Ekonomik

Yaklasun, Cilt : 17, Sayt : 59,

SS.

99-113

DEMOKRATiK EKONOMi: PLA~LAMA, PiYASA VE iKTiDARA YENi BiR BAKISI
Geoff Hodgson **
(gev. Sabri 9aklz)***

Kapitalizm ve Ozgiirliik
Ozgurluk diye haykrrdiklannda, aslmda iktidar isterler. John Milton, XII. Sone

Iktisat, deger yargilanndan kendini ahlaka baglamak enflasyon ve benzeri konularda

annrms bir bilim olarak kabul edilirdi. Amaci, ve ongormekti, olmaktan Onemli olan, piyasa, cok) pozitif teoriler tutulmaktaydi. Politika (normatif

degil, aciklamak

gelistirrnekti. Olgu ve deger yargilan ayn kompartunanlarda

tavsiyeleri sozum ona masum bir 'pozitif iktisat'm yan urunleriydi. Yeni Sag'm gunumuzdeki yukselisi, durumu tamamen degistirrnistir. Deger yargilarmdan annmis bir iktisat miti, iktisadi amaclar konusunda siyasal konsensuse dayamyordu. Harp sonrasi donem tam istihdama ve iktisadi buyumeye genis olcude bir baglihk ile kendini gosterdi. Ortodoks iktisatcilar bu ortak amaclan olduklan gibi kabul etmisler sonlanyla iktisatcilar okumanm bu ve onlara ulasmarnn teknik araclanrn teknik nitelikler uzerinde tartisrmslardir. Ihmal 1960'lann edilen sey, 1970'Jerin baslannda paracr okulun yukselisine cevap olarak ana akim yogunlastilar.

monetarizmin,

savas sonrasi Keynezyen konsensuse karst yapilan guclu bir meydan

yalmzca bir yonu oldugu gercegiydi. Genis kabul goren degerlere ve

1 Bu ceviri, Demokratik Ekonomi: Planlama, Piyasa ve Iktidara Yeni Bir Bakis (The Democratic Economy: A New Look at Planning, Markets and Power. Penguin Books, 1984) bashkh kitabm ucuncu bolumu esas ahnarak yaprlmisnr.

" Geoff Hodgson, halen baskanhgmr yaprnaktadrr,

Cambridge

Universitesinde

cahsmaktadir;

Evrimci

Iktisat

Dernegi'nin

"" Doc, Dr .. AisO, UBF, Iktisat Bolumu.

100
arnaclara meydan okunmaktaydi. Bu. yalnizca,

Geoff Hodgson enflasyonun sistemin

geJl.

Sabri 9AXLl uzerine iliskin

teknik nedenleri arzulamr

bir tartisma

degildi.

Yeni Sag, ne tur bir iktisadi one surrnekteydi. bir sorun olarak demektir. bunun Yeni A. teknik uzerindeki Sag'111 Hayek 1962'de gercekten etkileriyle Iiderleri 1944'te basilan

olduguna

bir kavramlasnrma
Enf1asyonla onceliklerin tutulan goruntudur. belirtrnislerdir, Yol'da. Milton yaprmslardrr. kabulu piyasa

ugrasmak, ilgilenenler yapilan siyasal bir

bash bastna, icin, hile

belirli siyasal

Dolayisryla namussuzca

paraci teori cogunlukla

enflasyonun kisrnen bir

aziz
'sahte acikca Giden boyle

sistemi Ancak

olmadrgi
daima Esarete asla

acikliga

kavusturulmalidir.

konumlanm unlu

Friedrich Friedman, Iktisatta

basilan
Kapitalizm

kitabt

ve Ozzurluk'unde

ve ahlaki

konulann

birbirlerinden

tamamen

aynlamayacaklanrnn 1979'da ortaya

cok daha once farkma Margaret

varilrms olmaliydi. hukurnetinin her kurulusu ve 1980'de de iktisadi if1aslar

Britanya'da Bu

Thatcher

Amerika'da Baskan Reagan'rn
konrnustur. dusrnustur.

secilmesiyle birlikte bu nokta daha da berrak bicimde
yazildigi dikkate tarihte iki hukumetin

sanrlann Verimlilik

performansi basansizhk rekoru kirrmsur. Issizlik tedrici bir sekilde artrmstir. Uretirn
ve yatmrn rekor deger bir gelisme gosterrnemistir. kucuk bir basan anlamak duzeydedir. Yalmzca yalnizca enflasyon konusunda amaclar elde edilmistir.

Peki, siyasette
bu hukumetlerin kendilerini

neden hicbir degisme yok? Bu soruya tam bir cevap verebilmek

icin,
onlar

'iktisadi'

gutmediklerini

gerekir:

bir piyasa toplumunun goruslerine bir olcutudur. buyumesine issizlik gore

yeni bir ahlaki gorusune kapitalist Dolayisiyla, bakimmdan iktisadi iliskiler karnu hakli

adarrus durumdadirlar. iliskilerinin zorunda genisligi kesintiler degildir. bir ve Yeni

Onlann ozgurlugun ekonominin

ile piyasa

harcamalanndaki crkanlmak

bir katki

lscilerin sendikal parcasidir. Kitlesel
Reagonornics, Sag'111 etrnektir.

haklanna ve refah devletine
ve surekli temel acilanndan, zorunlu

saldmlar ahlaki bir hach seferinin
durgunluk basarisiz biri

olsa bile Thatcherizm
olmus sayilmazlar. kamu

kendi

olarak

acrklamalanna

gore,
eger

arnaclanndan iliskileri

'ozgurlugu'

maksimize girisimciligi

Dolayisryla
Sag,

piyasa sonuclari tam yoluyla, Bu

yaygmlasunlrms,

ozellestirilrnis Yeni sisteminin etmede

ise, 'iktisadi' Keynes'ci olmustur.

ne olursa olsun, basanh oldugu one surulur. istihdam hedefini, elde elde ozel edilrnesi, enflasyoncu mulkiyetin gecrniste ve piyasa ikarne akrm ana

genisletilrnesi basanli

'ozgurlugun'

edilmesi

arnaciyla

'ozgurlugun'

iktisatcilarmkinden
Yeni Sagm yoluyla 'Ozgurlugt;' yalmzca

cok daha yuksek ve daha degerli bir arnac olarak gorunrnektedir.
gore, eski Keynesci bir tam konsensils kamu harcamalan baglarnp kalmistr. 'yapay' istihdam yaranlmasina

gorusune

elde etme cabasi,

daha soylu bir ideal olarak gorunmektedir.

Demokratik Ekonomi: Pldnlama, Piyasa ve lktidaro Yeni Bit Ba/,J1

101
karakterde inarurlardi olduguna, iyi ve var.

