You are on page 1of 99

KAYAÇLAR

MAGMAT K KAYAÇLAR

Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN

MAGMAT K KAYAÇLAR

• Ergimiş halde bir silikat hamuru olan magmanın veya akkorun yerkabuğunun derinliklerinde ya da yeryüzünde soğuyarak katılaşması sonucu oluşan kayaçlardır

MAGMAT K KAYAÇLAR

Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN

• Magmanın soğuması ve katılaşması derinlerde yavaş yavaş olduğu zaman tam kristalli kayaçlar • Soğuma ve katılaşma yeryüzünde veya yeryüzünde hızlı oluştuğunda camsı-kristalli kayaçlar • Yeryüzüne yakın derinliklerde oluştuğunda da küçük kristalli kayaçlar oluşur.

MAGMAT K KAYAÇLAR

Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN

Hızlı soğuma

Yavaş soğuma

nce taneli doku

ri taneli doku

.Doç.KAYAÇLAR MAGMAT K KAYAÇLAR MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Yaşar EREN MAGMAT K KAYAÇLAR • Oluşum derinliklerine göre magmatik kayaçlar – Derinlik (plutonik) – Yarı derinlik (damar) ve – Yüzey (volkanik) • Kayaçları olmak üzere üç gruba ayrılır.

Q

MAGMAT K KAYAÇLAR
90

Kuvarzolit
90

Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN

Magmatik kayaçların sınıflanması
i Fe ldsp ar G

Kuvarsça zengin

Granitoid
60 60

ran it

To na

Granit

Granodiyorit

lit

Alkali Fs. Kuvars siyenit Alkali Fs. Siyenit
5

Alk al

20

20

Kuvars Siyenit
10

Kuvars Monzonit
35

Kuvars Monzodiyorit
65

Qtz. Diyorit/ Qtz. Gabro
5 Diyorit/Gabro/

Siyenit (Foid)-içeren Siyenit

A
10

Monzonit (Foid)-içeren Monzonit

Monzodiyorit (Foid)-içeren Monzodiyorit

90

Anortozit

P
10 (Foid)-içeren Diyorit/Gabro

(Foid)-içeren Alkali Fs. Siyenit

Faneritik magmatik kayaçların sınıflaması (IUGS).

60

60

(Foid)olit

F

(Fo id) G

(Foid) Monzodiyorit

abr o

(Fo i d) en S iy it

(Foid) Monzosiyenit

MAGMAT K KAYAÇLAR

Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN

Plagioclase Plajioklas
Anorthosite Anortozit
90

Faneritik kayaçların sınıflaması . (a)Gabroyik kayaçlar . (b) Ultramafik kayaçlar (IUGS).

it itte o tol ttolli rokc Tr TT ro

Ga Ga br bbo ro

Olivin
Dunit
90

Olivine Olivin gabbro gabro

Peridotit

We lit hr

Pyroxene Piroksen

(b) (a)
(b)

Olivine Olivin
40

Ha rz

Plagioclase-bearing ultramafic rocks Plajioklas içeren ultramafik kyçlar kyç

bu rjit

herzolit

Ortopiroksenit Ortopiroksenit

Olivin Websterit
10

Piroksenit

10

Ortopiroksen

Websterit Klinopiroksenit

Klinopiroksen

MAGMAT K KAYAÇLAR

Q

Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN

Volkanik kayaçların sınıflanması (IUGS).

60

60

Rhyolite Riyolit

Dacite Dasit

20

20

Foid içeren trakit

Trachyte Trakit

Latite Latit
35

Andesite/Basalt
65

Andezit/ Bazalt

Foid içeren andezit/bazalt

A
10

(foid)-bearing Trachyte

(foid)-bearing Latite

(foid)-bearing Andesite/Basalt

P

10

Foid içeren latit

Phonolite Fonolit

Tephrite Tefrit

60

60

Foidit (Foid)ites

F

Dr.Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.% de 2O+K2O O % Na ağırlık 9 (Foid)ite Foidit Trachy.Trachydacite Traki Trakidasit andesite Andezit 7 5 3 1 37 Basaltic Bazaltik trachyandezit Tefrit Tephrite bazanit Basanite Trachy..Yaşar EREN Phonolite Fonolit 13 11 TephriTefriphonolite Fonolit PhonoFonotephrite Tefrit Trakit Trachyte Na2O +K2Wt.andesite Traki basalt bazalt Rhyolite Riyolit Dacite Dasit Basaltic Bazaltik Andesite andezit Andesite Andezit Bazalt Basalt PikroPicrobazalt basalt 41 45 45 49 BASIC BAZ K 53 57 61 63 65 69 73 77 ULTRABASIC ULTRABAZ K 52 INTERMEDIATE ORTAÇ ACIDIC AS D K wt% SiO2 SiO2 % de ağırlık Volkanik kayaçların toplam alkaliler ve silise göre sınıflaması (Le Bas ve diğ.. 1986) .

Yaşar EREN Glass Cam Kül (< 2 mm) Tüf Lapili Tüf Lapili (2 -64mm) Lapilitaşı 30 30 Vitric Vitrik Tuff tüf Lapili -Tüf Breşi 70 Lithic Litik Tuff tüf Crystal Kristal Tuff tüf Piroklastik Breş veya Aglomera 70 Rock Fragments Kayaç parçaları Crystals Kristal (a) Blok ve bombalar (> 64 mm) (b) Figure 2-5. Malzeme tipine göre.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. Malzeme boyutuna göre.Doç. 1975) b. a. 1966) .Dr. Piroklastik kayaçların sınıflaması. (Pettijohn. (Fisher.

MAGMAT K KAYAÇLAR Mafik mineraller Olivin Piroksen Ca/Na Amfibol Na Biyotit plajioklas Feldispat mineralleri Ca plajioklas Yrd.Doç.Yaşar EREN Ortoklas Muskovit Bowen’in Reaksiyon serileri Kuvars .Dr.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.52% BAZ K < 44% ULTRABAZ K Şeklindedir .Yaşar EREN Magmatik kayaçların kimyasal sınıflaması: (SiO2) içeriğine 66% + SiO2 AS D K 52 .Dr.66% ORTAÇ 44 .

MAGMAT K tarihçesi/doku Soğuma KAYAÇLAR Yavaş soğuyan ri taneli Gabro Hızlı soğuyan nce taneli Bazalt Yrd.Dr.Doç.Yaşar EREN Mafik-koyu renkli Çok hızlı soğuyan Camsı dokulu volkan cürufu Diyorit Renk-Bileşim Andezit-porfiritik Felsik-Açık renkli Ortaç Granit Riyolit Pomza Obsidiyen .

Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Yaşar EREN Levha tektoniği ve magmatizma .

kyç ba za ltga da lm br o az ab atm Kısmi Ergime Sıcak manto Magması sorgucu ULTRA MAF K (Üst mantonun magmatik kayaçları) Peridotit. dunit vb.Dr.Yaşar EREN KITA Sıcak nokta Mafik Bazalt vb OKYANUS HAVZASI Diverjan Levha sınırı Konverjan Levha sınırı yastıksı bazaltlar Hendek VOLKAN K YAY Riyolit vb andezit vb deniz sv. monzonit Granodiyorit vb mafik mgm.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç. FELS K mgm kyçlar Çeşitli granit Siyenit. on u fraksiyonel artıklar dunit Peridotit .

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Bazaltik volkanizma 4.Dr.Mafik-silisik plutonizma Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime .Yaşar EREN Magmatik aktivitenin tektonik konumu LEVHA DALMA-BATMASI Okyanusal litosfer AYRILAN LEVHA SINIRI Okyanus ortası sırt SICAK NOKTA Volkanik ada-dizisi Dalma-batma zonu LEVHA DALMA-BATMASI Kıtasal Volkanik-yay Okyanusal Ada yayı Üst mantonun Kısmi ergimesi Yükselen mgm Manto sorgucu Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime 1.Mafikten ortaca putonizma 2-Mafiktan ortaca volknaizma 3.Doç.

Dr.Mafik-silisik plutonizma Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Mafikten ortaca putonizma 2-Mafiktan ortaca volknaizma 3. Endonezya LEVHA DALMA-BATMASI Okyanusal litosfer AYRILAN LEVHA SINIRI Okyanus ortası sırt SICAK NOKTA Volkanik ada-dizisi Dalma-batma zonu LEVHA DALMA-BATMASI Kıtasal Volkanik-yay Okyanusal Ada yayı Üst mantonun Kısmi ergimesi Yükselen mgm Manto sorgucu Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime 1.Yaşar EREN Volcanic ada-yayı.Bazaltik volkanizma 4.Doç.

Bazaltik volkanizma 4.Dr.Yaşar EREN Okyanusal sıcak-nokta Havai LEVHA DALMA-BATMASI Okyanusal litosfer AYRILAN LEVHA SINIRI Okyanus ortası sırt SICAK NOKTA Volkanik ada-dizisi Dalma-batma zonu LEVHA DALMA-BATMASI Kıtasal Volkanik-yay Okyanusal Ada yayı Üst mantonun Kısmi ergimesi Yükselen mgm Manto sorgucu Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime 1.Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Mafik-silisik plutonizma Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime .Mafikten ortaca putonizma 2-Mafiktan ortaca volknaizma 3.

Mafikten ortaca putonizma 2-Mafiktan ortaca volknaizma 3.Yaşar EREN Kıtasal volkanik yay K. Kaskadlar LEVHA DALMA-BATMASI Okyanusal litosfer AYRILAN LEVHA SINIRI Okyanus ortası sırt SICAK NOKTA Volkanik ada-dizisi Dalma-batma zonu LEVHA DALMA-BATMASI Kıtasal Volkanik-yay Okyanusal Ada yayı Üst mantonun Kısmi ergimesi Yükselen mgm Manto sorgucu Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime 1.Dr.Doç.Mafik-silisik plutonizma Dalan levha üzerindeki manto Kamasında kısmi ergime .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Bazaltik volkanizma 4.

Yaşar EREN El örneklerinin tanımlanması • Felsik = feldispat + feldispatoid + silis • Mafik= Magnezyum + ferrik mineraller (olivin-piroksen vb.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.Dr.) • Mafik mineral oranı • % 0-33 Lökokratik • %33-66 Mezokratik • %67-100 Melanokratik .

Doç.Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN • • • • • Jeokimyasal terim Asit Ortaç Bazik Ultrabazik SiO2 içeriği >65 52-65 45-52 <45 Renk indisi 5-25 25-55 55-85 85-100 Arazi tanımı Lökokratik veya felsik Mezokratik Melanokratik veya mafik Ultramafik • Bu adlandırmada taze yüzey incelenmelidir • Fakat ayrışmış yüzeyde fikir verebilir • Eğer magmatik kayaç ince taneli ve felsik minerallerce zenginse ayrışma yüzeyi açık kahverengi.beyaz arasında değişir • Eğer mafik minerallercfe zenginse ayrışma rengi orta-koyu kahverengi arasında değişir .

Dr.Doç.Yaşar EREN Magmatik kayaçların dokusu ve tane büyüklüğü • • nce taneli • Orta taneli • ri taneli Tane boyu < 1 mm 1-5 mm > 5 mm Çok az kristal sınırı göz veya lupla görülür Bir çok kristal sınırı lupla görülür Çıplak gözle görülür • Orta ve iri taneli kayaçlar tanımlanırken tane şekli ve kristallerin birbirleriyle olan ilişkisi dikkatlice incelenmelidir .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. bu durumda kayacın tüm tane şekli dokusu belirlenir . iri taneli kayaçlarda tane şekli oldukça belirgin ise.Yaşar EREN Kristal şekillerine göre tanımlama • Kullanılan • Öhedral • (öz şekilli) Sinonim dyomorfik Hibidyomorfik Sinonim Otomorfik Kristal özgün yüzeylerle çevrili • Subhedral • (Yarı öz şekilli) Hibotomorfik Kristal birkaç özgün yüzeyle çevrili Kristal özgün yüzeylerden yoksun • Anhedral • (özşekilsiz) Allotriyomorfik Ksenomorfik • deal durumlarda.Dr.Doç.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.Dr.Öhedral piroksen .Yaşar EREN Figure 3-7.

Yaşar EREN • Terim • Öhedral taneli Sinonim Panidyomorfik taneli Kristallerin çoğu öhedral ve üniform büyüklükte • Subhedral taneli Hibidyomorfik taneli Kristallerin çoğu subhedral ve üniform büyüklükte • Anhedral taneli Allotriyomorfik taneli Kristallerin çoğu anhedral ve üniform büyüklükte .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Doç.

Dr. Afanitik (ince taneli) 3.Yaşar EREN Magmatik kayaçların dokusu 1. Camsı 4. Piroklastik . Faneritik (iri taneli) Magma Lav 2.Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Yaşar EREN Afanitik doku – Hızlı soğuma küçük kristaller .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Doç.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Faneritik doku – Yavaş soğuma Büyük kristal .Doç.Dr.

Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Yaşar EREN Silisli Kimyasal bileşim Faneritik doku Afanitik doku Granit Riyolit .

Yaşar EREN Ortaç Kimyasal bileşim Faneritik doku Afanitik doku Diyorit Andezit .Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Yaşar EREN Bazik Kimyasal bileşim Faneritik doku Afanitik doku Gabro Bazalt .Doç.

Dr.Yaşar EREN Faneritik Porfiritik-faneritik Zeminde fenokristaller .Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Yaşar EREN Afanitik Porfiritik-afanitik Zeminde fenokristaller .Doç.

Yaşar EREN .Karadağ metamagmatitleri-Karadağ-Konya MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Doç.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN Karadağ metamagmatitleri-Sızma/Konya .

Dr.Karadağ metamagmatitleri-Meydanköy-Konya MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN .Doç.

Çok hızlı soğuma .Dr.Doç.Kristal yapısı yok .Yaşar EREN Camsı doku .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN Piroklastik doku Kül düşmesi Kül akması .

gibi – Özellikleri kaydedilmelidir .Doç.Yaşar EREN • Magmatik kayaçlarda gözelenen minerallerin – Renk – Klivaj – Sertlik – Parlaklık – Şekil vb.Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

MAGMAT K KAYAÇLAR

Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN

Magmatik kayaçlarda
• En çok gözlenen mineraller – Kuvars, alkali feldispat, plajioklas, nefelin, muskovit Olivin, piroksen, amfibol, biyotit, turmalin • Sık görülen aksesuar mineraller – Apatit, sfen, granat, lösit, hematit, manyetit, ilmenit, monazit • kincil mineraller – Kalsit, zeolit, kil grubu, epidot, klorit, pirit

MAGMAT K KAYAÇLAR

Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN

Arazi örneklerinde inklüzyonlar

• Magmanın yükselmesi ve yerleşmesi esnasında yan kayaçlardan, bölgedeki kayaçlardan ve magma çatısından magma içine parçalar karışır. • Bu kayaç parçaları, katılaşan magmatik kayaç içinde yabancı parçalar olarak kalır • Bunlara ksenolit veya anklav adı verilir

MAGMAT K KAYAÇLAR

Yrd.Doç.Dr.Yaşar EREN

• ki ana tipi vardır – 1-Metasedimanter dokulu: magma içine çevre kayaçlardan karışmıştır – 2-Magmatik kökenli: Aynı magmadan kaynaklanmış ve daha önce katılaşmış parçalardır. Bunalara Otolit adı da verilir • Granit, granodiyorit ve gabrolarda yaygın olarak bulunur • Ksenolitlerin renk, doku, mineral içeriği ve sınırları ana kayaçtan ayrı olarak tanımlanmalıdır • Ayrıca çalışmanın amacına göre yönelimleri ölçülebilir, cinsleri tanımlanır ve oranları belirlenebilir

Dr.Yaşar EREN .Granit-Aksaray MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Sokulum kayaçlarının genel sınırları .Dr.Doç.

magmatik kayaçlardan daha soğuk olan gevrek davranışlı yan kayaçların boşluklarına sokulum yaptığını belirtir • Tabuler sokulmda iki dokanak birbirleriyle uyuşacak şekilli olabilir .Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.Yaşar EREN • Düz. pürüzlü ve bloksu dokanaklar magmanın.

Dr.Doç.Yaşar EREN • Sinüzoidal ve lob şekilli dokanaklar ise yan-kayaçların sıcak olduğunun ve magmanın yerleşimi esnasında plastik deformasyona uğradığını gösterir .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Yaşar EREN • Geçişli dokanaklar ise.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. dokanaklarda pişmenin olmadığını ve magmanın yerleşimi esansında yan-kayaçların göreli olarak yüksek sıcaklığa sahip bir ortamda bulunduğunu gösterir .Dr.Doç.

çatlak ve kıvrım sistemleri ile olan ilişkilerinden de sokulum yaşını belirlemek olasıdır • Çevre kayaç ile magmatik kayaçlar benzer yapıları içeriyorsa. . daha basit yapılar içeriyorsa sonra yerleşmiştir.Yaşar EREN • Magmatik kayaçların yaş ilişkileri doğrudan veya dolaylı olarak belirlenebilir • Genellikle genç sokulumlar yaşlı kayaçlarda kontak metamorfizması oluşturabilir • Ksenolitlerin varlığı ile • ntrüzyonların bölgesel ölçekli fay.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç. sokulumun tektonik aktiviteden önce.Dr.

Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Yaşar EREN Magmatik kayaçlardaki birincil yapılar • • • • Düzlemsel ve çizgisel akıntı izleri Halatsı ve yastıksı yapı Soğuma çatlakları Gaz boşlukları .

Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Yaşar EREN Gaz boşlukları .

Yaşar EREN Karacadağ bazaltı-Siverek/Şanlıurfa .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.Dr.

Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Akıntı yapıları *3 .Dr.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Yastık lavlar Ulukışla/Niğde .Doç.Dr.

Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.Yaşar EREN Ulukışla/Niğde .

Yaşar EREN Ulukışla/Niğde .Dr.Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Doç.Yaşar EREN • Yukarı doğru yükselen magmatik kütleler katılaşmaları esnasında uğradıkları basınç nedeniyle bir iç yapı kazanırlar.Dr. . Plutonların iç yapılarını oluşturan bu unsurlara tektonik unsurlar denir.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. kiye ayrılırlar • Akıntı unsurları • Kırık sistemler.

Yaşar EREN • 1. Bu akma esnasında katı olanlar uzun eksenleri boyunca bir çizgi şeklinde dizilirler.Doç. Feldispat gibi yassı kristallerin geniş yüzeylerinin birbirine paralel olacak şekilde dizilmeleri veya koyu-açık renkli minerallerin mercek ve düzenli şekilde dizilmeleri sonucuda düzlemsel akıntı unsurları oluşur . Akıntı unsurları – Magmatik kayaçlar oluşumları esnasında belirli evrelerden geçerler. Diğerleri ise sıvı halde bulunabilirler.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. Sıvı halde olanlar serbestçe hareket edebildiklerinden katı kristallerle beraber taşınırlar. Oluşum esnasında bazı kristaller önce oluşur. Bunlara çizgisel akıntı unsurları denir.Dr.

Doç.Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Akma bantlaşması-magmatik laminasyon • Magmanın kısmi olarak kristallendiği ve hem eriyik hem de kristal içerdiği durumlarda gelişebilir • Akma bantlaşması magmanın akışı esnasında belirli düzlemler boyunca boşlukların gelişimi ile de oluşabilir • Daha önce kristallenmiş minerallerin daha az viskoz lav içinde paralel dizilimi de akma bantlaşması oluşturabilir • Granitik kayaçlarda megakrist olarak adlandırılan düzgün şekilli büyük feldispat kristallerinin intrüzyonun kontağına yakınkesimlerde paralel dizilimi böyle bir akış yapısı oluşturabilir • Bu tip intrüzyonlarda paralel dizilmiş feldispat mostarları ayrıntılı olarak incelenmelidir ve bu doku metamorfizma/deformasyon sonucu oluşan doku ile karıştırılmamalıdır .

(Lahee.Yaşar EREN Bir plutonda Dokanak boyunca farklı hareketlerden kaynaklanan bantlşma .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. . 1961).Doç.Dr.

Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN • Magma akışı ile ilgili olmayan diğer bir magmatik bantlaşma özellikle gabrolarda izlenir • Magmatik laminasyon adı verilen bu dokuda koyu renkli ve açık renkli seviyeler birbiriyle ardalanır • Bu bantlaşma kristallenme esnasındaki yoğunluk farkından dolayı gelişebilir .Dr.

Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN bantlaşma .Dr.

Yaşar EREN • 2. Bunlar değişik yönlü çatlak.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.Dr. . Kırılma unsurları – Hemen her plutonda düzenli bir şekilde gelişmiş kırık sistemleri görülür. damar ve faylardır.

Yaşar EREN • Magmatik kayaçlardaki kırıklar – Soğuma esnasında – Yerleşim sonrası tektonik gerilmelerle – Üstteki yükün kalkmasıyla oluşan genişleme Sonucu gelişebilir .Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. • Arazi çalışmları sonucunda kırıkların – Yönelimi – Ortalama gelişim aralıkları – Ve varsa fayların özellikleri belirlenmelidir .Doç. • Yerleşim sonrası gelişen tektonik çatlaklar.Yaşar EREN • Soğuma esansında gelişen çatlaklardan magmatik kayacın şekli belirlenebilir. çevredeki kayaçlarda da devam eder ve bunlarla uyumluluk sunar.Dr.

Yaşar EREN .Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.

Doç.Yaşar EREN .Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Yaşar EREN Kırık sistemleri akıntı unsurlarına bağlı olarak dört gruba ayrılırlar • 1.Dr. • 2. Özellikle granit gibi kayaçlar bu kırıklar boyunca küp şeklinde . Boyuna kırıklar: – Çizgisel akıntı unsurlarına paralel olan kırıklardır.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. yatık kırıklar – Plutonun yüzeyine ve akış düzlemine paralel olan kırıklardır. Diyagonal kırıklar – Akıntı unsurlarını aykırı olarak kesen kırıklardır • 4.Doç. Enine kırıklar – Çizgisel akıntı unsurlarına dik gelişen kırıklardır • 3.

Doç.Yaşar EREN Enine çatlak Boyuna çatlak .Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Yaşar EREN Volkanik kayaçlarda çatlaklılık • Bazaltlarda genellikle 3-7 yüzeyli kolonsu çatlaklılık izlenir. • Bu çatlaklar lav akımının alt ve üst soğuma yüzeylerine dik • gelişir .Dr.Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Dr.Doç.Yaşar EREN Kolonsu çatlaklar .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Yaşar EREN Bazalt akışı esnasında gelişen kolonsu çatlakların şematik kesiti Vesicular Gözenekli Flow Top Üst kesim Upper Üst kolonsu Colonnade kesim Entablature Kolon pervazı bölümü Alt kolonsu Lower Colonnade kesim 10 Approx.Doç. Ölçek vertical Metre scale in meters 0 .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN .Doç.Dr.

Yaşar EREN .Dr.Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.Yaşar EREN Bazalt-Beşiri/Batman .

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Bazalt-Beşiri/Batman .Dr.Doç.

Dr.Yaşar EREN • Ortaç ve asidik bileşimli kayaçlardaki çatlaklılık levhamsı veya dilim şeklindedir.Doç. • Andezitlerde alt kesimlerde sık aralıklı ve tabana paralel çatlaklar. üste doğru akış yönünde bükülür ve dikleşir .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

– Eğer damarın yerleşimi esnasında ana magmati kayaç soğuksa.Dr. . damar düzgün şekilli ve keskin dokanaklı – Sıcak ve yeni kristallenmişse düzensiz şekilli ve geçişli bir dokanağa sahip olacaktır.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Damar ve dokanaklar • Damarlar levha veta tabuler şekillidir • Hem magmatik kayaçlarda hem yan kayaçlarda bulunabilirler – Hidrotermal orijinli damarlar genellikle beyaz renklidir ve kalsit ile kuvarsla dolgulanmıştır – Genişlikleri birkaç mm ile birkaç metre arasında değişebilir.Doç.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. • Yine anakayacın damar sınırında özellikleri kaydedilerek ayrışmanın olup olmadığı belirlenmelidir . • Böyle damarların taslak çizimleri yapılmalıdır.Doç.Yaşar EREN • Hidrotermal damarların konumlarının ölçülmesi ve yanal devamlılıklarının incelenmesi ile bölgesel gerilmelerle ilgili veriler elde edilebilir.Dr. • Genellikle damarlar karmaşık olabilirler ve damar duvardan merkeze doğru sıralı olarak gelişmiş birden fazla mineral içerebilir.

renk ve mineral farklılığıyla ayrılabilir. • Termal olarak başkalaşıma uğrayan yan kayaçların sınırları belirgin olmayabilir. • Bu şartlarda kontağın her iki yanındaki kayaçlar kristallidir. • Magma sıcak yan kayaçla dokanak yaptığında dokanakta çok az soğuma olacak ve dokanak plastik deformasyona uğrayabilir. • Bu durumda dokanak tane boyutu. • Bu durumda geçişli bir dokanak oluşur.Bu soğuma zonunun genişliği yan kayaçla magma arasındaki sıcaklık farkına.Dr.Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. magma cinsine ve derinliğine bağlıdır.. .Yaşar EREN • Sıcak magma soğuk yan kayaçla yanyana geldiğinde sınırda ince taneli bir soğuma zonu oluşur.

kayaç tipleri ve damarlar belirlenmelidir. yönelimi ölçülmeli.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. • Aynı şekilde dokanakta kontak metamorfizmasının olup olmadığı ve magmatik kayaç içinde yan kayaçlara ait kapanımların (ksenolit) bulunup bulunmadığı belirlenmelidir . sınır genellikle soğuma zonu içerir ve yan kayaç dokanak metamorfizmasına uğrar • Bir dokanak tanımlandığında. dokanak tümüyle takip edilmeli.Dr. dokanağın özelliği tanaımlanmalı.Doç.Yaşar EREN • Yan kayaç oldukça soğuk olursa.

Dr.Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Magmatik farklılaşma Magma bileşiminde oluşan değişiklikler •Asimilasyon •Magma karışması •Bölümsel kristalleşme •Farklı kaynaklar .

Dr.Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Asimilasyon Magma karışması Bölümsel kristalleşme Farklı Kaynaklar .

Lav – Yeryüzeyinin üzerindeki materyal .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. Magma – Yeryüzeyinin altında ergimiş materyal 2.Dr.Doç.Yaşar EREN Ergimiş materyal tipleri • 1.

Dr.Doç.Yaşar EREN Magma Viskozitesi • Viskozite – Akmaya karşı direnç • Bal – Yüksek viskozite • Su – düşük viskoziter Silis kapsamı arttıkça viskozite artar .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Magma dokusu Yrd. Kırlangıç kuyruğu plajioklas-trakit .Yaşar EREN a.Doç. skeletsel olivin b.

Yaşar EREN Magma dokusu A-Bileşimsel olarak zonlanmış hornblend fenokristi (1 mm) b.Dr.Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. Karlsbad ikizli zonlu plajioklas (0.3 mm). .

Yaşar EREN Ofitik doku: Tek bir piroksen bir çok iyi gelişmiş plajioklas lataları (1 mm). .Doç.Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Dr. Grafik doku: kuvars-feldispat .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN A-Granofirik kuvars-alkali feldispat (granite-1mm). B.Doç.

genişlil 5 mm) .Doç.Yaşar EREN Ortopiroksenle kılıflanmış olivin (bazaltik andezit.Dr.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

Yaşar EREN Sieve dokusu (andezit.Dr.Doç.genişlik 1 mm) .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Kemirilmiş olivin fenokristi (genişlik 0.Doç.Dr.3 mm) .

Pilotaksitik doku (bazaltik andeziti g.Dr. 7mm) .MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. 1 mm) b.Doç.Yaşar EREN A-Trakitik doku (g.

Dr. 1 mm .Yaşar EREN Akma bantlaşması-bazalt B-Tane içi doku (intergranular) bazalt-g.MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Doç.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd. Karlsbad ikizlenmesi –ortoklas (granit.Dr.g.1 mm) .1mm) b.Doç.Yaşar EREN a. Albit ikizlenmesi-riyolit (g.

Doç.MAGMAT K KAYAÇLAR Tartan ikizlenmesi-mikroklin Yrd.Yaşar EREN .Dr.

Doç.Dr.Yaşar EREN .g. 1 mm) Yrd.MAGMAT K KAYAÇLAR Polisentetik deformasyon ikizlenmesi –plajioklas (gabro.

0.Yaşar EREN Pyx Hbl b. Klorit tarafından yerdeğiştirilmiş biyotit (tonalit.MAGMAT K KAYAÇLAR a.Dr.3 mm) Chl Bt .g.Doç. Hornblend tarafından yerdeğiştirilmiş piroksen (g 1 mm) Yrd.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Yaşar EREN Plajioklas içinde mirmekit .Dr.Doç.

MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.Dr.Doç.Yaşar EREN Büyük granit batolitlerinin yerleşimi Problem: Sokulum nedeniyle Oluşmuş büyük yerdeğiştirmelerin olmaması Çözümler: Granitleşme = Sıcak sıvılarla Yerinde alterasyon Fakat pişmiş zonlar ntruzyonla yerleşmiş Granit batolitlerini Gösterir Batolit .

Dr.Doç.Yaşar EREN Diğer mekanizmalar: Asimilasyon Injeksiyon/deformasyon Stoping .Stoping mekanizmasıyla batolit yerleşimi MAGMAT K KAYAÇLAR Yrd.