АНАЛИЗА НА ТРОШОЦИТЕ Паричните издатоци, односно плаќања, што претпријатието ги врши за ангажираните фактори на производство, во економијата се викаат трошоци

. Трошоците се централна економска категорија којашто најдиректно е врзана со профитот на претпријатието, односно со успешноста на работењето на претпријатието, бидејќи профитот на секое претпријатие се покажува како разлика помеѓу вкупниот приход и вкупните трошоци. Секое зголемување на трошоците на претпријатието, при други непроменети услови, ја смалува разликата помеѓу вкупниот приход на претпријатието и вкупните трошоци, значи го смалува пофитот на претпријатието.Затоа секое претпријатие преку сметководство педантно ги евидентира сите трошоци врзани за работењето, детално ги анализира и настојува да постигне што е можно поголеми ефекти(поголемо производство и поголем вкупен приход) со што е можно помали трошоци.

ВИДОВИ ТРОШОЦИ ВКУПНИ ТРОШОЦИ: ФИКСНИ И ВАРИЈАБИЛНИ Различните трошоци на претпријатието различно се однесуваат, различно реагираат на промените во обемот на производството(аутпутот). Од овој аспект, трошоците, разгледувани на кус рок, ги делиме на фиксни и варијабилни. Фиксните трошоци(FC) не реагираат на промените на обемот на производството, односно на промените на аутпутот на претпријатието. Такви трошоци се: закупнините за изнајмените згради, машини и друга опрема, амортизација, плаќањата на камати за порано добиените кредити, плаќања за осигурување, одделни видови на трошоци за труд, пред се платите на менаџерите и сл. Варијабилните трошоци(VC) се менуваат во зависност од промените во производството(аутпутот на претпријатието). Варијабилните трошоци најчесто се врзани за потрошокот на суровини, помошни материјали, плати на вработените и сл. Вкупните трошоци(TC) претставуваат збир, сума на вкупните фиксни и вкупните варијабилни трошоци: TC=FC+VC TC- вкупни трошоци FC- фиксни трошоци VC- варијабилни трошоци

2 30.5 10 8.3 ATC 80 52.4 38 36. како што е воочливо од табелата. се еднакви на : AFC=FC/Q Просечните фиксни трошоци перманентно опаѓаат со пораст на обемот на производството. бидејќи иста големина (фиксните трошоци во маса се дадена големина) се дли со растечкиот број на производи. на произ. просечните фоксни трошоци (AFC) и просечните варијабилни трошоци (AVC).3 7.8 40. Табела 7/1 Различни видови трошоци Различни видови Фиксни трошоци Бр. а потоа растат.5 38 41 45. Со зголемувањето на бројот на производните фиксни трошоци по единица производ опаѓаат. а потоа манифестираат тенденција на благ пораст.3 5.7 25.6 AVC 30 27. во почетокот имаат опаѓачка тенденција.1 6.трошоци води Варијабилни трошоци Вкупни трошоци Маргинални трошоци Просечн и фиксни трошоци Просечн и варијабилни трошоци Просечни вкупни трошоци Q 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 FC 50 50 50 50 50 50 50 50 50 50 VC 0 30 55 77 102 132 169 216 278 363 TC 50 80 105 127 152 182 219 266 328 413 MC 30 25 22 25 30 37 47 62 85 AFC 50 25 16. Просечните фиксни трошоци(AFC) по иста аналогија. Тие. Просечните варијабилни трошоци(AVC) се еднакви на: AVC=VC/Q Од табелата се гледа дека тие во почетокот опаѓаат.5 25.4 28.9 34. Вкупните просечни трошоци(ATC) ATC=TC/Q Просечните трошоци фактички се трошоци по единица производ.7 12. На тој начин може да се пресметуваат вкупните просечни трошоци(ATC).5 26.ПРОСЕЧНИ ТРОШОЦИ Просечните трошоци се добиваат кога одделните видови вкупни трошоци се поделат со бројот на произведените единици.9 .4 36.5 42.

варијабилни и вкупни трошоци .Графикон 7/1 Фиксни.

опаѓаат со порастот на бројот на производите.МАРГИНАЛНИ ТРОШОЦИ Маргиналниот(граничниот) трошок(MC) фактички претставува неопходен трошок за производство на секоја дополнителна единица на производ. маргиналниот трошок ги мери промените во вкупните трошоци како резултат на дополнително произведена единица на производ. најдиректна. според законот за опаѓачките приноси . Тој покажува дека фиксните трошоци на единица производ(просечните фиксни трошоци). Најголемиот број од кривите на трошоците на кус рок имаат форма на латинската буква U. Врската помеѓу производството и трошоците е најпосредна. Тоа е така заради дејството на законот за опаѓачките приноси. . Поинаку кажано. под претпоставка дека другите фактори на производство се фиксни. маргиналниот и просечниот производ. Тој е еден од значајните аспекти на законот за економиите од обем. Односот помеѓу маргиналниот производ и маргиналниот трошок тоа најдобро го илустрира. Така. Подоцба дополнителните вложувања даваат опаѓачки приноси што предизвикуваат пораст на маргиналниот трошок. Графиконот исто така покажува дека кога маргиналниот трошок е под вкупните трошоци овие манифестираат тенденција на опаѓање и обратно. што предизвикува опаѓање на маргиналниот трошок. Движењата и тенденциите на кривите на трошоците се само одраз на движењата и тенденциите на кривата на вкупниот. Имено. во почетокот имаат тенденција на пораст. од кој бенефицираат и претпријатијата и потрошувачите. маргиналниот трошок ја добива формата на латинската буква U. Графиконот на просечните трошоци и на маргиналниот трошок е еден од клучните графикони во економијата.

. претпријатието. Во услови на дадена технологија и дадени цени на инпутите. при дадената технологија и дадени цени на факторите. променливи. на долг рок. Врз овие основи можно е да се утврди кривата на вкупните просечни трошоци на долг рок(LRTAC) којшто ни ги покажува најниските трошоци на производството за различни нивоа на аутпут. односно на големината на аутпутот.Графикон 7/2 Крива на маргиналниот производ и крива на маргиналниот трошок На долг рок сите фактори на производство стануваат варијабилни. е во можност да ги минимизира вкупните просечни трошоци со избор на обемот на производството.

Графикон 7/3 Крива на вкупните просечни трошоци на долг рок-LRTAC .

камата на сопствените средства. . опортунитетните трошоци: наемнина на сопственикот на бизнисот кој овој. најчесто една година. најчесто на крајот на годината. амортизација. Затоа билансот на успехот често се нарекува и сметка или биланс на добивка и загуба. но би ја добивал ако место во сопствен бизнис. онака како што се евидентираат во сметководството. Билансот на успехот преставува преглед на вкупните приходи и трошоци на работењето на претпријатието за определен временски период. За разлика од него. за кои се направени реални парични издатоцо: трошоци за набавка на суровини и помошни материјали. Економскиот профит е поширок поим кој покрај експлицираните трошоци. односно за остварениот финансиски резултат од работењето на претпријатието-реализираниот профит (добивка) или реализираната загуба. врз основа на реализираните аутпути и купените инпути на пазарот. Затоа. ги вклучува и имплицитните. вработените и државата. Левата страна на билансот на состојбата ја сочинуваат средствата на претпријатието. за кои претпријатието прави конкретни парични издатоци. Во рамките на билансот на успехот за претпријатието најзначајна категорија е нето профитот по оданочувањето кој се добива кога од вкупниот приход на претпријатието се одбијат сите обврски кон деловните партнери. економистот во своите калкулации секогаш ги има пред вид и имплицитните. иако вложува труд. Билансот на состојба претставува преглед на средствата. но би се добивала доколку парите беа вложени место во сопствениот бизнис во банка и сл. обврските и нето вредноста на претпријатието. односно активата. во даден момент.ОСНОВНИТЕ СМЕТКОВОТСТВЕНИ БИЛАНСИ И ОПОРТУНИТЕТНИТЕ ТРОШОЦИ Помеѓу сметководсвените биланси на претпријатието два се најзначајни: билансот на состојбата и билансот на успехот. Нето профитот служи за исплата на дивиденти на акционерите и за проширување и модернизирање на претпријатието. Сметководителот секогаш ги регистрира само експлицитните трошоци. сметководствениот профит е разлика помеѓу вкупните приходи и вкупните трошоци на претпријатијата. опортунитетните тришоци. а десната страна ја сочинуваат обврските на претпријатието и неговата нето вредност. не ја добива. плати и сл. преку чинот на инвестирање. која не се добива. ангажирал труд во туѓ бизнис. односно пасивата.

a so cel za dobivawe u~inoci. ili slu`at kako sredstvo za sozdavawe na novi u~inoci ili za proda`ba.Analiza na tro{ocite i ekonomi~nosta Brojot i visinata na tro{ocite {to se pravat vo vr{eweto na proizvodstvenata faza se najgolemi vo sporedba so tro{ocite {to nastanuvaat vo drugite fazi i funkcii vo raboteweto na pretprijatieto. Potro{ocite od prviot karakter gi vikame redovni ili produktivni. So ovaa transformacija se sozdavaat u~inoci koi. koi ovozmo`uvaat zapo~nuvawe na novo kru`no dvi`ewe. a potro{ocite od vtoriot karakter – neredovni ili neproduktivni. Pokraj navedenite potro{oci vo pretprijatijata nastanuvaat i drugi koi ekonomski ne se nu`ni. bidejki taa ovozmo`uva za{tedi koi najmnogu }e pridonesat za zgolemuvawe na ekonomi~nosta vo raboteweto. a koi potro{oci pretstavuvaat anticipiran del na vi{okot {to e sozdaden vo . zatoa e neophodno da se napravi razlika pome|u potro{ok i tro{ok. Pod potro{ok se podrazbira pari~en izraz na sekoe tro{ewe na sredstva na edno pretprijatie.produktivni potro{oci se. Vo ekonomskata literatura se sre}avaat mnogubrojni definicii na tro{ocite. Redovni produktivni tro{oci Redovni . Ova tro{ewe ili se ogleduva vo menuvaweto na oblikot na sredstvata vo nivnoto kru`no dvi`ewe i napraveno so cel za dobivawe u~inoci. Tokmu poradi toa analizata na tro{ocite na ovaa faza e od golemo zna~ewe. od edna i od druga strana. ili toa se tro{ewa na sredstvata koi ne se nu`ni ili neophodni za redovnata dejnost i pretstavuvaat zagubeni sredstva na stopanskata organizacija. Ovie tro{ewa pretstavuvaat del od kru`noto dvi`ewe na sredstvata. pa na toj na~in se pretvaraat vo pari. pome|u tro{ok i rashod. Nakuso pod potro{oci se podrazbira pari~nata vrednost na site tro{ewa bez ogled dali se dobiva kako ekvivalent nekoj u~inok ili ne. sredstvata koi se tro{at poradi vr{ewe na dejnosta.1. tuku nastanuvaat vrz osnova na propisi i dogovori koi {to preptrijatieto go sklu~ilo so drugi sli~ni subjekti. odnosno nov reproduktiven proces. a ekonomski zna~at pretvorawe na eden oblik sredstva vo drug. 5.

pretprijatijata go iska`uvaat kako normalen nadomestok na vlo`eniot trud iznosot na plati na svoite rabotnici {to go presmetuvaat kako tro{ok. vrednosta na uslugite. koj go dobiva takviot karakter samo od stanovi{te na utvrduvawe na vrednosta na u~inocite. kako i vrednosta na . pokraj potro{ocite za osnovni sredstva.ekonomskite” potro{oci }e mo`e da bide pokriena od ostvarenata vrednost na u~inocite od istiot presmetkoven period. pa e nu`no i tie da se zemat vo predvid pri utvrduvawe cena na u~inocite od presmetkovniot period.2. ili kako ~esto se vikaat zakonski i dogovorni obvrski. treba da se razlikuvaat dve zna~ewa na terminot tro{ok. pod tro{oci treba da se podrazbere vo pari izrazena vrednost na redovnite-produktivnite potro{oci na sredstvata za proizvodstvo.neekonomski” karakter. tie treba da se tretiraat kako redovni. Kako vakov vid potro{oci vo pretprijatieto se javuvaat pridonesite. danocite i potro{ocite za drugi nameni od vakov karakter (skrateno pridonesi i danoci). bidejki mo`e da se raboti i toga{ koga takvi ne postojat. Isto taka i prose~niot nadomest na trudot treba da slu`i kako merilo za utvrduvawe na ekonomi~nosta na vlo`eniot `iv trud.ekonomski” karakter. Ottuka.. koi imaat . materijalite i uslugite se merilo za utvrduvawe ekonomi~nosta na minatiot trud.. danocite. koi {to se odnesuvaat na u~inocite na presmetkovniot period i se presmetuvaat vo nivnata vrednost. bidej}i sekoga{ se javuvaat. taka i pridonesite i danocite. Poradi toa. Spored toa koga }e se zboruva za redovni potro{oci i tro{oci kako takvi }e se zemaat. eden ekonomski vo tesna smisla i drug presmetkoven. potro{ocite na materijalite. ~lanarinite i izdatocite od sli~en karakter. Neredovni. kako i pridonesite. za da se sogleda dali i nivnata vrednost. 5. Iako ovie potro{oci ne se nepohodni za izvr{uvawe na zada~ata.. Goleminata na normalniot-prose~niot nadomestok na `iviot trud.firmata. neproduktivni tro{oci . normalnite nadomestoci za vlo`eniot trud. koi imaat presmetkoven -. kako {to potro{ocite na osnovnite sredstva. uslugite i normalniot nadomest za vlo`eniot trud.

nabavenite materijali i stoki. za tro{ocite mo`e da se zboruva sekoga{ koga potro{ocite se napraveni za sozdavawe na u~inoci. Analiza na tro{ocite Tro{ocite mo`at da se ispituvaat od razni aspekti vo zavisnost od toa {to se saka preku niv da se sogleda. nastanuvaat rashodi.3. pa i kaj nekoi teoreti~ari. kako {to se otpi{anite pobaruvawa. analiza na tro{ocite spored nositelite za koi se pravat. Me|utoa. 2. dejstvoto na obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto i 7. 5. analizata na tro{ocite treba da gi opfati: 1. A u~inocite ne se samo proizvedeni gotovi proizvodi i izvr{enite uslugi. za koi u~inoci se napraveni i kako dejstvuva obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto. ~esto. 5. poradi {to. t. tuku i nedovr{enoto proizvodstvo. vkrstuvawe na rezultatite od oddelni analizi na tro{ocite 6. kusocite na materijalite. koj gi napravil. Taka preku niv mo`e da se ustanovi koi potro{oci se napraveni. analiza na tro{ocite spored mestoto na nivnoto nastanuvawe. potro{ocite predizvikani od vi{a sila i sl. treba da se konstatira ekonomi~nosta na raboteweto. 3. proizvodite i stokite preku normalna visina. analiza na tro{ocite grupirani spored elementite na kalkulacijata. analiza na tro{ocite spored nivnite vidovi. potoa.e. Na krajot po ispituvaweto na tro{ocite od razni aspekti. Poradi toa.Vo raboteweto na preptrijatieto nastanuvaat neredovnineproduktivni potro{oci koi {to ne pridonesuvaat za sozdavawe na u~inoci i imaat karakter na zagubeni sredstva. kade tie nastanale. vo praktikata. 4. Koi potro{oci ja ~inat cenata na ~ineweto. utvrduvawe na ekonomi~nosta i mo`nostite za namaluvawe na tro{ocite . poimot tro{oci se povrzuva so proizvodstvoto. Sekako deka najve}e potro{oci se vrzani za proizvedstvenata faza.

dostatno i pravilno ras~lenuvawe zavisi dali i ponatamo{nite klasifikacii }e bidat celishodno i pravilno izvr{eni. da go ovozmo`i ponatamo{noto grupirawe na tro{ocite od drugi perspektivi. da ja prika`e strukturata na tro{ocite. dotolku zavisnosta na pretprijatieto e pogolema. Ova se utvrduva so iznao|aweto na odnosot pome|u tu|ite uslugi i vkupnite tro{oci. bilo vo vkupnata nivna visina ili spored oddelnite vidovi tro{oci. Analiza na tro{ocite spored nivnite vidovi Vo raboteweto na pretrpijatijata se tro{at dva vida fizi~ki sredstva: potro{ok na osnovni sredstva (amortizacija) i potro{ok na materijalite.5. da poslu`i kako osnova za kontrola na variraweto na tro{ocite od eden vremenski period vo drug. da poslu`i kako baza za planirawe na tro{ocite. 4. Vakvata kontrola osobeno se vr{i kaj onie vidovi tro{oci ~ija visina e odnapred limitirana. 5. Dokolku u~estvoto na tu|ite uslugi e pogolemo. bidejki preku tro{ocite spored vidovi najdobro se sogleduva kakvi se tro{oci se napraveni. 3. bez ogled na toa kade tie nastanale i od koi u~inoci se predizvikani. 6.1. da poka`e {to i kolku e potro{eno vo raboteweto na pretprijatieto. vrz osnova na koja mo`e da se utvrdi odnosot pome|u oddelnite vidovi tro{oci i nivnoto oddelno u~estvo vo vkupniot niven iznos. investiciono odr`uvawe i sli~no. Vrz osnova na podatocite na fakti~kite tro{oci vo eden vremenski period se planirat tro{ocite za idnite periodi. . So ogled na toa {to ovaa kalsifikacija e osnovna.3. kako i za sporedba so planiranite tro{oci. taka {to pri analizata }e se obrne osobeno vnimanie na onie tro{oci koi vo strukturata imaat najgolemo u~estvo. 2. Preku sogleduvaweto na strukturalniot odnos na tro{ocite se sogleduvaat onie tro{oci koi se od najgolema va`nost vo raboteweto. reprezentacija. od stepenot na nejzinoto to~no. da se dobie slika za samostojnosta na pretprijatieto vo izvr{uvawe na zada~ite. kako {to toa mo`e da bide slu~ajno so tro{ocite za reklama. za da se utvrdi dali opredeleniot limit e pre~ekoren. Grupiraweto na tro{ocite spored vidovi ima za zada~a: 1. zemaj}i gi predvid promenite na obemot na zada~ata i na uslovite na raboteweto i dr.

za da se izvr{i takvoto presmetuvawe. a ne vrz osnova na nekoe objektivno merilo. ili {to go ovozmo`uvaat raboteweto na samata proizvodstvena faza ili raboteweto na celoto pretprijatie. se vr{i koga tie se iska`ani vo nivnata celina. vrz osnova na nekoj od faktorite {to stoi vo najdobar odnos pome|u tie tro{oci i proizvodite i uslugite. kako {to se materijalite za izrabotka i normalniot nadomestok za vlo`eniot trud za izrabotka.3. poradi {to nemo`e da se presmetaat neposredno vo cenata na ~ineweto na oddelni proizvodi.Grupiraweto na tro{ocite spored nivnite vidovi e od osobeno zna~ewe koga tie treba da se ispitat vo nivnata celina. 5. pa taka grupirani se rasporeduvaat na proizvodite i uslugite. i vo onie {to se odnesuvaat na site proizvodi. Sepak. odnosno uslugi. tu| ite uslugi i danocite. odnosno koga tie se grupirani spored vidovite. prethodno ovie tro{oci se grupiraat spored toa dali nastanale vo vr{eweto na proizvodstvenata faza ili na nekoja druga faza ili funkcija. pa tie neposredno se presmetuvaat vo cenata na ~ineweto. bidejki samo taka mo`e da se konstatira opravdanosta na tro{ewata. Prvata grupa se vika direktni (neposredni). a vo vtorata grupa spa|aat indirektnite (posredni). kako {to se op{tite tro{oci na proizvodstvenite i neproizvodstvenite organizacioni edinici. i toa osobeno ne koga rasporeduvaweto na amortizacijata se vr{i vrz osnova na nekoj klu~. potro{ocite prethodno se grupiraat vo onie za koi odnapred se znae za koi proizvodi. ispituvaweto na opravdanosta na tro{ocite.2. Taka dokolku se utvrdi deka nastanalo zgolemuvawe na amortizacijata. Analiza na tro{ocite grupirani spored elementite na kalkulacijata Za da mo`e da se iznajde cenata na ~ineweto na oddelni proizvodi. kako {to se amortizacijata. . spored vidot. ili kako del na op{tite tro{oci na edna organizaciona edinica. Poradi toa. pri~inite za toa zgolemuvawe }e se otkrijat samo ako amortizacijata kako tro{ok se ispituva vo nejzinata celina. odnosno uslugi. odnosno izvr{eni uslugi se odnesuvaat. a ne kako del na op{tite tro{oci na proizvodstvenite ili neproizvodstvenite organizacioni edinici. pridonesite i drugite izdatoci od sli~en karakter.

odnosno poka~uvawe.Pokraj ovie dve grupi tro{oci. Kalkulaciite mo`at da bidat planski i fakti~ki. 4. kako potro{ok na osnovnite sredstva. funkcionalno ili spored . kako i otstapuvawata na fakti~kite potro{oci grupirani vo cenata spored elementite od bazi~nite takvi potro{oci. vo zavisnost od toa dali oddelni osnovni sredstva slu`at za izrabotka na odreden ili odredeni proizvodi.3. 2. na fakti~kata cena na ~ineweto. Fakti~kite kalkulacii se onie koi se pravat na krajot od sekoj presmetkoven period za ostvarenoto proizvodstvo vrz osnova na fakti~ki nastanatite tro{oci za toa proizvodstvo i vrz osnova na podatocite {to gi dava knigovodstvenata evidencija. ili na site proizvodi. Cenata na ~ineweto se utvrduva po pat na presmetka koja se narekuva kalkulacija. Planski kalkulacii se onie koi {to se pravaat na krajot od godinata za idnata. da se ispita realnosta na cenata na ~ineweto. Zada~ata na analizata na cenata na ~ineweto se sostoi vo toa {to so nea treba: 1. vo cenata na ~ineweto vleguva i amortizacijata. 5. sepak ~esto se opredeluva vo zavisnost od cenata na ~ineweto i dr. ili na po~etok na godinata za tekovnata godina i toa za predvideno proizvodstvo. {to e neophodno za da se oceni to~nosta na finansiskiot rezultat od proda`bata. da se utvrdi otstapuvaweto na fakti~kata cena na ~ineweto od bazi~nata.3. a vrz osnova na planskite tro{oci. So sporeduvaweto na fakti~kata so planskata cena na ~ineweto se dobivaat podatoci za eventualnoto sni`uvawe. bidej}i makar kolku taa da e uslovena od uslovite na pazarot. da se ispita zavisnosta na proda`nata cena od cenata na ~ineweto. 3. da se utvrdi realnosta na napravenite potro{oci za da se proveri dali sredstvata za prosta reprodukcija se obezbedeni.Analiza na tro{ocite spored mestoto na nivnoto nastanuvawe Pod mesta na nastanuvawe na tro{ocite se podrazbiraat onie podra~ja na pretprijatijata {to se opredeluvaat prostorno.

uprava. 5. a od druga. no pod uslov nivnite tro{oci da mo`at posebno da se utvrduvaat. toga{ se zboruva za topografsko opredeluvawe na tie mest. za finansii .3. Pri formiraweto na mestata na tro{ocite vo praktikata ne se primenuva samo eden od spomenatite kriteriumi. Mestata na tro{ocite se opredeluvaat i spored funkciite odnosno fazite vo ramkite na oddelni funkcii. poto~no da se utvrdi cenata na ~ineweto na gotovite proizvodi. grupa proizvodi ili oddelni proizvodi.4. odnosno na izvr{enite uslugi. cenata na ~ineweto porealno da se iznajde i so pomo{ na nea da se sogleda. . Takvi mesta mo`at da bidat pogonite ili rabotilnicite koga se nao|at vo razli~ni prostorii. tuku tie treba da se sozdavaat so primena na kombinacija od najmalku dva kriteriuma. za planskata . Za ova utvrduvawe postojat razni metodi. Analiza na tro{ocite spored nositelite za koi se pravat Grupiraweto na tro{ocite spored nositelite. odnosno izvr{eni uslugi. od edna strana ekonomi~nosta. Vakvite podra~ja se narekuvaat mesta na tro{oci. Taka za upravnata i rabotovodna funkcija mo`e da postoi mesto na tro{ocite . Koga mestata na tro{ocite se opredeluvaat spored prostorot na koj se vr{i nekoja dejnost poradi koja se sozdavaat tro{oci. Grupiraweto na tro{ocite spored mestata na nivnoto nastanuvawe. {to se vr{at vo dejnosta na stopanskata organicacija.finansiskata slu`ba i dr. ima glavno zada~a: 1. 3.odgovornosta. Isto taka mestata na tro{ocite se opredeluvaat i spored podra~jata na odgovornosta na odredeni rakovoditeli za da se ovozmo`i kontrola na tro{ocite od toj aspekt. finansiskiot rezultat {to se realizira na oddelni proizvodi odnosno izvr{eni uslugi. ima za cel da ja utvrdi cenata na ~ineweto na oddelnite dejnosti. da ovozmo`i stimulirawe na za{tedi i da pridonese za pravilno utvrduvawe na li~nite dohodi na oddelnite grupi rabotnici.planska slu`ba. da gi utvrdi tro{ocite i ekonomi~nosta na oddelnite podra~ja na stopanskata organizacija. 2. a site se sozdadeni so intencijata.

da ovozmo`i sporeduvawe na fakti~kata cena na ~inewe so proda`nata i da pridonese za pravilno formirawe na proda`nata politika na pretprijatieto. odnosno uslugite. taka {to po edinica proizvod. se indirektni i relativno fiksni tro{oci. t. za zaslugata.5. a ovie ponatamu. proporcijalni. odnosno vinata. 3. degresivni ili progresivni tro{oci. Vkrstuvaweto vsu{nost. Indirektnite tro{oci poradi svojata kompleksnost se relativno fiksni i nivnata fiksnost zavisi od toa dali kaj niv preovladuvaat fiksni. Op{tite tro{oci na proizvodstvenite i neproizvodstvenite organizacioni edinici. za zgolemuvawe na ekonomi~nosta. odnosno pomalite tro{ewa. kako {to e poznato fiksni i varijabilni. da ovozmo`i stimulirawe na rabotnicite za za{tedi i da pridonese za popravilno utvrduvawe na li~nite dohodi.Vkrstuvawe na rezultatite od oddelni analizi na tro{ocite Konstataciite koi se dobivaat od site razli~ni ispituvawa e mo{ne korisno da bidat vkrsteni za definitivniot zaklu~ok da bide to~en i pri~inite jasni. odnosno re`iite. proporcionalni. zna~i osvetluvawe na tro{ocite od razni aspekti i dobivawe jasna slika za opravdanosta na pogolemite.Grupiraweto na tro{ocite po nositeli od stanovi{te na analizata ima za cel: 1.e. na licata koi {to pridonele za toa.4. a dokolku seto toa se utvrdi }e mo`e da se prevzemat merki i za namaluvawe na tro{ocite vo idnoto rabotewe. odnosno izvr{ena usluga ostanuvaat pribli`no isti. odnosno uslugi: 2. da go ovozmo`i sporeduvaweto na fakti~kata cena na ~ineweto so planiranata ili so cenata od izminatiot period. Me|utoa toa ne e slu~aj so indirektnite tro{oci.Dejstvoto na obemot na proizvodstvo vrz cenata na ~ineweto Tro{ocite mo`at da bidat. za proizvodite. Proporcionalen karakter imaat poedine~ni tro{oci i toa koga se direktni. pa poradi takviot . 5. pri koi toa e napraveno. da ja poka`e ekonomi~nosta na potro{ocite {to se pravat za oddelni proizvodi. Pri zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvo direktnite tro{oci relativno proporcionalno se zgolemuvaat. i vremeto koga e toa storeno. 4. degresivni i progresivni. 5.

niven karakter.334. (Primer)Struktura i dinamika na tro{ocite vo AD .. 5. pod nivnoto dejstvo cenata na ~ineweto po edinica proizvod opa|a. odnosno za izvr{uvawe na zada~ata e potro{eno pove}e ili pomalku faktori za proizvodstvo i toa izrazeno vo vrednosni pokazateli.Makedonska po{ta” vo 2007 godina iznesuvaat 1. Samata ekonomi~nost mo`e da se utvrduva. Naturalnite pokazateli se upotrebuvat samo koga treba da se utvrdi dali ostvareniot u~inok e postignat so pogolem ili so pomal potro{ok na odelnite faktori za proizvodstvo. kako i za izvr{uvawe na zada~ite na edna organizaciona edinica ili na celoto pretprijatie. odnosno namaluvawe na obemot na proizvodstvoto. principielno vo naturalni ili vo vrednosni pokazateli. dodeka sprotivno.. a i takvi koi {to se degresivni.6. V. pri namaluvawe na obemot na proizvodstvo cenata na ~ineweto raste. Poradi toa {to tro{ewata na odelnite faktori za proizvodstvo ne mo`at da se izrazat vo naturalni pokazateli.Makedonska po{ta” Vkupnite rashodi vo AD . mo`e da se utvrduva za oddelni ili za site u~inoci.vrednosno izrazena ekonomi~nost.vrednost na proizvodstvoto. ekonomi~nosta se utvrduva samo vo vrednosni pokazateli.T-tro{oci kako vrednosen izraz na potro{ocite na elementite na proizvodstvo Vaka izrazena ekonomi~nosta poka`uva dali opredeleni u~inoci. koj {to se ogleda vo toa u~inocite da se postignat so {to pomalku potro{oci na faktorite za proizvodstvo. E = V/T Pri {to: E. So drugi zborovi bidejki pome|u re`iskite tro{oci ima i takvi koi {to se fiksni. cenata na ~ineweto po edinica proizvod se menuva so samoto zgolemuvawe. Utvrduvawe na ekonomi~nosta i mo`nostite za namaluvawe na tro{ocite Ekonomi~nosta kako eden od osnovnite principi na raboteweto. pri zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvoto.9% pomali od rashodite vo minatata . milioni denari i se sporedbeno so 2006 godina za 2.

374.godina.0 51.7 703.5 79.0 12.3 89.7 88.9 1.2 748.1 721. na prod.7 21.0 50. Realizacijata na Operativniot i finansiskiot plan iznesuva 93.stoki Uslugi Amortizacija Plati Tro{oci za ishrana Tro{oci za prevoz Tro{oci za dogovor na delo Uslugi na platen promet (Po{tenska Banka) Ostanati rashodi vkupno 124.0 91.1 93.4 50.0% Rasho di 2006 To{oci za surovini i materijali Nabavna vred.9 1.0 .434.9 24.3 151.6 90.0 23.7 133.8 25.1 2007 113.7 Plan 2007 128.0 76.6 45.6 127.334.8 1.9 85.0 41.3 6.3 89. 1 53.

8 90.7 76.1 133.8 51.9% 1.3% 0.7% 0.7 91.6% 3.d i enari Ost anat i r ashodi Usl ugi na pl at en pr om (P o{ t enska et Banka) Tr o{ oci za dogovor na del o Tr o{ oci za pr evoz Tr o{ oci za i shr ana 88. i m er i jal i at -vo m l .2% 52.9% 1.9 45.2% 6.6% 1.5% 9.2% 10.0% 3.5% 3. i m er i jal i at 20% 10% 0% 9.7% 6.7% Usl ug na pl at en i pr om (P o{ t enska et Banka) Tr o{ oci za dogovor na del o Tr o{ oci za pr evoz Tr o{ oci za i shr ana 60% 52.st oki To{ oci za sur .6% 3.7% 5.7 21.6 703.0% 9.9 6. na pr od.3 P l at i A m t i zaci ja or Usl ugi STRUKTURA NA RASHODI TE Ost anat i r ashodi 100% 90% 80% 70% 6.4 89.6% 6.1 24.2 151.6 Nabavna vr ed.7% P l at i A m t i zaci ja or 50% 40% 30% 6.9 53 25.5 113 41.3 50.4% 3.8% 6.6 128.4% 1.st oki To{ oci za sur .7% 7.0% 6.7 127.1% 2006 P l an 2007 2007 . na pr od.7% 3.1 89 12 23 721 748.9 50.3 93.3 79.5% Usl ug i Nabavna vr ed.3% 9.5% 52.1% 8.RASHODI 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0 2006 P l an 2007 2007 85.7 124.

0%.3% pomali od tro{ocite napraveni vo minatata godina.Prose~niot broj na vraboteni spored vkalkuliranite ~asovi na rabota vo 2007 godina iznesuva 2274 vraboteni i e za 116 vtaboteni pogolem od prose~niot broj vraboteni minatata godina.0%. .Tro{ocite za uslugi za platen promet se za okolu 0.3% pomala od minatogodi{nata amortizacija i deka Planot e realiziran so 89.5% pomali od napravenite tro{oci vo minatata godina i za okolu dva pati povisoki od planiranite tro{oci.Tro{ocite za ishrana i za prevoz na rabota bele`at porast vo sporedba so minatata godina za okolu 16.Tro{ocite za dogovor za delo se okolu 53.Tro{ocite za surovini i drugi materijali se za okolu 9. .00 denari i e za 3.6%. a porastot proizleguva od zgolemeniot broj vraboteni. a realizacijata na Planot iznesuva 82.1% odnosno 5. .4%. dodeka realizacijata na Planot iznesuva okolu 84. Visinata na ovie izdatoci e vo ramkite na zakonski dozvolenata visina. .Tro{ocite za plati se za 2.8% pomali od minatogodi{nite tro{oci.5% poniska od prose~nata plata po rabotnik isplatena minatata godina.7%.6% pomali od planiranite tro{oci. a realizacijata na Planot iznesuva 94. .Izvr{enata presmetka na amortizacija poka`uva deka istata e za 6. Oddelni vidovi rashodi vo poslednite nekolku godini se realizirat so slednava dinamika: .2%.7% pogolemi od minatogodi{nite i za 3. Prose~nata neto plata po rabotnik vo 2007 godina iznesuva 15494. .4% pomali od minatogodi{nite tropoci.Tro{ocite za uslugi se za okolu 4. .Od grafikonite se sogleduva deka kaj oddelni grupi tro{oci ima razli~na dinamika na nivnoto ostvaruvawe: .Nabavnata vrednost na prodadeni stoki bele`i opa|awe vo sporedba so minatata godina za okolu 9. a realizacijata na Planot iznesuva 88. .0%.

1 5 100 0 2003 2004 2005 2006 2007 Ostanati tr o{ oci na r abotewe (nem i jal ni i atr dr .8 34 0 .2 24 8 .5 23 7 .7 700 66 8 .9 200 27 5 . progresivni (da rastat so rasteweto na obemot na proizvodstvo) i digresivni ( da pa| aat so zgolemuvaweto na vkupniot obem na proizvodstvo ).7 9 17 1 . Amortizacijata se odnesuva na .2 22 8 300 Am ti zaci ja or 20 6 .DI NAMI KA NA RASHODI TE 800 78 2 .4 Mater i jal ni tr o{ oci P l ati 500 400 20 7 22 4 . Ova se komponenti na takanare~en fiksen kapital koi vo procesot na proizvodstvo se tro{at postepeno.7. prose~no godi{no prenesuva vrz vrednosta na noviot proizvod po 10.3 600 71 2 -vo ml .9 8 .9 69 4 .9 29 4 7 . d n ri i ea 73 0 . odnosno kako {to nie velime tro{oci.ostanati tr . Varijabilnite tro{oci mo`at da bidat proporcionalni (proporcionalno da se zgolemuvaat so zgolemuvaweto na obemot na proizvodstvo). Sekoe pretprijatie pri proizvodstvo na opredelen proizvod pravi najraznovidni pari~ni izdatoci.6 19 3 . se prenesuvaat del po del od svojata vrednost vrz vrednosta na nekoj nov proizvod.) 5.000pari~ni edinici. Ako na primer imame ma{ina so nabavna vrednost od 100. Tro{ocite proizvodstvo spored reagiraweto na obemot na Tro{ocite spored reagiraweto na obemot na proizvodstvo se delat na fiksni i varijabilni tro{oci. ma{ini i druga oprema.9 23 8 .000 pari~ni edinici a procesot na proizvodstvo trae deset godini.5 12 7 . Ova e procesot na amorizacija. Pretprijatieto tro{i zgradi(administrativni zgradi i fabri~ki zgradi).

zgradi) koi vo procesot na proizvodstvo celosno u~estvuvaat no se tro{at i amoritiziraat postepeno niz pove}e proizvodstveni ciklusi.000 pari~ni edinici. bez ogled dali proizvodstvoto na pretprijatieto se zgolemilo ili pak se namalilo. plati za vrabotenite. Fiksni tro{oci(Fixed Costs. osnovnata funkcija na amortizacijata e da ovozmo`i zamena na potro{enite komponenti na fiksniot kapital. koi se na kratok rok. Ovie 10. Ovie tro{oci realno postojat i se ispla}aat duri . Za 10godini na smetkata na amortizacijata }e se kumuliraat 100. Kako vo primerot zemen za proizvodstvoto na ~evli kade vo tekot na eden proizvoden ciklus ja tro{i ko`ata. energijata i nekoi drugi pomo{ni materijali. ili poto~no ka`ano za kupuvawe na nova ma{ina.000pari~ni edinici se prenesuvaat vrz vrednosta na noviot proizvod i so negovata realizacija. razli~no reagiraat na promenite na obemot na proizvodstvoto(autputot).000pari~ni edinici. Spored seto ova. Komponentite na obrtniot kapital za razlika od fiksniot kapital naedna{ se tro{at vo proizvodstveniot proces kade i naedna{ ja prenesuvaat svojata vrednost vrz vrednosta na noviot proizvod. odnosno na promenite na atputot na pretprijatieto. gi delime na fiksni i varijabilni tro{oci.FC) . Poednostavno da ka`eme deka vkupnite fiksni tro{oci vo masa ostanuvaat isti. gumata i sekoja nedela im dava plata na vrabotenite. Prose~nata godi{na amortizacija na ma{inata so nabavna vrednost od 100. proda`ba se vra}a nazad vo pretprijatieto. Razli~nite tro{oci na pretprijatieto razli~no se odnesuvaat. Od seto ova {to go navedovme mo`e da ka`eme deka tro{ocite od ovoj aspekt.000peri~ni edinici i vek na traewe od 10godini iznesuva 10. nepromeneti. |onot. kade iznosot }e bide ednakov na nabavnata vrednost na ma{inata koi potoa }e se upotrebat za zamena na istro{enata ma{ina. Pri proizvodstvoto pretprijatieto tro{i i komponenti na obrtniot kapital kako {to se surovinite.vakviot vid na tro{oci ne reagira na promenite na obemot na proizvodstvoto. kade ovie pari pretprijatieto gi ~uva na posebna smetka taka nare~ena amortizacija. lepiloto.komponentite na fiksniot kapital( ma{ini oprema.

000 pari~ni edinici . kako na primer 10. bidejki tie pretstavuvaat fiksna obvrska. nedelniot platen fond na pretprijatieto }e se zgolemi na 15. Varijabilnite tro{oci naj~esto se povrzani za potro{okot na surovini. ma{ini i nekoja druga oprema.mese~no kade seedno e dali proizvodstvoto }e raste ili pak opa|a ili pak }e se javi vo slu~aj pretprijatieto voop{to da ne raboti. Mo`e da ka`eme deka eden od ovie tro{oci ima dogovoren karakter. Ako nekoe pretprijatie ne raspolaga so dovolen sopstven deloven prostor mo`e da zakupi delovna zgrada za koja }e mora da plati odnapred dogovorena zakupnina ili kako {to velime kirija koja mo`e da se javi kako fiksen mese~en ili godi{en tro{ok. pla}awa na kamati za porano dobieni krediti.VC)reagiraat. Ako na primer za proizvodstvoto na 100 para ~evli se potrebni 20kgr. ko`a. pla}awa za osiguruvawe. se menuvaat vo zavisnost od promenite na obemot na proizvodstvoto ( autputot na pretprijatieto). Takvi tro{oci se: zakupnini za iznajmeni zgradi. Varijabilnite tro{oci( Variable Costs. dodeka vo sprotivnost bankata }e go tu`i pretprijatieto. pred se osnovnite plati na menaxerite.000 pari~ni edinici Dodeka pak pretprijatieto re{ilo da go zgolemi proizvodstvoto za 50% i ako samoto bara anga`irawe na 50 novi rabotnici. pomo{nite matrijali.000 pari~ni edinici so vek na traewe 10 godini. Vo na{iot primer varijabilnite . ko`a.000 pari~ni edinici. Kade vkupnata godi{na amortizacija na ma{inata so nabavna vrednost iznesuvala 10.toga{ koga pretprijatieto voop{to ne raboti i voop{to i ne proizveduva. oddelni vidovi tro{oci za trud. Isto mo`e da go spomeneme i primerot so iznajmenata ma{ina. Pretprijatieto dali proizveduvalo ili ne toa mora da si pla}a kamata na bankata za porano mobiliziranite krediti.000 bez ogled na obemot na proizvodstvoto vo pretprijatieto. Ako pretpostavime deka pretprijatieto {to proizveduva ~evli vrabotil 100 rabotnici za ~ii{to plati nedelno se potrebni 10. platite na vrabotenite i sli~no. isto taka fiksniot iznos ke bide 10. opremata i sl. za 1000 para ~evli }e bidat potrebni 200kgr. amortizacija.

Po prakti~no ka`ano vkupnite tro{oci se sveduvaat na zbirot na fiksnite i na varijabilnite tro{oci. Vkupni tro{oci ( Total costs. vo vkupniot obem.TC) .fiksni tro{oci VC. od 50 pari~ni edinici za prvata edinica na proizvodot na 130 pari~ni edinici za pettata edinica na proizvodot i 385 pari~ni edinici za poslednata edinaesetata edinica na proizvod.stanuva zbor za suma.vkupni tro{oci FC. zbir na site tro{oci na pretprijatieto koi se vrzani za daden obem na proizvodstvo. Postoi odredena formula za vkupnite tro{oci i toa TC=FC+VC Da ja pojasnime formulata: TC. koi se iska`ani vo masa.tro{oci rastat so porastot na obemot na proizvodstvoto.varijabilni tro{oci Mo`e da dademe eden tipi~en primer za kratkoro~ni tro{oci na edna firma: .

5 36 33.8 32.3 5.1.6 5 4.7 12.Broj na Fiksni proizvodi tro{oci FC 0 50 1 50 2 50 3 50 4 50 5 50 6 50 7 50 8 50 9 50 10 50 11 50 Varijabilni tro{ VC 0 50 78 98 112 130 150 175 204 242 300 385 Vkupni tro{ TC 50 100 128 148 162 180 200 225 254 192 350 435 Grani~n i tro{oci GC 50 28 20 14 18 20 25 29 38 58 85 Prose~ni fiksni tro{ AFC 50 25 16. Za da go sogledame toa podobro }e napravime edna tabela koi }e poka`uvaat deka vkupnite tro{oci iznesuvaat 50 pari~ni edinici i toga{ koga e vo situacija pretprijatieto da ne raboti. Vkupni prose~ni tro{oci (Average Total Costs – ATC) ovie tro{oci mo`eme lesno da gi presmetame dokolku vkupnite tro{oci gi podelime so brojot na proizvodenite edinici.1 6.5 26. Ovi tro{oci gi imame vo prathodnata tabela kade vkupnite prose~ni tro{oci.1 31.AFC) Prose~nite fiksni tro{oci permanentno opa|aat so zgolemuvawe na obemot na proizvodstvo. fiksnite tro{oci po edinica proizvod opa|aat bidejki istata golemina se deli so raste~kiot broj na proizvodi kade vo na{iot primer ni se dadeni za prvata proizvodna edinica koi iznesuvaat 50 . Prose~ni tro{oci Prose~nite tro{oci se dobivaat koga oddelnite vidovi vkupni tro{oci se podelat so brojot na proizvodnite edinici.5 10 8. So samoto zgolemuvawe na brojot na proizvodite. Prose~ni fiksni tro{oci (Average Fixed Costs.3 40.3 7.5 Prose~ni varijabilni AVC 50 39 32.7 28 26 25 25 25.5 Vkupnite tro{oci rastat so porastot na vkupniot obem na proizvodstvo.4 35 39.7.9 30 35 Pros vkup ATC 100 64 49. 5. Prose~nite tro{oci pretstavuvaat tro{oci po edinica proizvod (Unit-Costs) . prose~nite fiksni to{oci i prose~nite varijabilni tro{oci.3 32.

a potoa po~nuvaat brzo da rastat.6 pari~ni edinici a za poslednata edinaesetata edinica ni se dadeni samo 4.pari~ni edinici a za pettata edinica 10 pari~ni edinici za devettata 5. Grani~ni tro{oci Grani~nite ili marginalnite tro{oci (Marginal Costs. Po istata analogija mo`e da se utvrdi marginalniot tro{ok za sekoja naredna dopolnitelno proizvedena edinica na proizvod. Marginalnite tro{oci vo po~etokot poka`uvaat tendencija na opa|awe. Marginalniot tro{ok gi meri promenite vo vkupnite tro{oci kako rezultat na dopolnitelno proizvedena edinica na proizvod.5 pari~ni edinici. bidejki so pomo{ na niv se utvruva optimalniot obem na proizvodstvoto na pretprijatieto. .7. bidejki so silniot porast na brojot na proizvodi opa|aat fiksnite tro{oci po edinica proizvod a so toa i vkupnite prose~ni tro{oci. vkupnite tro{oci }e porasnat od 148 pari~ni edinici na 162 pari~ni edinici ili poto~no }e se zgolemat za 14 pari~ni edinici. Vo tabelata koja ni e dadena vkupnite tro{oci za proizvodstvo na tretata edinica proizvod iznesuvaat kako {to mo`e da vidime 148 pari~ni edinici.MC) vleguvaat vo redot na najzna~ajnite ekonomski kategorii. Pa spored ova grani~niot tro{ok za proizvodstvo na dopolnitelnata ~etvrta edinica na proizvod iznesuva 14 pari~ni edinici. Marginalnite koi u{te se narekuvaat i grani~ni tro{oci fakti~ki pretstavuvaat neohoden tro{ok za proizvodstvoto na sekoja dopolnitelna edinica na proizvod. Ako po izvesno vreme pretprijatieto odlu~i da odi na proizvodstvo na dopolnitelnata ~etvrta edinica na proizvod. 5. Pretprijatijata {to se vo mo`nost da organiziraat masovno seriski proizvodstvo imaat korist od ekonomiite vo obem.2.Spored ova mo`e da naglasime deka go poeftinuvat proizvodstvoto poradi {to imaat korist i potro{uva~ite. Prose~nite varijabilni tro{oci (Averaga variable CostsAVC)kako {to mo`e da zaklu~ime i sogledame od tabelata {to ja napravivme prethodno deka tie na po~etokot opa| aat a potoa rastat. bez ogled na toa vo kakva pazarna struktura toa raboti.

najdirektna. odnosno da napravi pari~ni izdatoci. Vrska me|u proizvodstvoto i tro{ocite Vrskata me|u proizvodstvoto i tro{ocite pretstavuva najneposredna.5. Kriva na marginalniot proizvod i kriva na marginalniot tro{ok M ar gi nal en pr oi zvod M ar gi n al en t r o { o k B b marginalen proizvod na trud MC D S e r ie s 1 A D A B M a rh in a le n P ro iz vo d t r ud B r o j n a p r o i zvo di ( aup ut ) . Zatoa racionalniot proizvoditel vo uslovi na pazarnata konkurencija.8. faktori na proizvodstvo. prinuda }e nastojuva da izvr{i optimalna kombinacija na faktorite koja {to na dolg rok }e mu ovozmo`i maksimalno proizvodstvo so niski ili minimum tro{oci. marginalniot i prose~niot proizvod. tro{oci za nivnoto kupuvawe. Dvi`ewata i tendencijata na krivite na tro{ocite se samo odraz na ona {to se slu~uva vo sferata na proizvodstvoto na dvi`ewata i tendenciite na krivite na vkupniot. mora da nabavi inputi. Razli~nite proizvodni tehniki dozvoluvaat razli~na kombinacija na faktorite na proizvodstvo pri produkcija na ist vid proizvod. Pretprijatieto za da otpo~ne proces na proizvodstvo.

inputi se fiksni odnosno nepromeneti. kade doa|ame do odredeni zaklu~oci: dodeka krivata na marginalniot proizvod je se~e krivata na prose~niot proizvod vo to~kata na negoviot maksimum. toga{ vakvite tro{oci poka`uvaat tendencija na opa|awe. krivata na marginalniot tro{ok ja se~e krivata na vkupnite prose~ni tro{oci vo to~kata na nivniot minimum. prose~niot proizvod poka`uva tendencija na opa|awe. Sporedbata se razbira mo`e da prodol`i i ponatamu so delot na soodnosite me|u marginalniot i prose~niot proizvod i marginalnite tro{oci i vkupnite prose~ni tro{oci. Marginalniot proizvod fakti~ki raste se dodeka vkupniot proizvod se zgolemuva so raste~ka progresija. poprecizno ka`ano najgolemiot broj na krivi na tro{ocite na kratok rok imaat oblik na latinskata bukva U. Marginalniot proizvod ni go poka`uva efektot od dopolnitelnoto vlo`uvawe na edinica promenliv faktor na proizvodstvoto pod pretpostavka deka site drugi faktori na proizvodstvo. Vo to~kata B marginalniot proizvod go stignuva svojot maksimum a dodeka marginlniot tro{ok svojot minimum. koga krivata na marginalniot proizvod e nad krivata na prose~niot proizvod prose~niot proizvod poka`uva tendencija na porast. Potoa zaradi dejstvuvaweto na zakonot za opa|a~kite prinosi. Dodeka vo krivata na grani~niot tro{ok mo`eme da vidime deka opa|a od to~kata A kon B.Oa krivata na marginalniot proizvod mo`eme da zabele`ime deka na po~etokot ima raste~ka progresija koja ni e pretstavena so to~kata A do to~kata B a potoa kako {to mo`e da vidime deka se pove}e i pove}e opa|a odnosno od to~kata B kon to~kata D. marginalniot proizvod se namaluva. Pa zatoa zaradi dejstvoto na zakonot za opa|a~kite prinosi marginalniot tro{ok raste. Zaradi seto ova krivata na marginalniot tro{ok ja dobiva formata na latinskata bukva U. Obratno e kaj tro{ocite koga krivata na marginalniot tro{ok e nad krivata na vkupnite . tokmu zaradi dejstvoto na zakonot za opa|a~kite prinosi. Dodeka obratno e kaj tro{ocite koga krivata na marginalniot tro{ok e pod krivata na vkupnite prose~ni tro{oci. i koga krivata na marginalniot proizvod e pod krivata na prose~niot proizvod.

prose~ni tro{oci kade vkupnite poka`uvaat tendencija na porast. prose~ni tro{oci .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful