You are on page 1of 64

Unibertsitatera Sartzeko Hautaprobak

.
Proiektua argitaratzeko hasierako proposamena Mercedes Grijelmo Edukien egilea José Ramón Salvador Gil Argitalpen koordinazioa Nerea Atxega Zubikarai Diseinua eta maketazioa Sputnik producciones editoriales

2009-2010 ikasturtea

Historia

Gure web orrian ere aurki dezakezu www.ibaizabal.com

BATXILERGOA

_aurkibidea.
_irakurri beharreko hitzaurrea. 4

1. zatia. Euskal Herriko Unibertsitatea - Universidad del País Vasco
1_USH-Historia azterketaren egitura. 2_nola garatzen da gai bat? 3_gai bat garatzeko ereduak.
>1._eredua. Berrezarkuntzako sistema politikoa. >2._eredua. Autonomia Estatutua eta Gerra Zibila, Euskadin. >3._eredua. Frankismoa. Ekonomia eta gizarte aldaketa.

6 7 8 8 10 12 14 15 15 18 20 22 28

4_nola egiten da testu iruzkina? 5_testu iruzkinen ereduak.
>1._eredua. Bergarako Hitzarmena. >2._eredua. Lizarrako Estatutua. >3._eredua. Municheko Kongresuko akordio politikoa.

6_lehen zatirako testuak (XIX. mendea). 7_bigarren zatirako testuak (XX. mendea).

2. zatia. Nafarroako Unibertsitate Publikoa - Universidad Pública de Navarra
1_USH-Historia azterketaren egitura. 2_USHko lehen zatiko gai zerrenda: definitu hitzak.
>2.1_nola definitzen da historiari buruzko hitz bat? >2.2_definizio ereduak.

36 36 37 37 40 40 41 41 42 44 46 46 46 48 49 50 50 51 51 52 54 55

3_UHSko bigarren zatiko gai zerrenda: testu iruzkina edo grafiko baten azalpena.
>3.1_nola egiten da testu iruzkina? >3.2_testu iruzkinen ereduak. >>1._eredua. Cádizko Armadaren aldarrikapena. >>2._eredua. PSOEren programa. >>3._eredua. Municheko Kongresuko akordio politikoa. >3.3_nola egiten da grafiko baten azalpena? >3.4_grafikoen azalpenak egiteko ereduak. >>1._eredua. Cádizko Gorteetako kideak. >>2._eredua. Batzar Konstituziogilearen osaera. >>3._eredua. Erreforma Politikorako Legeari buruzko referendumaren emaitzak.

3

4_USHko hirugarren zatiko gai zerrenda: gai zerrendako epigrafe baten laburpena.
>4.1_nola egiten da laburpena? >4.2_laburpen ereduak. >>1._eredua. Fernando VII.a: absolutismoa eta liberalismoa. >>2._eredua. 1931ko Konstituzioa eta Biurteko Erreformista. >>3._eredua. Gerra Zibilaren ondorioak.

5_USHrako testuak eta grafikoak.

selektibitateko nota hobetzeko. . Jarduera bakoitza 1etik 10era puntuatuko da. italiera edo portugalera). 3 Azaroaren 14ko 1892/2008 Errege Dekretua. zati orokorreko zein espezifikoko kalifikazioa hobetu nahi badute. zer ikasi duzun ere eta gai izango zaren unibertsitatean erakutsiko dizutena barneratzeko. Gainera. Muga-notarik behar ez duten ikasketak egin nahi dituztenentzat. probaren egitura duzu3: ZATI OROKORRA . Baliozkoa gehienez hurrengo bi ikasturteetan. unibertsitateko ikasketetan sartzeko baldintzak arautzen dituena: http://www. .es/g/es/bases_datos/doc. ingelesa. Selektibitatea lotuta dago Batxilergoko2 bigarren ikasturtean ematen diren ikasgaiekin. . Atzerriko hizkuntza (alemana. . frantsesa. proba horrek zure heldutasun akademikoa neurtuko du. 4 > KALIFIKAZIOA hitzaurrea → → → 1 2 http://www. Euskara (ikasgaia egin baduzu).php?coleccion=iberlex&id=2006/07899. > MODALITATEA: zuk aukeratutako modalitateko irakasgai bat. Urtero bi deialdi. Historia edo Filosofia.boe. Unibertsitate bakoitzak erabakiko du zer balio berezi eman zenbait ikasketa egiteko gomendagarriak diren irakasgai jakinei. . > DEIALDIAK ZATI ESPEZIFIKOA . Bigarren mailako EDOZEIN MODALITATEKO IRAKASGAIri buruzko hiru azterketa.boe.boe.es/aeboe/consultas/bases_datos/doc.es/boe/dias/2008/11/24/pdfs/A46932-46946. Bi puntu gehituko dira gehienez. Lengua castellana eta Literatura. .pdf. zati espezifikoan gainditutako irakasgaien bi kalifikazio onenetan oinarrituta. . USH gainditzeko.php?coleccion=iberlex&id=2007/19184. halaber. Behean. Ikasleak hurrengo deialdietara joan daitezke. Derrigorrezkoa. bi zati hauen arteko batez besteko nota 5 izan behar da: batxilergoko batez besteko notaren % 60 + zati orokorreko notaren % 40. Hezkuntzarako Lege Organikoaren arabera1. . zati orokorrean aukeratutakoaz bestelakoa eta egin nahi dituzun ikasketekin lotuta dagoena._irakurri beharreko hitzaurrea. ikasi ez duzun irakasgai bati buruzko azterketa ere egin dezakezu. Batxilergoa arautzen duen 1467/2007 Errege Dekretua: http://www. Batxilergoa amaitzear zaude eta laster azterketa bat egingo duzu: Unibertsitatera Sartzeko Hautaprobak (USH) edo Selektibitatea esaten zaiona eta unibertsitateko ateak irekiko dizkizuna. USH edo Selektibitateari buruz Kaixo. Baliozkotasun mugagabea. nahi izanez gero. Numerus clausus daukaten ikasketak egin nahi dituztenentzat. 4-5 azterketa: > GUZTIENTZAKO IRAKASGAIAK: . Borondatezkoa.

HISTORIA Hortaz. hain zuzen. ohartzeko datu berberak erabiliz. zuzendu gabeko galderak. zure irakasleak beste hainbat material osagarri ekarriko dizu: apunteak. Baliatu bi zatietan azaldutakoa. Zuretzat prestatu dudan material hau OSAGARRIA da. TESTULIBURUARI probetxua ateratzen LAGUNDUKO dizun GIDA. Aurrerago ikusiko duzun materialari buruz irakasgaia lantzeko. ikasgaiak hobeto ulertzeko mota askotako baliabideak dituztenak. galdera guztiak ebaluatu direla eta akatsik egin ez dela –esaterako. ohartu zara bi irakasgai hauetako bat aukeratu behar duzula: HISTORIA eta FILOSOFIA. MATERIAL HONEKIN BATERA datorren TESTULIBURUA duzu. funtsezkoa da GUZTIENTZAKO IRAKASGAIAK ongi prestatzea. gogoratu Espero zenuen kalifikazioa lortu ez baduzu. puntuazioen batuketa. selektibitatea prestatzen lagunduko dizuna. dokumentalak eta weborriak. jakin ezazu informazio interesgarria duen TESTULIBURUKO zati bati buruz ari naizela. Hori dela eta. TESTULIBURUAN informazio ugari eskuratuko duzu. HISTORIA–. badira beste liburu batzuk. Euskal Autonomia Erkidegoan (UPVEHU) eta Nafarroan (UPN-NUP) Historia irakasgaia Selektibitatean nola egin landuko dugu eskutan duzun testu honetan. beste irakasle espezializatu batek berriz zuzenduko du. alde onak eta txarrak ditu. testu iruzkin bera (Municheko Kongresuko akordio politikoa) idatzi dut bietan.Historiari buruz Dagoeneko ohartu zara zeinen garrantzitsuak diren ZATI OROKORREKO GUZTIENTZAKO IRAKASGAIAK –batik bat. Azken nota kalkulatzeko. Proposatuko ditudan adibideak eta ereduak dira. MODALITATEKO irakasgaien kalterako. Beharbada. Eskutan duzun material hau bata edo bestea aukeratzeko lagungarria izango zaizulakoan nago. Gainera. azterketa ikusteko eskubidea duzu. eta beste edozer hautaketak bezala. EAEn eta Nafarroan eskatuko dizuten eskematara molda zaitezkeela. Bigarren aldiz zuzendu ondoren.– José Ramón Salvador 5 hitzaurrea . Zenbaki bat kako zuzen artean ikusten baduzu –esaterako [ 56]–. testu iruzkinak edo grafikoak eta lexikoa lantzeko. Era berean. etab. laburpenak. Erreklamazio eskaera: azterketa berriz zuzenduko da egiaztatzeko kalifikazioa ongi dagoela. adibideak. horixe bera. Aukera hori pertsonala da. Zorte on! Proba egin ondoren. bi erreklamazio hauetako bat egiteko aukera duzu: Bi aldiz zuzentzeko eskaera: irakasle batek azterketari lehen aldiz nota jarri ondoren. Testu hau Selektibitateko HISTORIA irakasgaia prestatzeko baliagarria eta lagungarria izango zaizulakoan nago. zuk gero zure estilora moldatzeko balia ditzakezunak eta eredutzat hartuko dituzunak beste gaiak. blogak… Halaber. baina gehienak antzekoak dira. bi kalifikazioen batez besteko aritmetikoa egingo da. Zenbait alderdi ez dira berdinak.

MENDEA Gaia Testuak . J.12.6. 1931ko Konstituzioa (1931. aldatzen ari den gizartea (1975). . 11. 19. 29. . BIGARREN BLOKEA: XX. Estatuaren Lege Organikoa (1967. . 5. . azterketaren egitura 7. 9. . Euskadin.2.7.21). eta bestea. 1876ko Konstituzioa (1876.25). . 2 testu (bat. 1. Kontzertu Ekonomikoak indargabetzea (1937. 9. . . 28. MENDEA 6 Gaia Testuak .6.11.18). Bergarako Hitzarmena (1839. .16). 8. mendeko blokeari buruzkoa. Selektibitateko azterketan jarduera hauek proposatuko dira: 2 gai (bat.30). . 4. 17. . Parlamentarien Batzordeko itunak (1917). Lizarrako Estatutua (1931. 1978ko Konstituzioa (1978. Frankismoa: oinarri politikoak eta oposizioa. . .2. XIX. 1876ko Legea (foruak indargabetzekoa) (1876.3. eta bestea. 6. . Foruak eta Liberalismoa: Karlistadak eta foruak indargabetzeko prozesua (1833-1878). 1869ko Konstituzioa (1869. 1839ko urriaren 25eko Legea. 1.1). 26. 30. 10.25). . Trantsizio politikoa: 1978ko Konstituzioa eta 1979ko Autonomia Estatutua.1. Autonomia Estatutua (1979. zatia Euskal Herriko Unibertsitatea Universidad del País Vasco 1_USH-Historia azterketaren egitura.6.10.4. Fronte Popularraren programa (1936. . 25. mendeko blokeari buruzkoa). Cádizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa. 3. 16. XX. Municheko Europako Mugimenduaren Batzarra (1962.1. 15. .31). Autonomia Estatutua (1936. Erantzukizun politikoen Legea (1939.19). .9).6. 8.12. 22. Gizartea. 2.10. .10. Lurralde Historikoen Legea (1983. 18. Baionako abdikazioak (1808. .11). 7. XIX.5. 23. Trenbideen Legea (1855. .9).13). 20.6. 12. 1812ko Konstituzioa (1812. . . 4. Sindikalismoaren etorkizunaren aurrean (1966.31). . Bizkaiko langileei. .4). 27. langileria mugimendua eta nazionalismoa. 3. 21.6. 13.6). LEHEN BLOKEA: XIX. 5.25). . 6.1. Autonomia Estatutua eta Gerra Zibila.21). Librekanbismoari eta protekzionismoari buruzko testua. Industrializazioa. Euskaldun Batzokiyaren Estatutuak (1894). 2. mendeko blokeari buruzkoa). mendeko blokeari buruzkoa. .29). 10. Interes nazionaleko industriak babesteko Legea (1939. Estatu Liberala antolatzea (1833-1874).12). Berrezarkuntzako sistema politikoa. Azañaren hitzaldia (1931. Mendizabalen desamortizazioa (1836. Frankismoa: ekonomia eta gizarte-aldaketa.8. Persiarren Adierazpena (1814. 14.14). Bigarren Errepublika: 1931ko Konstituzioa eta erreformak.12. . Ikasleak gai bat eta testu bat aukeratu eta landuko ditu.7-8). Costaren Oligarkia eta jauntxokeria (1901).23). .3. Euskadin. Espainia. 24. XX.

3. haren garai historikoan oinarrituta. ekonomikoak edo kulturalak zer nolakoak diren deskribatuko duzu. lexikoa.) bai ortografiaren aldetik. 7 ►Aholkuak Oro har. eta beraz. Ondorioak Azaldutako gertakarien ondorioak. izenburuak eta datak. Proposatutako prozesuaren zergatiak. Baliatu konektore logikoak eta denbora konektoreak. testua ulertzea galarazten edo trabatzen baitute. idazlana da ikasleak gai bati buruz garatutako lana. kontuan hartuta aurrerago testu iruzkin bat egin behar duzula. eta bestea. gaia historiaren garapena bada. Proposatutako bi gaietako bat aukeratuko duzu (bat. gaia historiaren deskripzioa bada. 2. sintaxia. funtsezkoak direla zergatiak. Gogoratu historiako gai bat egituratzen ari zarela. ezaugarriak eta ondorioak azalduko dituzu. kronologia eta aldi historikoa… Testuinguru historikoa: aurreko egiturak eta aurretik gertatutakoa deskribatu edo azalduko duzu. horretarako: Egitura politikoak. eta gaiaren puntu nagusiak argi eta garbi eta ordenan adieraziko dira. Erabili esaldi laburrak eta ongi egituratuak: ez erabili perifrasirik ez itzulingururik. Aukeratutako gaiaren garai historikoa ongi zehaztu behar duzu. Idatzi testua argi eta zuzen. gaiari buruz arrastorik ez duen bati zuzendutakoa bailitzan: Antolatu ideiak paragrafo edo atalka. Garrantzi historikoa. XIX. idazlanak hiru bloke nagusi izatea gomendatzen dizugu. bai gramatikaren aldetik (komunztadura. sozialak. ondoren gaiaren garapena ongi ulertzeko modukoa izan dadin. garatuko duzun puntuen eskema argi eta garbi adierazita egongo da. erraz aurkitzeko moduan. etab. Komeni da idazlana egin baino lehen. ►Historia idazlanaren egitura 1. ebaluazio irizpideek zera balioetsiko dute: Lexiko linguistiko eta historikoaren aberastasuna. bai eta pertsonen edo gizarte taldeen ezaugarriak eta zereginak ere. eta hizkuntza ezagutza. etab. Sarrera Gaiaren aurkezpena: zer azalduko dugun. bertan garatuko dituzun puntu edo atalak ordenan jartzea eta data nagusiak adieraztea. Zirriborroan nahiz testu garbian. Ez erabili laburdurarik ez beste baliabideen sinbologia (SMS. Kontzeptuen argitasuna (aurkezpen ordenatua eta denboran zein espazioan ongi kokatuta). Beraz. aldez aurreko gidoi edo eskemari jarraituta. Idazlaneko gai nagusiari lotutako ondorengo gertakariak adieraziko dituzu. etorkizunerako aurreikusitakoa. Hizkuntza ongi erabiltzea. XX. beste gertakariekin zer lotura duen. hemen dituzu hainbat aholku: Saiatu ordena izaten eta dakizuna hierarkikoki adierazten. gai baten garapena . irakasleak emandako edo norberak aukeratutako gaiari buruzkoa. ezaugarriak eta ondorioak. Gaia deskripzioa bada. mendekoa). Erabili lexiko anitza eta utzi alde batera teknizismoak eta hitz arraroak. Gaia garapena bada. mendeko gai bati buruzkoa. Garapena Gaiaren garapena. Zaindu ortografia eta kaligrafia (ez egin zirriborrorik ez testuaren beste atalei buruzko dei zeinurik). bai eta gaur egungo egoerarekin zer lotura duen azaldu ere.2_nola garatzen da gai bat? ►Zer da historia idazlana? Hiztegiaren arabera. ►Aldez aurreko urratsak Azterketa egiteko ordubete eta 30 minutu emango zaizu. Hortaz. adierazpen gaitasuna. Horretarako gidoien eta eskemen zirriborro bat egingo duzu (edukien aurkibide moduko zerbait). eskeman ongi azalduko dira prozesuaren zergatiak. Ondoren azalduko ditugu hiru bloke horiek. txata…). ongi dauden eta zer esan nahi duten ez badakizu. helburua da gai bat aurkeztea. literatur sentsibilitatea eta abar lantzeko egiten dena.

3_gai bat garatzeko ereduak.
1._eredua Berrezarkuntzako sistema politikoa
1. Sarrera: Berrezarkuntza [ 106] Seiurteko Iraultzak porrot egin ondoren, 1874. urtearen amaieran Monarkia borboitarra ezarri zen, Elisabet II.aren seme zen Alfontso XII.aren eskutik. Horrenbestez, Berrezarkuntza hasi zen eta 1923ra arte iraun zuen. Antonio Cánovas del Castillo dinastia borboitarraren eskubideen babesle nagusia izan zen, Seiurtekoak iraun zuen bitartean, eta erreginak bere seme Alfontsori erregetza uztea lortu zuen. Alfontso Erresuma Batuko Sandhurst Akademia Militarreko kadetea zen. 1874ko abenduaren 1ean, Alfontso Borboikoak Sandhursteko Adierazpena sinatu zuen. Adierazpena Cánovas del Castillok bultzatu zuen, eta bertan, programa politiko berri bat aditzera eman zen. Programa hura Monarkia konstituzional eta integratzaile baten berrezarkuntzan oinarrituta zegoen, garai hartako ezegonkortasun politikoa gainditzeko gai izango zena. Hortaz, Gorteek subiranoa izendatu behar zuten. Nolanahi ere, plan horiei aurrea hartuz, Martínez Campos jeneralak altxatze militarra egin zuen Sagunton. Serrano erregeordeak eta Armadak altxatze hura onartu zuten, eta ondorioz, errege gaztea aldarrikatu zuten hil berean. Aldi luze horretan, hainbat errege izan ziren: Alfontso XII.a (1875-1885), Maria Kristina erregeordea (18851902) eta Alfontso XIII.a (1902-1931). 2. Cánovasen pentsaera politikoa Cánovas del Castilloren pentsaera politikoa izan zen Berrezarkuntzaren ideologia ardatza. Hauek ziren ideologia haren oinarrizko ildoak: Denek onartu behar zuten oinarrizko zenbait egia izatea: Monarkia, askatasuna, jabetza pribatua eta Espainiaren batasuna. Horiek guztiek benetako barne konstituzioa adierazten zuten, Cánovasek hain gogoko zuen britainiar ereduan oinarrituta. Dinamika politikoa ezartzea, oinarrizko egia horietan oinarrituta zegoena eta eguneroko jarduera politikoan eztabaidak onartzen zituena. Horren kanpo utzi zituzten bai karlismoa bai alderdi errepublikanoak eta langileen alderdiak. Ekintza politikorako konpromiso konstruktibo bat onartzea: alderdi batek ez zuen beste batek lortutakoa alde batera utziko edo deuseztatuko. Cánovasek proposatutako konpromesu hori lortzeko, ezinbestekoa zen itunen bidezko joko politikoa.

8
3. Cánovasen sistemaren oinarriak [ 106] Antonio Cánovas del Castillo zen Berrezarkuntzako sistema politikoaren egilea. Alderdi kontserbadorea sortu zuen eta sistema politiko baten oinarri juridikoak ezarri zituen, gizarte ordena eta garapen ekonomikoa bermatuko zituenak. Aldarrikapen demokratikoak eta hiritarren gizabanakoaren eskubideak ukatu zituen.
a. 1876ko Konstituzioa

gai baten garapena

1845ekoa baino aurreratuagoa zen 1876ko Konstituzioa eta eduki laburra izatea zuen ezaugarri. Zenbait gai eztabaidagarri –esaterako, sufragio eredua– aurreragoko legegintza garapenaren mendean geratu ziren. Hauek ziren konstituzioaren ezaugarri nagusiak: Burujabetza Gorteen eta erregearen esku zegoen, 1845eko Konstituzioan bezala. Erregearen eskuduntza zabala zen: Ministroen Kontseiluko presidentea eta kabineteko kideak aukeratzea; Armadako buruzagi gorena izatea. Legeak egiteko eskubidea zuen, eta horri esker, legeak indarrean jarri, berretsi eta promulga zitzakeen, bai eta beto eskubidea erabili ere. Horrela, subiranoa gobernuaren eta legegintza ganberen gainetik zegoen, moderantismo espainiar kontserbadoreenaren urratsei jarraiki. Gorteak ganbera bikoak ziren. Diputatuen kongresua herri hauteskundeen bidez aukeratzen zen –lehenbizi, sufragio zentsatario bidez, eta gero, gizonezkoen sufragio unibertsal bidez–. Senatua bere eskubidea zuten senatariez osatuta zegoen, bai eta Koroak izendatutako biziarteko senatariez, eta Estatuko korporazioek eta zergadun garrantzitsuenek aukeratutako senatariez ere. Bi ganbera horiek eta erregeak ekimen legegilea banatzen zuten.

Oinarrizko eskubideak hein handi batean 1869ko Konstituzioan adierazi ziren eta aurreragoko legeen bidez arautu ziren. Erlijio katolikoa Estatuko erlijio ofizialtzat hartu zen; nolanahi ere, beste aitortza batzuk ere onartu ziren, jendaurrean gurtzerik eta adierazterik ez bazuten ere.
b. Txandatze eta alderdi-bitasun politikoa

Cánovasen helburua zen indar politikoen arteko adostasuna lortzea; hori dela eta, dinamika politiko jakin bat jarri zuen abian, alderdi politiko guztiek txandaka eta aldez aurretik itunduta agintzeko aukera izan zezaten: Alderdi Kontserbadorea 1875ean eratu zen eta Cánovasek berak zuzendu zuen. Alderdikideen artean, garai bateko liberal moderatuak eta unionistak zeuden. 1875 eta 1881 bitartean, Cánovasek bere planifikazio militarrerako proiektua bultzatu zuen penintsulako iparraldean karlisten laguntzarekin, bai eta Kuban ere, independentistekin batera. Alderdi Liberal Fusionista edo Alderdi Liberala 1880an eratu zen. Práxedes Mateo Sagasta izan zen alderdiburua eta hainbat liberal aurrerakoik osatzen zuten taldea. 1881ean, Sagastak hainbat erreforma proiektu proposatu zituen, ekonomia arloan politika liberalizatzailea bultzatzeko, bai eta gizarte erreformarako eta gizabanakoaren askatasunen politika bultzatzeko ere. Aitzitik, erreforma horietako asko bertan behera utzi ziren, 1884an kontserbadoreek berriro boterea eskuratu zutenean. 1885eko azaroan, Alfontso XII.a hil zen. Haren emaztea zen Maria Kristina Habsburgo-Lorrenakoak hartu zuen bere etorkizuneko seme Alfontso XIII.aren erregeordetza. Cánovasek eta Sagastak Pardoko Itunean berretsi zuten txandatze politikoaren eta Berrezarkuntza erregimenaren jarraipena. 1885 eta 1890 bitartean, Sagasta gobernura itzuli zen. Liberalek egonkortasun handia ekarri zioten herrialdeari eta garapen ekonomikoa areagotu zuten. Askatasunak zabaldu ziren legeen promulgazioaren bidez; esaterako, elkarteen legeak, langileen elkarteak legez onartzen zituztenak. Halaber, zinpekoen bidezko epaiketak ezarri ziren, eta 1890ean, sufragio zentsatarioa kendu, eta horren ordez, gizonezkoen sufragio unibertsala berrezarri zen. Era berean, kode zibila erreformatu zen, bai eta erreforma militarrerako proiektu bat ere, eta hainbat lege liberal egin ziren, ekonomia hazteko eta trenbideak hedatzeko. Sistema politiko horrek alde batera utzi zituen ezkerra –errepublikanoak eta sozialistak– eta eskuina –karlistak, katolikoak, tradizionalistak eta nazionalista hasi berriak–.
c. Hauteskundeak faltsutzea eta jauntxokeria

Burgesiako alderdien txandatze politikoa bermatzeko, ezinbestekoa zen hauteskundeak manipulatzea eta faltsutzea. Era askotako iruzurrak egin ziren –hautesontzien kontrola, tokiko agintarien esku-hartzea, akta hutsak, eltze ukaldiak, etab.–. Horrela, aldez aurretik itundutako alderdi dinastikoetako hautagaiek irabaztea lortu zuten. Konstituzioaren arabera, Erregeak Kontseiluko presidentea eta ministroak aukeratuko zituen, eta haiengan konfiantza izateari utz zezakeen, alderdi gobernatzailean barne krisiren bat izatekotan edo agintedun alderdiaren eta oposizioaren artean akordiorik egitekotan. Gobernu berria hautatu ondoren, Erregeak Gorteak desegingo zituen. Hauteskunde-iruzurrari esker, gobernuak behar zuen gehiengoa lortuko zuen. Jauntxokeria ezinbesteko tresna bihurtu zen hauteskundeak manipulatzeko. Jauntxoak bere barrutia kontrolatzen zuen, eta nazioko eta probintzietako agintariekin ados jarrita, gobernurako hautagaien zerrendak egiteko ardura zuen. Hautagai horiei sailkatu esaten zitzaien eta hauteskundeak irabazi ohi zituzten. Horretarako, haren botere ekonomikoa erabiltzen zuen, herri botoan eragina izateko, eta hura nahikoa izan ezean, hauteskunde-iruzurraz baliatzen zen. 4. Ondorioa: Berrezarkuntzako krisia Berrezarkuntza hasi zenetik, hainbat arazo izan ziren, Maria Kristinaren erregealdian (1885) zerbait larriagotu zirenak. Aldi berean, egoera ekonomikoaren zeinu aldaketa gertatu zen eta sistemaren funtzionamenduan hainbat arazo agertu ziren. Jauntxokeria eta hauteskunde-iruzurra izan ziren Cánovasen sistemaren lehenengo eragozpenak. Aurrerago beste batzuk agertu ziren; besteak beste, gizarte arazoak, intelektualen kezka, eta Kubako Gerra eta horrek eragin zuen 98ko krisialdia. Horrek guztiak Berrezarkuntzako sistema politikoaren krisiari hasiera eman zion.
Bibliografia osagarria: M. A. GARCÍA ETA BESTE BATZUK, Historia. Batxilergoko 2. maila, Edelvives argitaletxea, 2003.

9

gai baten garapena

2._eredua Autonomia Estatutua eta Gerra Zibila, Euskadin
1. Autonomia Estatutua
1.1. Erregimen Errepublikarraren ezarpena (1931): Lizarrako Estatutua [

139] Euskal Estatutua lortzeko ekimenaren buru Getxoko alkate zen Jose Antonio Agirre nazionalista izan zen. Manifestu bat idatzi zuen, eta bertan, EAJk Errepublika onartu zuela eta Errepublikako behin-behineko gobernuarekin elkarrizketak hasi zituela adierazi zuen autonomiari buruz mintzatzeko. 1931ko maiatzaren 31n, Eusko Ikaskuntzak batzorde bati lagundu zion, autonomia proiektu bat idazteko hiru euskal probintzientzat eta Nafarroarentzat. Idatzi hark behin-behineko gobernuaren laguntza zuen. Aitzitik, sozialistek eta errepublikanoek oztopoak jarri zituzten Elizaren eta Estatuaren arteko harremanak zirela medio; izan ere, proiektu hartan gai hori Autonomia Estatuaren eskumena zela adierazi zen. 1931ko ekainaren 14an, euskal nazionalistak Lizarran egindako Batzarrean bildu ziren. Bertan, Estatutua onartu zuten eta zuzenketa bat gaineratu zuten euskal eskualdearen autonomiari buruz, Elizaren eta Estatuaren harremanei zegokienez, baita Vatikanoarekin konkordatu bat negoziatzeko eskubidea ere. Errepublikako gobernuak beldurrez hartu zuen EAJren eta tradizionalismoaren batasuna erlijioa defendatzeko, errepublikaren aurkako erantzuna zelakoan. Gorte Konstituziogileak eratzeko lehen hauteskunde errepublikanoen ostean, euskal-nafar koalizioak (nazionalistak, katoliko independenteak eta tradizionalistak) Lizarrako Estatutua Gorteetan aurkeztu zuten 1931ko irailean, eta ez zen onartua izan, Konstituzioarekin bat ez zetorrelako erlijioari buruzko atalean.
1.2. Biurteko Erreformista (1931-1933): estatutu proiektu berria [ 139-141] EAJ alde aurrerakoienean irmotu zen, errepublikano eta sozialistengana gerturatu eta karlismo tradizionalistarengandik urrundu zen. Izan ere, azken hori askoz oligarkiko eta erreakzionarioagoa zen eta haien joerak 1932ko Elkarte Tradizionalistan bildu zituzten, Errepublika Estatu laikotzat hartzearen aurka eta Azañak jesuiten kontra hartutako neurriekin ados jarri gabe. EAJk, bere aldetik, Errepublika onartu bazuen ere, ez zion utzi eskuinarekin elkarlanean aritzeari, elizaren eskubideak defendatzeko. 1931n onartutako testu konstituzionala ezkertiarra zen eta Errepublika defendatu zuen Estatu integral eta unitariotzat baina deszentralizatutzat ere, eta udalerri, probintzia eta eskualdeen autonomia aintzatetsi zuen. 1931ko abenduan, Estatutua idazteko errepublikanoen parte-hartzea zela eta, betiko banatu ziren karlistak eta nazionalistak. 1931ko urtarrilean, estatutuen aldeko kanpaina hasi zen, eta bertan, EAJk errepublikanoekin elkartasuna onartu zuen. Hortaz, ekainean, euskal udalerriek autonomia proiektua aurkeztu zuten. Testu horretan, errepublikako Konstituzioari buruzko desadostasun puntuak ezabatu ziren, eta ondorioz, Nafarroa autonomia proiektutik banatu zen. Nafarroak uko egin ondoren, autonomiari buruzko eztabaidak arreta Araban, Gipuzkoan eta Bizkaian jarri zuen (1932ko urria-1933ko abuztua). Proiektu hark hiru probintzietako udalerri gehienen babesa izan zuen; Arabarena izan ezik, probintzia horretan eragin tradizionalista nabarmen areagotu baitzen. Estatutua onartzeko herri erreferenduma 1933ko azaroaren 5ean egin zen. Hala ere, hil bereko hauteskundeak eskuinak irabazi zituen, eta horren ondorioz, autonomia prozesua gelditu zen. 1.3. Fronte Popularra: euskal Autonomia Estatutu a eta Agirreren lehen Eusko Jaurlaritza [ 144] Fronte Popularrean elkartutako alderdiek 1936ko otsaileko hauteskundeak irabazi zituzten. Uztaileko Gerra Zibilaren egoera orriak eta Gipuzkoa irailean erori izateak eragin zuten EAJk (Errepublikako gobernuan aurrez sartuta zegoenak –Manuel de Irujo, justizia ministroa–) aukera izatea errepublikako Gorteetan adostutako Estatutuaren onarpena Madrilekin negoziatzeko. 1936ko urriaren 7an, EAJ izan zen lehen Eusko Jaurlaritzako buru (EAJ eta Fronte Popularra), eta Jose Antonio Agirre izendatu zuten Lehendakari. Euskal lurraldeak bakartuta geratu ziren Gerra Zibilean. Horren ondorioz, Euskal Herriak erabateko autonomia izan zuen. Berezko moneta sortu zuen, bai eta foru polizia edo ertzaintza eta euskal armada edo euzko gudarostea ere —zenbait alderdik zuzendutako batailoietan antolatuta zegoen, eta hortaz, ez zegoen armada koordinatzeko agintaritza bakarra—. Halaber, nazioarteko politikan jardun zuten; batik bat, Britainia Handian eta Frantzian. Era berean, Euskadiko Herri Auzitegia eratu zuten, matxinada delituak epaitzeko, bai eta gerrarekin zerikusia zuten delituak ere. Horrek ohiz kanpoko justizia ekarri zuen, eta horri esker, alde frankistan zein errepublikanoan izandako isilpeko sarraskiak eta mendekuak eragotzi ziren.

10

gai baten garapena

Mugimenduak komunikabideak kontrolatu zituen. nazionalak Bilbon sartu ziren. tropa etsaiek azkar egin zuten aurrera. Davila jeneralaren agindupean.2. eta gainerakoek –ezkerreko alderdietako batailoiek– urrian Gijón erori zen arte jarraitu zuten. Fronte Popularrak eta CNTk osatu zuten. Durango eta Gernika bata bestearen atzetik erori ziren. erregimenak bere aurka zeuden lehen hezkuntzako irakasleak jazarri zituen. Horrenbestez. Nazionalek Euskal Herria desegin zutenean. Gipuzkoako Defentsarako Junta EAJk. Gerraosteko krisialdiak eragin bera izan ez bazuen ere gizarte talde guztietan. 11 gai baten garapena .2. Gipuzkoa Mola jeneralaren esku geratu zen.1. Indar politikoak eta lau euskal probintzien jarrera Gerra Zibilarekiko 1936ko hauteskundeetako emaitzak agerian utzi zituen lau euskal probintzietan zeuden hainbat indar eta estrategia politiko. eta horrekin batera. foru erregimeneko azken aztarna baitzen. karlisten alderdiak zuen jarraitzaile gehien. Matxinoen tropek Irun hartu zuten eta Frantziarako muga itxi. Otxandio. euskal nazionalistak eta sozialistak eta Agirre Lehendakariaren gobernua Frantziara erbesteratu ziren. eta horri erantzuteko. hots. isunak eta beste hainbat zailtasun ere. Politikaren arloan. Gatazkaren garapena. erregimen frankista ezartzean. gainera. Gipuzkoako frontea (1936ko uztaila-urria) Hasierako hil horietan. Gipuzkoan eta Bizkaian. Elkarte Tradizionalistak. Gerra Zibileko aldiak. soldata baxuak eta gosea izatea. anarkistak eta nazionalistak etengabe ari ziren liskarrean eta miliziak ez ziren gai izan matxinoen tropek egindako erasoei aurre egiteko. hornitzeko zailtasunak. Bilboren erorialdia (1937ko apirila-ekaina) Eusko Jaurlaritzak ahalegin guztia egin zuen Bizkaiko lurraldea defendatzeko. euskaraz hitz egitea debekatu zen. Kulturari dagokionez. Nafarroan eta Gipuzkoa eta Bizkaiko hainbat landa-eskualdetan. Indar politiko hori errepublika erregimenaren aurka eta altxamendu militarraren alde zegoen. etab. izan ere. asmoa Gasteizera iristea baitzen. eta maiatzean. 4. Horren ondorioz. Gainera. Burdin Gerrikoa erasotzeari ekin zioten. Euskal Herrian a. indar militar paralelo handia zuten —erreketeak—. premiazko produktuen prezioek gora egitea. Ondorioa: errepresioa [ 176] Lehengo frankismoak homogeneotasuna ezarri zuen zentzu guztietan. biztanleriaren gehiengoak zenbait gabezia pairatu zuen. Gipuzkoako lurraldeak Araba eta Nafarroatik zetozen erreketeen erasoa jasan zuen. gehiengoa zen nagusi eta EAJk eta Fronte Popularrak osatzen zuten. 2. eta euskara eta euskal kulturako alderdi sinboliko guztiak gogor zapaldu zituzten. Euzko Gudarostearen zati handi batek –batailoi nazionalistek osatutakoak– kapitulatu zuen Santoñako tropa italiarren aurrean. b. besteak beste. eta gerra antolatzeko eta lurraldea kontrolatzeko jarduerak egiteko eratu zen. ekainean. infanteriak parte hartu baino lehen. Bilboko Burdin Gerrikoa sortu zuen. defentsa sistema diseinatzen parte hartu zuen eta bazekien sistema horrek zer alde ahul zituen—. Armada frankistak erabili zuen taktikak —Alemaniako Kondor legioak eta Italiako hainbat unitatek bultzatu zutenak— airetiko erasoaldiak eta artilleriaren erasoak bateratu zituen. Euskal Herrian [ 152-153] 2. balizko erasoaldia porrot bihurtu zen eta agerian utzi zituen Euzko Gudarostearen hutsuneak eta matxinoen tropen nagusitasuna. Ondorioz. azkenik. Helburua zen batez ere euskal nazionalismoa zigortzea. heriotza zigorrak ezarri zizkien iraganean nazionalistak edo ezkerrekoak zirenei. Tropa etsaiak Bizkaitik gertu presioa egiten ari ziren. bai eta erbesteratzeak. Frontea desegin zen —Alejandro Goikoetxearen laguntzari esker. Araban. Gipuzkoako frontea gainbeheratu zen. Errepublikaren eta Estatutua betetzearen alde zeuden. Hala ere. c. Villarrealeko erasoaldia (1936ko urria-1937ko apirila) Agirreren gobernuak gerra zuzentzeko ardura hartu zuen. matxinoen tropek Bizkaira jo zuten. azaroan Villareal inguruan (Araban) erasora jotzeko agindu zuen. Haatik. kartzelaratzeak. eta hiriburua babesteko.

espainiar enpresak eta beren autosufizientzia ekonomiakoa bultzatzeko eta atzerrirako trukea eragozteko. Neurri hauek hartu zituzten: Pezetaren balioa gutxitzea. eta atzerriko produktuei muga-zergak ezarri zitzaizkien. aurreko aldiko irekitasun zeinuak ez ziren aski izan. nekazaritzan oinarritutako herrialdea izateari utzi zion Espainiak. 4. eta ondorioz. dibisa erreserbarik eza. 1941ean. Arazo horiek agerian utzi zuten sistema autarkikoaren eraginik eza eta liberalizazio handiagoa izateko beharra. Araban. 2. Munduko Bankuaren aholkuei jarraituta. defizit publiko handia. ekonomia geldialditik atera zen eta nolabaiteko garapena izatera iritsi zen. horri esker. kanpo merkataritza hein batean liberalizatu zen. ekonomia zabaltzea oztopatu zen. erregimenaren aurkako lehen greba orokor handia egin zen. hainbat arazo zeuden. eta ondorioz. 60ko hamarkadaren amaierara arte luzatu zirenak. Soldatak izoztea eta gastu publikoa murriztea. Aldi horretako ezaugarri nagusiena ekonomiaren garapena eta hazkuntza zen. prezioak eta salmenta kontrolatu zituen. etab. Helburua zen Espainiako ekonomiari bultzada berri bat ematea eta modernizatzea. Estatuak produktuen ekoizpena. Kanpo merkataritzaren liberalizazioak bidea eman zion ekonomiaren modernizazio eta hedapenari. Garapen ekonomikoaren aldia (1957tik aurrera) [ 167] 1957an. erabakigarria zen. Neurri horiek ezarri ondoren. produktibitateari kalte egin zion. eta oposizio politikoa eta herri oposizioa areagotu ziren. banaketa. Aldi berean. Horrela. frankismoak estatu politika diktatoriala egin zuen. Aldi berean. zor publikoa. Opus Deiren gobernu teknokrata berriak abian jarri zituen ekonomia egonkortzeko hainbat plan. lehengai gutxi zegoenez. Aduana hesiak gutxitzea eta atzerrian inbertsioak egiteko bidea ematea. prezioen kontrolak eta errazionamendu liburuxkak bidea eman zuten merkatu beltza edo estraperloa sortzeko. bai eta esportazioak areagotzea ere. eta horren ondorioz. Egonkortze Plana eta Garapen Planak 12 gai baten garapena 1956an. batik bat. Estatu Batuen laguntza ekonomikoa zuhurra bazen ere. defizita murriztea eta moneta merkatuko balio errealera moldatzea lortuko zuten. 1959an Egonkortze Plana egin eta abian jarri zuten (1957 eta 1959 artean aldarrikatu ziren legeen multzoa). bai eta ekonomia politika autarkikoa –autohornikuntza ekonomian oinarrituta zegoena– eta interbentzionista ere. Ekonomiaren orientazio berri horrek hainbat aldaketa ekarri zituen. 3. nekazaritza sektoreak ere gora egin zuen –industria sektoreak eta zerbitzuen sektoreak baino zerbait gutxiago bada ere–. . eta bizkor zabaldu zen Gipuzkoan._eredua Frankismoa. Sarrera [ 163] Diktadura frankistan. Protesta mugimendua 1951ko martxoan hasi zen Bartzelonan. Ekonomia eta gizarte aldaketa 1. Nolanahi ere. Zentzu horretan. horrenbestez. Ezarritako neurri berri horien egileak gobernuaren alderdi jakin batekoak ziren: teknokratak (Opus Deikoak ziren). Erregimena finkatzea eta bakartzea amaitzea (1950eko hamarkada) [ 166] 50eko hamarkadaren hasieran. Nafarroan eta Madrilen. Bizkaian. INI eratu zen —Industria Institutu Nazionala—. behar-beharrezko produktuenak barne. Prezioen eta produktuen merkataritzarako askatasuna ezarri zen. eta laboratutako eta ureztatutako sailak areagotu. gizartean. ongarriak eta inportatutako pentsuak erabili. Erregimen frankistako lehen urteak: autarkia eta interbentzionismoa [ 165] Hasierako urteetan. Aitzitik. Era berean. estatuaren interbentzionismoak bidea eman zion handitzen ari zen liberalizazioari eta ildo berriak ezarri ziren: Lehenengo inbertsioak eta inportazioak egin ziren atzerrira. oso inflazio altua. izan ere. Soroak mekanizatu ziren. ekonomiaren aldetik. industria garapen handia gertatu zen.3. gizarteak eta kulturak aldaketa handiak izan zituzten. industria sektoreak nekazaritzak baino indar handiagoa lortu zuen. Aldaketa gehienak eskulana sektore batetik bestera igarotzearen ondorio ziren. Helburua zen prezioen igoera eragoztea. prezioek gora egin zuten. a. Lehen aldiz. besteak beste. eta hirurogeiko hamarkadatik aurrera. agerian geratu ziren erregimenaren kontraesanak. horrek merkataritza balantzaren defizita ekarri zuen.

Frantzia. . teknologia berriak inportatu eta industria garapena bultzatu baitzituzten. eta ondorioz. eta senar-emazteen banaketa kopurua areagotu zen. ordura arte indarrean zegoena ez zetorren bat ez gizarte berriarekin ez lan eskaera berriekin ere. b. Aldaketa horiek eragina izan zuten gizartearen egituran. Erdiko klasea eta langileria gehitzea Industria garapenak hainbat aldaketa soziologiko nagusi ekarri zituen. izan ere. erregimen frankistak hezkuntza hobetu zuen. erosteko ahalmena galdu zen eta zenbait enpresa publikok porrot egin zuten. Horretaz gainera. garapen ekonomikoa orokorra baitzen nazioartean. nazioarteko egoerak. eta biztanleria ez zen era berean eta modu erregularrean banatu.—. etab. eta mendebaldeko Europako gizartearen ereduaren antzeko bilakatu zen. Espainian prezioak baxuak ziren eta erregimen frankista nazioartean onartuta zegoen. Abian jarritako egonkortze eta hazkuntza prozesu horri jarraipena eman zioten Garapen Planek. 5. Europako hezkuntza planetatik gertu egoteko eta lan merkatuko eskaerei erantzuteko.Fiskalitatearen erreforma. eta horrela. erregimenean [ 170-171] 60ko hamarkadatik aurrera. Oro har. esaterako. Alde batetik. soldata soberakinak izan zituzten. hezkuntza hobea eta kultura irekiagoa izatea–. Gizarte eta kultura aldaketak. Urbanizazio prozesua Handituz zihoan industrializazioak lehen sektorearen beherakada handia ekarri zuen. dinamiko eta moderno bihurtu zen. etxebizitzen eskaria handitzen ari zen. Lege horretan oinarrituta. kontrolik gabeko eta espekulaziozko urbanizazio prozesua egin zen: aldez aurretik planifikaziorik egin gabe eta behar bezala hornitu gabe. Katalunia eta Euskal Herria. Espainiako gizarte tradizional eta kontserbadorea gizarte ireki. eta horrek atzerriko dibisak ekartzea ekarri zuen. pertsona asko landa inguruetatik joan zen. kontsumoak behera egin zuen. haatik. bai eta aisialdi eta kultura jardueretan ere. Eta azkenik. desoreka handiak sortu ziren lurralde. eta emigrazioari esker. diru-sartze publikoa areagotzea. nekazal eremuetatik industria garapena zuten eremuetara. Garapen ekonomikoa Garapen ekonomikoa hainbat faktorek mugatu zuten. erdiko klasea eta langileria gehitzea eta finkatzea. izan ere. Hezkuntza erreforma gai baten garapena 60ko hamarkadaren hasieran. Estatu Batuetakoek. b. garrantzi handiko hainbat aldaketa gertatu ziren. emakumea pixkanaka lan munduan sartu zen. a. hezkuntza derrigorrezkoa bihurtu zen 14 urte arte eta ikasle kopurua ia maila guztietan igo zen. lehen lo-hiriak eratu ziren industriagunetik gertu zeuden herrietan. Garapen planak batez ere eremu industrializatuetara mugatu ziren: Madril. eta oro har. lehenago hainbat plan ekonomiko ezarri ziren eta horren ondorioz desenplegua areagotu. hezkuntzaren eta hezkuntza erreformarako finantzaketaren Lege orokorra aldarrikatu zuten. 1970ean. ekonomia izugarri eta azkar hazi zen. Bestetik. besteak beste. d. eta beraz. izan ere. atzerriko inbertsioek. emigrazioak. batik bat. Lehenik eta behin. Gizarte talde horien bizi mailak hobera egin zuen. Plan horiek teknokraten alderdi berberak egin zituen eta laurtekotan banatu ziren (1964 eta 1973 artean). askoz garatuagoa eta jasanberagoa zena. Espainiako gizarte egitura erabat aldatu zen. Egonkortze Planean ezarritako helburuen zati bat baino ez zen lortu: ekonomiaren nolabaiteko garapen orekatua lortu zen. batik bat. Horrenbestez. hezkuntza sistema goitik behera berrantolatzen saiatu ziren. Une horretan. seme-alaben hezkuntzaren eta etxeko atazen ardura ez zuen emakumeak bakarrik izango. langabeziaren arazoa zerbait arindu zen. atzerriratzea areagotu zen. bizitzeko moduak eta ohiturak liberalizatu ziren. eta horren ondorioz. Era berean. langabezia areagotu zen. Lanean hasi zenez eta haren eginkizuna gizartean aintzatetsi zutenez. Helburua zen zerga berriak sortzea. Soberakin horiek kontsumo ondasunetan gastatu zituzten —telebistak. eta ordura arte ezarrita zeuden balore ugari eraldatu ziren. Baita atzerriko turismoa areagotzeak ere. Suitza eta Alemaniara. c. hiriak eta batez ere industriagune nagusiak azkar gainpopulatu ziren. eta horren ondorioz. ekonomia eta gizakien artean. Emakumeak lanean hastea 13 Zenbait eragileri esker –besteak beste. Horren ondorioz. autoak.

irakurri astiro. erakunde aipamenak. Data eta tokia. Hartzailea. gutun eta idatzi pertsonalak. zuzenbide adierazpenak. oinarrizko kontzeptuak. kronikak. datak. hainbat motatako idazkiak eta txostenak. lege dekretuak. eta ikertzaile edo dibulgatzaile den aldetik landuko ditu gertaera horiek). genealogiak. eta azpimarratu informazio ezjakina. egunkaria. kartelak…). gesta-kantak. — Juridikoa (legeak. jatorria aginte publikoan eta pertsona pribatuetan duena. Bakarra. hitz teknikoak. Azpimarratu hitz-gakoak eta lehen mailako eta bigarren mailako ideiak. Testua eta gaiaren arteko lotura. aldarrikapenak. Egiatasuna: testuaren zehaztasun maila. leku geografikoak. testua oso-osorik ulertzeko. zaharkitutako arkaismoak… (azterketa literala). ohar pribatuak…). historiografikoak (egilea testuan adierazitako gertaeren ondorengoa da. Testuingurua Aurrekoak (aurretik izandako zergatiak eta egoerak). zehar-esanak. atzerriko hizkuntzetan dauden hitzak. mapak. itunak. 4. erakunde adierazpenak…). soziala. erlijiozkoa… Egilea. kulturala. ezezaguna. pertsonen izen bereziak. katastroak. ►Historia-idazlanaren egitura 1. ekonomikoa. prezioen zerrendak. biografiak. Publikoa edo pribatua. literatura-lanetako zatiak…). ministro agindua. Kokapena Testu mota Jatorriaren aldetik: — Lehen mailako iturria (garai jakin bateko dokumentua). bigarren aldian. dekretuak. irakurri testua osorik eta azkar.4_nola egiten da testu iruzkina? ►Aldez aurreko urratsak Zenbatu testuko lerroak eta idatzi orrialdearen ertzetan. kontratuak. hitzaldiak. prentsa iruzkinak. Edukiaren aldetik: politikoa. eta adierazi aipamen zehatzak eta horien arteko loturak. — Testigantza testua (oroitzapenen eta autobiografien zatiak. garrantziaren arabera ordenan jarrita (ideia nagusi bat –testuaren gakoa dena– eta ideia hori osatzen duten bigarren mailakoak). datuak. taldea. Idatzi ideia horiek behar bezala antolatuta. Asmoa. grafikoak. 3. Idazlanaren helburua. Ideia nagusia eta bigarren mailako ideiak Aipatu egileak edo egileek adierazitako ideia nagusia –edo nagusiak– . planoak. lege izaerarik ez duten hitzarmenak. ipuinak. — Bigarren mailako iturria: testuak bi motakoak dira. hemerografikoak (egunkaria edo aldizkaria). erabakiak. Formaren aldetik: — Zirkunstantziala (adierazpen ez instituzionalak. epopeiak. egileak berak bizitako gertaeren kontaketak. saiakerak. Ondorioa Testuaren interesa. prentsako berriak…). notario idazkiak. Irakurri arretaz testua bi alditan: lehenbizi. iritzi artikuluak. istorioak. Espazio-denboraren testuingurua. 14 testu iruzkina 2. batetik. Testuan adierazitakoak ekar ditzakeen ondorioak. eta gaia sakontzea. Azterketa Lexikoa Azaldu hitzak. — Literarioa (urte liburuak. eta bestetik. balioa eta esanahia. — Dokumentala (erroldak. . testuan kontatutako gertaerak bizi dituen norbaitek egindakoak.

1839ko abuztuaren 31n. Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa aurkeztu diren baldintza beretan aurkezten badira. karlistek errendizioa eta tresna militar guztiak emango zizkioten Esparterori (8. Lege horiek lurralde bakoitzari autogobernurako gaitasun zabala ematen zioten [ 57]. Bestalde. Rafael Maroto Jauna teniente jeneralaren agindupeko armadako kideen jardunak eta jeneralen. art. Hartzailea funtsean armada karlista da eta testuaren helburua da armada horri jakitera ematea gerra amaitu dela.). bi funtsezko ideia adierazi dira: Alde batetik. Lehen Gerra Karlistaren amaieran. buruzagien eta ofizialen graduak eta kondekorazioak aintzatetsiko dira. langile zibilak estatu hura osatzen zuten pertsona zibilak ziren. 15 testu iruzkina . art. 1839ko irailaren 5ean. Gorteei proposa zaiela foruak ematea edo aldatzea (1. eta 6. Elisabet II. testua lehen mailako iturria da. Esparterok gobernuari gomendatuko zion berorren eskaintza bete zezala. eta bigarrenak. juridiko-administratiboa. 7. arma lantegi eta gordailuak. formaren aldetik. Bergarako kuartel nagusian berretsitako hitzarmena. Nafarroa eta Arabako dibisioei ere aukera bera eman zitzaien. uniformeak eta hornigaiak. art. Nafarroa eta Arabako dibisioak: Marotoren agindupean zeuden tropak ez bezala. 1.). Karlistak foru tradizionalei eustearen alde zeuden [ 95]. Jatorriaren aldetik. art. erreginaren gobernuaren izenean.5_testu iruzkinen ereduak. Kokapena Eskutan duguna Bergarako Hitzarmena izeneko testuaren zati bat da. Boletín Oficial de Pamplonan argitaratu zen. Testuan. art. edota nahiago duten beren etxeetara erretiratu. Eta bigarrenik. Nafarroako eta Arabako dibisioak Gaztelakoa.). eta edukiaren aldetik. hark aurkeztuko ditu armadako kidegoen zerrendak.aren tronua eta haren Ama Ohoragarriaren Erregeordetza zerbitzatu eta defendatu nahi duten. artikuluak). Azterketa Foruak ematea edo aldatzea: euskal lurralde bakoitzeko foru legeei buruz ari da. testua politikoa da. 1. lehenbizi. Horregatik. aurreko artikuluetan adierazitako kontzesio horiek berak onartuko zaizkie. art. 6. Aurreko artikuluetan adierazitakoa hitzarmen hau berronetsi eta hamabi eguneko epean aurkezten diren enplegatu zibil guztiei dagokie. militar karlistei aukera eman zitzaien armada liberalean sartzeko ala etxera itzultzeko (2. Baldomero Espartero Jauna kapitain jeneralak arduraz gomendatuko dio gobernuari betetzeko Gorteei foruak onartzeari edo aldatzeari buruzko proposamen formala egiteko eskaintza. 8. 2. karlisten izenean. halaber._eredua Bergarako Hitzarmena 1. Esparteroren konpromisoa aipatu da. Horren arabera. arlo militarrari dagokionez. eta askatasuna izango dute erabakitzeko 1837ko Konstituzioa. 1839ko abuztuaren 31n. bai eta Esparterok zer konpromiso politiko eta militar hartu dituen ere. eta beraz. dibisio edo tropa horiek ez zeuden ados hitzarmenarekin eta ez zuten etsi erreginaren armadaren aurrean. Langile zibilak: bando karlista hasierako estatu bat sortzen hasi zen. art. Baldomero Espartero Jauna kapitain jeneralaren mende geratuko dira Rafael Maroto Jauna teniente jeneralaren agindupeko artilleria kidegoak. Dokumentua Bergarako kuartel nagusian idatzi zen. armak utzita. 2. Dokumentu hori berretsi zutenak Baldomero Espartero kapitain jenerala eta Rafael Maroto teniente jenerala ziren. Boletín Oficial de Pamplona. hasiera batean hitzarmena ez baitzuten sinatu (7. bada. lehenak bando liberalaren izenean. politika arloari dagokionez. art.

Foru erregimenarekin batera sortu zen liberalismo moderatua onartu zuten. Gatazkaren amaiera: Bergarako Hitzarmena eta 1939ko urriaren 15eko Legea [ testu iruzkina 95] Maroto jeneral karlistak eta Espartero jeneral liberalak Bergarako Hitzarmena sinatu zuten 1839ko abuztuan. Donostiako burgesia ideologia liberal aurrerakoiaren aldekoa zen. Karlosek Espainiatik alde egin zuen. liberalak adi egon ziren landa eremu osoan. Hala ere. 1839an. armada liberala indartuz joan zen. liberalak ziren nagusi. bi aldeak nekatu ziren. Lehen Gerra Karlista amaitutzat eman zuen. baina huts egin zuten. . Elisabet erreginak Garaipenaren duke titulua eman zion eta alderdi progresistaren buru bihurtu zen. maiorazkoa kendu zen. eta horrela. landa noblezia jabea eta nekazari gehienak. Aurrerago. elizaren desamortizazioaren bidez lortutako baliabideak zituztelako. Laguntza militarrik gabe. Andaluzian eta Madrilen erasoaldiak egin zituzten. ondorengotzari buruzko eztabaida —hildako erregearen ondorengoa haren anaia zen Carlos Maria Isidro behar zuela ala haren alaba txikia zen Maria Kristina— aitzaki bihurtu zen absolutisten —karlisten— eta liberalen arteko borroka armatua hasteko. azken horien artean. armada. Haatik. Marotok onartu zituen Elisabet II. elkar aditzera iritsi ziren. Bando karlistan. eta udaletxe tradizionalen sistema onartu zuten. Burgesiako kideak. Carlos Maria Isidro infantearen aldekoak eta Elisabet II.3. mendearen zati batean. katolizismoa eta erregimen tradizional pribilegiatua (foruak) eustearen aldekoak ziren. Lege horren arabera. 4. funtzionarioak. legeak bateratzea eta zentralizazioa ere. gerrak 1840 bitartean iraun zuen. Hitzarmen horri esker. kleroa karlismoaren oinarri nagusi bihurtu zen. Zumalakarregi 1835ean Bilboko jazarpenean hil zenetik eta 1837ra arte. Aitzitik. bai eta Estatua laikotzea. mende osoan eta XX. hiri handiak liberalen kontrolpean zeuden.aren tronu eskubideak eta Esparterok konpromisoa hartu zuen –modu zalantzagarrian– foruak defendatzeko. Esparterok entzute handikoa izatea lortu zuen. Bigarren zatian. Penintsulako Euskal Herrian. Haien ikurritza zen «Jainkoa. ikurritz horri «foruak» gaineratu zioten. lurra gehiegi zatitu behar izan zen. eta ondorioz. bai eta Aragoi. Haren armada erregularrak gerrillen taktika baliatu zuen. XIX. Gehiengo moderatua zuten Gorteek eta Maria Kristinak berretsi zituzten Nafarroako eta euskal probintzietako foruak 1839ko urriaren 25ean. «monarkiaren batasun konstituzionalari utzi gabe». Elizaren desamortizazioak arazo horiek areagotu zituen. eta batez ere. Testuingurua Sarrera: ondorengotzari buruzko eztabaida eta joera karlistaren osaera [ 85 eta 95] Fernando VII. Gainera. gatazka horretan. Ondorioa [ 96] Oso dokumentu garrantzitsua da. Euskal Herriko biztanle guztiek ez zuten karlisten arrazoibidea defendatu. pixkanaka desegiten joan zen komunitateen artean eta haien tradiziozko bizimoduen artean zegoen oreka: herri lurrak saldu ziren eta talde-onura lur jabeek eta burges aberatsenek baino ez zuten lortu. foru erakundeak kontrolatu zituzten landa jauntxo handiek eta biztanleriako zenbait alderdik onurak lortu zituzten Elisabet II.aren aldekoak borrokatu ziren. eta ondorioz. Azkenik. Liberalak ohartu ziren onuragarria zela foruen kausa eta Karlos jaunarena bereiztea. Katalunian eta Castelló de la Planan. penintsulako Euskal Herrian izan zuen eragina. 1833tik 1835era arte. goi nobleziaren zati bat eta hiri biztanleriaren alderdi handiak bildu ziren bando horretan. Tomas Zumalakarregi izan zen nagusi. sistema liberal berriak kalte egin baitzien. Katalunia eta Maestrazgon (Castelló) ere. Bando karlista talde hauek osatu zuten: klero baxua. 1837tik aurrera. Indar politiko handienetako bat bilakatu eta Euskal Herrian finkatu zen. isabeldar edo kristinatarrek liberalismoa ezartzea defendatu zuten.aren alde egoteagatik. Aberria eta Erregea». izan ere. Hori guztia eta euskal sistema tradizionala bateraezinak ziren. Mugimendu karlista une horretan sortu zen. eta horrenbestez. transakzionista izeneko talde bat gatazka negoziazio bidez konpontzearen alde zegoen. Horretaz gainera.a hil ondoren. Gerra zibil hura zazpi urtean luzatu zen. Karlistak eta liberalak [ 95] Gerra zibil horretan. eta beraz. 16 Gerraren garapena [ 95] Lehen zatian. tratulariak. erregeordetzan eragina izatea eta horren truke haren laguntza izatea espero baitzuten. Karlistak euskal lurraldeetako absolutismo monarkikoa.

erregeordeak 1841eko urriaren 29ko dekretua idatzi zuen eta Gasteizen sinatu zen. izan ere. aduanak lurralde mugetara eraman eta konstituzio eskubideak onartu ziren. Esparterok euskal probintzietan legeria aurrerakoia zabaldu zuen. Lehen aipatutako urriaren 25eko Legean. Donostiako burgesia liberalaren laguntza izan zuen. Nafarroak Erreinu izaera galdu zuen. eta horren emaitza izan zen 1841eko abuztuaren 16ko Legea. Estatu liberalean berezitasun militarrak eta fiskalak gorde ziren. aduanak portu eta mugetara eraman ziren. Trukean. ez zuten lortu foruak Gorteetan defendatzeko fronte batu bat eratzea. Esparterok berehala erreprimitu zuen errebolta hura. foruak esparru konstituzionalera moldatzeko eztabaida mahaigaineratu zen. progresisten programa bateratzaile eta zentralista zabaltzen jarraitu zuen: Milizia Nazionala. lege horrek ez zituen foruak erabat ezabatu. besteak beste. eta tradiziozko aldundiak eta batzarrak kendu zituen. eta ondorioz. dekretuak foru baimena ezabatu zuen. foruzaleek. haatik. hiru probintziek bat egingo zuten Estatuko administrazio . eta udalerriak antolatzeko Estatuko legeak ezarri ziren. 1841eko urrian. Dekretuaren arabera. Gai horrek aldaketa handiak izan zituen. Nafarroak administraziorako autonomia handia zuen. probintzietan matxinada armatua hasi zuten liberalismo progresistaren aurkako hainbat alderdik. Lege itundu esaten zaiona. 17 testu iruzkina . [Nafarroa] Nafarroak negoziazioak egin zituen bere aldetik. zuzenbide eta aduana arloekin. Horren arabera. eta horretarako.Espartero erregeordetzan sartu zenean (1840an). Halaber. Altxamenduari erantzuteko. bai eta Espainiako zuzenbide eta hauteskunde sistemak ere. Euskal probintzietatik Gorteetara joan ziren ordezkariek joera moderatu kontserbadore eta foruzalea zuten. [EAE] Bien bitartean. Iritzi desberdinak izateagatik. Nafarroako ordezkariak askoz progresistagoak ziren eta beren proposamenek foruak zeharo aldatu eta mugatu zituzten. karlistek eta Maria Kristinaren aldeko liberal moderatuek. Nolanahi ere.

_eredua Lizarrako Estatutua 1. nazionalistek eta karlistek erabat aldatu zuten hasierako idazki hura Lizarran egin zen batzarrean. Espainiako Estatuaren barne dagoen autonomia estatua zen aldetik. Gipuzkoa. Primo de Riveraren diktadura eta gero. artikuluan aipatu diren hainbat arlotan. EAJ Errepublikako behin-behineko gobernuarekin elkarrizketatu zen. politikoa. ongintza […]. gizarte eta lan legeria […] Espainiako legeriak zigortutako langileriaren lorpenetan oinarrituta. Euskal Herrian. Hala ere. armada eta itsas armada militarra barne […]. Autonomia Estatutuaren –Lizarrako Estatutua esaten zaion– proiektuko zenbait artikulu bildu dira. Nafarroa eta Bizkaia probintziek osatzen dute (1. Egoitza Santuarekin konkordatua negoziatuko duena. Erlijioari buruz. polizia. Espainiako Estatuaren barne dagoen autonomia estatua den aldetik. herri lanak […]. Behin-behineko gobernuak hasierako proiektu hura bultzatu zuen.). testu ingurua 3.). administratzeko eta epaitzeko. bertan onartu beharko litzateke. bai eta haren eskuduntzak zehaztea ere. 1917ko krisialdiaz geroztik. gaztelerarekin batera (16. art. testu juridikoa da. Eusko Ikaskuntzak egindako Estatutu Proiektu batean du oinarria. Berez. berezko izaera politikoa duena. Hartzailea diputatuen kongresua da.2. lege prozesalak eta notario legeak. legeria zibila. alegia. Lehen euskal lehendakaria izango zenak eta Bizkaiko alkateek manifestu bat idatzi zuten. Joera demokratiko-burgesean oinarrituta gizarte erreformak egitearen aldekoa zen. art.). art. Orain. Testua. 1931ko maiatzaren 31n. Euskal Estatuak eskuduntza du legeak egiteko. Ildo berean. 1931ko ekainaren 14ean. Espainiako Estatu osoko estatu autonomoa den aldetik. eta hori egiten lagunduko dion eskubideari jarraiki. Euskara hizkuntza koofizialtzat onartu da. […] 15. Proiektuan adierazi zen eskuduntza hori autonomia estatuarena zela. sozialistek eta errepublikanoek gai jakin batean oztopoak jarri zituzten. 1. euskal diputazioek gobernu zentralari aditzera eman zioten autonomia areagotzeko helburua. art. eta gaztelania eta euskara maila berean egongo dira. Bere kasa gobernatzeko eta antolatzeko eskubidea aintzatetsiko zaio. art. Biak batera modu artikulatuan egongo dira. eta bere lege eta dekretuak betearaziko ditu. edonola ere. eta behin-behineko ka- . Euskal Herriak Vatikanoarekin konkordatua sinatzeko aukera du (15. eta horri esker. barne komunikazioak […]. eta edukiaren aldetik. autonomia erregimena sortzeko. osasuna eta higienea […]. 18 2. Kokapena Testu horretan. Aitzitik. hipoteka legeak. Estatutu honetan adierazitako Harreman Itunduen Legearen arabera. Asmoa Euskal Herria antolatzea zen. lehen mailako iturri zuzena da. Euskal Herriak eskuduntza legegileak. bai eta auzitegi eta epaitegiek egindako epaiak ere arlo hauetan: Euskal Herriko konstituzioa eta autonomia erregimena […]. etorkizuneko autonomia onartzeko. justiziaren antolaketa eta administrazioa […]. Araba. Testuingurua [ 139-141] Euskal Estatutua erdiesteko ekimena Getxoko alkatea zen Jose Antonio Agirre nazionalistak zuzendu zuen. Testuinguruari buruz. entitate politiko berri baten antolaketari buruz ari delako: Euskal Herria. betearazleak eta judizialak hartu ditu 15. behinik behin[…]. jatorriaren aldetik. Gipuzkoa. Bigarren Errepublikaren hasierako uneetan kokatuta dago. Probintzia bakoitza bere aldetik autonomikoki antolatuko eta gobernatuko da. Azterketa Euskal Herria osatu da. helburu autonomisten berri izan dugu. Nafarroa eta Bizkaia probintziek osatzen duten Euskal Herria entitate natural eta juridikotzat joko da. EAJk Errepublika onartu zuen. Testua nork egin duen jakitea zaila da. Lizarra. nazionalisten ikuspuntutik. batik bat. Elizaren eta Estatuaren arteko harremanak. Euskal Ikaskuntzak batzorde bati lagundu zion hiru probintzien eta Nafarroaren autonomia proiektua idazten. 16. zerga eta ekonomia erregimena […]. eta horren bidez. probintzia bakoitzak beregain funtzionatuko du (1. herri segurantza eta defentsa. art. Elizaren eta Euskal Estatuaren arteko harremanak. art. ekimen berriak sortu dira. Gaur egungo Araba. maila eta espezializazio guztien hezkuntza […]. estatuaren batasunaren barne. Euskaldunen hizkuntza nazionala ofizialtzat onartuko da.). formaren aldetik. Euskal Herriko ekonomia jarduera eta politika.

EAJk alderdi aurrerakoienak bereganatu zituen eta errepublikano. 1931ko irailean. Arabak izan ezik. karlismo tradizionalista atzean utzi zuen. Gerra Zibila hasi zen. Estatutuaren aldeko kanpaina berria abian jarri zuten. Haatik. Estatutua idazteko Errepublikaren parte-hartzea zela eta. halaber. Gipuzkoan eta Bizkaian bildu zen. hori dela eta. bat zetorren karlismoarekin. katoliko askeek eta tradizionalistek osatu zuten koalizio hori. EAJ izan zen lehen euskal gobernu autonomoaren buru eta Jose Antonio Agirre lehen lehendakaria. Espainiako Estatuaren barne. euskal eskualdearen autonomiari buruzkoa. autonomiari buruzko eztabaida Araban. Pixkanaka. eta udalerri. erlijioari zegokionez. eta ondorioz. Errepublikako parlamentuan krisia izan arren eta Gorte Nagusietarako hauteskundeak iragarri baziren ere. eta garaipenari esker. eta ondorioz. euskal estatu autonomoa proposatu zuten. Nafarroa autonomia proiektutik atera zen. EAJk proiektua onartu bazuen ere. Fronte Popularrarekin bat egin zuten alderdiak gailendu ziren 1936ko otsaileko hauteskundeetan. Uztailean. Euskal Herriko behin-behineko gobernua (EAJ eta Fronte Popularra) osatu zuten eta EAJko kide bat izendatu zuten (Manuel de Irujo) Errepublikako gobernuko justizia ministro. euskal udalerriak berriro aurkeztu zuten autonomia proiektu berria. Gorte Konstituziogileetarako Errepublikako lehen hauteskundeak egin ziren eta euskal-nafar koalizioa gailendu zen. Estatutua onartzeko herri erreferenduma egin zen 1933ko azaroaren 5ean. Nazionalistek. eta irailean. joera tradizionalista zeharo areagotu baitzen bertan. 19 testu iruzkina . katalan eta sozialistengana gerturatu zen. Gipuzkoa erori. askatasun osoa nahi zuen. autonomia prozesua gelditu zen— eta Arabako udalerri gehienek uko egin zioten autonomia proiektuan parte hartzeari. gobernuan aldaketak izan ziren —hauteskundeetan. Euskal Estatuaren osaera ez zetorren bat aurrerago onartu zen Errepublikako konstituzioan adierazitakoarekin. Euskal Herriaren lehen Autonomia Estatutua baita. erlijioari zegokionez. 1936ko urriaren 7an.binetearen arabera. 4. Errepublikako gobernuak ez zuen begi onez ikusi EAJ eta tradizionalismoaren batasuna erlijioa defendatzeko. Generalitateko presidentea Macià zenean eta Parlamentukoa Luis Companys. aldi berean. aurretik Errepublikako gobernuan sartu zen EAJk eta Madrilek Estatutuaren onarpena negoziatu zuten —Errepublikako Gorteetan adostutakoa—. Estatua eta Elizaren arteko harremanak eta Vatikanoarekin konkordatu bat negoziatzeko eskubidea zirela bide. Horrenbestez. Testu horretan. eskuduntza Errepublikari zegokion. joera karlistak Elkarte Tradizionalistan bildu ziren. Konstituzio aitorpenak Errepublika estatu laikotzat jo zuenez eta Azañak jesuiten aurka hartu zituen neurriak zirela bide. behin betiko banatu ziren Nafarroako karlistak eta nazionalistak. Horrenbestez. Kataluniak hurrengo urtean lortu zuen Estatutua. 1931ko ekainaren 14an. baina horretarako. EAJk zuhurtasunez onartu zuen errepublikanoen eta bien arteko aliantza. Konstituzioaren aurka baitzegoen. Hiru probintzietako udalerri gehienek proiektu berri hura bultzatu zuten. deszentralizatutzat ere. karlistek hori guztia erlijio balioen aurkako erasotzat hartu zuten. 1932an. Nafarroak uko egin ondoren. Testu konstituzionalak –1931ko abenduan onartu zenak eta izaera ezkertiar nabarmena zuenak– Errepublika Estatu oso eta bateratutzat jo zuen. Ondorioa [ 152] Oso testu garrantzitsua da. ezinbestekoa zen EAJk eta Errepublikak elkarrekin lan egitea. eta ekainean. Azañaren gobernuak Estatutua erreformatzea proposatu zuen. Arlo horretan. Idazle batzordeak lanari ekin zion 1932ko urrian. Lizarrako Estatutua Gorteetan aurkeztu zuten eta ez zen onartu. probintzia eta eskualdeen autonomia aintzatetsi zuen. baina. ez zion utzi eskuinarekin lan egiteari. Errepublikako konstituzioarekin zeuden desadostasunak ezabatu ziren. Hori dela eta. Elizaren eskubideak defendatzeko. Estatutuan. Lizarran idatzi eta onartu zuten. 1932ko urtarrilean. EAJk Errepublika onartu bazuen ere. Bere aldetik. euskal nazionalistak Lizarran egindako batzarrean bildu ziren eta Estatutua onartu zuten. ez zen onartu Gorte Konstituziogileetan. penintsulako Euskal Herrian. Proiektuan zuzenketa bat egin zen. Hil horretan bertan. oligarkikoago eta atzerakoiagoa baitzen. 1931ko abenduan. Lizarrako Estatutuan liberazio nazionala nahi zutela argi adierazi bazen ere. Estatutua erdiesteko nagusitasuna izan zuen. Eusko Ikaskuntzak egindako proiektuan oinarrituta eta konstituzioa egin baino lehen. eta errepublikaren aurkako balizko erantzuntzat hartu zuen. Estatuaren onarpena atzeratu zen. Ondorioz. eta 1933ko abuztuan amaitu zuen. eskuinak irabazi zuen.

kontuan hartu du Kongresuan parte hartu duten espainiar ordezkari guztiek argi adierazi dutela espainiar gehienen nahia dela aldaketa horiek egitea. eta era berean. puntua). puntua)... askatasun pertsonala eta adierazpen askatasuna. izaera politikoa du. Azterketa Testuko funtsezko ideia da Espainian era baketsuan sistema demokratikoa ezartzea –sinatu zuten guztiak iritzi berekoak ziren–. Aldi berean. Gobernuaren zentsura bertan behera utzi. Hori dela eta. Jatorriaren aldetik. langile mugimendua une gorenean zegoen. Erkidego naturalen nortasuna onartu behar du.... erregimenaren garapen aldia hasi zen. 1962ko ekainaren 8an. eta ebatzi du Europako herrialderen batek bai bat eginez. oinarri horietan ezarritakoa betetzen badu.. alderdi politikoek parte hartuta (.. bai eta sindikatu askeek ere (. Giza Eskubideen aldeko Europako Konbentzioan eta Europako Gizarte Gutunean ezarritakoaren arabera: 1. Testua Munichen 1962an egin zen Europako Mugimenduaren Kongresuan kokatuta dago. sozialistak. komunistak izan ezik.. denak frankismoaren aurkako oposizio demokratikoko politikoak ziren (monarkiko liberalak. ikasleen mugimendua hasi zen eta askatasun demokratikoak eskatu zituzten. Espainiako eta erbesteratutako errepublikanoen hainbat talde demokratiko bildu ziren Munichen. bigarrenik. zera eskatu zuten: lehenik eta behin. gobernuak gobernatuen onarpena duela bermatzeko. sozialdemokratak. eta horri esker. 2. batez ere. Munichen bildu zen oposizio demokratikoak hitzarmenaren bidez Espainiako egoera politikoa salatu eta demokrazia ezartzea eskatu zuen. komunitate naturalek beregain gobernatzeko gaitasuna aintzat hartzea (. euskal nazionalistak eta nazionalista katalanak)... elkartzeko. Kongresura Espainiako 118 pertsona bertaratu ziren. Kongresuak itxaropen handia du Espainia Europan sartu ahal izango dela. bai elkartuz integratu nahi badu. 3. Euskal Herrian. testu zirkunstantziala da. eta azkenik. 3. Testuan. Espainia Merkatu Batuan sartzeko baldintza baitzen. Europako Ekonomia Erkidegoarekin bat egitea eskatu zuten. Testuingurua 1962an.. Gainera. Iritzi joerak eta alderdi politikoak sortzeko aukera eman behar du.. Espainiak baldintza hauek bete behar ditu. diktaduraren aurkako alderdi demokratikoen helburuak zein ziren jakin dugu. Salvador de Madariagak erbesteratuen izenean eta Jose Maria Gil Roblesek Espainiakoen izenean. benetako ordezkapen eta demokrazia erakundeak ezartzea (. 2. Espainian. Demokrazian oinarrituta askatasun sindikala gauzatzea.. Frankismoaren asmoa zen nazioarteko bakartzetik aldentzea eta Europara gerturatzea. ezinbestekoa dela herrialde horrek erakunde demokratikoak izatea.. azken komunikatua egin zuten bi batzordeen jarduerak zuzendu zituzten. erregimenaren izaera ez demokratikoari buruz eztabaidatzeko. Kokapena Eskutan duguna Europako Mugimenduaren Kongresuko azken erabakia da.. Kongresuan onartutako hainbat ondorio bildu dira. 4.. biltzeko eta greba egiteko eskubideak— (. oinarrizko eskubide demokratikoak —adierazteko. 20 testu iruzkina .. Benetako ordezkaritza erakunde demokratikoak ezarri behar ditu. 5. puntua). demokrazian oinarrituta aldaketa eskatzeko. lerroak).. 1.. Munich (Alemaniako Errepublika Federala). demokrata-kristauak. eta oposizioaren eskubideak onartu behar ditu._eredua Municheko Kongresuko akordio politikoa Europako Mugimenduaren Kongresua Munichen bildu da 1962ko ekainaren 7an eta 8an.. Hortaz.3. formaren aldetik. Municheko kongresura politika esparruko 118 kide bertaratu ziren. Horretarako. Kongresua bi batzorde paralelok antolatu zuten. Asturietako meatze eskualdeetan. eta langileek grebaren eta beste bitarteko batzuen bidez beren oinarrizko eskubideak defendatzea onartu behar du. eta giza eskubide guztiak bermatu behar ditu. eta asmoa haiei adieraztea zer baldintza eskatuko zaizkion Espainiari Europako erakundeetan sartzeko. lehen mailako iturri zuzena da.. eta edukiaren aldetik.. Kongresua egin zenean. Munichen egin zen. 1962ko otsailaren 9an... puntua). puntuak). Hartzaileak erregimen frankistako agintari politikoak dira. komunistak izan ezik. Espainiako ordezkaritzak hala eskatuta. Baldintza hori ezinbestekoa da Merkatu Batuan sartzeko (. Espainia Europaren funtsezko elementua baita. Katalunian eta Madrilen greba ugari iragarri zituzten.

Langile mugimendua gero eta politizatuago bihurtu zen. 4. Ordena Publikorako Auzitegia eratu zen. Eliza katolikoak ez zuen deus esan. frankismoak tinko eutsi zion.com/comentarios-de-texto/lecturas-de-historia/resolucion-del-congreso-de-munich/ [Berriro eginda eta EHUko eskemari moldatuta]. Era berean. Erregimenak unibertsitatearen kontrola galdu zuen heinean. protesta gehiago egin zituzten. Don Joan Borboikoak Estorilen zegoen bitartean. Nazio Askapenerako Frontea (FLN) eta Langileen Ermandade Katolikoa (HOAC) hitzarmenetik aldendu ziren. Aldaketa horiek mota askotakoak ziren. Kongresua amaitzean. Nolanahi ere. Julian Grimau komunista hil zuten). Horretaz gainera. kritika gogorrak jaso zituen atzerrian. Francok espainolen foruko 14. Salvador de Madariagak zera esan zuen: «gaur. Aldi berean. Batzordea klandestinitatean eta Sindikatu Bertikal ofizialetik kanpo eratu zen. Hala ere. 1957an Erromako Itunean ezarritakoaren arabera. faxismoek porrot egin eta gero sortu ziren Mendebaldeko Europako sistema demokratikoetan oinarritu zen programa politiko hori. greba eta manifestazio ugari iragarri ziren eta Langile Batzordeak (CCOO) sortu zen. besteak beste. gogor erreprimitu zuten. Francorekin bat egiteko manifestazioak antolatu ziren. Kontzilioak eraginda– diktaduraren aurkako iritzi kritikoa eratzen hasi zen. Kanarietara deportatu edo erbesteratu zituen. ez zuen onartu monarkikoen esku-hartzea. eta 1985ean. Ondorioz. delitu politikoak epaitzeko. besteak beste. Ondorioa Municheko Kongresuko erabakiak ondorio zuzen praktikorik izan ez bazuen ere. Mugimenduko prentsak kanpaina bat antolatu zuen. eta Jose Maria Pemanek zuzendutako Kontseilu Pribatuak bultzatuta. Francorekiko harremanak ez eteteko. Gerra Zibila amaitu da». Kongresuaren sona zikintzeko. Oinarri horiek ezinbestekoak ziren Merkatu Batuan sartzeko eta Europako Erkidegoarekin bat egiteko. bilera horri buruzko jarrera anbiguoa izan zuen. masoien eta marxisten lagun» izatea. oinarri horiek orokorrak ziren eta ez zen behar ezarpen-egutegirik . kongresua atzerrian egin baitzen. Hori dela eta. Dokumentu horrek aditzera eman zuen Espainian 60ko hamarkadan bilakatu zen oposizio politiko berria eta borroka demokratikoa. eta horren ondorioz. Municheko sinatzaileak kartzelaratu. Arriba egunkariak adierazpen gutxiesgarri hau ezarri zion: «Municheko akordio makurra». Iturria: http://www. Europako Erkidegoko kide egin zen. erregimen demokratikoa ezarrita zegoenean. Errepresioak areagotu zituzten (1963an. elizaren zati bat irekitasun politikoaren alde bazegoen ere. kleroaren eta elkarte laikoen alderdi bat –Vatikanoko II.Testua sinatu zutenen aldarrikapenek laburbildu zituzten oposizio demokratikoaren programa politikoak. erregimenaren aurkako azpijokoa zela adierazi zuten eta sinatu zutenei leporatu zien «traidoreak» eta «Espainiaren etsai. Alde batetik. unibertsitateko hainbat alderditan sistemaren aurkako jarrera kritikoa zabaldu zen. Bigarren Mundu Gerran. Espainiak eta Europako Ekonomia Erkidegoak lehentasunezko merkataritza hitzarmena sinatu zuten.paulesbarakaldo. Bestalde. Espainian izugarrizko iskanbila eragin zuen. artikulua kendu zuen bi urterako (artikulu horrek aintzatetsi zuen espainolen eskubidea askatasunez aukeratzeko zer lekutan ezarriko zuten etxebizitza lurralde nazionalean). Haatik. 1970eko ekainaren 8an. 21 testu iruzkina .mitxel. ez ziren ausartu isilean gordetzera —meatzarien grebak eta ikasleen protestak ez bezala—. oposizioak ez baitzuen behar adina indar gobernu frankista erorarazteko. ekonomiaren garapenak hainbat aldaketa soziokultural ekarri zituenean. Asmoa hura barregarri uztea zen.

Jainkoaren graziari eta Espainiako Monarkiaren Konstituzioari esker Espainiako Errege denak. Erregeak.6_lehen zatirako testuak (XIX. art. art. haren esku utzi ditut Espainiako eta Indietako lurraldeen gain nituen eskubideak. Espainiako nazioa bi hemisferioetako espainiar guztiek osatzen dute. betiere legeek ezarritako murrizketak eta erantzukizunak errespetatzen badira. bai eta jainkozko probidentziak nire mende jarritako lurraldeen babesa. nire lagun eta aliatu Frantziako Enperadore maitearekin sinatutako eta berronetsitako itun baten bidez. eta beraz. eta beste edozein erlijio praktikatzea debekatzen da._testua Persiarren Adierazpena (1814. Subiranotasuna funtsean Nazioari dagokio. Cádizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa Egokia iruditu zait nire basailu maiteei nire aitatiar maitasunaren azken froga ematea. Horrez gain. espainiar orok. Espainiako Nazioaren gobernu mota oinordetzako monarkia moderatua da.04.25) 1. 15. Gorte Nagusiek eta ezohikoek izendatuak. art. eta denon artean nire lagun Napoleon Enperadore maiteak agindutakoa betearazteko bitartekoak jar ditzazuen […]. osotasuna eta aurrerapena ere. inolako bereizketarik egin gabe. betiere iskanbilarik eta herritarren mugimendurik ez sortzeko neurriak hartuz. Baionan. bai eta gure erlijio sakratua Espainian nagusi dena izango dela eta hori izango dela ere monarkia honen mendeko lurralde guztietan kontuan hartuko den bakarra. horrek suntsiketa._testua Baionako abdikazioak (1808. […] 14. ohorea eta izen ona halako ezohiko egoeran ikusirik. 22 testuak: XIX. adierazpen hau ikusi eta ulertzen duzuen guztiei jakinarazten dizuete Gorteek hau dekretatu eta berronetsi dutela: 1. betebeharra du Estatuaren gastuei aurre egiteko ekarpenak egiteko. neure burua. 3. art. 17. art. hau da. art. nire erregealdian zehar izan ditudan helburu bakarrak._testua Cádizko Konstituzioaren zati bat (1812.19) 1. […] Eta gaur. osotasuna eta aurrerapena. herritarrak erregearen ondorengoarekiko leialagoak izan zitezen. nire Gaztelako Kontseiluko bitarteko gobernadoreari.12) JAUNA: Antzinako persiarren ohitura zen erregea hil ondorengo bost egunetan anarkian bizitzea.03. Nazioak erlijio hori babestuko du. eta nire basailuen lasaitasuna eta zoriona. nire azken subiranotasun ekintza hau nabarmena izan dadin nire mendeko lurralde guztietan […]. Gaceta de Madrid. art. 1808ko maiatzaren 8an. kontzientzia. art. 16. Cádizen. […] 8. 2. 1812ko martxoaren 19an. Baina Espainiako eta Indietako koroa beti independentea izango dela adostu dugu. familien etsipena eta guztion hondamendia ekarriko bailuke. berrikusketarik edo onarpenik behar izango. Erregeak du legeak betearazteko eskumena. nire azken subiranotasun ekintza helburu horretara soilik bideratzea.a Jaunak. inprimatzeko eta argitaratzeko. […] 371. art. Gorteek dute. […] 12. mendea 3. Hortaz. Izan ere. haien zoriona eta lasaitasuna izan dira. egun horietan gertatutako hilketak. loa galarazi didatenak. monarkiak bi hemisferioetan dituen lurraldeen segurtasuna.05. Jakinaren gainean jartzen zaituztet. gobernuaren jauregi inperial delakoan. eta hura egon ezean edo gatibu egonez gero Erresumako Erregeordetzak. Nik. . Auzi zibil eta kriminaletan legeak aplikatzeko eskumena legeak ezarritako auzitegiei dagokie. 1808ko maiatzaren 20an. Cádizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa Fernando VII. […]. Espainiar guztiek dute askatasuna beren ideia politikoak adierazteko. tronua uztera noan une honetan. erregearekin batera. mendea). dituen ondasunen arabera. hari soilik dagokio bertako oinarrizko legeak ezartzeko eskumena. lege zuzen eta bidezkoen bidez. eta horretarako ez da aldez aurreko inolako baimenik. lapurretak eta bestelako zorigaitzak ikusirik. Espainiako Nazioaren erlijio bakarra erromatar erlijio katoliko apostolikoa da eta izango da. ezinbestekotzat jotzen dut. hori baita egiazkoa den bakarra. legeak egiteko eskumena. eta gainerako kontseiluei jakinaraztea eskatzen dizuet […]. 1.

art. art.02. Beraz.1) 2. Ezein espainiar edo atzerritar ezin izango da atxilotu edo espetxeratu. hildako aberastasunari bizia emateko. epai baten bidez baino. herritarrengan aberriarekiko maitasun naturala eta sutsua sustatzeko. […] 16. Elisabet II. Estatu Liberalaren eraikuntza (1833-1874) . […] 17. ezta kreditu operazio bat ere. nazioaren zorra gainditzeko bitartekoak bermatzen ditu. bidegabeak eta desegokiak direla aldarrikatzeko. jabeen familia handia bat sortzeko ideia gorena oinarri hartzea. testuak: XIX.aren tronu gorenarekin. Gaceta de Madrid. justiziaren eta Estatuaren oinarrizko arauen mende dago. seriotasunez. foruekin eta ohiturekin […]. art. […] Monarkia absolutua […] arrazoimenaren eta adimenaren egintza da: Jainkoaren legearen. haien ongizatea batez ere gure goi erakundeen erabateko arrakastaren araberakoa izango baita. […] Madrilen. Inork ezin izango du ezein espainiar auzipetu edo zigortu. Anderea. 7. Gobernuko agintariek ezin izango dituzte inola ere posta bidezko zein telegrafo bidezko mezuak geldiarazi edo ireki. bai idatziz. eta hori bete nahi ez dutenak obeditzera behartzeko.21) BERORREN MAIESTATE ERREGINA GOBERNATZAILEARI ZUZENDUTAKO ADIERAZPENA Anderea: Nazioaren jabetza bihurtu diren ondasunak saltzeak. Berorren Maiestatearen onarpen ohoragarria lortzeko aurkeztuko den dekretuak. Cádizko Gorteak eta 1812ko Konstituzioa 4. mendea 2. delitua egin aurretik zeuden legeen arabera horretarako eskumena duen Epaileak edo Auzitegiak baino. 1814ko apirilaren 12an. beharrezkoa izan da erregearen boterea absolutua izatea. 1. adierazpen adeitsu hau. Berorren Maiestateari arbasoen tronua itzuli izanaz poztu diren espainiar ugariek sinatzen dute. lehenago egin izan den bezala […] horren bidez Cádizen onartutako dekretuek eta Konstituzioak ezarritakoa gainditzeko. 13. aberria handitzeko. 1836ko otsailaren 21ean. 2. edo erregeak aukeratu zituzten lehenengo gizonak beren borondatez haien mende jarri zirelako. Azken finean. edota ez badituzte legez horretarako baimendutako herri korporazioek ezarri. mendekoei guztion interesa lortzera bideratutako aginduak emateko. delituren bat egin duenean izan ezik. Herritar eskubide guztiak dituen ezein espainiarri ezin izango zaio ukatu hauteskundeetan botoa emateko eskubidea. Horrek bide emango du herritarren zoriona areagotzeko. onuragarria behar du izan zor publiko izugarri hori arintzeko. […] Gure botoen eta gure probintzietako botoen bidez eskatu behar dugun [konponbideak] bat etorri behar du Espainiako legeekin. ordenaren eta askatasunaren ikur denarekin. […] Espainia biziberritzeko elementua da. art. Estatu Liberalaren eraikuntza (1833-1874) 23 5. eta harekiko lotura berriak eta sendoak sortzeko. merkataritza espekulazio hotz bat. art. horregatik. Errege absolutuak ez du bere agintaritza arrazoirik gabe erabiltzeko eskubiderik (Jainkoak berak ere ez zuen beretzat nahi izan eskubide hori). bai inprimatzea zein antzeko beste prozeduraren bat erabiliz. nolabait esateko. […] 15. Ezin izango zaizkio inori bere ondasunak eta eskubideak aldi baterako zein betiko kendu. […] 12. norberak zein beste edozein espainiarrek hala eskatuta. […] 11. Helburu baketsuetarako biltzeko eskubidea. art. Ez da. konkistatzeko eskubidearen bidez ezarri zen. eta Gorte berriek dekretu eta konstituzio horiek baliogabeak. bai ahoz. beharrezkoa da. nazioak jada bereganatutako ondasunen salmentari eta horren ondorio materialei buruzkoak. Ezein espainiarri ezin izango zaizkio ukatu beste eskubide hauek ere: Norberaren ideiak eta iritziak askatasunez adierazteko eskubidea. Inor ez dago behartuta zergak ordaintzera. Espainiaren zorionerako bitartekoa. betiere lege horiek agindutakoari jarraiki. industria bitartekoen eta merkataritzaren oztopoak kentzeko. Moral publikoaren aurkakoa ez den edozein giza helburutarako elkartzeko eskubidea.06._testua Mendizabalen desamortizazioaren dekretua (1836. identifikatzean datza. Espainiaren izenean. ez zuen halakorik behar gatibualdiak iraun zuen sei urteetan. irmotasunez agindutakoa betetzea adierazteaz gain. haren suspertze politikoaren osagarria. salmenten bidez lortutako sarreren araberako amortizazioaren bidez._testua 1869ko ekainaren 1eko Espainiako Monarkiaren Konstituzioa (1969. Legezko formalitateak bete gabe edota Konstituzio honetan aurreikusitako kasuetatik kanpo atxilotutako edo espetxeratutako pertsona oro aske utziko da.Espainia Berroren Maiestatearekiko fidel izateko. ez badira Gorteetan boto bidez onartu. art. horretarako. art. helburu hori lortzeko joerak eta bitartekoak zehaztean. eta helburu horretarako deitu behar dira Gorteak.

2. art. Gaceta de Madrid. 1. 1839ko irailaren 5ean . art. Gobernuak. hiru modu hauetan: 1. Errail arteak metro bat eta 80 zentimetroko neurria izango du (Gaztelako 6 oin eta 6 hazbete). Nik. mendea 7._testua Trenbideen Legearen zati bat (1855. 7. 1839ko abuztuaren 31n. 6. ez badute aldez aurretik horretarako emakida edo kontzesioa lortu. Titulu honetan jasotako eskubideen onarpenak ez dakar berekin berariaz idatziz jaso ez den beste edozein eskubide debekatzea. Espainietako Erreginak. art. Baldomero Espartero Jauna kapitain jeneralaren mende geratuko dira Rafael Maroto Jauna teniente jeneralaren agindupeko artilleria kidegoak. art. […]. Trenbide enpresa guztiei eskubide hauek onartuko zaizkie: 1. Trenbideak eraikitzean baldintza hauek bete beharko dira: 2. 4. […] 22. art. makinak. bideak hartuko dituen lur publikoak bereganatzea […]. lanek irauten duten bitartean enpresetako langileak eta garraiorako animaliak mantentzeko […] egurra._testua Bergarako Hitzarmena (1839. adierazpen hau ikusi eta ulertzen duzuen guztiei jakinarazten Estatu dizue Gorteek hau dekretatu eta Berorren Maiestateak berronetsi dugula: Liberalaren 4. Erreginak. aurreko artikuluetan adierazitako kontzesio horiek berak onartuko zaizkie. ezin izango zaie egunkariei zentsurarik. […] 29. eraikuntzak irauten duen bitartean eta eraiki ondorengo hamar urteetan. ez da halakoen aurkako errepresaliarik. Bergarako kuartel nagusian berretsitako hitzarmena. art. 6. eraikuntza 6.31) 3. edota nahiago duten beren etxeetara erretiratu. Gaceta de Madrid. 2. buruzagien eta ofizialen graduak eta kondekorazioak aintzatetsiko dira. 8. Aranjuezen. 5. zurak. art.06. art. 1869ko ekainaren 7an. art.a Andereak […]. armak utzita. uniformeak eta hornigaiak. 24 testuak: XIX. […] 27. merituen eta gaitasunen arabera. Era berean. art. enpresei epe jakin batzuetan inbertitutako kapitalaren zati bat emanez. linearen ondoko lurraldeetan […] harrobiak zabaltzea […]. Legeek zein Agintariek ez dute inolako xedapen prebentiborik ezarriko. hark aurkeztuko ditu armadako kidegoen zerrendak. Trenbideak eraikitzeko erabiltzen diren atzerriko kapitalak eta maileguak Estatuaren babespean gelditzen dira. Zerbitzu orokorreko lineen eraikuntzan laguntzeko funts publikoak erabili ahal izango dira. edo bestela. Bizkaikoa eta Gipuzkoakoa aurkeztu diren baldintza beretan aurkezten badira. art. 20. Elisabet II. Foruak eta liberalismoa: Karlistaldiak eta foruen deuseztatze prozesua Baldomero Espartero Jauna Armada Nazionaletako kapitain jeneralaren eta Rafael Maroto Jauna teniente jeneralaren arteko hitzarmena. Nazioak bere gain hartzen du erlijio katolikoaren kultuari eta ministroei eusteko betebeharra. kapital horiengatik gutxieneko interes bat edo interes finko bat ziurtatuz. […]. Nafarroako eta Arabako dibisioak Gaztelakoa. art. art. Francisco de Luxan Sustapeneko ministroak. Elisabet II. […]. kokea eta gainerako material finko eta mugikor oro ordaintzeko […] 30. bidesariak eta garraio zerbitzuarengatiko ordainketak […] jasotzea. haiek baliatuz lan jakin batzuk eginez. bazkalekuak eta beste baliabide batzuk […] baliatzea. Espainiar guztiak onar daitezke lanbide eta kargu publikoetan. eta gerra egoera sortuz gero. gordailatzerik nahiz argitaratzaile arduradunik ezarri. Baldomero Espartero Jauna kapitain jeneralak arduraz gomendatuko dio gobernuari betetzeko Gorteei foruak onartzeari edo aldatzeari buruzko proposamen formala egiteko eskaintza. muga zergetan ezarritakoaren araberako ordainketa jasotzea. Aurreko artikuluetan adierazitakoa hitzarmen hau berronetsi eta hamabi eguneko epean aurkezten diren enplegatu zibil guztiei dagokie. 1855eko ekainaren 3an. 3. Rafael Maroto Jauna teniente jeneralaren agindupeko armadako kideen jardunak eta jeneralen. konfiskatzerik edo bahiturarik izango. Boletín Oficial de Pamplona. (1833-1874) 8. art. eta askatasuna izango dute erabakitzeko 1837ko Konstituzioa.08.aren tronua eta haren Ama Ohoragarriaren Erregeordetza zerbitzatu eta defendatu nahi duten.21. titulu honetan definitutako eskubideen gauzatzeari dagokionez. Partikularrek edo konpainiek ezin izango dute linearik eraiki […]. 2. […] atzerritik inportatu beharreko lehengaiak.1855eko ekainaren 6an. partikularrek edo konpainiek egiaztatuko dute zerbitzu orokorreko lineen eraikuntza. 3.6) 2. Beste edozein erlijio modu publikoan zein pribatuan praktikatzea bermatzen da. art. […] 19. arma lantegi eta gordailuak.

Foruak eta liberalismoa: Karlistaldiak eta foruen deuseztatze prozesua 9. Konstituzio politikoak espainiar guztiei beti ezarri dizkien betebeharrak. eskubide konstituzionalak hedatu diren bezala. egoki baderitzo Araba. Erregeak.30) Alfontso XII. aukera izan bezain laster eta Euskal probintzietako eta Nafarroako ordezkariek adierazi nahi dutena entzun ostean.8. eta bera adingabea den bitartean Erresumako Erregina Gobernatzailea den bere Ama Ohoragarriak. bai eta Nazioko gainerako probintzietara ere. 1839ko urriaren 25ean. betiere monarkiaren batasun konstituzionala urratu gabe. art. Estatuaren erlijioa Erromatar Erlijio Katoliko Apostolikoa da. antzinako foru erregimenaren erreformak adosteko. 1841eko abuztuaren 16ko legea eta urte horretako urriaren 29ko dekretua kontuan hartuta. gastu publikoei aurre egiteko Estatuaren aurrekontu orokorretan ezarritako kontribuzioak. Jainkoaren graziari esker Espainiako Errege konstituzionala denak. Jainkoaren graziari esker Espainiako Errege konstituzionala denak. Jauregian. Legeak hala eskatzen duenean Armadan zerbitzatzeko eta Estatuaren gastuei aurre egiteko norberaren ondasunen araberako ekarpena egiteko. betiere kristau moralak ezarritakoa urratzen ez badu.21) Alfontso XII. aipatutako hiru probintzia horiek […] betebeharra dute Legeen arabera dagokien gizon kupoa Armadaren zerbitzuan jartzeko.art. Bizkaia._testua 1839ko urriaren 25eko Legea Elisabet II. art. Gaceta de Madrid. Antonio Cánovas del Castillo Ministroen Kontseiluko presidenteak. 2. Euskal probintzietako eta Nafarroako Foruak berresten dira.a Andereak. adierazpen hau ikusi eta ulertzen duzuen guztiei jakinarazten dizuete Gorteek hau dekretatu eta Berorren Maiestateok berronetsi dugula: 1.Errege-eskuaz izenpetua. Jauregian. bai idatziz. Erregina Gobernatzaileak. Giza helburuetarako elkartzeko eskubidea. adierazpen hau ikusi eta ulertzen duzuen guztiei jakinarazten dizuete Gorteek hau dekretatu eta Berorren Maiestateak berronetsi dugula: 1. Nazioak bere gain hartzen du erlijio horretako kultuari eta ministroei eusteko betebeharra. Foru horietan ezinbesteko aldaketak egitea proposatuko die Gorteei. art. art. errentak eta zerga ohiko zein ezohikoak ordaintzeko. adierazpen hau ikusi eta 4. Nik. Ez da inor jazarriko Espainiako lurraldean bere erlijio iritziengatik edo bere kultua praktikatzeagatik. Gorteei jakinarazita eta 1837ko irailaren 19ko legea. Jainkoaren graziari eta Espainiako Monarkiaren Konstituzioari esker Espainietako Erregina denak.a Jaunak. bien bitartean. art. Aurreko artikuluan ezarritakoari jarraiki. Gobernuak.a Jaunak. 1876ko uztailaren 21ean. Nik. bai ahoz. euskal probintzien ongizatea eta Nazioaren segurtasuna eta gobernazio ona bermatzeko. 2. Foruak eta liberalismoa: Karlistaldiak eta foruen deuseztatze prozesua 25 testuak: XIX. arlo publikoan ez dira onartuko Estatuaren erlijioaren ospakizunak eta adierazpenak baino. aurretiko zentsurarik gabe.art. baimena izango du. 3. Gipuzkoa eta Bizkaia probintzien onespenaz. Bake helburuetarako biltzeko eskubidea. […] . bai kintoetarako. Gipuzkoa eta Araba probintzietara hedatuko dira.06. Espainiar orok eskubide hauek ditu: Bere ideiak eta iritziak askatasunez adierazteko eskubidea._testua Foruen deuseztatze legea (1876. ulertzen duzuen guztiei jakinarazten dizuete Erresumako Gorteekin bildurik eta adostuta hau dekretatu eta berro. Bizkaia.07. […] 13. bai inprimatzea zein antzeko beste prozeduraren bat erabiliz. foruak bateragarriak izan daitezen Nazioaren interes orokorrarekin eta Monarkiaren Konstituzioarekin. halaber. Gobernuak.._testua 1876ko Konstituzioaren zati bat (1876. behin-behinean erabakiko da adierazitako horri buruzko zalantzak eta zailtasunak nola bideratu. mendea 10. eta Gorteei emango zaie horren berri. Edonola ere. haien interesei jarraiki. 1876ko uztailaren 25ean. bai ohiko zein ezohiko deialdietarako.art. Maria Kristina Borboikoa Andereak. 3.Berrezarkuntzako netsi dugula: sistema politikoa Espainiako Monarkiaren Konstituzioa […] 11. 4. 3. Gipuzkoa eta Araba probintziek […] betebeharra dute.

erregearekin batera. 1901. legeak egiteko eskumena. bertako kideak hiru komisiotan banatzea adostu du: testuak: XIX. herrialdeko bizitza zuzentzeko eta zuzenbidearen aginpideari eusteko. Koroak izendatutako biziarteko senatariek. Monarkiaren lurralde guztiak kode berdinen bidez arautuko dira. Batzordeak adierazi nahi du beharrezkotzat jotzen duela Estatuaren antolamenduaz. bigarren edo hirugarren mailakoak eta abar izaten dira. herritarren borondate subiranoa ordezkatzen duen gobernu batek deitu beharko lituzkeela. eta oztopo da herritarren berrikuntza irrikak normaltasunez gauzatzeko. Oligarquía y caciquismo como la forma actual de gobierno en España. art. Berrezarkuntzako sistema politikoa Hortaz. eta haien oroimenean diziplinarik gabeko ekintza hutsal gisa geratuko bailitzateke. c) Eta herritarrek beren iritzia askatasunez adierazi ahal izateko. mendea .18. ez dira herritarrak. epai komun. eta eskuarki. Parlamentua iraintzen du. art. zibil eta kriminaletarako. art. botere publikoak ez bailuke nahikoa autoritate moralik izango. foru bakarra ezarriko da espainiar guztientzat._testua Joaquín Costaren Oligarquía y caciquismo lanaren zati bat (1901) 4. Gorteak eskumen bereko bi ganbera legegilez osatuta daude: Senatua eta Diputatuen Kongresua. Batzordeak. Senatua kide hauek osatzen dute: norberaren eskubideagatik senatari direnek. 20. […] Madrilen. masak zuzentzeko eman zitzaien boterea eta beren agintaritza. Kode horietan. eta horretarako funtzio Konstituziogileak izango dituzten Gorte berriak deitzea. 3. bateriak eta gotorlekuak indarrez hartzen dituen atzerritar talde bat bezalakoa. 11. a) Gobernuaren egungo politikak. art. Estatuko korporazioek hautatutako senatariek. 1876ko ekainaren 30ean. eta lurraldean zehar sakabanatuta daude. Kanpo osagaiak hiru dira: 1. bai eta bakoitzak zer leku betetzen duen ere gainerakoekiko. gobernu mota hori osatzen duten faktoreak zehaztuko ditugu. Baina hala esaten badiogu ere. d) Ezinbestekoa dela ekainaren 1eko Armadaren ekintzaren ostean Espainiako bizitza publikoaren berrikuntza sakona egitea. eta beraz. art. Erregeak du legeak betearazteko eskumena. art. posizioa eta aberastasuna gehiegikeriaz baliatuta. normaltasunez funtzionatzeko eta dagokion zeregina ahalik hobekien gauzatzeko. Oligarkak (itzal handiko esaten zaienak) alde bakoitzeko gizon handiak edo handikiak dira. Nazioaren parte izango litzateke. Kazikeak lehen. Bigarrena. horren ezean herritarrek ez bailukete ekintza hori ekimen abertzaletzat joko. ez da horrela. legez aldaketak ezarri ahal izango dira. 2. arazo horiez eztabaidatzeko eta irtenbidea emateko. Hauteskundeetan […]. entzute handieneko pertsonak. eragile politikoek abiatuta eta gauzatuta. izango balitz. 26 12. erdigunean bizi ohi dira. haren ordezkaritza organikoa. eta horrenbestez. Berrezarkuntzako sistema politikoa Lehena. iruzur egin eta sistema usteltzen dutenak. klase kontserbatzaileak eta gobernatzaileak baizik. eta berriro aukeratu ahal izango dira. […] 50. JOAQUÍN COSTA. zergak ezartzeko eta biltzeko ministerioak. b) Ikusirik Gobernuak eta egungo Gorteetan gehiengoa duten alderdiek adierazi dutela Gorteek ezin dutela funtzio Konstituziogilerik izan. udalerrien autonomiaz eta herrialdearentzat premiazkoak diren gainerako arazoez eztabaidatzea eta erabakitzea. eta beren borondatea ezagutarazteko eta errespetatzeko itxaropenak ez zapuzteko. Eta horretara mugatzen da Nazioa zapaltzen. akitzen eta makurtzen duen aparatua. Diputatuak legeak ezarritako metodoaren bidez aukeratuko dira._testua Parlamentarien Batzordeko itunak (1917) 4. Madril. 19. Oligarka eta kazikeek osatzen dute klase zuzendaria edo gobernatzailea esaten zaiona. denbora mugarik gabe. edonola ere. Gobernadore zibila da komunikazio organoa eta bitartekoa. Kataluniaren eta Espainia osoaren aurkako probokazioa izateaz gain. kapitaintzak. eta kontribuzio handienak ordaintzen dituztenek. alderdien arabera banatuta. telegrafoak. […] 75. ezinbestean baliatuko balituzke hauteskunde iruzurraren ohiko prozedurak. baina talde arrotz bat besterik ez da. […] 28. egoera jakinetarako. trenbideak. Gorteek dute. Gorte Konstituziogileak ezin dituela alderdi gobernu batek deitu.

Nafarroa eta Zuberoarekin. mendea . Bizkaiak erlijio ordenaren eta ordena politikoaren arteko bereizketa argi eta zehatza izango du oinarri. eta altzairu ekoizpenean. eta hala jokatzeak. Gipuzkoa. izaeragatik eta ohiturengatik senidetasun loturak dituenez Araba. Bizkaia askatasunez berrantolatuko da. […] Jaun Goikua eta Lagi-Zarra Bizkaiko goiburua oinarri duten doktrinei jarraiki. Talleres de Deustoko altzairu modelatuen ekoizpenean. ez suntsitzeko arrapaladan eta bihozgabekeriaz egungo erregimen babeslea. Bigarrenak nazioaren defentsarekin.Lehenak konstituzioaren erreformarekin eta udalerrien autonomiarekin lotutako arazo guztiak aztertuko ditu.. Bizkaiak arrazagatik. irmotasunez eskatu behar diogu gobernuari uzteko bertan behera agindu hori. Talleres de Zorroza eta Miravallesko galdaragintzan eta zubien. hezkuntzaren antolamenduarekin eta justiziaren administrazioarekin lotutako arazo guztiak aztertuko ditu._testua Librekanbismoari eta protekzionismoari buruzko testua Hemen gertatzen dena da Espainiaren eta Alemaniaren arteko itunaren eta halakoen bidez indarrean dagoen mugazergen erregimena deuseztatzen eta zapuzten dela. 7. hizkuntzagatik. betiere bere autonomia murriztu gabe. art. ez soilik etorkizuneko industria ekimenetarako aurrekari galgarria ezartzen duelako. Jaungoikua. […] 3. bertakoen artean. Merkataritza Itunen aurkako hitzaldia. baizik egungo muga zergen erregimenaren babespean jada errotuta dauden fabrikak eta egindako erreformak eta zabalkuntzak galbidean jarriko liratekeelako ere bai. langile mugimendua eta nazionalismoa Euskadin 14. zalantzarik gabe. funtsezkoak diren beste hainbat fabrika sortzeko proiektuak. Bertako Lege tradizional edo foruetan jasotako alderdirik funtsezkoenak osoki berrezarriko dira. hau da. Jaungoikuaren lehentasuna Lagizarrarekiko. langile mugimendua eta nazionalismoa Euskadin 27 testuak: XIX. J. Arbasoen jardunbide eta ohitura onak berreskuratuko dira. Bilbon. aisialdirako Elkarte bat sortu dugu Bilbon. 13. zorigaitz izugarria eragingo dio herrialdeari. ez ditut aipatu. Bizkaian politikaren esparrua erabat eta baldintzarik gabe egongo da erlijio esparruaren mende. Behenafarroa. 8. La crisis española de 1917 lanean aipatua. art. 5. Hirugarrenak herrialdeko ekonomiaren egoera ikusirik premiazkoenak diren ekonomia eta gizarte arazoak aztertuko ditu.[…]. Behin Bizkai-Batzar izena duen Bizkaiko Elkarte Nagusia eratu ostean. eliztar arloaren eta arlo zibilaren arteko bereizketa. bai gainerako herriekiko harremanetan. orain zehaztea bidezkoa ez delako. 5. […] eta beste hainbatetan. Lapurdi. Bizkaia erromatar erlijio katoliko-apostolikokoa izango da. adiskidetasun loturak estutzeko helburuarekin._testua Euskaldun Batzokiyaren Estatutuak (1894) 1. Arana eta Goiri-tar Sabinok idatzitako estatutuak oinarri hartuta. Bilbon. Jaungoikua eta Lagizarra bereizketa. Euskeldun Balzokija izenaz. bai eta jainkozkoa denaren eta gizatiarra denaren artekoa ere. art. Bizkaiak erlijio ordenaren eta ordena politikoaren arteko erabateko harmonia eta adostasuna izango ditu oinarri. sei herrialde horiekin bat egin edo konfederazioa osatuko du. guztiak aipatzeak luzeegi joko bailuke. Estatua Elizaren mende. Halako hondamendi izugarriak bai Bizkaian bai Espainiako beste eskualde garrantzitsu batzuetan izango lituzkeen ondorio tamalgarriak. Lagizarra. Industrializazioa. A. eta euskara ezarriko da hizkuntza ofizialtzat. hau da. ez gertatzeko. art. Euskelerria (Euskeria) izena duen osotasuna eratzeko. 2. FEDERICO ECHEVARRIA. 5. baina haien eraketarako ezinbestekoa da 1892ko muga zergak jarraipena izatea. 6. eta beraz. nazio osoan eragina izango luketenak. fedeagatik. art. bagoien eta eraikinen eraikuntzan. 1894ko uztailaren 14an. Batez ere euskal arrazako familiez osatuko da. Eta. jaunak. 4. art. Aurreráko hodi eta altzairu manufakturetan. art. 1893ko abenduaren 9an. art. Eta industria jarduera horren suntsiketak hainbat esparrutan izango luke eragina: Altos Hornoseko galdaragintzarako eta makina ekoizpenerako instalazio berrietan. Euskeldun Balzokija haren mende jarriko da. egiteko uko Espainiaren eta Alemaniaren arteko itun zentzugabe horri. bai lurraldearen barneko adierazpenetan. LACOMBA. Industrializazioa. makina eraikuntzan eta trakzio materialen ekoizpenean.

zibilizazioaren mugimendu oro horren aurka egiten da. kristautasunaren barnean garatu da europar pentsamoldearen jarduera espekulatiboa. eta batez ere. Azken finean. gobernu zuzen orok onartu beharko ez lukeen gizatasunaren aurkako esplotazioa dakar. 1931ko urriaren 13an. arazo politikoa Estatua antolatzea da.12. […] Espainia katolikoa zen XVI. Hortaz. 28 testuak: XX. meatze eskualde honetako handikiek inposatutako kuartelak eta dendak iraunaraztearen aurka. harrezkero. mendean. bere subiranotasuna gauzatuz. benetako erlijio arazoak ezin ditu norberaren kontzientziaren mugak gainditu. 16. baina horrez gain. espainiar herriaren aldi historiko berri eta erabakigarri honetara egokitzeko. Askatasun eta Justizia erregimenean antolatua. […] Gaur. art. Arazo horren premisa. haietako batzuk Gaztelako literaturako adierazle bikainenetakoak dira. ia ia bere horretan. Gorteen bilkura. langile mugimendua eta nazionalismoa Euskadin Bizkaiko meatzariek. baina pertsona garrantzitsu ugari izan ziren disidenteak. Maiatzaren 1ean Gallarta pilotalekuan bildurik. ezinbestekoa da. mende honetako legeak eta espiritu liberala mespretxatuta. botere publikoei edo haien ordezkariei eskatzeko desagerraraz ditzatela erabat ahalik lasterren. mendea). oraindik ere. egun politikoa dena. Bigarren Errepublika: 1931ko Konstituzioa eta erreformak Erlijio arazo esaten dioten horri buruz ari naiz. konstituzio hau dekretatzen eta berronesten du: 1. . eta Gorte Konstituziogileen bidez ordezkatuta.13) 6. greba egiteko eskubidea aldarrikatuko dute. oso osasun baldintza kaskarretako bizitokietan bizitzea eta elikagaiak (gehienetan oso kalitate txarrekoak eta oso garestiak) denda jakin batzuetan erostea. Diputatu Jaunak. gure Estatuak […] kanpoan uzten du munduaz haraindiko kezka eta fideltasunaren zaintza oro. […] izan ere. antzinako munduko pentsamendua bere eginez.9) Espainiak. MANUEL AZAÑA. gutxienez. osasunari eta higieneari buruzko legeak iraintzen ditu. lehenengo greba egin baino lehen bezala. […] Meatzariek greba egin zuten 1890ean. honela formulatzen dut nik: Espainiak katoliko izateari utzi dio. berau Udalen eta Eskualdeen autonomiarekin bateragarria izanik. Mendeetan zehar. Klase-borroka (1896ko maiatzaren 23an). Bizkaian. gure ustez. norberaren kontzientzian formulatzen baita eta erantzuten baitzaio gure patuaren misterioari buruzko galderari. eta kristau fedearekiko fideltasun eta koherentzia handiagoz edo txikiagoz. Izan ere. 1890ean ezarritako lanaldiak irauten du. eta Espainiak katoliko izateari utzi dio. 7_bigarren zatirako testuak (XX. baina oraindik ere meatze eremu osoan daude derrigorrezko barrakoiak eta dendak. lanaldia murrizteko eta derrigorrezko barrakoiak eta dendak desagerrarazteko eskatzeko._testua Manuel Azañaren hitzaldia. Industrializazioa.10. esklabotza modu berri eta gogaikarri baten adierazle diren derrigorrezko kuartelak eta dendak desagerrarazteko. eta Elizari kendu egiten dio hainbesteko zerbitzuak egin dizkion beso sekularra.15. Espainiako Estatua ezarri ditudan premisa horiei jarraiki antolatzean datza. Konstituzioko 26. duela mende batzuetatik._testua 1931ko Konstituzioaren zati bat (1931. eta Batzorde bat eratu zuten. horri erlijio arazo esatea. Europako pentsamoldeak eta jarduera espekulatiboak katoliko izateari utzi dio. Gerrako ministroa. artikuluari buruz (1931. berriro ere adierazpen zalapartatsuak egin zituzten. mendea 17. Hau arazo politikoa da. lana lortu ahal izateko. Espainia klase guztietako langileen Errepublika demokratikoa da. Nik ezin dut onartu. Estatuaren eraketaren arazoa. nahiz eta orain badiren milioika espainiar katoliko eta sinestun. Errepublikaren organo guztien botereak herritik sortzen dira. Hori. Hortaz. hainbestetan aldarrikatutako lanerako askatasunaren aurkako eraso larria da. Errepublikak Estatu integrala osatzen du. baldin eta gobernuak eta agintariek ez badute onartzen benetako krimenak egiten dituzten zapaltzaileen aseezintasun horri mugak jarri behar zaizkiola. Bizkaiko meatzariek._testua Bizkaiko langileei 5.

mendea 19. Diputatuen Kongresua sufragio unibertsal. bi urteko gehienezko epean. El Socialista. zerga eta ekonomia erregimena […]. nahiz eta orduan auzitegiek ez jo delitutzat. […] 86. Gipuzkoa. Lizarrako autonomia Estatutuaren proiektuaren zati bat (1931. […] 8. datozen hauteskundeetan indar horiek osatutako koalizioaren oinarri eta adierazle izango dena. faboratuko ezta lagunduko ere ezein erlijio Eliza. Bigarren Errepublika: 1931ko Konstituzioa eta erreformak 18. Gorteetako presidentea. Legearen mende besterik ez daude. Kontseiluko Presidenteak eta Ministroek osatzen dute gobernua. Estatu errepublikanoaren eta haren erregimen konstituzionalaren funtsezko zeregin gisa. Euskal Estatuak eskumena du legeak egiteko. […] Alderdi Errepublikanoentzat Errepublika ez da klaseen araberako arrazoi sozial eta ekonomikoek zuzendutako erregimena. kultura eta ekonomia ezaugarri berdintsuak edukita. alderdi sozialistako ordezkariek eskatua. probintzietan mankomunaturiko Udalerriek eta autonomia erregimen gisa eratutako eskualdeek osatuko dute. bere egungo lurraldearen muga txikiagotu ezinen barruan. beren Estatutua aurkeztuko dute. Nafarroa eta Bizkaia probintziek osatzen dutela. hain zuzen. koalizioan elkartutako alderdiek Konstituzioaren aginpidea berrezarriko dute. Justiziaren antolaketa eta administrazioa […].06. Gorte Konstituziogileen Jauregia. Euskadiko bizitza eta politika ekonomikoa. 6. Estatutu honetan ezarritako Harreman Kontzertatuen Legearen arauei jarraiki. Autonomia estatutua eta Gerra Zibila Euskadin . eskualdeek. historia. horrela Espainiako Estatuaren barruan nukleo politiko-administratibo bat osatzeko. eta bere legeak eta dekretuak betearazteko. Espainiako Estatuak ez du erlijio ofizialik. art. armada eta itsas 7. […] Alderdi Errepublikanoek ez dituzte onartzen langile alderdiek proposatutako Bankua nazionalizatzeko neurriak. […] 26. modu autonomoan antolatuko da eta funtzionatuko du. beharrezko sakrifizioak eskatuko zaizkie pribilegio sozial eta ekonomikoei. esparru hauetan: Euskadiko konstituzioa eta erregimen autonomikoa […]. Espainiako Estatuaren osotasunaren barruan. art. […] 10. bai eta bere auzitegi eta epaitegien epaiak ere. gure banku sistemak hobekuntzak behar dituela. zuzeneko eta isilpekoaren bidez hautaturiko ordezkariez osatzen da. Aldarrikatzen da Euskadi egungo Araba.16) Alderdiek […] egitasmo politiko bateratu bat adostu dute._testua Fronte Popularraren programaren zati bat (1936. Justizia Estatuaren izenean administratzen da. art. guztion interesarekin eta gizarte aurrerapenarekin lotutako arrazoiek gidatutako askatasun demokratikozko erregimena baizik.art.14) 1. hiru boto kanonikoez gain. 1936ko urtarrilaren 16an. administratzeko eta epaitzeko. eta harekin artikulatuta biziko dela. berdin. nekazarien askapena helburu duten neurriak. eta hori den aldetik. Arrazoi horrexegatik. politika errepublikanoaren betebeharra da langileen baldintza moralak eta materialak hobetzea. art. […] Askatasuna eta justizia defendatzeko. Espainiako Estatua. deseginda geratzen dira. 6. eta bere nortasun politikoa duen entitate naturala eta juridikoa dela. Estatuarekiko obedientzia zilegiaz gaindiko beste autoritate batekiko obedientzia boto berezia ezartzen duten Erlijio Ordenak. onartzen zaiola bere baitan Estatu autonomo gisa antolatzeko eta funtzionatzeko eskubidea. Alderdi errepublikanoek ez dute onartzen alderdi sozialistaren ordezkariek eskatutako langileen kontrola. hala ere. […] Estatuak. Fronte Popularraren programa. Aipatutako probintzia horietako bakoitza. art. art. adostuko balute eskualde autonomo gisa antolatzea. art._testua. 52. probintziek eta Udalerriek ez dute ekonomikoki eutsiko. […] 15. eta ahal hori Gorteen edo Diputatuen Kongresuaren bitartez gauzatzen du herriak. ordea. Julián Besteiro. lege baten bidez.01. segurtasun publikoa eta defentsa. muga horretara heldu bitartean. art. onartzen dute. herrialdearen batasunaren barruan. […] 94. horren muga ekoizpenaren interes orokorra izango da. Bigarren Errepublika: 1931ko Konstituzioa eta erreformak 29 testuak: XX. polizia.3. Elkarte edo Erakunde. […] 51. Probintzia batek edo mugakide diren zenbait probintziak. Legegintza ahala herrian datza. Lege berezi batek arautuko du Kleroarentzako aurrekontuaren erabateko desagertzea. aldi berean. Egokitzat jotzen dituzte.[…] Epaileak independenteak dira beren funtzioan. […] Koalizioa osatu duten alderdiek konpromiso hauek hartu dituzte: 1933ko azaroaz geroztik egindako delitu politiko eta sozialei amnistia zabala ematea. art. […] Errepublikanoek ez dute onartzen lurrak nazionalizatzeko eta nekazariei emateko printzipioa. 1931ko abenduaren 9an.

gaztelania bezala. Euskadiren eskumena izango da babes juridikorako eta ordena publikoari eusteko polizia erregimena. eta horren ondorioz. 1936ko urriaren 7an (281 zk. hipotekarioa.). errenta eta zerga ohiko zein ezohiko guztiak kudeatu eta bilduko dira Gipuzkoa eta Bizkaia probintzietan. mendea .4) 7. betiere muga hauek kontuan hartuta: a) Eskualdeko organo legegilea […] sufragio unibertsal. osasuna eta higienea […]._testua Euskadiko Autonomia Estatutua (1936. eta organo horretako presidentea izango da eskualdeko ordezkaria Errepublikarekiko harremanetan. Autonomia estatutua eta Gerra Zibila Euskadin Diputatuen Kongresuak LEGE hau dekretatu eta berronetsi du: 1. 1936ko urriaren 9an (1 zk. traizioaz erantzun diote haiekin izandako ezohiko eskuzabaltasunari. probintzia batzuetan. Estatuko kontribuzio. Euskadi izena hartuta. Gipuzkoa eta Bizkaia eskualde autonomo gisa eratuko dira. […] Aldi baterako lehen xedapena. gradu eta espezialitate guztietan […]. […]. prozesala eta notariala. berdintasunezko eta isilpekoaren bidez hautatuko da. zuzen. Euskaldunen hizkuntza nazionala gaztelaniaren baldintza beretan onartuko da hizkuntza ofizialtzat. Espainiako Estatuaren barruan. […] 5. aldi berean. […] gutxienez Espainiako legeriak berronetsitako proletarioen lorpenak aintzatetsita […]. art. hezkuntza. gastu publikoari eusteko. esaterako Nafarroan.23) 7. 1936ko urriaren 4an. […] Erregimen fiskal eta administratibo berezi horrek. eta Errepublikako Konstituzioan eta Estatutu honetan ezarritakoa betez gauzatuko dira. art. b) Organo betearazleak legegilearen konfiantza izan beharko du. 16. baita bertako zergapekoek ekarpen txikiagoa egiten dutelako ere. ezinbestekoa da […] probintzia horietan hain kalte larriak eragiteko tresnatzat erabili duten sistema hori amaiaraztea. Euskara izango da. aitzitik. Espainiaren aurkako politika traketsa egiteko balio izan du.06. 20. Arrazoi horiek berak direla eta. indarrean dagoen erregimen komuna aplikatuta. Euskadiko botereak herritik datoz. ez soilik probintzia horietako Diputazioek duten autonomia zabalagatik. Autonomia estatutua eta Gerra Zibila Euskadin Euskal Probintzietan indarrean dagoen arlo ekonomikoko sistema kontzertatuak berekin du erregimen komuna duten nazioko gainerako lurraldeekiko pribilegio nabarmenak izatea. 1931ko ekainaren 14an.armada barne […]. Euskadiko hizkuntza ofiziala. lan publikoak […]. beste batzuetan. benefizentzia […]. […] Diputatuen Kongresua. eta probintzia horietako bakoitzak. 30 21. Behin-behineko gobernuko presidentearen hautaketa Bizkaiko gobernadore zibilak zuzendu eta egiaztatuko du. behin-behineko gobernu batek zuzenduko du Euskadi. Hala hautatutako presidenteak izendatuko ditu behin-behineko gobernuko kideak. art. […] Horri jarraiki. Estatutu honetan jasotako eskumen guztiekin. botoa askatasunez emanda […]. […].) eta Euzkadiko Agintaritzaren Egunerokoa. Errepublikako Konstituzioari eta Estatutu honi jarraiki. Eskualde horren lurraldea gaur egun aipatutako probintzia horiek dutena izango da. legeria zibila. HAU XEDATZEN DUT: Lehen artikulua. modu autonomikoan funtzionatuko du._testua Bizkaiko eta Gipuzkoako kontzertu ekonomikoak deuseztatzeko dekretua (1937. Estatutuan askatasunez zehaztutako organoen bidez. lurralde autonomoaren barruan. […] Kontzertu horren onurak izan dituztenek Botere Publikoak oparotasunez emandakoa ahaztu dutelarik. art. Elizaren eta Euskal Estatuaren arteko harremanak. sentimendu nazionala eta Aberriaren interes orokorrarekin bat egiteko irrika suspertu duen bitartean. Behin-behineko gobernu horretako presidentea Estatutua aldarrikatutako datatik aurrera zortzi eguneko epean hautatuko dute euskal Udaletarako herritarrek hautatutako zinegotziek.10. testuak: XX. Llizarran. Gipuzkoak eta Bizkaiak armak hartuta egin dute joan den uztailaren 17an hasitako Mugimendu Nazionalaren aurka. eta beraz. barne komunikazioak […]. Araba. bidezkoa da Araba Probintzian egun indarrean dagoen sistemak irautea. Gaceta de Madrid. gizarte eta lan legeria. Aita Santuarekin negoziatuko den Konkordatuaren bidez. bost gutxienez. Datorren uztailaren batetik aurrera. 10. Gerra Zibilak sortutako ezohiko egoerak irauten duen bitartean.

Erkidego naturalen nortasuna onartu behar du. 4. mila bederatziehun eta hogeita hamazazpiko ekainaren hogeita hiruan. bertan behera geratuko da. […] 3. Legez kanpoko deklaratutako alderdi. […] Halako zigorrak ezartzeaz arduratuko diren auzitegietako kideak Armadako. Espainiak baldintza hauek bete behar ditu. mendea . 2. FRANCISCO FRANCO. eta orobat bigarren data horretatik aurrera beren egintza jakinekin edo gelditasun larriarekin Mugimendu Nazionalaren aurka aritu direnak edo daudenak. art. Magistraturako eta Falange Española Tradicionalista y de las JONS-eko ordezkariak izango dira. prozesu horretan zehar eta prozesuaren ondoren. […] legez kanpo geratzen dira 1936ko otsailaren 16an hauteskunde deia egin zenez geroztik Fronte Popularra osatu duten alderdi edo talde politiko eta sozial guztiak.9) […] Gobernuak […] uste du iritsi dela unea Erantzukizun Politikoen Lege bat emateko. Frankismoa: oinarri politikoak eta oposizioa 23. Espainia Europaren funtsezko elementua baita. Gainera._testua. gobernuak gobernatuen onarpena duela bermatzeko. egun indarrean zegoen Diputazioekin kontzertatutako arlo ekonomikoko erregimena. ahalik azkarren.02. Munichen (Alemaniako Errepublika Federala). 3. bai bat eginez bai elkartuz. erakunde separatistak eta Mugimendu Nazionalaren Garaipenari aurka egin dioten guztiak. Municheko Europako Mugimenduaren Kongresuan (1962. Hortaz. 8. askatasun pertsonala eta adierazpen askatasuna. Benetako ordezkaritza erakunde demokratikoak izan behar ditu._testua. 2. […] Boletín Oficial del Estado. eta orobat hari aliatu edo atxiki zaizkion alderdi eta taldeak. data horretatik aurrera. art. beren egite edo ez egite larriekin matxinada gorria gorpuzten lagundu zutenek alde horretatik dituzten erruak kitatzeko balioko duena. eta ebatzi du Europako herrialderen batek. […] 1. Espainiako 118 ordezkariek proposatuta Europako Mugimenduaren Kongresua Munichen bildu da 1962ko ekainaren 7an eta 8an. Erantzukizun politikoen Legea (1939. art. integratu nahi badu. probintzia horietan. eta giza eskubide guztiak bermatu behar ditu. Giza Eskubideen aldeko Europako Konbentzioan eta Europako Gizarte Gutunean ezarritakoaren arabera. Iritzi joerak eta alderdi politikoak sortzeko aukera eman behar du. 5. eta indarkeria aktiboa zein pasiboa erabiltzeari uko egiteko konpromisoa hartuta. 1937ko ekainaren 24an. 8. Frankismoa: oinarri politikoak eta oposizioa 31 testuak: XX. 1962ko ekainaren 8an. guztien zintzotasunezko jarreraz. 1. Demokrazian oinarrituta askatasun sindikalak gauzatzea eta langileek grebaren eta beste bitarteko batzuen bidez beren oinarrizko eskubideak defendatzea onartu behar du.[…]. oinarri horietan ezarritakoa betetzen badu. kontuan hartu du Kongresuan parte hartu duten espainiar ordezkari guztiek argi adierazi dutela espainiar gehienen nahia dela aldaketa horiek egitea. eta oposizioaren eskubideak onartu behar ditu. Hortaz. 22. 1939ko otsailaren 13an. Burgosen.06. batez ere. talde eta erakundeek osotara galduko dituzte era guztietako eskubideak eta ondasun guztiak. Boletín Oficial del Estado. Gobernuaren zentsura bertan behera utzi.7-8) onartutako ebazpena. Kongresuak itxaropen handia du Espainia Europan sartu ahal izango dela. ezinbestekoa dela herrialde horrek erakunde demokratikoak izatea. zuhurtzia politikoaren arauei jarraiki. Erantzule politiko deklaratzen dira 1934ko urriaren 1etik 1936ko uztailaren 18ra bitartean Espainiari jasanarazi zaion era guztietako asaldura eragiten edo areagotzen lagundu zuten pertsona fisikoak nahiz juridikoak. Aurreko deklarazioaren ondorioz.

art. eta hori behar bezala bideratzeko. erresuma gisa eratua. Ikuskatzaile bat eta Aholkulari-ordezkari bat izendatuko ditu. Lehorreko. art. zorroztasunez. Gobernuko presidenteak espainiarra izan beharko du.01. Horri jarraiki. industria hori.24. 1967ko urtarrilaren 11n. bermeak eta onurak ematea. 2. ordezkari diplomatikoak izendatzen eta hartzen ditu.1. Espainiako Estatua. […]. legeak berronesten eta aldarrikatzen ditu […]. interes nazionaleko industria deklaratu ahal izango da. Itsasoko eta Aireko armaden agintaritza gorena du . Atal honen bidez bermatzen diren kapitalek ezin izango dute mila milioi pezetako kopurua gainditu guztira. Horri jarraiki. eta Erresumako Oinarrizko Legeen arabera dagozkion ekintza guztiak egiten ditu. eta haien teknikoek egingo dute instalazioen balorazioa. jarduera eteteko eskumena izango dutenak. ez dugu lortu ekimen pribatuak behar horiek asetzea. beharrezkoa da ahalegin handiak egitea Espainiara atzerriko produktuak inportatu beharrik ez izateko. Nazioaren osotasunari._testua Estatuaren Lege Organikoa (1967. […] Boletín Oficial del Estado. Espainiako Estatuko erakunde sistema boterearen batasunaren eta funtzioen koordinazioaren printzipioetan oinarritzen da. Espainian ekoizten ez badira. hau xedatzen dut: 1. kargu publikoak eta ohoreak ematen ditu. 25. c) Estatuak haren kapitalari urteko % 4ra bitarteko gutxieneko errendimendua bermatzea. eta ezin da ordezkatu edo laga. komeni da interes nazional handia duten halako industrien ezarpena sustatzea. Onura horien truke. aukera izango du onura horiei uko egiteko eta hirugarren artikuluan aipatutako esku hartzea ez izateko. 1939ko urriaren 25ean. Boletín Oficial del Estado. haren esku dago Mugimenduaren Buruzagitza Nazionala eta hark zaintzen du. hamabost urteko epean: a) Industria ezartzeko behar diren lurraldeak nahitaez desjabetzeko eskumena. hura da subiranotasun nazionalaren adierazlea. Enpresa emakidadunak. mendea . enpleguak. Hauek dira Estatuaren oinarrizko xedeak: Espainiako herritarren eta lurraldeen arteko batasunaren defentsa. art.10. 3. […] 6. Bestalde. Frankismoa: oinarri politikoak eta oposizioa Orain arte aldarrikatutako legeek erakunde antolamenduak eskatzen dituen gai gehienak hartzen dituzte. printzipio horiek berez baitira iraunkorrak eta aldaezinak. Orain da une egokia Estatu nazionalaren instituzionalizazioa burutzeko […]. 6. Industria jakin bat interes nazionaleko industria deklaratzen denean. komunitate nazionalaren erakunde gorena da. onura hauek lortzeko eskubidea izango du. art. 2. 3._testua Interes nazionaleko industriak babesteko legea (1939. Frankismoa: ekonomia eta gizarte aldaketa Espainia bere historiako krisirik larriena gainditzera behartu zuen Gurutzada Loriatsuak agerian jarri zuen zein garrantzitsua den Nazioaren bizitzarako aberriaren lurraldeetan gerra industriak eta ezinbesteko lehengaiak izatea. […]. art.11) 8.1. art. 14.25) 9. hori dela eta. legeak oinarri hartuta. haren Printzipioak eta Erresumako gainerako Oinarrizko Legeak betetzen direla. behin Elkartearen egonkortasuna eta bideragarritasun ekonomikoa ziurtatuta. hark du grazia emateko eskumena. Hori guztia Mugimendu Nazionalaren Printzipioetan inspiratuta eta haiekiko leialtasun zorrotzenarekin […]. dagozkion txosten teknikoak eta ekonomikoak aztertu ondoren. art. eta Estatuburuak izendatuko du. independentziari eta segurtasunari eustea […]. Gaur arte. Horretarako. gure Nazioaren eremuan ekoitz daitezkeen produktuak edo manufakturak badira. eta hura ezartzeko ekimen partikularra sustatzeko beharra dagoenean. art. haren izenean administratzen da justizia. HAU XEDATZEN DUT: 1. Subiranotasun nazionala bakarra eta zatiezina da. art. b) % 50era bitarteko zerga murrizketa. barne merkatuan aukerak izan arren. 32 testuak: XX.1. hark gauzatzen du botere politiko eta administratibo gorena.2. 2. gure ekonomiaren egoera ikusirik. […]. […]. art. Nazioaren defentsarako eta ekonomiarako Espainian industria jakin bat ezartzea beharrezkotzat jotzen denean. Erresumako Kontseiluak proposatuta. muga zergen murrizketa. d) Instalazioetarako makinak eta tresneria inportatzean. Estatuburua da Nazioaren ordezkari gorena. Estatuak industriaren ezarpenean eta bideratzean esku hartuko du.

Langile Mugimenduko militante talde batek langileen borroka bateratua bideratzeko oinarriak aurkitu ditugu. Izan ere._testua._testua. Zein ote da. beren indarra eta gaitasuna batez ere klase batasunetik sortzen dela egiaztatu dute. eta ez daude ezein joera ideologikoren mende. aldi horretan laneskua birmoldatu beharraz gain. […] 5. nekazaritza jarduera utzi izanak. baina gerora. nekazaritzan jarduten duen biztanleria aktiboaren ehunekoa erdira murriztu da (% 52tik % 25era). […] b) Lotura batzordeak eta zinpekoen batzordeak eratzen eta langile militanteak antolatzen. Frankismoa: ekonomia eta gizarte aldaketa testuak: XX. orduan. hurrengo orrialdeetan ikusiko dugunez. […] 9. biztanleak beste leku batzuetan finkatzea ekarri du. Espainiako Langile Mugimenduko militante guztiek arlo hauetan laguntzeko betebeharra dute: a) Ideiak hedatzen.000 biztanletik gorako hirietan bizi den biztanleria % 30era iritsi da. eraldaketa prozesu sakona gertatu da. Eta berrogeita hamarreko hamarkadan indarrez hasitako prozesu hori areagotu egin da 1970etik aurrera. Langile Mugimenduaren batasuna eta independentzia beharrezkoak direla onartuta. 100. […] 7. Langileek. Egungo espainiarren jarrera eta balioetan aldaketa nabarmenak gertatu dira. Espainiako gizartea. Espainia. herrialdean benetan gertatu denaren dimentsioaz jabetzen laguntzen duten zenbait prozesuri erreparatuko diegu. berriz. Azpiegituretan aldaketa garrantzitsuak gertatu dira. 9. Paris. or. […] 4. mendea .26. Sindikalismoaren etorkizunaz (Madril. Prozesu horrek berekin dakar biztanleria lekuz aldatzea eta biztanle gehienak hirietan biltzea. 404. enpresetako langile erakunde sindikalen ordezkariekin lankidetzan. Documentos básicos de Comisiones Obreras. bai. 33 9. lehen aipatu dugunez. lanaren sektore guztietan. erdira murriztu da. Historian zehar izandako esperientzia eta batasuna lortzeko beharrezkoak diren baldintzak kontuan hartuta. Frankismoa: ekonomia eta gizarte aldaketa 27. Langileek argi izan behar dute gizarte kapitalistak baztertutako mundu bat osatzen dutela. Estudios sociológicos sobre la situación social de España (1975). Aldi horretan. […] Zer ondorio izan ditu horrek guztiak gure gizartean? Landatar izateari uzteko prozesua eta hiritartze prozesua ez dira berdin-berdinak. 1950etik 1970era bitartean. biztanleko produktu gordina lehenago zenaren hirukoitza baino gehiago izatera iritsi da. hura eratzeko oinarriak langileen batzordeek adostuko dituzte. aldatzen ari den gizartea (1975) Gure gizartean azken hogeita hamar urteetan gertatutako aldaketen ikuspegi dinamikoa izateko. Beraz. Espainian. denen parte hartzea sustatuz. 1966. grebarako eskubidea. guztiek onartzen duten langileak Elkartzeko eskubidea lortzeko borrokatu behar dute espainiar langileek. uste dugu horretarako tresnarik eraginkorrena Sindikatu Zentral Bakarra dela. […] 6. Gizarte esparrua. Madrilen. 1966ko martxoaren 31n. baieztatzen dugu Langile Sindikalismoaren erakundeek alderdi politikoekiko erabateko independentzia izan behar dutela.31) Lau hilabetez adiskidetasunez eta zintzotasunez hitz egin ostean. ordu luzez egindako lana eta eztabaidatutakoa laburbildu eta bildu dugu. […] Zer gertatu da. eta jarduteko. testu horretan. idazteko eta biltzeko erabateko askatasuna benetako Sindikalismo ororen oinarriak izan dira beti. hitz egiteko. bi sistema horien arteko erlazioa? Zenbateraino erantzuten dio Espainiako sistema politikoak espainiarrek dituzten nahiei? FOESA FUNDAZIOA. Madril. Elkartzeko askatasuna. landatarra zen batez ere. Sistema kapitalistak klase borroka sortzen eta baldintzatzen du. […] 3. eta lehen ez bezalako itxaropenak dituzte. or. baina elkarri lotuta daude. askatasunez eta modu demokratikoan. 1. eta hogeita hamar urte geroago. horren bidez langileen erakunde bateratua sortzeko aukera zapuzteko […] burgesia kapitalistak egiten dituen ahaleginei aurre egiteko.-3. bai egiturazko aldaketak. 1. ez da aldatu.03. 1971. Gure ustez. Langile Mugimenduaren Historian zehar. berrogeiko hamarkadan. eta 1151. eta hortik eratorri dira gainerako aldaketak. bien bitartean. 2. nekazaritzan jarduten duen biztanleria aktiboaren ehunekoa. Langileek sortutako Langile Batzordeak ezinbesteko mugimendua dira. Lehenengo prozesua da Espainiako gizarteak landatar izateari utzi diola. […] Kide guztiei helarazi nahi diegu […] behin betiko testua. gure sistema politikoarekin? Aldi horretan. guztion artean eskubideen aldarrikapenak berehala egiteko eta Langile Mugimendua sendotzeko. kultura gainegituran. 1976.

1978ko abenduaren 29an.1. Autonomia Erkidego gisa eratzen da Espainiako Estatuaren barruan. Diputatuen Kongresuak eta Senatuak osatzen dituzte gorte horiek. Trantsizio politikoa: 1978ko Konstituzioa eta 1979ko Autonomia Estatutua Joan Karlos I. Konstituzioarekin eta bere oinarrizko arau instituzionala den Estatutu honekin bat. Konstituzioaren 2. Nolabait indarrean egon daitekeen neurrian. Konstituzioak forudun lurraldeetako eskubide historikoak babesten eta errespetatzen ditu. foru erregimen horren eguneratzea.2. art. art. Gipuzkoa eta Bizkaia probintziei dagokienez. Konstituzioak Espainia osatzen duten nazionalitate eta eskualdeen autonomia eskubidea onartzen eta bermatzen du. adierazpen hau ikusten eta ulertzen duzuen guztiei jakinarazten dizuete Gorte Nagusiek Lege hau onartu dutela Lege Organikotzat. art. hura baita espainiar guztien aberri komuna eta banaezina. Euskal Herriaren hizkuntza. mugiezinak eta erantzuleak dira. legeak ezarritako Ministroek eta gainerako kideek osatzen dute Gobernua. […] 143.ak. […] XEDAPEN GEHIGARRIA._testua 1978ko Espainiako Konstituzioaren zati bat (1978.1. pertsonak zein ondasunak babesteko. bai eta haien arteko elkartasuna ere. art. 1.18) 10.1. adierazpen hau ikusten eta ulertzen duzuen guztiei jakinarazten dizuete Gorteek konstituzio hau onartu dutela eta espainiar herritarrek berronetsi dutela: 1.art. 17. art. 34 29. Espainiako erregeak. art. behin betiko indargabetuta geratzen da 1839ko urriaren 25eko Legea. 2. kultural eta ekonomikoak izanik. Presidenteak. artikuluan onartzen den autonomia eskubidea gauzatzeko. hala dagokionean. gaztelania bezala. […] Lehenengoa. Gorte Nagusiek Espainiako herria ordezkatzen dute.12. bai eta Nafarroako lurraldeek ere.1. eta hartatik eratortzen dira Estatuaren botereak. Nazioaren subiranotasuna Espainiako herrian datza. Boletín Oficial del Estado. eta Autonomia Erkidego gisa era daitezke. Euskadiko Autonomia Erkidegoaren lurraldea Lurralde Historikoek eta gaur egungo Araba. […] 66. gainerakoekin bat egitea erabakitzen badu. […] Euskal Herriko erakundeek izango dute […] Polizia Autonomoaren erregimena arautzeko eskumena. hala dagokionean. berrezarri eta eguneratu ere. Konstituzioa Espainiako Nazioaren batasun zatiezinean oinarritzen da. art. bai eta Nafarroak ere. eta erregearen izenean administratzen dute botere judiziala osatzen duten epaile eta magistratuek. […] 2. Euskadi zein Euskal Herria izenaz. ofiziala izango da Euskadin. […] 117. 1978ko urriaren 31n.1. Euskal Herria. Trantsizio politikoa: 1978ko Konstituzioa eta 1979ko Autonomia Estatutua Joan Karlos I. Presidenteordeek. eta bertako biztanle guztiek eskubidea dute bi hizkuntza horiek jakiteko eta erabiltzeko. 1. justizia. testuak: XX. Konstituzioan eta Autonomia Estatutuetan ezarritakoari jarraiki egingo da. Espainiako Estatuaren eredu politikoa Monarkia parlamentarioa da. art. Estatuko Segurtasun Indarrei eta Kidegoei dagozkie erkidegotik kanpoko zein erkidegoaz gaindiko polizia zerbitzuak. eta legearen mende baino ez daude. eta hala dagokionean. eta lurralde autonomoan ordena publikoari eusteko. mendea . behin betiko indargabetuta geratzen da 1876ko uztailaren 21eko Legea.a Jaunak. berdintasuna eta aniztasun politikoa aldarrikatzen ditu. Araba.2. Justizia herritik eratortzen da. Espainiako erregeak. 2. Euskara. art. eta Nik berronetsi dudala: 1.28. […] 98. Espainia zuzenbide estatu soziala eta demokratikoa da._testua Euskadiko Autonomia Estatutuaren zati bat (1979.1. Euskal Herria osatzen duten Lurralde Historikoetako bakoitzak bere antolamenduari eta autogobernu erakundeei eutsi ahal izango die. epaile eta magistratu horiek independenteak.29) 10. art. 2. […] 1.3. Gipuzkoa eta Bizkaia probintziek dituzten mugen barneko lurraldeek osatuko dute. […] autogobernua lor dezakete. probintziek. Arabak. Titulu honetan eta bakoitzaren Estatutuetan ezarritakoari jarraiki. art. Euskadiko Autonomia Erkidegoa osatzeko eskubidea dute.12. Era berean. Gipuzkoak eta Bizkaiak. […] XEDAPEN INDARGABETZAILEA. art. bere naziotasunaren adierazgarritzat eta autogobernua lortzeko. mugakide izanik eta antzeko ezaugarri historiko. eta bere antolamendu juridikoaren balio nagusitzat askatasuna. edonola ere. 6. […] 3. art. Gorteek onartua. bai eta. Abenduaren 6ko referenduma.

1983ko azaroaren 25ean. 10.1. eskumen horiek izatea eta gauzatzea zeini dagokion zehazteko. eta Batzar Nagusiek onartuko dituzte. Lurralde Historiko bakoitzekoak lurralde horretako Foru Aldundiak egingo ditu. art. Lurralde Historikoetako Foru Erakundeak lurralde horietako Batzar Nagusiak eta Foru Aldundiak dira. […] 6.1. […] Euskadiko Aurrekontu Orokorrak bertako gobernuak egingo ditu.1. Edonola ere. Lege honetan edo aurrerantzean onar daitezkeenetan Lurralde Historikoetako Foru Erakundeei eskumen horiek aitortzen ez zaizkien esparruetan . 7. art. Kontu Publikoen Euskal Auzitegia da euskal sektore publikoko ekonomia eta finantza jardueren organo fiskalizatzaile gorena. Carlos Garaikoetxea Urrizar Lehendakariak. onartu duela (EHAA 1983/12/10): 1. […] 30. Adolfo Suárez González Gobernuko presidenteak. Autonomia Erkidegoko Erakunde Erkideen eta haren Lurralde Historikoetako Foru Erakundeen arteko eskumenen mugaketa.11. Lurralde Historikoen Legearen zati bat (1983. Lege maila duten arauak ezartzeko eskumena Eusko Jaurlaritzari soilik dagokio. art. Auzitegi hori zuzenean dago Eusko Jaurlaritzaren mende. mendea . Tradizio historikoari jarraiki. 30. art.2. Estatutu honetan ezarritako autonomia erregimenaren onarpenak ez du adierazten Euskal Herriak uko egiten dienik bere historiaren haritik herri gisa dagozkion eskubideei. Autonomia Erkidegoak eta haren Lurralde Historikoek urtero egin eta onartuko dituzte beren aurrekontuak. Autonomia Estatutuaren arabera Autonomia Erkidegoari dagozkion eta Estatutu horretan.1. art. […] 28. Lurralde Historikoetako Foru Erakundeei soilik dagokie gai hauek arautzeko eskumena.1.25) Euskadiko herritar guztiei jakinarazten zaie Eusko Jaurlaritzak Azaroaren 25eko 27/1983 Legea.2. art. Konstituzioan eta Autonomia Estatutuan ezarritakoarekin bat. 6. Trantsizio politikoa: 1978ko Konstituzioa eta 1979ko Autonomia Estatutua 35 testuak: XX. 1. eta beraz. Lege honen bidez arautuko da. «Autonomia Erkidegoko Erakunde Erkideen eta haren Lurralde Historikoetako Foru Erakundeen arteko harremanak». mila bederatziehun eta hirurogeita hemeretziko abenduaren hemezortzian._testua. eskubide horiek eguneratu ahal izango dira. Madrilgo Errege Jauregian. […] Gasteizen. art. eta ahal hori lurralde bakoitzeko erregimen juridikoarekin bat gauzatuko dute: […] 15. Autonomia Erkidegoko Erakunde Erkideei dagokie legeak egiteko eta betearazteko eskumena. art. […] Finantza Publikoen Euskal Kontseilua eratzen da.XEDAPEN GEHIGARRIA. eta Eusko Jaurlaritzak onartuko ditu. antolamendu juridikoak ezarritakoarekin bat.

pertsonaiak eta historiako gertakariak). Erregalismoa [ 62] Familia itunak Jovellanos Kreolak [ 62-63] Despotismo ilustratua [ 61] . Atapuerca [ 14] . 2_USHko lehen zatiko gai zerrenda: definitu bost hitz (1. gaira): zati honetan testu historiko baten iruzkina edo grafiko bat landuko da. .2. 2. zatia Nafarroako Unibertsitate Publikoa Universidad Pública de Navarra 1_USH-Historia azterketaren egitura. Ikasleari bi azterketa eredu emango zaizkio. b) Testu historikoari buruzko galdera bat (puntu 1). . . . . Erromaurreko herriak [ 17] 1. Inkisizioaren Auzitegia [ 49] . Utrechteko eta Rastadteko itunak [ lehen borboitarrak. Kontratazio Etxea . . Neolitoa [ 15] . . 36 azterketaren egitura 3. Jatorriak. Monarkia bisigodoa [ 24] . 5. Planta Berriko Dekretuak [ 60] . . . Laburpena esaten zaio langai dugun gaiari buruzko gertaera eta prozesu garrantzitsuak ongi egituratuta idazteari. eta horietako bat aukeratuko du. Tordesillasko Ituna . gaira): idatzi USHko irakasgai baten programako epigrafearen laburpena (3. . . . mendeko demografia krisia [ 56 eta 57] . gaitik 5. Gaztelako Kontseilua [ 53] . Megalitismoa [ 16] . XVIII. Cisneros kardinala .5 puntu).aren lurralde oinordetza [ 50] Komuneroen Matxinada [ 51] Enkomiendak Odol garbikoa izatea [ 54] Lepanto [ 52] Nafarroako Erresumako diputazioa Moriskoen kanporatzea [ 52] Balidoak [ 55] XVII. . unitatera). A eta B. . Austriako etxekoen Espainia. Herriaren Adiskideen Elkarte Ekonomikoak [ 63] 60] . Iberiar penintsula Erdi Aroan. Nafarroak Gaztelako Koroarekin bat egitea [ 49] . gaitik 13. unitatetik 5. Porrota [ 56 eta 57] . . . gaira): definitu bost hitz (kontzeptuak. Nafarroako Gorteak . Gaztelako Erresumaren eta Aragoiko Koroaren batasuna . zatia (6. Azterketa hiru zatitan banatuta dago: 1. Altamira .a Prestua Donejakue Bidea [ 36] 2. 4. bi galdera egingo dira: a) Grafikoaren deskribapena (puntu 1). . . 3. Nafarroako erregeordea . Espainiako Ondorengotza Gerra [ 60] mendea: . Merkantilismoa [ 62] . zatia (6. gaitik 13. . Karlos I. . gehienez bost lerrotan (3 puntu). Kordobako kaliferria [ 30] Taifa erresumak [ 31] Mozarabiarrak [ 31] Errekonkista [ 32] Iruñeko Erresuma [ 33] Navas de Tolosa [ 34] Erdi Aroko gorteak [ 35] Mesta elkartea Karlos III. .5 puntu). Errege-erregina Katolikoak: Estatu modernoa eratzea. Erromatar Hispania. Erromanizazioa [ 19] . .5 puntu). Baskoiak [ 18] . bi galdera egingo dira: a) Kokatu testua testuinguru historikoan (2. Erromatar probintziak [ 19] . Juduak kanporatzea [ 43 eta 49] . Andelo . . zatia (1. b) Grafikoaren interpretazioa (2. Testuan. Grafikoan. . .

I. esaldi labur-labur batean funtsezko datuak idatziko ditugu: …. eta galaikoak. . herria. Aurreko orrialdeko taulan. Erromatarrek Hispania konkistatzearekin batera sortu zen prozesua da.2. 2. latina eta hiri gizartea. eta horien ordez. Neanderthalgo eta Cro-magnongo gizakien aurrekaritzat jo dute. vacceiek eta karpetaniarrek hartu zuten bizilekutzat. erromatar biztanleria egotearen ondorioz ere. gizarte taldea… Hitzarmena. K. Erromatar Hispania Atapuerca. aldia. besteak beste. eta askok hominido berri bat dela deritzote. hots. Orrialde horietan. pertsonaia. prozesua geroago gertatu zen. gaia: Jatorriak. Burgosko herri horretan Europako Behe Paleolitoko aztarnategirik garrantzitsuena dago. ► Hasteko. ibilbidea… Erregea. Ondorioz. Erromako Estatuak berariaz egin zuen programa baten ondorioa zen. kako zuzen arteko zenbakiak liburuko orrialdeen erreferentziak dira.000 urte ditu eta Europako zaharrena da. definizioa egiteko informazioa aurkituko duzu. neurri txiki batean induskatu dute). Aztarnei esker. datu horiek garrantzitsuak eta esanguratsuak badira.a. Batik bat. esklabotza. prozesu historikoa… Aztarnategia. Erromaurreko herriak. gatazka. Aztarnategiak badu berezitasun garrantzitsu bat: hominido baten aztarnak aurkitu dira. zerbait aldatu zuten. Haren ezaugarriak kontuan hartuta. kobazuloa. Aztarna ugari daude eta oso ongi gorde dira (oraindik. erlijio erakundea… Erregimen politikoa. bataila. lusitaniarrek. politika eta kultura erromaurreko egiturak aldatu. definituko dugun hitza zer den adieraziko dugu: Gertaera. Erromako erlijioa. bataila…). asturiarrak eta baskoiak bizi ziren bertan.1_nola definitzen da historiari buruzko hitz bat? ► Definizioak laburra izan behar du (5 lerro inguru). gizarte . iberizazio prozesua zela medio. Selektibitatean eskatutako lerro kopurua ez gainditzeko. ekonomikoa… Doktrina politikoa. eta azkenik. definizioak zerbait laburtu ditugu. 37 definizioa Erromanizazioa. urtean jazotako gertaera horretan … ► Eta azkenik. Tartesoko kulturak eta iberiarren kulturak hiri eta gizarte garapen handiagoa izan zuten. Andaluzian eta Levanten nabaritu zen erromatar eragina. ezaugarri berriak ezarri ziren. matxinada… Erakunde politikoa. eta oro har. milurtekoko bigarren zatian penintsulan zeuden herriak dira. Hiru eremutan banatu ziren: eskualde atlantikoa atzeratuena zen. Zenbait kasutan. 1. Andaluzian eta Mediterraneoko kostaldean. 2005. mesetako eskualdea zeltiberiarrek. eta iparraldean eta iparmendebaldean ia ez zen prozesurik izan. familia patriarkala. informazio osagarria gaineratuko dugu. kultura zelta bazuten ere. ezkontza mistoen. Mesetan. ekonomikoa. Alianza Editorial. ekonomia. duela milioi urtetik gaur egunera arteko segida zer-nolakoa izan den etenik gabe zehaztu ahal izan da. ekonomikoa Gizarte jarduera… ► Hitza zer den adierazi ondoren (gertaera. Ondorengo definizioak CARLOS FERRERA CUESTAren liburutik jaso dira: Diccionario de Historia de España. Homo antecesor 800. Madril. herri multzoa. hiria.2_definizio ereduak. baina baita merkataritzaren. hiria.

ibilbidea erabat indartu zen. mendean desagertu zen. 3. mendearen hasieran. klima horretan ohikoa zena. Iraultza Liberalaren ondoren desagertu zen. erregearen atzetik lehen magistratua zen. Europako lehen erromesak iritsi ziren. Gaztelako Erresumak gero eta garrantzi handiagoa zuen Hispaniako Monarkian. Koroak pribilegio handiak eman zizkion. Inkisizioa XIX. halaber. islamera bihurtzea areagotu zen. izan ere. Munduan egin zen lehen banaketa. Elizako auzitegi penala zen eta heresia jazartzeko ardura zuen. eta horretarako. Gaztelako Kontseilua nagusitasuna galduz joan zen XVIII. mendearen amaieran. Mesta elkartea. Al Andalusko herri kristaua zen. eta indultuak eta sariak banatzea. 38 definizioa . gaia: Iberiar penintsula Erdi Aroan Mozarabiarrak. Ibilbide horrek Jakue apostoluaren gurtzan du jatorria. administrazio. eta haien agintariak zituzten. Jendearen joan-etorriek ondorioak izan zituzten Hispaniako erresumetan: Europako mendebaldearekin lotu ziren ekonomikoki eta kulturalki. Goieneko unean. kontzejuaren gainbehera hasi zen. besteak beste. Jabe handiak ordezkatu zituen (nobleak. Gaztelako abeltzainen elkartea zen. eta IX. Tordesillasko Ituna. mendean. Errege Kontseiluan oinarrituta 1480an sortu zen erakundea da. Alfontso X. Portugaldarrak ez ziren bat etorri Inter Caetera alexandrotar buldarekin. Gaztelako Kontseilua. Portugal Brasilen eta Espainia Filipinetan ezartzeko oinarria zen. Gainera. ekialdekoak. alegia. klunitarren jarduerari esker. Hainbat ibilbide zehaztu ziren. legegintza. beste kontseiluek baino nagusitasun handiagoa zuen. mende horren amaiera inguruan. Donejakue Bidea. Ofizio Santu ere esaten zaio. eta Portugalek. protestanteak…). Horrenbestez.a Jakitunak sortu zuen. Errege-erregina Katolikoek lortu zuten Erromak monarkiaren auzitegi berezi bat eratzea. eta zerga bereziak ordaindu behar zituen. errege-erreginei zerga jakin bat ordaintzen zien. Heresia jazartzeaz gainera (judu bihurtutakoak. ez eta salaketa zer arrazoi jakinegatik egin zen ere. Erromaren oniritzia zuten. eta banaketa hura desadostasun horren ondorio izan zen. 1494an Portugalek eta Gaztelak sinatu zutena eta aita santuaren arbitrajea izan zuena. moriskoak. mendeetan. presidenteak botere handia zuen. gaia: Errege-erregina Katolikoak: Estatu modernoa eratzea Inkisizioa. larreak bilatzeko lekuz aldatu behar izaten baitzuten. demografia indartu zen. 3. Garai hartan. XI. eta babes etxeak eta ostatuak eraiki zituzten. Mende horretan. mendean. emigrante ugari bertan geratu baitziren. beste auzitegietan ere ez zegoen bermerik: salatzailea nor zen ezin zen jakin. Auzitegiaren buru inkisidore nagusia zen. buldak adierazi bezala). mendera arte. X. Gaztelak mendebaldeko lurraldeak bereganatu zituen. XIII. Kordobako Emirerriko administrazioan garrantzi handiko ardurak izatea lortu zuten. Itunak bi nazioen arteko muga ezarri zuen Azoretako mendebaldean 370 legoara zegoen meridianoan (eta ez 100 legoara. moral katolikoari jarraitu ez zioten beste jarrera guztiak ere eraso zituzten. Erroma ez beste erromesaldi gune bat nahi zutelako. Aitzitik.2. prozesuak ez zituen egungo ohiko bermeak. ezin zuen proselitismoa egin. eta Estatu Kontseiluarekin bat egin zuen. erabat ezabatu zen. XVI. Banaketa horrek bi herrialdeen ontzi boterea izan zuen lagun. Islamak erlijio errebelatuak onartu zituen. Errege Agindu baten bidez. eta haren eskuduntzak justizia arlora mugatu ziren. ordena militarrak eta monasterioak). Bigarren mailako komunitatea zen. Hala ere. 1836an. ez zen ezagun egin. eta zuzenbide kontrola. Elkartea eratzeko arrazoia abeltzainek egiten zuten transhumantzia zen. gobernatzea. eta azkenik. Trukean. Hurrengo hamarkadetan Europako hainbat potentziak Ituna hautsi bazuten ere. Aita santuaren inkisizioa bazegoen ere. komunitate mozarabiarra marjinal izatera iritsi zen Al Andalusen. errege-erreginek aukeratzen zuten. eta salatuaren aitormena lortzeko torturatu egiten zuten. Hainbat funtzio zituen. mendearen erdialdean.000 abeltzain eta hiru milioi buru bildu zituen. eta erregea kanpoan zegoenean. erresuma gobernatzeko ardura zuen. Bereizitako auzoetan bizi ziren. Aita Santuaren boterea ahultzeko. eta horri esker. nekazarien kalterako. Ondorioz. Auzitegi hura Errege-erregina Katolikoek kontrolatu zuten. mesede egin zien Jacatik Santiagora bitartean zeuden hirien arteko trukeari eta haien hazkuntzari. eta horri esker. X. VIII. biztanle talde hori sortu zen. Zerga hori monarkiaren diru sarrera nagusietako bat bihurtu zen. 1478an. 1273an.

erakunde gutiziatuetan sartzea mugatu baitzuen (gremioak. mendean ilustratuen zenbait taldek eratutako elkartea eta estatuak sustatu zuena. hala nola. hitzarmena egitea lortu zuten. gaia: Austriako etxekoen Espainia Odol garbikoa izatea. 39 definizioa . eta trukean. Haren boterea zenbait erregerekin zuen adiskidetasunaren baitan zegoen. Borboitarrek eskubide hori areagotu eta hein batean sekularizatu zuten. Holandak. Karlos II. Haatik. Horren bidez. Jarduera horren bidez. Botere handia izan arren. turkiarrek koalizio baten kontra egin zuten gudua. Kristauek berebiziko garaipena lortu bazuten ere. eta Jose Fernando Bavariakoak. Horretarako. artilleria erabiltzen baitzen garai hartan. eta balidoari eman zioten estatuaren aginpidea. Austriak. Iraultza Liberalak odol garbikoa izateko estatutuak indargabetu bazituen ere. urtera bitartean. Garrantzi handiko balidoak hauek ziren: Lermako dukea –Filipe III. hainbat neurri har zezaketen. hirurogeita hamar eskola inguru sortu ziren. Aragoiko Koroaren lurraldeek gehiengoz Austriako hautagaiari lagundu baitzioten. haren barne jardueretan parte hartzeko eskubidea zuten. arbaso juduak eta musulmanak zituztenak eta Inkisizioak epaitutakoak. Ingalaterrak. Lepanto. urtera arte. Zenbait balido estatu politikari onak izatera iritsi ziren. gainbeheraldiko Austriako erregeen garaikoa eta erregearen begiko gobernaria zena. noble etsaien azpijokoak zirela medio edo arlo militarrean huts egin zutelako. Nolanahi ere. udalak. Helburuak bi ziren: ekonomia indartzea eta garapena. Gudua anakronismoa izan zen. Venezia eta Aitasantutza bildu zituen. Era berean. eta ondorioz. 1571n.aren– alde egin bazuen ere. dirua ordainduta edo kontrola arina zenean. mendearen erdialdera indarrean jarraitu zuten zenbait arlotan. baizik eta errege subiranotasunari zegokion. alegia. eta borboitarren eta Habsburgokoen arteko dinastia nagusitasuna ebatzi zen. eta ekonomia politikaren neurriei buruzko zenbait proposamen egin zituzten. mendea: lehen borboitarrak Ondorengotza Gerra. askok hainbat kargu lortu zituzten. Goi nobleziako pertsonaia. Europan. Azkenik. eta Liga Santu izenpean Espainia. eskola abertzaleak edo lanbide heziketako eskolak eratu zituzten –gizon zein emakumeentzat eta eskulangileak prestatzeko–. ez zituen ondorio politiko esanguratsuak ekarri. ustekabean hil zen. beste hitzarmen bat egin behar zen. Horrenbestez. eta XX. kristau berri zirenak hainbat postutatik kanpo utzi ziren. Herriaren Adiskideen Elkarte Ekonomikoak. XIX.a eta Filipe Anjoukoa bilobek. erregeek botere xumea zuten. eta 1715. Aitzitik. Balidoa. Olivaresko konde-dukea –Filipe IV. gatazka hasi. Frantziak lagunduta Espainiako errege berria koalizio baten aurka borrokatu zen. jesuitak kanporatzea. besteak beste. Utrechteko Bakea sinatu zen 1713an. porrot egin zuten. Estrategia abordatzean oinarritu zen. Jose Fernando Bavariako hautagaia onartu zuten erregetzat. 5.a ondorengorik gabe hil ostean. Prusiak. Koalizioak gurutzadetako izaera berriro hartu zuen.aren erregealdian.4. apezpikuen xedapenak ontzat eman zitzaketen erresuman ezarri baino lehenago (errege baimena) eta gotzainak hautatzeko eragina izan zezaketen (aurkezpen eskubidea). aliatuek desadostasun politikoak baitzituzten eta turkiarrek berehala berrantolatu baitzuten hondoratutako flota. erregeek Eliza babestu. gerrak alderdi zibila ere izan zuen. haren ahaide ziren Europako hainbat printzek ondorengotza lortu nahi zuten.aren erregealdian– eta Juan Jose Austriakoa –Karlos II. Karlos artxidukeak –Austriako enperadorearen semea–. Katalunian eta Mallorcan borrokak iraun zuen 1714. Savoiak.ak uko egin zionez Frantziako tronuari eta gatazka nekagarri bihurtu zenez. izan ere. Frantziako edo Austriako errege batek Hispaniako Monarkiaren ondorengotza lortu eta Europako oreka hautsiko zuen beldur zirenez.ak testamentuan Filipe Anjoukoaren –Filipe V.aren erregealdian–. XIX. erlijio ordenak eta burokrazia). gaia: XVIII. Luis XIV. jadanik ez zegoen Aita Santuaren kontzesioaren baitan. XVIII. 1701etik 1714ra bitartean iraun zuen gerra garrantzitsua. Filipe V. nahiz eta horretarako baldintzarik ez izan. mendeetako historiografia nazionalistak garaipen hura Espainiako garapen historikoaren gertaera garrantzitsutzat jo zuen. izan ere. Portugalek eta Alemaniako hainbat printzek osatu zutena eta Austriako Karlosen aldekoa zena. Frantziako eta Espainiako koroak bereganatzeko arriskua zegoen. lehenak Euskal probintzietakoak (1765) eta Madrilgoa (1775) izan ziren. trukean Frantziako gobernu zentralista ez bezalakoa eta foruak errespetatuko zituen gobernu sistema ezarriko zuelakoan. Erregalismoa. 1800. Hala ere. hurrenez hurren. Erlijio izaera baino gizarte izaera zuen. Aro Modernoan sortu zen mekanismo horretan oinarrituta. Horrela. Karlos II. teknika ezagutza zabaldu zuten.

grafikoa: Trenbide sarearen luzera. galderari erantzuteko baliatu dituzun datuak ez dituzu kokatu testua atalean berriro erabiliko. Antzinako Erregimenaren krisia. grafikoa: Biztanleko BPG (1939-1973). 2003. 2.). testua: 1876ko Konstituzioa. 10. Gai edo ideia nagusia labur-labur idatziko dugu. jo nola egiten da testu historiko baten iruzkina? atalera. GARCÍA ETA BESTE BATZUK. . testua: Foru Eraentza Hobetzeari buruzko Legea (1982). Ez gara testuari buruz mintzatuko. .5 puntu): 40 1. 3. gerra egoera ezartzeko (1936ko uztaila). testua: Foruak aldatzeko Legea (1841). . hartzailea) eta gaia/ideia nagusia. lehen aipatutako zertzelada barne: ez aurkezpenean ez testuinguruan. grafikoa: Cádizko Gorteetako kideak. 11. horrela. grafikoa: Indar matxinatuak eta indar leialak. . ataleko galdera. 1. ► Galdera bat. 2. Nafarroako azterketarako zer balioetsiko den adierazi da. grafikoa: 1913tik 1924ra arteko grebalarien kopurua. 1. . testua: Joaquín Costa eta gizarte arazoa. kokatu testua atalari ekin baino lehen. . Alfontso XII. . data. testua: 1931ko Konstituzioa. . Batxilergoko 2. Espainia.1_nola egiten da testu iruzkina? Testuan. testua: Desamortizazio orokorra (1855). . Gaia Testuak/grafikoak . testua: INIren sorrera (1941ko iraila). Labur-labur adieraziko dugu zenbateko interesa eta egiazkotasuna duen. maila. aurrerago testuaren edukiari buruzko galderari erantzungo baitugu. Gerra Zibila. . 2. 3. 8. testua: Josef I. bi galdera egingo dira: ►Kokatu testua dagokion testuinguru historikoan (2. Berrezarkuntzako erregimena. hurrengo galdera ideia horiei buruzkoa baita. . aurrerago testuaren edukiari buruzko galderari erantzungo baitiogu. . Hurrengo testu eta grafikoen Testuingurua eta Ondorioa atalak —amaieran bibliografiarik aipatu ezean— testuliburuko datuetan oinarrituta egin dira. Gaia Testuak/grafikoak . grafikoa: Erregealdiko txandakatze alderdiak (1886-1901). . 12. grafikoa: Espainiako konstituzioen iraupena (1812-2009). 6. Ondorioa.a eta Berrezarkuntzako sistemaren krisia. testua: Bateratze dekretua (1937ko apirila). 3. grafikoa: Erreforma Politikorako Legeari buruzko referendumaren emaitzak (1976). 2. Aurkezpena (Zer testu da? Zer motatakoa? Egilea. 1. 1. 1. ez duzu bi aldiz landuko. Estatu liberala eratzea Seiurteko Iraultzailea. 3. 2. A. 1. . 3. Espainia demokratikoa. . testua: Mola jeneralaren bandoa. . testu historikoari buruzkoa (puntu 1). eta era berean. Edelvives argitaletxea. grafikoa: Nafarroako 1933ko hauteskundeen emaitzak. Euskadiri buruzko blokean (13. . testua: Hauteskunde kanpainan Largo Caballerok emandako hitzaldia. iruzkina ►Aholkua Irakurri b. Bertan. Testuko gaia baino lehenagoko jatorriak eta egoera historikoak labur deskribatuko ditugu. Historia. 2. Beraz. testua: PSOEren 1880ko programa. gerra hasi zenean (1936). testua: Cádizko Armadaren aldarrikapena (1820). 2. . 3. 7. 3. 3. bai eta liburu honetan ere: M. ez ditugu testuko ideiak aipatuko. 1. testuan landutako gaiak zer ondorio dituen azalduko dugu. . . 2. 9. 3.ari laguntzeko Jovellanosi egindako gonbidapena (1809). frankismoan. 3. . Bigarren Errepublika. 2. tokia. . 1. grafikoa: 1869ko Batzar Konstituziogilearen osaera.3_UHSko bigarren zatiko gai zerrenda: testu iruzkina edo grafiko baten azalpena. . or. Testuingurua. 13. testua: Municheko Kongresuko akordio politikoa (1962).

Europako herrialdeen patuan berebiziko garrantzia izan zuen Nazioan. altxatze militarra egiteko. 1820ko urtarrilean. itxaropen handia du duela sei urte lozorrotik atera zuen Nazioan. Cádizko Gorteek onartutako legeak berrezarri ziren. Riegok 1812ko Konstituzioaren aldeko aldarrikapena hasi zuen. Quiroga koronela eta Riego komandantea izan ziren altxamenduaren buru. eta Milizia Nazioanala eratu zen: liberalismoa defendatzeko gorputz armatua. Espainian Aliantza Santuak esku har zezan –interbentziorako indar militarra–. bai eta herriari eskatzea altxamenduari laguntzeko. Handik aste gutxira. konstituzioaren bidetik». eta Riegoren jarrera erradikaletik oso gertu zegoen. eta izaera politikoa du. hainbat soldadu talde altxatu ziren. zuei adi-adi begira dagoen Europak. eta jazarpena egin zuten denak erbesteratu edo hil zituzten. manifestu bat sinatu behar izan zuen. eta Cabezas de San Juan herrian tropa matxinatu zuen. Amerikara joateko kantonatuta zegoen bitartean. aurrera egin zuten penintsulan barrena eta Hirurteko Konstituzionala amaitutzat eman zuten. aditzera ematea zer arrazoik bultzatu zuen armada jazarraldi hori egitea. 1. eta Cádizko Konstituzioa berriz ezarri zen. eta Europa osoak. bai eta zer arrazoi zituen armadak ere. zuen esku dago armadari jarraitzea. Lacy eta Milans del Bosch militarrak altxatu ziren. justiziak eta erlijioak onartzen dizkiguten berrikuntzak egitea ere. Angulemako dukea buru zutela. 41 iruzkina . Guztiak harrapatu zituzten.2_testu iruzkinen ereduak. Bertan. Armadak argi du Konstituzioa berresteko hainbeste sakrifizio egin zituen Nazioa zorigaiztoko bihurtu dutela gobernuaren ekintza guztiek. ez eta gure arbasoen zuzentasunak. 3. Armadaren helburua ez da pertsonen jabetzen kontra egitea.a Espainiako errege bihurtu zenean (1814an). Manifestu horren amaiera bitxia da: «Goazen benetan. Mina. Cádizen idatzi zen. Kolpisten agintari militarretako bat zen. 1. Konspirazio horiei altxatze militar esaten zaie. 2. ez du itxaropenik galduko. frantsesen aldekoak eta liberalak gogor erreprimitu zituen. Liberalen ezkutuko elkarteek hainbat konspirazio egin zuten militarrek lagunduta. Pronuntziamendu hau ez da sedizio bat.ak Madrilen egin zien kontra. Ondorioa Erregeak mezulariak bidali zituen Europako Gorte absolutistetara. Fernando VII. bai Printzea ere. Erresistentziarik izan ez zutenez. Diaz Porlier. Ondoren. eta helburua. Haren ondoren. Aukerak oso garbiak dira. ezgaitasun egoera horretatik. armadaren zati baten pronuntziamendu (testu honetan sortu berri dugun hitza) edo altxatze militarraren 1820ko aldarrikapena edo manifestua da. nolanahi ere. Testua 1820koa da. baina pronuntziamendu honen bidez ez du inondik inora Konstituzio horrek aitortzen duen legezko erregearen eskubideen kontra egin nahi. Lehen altxatze militarra Espoz Mina jeneralak zuzendu zuen. ez da beroaldi hutsal batek bultzatuta sortu. 1823ko urtarrilean. Fernando VI. Testuaren egilea ezezaguna da.aren monarkia absolutistaren politikaren aurkako konspirazio mugimenduak. bai eta bidegabekerien amildegira jaustea ere. hamarkada gaitzesgarria hasi zen (liberalek halaxe deitu zioten): absolutismoa berrezarri zen eta liberalak erreprimitu zituzten._eredua Cádizko Armadaren aldarrikapena (1820) Armada nazionala Nazioaren legezko ordezkariek Cádizen aldarrikatutako Espainiako Monarkiaren Konstituzioaren alde altxatu da. eta ohikoak ziren Espainian XIX. Aurkezpena eta gai/ideia nagusia Eskutan duguna. Lehen mailako iturria da. izan ere. Hartzailea Espainiako herria da. zuen esku dago iraganeko handitasuna berreskuratzea. Evaristo San Miguel izan zitekeen. halabehar ilun eta ulertezinak horretara bultzatuta.aren absolutismoa berriz ezartzeko. baina azkenean. eta ni lehenbizi. Testuingurua Fernando VII. mende osoan. Ezinbestekoa da ulertzeko nolakoak ziren Fernando VII.3. Seiurteko Absolutista aldiaren amaierakoa. San Luisen Ehun Mila Semeek muga pasatu zuten. eta uste du pronuntziamendu honek soilik salba dezakeela bai Nazioa bera. armada prest zegoen Hispanoamerikako iraultza independentista zapaltzera joateko. Abertzaletasun garbi-garbiak eta herrialdea zoriontsu ikusteko gogo biziak bultzatu dute armada herritarrak pozik ikusteko odol guztia isurtzeko prest dagoela esatera… Espainiarrak.

lanesku egonkor gutxiago kontratatu zuten eta lanegunak murriztu zituzten. Era berean. 42 iruzkina 2. Iraultza Liberalak. alderdiak ezkutuan egin zuen lehen batzarrean onartu zen. eta bestalde. hau da. lehen mailako iturritzat jo dezakegu. Asturias eta hirigune nagusien inguruan finkatu zen industriako langileria. botere horretaz baliatzen da burgesia proletarioei beren eskubideak aldarrikatzen ez uzteko. herritarrak elkarren kontrako bi klase oso desberdinetan banatzen baititu: alde batetik. Bartzelona. Jabe handiak bertaratzen ez zirenez. Lehengo noblezia –orain latifundista eta lur jabea– eta goi burgesia finantzari. manifestuak. Bartzelona. Jatorrizko testua batzorde batek egin zuen. landa inguruko klaseak askoz gehiago ziren. Landa inguruko langileek are bizi baldintza latzagoak zituen. etab. palanka ahaltsua baita botere politikoa. Botere politikoak bermatzen ditu burgesiaren pribilegioak. Pixkanaka. soldata txikia zuen. bai eta lurrik ez zuten jornalariak ere._eredua PSOEren 1880ko programa Gizarte hau bidegabea da. gizarte kapitalistaren azterketa marxista eta hura ezabatzeko beharra. eta 1879ko uztailean. Madril.2. nolanahi ere. Horretarako. bi proletario talde bereizi ziren: industriakoa eta landa ingurukoa. MORATO. gizarte eskubiderik ez. Testuan bi gai landu dira: batetik. Programa oinarri bat egin zuten. educador de muchedumbres (lehen aldiz 1931n argitaratu zena). Hirietako eta landa inguruko herri klaseak ziren txiroenak. eta ondorengo hamarkadetan areagotu zituzten. […] J. soroen etekina areagotzeko. Mendearen azken hamarkadetan. Industriako eta nekazaritzako langileak ziren kaltetuenak. Hiriaren kanpoaldean bizi zen oso baldintza latzetan. PSOEren helburua –hots. 1. Testuingurua Canovasen Berrezarkuntza da. Aurkezpena eta gai/ideia nagusia Eskutan duguna PSOEren programa edo adierazpen programatikoa da. Proletarioen lotura ekonomikoaren ondorioz sortzen dira esklabotasun mota guztiak: gizarte miseria. Hartzailea langileria da. Testua Juan Jose Moratok hartu zuen bere lagun eta alderdiko lankide zen Pablo Iglesiasen liburutik: Pablo Iglesias Posse. lanegun nekagarriak. nekazaritzaerreformek eta industrializazioren hasierak erabat aldatu zituzten Espainiako gizartea eta euskal gizartea. soroak lantzeko ardura maizterren esku utzi zuten. hurrengo urtean berretsi zuten. gizarte klase guztiak deuseztatzea. Batzordea kide hauek osatu zuten: Pablo Iglesias eta Victoriano Calderon tipografoek. beharrak. Estamentu gizartearen ordez klase gizartea ezarri zen. arrazoiak eta justiziak bi klaseen arteko desberdintasunak eta antagonismoa ezabatzea eskatzen dute. Hirietan. Testu zirkunstantziala da. etab. klase gizartea deuseztatzea–. ez zuten aukerarik izaten berrikuntza teknikoak erabiltzen hasteko. eta izaera politiko-soziala du. Errentamenduak laburrak izan ohi zirenez. burgesia. urteaz geroztik. […] Azken finean. liberalismo burges kapitalistaren eredua zena. baliogaltze intelektuala eta mendetasun politikoa. eta horretarako. eta helburua. . J. 1968. gizarte gatazkak eratzen joan ziren —propaganda jarduera. Lan munduan. aditzera ematea alderdiaren programa berria. analfabetismoa. bizi indarra beste ezer ez dutenez mendeko klasea dena. Pablo Iglesias. Maizterrak ahalik eta onura gehien lortzen saiatzen ziren. eta hartaz baliatzen da burgesia proletarioak mendean izateko. proletarioak. batik bat. Langile Alderdi Sozialistaren ideala da langile klasea erabat burujabea izatea. eta Vera. eta bestetik. Azkenik. Hain zuzen ere. Modu bakarra dago hori lortzeko: lanabesak gizabanakoen eta korporazioen jabetzakoak izatetik gizarte osoaren jabetzakoak izatera pasatzea. educador de muchedumbres. Testuingurua 1830. Espainiako latifundio eskualdeetan. batik bat. proletarioei lotutako eskulangile xumeak eta soldatapeko langileak bizi ziren. Jabetzak eskuz aldatzeko traba guztiak botere politikoaren bidez suntsitu behar dituzte proletarioek. eta klase horretakoak ziren jabe txikiak eta maizterrak.—. ezinbestekoa da desberdintasunak eta antagonismoa sortzen dituen Estatu soziala aldatzea edo desegitea. hiri inguruetan. lanabesen jabe denez klase nagusia dena. komertzial eta industriala gailendu ziren botere handiena zuen gizarteklasean. Bestalde. Ocina eta Zubiaurre medikuntza ikasleek. Bilbo. erdiko klaseak areagotu ziren.

Sagastaren gobernuak elkarteak onartu zituen. «kontuan hartuta beharrak.. Lehen Errepublika aldarrikatu zenean. buruzagiek onartutako erabakiak betetzera behartzen zuena. UGT Madrilgo eta penintsulako Euskal Herrian zabaldu zen. 3. Sozialistek jarduera ugari egin zituzten. Bartzelonan. urtera arte. Paul Lafarguek joera marxista ekarri zuen. Langile alderdiek oso ongi onartu zuten. greba. Pavíak estatu-kolpea egin eta handik egun gutxira.. gure eskubideak aldarrikatzea eragozteko» (. 2. gizartea aldatzeko. Talde hura Marx eta Engelsen doktrinaren jarraitzailea zen eta Espainiako Langile Alderdi Demokratiko Sozialista eratu zuten. iraultza bortitz baten bidez. alderdiak hauteskunde jarduerari ekin zion. bai eta biltzeko eskubidea ere. ez zuten eragotzi sozialismo utopikoaren eraginak iristea.aren erregealdian. Horrenbestez. 1881ean. Espainiako internazionalismoa suspertu zen. lerroak). eta azkenik. joera marxista argia da. 1887an. batik bat. lerroak). zenbait baliabide zituen: negoziazioa. boterea eskuratzea. tesi marxisten alde agertu zelako. gobernuak agindu zuen internazionalismoa erreprimitzeko. Langileen Nazioarteko Elkartearen aholkuei jarraiki. Elkarteen Legeak baimen osoa eman zien langileen elkarteei. LNEren Madrilgo saila –Pablo Iglesiasek zuzendua– elkartetik kanporatu zuten. hasi berria zen langile mugimendua ahuldu zen. Bilera horretan. Helburu politikoak baino sozialak zituen. Langileen Batasun Orokorra — UGT— eratu zen: sindikatu sozialista zen eta PSOEri lotuta bazegoen ere. arrazoiak eta justiziak eskatzen dutela klaseen arteko desberdintasunak eta antagonismoa ezabatzea» (.. Lege horrek murrizketa ugari bazituen ere –ohiko lege penalek areagotu zituztenak–. Penintsulako Euskal Herrian. iruzkina . Langileen Nazioarteko Elkartearen (LNE) Espainiako Eskualde Federazioaren lehen Biltzarra egin zen. 3. independentea zen. eta horretarako. Pablo Iglesiasek ez zuen lortu diputatu akta. eta uste baino gutxiago onartu zuten. PSOE eta UGTren kide egiteko prozesua geldoa izan zen. hiru oinarrizko ideia hauetan: 1. Serrano jeneralak legez kontrakotzat jo zuen. PSOEk zeritzon ezinbestekoa zela era baketsu eta legalean antolatzea. deszentralizatua. 1884an Erreforma Sozialen Batzordeari aurkeztu zion txostenean). ekintza politiko hori «burgesiak baliatu du. Galdera Adierazi PSOEren 1880ko programaren zenbait oinarri (2006ko Selektibitatea) 43 Testuan.. 1871n. urtearen amaieran. 1868. Giuseppe Fanelli etorri zen Espainiara. Bakuninen lagun pertsonala zen eta anarkismoa zabaltzeko mandatua zuen. Espainiako sozialismoak aurrera egin zuen.. 1872ko urtarrilean. langileen lan baldintzak defendatzeko. eta prest zeudenean. eztabaida politikoan parte hartzea. 1879an. botereari eskaerak egitea. Masa alderdi baten eredua ezarri zuten. Aurrerago Espainiako Langile Alderdi Sozialista (PSOE) deitu zioten. Ondorioa 1890an gizonezkoen sufragio unibertsala onartu zenean.. parlamentuko gehiengoaren laguntza izan zuen. urtearen amaieran Kordoban egindako Eskualde Federazioaren Biltzarrera mugimendu hartako kide gutxi bertaratu ziren. Gizarte eredu hori erabat aldatzeko asmoa zuten.Langileen elkarteak legez kanpo zeuden Elisabet II. marxistak eta anarkistak banatu zirelako... Bizkaiko langileriaren asmoak sozialismoak bideratu zituen. Horrekin batera. Nolanahi ere. eta horri esker.. batik bat. bai eta hauteskundeetan ere. lehen elkarteak eratu ziren. langile mugimenduaren joera marxista sortu zen Madrilgo inprenta langileen artean. eta horiek lortzeko. «gizarteko kideak aurkako bi talde desberdinetan banatuta zeudelako» (. 1850etik 1855era bitartean. errepublikanismoari eta kooperatibismoari uko egin zioten... Haien buruzagietako bat Facundo Perezagua zen. egitura demokratikoduna eta barne diziplina zorrotza zuena. Internazionalaren baitan krisia sortu zen. Indalecio Prieto. Bakuninen ideologia anarkista onartu zuten. Joera horretan parte hartu zuten Pablo Iglesias tipografoak eta Jaime Vera medikuak (azken horrek alderdiaren ildo nagusiak zehaztu zituen. lerroak). PSOE 1888an antolatu zen Bartzelonan egindako lehen biltzarrean. eta 1872. Espainiako langile mugimenduak baliabide juridikotzat hartu zuen ondorengo hamarkadetan. urtera arte. eta horien ordez. Ekintza politikoa erabili zuten.. Gizartea ez zen bidezkoa. Hala ere. eta 1888an. eta 1910. langileriari alderdiaren berri emateko baliabide zen aldetik. besteak beste. meatzariek grebak egin zituzten 1890tik 1910. bai eta Internazionaleko zenbait sail bakuninista eratzea ere. 1872an. eta 1914az geroztik.

2. Salvador de Madariagak. 44 iruzkina . eta era berean. Aldi berean. 2. Hala ere. Gobernuaren zentsura bertan behera utzi. Europako Ekonomia Erkidegoarekin bat egitea eskatu zuten. gobernuak gobernatuen onarpena duela bermatzeko. Espainiak baldintza hauek bete behar ditu. euskal nazionalistak eta nazionalista katalanak). komunistak izan ezik. hitzarmen horretan. bai elkartuz integratu nahi badu. sozialistak. eta oposizioaren eskubideak onartu behar ditu. eta izaera politikoa du. askatasun pertsonala eta adierazpen askatasuna. Iritzi joerak eta alderdi politikoak sortzeko aukera eman behar du. Gerra Zibila amaitu da». ezinbestekoa dela herrialde horrek erakunde demokratikoak izatea. eta langileek grebaren eta beste bitarteko batzuen bidez beren oinarrizko eskubideak defendatzea onartu behar du. Espainiako egoera politikoa salatu eta demokrazia ezartzea eskatu zuen. Munichen bildu zen oposizio demokratikoak. eta Jose Maria Gil Roblesek. elizaren zati bat irekitasun politikoaren alde bazegoen ere. Eliza katolikoak ez zuen deus esan. Testua bi batzorde paralelok prestatu zuten. diktaduraren aurkako alderdi demokratikoen helburuak zein ziren jakin dugu. langile mugimendua une gorenean zegoen._eredua Municheko Kongresuko akordio politikoa Europako Mugimenduaren Kongresua Munichen bildu da 1962ko ekainaren 7an eta 8an. 4. 1962ko otsailaren 9an. oposizioak ez baitzuen behar adina indar gobernu frankista erorarazteko. Espainiakoen izenean. 1. frankismoak tinko eutsi zion. Hori dela eta. Lehen mailako iturri zuzena da. oinarri horietan ezarritakoa betetzen badu. Salvador de Madariagak zera esan zuen: «gaur. eta asmoa da haiei adieraztea zer baldintza eskatuko zaizkion Espainiari Europako erakundeetan sartzeko. ikasleen mugimendua hasi zen eta askatasun demokratikoak eskatu zituzten. oinarri horiek orokorrak ziren eta ez zen behar ezarpen egutegirik . kontuan hartu du Kongresuan parte hartu duten espainiar ordezkari guztiek argi adierazi dutela espainiar gehienen nahia dela aldaketa horiek egitea. 5. eta ebatzi du Europako herrialderen batek bai bat eginez. erregimenaren izaera ez demokratikoari buruz eztabaidatzeko. Kongresua amaitzean. azken komunikatua egin zuten bi batzordeen jarduerak zuzendu zituzten. Nazio Askapenerako Frontea (FLN) eta Langileen Ermandade Katolikoa (HOAC) hitzarmenetik aldendu ziren. Garai hartako Mendebaldeko Europako sistema demokratikoen irizpideetan oinarritu zen programa politiko hori. Espainiako ordezkaritzak hala eskatuta. Hortaz.3. Katalunian eta Madrilen greba ugari deitu zituzten. Espainia Merkatu Batuan sartzeko baldintza baitzen. testu zirkunstantziala da. Benetako ordezkaritza erakunde demokratikoak ezarri behar ditu. Asturietako meatze eskualdeetan. Testua Munichen 1962an egin zen Europako Mugimenduaren Kongresuaren testuinguruan kokatuta dago. Gainera. erbesteratuen izenean. Espainiako eta erbesteratutako errepublikanoen hainbat talde demokratiko bildu ziren Munichen. Testua erregimen frankistako agintari politikoei zuzendua da. batez ere. Demokrazian oinarrituta askatasun sindikala gauzatzea. Munichen egin zen kongresua. erregimenaren garapen aldia hasi zen. denak frankismoaren aurkako oposizio demokratikoko politikariak ziren (monarkiko liberalak. Euskal Herrian. Kongresuak itxaropen handia du Espainia Europan sartu ahal izango dela. Giza Eskubideen aldeko Europako Konbentzioan eta Europako Gizarte Gutunean ezarritakoaren arabera: 1. Erkidego naturalen nortasuna onartu behar du. eta giza eskubide guztiak bermatu behar ditu. Kongresuan onartutako hainbat ondorio bildu dira. Testua sinatu zutenen aldarrikapenek laburbildu zituzten oposizio demokratikoaren programa politikoak. Kongresua egin zenean. 3. Oinarri horiek ezinbestekoak ziren Merkatu Batuan sartzeko eta Europako Erkidegoarekin bat egiteko. Kongresu horretara Espainiako 118 pertsona bertaratu ziren. komunistak izan ezik. demokrata-kristauak. Espainian. eta horri esker. Aurkezpena eta gai/ideia nagusia Eskutan duguna Europako Mugimenduaren Kongresuko azken erabakia da. Nolanahi ere. 1957an Erromako Itunean ezarritakoaren arabera. Testuan. sozialdemokratak. Frankismoaren asmoa zen nazioarteko bakartzea gainditzea eta Europara gerturatzea. demokrazian oinarrituta aldaketa eskatzeko. Municheko kongresura politika esparruko 118 kide bertaratu ziren. Espainia Europaren funtsezko elementua baita. Testuingurua 1962an.

3. zera eskatu zuten: lehenik eta behin. kongresua atzerrian egin baitzen. Ordena Publikorako Auzitegia eratu zen.com/comentarios-de-texto/lecturas-de-historia/resolucion-del-congreso-demunich/ [Berriro eginda eta EHUko eskemari moldatuta].. Aldaketa horiek mota askotakoak ziren. Espainian izugarrizko iskanbila eragin zuen.. Langile mugimendua gero eta politizatuagoa bihurtu zen. oinarrizko eskubide demokratikoak —adierazteko. kritika gogorrak jaso zituen atzerrian. Asmo hura barregarri utzi zuten. 45 Iturria: http://www. Baldintza hori ezinbestekoa da Merkatu Batuan sartzeko (. Batzordea klandestinitatean eta Sindikatu Bertikal ofizialetik kanpo eratu zen. Hori dela eta. puntua).. Francorekin bat egiteko manifestazioak antolatu ziren..... Aldi berean. Horretarako. protesta gehiago egin zituzten. Espainiak eta Europako Ekonomia Erkidegoak lehentasunezko merkataritza hitzarmena sinatu zuten.. Alde batetik. Kontzilioak eraginda– diktaduraren aurkako iritzi kritikoa hartzen hasi zen. eta 1985ean. Municheko sinatzaileak kartzelaratu. ez zuen onartu monarkikoen esku hartzea. Galdera Idatzi labur-labur Manifestuan adierazitako aldarrikapen nagusiak Testuko funtsezko ideia da Espainian era baketsuan sistema demokratikoa ezartzeko nahia –sinatu zuten guztiak iritzi berekoak ziren–. puntua). eta azkenik. iruzkina . benetako ordezkapen eta demokraziaerakundeak ezartzea (. puntua). lerroak). elkartzeko. eta Jose Maria Pemanek zuzendutako Kontseilu Pribatuak bultzatuta... greba eta manifestazio ugari deitu ziren eta Langile Batzordeak (CCOO) sortu zen... Francorekiko harremanak ez eteteko.Don Joan Borboikoak. komunitate naturalen autogobernu eskubidea aintzat hartzea (.. artikulua kendu zuen bi urterako (artikulu horrek jasotzen zuen espainiarren eskubidea askatasunez aukeratzeko zer lekutan ezarriko zuten etxebizitza lurralde nazionalean). ekonomiaren garapenak hainbat aldaketa soziokultural ekarri zituenean... Era berean... alderdi politikoek parte hartuta (. puntua).. Kongresuaren sona zikintzeko. erregimen demokratikoa ezarrita zegoenean. 1970eko ekainaren 8an. puntuak). besteak beste. Horretaz gainera. ez ziren ausartu isilean gordetzera —meatzarien grebak eta ikasleen protestak ez bezala—. Ondorioa Municheko Kongresuko erabakiak ondorio zuzen praktikorik izan ez bazuen ere. Errepresioa areagotu zuten (1963an. bilera horri buruzko jarrera anbiguoa izan zuen. Francok Espainiarren Foruko 14.. eta horren ondorioz. Kanarietara deportatu edo erbesteratu zituen. Haatik. bigarrenik... Julian Grimau komunista hil zuten). biltzeko eta greba egiteko eskubideak— (.paulesbarakaldo. unibertsitateko hainbat alderditan sistemaren aurkako jarrera kritikoa zabaldu zen. Bestetik. Mugimenduko prentsak kanpaina bat antolatu zuen. Erregimenak unibertsitatearen kontrola galdu zuen heinean.mitxel. Horren ondorioz. Estorilen zegoen bitartean. kleroaren eta elkarte laikoen alderdi bat –Vatikanoko II. bai eta sindikatu askeak ere (. Europako Erkidegoko kide egin zen.. Dokumentu horrek agerian jartzen du Espainian 60ko hamarkadan garatutako oposizio politiko berria eta borroka demokratikoa. erregimenaren aurkako azpijokoa zela adierazi zuten eta sinatu zutenei leporatu zien «traidoreak» eta «Espainiaren etsai. Arriba egunkariak adierazpen gutxiesgarri hau ezarri zion: «Municheko akordio makurra».. delitu politikoak epaitzeko. gogor erreprimitu zuten. masoien eta marxisten lagun» izatea..

eboluzio kurbak…). ordenatua.5 puntu). 3. 1. Datuen deskribapena. grafiko mota. legenda. bi galdera egingo dira: ► Deskribapena (puntu 1): 1._eredua Cádizko Gorteetako kideak Medikuak Batxilerrak Arkitektoak Idazleak Merkatariak Itsasgizonak Nobleak Unibertsitateko katedradunak 1 1 1 2 8 9 14 15 20 30 49 56 46 grafikoen azalpena Lanbide jakinik gabeak Militarrak Funtzionarioak Abokatuak Elizgizonak 0 20 40 100 60 80 90 . 2.3. bai eta testuinguru historikoarekin zer lotura duten azalduko ere (3. bertan adierazitako ezaugarri nagusiak laburtuta eta ongi adierazita: grafiko linealen joera eta gorabeherak. Grafiko mota (zenbakizkoa.3_nola egiten da grafiko baten azalpena? ►Aldez aurreko urratsak Irakurri arretaz adierazitako grafikoa: izenburua. Grafikoaren izaera (politikoa. barra-grafikoetan adierazitako fenomenoen ezaugarriak… ► Interpretazioa. bai eta zer datu mota adierazi diren ere: zer gairi buruzkoa den eta espazio / denbora kokapena. lineala. demografikoa. Grafikoan. Zehaztu zer arlo espezifikori eta kronologikoari buruzkoa den grafikoa. adierazitako aldagaiak.4_grafikoen azalpenak egiteko ereduak. 3. barra grafikoa. zirkularra. grafikoan adierazitako datuen esanahi historikoa aztertuko dugu. ekonomikoa…).

Orduz geroztik. medikuak. 10eko zatitan. abokatuak eta merkatariak). maila. gerran parte hartu zuten biztanle gehienak monarkikoak ziren (batzuk absolutistak. % 16. inprenta askatasuna. Cádizen (Espainiako hiririk liberalena) bizi ziren ordezkoak ezarri ziren. nobleziak ordezkari gutxi ditu (14 kide. Antzinako Erregimena ezerezteko oinarriak ezarri zituzten. Talde nagusia elizgizonek osatzen dute (90 diputatu. erreformistak.1. Datuen arabera. Biztanleriaren zati txiki batek baino ez zen adierazi printzipio liberal iraultzaileen alde. funtzionarioek (49. eta liberalek Espainian erregimen liberala ezarri nahi zuten. Gainerakoak diputatuen % 25 dira.PDF 47 grafikoen azalpena . eta horren ondorioz. Gorteek Inkisizioa abolitu zuten. Ganberan gehienak liberalak ziren. eta horren ordez. Datuak bilduta eta begiratu azkarra eginda. Azken horiek defendatutako ideiak gailendu ziren. frantsesen aurkako borroka koordinatzeko.ucm. aurrerago. eta guztiek gogor defendatu zuten katolizismoa antiklerikalismoaren eta laikotasunaren aurka. Cádizen. bai eta kleroaren eta nobleziaren zenbait ordezkari ere. Cádizeko Gorteen eginkizuna gorenera iritsi zen 1812ko martxoaren 19an Konstituzioa onartu zenean. Espainiako gobernagarritasuna ziurtatzeko Fernando VII. Diputatuak absolutistak. Aranjuezen. Hiri horrek jarrera liberal tinkoa zuen eta bertan bizi ziren merkataritza burgesia boteretsua. etab. eta militarrek (30. Edelvives argitaletxea.es/ghi/0214400x/articulos/CHCO0202110061A. Sevilla eta Granadako batzordeek armada bat antolatu zuten. erregea kanpoan egon bitartean. Herrialde osoko diputatuak etortzea ezinezkoa zenez.. Informazio gehiago: http://revistas. hezkuntza eskubidea. Deskribapena Eskutan dugun grafikoa barra bakunekoa da. britainiar itsas armadak hiria babestu zuen. A. beste heren batek burgesia liberalaren berezko lanbide liberalak ditu (abokatuak. nobleek eta kleroek lortu zuten estatu berria konfesionala izatea. Horretarako. lanbideen arabera. Napoleonen tropek Espainiako lurraldean aurrera egin zuten. arkitektoak. ondoren. 1810ean Cádizko Gorteetan zeuden diputatuek zer lanbide zituzten adierazten baitu. % 19). batzordeak batzeko ekimenak areagotu ziren. Castaños jenerala buru zela. besteak beste. zentsura kendu zuten. Batzordeak Cádizera joan behar izan zuen. 1810eko urtarrilean. besteak erreformistak). eta Cádizko Gorteetako diputatu kopurua adierazten du. % 5). grafikoa soziopolitikoa da. Espainiako leku askotan probintziako batzorde ugari eratu ziren. bai eta noblezia eta kleroaren jauntxoen eskubideak. Cádizera joan ziren. Halaber. militarrak. Gainera. Konstituzio hura Espainiako liberalismoaren funtsezko eredua zen. ezaugarri adierazgarri hauek adieraziko ditugu: ia herena klerokoa da. atzerriko merkatariak eta gerratik ihes egin zuten hainbat liberal erreformista ilustratu. Ardatz horizontalean. guztira 296 diputatu daude. Erregeordetzako Kontseilua eratu zen. 2. haien ordez. 1810eko irailaren 24an. Iturria: Testuliburua eta M. 2003. Interpretazioa 1808ko maiatzaren 2ko gertaeren ondoren. eta ardatz bertikalean. diputatuen kopurua adierazi da. Horrenbestez. Kontseilu horrek Gorteetako biltzarra Ganbera bakar batean bildu zuen eta ez estamentuen arabera. Halaber. Barne kontraesan hori agerian geratu zen ia XIX. Aitzitik. Batzorde Zentrala sortu zen eta Floridablancako konde zaharra aukeratu zuten presidente. ordura arte ohikoa zen bezala. armada bat antolatu zuen eta erreforma kutsua zuen gobernu programa bat aurkeztu zuen. Batzordea desegin zen. Batxilergoko 2. Era berean. eta Bailénen garaipena lortu zuen. berdintasun juridikoa legearen aurrean. eta beraz. GARCÍA ETA BESTE BATZUK. Batzorde Zentralak eta Britainia Handiak aliantza sinatu zuten. Frantziako armadak Andaluzia indarrez hartu zuen. eta herri xehearen klaseek ez dute inolako ordezkaririk. 1808ko abenduan. hainbat eskubide aldarrikatu zituzten.5). erreformistek izaera ilustratua zuten eta Espainiako tradizioan oinarritzen ziren aldaketak nahi zituzten. 1809ko maiatzaren 22an. abokatuen taldeak (guztira 56. Legeria hura erabat berria bazen ere. azken horiek defendatutako ideiak gailendu ziren. Horregatik. Historia. eta irailaren 21ean. Batzordea Sevillara joan zen. Gorteek lehen bilera egin zuten Leon uhartean —San Fernandon—. Gainera. Hiru taldetan banatuta zeuden: absolutistak Antzinako Erregimenaren aldekoak ziren. Gorteetarako deialdia egin zuen. 13 lanbide kategoria. batez ere erdiko klaseko kideak eta intelektualak bildu ziren (funtzionarioak. mende osoan. eta barne aduanak eta gremioak ere. % 10). merkatariak…).a errege legitimoa kanpoan zen bitartean. Soult mariskalaren tropak gertu zeudelako. ilustratuak eta liberalak baziren ere. % 30). katolizismoa erlijio bakartzat defendatzea eta jabetza pribatuak onartzea.

Haatik._eredua 1869ko Batzar Konstituziogilearen osaera. urtera bitartean iraun zuen. Azkenik. Gobernuak inprenta eta irakaskuntza askatasunak aldarrikatu zituen. Alde batetik. 1868ko irailean. GARCÍA ETA BESTE BATZUK. isabelinoak Iturria: ZENBAITEN ARTEAN: Introducción a la historia de España. bai eta kultu askatasuna eta bizitza publikoaren sekularizazioa ere (ezkontza. unionistek eta demokratek. Espainian Monarkia ezarri zuten. gizonezkoen sufragio unibertsala ezarri zuen. Bestak beste. Bestalde. errege izendatu zuten Gorteek. eta gizonezkoen sufragio unibertsal bidez aukeratu ziren. Errepublikano unitarioak Isabelinoak 2 14 Karlistak 18 Demokratak 20 48 grafikoaren azalpena 2. Diputatu kopurua 1. Pi i Margallen errepublikano federalek ordezkari ugari zuten.2. eta azkenik. karlisten alderdiak Batzarrean jarraitu zuen eta tronua eskatu zuen hautagai karlistarentzat. «Gora Espainia. Italiako erregearen seme gazteena. Guztira 351 aulki zeuden: progresistek lortu zuten gehiengoa (159 aulki). Espainian berriro borboitarren monarkia ezartzen saiatu ziren. Hainbat negoziazio egin ondoren. zenbait hil lehenago Iraultza loriatsua egin zuten hiru alderdi politikoek (eta bi urte lehenago. 1869ko Batzar Progresistak Konstituziogilean zeuden diputatu kopurua adierazi da 159 –alderdi politikoetan banatuta–. eta Cánovasek zuzenduta. Espainia monarkia parlamentario gisa eratu zen. Espainian liberalismo demokratikoa ezarri zen. Iturria: Testuliburua eta M. Serrano jenerala hautatu zuten erregeorde. Edelvives argitaletxea. Batxilergoko 2. agintea hartu zuten. Prim erail zuten –erregearen babesle nagusia zena–. Horri esker. izan ere. eta 1874. eta Serrano buru zela. Gizabanakoaren askatasunak onartu ziren. Bi ganbera zituen: Diputatuen Kongresua eta Senatua. ohore guztiz!» goiburupean. Batzarra urte bereko urtarrilean egindako hauteskundeetatik sortu zen. Ogasun ministroa zen Laureano Figuerolak ekonomia garapen nabarmena sustatu zuen. grafikoak izaera politikoa du. konstituzio berri bat jarri zuten indarrean. . estatuak konpromisoa hartu zuen kultu katolikoari eta haren zerbitzariei laguntza emateko. demokratak (20). A. 1974 (14) eta errepublikano unitarioak (2). Botere betearazlea erregeak zuen eta ministroen bidez gauzatzen zuen. maila. Primek Amadeo Savoiakoa aukeratu zuen. Hauteskunde horiek lehenbiziko aldiz fidagarritasunez adierazi zuten garaiko Espainiako egoera politiko anitza. 2003. Gorte Konstituziogileek –osaera lehenago azaldu dugu– 1869ko Konstituzioa egin zuten. osatu zuten. Prim eta Serrano jenerala eta Topete almirantea elkartu ziren erregimenaren kontra. Interpretazioa 1868ko Iraultzarekin batera –La Gloriosa esaten zaiona–. Alderdi politiko hori sortu zen alderdi demokratikoa zatitu zenean. Errepublikano Seiurteko Demokratikoaren hasieran Espainian haufederalak 69 teskundeetan zer joera politiko zeuden erakusten du. Ostendeko Ituna sinatu zutenek) gehiengo handia zuten Batzarrean. horien atzetik. Historia. Monarkiko isabelinoek galera handiak izan zituzten. hilerriak. bai eta biltzeko eta elkartzeko askatasunak ere. altxatze militarra sortu zen Cádizen. erregeak uko egin behar izan zuen eta I. Errepublika aldarrikatu zen (1873). karlistak (18). Madril altxatu zen eta erreginak erbestera joan behar izan zuen. Deskribapena Irudiko grafikoa zirkularra da. unionistek eta Unionistak 69 errepublikano federalak zeuden (biek 69 aulki). Gobernuko presidente Prim jenerala subirano bila hasi zen Europan. eta burgesiaren laguntzarik ez zuenez eta herria ados ez zegoenez.). progresistek. eta Gorte Konstituziogileak deitu. Ekainean. Espainiako hainbat hiritan joera errepublikazalea zuten batzordeak eratu ziren. eta 1870eko azaroan. Bertan. Horrenbestez. Unionistek eta progresistek behin-behineko gobernua osatu. subiranotasun nazionalaren printzipioaren arabera. eta haren arabera. Serranoren tropek armada isabelinoa garaitu zuen Alcoleako zubian (Kordoba). Monarkia erorarazteko. edonola ere. etab.

Deskribapena Grafiko hau zirkularra da. Parte-hartzaileei buruzko datuei dagokienez.5 ken % 10eko betiko abstentzio teknikoa. Suárezek argi eta garbi negoziatu zuen oposizio demokratikoarekin. baiezkoa gehiengoz nagusitu zen. Atzetik. 2. Beraz. Koroa onartzeko hitzaldian. gobernuak askatasun aukerak zabaldu zituen. anmistia dekretatu zuen. ezkerreko alderdiek defendatu baitzuten. Politika Erreformarako Legea egitea eta ondoren erreferendum bidez onartzea proposatu zuen._eredua Erreforma Politikorako Legeari buruzko referendumaren emaitzak (1976ko abendua) Zuria Ez % 3. guztira. frankismoaren politika legezkotasunaren zirrikituak baliatuta. ezezkoa % 2. presidenteordeak dimisioa aurkeztu zuen. Politika erreforma bideratzeko. eta bestetik. Legeari buruzko eztabaidak zirela bide. eta aurrerago onartua izatearekin batera. ETAk atentatuak egin zituen eta eskuin muturrak ere hainbat ekintza bortitz egin zituen (PCEko eta Langile Komisioetako bost abokatu laborista hil zituen Madrilgo Atocha kalean). bere semearen alde. Bizkaiko eta Gipuzkoako abstentzioari buruzko datuak (% 46 eta % 55.6 izan zen (frankismoaren aldekoak). Gasteizen istilu larriak gertatu ziren (poliziak hainbat langile erail zituen). Egoera horretan. gobernuaren erreformaren sona belztu zuten. lehen aldiz askatasunez egin zelako. Joan Karlos I. Suárezek harreman ona izan zuen erreformismo aurreratuarekin eta oposizio demokratikoarekin (Koordinazio Demokratikoa). oposizio demokratikoa alde batera utzita. alderdi erreformistak benetako aldaketa politikoa bultzatu nahi zuen. Prozesu konstituziogileari ekin zioten. ia 40 urtez geroztik. Arias Navarrok dimisioa aurkeztu zuen. hurrenez hurren) aski esanguratsuak ziren. zera adieraziko dugu: gehiengoak baiezkoaren alde egin zuen (% 94tik gora). eta klase sindikatuen jarduera onartu zuen. 1976ko uztailean. Torcuato Fernández-Miranda –lehenago erregearen zuzenbide irakaslea izana– Gorteetako eta Erresumako Kontseiluko presidente izendatu zuten. Gorteek eta Mugimenduaren Kontseilu Nazionalak gehiengoaz berretsi zuten Politika Erreformarako Legearen proiektua. Politika Erreformarako Legeari buruz egindako erreferendumeko emaitzak adierazten ditu.6 Baliogabea % 0.4 Abstentzioa: % 22. 49 grafikoaren azalpena . Navarrok bultzatu zuen erreforma aurretik negoziatu zuen frankista kontserbadoreenekin. abstentzioa % 27 baino ez zen izan. alderdi immobilista oso erreforma mugatua sustatzearen aldekoa zen. Baina koroatze mezan Vicente Enrique y Tarancón Madrilgo kardinalak eman zuen sermoia joera erreformista nabarmenekoa zen eta Errege Etxearen onarpena zuen. grafikoak izaera politikoa du. Abenduaren 15ean erreferenduma egin zen: lehen adierazi bezala. Gorte frankistetan gogor eta bizi eztabaidatu ondoren. eta gobernuak eta oposizio demokratikoak hauteskunde arauak negoziatu zituzten. eta 1976ko abenduaren 15ean. eta haren ordez. bi alderdi agertu ziren frankismoaren baitan: batetik. Erregeak Arias Navarro berretsi zuen presidentetzat. horrela. errege berriak irekitze apala iradoki zuen.6 1. Bestalde. % 12. eta handik. abstentzio aktiboa (% 22. erreformarik nahi ez zuelako eta hausturaren aldekoak zirelako.5) garrantzitsua da. Nafarroan.2 Bai % 94.0 % 2. Joan Karlos I.3. alderdiak legalizatzeko bide eman zuen –PCE barne–.4) izan zen. beharbada. baina inola ere ez zuen sistema demokratiko berri bat ezarri nahi (ezkerrak bunker deitu zion alderdi horri). Joan Borboikoak –Bartzelonako kondeak– tronu eskubideei uko egin zien. Gorteek ahalmena izango zuten frankismoko funtsezko legeak aldatzeko.ak Adolfo Suárez izendatu zuen gobernuko presidente. Datuek zer adierazten dute: batetik. Horren ondorioz. GRAPOk hainbat pertsona garrantzitsu bahitu zituen. Politika Erreformarako Legean aurreikusitako hauteskundeak 1977ko ekainaren 15ean egin ziren. eta 1978ko abenduan egungo Konstituzioa onartu zenean amaitu zen. PSOE zegoen eta Felipe González Márquez sevillar abokatua zen buru. erreferendumean parte-hartze handia (% 77.ak ez zuen ia aldeko politikaririk izan Gorte frankistek errege izendatu zutenean. Bi egun geroago.2 Parte-hartzea: % 77. lege erreformak zuzendu zituen. Interpretazioa Franco 1975ean hil zenean. bai eta Jurramendin ere (eskuin muturreko hainbat gaiztaginek tiro egin zuten karlisten agerraldi batean). sufragio unibertsal bidez. Gutiérrez Mellado teniente jenerala ezarri zuten. Zentro Demokratikoaren Batasunak (UCD) irabazi zuen: zentro-eskuineko koalizio moderatu horren buru Adolfo Suárez zen. oposizio demokratikoko hainbat buruzagirekin bildu zen. horrek bide emango zuen bi ganberako Gorteak eratzeko.

10.3. Gatazkaren eragina nazioartean. Gerraren ondorioak. Monarkiatik Errepublikara.2. Aurreko testuinguru historikoa edo landuko denaren deskribapena.2. maila. 6. . 7. GARCÍA ETA BESTE BATZUK.1. 12. frankismoan. Laburpena egiteko Testuliburua baliatu dugu (orrialdeak kako zuzen artean adierazi ditugu).4. 1907ko eta 1917ko krisiak.2. 9.1. 1931ko Konstituzioa eta Biurteko Erreformista. Lehen Errepublika. Elisabet II. Ondorio laburra. Biztanleria. 12.3. Fronte Popularraren garaipena. 1869ko Konstituzioa. 2.2. Gizarte aldaketak. 1868ko Iraultza. Sistema amaitu zuen krisia: gizarte asaldura.1. Birsorkuntza eta errebisionismo politikoa. A. Foruei buruzko eztabaida eta 1841ko Foruen Legea.a: absolutismoa eta liberalismoa. 1898ko krisia eta haren ondorioak.3. 12. Ekonomia. 1808ko krisia: Independentzia Gerra eta iraultza politikoa. Berrezarkuntzako erregimena (1875-1902). Garapena Gaiaren garapena. 10. Beraz. Antzinako Erregimenaren krisia (1788-1833). 9. 10. eskemak argi azalduko ditu prozesua.4. elkarrizketa eta abar luzeago baten puntu nagusien bilduma laburra eskaintzen duen ahozko edo idatzizko azalpenari». baita liburu hau ere: M. 7. Bigarren Errepublika. Gaia deskribatzailea bada. Sistema liberalaren aurkako oposizioa: Lehen Gerra Karlista. Garapen politikoa eta nazioarteko egoera. 1978ko Konstituzioa eta autonomiatan banatutako Espainia. 9. gaiak). Espainiako eta Nafarroako garapen ekonomikoa eta soziala. Kanpo politika.3.5. 13.4. puntuen eskemak argi ikusteko modukoa izan behar du. Primo de Riveraren diktadura. Gaia garapenari buruzkoa bada. 8. 12. Amerika espainolaren emantzipazioa. 6. 2003. Altxamendu militarra Errepublikaren kontra eta gerraren bilakaera.2. Sarrera laburra. Laburpenean landutako gaiari lotutako ondorengo gertaerak. frankismoan: autarkiatik garapenera.2. 8. Ondorioak.1. Espainia demokratikoa.3. Espainiako kultura Zilar Arotik 1936ra arte. Trantsizioa: demokraziaren erreforma eta haren aurkako jarrerak (1976-1982).aren erregealdia: moderatuak eta progresistak. Nafarroa. 13.1. Erregimenaren aurkako oposizioa. Amadeo I. 6. Europar Batasunarekin bat egitea. 7. Seiurteko Demokratikoa (1868-1874). Historia.3. 9. 13. 11.1. 9. Edelvives argitaletxea. 7. 3. eta gaiaren puntu nagusiak argi eta ordenatuta azalduko dituena. 13. 10.4. 50 4. Inperio kolonialaren deuseztapena. 11. 11. 7. ► Aholkuak Jo 7. Sistema canovista. Estatu liberala eratzea eta Seiurteko Iraultzailea (1833-1874).1.4_USHko hirugarren zatiko gai zerrenda: gai zerrendako epigrafe baten laburpena (6.aren erregealdia. kontzeptu eta gertaera garrantzitsuenen azalpena da.3. Nafarroa demokratikoa. 7. Berrezarkuntza aldia (1875-1930). ezaugarriak eta ondorioak.1.a eta Berrezarkuntzako sistemaren krisia (1902-1931). 11. 7.2. epigrafearen laburpena ► Laburpen baten egitura 1.4. Marokoko kolonia arazoak. Desamortizazioa eta nekazaritza.3. hitzaldi. 12. frankismoan. eskema edo gidoi batean oinarritutakoa.-13.1. Alfontso XIII. 8.1. Industrializazioaren hastapenak.2.3. haren zergatiak.3. 8. Sistemaren aurkako oposizioa: indar politiko berriak. Botere txandatzea (1982. Bi eskualdeetako garapen politikoa. Fernando VII. 7. 10. gizarte arazoak eta langile mugimendua. 7. 7.5. Garapen ekonomikoa eta soziala. Espainia. Nafarroan. Kanpo politika. orrian iradokitako laburpenetara.2. Gerra Zibila.1_nola egiten da laburpena? Laburpena esaten zaio «testu. urteaz geroztik): Garapen politikoa.2. 9.4. Biurteko erradikal-zedista.4.3. Batxilergoko 2. 6. 12.

Idatzi horretan.ak laguntza eskatu zion Aliantza Santuari –Europako monarkia absolutisten koalizioa–. hamarrenak murriztu zituzten eta elizaren desamortizazioa bultzatu zuten. 4. Espainian Iraultza Liberala gailendu zen. erregimen absolutistaren aldeko oposizio armatu erregezalea eratu zen.ak absolutismoa berriro ezarri zuen garai berean. Horren ordez. 1816an —erregea hiltzen saiatu zen—. Horretaz gainera. Fernando VII. batez ere landa inguruan. Gorteetako diputatuen heren batek Persiarren Adierazpena sinatu zuen. urtea baino lehenagoko erregimen absolutista berrezarri zuen. maiorazkoa.ak 1812ko Konstituzioa zin egin behar izan zuen. 1821. Gorteetan. Francisco Espoz y Mina jeneralak egin zuen saiakera.aren botere absolutua berrezarri zuten. Juan Díaz Porlier ahalegindu zen. armadaren.] 1. hezkuntzako ohiko hiru aldiak ezarri zituena. Ekonomia egoera negargarriaren ondorioak jasan zituzten herritarrak politika horien aurka zeuden erabat. eta horrekin amaitutzat eman zuten Hirurteko Konstituzionala eta Fernando VII. Seiurteko Absolutista: absolutismoaren berrezarkuntza (1814-1820) Hasiera batean. Pixkanaka. Halaber. Fernando VII. Fernando VII. 3. eta amaitzeko. XIX.a onartu zuen Espainiako erregetzat. Fernando VII. Batetik. 51 epigrafearen laburpena . Espainian. baita triangeluaren konspirazio delakoa ere. Inkisizioa berrezarri zuen eta jesuitak Espainiara itzultzeko baimena eman zuen. liberalek abian jarritako hezkuntza erreforma bertan behera utzi zuen eta probintzietako unibertsitate guztiak itxi zituen. bai eta herritarrek sufragio unibertsal bidez parte hartzea ere. aurkako bi joera sortu ziren liberalen artean. Cádizen abian jarritako erreformak gelditu zituen. erradikalek botere paralelo bat eratu zuten. foru abolizio berria ezarri eta hezkuntza lege berri bat egin zen.2_Laburpen ereduak.4. jauntxoen erregimena eta Antzinako Erregimeneko erakundeak. erregimenaren aurkako taldeak indartzen joan ziren. 1. erregearen esku eginkizun betearazlea baino ez zen utziko. 1814an. Hamarkada Gaitzesgarria (1823-1833) Erregeak ekintza zapaltzaile gogorrak egin zituen ideia liberalak zituen edonoren aurka. Haren erregealdiak hiru aldi izan zituen. San Luisen Ehun Mila Semeak izeneko armadak liberalak garaitu zituen Cádizen. eta beraz. Napoleonek apirilean abdikatu ondoren. erradikalek muturreko iraultza nahi zuten. 1817an. gizarte estamentala. hamarren bilketa eta Antzinako Erregimeneko erakundeak ere. 1812. Nafarroan.2. Gobernu moderatuak Cádizko legeria ezarri zuen._eredua 6. Fernando VII. gobernu absolutuaren itzulera defendatu zen. eta 1820ko martxoan. alegia.ak berealdiko estatu kolpea egin zuen 1814ko maiatzaren 4an. Bestetik. elkarte abertzaleen eta ezkutuko elkarteen bitartez. Fernando VII. 2. hala ere. jauntxoen erregimena. inprenta askatasuna legez onartu. Inkisizioa eta Jesusen Lagundia ere. estatuko arazoak konpontzeko: jauntxo erregimena ezabatu zuten. Europan berrezarkuntza absolutistaren garaia zen. Konstituzioaren abolizioa dekretatu zuen eta Cádizko Gorteetan egindako lege liberal guztiak indargabetu zituen. Moderatuek lortu zuten gobernua menderatzea. Riego eta Quirogaren altxamendu militarra penintsula osora zabaldu zen. bai eta maiorazkoak. halaber. baita haren botere betearazlea indartu eta sufragioa mugatu ere. moderatuek erreformak egiteko erregearen esku hartzea areagotu nahi zuten. Herritar gehienak eta batez ere kleroa eta noblezia lur jabea adierazpenaren alde agertu ziren. maiz saiatu ziren baliabide militarren bidez orduko sistema politikoa kentzen: lehenbizi.ak errepresio gogorra hasi zuen Koroaren etsaien kontra –frantsestuen eta liberalen kontra–. horrela. 1820ko urtarrileko altxamenduak lortu zuen garaipena: Rafael de Riego komandanteak eta Antonio Quiroga koronelak zuzendu zuten. Francisco Milans del Bosch eta Luis Lacy ere saiatu ziren. bai eta Cádizko Gorteen legeria berrezartzea onartu ere. urteaz geroztik. 1815ean. Napoleonek Fernando VII. 1823ko apirilean.a: absolutismoa eta liberalismoa [ 75 eta ond. Hirurteko Liberala (1820-1823) 1820tik 1823ra bitartean. Azkenean. gero. Sarrera 1813ko Valençayko Ituna onartu eta gero. Era berean. bai eta pribilegioak. mendean. Hirurtekoko konstituzioko dekretu guztiak indargabetu zituen eta gizarte estamentala berrezarri zuen.

Gobernua hainbat alderdi politikotako ordezkariek osatu zuten: PSOE eta eskuineko. baina ordurako. zentroko eta ezkerreko alderdi errepublikanoek. 5. absolutismo monarkikoaren aldekoak zirenak eta Espainiako Koroa hartzeko Carlos infantearen legezko eskubidea defendatu zutenak. probintzia hiriburu gehienetan alderdi errepublikanoek irabazi zuten. Eskuineko taldeek penintsulako Euskal Herrian baino ez zuten irabazi eta EAJ izan zen nagusi. laizismoaren eta kulturaren balioak sustatzea.ak ez zuen lortu kanpo eta barne zorrei aurre egitea. Antzinako Erregimeneko pribilegio estamentalak gorde baitzituen. ezkerreko indar errepublikanoak. Helburua zen Espainiak eta penintsulako Euskal Herriak aspalditik zituzten egitura arazoak errotik konpontzea. Gainera. gizabanakoaren eskubideak eta eskubide politikoak onartu ziren. ezta absolutista erreakzionarioak ere (Inkisizioa berrezarri ez zelako bat ez zetozelako). Ondorioa: Ondorengotza arazoa Krisialdi ekonomiko eta politikoaz gainera. testu konstituzionala 1931ko abenduaren 9an onartu zen. 2. lehenago. Fernando VII. adinez txikikoa zenez. eta aldi horretan erreforma proiektu handia jarri zuen abian. behin-behineko gobernua eratu zen eta Niceto Alcalá Zamora izendatu zuten presidente.Nolanahi ere. Prozesu konstituziogilea: 1931ko Konstituzioa 1931ko ekaineko Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeen emaitzei esker. herriaren subiranotasuna Gorteei edo Parlamentuari zegokien eta botere legegilea zuten. Gorte Konstituziogileetarako hauteskundeak deitu zituen. Espainiako Historian.ak kontzentrazio gobernua eratu zuen eta Aznar zen haren buru.1. bai eta demokraziaren. deszentralizatua —eskualdeetako autonomiak onartzen zituen— eta laikoa.ak ezarri zuena–.ak ez zuen oinordekorik. ezkerreko alderdi errepublikanoek eta sozialistek gehiengo handia lortu zuten. eta beraz. erregimen parlamentarioa zen nagusi. Fernando VII. Errepublika ezarri zen eta Alfontso XIII. amnistia dekretuak ez zituen pozik utzi liberalak (salbuespen guztiak zirela bide). lehen aldiz. eta horietan. demokratikoa. Haren gobernuan. haren ama Maria Kristina erreginaren gobernuan indar handia izateko aukera zutelako. Antolaketa berri horretan. Urte berean. karlistak. eta Errepublika klase guztietako langileen elkartetzat jo zuen.a erbesteratzeko negoziazioak egin ziren. eta bestetik. zenbait erreforma egiteari ekin zion (aurrerago landuko ditugunak. Izaera ezkertiar nabarmena zuen. aurrerakoia. eta bestetik. Lege Salikoaren arabera –Filipe V. Haatik. liberalak. haren anaia Carlos María Isidro infantea izan zitekeen Koroa hartzeko legezko oinordekoa. Fernando VII. eta horrek gatazkak sortu zituen bi bandoen artean: batetik. 1931ko Konstituzioa eta Biurteko Erreformista [ 115 eta on. 3. aurrerago Konstituzioa egin zuena.aren erregealdiaren azken urteetan. Horretaz gainera.a eta Maria Kristina Napolikoa ezkondu zirenean eta emaztea haurdun geratu zenean. Haatik. eta horrekin Lege Salikoa indargabetu. Errepublikaren ezarpena eta behin-behineko gobernua (1931ko apirila) Alfontso XIII. II. 1931ko apirilaren 14an. eta beraz. 52 epigrafearen laburpena 2._eredua 10. Carlos infanteak ez zuen aukerarik tronua hartzeko. . erregeak Berrespen Pragmatikoa aldarrikatu zuen. Gorte Konstituziogileek behin-behineko gobernua berretsi zuten eta parlamentu batzordea eratu. printzipio liberalak Espainiako gizartearen zati handi batean sakon sartu ziren. Elisabeten alde borrokatu zirenak. liberalen aurkako errepresioak aho zabalik utzi zituen Europako erregeak eta bakeak egitera bultzatu zuten. Behin-behineko gobernu horrek bi erabaki garrantzitsu hartu zituen: batetik. sozialistak eta zenbait nazionalista bildu ziren. Ultraerregezale kontserbadoreak erregearen anaia Carlos María Isidro infantearen inguruan biltzen hasi ziren. Biurteko Erreformista gaian). egoera erabat aldatu zen 1830ean. Gobernuak hauteskundeak egin zituen 1931ko apirilaren 12an.] 1. Horrenbestez. Fernando VII. behinbehineko gobernuan mahaigaineratu zuena. Gorteek Niceto Alcalá Zamora izendatu zuten presidente eta Manuel Azaña gobernuko presidente. emakumearen boto eskubidea aintzatetsi zen. tronurako ondorengotza arazoa sortu zen. Luze eztabaidatu ondoren. legez. emakumeek ez zuten Koroa oinordetzan hartzeko eskubiderik. Behin-behineko gobernuaren erreformak eta Biurteko Erreformista (1931-1933) Agintean bi urte egon zen. emakumeek ere erreina zezaketen. Ondorioz.

zortzi orduko lanaldia ezartzera eta gutxieneko soldata finkatzera. analfabetismoa ezabatzeko. Nafarroa autonomia proiektutik banatu zen. lau probintzientzat. Hala ere. Azkenean. Hezkuntza erreforma funtsezko gaia zen herrialdearen modernizazioa lortzeko. ehun komentu eta monasterio inguru erre zituzten. Arabarena izan ezik. 53 epigrafearen laburpena . eskuinarekin elkarlanean jarraitu zuen. Hezkuntza erreforma. Espainia herrialde nekazaria zen eta latifundismoa zen nagusi. urtera arte. doakoa eta mistoa aitortu zuen. EAJk Errepublika onartu bazuen ere. Penintsulako Euskal Herrian. Testu horretan. baita Vatikanoarekin konkordatu bat negoziatzeko eskubidea ere. Euskal autonomiari buruzko eztabaida. errepublikako Konstituzioarekin bat ez zetozen puntuak ezabatu ziren. Bertan. 1932ko abuztuan. Estatutua onartu zuten eta zuzenketa bat gaineratu zuten euskal eskualdearen autonomiari buruz. Galiziako estatutua. Proiektu hark hiru probintzietako udalerri gehienen babesa izan zuen. Nafarroak uko egin ondoren. bai eta jabeen absentismoa eta soldatapeko nekazarien egoera latza ere. 1931ko ekainean. Erlijioari buruzko eztabaida. Sanjurjo jeneralak altxamendu bat zuzendu zuen erreforma militarraren. Estatutuen aldeko kanpaina hasi zen. Horretarako. Katalunia Espainiako Errepublikan sartzea onartu zuen. lurren jabetza kentzeko mehatxua baitzuten. Elizaren eta Estatuaren harremanei zegokienez. eta bertan. Estatutua idazteko errepublikanoen parte-hartzea zela eta. eta horren ondorioz. eta horren arabera. Gipuzkoan eta Bizkaian jarraitu zuen. legea bideratzeko. bigarren hezkuntza hobetu zuten eta unibertsitatean ikerkuntza sustatu zen. eta beraz. arabarrek ez zuten onartu. Erantzun horrek sutan jarri zituen antiklerikalak. Nekazaritza erreforma bultzatzeko hainbat dekretu egin ziren. lehen aurreproiektuan adierazitako hezkuntzari eta finantzei buruzko zenbait arlo kenduta. betiko banatu ziren nafar karlistak eta nazionalistak. Hala ere. Udalerrietako polizia kidegoa eratu bazuen ere —Asaldu Guardia—. nekazaritza erreformaren Oinarriak arautzen zituen Legea ez zen 1932ra arte onartu. Konstituzioarekin bat ez zetorrelako erlijioari buruzko atalean. 1936ko ekainean. 1931ko maiatzaren 31n. eta horren ondorioz. Nekazariak propaganda anarkistaren ingurukoak ziren. egun berean Madrilek aldarrikatu baino zenbait ordu lehenago. konstituzioak Errepublika Estatu laikotzat jotzea eta Azañak hartutako neurriak ez ziren ongi hartu eta karlistek adierazi zuten hori guztia erlijio balioen aurkako eraso zuzena zela. eta Nekazaritza Erreformarako Erakundea eratu zuten. Ekainean. ekainean. Errepublikaren ekintzak huts egin zuelako. euskal nazionalistak Lizarran egindako Batzarrean bildu ziren. jabeak haserre zeuden. probintzia horretan eragin tradizionalista nabarmen areagotu baitzen. jornalariak kontratatzera (lursailak zeuden udalerrikoak). Erreforma astiro jarri zuten abian. Behin-behineko gobernuak Generalitatea berrezarri zuen. Kataluniaren autonomiari buruzko eztabaida. jabeak behartuta zeuden lurrak lantzera. Era berean. Azañak indar armatuak botere zibilaren mende jarri zituen. Elizaren eskubideak defendatzeko. eta horren bidez. Gerra Zibilak abian jartzea eragotzi zuen. katoliko independenteak eta tradizionalistak) Lizarrako Estatutua Gorteetan aurkeztu zuten 1931ko irailean. eta ez zen onartua izan. Francesc Macià Kataluniako Ezker Errepublikanoko buruak Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen Espainiako Errepublikaren baitan. 1932ko irailean onartu zuten. ezkontza zibila eta dibortzioa onartu zituen. eta errepublikanoek ezegonkortasuna ekar zezakeela uste zuten. Segura kardinal primatuak gogor erantzun zuen neurri horien aurka: erregimen berriaren kontrako eta erlijioaren aldeko pastorala idatzi zuen. eta nekazariak ez zeuden ados. lur jabeak erreformaren aurka agertu ziren. 1936. atzeratu samar zebilelako. Armadak eragin handia zuen. eta ofizialen kopurua murriztu zuen. Euskal Estatutua lortzeko ekimenaren buru Getxoko alkate zen Jose Antonio Agirre nazionalista izan zen. erlijioa derrigorrezko hezkuntzatik bertan behera utzi eta eragin handiko jesuiten ordena desegin zuen. autonomiari buruzko eztabaidak Araban. euskal udalerriek autonomia proiektua aurkeztu zuten. Nekazaritza erreforma. Aitzitik. eta jornalariak ere ez zeuden pozik. Eusko Ikaskuntzak batzorde bati lagundu zion. Gobernuak aurrekontuen zati handi bat hezkuntzan inbertitu zuen. apirilaren 14an. Galiziako udaletxeek proiektua onartu zuten 1932an. Sevillan. nekazaritza erreformaren eta autonomia erreformaren aurka. 1932an. Azañaren asmoa zen Eliza katolikoak gizarte mailetan zuen eragina deuseztatzea. Estatutua onartzeko herri erreferenduma (1933ko azaroa) egin zen.Erreforma militarra. Gorte Konstituziogileak eratzeko lehen hauteskunde errepublikanoen ostean. 1931ko Konstituzioak lehen hezkuntza derrigorrezkoa. eta 1931ko maiatzean. armadak zuen gizarte gatazkak erreprimitzeko monopolioa. Dena den. Beraz. Hortaz. euskal-nafar koalizioak (nazionalistak. eta herri plebiszituan berretsi. hori dela eta. autonomia proiektu bat idazteko. autonomia prozesua gelditu zen. legeria berri bat aldarrikatu zuen. lurren jabe izateko baimena atzeratu zelako. 1931ko abenduan. Estatutuaren aurreproiektua idatzi zen: Nuriako Estatutua. Lurra nahitaez lantzeko dekretu bat indarrean jarri zuten. 1931an. joera karlistak Elkarte Tradizionalistan bildu ziren. EAJk errepublikanoekin elkartasuna onartu zuen.

1939ko apirilean. garaiko intelektualik onenak zeuden eta indar handiko bultzada eman zien herrialdeko kultura eta hezkuntza erakundeei.4. Kuban. Gainera. Premia biziko produkturik ez zegoenez. Hauteskunde orokorrak deitu ziren eta zentro-eskuinak irabazi zuen: erreformen kontrako politikari ekin eta aurreko biurtekoko lorpen asko baliogabetu zituen. Ehunka mila pertsona erbestera joan ziren gerra hasi zenetik eta baita amaitu ondoren ere. herri hizkuntzak aztertzea eta erabiltzea debekatu zen. eta hala ere. bideek. bai eta gerraren ondorioz. askatasun politikoak kendu zituzten eta ekintza disidenteak egiten zituztenak jazarri. Eta aldi berean. Gauza bera gertatu zen Argentinan. Ondorio demografikoez gain. Dominikar Errepublikan eta Txilen: bertako gobernuak oso eskuzabalak izan ziren espainiarrekin.000 hildako inguru izan ziren. 4. Ondorio politikoak: sistema autoritarioa ezarri zen Gerra amaitu ondoren. bai eta estrategia militarrak eta sarrakio taktikak ere.000 erbesteratu errepublikano hartu zituen. Espainiako batasun linguistikoa. eta aurrerago. Nekazaritza ekoizpena eta azienda % 30 murriztu ziren. Errepublikako lankide askok atzerrira joan behar izan zuten. Gerra industria birmoldatu egin behar zen. kontuan hartuko ditugu gaixotasunak eta malnutrizioak ekarritako hildakoak. Ondorioz. sistema demokratikoa ezabatu zuten. Erabateko gerra zenez.000 erbesteratu hartu zituen. erregimen politiko diktatoriala ezarri zen eta 36 urte iraun zuen. kontzentrazio esparruetan pilatu ziren. Espainian atzerapen kulturala eta zientifikoa handia zen. merkatu beltza sortu zen. herrialdearen berreraikuntzari aurre egiteko. 500. Frantziak 450. lan gaitasuna murrizteak eta Alemania eta Italiarekin zorretan egoteak areagotu zuten. Merkataritza ontziek guztizko edukiera heren bat txikitu zuten eta zitriko eta ardoen kanpo merkatuak galdu zituzten. haien biziak eta bizi ibilbideak lur jo zuten. 54 epigrafearen laburpena . Ogasun publikoa dibisarik eta urre gordekinik gabe geratu zen. herriek eta hiri handietako auzoek eta azpiegituren zati handi batek (errepideek. 1933ko irailean dimisioa aurkeztu zuen. 3. Bestalde. Gerratik urruntzeko aldi baterako bidali zituzten eta ez ziren itzuli. garaiko intelektualik onenak eta langile gaituak erbesteratu zirenez. Horren ondorioz. Egoera horretan._eredua 11. Espainiako Gerra Zibila (1936-1939) berebiziko aldaketa ekarri zuen. 3. Azañaren gobernuaren krisia eta erreformak gelditzea Egoera ekonomikoa ezin txarragoa zen eta Errepublikako presidente Alcalá Zamorak laguntzeari utzi zion Azañari. gerra baino lehenagoko urteekin alderatuta. 1939an. ekoizpena % 30 gutxitu zen. ekoizpen anabasak. Ondorio kulturalak Alde batetik. gehienak euskaldunak.000 preso inguru zeuden. Bigarren Mundu Gerran erabili ziren. eta horretarako bando bat bestearen gainetik inposatu zuten eta alde batera utzi adiskidetze nazionalerako edozein eredu. urtera arte. horrenbestez. gutxi batzuk aberastu ziren. 270. Iberoamerikak 50. gastu publikoa izugarria zen. Horri esker. baina azken urteotako azterketen arabera. biztanleak oinarrizko elikagai bila joan ziren lur sailetatik gertu. eta horren ondorioz. Funtzionario publikoen garbiketa egin zuten. galdu zutenen kontra.000 haur hartu zituen. jaiotzera iritsi ez zirenak ere. Sobietar Batasunak 2. 1. Gerra Zibilaren ondorioak [ 155] Beste gerra batzuekin alderatuta. funtsezko elikagaien errazionamendua ezarri zen. eta horren ondorioz. eta gerrak. Horrek guztiak ondorio beldurgarriak ekarri zituen.000 komunista eta 5.3. 2. Bizi kostuaren adierazlea igo zen eta biztanleko errentak ez zuen gainditu gerraurreko maila 1954. Horien artean. gizartea pixkanaka nekazari bihurtu zen. Industria sektoreak ia azpiegitura gehienak gorde zituen. zentral elektrikoek eta komunikazio sareek) kalte handiak izan zituzten. Ondorio demografikoak Zaila da jakitea zenbat pertsona hil ziren. mobilizatutako baliabideei eta gaitasun suntsitzaileari dagokienez. Errepresioak Erantzukizun Politikoen Legean zuen babesa eta auzitegi militar zorrotzek bideratu zuten. Espainian bakea ezarri zen. ideologikoa eta politikoa bermatzeko. Milaka epaitu eta hil zituzten. erlijio katolikoa eta espiritu nazionalaren hezkuntza derrigorrezko irakasgai bihurtu ziren eskolan. herri zibilaren kontra hainbat arma probatu ziren –tankeak eta hegazkinak–. Ondorio ekonomiko-sozialak Milaka etxebizitzak. gehienak.

zuen esku dago armadari jarraitzea. Borroka luzatzea Espainiaren zorigaitza handiagotu nahi izatea da. ez da beroaldi hutsal batek bultzatuta sortu. Gobernu monarkikoan oinarritutako askatasun konstituzionala. bai Printzea ere. gehigarria. 6.ari laguntzeko Jovellanosi egindako gonbidapena (1809) Gaspar de Jovellanos jaun txit gorenari: 6. argi ikusi behar du Espainia zoriontsuagoa izango dela errege zuzen eta ilustratu bati men eginda. Aukerak oso garbiak dira. eta uste du pronuntziamendu honek soilik salba dezakeela bai Nazioa bera. Ibilbide loriatsu bat eskaintzen dizut. Fakziotan zatituta zaudete. zuen merkataritza hondatzea eta. ez du itxaropenik galduko.5_USHrako testuak eta grafikoak. Ezin diozue entzungor egin bake eta lasaitasun eske datorkizuen aberriari. Egin lan gurekin batera. Zure moduko gizon batek._testua Cádizko Armadaren aldarrikapena (1820) Armada nazionala Nazioaren legezko ordezkariek Cádizen aldarrikatutako Espainiako Monarkiaren Konstituzioaren alde altxatu da. zuen ontziteria lapurtzea. Hain zuzen ere.a erregeari eta herritarrei laguntzeko aukera. eta zoriontsu eta garatzeko bidean ikusi nahi krisia duzula aitortu izan duzu. Hori dela eta. Armadak argi du Konstituzioa berresteko hainbeste sakrifizio egin zituen Nazioa zorigaiztoko bihurtu dutela gobernuaren ekintza guztiek. horrela. Armadaren helburua ez da pertsonen jabetzen kontra egitea. 2. lasaitasuna eta aberriaren oparotasuna lortu nahi duten espainiar guztiak erakarri behar ditu erregearen talentuak eta eskuzabaltasunak. justiziak eta erlijioak onartzen dizkiguten berrikuntzak egitea ere. 1809ko maiatzaren 12an. Antzinako Erregimenaren krisia 55 testuak eta grafikoak 3. Pronuntziamendu hau ez da sedizio bat. eta aurrerantzean Espainiaren indarra benetako zoriontasunaren oinarriak finkatzeko soilik erabil bedi._grafikoa Cádizko Gorteetako kideak Medikuak Batxilerrak Arkitektoak Idazleak Merkatariak Itsasgizonak Nobleak Unibertsitateko katedradunak Lanbide jakinik gabeak Militarrak Funtzionarioak Abokatuak Elizgizonak 1 1 1 2 8 9 14 15 20 30 49 56 6. zuen esku dago iraganeko handitasuna berreskuratzea. Europako herrialdeen patuan berebiziko garrantzia izan zuen Nazioan. […] Gaceta del Gobierno. ez eta gure arbasoen zuzentasunak. Erregimenaren Izen handia duzu Europan. ideia liberalak dituzu. Cádiz Gibraltarren pareko bihurtzea baino ez zuten nahi. eta Europa osoak. Inkisizioaren […] eta Espainiako eta Ingalaterrako handiki batzuen alde soilik egiten baitu borroka. baina pronuntziamendu honen bidez ez du inondik inora Konstituzio horrek aitortzen duen legezko erregearen eskubideen kontra egin nahi. eta ez dut inolako zalantzarik atsegin handiz hartuko duzula Josef I. 1. aberria maite duzu. zuen erlijioa izateko askatasuna eta duela zenbait mendetatik nazio eder hau bere onera ekartzeko jarritako traba guztien suntsiketa izango dira […] Enperadoreak eman dizuen konstituzioaren zorioneko ondorioa. zuei adi-adi begira dagoen Europak. alde batera utzi behar duzu alderdi hori. Abertzaletasun garbi-garbiak eta herrialdea zoriontsu ikusteko gogo biziak bultzatu dute armada herritarrak pozik ikusteko odol guztia isurtzeko prest dagoela esatera… Espainiarrak. ezgaitasun egoera horretatik. eta ingelesek alde batera utzi zaituztete. halabehar ilun eta ulertezinak horretara bultzatuta. itxaropen handia du duela sei urte lozorrotik atera zuen Nazioan._testua Josef I. izan ere. bai eta bidegabekerien amildegira jaustea ere. Antzinako Erregimenaren krisia 0 20 40 100 60 80 90 . izaera eta talentu handiko gizon batek. Antzinako Jauna. izan ere. zuek ahultzea.

Probintzian Diputazio bat izango da.a andreak. Estatu liberalaren eraikuntza eta Seiurteko Iraultzailea Elisabet II. XV. herrien funts. bai ezohiko deialdietarako. eta Monarkiako gainerako aduanetan indarrean diren muga zerga orokorrak ezarriko dira aduana horietan. Biztanle gutxien duten hiru merindadeek bana izendatuko dute. […] 56 testuak eta grafikoak 3. Hori dela eta. Diputatu kopurua 7. 2. Probintziako Diputazioak lehen Nafarroako Kontseiluak eta Erresumako Diputazioak zituzten eskumen berberak izango ditu. IV. Artzapezpiku txit agurgarri eta gotzain agurgarri bakoitzaren jauregia edo bizilekua. zentsu eta foro guztiak: Estatuarenak. Salgai egongo dira […] hauei dagozkien nekazaritza eta hiri onibar. […] 10. bost merindadeek izendatuko dituzten zazpi gizabanakok osatua. Nafarroak ere dagokion gizon kupoa aurkeztu beharko du bai kintetarako edo Armadaren ohiko deialdietarako. Unionistak 69 . auzo ondasunen. ongintzako ekintzenak. […] 2. biztanleria handiagoa baitute. art. idazpurua. arielen eta herrien zein probintziaren jabetzen administrazioari dagokionez. art. Zerbitzu publikoko eraikinak eta onibarrak edo gobernuak zerbitzu publikorako izendatutakoak._testua Desamortizazio orokorra (1855) 7.6. eta […] abadeen etxebizitzak. art. […] kofradienak. eta Iruñeko zein Lizarrako merindadeek bina. 2. Aduanek Pirinioetako mugan jarraituko dute. Onibar berekietako produktuen. 2. art. Ongintza eta heziketa erakundeek gaur egun erabiltzen dituzten eraikinak.2. art. Estatu liberalaren eraikuntza eta Seiurteko Iraultzailea Errepublikano unitarioak Isabelinoak 2 14 Karlistak 18 Demokratak 20 Progresistak 159 Errepublikano federalak 69 Iturria: ZENBAITEN ARTEAN: Introducción a la historia de España. […] 8. Erresumako probintzia guztiek bezala. udalerrienak eta jabetza komunalak. Don Karlos infante ohiaren bahiketarenak. santutegienak. haren legeria berezien arabera. Probintziako Diputazioaren mendean gauzatuko dira. […] 15. 6. errenten. Alcántarako eta Calatravako ordena militarrenak. Monarkiako beste probintzietako diputazioek dituzten edo edukiko dituztenak ere. Santiagoko. Espainiar guztien betebeharra da Aberria armaz defendatzea. Udalen eskumenak._grafikoa 1869ko Batzar Konstituziogilearen osaera. aurreko legeek salgai jarritakoak eta salgai jarri gabeak. […] 16.3. Almadengo meategiak. Legeak hala agintzean.7. 2.a andreak […] eta haren izenean Baldomero Espartero jaunak […] jakinarazten dizuete Gorteek hau dekretatu eta Berorren Maiestateak berronetsi dugula: […] 5. art._testua Foruak Aldatzeko Legea (1841) 7. eskubide eta jabetzen barne administrazio ekonomikoari buruzkoak. Estatu liberalaren eraikuntza eta Seiurteko Iraultzailea Elisabet II. Gorte Konstituziogileek hau dekretatu eta Berorren Maiestateak berronetsi dugula jakinarazten dizuete honako hau ikusi eta ulertzen duten guztiei: 1. idazpurua.1. bai eta.1. 2. Jainkoari eta Konstituzioari esker Espainietako erregina denak.1.8. Gobernuaren ustez saldu behar ez diren mendiak eta basoak. orain arte aipatutakoekin bateragarri izanik. kleroarenak. ongintzako erakundeenak. eta berez bereko ondasun guztiak. Aurreko artikuluan xedatutakotik kanpo geratuko dira: 2. Gatzagak. Gobernuak ondasun berekien salmentatik lortutakoaren ehuneko 80 erabiliko du […] ehuneko 3n finkatutako zor publikoaren tituluak erosteko. 2. Gaur egun indarrean diren eta aurrerantzean Nazio osorako onartzen diren arau orokorrei jarraituz aukeratu eta antolatuko dira udalak. 1974. heziketa publikoarenak.

art. legeak egiteko eskumena. Langile Alderdi Sozialistaren ideala da langile klasea erabat burujabea izatea. Horretarako. art. Bestalde. arlo publi. Gorteak eskumen bereko bi ganbera legegilez osatuta daude: Senatua eta Diputatuen Kongresua. Gorteek dute._grafikoa Erregealdiko txandakatze alderdiak (1886-1901) 300 250 8. Senatua kide hauek osatzen dute: norberaren eskubideagatik senatari direnek.8. ezinbestekoa da desberdintasunak eta antagonismoa sortzen dituen Estatu soziala aldatzea edo desegitea. betiere kristau moralak ezarritakoa urratzen ez badu. 20. palanka ahaltsua baita botere politikoa. botere horretaz baliatzen da burgesia proletarioei beren eskubideak aldarrikatzen ez uzteko. eta bestetik.1. Espainiar orok eskubide hauek ditu: beren ideiak eta iritziak askatasunez adierazteko eskubidea […].Erregimena koan ez dira onartuko Estatuaren erlijioaren ospakizunak eta adierazpenak baino. Erregimena Proletarioen lotura ekonomikoaren ondorioz sortzen dira esklabotasun mota guztiak: gizarte miseria. eta hartaz baliatzen da burgesia proletarioak mendean izateko. Edonola ere. art. tuari eta ministroei eusteko betebeharra._testua PSOEren 1880ko programa Gizarte hau bidegabea da. herritarrak elkarren kontrako bi klase oso desberdinetan banatzen baititu: alde batetik. Hain zuzen ere. beharrak. […] Azken finean._testua 1876ko Konstituzioa 11. bizi indarra beste ezer ez dutenez Berrezarkuntzako mendeko klasea dena. proletarioak. gizarte klase guztiak deuseztatzea. Berrezarkuntzako Erregimena 200 Alderdien txandakatzea erregealdian (diputatu kopuruak) 150 100 50 0 1886 1891 1893 1896 1898 1899 1901 . giza helburuetarako elkartzeko eskubidea. Jabetzak eskuz aldatzeko traba guztiak botere politikoaren bidez suntsitu behar dituzte proletarioek. Ez da inor jazarriko Espainiako lurraldean bere erlijio iritziengatik edo Berrezarkuntzako bere kultua praktikatzeagatik. burgesia. […] 57 testuak eta grafikoak 3. erregearekin batera. bake helburuetarako biltzeko eskubidea. 2. Koroak izendatutako biziarteko senatariek. Nazioak bere gain hartzen du erlijio horretako kul. art. art. baliogaltze intelektuala eta mendetasun politikoa. […] 13. Botere politikoak bermatzen ditu burgesiaren pribilegioak. banaka edo taldean erregeari eta Gorteei eskaerak egiteko eskubidea. lanabesen jabe denez klase nagusia dena. […] 18. Modu bakarra dago hori lortzeko: lanabesak gizabanakoen eta korporazioen jabetzakoak izatetik gizarte osoaren jabetzakoak izatera pasatzea. arrazoiak eta justiziak bi klaseen arteko desberdintasunak eta antagonismoa ezabatzea eskatzen dute. eta kontribuzio handienak ordaintzen dituztenek. Estatuaren erlijioa Erromatar Erlijio Katoliko Apostolikoa da. 19. Estatuko korporazioek hautatutako senatariek. hau da. 8.

000 58 0 testuak eta grafikoak 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919 1920 1921 1922 1923 1924 Iturria: S. antzu geratu zen. Konstituzioen aldarrikapenak […] egiten jardun ondoren. 2. lortu dugu eskatzen genuena: konstituzio liberala. Hala ere.000 50. ia beti itsuaurrekoari komeni zaion tokira eramango baitu. adierazpenak.000 200. nahiz eta itsuaurrekoak gutxitan eramango duen itsuari komeni zaion tokira. eta hortaz. ez zutelako gorpuztu eta errotu garunean eta urdailean.000 100. eta ikusmenik ez duenak itsuaurrekoak eramaten duen tokira joan behar izaten duela..1. […] zorigaiztoko patua ez zaie batere aldatu.000 150. La tierra y la cuestión social.a eta Berrezarkuntzako sistemaren krisia Mende erdian pronuntziamenduak._testua Joaquín Costa eta gizarte arazoa (1912) 9. Ez zuten pentsatu ez dakiena ikusmenik ez duenaren parekoa dela. Alfontso XIII.a eta Berrezarkuntzako sistemaren krisia 15. Alfontso XIII. lehengo modura jarraitzen dugu: herritarrek mirabe izaten jarraitzen dute. […] sufragio unibertsala.000 12000 9._grafikoa Trenbide sarearen luzera (km-tan) 9. […] ez zutelako askatasun hori finkatu. […] Iraultzak ezin izan zuen fruiturik eman. SEGURA: Historia económica. Horrez gain.. gaur egun ekoizten dutena halako bi ekoizteko eta hornigaien prezioa merkatzeko. 3. […] erregimen eta dinastia aldaketak.000 15000 12.000 6000 3._grafikoa 1913tik 1924ra arteko grebalarien kopurua 9.a eta Berrezarkuntzako sistemaren krisia 250. Besteak beste. iraultzak. ez zuten nekazaritzaren aldaketa sakon bat sustatu. 1997. ezin dezakeela nahi bezala pentsa eta hauteskundeen egunean ezin dezakeela nahi duena bozka. […] Ez ziren konturatu garbantzurik gabeko askatasuna ez dela askatasuna. ez zuten lurraren jabetza hedatu eta ez zituzten jornalariak lur jabe bihurtu. Eta ba al dakizue zergatik? Askatasun horren berri aldizkarian idaztea soilik izan zutelako buruan. norbanakoaren eskubideak. JOAQUÍN COSTA.000 3000 0 0 1850 1855 1860 1865 1870 1875 1880 1885 1890 1895 1900 1905 1910 1915 1920 1925 1930 1935 . [1912an argitaratutako testua]. Alfontso XIII. Ez ziren jabetu konstituzio eta norbanakoaren eskubide guztien gainetik […] urdailaren giltza duenak kontzientziaren giltza ere baduela.000 9000 6. ezin dezakeela nahi duena egin. urdaila besteren janaritegiaren mende duena ezin daitekeela nahi duen tokira joan.

gu basatitzat aurkeztuz._grafikoa Nafarroako 1933ko hauteskundeen emaitzak Besteak Errepublikanoak % 1 %3 EAJ % 9 Sozialistak % 14 Eskuina % 73 10. bi fronte egongo dira: alde batetik. eskuinekoek irabaziko balute? Gerra Zibila prestatzen ari naizela leporatzen didate eskuinekoek.1. art. art. marxismoa suntsituko dutela jartzen baitute paskinetan eta prentsan […]. Eskualde autonomoaren estatutua onartzeko. eskuinekoei egiaren bidez erantzuten baitiegu. denok bete behar dugu. Espainiako Estatuak ez du erlijio ofizialik. Argitu behar dut Gerra Zibilaren bidez erantzun behar dela esan izan dudala. Erdiko klasea beldurtu nahi dute horrela. 10. 59 testuak eta grafikoak 3._testua 1931ko Konstituzioa 1. Espainiako Estatua probintziatan elkartutako udalerriz eta autonomia erregimenean sortutako eskualdez osatuta egongo da. 3. eta askatasun eta justizia erre. erreakzio hori geldiarazi nahi dutenak. 2. baldintza hauek bete beharko dira: 1. probintziek eta udalerriek ez dituzte mantenduko. eta gustuko ituna ez izan arren. art. ez dugula hitz egiteagatik hitz egiten eta hitza betetzen dugula adierazten baitiegu.10. 2. Bigarren Errepublika . eskualdeek. […]. Komunistek. hautagaitzak nola osatzen diren eta hautagaiak nor diren kontuan hartu gabe. Erlijio erakunde guztiak lege berezi baten mendeko elkartetzat hartuko dira. Kritiken eta gainerako gauza guztien gainetik. legeek ezarritakoaren arabera. Baina. Estatuak. erreakzioa […]. Horretarako. Aberria defendatu behar dela esaten digute. eta ez diete ekonomikoki lagunduko elizei. bat egin behar dugu erreakzionarioen kontra. beste batzuekin elkartu behar dugu une jakin batzuetan. Eskualde horretako udal gehienek proposatzea […]. art. ondoren gure bidean jarraituko dugu. hilaren 16ko borrokan bezala. baina ez gutxiengo baten onerako. Haren organo guztien botereak herrian sortzen dira._testua Hauteskunde kanpainan Largo Caballerok emandako hitzaldia (1936) Bat egin behar dugu burgesiaren kontra. haien mehatxuei erantzuteko. […] 8. Espainia mota guztietako langilez osatutako Errepublika demokratikoa da. […] 36. eta bestetik. Gorteek onartzea. Bigarren Errepublika Iturria: Gran Enciclopedia Navarra. art. Egun horretan. […] Errepublika 2. gure independentzia politikoari uko egin gabe. 1990. Horrez gain. sozialistek eta errepublikanoek itun bat sinatu dugu. gizarte osoaren onerako baizik. zer gertatuko litzateke. gimenetan antolatuta dago. art. Benetako abertzaletasuna ekonomia eta industria nazionala garatzean datza. art. […] 12. Errepublika Estatu integrala Bigarren da. Espainiar guztiak legearen arabera berdinak dira. Eskualde horretako hautesle erroldan erregistratuta daudenetatik gutxienez bi herenek onartzea. 3. Lege berezi baten bidez arautuko da kleroaren aurrekontua gehienez ere bi urteko epean erabat desagertzeko prozesua. baina horretarako proletario finak behar ditugu. hilaren 16an bozkatzera joan behar dugu. Zalantzarik gabe. Hogeita hiru urte baino gehiago dituzten sexu bateko zein besteko herritarrek hauteskunde eskubide berberak izango dituzte. baina udalerrien eta eskualdeen autonomiarekin bateragarria. […] 26. gaur egungo lurraldearen mugen barruan. eta erlijio elkarte eta erakundeei.

beste behin ere bidea itxiko diegula erakutsi dugu. 1. baina ezin izango dute erosi. […] Diario de Navarra. eta lehen probidentzia gisa. zuzentasunez jokatu behar da. Agintea. tirabirak sortzen dira erakundeetan. Bateratzea erabakigarria eta eraginkorra izateko. Ordenaren inperioa ezartzea izan da gure helburua. eta klase eta kategoria jakin batekoak lausengatu eta jazarri gabe. Horretarako._testua Bateratze dekretua (1937) 11. ezinbestekoa izango da zigor eredugarriak ezartzea. hitzontzikeria hutsa zelakoan baitzeuden. Egia hori […] bateraezina da guztiz alderdien eta erakunde politikoen arteko borrokekin. haietako masek ideal hutsei jarraiki jokatzen baitute. ez eta gobernua osatzeko talde metaketa edo lotura iragankor soila izatea ere. 60 2. aginte printzipioa berrezartzea funtsezkoa denez. agintariek ere horrela jokatuko dute pertsona horrekin. Gerra egoera ezarri dut Nafarroako probintziako lurralde osoan. hori falta zaio gure Nazioari. Nagusien eta langileen helburuak ahalik eta modu bidezkoenean aztertu eta ebatziko dira. testuak eta grafikoak . baizik eta ezinbestekoa da ekarpen guztiak jasotzea eta entitate politiko nazional bakar batean txertatzea. eta bestetik. bermatuta geratuko da lan egiteko askatasuna. 1936ko otsailaren 3an. eta gizarte borrokak elkar ulertuz konpontzen asmatuko dutela. ez genuke Errepublika berreskuratzen soilik saiatu beharko. Elkarlanean aritzeari borondatez uko egiten dionak […] egin beharko die aurre ondorio nagusiei. langile klasea behar dute beren azpijoko faxistetarako. justiziaz eta abertzaletasunez jokatzera bultzatuko dituela. hau esaten ziguten: Zergatik ez duzue bihar egiten?. ez da alderdi artifizial bat sortu behar. Agintzen dut: 1. auzi pertsonalistetan ahitzen baitituzte energia gehienak. konfiantza osoa dut langileen zuhurtziak eta nagusien karitateak arrazoiz. eskubideak urratzen zaizkienak. elementu batzuek traizio bikoitza egiten ez badute. goikoek traizioa egingo balute berriro. […] Iragarritako lana egiteko. Hori dela eta. […] beren estilo bereziak gailentzeko borrokan edo. gu guztion eta Herrialdearen onerako. […] Ez dut nahi Espainiaren izenean eskatzen dudan bateratze hau […] indar pilaketa hutsa izatea. espainiar guztien banakako eta taldeko ekintzak Aberriaren xede orokorraren mende jarri behar dira. […] eta haien betiereko moraltasun eta justizia printzipioak oinarritzat hartzen jarraitu behar dute. indar tradizionala indar berri bihurtuko da orain Espainian. baizik eta ordenaren inperioaren oinarriak berrezartzea. lankidetza plan baten bidez. artikulua. are okerrago. boterea dutenak._testua Mola jeneralaren bandoa. 1936ko uztailaren 19an. helburuak betetzen saiatzen badira. azpikeria politikoak agertzen dira. eta erakundeak eta indarrak zatitzeko arriskua sortzen da. Hori dela eta. gerra egoera ezartzeko (1936) 11. eta ez da onartuko ez alde batekoen ez bestekoen hertsapenik. jendea zer gizarte klase eta kategoriatakoa den erreparatu gabe. ez itxurak egitea. nahiz eta funtsezkoa izan giza talde guztientzat. seriotasun handiz eta ahalik azkarrena. Baina argi utzi dugu ez garela haien modukoak. Erreketeek gerrari izaera dute. Hala eta guztiz ere. eskuak gerrian jarrita. Horrela. Langileei dagokienez. militarizatuta geratu dira indar guztiak. izan ere. Espainiako tradizioaren gordailu sakratua dira. […] Erregimen totalitarioko beste herrialde batzuetan bezala. Pertsona bakoitzak nola jokatzen duen. […] espiritu katolikoa dute. Izan ere. Mundo Obrero. aurretik zer aginteren mende zeuden kontuan hartu gabe. Gerra Zibila Berriz ere. Gerra Zibila Aberriaren batasunean eta handitasunean oinarrituta sortutako Espainiako Estatu berriaren gobernuaren ekintzak eraginkorrak izateko. Espainiako Falangek gazteak bildu zituen bere programaren bidez. inolako zalantza izpirik gabe. […] Aipatutako guztia kontuan hartuta. beste zerbait ere egin beharko genuke.Parlamentuan. herrialdea ez da bi bandotan banatuta egongo: alde batetik. Armadak eta Nazioaren gainerako indarrek espainiar gehienen nahia betearazi behar izan dugu. estilo berriko propagandak egin zituen […] eta Espainia bere osotasunean garatzeko itxaropena piztu zuen.

haren izena Espainiako Falange Tradizionalista eta JONSena izango da. […]. Horrela. Finantza erakundeei.890 Tropa 89. Gure ekonomia lur jota zegoen urtetako ordainketa balantza txarraren ondorioz. gure Nazioaren industria suspertzen lagunduko duten programa handiak gauzatzeko eta abian jartzeko. Milizia Nazional horrekin bat egingo dute.200 Afrikako armada 0 36. berriz. behar-beharrezkoa da ahalmen ekonomiko handiko eta nortasun juridikoko erakunde bat sortzea. 61 testuak eta grafikoak 12. […] Hirugarren artikulua. defentsa nazionalarentzat ezinbestekoa da industria berriak sortzea eta daudenak ugaritzea. Politika horren helburua zen ekimen partikularra bultzatzea. abantaila eta berme handiak emanez. Hala eta guztiz ere.000 GUZTIRA 136. Bestalde.XEDATU DUT: Lehenengo artikulua. ez zaie interesatzen. ekimen partikularren eremua motz gelditzen da batzuetan. […] Erakunde horren bidez. Aberriaren interesen kalterako. 1937ko apirilaren 19an. egun dituzten zerbitzu eta elementu guztiekin.800 91. halaber.000 11. produktu horien irabazi marjina oso txikia baita. Gainera. produktu jakin batzuk egiteko oso inbertsio handiak egin behar baitira. […] Gainerako erakunde eta alderdi politiko guztiak deseginda geratzen dira. 1941eko irailaren 25eko Legea. Espainiako Falangeko eta Erreketeetako miliziak Milizia Nazional bakarrean bilduta geratzen dira […].000 35. 3.000 100. gure Nazioan ez dago industria programa handi horiek finantza ditzakeen erakunderik. Salamancan.000 50. eta hortaz. frankismo garaian ._grafikoa Indar matxinatuak eta indar leialak.000 Miliziak 40. artikulua. Nire Agintaritzapeko entitate politiko nazional bakarrean bilduta geratzen dira. Industriaren Institutu Nazionala sortu da.520 8. […] gainerako miliziek. 1939ko urriaren 24ko legearen bidez araututako politika. inbertsio seguru eta eraginkorretarako erabiliko dira Espainiako aurrezkiak. Gerra Zibila 150.000 0 Ofizialak Errepublikanoak Matxinatuak 6. eta herrialdearen ekonomiari laguntza zuzena emango dio. 1.090 1. Espainia. eta hura indartzeko beharrari erantzuteko jarri zuen abian Estatuak interes nazionaleko industriak sustatzeko politika. Nazioaren zerbitzura.320 171. Estatuak aurrezkiak bildu eta bideratuko ditu. Hori dela eta. gure industriak sortzen eta suspertzen lagunduko duen programa bultzatzeko eta finantzatzeko. Espainiako Falange eta Erreketeak. gerra hasi zenean 200. 1937ko apirilaren 20an. Mugimenduaren printzipio politikoei jarraituz. beste jarduera batzuk bultzatzeko erabiltzen dute aurrezki nazionala. Erakunde horrek batez ere […] herrialdearen defentsarako industriak edo gure autarkia ekonomikoa bultzatuko duten industriak sortzen eta suspertzen lagunduko du._testua INIren sorrera (1941)) Hitzaurrea. zuzenbide publikoko erakundea. Boletín Oficial del Estado (Burgos).

_grafikoa Erreforma Politikorako Legeari buruzko referendumaren emaitzak 13. Benetako ordezkaritza erakunde demokratikoak ezarri behar ditu. oinarri horietan ezarritakoa betetzen badu. askatasun pertsonala eta adierazpen askatasuna. eta oposizioaren eskubideak onartu behar ditu. kontuan hartu du Kongresuan parte hartu duten espainiar ordezkari guztiek argi adierazi dutela espainiar gehienen nahia dela aldaketa horiek egitea.0 % 2. Kongresuak itxaropen handia du Espainia Europan sartu ahal izango dela. Espainia. batez ere. Iritzi joerak eta alderdi politikoak sortzeko aukera eman behar du. gobernuak gobernatuen onarpena duela bermatzeko. 3. ezinbestekoa dela herrialde horrek erakunde demokratikoak izatea.000 150 50. Erkidego naturalen nortasuna onartu behar du. Espainia demokratikoa Zuria Ez % 3. eta langileek grebaren eta beste bitarteko batzuen bidez beren oinarrizko eskubideak defendatzea onartu behar du. frankismo garaian Europako Mugimenduaren Kongresua Munichen bildu da 1962ko ekainaren 7an eta 8an.2 Parte-hartzea: % 77. Hortaz. eta giza eskubide guztiak bermatu behar ditu.2.000 350 250._grafikoa Biztanleko BPG (1939-1973) 12.000 100 62 0 50 1939 1941 1943 1945 1947 1949 1951 1953 1955 1957 1959 1961 1963 1965 1967 1969 1971 1973 testuak eta grafikoak 1. eta ebatzi du Europako herrialderen batek bai bat eginez.000 250 150. Espainia. 5. Demokrazian oinarrituta askatasun sindikala gauzatzea.6 .2 Bai % 94.4 Abstentzioa: % 22. Espainia Europaren funtsezko elementua baita. 2.000 200 100. 3. bai elkartuz integratu nahi badu.6 Baliogabea % 0. frankismo garaian 300. Espainiak baldintza hauek bete behar ditu. Giza Eskubideen aldeko Europako Konbentzioan eta Europako Gizarte Gutunean ezarritakoaren arabera: 1. Gobernuaren zentsura bertan behera utzi._testua Municheko Kongresuko akordio politikoa (1962) 12. Gainera. 4.000 300 200.

Nafarroa Foru Komunitate bat da. […] Lege Organiko honek helburu hauek ditu: 3. autonomia eta erakunde berekiak dituena.1. 1978ko Konstituzioa Lege frankistak 13. Nafarroako Gobernu edo Foru Diputazioko lehendakaria. Euskarak ere hizkuntza ofizialaren maila izanen du Nafarroako eskualde euskaldunetan. askatasun eta betebehar berberak dituzte. 3. Parlamentua edo Nafarroako Gorteak.2. art. […] 45. Nafarroako Gobernu edo Foru Diputazioa. eta ordenamendu juridikoak esleitzen dizkion gainerako eginkizunak betetzen.1. Nafarroako aurrekontuak eta kontuak onesten. Nafarroako Foru Erakundeak hauek dira: 10. 10.2. art. […] 6. 3.Nafarroako Foru Araubidearen ahalmen eta eskumen bereki guztiak bermatzea. art. Foru Diputazioaren jarduera bultzatzen eta kontrolatzen. Konstituzio batasunarekin bateragarriak diren ahalmen eta eskumen guztiak Nafarroako Foru Araubidearen barnean sartzea. Espainia demokratikoa 63 testuak eta grafikoak ._testua Foru Eraentza Hobetzeari buruzko Legea (1982) 1. […] 9. 9. art. 11. araubide.2. 10. art. art. 1982. Hitzarmen ekonomikoetan Nafarroak Estatuko karga orokorretarako eman beharreko ekarpenak zehaztu dira. […] Foru Eraentza Hobetzeari buruzko Legea. art. Nafarrek gainerako espainiarrek dituzten oinarrizko eskubide. Gaztelania da Nafarroako hizkuntza ofiziala. legegintzarako ahalmena erabiltzen. art. Nafarroako Foru Erakundeak demokratikoki antolatzea.2. 3. art. banaezina. art. Nafarroako zerga eta finantza jarduera hitzarmen ekonomikoaren tradiziozko sistemaren bidez arautuko da.1. Espainia demokratikoa 37 31 40 30 24 20 10 6 3 0 1834ko Errege Estatutua 1812ko Konstituzioa 8 4 8 1837ko Konstituzioa 1845eko Konstituzioa 1869ko Konstituzioa 1876ko Konstituzioa 1931ko Konstituzioa 3. Parlamentuak Nafarroako herria ordezkatzen du. Espainiako Nazioaren barnean sartua eta solidarioa haren herri guztiekin. art. art. 10.2. art. eta horien zenbatekoa eta gaurkotzeko prozedura adieraziko. art._grafikoa Espainiako konstituzioen iraupena (1812-2009) 50 47 13. Iruñea. Bere foru araubidearen arabera. art.3.1. 45.3.