T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP
(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

KONAKLAMA VE SEYAHAT HİZMETLERİ

ANADOLU HALK KÜLTÜRÜ

ANKARA 2006

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; • Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır). Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır. Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler. Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır. Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

• • •

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ ........................................................................................................ 3 1. TÜRK HALK BİLİMİ ......................................................................................................... 3 1.1. Halk Bilimi ........................................................................................................................ 3 1.1.1. Tanımı................................................................................................................... 3 1.1.2. Tarihçesi ................................................................................................................ 9 1.1.3. Dernekler ve Kurumlar ........................................................................................ 10 1.2. Kültür .............................................................................................................................. 11 1.2.1. Tanımı.................................................................................................................. 11 1.2.2. Yapısı................................................................................................................... 13 1.2.3. Kültürün Özellikleri............................................................................................. 13 1.2.4. Kültürün Değişimi ............................................................................................... 14 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ................................................................................................... 19 2. ANADOLU KÜLTÜRÜ VE.............................................................................................. 19 GELENEKSEL ADETLER ................................................................................................... 19 2.1. Sosyal Normlar................................................................................................................ 19 2.1.1. Tanımı.................................................................................................................. 19 2.1.2. Çeşitleri................................................................................................................ 19 2.1.3. Sosyal Davranış, Vaziyet Alış, Beklenti.............................................................. 21 2.1.4. Akrabalık ve Komşuluk ilişkileri, İmece, Kutlama, Törenler ............................ 21 2.2. Anadolu’da Geleneksel Adetler ...................................................................................... 23 2.2.1. Doğum Adetleri .................................................................................................. 23 2.2.2. Evlenme Gelenek ve Görenekleri ....................................................................... 26 2.2.3. Ölüm Adetleri ...................................................................................................... 29 2.2.4. Geleneksel Beslenme Biçimleri........................................................................... 30 2.2.5. Sofra Adetleri ...................................................................................................... 31 2.2.6. Anadolu’ da Giysi................................................................................................ 34 UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................................... 38 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME......................................................................................... 40 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 42 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 43 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 44

i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN MESLEK/DAL MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI 999BB0001 Konaklama ve Seyahat Hizmetleri Rezervasyon /Operasyon Elemanı Anadolu Halk Kültürü Türk Halk Bilimi ve Anadolu Halk Kültürü konularının işlendiği öğretim materyalidir. 40/24 Bu modülün ön koşulu yoktur. Konuklarına Anadolu halk kültürünü tanıtmak. Genel Amaç: Uygun ortam sağlandığında Türk Halk Bilimine uygun olarak konuklara Anadolu Halk Kültürü’nü tanıtabileceksiniz Amaçlar Türk Halk Bilimini inceleyip doğru olarak tanımlayabileceksiniz. Anadolu Halk Kültürünü inceleyip konuklara doğru olarak tanıtabileceksiniz. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIM Bilgisayar, Internet, kütüphane, alanla ilgili dernek ve kurumlar, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Bakanlığın İl Kültür Müdürlükleri. . Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek kendi kendinizi değerlendirebileceksiniz. Modül sonunda öğretmeniniz tarafından hazırlanan ölçme araçları ile modül sonunda kazandığınız bilgi ve becerileri değerlendirecektir.

SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİLİK

MODÜLÜN AMACI

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

ii

Anadolu kültürü gelenekleriyle. Kültürel değerleri. yapısı yeterince bilinmediği için turizm sektöründe Anadolu Halk kültürünün tanıtımı da bazen yanlış yapılıyor. 1 . gelen konuklara doğru bir şekilde aktarmak için turizm sektöründe çalışan personelin de Anadolu Halk kültürünü doğru tanıyan ve doğru aktaran bireylerden oluşması çok önemlidir. farklı kültürlerin yaşandığı. tarihsel bağları nedeniyle kendisine özgü bir durumu vardır. Anadolu kültürü. Turizm işletmelerinde Türk kültürünün tanıtımıyla ilgili yapılan faaliyetlerin çoğu yetersiz veya sığ içerikler tercih edildiği için Anadolu Halk kültürünün tanıtımına katkı sağlamıyor. Bu modülle turizm sektöründe görev alacak siz değerli öğrencilerimiz Anadolu Halk kültürünü tanıyacaksınız ve öğreneceksiniz.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Anadolu tarih boyunca çeşitli göçlerin olduğu. mutfağıyla dünyanın sayılı zengin kültürlerindendir. örf adetleriyle. kuşaktan kuşağa aktarılan bir değerler bütünü haline gelmiştir. Anadolu kültürü. Anadolu kültürünün nitelikleri. öğrendiklerinizi konuklara doğru bir şekilde aktarabileceksiniz. Bu durum asırlar boyunca oluşmuş kültürel değerlere büyük zararlar vermektedir. yüzyılların deneyimlerinden süzülerek biçimlenmiş. coğrafi konumu nedeniyle tarih boyunca birçok medeniyetin. ticaret yollarının geçtiği bir coğrafyadır. halk oyunlarıyla. Anadolu. Bu modül sonunda. savaşların yapıldığı. kültürün kesiştiği nokta olmuştur.

2 .

lore ise “bilim” anlamına gelir. 3 .Thoms’tur .ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 AMAÇ Bu öğrenme. giriş odası ve sosyal politikanın köken ve kaynak kitabıdır. mani. TÜRK HALK BİLİMİ 1. ARAŞTIRMA Türk halk biliminin ne olduğunu araştırıp arkadaşlarınıza sununuz.1. kapsamının belirlemesinde her ülkenin bilginleri . masal ve tekerleme örnekleri bularak arkadaşlarınıza sununuz. halk sınıflarının yaşayışlarına.1. 1. Belçika’da Halk Bilimin amacı. Halk Bilimi 1. uygarlık tarihini inceleyen sosyal bilimlerden biri olarak kabul edilmektedir. Yaşadığınız bölgedeki halk bilimi ile ilgili faaliyet yürüten dernek veya kurumları araştırınız. uygarlıklarına ait olan her şeyi toplamak ve inceleyerek yaşamaktır. Her ulusun kendine özgü bir toplum yapısı bulunması nedeniyle Halk Biliminin tanımlaması.fıkra. Tanımı Halk Bilimi diğer bir isimle folklor sözü İngilizce “folk” ve “lore” sözcüklerinden oluşmuştur.kendi toplumlarının yaşayışlarına göre değerlendirmeler yapmışlardır. Amerika’da Halk Bilimi.Örneğin . siyasal bilimlerin giriş yeri. Halk bilimi alanlarından olan halk edebiyatında . faaliyetle uygun ortam sağlandığında Türk Halk Bilimini doğru olarak tanımlayabileceksiniz.Halk Bilimi kavramını ilk olarak 1846 yılında kullanan İngiliz William J.1. Almanya’da Halk Bilimi. Folk “halk”.

uygar uluslardaki halk düşüncesinin incelenmesidir. bilimsel olarak derleyen. yıldızlara ait inanma ve büyüler gibi bilgilerdir. tanımı ve konuları Türk halk bilim uzmanları tarafından işlenmiştir. çözümleten. arşivlerde ve müzelerde düzenli bir şekilde kamuoyun hizmetine sunar.Halk Bilimi.Halk Bilimi. inançları. yazılı belgeleri değil. sınıflandıran.Fransa’da Halk Bilimi .Şakir Ülkütaşır. müziği. bilmece. el sanatlarını. oyunları anonim veya bireysel sözlü geleneklerden kaynaklanan edebi ürünleri. Sedat Veyis Örnek’e göre Folklor.M. bir ülkede yaşayan halkın olduğu kadar çeşitli sosyal grupların ortaya koyduğu gelenekleri.Bununla birlikte kültürler arasındaki farklılıkları ve benzerlikleri belirleyip ortaya koyarak gerektiğinde bilimsel sonuçları halk yararına olacak biçimde düzenleyip halka aktaran ve hatta bir takım uygulamalarda bulunan bir bilim dalıdır. Sedat Veyis Örnek gibi bilim adamlarını örnek verebiliriz.araştıran. halkın kendi kendine öğrendiği efsane. halk hekimliğini. bir ülke yada belirli bir bölge halkına ilişkin maddi ve manevi alanlardaki kültürel ürünlerini konu edinen. hikaye. değerlendiren ve bunların sistematik bir açıklamasını yaparak insanlığın kültür tarihini ve özelikle halk kültürünün genel gelişme kurallarını inceler. halk yaşayışını inceler. sosyolojik ve psikolojik tutum ve davranış biçimlerini araştırarak yazılı ve sözlü kaynaklardan derlenip toplanan her şeyi kütüphanelerde. gelenek. bunları kendine özgü yöntemlerle derleyen. İngiltere’de Halk Bilimi. Fotoğraf 1:Tokat Değnek Oyunu Halk Bilimi.Bunlarla bağlantılı olarak o topluluğun dinsel. söz düzeni.Halk Bilimi. hiçbir aydının öğretemediği. töreleri. gelenekler bilimidir. Doğumdan ölüme kadar insanların yaşantısında yer alan maddi ve manevi bütün kültür öğelerini. siyasal. atalardan gelen geleneklerin etkisi altında inanılan ve yapılan şeyleri inceler. mimariyi ve müzeciliği inceler. yorumlayan ve son aşamada bir bütünlüğe vardırmayı amaçlayan bir bilim dalıdır. 4 . Halk Biliminin anlamı. şarkı.

halk hekimliğini vb. müziğini. Halk biliminin bir diğer tanımı.törelerini. gibi konularını inceleyerek bunların birbirleriyle ilişkilerini belirten bir bilim dalıdır. oyunlarını. geleneklerini . bir ülkede yaşayan halkın kültür ürünlerini. Fotoğraf 3: Isparta Seyirlik Oyunu 5 . sözlü edebiyatını. inançlarını. mutfağını.Fotoğraf 2:Kütahya Kaşıklı Oyunu .

bunların bilimlerle olan sınır anlaşmazlıklarını önlemek güçtür. Halk Bilgisi Halk Hukuku Halk Hekimliği Halk Takvimi Giyim-Kuşam-Süs Erkek Giyimi Kadın Giyimi Çocuk Giyimi Günlük Giyim Törensel Giyim 6 .Halk Bilimin içerisine giren konuların. Çünkü sosyal bilimleri çoğunda olduğu gibi Halk biliminde de bir takım konuların sınırlarını kesin olarak çizmek. yeterli ve herkesin üzerinde anlaşılabileceği bir şemasını düzenlemek zordur. Halk Bilimin çalışma konularıyla ilgili olarak yapılan tasnif çalışmaları hakkında yabancı ülkeler ve Türkiye’den bazı örnekler : • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Halk Edebiyatı Destanlar Efsaneler Masallar Halk Hikayeleri Fıkralar Atasözleri-Deyimler Tekerlemeler Bilmeceler Ağıtlar İlahiler Maniler Halk Tiyatrosu Ortaoyunu Karagöz Kukla Seyirlik Köylü Oyunları Halk Oyunları Horon Zeybek Misket Halay vb.

Toprak. Halk sanatları ve Zanaatları İşletme .Örme.Basma İşleri Ağaç. Dayanışma ve Yardımlaşma Esnaf Dernekleri Dinsel Kuruluşlar Cinse ve Yaşa Dayalı Örgütler Komşuluk Dinsel-Büyüsel İçerikli İnançlar Ziyaretler .Dokuma.• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Bayramlar-Karşılamalar-Uğurlamalar Dinsel Nitelikli Bayramlar Yerel Nitelikli Bayramlar Karşılama ve Uğurlama Adlar İnsan Adları Asıl Adlar Soyadları Lakaplar-Takma Adlar Halk Müziği Uzun hava Bozlak Deyiş vb. Taş. Kuruluşlar. Maden . Deri İşleri Beslenme-Mutfak Sofra Düzeni Yemek Çeşitleri Mutfak Düzeni Besin Elde Etme Besin Türleri Dernekler. Rüya Yorumu Büyücülük Kalıp Hareketler-Kalıp Sözler Günlük Yaşama İlgili Olanlar Törensel Yaşamla ilgili Olanlar Islık Çalma Çağırma 7 .Türbeler. Cam.Mezarlar Fal.

Hoca’da . Kız oğlana vurulmuş. 8 . Hakkı Hakkı’dan hakkını istemiş. Şaşkın şaşkın bakan grup. Oğlan almam dedikçe. Hoca’yı çevirmişler. Kız boynuna sarılmış.• • • • • • • • • • • Çocuk Oyunları Çelik çomak Topaç Çember çevirme Dokuz kiremit İple oynanan oyunlar Topla oynanan oyunlar Saklambaç Geçiş Dönemleri Doğum Sünnet Evlenme Ölüm Ölçme-Tartma-Hesaplama Birimleri Taşıtlar Taşıma Teknikleri Ekonomi Türleri Barınak Konut Halk bilimi alanına giren birkaç halk edebiyatı örneği. Hocam size bir sorumuz var demişler ve sormuşlar. nasıl olur Hocam? Derler. • Mani Çayda çanak kırılmış. Dünyanın ortası burasıdır demiş. • Fıkra Çevreden bir grup insan. Hocam dünyanın ortası neresi? Hoca. İnanmazsanız ölçün……de. • Tekerleme Hakkı Hakkı’nın hakkını yemiş. Hakkı Hakkı’ya hakkını vermemiş. bastonunu yere saplamış. beş on adım ilerlemiş.

Cumhuriyet dönemine kadar halk bilimi konusundaki çalışmalar.Sosyal Antropoloji Bölüm 9 . Halka dönük etkinlikleriyle bu kuruluşlar çeşitli illerde çıkardıkları yerel dergiler. Rus. Rıza Tevfik Bölükbaşı. “Halk Bilgisi Toplayıcılarına Rehber” adlı kılavuzda yayınlamıştır. Tarihçesi Halk bilimi(folklor) terimini. ve halkla kaynaştırılmasında önemli rol oynamıştır.Hakkı’da Hakkı’nın hakkından gelmiş. “Derleme ve Tarama ” sözcükleriyle dil konusunda Halk Bilimine katkıda bulunan kurumlardandır. açık oturumlarıyla halk bilimi alanına katkı sağlamışlardır. iki kez ad değiştirerek günümüzdeki “Folklor Araştırmalar Kurumu” adını almıştır. Ortadoğu Teknik Üniversitesi öğrencilerinin öncülüğüyle kurulan iki dernek de( Türk Halk Bilimi Kulübü ve Halk Bilimi Topluluğu ) süreli yayınları. Bu cemiyet.1927 yılında Ankara’da “Anadolu Halk Bilgisi Derneği” daha sonra “Türk Halk Bilgisi Derneği” adını alarak.2. yayınladıkları kitaplar vasıtasıyla halk bilimi alanındaki gerecimizin büyük bir bölümünü yok olmaktan kurtarmıştır. Türkiye’de halk bilimi çalışmaları Batı ülkelerine nazaran geç başlamıştır.1. Selim Sırrı Tarcan ve Rauf Yekta Bey. incelenmesi. 1955 yılında “Türk Halk Sanatlarını ve Ananelerini Tetkik Cemiyeti “ kurulmuştur. Hacettepe Üniversitesi ’nde “Sosyal Antropoloji ve Genel Türk Edebiyatı ” bazı araştırmalar ve incelemeler de Halk Bilimi kapsamına girmektedir. Portekiz. İspanyol bilginleri de aynı kelimeyi kullanmışlardır. Ancak 2000 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi ’ nde kurulmuştur. yaygınlaştırılması. köy ve kasabalara geziler düzenlemiş. bu gezilerde elde edilen folklor verileri yerel dergilerde yayımlanmıştır. Bu alanda araştırma yapan bazı araştırmacılar şunlar: Ziya Gökalp. 1.Halk Bilimini ilgilendiren kılavuz ve el kitaplarının büyük bir bölümü halkevlerinin aracılığı ile okuyucuya kazandırılmıştır. Mehmet Fuat Köprülü. daha çok kişisel ve dağınık görünümdedir. Hacettepe Üniversitesi. çıkardığı “Halk Bilgisi Haberleri” adlı süreli yayınıyla ülkemizin çeşitli yörelerinden derlenen Halk Bilimi verilerini toplu olarak sunmuştur. Türk halk bilimine dönük çalışmaları başlatan ilk kuruluş olmuştur. 1932 yılında kurulan Halkevleri kültürün araştırılması. 1846 yılında ilk kullanan İngiliz William J. Cumhuriyet dönemiyle birlikte bu alanda bazı çalışmalar başlamıştır.İskandinav. Bu dernek.İngiltere’de 1878 yılında “Folklore Society” adıyla bir dernek kurulmuş. Thoms’tur. Türk Dil Kurumu da “Halk Ağzından Derleme Dergileri”.Halkevlerinin Köycülük Kolları. Üniversitelerde uzun yıllar bağımsız bir Halk Bilimi Kürsüsü kurulamamıştır. sergileri.

Başkanlığı yapmış olan Prof.Ankara Halkbilimi Araştırma ve Yayma Kurumu –Ankara Halk Ozanları ve Aşıklar Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırma Enstitüsü Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Halk Bilgisi Derneği Hacettepe Üniversitesi Sosyal Antropoloji ve Genel Türk Edebiyatı Hacettepe Üniversitesi Türk Halk Bilimi Kulübü Gazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Gazi Türk Halk Bilimi Topluluğu Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dil Kurumu Turizm ve Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü(HAGEM) TRT Genel Müdürlüğü Atatürk Kültür Merkezi Yapı ve Kredi Bankası Türkiye İş Bankası HOY-TUR Turizm Folklor Derneği 10 . 1. yurt içi ve yurt dışı olmak üzere Folklor Araştırmacıları tarafından görüşme tekniği.1. Bozkurt Güvenç’in .3.Halk Kültürünün bütün konularında yapılan araştırmalar. fotoğraf makineleri ve kamera kullanarak yapılmaktadır. İş Bankası. Folklor Araştırmaları Kurumu vb gibi kurumlar mevcuttur.Genel Müdürlükçe . Dr. Bunun dışında Halk Bilimi alanında faaliyet gösteren diğer bazı kurum ve kuruluşlar şunlardır: Folklor Araştırmaları Vakfı. Akbank gibi bankalar özelikle yayın alanındaki etkinlikleriyle Halk Bilimi alanına katkıları oluyor. Dernekler ve Kurumlar Folklor Araştırmaları Vakfı Halkevleri Halk Oyunları Yayma ve Araştırma Derneği.Halk Bilimi alanında önemli katkıları olmuştur. ses kayıt cihazları. Halk Bilimi alanında hizmet veren resmi bir kuruluş olarak Kültür Bakanlığı . Yapı Kredi Bankası.Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü geçmişten bugüne birtakım değişikler geçirerek kurulmuştur.

Günlük konuşmalarımızda ya da sanat ve bilim çalışmalarında kullandığımız kültür sözcüğü. Maddi Kültür Öğeleri • Ev • Araba • Kıyafet • Yiyecek vb. Latince culture. yaptıklarımızın bir toplamı sayılabilir. kültürü dört temel kavram üzerinde yoğunlaştırarak açıklamaktadırlar. Kültür. üretmek anlamlarında kullanılıyordu. sanat yaşayışlarının tümü. Kültür. Bu anlamda kültür insan olarak belli bir topluma öğrendiklerimizle. belli bir konuda edinilmiş. Latince kökenli olup Türkçe’ye Fransızca’dan geçmiştir. Kültür.2.2. Manevi Kültür Öğeleri • Hukuk • Din 11 . bir toplumda geçerli olan ve gelenek halinde devam eden. toprağa bir şeyler ekip ürün almak. Kültür. geniş ve sistemli bilgi şeklinde tarif edilmektedir (Meydan Larausse). Kültür sorunlarıyla uğraşan dala.Ankara Folklor Eğitim Merkezi Anadolu Folklorunu Tanıtma ve Eğitim Derneği 1. İnsanbilimciler.1. Bir toplumun maddi ve manevi alanlarda oluşturduğu ürünlerin tümüdür. en geniş sınırlarına sosyolojik çerçevede ulaşmakta olup sosyolojik olarak bir “bir yaşama biçimi”dir. düşünce. Kültür 1. NOT: Maddi kültür öğeleri somuttur yani varlığı algılanabilen öğelerdir. Kültür. belli bir toplumun kendisidir. her türlü duygu. bir dizi sosyal süreçlerin bileşkesidir. bir insan ve toplum kuramıdır. bir toplumun ya da bütün uygarlıkların birikimidir. “etnoloji” veya “sosyal kültürel antropoloji” adı verilmekte olup bu alandaki kültür sözcüğü günlük dilimizdeki kültür sözcüğünden çok daha geniş kapsamlı bir kavram olarak uygarlık anlamında kullanılmaktadır. Yukarıdaki tanımda maddi ve manevi kültür kavramı geçmektedir toplumların maddi ve manevi kültür öğelerine birkaç örnek vermek gerekirse. Bunlar sırasıyla şunlardır. dil. Tanımı Sözcük olarak kültür.

giysiler üşümeyi önlemek. Fotoğraf6:Antalya Bölgesi Halısı Fotoğaraf 5: Tulum Çalan Bir Genç 12 . toplumun yüzlerce. duygu ve düşüncelerin. kültür. beklentilerin.hukuk toplumsal düzeni sağlamak için kullanılmıştır.kilimler yaşadığı ortamı uygun hale getirmek için.• • • Ahlak Gelenek ve Görenek Örf ve adetler NOT:Manevi kültür öğeleri soyuttur yani varlığı fiziki olarak algılanamayan öğelerdir.sandalye oturmak için. özetle ortak davranış kalıplarının depolandığı. İnsanlar çeşitli gereksinimlerini karşılamak için kültürü yaratmışlardır. binlerce yıldan beri oluşturduğu ortak amaçların. değerlerin. inançların. saklandığı toplumsal bir bellek diyebiliriz. sıcaktan korunmak için. Örneğin. Fotoğraf 4:Muğla Milas Kilimi Resim1 : Arzu Taşkıran Sağıroğlu “Anadolu’da Kilim” Kısaca.

o toplumun dil. yıllar bazen de yüzyıllar süreci içinde olur. Bu değişim çok hızlı olmaz.2. düşünce yapısı. Yapısı Kültür. tarihi süreç içersinde oluşur.Diğer bir ifade ile kültür. sanat ve yaşayış öğelerinin tümüdür. Dededen.” 1. Toplumun dışında ondan bağımsız bir kültürden söz edilemez. düşünce ve yaşantılarıyla şekillenir zaman içerisinde gelişerek bazen de değişerek devem eder. Toplumların kendilerine ait kültürel 13 . yaşamasıdır. bir insan topluluğu ve onu oluşturan aile ve bireylerin varlığıdır. yazı . kültürel unsurlar insan tarafından var edilmiştir. o toplumun mayasında bir parça bulunur. Bir toplumun üyesi olan her kişinin yapısında ve benliğinde. tarihsel birikim ve sosyal kurumlar gibi varlıkların tümünü kapsayan ve bireyler arasında duyuş ve düşünüş birliğini sağlayan. milletler yaşadıkça oda yaşar.tarih.3. Kültür tarihinde. sanat. bir toplumun gelenek. edebiyat ve sanat birliğinin toplamı belirler. Fotoğraf7:Nargile 1. Toplumsaldır: Kültürün. Kültür. görenek. görenek. toplumları bulunduğu yer yada dönemlerde oluşması. şekillenmiş. Bütün kültür öğeleri.2. Kültür kavramının varlığı için temel etmen. o toplumun diğer toplumların kimliklerinden nasıl ve nerede ayrıldığını belgeler. Yani kültürün temel kaynağı insandır. ortak maddi ve manevi değerlerdir. din.2. Kültürün varolabilmesi için toplumun varlığı şarttır. bir toplumda geçerli olan ve gelenek halinde devam eden her türlü dil. Kültürün Özellikleri Kültür her toplumda şu ortak özelikleri gösterir. belli bir kökten gelmiş bir toplumun “ana mayası” anlamındadır. atadan gelen kültürel değerler. töre. tarihsel devinimin (hareketlilik) en iyi yansıttığı kabul edilen şu tanım da yaygındır: “Kültür. yaşayan insanların duygu. duygu. gelenek. inanç. Kültür değerleri hiçbir zaman statik kalmazlar devamlı değişim halindedirler. bir toplumun benliğini oluşturan bu ortak değerler. Bir toplumun ana mayasını yani kültürünü.

görevinin bulunmasıdır. Günümüzde kültürel değişimin daha hızlı yaşanmasının nedenleri. Kültürün yapısı. görenekleri. alışkanlıkları vb. Kültür bütün bu özelikleri kapsar.Kültür. Her toplumun kendisine ait değerleri. deneyimleri. edebiyatı vb. sanat. kültürel değişimin daha hızlı değişime uğradığını söyleyebiliriz. mantıksal olarak toplumla bütünleşmişlerdir. öğrenme yoluyla kazandıkları davranışları veya kültürü sonraki kuşaklara genetik yoldan değil. din. kısa bir zaman dilimi içinde meydana çıkmış değildir. Kültür toplumsal yapının oluşmasında ve toplum özelliklerinin yaratılmasında önemli bir faktördür. Buradan hareketle. Dinamiktir: Bütün sosyo-kültürel sistemler. gibi değer yargıları vardır. sanatı. gibi toplumsal değerleri içerir. Kültürün özelliklerini açıklarken kültürün dinamik bir yapıya sahip olduğunu belirtmiştik. geçmiş kuşakların yaşamları. etkinliklerin doğum yoluyla değil kültürleşme yoluyla aktarılır.2. ama bir kimsenin yaşamı boyunca edindiği her türlü düşünsel yada duygusal özelliği ile çocuklarını da etkileyebilir.farklılıkları o toplumların özelliğini oluşturur. dil. yerleşme vb. kültürler arası etkileşme veya yaşadığı çağa uyarlama gibi dışardan gelen etkenlerden olduğu kadar. hızlı ya da yavaş. Kalıtsaldır: Kültürün ya da onun kapsamına giren öğelerin. Toplumlararası iletişimin gelişmesiyle kültürel değişim hız kazanmıştır. Kapsayıcıdır: Her kültür kendi içinde barındırdığı yaşam biçimleri.Günümüz toplumlarında. Kültürün Değişimi Bütün kültürler. Örneğin. öğrenme yoluyla aktarırlar. kültürün kendi iç deviniminden de kaynaklanır. yüzyılların deneyimlerinden süzülerek biçimlenmiş. gelenekleri. nereden bakılırsa bakılsın kültür kavramının tümü için ortak olan kimi tanımlamalar vardır ki bunların ilki kültürün organik olduğudur. bir başka deyişle değişimin ve buna bağlı olarak etkileşim içende olduğudur. kaza sonucu sakat kalan kişi bu özeliğini genetik yoldan çocuklarına aktaramaz. yazı.4. sanat.) hangi toplum olursa olsun bir anda. Bireyler ya da topluluklar. 14 . İşlevseldir: Kültürün bir başka özeliği de toplum yaşamında bir yerinin. Kültürel değişme. gibi özelikler günümüz kültürünün içinde yeri vardır. din vb. Toplumun kültürel özelikleri birer işleve sahiptirler. sürekli olarak değişirler. Tarihseldir: Kültür denen karmaşık bütün ve onu oluşturan öğeler(dil. etkinliğini ve hareket becerisini kaybeder ve sonuçta işlevini tamamlayarak yok olur. hiçbir kültür öğesinin hareketsiz ve durağan olduğunu söyleyemeyiz. daha doğrusu kimi dönemlerde hızlanmış kimi dönemlerde ise yavaşlamış ama kesintisiz bir değişme içindedir. Yaşadığımız çağın özelliklerinden dolayı değişim daha hızlı bir şekilde yaşanmaktadır.Her canlı varlık gibi yaşlanır. 1. giyim-kuşam.

Toplumlararası iletişimin gelişmesi. tanıma merakı. Kullanılan üretim araçlarının değişimi. 15 .telefon. Toplumlarda başka kültürleri öğrenme. Toplumlar arası göç hareketlerinin fazla olması vb. Televizyon. Günlük yaşamda kullanılan birçok araç-gerecin değişmesi. Üst kültürlerin alt kültürlere karşı siyasal ve ekonomik baskıları. değişimlerden dolaylı kültürel değişim yoğun bir şekilde yaşanmaktadır. Küreselleşmeye doğru giden bir dünya. Internet. Örnek. Tüketim alışkanlıklarının değişmesi.

UYGULAMA FAALİYETİ ÖNERİLER Türk halk bilimi araştırmalarınız için uygun yer seçiniz. Türk halk bilimini doğru inceleyiniz. not defteri. 16 . kalem. Türk halk bilimi ile ilgili edindiğiniz bilgileri derleyip. Türk halk bilimi ile ilgili bilgileri edinmek için uygun materyalleri yanınıza alınız (Fotoğraf makinesi. dijital kamera vb) Hazırladığınız dokümanları dosyalayınız.UYGULAMA FAALİYETİ İŞLEM BASAMAKLARI Tur öncesi turun içeriği doğrultusunda Türk halk bilimi ile ilgili araştırma ve inceleme yapınız. Araştırmalarınızı sınıf ortamında sununuz. turda kullanacağınız dokümanlar haline getiriniz. Tur programını hazırlamak için alanla ilgili öğretmenlerinize veya kültür tur hazırlayan acentelere başvurunuz.

evet sayıları çoğunlukta ise başarıyla tamamlamışsınız ve diğer bir öğrenme faaliyetine geçebilirsiniz.DEĞERLENDİRME ÖLÇEĞİ Uygulama faaliyetinde yaptığınız çalışmaları arkadaşınızla birlikte aşağıdaki değerlendirme ölçeğini kullanarak değerlendiriniz. 17 . Hayırlarınız çok ise öğrenme faaliyetini tekrarlayınız. İhtiyaç duyarsanız öğretmeninize başvurunuz. KONTROL LİSTESİ Değerlendirme Konuları Uygun ortam seçtiniz mi? Türk halk bilimi ile ilgili dernek ve kurumlara gittiniz mi? Araştırma yaparken yanınıza uygun araç gereç aldınız mı? Araştırmalarınızı doğru yaptınız mı? Türk halk bilimini içeren doküman buldunuz mu? Edindiğiniz dokümanları derlediniz mi? Seyahat acentelerine gidip kültür tur programlarını incelediniz mi ? Turda kullanılabilecek bir doküman haline getirdiniz mi? Hazırladığınız araştırmayı bir sunum haline getirdiniz mi? Araştırmanızı sınıf ortamında sundunuz mu? Evet Hayır Toplam DEĞERLENDİRME Eğer öğrenme faaliyetinde.

Kültür. bir insan ve toplum kuramıdır 18 . B) Kültür. Kültür toplumdan bağımsızdır. ÖLÇME SORULARI(ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR) 1Aşağıdaki kelimelerden hangisi halk bilimi kavramıyla eş anlamlıdır? A) Kültür B) Halk eğitimi C) Gelenek D) Folklor E) Töre 2A) B) C) D) E) Aşağıdaki faaliyetlerden hangisi halk bilimi örneği değildir? Baş ağrısından dolayı hastaneye gitmek. Halk arasında söylenilen maniler. Aşağıdakilerden hangisi kültürün tanımı değildir? A) Kültür. Kültür gelenekçidir. Halk kültürünü araştırmak. D) Kültür. E) Kültür. Okulun folklor ekibinde oynamak. Kültürler arasında benzerlikleri ve farklılıkları araştırmak. değişmeyen kurallar bütünüdür. Halk arasında söylenilen efsaneler. Kültürler arası çatışma yaratma.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet kapsamında hangi bilgileri kazandığınızı. C) Kültür. Kültür kalıtsaldır. neden dinamik özelliğe sahip olmak zorundadır? Milletler yaşadıkça kültür sabit kalır. aşağıdaki soruları cevaplayarak belirtiniz. bir toplumun yada bütün uygarlıkların birikimidir. Kültür değişken bir özelliğe sahiptir. A. bir dizi sosyal süreçlerin bileşkesidir. Çalışmalarını halka aktarmak. belli bir toplumun kendisidir. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 3Aşağıdaki kurumlardan hangisinin halk bilimi alanında çalışması olmamıştır? A) Halk evleri B) Kültür ve Turizm Bakanlığı C) Folklor Araştırmaları Vakfı D) Ankara Numune Hastanesi E) Halk ozanları ve Aşıklar Derneği 4A) B) C) D) E) 5A) B) C) D) E) 6Aşağıdakilerden halk biliminin amaçlarından biri değildir? Halkın kültürel değerlerini derleme. Isparta’da yapılan ortaoyunu.

2. gerekse doğrudan doğruya toplumla olan ilişkilerinde uyacakları birtakım kuralların varlığını gerektirir. aynı zamanda toplumu. geleneksel yemek yapan restoranlar ve internet ortamında yapabilirsiniz. sosyal hayatta gelişen çeşitli ilişkiler bir düzene sokulmuş olur.2. bir kuralın emir ve yasaklarına uyulmadığı zaman karşılaşacağı tepkidir. toplumsal yaşamın bir düzen içinde akıp gitmesi. ANADOLU KÜLTÜRÜ VE GELENEKSEL ADETLER 2. Bu değerler sistemi. Bu nedenle. çünkü bütün kurallar.1. Sosyal normlar yaptırımı. Örf: Örfler. toplumsal yapının 19 .2. Çeşitleri 2.1.1. Sosyal Normlar 2. neleri yapmaktan kaçınmak zorunda olduğumuzu bildirir.1. Tanımı Sosyal hayatın. Kısaca neleri yapmak. 2. çevrede faaliyet gösteren otel mutfakları. çoğu zaman toplumun katı beklentileri olarak nitelenen birtakım örnek tutum ve davranışlardır. ARAŞTIRMA Anadolu Kültüründe var olan sosyal normlardan biri olan gelenekleri inceleyerek bir sunu hazırlayınız? Türk mutfağının özeliklerini araştırınız.1. geleneksel davranışların sürdüğü köy ortamları. şahısların gerek birbirleriyle.ÖĞRENME FAALİYETİ-2 ÖĞRENME FAALİYETİ-2 AMAÇ Uygun ortam sağlandığında Anadolu kültürünü inceleyerek konuklara doğru olarak tanıtabileceksiniz. toplum hayatındaki davranışlarımızın nasıl olacağı hususunda bir takım emir ve yasakları içerir.1. Örfler. herhangi bir değer sisteminin bünyesini oluşturan temel taşlarını da temsil eder. Bu araştırmaları.

tıpkı örfler gibi birçok sosyal içerikli ilişkiyi düzenlemekte. genellikle yasalardan çok daha geniş bir alanı yönetir. bireyle komşular ve akrabalar. Gelenekler geniş anlamıyla bir kuşaktan ötekine geçirilebilen bilgi. boş inanç. cinsler. kız isteme . Bunlar içinde geçmiş zamanların yaşama biçimleri. Toplumun her üyesini sürekli olarak baskı altında tutan örfler. selamlaşma. Adetler: Adetler. Bireyin bağlı bulunduğu grubun veya toplumun geleneklere karşı çıkması.2. tasarım. kollama. nişanlılık ve evlenme usulleri. hatır sorma biçimleri. Bir toplumda. alışkanlıklar. Adetlerden bir bölümü toplumun büyük değişim çalkantısına ayak uydurarak özlerinde ve biçimlerinde sınırlı değişmelere uyarak benliklerini bir dereceye kadar korurken bir bölümü de tıpkı canlı organizmalar gibi etkinliği ve diriliğini zamanla yitirerek gün gelir ortadan kalkar. yas alma. Gelenekler.3. Örflerin bireyle birey. denetleme ve pekiştirmek işlevleriyle yükümlüdür. yaşantı biçimi. yaptırım gücü olan kültürel kalıntılar. mezheplerin. bireyle halk ve ulus arasındaki ilişkileri. 2. zorlayıcı yaptırıcı ya da yasaklayıcı yaptırımlarıyla bireyin grupla ya da toplumla uyuşmasını sağlar. Gelenek: Türkçe Sözlük’ te gelenek terimi:“Bir toplumda. dünya görüşleri. davranışları. Gelenekler. Örflere karşı çıkma. geleneklere ve onlara aykırı davranışlar için verilecek olan cezaları bir ölçüye sokmaya çalışır. davranışlar ve ananeler”. töre.durumuna göre giderek özel bir hukuk sistemine göre yada o sistemdeki bir yasa maddesine de gerekçe olur. toplulukta eskiden kalmış olmaları dolayısıyla saygın tutulup kuşaktan kuşağa iletilen. bireyle aile.Öte yandan cins. karşılamalar ve uğurlamalar. kimi toplumlarda yasaya karşı çıkmayla bir tutulur. hatta zaman zaman yasaların da üstünde tutularak katı ve bağışlamasız bir tutumla birey cezalandırılır. takınılacak tavırlar ve tutumlar adetlerin alanına girer. Toplumsal yaşantının düzenli gitmesinde. meslek mensupları arasıdaki ilişkilerin biçimleri. Yasa. toplumun bütününü ilgilendiren adetler olduğu gibi çeşitli mesleklerin. Adetler çeşitli kökenlerden kaynaklanmış ve biçimlenmiştir.2. Bilim ve sanat. yemek ve sofra düzenleri. etnik grupların vb. hukuk. baş sağlığı dileme gibi durumlarda söylenecek sözler. 2. Örneğin. kendisine özgü adetleri vardır. geleneklerin daha az etkisi altındadır. bu karşı çıkışın derecesine göre bireyin toplumsal cezaya uğraması. sınıf. geçiş dönemleriyle ilgili kutlama ve kutsamalar. toplumsal yaşamın düzenlemesinde ve denetlenmesinde önemli rol oynar. 20 . kuralların uygulanmasında adetler etkili olmaktadır. yaş ve mesleklere göre belirlenmiş çeşitli örfler. hor görülmesinden alaya alınmasına kadar genişleyen tepki türlerinde biçimlenir. bunlar arasında bağlantıyı koruma.1. daha geniş anlamıyla maddi olmayan kültürdür. din ve politika gibi toplumsal kurumlar üzerinde etkilidir.Dar anlamda ise kuşaklar boyunca bir toplumun örneğin kutsal yada politik işleri gibi önemli konulardaki görüşlerdir. tutum ve tavırları düzenleyen ve belirleyen işlevleri vardır. yönetmekte ve denetlemektedir. yaş grupları. diye tanımlanmaktadır.1. ilginç rastlantı ve olaylar önemli bir yer tutar. Nitelikleri bakımından genellikle daha tutucu olan gelenekler aile. Geleneklerin tıpkı örfler gibi yasalarla belirlenmiş türleri vardır.2. bilgi.

gibi eğlence aletleri çalmazlar. Akraba olanların kendi aralarında ekonomik ve sosyal paylaşımı son derece yaygındır. gelenek ve görenek gibi sosyal normların toplum üzerindeki etkisinden dolayı toplumdaki bireyler veya gruplar çeşitli durumlara karşı vaziyet almak zorunda kalabilirler.1. ortak taşıtlara inip binmede. Sosyal Davranış. alış-verişte. Beklenti İnsanların toplumda gerçekleşen durumlara karşı gösterdiği hallerdir. Sözlük anlamında da görüldüğü gibi görenek.Bunlar süreklilik kazandığı gibi bir süre sonra ortadan kalkabilir.4. köyün zorunlu ve isteğe bağlı işlerinin köylülerce eşit şartlarda. Komşuluk ilişkileri de akrabalık ilişkileri gibi gelişmiştir. Törenler 2. 2. hareket” denir. tanışma ve tanıştırılmalarda nasıl davranılacağını belirleyerek ilişkilerin düzenli gitmesine yardımcı olur. belirleyici rol oynar. O kadar ki atalarımız “ ev alma komşu al” diyerek bir evin huzurlu.radyo veya müzik seti vb.1. Akrabalık ve Komşuluk İlişkileri: Akrabalık ve komşuluk. Örfteki yapılma zorunluluğu. Bu nedenle. yaşanabilir ev olabilmesi için çevredeki komşuların evden bile önemli olduğunu vurgulamışlardır. Kutlama. 2. Örneğin.1. Vaziyet Alış. Görenek:Türkçe “görmek” kelimesinden türetilen “görenek” kelimesine. İmece. yardımlaşma duygusuyla bağlıdır. görenekteki yapılabilme özeliğini alır. sosyal normlar karsısında tutunması gereken vaziyetler ve beklentiler vardır.3.Buna işlerin sıra ile bitirilmesi de diyebiliriz. İmece: Kırsal toplumlarda. 21 . yaz aylarında ekin biçme. saygı.2. “komşu hatırı.Kültürümüzde komşular birbirlerine sevgi. Özelikle.4. Görenekler. günlük yaşantımızın gerekli gördüğü ilişkilerin düzenlenmesinde. adet ve gelenekteki yapılmalı özelliği. Türk kültüründe önemli bir yere sahiptir.1. bir evde biri öldüğü zaman aile fertleri. bireyler arasındaki sürtüşmeleri azaltmakta.4. kan bağıyla birbirlerine bağlı olan kimselerdir. komşu kapısı” gibi deyimler ve “Komşu komşunun külüne muhtaçtır” gibi pek çok atasözü bulunmaktadır. Göreneğin örfe. Akrabalık ve Komşuluk ilişkileri. hasta yoklamalarında.2.Öteden beri yapıla gelmekte olan fakat henüz adet durumunu kazanmamış bu davranış biçimlerine grubun ve toplumun gelişmesine uygun yenilikler eklenir. adet.1. Anadolu’da akrabası çok olan. Akraba. Komşu ziyaretlerinde.2. adet. 2. kapı komşu. emek birliğiyle gerçekleşmesi veya birçok kimsenin toplanıp el birliğiyle bir kişinin veya bir topluluğun işini görmesidir. usul. Topluma çeşitli davranış biçimlerini veren. akrabalar belli bir süre evde televizyon. hürmet. Kültürümüzde.1. toplumsal ilişkilerin kolaylaşmasında. öteki sosyal alışkanlık gibi gerekli uygun görülenleri kapsar. bir yardımlaşma ve dayanışma örneğidir. alışılmış tarz. komşulukla ilgili.4. güçlü olan anlamına da geliyor. En yalın tanımıyla bir şeyi görüle geldiği gibi yapma alışkanlığı olan görenek. Anadolu kültüründe örf. geleneğe bakarak yaptırım gücü daha zayıftır. kültürümüzde komşu. bir şeyin görülerek yapma alışkanlığının kazanılmasıyla elde edilir. adete.Ama bunların mutlaka yerine getirilmesini istemez. sözlüklerde “insanların birbirlerine bakarak yaptıkları şey.

gevşemeye yüz tutmuş halk geleneğini. Giresun’un köylerinde üç gün süreyle “At Göçü” en güzel örneklerdendir. birlikte yemek yenmesiyle tam bir bayram havasındaki kutlamalardır. sonra ekin veya ot biçmeye tekrar köye inmeleridir. Kutlama ve Törenler:Çift sürme. Fotoğraf8:Karadeniz Yayla Şenliği 22 . Artvin’in Şavşat İlçesinin köylerinde yapılan “Pancarcı Şenlikleri”.1. bir zamanlar kutlandığı halde unutulan eski bayramları. türlü seyirlik oyunlar.4. bu türden bayramların kutlandığı görülür. nişan. Pasaf köylerinde üç gün süren “Seyran Şenlikleri”.Bununla birlikte bağ ve bahçe işlerinin olduğu bölgelerde. harman kaldırma gibi işler sırasında. 2.bağ bozumu. kimi gösterilerle yayla geleneğini sürdüren topluluklardaki eğlencelerle.Bu törenlerin ortak niteliği. Erzurum’da tören yine haziran sonu veya temmuz başında bir gün süreyle çayır biçmeden önce yapılmakla birlikte. Giresun’un “Fındık Bayramı”. İzmir’e bağlı Kemalpaşa’nın “Kiraz Bayramı”. bir. cirit. köy halkının bir bölümünün hayvanları ile bahar başında yaylaya çıkmalarından. tarlaya tohum atma. ekin biçme. Ama bunların bayram sayılabilecek nitelikte olanları azdır.3. davul. bu yeni işe başlamadan önce köyde kalanların birkaç günlüğüne yayladakilere katılıp şenlik günlerini bir arada geçirmeleri. gidilecek yerin yayla olması şart değildir.iki ay sonra yani köydeki tarla işlerinin sona erip ekinlerin ya da otların biçimine sıra geldiği zaman rastlamaları. Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi’ nde yapılan bazı törenleri de bu gruptaki bayramlar arasında saymak mümkündür. yeni şartlar içinde ve yeni amaçlarla canlandırma çabalarının bir sonucudur. zeytin toplama vb. Herhangi bir mesire yeri ya da ılıcada eğlenildiği de olur.Hepsinin ortak yanı. koşu gibi yarışmaların düzenlenmesi. gibi dayanışma gerektiren durumlarda bir araya köylüler gelerek bir dayanışma ve birliktelik içinde olurlar. zurna ya da başka çalgıcıların katıldığı danslar.Bu gösterilerin bayram niteliğini kazanması. halk arasında düzenlenen bazı küçük törenler vardır. Mut’un “Kayısı Bayramı” bunlar arasında sayılabilir.

aşerme. • Aş Erme Dönemi: Halk deyişiyle “aş erme” aşamasında ise bazı şeyleri yapmakta. Yaşamın başlangıcı olan doğum. gerekse yakınları tarafından büyük önem taşımaktadır. hamile kadını ve çevresindekileri daha doğum öncesinden hatta çocuk sahibi olma isteğinden başlayarak birtakım adetlere uymaya. kurban kesilir. dualar edilir. çeşitli ilaç tedavileri uygulanır. hamile kalma. akrabaya.2. hamile kadının hamilelik esnasında kaçındığı davranışlar etrafında yoğunlaşmaktadır. Bu uygulamalar geçmişte genel olarak: Dinsel Nitelikli Uygulamalar: Türbeler ziyaret edilir. içmelere gidilir. bu adetlerin gerektirdiği işlemleri yerine getirmeye zorlamıştır. Halk Hekimliği Kapsamına Giren Uygulamalar: Kaplıcalara gidilir. adet ve inanmalar. Doğum Adetleri Geçiş dönemlerinde ilki olan doğum.1. 2. Anadolu’da Geleneksel Adetler 2.2.2. Günümüzde de zaman zaman geleneksel tedavi yöntemlerine başvurulmasına rağmen modern tıp yöntemleri hem kırsal kesimde hem de kent ortamında daha ön plana geçmiştir. adet ve inanmalara yönelik uygulamalar.1. görenek. Anadolu’da doğumla ilgili adet. Doğum öncesi: Doğum öncesi gelenek.Anaya benlik ve bütünlük. soya. adak adanır. Gebe Kalma Toplumumuzda geçmişte çocuk sahibi olunamadığı durumlarda kusur çoğunlukla kadınlarda aranmaktaydı. Kısırlığı Giderme. özelikle belirli nesnelere bakmaktan. hamilelik. kısırlığı giderme. inanma ve gelenekler: • Doğum öncesi • Doğum sırası • Doğum sonrası olmak üzere üç ana başlık altında incelemektedir. babaya güven.Doğum ve kendi evresi içerisindeki evrelerine de bir takım geçiş töreleri eşlik etmektedir. çocuğun cinsiyetini anlama.2.1. en önemli geçiş dönemlerinden biridir. sopa da güç kazandıran ve yaşamın başlangıcı olan doğum olayı gerek söz konusu çift. dünyanın her yerinde olduğu gibi Anadolu’da da her zaman mutlu bir olay olarak kabul edilmiştir. Günümüzde ise çocuk sahibi olunamadığı durumlarda kadın ve erkek aynı derecede sorumlu tutulmakta ve beraber tedavi görmektedirler. Gelenek. görenek. yiyecekleri yemekten kaçınmakta ya 23 .

da tersine bazı şeyleri özen göstermektedir. gebe. Günümüzde ise çocuğun cinsiyetiyle ilgili geleneksel yorumlardan daha yoğun olarak modern tıp yöntemlerine başvurulduğu gözlenmektedir. hamile kadını bir takım davranışları yapmamaya ve yapmaya zorlamaktadır. ekşi ve baharatlı şeyleri yemekten kaçınmaya zorlamaktır. koynu dolu vb. 24 . Ayva. Anadolu’da hamile kadın: yüklü. Aşeren kadın genellikle acı. Cenazeye gitmez vb. Anadolu’da konuyla ilgili olarak. iki canlı. elma. Güzel kimselere bakar. • Hamilelik: Toplumun kültürel değerleri kadını hasta kategorisine sokarak ona hasta gözüyle bakmakta ve kadından bu değerlere uygun beklentilere göre hareket etmesini ve anne rolünü üstlenmesini istemektedir. Bu davranışlardan bazıları: Yapmaması Gerekenler Gizli saklı bir şeyi alıp yemez. yeşil erik. Gül koklar. Hamilelik döneminin en önemli konularından birisi de doğacak çocuğun cinsiyetiyle ilgili yapılan yorumlar oluşturmaktadır. adlarla tanımlamaktadır. ağır ayak. üzüm yer. Kadının fiziksel görünümüne bakarak Kadının yediklerine bakılarak Kadının davranışlarına bakarak çocuk cinsiyeti hakkında fikir yürütülür. Anadolu’da geleneksel kesiminde çok yaygın olan inanış sistemi. YEDİKLERİNE DİKKAT ETMELİSİN Yapması Gerekenler Aya ve gökyüzüne bakar.

Günümüzde doğumlar hastanede gerçekleştiği için eşle ilgili geleneksel uygulamalar tamamen yok olmuş durumdadır. bahçesine atılır (okusun diye). Okulun duvarına. Loğusa: Anadolu’da yeni doğum yapmış ve henüz yataktan kalkmamış kadına verilen addır. Fotoğraf9:Nazar boncuğu 2. Üzerinden üç ezan vakti geçlikten sonra çocuğun ağzına şerbet damlatılır. Ağzının tadıyla büyütesin. Doğum Sonrası: Doğan çocuk tuzlu suda yıkandıktan sonra hemen arkasından kundaklanır. Analı babalı büyüsün.2. Loğusalık süresi kırk gündür. loğusalar aile büyüklerinin yanı sıra. Bu uygulamalara örnek olarak : • Kadının yüksek bir yerden atlatılması • Kadının sırta alınıp silkelenmesi • Kolay doğum yapan kadının.3. geçmişte doğumlar köy ebelerinin yardımlarıyla evlerde yapılmaktaydı. Doğum esnasında yapılan uygulamaların büyük çoğunluğu doğumun kolay olmasına yönelik uygulama ve pratikler oluşturmaktaydı. ilerde işini ve geleceğini etkileyeceği inancıyla gelişigüzel atılmaz.1.2. • • • Uzun ömürlü olsun. Doğum Sonrası Uygulamalar: Çocuğun Göbeği ve Eşi: Çocuğun göbeği. Arkasından imam ya da dua bilenlerden biri çocuğun kulağına ezan ve dua okur. Çok yaygın olmamakla birlikte Anadolu’da hala evde yaptırılmaktadır. Doğum Sırası: Anadolu’nun kırsal kesimlerinde.Loğusa ziyaretinde şu sözler söylenerek loğusa tebrik edilir.2.2. Doğum yapanlar. Göbekle ilgili adet ve inanmalar günümüzde de yaygınlılığını sürdürmektedir. akrabalar ve komşular tarafından ziyaret edilir. 25 . Suya atılır (kısmetini dışardan arasın diye).1. doğum yapacak kadının sırtını sıvazlaması vb.

ancak “Allah’tan gelene şükür” denerek teselli duyulur.Bu sütanne çocuğu gerektiği süreye kadar besler. kırk basması. Bugün ülkemizde eş seçme yolları ve çeşitleri şöyle sıralanabilir. hayatın doğumdan sonra ikici dönemi olarak kabul edilir. Günümüz Türk toplumunda tek evlilik esası vardır. Anne babanın görevlerinden biri çocuklarını evlendirmektir. Toplumumuzda.2. Anadolu geleneklerinde doğum ile ilgili olarak bazı gelenek ve göreneklere birkaç örnek verirsek: Erkek çocuğun doğumu. Kırklama: Loğusa ve kırklı çocuğa kırk basmaması için loğusanın ve çocuğun serbeste çıkması için kırk gün içerisinde genellikle kadın ve çocuğun yıkanması biçiminde yapılan uygulamaya “kırklama”adı verilmektedir. Genellikle aileler erkek çocuk ister. Kız çocuk dünyaya gelmesi durumunda aileler biraz üzülür. Yalnız gelecek nesillerin sıhhatli yaşayabilmesi için yakın akrabalardan eş seçmekten kaçınılmalıdır. Köylerde çocukların ana sütüyle beslenmesi esastır. çocuğa bir “sütanne” tutulur. 2.Bu konuda borçlanmadan pek korkulmaz. kırk düşmesi gibi adlar verilmektedir. ev alanın ve evlenenin işlerini kolay gidileceğine inanılır.Eğer ana sütü erken kesilirse. önce erkeğin annesi ve aile yakınları kız tarafına gider kızı görürler. o da beğenirse kızın istenmesine karar verilir. gençlerin rızasının alınması Eş seçiminin gençlerin yapması fakat ebeveynin onayının alınması Bunların dışında ailenin onayını almadan evlenme şeklinde ortaya çıkan ve zaman zaman bir takım problemler doğuran daha başka eş seçme yolu da “Kız kaçırma” dır. Görücü usulü olarak literatüre geçmiş olan evlilik türünde. Görücü usulü Aileler seçmekle birlikte.Kırk Basması: Anadolu halkı loğusayla kırklı çocuğun doğumdan sonraki kırk gün içerisindeki hastalıklarına ve ileriki aylardaki gelişim eksikliğine.2. hem kadın erkeğin yaşamını birleştirmesi açısından bireysel hem de aile ve akrabalık bağlarının kurulması açısından toplumsal bir olgudur. Evlenme Gelenek ve Görenekleri Yaşantının temel dönüm noktalarından biri olan evlenme.Gelenekte ev yapanın. 26 . Kız beğenildikten sonra damada gösterilir. geleneğe bağlı olarak var olan bir eş seçme şekli de “beşik kertmesi” dir. Evlenme. toplumun tutum ve inançlarıyla sıkı sıkıya bağlıdır.

Birkaç defa daha kız istenip. dünürlüğe gitme adı verilir. Ailenin ileri gelen kadın ve erkekleri daha önce belirlenmiş hayırlı bir günde kızı Allah’ın emri. kadınlar arsında yapılır. peygamberin kavliyle ailesinden istemek üzere giderler.2. börek gibi yiyecekler de olabilir. Nişan. genellikle üç gün sürmektedir.2.2.2. Ayrıca söz kesme sırsında aileler nişan ve düğün tarihleri.Eğer taraflar arasında herhangi bir anlaşmazlık ortaya çıkarsa nişan bozulabilir. kız evinde ve oğlan evinde yapılan törene ‘kına gecesi’ denir.1. karşılığında da kız tarafı hediyeler verir. 27 . önceleri çevredeki insanların düğüne çağrılması gerekmektedir. Ancak kız evi biraz naz evi olması nedeniyle ilk istemede kız verilmez.Tarafların isteğine göre bazen aynı gün gelin ile damada nişan yüzükleri de takılır. kız evi yeterince düşündükten sonra olumlu cevabı erkek tarafına bildirir. Son zamanlarda ise yalnız hafta sonları olan iki günlük düğünler hem ekonomik hem sosyal açıdan tercih edilmektedir. Düğüne çağrı anlamında düğün davetiyesi gönderilir. Kına gecesi her iki tarafta da yapılabilir ama yoğun olarak daha detaylı bir biçimde kız evinde. Anadolu’da düğünler. 2. Düğün:Düğün aşamasında. düğün için karalaştırılan sürenin başlangıcı anlamlarına gelmektedir. hem evliliğe atılan bir adım hem de her iki taraf için bir tanışma ve uyum. bir tepsi içerisinde etrafına mumlar dizili şekilde ortaya getirilir. Söz Kesme: Kız evine gidilerek kızın babasından istenilmesine dünürlük. bir kart. Erkek tarafı gelin için alınan takıları takar ve diğer hediyeleri verir. Kına Gecesi: Düğünden bir gün önce.2. bir süre eğlendikten sonra acıklı türküler söyleyerek gelini ağlatmaya çalışırlar. alınacak eşyalar gibi konuşmalar da yaparlar.2.3.Söz kesildikten sonra yaygın bir gelenek olarak arada tatlılığı sağlamak dileğiyle şerbet içilir. Daha önceden suyla yoğrulan kına.2. Bu davetiye daha önceden hazırlanmış bir parça kumaş. Kına gecesinde kız evinde toplanan kadınlar. Kına gecesi olduğu gün ya da birkaç gün öncesinde gelinin çeyizleri kız evinden alınır. bazen de ayrıca düzenlenecek nişan töreninde bu işlem gerçekleştirilir.Nişan törenleri isteğe bağlı olarak yemekli de olabilir.2.2.Şerbetin içilmesi artık kızın kesin olarak verildiği ve evlilik kararının kesinleştiği anlamına gelir.4. Böylece karar verildiği için söz kesilmiş olur.2. bir yazma gibi hediyeler olabileceği gibi şeker. 2. Gelinin çeyizleri düğün veya düğün sonrasında oğlan evinde sergilenerek misafirlere gösterilir. 2. Nişan: Her iki taraf da hazırlıklarını tamamladıktan sonra kız evinde daha çok kadınların katılımıyla nişan töreni yapılır.Bazı yerlerde önce geline kına yakıldıktan sonra misafirlere de dağıtılır bazı yerlerde de en son geline kına yakılır. oğlan evine getirilerek gelinin odası hazırlanır.

2. hem gelin alma hem de esas düğün günüdür. Gelin damattan önce gerdek odasına girer. Evliliğin ilk gecesine “gerdek” veya “zifaf”gecesi . Damadı.6. Her iki tarafta da konuklara yemek ikram edilir.2.2. Nikah:Düğün olduğu akşam. genellikle davul. Gelin baba evinden çıkarken oğlan evinin kapısından girerken evliliğin yolunda gitmesi. erkek tarafında kalmış misafirlere yemek verilir ve gelinle damadın imam nikahı kıyılır. Damada ve geline bilgi veren kişiler vardır. kuruyemiş gibi şeyler atılarak bolluk-bereket getirmesi dileği ifade edilir.Fotoğraf10: Anadolu’da düğün 2. Dua edilir. çifttin mutlu olmasını sağlamak için birtakım dinsel-büyüsel işlemler yapılmaktadır. Gelinin başından şeker.güvey özelikle taşrada arkadaşları tarafından şamata ile yumruklanarak gerdek odasına sokulur. 28 . bozuk para.O gün oğlan tarafından konuklar toplanarak kız evine gelin almaya giderler.Gelin ve damat için her iki tarafta da hazırlık yapılır.Erkeğe bilgi verene “sağdıç”.5. gecenin geçirileceği odaya da “gerdek” veya “zifaf odası” denir. Hazırlıklar tamamlandıktan sonra gelin evden çıkarılır.Önceleri resmi nikah düğünden sonra herhangi bir tarihte yapılabilirken son zamanlarda düğün öncesinde resmi nikahın mutlaka yapılmış olmasına özen gösterilmektedir. kıza bilgi verene ise “kız yengesi” denir.zurna eşliğinde eğlenceler yapılır.İmam nikahı kıyıldıktan sonra gelin ile damat kendi odalarında bir araya gelirler. sağdıç gerdek odasının kapısına kadar getirir. Fotoğraf11: Gelin alma 2.Bu arada Bu sırada gelinle damadın uyumlu bir şekilde bir arada olabilmelerini sağlamak amacıyla bir takım geleneksel işlemlere başvurulur.2. Gelin: AlmaKına gecesinin ertesi günü.

Bir başka adet. Ülkemizde ölenin. “Kırkıncı” günde ölen için yemek verilir.Uzakta oturup seyahat imkanı bulamayanlar telefon. Ülkemizde başsağlığı dileme geleneği vardır. tören ve uygulama ise ölenin geri dönüşünü. Bundan sonra. Yaygın olan inanışa göre ölü elden geldiğince çabuk gömülmelidir. musalla taşında cenaze namazının kılınmasıdır.2. keder göstermesin. yalnız bırakılmaz. maşa) konur. telgraf. kefene sarılma. ancak ikindiden sonra ölenler. baş ucunda Kur’an okunur. Geleneğe göre tabut içinde de olsa üstüne bir parça toprak konulması gereklidir. Kur’an ve “ elli ikinci gece duası” okunur dua edilir. Türk kültüründe ölümden hemen sonra yapılan işlemler. Bunlardan biri ölenin “öbür dünyaya gidişini kolaylaştırmak. Gömülme hazırlıklar yıkanma. kimi hallerde mesleğini belirten bir eşya konulur. Nur içinde yatsın vb. “Yasin” okunur. Mevlid okunur. imam “talkın” verir: Talkın.Baş sağlığı ziyaretine gelenler uzun süre oturmazlar. En sonunda ölünün oruç ve namaz borçlarını ödemek. Ölüyü anma günleri içerisinde ve “kırkıncı” gün en yaygın anma günüdür.2. ekonomik duruma göre camilerde veya evlerde “ölenin ruhu için” 29 . Allah başka acı. ölümle ilgili olan töreler üç gurupta toplanmaktadır. Kur’an da belirli ayetler okurlar. Mekanı cennet olsun. sorgucu meleklere ölünün vereceği karşılıkları kolaylaştırma amacı ile söylenen öğüt niteliğine Arapça sözlerdir. yerine getiremediği sözlerini affettirmek için fakirlere “devir” veya “ıskat” adı verilen usule göre para dağıtılır.mektup ve gazete ilanı vasıtasıyla baş sağlığı dileklerini iletirler. Genç yaşta ölen kızların tabutu. yakınlarına ve geride bıraktıranlara zarar vermesini engellemek amacıyla yerine getirilenlerdir. cemaat olsun. Elli ikinci günde de mevlid. ertesi güne kadar bekletilir.3. Üçüncü grupta toplananlar ise ölenin yakınlarının. ölüm yıl dönümüne. yatağı değiştirilir. ruhsal durumlarını ve sarsılan toplumsal ilişkilerini düzeltmektir. gibi sözler söylerler. gece ise oda aydınlık tutulur. gelin teli veya duvak ile süslenir. Kırk ve elli ikinci günlerin dışında. “üçüncü” ve “yedinci” günlerde de ölen kişi belli bir biçimde anılmaktadır.Baş sağlına gelenler şu sözlerden birini veya birkaçını söylerler. “kırk duası” okutulur. helva su dağıtılır. Allah taksiratını affetsin. Daha az rastlanmakta beraber.hatim indirilir. Başınız sağ olsun. karnına bıçak(yada makas. “elli ikinci” günleri ve “yıl dönümü” gelmektedir. Tabutlu gömüldüğü hallerde de tabut baş tarafından açılır. helva dağıtılır. dinsel törelerle “ölü aşı” denen yemekler hazırlanıp davetlilere sunularak anıldığı belli günler vardır. Baş sağlığı dilemenin en iyi yolu ölenin yakınlarıyla yüz yüze görüşmektir. Genel olarak tabutun üstüne ölünün cinsiyetini. Ölüm Adetleri Dünyanın her yanında. bulunduğu odaların perdeleri açılır. yemek verilip. Ölü tabutlu veya tabutsuz gömülür. çenesi bağlanır. Gömülmeden sonra. imam olsun. Bunların başında ölünün “kırkıncı”. zaman sırasıyla şunlardır: Ölünün gözleri kapatılır.

Yas toplumsal. erişte. 2. Yas süresince gerek kadın. ilişki derecesine göre bir takım şeylere dikkat ederek yaslı ailenin acısını paylaşmaya çalışırlar. düğün. yıkanılmaz. ailenin komşularıyla ilişkileri de önemlidir. tıraş olunmaz. telefon ve gazete ilanlarıyla bu önemli görevi yerine getirirler. ölümü de doğum gibi normal karşılar. peynir. Uzakta olanlar da telgraf. “Göz hakkı” . Evrensel bütün kültürlerde olduğu gibi bizim kültürümüzde de ölümle ilgili adet ve uygulamalar arasında yas tutmak işlemi yer alır. Ölenle ölünmez. süslü şeyler giyilmez. sünnet gibi töreler. ölümle ilgili önemli adetlerden birisi . ölenin ardından “yas tutmanın” süresi. 30 . Başkalarını imrendirmemek için yiyecek maddeleri açıkta eve götürülmez. “kırk günlük” olandır. Komşuya iade edilecek yemek kabı boş gönderilmez.reçel. Kültürümüzde.salça. sohbetlerde evde pişirilen yemeklerden söz edilmez. gerekse ailenin öteki üyeleri birtakım şeyleri yapmaktan kaçınırlar. En yaygın yas süresi. sözün etkileyici ve sağaltıcı gücünden yararlanarak hem acıyı. Bu arada nişan. Türk mutfağı. ekonomik. Ölüm geliyorum demez. Komşular ve akrabalar. yası azaltmaya hem de dayanışmaya yönelik bir adettir. Geleneksel Beslenme Biçimleri Milli kimliğimizin en canlı konusu sofra ve mutfak kültürümüzdür. ailede sevinç ve üzüntülerin paylaşılması gibi önemli rolleri de üstlenirler. konserve evde yapılırsa ekonomik olur. şu atasözleri ölüm hakkındaki düşüncelerini en güzel şekilde anlatmaktadır. ya ileri bir tarihe alınır ya da sessiz bir törenle yapılır.2. hayatın devamını sağlaması yanında. Beslenme geleneklerimizde. pirinç bol ve ucuz oldukları mevsimde satın alınır. Baklagiller. Genellikle renkli.turşu. Küçük bir armağanla veya değişik bir yiyecekle geri verilir.“okuyucu” veya gazete aracılığıyla duyurulur. Mecbur kalınırsa “söylemesi ayıp” diye sözle başlanır. Akıbet gelir başa. Tarhana. miras helal.4. Sebze ve meyveler kurutma ve maddeleri en iyi konserve yoluyla kışa saklanır. Aile ekonomisine katkıda bulunmak amacıyla yiyecek ve içeceklerden bir bölümün evde üretilmesine çalışılır. Ölüm hak. Kültürümüzde. toplumda beşeri ilişkilerin kurulması. üç gün ile bir kaç yıl arasında değişmektedir. Yiyecek ve içecekler. Baş sağlığı dileme. gezmeye eğlenceye gidilmez. biyolojik ve duygusal yönden bağlı olduğumuz bir insanın kaybından duyduğumuz acı ve insancıl bir tepkinin dışa vurumudur.”baş sağlığı” (taziye) dilemektir.mevlit okutulur ve şeker dağıtılır. yoğurt. gerek erkek. Mevlid çevreye. Çin ve Fransız mutfağıyla birlikte dünyanın en zengin üç mutfağından biri kabul edilmiştir. mektup. Türk halkı. Çarşıdan. “koktu” diyerek zaman zaman komşulara ve yoksullara yemek gönderilir.

anne veya baba yapar. Sofra Adetleri Türk ailesi günümüzde genellikle bir gün içinde üç defa sofra başında toplanmaktadır.Annenin bu görevi yaptığı durumlar daha çoktur.Çünkü anne kimin.Bugün de bu gelenek devam etmektedir. Sabah.Daha fazla yemek 31 . hangi yiyeceği. öğlen ve akşam .Ancak çatal ve bıçak beraber kullanılacaksa çatalın sol.Yemeğe aile reisi (baba.Artan yemeklerin dökülmemesi için ilk önce tabaklara daha az yemek konur.Türk sofrası geleneğinde yemek sağ elle yenir. büyük baba) “besmele çekerek”. Fotoğraf 12: Van Yöresine Ait Oturma Odası Sofrada tabaklara yemek dağıtımını. bıçağın sağ elle tutulması yaygınlaşmaktadır.pazardan yiyecek maddeleri satın alınırken bu maddeleri en iyi yetiştiren ve ürünlerin sağlık kurallarına uygunlukları da kontrol edilerek mutfağa getirilir.Sofrada misafir varsa o da aile reisinin yemeğe başlamasını bekler. Haklı mazeretleri dolayısıyla sofraya geç gelen aile fertleri “afiyet olsun” diyerek kendilerine ayrılan yere otururlar. Resim2: “Hamur Açan Kadın” Arzu Taşkıran SAĞIROĞLU 2. ne kadar yiyeceğini iyi bilir.2. “afiyet olsun” diyerek başlamadıkça diğerleri hiç bir şey yemezler.5.

pilav. Sofrada uyulması gereken bazı kurallar: Yemekler.Aile fertleri dua sonrası “ amin” dedikten sonra yemeği pişirene “ eline sağlık .Sofra duasından sonra bir lokma yenmesi gelenektir. Ekmek ve et bıçakla kesilir. sümkürülmez. çirkin sesler çıkarılmaz. Kimsenin yediği gözetlenmez Yemekte ölülerden. Dışarıya bırakılacak artıkları (kemik. damlatılmaz ve sofraya dökülmez. et veya etli sebze yemeği.Bir beyitte. Lokma. tabaklarındakini bitirdikten sonra tekrar isteyebilirler.isteyenler. sofra gelenekleri başka bir değişle sofra adabı. Yemek koklanmaz.Ekmek çöpe atılmaz. Aksırılmaz. çok güzel olmuş” gibi sözlerle teşekkür etmeyi unutmazlar. herkes kendi önüne veya artık tabağına koyar.Eller ve bıçak ekmekle temizlenmez. hastalardan. bu kural şöyle ifade edilmiştir.Sağlık dolayısıyla bazı yiyecekleri yiyemeyenler mazeretlerini mümkünse sofra kurulmadan önce söylerler.Yemek ayırt edilmez. Genel sofra duasının yanında. Sofra duası. iğrenilir şeylerden söz edilmez. Yemek. yemek yiyenler ve misafirler şu sözlerle yemeğe son vererek hem dua hem de teşekkür etmiş olurlar. Ağız şapırdatılmaz. her millette olduğu gibi Türk milletinde de yüzyıllar öncesinde şekillenmiş. toplu yemeklerde duahanlar tarafından yapılır. ağızda iyice çiğnendikten sonra yutulur. soğutulmak amacıyla üflenmez. baş ve gövde kaşınmaz. zeytinyağlılar. tatlı veya meyve. Zaruri durumlarda müsaade istenerek lavaboya gidilir.meyve kabuklar gibi). Yemeğin sonunda baba veya büyük baba dua eder . patlıcan.Kaşık ve çatal ekmek dilimin üzerine konmaz. makarna veya börek. yemeği pişirene teşekkür eder. bunu erbabı bilir.Türk sofrasında yemekler şu sırayla yenir: Çorba. Ağızda lokma varken konuşulmaz. Fotoğraf 13 Anadolu’dan sofra 32 . Sofraya getirilen her yemekten yenir. pilavla hoşaf gelir Helvaya tuz katılmaz. Önce çorba.

pekmez. zeytinyağlılar ve hamur işleri ve kendiliğinden yetişen otlarla hazırlanan yemeklerden oluşan Türk mutfağı.Suyu içenler . pişirilmesi. sonra da bardağa istenildiği kadar suyu dökmeden doldurmaları bardağın altlığın üstüne koyarak götürmeleri. Gençlerin. gençlerden su isterler. Eline ayağına sağlık. Kısa bir ifadeyle orta Asya ve Anadolu topraklarının sunduğu ürünlerin çeşitliliği. Biz yedik Allah artırsın. Kesenize bereket. mutfak kültürümüzün yeni yapısını kazanmasında rol oynamıştır. oturarak içilir. önce ne kadar su istediğini sormaları. hatta kutsallık taşır. uzun bir tarihsel süreç boyunca birbirinden farklı birçok kültürle yaşanan etkileşim. bu işlemler için gerekli araç-gereç ve teknikler ile yemek yeme adabı ve mutfak çevresinde gelişen tüm uygulamalar ve inanışlar anlaşılmalıdır. ve törenlerde ayrı bir anlam.Su ayakta değil. suyun servisini yapanlara şu sözlerden birini söylerler: Su gibi aziz ol.kutlama. Ömrün su gibi uzun olsun. Genel olarak tahıl. çorbalar. Türk mutfağındaki çeşit zenginliği bir çok etmene bağlıdır. gibi kendine özgü sağlıklı yiyecek türlerini de ortaya çıkarmıştır. Büyükler. bulgur vb. 33 . bunların hazırlanması. Ancak Türk törelerinde yemek duasının yemeğin sonunda olduğu unutulmamalıdır. saygıyla “buyurun!” demeleri gelenektedir. korunması. misafirler susadıkları zaman evin içindeki çocuklardan. Allah’a çok şükür. çeşitli sebze ve bir miktar etle sulu olarak hazırlanan yemek türleri. Yöreden yöreye farklılaşan lezzetleri barındıran yeme-içme biçimleri.içecekler. Sofranızda Halil İbrahim bereketi olsun. Sofranız daim olsun. Berhudar ol. Türk Mutfağı Türk mutfağı denildiğinde Türkiye’de yaşayan insanların beslenmesini sağlayan yiyecekler.Türk mutfağı. çeşit zenginliği ve damak tadına uygunluk yönünden olduğu kadar birçok yemek ve yiyecek türü ile sağlıklı ve dengeli beslenmeye ve vejetaryen mutfağına kaynaklık edebilecek örnekleri de barındırmaktır. yoğurt. Selçuklu ve Osmanlı gibi imparatorlukların saraylarında gelişen yeni tatlar.• • • • • • Ziyade olsun.

kullanılan malzeme. sosyo-ekonomik yapısı. bir Türkmen ya da 34 . ait olduğu toplumun folklorik. toplumsal. ait olduğu toplulukla ilgili pek çok bilgi sunabilir. Bu duruma sadece üste giyilenler olarak kalmamış. Aslında bu bir zorunluluktan çok. arkaik dönem insanının kendi toplumunda. Geçmişten günümüze çeşitli doğal.2. öncelikle doğa koşullarından korunmak amacıyla ortaya çıkmış bir olgudur. Fotoğraf 15:Rizeli kız Ancak zamanla biçim farklılıkları gözlenmiştir. etik değerlerin etkisiyle biçim değişiklikleri göstererek bu güne kadar ulaşmıştır. ait olduğu kabilede sosyal statüsünü belirleyen ve giymek zorunda olduğu giyimi vardır. geleneğin insanlara sunmuş olduğu bir yaşam biçimi anlayışıdır. iklim gibi nedenlerle olmuştur. baş süslemelerine de yansımıştır. hangi tarihi olayları yaşadıkları ve etnolojik kökenleri konusunda bilgi verirler. yaşanılan coğrafya. Bu çeşitlilikler. Dünya uygarlığının çok önceki devirlerinde. Anadolu’ da Giysi Giyim insanın varoluşuyla.Fotoğraf 14: Zeytinyağlı bir yemek 2. Örneğin.6. Geleneksel öğeler içeren bir giyim-kuşam bize. Toplumların yerleşik ya da konar-göçer olup olmadıkları.

kimin köyden olduğu giysilerden anlaşılır. Nazar anlayışı başlık ve giysilere takılan nazarlıklarla göze çarpar. İş ve özel gün giysileri farklılıklar içerir. kimin dul olduğundan başlığından. giyildiği renklerden anlaşılır. Fotoğraf 17:Kars 35 . Kendi toplumunun yaşam biçiminde geleneklerine göre giyinir. Oysa kırsal yaşamada kadın dışa kapalı kalmaktadır. Bu yüzden de hiçbir sanat tarihçesi. Düğünde yapılan gelin başı ile gerdek sonrası yapılan başlık farklıdır. Fotoğraf 16: Aydın Yöresine Ait Anadolu’da bugün nerdeyse aynı köyün mahalleleri arasında bile farklılık gösteren. yaşanan günün koşulları farklı biçimleri doğurmakta ya da başka modalardan etkileşim gözlemlenmektedir. erkek giyim-kuşamına ait bulgulara rastlamak zor olmaktadır. günümüze taşır. Bu nedenle de saha araştırmalarında. Askerlik. Çocuk giysileri de cinsiyete bağlı olarak belirli bir yaşa kadar özen taşır. Süslenme gereksinimlerini gelenekte gördüğü ne ise o şekilde karşılar. desinatör “Türkiye’nin ulusal giysileri şudur” dememelidir. işçilik eski özenini yitirmekte.Yörük Köyü’ne gidildiğinde kimin sözlü. halk bilimcisi. geleneksel giyim-kuşam anlayışına rastlanmaktadır. Geleneksel yaşamda her kuşak kendinden önceki kuşağı izleyerek bu giyim-kuşam anlayışını. Ancak giyim-kuşam anlayışında hiçbir değişimin olmadığını söylemek mümkün değildir. En azından malzeme değişmekte. Köylerden kasaba pazarına gelindiğinde. etnolog. halk oyunları derlemecisi. iş gibi nedenlerle yaşadığı çevrenin dışına çıkan erkekler kent kültürüne uyum göstermiştir. kimin nişanlı.

vakitlerinin büyük bir kısmını çalışarak geçirirler.Kuşak 5. KADIN GİYSİLERİ Fotoğraf 19:Ağrı Fotoğraf 18 Artvin 1-Entari 2.Sıkman(Yelek) 3. Anadolu’da bir genç kızın sözlenmesiyle yapılan “baş düzeni”.Şalvar 1-Üçetek 2-Yelek 3-Palaska 4-Önlük 5-Kolçak 6-Çorap 7-Kemerli ayakkabı 8-Kofi hotoz Esarp 9-Şalvar 10-Cepken Anadolu’dan kadın kıyafetlerine örnek 36 .Dizlik 4.Kırsal yaşamda kadınlar. olgunluk. Bu açıdan bakıldığında günlük yaşam ve iş giysileri farklılık gösterir. Ancak özel gün giysileri ve başlıklar düğünler nedeniyle görülür. yaşlılık dönemlerinde bu önemini kesintisiz korur.Fes 6-Mahmudiye 7-Çorap 8-Çapulla-Yemeni 9. Her gün değişime uğrayan Folklor “halk kültürü” öğelerini arasında yer alan ve maddi kültür konusu olan giyim-kuşam anlayışı da bu değişimden etkilenmiştir. sosyal statüsünü belirler ve evlilik.

İşlik 10.ERKEK GİYSİLERİ Fotoğraf 20:Ege Zeybek 1.Çizme 37 .Dizlik-Potur 3.Camedan 6.Don 2.Dolgu Kuşak 5.Ayakkabı 8.Fes 9.Kuşak 11.Gömlek 4.Tozluk 7.

geleneksel adetleri ÖNERİLER Anadolu kültürünü doğru inceleyiniz. inceleyen dernekler ve kurumlara gidiniz.). 38 .dijital kamera vb. Anadolu’daki geleneksel adetleri konuklara tanıtınız. Konukların konu ile ilgili sorularına yanıt veriniz. Seyahat acentelerine gidiniz. Hazırladığınız bu çalışmalarınızı sınıf ortamında sununuz. Hazırladığınız araştırmaları tur esnasında anlatırken belli bir işlem basamağına göre hazırlayınız. Uygun ortam yaratınız (Yaşadınız yere yakın bir köy olabilir). Materyal sağlamak için uygun araçgereç temin ediniz (Fotoğraf makinesi. Bilgilerin doğruluğuna dikkat ediniz. Anadolu Kültürünü araştıran.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İŞLEMLER Anadolu kültürünü inceleyiniz. Anadolu kültürünü konuklara tanıtınız. Anadolu’daki inceleyiniz.

39 . Hayırlarınız çok ise öğrenme faaliyetini tekrar uygulamak için öğretmeninize başvurunuz.DEĞERLENDİRME ÖLÇEĞİ Uygulama faaliyetinde yaptığınız çalışmaları arkadaşınızla birlikte aşağıdaki değerlendirme ölçeğini kullanarak değerlendiriniz. evet sayıları çoğunlukta ise başarılı olduğunuz için diğer bir öğrenme faaliyetine geçebilirsiniz. KONTROL LİSTESİ Değerlendirme Konuları Anadolu kültürünü incelediniz mi? Anadolu’da ki geleneksel adetleri doğru incelediniz mi? Uygun ortam yarattınız mı? Uygun araç gereç temin ettiniz mi? Araştırmalarınız geleneksel adetleri içeriyor mu? Araştırmalarınız uygun doküman haline getirdiniz mi? Araştırmalarınızı uygun bir sunum haline getirdiniz mi? Turda anlatılacak bir sunum haline getirdiniz mi ? Seyahat acentalarının düzenlediği öğrenme(kültür) turuna katıldınız mı? Tura katılırken gerekli araç ve gereçi temin ettiniz mi? Tur sırasında yaptıklarınızı rapor haline getirdiniz mi? Konu ile ilgili sorulan sorulara cevap verdiniz mi? Tur sırasında hazırladığınız raporları sınıf ortamında tartıştınız mı? Toplam evet hayır sayısı Evet Hayır DEĞERLENDİRME Öğrenme faaliyetinde.

E) Ağız şapırdatılmaz.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖL ME VE DEĞERLENDİRME 1“Müslüman mahallesinde salyangoz satan satıcı. B) Yemekten sonra yemek duası yapılır. mahalle halkının tepkisiyle karşılaşmıştır”.Aşağıdakilerden hangisi Anadolu’da giyilen kıyafetlerden biri değildir? A) Üç etek B) Çorap C) Şalvar D) Yemeni E) Kilt 40 . C) Yemekler koklanmaz. D) Kimsenin yediği gözetlenmez. 4. soğutmak için üflenmez.Bu durumun yaşanmaması için satıcı neye dikkat etmeliydi? A) Sosyal normlara B) Hukuk kurallarına C) Uluslararası hukuk kurallarına D) Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine E) Anayasa Mahkemesine 2Aşağıdakilerden hangisi Anadolu’ya ait bir gelenek ve görenek değildir? A) Paskalya B) Evliliklerde kına gecesinin yapılması C) Yaşlıların ellerinin öpülmesi D) Komşu ziyaretine gidilmesi E) Evlenen bireylerin imam nikahını yapması 3Aşağıdakilerden hangisi sofra adetimiz değildir? A) Sofrada herkes konuşur.

B) Çocuğu olan kadına denir. 6Aşağıdakilerden hangisi ölümle ilgili bir adettir? A) Taziye B) İmece C) Zifaf D) Nişan E) Söz Kesme 41 . D) Anadolu’da yeni doğum yapmış ve henüz yatakta olan kadına denir.5- Loğusa ne demektir? A) Anadolu’da evlenen kadına denir. C) Baba olan kişiye denir. E) Nişanlanmış kadına verilen addır.

42 . Yanlış yaptığınız konu veya konuların cevaplarını öğrenmek için öğrenme faaliyetine tekrar dönünüz. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendirebilirsiniz.CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ – 1 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 D A D E E B ÖĞRENME FAALİYETİ – 2 CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 A A A E D A DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

Anadolu kültürü ve geleneksel adetleri ile ilgili dokümanları.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Anadolu kültürü ile ilgili araştırıp derlediğiniz dokümanları tur esnasında konuklara. hayır yanıtlarınız var ise ilgili faaliyete geri dönerek eksikliklerinizi gideriniz. doğru bir şekilde tanıtarak çalışmanızı bir rapor haline getirip sınıf ortamında sununuz. Değerlendirme Konuları Türk halk bilimi araştırma ve inceleme yaptınız mı? Araştırma için gerekli araç -gereç sağladınız mı? Halk bilimi alanında faaliyet yürüten dernek ve kuruluşlara gittiniz mi? Halk bilimi alanında faaliyet gösteren Internet sitelerine başvurdunuz mu? Halk bilimi alanında topladığınız dokümanları derlediniz mi? Evet Hayır Araştırmalarınızı uygun doküman haline getirdiniz mi? Anadolu’daki geleneksel adetleri incelediniz mi? Anadolu kültürünü incelediniz mi ? Anadolu kültürünü ve geleneksel adetlerini doğru incelediniz mi? Anadolu kültürünü ve geleneksel adetleri ile ilgili döküman hazırladınız mı? Hazırladınız dokümanları uygun bir sunum haline getirdiniz mi? Tur operatörlerine veya seyahat acentelere gidip öğrenme(kültür) turları hakkında bilgi aldınız mı? Halk bilimi. 43 . Eğer yanıtlarınızın tümü evet ise bir sonra ki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz.öğrenme faaliyetini dikkate alarak bir tür dokümanı haline getirdiniz mi? Hazırladığınız dokümanları turda anlatmak için anlaşılır ve doğru bir sunum haline getirdiniz mi? Seyahat acentalarının düzenlediği öğrenme turuna katıldınız mı? Tura katılırken gerekli araç gereçi yanınıza aldınız mı? Tur esnasında iyi gözlem yaptınız mı? Konukların konu ile ilgili sorularına doğru cevaplar verdiniz mi? Gözlemlerinizi rapor haline getirdiniz mi? Tur sırasında hazırladığınız raporu sınıfta sunmak için uygun bir sunum haline getirdiniz mi? Raporu sınıf ortamında sundunuz mu? Toplam DEĞERLENDİRME Performans testi değerlendirme sonucunda.

1995 AKINTÜRK Prof.oursword. Remzi Kitabevi. HAGEM Yayınları. İstanbul. İstanbul. Dr. Ekrem. Özkan Matbaası. Emre. Başbakanlık Basımevi. Dr.tr www. 1998 Örf ve Adetlerimiz. Pelin Ofset. Ankara. “Fotoğraf arşivi” www.1998 Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuarı Türk Halk Dansları Bölümü EKİCİ Metin.2000 TAŞKIRAN SAĞIROĞLU.kulturturizm. İstanbul. Doç.edu. Prof. Şefik Matbaası. Ankara 1995 ÖZEKİN Murat. Arzu .net www.tr www. Türk Kültür Tarihi. Dr Bozkurt. Haşim.geocities. Dr. 1998 ÖRNEK Sedat Veyis. Bozkurt.Ankara.yerelnet. Remzi Kitabevi. Ankara. Devlet Kitapları Müdürlüğü.ankara. Temel Hukuk . Ankara. 1999 GÜVENÇ Prof.Dr. İnsan ve Kültür .org. Dünden Bugüne Alanya Sofrası 2004 YILDIRIM Prof. Kültürün ABC’si.tr www. Folklor İstanbul . Dr. Eskişehir. Türkiye’nin Kültür Sorunları. 2004 44 . 2004 ESİN Emel.gov. Yücel Ofset. Halk Bilimi.tr YETKİN.historicalsence. “Fotoğraf arşivi” TAN Nail. 2000 AKURGAL Prof.tufak. Dr Metin. İstanbul. Web Ofset.Halk Bilimi. Dr Özkul.org.humanity. 19997 KARADEMİR Abdurrahim. Türk Halk Bilimi. Halk Bilimi.com www.-Dursun ÇOBANOĞLU. Geleneksel Yayıncılık. Kültür Üzerine. 1998 GÜVENÇ Prof.Dr.-ÖZARSLAN.KAYNAKÇA KAYNAKÇA AKBEN Feyzullah-YAZICI Reşat. “Fotoğraf Arşivi” KIRAÇ Ahmet. Ankara.com www. “Resim Arşivi” KONGAR Prof.Turgut.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful