0. [dostęp 2010-03-02].1158/1055-9965. and liquor consumption and lung cancer risk: A meta-analysis.pl/dlibra/doccontent2?id=13813&from=& from=metadatasearch&dirids=1&lang=pl) .polona. 66. 2006. doi:10.edu. Population based cohort study of the association between alcohol intake and cancer of the upper digestive tract. [dostęp 2010-03-01]. ISBN 978-83-89986-23-8. C. ss.1158/1055-9965. 169 (2).EPI-07-0386 (http://dx. Warszawa: Wydawnictwo PWN.).pl/dlibra/doccontent?id=2706&dirids=1) . 2004. [dostęp 2010-02-26]. Na zdrowie? Oczywiście tak! (http://www. Lwów: 1833.org/wiki/Piwo 61.1093/aje/kwn306 (http://dx. Grønbaek. Warszawa: Agencja Wydawnicza Egros. [dostęp 2010-02-26]. La Vecchia i inni. [dostęp 2010-02-26]. 2436-47. Johansen. Warszawa: 1821. Adam Kasperowski: Sposób warzenia piwa parą bez szmelcowania z przyłączeniem do każdey gorzelni parowey (http://www. Kraków: 1809. „Am J Epidemiol”.Piwo – Wikipedia.doi. [dostęp 2010-01-30]. T. ss.pl/dlibra/doccontent?id=1344&dirids=1) .org/10. 199-202.wroc. David Kenning. PMID 9748175. Wojciech Szczerepa: Gawędy o piwie. PMID 19064644. ↑ Żaneta Malec: Choroba trzewna (celiakia) (http://www. Maciej Szczerepa. ↑ C. Londyn: Parragon Books Ltd.pdf) . „BMJ”. 16 (11). 1998.org/10. [dostęp 2010-02-26]. J. U. 1994.pl:2783&from=FBC) . PMID 18006934. 3: O warzeniu piwa prostego. ISBN 83-01-14253-7. wine.edu.pl/dlibra/doccontent2?id=2740&dirids=1) . s. Jakób Sroczyński: Nowy piwowar czyli Teoretyczno praktyczna sztuka wyrabiania rozmaitych gatunków piwa angielskiego i sławnieyszych trunków słodowych. otrzymywaniu cukru z buraków. Chao. Warszawa: 1830. 62.wikipedia. tudzież warzenia piwa. ISBN 1-4054-6847-5. „Cancer Epidemiol Biomarkers Prev”. Bella Online. 4. Hashibe. H. 317 (7162). Źródło „http://pl.edu.dbc. Robert Jackson: Piwa świata. interna.interna.htm) (pol. Zasady ochrony prywatności O Wikipedii Wykluczenie wszelkiej odpowiedzialności za skutki korzystania z Wikipedii 27 of 27 27/12/2010 10:14 PM . z dołączeniem wiadomości o robieniu octów : podług naynowszych odkryciów w fizyce.pl/chorobatrzewna. tudzież niektórych nowo wynalezionych rodzaiów piwa w wielkich i małych ilościach (http://ebuw. Aleksander Chodkiewicz: Nauka robienia piwa (http://www.pl/dlibra/doccontent?id=2706&dirids=1) . Warszawa: 1840.com. Robert Primke. Becker. Piątkowski: Gorzelnik i piwowar doskonały czyli Sztuka pędzenia wodki i likworów.polona. wybijaniu olejów itp (http://ebuw. [dostęp 2010-02-26]. [dostęp 2010-02-26].doi. Fermentacji i Mikrobiologii Technicznej Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. A. na tych samych warunkach.uw. Anzelm Gostomski: Nauka Piwowarowi (http://www. 64.com/articles/art30583.pl /o_piwie/PIWO__na_zdrowie_. Andrzej Chwalba: Obyczaje w Polsce : od średniowiecza do czasów współczesnych : praca zbiorowa. ↑ MP.edu. Associations between beer.uw. 63.uw. ↑ 61. z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. chemii i technologii w trzech częściach wydana (http://ebuw.EPI-07-0386) .uw. Gilbert Deros: Wielka księga piw świata. 132-42. 2007. ↑ Carolyn Smagalski: Celiacs Guide to Gluten Free Beer (http://www. [dostęp 2010-02-26]. ↑ M. D. doi:10. dubeltowego. Tekst udostępniany na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa.bellaonline. Karl Wilhelm Schmidt: Dokładna nauka warzenia piwa do wynalazków naynowszych zastosowana (http://ebuw. ISBN 83-85443-63-0.wikipedia. porteru i piwa angielskiego.1 Andrzej Sadownik: Piwo.asp) (ang.uw.org/wiki/Piwo” Kategorie: Artykuły na medal • Piwo • Piwowarstwo Tę stronę ostatnio zmodyfikowano 15:10.browary-polskie. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania.pl/dlibra/doccontent?id=2088&dirids=1) .edu. Tønnesen i inni. Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego w Polsce.com. Warszawa: 1811. 2007. Kraków: 1644.