Cogu tarumlanrms duzenlemelerin inamr). gorrnek degisik

iktisatci

bilimlerinin

tamamen

teknik olduguna

ve genis olcude kabul gorrnus bulunrnasi iktisat bu tarummm siyasetinin icin basit hicbir zaman arnaclan

amaclara

ulasmak

icin dogru araclarm

icin birarastrrrna

(pek cogu halii oldugunu anahtarlar

Konunun hepimiz

ges;erU olmadigma iliskin kuskular buyuk ~nla~mazltklar cikan avadanligmdan dovmekteler. olduruldu,

Ama simdi,

konusunda

bir sey. Iktisatcilann ahenksiz davullanrn

siyasal ideolojilerin Boylece 'pozitif

iktisat'

oldu.

Yeni Sag tarafmdan ve iktisatci bilimsel

Sol duruma

uzulrnuyor. Bu gercegi hicbir politikaci Sagrn politize edilrnis iktisadina,
meydan toplum Maynard Sosyal okurnahdir. hayalinden Gunurnuz ayrilmamahdrr. Iktisat kosullanrun

gorrnezlikten gelernez. Yeni
ile cevap vererek bir adil ve ozgur Karl Marx ve John boyle bir aynm ve gelisernez. bir analizi,

sol kendi radikal siyasal iktisadi Adam Smith, David Ricardo, teorisi bir ahlaki boslukta

Keynesin
bilim tarihi,

de dahil oldugu gecrnisin pek cok iktisatcismda yasayarnaz

asia mutlak

olmarmsur.

bize, teorinin

ideolojiden,

eger olmussa, nadiren

aynldigim

gosterrnektedir.
Bu demek insani ve toplumsal arnaclan toplumsal degildir ki turn hakki bilime zorundayiz. veriyoruz. Kapitalist Aksine, sistern, bu, bilimi bu kisirnda, bir iste

baglama yerlestirrne demektir, 'Sat' teorinin
degerlendirrnek ve degerlendirilrnektedir.

yarunda siyasal ve

bu duygularla

tarttsilmakta

KAPiTALizM NEDiR?
Ozgurluk, olgu, objeyi tammlamak Kapitalist tarurndir. Bununla burada, tam bir soyutlama olarak icinde degil, fakat gercek bir toplumsal Her seyden gerekir. meta uretimi ' seklindeki net olmak once, bu gercek betimlemek yani kapitalizm ile iliskili

tartrsilmahdu.

ve onun temel ozelliklerini sistemin

en iyi ve ktsa tamrru 'genellesmis unsurlan konusunda

birlikte, bu terimin
ya da kiralamak

gerekir. ilk
en cok iki

olarak, meta, satmak
gorulen nedenle kelime, durum terime aynca,

icin pazara getirilen
ya da parayla kapitalizmde yani pazarda isaret eder.

bir mal ya da hizmettir. Suphesiz,

Ya baska bir meta ile takas edilebilir para karsilig:

degistirilebilir.

degistirrnedir. ikinci olarak,
Bu kelirne,

'genellesmis'
bir asarnada

kelimesi

katrlrrustir. ozellikle,

mal ve hizmetlerin kapasitesi)nin soma,

cogunun

meta olduklan seklindeki isverenleriyle icin cahsirlar. da Ortacag

gercegine isaret etmektedir, emek-gucu ozel kapitalizmin Onceki niteligine

islem gorurler; insanlar, kolelik dogrusu, ya ne

(yani caltsrna

de bir meta olmasi bir ucret ya da aylik Daha

Kapitalizmde, ya da Romadaki degildi.

bir 'serbest ' ve iradi sozlesrne uretirn sisternlerinde, feodalizmde, lngilteresindeki

yaptrktan
eski Yunan

dururn boyle

102 koleler ne de serfler ucret ahyorlardr,

Geoff Hodgson - {:'ev. Sabri {:'AKLI aynca emek-gucleri icin sahiplerinin duzenli ve iradi bir alternatif bir gecim erpek-gucu bir meta ve

sekilde piyasada kendileri tarafmdan satisa konu edilmiyordu.
Ernek-gucunun

piyasada kiralanrnasi

kaynagrndan mahrum edilmeleri, aynca uretirn araclanrun sahipligine ve dogrudan kullamm olarak hakkma sahip olamamalan kiralarur ifadesinden, olduklan aynlmis gerekir. Dolayisiyla, iiretim tarafindan araclannm bireysel iscilerin
siruf

miilkiyetinden

kontrolunden makineler, durumdadirlar.

sonucu cikar. Uretim araclan

(yani fabrikalar,

toprak, vs.) kapitalist

sekilde sahiplenilmis

'Genellesrnis meta uretimi', iscilerin, kapitalistlerin elinde toplanmis simflara bolunmus bir toplumu ifade eder. kapitalizmin ahlaki bir degerlendirrnesi bir bir kesin anlamma iliskin buyuk

olan iiretim araclanndan aynldiklan degil, fakat hem taraftarlanmn
tamrrn

Yukanda yapilan degerlendirmenin, oldugu vurgulanmaltdir.

hem de karsitlarmm uzerinde anlasabilecekleri Kelimenin

muglaklik

oldugu icin, bu nokta iizerinde aciklik onernlidir.

Bizim tarurrurmz

pazarlann, metalann, uretim araclannm ozel mulkiyeti ve sinrf iliskilerinin onernini one crkarmaktadir.

ZORLAMA VE 6ZGURLUK Onceki gunumuzde krsimda isaret Friedman edildigi gibi, klasik liberal serbestlik gorusun taraftarlan, zorlamamn ozellikle ve Hayek, ve ozgurlugu

olrnamasr seklinde tammlamaktalar. ettigi gibi:

Kapitalist piyasanm 'tercih ozgurlugu' vermek

suretiyle zorlarnayr en aza indirmekte oldugu ileri siiriilmektedir. Friedrnan'rn ifade 'Gercek miibadele ozgurlugu korundugu surece, iktisadi faaliyetin piyasa orgutlenmesinin temel ozelligi, onun, bir kisiyi digerinin iktisadi faaliyetlerinin coguna miidahale etmekten ahkoymasidir. Tuketici, ahs veris yapabilecegi diger nedeniyle, tiiketicinin zorlamasmdan diger isverenlerin bulunmasi

saticrlann bulunrnasi nedeniyle, saticmm zorlarnasindan korunur. Satici, kendilerine sans yapabilecegi diger tiiketicilerin bulunmasi korunur. Cahsan, kendileri icin calisabilecegi

nedeniyle, isverenin zorlarnasmdan korunur, vb gibi. Ve piyasa bunu gayri sahsi olarak ve merkezi otorite olmaksizm gerceklestirir'. i Ozgurluk bakimmdan bireyci ve laissez-faire teorisyenidir. bir ozgurluk piyasalann bu savunusunun ilk habercileri, tumu de dusunceleri ile dikkat ceken birkac siyaset ve iktisat

Bu dusunce okulunu elestirirken, dustmcelerinin bir temeli oldugunu nosyonunu yeniden kurmak tehlikeli, ve muhtemelen yanhs, olur.

inkar etmek ve liberal versiyonu yetersiz olsa da, hicten baslayarak tamamen farkli Buradaki arguman, kavramm Yeni Sag tarafrndan kullammmm asin derecede dar ve

Demokratik

Ekonoini: Pldnlatna, Pivasa

Fe

lkridara Yeni Sir Balas

103 saglayicisi oldugu

tek yanh bakis oldugu yolundadu.

