You are on page 1of 32

Biuletyn maturalny

Mariusz Malinowski

Centralna Komisja Egzaminacyjna

publikacja współfinansowana przez Europejski Fundusz Społeczny

Autor broszury: Mariusz Malinowski Autor opracowania graficznego: Maja Chmura (majachmura@wp.pl)

Redaktor merytoryczny cyklu: Joanna Dziedzic Redaktor z ramienia CKE: Lucyna Grabowska Redaktor językowy: Renata Frątczak Redaktor techniczny: Stefan Drobner

Stan prawny na dzień 1 grudnia 2005 r.

Wydawca: Centralna Komisja Egzaminacyjna Warszawa 2006 ISBN 83-7400-207-7

Łamanie tekstu: Trzecie Oko S.C. (trzecieoko@q.pl)

Spis treści
Zamiast wstępu – zachęta do uczenia się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Krok pierwszy – do samodzielnego uczenia się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Krok drugi – do indywidualnych sposobów uczenia się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Strategie uczenia się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pamięć i zasady skutecznego powtarzania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pamięć zewnętrzna – notowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Uważne słuchanie i czytanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4 5 11 12 15 20 21

Krok trzeci – do utrwalającego uczenia się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3o Aneks – Uczący relaks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31

3

którą można by nazwać wahadłem nauki. która pozwalałaby bez żadnego – koniecznego. jak niekiedy trudno w młodym wieku dostrzec w sobie samym swoje osobiste zdolności efektywnego uczenia się i wiem również. np. w miarę rzetelnie. czyli umiarze! Propaguję bowiem takie podejście do samodzielnego uczenia się. Matura otwiera drogę przede wszystkim do dalszej edukacji.się przygotować. mogące stać się praktycznym ułatwieniem w efektywnym uczeniu się przed egzaminem. notoryczną nauką – właściwą przysłowiowym „kujonom”. do którego – chcąc nie chcąc – trzeba. którą przecież kiedyś należy zakończyć – i to najlepiej maturą. fascynacji i od razu wyrażamy szczerą niechęć i brak wszelkiej ciekawości wobec adorowanego jeszcze przed chwilą obiektu naszego zainteresowania. gdy czegoś nie rozumiemy. winna odnaleźć właściwą proporcję – choćby w „złotym środku”. gotowymi do podejmowania wszelkich wyzwań życiowych. Czy znacie kogoś w swoim wieku. aby OWE PREDYSPOZYCJE WYZWOLIĆ! 4 .Zamiast wstępu – zachęta do uczenia się Z egzaminem maturalnym wiąże się ściśle fakt możliwości otrzymania tzw. które przy minimum wysiłku. jak jest ciężko doprowadzić do tego. aby być dorosłym? Świadectwo maturalne jest znakiem tego. że nie zależy mu na tym. lecz nie pokażę jakiejś supermetody. którego amplituda rozciąga się pomiędzy szczerą niechęcią do uczenia się właściwą notorycznym „nieukom” a nieopanowaną. ale również pozwala zamknąć w pełni okres nauki szkolnej. jaką w tym przypadku jest – ni mniej ni więcej – proces uczenia się! Co należy robić? Spójrzmy na sprawę w następujący sposób – czy możemy proces „uczenia się” potraktować jako: dobrą drogę do dojrzałości? Z samodzielną nauką jest poniekąd tak. Ostatnim aktem biografii szkolnej jest jednak próg poważnego egzaminu. zwłaszcza przed egzaminami. kto głośno publicznie stwierdzi. To zwykle kojarzy się z trudem i pracą. poznawcze. dostarcza tak bardzo oczekiwanego maksimum wiedzy potrzebnej do zdania egzaminu maturalnego. uzyskać nową wiedzę i operatywne rozumienie! Nie posiadam bowiem zdolności „cudotwórczych” czy „magicznych” w zakresie dostarczania tajemnego panaceum efektywnego uczenia się! Mam jedynie przekonanie i świadomość potencjału tkwiącego w każdym z was – POTENCJAŁU NATURALNYCH MOŻLIWOŚCI do efektywnego uczenia się i faktycznego nauczenia się wszelkiej wiedzy przedmiotowej koniecznej do zdania egzaminu! Wiem przy tym również. najmniejszego choćby – trudu. że stajemy się osobami intelektualnie i emocjonalnie dorosłymi. które ma zaświadczać o tym. Obiecuję wskazówki. Taka sytuacja. że stajemy się dorosłymi. zwykle od razu wpadamy w przeciwieństwo zauroczenia. jak z pierwszą miłością – zwykle na początku jesteśmy zainteresowani i ciekawi nowej wiedzy i wtedy z pasją i zauroczeniem trwamy w stanie fascynacji i nienasycenia. „świadectwa dojrzałości”. Lecz gdy tylko pojawią się pierwsze problemy.

wtedy: PODEJMOWANE PRZEZ NAS PRÓBY UCZENIA SIĘ PRZEBIEGAJĄ ZWYKLE NIEEFEKTYWNIE! 5 . Zachęcam i przekonuję tych wszystkich. to również zwykle brak nam chęci do nauki oraz nie dostrzegamy żadnej głębszej motywacji. czyli jestem w stanie to wszystko. Sztuka uczenia się polega na wykorzystywaniu wrodzonego potencjału i zdolności. na którym pojawiają się „przejścia graniczne” (np. wystarczy wydobyć je na światło dzienne. że Dobra Droga Do Dojrzałości (4D) niekiedy. w tym przypadku. a rodzina i znajomi mnie zniszczą”. że szlabany się podnoszą. Zapamiętajmy: Każdy z nas posiada wrodzone zdolności do uczenia się. Można wprost. bo jeśli nie zdam. zwykle warto postawić sobie pytanie o ich SENS. to wyjdę na nieudacznika. mówiącej o tym. Zapamiętajmy: Można się nauczyć tego. ZROZUMIEĆ I ZAPAMIĘTAĆ. Jednak nie powinno to nikogo zatrzymywać.. którą można potraktować jako przygodę i poniekąd relaks! Proponowana przeze mnie motywująca „zasada 4D” ukazuje. Rozpoczynając jakiegokolwiek działania. jak efektywnie uczyć się. jeszcze nieprzekonanych. a posiadanie prawdziwego „paszportu” (świadectwa maturalnego) otwiera drogę do. że istnieją dobre drogi uczenia się – kilka z nich poniżej przedstawimy. niestety. aby osobiste budowanie i utrwalenie pozytywnej motywacji do uczenia się dokonywało się poprzez – choćby najprostsze spisanie wszystkich korzyści wynikających z nauki naszego najbardziej ulubionego przedmiotu. spytać: Czy egzamin maturalny ma sens? Czy uczenie się ma sens? Jeżeli brak nam „poczucia sensu”. POZNAĆ. Takie działanie ma wywoływać obniżenie negatywnej motywacji typu: „muszę zdać. matura).. „że młody i zdrowy organizm broni się przed pracą” i nie zapomniałem również o drugiej zasadzie elementarnej – „na naukę nigdy nie jest za późno”. a jednak zachęcam do rozpoczęcia uczenia się przed maturą JUŻ TERAZ – ZAPRASZAM do tego rodzaju NAUKI. z naturalnym w takich miejscach „szlabanem” (egzamin). – NO WŁAŚNIE!? A zatem do dzieła! Krok pierwszy – do samodzielnego uczenia się Co można zrobić? Praktycy uczenia się proponują. bo przecież wiadomo.Wiem i pamiętam o istnieniu niepisanej zasady. wiedzie szlakiem. co wymaga uczenie się do egzaminu. Procedura ta ma więc wywołać zamianę wewnętrznego nastawienia. gdy ze słowa „muszę” przechodzimy na sformułowanie „CHCĘ I MOGĘ”.

warto odpowiedzieć sobie na kilka zasadniczych pytań: 6 . by jak najmniej się uczyć. Planowanie to. ŻE OBEJDZIEMY SIĘ BEZ KONIECZNEGO TRUDU. najprościej ujmując. aż bywa za późno i wtedy – no właśnie – co wtedy? Co należy robić? Należy ZAPLANOWAĆ konieczne czynności związane z uczeniem się. Planowanie Rozpoczęcie uczenia się. czyli przysłowiowe „zabranie się do nauki” jest bardzo często odwlekane i odwlekane. ukierunkowany celowo opis zamierzeń. CO JEDNAK NIE OZNACZA. które powinno się zjawić i zabrzmieć donośnie w umyśle każdego maturzysty jest: Jak się uczyć. TO WYZWALAMY W SOBIE NATURALNIE SILNĄ ENERGIĘ EFEKTYWNEGO UCZENIA SIĘ. i w tym nastroju staramy się rozpocząć proces uczenia się do matury.Innym z kolei pytaniem. GDY TWORZYMY W SOBIE WIZJĘ NAUKI JAKO CZEGOŚ FAKTYCZNIE PRZYJEMNEGO. dobierający środki i porządkujący kolejność działań. że nauka i uczenie się do egzaminu to dobra ZABAWA i w ten sposób. ustalający tok postępowania. kiedy staramy się wyobrazić sobie. a dużo się nauczyć i wiele umieć? Jednym z prostych sposobów jest sytuacja. Przed przystąpieniem do planowania harmonogramu przygotowywania się do egzaminu maturalnego.

Należy cenić i oszczędzać czas poprzez doskonalenie organizacji pracy i systemu dopływu informacji. Odpowiadając sobie na powyższe pytania. Czy potrafię wziąć odpowiedzialność za samodzielne uczenie się? 9. terminarz na papierze. całościowy. intelektualnie ekonomiczny. Planować kilkugodzinne bloki. terminowy. A jaki winien być dobry plan? Powinien być: celowy. Co utrudnia i ogranicza uczenie się? Takich bądź podobnych pytań może być więcej. Lepiej sporządzić pisemny szkic. Unikać ludzi. zgodny wewnętrznie. Jakimi sposobami pragnę się uczyć? 8. operatywny. racjonalny. plastyczny. Czego będę się uczyć? 2. Czy będę się uczyć z innymi osobami? 10. Na kiedy mam się nauczyć danego materiału? 4. W jakich warunkach będę się uczyć? 7. którzy zabierają nam czas na bezproduktywne rozmowy lub działania. Gdzie zamierzam się uczyć? 6. w którym należy zwrócić uwagę na: 1 Maksymalne wykorzystanie czasu pracy umysłowej. 7 . długodystansowy (lub krótkodystansowy). Większość osób wypracowuje ją sobie indywidualnie. jakie zastosuję wzmocnienia motywacji? 11. czyli jak dużo czasu mam na naukę? 5. A oto kilka zasad planowania procesu uczenia się. Forma planu może być różnorodna. tworzymy zwykle spis rzeczy wiążących się z cechami dobrego planu. w czasie których można się całkowicie skoncentrować na wybranych zadaniach. by było zapisane „czarno na białym”. szkicując zapis jedynie w umyśle. wykonalny. Warto planować nie tylko w myślach. względnie szczegółowy. Analizować i rozliczać „budżet” własnego czasu. swych planów i dokonań w określonych okresach. W jakim czasie. Co sprzyja realizacji uczenia się. Po co się tego trzeba uczyć? Jakie są moje cele uczenia się? 3.Tabela zasadniczych pytań 1.

Koncentrować się na szansach. Oto kilka elementarnych wskazań: 1. Prowadzi to do postawy konstruktywnej. zachowywać rozwagę i koncentrację na wiedzy istotnej dla danego przedmiotu. warto zwracać szczególną uwagę na uwzględnianie tych godzin w czasie dnia. Należy dawać z siebie wszystko w trakcie uczenia się do egzaminów. czyli przyczyniać się do działań o istotnym znaczeniu. a przeciwdziałać rozpraszaniu się na zadaniach niewłaściwych. kiedy uczy nam się najlepiej. a czego nie należy robić w trakcie prac planistycznych tworzących harmonogramy efektywnego uczenia się. 4 Pełna koncentracja na kilku istotnych zadaniach. lecz dostrzegać plusy każdej sytuacji i możliwości działania w niej. 2. Obierać raczej własny kierunek. 5 Podejmowanie efektywnych decyzji. Przy określaniu priorytetów w celu wyboru danego zadania warto działać na rzecz przyszłości. Szukać najpierw właściwych rozwiązań w sposobach uczenia się. Należy więc dążyć do poznania warunków. Planując własną pracę umysłową warto starać się widzieć siebie – choć w przybliżeniu – takim. Warto pamiętać. a nie na trudnościach. 8 . zamiast naśladować innych. co należy. Należy unikać pośpiechu. 3 Maksymalne wykorzystanie osobistego potencjału intelektualnego. powinniśmy koncentrować się na robieniu w danym czasie tylko jednej ważnej rzeczy. tym dokładniej można zaplanować określoną ilość czasu na uczenie się. 3. Planując każdą swoją pracę. na jednym zadaniu. w których nasz umysł pracuje najlepiej oraz opanowywać najodpowiedniejsze dla nas metody pracy umysłowej służącej efektywnemu uczeniu się. jakim jesteśmy w rzeczywistości. do którego jesteśmy przyzwyczajeni. Chcąc osiągnąć sprawność działania. Nie wyolbrzymiać trudności czy ograniczeń. albo w układzie. Znawcy zasad efektywnego planowania tworzą systemy swoistych „przykazań” dających pewnego rodzaju wzory.2 Wniesienie wkładu osobistego w uczenie się. że im mniej skomplikowany przedmiot nauki. a następnie oceniać ich realność wykonania. a nie przeszłości. które oceniamy jako pierwszoplanowe. Aktywami są przede wszystkim nasze zdolności i kwalifikacje. Plan można sobie napisać w sposób bardzo schematyczny. Bez upiększeń i złudzeń odnośnie naszych możliwości szybkiego uczenia się. nieprzynoszących wymiernych korzyści w uczeniu się.

To samo dotyczy natężenia dźwięków. aby nie trzymać się ściśle i kurczowo swojego pierwszego planu. a ich architektura i charakter nie zawsze odpowiadają naszym potrzebom.4. czyli warunków zewnętrznych. która dla uczącego się jest najwygodniejsza. Aby oświetlenie i wentylacja były na właściwym poziomie. aby łatwo było do nich trafić. a przeszkadza nadmierne nagromadzenie rzeczy. aby aktywność uczenia się rozgrywała się szybko i efektywnie. który opiera się na autentycznej samoocenie. przeznaczonych do pracy umysłowej nie powinny nad wszystkim dominować książki. a nie przeszkadzać w pracy. Dotyczy to również tzw. wówczas nasze uczenie się będzie wymagało większego nakładu czasu i wysiłku. a także w miarę możliwości wiązała się z nastrojem emocjonalnym. wyposażenie. że bycie elastycznym daje lepsze efekty niż sztywna postawa. ale dobry planista wie. przyjmuje gości. Idzie bowiem o to. Aby to wszystko. Praca umysłowa. co się tam znajduje. zajmowały możliwie najmniej powierzchni i były rozmieszczone w ten sposób. Aby pracowało się w takiej pozycji. Aby te wszystkie miejsca. Łatwiej bowiem zrealizować taki plan. 2 3 4 5 6 9 . w jakich odbywa się nasze uczenie. Tak więc plan nauki powinien nam pomagać. oprócz pracy. ale jedynie część pomieszczenia. jakim się jest. który można odczuwać jako przyjemny. a z drugiej – właściwemu i funkcjonalnemu urządzeniu warsztatu pracy. Wiążą się z tym zwłaszcza godziny dobrej pracy oraz sposób wdrażania się do pracy umysłowej. to jednak można przynajmniej próbować je przystosować. Warunki te mają często bardzo istotny wpływ na rezultaty pracy. odbywa się na ogół w jakimś pomieszczeniu. W pomieszczeniu tym większość z nas. w których znajdują się różne rzeczy. jaki uznawany jest za właściwy. Widzenie się takim. śpi. ale przede wszystkim odnoszą się do jej przebiegu i jakości działań. czyli hałasu. co jest konieczne do pracy i – z małymi wyjątkami – tylko to. estetyka i komfort mogą sprzyjać z jednej strony właściwej atmosferze do pracy. Mimo że wydaje się to paradoksalne. Ważną zasadą jest również to. co jest konieczne do pracy. Organizując swoje miejsce nauki warto wziąć pod uwagę: 1 Aby znajdowało się tam wszystko. Całość staramy się podzielić na jak najbardziej funkcjonalne i oddzielone od siebie kąciki. Najczęściej bowiem miejscem do indywidualnej pracy umysłowej nie jest oddzielny pokój. Jego wystrój. tzn. W małych pomieszczeniach. Może w projektowaniu miejsc do samodzielnego uczenia pomogą niżej sformułowane uwagi. jak istotne jest w planowaniu uwzględnianie własnych możliwości i zdolności uczenia się. Choć w znacznej mierze pomieszczenia do pracy umysłowej są nam narzucane. pozwala planować racjonalnie i tym samym efektywnie. Z przytoczonych dyrektyw praktycznych warto chyba podkreślić. Z planowaniem wiąże się również organizacja warunków pracy. Skupieniu sprzyja pewna pustka. spożywa posiłki. abyśmy się w nich dobrze czuli i jednocześnie mogli racjonalnie i efektywnie pracować. odpoczywa. kącików do pracy. zwłaszcza przed oczami pracującego. w tym przypadku uczenie się. Jeżeli tego nie uwzględnimy. miało swoje stałe (w pewnym okresie) miejsce i zawsze było na to miejsce po użyciu odkładane. A przecież powinno nam zależeć na tym. takim.

Rozpoczęcie uczenia się – jak już pisałem wcześniej – winno być zbudowane na silnym fundamencie faktycznej. a nie jedynie deklarowanej chęci uczenia się. pozycja leżąca jest zdecydowanie niewskazana. Postarajmy się o właściwe. Pielęgnujmy porządek lub taki rodzaj bałaganu. Oświetlenie zaprojektujmy z lewej strony. Siedźmy na wygodnym krześle o odpowiednim kształcie i wysokości (odciążajmy kręgosłup!). czyli nierozpraszające uwagi. Prosty kręgosłup ułatwia prawidłowe oddychanie i dotlenianie mózgu. o nie męczącej oczu intensywności. iż wiele z podanych tu informacji z pewnością już było znanych. że powtarzanie i przypomnienie jest dobrą metodą efektywnego uczenia się. Wywietrzmy pokój i doprowadźmy do nawilżenia powietrza oraz zadbajmy o jego właściwą temperaturę. jeśli naprawdę zamierzamy się uczyć. nie za jasne i nie za ciemne. znaleźć jakąś wewnętrzną formułę zaproszenia siebie do nauki. zbyt miękkie – senności. Dla jednych osób optymalna będzie cicha muzyka. Zorganizujmy przestrzeń wokół siebie w przyjazny dla nas sposób. które nam przeszkadzają. słów kilka o poszukiwaniu osobistej motywacji. jakie zewnętrzne warunki sprzyjają uczeniu się: Zadbajmy o wszystko. dla innych cisza. uważam jednak. A zatem – do dzieła! 10 . Zrezygnujmy z towarzystwa osób. Pracujmy przy stole lub biurku o właściwej wysokości. na co mamy wpływ. zbyt twarde sprzyja zmęczeniu. natężenie dźwięków. bo do efektywnej pracy umysłu potrzebne jest pewne napięcie mięśniowe. w którym można dotrzeć do potrzebnych materiałów bez złamania ręki czy nogi. dla jeszcze innych szum drzew i śpiew ptaków za oknem. Powtórzę zatem raz jeszcze. a nie mieszane.Podsumowując zagadnienia związane z organizacją i higieną uczenia się warto podkreślić. Musicie więc wszyscy mający przystąpić do matury. Przyjęcie jakiejś przyjaznej formy „przymuszenia” jest w tym przypadku koniecznością strategiczną. Na zakończenie tego rozdziału. lepiej tylko dzienne lub sztuczne. na którym można rozłożyć książki i zeszyty.

to zwykle zatrzymujemy się i rozglądamy wokoło siebie w celu dostrzeżenia ewentualnego zagrożenia. co jest ważne poznawczo w materiale. jest częstym wrogiem efektywnego uczenia się. leżącą u podłoża wszelkich procesów myślowych. co jest ważne. 11 . sprawnym i operatywnym uczeniem się. jeżeli robiąc fotkę nie zatrzymamy się. a potem koncentrujemy się na wypoczynku. również uczenia się. naturalnie. Czym jest owa triada określająca zasadę uważnej postawy poznawczej. Wynik będzie raczej nieudany. gdy słuchamy równocześnie muzyki. nie mieszając jednego porządku z drugim. świadome sterowanie uwagą. Oto przykład: gdy ktoś krzyknie „uwaga!”. W proponowanej tu metodzie zaleca się trzy kroki. Podobnie w trakcie uczenia się. aby stać się osobą skoncentrowaną? Wymagane jest: po pierwsze. nakierowane na efektywną naukę. będąc niezbędną postawą podczas efektywnej pracy umysłowej. aby zrobić dobre i wyraźne zdjęcie portretowe stojącej osoby. bo inaczej jest tylko spontanicznym i niekiedy chaotycznym zachowaniem. które wydają się bardziej interesujące niż „zakuwanie” do matury. Bez pogłębionej umiejętności skupiania i koncentracji uwagi trudno jest opanować wiedzę i umiejętności w zadowalającym stopniu. Co jest potrzebne. to trudno uzyskać dobrą „fotografię” opanowywanej wiedzy w naszym umyśle. co. staje się przemyślanym. rozpoczynając intensywną naukę do egzaminów. ale właśnie to ono sprawia tak wiele kłopotów w praktyce. mamy włączony telewizor. Metoda używania „narzędzi myślowych” polega na pracy z naszą osobistą UWAGĄ.Krok drugi – do indywidualnych sposobów uczenia się Podstawową sprawą. jaką należy przyjmować w trakcie uczenia się? Skoncentrowanie polega na najprostszym „zatrzymaniu się”. To rozglądanie. ukierunkowywanie uwagi. który staramy się zrozumieć i opanować w trakcie naszego uczenia się. 1 Skupić się na nauce – to niby proste zadanie. jak wiadomo. Koncentracja intelektualna. To właśnie „zatrzymanie” i „ukierunkowane rozejrzenie się” jest podstawą dla wnikliwej postawy starającej się dostrzec. inaczej na pewno będzie poruszone. a sama nauka zajmuje nam niepotrzebnie dużo więcej czasu. po trzecie. dzięki którym wasze myślenie. rozmawiamy przez telefon. na którą należy zwrócić uwagę. Opisana poniżej prezentacja nie wymusza opanowania kolejnej zawiłej dyscypliny wiedzy szkolnej. Owo ukierunkowywanie musi być świadomie sterowane. będącej fundamentem dla szybkiej i efektywnej nauki. skoncentrowanie uwagi. Przyjrzyjmy się sytuacji: biegniemy i tak trzymamy aparat fotograficzny w dłoniach. Tylko jedna rzecz czyniona na raz i to we właściwym stanie „zatrzymania się” może być tak naprawdę dobrze opanowana. a w tym. czyli świadomą percepcją. po drugie. Zawsze są bowiem wokoło rzeczy i zjawiska. to właśnie ukierunkowywanie się na to. jest wyrobienie w sobie umiejętności koncentracji uwagi. sprzyja również udanej relaksacji po wyczerpującej nauce. koncentrujemy się bowiem na nauce.

musimy się określić: koncentrujemy się i bierzemy się do nauki. które nie mieszczą się ani w kategorii „za” (plus). ani „przeciw” (minus). Sporządzanie takiej listy jest raczej ćwiczeniem się w dwuwartościowym ocenianiu. Wady i to. 6. co Interesujące” (ZWI) jest narzędziem ukierunkowywania uwagi. Musicie chcieć nauczyć się efektywnego uczenia. a następnie na tym. Możliwości. Musicie mieć czas na naukę. W narzędziu „ZWI” kierunek rozeznania poznawczego wyznaczamy dodatkowo parametrem „tego co interesujące”. nie chcąc. że stosowanie „ZWI” to nie to samo. „ZWI” można zastosować np. czy nie? Istnieje nawet „pięć przykazań” efektywnego uczenia się: 1. zagadnienia. w budowaniu tradycyjnych charakterystyk postaci bohaterów literackich.2 Chcąc. które nas zaciekawiają. I tu tworzycie listę. 3. np. jak również zauważania punktów rzeczywistości. a na koniec na elementy wzbudzające zainteresowanie. Musicie ćwiczyć swoje style uczenia się. Trzeba po prostu aktywnie patrzeć najpierw w jednym. 2. służących efektywnemu koncentrowaniu uwagi poznawczej w trakcie uczenia się. Dzięki kategorii „Interesujące” mamy możliwość dostrzec sprawy i rozwiązania. skoncentrowanej kolejno na trzech obszarach: najpierw na plusach. co sporządzanie listy wszystkich za i przeciw. W takim razie może warto przyjrzeć się wybranemu zestawowi „narzędzi myślowych”. co pozwala rozważać wszystkie te aspekty. co Interesujące” (ZWI) „Alternatywy. Daje ono możliwość tworzenia kreatywnych interpretacji. Kmicica czy Wokulskiego poprzez pryzmat ich zalet. potem w drugim. a dalej ich wad. z których coś nowego może wyniknąć. co pozwala uzyskać pełny skoncentrowany obraz sytuacji. 5. Czyż nie jest wygodne układanie sobie w pamięci portretu postaci. 2. 3. „Zalety. nie zawsze słusznych. gdzie dominują opinie i reakcje oparte na uprzedzeniach i zastałych przekonaniach. potem na minusach. Wybory” (AMW) „Rozważ Wszystkie Czynniki” (RWC) „Skutki i Następstwa” (SiN) „Inne Punkty Widzenia” (IPW) „Zbadaj Obie Strony” (ZOS). poprawiającym rozeznanie w problemie czy sytuacji. Należy podkreślić. 4. Posługując się owym narzędziem. Bez faktycznego zastosowania się do powyższych wskazówek. rozmyślnie i konsekwentnie kierujemy naszą uwagę najpierw na zalety (i tylko na zalety). czego się uczymy. 1 „Zalety. 4. Musicie skupić się na nauce. trudno liczyć na większą wydajność podejmowanych prób przygotowania się do egzaminu maturalnego. Strategie uczenia się Proponuję zapoznanie z sześcioma najefektywniejszymi „narzędziami myślenia”: 1. a następnie w trzecim kierunku. Stosowanie „ZWI” jest przydatne wszędzie tam. 12 . Na koniec refleksja na temat – co przy wszystkich zaletach i wadach jest jednak tak naprawdę w ich osobowościach i charakterach szczególnie i wyjątkowo interesujące. Musicie mieć do dyspozycji kilka technik nauki. co jest interesujące w tym. potem na wady. 5. Wady i to. bez względu na ich wartość dodatnią czy ujemną. „ZWI” jest narzędziem rozszerzającym pole poznawczej percepcji. problemu.

przestrzegając procedury kolejnych kroków analizy. Zamiast „posuwać się liniowo” w naszym myśleniu i uczeniu się. Posłużyć się „RWC” oznacza. „SiN” wymaga zarówno dociekania. zadania. który sporządziliśmy. okoliczności jakiejś sytuacji. alternatywy działania – w danej sytuacji można podjąć różne. Proponuje ono. Czy to się uda? Jakie będą z tego korzyści? Co niesie ryzyko i zagrożenia? Jakie to pociąga za sobą koszty? 13 . ale w tym przypadku główny nacisk kładziemy na samo ich wyszukiwanie. które kieruje naszą uwagę na „Alternatywy. W praktyce zbyt często uruchamiamy jakąś akcję. alternatywy rozwiązania – mogą istnieć różne (alternatywne) rozwiązania danego problemu. którą ułożyliśmy? Co jeszcze trzeba wziąć pod uwagę? Jest oczywiście różnica między czynnikami ważnymi i mniej ważnymi. należy stosować w sposób zamierzony i sformalizowany. „AMW” pozwala dostrzec jak najwięcej możliwości wyboru. Pozwalają one znaleźć właściwe rozwiązanie i umożliwiają wieloaspektowy sposób interpretacji jakiegoś zdarzenia (tak jak w nauce istnieją alternatywne hipotezy dotyczące przyczyn jakiegoś zjawiska). a jeżeli stosuje się je właściwie. odwołujące się do koniecznej praktyki zwracania uwagi na „Skutki i Następstwa”. (alternatywne) działania. zamierzenie) prowadzi do jakiegokolwiek działania w przyszłości. „AMW”. 3 Następne narzędzie uczenia się to „RWC”. jak inne narzędzia. To narzędzie. co może się zdarzyć w przyszłości. jakiegoś problemu. plan. zadania. Staramy się dostrzegać. Im bardziej formalnie i z premedytacją używamy tego narzędzia. dylematu. jak i oceny tego. Dostrzeganie alternatyw może występować w wielu postaciach: alternatywy postrzegania – tę samą sprawę można widzieć z różnych (alternatywnych) stron.2 Kolejnym narzędziem jest „AMW”. aby możliwie zawsze – „Rozważać Wszystkie Czynniki” – jest w tym zestawie szczególnie efektywnym narzędziem rozważnego uczenia się. opierając się na wnikliwej ich identyfikacji. którego się uczymy. dążymy jedynie do sporządzenia jak najpełniejszej ich listy. nie posłużywszy się uprzednio namysłem o charakterze „RWC”. że chcemy wziąć pod uwagę wszystkie uwarunkowania. Tymczasem jest to narzędzie bardzo proste i podstawowe. „AMW” jest niczym innym. jak tylko sposobem na poszukiwanie możliwości „tu i teraz”. co zostało pominięte w zestawie czynników. treści do wyuczenia. związane jest z takim postrzeganiem rzeczywistości. Przesłanie poznawcze „RWC” polega więc na rozbudowaniu listy czynników. które służy do badania skutków. Jeżeli nasze myślenie (decyzja. dylematu. Tylko wtedy będzie ono naprawdę wartościowym narzędziem uczenia się. to trzeba się przyjrzeć skutkom tego działania. Nie próbujemy oceniać znaczenia poszczególnych czynników. Czy możemy dodać jeszcze jeden czynnik do listy. Można je nazwać sposobem na skonkretyzowanie ogólnej intuicji spojrzenia na sprawę w szerokim kontekście. podobnie jak poprzednie. wybór. Wybory”. Dzięki „AMW” możemy stosować różne podejścia w opracowywaniu materiału. 4 Czwartym z kolei narzędziem jest „SiN”. tym skuteczniej ono działa. jego usługi są bezcenne. Możliwości. rozglądamy się za „równoległymi” możliwościami. Na wielu przedmiotach szkolnych dostrzeganie przyczyn i skutków traktuje się jako umiejętność życiowo pierwszoplanową. W życiu codziennym śledzenie relacji skutków do podejmowanych decyzji winno być czymś powszednim. służącym porządkowaniu i zapamiętywaniu materiału.

ale jest tu zasadą. zgłębić obie strony każdego konfliktu. znaleźć się w „ich skórze”. 5 Intrygującym narzędziem uczenia się jest „IPW” – „Inne Punkty Widzenia” – bowiem należy ono do najczęściej występujących.Narzędzie „SiN” to instrukcja świadomego rozważania konsekwencji określonej decyzji czy działania. 14 . Pytanie zasadnicze. co ludzie naprawdę myślą w danym momencie. trzeba określić. Oczywiście w ramach narzędzia „ZOS” można mieć własny punkt widzenia. zarówno w sposobie prezentowania posiadanej wiedzy. a nigdy przedtem. Zwykle dyskutanci starają się znaleźć słabe punkty w argumentacji oponenta. kogo dotyczy konkretna sytuacja. który faktycznie w praktyce bywa przez większość ignorowany. których interesy (czy racje) wchodzą tu w grę. kiedy już zrobiliśmy obiektywne rozpoznanie. Zadaniem tego narzędzia jest aktywnie: rozpoznać. Strategią praktyczną może być następujący scenariusz: prosimy kogoś o przedstawienie jednego poglądu. dla uzyskania możliwego obiektywizmu – starać się „Zbadać Obie Strony”. rozeznać się. często ukryte. Druga faza to próba oglądu sytuacji oczami innych ludzi. zobaczyć sytuację czy problem „ich oczami”. a potem w ostatniej chwili. W sytuacji egzaminacyjnej uwzględnienie różnych punktów widzenia. Używanie „IPW” pomaga nam postawić się w sytuacji innych ludzi. że mamy je formułować dopiero potem. Można wziąć pod uwagę również to. Stosowanie narzędzia „ZOS” w trakcie uczenia uwrażliwia dostrzeganie różnych zdań i opinii w występujących obok siebie poglądach. sporu czy zagadnienia. Należy zwrócić uwagę. prowadzonych dyskusji. Jest jednak często jedynie deklaratywnym postulatem poznawczym. czyli „kierujące uwagę” i „poszerzające pole obserwacji” brzmi: Jak naprawdę wygląda odmienny punkt widzenia (stanowisko) drugiej strony? Przy stosowaniu tego narzędzia staramy się skierować nasze myślowe rozpoznanie – poznawczy zwiad na właściwe. że posługując się „IPW” rozważamy. co wiemy o rzeczywistych poglądach tych ludzi (czy grup). Jest to procedura dwufazowa. 6 I na koniec „ZOS” – zachęcający. Tak więc „IPW” jest „mieszanką” zawierającą zarówno rzeczywiste poglądy zainteresowanych ludzi i grup. „zaplecze” zagadnienia i nie zwracać bezpośredniej uwagi na przejawy problemu stawiane w trakcie dyskusji itp. aby zawsze i wszędzie. Chodzi – o ile to możliwe – o przeprowadzenie obiektywnego. np. naturalnego badania problemu. jak i odnośnie wyczucia oczekiwań egzaminatorów wydaje się absolutnie na miejscu. a nie – co powinni myśleć! W „IPW” ważne jest uznanie subiektywizmu racji. sporządzić listę ludzi (czy grup). historycznych. Jest to narzędzie określania dogodnych i właściwych opcji w trakcie np. jak i nasze wyobrażenie o ich racjach. własny system wartości czy własne preferencje. Ludzie bowiem deklarują. Trzeba starać się naprawdę przyjąć cudzy punkt widzenia – i spojrzeć na zagadnienie z tego punktu widzenia. że patrzą na sprawy z różnych punktów widzenia – faktycznie czynią to jednak z określonego punktu – swojego punktu widzenia. jak również wszelkich zależności w analizowanych faktach. o przedstawienie innego. stanowiskach czy interesach. Po pierwsze.

Te funkcje pamięci są najważniejsze w uczeniu się. mechaniczną.doświadczeń). gdy dokonujemy adaptacji sformułowań słownych do posiadanych już struktur pojęciowych w taki sposób. Podstawowe procesy pamięciowe to: zapamiętywanie. dzięki którym zapamiętujemy wiernie i dokładnie sekwencje bodźców. przechowywania go tam. znaków. czyli przypominanie sobie. Pamięć mechaniczna – odnosi się do tych procesów pamięciowych w sytuacjach uczenia się. ruchów lub znaków. Charakter organizacyjny wyznacza zaś rozróżnienie pamięci na: logiczną. gdyż jest w tym zakresie szeroko dostępna i obszerna literatura. wyrażające się w możliwości ich przypominania sobie tylko w ciągu niewielu sekund po ustaniu działania bodźców. często nieograniczony okres dzięki trwałości śladów pamięciowych. utrzymywanie się śladów.Pamięć i zasady skutecznego powtarzania Pamięć to czynności i procesy zezwalające na gromadzenie. System pamięci krótkotrwałej przechowuje nie tyle materiał bezpośredni. Pamięć logiczna – czyli określenie odnoszące się do procesów zapamiętywania materiału o charakterze treściowym (sensownym) w przypadkach. zajmiemy się wskazówkami i uwagami ważnymi dla działania praktycznego. System przechowywania informacji sensorycznej przechowuje dokładny i pełny obraz odbieranego świata przez zmysły jedynie przez ułamki sekund. Pamięć jest ważna we wszystkich typach pracy umysłowej. pamięć krótkotrwałą. przechowywanie i odtwarzanie informacji (wiedzy. myśleniu. czynności przez długi. czyli: poznawaniu. przedmiotów. Ze względu na jej charakter czasowy mówi się o pamięci: bezpośredniej (krótkotrwałej. komunikowaniu się i oczywiście uczeniu. Szczególnie istotne są problemy wprowadzania materiału do pamięci długotrwałej. mianowicie: przechowywanie informacji sensorycznej. co jego bezpośrednią interpretację. Pamięć długotrwała – czyli pamiętanie bodźców. Tutaj w wyniku powtarzania można utrzymać ten rodzaj materiału na czas nieokreślony. jego myślowa struktura. W innym podejściu wyróżnia się trzy rodzaje pamięci. pamięć długotrwałą. Pamięć bezpośrednia – czyli pamiętanie bodźców bezpośrednio po ich zadziałaniu. natychmiastowej). 15 . doraźnej. zachowany zostaje sens materiału. Nie wnikając w teoretyczne aspekty pamięci i zapamiętywania. aktywizacja śladów. że mimo reorganizacji zapamiętanych treści. Pamięć długotrwała jawi się najważniejszą i praktycznie jest nieograniczona. Psychologowie wyróżniają różne rodzaje pamięci. wydobywania z niej i interpretowania. długotrwałej.

o ruchowym – czytając go głośno. Jeżeli zapamiętywanie zamierzone ma charakter zorganizowany. nagrać rozmowę. pamięci fotograficznej. na przykład można nakręcić film. już na samym początku uczenia się. jest ustalenie typowego. tłumacząc to. zapachowo. zapisując usłyszaną wypowiedź. malując obraz. Tak więc. twórczo notując (tradycyjna „ściągawka” ma właśnie sens jako forma osobistej notatki!). gdyby spostrzegany przez nas obraz świata był rejestrowany w pamięci wielozmysłowo (obrazowo. ruchowy. czyli za pomocą wielu zmysłów: patrząc. Jedna z zasad skutecznego uczenia się głosi. o typie słuchowym – słuchając go.Praktycznie ważną kwestią są typy pamięci. właściwego tylko dla nas sposobu zapamiętywania. smakowo. w taki sposób. rysując. Ale tak nie jest. słuchając. Dzięki temu zapamiętujemy go na dłużej oraz łatwiej sobie go przypominamy i lepiej wykorzystujemy tak nabytą wiedzę. Zapamiętywanie – to proces i czynność. dźwiękowo. Ograniczając zakres rejestracji chronimy się przed zalewem informacyjnym. skomplikowany lub słabo powiązany z dotychczasową wiedzą). Dlatego sprawą niezmiernie ważną. dotykając. kłócąc się z kimś na dany temat. Nasza pamięć rejestruje mniej dokładnie. czego się uczymy. np. wyobrażając sobie obrazy i kompozycje skojarzone z treścią (np. choć znane są przypadki tzw. że im materiał jest trudniejszy (np. człowiek o wzrokowym typie pamięci najłatwiej będzie uczyć się tekstu czytając go. Wybiórczość zwiększa naszą koncentrację na szczegółach. dotykowo). na sprawach istotnych. słuchowy. podśpiewując rytmicznie i z rymami. jak go spostrzegamy przy przechowywaniu pamięci sensorycznej lub jak dochodzi on do pamięci krótkotrwałej. w wyniku której powstaje doświadczenie i wiedza. odlać kształt. Każda rejestracja – podczas czy też po spostrzeganiu – przyczynia się do lepszego zapamiętywania. ćwiczenia wyobraźni). że warto uczyć się w sposób „polisensoryczny”. lepiąc figurkę. W zależności od rodzaju najłatwiej przez jednostkę zapamiętywanych bodźców (rodzaju odbierającego analizatora) wyróżnia się typ: wzrokowy. wówczas zachodzi typowa wyłącznie dla człowieka postać zapamiętywania – czyli uczenie się! Najefektywniej i najdokładniej zapamiętywalibyśmy. 16 . komuś innemu. Uważa się. przed informacjami zbędnymi i niepotrzebnie obciążającymi naszą pamięć. Częściej jednak stosujemy jeszcze bardziej wybiórczą rejestrację. chodząc (ruch sprzyja lepszej pracy mózgu). tym bardziej aktywnie trzeba go przyswajać. czyli dokładnej. bardzo długi. W celu utrwalenia nabywanych informacji stosujemy różne sposoby rejestracji spostrzeżeń.

czyli „uczenia się na pamięć”. wierszy. powtarzamy je. typ postaci informacji oraz warunki jej percepcji w trakcie uczenia się. efektywność zapamiętywania mechanicznego jest wielokrotnie niższa od zapamiętywania logicznego (rozumowego. symboliki czy też treści wystąpień. logiczne i wielokrotnie powtarzane. w schemacie czynności zbliżoną do metody zapamiętywania niedosłownego. Operatywność zapamiętywania można podnieść pamiętając o następujących zasadach: zapamiętywanie jest tym trwalsze. W przypadku zapamiętywania dosłownego. im głębsze jest przekonanie zapamiętującego o potrzebie zapamiętania. w miarę potrzeby zaglądając do tekstu. pojemność pamięci nie zależy od ogólnej liczby informacji. Zaczynamy od kilkakrotnego czytania cichego (ze zrozumieniem) i głośnego (z interpretacją).Na skuteczność zapamiętywania wpływają: częstotliwość powtarzania (spostrzegania) informacji i wiedzy. Umiejętność zapamiętywania dosłownego przydatna jest do uczenia się definicji. Zapamiętywanie niedosłowne jest przydatne we wszystkich pozostałych przypadkach. Po wyuczeniu się części. aby zapamiętywanie było aktywne. metodę zapamiętywania dosłownego. Po czytaniu powinna nastąpić co najmniej kilkuminutowa przerwa. a po ostatnim powtórzeniu czytamy tekst jeszcze raz w całości. do świadomego. Teksty dłuższe opanowujemy metodą kombinowaną. zapamiętywane treści powinniśmy jak najwcześniej powtarzać. nastawienie wobec treści wiedzy. Podobnie jak wcześniej. koncentracja uwagi. formuł. Uzupełniają to podejście trzy ogólne zasady zapamiętywania: podczas zapamiętywania powinniśmy utrzymywać dużą aktywność myślową. sensownego). Jeżeli tekst jest dłuższy. lecz od liczby wyodrębnionych i zakończonych części (waha się od 5 do 9 elementów). Kolejne powtórzenie robimy następnego dnia. Jeśli chodzi o metody zapamiętywania. 17 . posiadana dotychczasowa wiedza. Następne powtórzenie winno być ostatnią pracą umysłową przed snem. gdy materiał został już przez nas logicznie opracowany. Po dłuższej przerwie (kilkugodzinnej) próbujemy powtórzyć. dat. Należy więc pamiętać. Należy pamiętać o koncentracji uwagi i intencji zapamiętania. to wyróżnia się dwie podstawowe: metodę zapamiętywania niedosłownego. Z kolei próbujemy powtarzać głośno. całościowo-częściową. to dzielimy go na części. odniesiemy metody zapamiętywania do materiału pisemnego. scalając. a najlepiej planowego zapamiętywania wiadomości przystępujemy dopiero wtedy. należy wyuczyć się tekstu na 2-3 dni przed terminem wygłoszenia – reprodukowania. nie zaglądając do tekstu. cytatów.

łączenie i zastosowanie nabytych wiadomości w różnych sytuacjach. o której porze dnia nauka najlepiej wchodzi nam do głowy. np. a nie jeśli wmówimy sobie. Należy zwracać uwagę. które rano odtwarzamy zwykle bez trudu. angielskiego i niemieckiego. Kolejne powtórzenie powinno być dokonane po kilku godzinach. ze względu na trudność materiału lub małe nim zainteresowanie. „samospełniającej się przepowiedni” – naprawdę można często nauczyć się tego wszystkiego. Przygotowując się do egzaminów. Nie uczymy się razem podobnych przedmiotów. Jeśli natomiast wmówimy sobie. kto i dlaczego wytworzył w nas to przeświadczenie i najlepiej – po prostu – odrzućcie je jako obce. Nasz umysł musi mieć czas. Dlatego nie należy uczyć się np. jak i efekcie nauki i nie należy dopuszczać do świadomości myśli o braku zdolności. Z takim nastawieniem nie zabierajmy się do nauki. Dobrze zapamiętujemy. Treści przeznaczone do dosłownego zapamiętania wyodrębnić graficznie. warto stosować „płodozmian”. jeżeli chcemy zapamiętać. co spowoduje zniekształcenia i utrudni zapamiętanie. Należy natomiast wytwarzać w sobie przekonanie. Warto myśleć pozytywnie zarówno o sobie. Na zasadzie kreowania samemu dla siebie tzw. żeby mieć go „z głowy” jak najszybciej i żeby w miarę rosnącego zmęczenia było nam łatwiej. że jest inaczej – zastanówcie się. Następnie przeczytać po raz drugi. czego chcemy. przejrzeć konspekt i znów powtórzyć. słabej pamięci. uwagi. zaznaczając i podkreślając najważniejsze informacje. humanistyczne przedzielamy ścisłymi lub odwrotnie. ale dlatego. że uda nam się. Informacje będą na siebie zachodzić. pamiętając. damy sobie radę. głupie i bez sensu. Po kilkuminutowej przerwie spróbować powtórzyć zapamiętywane treści. najlepiej przed snem. pytania problemowe. Jeśli myślicie. Do trwałego zapamiętywania przydatne są dalsze kilkakrotne aktywne powtórzenia. W ten sposób sterujemy swoją chęcią uczenia się. Rozciąga to znacznie w czasie zapamiętywanie i dlatego szczególnie ważne staje się wówczas jego umiejętne rozplanowanie.W przypadku zapamiętywania niedosłownego. energii. złym nauczycielu. że potrafimy. co sprawia przyjemność. wyjaśnić niezrozumiałe kwestie lub słowa. a więc uczymy się różnych przedmiotów jednego po drugim. czyli zasadę kontrastu. 18 . Można też przypomnieć. lenistwie. to rzeczywiście tak się często staje. bo w głowie nic nie zostanie. mimo powtarzania. Nie ma powodu. przeczytać treści wcześniej poznane. Może jednak otrzymany rezultat nie być zadowalający. że włożymy w to mniej wiary. wiążące się z danym tematem. żeby cudza opinia przeszkadzała nam w nauce. tępocie. że to czego się mamy zamiar uczyć jest nudne. jesteśmy w stanie. Zaczynamy więc naukę od najtrudniejszego dla nas materiału. tuż przed sprawdzianem czy egzaminem. proponuje się następujące postępowanie: Na początku przeczytać tekst w całości. Po kilkunastominutowej przerwie powtórzyć treść własnymi słowami. stosując np. żeby posegregować dane. Pamiętajmy o starej zasadzie – dążymy do tego. naukowej lub podręcznika. a nie przykrość i to warto wykorzystywać w trakcie uczenia się. że przez noc mózg porządkuje informacje. napisać z nich krótki konspekt. wysiłku i umiejętności. i to nie z przyczyn magicznych. notatki i powtarzamy. Wówczas następnego dnia przeglądamy dany tekst. że czegoś nie osiągniemy. np. tylko najpóźniej poprzedniego dnia wieczorem. gdy mamy opanować rozdział lub fragment rozdziału książki popularnonaukowej.

zapytania. to staje się to zwykle procederem potwornie nudnym! Koniecznym elementem efektywnej nauki jest nieustanne powtarzanie – jeżeli tego nie praktykujemy. Stosując tę procedurę. Jedną „dawkę” nauki postarajcie się zmieścić w przedziale od pół godziny do godziny. zwracając uwagę na treści dotychczas niezapamiętane. po czym zajmiemy się czymś innym. wizyta u przyjaciół. kolory itd. które łatwo możemy wytworzyć w mózgu dzięki powtarzaniu. to zwykle marnujemy trud uczenia się. Po opanowaniu pierwszej części przechodźcie do następnej. czego zamierzacie się nauczyć. Jeżeli naukę sprowadzimy do „wkuwania”. w innym przypadku praktycznie nie zachodzą.A oto wskazówki szczegółowe. Bez powtarzania nie mamy szansy utrwalić materiału. Po 7 dniach powtarzajcie przez 2 minuty. miesiące. Nie dopuszczajcie do znużenia. Zróbcie plan tego. Ta dość pracochłonna strategia daje jednak trwałe skutki. Powtarzając. Pierwsza powtórka powinna nastąpić po godzinie nauki. zakupy. Po dniu przerwy. gastronomia. podsumowania. Nigdy nie należy się uczyć czegoś. Połączenia. podzielcie tekst na sensowne części i powtarzajcie każdą z nich aż do pełnego zrozumienia i zapamiętania. na które warto zwrócić uwagę ucząc się. pogoda. Schemat postępowania układa się następująco: pobieżnie przejrzyjcie materiał. dłuższe – przeznaczcie na relaks lub sen. uważnie czytajcie. Uczyć się i powtarzać materiał można metodą następującą: przeczytajcie całość. od czego naukę rozpoczęliście. wystrój wnętrz. Inny sposób uczenia układa się w ciąg pięciu czynności: przejrzenia. Należy tworzyć logiczne powiązania między częściami materiału. Mniej niż 30 minut to już rozleniwienie i przesadne wygodnictwo – nie pobłażajcie sobie. Ucząc się słówek z języka obcego. pory roku. tworząc pomosty logiczne między partiami materiału – przy powtarzaniu następnej części zawsze zaczynajcie od końcówki poprzedniej. kiedy szczególnie zależy nam na pozytywnych efektach. streszczenia. zapamiętujmy je tematycznie. a dodatkowo nauka zmęczy nas i zniechęci. Przerwy krótkie wypełniajcie aktywnością fizyczną. dlatego warto ją wypróbować. potem jeszcze raz z podkreślaniem ważnych kwestii. aby stosować reżim powtórek: zacznijcie przeglądać materiał tuż przed pierwszym zapomnieniem utrwalonych już informacji. Skuteczność można sprawdzić w prosty sposób – serie bezsensownych sylab zwykle zapamiętamy znacznie mniej niż fragmentów prozy czy poezji. czego nie rozumiemy – to kompletna strata czasu (zapomnimy to szybko). aby znaleźć odpowiedź na pytania. róbcie przerwy. 19 . Więcej niż godzina nauki sprawi. zadajcie pytania. dzięki czemu utrwalicie go mniej więcej na tydzień. wystarczy 5 minut. komunikacja. powtórzcie całość. Po upływie doby powtórzcie materiał przez 3 minuty. że później za szybko się zmęczycie. bo zmęczycie się i zniechęcicie niepotrzebnie na dłużej. np. Nie narzucajcie sobie zbyt ostrego reżimu nauki. kiedy dacie swojemu mózgowi szansę na uporządkowanie materiału. dokonajcie streszczenia poszczególnych fragmentów i na koniec podsumujcie. złości i przemęczenia. bo to obniży skutecznie waszą motywację do nauki. wprowadzicie treści do pamięci trwałej. Starajcie się kończyć uczenie się na tym. a po miesiącu – przez minutę. przeczytania. Praktycy efektywnego uczenia się zwracają uwagę.

Konspekty należy pisać na oddzielnych kartkach. Jednak osobie nie znającej tej metody stosowanie jej może przynieść więcej szkód. Niektórzy potrafią notować skrótami. ułatwić może kilka zaleceń: Nie należy notować wszystkiego. usystematyzować treściowo i graficznie. uporządkować. Celami notowania są: ułatwienie koncentracji uwagi. Niektórzy czynią to na odwrocie kartki. naszych interpretacji. np. lepszy porządek i systematyzacja materiału oraz trwalsze zapamiętywanie. wypunktowujemy wybrane treści. z selekcją materiału i podkreślaniem najważniejszych treści. Na początku nie zaszkodzi prowadzenie dwóch zbiorów notatek. Notowanie to czynność zapisywania poznawanych treści słownych i pozasłownych. symbole. tytuł rozdziału. Dysponując zapisem stenograficznym. dopowiedzenia. Pierwszy stanowi notatki prowadzone bezpośrednio w czasie słuchania. aby łatwiej porządkować. a w końcu wypunktować. operowanie kontrastami. skojarzeń. poglądów. pogadanki. Na marginesie górnym najczęściej piszemy nazwisko autora. odczytu itp. tytuł książki. Może to być jakby konspekt konspektu. towarzyszących temu zdarzeń. Konspektowanie rozumiane jest tu jako czynności uporządkowanego i celowego notowania istotnych treści z przekazów pisemnych. Aby nauczyć się selekcji materiału. Takie notatki są także bardzo obszerne treściowo. a drugi – notatki z treściami uporządkowanymi. po wypełnieniu strony treścią notatki. grupować notatki i wprowadzać uzupełnienia. pomyłki itp. Słuchając. przejrzysta i czytelna dla notującego. niż pożytku. 20 . operowanie wielkością liter i wyrazów. z marginesami bocznymi oraz dolnym i górnym. W dłuższej perspektywie umiejętność skrótowego notowania może wiele ułatwić. Inną formą notatek są konspekty dłuższych tekstów. powinno się w ciągu dwu dni od wykładu notatki przejrzeć. Użyteczne jest notowanie na oddzielnych kartkach i tylko na jednej stronie. interpretacji. książek. możemy go traktować jako materiał do selekcji. uwzględnianie marginesu i światła między wierszami. Najczęściej stosujemy notowanie. hasła. Istotną jest również forma graficzna. czyli wybrać z nich najistotniejsze treści. Dlatego należy umiejętności skrótowego notowania nabywać systematycznie i nie zrażać się pierwszymi niepowodzeniami. starajmy się zrozumieć podawane informacje. Najbardziej skrótowym sposobem notowania jest stenografia. Zwykle rozróżnia się dwa etapy przy konspektowaniu. Margines dolny zostawiamy do odniesień danych treści do innych książek. słuchając dalszego wywodu. podkreśleniami. Na marginesie bocznym. Nauczenie się jej zasad i operatywne stosowanie jest jednak bardzo trudne. do zrobienia właściwych użytecznych notatek. Ta druga forma nazywa się również konspektowaniem. akapitami itp. czyli informacje identyfikacyjne. Notowanie w trakcie wykładu. co znacznie zwiększa szybkość notowania. Pierwszy z nich obejmuje czynności szybkiego czytania ze zrozumieniem. uwzględniająca przestrzenne rozmieszczenie tekstu. W większości przypadków nie jest nam potrzebne dosłowne zapisywanie. Zawierają również wszystkie powtórzenia.Pamięć zewnętrzna – notowanie Najczęstszą formą wspomagającą celowe i zorganizowane zapamiętywanie (uczenie się) jest notowanie. Z czasem zdobędziemy podzielność uwagi zezwalającą na notowanie poprzednich słów jednocześnie. uwag. a to ułatwi nam wybór treści do zanotowania. referatu. słuchając przekazów słownych lub podczas czytania przekazów pisemnych.

iż skuteczność nabywania wiadomości i informacji jest wielorako uwarunkowana. rozpocznę od przeglądu i fundamentalnego przypomnienia problematyki związanej ze sztuką uważnego czytania. Większości uczących się osób żywi przekonanie. gdyż wygląd wyrazu. oraz sposoby poznawania i zapamiętywania nabywanych wiadomości. jeszcze inaczej mówiąc. warto go przejrzeć po pewnym czasie (do trzech dni). wyjaśnienie. wprowadzamy w zależności od potrzeb i charakteru publikacji. że u podstaw procesów uczenia się leżą dwie czynności. Zamykając ten rozdział warto podkreślić. Uważne słuchanie i czytanie Doświadczenie pokazuje. Najistotniejsze dla niej są źródła informacji i sposoby ich doboru. dlaczego czytamy wybraną pozycję oraz umieć określić. np. czyli obierać właściwe aspekty lub. Systematyzację treści. a inaczej do matematyczno-przyrodniczych lub 21 . punkty widzenia wobec czytanego tekstu. Czynimy tak po to. aby w wyniku lektury potrafili np. Uważam. że bywa z tym różnie i na początku proponowanej serii wskazówek dotyczących efektywnego przygotowywania się i uczenia do egzaminu maturalnego. W praktyce bardzo przydatną sprawą jest to. tworząc uporządkowaną informację. zwłaszcza dla wzrokowców.Notatkę konspektową piszemy. Większość uczniów zwykle wie. Lepiej pisać całe wyrazy. Pozwoli to ocenić jego czytelność i dalszą użyteczność. że posiadają dobrze opanowane umiejętności czytania ze zrozumieniem oraz sprawność wykonywania efektywnych notatek do powtórek materiału. treść. Musimy jasno uświadamiać sobie i wiedzieć. aby „wczytać się” i wnikliwie „wyczytać” z każdego tekstu jak najwięcej danych. czego od niej oczekujemy. Piszemy zdaniami krótkimi. W trakcie uczenia się trzeba wystąpić w roli skutecznego czytelnika. który pomaga im skonstruować taki sposób uważnego czytania. równoważnikami zdań. Po napisaniu konspektu. mianowicie: uważne słuchanie i czytanie ze zrozumieniem.: hasło. zwracając szczególną uwagę na wygląd graficzny. Stosowanie podobnych schematów porządkujących w wielu konspektach ułatwia korzystanie z nich. jasno odpowiedzieć na wszelkie pytania związane z tekstem. aby czytać pod pewnym kątem. wprowadzamy też własne oznaczenia i symbole. przykład. że inaczej zabiera się do lektury podręczników i książek pomocniczych z przedmiotów humanistycznych. Samodzielne uczenie to jednak częściej czytanie materiału do pamięciowego opanowania niż słuchanie – tak więc nieco więcej uwagi poświęcimy tej właśnie umiejętności. interpretacja. bowiem lektura tekstu w celu opanowywania treści w nim zawartych różni się zasadniczo od lektury książki przygodowej czytanej dla relaksu. ma duże znaczenie przy zapamiętywaniu. skrótowymi. Krótko mówiąc – skuteczni czytelnicy winni posiadać właściwy schemat myślowy.

a także przygotowaniem przyborów do podkreślania. jakie występują w trakcie aktywności czytania. Dostarczę również serii tabelarycznie opracowanych pytań do „aspektowego czytania”. oświetleniem. czyli miejscem. Zawodowcy w czytaniu (naukowcy. pozycją. Przygotowanie się do czytania jest etapem początkowym. czyli szybkość czytania. uświadomienie sobie jego roli dla całości pracy. a zwłaszcza przed zbliżającym się egzaminem maturalnym. polegających właśnie na obieraniu właściwego punktu widzenia wobec treści zawartych w danym. Każda z tych dyscyplin wymaga innego podejścia czytelniczego w trakcie lektury. Związany też jest z kwestią organizacji warunków zewnętrznych. ponieważ w większości indywidualnych przypadków sprawność szybkiego i efektywnego czytania można podnosić.) przyswajają sobie całe zdania lub nawet grupy zdań. które powinny ułatwić porządkowanie poznawcze tekstu. trzecia – ich zapamiętywania. przygotowaniu materiałów wspomagających. poniżej przedstawię ogólną teorię sprawnego czytania oraz podam kilka szczególnie efektywnych schematów przyjmowania właściwych postaw czytelniczych. W zasadzie należałoby przyjąć. na ustalaniu elementów struktury czytanego tekstu. Przedstawmy więc i przeanalizujmy etapy procesu czytania. Przy dużej znajomości problematyki czyta łącznie całe grupy wyrazowe. znaczenia części i całości czytanego tekstu. encyklopedii. krytycy itp. a im bardziej jest oczytany. tym szybciej je rozpoznaje. Dzieci uczące się czytać rozpoznają słowa poprzez rozpoznawanie kolejnych liter i łączenie ich. na przykład. druga dotyczy zrozumienia czytanych treści. Wówczas nie powinniśmy w tym miejscu zajmować się czytaniem. będąca niejako podstawą dalszego uczenia się. Polega on. 22 . Niektórzy zwracają szczególną uwagę na tym etapie na właściwe rozbudzenie motywacji i mobilizację do skupienia uwagi. Czytanie to kojarzone jest najczęściej z czytaniem selektywnym. Ich czytanie określane jest właśnie najczęściej jako czytanie szybkie czy też czytanie selektywne. np. notowania. Ze względu na jakość i sprawność można wyróżnić kilka rodzajów czytania. Ludzie różnią się między sobą przede wszystkim szybkością czytania. iż wszyscy uczniowie szkoły ponadgimnazjalnej przyswoili sobie tę umiejętność w stopniu wystarczającym do sprawnego i efektywnego poznawania coraz szerszej wiedzy. Zaawansowany czytelnik rozpoznaje słowa bez analizy liter. aby wynik lektury nabierał znaczeń i był efektywnie wykorzystany jako istotne źródło wiedzy potrzebnej na egzaminach. literaci. Wobec tego. Czytanie pobieżne (orientacyjne) to następny etap służący do rozpoznania struktury logicznej. nie dzieląc ich na elementy składowe. przedmiotowo określonym tekście. Może więc warto spróbować krytycznie spojrzeć na swoją osobistą umiejętność w tym zakresie. wcześniejszych notatek itp. dlatego też w dalszej części dokładniej zajmiemy się technikami czytania selektywnego.: różnego rodzaju słowników. Nie przeszkadza mu nawet niekończenie wyrazów. Czytanie to czynność i umiejętność zdobywana w początkowym okresie kształcenia. Czytanie obejmuje trzy warstwy: pierwsza z nich. Polega ono na szybkim i wyrywkowym czytaniu–przeglądaniu wybranego rozdziału czy też fragmentu. Wiąże się to z etapowym podejściem do rozwoju umiejętności czytania. to sprawność samego czytania. atmosferą pomieszczenia i nastawieniem czytającego do pracy.lingwistycznych. redaktorzy. Posługiwanie się podczas tej czynności powtarzającym się schematem (algorytmem) orientacyjnym bardzo ułatwia i przyspiesza działanie.

Podkreśla się duże znaczenie tego właśnie sposobu czytania dla zapamiętania treści. Możemy wykonywać jednocześnie: podkreślania. Pomocne w doskonaleniu tego typu czytania jest analizowanie opracowań tekstów przedstawiane na przykład w recenzjach czy też innych opracowaniach krytycznych. porządkować i wartościować. Tu stosujemy różne tempo czytania. selektywnego i efektywnego czytania może być szczególnie interesujące jako umiejętność przydatna przed egzaminem maturalnym. Jeżeli chcemy zapewnić sobie większą trwałość tego etapu. starając się je łączyć. związaną z utrwalaniem i systematyzacją poznawanych treści. fakty. samemu je oceniać. Specjalną formą czytania jest czytanie krytyczne. znakowania. szukamy oczekiwanych słów. a coraz mniej jest elementów oceny subiektywnej. nastawione na maksymalne zrozumienie i zapamiętanie powinno nastąpić. ale ich skuteczność jest większa. gdy już posiadamy wstępną orientację. porządkowanie. nazwiska. Stosujemy pauzy w celu zastanowienia się i przemyślenia niektórych zagadnień. Nie można jednak czytać tylko tych opracowań. Taki szybki selektywny przegląd orientacyjny znacznie skraca czas kontaktu z tekstem. wolniej czytając fragmenty zawierające nowe treści czy też treści trudniejsze. Zagadnienie szybkiego. do szukania odpowiedzi na stawiane przez czytelnika pytania. wybieranie i wypisywanie cytatów. Etapy czytania mogą następować po sobie bezpośrednio. Nie wczuwając się i nie wchodząc w tekst. Każda przerwa ma wpływ na tzw. czyli dokładne czytanie. nazwy miejscowości. Wymaga to jednoczesnej analizy i syntezy elementów tekstu i prowadzi do uogólnień i wyciągania wniosków. Kolejna technika stosowana jest przy poszukiwaniu informacji potrzebnych do rozwiązania określonego problemu. a dopiero w ostatnim etapie porównywać swoje opracowanie z poglądami innych. Czytanie syntetyzujące jest ostatnim etapem. jak na przykład: daty. należy czytać przede wszystkim pozycje podstawowe. które staną się podstawą dalszego utrwalania. W miarę częstych tego typu działań zaczynamy stosować coraz bardziej krytyczno-obiektywne czytanie. notatki. to wykonujemy tu jednocześnie notatki.Czytanie gruntowne. jeżeli występują pomiędzy nimi przerwy. a dopiero po tym przystępujemy do czytania dokładnego. zakreślania. 23 . Wymaga nastawienia na wyszukiwanie węzłowych punktów. Czasem dodatkowo czytamy objaśnienia w publikacjach pomocniczych. W selekcji tekstu pomaga poznanie jego struktury i właściwości. Potrzebna tu jest selekcja informacji przez podkreślanie. Inna technika polega na odnajdywaniu „myśli przewodniej” i głównych tez w celu uchwycenia ogólnego sensu tekstu. opuszczamy i przeskakujemy inne słowa. treści. refleksji nad nimi. rozdziały. symbole. podświadomą pracę umysłu. szczególnie w aspekcie gromadzenia wiedzy trwałej. Technika czytania selektywnego w wersji prostej – polega na szybkim czytaniu w celu uzyskania informacji o aktualnym dla czytelnika znaczeniu. wiązania ich z całością. Wprowadza ono konieczność krytycznej oceny tekstu z uwzględnieniem różnych kryteriów. hasła. uwagi. a nawet oddzielne notatki do najważniejszych treści. Zatrzymując się przy potrzebnych nam sygnałach-hasłach. a także wstępna przynajmniej znajomość poruszanej problematyki. haseł. Czytamy tu jedynie wybrane fragmenty (podkreślone lub oznakowane jako szczególnie ważne). Możliwie precyzyjnie wybierane są dokładnie określone dane.

styl. należałoby pamiętać o wpływie takich czynników. odległość wzroku od tekstu. który poznaję. przygotowanie pomocy. warunki wewnętrzne – uświadomienie celu czytania. jak: warunki zewnętrzne – wygodne miejsce. Są doskonałymi inspiracjami przydatnymi do sporządzania notatek powtórzeniowych. zdolność przestawiania się na różne tematy. zastanawiając się nad uwarunkowaniami wpływającymi na zrozumienie czytanego tekstu należałoby pamiętać o następujących czynnikach: 1. nastawienie na wysiłek umysłowy. kompozycja. o którym czytam. zakres i panoramiczność spostrzegania. format stronicy i czcionek. Natomiast. sposoby i nawyki czytelnicze. 2. pozycja. inteligencja. wyróżnianie tytułów i podtytułów. czynniki techniczne druku – kolor. Punkt widzenia czytającego – „Problem – Rozwiązanie” Czy ten problem wymaga rozwiązania? Problem. budowa. z jakiego punktu widzenia będziemy go poznawać i analizować. koncentracja uwagi. zróżnicowanie graficzne. układy typograficzne. szerokość wierszy. objętość materiału. pojemność i głębokość uwagi. A teraz zapraszamy do zapoznania się z serią praktycznie użytecznych „Tabel pytań”. Prezentują one sześć zasadniczych postaw. Czynniki obiektywne: poziom nasycenia tekstu informacjami. wiek. dotlenienie pomieszczenia. Jaki to problem? Kto ma ten problem? Co powoduje ten problem? Jakie są skutki problemu? Kto próbuje rozwiązać problem? Jakie rozwiązania są zalecane lub warte wypróbowania? Jakie są efekty tych rozwiązań? Czy problem jest do rozwiązania? Czy jakieś nowe problemy powstały na skutek zastosowanych rozwiązań? 24 . stosowane podziały na rozdziały i podrozdziały. forma i komunikatywność języka. styl i rodzaje opisów. składnia. Czynniki subiektywne: kierowanie uwagą i jej koncentracja.Chcąc podnosić szybkość czytania. Przystępując do czytania tekstu. 1. problemy. słowotwórstwo. oświetlenie. właściwości osobowościowe czytelnika – jego zasób wiedzy. jakie można obrać w trakcie czytania tekstów w celu opanowywania materiału. struktura języka – rytm tekstu. nakierowujących poznawczo uwagę czytelniczą. warto zadać sobie pytanie o to.

biorąc pod uwagę ich cechy najistotniejsze? Co możemy wywnioskować na temat tych elementów? 4. a co skutkiem?” Dlaczego to się zdarzyło? Czym to jest spowodowane? Jakie ważne elementy lub czynniki powodują ten efekt? Jak są ze sobą powiązane te czynniki lub elementy? Czy ten efekt zawsze będzie wywołany tymi samymi przyczynami? Dlaczego „tak” lub dlaczego „nie”? Jaki będzie efekt. Punkt widzenia czytającego – „Cel – Działanie – Skutek” Jaki jest cel? W jaki sposób zostanie zrealizowany? Kto próbuje go osiągnąć? Jakie działania zostaną podjęte. Punkt widzenia czytającego – „Porównanie – Kontrast” Na ile określone/opisane elementy są podobne lub różne? Co jest porównywane. Punkt widzenia czytającego – „W jakim stopniu coś wynika z czegoś innego. gdy zaistnieją inne elementy lub czynniki? 3. co jest przyczyną. czy różne. które powodują ich podobieństwo? Jakie są najważniejsze cechy jakościowe lub atrybuty. a co przeciwstawiane sobie? Jakie kategorie właściwości lub atrybutów są stosowane do porównania i przeciwstawienia tych elementów? Jakie są podobieństwa między elementami? Jakie są różnice pomiędzy elementami? Jakie są najważniejsze cechy jakościowe lub atrybuty. które powodują ich różnice? Czy te elementy są podobne.2. aby go osiągnąć? Na ile ważna jest kolejność działań podjętych dla osiągnięcia tego celu? Jakie są rezultaty tych działań? Co się stało? Na ile działania te były skuteczne dla osiągnięcia celów? Czy pojawiły się jakieś niespodziewane efekty uboczne tych działań? Czy inne działania byłyby bardziej skuteczne? Czy coś innego mogłoby być zrobione? 25 .

26 . aby uzyskać akceptację propozycji? Elementarną techniką jest po prostu uważne czytanie. teoria. Punkt widzenia czytającego – „Pojęcie – Termin nazywający” Czy pojęcie jest zrozumiałe? Jakie to pojęcie? Do jakiej kategorii należy? Jakie są jego najważniejsze cechy charakterystyczne lub atrybuty? Jak ono działa? Jaką ono pełni rolę? Jakie są jego funkcje? Jakie są jego przykłady? Jakie są inne przykłady posiadające podobne cechy charakterystyczne? 6.5. co zwiemy dokładnym. Punkt widzenia czytającego – „Propozycja – Wsparcie” Czy prezentowany punkt widzenia jest krytykowany czy popierany? Jaka jest główna dziedzina tematyczna lub zagadnienie? Jak propozycja (podejście. hipoteza. które każdy realizuje zwykle w wypracowany indywidualnie sposób i we właściwym sobie stylu. rzetelnym czytaniem ze zrozumieniem różnego rodzaju materiału przedmiotowego. teza) jest przedstawiana? W jaki sposób ta propozycja jest wspierana? Czy są przedstawione przykłady? Czy wspierają one propozycję? Czy są przedstawione dane? Na ile wspierają one propozycję? Czy dostarczona jest weryfikacja sporządzona przez eksperta? W jakim stopniu wspiera ona propozycję? Czy przedstawione zostały logiczne argumenty? Czy wspierają one propozycję? Czy został zaprezentowany odpowiedni przypadek. wypracowane w praktyce. Proponujemy jednakże pewne. stosunkowo uniwersalne schematy określające kolejne konieczne etapy i elementy składające się na to.

o którym niewiele wiesz? Wypróbuj strategię naprawczą: Posłuż się słownikiem (np. Na końcu każdego akapitu zrób przerwę. co właśnie przeczytałeś. Ponownie przeczytaj partie tekstu sprawiające ci trudność. by przekonać się. bądź koleżanki z klasy. aby wyjaśnić sobie własnymi słowami to. tym umieszczonym w podręczniku) lub innymi pomocami językowymi. dlaczego? Jak sądzisz. Postaw ołówkiem znak (+) obok każdego akapitu.TABELA – „Uważne czytanie” 1 Czytaj. czego nie rozumiesz. Samotłumaczenie. Autorozumienie. Sprecyzuj dokładnie istniejący problem. czy nadal są niezrozumiałe. Zwróć się o pomoc do nauczyciela lub kolegi. dlaczego autor mówi nam to właśnie teraz? 27 . Przeanalizuj inne części rozdziału (streszczenie. które autor podał nam wcześniej na ten temat? Jak to się wiąże z informacjami. 2 3 4 5 6 7 8 TABELA – „Co autor miał na myśli?” 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Co autor próbuje powiedzieć? Jakie jest przesłanie autora? O czym autor mówi? Czy autor jasno tłumaczy temat? Czy wiąże się to z informacjami. Postaw znak zapytania (?) obok każdego akapitu. aby stwierdzić. który zrozumiałeś. w którym znajdujesz coś. skąd wynikają trudności ze zrozumieniem tekstu: Czy chodzi o trudne słowo lub nieznane słownictwo? Czy chodzi o trudne zdanie lub niezrozumiały język? Czy chodzi o temat. Przyjrzyj się obrazkom lub innym znakom graficznym. które autor podał nam wcześniej? Jakiej wiedzy wcześniejszej oczekuje od nas autor? Czy autor mówi nam. przypisy i inne). Wyjaśnij sobie. Co jakiś czas wracaj do akapitu. Przeczytaj fragment tekstu. czy potrafisz zrozumieć akapit. diagramy. Wróć do każdego ze znaków zapytania (?) i teraz zastanów się. czego dokładnie nie rozumiesz lub co jest dla ciebie niejasne.

na które zdecydowanie muszę zwrócić uwagę? Co wyróżnia ten materiał? Czy zawiera on teksty napisane pogrubioną czcionką lub kursywą. cytaty albo wyrazy napisane dużymi literami? Czy są tutaj jakieś zdania kluczowe.TABELA – „Wnikliwe czytanie” 1 Temat: O czym jest ta część rozdziału? Co już wiem na dany temat? Jaką wiedzę mam zamiar zdobyć po przeczytaniu tego tekstu? Główna myśl. założenie: Co jest istotą tego materiału? Dlaczego autor ten materiał napisał? W jaki sposób materiał ten mógłby być mi przydatny? Na czym powinienem się skoncentrować? Główne tematy: Jakie tezy stawia autor? Jakie są kluczowe argumenty i wnioski? Gdyby powstało streszczenie tego materiału. co by w niej zawarł? 2 3 4 5 6 7 28 . jakie byłyby najważniejsze myśli odnoszące się do większości szczegółów? Jakie są przekonania autora? Struktura: Jak materiał został skonstruowany? W jaki sposób jest podzielony? W którym miejscu powinienem najbardziej się skupić? Najistotniejsze szczegóły: Czy są jakieś fakty. które wydają się ważne? W jakim stopniu jest mi znany materiał? Jakie szczegóły z tego materiału są mi znane? Style: Co zauważyłem w odniesieniu do pisania? Złożoność zdań? Nagromadzenie słownictwa? Czy język tekstu jest płynny? Czy można go będzie czytać z łatwością? Ton – Podejście – Nastrój: Czy autor wyraża pogląd na temat zawartego w materiale problemu? Czy mogę odnaleźć jakieś jego emocje w materiale? Jaki nastrój przebija z tekstu? Złość? Humor? Entuzjazm? Krytycyzm? Sarkazm? Ironia? Rozsądek? Perswazja? Inspiracja? Objaśnienie? Jeśli autor musiałby przygotować najważniejszą w życiu prezentację o swoim materiale.

że każde zdanie ma sens. Zwróć uwagę na ważne wydarzenia. który pomoże ci zorientować się. Omów z partnerem to. Jaka osoba jest cytowana w tym fragmencie? Jakie wymieniono wydarzenie? Spójrz na konkretny rozdział rozpoczynający się na najbliższej stronie. pojęcia zastanów się chwilę i zastąp je łatwiejszymi sformułowaniami. który jest opisywany i wypisz je poniżej. że najważniejsze fakty historyczne są wypisane pod istotną myślą. których nauczyłeś się poprzednio z matematyki. Przeczytaj je i zapisz jeden problem opisany w rozdziale. Od jakich pytań zaczynają się akapity lub jakie pytania można by tam postawić? Przejrzyj szybko strony pierwszej części nowego rozdziału. Odnajdź fragment będący wstępem. 4 5 6 7 TABELA – „Przegląd rozdziału przed przystąpieniem do czytania tekstu historycznego” Aby zorientować się. Otwórz podręcznik na pierwszej stronie. Przeczytaj wstęp. Czego dotyczyło? Zauważ. Jeśli tak. które miały miejsce w czasie. 2 3 4 5 6 29 . to wypisz trzy tytuły znajdujące się w takiej części (nie pomyl istniejących tytułów z podtytułami). Streszczaj to. na trzy części. które autor zakłada. treści. o czym jest rozdział. zrób najpierw jego przegląd. Napisz i zachowaj w zeszycie swoje własne definicje terminów kluczowych. że już znasz. na co zwrócić uwagę podczas procesu czytania: 1 Jaki tytuł ma rozdział? Rozdział jest podzielony np. Szukaj: treści. czy ma np. Zrób ich listę. Następujące kroki pozwolą ci zdecydować. by wyjaśnić to.TABELA – „Czytanie zadań matematycznych” 1 2 3 Czytaj dokładnie. swoimi własnymi słowami. Kiedy napotkasz trudne słowa. Czytaj z ołówkiem w ręku: by odnaleźć podane przykłady. Zauważ. by powtórnie przeczytać każdy fragment po przeanalizowaniu przykładów. co przeczytałeś: by upewnić się. Znajdź oznaczenie ważne (o ile zostało zastosowane). by upewnić się. o czym jest rozdział. że to rozumiesz. co przeczytałeś. czy materiał jest podzielony. z których każda oznaczona jest tytułem. mniejsze grupy tematyczne. czego nie rozumiesz.

ale bardzo mądra i skuteczna rada. że według tzw. 30 . A jak to robić? Zacznijmy od zagadnienia. Wiemy już. Jeśli jednak ulegliśmy pokusie przełożenia tej czynności na później. że pamiętamy niewiele i musimy zacząć uczyć się od początku. gdzie może znajdują się podsumowania materiału. a nie ją zastąpić. Znajdź jedno wydarzenie. Sporządzanie notatek to jeden ze sposobów zapamiętywania przede wszystkim treści obszernych. czy robić przerwy. Nauczyciele z pewnością wielokrotnie powtarzali. które wygląda na dość skomplikowane i zanotuj je wraz z rokiem. Notatki robimy w ściśle określonym celu – przede wszystkim. czyli osobista notatka zapisująca treści. jakie powstały w wyniku procesów dochodzenia do zrozumienia i nauczenia się danego materiału do egzaminu. „krzywej zapominania” najwięcej zapominamy natychmiast po zakończeniu uczenia się. Obie te warstwy mają łączne znaczenie dla ostatniej warstwy czytania. bez odpoczynku? Wiadomo. ale i zrozumiałość tekstu przyspiesza czytanie.7 Znajdź ważne punkty. 8 9 Na zakończenie prezentacji zagadnień sztuki czytania należy ogólnie stwierdzić. Szybsze czytanie często zwiększa zrozumienie. że należy odrabiać lekcje tego samego dnia. Jaki związek dostrzegasz pomiędzy zdjęciami a tymi faktami (o ile występują)? Przejdź na koniec rozdziału. czyli dla zapamiętywania. Przejrzyj zdjęcia w tym rozdziale. Wróć do ważnych faktów z pytania 3. Krok trzeci – do utrwalającego uczenia się Uczenie się wymaga takiej „pomocy naukowej”. zwłaszcza jeżeli korzystamy z notatek. Zapisz numery stron zawierające słowa kluczowe występujące w tytułach i podtytułach – o ile takie występują w edycji danego podręcznika. w którym miało ono miejsce. jak i stopień zrozumienia treści wpływają na siebie. rozumienia i selekcji informacji. tego samego dnia. że szybkość czytania. że należy zacząć powtarzać od razu. aby pomóc swojej pamięci. Nie jest to tylko fanaberia. jaką jest najbardziej tradycyjna „ściągawka”. Jeżeli przygotowujemy ją jako pomoc w nauce i robimy to naprawdę dobrze. Powtarzanie jest w utrwalaniu wiedzy czymś niezbędnym. W związku z tym należy powtarzać jak najszybciej po przyswojeniu informacji. że uczenie się skomasowane w czasie (powtarzanie bez przerw) jest mniej przyjemne i może być bardziej czasochłonne niż uczenie się rozłożone w czasie (z przerwami). że znajomość tej prawidłowości psychologicznej jest wykorzystywana w nauczaniu. Jest to doskonała pomoc w przypominaniu sobie i utrwalaniu wyuczonego materiału. Warto wiedzieć. w którym były zadane. które sami opracowaliśmy. Pozwala zaoszczędzić czas i wysiłek. stwierdzamy najczęściej. czy może lepiej powtarzać raz za razem. Zauważcie. to nie będzie wcale potrzebna w trakcie egzaminu! Główna zaleta takiej „pomocy naukowej” polega na zaangażowaniu naszej aktywności w czasie czytania.

gdy powtarzamy bez przerw? Czujemy. Aneks – Uczący relaks Uczenie się jest chyba jedną z najtrudniejszych prac umysłowych. które jest najlepszym sposobem trwałego zapamiętywania i uczenia się. A o tym. że dodatkową trudność sprawić może zapamiętanie przejść między częściami i kolejność poszczególnych fragmentów. bo przetlenienie mózgu spowoduje mroczki w oczach i zawroty głowy. ale też w dużej mierze od osobistych cech i preferencji. Materiał obszerny należy dzielić na mniejsze części i każdą z nich opanowywać oddzielnie. punkty. poprawia stan zdrowia. którego się uczymy. Już w starożytności zauważono. inni wolą „opowiadać” komuś na głos. W miarę upływu czasu wzrasta opór przed powtarzaniem. Nie ma na to żelaznej reguły. To wzmacnia organizm. Oddychajmy w ten sposób wtedy. Trudno jednoznacznie określić. Najogólniejsza zasada jest następująca: początkowo przerwy nie mogą być zbyt długie. ile czasu powinny wynosić. Niektórzy dokonują próbnych przypomnień na piśmie. niezależnie od ich długości? Uważa się. ale sensowną całość. Z tego względu znajomość higieny tejże pracy i związanego z tym zjawiska świadomego odpoczynku i relaksu jest na tyle ważne. tego samego. gdy skupienie się jest nam szczególnie pomocne i gdy chcemy natychmiast się uspokoić. by wyodrębniony fragment stanowił jakąś autonomiczną. po raz kolejny. powinno się jednocześnie sprawdzać ich skuteczność w konkretnym wypadku i dla konkretnej osobowości. Natomiast. powtarzając je w całości. gdyż żadna z nich nie jest obiektywnie najlepsza. Stosując w praktyce wszelkie zasady i zabiegi psychohigieny. gdy robimy przerwy. jego długości. to jedynie propozycje. że „Repetitio est mater studiorum” – co zwyczajowo tłumaczy się jako konieczność nieustannego powtarzania. O wyborze którejś z tych metod powinny decydować wasze preferencje. Oddychać tak należy jednak nie dłużej niż 2 minuty. gdyż grozi to szybkim ubytkiem informacji z pamięci – właśnie zapominaniem. uczmy się. iż ich uwzględnianie i stosowanie okaże się skuteczne w odniesieniu do wielu konkretnych osób. Aktywne powtarzanie może mieć różną formę. Co zatem robić. znużenie. Można postawić sobie pytanie – czy tak samo należy powtarzać treści. można powiedzieć. paragrafy. aby się zrelaksować? 1 Warto sięgnąć po techniki oddychania przeponą. 31 . Bardzo obszerne teksty przeznaczone do zapamiętania należy dzielić tak. zniechęcenie. można więc przypuszczać z dużym prawdopodobieństwem. aby nasze rozważania o uczeniu się uzyskały pełną integralność. rodzaju materiału. które należy przeanalizować samodzielnie. wycisza. recepty. Stosunkowo dużo uwagi poświęcamy powtarzaniu. Wydech (przez usta) ma trwać dwa razy dłużej niż wdech (przez nos). Aby skuteczniej się uczyć i zdawać egzaminy. Można posłużyć się podziałami już istniejącymi: rozdziały. gdyż słuchacz sprawdza ich. uwzględniając właściwe osobiste predyspozycje. przyzwyczajeń. Dotyczy to zwłaszcza wykorzystywania wskazań psychohigieny do uczenia się. Wszelkie rady. W miarę utrwalania materiału mogą być one coraz dłuższe. lub wskazuje na opuszczenia. samopoczucia. zmęczenie znika. że powinno być przedstawione. należy pamiętać o ich względności. Psychologowie mówią. wskazówki. czego nauczyli się. że nabieramy siły i ochoty do dalszej pracy. Stosując je.Co się dzieje z nami i z naszą pamięcią. gdyż psychologowie opracowali sporo praktycznych wskazówek na ten temat. Optymalna długość przerwy zależy od wielu czynników: etapu uczenia się. W większości przedstawione tu treści zostały wielokrotnie i na różne sposoby zweryfikowane. że pojawia się hamowanie reaktywne. W tym przypadku pamiętajmy. ile dokładnie powinny trwać przerwy. Treści krótkie starajmy się traktować całościowo. jak pojawia się zmęczenie. najlepiej zdecydować samemu. bardzo ważną sprawą jest umiejętność „odprężania się”. że nie.

Nie uprzedzajcie się na podstawie pierwszego wrażenia. Uczymy się uczyć. co w nich dobre. celów długofalowych i odpoczynek oraz na nieprzewidziane wydarzenia (15% czasu). Superlearning 2000.2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Zadbajcie o odpowiednią dla siebie dawkę snu. ciała (poza strefami erogennymi – bo celem nie jest pobudzenie) mocno i rytmicznie (skronie i brzuch – delikatnie). przepływających leniwie przez umysł. L. Warszawa 1999 (ISBN 83-85584-73-0). Dobre są kąpiele lub pływanie na basenie. Ostrander. Dbajcie o codzienny kontakt ze światłem. Starajcie się poczytać. M. w ciszy i spokoju – nie myśląc o niczym (co nie jest wcale łatwe) lub skupiając uwagę na kojących treściach. by zechcieli akceptować również was podczas wspólnej nauki. GWP. ale stanowczo. Kraków 2004 (ISBN 83-89434-51-2). aby znaleźć go na naukę. Radość uczenia się. wybierając otoczenie wyciszające emocje. Ucz się szybciej. Warto stosować również akupresurę stóp – masaż tej części ciała nie tylko obniży napięcie w całym ciele. de Bono. M. rozrywek – róbcie wtedy to. Kolejno napinaj i rozluźniaj antagonistyczne partie mięśni. która wprawi mózg w rytm alfa (8–14 cykli na sekundę). Medium. posłuchać lub pooglądać coś. Rose. Naucz swoje dziecko myśleć. co doprowadzi was do rozbawienia i paroksyzmów śmiechu. Korzystajcie z automasażu – całego. Można poprosić kogoś o masaż górnej części pleców – ustąpią wtedy zmęczenie i bóle głowy. Nicholl. krytyczne oceny do momentu lepszego poznania ludzi. Warszawa 2003 (ISBN 83-86941-31-6). krajobrazie. Zorganizujcie sobie czas w taki sposób. M. Ledzińska. silne. Warszawa 1994 (ISBN 83-85312-49-8). więcej czasu poświęcając bolesnym partiom. przez żółty i zielony. Wydawnictwo Edukacyjne. D. S. Hamer. Warszawa 1994 (ISBN 83-02. Powodzenia! Literatura przedmiotu E. tj. przyjaźnie. np. J. Zaczynajcie od stóp. Logos. do niebieskiego i fioletu – przy żółtym zastosujcie jeszcze wyobrażenie ciepła w splocie słonecznym i mostku). Prima. Jak się uczyć?. Warszawa 1997 ( ISBN 83-86755-75-X). myślenie w postaci obrazu). Ja i moja pamięć.05502-6). Dla ambitnych polecana jest medytacja dwa razy dziennie po 15 minut. wizualizację kolorów tęczy (od czerwonego i pomarańczowego. C. Dla wielu osób sięganie po przyjemne zapachy dostarcza chwile doskonałego relaksu. Czerniawska. na miarę XXI wieku. skupiając uwagę na tym. E. Veda. Whitmore. galeriach sztuki. Rudniański. godne szacunku. Warszawa 1987 (ISBN 83-02-02998-X). Jak najczęściej starajcie się przebywać na łonie natury. J. przedmiotach. Nowoczesne uczenie się. najlepiej słonecznym. rozwój własny. WSiP. Buehl. 32 . czyli najlepiej melodii w rytmie wolnym (largo). dostępnego dłoniom. D. Schroeder. Medium. H. Szczególnie cenne są różne uspokajające wizualizacje (tj. działania na rzecz innych bliskich osób. Śmiejcie się. Poszukajcie swoich mocnych stron i opierajcie się na nich w trudnych chwilach oraz zacznijcie doceniać innych ludzi. ale wpłynie też pozytywnie na stan narządów wewnętrznych. Porozumiewajcie się asertywnie. a ustąpi skurcz mięśni i nastąpi spadek napięcia. Słuchajcie muzyki. Warszawa 1994 (ISBN 83-85855-37-8). przyjaźń i miłość. Odraczajcie negatywne. Strategie aktywnego nauczania. Silberman. 2003 (ISBN 83-89574-19-5). co szczególnie lubicie. Zażywajcie jak najwięcej snu – nie prześpijcie jednakże dnia egzaminów. bez agresji i lęku. WSiP. Wykażcie tolerancję dla inaczej myślących i zachowujących się ludzi – choćby po to. Warto poszukać piękna wokół siebie – w ludziach. odpoczynku.