Kapitalizrnin

ozgurlugun

yolundaki arguman, kendi kavrarnlan icinde bile, ikna edici olmaktan uzaktir. Bunu gosterdikten soma daha acik bazi bilgiler ongorerek devam edecegiz. Ozgurlugu birey acisindan tartisarak baslayacagiz. Ozgurlugun, zorlamamn yoklugu oldugu ileri surulmektedir. Piyasalar zorlayici degilqir cunku birey iradi bir secirn ile donatilrrusnr. Fakat iradi bir secimin varligi zorlamamn hie olmadigim gosterir mi? Gosterrnedigini gorecegiz. Peki, 'iradi' bir secim ne demektir? Bir cift omege bakahm. Bir haydut silahiru gostererek bir yolcuya soyle emrediyor: hayatmdan olmaktansa parasmdan vazgecmeyi 'ya paran ya hayatm'. kabul etmekteyse, YoJcu soyguncuya

verilen cevap iradi nza, 'evet, pararm almarnza izin veriyorum', seklinde olsa bile, bu durumda, yolcunun iradi bir sekilde hareket ettigini cok az kisi one sUrebilir. Benzer sekilde, bir polis hucresinde yapilan bir 'itiraf", eger itham edilen kisi siddet ve saldrn tehdidiyle bir beIge imzalarrussa, iradi olmak zorunda degildir. Klasik liberal, ilkin, bu her iki hareketin de, bireyin mulkiyetinin koruyucusu olmasi ve bireyi siddete karst korumast beklenen hukuka aykm oldugunu iddia edebilirdi. 'ozgurlugu' olsaydi,
0

Nitekim, zaman,

bu yasalar haydudun bu da, hukukun

ve siddet uygulayan icin bir hakh

polisin hareket neden olarak

uzerine kisitlamalar

koymaktadir,

Eger benzeri zorlama pazaryerinde

mudahalesi

gorunecektir. Ikinci olarak, klasik liberal, bask! altmda gerceklesen bu anlasmalarm, magdura cok az secim imkam tarudigma ya da hie tanimadigma isaret ederdi: ya para, ya olum; ya itiraf ya siddet. Bunun aksine, pazaryerinde, hem ahciya hem de saticiya tercih sansi taruyan, rekabet etmekte olan birden fazla taraf bulunmaktadir, Ancak bu, zorlamayi ortadan kaldirmaz; npki yolcunun, bir soyguncu tarafmdan cuzdamnm, bir digeri tarafindan paltosunun almmasi tercihleriyle karst karsiya oldugunda da zorlanmis olacagi gibi. Belirli kosullarda, tercih olanaginm bulunmasi zorlarnayi azaltir, ama onu tamamen ortadan kaldirrnaz, hayatirruz karsihgmda her biri farkh bir seyimizi isteyen bir milyon soyguncu arasmdan 'secim' karsi karsiya kalsak bile. Piyasa sistemi, klasik liberal dusuncede, cogu zarnan, icinde bireylerin servet ve gU~ bakimmdan hemen hemen esit olduklan bir Arcadia olmustur. Cahsan isci, servetini arttirmada ve kendi isinin sahibi olmada buyuk bir sansa sahip olarak dusuniilur. Bu tasvir, kapitalist sistemin gercegine hicbir zaman uygun dusmemistir. Genel olarak, piyasa islernleri servet ve guc bakimmdan birbirlerine esit olmayan insanlar ve sirketler arasmda cereyan eder. Dolayisiyla, her islernin mali yet ve karlan, bir sozlesmedeki taraflar arasmda simetrik degildir. Bu esitsizlik tesaduf degildir. Kapitalizmin bizzat kendisi tarafmdan yaratihr bu esitsizlik. yapmayla

104
Cok onernli arasmda yaparlarken Mevcut olanrdir. dikkat yakalarnaya esitsizlik Kendini etmis ve asimetrik kapitalizrne pazarhk adamis karsi karst

Geoff Hodgson - gev. Sabri 9AKLl durumlanndan bir kisi olan karsiya biri isveren Adam Smith idrak ve isci gercegi sozlesme etmistir.

ve bir isverenle ucretin belirlenrnesi konusunda dezavantajla kaldigim

iscilerin,

birkac amactyla

yasalann

sendikalara

yonelik birlesmeye

esitsizliklerine

i~aret. etmistir:

'Cahsma
ama onu

ucretini dusurmek

hicbir yasarmz yoktur;

yukseltrnek amaciyla birlesmeye karst pek cok yasamiz vardir': Aynca, Birlesme Yasalarr'run kaldmlmasmdan
Ornegin, ucretlerin arturrlrnasi gozlemlernistir:
c •••

soma da devarn edecek icin yaprlan

olan pek cok esitsizlik vardi, durumunda Smith sunlan

bir grey

patronlar genellikle Uzun

daha uzun sure dayanabilirler. bir iki yrl yasayabilir. donernde, patronun ona
,ii

Bir toprak pek

sahibi, cok isci

bir ciftci, bir i~qi bir hafta hemen hie; icin

sanayici dayanarak

patron ya da tacir, tek bir isci istihdam

etmese

de, daha once elde ettiklerine hemen

i~i lmazsa o
oldugu

gecinernez;
bulunamaz. gereklidir;

cok aZI bir ay gecinebilir;

bir yrl gecinebilecek
olcude,

de patron

ama gereklilik cok ivedi degildir, Smith, bulunan, isveren esitsiz

Boylece, sekilde yo1cunun alternatifinin tercihini olduklan gitme etkide

ve isc: arasinda, genel ucret duzeyini bir pazarhk oldugu sonucuna farkh yam. durumundan Macpherson bakimdan tehdidinden girmeyi kacmmak degildir:

dusuk Iscinin

tutacak durumu,

soyguncu sunuyor. gibi,

karsisindaki Dolayisiyla,

cahsrnarun isaret yok etrnis demek

achktan olmek oldugu durumda,
C. B. emek-gucunun karst Aclik karsiya icin kiralanmasmda olan ise

kapitalizrn 'ya emegin ya hayatm'
ve digerlerinin zorlama, asagilanma kurtulamarms tercih ettiklerinde, icin cahsmayi mutlaka

degildir." Bir yanda sefalet, toplumsal
tercihleriyle demektir. girmiyor ve sefalet olurnden Sefalet

ve achk, ote yanda ise

bir i~C;i tamamen

'serbest'

bir sozlesmeye insanlar timsali
0

bir toplum, ozgurluk

bu belalardan olmarnaktadrr.

kurtulmak Eger insanlar

tercih ediyorlarsa,

zarnan, onlar ozgur degildir, Gtintimiizde,

ve achk zorlayicidir. tilkelerde Calismayan da, isverenler esitsizlik bile isverenler olduklan mevcuttur. aclik ve sefalet ve Adam isciler ile iscilerin yardim cok dusuk biciminde servet olarak degil'dir. Guclu duzeylere hiilii ve gtiC; kalmayi Bir bir para

bazt kapitalist birlikte vardir.

indirilrnistir.
onemli aliyorlar ticretleri adarmnm

Bununla

C. B. Macpherson

Smitb 'in tezlerinin
arasmda

olcude

gecerliligi

ve acliktan gene aynca rizki tehdit yukselttikleri

olrnuyorlarsa de onernli karst durumlarda karsiya zenginlik konusu

bakimmdan surdururler;

olcude

bulunmaktadir.
'cok

sendikalann i~

gene daha guclu ivedi

ihtiyaclar

olana kadar, Buyuyen

bir iste karsizhga

uzun siire dayanmayi

rnumkun kilan birikrnis

Ayrica buyuk firmamn
mevcuttur,

karsi koyucu
arna tekellerin

etkisine de isaret etmeliyiz.

bir i~<;:isendikacrhgi

Demokratik Ekonotni: Pltinlama, Piyasa ve Iktidara Yeni Bit Bakis

105
Isveren ve isci arasmdaki

ve uluslararasi iliski oldukca Hillel bir eser ozgurlugun Klasik olcude uyruklan, minimize kotu serbestligin anlamlidir. Steiner, devam bir eder. bolumunun kucuk ters miras olcude

firmalann

buyuyen

gucu de mevcuttur.

esitsiz bir bicirnde Steiner tarafindan,

devam etrnektedir. ozgurluk ve esitlik klasik digerlerinin zorlayan oturu ozgur liberal serbestlik edilebilecegi arasmdaki liberal dusunoesine zaranna olarak, aleyhine, degildir. iliski uzerine onernli bu deger

ortaya liberal

konmustur." olcute

Ozgurlugun maksimize Diktator,

tarurnindan

kalkarak,

basit bir sekilde kullarnr. olma degil,

karst cikmaktadrr. Diktatorun ozgurlugun lehine olarak, istegi, ancak, geliyorsa

gore, bir diktator, niteliklerinden Klasik

olsa da, dikkate 'ozgurdur. Zorlama, zorlayanm

ozgurluk zorlanan edilmesi

fakat onun, zorlananm arasmda

bir sekilde

dagihrrudir.

ve ozgurluk

toplumun

turn uyeleri

daha esit bir dagihrm

anlamma

miras yoluyla Kapitalist kendi Kisisel

intikal eden servet konusunu uretim araclan gelenlere kisrm intikal servetin ne aldigt toplanmasi, disinda olanlar, gecrnisten kusaklarla miktarlarda Harfi harfine

bu bakrrndan daima seklindeki

inceleyerek buyuk yolunu bir

bir toplumda, soylanndan buyuk elinde servetin

sahipleri

kazanclanrun

gecrnesinin yoluyla esit serbesti esitsiz de

bulmuslardir. servetin ideale buyuk Ne

elde edilir. Fakat kisisel klasik liberal nesillere kaderlerini miras kahbi Bu ve kaldirmak gelecek

bir azmligm onlann

dusmektedir. alacak kadar

Intikal eden
kontrolleri sansh

dagihrm, kahbi

olan bir tercih

kabul ettirmektedir. cogunluk

sanssiz

belirleyebilmektedir. ile 'zorlanmakta'dir. sorunu serveti cozmenin

Her kusak, Biz onceki tek yolu buyuk esitlige

ve nza gostermedigi hakkmi

iradi bir sozlesme miras birakma almdigmda,

icine girmiyoruz.

daha esitce dagrtmakur. bir bicimde, liberaller mevcut bicirnlerinin servet

klasik liberal varsayimlar,

kacirnlmaz

ve bir tilt sosyalizme Sag baska 'tercih ideologlar, ozgurlugu' uzerinde fonlan kapitalizm gercegini

varmaktadir. intikal eden ya da cogu kordurler. bir piyasa 'iradi '

Klasik sozlesmelerde bugunku ulkelerde, esitsiz oldugu bir acik zorlama

ve Yeni bulunan

esitsizliklere onemle

karst ve 'ozgur'

Yalnizca, icinde cok Kapitalist aceleyle ve

ve sirnrh anI arm icinde yalmzca ev sahipligi

bulunmamasi oldugu

durrnaktadirlar. gelerek,

ve emekli

dusunuldugunde icinde

bile son derece

dagihrm

gorrnezlikten

dusuncesizce, sonucuna

ozgurluk

ve serbestligin

maksimurnlastmlrnakta

ulasmaktadrrlar."
kucuk bir azmhk servetten saglanan dagrhrm gelirle yasarna sonucunu yasayabilirken,

Kapitalizmde nufusun olanaga biiyuk sahip degildir.

bir cogunlugu

ernek-gucunu

kiralayarak

dismda pek bir
dogurrnaktadir.

Bu cok esitsiz bir serbesti

106

Geoff Hodgson -

gev.

Sabri 9AKLI

Hayek ve digerleri, esitsiz gLi,! ve servet dagihmi kadar, kabul etrnislerdir, daha buyuk esitlik
birlesmeleri (mergers) merger

oldugunu, bir dereceye mudahalesinin bir kapitalist sistem Hukumetlerin

Ancak, bunun, devletin ekonomiye Kendi haline birakilsaydi,
smai kumelerin

sonucu oldugunu ileri surmektedirler. yaratacakti.
tesvik yayihsi

Bu tez hie ikna edici degildir.

ettigi, buyuk

yaratilmasmda yardimci

oldugu suphesiz kabul edilmelidir (Britanya'da desteklenen almdigmda,

1964-70 i~c;:i[PartisiJ Hukumetince

gibi). Fakat, iktisat teorisi ve tarihsel deneyler esas varsaymak sacma gozukrnektedir. Servetin ve sermayenin azinligm Veraset elinde

kapitalizm icinde esitsizligi koruyan ve giderek daha buyuk firmalar

yaratan guclu kuvvetler bulunrnadiguu surekli olarak kucukleri yutmaktadir.

vergisine ragmen, muazzam servet esitsizlikleri surup gitmektedir. Buyuk firmalar toplanmasi, devlet yardtrru olsun olmasm, kapitalist sistemin bir sonucudur.

OTORiTE VE BOYUN ECDiRME Isverenin isci iizerindeki iktisadi ustunlugu, yalmzca, servet, gelir ve gucte bir esitsizlik meselesi degildir: bu iiretim alarnnda daha guclu hale getirilir. Marx, iinlti bir pasajda, yoksunlugu 'insarun dogustan miibadeledeki edindigi gorunuste ozgurluk ile iiretimdeki betirnlemistir. Klasik ozgurluk Pazaryeri, liberallere, arasindaki farki kendine haklann ozgu iislubuyla

gercek bir Cenneti'dir.

gorusleri icin destek saglayan sey sistemin bu tarafidir: cunku onlar pazann esitler arasmdaki nzaya ve 'ozgur' miibadeleye dayanmakta oldugunu ileri surrnektedirler. Ama bir i~ sozlesmesinin iliskide bir degisim vardir: 'Onceleri para sahibi olan kisi, simdi on safta genis adimlarla bir kapitalist olarak ilerler; ernek-gucu sahibi onun iscisi olarak ardi sira gider. Biri kendinden emin sekilde sintrr ve isinde heveslidir; digeri ise kendi derisini pazara getirmis ve aruk tabaklanma cekinmektedir. ' vi yasaya
karsrthgi

sonunda, mubadeleye katilan iki taraf arasindaki

'esit'

dismda

hie bir sey beklemeyen

bir insan gibi urkektir

ve

Marx, boylece, pazaryerindeki gore sekli esitlik)
vurgularnaktadir.

gorunuste ozgurluk i~,!i uzerindeki

ve yasal esitlik (yani egemenlik arasindaki

ile fabrikadaki

Bir i~ sozlesmesinin onceden

normal bir mal ve hizmet sans Is sozlesmesi durumunda bir olasi gorevler
viii

sozlesrnesinden isin gercekte belirtilebilir'", i~ sirasmda

cok farkh oldugunu anlarnak onernlidir, nasil yapilacagi aciklanmaz:

dizisi Bu

ya da cogu durumda oldugu gibi, eksik sekilde belirtilebilir.

arada i~c;:i sverenin otoritesine boyun egmeyi kabul etmektedir; dolayisryla i verilen kesin emirlere iliskin olarak, kosullar zorlastigmda, Karsrhk ozgurlugunu kullanabilir.

yonetirn

kendi takdir

olarak, i~,!i bir ticret ya da aylik ahr. Bir sans

Demokratik

Ekonomi: Planlama, Piyasa ve lkudara Yeni Bir Bakis

107

sozlesmesi oldukca farkhdir; cunku onda acik bir otorite iliskisi yoktur, aynca ahrnsatrm konusu olacak mal ve hizmetlerin nitelikieri onceden

belirtilir.

Is sozlesrnesinin ve isin kendisinin otoriter niteligi Yeni Sag'1O hayranlanna soylendiginde, onlar boyle bir sozlesmeye girmenin tarnamen istege bagh bir sey Ancak, daha once isaret edildigi gibi, gorilnil§te ve bir tarafa diger taraftan daha fazla bask! esitsizlige oldugu seklinde cevaphyorlar. istege bagh sozlesmeler

yapmaya egilimli olabilir. Isveren binlerce issizin en iyilerine sahip olabilirken, bakmakla yukumlu oldugu bir ailesiyie yoksul bir iscinin i$ sozlesmesini kabul etme dismda bir secenegi pek yoktur. Aynca, Yeni Sag buradaki onernli bir celiskiyi fark etmemektedir. gercek otoriter tavn kapitalist firma icinde degil, yalmzca sosyalizmin gorrnektedirler. Charles Lindblom'un saatlerini bir otorite sistemi, isaret ettigi gibi: bir i~ girisimi, icinde daha Onlar tavnnda

'Gelismis piyasa sistemlerinde, en kazancli sekilde cahsan insanlar cahsma genel olarak orgutlenmis gecirrnektedirler. Sonuc olarak ozgurluge yonelik tehdit buyuk sirketlerde

aciknr: birkac kisinin standartlastmlrms Amerikahlann olduklanru, erdirmede kullandigr
cunku
0

blirokrasi kaliplan icinde binlerce insana (klasik liberal icin gene de ozgur ve onu sona

emirler verdigi bir orgut ozgurlugu besleyemez. Libertaryenler otoriteyi kendi istekleriyle soyleyerek cevap

terim), idari otoriteyi kabul eden iscilerin kabul ettiklerini veriyorlar. insanlann 0

ozgur olduklanrn

halde, otoritenin mubadelede ozgur

insanlann ozgur olmalanna izin verip vermemesi, onlann otorite sistemine girmeyi secip secmernelerine mi baghdir? Eger boyleyse, olduklan, otorite sistemlerinde ozgur olmadiklan yolundaki liberal arguman yikihr; bu tamamen duruma baghdir.:" Boylece, Yeni Sag'm mantigma gore, Dogu Blokunun bir sakini, eger orad a bulunmaya oluyorsa,
0 0

kisi

razi oldukca

'ozgur'

demektir.

Eger ozgurluk

nza ile belli

zaman bir halkm diktatorlugun

herhangi bir bicimine gosterdigi nza

onlann ozglir olduklan anlamma gelir. Ancak, ozgUrlUgUn sine quo non'u olarak yalruzca rrzayi goz online almak tatmin edici olamarnaktadir: goz onunde tutulmasi gereken baska faktorler de vardir. Rizarun kiyrneti kisi uzerinde etkili olan baskilar ve diger kosullar bakirmndan degerlendirilrnelidir.
Dolayrsiyla,

is sozlesmesi
0

ornegimize

donersek,

ozgurluk

yalmzca bir isveren icin cahsmaya razi olmakla ortaya cikmaz, Bu nza her ne kadar anlarnh ve gercek ise de, bunun birlikte degerlendirilmesi kisiyi ise zorJayan iktisadi ve sosyal baskilarla gerekmektedir.

108 RIZANIN YARATILMAS[
Kapitalizmde olcude basitlestirilrnis tarih toplumsal basitlestirilmelere Antropoloji, iliskin edimlere digerlerinin sadakat bulan sistemin Hindu bize karutlar insanlann ve rituel, lizgLir olduklan nza antropoloji hiyerarsi, Banli

Geoff Hodgson - "eJl. Sabri 9AKLI

yolundaki

Yeni Sag argurnan,

asin
asm

gonullu

nosyonuna

dayanir.
bizi sornurucu kolelige bir monarka

Bu degisik ve sacma gorunuste ve nza

tur

calrsrnarmz
otorite gore

uyarmaya

yeterlidir. bicimlerine sayilacak gonullu

ve egemenligin,

saglamaktadir.

olculere

iliskin nza ornekleri egemenligine binlerce paryalar gosteren

vardir. Tarih, kolelerin kabileler, egmelerinde doludur. yoksun boyun

acik nza gostermeleri,

ses cikarmayan serf, gibi orneklerle

ve sornurulrnelerinde Kabullenme gorundugu

hakhlrk
gosterrne, bile,

zorlayicr

ve ozgurlukten

olarak

durumda

istisna olmaktan Elbette, uyusmazhk otoriteye sonuclan turn karst

cok kuraldir. hicbir toplum kusursuz eksikligi olmakla istikrar bir butun degildir. boyunca Isyan otesinde Celiski, ve protesto, olmamakla kavga ve

vardir, Ancak,

bunlar,

uzun suren donemler gostermislerdir. ve ufkumuzun ve atalet

pek seyrek

olarak tarihsel birlikte,

acik bir nza

bakimmdan onernli
bicirnlerindeki

toplum

donernleriyle

karsilastinldiklannda

seyrek gorunurler. Bu edilme nedenle, toplumsal sistemler icinde nzanm yaranlrnasr ve muhafaza ragmen,

surecini,

burada gerekli cogu

tam anlarmyla hakkmi vermenin

olanaksizhgma

kisaca incelemek

olmaktadir.
yazmda oldugu gibi, tarnamen, yanhsnr. rolunu, islevi dogmaz. Diger

Rizarnn,
egemen ozellikle onernlidir. mesru dusuncelerin

vUlger Marksist sayesinde kafalanna ve rutinlesmis toplumsal duzeni oldugunun Mevcut gorenekler

yarnltrci

ve

bir ideoloji kurumlann Kurumlar

olusturuldugunu sosyal smrrlanru

dusunmek pratiklerin cizerler,

Riza, basitce,
faktorleri, daha neyin Onlar

insanlann

bosaltilmasmdan mesrulastrrrna

vurgulamak

gorurler.

ve kabul edilebilir banndinrlar. Donrnus gosterir.

bu sekilde birlikte

uyusmazhgi ve
ve anlarnh is goren, medya,

isyaru iclerinde oldugunu kilise ve ogretim Kapital'de, edilmeye

sosyal pratik acikca neyin mllmktin (ahsrlagelrnislikler);

sisteminden sofistike

daha tutucudur." bir pasajda, ahskanhk baska ve Marx, Britanya'da erken onemini ucretli ernegin bastmlma belirtmektedir: insan Kapitalist kitlelerinin uretimin gereklerine Kapitalist disipline yolunu

direncinin

kapitalist

gelismenin

donerninde

tartismaktadu.

Marx gelenek,

ve gorenegin bir

'Emek-guclerinden kendilerini ilerlemesi. kendiliginden isteyerek egitim. gelenek

satacak

seyleri bu

olmayan yetmez. uretim

satmak

zorunda

biraktlmalan
gibi bakan

aliskanhkla

tarzirun

acrk dogal

yasalarrms

bir i§yi smtfi gelistirir.

Demokratik Ekonomi: Pldulama, Piyasa ve lktidara Yeni Sir Bakis

109 her ttir direnci kirar, kuskusuz, gene Steven

tiretim stirecinin orgutlenmesi

tam anlamiyla

gelistiginde dogruya

Iktisadi iliskilerin sessiz baskisi, kapitalistin emekci uzerindeki egemenligine damga vurur. Iktisadi kosullann otesinde dogrudan kullamhr; ama yalruzca istisnai durumlarda.,xi Kuvvet kavrami elestirrnektedir. Rtzanm kuvvet,

tizerine son zamanlarda elde edilmesinde

yapilmis bir calismada

Lukes, asin 61911de basitlestirilmis olan egemenlik ve nza kavramlanm etkili sekilde sosyal kurumlann ve uygulamalann rolunun kabul edildigi 'ti9 boyutlu' bir kuvvet kavrarm onerrnektedir. lnceleme ve secim icin uygun bulunan konulann asil gunderni digerlerinin bilincli denetimiyle belirlenebilir. Lukes soyle yaziyor: 'Sorunu acik bir sekilde ortaya koymak gerekirse, A, B uzerinde onun yapmak istemedigini yaptlrarak gli9 uygulayabilir, ama aynca onun gercek ihtiyaclariru etkileyerek, bicimlendirerek ve belirleyerek de onun uzerinde gti9 uygulayabilir. Gercekten bu, baskasmi ya da digerlerini sahip olmalanm istediginiz isteklere sahip kilmak -yani dusuncelerini ve isteklerini kontrol ederek uysalhklanm saglamak butuncul icin- en ustun gti9 kullarurm degil midir? Dusunce denetiminin, olmayan bilgi denetimi, kitle iletisim araclan ve toplumsallasma sureci yoluyla gerceklestirilen

ve 90k daha dUnyevi pek 90k bicimler aldignu gormek icin

insanm Brave New World'den ya da B. F. Skinner'in dunyasmdan soz edecek kadar ileriye gitmesine gerek yoktur. -xii Ahskanlik ve rutinin roltine daha fazla onem veren daha aynntih bir tez John Westergaard ve Henrietta Resler tarafmdan sunulmustur: 'Bir toplumda insanlann yasam tarzlanmn ve gecim kosullanmn aldiklan sonucu bicimler, daha 90k bazi kisilerin bazi yerlerde bir dizi karar almalannm isteyen istedigi adi verebilir- sorgulanmaksizm,

degil, fakat genis olcude belirIi toplumsal mekanizrna, ilke ve varsayimlann -onlara oldugu gibi kabul edi.lmelerinin sonucu olarak olusur .. , Kapitalist bir toplumda, bu sekilde, gene 1 olarak sorgusuz sualsiz kabul edilen toplumsal mekanizma ve varsayimlar, her seyden once, ozel mulkiyet ve piyasadir. .. Pek 90k faaliyet alamnda, 'seylerin dogasi geregi' karin yatinm icin olagan bir ol9Ut oldugu kabul edilir; mulksuz cogunlugun belirlenmesi gerektigi kabul edilmelidir.
.
xiii

hayat

standartlanmn kosullarca

esas olarak emegini satmakta oldugu ya da bir kez satrms oldugu Genel olarak ifade edilirse, iradenin bilincli ve aktif

sadece birey ve gruplara degil, anonim sosyaJ mekanizma ve varsayimlara -'sosyal kururnlara' - ickin bir gU9 bulunmaktadrr., kullammmdan ziyade sessiz rutinde bulunur'. Bu bolumun amacr, Guc,

nzarun mevcut olup olmadigmm

konu disi oldugunu

gosterrnek degil; amacirmz daha 90k nzayi, reddi yavas yavas azaltan kurum ve

110
uygulamalar arada ozgurdur, anlamma baglamina ama gelmez. idari yerlestirrnek otoriteyi kabul

Geoff Hodgson - gel'. Sabri 9AKLI
ve bu konuyu cahsaru etrnek, zenginlik koleden ve ayncalik ozunden ile bir daha

gorusrnektir.

Kapitalist

bir firrnanm

pek cok anlamda

ozgurlugun

yararlanmak

BiREYSEL SE(;iMiN TOPLUMSAL NiTELici
Zorlama secirnin Sagrn amaclar yaratan birlikte, temelini acismdan, ve gucun incelemeye bireyin niteligine gotiirur. tercihleri toplumsal iktisatcilar iliskin bu tezler secimin bizi bu dusunceyi yuceligi, ciddiye alacak ve bireysel Yeni pratik Bireysel dogustan ve diger bu kaliba hie kuskusuz, olursak,

taptrgr bir ilkedir. Bazt iktisat ders kitaplanm
ve bicimlendiren tum Ortodoks guclere girmez.

gelir. Bunlar

veri alimr. Bu tercihleri Bununla en dengelisi,

pek onern verilmez. Neo-klasiklerin sunlan yazrmsti: yola yeni

idrak gucu bakrmmdan 'gelisiminin onun istekleridir; yeni istekler gelisimi olarak

en iyisi olan Alfred Marshall en erken asamalarmda, yukan isteklere,
.xiv

insanm ihtiyaclara

faaliyetlerine yol acari,

acari sey, yol acan

ama sonralan degil, yeni

dogru her bir adim, yeni faaliyetlere

faaliyetlerin

olarak kabul edilmelidir' Bu nedenle, Onun Insanlarm Marshall, gorusune oznelciligi

istek gore,

ve istek

tercihlerin ve tercihler

dogustan deneyim iddiasi,

oldugu ve

fikrini etkinlikle Bu, von

reddetmistir: yaratilabilir. onernli Mises kurmaca Avusturya gibi

sosyal bir cevre icinde bulunduklan ve bireyciligi bunu Bu nedenle kabul Bireysel yonternsel eder secirn,

iktisat teorisinin Ludwig

bir kisrmrun guclu
I

ile de uyusmazhk ve 'soyut

icinde degildir. asosyal

Okulu icin bile gecerlidir. bir savunucusu, oldugunu' bir yap
xvi

bireyciligin

bir insamn anlamda,

vurgular."

cok daha derin

topl umsaldir.

Dogdugumuz Taklit Terimin etkilesime zorlamr. (Musluman bir 'dogustan' ensest nedenle, ederiz. en guclu

andan

itibaren

baskalan

ile dunyayi Kimlik

yasar, ve

bilgisini bilinc

ediniriz. baslanz. sosyal uymaya Baska Bu

Bir dil ediniriz. anlammda Amac

Paylasilan bir sembolik
toplumsallasmz. sosyal biyolojik yonelik

dtizeni ozumsemeye varlrk bicimine

dayarur. Hatta,

ve arzulanrruz, domuz

kulturumuzun isteklerimiz bagh

gida maddelerine arzu olan cinselligin bicimleri digerlerinin bazi

bile buna baglrdir. oldugu gosterilrnistir; degildir. varlignnrz,

ve Museviler

eti yemezler; toplumsal toplumlarda vasltaslyla

ingilizler kulture tabudur, toplumsal

caya meraklidirlar.) bazilannda

ya da zina biz sadece

yanmda

ve digerleri

ile var olmayiz: olarak yaranlir.

arnaclanmiz

ve eylemlerimiz

digerleri

Bu nedenle bilgi, toplumsal

var olan alternatifler olarak yaratihr

arasmdan

bireyin

secebileceklerine
bilmeye

iliskin bir

ve toplumsal

olarak

edinilmis

iliskin

Demokratik Ekononti: Pl/inlama, Piyasa ve iklidara Yeni Bir Bakis

111
bakimdan zorunlu hicbir anlarm ve bir

suzgecler olmayan kasrth toplumsal

seti vasitastyla dil ve simgelerle

nufuz anlanz:

eder.

Dunyayi,

bireysel

bunlar degerler

tamamen

toplumsaldir.

Arzulanrmza olarak boyle

eylemlerimize dil icinde diger

anlam formtile insanlarla

veren

ve amaclar kavram

edilir, Cok sayida deneyimler

ve kanaatlerimiz, edinjlrnistir.

kamu dili

ve toplumdaki

vasitasryla
reklarrun ve bunu

Ayru ~ey genis
toplumsal firmamn ve

olcude bilgi icin de gecerlidir. Modern niteligini kapitalizrnde daha kitJeye yonelik getirir

varhgi, isteklerin
daha hayJi hale cok buyuk ortaya

yalmzca

acik hale

gudurnlemesi
haberlesrnenin

altrnda
formel

yapar.

Istek ve tercihlerin

<;lkI~1 faaliyetlerin yavas gerceklesrnek

ve enformel

bir agl vasitasiyla bagli toplumsal sadece

yerine, tilrn surec duzeuli bir bicimde birbirine araclanna tabi olur. Aynca, kultur ve tercihin gelisirni ile genisler. Bununla
bireyselligin kendisinin birlikte burada

gelir, kitle iletisirn sey, secim ve bunlar,

terneli, dunya piyasasirun
gereken olmayacagidrr:

idrak edilmesi
sosyal

tercihin, kitle iletisim araclan reklamlanyla
toplumsal niteliginin 'iktisadi Bu nedenle, Friedmanm, onemli butunuyle olmayan bir kaptan toplumsal ozelligi, yanhstir. davramslara bir kisinin Hayatta maruz mudahalede bulunrnasnu

bir sonucu olarak toplumsaldir. faaliyetlerin bir seklindeki Okulu piyasa

orgutlenmesinin
pek cok kabul yoluyla

en

faaliyetlerinin engellemektir'

baskasirun

faaliyetine etmek hos

varsayirmm
iktisatcilarmm, Yeni Sag

surekli olarak
kahnz. yansitihr Avusturya ve bir maddeymis

etkilesim ve haberlesme
gibi dusunmeleri

bilgiyi, sanki
Bilgi, bir birey yazmdaki

diger kaba bosaltilan

yanlisur.

dil vasitasiyla

kavrarnr.

kavramlastrrmasi Bununla sll1lf111111 gercek Bolsevizm, birakrnarun kendisinin ustunlugunu kabul

temel olarak kusurludur.

birlikte, bireyin ihtiyactru,
edilemez. Bireylerin

toplum

icinde bir ag gibi sanhp
bir Stalinist once, nedenlerle, toplumsal

sarmalanmasi i~yi bir da tutkulu

gercegi, 'en iyisini parti bilir' yolundaki iscilerden
Benzer ternel

yaklasmu hakli crkarmaz.
iddia eden isleri hiiktimete

bildigini

ve plancilara reformculuk

en iyisi oldugunu

kabul eden koruyucu, olarak bir partinin,

sosyal demokrat hukumetin

reddedilrnelidir.
de ...

oldugu gercegi, bireyselligin
ya da devletin mutlak

yok OlmaS1l11 ifade etmez;

Ayrica, etkilesimi katkida toplurnsal bireysellik,

piyasalar

hem bireyi

gelistirrnede paranm

hem de toplumsal gucune katkida

haberlesme bulunur.

ve

iyilestirmede bulunmaz. basitce etkilesirn

cok uygun degildir. degil,

Piyasa toplum gelisernez:

icinde egitici bir diyaloga Gercek farkh temel ve duzeylerde

Dusuncelerin parasal gerektirir,

bir islem temelinde

112

Geoff Hodgson - {-'ev. Sabri {-'AKLI

Demokrasinin onernli bir isleve sahip olacagi yer iste burasidir. Herkese acik tartisma, rekabet ve elestirinin varligi, algilanrmzin zenginlestirilmesinde utkumuzun demokrasinin genislemesinde bulundugu mevcut simrh demokrasinin, sirnrh bir parlamenter ve secim Fakat onemli bir egitici rol oynar. Burada batih iilkelerde guclu ve radikal oldugu ileri surulmemektedir. ragmen,
0

ve bulunmadigi bicimine

kapitalist iilkeleri karsilasurdrgirmzda, egitim ve kulturel gelisim acismdan zarnan, sosyal hayatin pek cok yonunu

yararlan ortadadir, Eger bu tez dogruysa, bir delil var demektir. Bu 'zorlama'yi nedenle, kapitalist sistemin

kapsayan (katihmci) demokrasinin daha derin ve daha yaygm bir bicimi lehine guclu 'ozgurlugun' gelisimini tesvik ettigi,

en az duzeye indirdigi gorusu, ancak bu kavramlar at gozluklu ve gecerli olabilir. Kapitalizm icinde, ince ve cok vardir. Klasik liberal, eger insanlar sistemin

tutarsiz bir bicimde uygulamyorsa boyutlu pek cok gercek zorlama

zorluklanm kabul ediyorlarsa ozgurlukleri korunuyor ve her sey yolundadir seklinde haykirrnak icin yoldan cikarsa, bir yere varamaz. Bu gorus, goruntude nzarun yaygin oIarak bulundugu ve turn toplumsaI sistemlere surecleri uygulanabilir; yoluyla ama nzamn ya da mesrulastirma toplusallastirma yarauldigmr

duzenlendigini gormezden gelir. Demokrasi, tartismanm tam da bu noktasinda kendi yerini bulmakradir. Demokratik kurumlar, bir tartisma ve catisma ortami yaratmada onernli rol oynarlar. Bu ortamda, ne kadar genislerse,

tiim alanlarda,

bilgiye dayah secimler yapilabilir. gelisrnesi, bilginin yayilmasi da
0

Toplumda, sanayide ve yerel yonetimlerde oldugu kadar ulusal siyasette demokrasi dusunce ve kavramlann olcude basanh olur. Secim, dunyaya iliskin edinilmis oncelik ve kavramlara bagh olarak, bireysel oldugu kadar toplumsal da olan bir eylemdir. Secim aygiti yalmzca bireyin icinde olmadigr Sag'in dusunurleri gibi, birey de, pazaryerinde, onyargilarmdan ve diger toplurnsallasma ogelerinden annrms olarak yer almaz. Ortodoks iktisatcilar ve Yeni bu olguyu kabul edebilirler; ama islerini onu gorrnezlikten gelerek yuruturler. Tercihleri besleyen cesitli sosyal sureclerin incelenmesi gerekir. Katihmci ve demokratik nitelikte kurumlar, bu baglamda cok onemlidir.

NOTLAR:

, M. Friedman, Capitalism and Freedom, University of Chicago Press, 1962, ss. 14-15,
u iii

A. Smith, The Wealth of Nations, A. Skinner'm

bir girisiyle, Penguin edition, 1970, s. 169.

C. B. Macpherson, Democratic Theory: Essays ill Retrieval, Oxford University Press, 1973, s. 146. Aynca bak. Capitalism, Value and Exploitation, Martin Robertson, 1982, ss. 52-3, 209. H. Steiner, 'Liberty and Equality', Political Studies, Arahk-1981.

tv v

Omegin, bak. A. B. Atkinson, Unequal Shares, Penguin, 1972 ve A. B. Atkinson (ed.), Wealth, Income and Inequality, Penguin, 1973.

Demokratik Ekonomi: Pl/inlama, Piyasa ve lktidara Yeni Bir Bakis

113

v

K Marx, Capital, I, Penguin ve New Left Review isbirligi ile, 1976, s. 280. 'Formal Model of the Employment

Bu varsayrrna dayah bir model icin hak. H. A. Simon, Relationship', Econometrica, Temmuz-1951.
vii
vm

Bak. Capitalism,

Value and Exploitation,

ss. 191-6,204-11.

ix

C. Lindblom, Politics and Markets, Basic Books, 1977, s. 47.

x Bu konunun farkh bakis acilanndan tartisilmasi icin, ornegin, bak. N. Abercrombie, S. Hill ve B. S. Turner, The Dominant Ideology Thesis, Allen ve Unwin, 1980; J. Habermas, Legitimation Crisis, Heinemann, 1976; ve R. Miliband, The State ill Capitalist Society, Quartet, 1973. xi
xu xiii

K Marx, age, I, s. 899. S. Lukes, Power: A Radical View, Macmillan, 1974, s. 23.

J. Westergaard ve H. Resler, Class in a Capitalist Society, Penguin, 1976, ss. 142-4. Aynca bak. A. Giddens, New Rules of Sociological Method, Hutchinson, 1976, ss. 81-6.
xiv
xv

A. Marshall, Principles of Economics,

8. basim, Macmillan, 1920, s. 89.
011

L. von Mises, Human Action: A Treatise

Economics, William Hodge, 1949, s. 164.

Tercihler ve secime iliskin bu tartismanm biiytik bir kisrru icin Ian Steedman' a borcluyum. Onun su makalesine bak. 'Economic Theory and Intrinsically Non-Autonomous Preferences and Beliefs', Quaderni Fondazione Feltrinelli, no. 7/8, 1980. Aynca bak. Herbert Gintis, 'Consumer Behaviour and the Concept of Sovereignty: Explanations of Social Decay', American Economic Review, papers and proceedings, 1972, ve on un 'A Radical Analysis of Welfare Economics and Individual Development, Quarterly Jurnal of Economics, Kaslm-1972.
xvt

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful